CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. desiccant, & modice excalfaciut, laci generando utilia funt. Quæ uero plus excalfaciunt, non tamen ualenter desiccat, mensibus eliciendis funt cogrua. V eru & utraque hæc urinas prouocant, & ad hæc cum primis ea quæ desiccantia etiam calefaciunt. Proinde ea peculiariter dicuntur uretica, siue urinam mouentia, non quia sola mojuent urinas, sed quia solas, absque ut etiam menses aut lac. Nam præter alia & red dendis ex pectore pulmone, excretionibus incōmoda funt desiccantia. Polcunt enim & ipfa incidi quidem, at non siccari, ceu & renum uelica, calculi. Verum de talibus medicamentis suprà differui.

Quod quæ semen prouocant, quorundam ut medicamentorum quidem facultas est flatuosa & calida, aliorum uero ut ciborum flatuosa quidem etiam, sed tota subfiantia familiaris. Cap. XXII.

D

T lac, ita & semen quædam generare dicuntur: & quæ his funt contra-ria, extinguere: tum quædam prouocare, & iplis contraria supprimere: ac generare quidē, quæ procreant quod antea non erat: extinguere uero quæ corrumpunt: prouocare autem, quæ quod in alto delites cebat, in apertum proferunt: & his contraria, quæ supprimunt. Igitur semen generant cibi quidem qui bene nutriunt, & flatuosi funt, totis subfantijs familiæ res, medicamenta uero flatuosa & calida. Extinguunt autem desiccantia & refrigerantia omnia, & quæ totis subfantijs funt contraria. Porrò prouocant quæcunque calida funt & flatuosa absque di siccatione, supprimunt uero contraria. Etenim quidem subfiantia ex bona superfluitate generationem fortiatur, litæ etiam flatuosa, bene nutriant & flatuosa sint necesse est quæcunque semen aut procreare, aut prouocare posfunt. Itaque bulbi, cicer, fabæ, polypodes, cœnus, edulia dicuntur multi feminis, & funt. At scincus & fatyrion medicamenta funt. Porrò simul cibi ac medicani na multi feminis funt lini semen & eruca. Cæteru quæ refrigerare funt nata tum edu lia, tum medicamina semen cogentia, incraffantia, & stabile reddentia, uim habent ipfum supprimentem, non autem corrumpentem: nempelactuca, blitum, atiplex, cucurbita, mora, melopepones, cucumeres seu pepones, seu non pepones, hoc est maturi, seu non. Porrò quæ reficcant, prorfum ne esse quidem semen permittunt, etiam si calida sint natura, uelut ruta. Si autem non calfaciunt, multo minus, utnemphæa, Atque hæc sane rationabile est subfantiæ proprietate contrarie affecta esse lenti. Eandem proportionem tum esculentorum, tum medicamentorum eft inuenire in lacte & mensibus. Porrò alio modo sub idem genus cadunt quæ respirantium in instrumentorù rei sciendi excretionibus auxiliatur, quæp[ro] urinam ciere posfunt. Hæc enim omnia extenuandi facultatem obtinent, uti contraria incraffandi. Sed de uiuio extenuante priuatim conscriptu eft, nihilofecius in eodem uolumine indicatis quæ incraffant. Verum extenuantia & incraffantia medicamenta ex libris qui deinceps sequentur feligito: in extenuantibus quidem scopum habens caliditatem iuncta partium tenuitati, in incraffantibus uero contraria. Oftensum enim eft in superionibus librís, quòd propria quædam fit medicamentorù effentiæ tenuis natura, non folis excalfacientibus coniuncta. Eadem ratione & incraffantium natura non folis inefl reft gerantibus. Cæterum ut in talibus facultatibus proportion quædam inefl, eundem in modum quærendum eft in omnibus, etiam si nomen non fit impositum. Vocantur enim quædam oxydor cicæ facultates, quæ oculos, ubi nullu illis fit sensibile pathe ma, male tamen munere fuo fungentes corrigunt, & in integrum reftituunt. Aeni mirum & in auribus, & in naribus, & per quemque aliorum senfuum singulatim proportione talis quædam fit facultas necesse eft, nec tamen facultas nominata eft ab acumine auditus oxyecos, sicut nec in olfactu, nec in guſtu, nec in taſtu, quum tamen in rebus ipſis senſilibus ex proportione inſit. Ponò ſi quis similitudinem plus etiam extendat, per quamq[ui] noſtri particulam talem exſtere medicamentorum facultatem necesse eſt, à qua uidelicet melior reddatur partis ipſius actio, ut uerba cauſa,

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. V. 53

A cauſa, uentris actio. Siquidem talem eius imbecillitatem inuenire eſt ſæpenumero,
qualis eſt in oculis amblyopia, hoc eſt hebetudo uilſus, quum ij nec phlegmone te-
neantur, nec influxu torqueantur, nec ulcerati ſint, nec aliud quiduis mali perpeſſi.
Et ſanè in medicamentis que affectu uentris eiusmodi emendant, peptica ſiue con-
coquentia nuncupantur, appellationis quidem figura nihil proportionale habentia
oxydorcicis, cæterum opere ipſo & facultate ſimilia.

De facultatibus à partibus corporis cognominatis. Cap. XXIII.

Orrò quoniam & quaſdam appellatas à corporis partibus facultates eſſe
diximus, nihiſo fuerit deterius & de hiſ differere. Nec enim (quod quiſ-
piam forſan exiſtimet) omnibus partis affectibus cògruunt, nec ita uni,
ut alij nihil profiſt, ſed quoniam frequentiſimè aut maximè agant ea
in parte à qua nomen ſunt mutuatæ. Ophthalmicæ quidè, quandoqui-
dem maximè ac plurimù ad oculos ipſas uſurpamus, uelut collyrio (ſi à pòſiòψ, & alio
(ſi à) αριστόψυχος-, & enico quod uocant, & thure, & alijs omnibus quibus uti quidem
liceat & ad aures affectas, aut os, aut nares, præterea pudendum, & anum: uerù non
ita frequenter, nec tanto cum fructu. Rurſum autem alias nuncupamus hepaticas,
alias ſplenicas, pleuriticasçb, & ſtomachicas: nímiſum quù & ipſas ea in parte qua
nomine deſignant, ſæpſiſime ſimul ac potiſſime prodeſſe conſpicimus. Porrò quæ ſit
proſectus & adiumenti cauſa, in opere de curandi ratiòne explicabimus, in quo cæ-
tera quoſ; omnia de medicamentorum uſu exponentur. Ita: nihil etiam hic hæren
dum atq; immorandum eſt, niſi quòd uocabulorum nonnihil declarandus eſt uſus:
quem cum alij nonnulli recentiorum medicorù, tum præſertim qui uocantur Me-
thodici, inaniter innouarunt atq; induxerunt.

De inani nominum uſiarpatione, quam medici recentiores & inter eos maximè
Methodici induxerunt. Cap. XXIII.

Am quòd ſtalticas quaſdam facultates, hoc eſt ſintentes ſeu ſupprimen-
tes, & conſtringentes, & contrahentes, & repellentes, aut alias id genus
proferant, id nequaquam abſurdum eſt, nec obſcurù. At quù metaſyn-
criticas tum materias, tum facultates nominant, nec apertum eſt quod
dicunt, nec uerum, nec etià ſectæ congruens eorum, qui ſe fugitare pro-
ſitentur quæ à dogmaticis opinionibus (ναυαλιάνδεις uocant) pofiſcitur indicatio-
nem. Sufficere nan: aiunt ſibi apparentes communitates. At qui, excedentibus cor
poris meatibus ex ſtatu naturali in ſtatum præter naturam, in proprietate excedendi
exiſtere quædam pathe, ea dogmatica hypolepsis eſt. Sequitur uero ad hanc quaſda
eſſe facultates eiusmodi περιφέρεια metaſyncriticas, uidelicet quæ còmutent meatuſ alie-
nam à natura confusionem: nam ſic uſurpant nomina Theſſali ſequaces: atq; ad ea
quæ diutina fluxione uexantur, facultates eiuscemodi adhibent, quù nec monſtra-
tint meatuſ alterationes in talibus prouenire affectibus, nec quòd hæc medicamen-
ta tranſmutare (nam ita uerto ὁ μετακρυγκείμενο) uitiatum meatuſ ſtatum poſſunt, de-
monſtrare ualeant. Nam, per deos immortales, cur obſecro napy, thapſia, pyrethriſ,
capparis, & abſolutè quæcun: urere poſſunt, ſi diutius corpori inhæreant, meatuſ
ſtatum còmutant: Nam quòd partes quæ tentantur affìdua fluxione, ab hoc genus
medicamentis iuuentur, perſpicuò uidetur: at quamobrem iuuentur, naturalis ſpe-
culationis problema eſt. Ac nos quidem dicimus earum frigidam ſimul atq; humi-
dam eſſe temperiem, ac proinde poſcere medicamenta quæ ſimul & excalſaciant, &
deliccent. Atq; alij aliam cauſam proſerent, pro opinione nímiſum quam oncepe-
runt de corporis elementis. Nec tamen uſurpari conuenit metaſynctreos uocabulù
à quoquam alterius ſectæ, præterquam eorum qui animantiſ corpora & exiſtimant
& appellitant ſyncrimata, ſeu còſuſiones ex corpuſculis inſecilibus, minimisçb, &
partutionis expertibus, ac ſimilaribus: quanquam nec iſtis omnibus, ſed ijs duntaxat,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c qui, uti Theſalus in Canone, meatuſſ alterationi id genus morbos adſcribunt. Non enim qua methodicus eſt Theſalus id dicit (ſiquidem ubi tanquâ methodicus diſſe rit, illic ab obſcurorum recedit indicatio ne) ſed qua dogmaticus, ſcilicet ab iſ'de quæ Aſclepiades ponit elementis exorſus, cæteri haud utrobiq[us] sequens. Sed nunc tem- pus nō eſt ſuper talibus prolixius differere. Nam quædam curandi methodo magis ſunt propria, quædam uero in opere de Themifonis & Theſali ſecta exacſtius expro- mentur. Tempeſtivis ita q[ui] nunc eſt, cōtractis huius libri uelis quiſcere, ſi modo duo illi præterea capita adiecro: alterum ſuperius dilatum, nempe de facultatibus cōtra- rijs: alterum ad inſquentem ſermonē neceſſarium: definiturus ſcilicet iuſque tum excalſacientium, tum refrigerantiuſ, tum exiccantium atq[ui] humectantium ordinem,

Quo pacto contrarias iudicare facultates oporteat.

Cap. XXV.

D

Gitur cōtrarias iudicare facultates ex operibus oportet, ſicut toto hoc liu- bro ſapenumero oftendimus, dicētes quaſda facultates emplaſticas, & his contrarias extergentes, tum farctu liberantes, & infarcientes, præte- rea emollientes & indurantes, ac laxantes & cōtendentes: nam adſtina- gentes, aut acres, aut amaras, aut acidas, aut dulces, non facultates me- dicamentoruſ, ſed gulfus eſſe qualitates monſtrauimus. Ita q[ui] in his aut prorfum que- renda non eſt contrarietas, aut non ut in facultatibus quærenda. Quanquâ in illis duplex eſt ſcopus, nempe earum actiones, & temperaturæ. Actiones quidē, in den- fando & rareſaciendo, aut quippiâ ex alto extrahendo, aut repellendo, incaſando materias, aut extenuando, aut inſarciendo meatus, aut farctu liberando. Temperau ræ uero in calido, frigido, humido, & ſicco: de quibus omnibus abunde in quarto liu- bro determinatum eſt, monſtrantibus nobis quòd adſtringens terrefre ſit & frigidu; acidum uero ſubtile frigidum, amarum autem terrefre ſubtile: deniſq[ui] quod abſi: in- ſigni qualitate frigidum, aqueu. Sic acre igneum oftendimus, ſalſum uero terrefre calidum, nondum tamen igneum: ſimiliter dulce calidum, ſed nondum urens. Quæ uero oleoſa ſunt, omnia aquea ſunt & aëria. Secuta ſanè ſunt temperaturas eorù & opera. Nam adſtringens contrahere, conſtringere, denſare, repellere & incaſſare. ad hæc omnia reſrigerare exiccareq[ui] natum eſt: acidum uero incidere, extenuare, diuì dere, farctu liberare, perpurgare (duækælato[rum] Græci uocant) citra excalſactionem. Acre uero ſimiliter ut acidum agere quod ad extenuationem perpurgationemq[ui] attu- net: cæterum hoc differt, quòd acidum refrigeret, acre uero excalfaciat; ad hæc quòd illud repercutiat, hoc attrahat & digerat. Sic amaruſ quoq[ui] meatus perpurgat, abſter- git, extenuat, incidiſt humorum crallitiem abſq[ui] manifeſta excalſactione: frigidu uero aqueum incaſſat, cogit, contrahit, cōstringit, extinguit, atq[ui] obſtupeſacit. Porro acre extenuat, perpurgat, digerit, perrumpit, attrahit, & escharam ſiue cruſtam efficit. At ſalſum contrahit, cōstringit, condiendo ſeruat, deſiccat citra apertam aut caliditatem aut frigiditatem. Dulce uero concoquit, laxat, rareſacit. Oleoſum deniſq[ui] humeſtat, emollit, laxat. Facilius ita q[ui] iam erit ex modò dictis ponderantem ſapores, inuenire qui temperamento, quiq[ui] operibus ſint contrariſ.

De limitatione ac finitione ordinis cuiuſq[ui] excalſacientium, frigefacientium, humeſtantium, & deſiccantium.

Cap. XXVI.

Orrò congruens iam tenp[ro]us eſt, definitis temperamentoruſ & faculta- tum quæ in medicamentis ſunt ordinibus, hunc librum abſoluere. Ige- tur symmetrum appellare medicamen conuenit, quod neq[ui] excalfacit, neq[ui] deſiccat, neq[ui] frigefacit, neq[ui] humeſtat, neq[ui] caliduſ, frigiduſ, hume- dum, ſiccum ue eſt. Quod uero aut calidiuſ, aut humidiuſ, aut frigidi- us, aut ſiccius eſt, à uincente, ſeu excedente cognominaſ facultate. Porro per unum- quenq[ui] exceſſum quatuor poſuiffe ordines, quod ad ufum ſpectat, ſufficit: calidum quidē nominantes primi ordinis, quod nos excalfacit, nō tamen euidenter, ueruſ ut opus ſit

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. VI.

54

opus fit insuper demonstratione rationali: sic frigidum, humidi, & fliccii, quod de-
monstrationem requirat etiam, nondi actionem ualentc adeptum. Quæ uero mani
festc aut calfacere, aut frigefacere, aut humectare, aut deficcare poſſunt, ea ſecundi
eſſe ordinis dicentur. At quæ iam uehementer quidem, non tamen ſummè, tertij,
Quæ autem adèo excalfacere poſſunt, ut eſcharam moliantur & urant, quarti. Sic
quoque quæ uehementius refrigerant, adèo ut extinguant, & ipfa quarti ſunt ordi-
nis. Cæterum nullum inuenire eſt quod quarto ordine deficcet, quod non etiā urat;
nam quod ſummè deficcat, omnino id etiam deurit. Attamen tertij ordinis exiccan
tium eſſe quippiam queat, quod non urat, ceu omnia quæ uehen enter adstringunt,
ex quibus eſt omphacion, rhus, alumen, balaustium, galla omphacitis. In his autem
ipſis quædam uicina ſunt adurentibus, ut ſquama æris, & æs uſtum, quaſi inter terti-
um quartum, ordinem dubie hæreant. In medio tertij eſt æs uſtum, ſi lotum fit. In
principio tertij hypocitis. Sic autem & in ſecundo & quarto differentias constitue-
re licet triplices. Nec enim perinde urit cauterium, & napy, licet ambo quarti ſint or-
dinis. De his ſanè omnibus in ſequentibus libris per ſingula ſeorum medicamen-
ta determinabitur.

LIBRI QUINTI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM

LIBRI FACHVLTATIBVS LIB. VI.

Theodorico Gerardo Gaudano interprete.

E ſimplicium medicaminū forma pariter & facultate ſcribere nobis
aggreſſis, primis duobus libris ante omnia prauos modos ratiocina-
tionū, quibus recentiorum medicorū pleriq[ui] uſi grauiffimè halluci-
nantur, indicare eſt uſi[rum. In tertio uelut elementa quædā totius do-
ſtrinæ tradidimus: deinde uero in quarto de ſaporibus diſquiſi-
mus, ſtudio inueniendorum omnium quæ ex illis ad facultatū con-
ducere cognitionem poſſent. Differuimus autem in extremo ipſius libri de qualitati
bus medicamentorum quæ ad odoratum attinent. Porrò in quinto ad reliquium fa-
cultatum genus tranſgreſſi, quod quidem ab ipſis operibus quæ peragere natę ſunt,
denominatur, & illic quoq[ui] omnem ſubſtantiam oſtendimus. Et ſanè generalis ſer-
mo de ſimplicium facultate uniuersus iam finem ſortitus uidetur. Tempus uero eſt
ad ſermones particulares, ſeu ſpeciales, ſeu utcunq[ui] nominare cuiq[ui] uſi[rum erit, tranſi-
re. Et ſanè hi priuatim in unoquocq[ui] medicamine peragentur, ceu protinus in initio
ſecimus: in horum cōmentariorum primo quidem de aqua & aceto contemplati: in
ſecundo uero de oleo & rosaceo. Niſi quòd illic exemplis ſermonè tranſegimus ad-
uerſus eos qui non rectè de illorum facultate quid protuliffent: hic autem breuibus
de unoquocq[ui] differam, nō amplius curans, ſi quis malè de quouis eorum quippiam
pronunciarit: id tantum ſcripturus quod mihi uidebitur ueriffimum, omiſa aduer-
fus illos qui quid peccarunt, cōcertatione. Porrò quòd non modò obſcura futura eſt
oratio ijs qui ſuperiora ignorât, uerum demonſtrationis quoq[ui] fide deſtituta, uel me
tacente clarum arbitror, Sed tamen & in memoriam reductiſſe forſan præſiterit, pri-
mum quidem quòd in natura temperatiffima faciendum eſt medicaminum faculta-
tus periculum, [deinde in intemperata] poſtea deinceps in morbis ſimplicibus. At
ſi quis ex guſtus qualitatibus indicatorie conſectari uelit de ipſa facultate, in quarto
monſtrauimus quænam ſit in his methodus. Si quis ergo aut negligenter lectis ſupe-
rioribus, aut planè non lectis, ſtatim ad hunc librum pergat, ſestinans quamprimum
medicaminum facultatis peritus effici, haud certam eorù habebit notitiam. Cæteruſ

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

quoniam medicamenta omnia partim sunt partes animalium, aut plantarum, aut fructuum, authorum liquores (quos σπρῶς Græci uocant) aut fucci, partim uero ex me-
tallis fumuntur: optimum mihi uifum est de plantis ante omnia differere, tum quod
numeroliffimum illarum est genus, tum quod uirium robore præcellenullimù, inde
de metallicis tractare, atc, hinc ad animalium partes tranſire. Quinetiam eo illas ora-
dine perſcribere decreui, qui in elementis uifitur, eas plantarum primo loco colloca-
quarum appellatignes initium ſui ſonita ſunt elementu æ: ſecundo uero loco qua
â ß incipiunt, & ſic tertio, quarto, quinto loco: atc, ita deinceps, pro literarum u-
delicet ordine. Nam & Pamphilus eum in modum tractatum de herbis compoſuit.
Veruin is ad fabulas uerſus aniles eſt, ſimulò præſtigiaturas quaſdam, iuncți non-
nullis ſ incantationibus, quas quum herbas colligunt admurmurat. Et ſanè utitur ad
periapta, id eſt quæ ſuspenduntur, & mangenaſas non ſolum curioſas, & à medicina
alienas, ſed etiam ſalſas uniuersas. At nos nec horum quippiam, nec ſugaces ilio-
rum narrabimus transformationes: nec enim uel paruìs admodum puers utiles na-
les eſſe fabulas exiſtimamus, nedum ijs qui medicinæ opera obire properat. Et pro-
fectò protinus in Aphorismorù initio ab Hippocrate dictu mihi uidetur, Vita bre-
uis, ars uero longa: ut tempus nō in inutilia impenderemus, uerum quammaximo
ſtudio ſeſtinaremus utam incedere ſpendioſſimam, nempe per ea quæ ſunt in
arte utiliffima, Plerac[ba] uero iſta herbaru[rum] nomina aut ægyptiaca, aut babylonia, que-
nonnulli aut privatim, aut ommùni quorundà confenſu illis impoſuerunt, hic ad-
ſcribere mihi uifum eſt ſuperuacuum: nam præſtat, ſi quis hæc uolet curioſus perſe
qui, ſeorſum & per ſe apud illos legere qui tranſtulere: nam ita & libros illos ſen-
bunt, ut qui eos non compoſuerint: uelut Xenocrates Aphrodiſiensis ſecit, ut cum
in alijs ſupra modum curioſus, tum à præſtigiatura non alienus. At Pamphilus, iſ ſa-
licet qui libros de herbis compoſuit, plane ex ijs quæ uel ipſe ſcribIt, præ ſe ſerſtan-
maticum, indicat[que] ſe nec conſpexiſſe herbas de quibus conſcribIt, nec utres earum
expertum, ſed ijs qui ante ipſum ſcripſere, ſidè hrabuſſe citra ullam explorationem.
Sic ſanè libros expleuit, annexo ad quan[que] h[er]bam nominem aceruo, deinde etiam
exponens ſi qua ex homine ſerebatur transformatio: tum epodos & libationes atq.
thymiamata, quæ in colligendis illis adhibebatur, adſcribens: necnon & alias eu-
modi præſtigiaturas nugaces. At Anazarbenſis D[io]ſcorides quin[que] libris materiam
omnem utilem abſuìt, non herbarum tantum, ſed & arborum, & fructuum, & ſue
corum, & liquorum, memorans inſuper & metallica omnia, & partes animalium.
Et mihi uti[que] uidetur omnium perſeſtiffime tractatum de materia medicamètorum
conſeſſe. Nam licet à maioribus eo plurima de illis bene ſcripta extêt, tamen à ne-
mine omnium æque de omnibus: nifi ſi quis Tanitrum prædicet Aſclepiadis. Nam
& huic c[et]era bene dicta eſſe probatur extra ratiocinationes quas ſuper cauſis affert.
Atc[que] hæc nímiu[rum] perlegere debet quiſquis peritus materiæ euadere ſtudet. Adhiæ
quoc[que] quæ ſcripta reliquit Heraclides Tarentinus, & Crateuſas, & Mant[ea]ſas: uerum
illi non ſimiliter ſcripſerunt, nec in unum collegeru[rt] omnia, ceu D[io]ſcorides, qui de
materia quin[que] libris ſecit titulum, uerum ſeorſum, uerbi cauſa, de præparatione aut
probatione ſcripſeru[rt], ut Heraclides Tarentinus: ſeorſum uero de purgantibus, aut
propotilmis, aut c[lys]mis, ut ſecit Mant[ea]ſas: ſeparatim de facile parabilibus remedijs,
uti Apollonius: aut de ijs quæ ſecund[um] locos, ut Mant[ea]ſas, Porro plerunt: medica
mentoru[rum] uſum ueteres in curandi tractatibus proſiderunt, ut & iunioru[rum] medicorum
prope omnes. Nam & ab Hippocrate dicta ſunt multa, & ab Euryphonte, & Dieu-
che, & Diocle, & Plitonico, & Praxagora, & Herophilo. Nec eſt ueterum medico-
rum quiſquam, qui non aliquid plus minus u[é] arti contulerit ad medicamentorum
ſcientiam, id[que] citra præſtigaturam aut mendacium, quæ poſtea inuexit Andreas.
Itac[que] cui ocu[li] ſuppetti legendis utiliter de medicamentis ſcriptis libris, multos quid[que]
habet, ut eſt dictum, antu[quorum], ſed nec paucos iuniorum, aduſ[que] Pamphilum &
Archigenem,

D

55

A

Archigenem. Quin & Rufus Epheſius quum multa medicamēta in curandi libris
conſcripſerit, tum de herbis uerſibus hexametris quinque libros comſpuit. Nec
metus eſt, defecturos libros utiles, etiam ſi in tota uita quis aliud nihil quam de me-
dicamentis legere uolet. Verum abſtinendum ab Andrea eſt, alijs ſimiliter men
dacibus: multoque etiam magis fugiendus Pamphilus, qui ne per ſomnium qui-
dem herbas uidit, quarī aggredit figuras perſcribere: nam id genus hominu(quo-
modo affimilauit eos Heraclides Tarentinus) ſimilimum eſt præconibus, qui for
mam ac notas fugitiui mancipi, licet ipſi nō uiderint unquam, preconio tamen publi-
cant: notas enim ab alijs qui norunt accipiunt, & ceu cantilenam eas proſerunt: ut
ſi forte is quem præconio indicant, propè adſifteret, agnoſcere tamen non poſſent.
Equidem non poſſem non accuſare & illos quoq, qui primi herbarum formas ſcri-
pτis docere ſunt conati, quu melius exſtimem ab ipſo præceptore oculis diſcere, ac
non adſimulari ijs qui ex libris prodeunt gubernatores: nam ſic & uerior & manife
ſtior eſſet doctrina, non herbarum modo & fruticum arborum, ſed & aliorum o-
mnium medicaminum. Verumenimuero ſi omnino libris eſt opus, quis adeò miſer
eſt, ut præteritis ſcriptis Diſcoridis, Nigri, Heraclidis, Crateuæ, & alioru innume
rorum qui in arte ipſa conſenuerunt, libros grammaticos ſcribentis incantationes,
transformationes, & decanoru daemoniorum, herbas ſacras perſerat. Nam quod
hominibus ilſis præſtigiatoribus unicum fuerit ſtudium, ut uulgus imperitum talia
ſcribentes in ſui admirationem uerterent, uel ex ipſis Pamphili libris diſcere liceat,
qui primam inter herbas conſcripſit Abrotonon, omnibus nobis cognitam, ac de-
inde Agnon ſiue utiicem, & ipſam admodum notam: inde Agroſtin herbam, nec
uulgo ignotam: mox Anchuſam, quā nec ipſam quiſpiam ignorat, ſicut nec Adian
ton, quæ illi deinceps ſcripta legitur: atque in his uti nihil, quod quidem ſciam, ſu
peruacuum ſcribit: uerum poſtea herbe meminit nomine (ut ait) Aeti, hoc eſt Aqui-
læ de qua fatetur Græcorum nulli quicquam eſſe proditum, uerum ſcriptam ſe repe
riffe in libello quoπam ex ijs qui inſcribuntur Mercurio Aegyptio, cōtinente trigin
taſex ſacras horoſcoporum herbas. Quas clarum eſt eſſe omnes nugas meras, atq.
autoris ipſius figmenta ſimilia Ophionicis Conchlacis. Nec enim prorfum qui-
piam exſtitit Conchlax: ad ríſum enim ſictum nomen eſt, ſicut pleraq alia in libro
eius conſcripta. Nec trigintaſex herbæ illæ ultra nomen ipſum quicquam ſunt, nec
ulla ipſis res ſubiacet: uerum Pamphilo ocium forſtaſſis ſupererat, inutiles fabulas li
bris intexere. At nos nunc quoq tempus nos perdidisse arbitramur, qui prolíxius
eorum meminimus, Itaque quæ utilia ſunt iam nunc ordiamur.

B

### Abrotonum.

Erbæ huius nec ſpeciem formam ue ſcribere poſt tot tantos, uiros opor
tet, nec particulares actiones, ceu illi factitarunt, quas ut non definite di-
ſtincte, faltem clare ſignificarunt: uerum & nos quoq eas copioſius ex-
ponemus in opere de componendis pharmacis, ſimul, de paratu facili-
bus: interim uero etiam in curandi methodi libris, nírumur ubi expeſcet ufus. Veru
quod ab initio propoſitum fuit, nempe uniuersales duntaxat medicamentorum o-
mnium facultates inſpicere, id quidem & in alijs conſentaneum eſt, & nunc ſane
etiam faciendum, dicendum. Abrotonum eſſe calidum & ſicum facultate, in ter-
tio ordine ſiue receſſu poſt media ſitum. Porro quod eiuſmodi ordo ut ad tempera
tam naturam expenditur, ſæpe antè diximus. Sed & inueniemus temperiem eius
non minimè quidem & ex guſtu ducta coſeuctura, utpote quum fit admodum ama-
tum. Porro ſaporem eiuſmodi, quum terrenæ fit eſſentia, à largo calore exſenuatú
oſtendimus. Itaq non inſtrenue excalfacit pariter & deſiccat. Quinimo & quum di-
ſtincta illa experiëtia, de qua ſuprà frequenter dictum eſt, diligenter exploraſſemus,
ex eadem temperie medicamen hoc comperimus. Nam ſiue comam cum flori-
bus (nam reliqua eius palea inutilis eſt) contuſam ulceri puro illinas, mordax & irri-

Kk

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c
tans uidebitur: siue eo in oleo macerato caput uoles aut uentrem perfundere, admodum calfacere reperies. Quin & si quibus per circuitum redeunt rigores, eos ante inuasionem rigorum hoc uoles confricare, minus utique rigore concutientur: imò & senfus quidem protinus ubi admotù fuerit, ipsùm calfacere percipit. Porrò quòd lumbricos interimat, par eft, nimirum quum fit amarum, ac proinde uel antequam experiaris manifestum, si quidem memoria teneas quæ in horum commentariorum quarto de amari saporis natura prodidimus. Scies, protinus, quòd & digerendi & incidendi quandam uim habeat: fed & quòd magis quâm Abſinthio id ipſi neceſſariò inſit, in promptu erit colligere, primum quidem ex guſtu (pauciflome liquidem acerbitatis particeps Abrotonon eſt, non paucæ uero Abſinthium) deinde ex eo quòd inimicum fit ſtomacho Abrotonon, uelut etiam Seriphon, gratum uero & amicum Abſinthium. Siquidem de iſtis ſuprà oſtenſum eſt, quòd amarum ipsùm per ſe omnifariam inſenſum fit ſtomacho, auſterum uero, aut acerbum, aut in ſumma adſtringens, ſtomacho amicum. Porrò ubi qualitates hæ inuicem permilſa fuerint, quæ uehementior fuerit, ea utique uicerit. Atque hæc fatis eſt in hoc tractatu nouſſe. Monſtrabitur autem in libris de ratione curandi, quo paſto quis optimè medicamento eiusmodi uti poſſit. Ac proinde quærendum haud etiam eſt, quamobrem cum mâlo cydonio coſto illitum aut pane, oculorum ſanat phlegmonas, neque quòd cum farina hordeacea tritum ac coſtum digerat phymata. Neutrum liquidem hórum nec aliorum quiduis hùc tractatui proprium eſt: fed qui Empiricam profitentur doctrínam, iij in paratu facilibus medicamentis ea conſcribunt. At qui ex ratione artem tractare uolunt, iij opus eſt methodo curandi. Nam alioqui damnum magis quâm utilitatem ex tali conſequantur narratione, Sanè Hippocrati, qui in Aphorismis ſcripſit: Dolores oculorum ſoluìt meri potio, aut balneum, aut ſomentatio, aut sanguinis miſſio, aut purgatio: nec adiecit quosnam dolores uini potio, quos balneum, quos ſomentum, quos sanguinis miſſio, & quos purgatio, ignoſcendum forſan quis arbitretur, tribus, ut arbitror, de cauſis. Siquidem aphorifticam faciebat doctrínam: in qua propter breuitatem & compendium pleraque ita dici conceſſum eſt: & omnia quæ dolores ſoluunt enumeruit, tametſi non definiijt ad quem dolo rem quodnam ex illis congrueret. Tum multis in locis aliorum librorum occaliones nobis præſtitit, diſtinctiones in iij quæ hoc paſto dicuntur inueniendi. At qui neque in alijſ libris de talibus ſcripſere diſtinctionibus, aut in enarratorio & proſixo tractatu aphoriftice tamen ac breuiter ſcribunt, aut inſuper etiam ex multis unum tantum indicant, iij plus nos lædunt quâm iuuant. Nam quum ſint multe in ophthalmiij differentiæ, atque una duntaxat ex eis propoſitum poſcat cataplasma, alia uero omnes ab eo lædantur: si quis ad id omnes fine diſcrimine adhibeat, multo plus lædet quâm iuuabit. Ad hunc itaque modum non tantum de Abrotono, fed alijſ quoque omnibus ſcribendum nobis eſt, eas quidem facultates quæ ſunt in calefaciendo, frigefaciendo, humectando, ſiccandóque, iij quas ſæpenumero memorauimus methodis, reperientibus: quæ uero ſecundum totius ſubſtantiæ proprieta tem perficiuntur, ſola experientia. Et de his oſtenſum eſt quòd deleteriæ ſint, & de leteriarum alexiteriæ & purgatoriæ. Nam has ex ratione inuenire eſt impoſtible, præterquam quòd in quibudam ſuſpicionem duntaxat probabilem inuenire licet at. At de facultatibus quæ hoc paſto mueniuntur, ſeparatim poſtea differemus, ubi uidelicet prius ſingulatim per quodque medicamentum de iij quæ calefaciendo, ſi gefaciendo, humectando, ſiccando, agunt: tum de iij quæ ad has conſequuntur, narrationem abſoluero. Porrò ubi unum modò adiecero, finem faciam de Abrotono dicendi, nempe quòd ſummè ſuſpiciendus ille Pamphilus etiam ſi hanc primam herbarum recenſuit, ac forſan ut nullam deinceps aliam, tamen hanc ſaltem oculis ſuis conſpicari uoluerit, attamen uel maximè hallucinatur, exſtimans hanc herambam à Romanis appellari Santonicum; differt enim ab Abrotono Santonicum, ut

luctuam

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. VI.

56

A
lut etiam Dioſcorides exacſtiffimè ſcripſit in tertio de materia, & omnes id noruſt tum medici, tum rhopololæ. Nam Abreroni duæ ſunt ſpecies, altera quam marem, altera quam ſoeminam nuncupant: quod ipſum definitum eſt tum apud Dioſcori dem, tum apud ipſum Pamphilum, aliosq. innumeros. At aliud eſt ab eo Ablinthi um, cuius rurſum tres ſtatuendæ ſunt ſpecies: quaru ſunam eodem cum genere ipſo nomine appellitant, cuiusmodi potiffimum eſt Ponticum: alterum Santonicum: ter tium Seriphum. Si uero aliud placet appellare Ablinthium, aliud uero Seriphû, aliud autem Santonicum, nihil interest, quod ad præſens certe attinet. Nec enim no men diuſuri uenimus, ſed ſtudium nobis eſt ipſis de rebus. Porro quoniam hæc tum ſpecie ſeu forma, tu gultu, tum facultatibus inter ſele diuerſa ſunt, nò obſcure uno, ſi ita lubet, omnia nomine nuncupes, uerum exacſtè uires earum edoceas. Ac nos ſanè ſuſufficienter ipſas formas à Dioſcoride explicatas eſſe, alijsq. non paucis, iam diximus. Itaque denuo eadem ſcribenda non ſunt, quæ maioribus rectè ſunt pro dita. At ſi quid illi in facultatibus omiſere indiſtincum, cuius proſectò gratia ad hanc narrationem uenimus, ea nos adijcere tentabimus. Ablinthium quidem di ctius minus eſt calidum, nempe plurimam obtinens adſtrictionem. Quod quu ſit & minus quoque tenuium quam illa partium, & utique minori etiam quam illa ad e undem modum extenuandi facultate, attamen non minus deficcatorium eſt. At cæ terorum Santonicum quidem à Santonia regione in qua nafcitur, nomen ſortitum, proximam habet facultatem, Seriphon paulò imbecillit in extenuando & excalfa ciendo deficcandóque. Porro ipſum Seriphon Abrpono minus eſt calidum, ue rum calidius Ablinthio, ſtomacho impendiò inimicum, nempe cum amaritate fal ſedinem quandam præ ſe ſerens. Sed & quandam, licet minimam, adſtrictionem obinet. Sic & Abreronon & Santonicum admodum inſesta ſunt ſtomacho. So lum autem inter ea Ablinthium, & maximè ponticum, gratu eſt ſtomacho, quia plu rimam adſtrictionem continet. Abrponum uſtum, calidum, ſiccum facultate eſt, magis etià quam Cucurbita ſicca uſta, & Anethi radix. Illa enim ulceribus humidis ſimul & citra phlegmonem callo induratis conueniunt, ac proinde maximè ulceri bus quæ pudendorum præputijs competere uidentur. At cùnis Abreroni ulceribus omnibus mordax eſt: ac idcirco cum oleo tenui, cicino ſcicilet, aut rhaphanino aut ſicyonio, aut ueteri & maximè fabino ad alopecias accommodatur: tum barbam legnius tardius enaſcentem cum aliquo dictorum oleorum elicit: ſed nec minus illis lentifcino maceratum. Quippe pro eo quòd tenuium eſt partium, rarefaciendi uim obtinet, & mordax eſt, & calidum: quas utique maximè eius facultates nouiſſe oportet, nec quicquam etiam particulare in hoc tractatu requirere.

Agnos. vitex.

Agnos, aut lygos, hoc eſt uitex, planta illa fruticosa, calidus quidem eſt & ficcus tertio ordine, uerum multum tenuis ſubstantiæ, tum guſtu acris ſimul & adſtrin gens: ipſas tamen uitices ad medicinam habet inutiles: cæterum folia ſemen cali da ſiccaque facultate ſunt, ſubstantia uero tenui. Nam & utentibus ita apparet, & guſtantibus acre ſimul & ſubadſtringens percipitur tum folium, tum flos, tum ſe men. Edendo tamen etiam ſemen eſt: uerum tam perſpicuò calfacit, ut capit hoc no mine dolorem pariat. At ſi frigatur (nam & ſic editur cum tragematis) minus caput tentat. Porro flatus uentris diſcutit & quum non frictus, & multò magis quu frictus fuerit. Cohibet porro impetus in uenerem, tum frictionis expers, tum etiam ipſam expertus: folia item flores ipſius fruticis idipſum præſtare poſſunt. Itaque non tan tum eſa potáque ad caſtitatem conferre creduntur, uerum etiam ſubſtrata. Hinc eſt quòd Athenis in Theſmophorijs, hoc eſt ſacris Cereris, mulieres totu ſibi fruticem ſubſternuſt. Hinc illi quoque nomen inditum agni, hoc eſt caſti. Ex quibus omni bus manifeſtum eſt, ſi quidem memoria teneamus quæ ſuperioribus commentarijs ſunt dicta, agnum calfacere, ſimul exiccare, tum omniuſ maximè flatus diſcutere.

Kk 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Porrò quòd tenuium fit partium, facultas eius indicio eſt. Nam quòd caput tentat, non magis à multitudine uaporum ab eo prognatorum, quam à caliditate eius ac subtilitate partium fieri rationabile eſt. Nam fit flatuofum ſpiritum procreare poſſet, ſanè & uentrem inflaret, & uenerem ſtimularet, perinde ut eruca. Verum quum non tantum non excitare, imò etiam reprimere queat, fuerit profectò ſecundum rutæ maximè facultatem tum in excalfaciendo, tum in reſiccando: non tamen illi part. Nam utroque p[ulò]e eſt inferior. Siquidem ruta tum magis eſt excalfaſtoria, tum magis deſiccatoria. Difſert etiam qualitatis ſimul ac facultatis miſtione. Nam agni ſemen ac germina modicam ferunt adſtrictionem: at ruta ubi auerit, exacſte amara eſt & acris: ubi uero humida, ſubamara. Non tamen auſteritas aut acerbitas illi inſeſt: aut ſi cui uideatur inſeſſe, ea utique omnino obſcura (ſcio) uidebitur, nec par ei quæ eſt in agno. Quocirca & ad iecur & lienem indurata & obſtructa agni ſemen potius quam rutæ competit. Sed hæc ad curandi iam methodum pertinent: quam ut omnino non attingam de medicamentorum pronuncians facultatibus, fieri non poteſt: uerum celeriter ad rem propoſitam reflectere, uiri eſt utique temperati. Magis que etiam id in ſequentibus medicamentis efficere conabor: hoc eſt, ubi ex qui- buſdam cuidentibus generalem facultatem collegero, particulares poſtea actiones omittam. Nam in præſens id-nouille ſufficit, quòd agnus calidus eſt & ſiccus fa- cultate, id[am] non mediocriter, ſed tertio exceſſu: tum admodum tenuium partium. Hæc qui norit, ac poſtea methodum curandi didicerit, ipſe met inueniet quo pacto menſes hinc cieat, quo pacto partes induratas digerat, quo pacto laſſitudinem ſol- uens, ſeu acopum, & excalfaſtorium ex eo unguentum præparetur.

Agroſtis. Gramen.

D

Graminis radix modice frigida eſt, & ſicca: mordacitatem quandam exiguam, & partium tenuitatem obtinens. At herba ipſa primo quidem exceſſu refrigerat, in humiditate uero & ſiccitate moderata. Porrò ſemen alibi quidem imbecillum eſt, in Parnaſſo uero deſiccatorium, & tenuium partium, & ſubacerbum.

Agroſtis eſculenta.

Gramen eſculentam habet radicem, ubi mollis fuerit, dulcem quidem inſtaraz- quæ, ſed acre quiddam exiguum & ſubacerbum obtinentem. Hæc herba p[lan]æ- quæa guſtantibus eſt. Ex quibus apertù eſt, radicem modice eſſe tum frigidam, tum ſicca, ac proinde cruenta ulcera glutinare. At ipſa herba illita non uehementer re- frigerat, in medio confituta humiditatis & ſiccitatis. Porrò mordacitas & tenuitas quæ radicale eſt, exigua eſt quidem, ſed interdum tamen lapides frangere affolet, ſi quis tam deo et amebibat. At ſemen alterius quidem imbecillum eſt, eius uero que in Parnaſſo nai, ſitur, urinam ciet, & fluxus uentris & ſtomachi reſiccat: uis enim e- ius eſt exót. catoria, tenuium partium, & ſubacerba.

Anchufa.

Anchufæ quadrup. ex ſpecies eſt. Quarum onoclea quidem radicem habet ad- modum refrigerantem & deſiccantem, tum adſtringentem & ſubamaram, tum que ſufficiat extenuandis & extergendis humoribus bilioſis, corporibus & condenſan- dis. Cæterum folia habet imbocilliora quidem radice, adſtringunt tamen & ipſa, & deſiccant. Porrò lycop. ſos cognominata refrigerat & deſiccat, magis quam ono- clea adſtringit. At onockelos calidior eſt, & magis medicata. Nam pluſculum hæ- bet & guſtu ipſo protinus acrimonie. Hæc uero etiam calidior eſt parua, quæ & ama- rior, & magis etiam medicata eſt.

De Anchufis.

Anchufæ non omnes eſdem uires obtinent. Nam onoclea quam uocant, radi- cem habet ſimul adſtringentem & ſubamaram, corporibus c[ö]denſandis & modice extenuandis idoneam, tum abſtergendis quo[que] & abluendis bilioſis & ſalis ſuccis. Dictum enim ſuprà eſt, quòd qualitas acerba miſt a amaritudini ea præſtare queat. Sic ſan[ge]

53

A Sic sanè aurigiņi & lienofis eſt utilis. Sed & refrigerare idonea eſt. Et sanè cum po-
lenta illita iuuat eryſipelata; & abſtergit non modo epota, ſed & foris ímpoſita. Pro-
inde uitiſiğines & lepras ſanat cum aceto, Ac radicis quidem hæc opera ſunt, & ope
rum facultates quas diximus. At ſolia ipſus herbæ radice quidem ſunt imbecilli-
ora, non tamen aliena ſunt à reſiſcatione & adſtrictione. Ita etiam proſluuium ſa-
nant pota cum uino. Et quæ lycopſos nominatur, eodem modo eryſipelatis con-
gruit, & radicē habet quam onoclea magis adſtringentem. At onoclea & alcibiadij
cognominatæ uis magis eſt medicata. Nam & guſtu protinus maiorē habet acrimo-
niam, & eos qui à uiperis morſi ſunt, admodum iuuat tum illis, tum ſuſpenſa, tum
eſa. Reliqua uero, nempe quarta, quæ parua eſt, & ſere nomine caret ex illis ſola,
alcibiadoio quidem perſimilis eſt, uerum & amarior, & magis medicaminofa, ac pro-
inde ad latos lumbricos idonea, oxybaphi menſura cū hyſopo & naſturtio epota.

### Agarici radix.

Agarici radix, hoc eſt quæ trunco innaſcitur, primo quidem guſtu dulcis, ſed pau-
lo poſt ſubamara apparet, & acrimoniæ quandam ſpeciem temporis ſpatio inducſt,
leuiculæ adſtrictionis. Eſt & conſiſtentia laxa. Ex quiſbus omnibus maniſestum
eſt, ſi quidem quæ ſuperius diſta ſunt meminerimus, quòd medicamentum hoc
compoſitum eſt ex ſubſtantia aeria & terrea à caliditate extenuata. Porrò minimum
habet eſſentiæ aqueę. Hac ratione & digerendi uim habet, & caſſitudinem inciden
di, tum inſarctus uſcerum expurgandi: proinde regio morbo laborantes ſanat, eos
utique qui ſic ab inſarctu iecoris laborant. Iuuat & morbo comitiali obnoxios ea-
dem facultate: tum rigores per circuitum recurrentes ex caſſis aut uſcoſis humori-
bus natos ſanat. Iuuat & morſos à beſtijſ frigore lædentibus, aut compunctos, tum
foris in affecta parte ímpoſitum, tum intrò in corpus ſumptum pondere drachmæ
unius cum uíno diluto. Eſt & purgatorium.

### Agerantum.

Agerantū facultatē digerendi habet, & leuiter quadantenus phlegmone liberādi.

### Adiantum.

Adiantum in caliditate quidem & frigiditate ſymmetrum eſt, uerum deſiccat, &
extnuat, & digerit. Etenim caput ex alopecia glabrum capillis cōueſtit, & ſtrumas
& abſceſſus digerit, lapides frangit epotum, & uſcoſorum caſſorum è pectore
pulmonem excreationibus non mediocriter cōſert, & uenris proſluuium ſiltit; non
tamen ullam maniſestam caliditatem affert, ſicut nec frigiditatem. Verum poſuerit
ipſum quiſpiam ſecundum hanc oppoſitionem & temperiem in ordine medio.

### Aszoon. Semperuiuum.

Aszoon utrunque, tum maius, tum minus, deſiccat quidem leuiter, quandoqui-
dem & mediocriter adſtringit, omnis alterius uehementis qualitatis expers; quare
in eo plus cæteris abundat eſſentia aquea. Cæterum non mediocriter refrigerat. Eſt
enim ex tertio ordine, & receſſu refrigerantium. Hinc etiam ad eryſipelata, & herpe
tes, & phlegmonas à fluxione natas accommodatur.

### Aegilops. Auena.

Aegilops digerendi uim poſſidet: id quod ex guſtu patet: leuiter enim eſt acris.
Verum & ex eo liquet, quòd phlegmonas induratas & ægilopas ſanat.

### Aera. Lolium.

Lolium deſiccat & calfacit efficaciter, ut propinqua ſit acribus, magis quam iris:
ſed non eſt perinde ut illa ſubtilis eſſentæ, uerum multum in hoc deſ deficit. Secun-
dum hoc ponat ipſam quiſpiam in principio tertij ordinis excaſfacientium, ſecundi
uero extremo exiccantium.

### Aegyrus.

Aegyri flores calidi quidem ſunt in †tertio receſſu à temperatis: at in differentia
quæ habetur in ſiccando & humeſtando, paulum quiddam ad ſiccius deflexerunt:
Paulus Aeg.

† Arbitror le
gendi, primo:
ſic etiam habet

Kk 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. Sed & subtiliorum potius quam crassiorum sunt partium. Et folia quoque ipsius quod dammodo floribus similia sunt, nisi quod ad omnia imbecilliora, minusque efficacia. Sed & refina eius floribus similem facultatem obtinet, atque etiam calidiorem. Porro ſemen tum refina, tum floribus & subtiliorum est partium, & exiccantius, non tamen admodum calidius.

Acacia.

Acacìæ & plantipſa acerba eſt, & fructus, & ſuccus, qui lotus quidem & imbe-
cillior, & minus mordax redditur, utpote acrimoniam quandam in lauatione depo-
nens. Porro ſi parti àcui ſanæ illinatur, protinus eam & ſicciorem, & contraſtam
efficiet, nullum quidem caloris ſensum inuehens, ſed nec frigoris admodum ualen
tem. Vnde cōſtat medicamen id eſſe frigidum & terroſum, immiſta quadam etiam
eſſentia aquea. Et ſanæ coniectura eſt, non eſſe similare, uerum quaſdam in ſele di-
ſperſas habere partes tenues & calidas, quæ in ipſa ablutione ſegregentur. Eſtoq-
& hoc terſij ordinis exiccantium, & ſecundi refrigerantium, ubi quidemLOTUM fU-
erit, abſque eo uero primi.

Acalephe. Vrtica.

Vrtica: & huius herbæ tum fructus, tum folia (nam hæc potissimû ſunt utui) ad-
modû digerêtis ſunt facultatis, adeò ut & phymata & parotidas ſanêt. Sed & quid-
dam flatuofum obtinent, quo & uenerê extimulant, & maxime ubi cum muſto ſe-
men bibitur. Porro quòd non uehementer calfaciat, ſed multum tenuit ſit partium,
testimonio eſt crassiorum uifcoſorum, humorum ex pectore pulmoneq, educito,
tum quòd partes quas contigerit pruriat. Porro flatuofum eius, cuius eſſe pariceps
dicta eſt, dum concoquitur, nafcitur: non enim actu flatuofa eſt, ſed facultate. V en-
trem autê modice ſubducit ipſa duntaxat abſterſione, ac ueluti titullatione, non pur
gatione. Et gangrænoſa, & cancroſa, & in totum quæ exiccari citra mordicationem
poſtulant, ea conuenienter ſanat, nimirum quum ſubtilium partium ſit, & tempera-
turæ ſicca, non tamen tantum habens caliditatis, utiam mordicet,

Acanthos. Spina vulgaris.

Acanthos, alij quidem Melamphyllum nominât, alij uero Pæderota. Folia qui-
dem mediocriter digerentem facultatem obtinent, at radix exiccatoria eſt, & leuiter
inciforia, & tenuium partium.

Acanthion.

Acanthium : radix huius & folia facultatis ſunt excalfactoriæ, ut & ijs qui con-
uelluntur auxilientur.

Acantha leuce. Spina alba.

Acantha leuce. Hanc quidam Leucacanthon nominant: radix eius deficcatoria eſt, & modice adſtringens. Quamobrem & coëliacos & dysentericos iuuat, & ſan guinis reiectiones cohibet, œdemataque illitu contrahit, ac dentes dolentes iuuat, ſi decocto eius colluantur: ſemen tenuis eſſentia & calidæ facultatis eſt. Itaque potui dari ijs qui conuelluntur conuenit.

Acantha ægyptia.

Acantha ægyptia, quidam Arabicam uocât; similis autem eſt ſpinæ alba noſtra-
ti, uerum facultate ualidius adſtringente pariter & deſiccante. Itaque proſuuium
muliebre radix eius iuuat, & alia quibus auxilio eſt, quæ apud nos nafcit ſpina: ſed
efficacius tamen omnia adiuuant tum radix, tum fructus. Hic uero & columella
prodeft, & ijs quæ in ſede inflata ſunt: tum ulcera ad cicatricem ducit, mediocrem
habens & non moleſtam adſtrictionem.

Acorum.

Acorum: huius utimur radice, quæ gufu acri eſt, & modice amaro, odoreq; non
iniucundo. Itaque facultatis calidæ eſt, & consiſtentia tenuis. Huic confentaneum
eſt, ut urinam moueat, & lienes induratos iuuet, tum ceratoidis crassitiem detergeat
ſimul

58

A

simul atque extenuet: sed ad hoc melior est ipsius succus. Omnino uero siccificus esse clarum est, Et sane ordinis est tertij in utroque, in calfaciendo scilicet & deficcando,

Aconitum, sive Pardalianches.

Aconitum, seu Pardalianches. Hoc septicæ & deleteriæ facultatis est. Ita: in ci-
bo potuæ fugiendum: attamen ad putrefaciendum quædam extra os & sedem a-
ptum est; herbæ autem radix ad hæc est utilis.

Aconitum, seu Lycoctonum.

Aconitum sive Lycoctonum: est & hoc similis alteri facultatis, sed peculiariter lu
pos interficit, sicut illud pardos.

Aete, Sabucus, & Ebulus.

Acte, tum magna illa & arborea, tum herbacea, quam & Chamæacten Græci
uocant (Latini hanc Ebulum, illam Sabucum) utraque potentiam habet tum deficcan
di, tum conglutinandi, modice digerendi.

Alimum.

Alimum: hæc planta frutex est, plurimo in Cilicia præcipue prouentu, ubi &
germina eius recentia efitant, & reponunt quoque in posterum futura uſui. Semen pa-
riter & lac planta ipfa generat, eſtque guſtus acris & ſubadstringentis. Ex quibus o-
mnibus palam est, ipſam esse diffimilarem. Maior autem pars eius calida est tempe-
rate, cum humiditate inconfecta, & leuiter flatuosa.

Aloë.

B

Hæc herba non admodum apud nos prouenit: & quæ nascitur in magna Syria
aquosior est, & facultatis imbecillioris: attamen uſque adeo deficcare potest, ut uul-
nera glutinet. At in regionibus calidioribus, qualis est Cœloſyria, & Arabia, multo
eſt melior. Optima autem Indica, cuius liquor eſt id quod ad nos importatur cogno-
minatum aloë, medicamentum ad plurimas res propter siccitatem mordicationis
expertem utile. Eſt autem non simplicis naturæ, ſed ut eſt indicio guſtus, adstringit
simul & amara eſt; adstringit quidem modice, ſed fortiter amara eſt. Subducit &
uentrem, utputa ex numero medicamentorum quæ Græci ab excernendo aftercore
uocant ἐκκοσμώρωτικά. Ita: ex dictis patet (ſi quidem memoria tenemus quæ in quar
to libro ſunt demonſtrata) quod tertij ſit ordinis exiccantium, calfacentium autem
aut primi intenſi, aut ſecundi remiſſi. Sed & ipſius facultatis miſturam atteſtantur
particularia eius opera. Nam & gratum ſtomacho medicamen eſt, ut ſi quid aliud
& finus glutinat. Sanat & ulcera quæ ægre ad cicatricem duci poſſunt, & maxime
quæ in ano ſunt & pudendo. Iuuat & eorum phlegmonas aqua ſubacta, & uulnera
eundem ad modum glutinat. Congruit similiter utenti & ad phlegmonas in ore, ac
naribus & oculis. In ſumma, repellere & digerere simul potest, cum hoc ut paulum
extergeat, quantum uidelicet ulceribus puris non ſit moleſtum.

Alyſſon.

Nuncupata eſt hæc herba alyſſon, quod mirificè iuuet morſos à cane rabido. Sed & rabienti quoque data ſæpe in totum ſanuit: atque hoc ex totius ſubſtantiæ similitudine efficit. Dictumque prius eſt talem facultatem ex ſola percipi experientia, & pla ne nulla conſtare methodo. Quod ſi quis ad multa experiatur, cognoſeet facultatem habere mediocritèr siccificam, & digereſtem, cum hoc ut abſterſorium non-nihil etiam obtineat. Hac ratione & utiſliginem & ephelin expurgat.

Alſine. Auricula muris.

Alſine, aut Myofota, Siquidem hæc facultatem Helxinæ obtinet, nempe refrige
rantem & humectantem: eſt enim effentiæ aqueæ, frigidæ; quare & citra adſtrictione
refrigerat. Quocirca ad feruentes phlegmonas & mediocria erysipelata competit.

Amaracon. Maiorana.

Amaracon excalfacit non inſtrenue, non ualde autem deficcat, ſed in caliditate quidem tertij eſt ordinis, in ſiccitate uero ſecundi.

Kk 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Ambrosia.

Ambrosia illita uim habet adstringentem, ac repellentem.

Ami.

Herbæ quam uocant Ami, semen maximè eſt utile: facultatis eſt excalſatione, & deficcatORE, tenuium partium. Sed & guſtu subamarum eſt, & acre; & claram eſt, quòd & digerat, & urinam moueat. Fuerit autem in calſaciendo reſticando, ex ordine teruò intenſo.

Amarantum.

Amarantum facultatis eſt incidentis & extenuantis: coma igitur eius menſes cum uino pota educit. Sed & grumos ſanguinis liquare ac ſoluerereditur, non ſolium in uentre, ſed & in uſeſica. Sed tunc potius cum mulſo bibenda: & omnes ſim pliciter fluxiones pota deficcat, ſtomacho inſesta.

Amorge. Amurca.

Amurca terreftris eſt ſubſtantiæ, calidæ, non tamen tantum poſſidet caliditatis ut palàm mordicet. Quòd ſi coquatur quoque, multò etiam magis terroſa redditur: & fuerit ſanè ex ſecundo ordine excalſacientiù & ſiccantium intenſo quodammo-ndo magis. Sic & ulcera corporum temperatura ſiccorum curat: quæ uero in alijſo-mnibus ſunt, exaſperat. Siquidem contrahit perinde ut refina, & pix ſicca, & biu men. Quæ & ipfa in corpo-ibus admodum duris, quæ uulnus habent aut ſinum, glutinatoria ſunt, alia uero omnia contendunt atc irritant.

Ampelopraſon.

Ampelopraſon. Si inter allium & prafon, hoc eſt porrum, medium quiddam cœcipias, facultatem ampelopraſi inueneris. Eſt enim agreſte, ut ſic dicam, porrum: quamobrem & acrius eo & ſiccius eſt, ſicut agreſtia omnia reliqua hortenſibus, ac proinde ſtomacho quàm illud nocentius: ſed & craffos & lentos humores potentius incidit, ualentius & infarcta organa obſtructione liberat. Hac quoque ratione urinas ſæpe prouocaut, ubi à craffis & lentis retinebatur humoribus. Adeo uero eſt calidum, ut illitum cataplaſmatis modo exulceret. Dicium eſt autè retro, quòd quæ eum in modum ſunt calida, extremi ſint ordinis.

Ampelos agria. Vitis agreſtis.

Vitis agreſtis racemi extergendi uim habent, ut ephelæs, & neuos, & id genus o-
mnia in extima cute exiſtentia curare poſſint. Sed & adſtrictionem quandam extra
ma germina, angeliuvæs Græci uocant, obtinent, quæ & ſale condiri alſolent.

Ampelos hemeros. Vitis fitua & culta.

Vitis cultæ adſimilis facultas eſt agreſtì, ſed ad omnia imbecillior.

Ampelos leuce. Vitis alba.

Ampeli leuces, quam & bryoniam & pſilothrum uocant, prima quidem germina ab omnibus pro more edi uere ſolent, utpote edulium ſtomacho properadſtrictionem acceptum: ſed & subamaram & modice acrem adſtrictione poſſident: quare & urinam modice cient. At radix & abſtergentem, & deficcantem uim habet, & moderatè calidam: quamobrem & lienes induratos liquat tum epota, tum foris cum ficubus impoſita: & pſoram & lepram ſanat. Porro fructus eius, racemi ſpeciem præferens, ijs qui coria deſpant, eſt utilis.

Ampelos melæna. Vitis nigra.

Vitis nigra. Vocatur autem hæc proprie bryonia, ſupradictæ tamen ad omnia ſimilis, ſiti quòd imbecillior.

Amygdala.

Amygdala, quæ quidem palàm amara ſunt, omnino extenuandi uim poſſident,
quod & qualitas ipfa indicat, & experientia comprobat. Ac de amara quidem qua-
litate in quarto horum commentariorum proditum eſt. Cæterum duo experientiæ
exempla proponi ſatis eſt, unde uim eorum poſſis diſcere. Siquidem ephelin ex pure-
gant,

59

A

gant, & excreationibus ex pectore pulmonéque crafforum lentorum, humorum
impendiò conferunt. Porro hæc oſtenſa funt genere quidem incidentis, ſpecie uero
extergentis eſſe facultatis. Quin & quòd per accidens facultatem item habeant ab
obſtructione liberandt, & ipſum ſuprà demonſtratum eſt. Sed & experientia mon
ſtrat. Nam in iecore crafforum uilcoſorum, humorum in extremis uafis impacto-
rum obſtructiones abunde expurgant expediunt. Quin & laterum dolores ab
huiuſmodi cauſa natos, & lienis, & coli, & renum [ſanant]. Pergò & ipſa arbor ſimi
lem fortita uim eſt. Nam huius radices coſtæ atque illitæ ephelæs purgant. Quot-
quot uero funt amygdala dulcæ, & ipſa leuiculam amaritudinem posident, quæ ta
men dulcedine ſuperate occultatur: ceterum id temporis ſpatio clarum fit. Demon
ſtratum autem retro eſt, qualitatem dulcem moderate eſſe calidam.

### Ammoniacum.

Ammoniacum, opus ſiue liquor eſt ſerulæ cuiuſdam: hoc habet emolliendi fa-
cultatem intenſam, adeò ut & articulorum tophos diffoluat, & lienes índuratos ſa
net, & chœradas per halitum digerat.

### Amomum.

Amomum acoro ſimilem facultatem obinet, niſi quòd acorum ſiccius ſit, ma-
iore autem concoquendi facultate amomum.

### Anagallis.

Anagallis utraç, tam ea quæ cœrum habet florum, tam ea quæ purpureum,
admodum extergentis funt facultatis. Habent uero nonnihil etiam calorìs, & quan
dam trahendi facultatem, adeò ut & inſixa corpori extrahant. Succus earum ex na
ribus purgat eadem de cauſa. In ſumma autem deficcandi uim habent citra mordi-
cationem: quamobrem & vulnera glutinant, & putrida adiuuant.

### Anagyrus.

B

Anagyrus frutex eſt grauiter olens, & digerentis excalfacientis facultatis. Sed
folia etiamnum uirentia quï propter humiditatis admifionem minus ſint acria, id=
circo tumentia reprimunt: at reficcata incidentis ſunt exiccantis facultatis. Simi-
lem ſere facultatem habet radicis eius cortex. Semen autem magis ſubtilium eſt par-
tium. Sed & uomitum prouocat.

### Androſæmum.

Androſæmum, planta fruticosa, natura duplex: unum enim afcyron, & afcyroa=
des nuncupatum eſt, ſpecies hyperici. Alterum uero à quibufdam dionyſias appel
latur. Eſt autem ſemen eorum purgatorium. Foliorum uero facultas modice exter-
gens & deficcans, ut & ambuſta curare credantur. Cæterum in uino auſtero deco-
cta, uinum ipſum uulnerum grandium glutinatorium efficiunt.

### Androſaces.

Androſaces, amara & acris herba. Potef autem reficcata ebibita, tum ipſa, tum
fructus eius magnopere urinam prouocare, & nimiru etiam digerere, & deficcare.

### Andrachne. Portulaca.

Andrachne, frigida & aquea temperie eſt, paucæ particeps auſteritatis, proinde
fluxiones repellit, & maximè bilioſas & calidas: cum eo quod eas mutet, & in qua-
litate alteret, magnopere refrigerans. Et fuerit ſanè in refrigerandi quidem facultate
tertij exceſſus à temperatis ac medijs, in humefandi uero ſecundi. Hac ratione &
aſtuantes, ut ſi quid aliud, adiuuat tum uentris ofculo impoſita, tum totis hypochon
drijs, maximè in febribus hecſicis. Præterea dentium ſtuporem ſanat, nempe quæ
ab acidorum contactu alperè exiccata fuerant leniens, atqre replens, utpote quum ui-
ſcoſam habeat humiditatem. Similiter uero & ſuccus eius. Itaqnon foris modò im
poſitus, ſed epotus quoq refrigerat. Hoc ſanè & toti herbæ comeſæ accidit. Quoni-
am autem reſtringit, utiliter dyſentericis editur, & muliebri proſluuio, & ſanguinis
reiectionibus. Sed ad hæc quidem multò eſt, quàm herba, ſuccus ipſius efficacior,

CLÁVDII GALENI PERGAMENI

Anemone.

Anemonæ omnes extrahendi, & attrahendi, & ora uaſorum referandi facultæ tem obtinent. Itaq. radix commanſa pituitam euocat, & ſuccus ex naribus purgat, & oculorum cicatrices extenuat. Infuper ſordida ulcerum anemonæ expurgant, & lepras detrahunt, menſes appoſitæ eliciunt, & lac trahunt.

Anethum.

Anethum adeò ex calfacit, ut habendum ſit aut ſecundi ordinis intensi, aut tertij remiſſi. Exiccantium uero ordinis eſt ſecundi incipientis, aut primi finientis. Itaque merito in oleo decoſum digerit, dolorem ſedat, ſomnum conciliat, & crudos & incoctos humores concoquit. Fit enim ex eo oleum, cuius propinqua ſit temperies pus mouentibus, & concoquentibus uocatis medicamentis, niſi quatenus paulò ilis tum calidius, tum ſubtilius eſt, ac proinde digerens. Vſtum autem tertij ordinis tum excalfacientium, tum deſicātium ſit, & proinde ulceribus nimis humidis mol libúsque prodeft, potiſſimum ijs quæ in pudendis conſiſtunt: at quæ in praputio ſunt inueterata, ea probè cicatrice includit. Cæterum utide humidius eſt ſcilicet, & minus calidum: itaque magis concoquit, & ſomnum conciliat, ſed minus digent, Idcirco mihi uidentur ueteres coronis ex eo plexis uti ſolere,

Anthillis.

Anthillis duplex eſt, ſed utraque modice deſiccat, ut & ulcera glutinet. Ceteru† altera, ea ſcilicet que chamepityſi, deſimilis eſt, quadantenus ſubtilioru† eſt partiu† quam altera: adeò ut & comitialibus cōpetat. Quin & ipfa magis ę altera extergere poterſt.

Anthemis, aut Chamæmelum.

Anthemis, aut Chamæmelum. Dictum quidem in tertio libro copioſus eſt de hac herba, dicetur, nunc ſummatim quòd calfacit & deſiccat in primo ordine; eſt & tenuium partium, ac proinde digerendi, laxandi & rarefaciendi uim obtinet,

Anifum.

Aniſi ſemen maximè utile eſt, acre & ſubamarum, ut propè ad urentium accedat caliditatem. Eſt autem & in ſiccando tertij ordinis, ſicut & in calfaciendo. Proinde & urinam ciet, & digerit, & ſlatus uentris reprimit.

Antivinum.

Antivinum aut anarinum ſemen habet uituli naribus ſimile, ad fanationes inutile. Ipſum autem adſimilis eſt cum bubonio facultatis, ſed multò minoris. Itaque ex illo de hoc coniſcito.

Aparine.

Aparine, quidam philanthropon, alij omphacocarpum cognominant, modice extergit, & deſiccat: habet, nonnihil ſubtilium partium.

Pirus.

Piri folia pariter ac turiones auſtera ſunt: fructus dulcedinis quiddam obtinetqueæ, ex quibus clara quoque temperies eſt, inæqualis ſecundum partes. Nam pars una terrea eſt, alia aquea, cæterum utrae frigida: tum alia temperata, Proinde eſupi ra ſtomacho grata ſunt, & ſitim prohibent. Illita autem deſiccant, & modice reſinge-rât. Nam ego ijs illitus uulnus glutinaſſe me memini, quû aliud ad manu eſſer-nihil.

Achrades. Pira ſylueſtria.

Achrades uocatæ, magis quàm pira reliqua adſtringunt, & deſiccant, & proinde ſanè maiora uulnera repellunt.

Apocynum, aut Cynocrambe.

Apocynum, aut Cynocrambe. Vocant autem quidam eam Cynomorum, quan doquiden canes celerrimè interimit, ſicut Lycoſtonon lupos. Eſt autem homini-bus uenenum, herba multum grauiter olens: proinde omnino calida eſt non inſtire nuè, non tamen proportione deſiccat. Itaq. illita admodum digerentis eſt facultatis.

Argemone.

Et huius herbæ facultas abſterſoria eſt, & digerens.

Arifarum.

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. V.

60

A

### Arifarum.

Arifarum multò minus est Aro. Radicem habet oliuæ magnitudine, sed multò est ipsa acrius.

### Aristolochia.

Arifolochiæ radix multò est ad medicationes utilissima, amara, & subacris. Sed ex illis omnium subtilissima est rotunda; aliarum uero duarum quæ Clematitis appearatur, fragrantior est; itaque ea ad unguenta utuntur unguentarij; sed ad fanati-ones infirmior. At longa minus quidem tenuitatis obtinet quam rotunda; sed nec ipfa inefficax est, uerum abstergendi atque excalfaciendi potentiam possidet, minus quidem quam rotunda abtergens ac digerens, sed non minus calfaciens, in to foran plus quoq. Itacp in quibus ufus est modicæ abstersionis, commodior est longa, puta in carnis exulcerationibus, & fomentationibus uteri. At in quibus crasfum hu morem ualidius extenuare oportet, illic ufus est rotundæ. Proinde dolores ab infarctu aut crassitie crudorum fpirituum natos magis curat rotunda, & spicula extrahit, & putredines fanat, & fordida ulcera repurgat, dentes & gingiuas candidas efficit. Auxilio est & athmaticis, singultientibus, comitualibus, podagricis, si cum aqua bi batur; tum ruptis & conuulsis, ut si quod aliud medicamentum, idoneum est.

### Arceuthus. Luniperus.

Iuniperus, calida & ficca, utrinque tertij ordinis. At fructus similiter quidem cali dus est, sed non similiter ficcus, uerum in hoc primi fuerit ordinis.

### Arctium. Lappa minor.

B

Arctium illud quod thapso uerbaſco est ſimile, radice tenera, candida, dulci, caule oblongo & molli, ſemine Cymino ſimili, facultatis est admodum tenuium partium, & ob id exiccantis [extergentisque] tamen modice. Quamobrem radix ac ſemen eius coſta cum uino quadantenus dolores dentium mitigant. Porro ambusta & chimmetha non horum modò decoctum perſuſum, ſed & caules teneriores ſanare poſſunt. Arctium aliud, lappa maior, bardana. Alterum uero Arctium, quod Proſopitida uocant, cuius p[.]olia cucurbitæ ſimillima ſunt, niſi quatenus tum maiora, tum duriora; digerit ſimul & deſiccat, ſed & adstringit nonnihil; quamobrem ſolia eius ueteribus ulceribus mederi poſſunt.

### Arnogloſſum. Plantago.

Arnogloſſum, miſtæ & hoc est temperaturæ: habet enim quiddam aqueum frigidum: habet uero & auſterum quiddam, id quod terreum est, ſiccum, frigidum. Itaque reſfrigerat ſimul & deſiccat, & in utroque ſecundi exceſſus à medijs est. Porro medicamenta quæ cum hoc quòd reſfrigerant, una etiam adstringunt, ea & ad ulcera rebellia omnia, & ad fluxiones & putredines conueniunt, ac proinde & ad dyſenterias. Nam & ſanguinis proſluia ſiſtunt, & ſi quid aduratur reſfrigerât. Tum ſinus quoque glutinant, & alia ulcera recentia ſimul & uetera. In omnibus ſere id genus medicamentis primaſ tenet, aut certe nulli ſecundum est Arnogloſſum, id est temperaturæ ſymmetria & conuenientia. Nam ſiccitatem obtinet morſus expertem, & frigiditatem quæ nondum obſtupefaciat, & fructus & radix ſimilis ſunt facultatis, niſi quòd tum ſiccioris, tum minus frigidæ. Sed & ſemen subtilium est partium, & minus frigidæ facultatis: neque diſtato ex eo ac digeſto excremento aqueo. Hac ratione & radicibus utuntur ad dentium dolores tum mandentes, tum collutionibus incoquentes: præterea ad iocinoris & renum obſtructiones non has tantum adhibent, ſed ſolia quoque, & multò magis ſemina. Hæc enim quandam in ſe abſtergendi facultatem obtinent: quam & in herba uiridi inſſe fatis coniſci potest, uerum ab humiditatis copia deuinci.

### Arum.

Terrena & ipſum eſſentia conſtat, ſed calida; proinde extergendi uim poſſidet, uo.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C rum non ualentem, sicut Dracontium. Eft itaque in exiccando & calefaciendo pri-
mí ordinís. Radices eius maximè funt utiles. Síquidem comefæ craffitiem humo-
rum mediocriter incidunt, adeò ut & excreationibus ex pectore idoneæ sint; fed ma-
gis tamen aptum eft Dracontium.

Artemíſia.

Duplex quidem eſt herba Artemíſia, ſed utraque excalfacit, & modicè deſiccat; & funt, quod ad calſationem attinet, exceſus ſecundi: quod uero ad reſſicationem, aut primi intenſi, aut ſecundi remiſi: funt autem & modicè tenuium partium. Itaque ad renum calculos mediocriter commodæ funt, & ad fomentationes uteri.

Aſarum.

Huius herbæ radices utiles funt, facultate ſimiles radicibus acori, intenſiores ta-
men, Itaque ex ijs, quæ de illis prodita funt, hic facienda coniectura.

Aſclepias.

In tertio Dioſcorides de hac herba cōſcripſit: at nos eius nondú periculú ſecimus,

Aſpalathos.

Aſpalathus guſtu quidem acris ſimul & adſtringens eſt, facultate uero ex diſſe-
milaribus conſtat, nempe partibus ſuis acribus excalfaciens, partibus uero alij, au-
ſteris ſcilicet, refrigerans. Itaque utriusque ratione deſiccat, & proinde ad putre-
nes & fluxiones eſt utilis.

Aſparagus.

Aſparagus petræus aut myacanthinus abſtergendi uim habet, id est citra manife-
ſtam aut caliditatem aut frigiditatem. Hinc renes ac iecur inſarctu liberat, & maximè
herbæ ipſius radices & ſemen. Quin & dentium dolores ſanat ſiccitatis nomine,
quam uel maximè dentes requirunt. Porrò Athenienſes per ph dicunt Aspharagus.

Aſplenum.

Aſplenum, tenuíum quidem partium, non tamen calida eſt herba. Hac utiueram
tione & lapides frangit, & lienes liquat.

Aſtragalos.

Aſtragalos urticellus eſt exiguus, radices habens adſtrictorias: quamobrem ex-
tiam ex numero eſt non inſtrenuè exiccantiu. Nam ulcera uetera glutinat, & aluum
fluxu tentatam ſiſtit, ſi quis in uíno decoſtam radicem bibat, Plurimus huius frutu-
cis prouentus eſt in Pheneo Arcadiæ.

Aſter atticus.

After atticus. Alij bubonium uocant, non ob id tantum, quòd illitum, ſed etiam
quòd ſulſpenſum bubonãs ſanare creditur; habet uero quiddam etiam digerens, ut
miſtæ ſit potentiæ, uti roſa: uerum id non adſtringit.

Aſtaphis. Vua.

Aſtaphis, culta quidem, concoquendi, adſtringendí, & leuiter digerendi faculta-
tem poſſidet. At agreſtis uehementer acrem obtinet, adeò ut ex capite purget, quod
*àποφλευματία* Græci dicunt, abſtergat óalenter. Itaque ad pſoram accomoda
eſt. Sed & urendi uim habet.

Aſphodelus.

Aſphodelus. Et huius radix utilis eſt, sicut Ari, Aſari, & Dracontij, nempe exten-
gentis facultatis: uſtæ autem cinis caleior, & exiccantior, ſubtilior, ac digerere po-
tentior eſſicitur, ac proinde & alopecias ſanat.

Aſtraeſtilis.

Atraeſtilis aut cnicus agreſtis: hæc planta ex ſpinarum eſt genere: facultatem hæ-
bet deſiccandi, & modicè digerendi.

Atraphaxys. Atriplex.

Atriplex humida & frigida temperie eſt, humida quidem ſecundi ordinis à me-
dijs, frigida uero primi, quam utique tepidam eſſe caliditatem poſuimus, cuiuſmodi
rolis

61

A roſis inſtet: non tamen adſtrictionis eſt particeps, ſed aquea eſt, & minímu terrena, ſimiliter maluæ. Quin & uentrem celeriter permeat, ut illa, ob lubricitatem. Porrò paululum omnino eius eſt quod digerendi obtinet potentiam. Hortenſes autem atri plex & malua, quàm agreſtes tum humidiores ſunt, tum frigidiores. Proinde phlegmonis & phygethlis incipientibus glíſcentibus, & molliſetiamnum, ac uelut ſeruentibus hortenſes, uigentibus autem & declinantibus ac indureſcentibus commodiores ſunt agreſtes. Semen eius abſtergendi uim habet: ita, ad auriginem expi tuitæ inſarctu prognatam utilis eſt.

### Aphace.

Aphace uim habet adſtringendi, ſicut & ipſa lenticula (φάκος Græci uocāt), Sed & ſimiliter ut lenticulæ edi ſolet: cæterum ægrius quàm illæ concoquitur; ualentius autem deſiccat, & moderati caloris eſt.

### Abſinthium.

Abſinthium adſtrictorïa, & amaram, & acrem ſimul qualitates poſſidet, excalſaciens pariter & extergens, & roborãs & deſiccans: proinde bilíosos uentris humores per egestionem inſernam propellit ac per urinas euacuat. Magis autem quod in uentis eſt bilíosum, per urinas expurgat. Ob hæc contentâ in uentre pituitam nihil adiuuat ſumptum. Sic nee ſi in thorace aut pulmone conúneatur: nam adſtringens in eo facultas, quàm amara ualentior eſt. Porrò quod inſi quoque acrimonia, idcirco maiori portione calidum eſt quàm frigidù. At ſi opus eſt, generatim comprehenſam eius temperiem ſecundum primas circumſcribere facultas (et ſi anomœomeres & diffilmiſare ſit) calidum ipſum dixerim primi exceſſus, ſicum tertij. Succus autem eius longè quàm herba ipſa calidior eſt.

### Balanos.

Alanus myrepſica, hoc eſt glans unguentaria, adſertur ex barbarica regione: utuntur unguëtarij carnis eius ſucco, qui facultate calidus eſt. Reliquiæ autem unde expressus eſt ſuccus, terrefſres ſcilicet & duræ, uincentem habent qualitatem amaram. Sed & admifta eſt quædam adſtrictio. Proinde extergentem ſimul & incidentem contrahentem, ſtipantem effectum poſſident. Ita, ad ionthos, lentes, ephelin, & pruritű, deinde & ad pſoram & lepra coueniunt. Verumenimuero & lienes liquant iecur, indureſcentia. Quod ſi quis carnem eius drachmæ pondere cum melicrato bibat, medicamen experietur uomitorium. Sæpe etiam per inſerna aluum largiter ſubducit. Ita, quum hoc medicam eſto utimur ad uiſceru expurgatione, & maximè iocinoris lienisc, ex oxycrato ipſum exhibere coſue uimus. Gaudet uero uel maximè alioqui aceto ad actiones extrinfecas. A deò eſi effi cax efficitur, ut & pſoras, & lepras extergeat, & multò etiam magis quæ his ſunt minora, lentes, uitiliginè, ionthos, ephelin, exanthemata, achoras, tum ulceroſa, & quæ crassi ſunt ſucci omnia. Sed & cicatricibus decorè affert. Porrò quu illinenda eſt lìenì, præſet admiftam eſſe farinaru quampiam exiccantiu, cuiuſmodi eſt erui ac loliij farina: id iam potius ad componendoru medicaminu traſtationem, haudquaquam ad præſens inſtitutu pertinet: ſed & in paratu facilibus ipſum dicetur. Verum in preſens ſufficit abſtergente & incidente cù adſtrictione quapiam propoſiti medicaminis dixiſſe facultatem, ac ſic ad aliud transgredi: cortex tamen eius admodum adſtringit. Itaque & hunc quoque poſſis ubi ualidus ufus eſt adſtrictionis, accommodare.

### Balfamum.

Balfamum deſiccat & excalſacit ſecundo exceſſu: eſt autè & tenui partium, adeò ut odoratum ſit. Sed liquor eius ſubtiliorum etiam partium eſt quàm ipſa planta, non tamen adeò calidus, quàm quidam exiſtimant, tenuitate partium falſi. Porrò fructus eius perſimilis facultatis eſt, cæterum longè in ſubtilitate partium inferior.

### Balauftrium.

Balauftrium floſe eſt agreſtis punicæ, ſicut domesticarum cytùnus: ualenter guſtum

LI

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
adstringit. Et sanè desiccantis & refrigerantis facultatis est, & nimirum etiam traffæ
essentia, si quidem memores fumus eorum quæ in quarto horum còmentiorum
sunt prodita, ubi ostendimus omne adstringens terrestre esse fitigulum. Aliarum au-
tem qualitatum nullius præ se fert indicium. Proinde ipsum quis cenfit strenuè &
exiccare & refrigerare. Siquidem non perperam in quarto horum uoluminum teræ
reis frigidis corporibus adstringentem inelle qualitatem demonstratrum est. Sanè ve-
ro & eventus ipse probat. Nam si intertriginibus & alijs ulceribus ipsum illinas,
celerrime illa uidebis cicatricem contrahere. Hoc sanè nomine & ad sanguinem rej-
cientes, & ad dysfentiam, tum ad uentris uteri profluia non est quilibet medi-
corum qui curandi tractatus conscripfere, qui hoc non utatur medicamento.

Batus. Rubus.

Rubí folia, germina, flos, fructus & radix qualitate adstringente participat, eàs
non obfcura. Sed hoc inter se differunt, quòd folia mollia & recens nata plurimum
in se habeant subftantiæ aqueæ, paucum uero adſtrictionis; eadem ratione & germi
na. Itaque ſi mandantur, aphthas & alia oris ulcera fanant. Quin & alia uulnera glu-
tinare ualent. Eſt enim eorum temperies partim ex terrea frigida eſſentia, & aquea
tepida. At fructus, ſi quidem maturus fuerit, non paru habet fucci calidi temperati,
qui dulcis eſt, uti monſtrauimus. Ita ob hoc & ob modicâ adſtrictione ſui non in-
ſuaus eſt. At immaturus à frigida subſtantia terrea uincitur, ac proinde acerbus eſt
& exiccatorius. Et ſanè utile recòditur ualidius quam recens desiccans. Sed & flos
eandem uim fructui immaturo poſſidet: utraque ad dysfenterias, & uentris profluiu-
um, tum robur deperditum, & ſanguinis expuitionem idonea remedia. Porro radix
præter adſtrictionem non paucam habet subſtantiam in ſele tenuem, per quam & la-
pides renum comminuit.

Batrachium.

D
Batrachiu quatuor habet ſpeciatim differentias. Omnia uero uehementer acrem
qualitatem poſſident, adeò ut cum dolore exulcerent: hæc ratione ſi moderat, ac con-
uenienter utare, p[er]ſoras & lepras excoriant, & ungues diuellunt: tum leproſis ſtigma
ta digerunt, & acrochordonas & myrmecias detrahunt. Quin & alopecias iuuant
pauco tempore admota, Nam ſi diutius inhæreant, non excoriatur ſolum ipſa cutis,
ſed & in cruſtam uritur. Atque omnia caulis & foliorum ſunt opera, ſi imponas ui-
rentia. Porro radix arefacta ſternutationem prouocat ſimiliter alijs quæ ualenter de-
ficant. Sed & dentes dolentes iuuat, ut & frangat eos, ualentis ſcilicet exiccatione;
ut ſemel dicam, calida & ſicca ualde eſt tum radix, tum uniuera adeò herba.

Bdellium.

Bdellium, quod ſcythicum nominat, quod ſanè & atrius eſt, & reſinofum magis, emollientis admodum & efficacis uirtutis eſt. At alterum, nempe arabicum, quod dilucidius eſt, magis desiccat quàm emollientia. Igitur recens & humidè eſt, & conſuſum faciè molleſcit, ad omnia ad quæ ſcythicù, idoneum. At quod antiquus eſt, & admodum guſtu amarum, & acre, & ſiccum, ab eorù quæ indurata molliunt meſdiocritate excidit. V tuntur autem quidam illis, & potiſſimum arabico, & ad bronchocelas, & hydrocelas, ſaliua matutina eiunac[que] ſubigentes, ut emplaſtri conſiſten tiam accipiat. Porro arabicum & calculos renum in potu ſumptum frangere apparet, tum urinas ciere, & crudorum ſaldu[m]um diſcurſus, præterea laterum dolores & rupturas perſanare.

Bechium. Tuſilago.

Bectum inde adeò nuncupatum eſt, quòd bechas, hoc eſt tuſſes & orthopnæas
iuuare ſit creditum, ſi quis folia arida aut radicem in prunis urens aftendentem inde
fuliginem inſpiratu attrahat. Eſt autem modice acris, ut ſine moleſtia noxáue omnes
thoracis abſeſſus credita ſit rumpere. Sanè folia uirentia partes cruda phlegmone
obſeſſas illitu extrinſecus adiuuant, nempe ob aqueæ subſtantiæ admifionem, qua
omnia

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. VI. 62

A omnia uíridia tenerá participant, alia plus, alia minus. Nam ſicca bechij folia acrio ra ſunt quàm ut phlegmonis conueniant.

### Blitum.

Blitum holus eſt eſculentum humidæ frigidæ temperaturæ in ſecundo maxiximè exceſſu à temperatis.

### Bulbus ſatiuus.

Bulbus eſculentus quidè frigidior & crassior eſt, lentum ſuſcct procreat. Nam & coſtu difficilis eſt, & flatuofus, & uenerem prouocans. Attamen illitus ob amaritatem ſimul & adſtrictiunem abſtergit ſimul & glutinat, & nimírum etiam exiccat. Eſt enim oftenſum, amaritudinem in extergentibus eſſe ſubſtantijs, adſtrictiunem uero in glutinantibus. At ſiccitas utrancte conſequitur.

### Bolbos emeticos. Bulbus uomitorius.

Bulbus uomitorius multò eſt calidioris temperaturæ quàm ſuperior.

### Bubonium.

Bubonium, aut After atticus, nuncupatum eſt ita, quia creditum eſt bubonas ſanare tum illitum, tum inguini adalligatum. Eſt autem mediocriter digerentis facultatis, quia uidelicet & modice calidum eſt, nec uehementer nec ita deſſiccat ut tенdat, maximè quum etiamnum molle ac recens fuerit.

### Bugloſſum.

Bugloſſum humidæ calidæ temperie eſt. Ita q[ui]n iniectum, lætitiæ ac hilari tatis cauſa eſſe creditum eſt. Sed & ijs qui ob ſupremi gutturis (pharynga Græciuo cant) alperitatem tuſſiunt, coſtum in melicrato conuenit.

### Bunium.

Bunium, alij Arcticum, adeò excalfacit, ut & urinā moueat, & menſes prouocet: ſed & pſeudobunium adſimilis illi caliditatis eſt.

### Buphthalmum.

Buphthalmus ſic appellatum eſt à floribus, qui figura quidè boum oculis uideantur adſimiles, colore autem anthemidis floribus ſimillimi ſunt, ſed multò tum maiores, tum acriores: proinde & uehementius digerunt, adeò ut & duritias ſanent cérato miſt. Brathy. Sabina.

Sabina ex numero eſt fortiter exiccantium, id[que] ſecundu treis qualitates quas in guſtu præ ſe ſert, ſimiliter cupreſſo, niſi quòd ea & acrior eſt, & ut ſic dixerim, magis aromaticæ, ſeu odoratior. Igitur huius quâ modò dixi qualitatis eſt particeps, nempe acrimoniæ consſiſtentius in temperamento calido, præterea amaritudinis & adſtrictio nis obſcurioris quàm in cupreſſo. Siquidem quanto magis acrimonia ſuperat, tanto etiam potentius digerit. Ita q[ui] glutinare nequit ob ſiccitatis & caliditatis robur. Nam utriuq[ui] illi tantum inefſt, ut etiam tendat, & inflammatione aſſerat. At putredinibus ſimiliter cupreſſo accommodari poteſt, maximè ubi rebelliores fuerint & diuturno- res. Nam hæ citra noxam uim medicamenti perferunt. Quin & quæ atra ſunt redita, & admodum ſordida, ea cum melle expurgat. Carbunculos item ſoluit. Porro eſſentia tenuitate menſes quoq[ui] prouocat, ut ſi quid aliud: & ſanguinem per urinas mouet. Fœtum etiam uuentem interficit, & mortuum eijcit. Eſto autem hoc medietamen tertij ordinis tum excalſacientium, ex ſevero eorum quæ uel maximè tenui[rum] ſunt partiù. Et hoc uti: domine unguentis inditur, & maximè gleucino, & in multas antidotos iniſcitur. Quidam uero etiam Cinamomi uice duplum eius ſubijciunt. Eſt enim extenuandi & digerendi facultatis, ſi eſpotum fuerit.

### Bretanica.

Bretanicæ herbæ folia adſtringentia ſunt, & uulnerum glutinatoria, ſimilia agreeſtibus lapathis, niſi quatenus atriora ſunt, magis hirta. Sed & expreſſus ex illis ſucus perinde natus eſt adſtringere: ita q[ui] coſtum quidam reponunt tanquam inter ſto matica medicamenta efficacillimum. Videtur enim ſanare iam etiam putreſcentia,

LI 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Bromus.

Bromus unū est ex leguminibus, uerum ut medicamentū similē hordeo uim obtinet. Nam illitū deficcat & digerit medio criter, & fine morfu. Tempiē autem habet paulò frigidiorē. Nonnihil etiam adstrictio nis obtinet, ut uentris profluia iuuet.

Bryon thalattion. Alga.

Bryon thalattion compositum est ex terrena & aquea essentia, utrae frigida, Siqui dem & guſtum adstringit, & calidis quibufuis illitum, ea refrigerat & adiuuar,

Bryon aut Splanchnon. Myſcus.

Bryon, quidam uero Splanchnon. Inuenitur autē in quercubus, & piceis, & popu liis albis: uim habet adstringentem inualidam. Nec enim multum est frigidum, ſed proxime ferme medijs, quita uidelicet & digerendi & emolliendi facultatīs est parti ceps, maximè quod in cedrinis lignis reperitur.

Gallium.

Allium inde adeò nomen fortitum est ſuum, quòd lac coagulet. Adſimile autem est aparinæ, facultatem obtinens exiccatoriā & ſubacrem: flos eius ſanguinis proſluuijs competere uidetur, & combuſtis mederi. Eſt autem boni odoris, & coloris lutei.

Gentiana.

Huius herbæ radix multus est efficax quī opus est extenuatione, purgatione, abſterſione, obſtructionis libera ſione: nec mirum ſi hæc poſſit, quūmpenſe ſit amara,

Gigarta, ſiue acinorum uuæ nuclei.

Acinorum uuæ nuclei ex ſecundo ordine ſunt exiccantium, refrigerantium uero primo. Subſtantia eorum crassa est & terrena: cui guſtus indicio est, nimirum quum acerbi appareant. Quin & experientia comprobat, Nam omnibus uentris cù proſluio iunctis affectibus impendiò conferunt.

Gingidium.

Gingidium ſicut guſtu amaritatem & adſtrictionē præſert, ſic temperie quoque ipfa caliditatem & frigiditatem. Secundum utranco, uero qualitate deficillatorium eſt. Sed enim ſtomacho amicum eſt, ut pote non paruam obtinens adſtrictionem. Quamobrem non admodum conſpicuā caliditare poſſidet: duobus autē numeris delicat.

Glaucium.

Glaucium adstringit cum quodam faſtidio. Tum adeò inſigniter refrigerat, ut ſolum ſæpe eryſipelata, utique ſi ualentia non fuerint, curare poſſit. Miftura eius composita est ex aquea tetreaque ſubſtantia: utraque ſanè frigida, uerum non ſume mè, ſed ceu aqua fontana.

Glaux.

Glaux herba, & ipfa lactis generandi uim obtinere uidetur. Quod ſi ſit, calida quodammodo humidàqua fuerit.

Glichon. Pulegium.

Pulegium: & hæc herba, quandoquidē acris & ſubamara eſt, ualde tum excalfacit, tū extenuat. Porro ſp excalfaciat, abunde magnu eſt teftimoniu, ſp illita rubrificat; & ſi quis diutius toleret, exulcerat quoque. Quòd uero extenuet, ſatis indicat, quū hu mida, crassa & lenta ex thorace & pulchroone excreatu facilia faciat, menſes moueat,

Glæos. Strigmenta balneorum.

Glæos modice emolliendi uim obtinet.

Glycyriza. Dulcis radix.

Huius fruticis radicum ſuccus in primis utilis est, ſimiliter ut eius radices dulcis, ſimulque leuiter adſtringens. Proinde asperitates lenire poteſt, nec modo in arteria, uerumetiam uſeica ſcabra, idque temperaturæ mediocritate. Quocirca fuerit ſanè na tura eius familiaris noſtræ temperaturæ: nam tale monſtratū eſt eſſe dulce: ſed quum adſtrictio quædam adiuncta ſit, uniuerſum eius temperamentum quantum ex calidi tate

DE SIMPLICIVM MEDIC., FACVLTATIBVS

VI.

63

A tate & adſtrictione eſt, tepidæ potissimum caliditatis fuerit, quamproxime accedens ad symmetrû ſiue temperatum. Porrò quoniâ temperie quoq eſt humidum id quod modice eſt dulce, ſure ſanè etiam ſiti congruens medicamentum eſt, nimírum modi- ce humidum, ſimul & humana natura frigidius. Refert Dioſcorides radicem ſiccam ad leuorè redactam, pterygioru ſeu unguïi oculorum idoneu eſſe illitu remedium.

Glycyſida. Pæonia.

Glycyſida, quam pentorobon & pæoniâ nuncupant, radicem habet leuiter adſtrin gentè cum quadam dulcedine : ac ſi pluſculum dentibus manqâs, acrimoniam item quampiam ſubamaram ſubefſe percipies. Proinde menſes ciet ex melicrato amygda li pota quantitate. Sanè tundere eam neceſſe eſt, ac ita cribratam inſpergere. Expur gat porrò etiâ iecur obſtructum, & renes : ſed hæc efficere nata eſt qua acris & ſuba- mara eſt: qua uero quiddam etiam adſtrictorium obtinet, in uentre prouenientes flu xiones ſiſtere poteſt. Cæterum eam tunc in auſterorum uinoru quopiam decoſtam potare conuenit. Eſt porrò omnino & reſicatoria. Eapropter haud deſperauerim eã ex collo pueris ſuſpenſam meritò comitialem morbû ſanare. Equidem uidi puellum quandoq oto totis menſibus morbo comitiali liberum, ac poſtea forte fortuna quu ſu quod à collo ſuſpenſum erat decidiffet, protinus denuo conuulſione correptum, rur- ſuſc p ſuſpenſo in locum illius alio, inculpatè poſtea egiffe. Porrò uſum eſt mihi ſa- tius eſſe rurſum id collo detrahere, certioris experientia gratia: id quum feciſſem, ac puer iterum eſſet conuulſus, magnam recentis radicis partem ex collo eius ſuſpendi- mus, ac deinceps prorſum ſanus effectus eſt puer, nec poſtea conuulſus eſt. Ratio- nabile itac erat, aut partes quaſpiam à radice deſluëtes, ac deinde per inſpirationem attraſtas, affectos ita locos curare, aut aërem à radice aſſidue mutari & alterari. Nam hoc pacto ſuccus cyrenaicus columellam phlegmone affectam iuuat, & melanthiú ſiſtium palam catarrhos & coryzas deſiccat, ſi quis id in calidum linteum rarum li- get, aſſidue calorem ex co per inſpirationem in nares attrahat. Quinetiam ſi com- pluribus linis, & maximè marinæ purpuræ, collo uiperæ iniectis, illis uiperam præ- foces, ea q poſtea cuíuſpiam collo obuincias, mirificè profuerit tum parithmijs, tum omnibus ijs quæ in collo expullulant. Sanè de talibus priuatim aliquando forte con ſeribâ. At nunc pæoniæ cognoſcendu temperamentu eſt tu exiccatoriu, tum ſubtiliu eſſe partiu, haud tamen inſigniter calidum, ſed aut symmetrû, aut pauxillo calidius.

Gnaphalium.

Gnaphalium inde adeò nominatum eſt, quòd folijs ejus mollibus pro tomento utantur. Sunt autem candida, & modice adſtringunt, ac proinde quidam id exhi- bent ex auſterorum uinorum quopiam dysſentericis.

Gongilis. Rapum.

Gongilidis semen uenerem excitat, utpote ſpiritum flatuſum procreans. Sic & radix coctu difficilis eſt, inflatq, & semen generat.

Damasonium. Alisma.

Amaſonium, aut Alisma. De hac herba in tertio libro tradit Dioſcorides, quòd radix eius epota dysſenterias ſanet, & aluum ſiſtat, atq cedemata mi- tiget. Sed nos ea quidem experti non ſumus; quòd autem coſtitutos in re nibus calculos aqua in qua decoſta fuerit, pota comminuat, id certe exper ti ſumus, Ex quo liquet quòd abſterſoriam quandam facultatem obtinet.

Daucus. Staphylinus.

Daucus, quem quidam ſtaphylinu nuncupant, agreſtis quidem domêſtico mi- nus eſt efui idoneus, cæterum in omnibus uehementior : at domêſticus efui aptior, ſed imbecillior, acrem, &caleſaciendi facultatem obtinet, ac proinde etiam extenuan di. Certe radix præter iam comprehenſa flatuſum quiddam obtinet ac uenereu. Se- men autè domêſtici quidem & ipſum quandâ ad uenerè ciendi potentiam poſſidet,

L 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. Acreſtis uero planè flatu caret, quod *àp[ro]o[rum]* uocant; ac proinde urinâ menſes[que] ciet.
Dauci ſemen.

Dauci herbæ ſemen excalfaciendi uehementer facultā habet, adeò ut inter pri-
ta efficax ſit tum urinæ mouendæ medicamen, tum mensibus prouocandis. Mule-
tum etiam digerere per halitum foris impositum valet. Ipsa uero herba ſimilem que-
dem uim obtinet, tamen ſemine inſirmiorem, nimiru ob aqueæ humiditatis miſturæ:
quanquam uti[que] & ipsa calida ſit temperie.

Daphne arbor. Laurus.

Lauci arboris & folia, & fructus desiccant, & calfaciunt uehementer, plus[que] etiam fructus quam folia. At radicis cortex minus quidem acris eſt & calidus, plus tamen amarus, habet[que] etiam adſtrictionis nonnihil. Quamobrem & calculos cōſinigit, & iecori prodeſt; bibitur ex uino fragrante trium obolorum pondere.

Daphne herba.

Daphnes herbæ, quam & daphnen Alexandrinam appellant, temperatura cui
denter eſt calida, & guſtantibus acris ſimul eſt & ſubamara, pota[que] tum urinas, tum
menſes prolicit.

Chamædaphne.

Porro chamædaphnes germina tenera edi quo[que] aſſolent. Eſt autem perſimilis ui-
ribus daphnæ Alexandrinæ ſicut ſanè & quod daphnoides nuncupant.

Dictamnum.

Dictamnum tenuiore eſſentia cōſtat quam pulegium, cætera illi ſimile. At quod
uocant p[re]ſudodi[ctamnum], ad omnia imbecillius dictamno eſt.

Dipſacos.

Dipſaci ſpine radix ex ſecu'do ordine exiccatoria eſt, habet[que] nōnihil & abſterſonu.

Dorycnidium.

Dorycnidium temperamento papaueri ſimile eſt, & mandragoræ, ac quæcunque
parem habent refrigerandi potentiam: excellit & frigiditate aqueæ: quamobrē pau-
culum quidem, ſoporem conciliat, plusculum uero lumptum interimit.

Dracuntium. Dracunculus.

Dracuntium quiddam Aro perſimile obtinet tum folijs, tum radice: cæteru illo
tum acrius eſt, tum amarius, ac proinde calfaſtoriu magis, & tenuioribus paribus.
Habet etiam leuiculam quandam adſtrictionem, quæ quandoquidem cum com-
prehenſis duabus qualitatibus, acri ſicilicet & amara coniuncta eſt, medicamentum
factum eſt, ut quæ maxime efficax, Nam radix uſcera omnia expurgat, craffos po-
tiſſimum & lentos ſuccos extenuans: optimum[que] remedium eſt cōtumacium ulce-
rum, quæ παραπολύμ nuncupant. Expurgat quo[que] exterget[que] proſecto ſtrenuè tum alia
quæ extefſionem deſiderat, tum uutiliginè cum aceto: tum folia item, utpote ſimile fa-
cultatem habentia, ulceribus uulneribus [que] recens inſtictis accōmoda ſunt, & quan-
to minus fuerint ſicca, tanto magis cōglutinant. Nam quæ ſicciora ſunt, uinibus ſunt
acrioribus quam ut uulneribus conueniant. Creditum quo[que] eſt caſeum humidum
ſi illis foris tectus reponatur, ob temperaturæ illorum ſiccitatem à putredine confer-
uari. Fructus valentior eſt non folijs tantum, ſed & radice: itaq[que] & cancos & poly-
podas eliquare creditus eſt. Succus qu[que] eius uitia oculorum expurgat.

Dryopteris. Filicula.

Dryopteris guſtu miſtam qualitatem præſert, dulcem, acrem, amaram, in radice
uero item acerbâ. Facultatem habet ſepticam: proinde etiâ pilis glabrâ cutem efficit.

Drys. Quercus, ſive Robur.

Quercus partes omnes adstringentis facultatis participes ſunt. Sed plus tamen
habet quæ in trunci cortice membrana ſubest, tum quæ ſub glandis iſpili caliculo,
ea uidelicet quæ fructus carnem conueſtit. Quamobrem ad proſluuium muliebre,
& ſanguinis expuſitiones, [tum dyſenterias,] & diuturnos uentris fluxus commo-
dam eſſe

VI.

64

dam esse credunt. Maximè uero ea utuntur decocta. Valentius tamen adstringunt fagus & ilex, seu quis eas species esse Roboris uelit, seu toto genere diuerſas. Quin & ſolia harum plantarum tenella illita non inſtrenue deſiccare ualent, minus autem quæ ſunt alterius Roboris, nimirum quanto minus fortita ſunt adſtrictionis. Siquidem ego quandoque glutinasse me uulnus memini ſecuri inſtictus, quæ nullum adefatet ad manum medicamen præter ipſius quercus ſolia: terebam ea in leui petra, & uulnus omnem uicinum locum contexi. Eandem folijs uinb habet & fructus Roboris, eoq[ula] medici nonnulli ad incipientes & crescentes utuntu[que] phlegmonas. Nam quæ iam uehementes ſunt, adſtringentia reſpuunt. Sed talia ac curandi potius ratio=nem quær præſentem tractatum attinet. Cæterus in præſentia nouiſſe, quod eatenus adſtringentem, quatenus dictus eſt, facultatem quercus obtineat, ſufficit: ac proinde deſiccandi, atque adſtringendi: excaſfaciendi autè paulò infra media, in genere ſcilicet eorum quæ (ut ſic dicam) tepida ſunt.

### Ebiſcus. Althea.

Bifcus, ſiue althea: eſt autem malua agreſtis: facultate digerendi, laxandi, &q[ui]e[my]a[n]t&; hoc eſt phlegmone leuandi, mitigandi, concoquendi difficiles coctu abſeſſus. Radix porrò eius & ſemen cætera quidem pari ſolij[s] modo agunt, uerum tenuiorum partium, magis exiccatoriam, ad hæc magis exteforiam facultatem oſtendunt, ut & uuſligines detergent, & ſemen renum calculos conſringat. At radicis decoctum ad d[omi]niferiam, diarrhœam, hoc eſt proſluuum & ſanguinis reiectione aptum eſt, nempe quu[em] adſtringentem quan=dam facultatem poſſideat.

### Ebenus.

Ebenus ex ijs lignis eſt quæ trita cum aqua in succum ſoluuntur. Vis ei inest excaſfaciendi, extergendi, & tenuium partium. Quamobrem quæ pupillas oſſuſcant, extergere creditur: miſcetur alijſs remedijſs ocularibus, quæ ad ulcera multa, fluxiones, & bullas ſiue puſtulas accommoda ſunt.

### Elæa. Olea.

Oliuæ rami quantum habent adſtrictionis, tantæ & frigiditatis participes ſunt. Fructus uero, ſi quidem ad unguem maturuit, moderatè calidus eſt: ſin immaturus eſt, magis tum adſtringit, tum refrigerat.

### Elæon. Oleum.

Oleum quod ex oliuis conficitur, quod ſanè propriſſimo nomine oleum appel lamus, cuiuſmodi ſit temperaturæ, ſuperioribus libris deſinitum eſt. Quippe hume[ment]atorium eſſe & moderatè calidum oſtendimus. Eiuſmodi eſt quod eſt dulciffimù: ſi[que] potiſſimum ex oliuis quas Græci p[ro]vænères uocant, nos druppas. Cæterus quod omotribes & omphacinu[n] nuncupant, id quantum in ſe habet adſtrictionis, tantum etiam illi inest frigiditatis. Porrò oleum uetus, quod quidem ex dulci inueterato efficitur, & calidus eſt, & potentiortibus ad euaporandum uiribus. Quod uero ex cruado, id dum reliquum quippiam ſeruauerit adſtrictionis, miſtæ permanet facultatis: ubi uero illam prorfum abiecerit, reliquio ſit ſimile. Quinetiam quicunque in præparando ramos inijciunt, iij & ipſi omphacino ſimile oleum efficiunt. Cæterum rogan=dum non eſt, quo pacto ſit præparatum, ſed guſtandum eſt potius: ac ſi præferat adſtrictionis quippiam, eatenus etiam frigidum eſſe exiſtimandum, ceu illud quod ab Iberia portatur, quod ſpanum, id eſt hiſpanicum nominant. Quod ſi nequaquam guſtantibus adſtringere appareat, ſed ad amuſſim uideat dulce, id modice eſſe calidus putandum. Porrò ſi tenue quoque cernatur (tale eſt quod purum eſt, quod eſt intuenti tranſlucidum uidetur) ac modicum eius latiffime per cutè extenſum ſibi maneat con tinuus, celeriter à cute combibatur: id uti[que] pro optimo ducendu[n], ac olei uirſtute & maxime pollere, quale eſt fabi[n]um. Porrò quod oleum lotum minimè omnium mor d[ac]itatem cōtinet, ſuprà poſitum eſt. Cæterum quo potiſſimum modo id probiſſimè

LI 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. laues, in sequenti tradam opere, quod inſcribetur. De medicaminum compositione: ubi & de ſicyonio, & ſi quod eius generis præterea oleu eſt, agetur; nunc ſermo mihi eſt de ſimplicibus, adiſciam & de alijs olei ſpeciebus. Vocatur enim quoddam cici num oleum, in Aegypto maximè proueniens ex fructu ricini. Tum rhaphaninum, ſeſaminum, amygdalinum, caryinum, ad hæc ſinapinum, lentifcinum, laurinu, meλanthinum, terebinthinum, maſtichinum, myrtinum, balaninum, hyoſcyaminum, nec pauca præter hæc ex fructibus expreſſa omnia, cæterum tantum inter ſele diſcre pantia, quantum & fructus ipſi à ſe inuicè diſſident. Eſt enim cicinum tum tenuius, tum ad diſcutiendum potentius, quam ſimillimum oleo ex oliua uetuſto. Quamobrem ſi quando in medicamenti compositione cicinum oleum adſcriptum fuerit, ſi ipſum non adſit, communi utendum oleo, maximè ſi fuerit ſabinu. Rhaphaninum autem cætera huic ſimile eſt, ſed calidius tamen; at hoc etià calidius ſinapinum. Huic ſimile eſt quod ex melanthio, hoc eſt gith, conficitur. Pugnant cum iſtis myrtinu & ſeſaminum, tum quod adſtringant, tum quod craſſarum ſint partium. Miſtæ faculta eſt lentifcinum & terebinthinum, & maſtichinum; non enim tantum emolliunt, ſed & adſtringunt. Amygdalinum porrò amaritatè exuperantem poſſidet, cæterum cuiuſdam etiam adſtrictiōnis eſt particeps: non tamen caryinum, ſed id uel maximè ſimplicis eſt digerendi facultatis. Calidius eo eſt laurinum, & hoc etiam magis cedri num: proximum ei eſt quoque ex nigra pice conficitur. Dadinum, minus quidem lautino calidum, uerum ualentus deliſcans. Hyoſcyaminum uero miſtæ facultatis eſt, emolliendi uidelicet, & refrigerandi. Oleum porrò cicinum uentrem ſubducit. Hoc uero magis, quod ſit ex gnidio grano, tanto nimirum, quanto granum potentiorem purgandi uim obtinet, quam ciciſ, id eſt ricinus. Iam quod ex agreſti oliua oleu ex-primitur, non ſimplicem temperaturã obtinet, ſed extergit, ſimulá adſtringit. Squæli diſſimum id eſt ex omni olei genere, & poſt iſtricum quoque: deinceps illis eſt húſa num. Pinguilſimum eſt libycum, & cilocium: ſimul autè pingue & tenue ſabinum. In medio comprehenſorum omnium ſunt tum id quod per Cyclades inſulas nafciatur, tum quod per Græciam, Aſiama. Porrò oleum pingue æſtimatur iudicatur; uiſcoſitate: tenue uero, ſi perluceat, ſi purum ſit, ſi plurimu minima eius portione inungatur, ſi facilè à cute combibatur. Ex diſtis cognoſcere iam liceat & de alijs olei ge neribus, quæ æquiuoce ipſis dicuntur unguentis, puta roſaceo, melino, liliaceo, & quæcunque id genus floribus, fructibus, germinibus, folijs in oleo maceratis coſicium tur. Horum quod ubi una cum aromatibus præparantur, unguentu eſſicitur. De his copioſius dicetur in opere de componendis medicamentis. Porrò ubi quod in præſentiarum utile eſt expofuero, deſinam, Pro cuiuſco inieſtorum natura oleuia, uarii contingit. Ex iſs ergo quæ in toto hoc opere de quoque inijciendorum generatim diſces, ſingillatim quoque confectum ex iſdem oleum cognoſcere dabitur.

Elatine.

Elatine modice tum refrigerat, tum adſtringit.

Elaphoſcus.

Elaphoſcus facultatis eſt excalſactoriæ, & tenuium partium, ac proinde exicatoriæ ſecundo maximè ex ceſſuum ordine.

Elenium. Enula campana.

Elenij herbæ radix maximè eſt utilis, non primo ſtatim occuſu excalſaciens, ac proinde dicenda eſt non calida & ſicca exacſtè ceu piper tum atrum, tum candidum, ſed cum recrementitio humore. Quapropter eligmatis, quæ faciunt ad educendos ex pectore pulmonecraftos lentos, humores, idoneè commifcetur. Rubrificant eius quoque ui partes frigidis ac diuturnis uexatas affectibus, cuiuſmodi ſunt nonnulæ coxarum paſſiones, iſchiadas uocant, & exiguæ affliuæ articulorum quorunnam præ humiditate procidentiæ ac luxationes.

Eleiſphacot.

65

A

Elelifphacos. Saluia.

Elelifphacos cuidenter excalfacit, ac leuiter subadstringit.

Helleborus. Veratrum.

Helleborus uteræ tum albus, tum niger extergentis eſt & excalfacientis facultæs. Quamobrem ad alphos, lichenas, p[]ſoras lepras[]c[]p accommodi ſunt. Quinetiam niger ſi in ſiftulam callo induratam inſundatur duobus tribus ue diebus, callum deſtrahit. Dentibus prodeſt cum aceto colluentibus. Sunto autem in tertio ordine excalfacientium & deſiccantium, Porrò niger guſtu calidior eſt, candidus amarior.

Elxine.

Elxine. Alij perdicium nominant, alij parthenium, alij ſideritin, ſunt qui ſeracleam appellent: cæterum uis ei inſeſt abſtergendi & conſtringendi cum humiditate ſubfrigida. Quamobrem phlegmonas omnes in initio & augmento ſanat uſc[]p ad ſta tum (ακρηγ[]r Græci uocant) & maxime ſi calidæ fuerint, Quinetiā incipientibus phy gethlis cataplaſmatis ritu illinitur. Tum etiā ad auriu[]t dolores phlegmonosof ſuccus eius mediorriter profuerit. Gargarizandum item nonnulli exhibent ad par fifthmia. Sunt uero etiam ex medicis quidam, qui ijs qui diutina tuſſi uexantur, illam exhi-buerint. Certe e uidens extergendi experimentum præbet & in ualis uitreis.

Elxine.

Elxine, quæ & ciffampelos nuncupatur, digerendi facultatem obtinet.

Elymus, Meline, Panicum.

Panicum ex leguminum genere eſt, milio ſpecie ſimile, facultate certe pauci nurtrimenti, & exiccatoria. Sifſit quoque nonnihil uentris fluxus, ceu ipſum etiam mi- lium. Si uero foris illinatur, exiccat atc[]p refrigerat.

Empetron.

B

Empetrum ad solas purgationes eſſe uidetur commodum, bilem ac pituitam edu cens. Guſtu ſalſum eſt: proinde ad alia quoque utaris licet, ad quæ pollere oftendimus ſubſtantiam ſalſam. Nominatur item prasoides.

Epithymum.

Epithymum thymi facultatem habet, ad omnia efficacius: exiccat & excalfacit in tertio gradu.
Epimedium.

Epimedium.

Epimedij uis eſt moderat[]e refrigeratoria cum aquea humiditate: quare nullam habet inſignem qualitatem: uberibus illitum ea recta ſeruare potest. Aiunt uero ſi potu hauriatur, ſterilitatem párere.

Epimelis.

Epimelis: acerba hæc planta eſt, utc[]p dixerit quifpiam, pomus ſylueſtris. Vocatur aut[]e ab Italïæ ruſticis Vnedon. Ingens eius in Calabria prouentus. Fructus eius acerbus quidem eſt, nihilominus tamen ſtomacho ingratus, & capitis mouens dolores. Admiſta ſiquidem ei eſt aliena quæpiam qualitas.

Erebinthus. Cicer.

Cicer legumen eſt flatuofum, copioſi nutrimenti, aluo mouendæ habile, ciendæ urinæ idoneum, laſti & ſemini generando aptu: prolicit uero & menſes. Porrò quod uocatur crium, hoc eſt arietinum, cæteris efficacius urinam prouocat. Decoctu[i] eius calculos renum conſringit. Reliqui[]u autem cicerum genus (uocatur autem orobïæ-um) eadem ui pollet, puta attrahendi, digerendi, incendi, extergendi. Sunt enim ca lidi, & modice ſicci: participes item ſunt amaritatis, cuius ui & lienem, & iecur, & rea-nes expurgant, p[]ſoras p[]c[]p & lepras, & lichenes extergunt, tum abſceſſus poſt aures prouenientes (αργωτιδ[]æs Græci uocant) & teſtes induratos diſcutiunt. Tum etiam ulcera, quæ cacoëthe uocant, cum melle ſanant.

Erebinthus agreſtis.

Erebinthus agreſtis ad omnia efficacior domestiſco eſt, hoc eſt tum calidior, tum ſicci[]or, quanto & acrior & amarior.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Erice.

Erice dígerendi per halitű facultate obtínet. Flore eius potissimú ac folís utendú,

Erpylus. Serpyllum.

Serpyllum ufqueadeo excalfacit, ut & mensſes, & urinas moueat: guſtu multum eſt acre.
Eryſimum.

Erylimi ſemen ſicut guſtu naſturtio apparet ſimile, ita facultate igneum eſt, excal factorium. Porrò ubi in eligmate uti ex uſu eſt, præſtat aqua maceratum reſtigerare, aut linteolo inuolutum & cruſta píſtoria circumlitum torrere. V tile eſt cum eligma tis ad promouenda crasſorum lentorum pectoris pulmonis humorum exipuſiones. Quin & paſotides induratas & duritias antiquas uberum & teſticulorum iuuat. Refert Dioſcorides, quòd cum aqua & melle cataplaſtri in morem illitum occultis profit cancris.

Erythrodanum. Rubia paſiua.

Eſt autem tinctorum rubia radix acerba, & guſtu amara. Itaque quæcunque age re dictæ ſunt ſuperiore libro ubi eiusmodi coiuerint qualitates, ea omnia in hactu- ce luculenter conſpicies: quippe quû & lienem & iecur expurget, & urinas crasſas multas, ac nonnunquam etiam ſanguinolentas moueat. Quin & mensſes ciet, & mediocriter quæ extrefionem poſtulant extergit: proinde uitiſigines albas cum ace to illita iuuat. Sunt qui eam iſ chiadicis, hoc eſt coxendicum doloribus afflīctus, & re- solutis, in potu cum melicra exhibeant.

Eupatorium.

Eupatorium herba ipfa tenuium partium, incendi extergendi facultatem cí- tra manifeſtam caliditatem obtínet: quocirca obſtructiones iecoris expurgat. Inel- itidem ei & adſtrictio quædam, per quam robur uſceri addit.

Euphorbium.

Euphorbiú cauſticæ ſiue urentis & tenuíi partiú facultatis eſt, alíjs ſuccis ſimiliter.

Ephemerum.

Ephemerum, nò illud letale ac deleterium, ſed alterum, quod & irin agreſtem co- gnominant, folia & caulem lilio ſimilem obtinet, radicem oblongam, nò rotundam ceu colchicum. Dígiti potissimum crasſitudine adſtringens, & boni ſuauis odors. Ex quibus palàm fit, facultatis temperaturæ eſſe miſtæ, nempe repellentis, & halí- tu euaporantis. Teſtificantur opera quæ particulatim edit. Siquidem non inefſica- ter radix eius in dentium doloribus colluitur. Tum phymatù augmento & statut fo- lia congruunt. Oportet autem ea in uino decocta prius quàm pus moueas, illinere,

Echinus herba.

Echini herbæ fructus acerbus eſt, ac proinde repellentis & exiccatoriæ facultais, Vtuntur eo ad oculorum fluxiones & aurium.

Zea.

Zeta uniuersa ſua facultate quodammodo in medio eſt tritici & hordei. Itaque ex illis cognoscatur.

Zingiber.

Zingiberis radix utilis eſt, uti[que] quam ex Barbaria ad nos cõuehunt. Excalfacit, ſed non primo ſtatim occursu uelut piper: unde ſanè & minus eſſe ſubtilium parti- um quàm piper exiſtimandú, ſiquidem in tenues ſolueretur partes, & celerrimè àtu ut illud fieret calidum. Apparet enim illaborata & crasſior adhuc quædam ei inſeſe ſubſtàtia, nec ea ſicca & terreſtris, ſed humida potius atq[ue] aque. Quo fit ut facile per- foretur, qu[ui]ú ſcilicet decrementia inſit humiditas. Nec enim quicquá corú quæ aut plane ſicca ſunt, aut humida, ſed elaboratá & familiarè continentia humiditare, huic uitio obnoxia ſunt. Idè uſuuenit piperi longo. Atq[ue] hinc eſt quòd diutius perſuerat quæ proficisci à zingibere aut pipere longo caliditas, quàm quæ ab albo aut nigro. Nam ſicut ab aridis calamis ſlama ſimul celerrimè accenditur, & undequaqua[que] diſper- gitur.

VI.

66

A
gitur: eundem in modum quæ à siccis potestate medicamentis editur caliditas. At quæ profit ab humidioribus, ceu ligna sunt uiridia, & tardius accendi, & durat diu tius. Ex quo fit ut utriusque medicam est diuerfus fit ufus. Siquidem ubi totum corpus celeriter excalfacere confiliu est, ea tunc exhibenda sunt quæ & celerrime à caloris noftri contactu incalef cant, & promptissimè undequaquaferantur. Veru ubi partem quamuis refrigeratam recalfacere studemus, contrà agendu, nimirum quæ tardè calescentia plurimo tempore perdurent, ea præbendo. Cæteru liet et zingiber & piper album hæratione à nigro pipere differant, non magna tamen est differentia: at nafturiu, napy, thapsia, & agerftium columbarum itercus maiori tempore perfectè accenduntur, & plurimo tempore perdurant.

Zythus.

Zythus acrior est non parum hordeo, & fucci pravi, utpote qui ex putredine pro-
eniat: est & flatuofus; tum partim acris est & calidus, parte uero plurima frigidus,
aqueus, acidus.

Zyme. Fermentum.

Fermentum tenuium est partium, & mediocriter calidum. Proinde sane fine mo
lefsia ac mordacitate quæ in profundo sunt tum extrahit, tum digerit. Cæterum ex
contrarijs & ipfum facultatibus temperatu est, ficut alia multa. Particeps nanque est
aciditatis cuiu idam frigidæ, & caliditatis ex putredine natae, cui accedit & ea quæ ex
falis est & farinæ naturæ.

Hediofmos. Menta.

Ediofmos: alij uero minthen odoratam nuncupant. Eſt enim & alia quæs
dam minthe non odorata, quam calaminthen uocant. Vtrae guſtu acri,
& facultate calida eſt, ex tertio ordine excalfacienti. Infirmior tamen eſt
menta odorata quem calamintha: minus excalfacit. Vt autem in univer-
ſum dicam, hæc ceu ſylueſtris quædam eſt, illa ceu domeſtica: quamobrem ſane ob
eam quæ ex cultu accedit humiditatem, mediocriter item ad uenerê excitat. Id quod
omnibus accidit quæ humiditatem ſemicoſtam & flatuofam continent. Ob talè ipſius
herbæ temperaturam in abſeſſibus ea quidam cum polenta miſta utuntur. Id quod
in calamintha facere nequeas, propterea quòd ualētius tum excalfaciat, tis deſiccet,
quam id genus poffcant. Habet uero etiam quiddam amarum in ſe & acerbum. Illo
quidem lumbricos interficit, acerbitate uero ſi cum oxycrato bibatur, recètes ſangui
nis reiectiones reprimit. Subſtantiæ eſt, ut ſi qua alia herba, tenuium partium.

Hedyſarum.

Hedysar, aut pelecinus. Huius fruticis ſemen colore rufium eſt, utrinque anceps,
ut ſecures. Amarum & fubacerbum apparet. Quamobrem potum gratum eſto-
macho, & uſicerum obſtrusiones expurgat. Idem præſtant totius fruticis germina.

Hemerocalles.

Hemerocalles radicem habet lilij radici ſimilem, non figura tantu, ſed & uiribus: prodeft non ſecus atque illa, igni ambuſtis, quippe que leuiter digerentem facultatem habeat, & cum hoc nonnihil adſtringentem.

Hæmionitis.

Hæmionitis ſimul & adſtrictionem & amaritudinē poſſidet: quamobrem cum
æteto pota lienofis auxilio eſt.

Herigerwn.

Herigerwn facultatem miſtam obtinet, ſimul refrigeratoria, & modice digerent.

Heryngium.

Heryngium.

Heryngium caliditate aut parum, aut nihil quod temperatu eſt ſuperat: cæterum non paruam habet ſiccitatem in tenui eſſentia conſiſtentem.

Thalietrum.

Thalietrum folia habet coriandro ſimilia, caulem crassitudine rutæ. Vis ei inefl
exiccatoria citra morſum: itaque ulcera inueterata ad cicatricem perducit,

T

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Thapfia.

Thapfia acrem habet ac ualenter excalfacientem facultate cum humiditate confe-
iunctam. Quamobrem ex alto uiolenter extrahit, & quod extraxit digerit. Verum
pluſculi ad ea efficteſda tempus poſtulat, ut quæ larga humiditate impleta eſt, cuius
uitio etiam fit ut celeriter corrumpatur.

Thermus. *Lupinus.*

Lupinus edipotest coctus, multis antediebus per macerationem amaritudine in
aqua depofita. Fit cuneum nutrimentum ſucci crasli: cæterum ut medicamentum ita
præparatus ex genere eſt emplaſticorum. At ubi nativa etiamdum manet amaritas,
extergendi digerendi, uim obtinet. Interſcit lumbricos tum illitus, tum addito mel-
le linctus, tum ex poſca epotus. Quin & decoctu eius lumbricos eijcere poteſt: tum
etiam foris identidem perfuſum uitiſigines, achoras, puſtulas, exanthemata Græci uo-
cant, p[.]loras, gangrænas, ulcera maligna, quæ cacoethe uocant, iuuat, partim exter
gendo, partim citra moriacitatem digerendo ſiccando: expurgat iecur & lienem
cum ruta & pipere ſuauitatis gratia aſſumptum. Elicit menſes ac fœtui cum myrha
& melle impoſitum. Porro lupinorum farina fine mordicatione digerit: nec enim li
uida tantum, ſed & chæradas & phymata curat: ſed tunc in aceto aut oxymelite, aut
poſca coquatur oportet, idem pro laborantium temperamento, & affectus diuerſitate
quod ex uſu eſt eligendo. Sed nō eſt præſentis inſtituti talia diſtinguere. Digerit iu-
quæ liuida ſunt: & quæcunque modo diximus præſtare poſſe decoctum, eade[m] omnia
efficit & farina. Sunt uero etiam qui eam ifchiadicis cataplaſmatis modo illinunt.

Thermos agrios. *Lupinus agrestis.*

Lupinus agrestis amarior eſt, & ad omnia ualentior domed[.]tico, eiufdem genere
cum ipſo facultatis.

Thlaſpí.

Thlaſpi ſemen habet & ipſum facultate[rum] acrem, adeo ut internos abſeſſus potum
diſrumpat. Menſes ciet, & fœtui necat. Per ſedem inſuſum ſanguinolenta euacuans
ifchiadibus prodeſt. Eſt enim alioqui tum ſupernè, tum inferne bilioſorum humo-
rum euacuatorium oxybaphi menſura epotum.

Thridax. *Lactuca.*

Laſtuca humidum eſt frigidum[que] holus, non tamen extreme[que] ſiquidem edendo
non foret) uerum maximè ſecundu aquæ, ut ſic dicam, fontanæ frigiditatem: proin-
de ad calidas phlegmonas accommodum eſt, & ad parua & leuia eryſipelata: non
tamen maioribus ſatísfacere idonea eſt. Eſt etiam edulium ſiti aduerſum. At ſemen
potu genituræ proſluuium cohibet: quamobrem etiam ijs qui libidinolis ſomnijs ue
xantur, datur: ſic & agrestis laſtucae ſemen, cuius colligitur ſuccus, argemas & cali-
gines expurgans, tum ad aduſtiones cum laſte mulierum inungi ſolitus.

Thymum.

Thymum incídit & calfacit uehementer : ob id & urinam, & menſes prouocat,
foetum euellit, uifcera potum expurgat, educendis ex thorace & pulmone confert,
Itac[que] in excalfaciendo exiccando in tertio ordine ſtatuendum eſt.

Idæa radix.

Dæa radix guſtu admodum acerba eſt: ac ſi opere periculum facias, eam
dem uim præferet, nimiruit ſanguinis profluua, alui fluxus, dysfenterias,
profluuium mulierum, & quæcunque eius ſunt generis tum pota, tum fo-
ris impoſita curans.

Ixos. *Vifcum.*

Vifcum ex plurima aëria & aquea, pauciffima terrena ſubſtantia conſtat. Nam
acrimonia in eo amaritudinem excellit. Itac[que] etiam effectus ſubſtantia reſpondent.
Siquidem ualenter ex alto humores extrahit, nec eos tantu[rum] tenues, ſed & craffiores,
eos diffundit ac digerit. Eſt autem ex eor[u] genere quæ non protinus admota excal
faciunt,

67

A faciunt, fed quæ tempus requirunt, uelut thapfia: fed & suprà hoc commonuimus, inefle calidis facultate medicamentis, ubi largum continent humorè recrementitiu.

Ios. Viola.

Viole folia aqueam & subfrigidam subf tantiam supe rantem pos sident: proinde
tum per se, tum cum polenta illita calidas phlegmonas mitigant, Imponuntur &
ori uentriculi æstuanti, & oculis.

Hippuris. Cauda equina.

Hippuris adstringentem cum amaritudine facultatem possidet, ac proinde ualenter, simul citra mordacitatem exiccantem. Itaque uulnera uel maximæ conglutinat, etiam si præfectos esse neruos contigerit: præterea uocatas enterocelas glutinat. Ad hæc ad sanguinis reiectionem, ad profluuium muliebre, potissimum ru brum, ad dysenterias, & reliquos uentris fluxus strenuum ac generorum est remedium herba ipfa aut ex aqua, aut ex uino epota, Sunt qui de ea lscriptum reliquerunt, quòd nonnunquam etiam ueficæ, ac tenuium intestinorum uulnera succus ipfius fanauerit. Prodeft etiam profluui o sanguinis prorumpenti ex naribus, tum fluxui obnoxijs in uentre passionibus ex auſterorum uinorum quopiam potus: ac ſi febre teneantur, ex aqua.

Hippomarathrum.

Hippomarathrum: una cum ſoeniculo & de ipſo diteremus.

Ifatis.

Ifatis domestica quidem, qua utuntur tinctores, facultatis est ualenter exiccantis, nondum tamen mordentis: est enim simul amara atque adstringens. Proinde magna uulnera corporum durorum glutinat, etiam si in capitibus muſculorum fuerint: & sanguinis profluui o laborantibus partibus utiliter illinitur: tumores œdemato-diss mirificè digerit simul ac reprimit, & aduerſus omnia ulcera maligna & cacoëthe mirabiliter reſiſtit, etiam si putreſcant, etiam si exedantur ac erodantur. Quòd ſi quan do quam pro laborantis natura ualentior appareat, folijs eius tritis miſcere oportebit aut panem, aut hordeaceam farinam, aut triticeam, aut polentam, pro uincente ni mirum in unoquoque affectu. At Ifatis ſyluſtris manifeſtè iam acre quiddam tum guſtu, tum actione præfert. Proinde quàm domestica ualentius deficcans, potentiſlimis etiam putredinibus obſiſtit, ad cætera uero iam comprehenſa deterior. Minus enim moderatè mordaciter deficcat: talia enim irritantur hoc pacto, & phlegmone grauari incipiunt. Cæterum ob facultatis robur lienofis quoque utilis fuerit, quum altera nondum prodeſſe poffit.

Ifopyron, aut Phaſiolon.

Ifopyrum aut Phaſiolum ſemen habet amarum & subacerbum. Extergit itaque & incidit humores crassos cum hoc ut corpora contrahat & conſtringat. Quamobatem excreationibus pectoris conducit, & ie cur expurgat, & ſanguinè ſpuentibus non est aduerſum: imò etiam iuuare creditur. Nam propter temperaturæ miſtionem con trarijs etiam congruere uidetur.

Itea. Salix.

Salicis folijs ad cruenti uulneris glutinationem uti poffis: uerum floribus eius ma
xime propè omnes utuntur medici ad exiccantis emplaſtri præparationem: est enim
uis eorum ita deficatoria, ut morfu abſtineat: habet uero etiam quandam adſtrictio-
nem. Sunt uero etiam, qui succum ex ea expressum, medicamen ſeruent mordaci-
tatis expers, & exiccatorium, ad multas res utile. Haud enim inuenias quid ad plu-
res res utilius medicamento citra mordacitatem exiccante, quod paulum etiam ad-
ſtringat: ſicut in opere de medicamentorum compositione exacüus docebimus. Por-
rò arboris cortex ſimilem facultatem obtinet tum floribus, tum folijs, nifi quòd tem
peraturæ ſit ſiccioris, uelut omnes cortices: fed hunc quidam comburunt, eius ci-

Mm

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. nere utuntur ad ea omnia quæ ualenter desiccare oportet. Nam clavos quos uocat, callos (Græci τυλονος uocant) myrmecias tollunt, aceto ipsum macerantes. Nonnulli autem dum floret falix, corticem eius incidunt, & succum quendam colligunt, utun turq ad ea quæ pupillas offuciænt, extergente uidelicet limulæ tenuium partii me-dicamine. Ut iuero illo ad multa quis poterit, si quidem talis fuerit,

LIBRI SEXTI FINIS,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM

FACVLTATIBUS LIB. VII.

Theodoriò Gerardo Gaudano interprete.

D

EPTIMVM de simplicium medicaminum facultatibus commenta-rium scripturus, necessarium duxi præfari, solis ijs apertum ac clari-tore, qui in superioribus libris non uelut aliud agentes aut obiter fue-rint uersati; alios uero potius perperam inaudituros, quam eorum quæ in eo dicenda sunt aliquid addiſturos exiſtimo: tum ſele ſalu-ros, & nos ſan tanquam non rectè quædam ſcripſerimus, calu-mniaturos, atq. conucijs lacratoros, Itacq. qui ſanioris mentis ſunt, monitis ſcio au-fcultabunt: ac ſi qua illis cura eſt præſentis huius ſpeculationis, ab initio totum opus perlegent. At qui præ curiositate potius quam diſcendi ſtudio hue acceſserunt, mo-nita noſtra contemnent. Enimuero mirum uideri non debet, ſi inuenti ſunt qui my-ſteriorum libros à myſterijs alieni legere non ſunt reueriti. Verum illos ſui autores non ſcripſerant prophanis; nec ego, me Hercules, ijs qui in principijs ſunt exer-citati, Exponentur hoc in libro, & eo qui hunc ſubſequitur, reliquiarum plantarum primæ facultates, eo doctrinæ ordine, qui in literis à quibus incipiunt uilſitur. Antece-dente itacq. libro uſcq. ad 1 progreſſi ſumus. Hic autem principium ſumemus à x: id modò præmonentes etiam quòd ad antè demonſtrata principia totu referemus. Sic quidè hinc omnis membratim medicamentorum in agendo prouenit diuerſitas, quod haſtenus eorum unum quod aut calidù eſt, aut frigidù, aut ſiccum, aut humidù, aut tenuium partium, aut caſſarum. Cæterum iuxta exactam ueritatem quatenus in com-prehenſorum uno quod proceſtum ſit, explicatu certe eſt impoſible. Sed nos id ta-men claris limitibus circuſnſcribere ſumus conati, qui quidem ad artis uſum ſuffice-rent: V num eſſe medicamentorum genus monſtrantes, quod ad ſimilem corporibus noſtris temperaturam pertingeret, quum à colore qui in illis eſt, mutationis alterano-nis acciperet principium. Alterum, quod calidius quam nos efficiceretur, cutis qua tuor confituendos eſſe ordines uſum eſt. Primum qui ſenſu obſcurus ſit, adeo utra-tione ſit opus, quæ ueru deprehendat. Alterum ab eo ſecundum, quodammodo iam ſenſui clarum. Tertium deinde alium, qui ualenter quidem excaſfaciat, ſed nòdum urat. Quem ſequitur quartus & poſtremus iam adurens. Sic quod refrigerantium. Primum quidem eorum quæ rationis ſubſidio indigent, ut refrigerare demonſtren-tur. Secundum eorum quæ ſenſibiliter refrigerant. Tertium eorum quæ ualenter. Quartum eorum quæ extinguit, ac miſtem frigore inducunt. Proportione ilſorum & de humeſtantibus.

Calamintha. Nepita.

Alamintha eſſentia eſt tenui, & calida ſicca tempere, ex tertio quodam modo ordine utraque qualitate. Horum manifeſta ſunt indicia, partim gu-ſtu apparentia, partim experientia cognita. Guſtu ſiquidè acris & pala-m calida eſt, ac paulum omnino amaritudinis obtinet. Periclitatibus autem & corpori admouenubus extrinſecus impoſita primum quidem ualde excaſfacit & mordicat,

VII.

68

A
mordicat, cutemъ exugit, postremo etiam ulcus efficit. In corpus autem intrò af-
lumpta tum ipfa per sefe licca, tum etiam cum melicrato, perſpicuò calfacit, & fudo-
res ciet, omneipъ corpus tum digerit, tum exiccat. Ea ratione ducti quidam ipſam con-
tra corporis concuſiones rigoresъ per circuitum repetentes adhibuerunt: foris qui-
dem oleo incoſtam toti corpori inungentes cum fricione non ſegni, intrò aſſumen
tes ſicuti eſt dictum. Quinetiā & coxendicibus eam quidam in ægritudinibus ifchia
dicis tanquam ſtrenuum remedium illinunt. Trahit enim quæ in profundo hærent
ad ſuperſiciem, totumъ adeò articulum excalfacit, cutemъ non obſcure adurit, men
ſesъ tum epota, tum appoſita admodum efficaciter prouocat. Bonu etiam elephan
ticorum remedium, non eo tantum quòd ſtrenue tenues humores digerat, uerume-
tiam quia extenuet & incidat ualenter craſſos, qui talem morbum procreant. Sic &
cicaricibus atris candorem reddit, & ſugillata digerit. Sed ad talia recentem adhíbe
re) quam arentem præſtat. Quippe areſacta uehementior redditur, & ad urendum
promptior. Porrò talis quum ſit, ad uenenatarum beſtiarum morſus aſſumitur, ue-
lut etiam cauteria, & quæcunъ medicamenta calida ſunt & acria, tenuiumъ partiù,
queъ facile ex alto ad ſefe circumiacentem omnem humiditatem poſſunt attrahere.
Cæterum quæ illi inefl amaritas, planè exigua eſt, uerum ad quædam ita efficaciter
agit ut quæ ualentiffima eſt, nímerum quum coniuncta ſit uehementi calori cum te-
nui effentia. Quare & aſcaridaſ & lumbricos ſuccus quæ aut infusus, aut epotus ene
cat. Eadem ratione aurium uermes, aut ſi alícubi in corporis parte ſinuofa aut ímpli
cata, quæ putredine tententur, talis prouen erit affectus. Sic & conceptum ſeu pota,
ſeu admota interimit & eijcit. Igitur incidendi quidem ei uis adeft propter calorem
eius, tenuitatem, & amaritudinem: abſtergendi uero propter unicam amaritudinë.
Itaque aſthmaticis ob omnia antedicta prodeſt: łaeticis uero, ſiue regio morbo la-
borantibus, potiſſimum ob amaritudinem, ſicut alia ſerè omnia amara, utpote ab-
ſtergentia & expurgantia in iecinore prouenientes obſtructiones. Ad omnia iam di-
cta efficacior eſt montana.

## *Calamus odoratus.*

Calamus odoratus leuiculam quandam adſtrictionem, ac níminam acrimoniam
poſſidet: magna ex parte effentia eius terrena eſt & aëria, in caliditatis frigiditatis
coniugatione temperata. Quamobrem moderatè urinã mouet, & facultatibus quæ
iecori ſtomachoъ imponuntur, miſceri poteſt: tum in fomenta quoque uteri, quæ
phlegmones gratia, aut irritandis mensibus aſſumuntur, utiliter admifcetur. Pona-
tur itaque habeaturъ fecundi ordinis eorum quæ excalfaciunt & deſiccant, ualen-
tius tamen deſiccant quam excalfaciunt. Inefl quoque ei quædam partium tenuitas,
uelut alijs omnibus odoratiss, ſiue aromatibus. Cæterum illorum compluribus te-
nuium partium plurimum, calamo uero non multum adeft.

## *Calamus phragmites. Canna.*

Calami phragmitis radicem cum bulbis aculeos & ſtipites ex alto extrahere qui-
dam ſcripſere, ceu trahendi quædam uis ei inefſet. Nos tamen eius rei periculum nò
fecimus: uerum quantum guſtu liceat conijcere, abſtergentem facultatem poſſidet
non paucam, minimeъ acrem. Quinetiam folia ipſa abſtergentis ſunt facultatis: cor
tex uero eius combuſtus admodum tenuium partium, & digerentis facultatis effici-
tur, adiunctum habens abſterſorium quiddam, ut exiccet & excalfaciat tertio quo-
dammodo ordine, plus tamen deſiccet quam excalfaciat. Vitandus eſt eius flos, quã
anthelen uocant. Nam ſi in aures incidat, adeò tenaciter adhærens affigitur, ut auelli
non poſſit, auditumъ uitiat: quamobrem ſæpſime exurdat.

## *Cancanus. Cacalia.*

Cancani radix facultatem habet mordactiatis expertem, & modice exiccantem,
effentiam craſſam, & emplasticam. Quapropter macerata uino ſicut tragacantha &

Mm 2

CLAVDII GALENI PERGAMENTI

c. linčta arteriæ asperitates ſanat; nec minus ſi quis eam commandat; succus eius de fluens prodeſt arteriæ ſimiliter ut glycyriza.

Canabis.

Canabis ſemen flatus extinguit: adeoq. deſiccat, ut ſi p[luſ]culum edatur geniturae exiccet. Sunt qui uiridem succum exprimentes ad aurium dolores, ab obſtruzione, opinor, natos, eo utantur.

Capnios. Fumus.

Capnios, alij capnos, acris ſimul & amaræ qualitatis eſt particeps; nec tamē platenè expers eſt acerbæ. Quamobrem urinam bilioſam multamq[ui] prouocat, ſanatq[ui] o cinoris obſtructiones & debilitates. Succus eius oculorum aciem acuit, nō paulum trahens lachrymariī, uelut ipſe ſunus. Nam hinc ei appellatio indita. Plebeius qui- dam ea uti ſolebat ad ſtomachum roborandum, unaq[ui] uentrem lubricandum. Síqui dem herbam primum deſiccatam condebat: porrò quum uti uolebat, ſubduſionis quidem gratia, melicrato inſpergebat: roborandi uero cauſa, uino nimirum diluto.

Capparis.

Capparis radicis cortex uincentem habet qualitatem amaram, proximā acrem, deinde acerbam. Ex quo liquet quòd diuersis pugnantibusq[ui] confet facultatubus: quippe abſtergere, purgare, incidere potest amaritudine; excalfacere, incidere, dige rere acrimonia: porrò contrq[ui] ere, densare, conſtringere acerbitate. Itaq[ui] lienes indu ratos, ſi quid aliud, hoc mediq[ui]amentum iuuare ualeat, tum foris idoneis illinendis re- medijs admiftum, tum intro in corpus aſſumptum, ſiue decoſtum in aceto autoxy- melite, & id genus, ſiue aridum contufum, illisq[ui] permiftum: quippe quum apere craffos lentosq[ui] humores hoc pacto ſumptum euacuet, nec eos tantum per urinas, ſed & per uentrem ſæpe etiam ſanguinolentos defert, unde & lienes adiuti ſunt, & coxarum dolores. Quinetiā menſes promouet, & ex capite purgat detrahiq[ui], quod ἀποφλευματίζειν uocant, auxiliaturq[ui] ruptis atq[ui] conuullis. Caeterum cuinam ipſum poſtioni in quoq[ui] affectuum miſceri conueniat, nō eſt præſentis inſtituti perſequi, ſed aut eius ubi de componendis agitur medicamentis, aut ubi curandi traditur metho- dus. Porrò radicis eius cortex ulceribus malignis cataplaſmatis modo impoſtus nō malum eſt remediī, ut qui illa extergere ualeat, nec ſegniter deſiccare. Præterea den- tium labores prædictarum qualitatum ratione adiuuat, interim cum aceto coctus, interim cum uino, ſæpe etiam ſolus dentibus manſus ac morſus. Sed nō pertinerat præſens negocium, quando quodq[ui] horum tempeſtiuum ſit, definire: nec enimid nunc propoſitum eſt: ſed ex quoque particularium eius operum, uirium eius quan- dam ſumere indicationem, ſermonem ad principia ab initio proſoſita reducendo. Ex diſtis ergo clarum eſt, incidendi quandam ei facultatem inſeſſe, itemq[ui] extergen- di, digerendi, contrahendi. Viuſligines liquidem cum aceto detrahit, & cheradas & duros tumores digerit idoneis ad ea medicamentis miſtus. Radicis cortici, fruſcus proportione uirium reſpondet, niſi quòd ad omnia fit imbecillior. Imò & ſolta & cau- les eius ſimilem uim obtinent: meminiq[ui] me folijs quandoq[ui] paucis diebus duriti- em chœradis naturam referentem diſculſiſe. Sed admifcemuſ ſcilicet illis quippiam quod eorum uirium obtundat uehementiam. Nec mirum eſt quòd aurium uermes amaritate occidant ſua. Porrò capparis quæ in admodiī ſeruentibus regionibus pro- uenit, ut quam fert Arabia, multò eſt meſtrate acrior, adeò ut plurimum etiam habeat facultatis adurentis.

D

Cardamum. Naſturtium.

Nasturtij ſemen adurentis ſeu cauſticæ facultatis particeps eſt, uelut napy: pro- inde coxendicis & capitis dolores, atque adeo quod cunque rubrificationem poſtulat, eo excalfaciunt ſicut napy. Miſcetur quoq[ui] remedijs quæ exhibeſtur aſthmaticis, tan- quã ualenter craffos succos incidere ualeat uelut & napy. Nam omnia et ſimile eſt. Porrò & herba areſacta ſimilè ſemini uim poſſidet. Humida uero eſt ac uiridis pro- p[ter]

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. VII. 69

A pter aqueæ humiditatis admifionem multò ſemine inferiorem: adeo[que] tunc morda citas eius moderata eſt, ut cum pane ea uti liceat ceu opſonio.

*Cardamomum.*

Cardamomum eſt & ipſum ſanè facultatis admodum calidæ, non tamen uſque adeò ut naſturtium, ſed quanto ſuauius magis[que] fragrans eſt naſturtio, tanto & imbeccillior ei calida facultas inefſt; nec enim ulcerare idoneum eſt uel ipſum per ſe illi tum: porro adiunctum habet quiddam etiā amaritudinis, qua[rum]bricos interficit, & cum aceto ualenter p[ro]ſoras detersit.

*Caron.*

Cari ſemen calſacit & exiccat tertio quodammodo ordine, moderate acer[que] qualitate[que] poſſidens: ita[que] & flatus extinguit, & urinas ciet, non ſemen tantu[que], ſed & planta.

*Caſia.*

Caſia exiccat & excaſfacit tertio quodammodo ordine, ſed & tenui[que] admodum partium eſt. guſtu uero plurimù habet acrimoniæ, leuiter quoque nonnihil adſtringens. Quamobrem ob hec omnia incidit ſimul[que] digerit quæ in corpore ſunt recrementa, & ad hæc robur etiā inſtrumentis addit. Idoneu[que] uero etiā ſuppressis menſibus, quum uidelicet à copia ſimul & craſtitudine excrementor[u] quod ſufficiat euacuari nequit.

*Carya.* Nuces.

Arbor tum in folijs, tum in germinibus adſtrictionem, quandam poſſidet, cæterum euidentem multam[que] in nucis putamine recenti pariter & ſicco; proinde eo ſullones quoque uti ſolent. At nos eius expressi ſucco, ſimiliter ut mororum & ruborum, in melle decocto, uice ſtomatici medicaminis utimur, & ad omnia reliqua adhibemus ad quæ modò dicti ſucci c[œ]uenire cenſentur. Porro ipſius id quod edendo eſt, oleo- ſum eſt, & tenue: ita[que] etiam faci[bat] exprimitur: & quò diutius recondit[u] fuerit, ma- gis tale efficitur. Quamobrem oleum ex eo inueterato exprimere liceat. Tunc ſanè admodum fit per halitum euaporatorium. Ita[que] quidam eo gangrænas & carbuncu los, & ægilopas ſanant, ac nonnulli ad neurotrœta, hoc eſt neruor[u] uulnera utuntur. Cæterum ſi recens fit, adſtringentis n[ò]nihil qualitatis etiā obtinet. At quod imperfe- ctum eſt etiamdum, ac nondum ſicc[u]t, uelut reliqui fructus omnes qui uirides ſunt, plenum eſt ſemicoctæ humiditatis. Nucleus tamen eius ubi inaruit, tenui[que] partium & exicatorium eſt medicamentum, morſus expers. Eſt & aliud genus n[ò]cum mi- norum, quæ nimirum ponticæ nuncupantur, plus habens effentuæ terreſtris ac frigi- dæ: ita[que] etiam guſtanti auſterior tum cortex, tum planta, tum fructus apparet: c[æ]te ra magnæ nuci ſimiles ſunt, quæ à quibusdam uocatur Græce καρνύον βασιλικόν, Latii- nè luglans. Appellatur autem parua hæc n[ù]x λεπτοκάρυον Græce, Latine Auellana.

*Caucalis.*

Quidam dauc[u]s ſylueſtr[u] nuncupant: eſt enim ei adſimilis guſtu ſimul ac uiribus: excaſfacit enim ut ille, & exſiccat, tum urin[u]a ciet, & muria ad repositionem conditur.

*Carpeſium.*

Carpeſium ſimile eſt uocato phu, hoc eſt ualerianæ, non guſtu tantum, ſed & facultate. Sed plus habet tenuitatis: proinde magis eo etiā utſerum obſtructiones ex- tergit, & urinam mouet, renes[que] calculis degrauatos expurgat. Non tamen eatenus tenui[que] eſt partium, ut liceat loco cinamomi, ſi non ad manum fit, uſurpare, ſicuti faciebat Quintus. Præſtantius eſt ponticium carpeſium laërtio, non tamen uel ipſum cinamomi uiribus uicinum eſt, imò non paruo deterius optima caſia. Nuncupatur utrunque à montibus quibusdam Pamphiliæ in quibus n[à]ſcitur. Ingens[que] eius pro- uentus eſt in Syriam.

*Cenchrum.* Milium.

Milium primo ordine refrigerat. Exiccat uero tertio exoluto, aut certe ſec[u]do in- tenfo. Paulul[u] etiam habet tenuitatis, Ex hac tum conſistentia, tum temperatura eſu quid[u]e planè inter omnia frumentaria edulia minim[u] confert nutrimenti. Sed & uen

Mm 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

trem desiccat, Porro foris impositum in facculis idoneum est fomentum ijs que citra morsum exiccari postulant; & cataplasmatis modo illitum exiccare potest: attamen admodum friabile est: proinde difficilis est eius in cataplasmatis ufus.

Cedrus,

D

Cedrus specie duplex est, altera fruticosa iuniperis adsimilis, altera arbor non exis-
gua: utraque est calidae siccæque temperaturæ tertium quodammodo ordinis secundum
utrunçą. Cæterum cedrea (uocatur ita cedri oleum) quartum etiam ordinem uidetur
attingere, admodum calida, simul & tenuium partium. Mollem itacæ carni prom-
pte citraque doloremque putrefacit, sicut alia omnia, quæ quæ iusdem sint in calfaciendo
ordinis, adiunctam etiam habent substantia tenuitatem. At in duris pluiculo tempo-
re & uix effectum potest confequi. Porro talia omnia medicamenta septica uocan-
tur, & septa; sed inter se se maioris minorisc patentia ratione diffident. Eſt autem in hoc ge-
nere medicamentorum ex primo & infirmis ſimo ordine cedrea: pteraque enim eorum
admodum ſunt efficacia. Talia itacæ & mortuorum corporum carnes corrumpunt:
at cedrea exiccata, simulque a corruptione tuetur corpora demortua, utpote humiditæ-
tes eorum depaſcens, cæterum folida corpora haud attingens. At in uiuinetibus ca-
lor ipse qui in corporibus est, cedreae uires adaugens, cauſa efficitur ut teneræ ab ea
carnes deurantur. Nec mirum uideri debet, ſi quum tanta polleat potentiæ, lendes,
pedículos, & tineas, & in corporibus natos uermes interficere ualeat, tum foetum ui-
uentem quidem interimat, hortuum autem eijciat, sicut ſané etiam coitus ſemen pu
dendo circumlita: proinde partui aduerſum est medicamentum, ſi ſic utaris, nulli ſe-
cundum. Aliaque multa eiulmodi particulatim efficit. Itacæ argumenti est ipfum uae-
lenter excalfacere, sicut ubi dentium foraminibus inſtitillatur. Siquidem dolores eo-
rum mitigat, ſed & ipſos confringit. Extenuat quoque oculorum cicatrices, & uſus he
betudini ab humorum crassitudine ortæ medetur. Porro quod eius est pinguilimis,
& ad unguem oleosum, quod ſupſenſis ſupra eam dum coquitur lanis excipitur ac
colligitur, tota cedrea tenuius quidem est, ſed minus acre, quanquam nò minus ex-
calfaciens. Eandem quippe rationem habet ad id, quod reliquum est cedreae, craffi-
us illud uidelicet, quam oleum ad amurcam. Proinde illud, utpote craffius, mordax
est, & maiore aperiendi facultate præditum. Itaque ulcera irritat, phlegmonem illis
excitat. Porro oleosa illa cedrea adeo clementibus est uiribus, ut etiam plebeij ex-
perientia docti uulnera ouibus occalione tundendi à forſice facta, illa illita ſanent, ſi-
cut etiam pice humida. Vtuntur autem ea & ad ouium ſcabiem, & ricinos, Græci
κρότωνας uocant. Porro cedrides (nam ita fructum cedri nuncupant) moderatores
uires obtinent, adeo ut corne di quoque posſint. Attamen ſi liberalis ijs utare, capit
dolorem inferent, ardoremque ac morsum in uentre percipies.

Centaurium maius.

Centauriij magni radix sicut guſtu contrarias qualitates, ita in uſu contrarios effe-
ctus præſtat. Guſtu itacæ acris simul adſtringens, apparet cù leuicula dulcedine. At
in actionibus acrimonia quidè caliditatis opera oſtentat, menſes prouocans, & fœtù
mortuù uellens, uiuumque corruſpens atque eijciens. Adſtrictio uero, opera craffæ ter-
tenæque ſiigiditatis, quù ulcera glutinet, & ſanguinè reiſcientibus profit. Exhibentur
autè eius drachmæ duæ, ſebrientibus quidem cum aqua, ſebri uero libers cù uino.
Porro ſecundum omniùs ſimul qualitati à actionem, ruptis, conuulſis, dyſpnoæ, ſiue
ſpirandi difficultati, tum inueteratæ tuſi cœuenit. Nec enim in talibus euacuare ſolù
quod præter naturâ est oportet, ſed partè quoque euacuatam roborare ac confirmare.
V acuatiij itacæ accômoda est acrimonia, utinque quù non ſola ſit ac pura, ſed aut dul-
cedini iuncta, aut certe non prorfum amaritudini. Siquidem uehementâ tunc atque
uiolentiâ miſta illi temperata quadam subſtantia, cuiuimodi est dulcis, nò obtinebit.
Porro ad ea quæ euacuata ſunt, roboranda contrahenda, adſtrictione est opus. Ea-
dem quæ radix & ſuccus ipſius efficit: utunturque eo quidam uice lycij.

Centaurium

VII. 70

### Centaurium minus.

Centaurij minoris radix planè inefficax est, fed caulis eius extremus, & potius solum que illi inharent, & flores, utiliora sunt; uincit in eis qualitas amara, paululum ha bens & abstrictionis, atque ob eius modi temperamentu admodum exicatorium est medicamen, expers mordacitatis. Porrò quòd omnia talia utiliora sint, suprà còmonui, & nunc nihilò fecius tamen nos repetere tempeftuum est, omnes eius particulatim actiones memorantes. Vcera itaque magna herbè ipfius recentis illitu glutinam tur: & uetuſta, quæ ægre ad cicatricè perduci queunt, cicatrice eodem modo utem tibus includuntur. A reſacta uero glutinatorijs & deficcatorijs nijſcetur facultaibus, ijs uidelicet quæ ſinus & fitulas ſanare ſunt natæ, ueteres & duritas emolliſe, tum ulcerum maligna & cacoëthe ſanare. Mijſcetur etiam ijs quæ rheumaticis affectibus medentur. In quibus ea medicamina præſtantiffima ſunt, quæ uehementer deficantia cum quadam adſtrictione nullam habent mordacitatem. Decoctum herbæ quidam ifchiadicis infundunt, ceu bilioſa & crassa ducens: nam & talia purgat: quan quam quid adeò uehementer operabitur ut cruenta euacuet, tunc plus proderit. Sicutus porrò eius quid adſimilis fit facultatis, hoc est exicatoriæ & abſterforiæ, & cæteram comprehenſa pulchre præſtare poteſt; & cum melle oculis illinitur, menſes & fœnti euocat. Sunt qui ipſum præbeant & ijs quibus nerui affecti ſunt, ut qui euacuet & deficcet innoxie quæ impleta ſunt: quippe quam iocinoris quoque obſtructiones optimè expediat, bonum ſit lieni indurato remedium foris impoſitum, nec feci ſi quis bibere ſuſtineat.

### Ceraſus.

Ceraſus arbor fructum fert non paris adſtrictionis in omnibus particulatim planis participem. Nam & in harum, ſicut etiam mâlorum granatorum, & mâlori, qui buſdam auſtera qualitas, in quibusdam uero dulcis, nonnullis autem acida exupe rat. Quinetiâ ipſorum dulcium ea quæ nondum cocta ſunt ac matura, quædam admodum ſunt acerba, quædam ſimiliter moris acida. Sed in moris immaturis acida qualitas acerbam exuperat, in ceraſijs non ſemper. Ergo quæ dulcia ſunt, magis quæ in intelfinis ſunt ſubducit, fed minus grata ſtomacho ſunt. Contra auſtera acida pittuſolis excrementis ſtomachis ſunt apta. Siquidem auſteris magis deficcant, & nonnihil etiam incidunt. Porrò ipſius arboris gummi communem omnibus uilſoſis & mordacitatis expertibus medicaminibus facultatem obtinet, quæ & ad arteriæ as exaſperatas accommoda est. Proprie autem, ſi quidem quod quidam ſcrunt, uerum est, calculis uexatos adiuuat. Nam ſic illi tenui partitijn inſeffet facultas quædam.

### Ceratonia.

Ceratonia exiccantis est & adſtringentis facultatis, ſicut & fructus eius, quæ cera-
tia uocant, nonnihil etià dulcedinis continens. Accidit autè iſtis quiddam ſimile cera-
ſijs. Nam ſi humida ſumas, magis uentrè ſubducunt: ſicca uero magis ſiftunt: ut pote-
quid humiditare expirent, & quod effentiæ est crassioris, tantum reliquum habeant.

Ceftrum. Betonica. Pfychrotrophum.

Ceftrum, aut Pſychrotrophum, Romanè uero Betonica, uim habet incidendi, ut guſtus indicat. Amariuſcula enim est & ſubacris ipſa herba, id quod oftendit & particulaſum edita actio. Nam conſistentes in renibus calculos rumpit, & pulmonè, pectus & iecur expurgat abſtergit, menſes quæ ciet, & comitialibus prodeft. Tum rupta conuſſa, curat, & omnibus beſtiarum morſibus ulceri illita auxiliatur. Poſtremo acidu ruſtantibus (ɔ̄evęγιωντες Græci uocât) & ifchiadicis bibita auxilio est.

### Cecis. Galla.

Galla quæ omphacitis nuncupatur, admodum acerbum est medicamen, pleraque
fui parte effentiæ terrenæ & frigidæ, per quæ deficcat & repercutit fluxiones: ad hæc
conſtringit, contrahit, partes laxas ac languidas; omnibus que fluxionum affecti-
bus ſtrenue reſiſtit. Eſto uero tertij in deficcando, ſecundi autem in refrigerando or-
Mm 4

Mm 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. dinis. Altera autem galla, flaua illa & magna laxa, & ipsa deficcat quidem, fed tan to minus, quanto minus acerbæ qualitatis est particeps. Cocta itaque ipsa per se, ac deinde trita cataplasma est non infestenum sedis phlegmonarum, ac procidentia rum. Porro coquenda est, si modica opus sit adstrictione, in aqua; fin uehementiore, in uino. Ac si augere insuper adstrictionem sit opus, uino utare auferiulo, Hanc ruftici nostrates oivoukniæ, quafi uinigallam dicas, nominant. Denique gal læ combustæ sanguinis reprimendi facultatem acquirunt, ac nimirum etiam calorem & acrimoniam ex uftione aſſumunt, ſunt cij ijs quæ ignem expertæ non fuerint, tum ſubtiliorum partium, tum maiore deficcandi potestate. Cæterum quum ad ſanguinis ſuppreſſionem præparare eas uoles, carbonibus impoſitas dum undequaqua candeant, aceto aut uino extinguere oportebit.

Cera.

Cera quodammodo medium tenet calfacientium, refrigerantium, humeſtantium & deficcanti. Habet uero quiddam etiam effentiæ crassæ, atc; emplasticum: quam obrem no modò exiccare, fed & per accidens humeſtare uideri fortaſſis poterit, perſpirationes uidelicet prohibens. Quamobrem aliorum medicamentorum tum excal facientium, tum refrigerantium materia est. Ipfa autem per ſe ex genere fuerit debiliter concoquentium; nec tamen intrò in corpus aſſumptum, fed foris impoſitum. Ha bet enim paulum quiddam digerentis calidæ potentiæ, quæ plurima melli inerat.

Cici. Ricinus.

Ricini fructus quemadmodum expurgat, detergit ac digerit, ſic quoque folium, fed undequaqua debilius. Oleum quod ex ſemine conficitur, tum calidius est, tum tenuta orum partium, quam est oleum commune, ac proinde potentius quoque digerit.

Cinamomum.

D. Cinamomu ſummè tenuium est partium, non ſummè tamen calidum, fed exterrio ordine: nihil autem æquè deficcat eorum quæ pari ſunt excalfaciendi facultate, propter tenuitatè ſcilicet effentiæ. At Cinamomis est uelut imbecillum cinamomu, Nonnulli eſſe p[]seudocinamomum nuncupant.

Circæa.

Circææ herbæ radicem ſcribit Dioſcorides ex uino dulci potam ſecundas purgare: eſt enim boni odoris, & calfactoria; ſemen autem eius in forbitione exhibitum ad lactis generationem conducit.

Cifthus.

Cifthus aut Ciftharus, frutex est guſtu adstringens, omnibus particulatim ope ribus. Attamen folia & parua germina trita adeo deficcat adstringunt, ut ulcera glutinare ualeant. At flores magis ſunt efficaces, adeò ut cum uino poti dyſenteras, uentris imbecillitates, fluxus ac humiditates ſanent: cataplamatis ritu illitauleſt putredinofa iuuant. Eſt enim facultas eorum non infestnue deficās, ſereq fecundi exceſſus à temperatis abſoluti. Adeò uero frutex hic frigidus est, ut tepidi caloris ſit particeps. Porro hypocifſis, quam uocant, multò eſt magis adſtrictoria quam folia, admodum efficax remedium ad omnes fluxionum affectus, puta ſanguinis reiectiones, proſluuia muliebria, coeliacos, dyſentericos affectus. Quin ſi quam partito reborare conſilium ſit, quæ uidelicet pluſculo humore exoluta fuerit, robur ac firmitatè illi non ſegniter addit. Sic ſanè ſtomachicis epithematis hepaticis comilcetur, & ex uiperis confecto antidoto inditur, nimirum quò corpora confirmet ac roboret.

Cifthus.

Cifthus aut Ladanum. In calidis regionibus hic cithus proueniens, tametſi haud alius ſit genere quàm qui apud nos nafcitur: eximiu tamen à regione ac peculiare, di gerentem caliditatem nactus est: atc; utroq à nostrate differt, tum quia frigiditatem des poſuit, tum quia calorè aſſumpsit. Itacq cetera quidem huius cithi, illis que in nostras te uifuntur, ſimilia ſunt. Verum ladanu quod uocant, ex eo prouenit, medicamentu primo

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. VII.

71

primo excessu iam quodammodo complete calidum, ut uidelicet & fecundû attin-
gat, habens etiam adfrictionis paululum. Ad hæc substantia tenui, ac proinde emol-
liens, liue malaciticum, pariter moderatê digerens, ac uidelicet etiam συμπεριληφ-
hoc eft concoquens. Ita, mirandum non eft, li peculiariter ad uteri uitia conueni-
at, quandoquidem ad dicta paulû quiddam adfrictionis obtinet. Quocirca adifluu-
entes capillos retinet. Nam quicquid ad radices eorû praui humoris federit, id omne
absumit; tum meatus quibus infixi sunt, contrahit. Cæterum alopecias & ophthal-
mias, liue lippitudines, fanare non potest, utpote grauiores uires quam quæ ladano
infunt, poscentes: quippe proueniut ilfi ex prauis succis lentis caliſis, quos fecatia
ac digerentia medicamenta potillimû euocant atq. euacuant. Ceteru tenutiun parti-
um ſint facultatis oportet, nô tamen ufqueadeo tenuiû patium, & deficcatioræ, ut ni-
mio plus deficcent, una cum collectis inibi succis præter naturâ, naturalem quoq
humiditatem incrementa pilis suppeditantem abſumant. Nam ſic nô tantum alope
ſcia liberabunt, ſed & caluitiem afferent. Sed hæc ad curandi rationem perinent.

Ciffos. Hedera.

Hedera ex contrarijs compoſita eſt facultatibus: habet enim quiddam adſtrin-
gentis subſstantiæ, quam terrenam & frigidam eſſe oſtendimus; habetq. etiam non-
nihil acris, quam calidam eſſe uel guſtus comprobat. Nec deef tertia: aqueam nan-
que subſtantiam quandam tepidam obtinet, certe ſi uel erudis ſit. Siquidem dum are-
ſit, hæc prima exhalet necesse eſt: manetq. quæ terea eſt & frigida adſtringens,
& ea quæ calida & acris, Viridis autem, folijs eius in uino decoctis, ulcera grandia
conglutinat: quæmaligna ſunt, ad ſanitatem reducit. Tum igne factas exulcera-
tiones cicatrice includit. Porrò cum aceto decocta folia lienolís profunt. Flores aurè
quodammodo ualidioreis ſunt, ut ad leuorem redacta cum cerato ambuſtis conue-
niant. Præterea succus medicamentum eſt errhinon, hoc eſt, in nares ſufum, capi-
purgando idoneum: tum uetuſtas aurium fluxiones ſanat; ad hæc ulcera uetera tum
in auribus, tum in naribus, Porrò ſi acrior appareat, aut rosacco aut dulci oleo miſce-
tur. Lachryma eius lendes interimit, pilis nudat; ufqueadeo calidæ poteftatis, ut ob-
ſcure adurat; eſt enim uelut aqueus quidam liquor, ſicut aliae omnes lachrymæ.

Clinopodium.

Clinopodium excalfaciendi uim obtinet, ſed nondi adurendi: eſt uero etià eſſen-
tia ſubtili: ponatq. ipſum quiſpia in tertio ordine tû excalfacienti, tum reficcanu.

Clematis.

Clematidis folia acrem & adurentem ſiue cauſticâ facyltatem obtinent, adèo ut
& lepras excorient. Fuerit itacq. in quarti ordinis excalfacientium initio. Vocatur au-
tem clematis & daphnoides, quod quidam myrſinoides, alij polygonoides appelli-
tant. Cæterum id nequaquam exulceratorium eſt aut acre, ſicut quod antè dictu eſt,
imò proſluuijs ac dysfenterijs cum uino potum prodeſt, dentium dolores manſum
mitigat: tum uteri quoq doloribus in pefſo admotum uſui eſt; tantum abeſt ut per-
inde urat aut ulceret, ceu illud ſuperius. Sed ſummè nobis ſuſpiciendus Pamphilus
ille, ſicuti in reliquis nugatur de ijs quæ nunquam uidit, literis ea mandans, ſic hæc
ambo in unum cōſudit. At Dioſcorides utriuq. in quarto meminit, & eius quæ ſim-
pliciter uocatur clematoides, idq. in fine libri: & alterius, ſed in principio: quamob-
tem nô eſt necesse, ut ego rurſum notis ſuis utuq. depingam, ſicut nec in alijs feci.

Cnicus.

Cnici ſemine duntaxat ad purgationes utimur. Tertij eſt ordinis excalfaciétium,
ſi quis foris eo uti uolet.

Coccum cnidium. Granum gnidium.

Granum gnidium & ipſum quoq purgat: ſed acris eſt adurentis facultatis.

Coccos baphicos. Granum tinctorium.

Granum tinctorium adſtringentem ſimulq. amaram qualitatê poſſidet. Vtraq

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. Sine moratu deficcat. Proinde ad ingentia uulnera congruit, & ad neruorum uulnera tiones. Sed tunc ipfum quidam cum aceto terunt, alij cum oxymelite.

Coccymelea. Prunus.

Pruni fructus uentrem subducit, recens quidem plus, aridus minus. Cæterum haud scio cur Dioſcorides pruna damaſcena ſiicata uentrem ſiſtere dicat, quum & ipſa palam etiam subducant, minus tamen quam quæ importantur ex Iberia. Siquidem damaſcena magis adſtringunt : at quæ Iberia fert, dulciora ſunt. Quin & ipſa arbores fructibus proportione respondent. Minus enim adſtringunt quæ in Iberia naſcuntur, magis uero quæ Damaſci. Cæterum ut in ſumma dicam, quorum in ſolijs aut germinibus adſtrictio quædā inſeſſe apparet manifeſta, ijs decoſtis phlegmo-næ in columella aut tonſillis exiſtentes idoneé colluuntur. Porrò agreſtium fructus euidenter adſtrictorius eſt, uentrem ipſu ſiſt. Nominatur autē hæc planta in Afia præmnum. Gummi autem arboris ſunt qui dicant cum uíno potum lapides confingere, cum aceto puerorum ſanare lichenas. Ac ſi id præſtat, clarum eſt extenuandi inci dendi, illi facultatem inſeſſe.

Colla, aut gluten.

Gluten quod ad libros præparant ex ſimilagine & garo, empaſticæ concóci-riæp facultatis eſt, quibuscunque ipſum partibus illinas.

Colocytea. Cucurbita.

Cucurbita humidae frigidae, temperaturæ eſt, utraque qualitate ſecundi ordinis quocirca ramentorum eius ſuccus ad aurium dolores cum phlegmone iuncios cum roſaceo utilis eſt: ſic tota quoque illita calidas phlegmonas mediocriter refrigerat. In eſu autem humida eſt, & ſitim propellens.

Colocynthis.

Colocynthis guſtu amara eſt. Sed quæ illi amaritudinis dum potatur adſunt ope ra, ea euidenter efficere nequit ob purgatoriam facultatē quam ualidam in ſele continet: nimírum cum ijs quæ expurgat, antē & ipſa per aluum excerni præuertens. Viridis ipſius ſuccus intritus ifchiadibus prodeſt.

Comarus. Arbutus.

Arbutus arbor ipſa qualitate acerba unà cum fructu eſt. Eum memeculum nuncupant. Eſt autem hic & inſenſus ſtomacho, & capiti dolorem commouens.

Commi. Gummi.

Gummi lachryma eſt congelata concreta, in truncis arborum ipſam producentium, uelut refina quoque in multus uilitur quæ refiná proferre poſſunt. Cæterum quod exiccatoriæ empaſticæ potentiæ ſit, conſtat. Præterea aſperitatibus medetur.

Conia. Lixiuium.

Lixiuium: ſic quòd uelut ablutio eſt cineris, nominatur. Porrò omnium maximè tum abſterforium, tum exiccatorium illud eſt quod ex cinere ficus & tithymallo-rum efficitur: ſeréque ſepticæ ſeu putrefacientis eſt facultatis: quæ cuiuſmodi ſit, in quinto uolumine expoſui.

Conyza.

Conyza & maior, & minor adſimilis ſunt tum temperature, tum facultatis, guſtu amaræ & acres: excalfaciuntæ admocum luculenter, ſiue quis folia cum tenersi n mulis (eſt enim fruticosa planta) parti cuipiam illinat, ſiue ubi in oleo coxerit, eo utatur. Siquidem concuffiones ſiue rigores per circuitum redeuntes tale ſanare oleum uidetur. Elores quoque eorum adſimilis ſunt facultatis. Itac: quidam & ipſos cum folijs tritos in uíno bibendos exhibent ad menſes fortiter ducendos, eijciendumæ ſeſtum. Eſt & tertium conyza genus in locis humidioribus proueniens, utriſp[em] illis tum graueolentius, tum imbecillius. Sed primæ memoratae tertij ſunt ordinis in excaſcaciendo exiccando.

Coriannon,

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIEVS LIB. VII.

72

Coriannon, Corion, Coriandrum.

A

Coriannon, siue Corion, aut utcunq[ui]ocare lubet, V etultiores Græci Coriannon nominabant: at recentiores medici omnes Corion appellant, sicut & Dioſcorides refrigeratoriam eſſe herbam ipſam dictitans, ſed perperam. Siquidem ex contrarijs facultatibus conſtat & cōpoſita eſt, plurimum habens eſſentiæ amarae, quam often- dimus eſſe tenuíum partium, & terrenam. Nec parum etiam aqueæ humiditatis ob- tinet, quæ tepentis eſt facultatis: his adiunctum eſt quoq[ui] adſtrictionis pauxillum. Ex quibus omnibus uarie quidem agit ea quæ ſcribit Dioſcorides, ſed non tantum ex refrigeratione. Cæterum ego cuiuſq[ui] particulatim actionis cauſam enarrabo, ta- meti propoſitum fuerat mei unius duntaxat hoc in libro ſententiam expronere: ſed forte nihil obſtabit: imò, ſi uerum fatendum eſt, proderit nonnihil, ſuperiores metho dos, quæ in paucis medicamentis ſunt dictæ, h[ui]c repetere. Primum ergo non Dioſco- rides tantum, ſed & alij complures medicorum indeterminate de morbis pronunci- ant, sicut ſanè hac quoq[ui] tempeſtate non paucos inuenias medicos uel inflignes, pre- ter alia, h[ac] in re turpilſime hallucinantes. Interd[ui]enim atra, liuida frigidaq[ui] reddita parte quæ eryſipelas habuit, nec amplius refrigerātia poſcente pharmaca, ceu antea, ſed ea quæ inſixum parti præter naturam humorem eliciant, quidam tamen refrige- rare perſeuerant: alij ad d[iger]entia quidem tranſeunt, cæterum ea eryſipelas ſanare dicunt. Quanquam ſcribant, incipientibus etiamnum atque glſcentibus crescenti- bus ue eryſipelatis alia eſſe medicamēta, alia uero iam declinantibus ac flaccdefcenti- bus. Sed ita res non habet. Neque enim eryſipelas etiam uocari debet poſtea quam inflammatio eius, & ſeruor, ac bilioſum illud abierint: neq[ui]que facultate ſunt frigida, neque quæ illa ſanant, remediō eſſe putandum: ſed uelut ſi uel in initio protinus aut percuſſis, aut alia de cauſa quauis tumor in parte quapiam auſt liuidus, auſt niger ex- titerit, eum eſſe frigidum affectum exiſtimabis, & quæ digerant excaſfaciantq[ui] po- ſcere: ad eundem, opinor, modum, ſi calida affectio in frigidam reciderit, negligen- da quid[ē] prior eſt, ſed ſecunda alio appellanda nomine: aut ſi diſplicit nominis mu- tatio, ſaltem sicut quidam alia ſcribunt principiij, alia declinationis remedia, haud fri- gida eſſe autumantes declinationis remedia: concedendum ſanè eſt, ſi cui ita placet, ut talis affectio etiam eryſipelas uocetur: ſed eam etiam calidam dicere ubi iam refri- gerata eſt, id uero neutiquam concedendum. Itaque ne quod tunc ei auxilio eſt, refri- geratorium eſſe credamus, sicut Dioſcorides coriandrum, qui cum pane aut polenta eryſipelas curet illitum. Nam quod ad unguem eſt eryſipelas, quod uti[que] inflamma- tum eſt & ſluu[m], haud unquam ſanare queat cum pane coriandr[ui], ſed illud quod iam refrigeratum eſt. Proinde nos ſuperioribus uoluminibus, quum determinata ac definita experientia cuiuſq[ui] medicaminis facultatem explorand[ae] cenſuimus, quam maxim[us] fieri poſſet simpliciffimum eligi affectum conſuluimus. At plerique medici neq[ui] quòd uel plurimi morbor[ui] protinus ab initio compoſiti inuadant, norunt: neq[ui] quòd alij affectus ſit eryſipelas exact[ui], alius uero is qui uocatur ab omnibus nobis uſitate, ut à ueteribus quoq[ui], phlegmone: alij autem inter hos medij plurimi, partim ut ſic dicam, eryſipelata phlegmon[ae]de, partim phlegmonæ eryſipelat[ed]as. Ac inue- tias nonnunquam ubi neutrum uincat, ſed ad unguem paria ſint. Quinetiam non- nunquam œdematodes eſſe eryſipelas confpictur, sicut aliu[d] ſcirrodes: ut compo- ſitorum morborum non paruus aceruetur nu[m]erus. De quibus copioſius cum alibi diſſeruimus, tum in curandi rationis uoluminibus. Dicetur autem & nunc, quoad ſaltem eorum meminiffe neceſſe eſt, quòd exactum eryſipelas haud unqu[ui]a ab ante- dictio cataplasinate curari poſſit. Voco autem exact[ui], quum à bilioſa fluxione pars impleta fuerit. Porrò quòd long[em] à refrigeratione abſit coriandr[ui], uel ex ijs quæ ipſe ſeripſit Dioſcorides, diſcere liceat. Nam ch[oe]radas ſiue ſtrumas cum eregmo, ſiue lo- mento, inqui[t], diſcutit. Porrò quòd nullum refrigerantiij medicamentor[ui] idoneum ſit diſcutiendis ch[oe]radibus, uel ipſum Dioſcoridem n[ō] dubitatur[ui] arbitror, quippe

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c qui sexcenta scripserit medicamēta chōradas ſanare potentia, quæ omnia tum tempe
perie calida, tum actionibus digerentia esse confelſus eſt.

Coronopus.

Coronopodis radix coeliacis prodeſſe creditur manducata.

Costus.

Costus leuiculam plane amaram, plurimam autem acrem & calidam in ſe qualibetatem ſimul & facultatem continet, adeo ut etiam exulceret, quī ex oleo corpus eorum quibus per circuitum rigor inuadit, ante accesseſſonem illo confixatur: ſic huo etiā in reſolutis [ & chiadicis] atq[us] in ſumma in quibus excalſacere partē quamuis, aut ex ak[us] in ſuperſi[ē] extrahere quippiam eſt opus, ad coſtum confuſitur. Eadem de cauſa urinas menſes[que] prouocat, & ad rupta, cōuulſa, ac lateru dolores congruit. Porro ob amaritātē quæ illi inſeſt, lumbricos necat. Ob eandem & ad contractas uelut ex ſole maculas, e[p]nātus Græci uocant, c[ui] aqua aut melle uſurpāt. Inſe[rit] item ſla tuoſa quædā illi temperiei humiditas, per quam & uenerē excitat cum uino mulco.

Cotyledon. Vmbilicus Veneris.

Cotyledon facultatis miſtæ eſt, nempe humidæ ſubfrigidæ, & cuiuſdam obſcure adſtringentis, & cum ea leuiter amaræ. Vnde refrigerat, repercutit, abſtergit, & diſcutit. Itaque phlegmonas eryſipelatōdes & eryſipelata phlegmonōde curat: & ma[x]imè ſtomachi ardore æſtuan[que] is admodum utile eſt epiplaſma. Putantur folia cum radice manducata calculos conſingere, & urinam mouere,

Crania. Cornus.

D Corni arboris fructus admodum acerbus eſt, eſui aptus. Itac[que] mirum uiderinon debet, ipſum ualenter uentrem reſtringere, ſicut & meſpila. Folia quoq[us] & gemina guſtu acerba ſunt, ualenter[que] deſiccant. Itac[que] maxima uulnera glutinare poſtum, poſtilimum durorum corporu[n]t: at paruis uulnerebus & mollioribus corporibus magis contraria ſunt, Nam nimium ea contendunt, ac plus fatis deſiccant.

Crambe. Braſſica.

Braſſica eſculenta deſiccandi uim habet tum eſa, tum foris ímpoſita, non tamen etiam admodu[n] acrem. Alioqui & ulcera glutinat, & maligna ulcera ſanat, præterea phlegmonas iam induratas, ac æGRE solubiles, & id genus quoque eryſipelata. Eadem facultate epinectidas & herpetes ſanat. Habet quiddam etiam in ſe abſterſonum, quo lepras curat. Porro ſemen eius potum lumbricos interficit, maximè braffiæ Aegyptiæ, quanto ea ſcilicet temperatura ſicior eſt. San[em]e amare qualitatis paritipeſ ſemen eſt, ſicut uidelicet omnia alia medicamēta quæ ad lumbricos idonea ſunt. Secundum eandem facultatem ephelidas, & lentes, & quæcunque modicam abſterſonem poſtulant, adiuuat. Porro caules braſſicæ combulti cineres efficiunt admodum deſiccantes, ut uidelicet iam & cauſticam ſiue adurentem uim participent. Hacratio ne ei ueterem adipem commiſcentes, ad inueteratos laterum dolores, & ſi quid eius fuerit generis, adhibent. Nam ualenter digerens pharmacum efficitur.

Crambe agria. Braſſica agreſtis.

Braſſica agreſtis quodammodo calidior ſicciore[que] domestiſca eſt, ceu alia propemo
dum omnia agreſtia ſui generis domestiſcis ſecundu[n] utranc[que] hanc facultatem ualen-
tiora ſunt. Quamobrē neque intra corpus citra noxam ſumitur, ut quæ longius ab hu-
mana receſſerit temperatura. Ead[em]e de cauſa & guſtantibus amarior eſt quam dome-
ſtica: quan[que] domestiſca quoq[us] acrimoniæ nonnihil & amaritudinis continen[ti]t[ur] utranc[que] habet agreſtis ualidam: quare etiā extergit & digerit [que] domestiſca ualentius,

Crambe thalattia. Braſſica marina.

Braſſica marina ſuprâ quam quòd uentrem deijicat, utpote ſubſalfa & ſubamara guſtu, fuerit ſan[em]e etiam ad externos corporiſ ufus, & ad omnia ea ad quæ tales quali-
tates accommodantur idonea.

Cratea[gonus].

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTAT IBVS LIB. VII.

73

Cræogonos.

Cræogoni herbæ fructus & acris guftanti est, & utenti frigidus, similis milio.

Crethmon.

Crethmon guftantibus falfum est, cum paucula amaritate: quamobrem uis e-
ius est exiccatoria & abfterforia, V traçą tamen imbecillior in eo est quàm in amaris,
Crithe. Hordeum.

Hordeum primi est ordinis in exiccando & refrigerando; habet etiam pauxillum abfterfionis. Paulò etià plus deficcat quam farina fabacea, cui non infint cortices: cæ tera uero similia funt foris utentibus. In cibo autê hoc fabis præfat, quòd flatuofam naturâ exuat; fabis, quantûncunque coxeris, flatuofa natura remanet: funt enim craffioris effentioræ quam hordeu: quamobrê eo plus etiam alunt: porrò quoniam utrunçpaulum modò à medio receffit, multo funt ufui. Nam talia medicamenta multis alìjs miſcentur ceu materiæ quædam: itacchiam cera & oleum non paucis medica-mentis coniunguntur, Alphitón uero, hoc est polenta, multò plus hordeo deficcat.
Crimnon.

Quod craffæ effentioræ est tum in trítico, tum in zea, ita appellari cōſueuit. Plus nu trit quam polenta, ſed ægrius concoquitur. Porrò forbitio quam ex eo conficiuſt, poltos nùcupatur: eacp[ro] ſi ex zea conficiatur, leuiter uentre ſiſtit, ac potiſſimù ſi frigatur, Crinos. Lilium.

Lilij flos temperaturam miſtam obtinet partim ex tenui, partim ex terrena effen-
tia, ex qua utique habet ut guſtu ſit amara, partim ex aquea, eacchtemperata. Itaque
etiam quod ex eo conficitur oleum, citra morſum digerendi ſimulachemolliendi fa-
cultatem obtinet: unde ſit ut uteri duritiebus ſit aptiſſimù. Porrò radix foliachaper
trita deficcat & abſtergunt, & digerunt moderate: proinde quocheambuſtis compe
tunt. Si quidem hæc quoche moderateſſiccantem extergentem, facultatem poſtu-
lant. Radicê ergo toſtam, ac deinde cum roſaceo contritam, àmbuſtis quoad obdu
catur cicatrix imponunt: quippe quum alioqui & aliorum ulcerum omnium bo-
num ſit inducenda cicatrici remedium. Quinetiam uteros emolliſt, menſes prouo
cat. Folia uero præcoquentes, & ipſa ad obductam uſchicicatricem imponunt, non
in abmuſtionibus duntaxat, ſed alijſquoque uulneribus. Sed & funt qui aceto ea con
dientes ad uulnera ſuo tempore utantur. Plus tamen inest abſtergentis facultatis in
radice quam in folijſ, quanquamtamen nec in ea ipſa multum inſit, lict prædiximus.
Nam primi ordinis abſtergentium est medicaminum: itaque quum aut uutiligines,
aut ploram, aut lepram, aut anchoras, aut alíquid id genua extergere uolumus, com
miſcemus illi alíquid aliorum medicaminum ualidius extergentium, cuiuſmodi est
mel. Cæterum ſi id moderate illi ac conuenienter admisceatur, & ad neruorum di-
uſiones competit, & ad alia uniuersa quæ ualenter exiccari poſtulant abſque mor-
ſu. Impoſuimus uero etiam quandoque & foliorum succum cum aceto & melle co-
ctum. Quinche partibus ſucci plus utroque erat, erat inſigne medicamen ad omnia
ea quæ exiccari poſtulant abſque morſu, ceu uulnera omnia ingentia, & maximè
quæ in capitibus muſculorum eueniunt: tum ea quæ nimis mollia funt, & diutur-
na, atque ægre ad cicatricem perducuntur. Sed hæc iam ad medicamentorum com
ponendorum inſtitutum attinent, à quo quantum licet abſtinere in præſentiarum
adnitor, cæterum rerum ipſarum natura ſæpenumero ut attingam adigit: celeriter
uero relinquenda funt, atque ad propoſitum reuertendum.
Crocodilium.

Crocodilij ſemen acre est atque odoratum, urinam menſes ciens. Itacchaculta-
tem habuerit calidam digerentem & exiccantem. Succus tum caulis, tum ſeminis,
ut quæ ſimilis ſint facultatis, nephriticos adiuuat. Radix pectoris excreationibus
ualenter conducit, minus quidem quam ſemen acris, non tamen minus amara. Tra
hit uero etiam per nares ſanguinem.

Nn

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Crocus.

Crocus paulum etiam adstringens quid obtinet, quod terreum frigidum est often dimus; sed superat in eo calfaciens & qualitas, & facultas, ut tota eius effentia fecun di fit ordinis excalfacientium, & primi exiccantium: proinde concoquendi quoque uim quandam obtinet, adiutante scilicet in hoc & paucula illa adstricione. Quippe quibus medicamentis, quum non admodum excalfaciant, paucula adest adstricitio, ea parem facultatem habent effentijs emplasticis uocatis: quas quum tuncs esse caliditati non uehensenti cōtigerit, pepticas, hoc est concoquentes esse oftendimus.

Cepa.

Cepa ex quarto est ordine excalfacientium: effentia eius potius craffarum est par tium: unde etiam hæmorrhoidas aperit tum appoſita, tum cum aceto inuncſa. In ſole alphos abſtergit, tum alopecijs attrita pilos alcyonio citius reſtituit. Porro ſi ſuc cum eius exprimas, quod reliquum est admodum terreæ ſubſtantiæ est, eius quæ calidæ: at ſuccus aqueæ aériæ caliditatis. Hic igitur ijs qui ſuffuſi ſunt, aut aciem oculorum obtuſam præ crasſitudine humorum obtinēt, inuncſtus prodeſt: ex hútus temperatura tota cepa flatuoſa est manducata. Itacquæ temperatura ſunt ſicciore, minus flatuum generant.

Cyamos. Faba.

Faba in utroque medij temperamenti proximè est in exiccando & reſrigerando. Caro eius paulum quoque abſtergentis facultatis continet, ſicut putamen nonnihil adstringentis: idcirco medicorum nonnulli totam fabam cum oxycrato decoſtam dyſentericis, coeliacis, uomentibus, quos ęsteinovs nominant, exhíbuerunt. Porro ut edulium, flatulenta est, ac coctu difficilis, ſi quid aliud: excreationibus ex pectore & pulmone idonea. Vt medicamentum uero foris impoſita, deſſicat innoxie. In po dagricis ea ſæpenumero uſi fumus ex aqua decoſta, & ita adipi ſuillo admira. Ad neruorum tum contuſiones, tum uulnerationes, farinam eius cum oxymélite impo ſuimus. Ad eos quos ex ictu iam phlegmone occupauerat, cum polenta. Sed & te- ſtium, & uberum aptum est cataplaſma. Nam hæ partes cum phlegmone tenen- tur, moderatè reſrigerari amant, maximè quum ubera ex lacte in ipſis concreto phe gmonen patiantur. Quin lac quoque ab eo cataplaſmate extinguitur, ſicut puerorum pubes farina fabacea illita plurimo tempore glabra permanet.

Cyclaminos. Rapum, ſiue tuber terræ.

Cyclaminus uarias uires poſſidet. Nam & abſtergit, & incidit, & ora uenarù ape rit, & attrahit, & digerit: earum id est ex particularibus operibus. Nam ſuccus eius hæmorrhoidas referat, uiolenter ad fecessum prouocat in crocyde ſiue floccis ap politus. Sic etiam facultatibus phymata, ſtrumas alias durities digerentibus comi ſcetur, ac ſuffuſis cum melle illitus cōpetit: ad hæc quoque per nares expurgat. Adeo uehemens eius facultas est, ut abdomine illito uentrem ſubducat, & fecutum inter- mat. Nam & alioqui ualidum interimendo conceptui medicamen est, in pello addi tus. Tota autem radix ſucco imbecillior est, quanquam ipfa uehemens ſit. Nam & menſes ſiue epota, ſiue appoſita euocat, & aurigini prodeſt, non modò ipſum uicus expurgans, ſed etiam quæ in toto corpore bilis fuerit, eam per ſudorè eijciens. Proin de ſane poſt poſtione, ſudoris adiuuanda prouocatio est, Modus eius bibendi est ad chmarù trium, ſiue cum melicrato, ſiue cum paſſo. Cutem detergit cum in alijs, tum quòd alopecias, ephelidas, omnia exanthemata ſiue efflorescentias curet: lienem quoque indufatù iuuat emplaftri modo illita tum recens, tum arida, Sunt qui radicem ſiccam asthmaticis ſeu anhelantibus exhibeàt. Porro altera cyclaminus, quam quis dam cyſſanthemon nominat, propterea quòd cyſſo, hoc est hedere flore ſit aſſimilis, radicè quidem ſuperuacanè habet, ſed fructum admodum efficacè: nam hic cum uino pluribus diebus potus lienes ſanat, urinas mouens ac uentrem ſubducens: lo cos quoque eijcit, & asthmaticis prodeſt. Qualitas eius guſtanti acris est, & ſublenta,

Cymnus.

74

Cyminum. Cuminum.

Cymini femine maximè utimur, quemadmodum anifi, ligustici, cari, petrofelini. Eft uero & facultatis excalfacientis, ficut illorum unumquodq, tum urinam mouen tis, & flatum extinguentis; ex tertio ordine excalfacientium.

Cynos batus. Sentis canis.

Huius fruticis fructus non fegniter adſtrictorius eſt, folia uero mediocriter. Itaq particularis eius ufus haud ignotus eſt. Cauendum ab eo quod in fructu eius lanæ ſpeciem habet, ceu arteriam uitians.

Cyparifus. Cupreſſus.

Cupreſſi folia, germina, pilulæ recentes & molles, magna ulcera conglutinât in duris corporibus: ex quo clarum eſt quòd reficandi uim habeat abſc inſigni acrimonia, aut caliditate, ficut certe & gultus teſtificatur. Apparet enim in ea leuis quidem acrimonia, ſed plurima amaritudo, multoq etiam plus acerbitatis in tota plana. Tanta ei inefl acrimonia caliditas, quanta fatis ſit deducendæ in altum acerbi tati, ac nullam tamen mordicationem aut caliditatem in corporibus eſſicat. Proin de in alto latentes in flaccidis putreſſeibus affectibus humiditates innoxiè tutoq depaſcitur, atque abſumit: quum quæ excalfaciant ſimul deſiccantep, eas quidem quæ contentæ ſunt abſumant, cæterum acrimonia & caliditate alias attrahant. Sic enterocœlicos iuuat; ſiquidem exiccat, roburq addit corporis partibus præ humiditatem laxis, utpote quu adſtrictio in altum ſubeat, deducente ipfa caliditate quæ admi ſta eſt, eum ſeruante modum, ut deducere quidem ualeat, non tamen mordicare queat. Quidam ea utuntur ad carbunculos, & herpetes polentæ miſcentes, tanquam abſumat citra excalfactionem eos morbos facientem humiditatem. Sunt qui ad cry ſipelata utantur, admifta nimirum polenta cum aqua aut oxycrato aquoſo.

Cyperus. Iuncus quadratus.

Cyperi radices maximè uſui ſunt, excalfacientes pariter & exiccantes abſc mor dacitate. Itaq ulceribus quæ præ nimia humiditate cicatricem difficulter admittunt, mirſifice profunt: habent enim quiddam etiam adſtringens: quapropter ulceris item oris conueniunt. Quin & incendi di uim quampiam illis inefle teſtificandum, qua & calculo uexatis congruunt, & urinam menſes prouocant.

Cypros.

Cyprus: huius arboris folia ſummaq germina in ufum ueniunt, & facultatis, & qualitatis miſtæ: habent enim quiddam digerens cum aquea ſubſtantia modice calida, habentq etiam adſtrictoriu quiddam ex terrena ſubſtantia frigida. Itaq eorum decocto quidam ambuſta ſouent. V tuntur uero etiam aduerſus igneas phlegmonas & carbunculos. Nam abſc moleſtia & morſu deſiccât. Quinetiá ſponte proue nientibus in ore ulceribus aphthaſeſi, & ipſis aphthis cōmanſa accommoda ſunt.

Cytifus.

Cytili folia dígerēdi facultate obtinet et aqee & temperatæ miſtam, ficut & maluæ.

Conion. Cicuta.

Cicuta quòd extremè refrigerantis ſit facultatis, omnes norunt.

Conos.

Coni fructus, quem quidam cocalon nuncupant, & ſtrobilon, uiridis totus, habet cum humiditate amaritudinem quampiam & acrimoniam: proinde purulentis, & quibucunque adeò quæ in thorace & pulmone ſunt facile etuſſire & expuere exepedit, accommodus eſt. Porrò fructus ex eo eſculentus, nutrimentum eſt coctu diffi tile, & ualidum. At ut medicamen asperitati leniendæ congruit, quum uidelicet in aqua maceratus omnem in ea acrimoniam reliquerit. Nam reliquium omne minus mordax, magis emplaſticum redditur: in medio calidæ & frigidæ qualitatis conſiſtens, ex aquea & terrea miſtum ſubſtantia, minimum participans aeris.

Nn 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Lagopus.
Agopus facultatis est deficcantis, adeo ut fluxus alui probè exiccet,

Lathyris.

Sunt qui dicant & hanc esse tithymalli ipeciem, tum quòd similiter illis succi ha
beat, tum quòd eodem modo purget, tota illis facultate alimilis sit, nisi quòd se
men gustantibus uideatur dulce; quod sane etiam maximè purgatoria uim possidet,

Lampfane.

Lampfane efa quidem succos prauos procreat, cæterum illita abstergendi non
nullam, digerendi facultatem possidet.

Lapathum.

Lapathum moderatè digerentem fortitum facultatem est, at oxylapathum mi-
stam; nam cum eo quòd digerit, nonnihil quoque repercutit. Semen corum manife-
stam quoque quandam adstrictione obtinet, ut & dyfenterias, & diarrhœas sive pro-
fluia fanet, & maximè oxylapathi. Porro hippolapathum, quod in totum in palu
dibus prouenit, eafdem dictis facultates obtinet, fed imbecilliores,

Lemonium.

Lemonij fructum, utpote acerbum, exhibent cœliacis, & dyfentericis, hæmo-
ptoicis, sive fanguinem spuentibus: iuuat & profluuum muliebre. Satis est oxy-
baphi menfura.

Lschen.

Lachen qui in petris naftetur, est uelut muſcus quidem, fed rectè ex plantarum
cenferi genere poteft. Porro ita nominatus uidetur, quòd Iachenas curet; exter-
gentem habet ac modicè refrigerantem facultatem, utranque uero reficcantem.
Atque abstergentem quidem atque exiccantem à petra obtinet, refrigerantem ue-
ro ab humore aqueo; naſcitur enim in humidis & grauiter olentibus faxis. Porro
quod ex talibus componitur, aduerſum eſſe phlegmonæ (quod aphlegmanton uec-
cant) nihil mirum est. Cæterum an hæmorrhagias ſiftat, ut refert Dioſcorides, id
uero neutiquam dicere queam.

Leontopetalon.

Leontopetali radice maximè utimur; digerendi facultatem & exiccandi excalci
ciendi in tertio ordine possidet.

Lepidium.

Lepidium ex quarto est ordine excalfacienti, ſimile naſturtio tum odore, tum guſtu, tum uiribus; fed minus eo deficcat.

Leucas.

Leucas acrem possidet qualitatem exuperatem, temperaturam uero calidam fi-
cam in tertio quodammodo ordine.

Leucacanthon.

Leucacanthon, quidam autem polygonaton, alij ſchiada nuncupant: huius
amara radix est, ac proinde incidit, & exiccat in tertio ordine; in calfaciendo autem
ex primo est ordine.

Leucoion.

Leucoij frutex univerſus extergentem facultatem possidet, ac tenuium partium,
plus tamen flores, & inter hos qui ſunt ſicciores magis etiam quàm uirides, adeo ut
& oculorum cicatrices crasſas extenueant. Tum menſes quoque decoſtum corum mo
uet, & locos, partum, emortuum elicit: ac ſi bibatur, abortum facit. Eſt ergo id me-
dicamentum, ut ſi quod aliud, amarum. Ac ſi quis uirium eius uehementiam mu-
ta aqua aduimita retundat ac mitiget, aut certe id genus aliquo, habebit & ad phle-
gmonem non malum medicamè. Sic decoſtum eius ſi non merum fuerit, uteriphe
gmonas identidem perfuſum fanat, potiſſimum quæ diutino tempore ad ſeinito
dum induruere. Sic cum cerato ulcera ægre ad cicatricem peruenientia curat. Sunt
uero etiam qui cum melle & ad aphthas adhibeat, Semen quu eiusdem ſit facultatis,
aptoſſimum

75

A aptissimum est duarum drachmarum mensura potum, tum mensibus ciendis impo
litum convenire creditur, partum & uiuente interficere, ac mortuus eisere. Radices
similis quoque facultatis, nisi quatenus craftioris sunt effentia, & magis terrenæ, cum
aceto lienes induratos fanant. Nonnulli uero & phlegmonas induratas iis curant.

Leuce. Populus alba.

Leuce arbor mistę quodammodo temperaturę est, ex aquea tepida & terrena ex-
tenuata effentia; quamobrem & abſtergentis facultatis est parinceps.

Libanotus. Thus.

Thus excalfacit ordine fecundo, deficcat primo, habet quoque adſtrictionem pu-
sillam. Sed minimum manifesta adſtrictio est candido: cortex eius euidenter adſtrin-
git, proinde fanè fitrenue quoque deficcat, adeò ut ex fecundo fit ordine deficcantium.
Eſt autem craftiorum partium quam ipfum thus, & minimum habet acrimoniæ.
Ob has ergo tum facultates, tum qualitates multus est eius ufus apud medicos in
hæmoptoicis, stomachicis, coeliacis, ac dyſentericis, non tantum iis quæ extrinfecus
applicantur, ipſum admifcentes, ſed & ijs que intrò in corpus fumitur. Ramus eius
tum ſicioris, tum calidioris est facultatis quam ipſum thus, adeò ut ad tertiuſ ufque ex-
ceſſum perueniat. Habet uero etià abſteriorum quiddam. Ita, eo nomine & expur
gare & implere quæ in oculis cōſiſtunt ulcera uidetur, uelut & myrrhæ, & ſtyracis.

Libanotides.

B
Libanotides tres ſunt, una ſterilis, duæ fructum ſerentes: omnes uero euſdem facultatis, emollientis & digerentis. Succus tum radicis, tum herbæ miſtus melli obtufam oculorum aciem ab humorum craftitudine emendat. Porrò eius libanotidis quæ ad coronas est utilis, quam Romani roſmarinum nuncupant, decoſtum regio morbo laborantes potum adiuuat. Omnes enim libanotides abſtergentis & incidentis facultatis participes ſunt.

Lignys. Fuligo.

Fuligo omnis exiccatoria eſt, ac proinde terreſtris eſt effentiæ, habens quaſdam
etiam ignis qui materiam combuſit, reliquias: ſed id puſillum eſt. Porrò tota natura
terrena eſt, tenuium partiü. Sed quæ ſpeciatim in ea differentiæ ſunt, eæ pro uſta ma-
teria eueniunt: ex acriore & calidiore, tali etiam proueniente fuligine, ex dulciore ſi-
mili quoque & hinc fuligine proueniēte. Primum enim thuris fuligine utuntur in ocula
larias medicinas miſta, eas uidelicet quæ ad oculos etiamnum phlegmone tentatos
accōmodantur, atque etiamnu fluxione uexantur, & ulcera habent: nam & illa expur
gat, & carne implet. Ad hæc uſurpant quoque eam ad facultates quas uocat callable-
pharas, Præterea terebinthiæ myrrhæs fuligo moleſtia caret, non aliter quam thu-
ris: ſed ſtyracis quodammodo ualentior eſt: magis etiam picis liquidæ, qua etiam
magis cedri. Porrò acrioribus utuntur ad uitiæ ſuperciliorum uocata pila, & erosos
oculorui angulos humidos, citra phlegmonen. At mollioribus miſioribus tum
ad hæc, tum ad ea ad quæ competere paulò ſuperius diximus thuris fuliginem.

Libyſticum.

Libyſtici radix & ſemen ex genere excalfacientium ſunt, adeò ut & menſes ci-
ant, & urinas prouocent, flatus extinguant.

Linoſpermon. Lini ſemen.

Lini ſemen eſum flatuſum eſt, etiam ſi frigatur; adeò ſanè recrementitia humi-
ditate plenum eſt. Eſt uero etiam in primo ordine quodammodo calidum, ac humi
ditatis & ſiccitatis quodammodo in medio eſt ſitum.

Linoſſtis. Mercurialis.

Linozſtide utuntur omnes ad uentris purgationes duntaxat. Verumenimue-
ro ſi quis eius facere periculum uolet in cataplaſmate, ſanè admodum eam eſſe dige
tentis experietur facultatis.

Nn 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Lonchitis.

Lonchitidis, eius uidelicet quæ semen habet triangulare, cufpidis figura, radix potissimum quodammodo similis est radici dauci: proinde urinam ciet. Porro eius quæ scolopendriæ similia habet folia, ea ad glutinanda uulnera idonea sunt utidia, sed sicca cum aceto lienes induratos fanat.

Lycion.

Lycion, siue pyxre canthon, arbor spinoſa, ex qua lycium quod uocant conficitur, id uidelicet medicamentum liquidum quo ad fugillata utuntur, & fedis oris chy phlegmonas, ulcerationes chy, tum herpetas, putredines, & ulcera contumacia, & aures pure flüentes, & intertrigines, ac paronychias. Eſt autem facultatis exiccatoriæ, com poſitum ex diuerſi generis ſubſtantijs, quas eremo yewis Græci uocant, altera quidem tenuium partium digerente atque calida, altera terreftri & frigida, ex qua adſtrictio-nem obtinet. Porro hæc qualitas pufilla medicamento ineft, digerit uero & deſiccat non parum, nempe in ſecundo ordine: in calore autem medijs & symmetris proximum eſt: proinde ad uaria hoc utuntur medicamine, ut abſtergente quidem [ad pu tredines, & cacoëthe ulcera: jut contrahente uero, coeliacis, dyſentericis, ac mulie-bri proſluuio adhibent. Lycium hoc in Lycia & Cappodocia plurimum prouenit, Sed Indicum ad omnia ualentius eſt.

Lyſimachios.

Lyſimachios ſuperan tem habet qualitatem adſtrictoriam, per quam & ulcera glutinat, erumpentem chy ex naribus ſanguinem emplaſtri modo illita reprimit: quin & reliquias ſanguinis eruptiones ſistere poteſt tum ipfa, tum ſuccus eius multo ma-gis, Pota dyſenterias, ſanguinis reiectiones, ac muliebre proſluuum fanat.

Lychnis.

Lychnidos coronariæ semen calidum eſt ſecundo quodammodo ordine, autiam etiam tertio. Siccum ſané etiam eodem modo.

Lotos.

Lotus domefica, quam quidam triphyllon, hoc eſt trifolium nominant, ut mediocriter concoquendi uim poſſidet, ſic etiam exiccandi; in caliditatis frigiditatis chy con iugatione media quodammodo eſt, & temperata. Lotus autem agreſtis pluinam in Libya prouenit: semen eius ſecundi eſt ordinis excalfacientium, habet chy nonnihil abſterforium. Porro ægyptiæ loti semen etiam in panes ſingitur.

Lotos.

Lotus arbor non ita multæ adſtrictoriaræ qualitatis eſt particeps, fed & tenuium partium eſt, & exiccatoria. Itaque lignorum aſſulæ deraſæ muliebri accommodantur proſluuio, & dyſenterijs, & coeliacis affectibus. Decoquuntur uero interim in aqua, interim in uino, nimirum prout uſus popoſcerit: nec infunduntur tantum, fed & bibuntur. Quinetiam quòd pilos deſluentes cohibeat, non mediocre ſignum eſt ipſum adſtringentis eſſe cuiuſdam, ſimiliter mediocriter deſiccantis facultatis. Di-ctum quippe eſt & in ſermone de Iadano eius modi eſſe facultatis oportere, quod fluentes capit os eſſet cohibiturum.

Macer.

Acer, cortex eſt, qui ex India conuehitur, guſtu multum acerbo, cum le uicula quadam acrimonia odorata, iucundum ſané redolens, ut pleraque aromata ſiue odorata quæ ex India conuehuntur. Videtur itaque & ipſe ex miſta conſtare eſſentia, pleraque terrena frigida, paucula uero calida, & tenuium partium. Quamobrem ualenter deſiccat, adſtringit chy: proinde coeliacis & dyſentericis miſcetur facultatibus, in tertio exiccantium conſtittens ordine, in ca loris frigor is chy differentia neutrum insigniter efficiens.

Malabathrum.

Malabathri folium cum ſpica nardi ſimillimam facultatem obtinet.

Malache.

76

Malache. Malua.

Malua, agrestis quidem, digerentis paululum & emollientis leuiter est facultatis: hortensis uero quanto plus habet aque æ humiditatis, tanto facultate imbecillior est. Fructus eius tanto ulidior est, quanto & licior. Porro huius generis est & ea quæ anadendromalache nuncupatur, sed efficacissima compreheniarum in digerendo. Appellatur etiam Althea.

Mandragoras. Mandragora.

Mandragora uincentem habet facultatem refrigeratoriam, adèo ut tertii fit ordinis refrigerantium. Veruntamen nonnihil etiam caloris inest & in pomis humiditas; proinde soporem ea conciliandi uim habent. Radicis cortex quum fit ualentiffimus, non tantum refrigerat, sed & deficcat: reliquum quod intus est imbecillum est.

Marathrum. Fœniculum.

Fœniculum tam ualenter excalfacit, ut ex tertio ordine excalfacientium cenferi promereatur: deficcat uero non æquè, sed ipfum quifpiam in hoc primi eſſe ordinis poſuerit: proinde lac procreat: quod, ſi admodum deficaret, non ſanè eſſiceret. Suſufiſis eadem ratione auxiliatur. Vrinas menſes & ciet. Porrò est & alterum fœniculus, quod præ magnitudine hippomarathrum nuncupant: cuius radix ac ſemen amplius quam domefici, deficandi uim obtinet, quocirca uentrem quoc[que] nomi ne liftere uidetur. Nec ſanè manifesta illis inſſe uidet[que] adſtrictio. Huius non radix modò, ſed & ſemen Cachryi affimile est, potef[que] & calculos frangere, & aurigino fos ſanare, menſes & urinas mouere: non tamen lac congerere, licti illud ſuperius. Aliud est hippomarathrum, cuius ſemen rotundum est & acre, ſimile ſemini co riandrit, facultate quidem hippomarathro ſimile, ſed debilius.

Maſtiche.

Maſtiche candida quidem, & Chia cōſueto more cognominata, quodammodo ex contrarijs composita facultatibus est, adſtringente uidelicet & emolliente. Proinde stomachi, uentris, intestinorum, iecoris & inflammationibus competit, utputa fecundo ordine excalfaciens & deficcans. Nigra uero, quæ Aegyptia cognominatur, tum magis deficcat, tum minus adſtringit: quamobrem aptior est ad ea quæ ualidiorem digeſtionem per halitum expofcunt: hac ratione ſurunculis bonum est reme dium. Porrò oleum unguentum & maſtichinum ex Chia conficitur, non admodum ſanè ex Aegyptia. Cæterum ſimilis est & ipſum maſtichæ facultatis.

Melanthium.

Melanthium excalfacit atque deficcat tertio ordine. Videtur etiam tenuíum eſſe partium: hoc enim nomine catarrhos ſanat in linteo admotum, atque affiduò olfa etum. Quinetiam ſi intrò in corpus ſumatur, uel maximè flatus extinguit. Vnde constat effentiaë ipſum eſſe ſubtilis, & ad unguem à caliditate elaborataë. Propterea ſanè etiam amarum est. Oſtenſum uero in quarto horum uoluminum est, quòd quum ad extremam tenuítatem atque elaborationem terrena pertingit ſubstantia, amara proueniat qualitas. Itaque mirum non est ſi lumbricos interimat non eſum modò, ſed etiam foris impoſitum. Siquidem & id præſtare poſſe ſaporem amarum monſtratum est. Nec ſanè etiam mirandum ſi lepras, clauos, myrmecias eijciat, ei præſertim qui in ſuperioribus libris comprehenſorum haud est immemor. Sic uero etiam orthopnœam iuuat, & menſes prouo[bat], qui utique ob crasſitiem aut uifcoſitatem retenti fuerint. In ſumma uero, ubi ſectione, exterſione, deficcatione, excal ſactione est opus, præſtantiffimum id remedium est.

Melilotum.

Melilotum miſtæ facultatis est: habet enim quiddam adſtringen s: ſed & digerit & concoquit: copioſior enim in eo est ſubstantia calida quam frigida.

Mel.

Mel deficcat & excalfacit ordine ſecundo. Eſt autè ſimplicis, quoad fieri potest,

Nn 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c tum facultatis, tum temperamenti, extergentis, ut nobis appellare mos eſt, medica- mentorum ſpeciei exiſtens. Porrò coſtum minus acre abſterforium & redditur: itac; ad ſinuoforum ulcerum glutinationes eo utuntur. Cæterum ſi quod mel amarum eſt, ceu Sardoum, clarum eſt & ipſum miſtæ eſſe facultatis: tanquam ſi noſtrum quiſ- piam ei abſinthium admiſcuſſet. Sed & Sacchar, ut uocant, quod ex India atque ſici Arabia conuechitur, in calamis, ut aiunt, concreſcit, & ipſum mellis eſt ſpecies, mi nus certe noſtrate dolcius, ſed adſimiles ei uires obtinens, quod ad abſtergendum, deſiccandum, & digerendum attinet. Porrò quatenus nec inimicum ſtomacho eſt ceu noſtras, nec ſitur afferens, eatenus ab illo ſubſtantia differt.

Meliffophyllon. Citrago. melissa

Meliffophyllum marrubio ſimile eſt facultate, ſed plurimum ab eo uincitur: quamobrem nec utitur eo quiſpiam. Superuacaneum ſiquidem foret præſente mar rubio, cuius tantus eſt ubi? terrarum prouentus, uelle uti meliffophylo: cæterum ſi cui forte ad manum quandoque marrubium non fuerit, illo uti liceat, modò non exciderit quanto ab hoc exuperetur.

Mespilum.

Mespilum, alij tricoccum nominant, quòd tria intus in uniuſum gerat grana, quorum unum quodque arboris eſt ſemen, ceu ea quæ in mâlis inueniuntur, ipſius mâli: & nuclei, ipſius uitis; & ficus, minuta illa grana quas cenchramidas Graecuo cant. Arboris huius fructus admodum acerbus eſt, uixc; edi poſſit, uentrem ſtrenuè coércens. Quin & in germinibus & folijs acerba hæc qualitas non pauca reperitur,

Medion. Trifolium odoratum.

Medij radicem contra atc; ſemen ipſum temperatam eſſe contigit: nam illa qui- dem auſtera eſt, & fluxiones cohibet cum alias, tum uero etiam proſluuium mulie- bre quod uocant. At ſemen tantum abeſt ut tale quid efficiat, ut etiam menſes cieat, nimirum tenutum partium, & incidendi facultatis.

Mecon. Papauer.

D

Papauer alterum rhœas nuncupatum eſt, quòd ſcilicet celeriter flos eius deſlat. Alterum domesticum, quandoquidem colitur. Quin & alteræ duæ ſunt ſpecies ſyl- ueſtris papaueris: alterum uelut incidentem calicem ſuſtinens, alterum longiorem quàm illud calicem obtinens, totum autem procerius ac ſqualidius. Ab hoc luccus deſluit: atc; hinc eſt quod hanc ſpeciem quidam rhœada nominent. Porrò omnium facultas refrigeratoria eſt. Cæterum fatiui ſemen, quod & thylacite cognominant, mediocriter ſomnum conciliat, uisu candidum: proinde pani ipſum inſpergunt, ac melle maceratū edunt. At eius quod primo loco recenſuimus, cuius florem celeri- ter decidere poſuimus, ualidius ſemen refrigerat: itac; nequaqua; eo quis innoxie lo- lo uti poſsit, ſicut fatiuo ſiue domestico melli admicens. Admodum uero ſita ſum- ptum ſit, ſomnum conciliat. Cæterum pufillum eius inſpergunt ijs que ex melle con- ficiuntur bellarijs, atc; itrijs, panibus c; Porrò tertio loco dicti ſemen atrum etiù me dicamentoſum eſt, admodum refrigerans. At quod quarto loco poſtum eſt, omniú eſt medicatiſſimum tum in ſemine, tum in caliculis, tum in folijs, tum in ſucco. V alii de; enim refrigerat, ad ſtuporem uſc; & mortem perducens. Sed medici, quò proſb; eo utantur. medicamentis miſcentes, frigiditatis uehem entiam retundunt. Eſt enim ex quarto & ultimo refrigerantium oriine. Porrò quo paſio maximo; ex methodo miſtionem facere oporteat, non eſt præſentis tractationis proprium, ſed eius quæ de componendis medicamentis agit, quæ poſt hoc opus à nobis exponetur.

Mecon ceratitis. Papauer cornutum.

Nominatum quidem ſic eſt à ſemine leuem inuerſionè habente, uelut & ſcenú- græcum: ut bois cornu eſſe uideatur ſimile. Vocatur porrò à quibusdam paralium, quandoquidem ut plurimú iuxta mare naſcitur. Vím habet incidendi, & abſtergendi. Itac; radix herbæ in aqua decocta ad dimidium, hepaticos affectus adiuuat. Porro fo- lia &

77

lia & flores fordida admodum & cōtumacia ulcera iuuant: sed ea reiſcere oportet ul
ceribus iam purgatis. Adeò enim abſtergere ualent, ut & puræ quoq: carnis nōnihil
eliquent. Hoc uiriu robore non ſordem duntaxat, ſed & cruſtam ulceribus detrahit.

Mecōn Heracleia. Papauer Herculeum.

Vocatur uero & aphrōdes, hoc eſt ſpumosum: eò quòd totum candidum eſt &
ſpumosum, exile. Semen habet pituitam expurgans.

Melea. Mâlus.

Mâlus non omnis eiſdem naturæ eſt, uelut nec eiſdem fructus. Quippe quæs
dam mâla dulcia ſunt, quædam auſtera, nonnulla acida, alia extremè exoluta & a-
quea: & ſanè in iſtis aqueum exuperat: ut temperies eorum ſit tum humidior, tum
frigidior; in acerbis autem terrenum frigidum. In auſteris uero tum iſtud, tum aque-
um frigidum, ſicut in dulcibus aqueum temperatum. Sic quoque ſucci cortices, fo
liab arborum inter ſele diſlident. Itaque ſi auſteriora ſint atc acidiora uulnera, illis
glutinare poſſis, tum in phlegmonarum principio influxionem repercutere, ac ſto
machum uentremq: exolutum, ac languidum roborare: at aquosioribus mediocres
phlegmonas incipientes & glſcentes remittere. Sed hæc iam ad curandi rationem
attinent: proinde ea citius etiam relinqua de. Porro quòd plurima pomis omnibus
recrementitia frigidaq: inſit humiditas, uel hinc liqueat, quòd eorum omnium nul
lus omnino ſuccus durare, ac uetuſtatem ferre poſſit: uerum aceſcant corrumpan
turq: uniuerſi. Solus enim cydoniorum & ſtruthorum (utpote quæ propter uincen-
tem adſtrictionem minus cæteris ſunt humida) ſuccus coctus cum melle durare po-
teſt; tametſi ipſe per ſe non ita durare queat.

Melea perſice. Mâlus perſica.

Hæc ulgo nunc ab omnibus uocatur Perſice tantum, illo uidelicet omſſo Me
lea. Ipaſa igitur arbor in germinibus & folijs uincentem habet amaram qualiratem:
proinde folia eius trita & ſuper umbilicum impoſita lumbricos necant. Alioqui ſa
nè etiam digerens medicamen eſt. Fructus eius, nempe eſculen: um hoc perſicum,
humidior eſt & frigidior temperie.

Melea armenice. Mâlus armenica.

Huius uetus nomē deficit. Vocāt enim omnes tum fructu tum arborē præcocion.
Fructus humidior frigidior: eſt, utrūq: ſecundo quodammodo exceſu perpeſus.

Melea medice. Mâlus medica.

Huius fructus non amplius mâlum medicum, ſed ab omnibus citrium nuncu
pari ad ſolet: in ſemine quidem uincentem habens qualitatem ac idam & ſiccam, ut
ipſum tertij ſit ordinis reſiccantium refrigerantium: in cortice uero itidem deſiccan
tem temperiem eſt fortitus, non parum tamen habentem acrimoniæ: proinde deſic
cathic ſecundo exceſu, non tamen frigidus eſt, ſed aut temperatus, aut paulò inſra.
Porro caro eius pariter craffi ſucci eſt, & pituitoſa frigidaq. Nam & ipſa editur ſicut
& cortex, ſemen omne edi ineptum eſt, tum humidum illud & acidum, de quo pri
mum differui, & nucleus qui in illo inuenitur, id quod reuera ſemen eſt. Hic ama-
rus eſt, & digerendi uidelicet ſiccandi: facultate obtinens, ſecundo quodammodo
ordine à temperatis recedens. Folia uero denic: exiccandi ac digerendi uim obtinet.

Meum.

Huius radices perutiles ſunt, calidæ tertio ordine, ſicæ ſecundo: proinde uri
nam menſesq: ciere uolentes hoc utuntur pharmaco. Sed ſi plusculum ſumatur,
capiti dolorem mouet, utpote quum plusculum ſit calidum quam ſiccum: quippe
quum humiditatem crudiſculam etiamnum & flatuofam caliditatem ad caput de-
ferat, atc ita ipſum afficiat lædatq.

Milax trachæa, hoc eſt affera.

Milax trachæa clauiculis plena eſt. Varie nanque arboribus circunuoluitur ſur-
fum deorſum, Folia leuiter acria guſtantibus ſunt, & alioqui utentibus calida.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Milax lea, hoc est levis.

Milax lea quodammodo iam dictæ similes uires obtinet,

Morea. Morus.

Mori fructus maturus quidem uentrem subducit, immaturus uero ubi aterit, admodum restringit. Itaque ad dysenterias accommodus est, & affectiones celicae cas, & qualcunque alias fluentes: contunditur autem, ac opsonijs commiscentur, uelut rhoi fructus: aut si cui ita uideatur, ex aqua aut uino bibat. Porrò quòd matu torum succus ad stomatica medicamenta sit utilis, propter eam uidelicet quæ inest illi adstrictionem, nequnem latet. Præterea ad alia complura particularia, quæ medi ocrem poscunt adstrictionem competit. At matura mora præter acerbitatem & ac ditatem fortita sunt: & tota adeò arbor in omnibus suis partibus mistam aliquam uim obtinere uidetur ex restringente & purgante compolitam. Attamen in radicis cortice purgatoria cum quadam amaritudine exuperat, adeò ut & latum lumbri cum interficiat. In alijs autem partibus restringens uincit: in folijs tamen & germi nibus quodammodo media utriscip temperies est.

Myagros.

Myagri semen pingue est: nam si tundatur, oleofum quid effundit, quod eme plasticam uim obtinet.

Fungus.

Fungus frigida humida, admodum planta est: quamobrem etiam proxime ad deleteriam & enecantem facultatem accedit: & sane inter eos sunt qui interficiant, potissimum qui ex natura mistam habent qualitatem putredinofam.

Myle.

Myles radix paruo bulbo similis est facultatis, contrahentis: nam cum farina arri na, hoc est lolij, apertam uuluam sanare scribit Dioſcorides.

Myos otis. Auricula muris.

Myos otis, quidam uero myosota: deficcat fecundo ordine: cæterum nullam euidentem caliditatem posſidet.

Myrice. Tamarix.

Myrice abſtergentis est ac incidentis facultatis, abſque perſpicua deficcatio: ha bet uero etià adſtrictione nonullam. Has ob qualitates facultates, admodum prodeft lieni indurato decocta cum aceto, aut uino, ſие radice, ſие folijs, ſие extremis ramulis. Sanat porrò dentiij dolores. Cæterum fructus & cortex non paucà forta ſunt adſtrictionem, adeò ut gallæ omphacitidi proxima ſint, niſi quòd acerbitas eudens est in galla, ſed myriçæ fructui temperatura inest inæqualis: immiſta est enim naturæ eius multa partium tenuitas, atc} uis abſtergendi: quod ſane gallæ non accedit. Attamen ubi galla forte ad manum non erit, eo uti liceat ad omnia ad quæ illa utimur: in eſdem & cortice. Porrò myricæ combustæ cinis admodum deficcatioræ facultatis est, plurimam habens abſtergendi facultatem, pauxillam adſtringendi.

Myriophyllon.

Myriophyllon ufque eò deficcatioræ facultatis est, ut uulnera glutinet.

Myrrhis.

Myrrhis: quidam myrrhan nominant: radicem habet odoris iucundi, & dulcem, quæ menses moueat, tum ea quæ thoracè ac pulmonem degrauant, purgantem. Itac: ex fecundo ordine fuerit excalfa: entiij, adiuncta quadam partium tenuitate.

Myrrhine. Myrtus.

Myrtus: ex contrarijs ſubſantijs hec planta conſtat: uincit tamen in ea frigidum terrenum. Habet uero etiam tenue quiddam calidum, Itac: ualenter deſſiccat. Porrò tum folia, tum germina, tum fructus, tum succus, non paru: inter ſe in adſtrictione diſident. Porrò quod ramis & trunco adnascitur tuberoſum, quâ quidâ myrtada nun cupat, quanto dictis ſiccius est, tanto & deſſiccat & adſtringit uhemêtius. Quidam id tundentes reponu: poſtea uino ſubigentes in paſtillos formât, Folia ite: arida uirat, dibus

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. VIII.

78

dibus plus deficcant; miscentur enim uirentibus humiditas quædam. Porro succus non tantum ex uirentibus folijs exprimitur, sed & fructu. Restringendi uim hæc o—mnia habent tum foris imposita, tum intrò sumpta in corpus, quòd scilicet nondum ullam deleteriam aut purgatoriam subftantiam habeant admiftam.

Moly.

Hoc quidam uocât Peganon agrion, hoc eſt rutam fylueſtrem. Nonnulli Harmo-lan. Syri Befafan, ſicut Cappadoces Moly, quia radicem habeat nigram, & florem laſteum: uis eius tenuium partium eſt, & calida tertio ordine: unde & crassos humo res diſſecat ac digerit, & urinam mouet.

LIBRI SEPTIMI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM

FACVLTATIBVS LIB. VIII.

VANTVM itaq̧re reliquium eſt facultatis ſecundum naturam, id hoc libro dicetur; nec id quidem omne, ſed tantum effectricium qualita tum actiones. Nam totius subſtantie plantarum opera poſtea per ſe exponam. Commonefactis itaq̧re lectoribus de ijs quæ ſupra tracta— uimus, nempe quòd cuiuſq̧e ſimplicis facultatis in maioris mino— risq̧e ratione discriminatione quatuor ordinibus notauimus, quòd— que perſpicuis ſimitibus cuiuſq̧e ordinis latitudinem circunſcripſimus, tum quòd inueniendarum facultatum ratione quandam ac uiam docuimus, horuſq̧e omniu̇m demonſtrationes confecimus, ac ſcopos poſuimus, & cuiuſq̧e facultatis iudicandi normas tum peculiares, tum communes: ſic iam reliqua adiſciemus, hortantes, ſi quis ſit qui in ſuperioribus uerſatus non ſit, ut aut hæc omnino relinquat, aut ſi ac- mans laboris eſt, ab initio prius totum opus perlegat. Siquidem prius quam in illis exercitatus fuerit, obſcura omnia & demonſtrationis expertia uidebuntur dicenda.

Nardus ſtachys. *Spica nardi.*

Ardi ſpica excalfacit exſtru primo, deficcat ſecundo iam cōpleto. Compo-ſita eſt ex adſtringente ſufficieter ſubſtantia, & acri calida non multa, & qua-dam leuiter amara: ex his cōſtans facultatibus radix & ad iecur, & ad ſtoma chum rationabiliter conuenit tum pota, tum extrinſecus imposita. Vrinam ciet, mor ſus ſtomachi ſanat, in uentre ac inſteftinis confiſtentes fluxiones deficcat, ad hæc & eas quæ in capite & thorace. Valentior eſt uocata Indica, nigriorq̧e quam Syriaca.

Nardus Gallica, hoc eſt Gallica.

Nardus Gallica iam dictis ſimilis quadantenus in genere facultatis eſt, cæterum ad omnia imbecillior, præterquam ad prouocandam urinam. Siquidem calidior il- lis eſt, ſed minus adſtringit.

Nardus orea, hoc eſt montana.

Nardus montana, quæ & thylacitis, & p[er]p[er]ritis nuncupatur, plurima in Cilicia na ſcitur, ſed prædictis debilior.

Narthex. Ferula.

Ferulæ ſemen excalfacit & attenuat. Cæterum id quod intus ineſt, quod medul lam uocant, adſtringentem qualitatem participat, cuius nomine ſanguinem ſpuen- tibus & coeliacis conuenit.

Napy.

Napy calfacit & deficcat ordine quarto.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c

Narciffus.

Narciffi radix uſqueadeo exiccandi facultate pollet, ut & maxima ulcera con-
glutinet uel ad incifiones uſc; quæ circa tendones accidunt. Habet uero quiddam
abſterforium & attractorium.
Neuras. Poterium.

Neuras, quidam Poterium uocant: deficcandi abſc morſu facultatem poſſider,
adeò ut & neruos incíos glutinare credatur. Radices eius potiffimù eiusmodi uim
obtinent; quin & decoctum earum quidam exhibent ijs quibus affecti ſunt nerui.

Nerium, aut Rhododaphne.

Nerium, aut Rhododaphne, notus omnibus frutex; foris quidem illitus digeren
di uim obtinet. Porrò ſi intrò in corpus affumatur, pernicioſus ac uenenolus non
tantum hominibus, ſed plerifc etiam pecudibus eſt.

Nymphea.

Nymphæa tum radix, tum ſemen deficcandi uim habet citra morſum. Itac: uen
tris proſluuia cohibet; ſemen: ſiue per infomnia, ſiue alio pacto immodice proſlu
ens retinet. Iuat porrò etiam dyſentericos. Cæterum nymphea quæ candidam ha
betradicem, potentiors eſt facultatis, ut & muliebri medeatur proſluio. Verum &
hæc, & ea quoque quæ atram habet radicem, ex uino nigro auſtero bibitur. Porrò
nonnullam habent quo: & abſtergendi potentiam. Itac: & alphos ſanant, & alo-
pecias. Cæterum ad alphos nacerantur aqua, ad alopecias pice liquida. Sed ad hæc
aptior eſt ea cuius radix nigra eſt, ſicut ad alia, cuius alba.

Xanthium.

Xanthium uocatur etiam phaſganium. Semen digerendi uim obtinet.

Xyris.

D

Xyris: quidam xyrida; tenuium partium, attractorix, digerendi, ac nimitur etiam
deficcandi eſt facultatis cum radix, tum multò etiam amplius fructus, qui quidem
& urinam ciet, & lienes induratos ſanare poteſt.

Xiphion. Gladiolus.

Xiphij radix, & maximè altera illa quæ ſuperior eſt, attrahentem, digerentem, &
deficcantem ſcilicet etiam facultatem poſſidet.

Oë. Sorbus.

Orbus arbor, cuius fructus Græce: & uocantur, & à plerifc: ove, hoc eſt
forba nominantur, adſtringentem obtinet qualitatem, ſed multò imbecil-
liore: quam meſpilus: proinde ſanè etiam eſui iucunda eſt, minus: quam
meſpilus uentrem conſtringens.

Oenos. Vinum.

Vinûn ex ſecundo eſt ordine excalfacienti: ſed quod admodû ſetus eſt, ex terio:
ſicut multum quod uocât, ex primo. Caliditati eius proportione reſpondet ſiccas.

Olynthi. Groſſi.

Groſſi acrem uim poſſident propter succu totius arboris communem quiſ illis in-
eſt. Cocti itac: duros tumores diſcutiunt, crudi uero myrmecias & thymos ejciunt.

Oloſtium.

Oloſtium deficcandi uim habet cum adſtrictione: quamobrem ipſum ad rupta
potui exhibent.
Olyra.

Olyra mediam tritici & hordei natu: eam poſſidet, tam ut nutrimentum, quam ut medicamentum. Ex illis igitur de illis colligito.

Onagron.

Onagon aut onathera, aut onathyris: huius radix arefacta uinoſum quiddam
redolet. Sed & facultatis uini eſt maximè.

Onoſma.

Onoſma, uel ofmas, uel phlonitis, uel ononis, ex acri & amara conſtat uſſitan-
tia: proinde quo: creditur fo: tus necare & eijcere, ſolijs eius in uino potis.

Onobrychis.

79

A

### Onobrychis.

Onobrychis rarefaciendi digerendi ḿuim obtinet: proinde folia eius uirentis e-
tiamnum, illita ad morem cataplasmatis, phymata digerunt: arefactæ uero si cum ui-
no bibantur, ſtrangurias ſanant. Quinetiam ſudores elicit cum oleo inuncta.

### Ononis.

Ononis radicem habet tertio quadantenus ordine excalfacientē. Radix eius ma-
ximè eſt utilis, habens quippiam & abſterforium & inciforiuī. Iſacb non tantuī urinas
prouocat, ſed & lapides confringit, Eadem facultate & cruſtas deſtrahit. V tuni porrò
ea quoque & ad dentiū dolores: collui uidelicet eam in oxycrato, cocta præcipientes.

### Oxos. Acetum.

Acetum in primo horum commentariorum miſtæ eſſe ſubſtantiæ, nempe frigidæ
pariter & calidæ, eiusque utriusque tenuium partium, demonſtratum eſt. Cæterum
calidam frigida exuperat. Porrò magnam deſiccandi facultatem obtinet, adeò ut ſit
tertij ordinis deſiccantium iam completi, utique quum ualidum extiterit.

### Oxyacanthos.

Oxyacanthus. Hæc arbor ut piro ſylueſtri ſimilem habet ſpeciem, ita & uires nò
diſſimiles: quin & ipſi fructus: piri quidem ſylueſtris, prorfum atque abſolutè amarus
eſt: cæterum oxyacanthes & tenuiium eſt partium, & paulum quiddam incifiuum
obtinet. Porrò arboris huius fructus, piri ſylueſtris fructui ſimilis non eſt, uerum myr
tis, ſcilicet rubens & rarus. Habet uero & nucleos. Porrò non eſus tantum, ſed &
bibitus affectus omnes fluxionum, quos poādeus Græci uocant, cohibet.

### Opus, ſiue ſuccus.

Opus, ſiue ſuccus cyrenaicus quidem omnes & caliditate & tenuitate exuperat,
ac proinde etiam omnium maxime per halitum digerit: quanquam ſanè & reliqui ad-
modum calidi ſunt & ſpírituoli: ſiquidem plurima eorum pars eſſentiæ aëriæ eſt &
ignea, Porrò complures habentur ſucci. Quais nancb radice incita aut caule, quod
ex uulnere craſſum ac lentum eſſuit, ſuccus eſt: cæterum ſpecialius, & uelut per ex-
cellentiam quandam Cyrenaicum ita nuncupant, & Medicum, & Syriacum.

### Origanus.

Origanus, heracleotica quidem efficacior eſt onitide: ſed agreſtis, quam quidam
Panaces heraclium, alij Conylen cognominât, ualentior utraque eſt. Omnes uero in-
cidendi, extenuandi, calfaciendi facultate poſsident: hæcque tertio exceſſu obtinent.
Porrò ea quam Tragoriganuī appellantant, aſſumpſit etiam adſtrictionis quippiam.

### Orobos. Eruum.

Orobus deſiccat quidem exceſſu ſecundo intenſo, cālfacit uero primo. Porrò
quatenus amaritatis eſt particeps, eatenus incêdit, extergit, atque obſtructiones ex-
pedit. Cæterum ſi fumatur copioſe, ſanguinem per urinas euocat.

### Orobanche. Eruangina.

Orobanche ſiccæ frigidæ temperaturæ eſt in primo ordine.

### Oryza.

Oryza habet adſtrictorium quippiam: quare mediocriter uentrem ſiſtit.

### Orchis. Teſticulus canis.

Orchis: nuncupatur & herba hæc Cynos orchis. Radici eius bulboſæ ac gemine
uis ineſt humida & calida: ac guſtantibus duſiſcula eſt. Cæterum maior radix mul
tam uidetur habere humiditate excrementitiâ, & flatuofam: quapropter epota uene-
rem excitat. Altera uero, minor uidelicet, econtra: nimiru admodum elaborata: ut
ſit eius temperamentu ad calidius & ſiccius uergēs. Iſacb hæc radix tantu debſt ut ad
coitu ſtimulet, ut etiâ planè cōtrà cohibeat ac reprimat. Eduntur bulboru more toſtæ.

### Orchis. Serapias.

Orchis, quem & Serapiada nuncupant, ſicciorem facultatem obtinet quam ut
primi ordinis haberi mereatur: quocirca nec perinde ad uenerem accommodus eſt.

Oo

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c Oedemata illitus discutit. Vlcera fordida expurgat, herpetes sanat, Siccatus multo amplius desiccat. Nam & putrescensia contum acia & ulcera sanitati restituit: quippe quum & subadstringens fit; ac proinde etiam uentrem ex uino potus sittit, Ofiris.

Ofiridi herbæ, ex qua fiunt & cacoremata, amara inest qualitas, & obstructions expediendi facultas. Quare & in iocinore consistentes adiuuat obstructions, Pan creation.

P An creation. Radix huius scillæ similē gustum refert acuires. Quare ea quidam pro scilla, si ea non adsit, utuntur; efficit enim omnia in genere quidem similiter, sed longe imbecillius.

Paliurus.

Paliuri folia & radix adeò non obscură habent adstringendi facultatem, ut & uentrem fluentem cohibeant: adeo & digerunt, ut & phymata curent, quæ quidem non admodum phlegmonode funt & calida. Fructus porro tantă obtinet incidendi uim; ut & calculos uescicæ comminuat, & pectoris pulmonis & excretionibus auxilietur.

Papyrus.

Papyrus ipfa quidem per se in ufum medicinalem haud ingreditur. At macerata aut ufta utilis efficitur. Igitur oxycrato uinóue macerata recentia ulcera gluunat, maxime in circulum circuipofita. Nerum hic quidem eſt ceu materia quæ medicaminæ ſanantia accipiat: at ubi uſta ſuerit, medicamen eſt exiccatoriū, uelut & chartæ com buſtæ cinis, nifi quatenus infirmior eſt quam papyri.

Panax Heraclium.

Panaces Heraclium. Ex hoc fit uocatus opopanax, radicibus eius & caulibus ſci licet excſiſis. Porro opopanax ipſe longè eſt ad plurimos ufus aptiſimus, utpote excaſfaciens, emolliens & digerens: ponat & ipſum quiſpiam in calfaciendo teriis or dinis, in desiccado uero ſecundi. Cortex radicis exiccatoriū ſimul & excalfaciorium eſt medicamentum: ſed minus quam ſuccus. Quin & nonnullam habet abſtergen di facultatem. Quare eo quoque utimur & ad nuda offiū, & ad ulcera maligna & con tumacia. Sufficienter enim talia carnem procreant, ſcilicet abſtergendo ſimul ac deſiccando, nec ita magnopere calfaciendo: quæ omnia ad cau nē generandam necef faria funt: uelut in libris de curandi ratione offendimus. Fructus calidus & ipſe eſt, ac mensibus mouendis medicamen accommodum. Cæteru nefcio quo pacyo nunc omnes ex more non panaces, ſed panáca herbam hanc uocitent.

Panaces Aſclepeum.

Panaces Aſclepeum minus eſt calidum ſupra dicto panace: quamobrem floris bus eius & ſemine melli miſtis, ad ulcera phymata & phagedænas utuntur.

Panax Chæronium.

Panaces Chæronium & ipſum ſimilem prædicto facultatem poſſidet.

Paronychia.

Paronychia ab effectu nominata eſt: sanat enim paronychias, & ut refert Dioſco rides, fauos quoque. Vis eius eſt tenuium partium, & exiccatoria, morſu uacans. Talia enim ſint oportet quæ paronychias ſanant. Porro ſatis conſtat tale eſſe idoneum ad digerendos affectus omnes qui digeri poſtulant. Talia enim funt quæ quiu ex tertio ſint ordine excalfacientiū & desiccanti, uelut & hoc, effectiæ inſuper ſubtilis funt.

Pentaphyllum.

Pentaphylli radix desiccat uehementer, minimum uero acris eſt: quare multo eſt ufui: ueſut alia quoque omnia quæ quiu ſint tenuium partium, citra morſum desiccat. Eſt enim hec radix exiccatoria ex tertio ordine, minimu habēs euidentis caliditatis.

Peplos.

Peplos: quidam uero meconà aphrode: & hic frutex ſuccu habet ſimilem tithymallis, cum in aliis, tum quia purgat ceu illi.

Peplium.

D

80

### Peplium.

Peplium: & hic quoq fruticulus succuſ obtinet ſicut tithymalli; naſcitur q[ui] p[le]runq[que] ad mare, radicem habens ſuperuacuã, ut & peplos: ſuccum uero ualidum, n[ò]tamen admoduſ util[è]: ſed ſem[è] utile eſt & flatuofum, ſimiliter ſemini pepli purgans.

### Peperi. Piper.

Piperis radix uíres coſto ſimiles potiſſimú obtinet. Porrò fructus nuper quidem admodum germinantis. Iongú piper eſt: quare etiam maturo húmidius eſt: humiditatis eius indiciuſ eſt, quòd faci[le] reſoſum perſoretur, ac n[ò] protinus mordicet, ſed p[o]ſt paulò incípiat, uerum p[lu]ſculum duret. Porrò fructus qui uelut omphax eſt, pi per album eſt: nígro quidem acriuſ. Nam illud iam quaſi ſuperaſſatum eſt, & ſuperexiccatum. Verum utrunq[que] ualenter tum excalfacit, tum deſiccat.

### Perſea.

Perſea folia adſtringentem uím modice participant, adeò ut queant etiam non-nunquam utiſter ſanguinis eruptione affectis partibus ímponi.

### Periclymenos. Volucrum maius.

Periclymeni utilis eſt tum fructus, tum folia, adeò uehementer incidentis pariter & excalfacientis facultatis, ut ſi p[lu]ſculum bibantur, urinam ſanguinolentam efficiant: principio quidem urinam duntaxat mouentia: porrò foris cum oleo illita excalfaciunt, luuant & lienoſos difficulter ſpirantes. Competens potionis menſura eſt drachmæ unius c[ui] uino. Porrò deſiccat quoq[que] ſemen: & quidam aiunt, ſi copioſius bibatur, ſterilitatem bibentibus afferre. Sed & ſunt qui certum dierum numerum ad talem poſtionem præſiniunt, ut Dioſcorides, qui ſept[è] & triginta eos tradi refert. Hic etiam urinam cruentam reddi à ſexto die memorat.

### Periſtereon.

Periſtereon. Appellata eſt inde adeò, quòd in ea periſteræ, hoc eſt columbæ uerſentur. Vim habet h[ac]tenus deſiccantem, ut uulnera conglutinet.

### Petaſites.

Petaſites extertio eſt ordine deſiccantium. Quamobrem ad cacoëthe & phage-dænica ulcera eam adhibent.

### Petroſelinum.

Petroſelini ſemen maximè uſui eſt, quum tota etiam herba unà cum radice ſimilè ſed imbecilliorè facultatè fortiatur. Eſt aut[è] ut guſtu acre cum amaritudine, ſic & in operibus calidum, unà c[ui] incidendi effectu. Hinc m[es]es & urinas affatim prouocat. Eſt & aphyſon, hoc eſt, ſtatus extinguit. Fuerit itaq[que] & ip[ſ]um tertij ordinis t[ui] excalſa ſcientiú, tum deſiccantium. Porrò Cílices, id modò petroſelinon appellant, quod n[ò]tum eſt in Amano. Sed id ſimyrnium potius fuerit, quam petroſelinum. Non tamen ita multum à petroſelini uíriſibus abeſt.

### Peucedanum.

Peucedani radice quidem maximè, ſed tamen etiã ſucco & liquore utimur. Sunt autem omnia h[ae]c euſidem ſpecie facultatis: ſed ualentior ſuccus, admodum excalfaciens & digerens: quare affectibus omnibus circa neruos conſiſtentibus c[o]uenire creditur, tum morbis in pulmone thoraceoq[ui] ex cralſitudine & uſiſcolitate humorum prouenientibus. Atq[ui] intrò quidem in corpus ſumpta, ſed tamen etiam olfactu proſunt. Porrò quòd incidat & extenuet, ſaſpe etiam dentium perforatorum dolores ca uitati impoſitus protinus ſedauit: quia uidelicet tenuíum eſt partium, & excalſaſtorius. Quinetiam lienes induratos iuuat, nempe incidendo, digerendo atque exte nuando cralſos humores, ſed & radice ad h[ae]c uti liceat, quæ & ſquamas celerrime ab offíibus detrahit, quia uidelicet ualide deſiccat, minus tamen quam ſuccus excalfaciens. Et ulceribus contumacibus remedium eſt optimum arida illita: ipſa enim expurgat, carnem inducit, & ad cicatricem perducit, excalfaciens quidem ordine ſe cundo iam completo, deſiccans uero tertio iam incípiente.

Oo 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Peganon. Ruta.

Ruta agreſtis ex quarto eſt ordine excalfacientium; domeliſtica uero ex tertio. Eſt autem non ſolum guſtu acri, ſed & amaro. Ex quo ſané etiam digerere atque incide- re crasſos lentos, humores potest. Ob eandé uim & urinas mouet. Quin & tenui- um eſt partii, flatus, extinguit. Quare ad inflationes competit, ac ueneris appet- tum cohibet: digerit, atq. exiccat ſané ſtrenué: eſt enim eorum ex numero medica mentorum quæ ualenter deſiccant. Porrò quod ſuperius moly & beſanum nomina ri diximus, & ipſum, etc. fuerit ruta ſylueſtris.

Piffa. Pix.

Pix ſicca quidem deſiccat & excalfacit ſecundo à mediocribus ſiue ſymmetris ex- ceſſu: ac plus deſiccare potest quam excalfacere. Humida uero econtra, plus uideli cet calfacit quam deſiccat: habet, nonnullam partium tenuitatem; quo & althma ticos & purulentos adiuat. Satis eſt autē cyathi linxiffe menſurā melli miſtæ. Sed & abſtergendi quandam uim habent, atq. concoquendi digerendi: ueluti & in guſtu leuem amaritātē & acrimoniam. Sic leproſos ungues eximunt miſtæ cum ceraſliche nas, detergunt: concoquunt item duros & crudos tumores omnes cataplaſmatis inditæ. Ad ea omnia humida ualētior eſt. Arida uero pix tametſi ad hæc quidē dete- rior eſt. glutinandis tamen uulneribus magis congruit. Ex his ita, clarum eſt, humi dæ pici calidam humiditatem affatim eſſe admiſtam.

Piffelæum.

Piffelæu ex humida pice efficitur, genere quidem illi ſimile, ſed eſſentiæ tenuoris,

Piftacium.

Piftacium. In Syria ubertim hæc planta nafcitur. Fructus eius quodammodo te- nuioris eſſentiæ eſt, ſubamarum quid & odoratum habens; obſtructiones ita, libe- rat, ſed maximè iecoris, ueruntamen etiam thoracis, pulmonis.

Pityides.

Pityides: nominaſt ita fructus pityon, hoc eſt picearū. At quidam per abſum ſimi- liter quo, pini fructu nuncupant. Miſtam uim obtinent, ut pote adſtringētes, & aci- moniam quandam cum amaritate poſſidentes: quamobrē thoracis pulmonis ex- pitionibus conferunt.

Pitis. Picea.

Piceæ cortex uincentem habet facultatem adſtrictoriam, uſque adeo ut & intertri gines belliflimè ſanet, & uentre potus ſiſtat: ſed & ambuſta cicatrice includit. Porrò tedæ cortex illi adſimilis eſt, ſed uiribus tamen moderationibus. In folijs arboris un- uſq, ut quæ multò ſunt corſice humidiora, uis inſe ſt ulcerum glutinatoria. In cono, quanquam his ſimilis ſit, ualidior tam e facultas eſt tum in coruſe, tum in folijs, adeò ut dictorum nihil probe efficere queat, uerum moleſtam quampiam habeat morda- citatem. Porrò fuligo quæ ex dictis colligitur, ad pilos ſuperciliorum accōmoda eſt, item, ad angulos oculorum eroſos, lippientes, ac lachrymantes.

Pityuſa.

Pityuſa: & hanc quidam ſpeciem putant eſſe tithymalli, quòd ſuccum habeat ut illæ, quod, ſimiliter illis purget: cætera omnia uiribus illis eſt adſimilis.

Platanus.

Platanus humidioris frigidioris, eſſentiæ eſt nō ita multò quam ſymmetra. Pro- inde folia uiridia trita & illita, non obſcure phlegmonas nſcentes adiuuant. Cortex autem & pilulæ magis deſiccantem uim obtinent, ut ille quidem in aceto coctus ad dentium, adhibeatur dolores, pilulæ uero cum adipe ad ulcera ambuſta, Suntautem qui corſice combuſto medicamen deſiccatorium & abſterſorium efficiunt, ut cum aqua lepras ſanet: per ſe, autem illium, ob humorem nimium, uetera & forrida, Vitandus eſt pulis folijs arboris infidens: alioqui ſi ſpiritu attrahatur, arteriā offen- dit, ualenter deſiccans & exaſperans: uocem, lædit, ſicut ſané etiam uſum & auſt- tum, ſi in oculos aut aures inciderit.

Polygonon.

81

Polygonon. Seminalis.

Polygonon uti adſtrictionem quandam obtinet, ita ſanè uincit in eo aqueum frigi dum; ut uidelicet ſecundi ſit ordinis medicaminû refrigerantiû, aut etiam quodammodo in initio tertij: proinde ſanè quibus ſtomachus æſtu ſeruet, foris frigidum illitû prodeſt, uelut etiam eryſipelata & calidas phlegmonas iuuat. Porrò rale quum ſit, & fluxiones repercutit, & hac ratione uidetur eſſe exiccatoriu. Quare cum herpetum, tum ulcerum, tum aliorum bonû eſt remedium, tum etiam eſt ſaciſimum in inflam matis partibus. Eſt & cruentorum uulnerum glutinatorium. ſed & aurium ulceribus prodeſt. Ac ſi uel plurimum inſit puris, hoc tamen etiam deſiccat. Eaſt 5m ob ſa cultates ſiſt protſuuum muliebre, ac dyſenteriam, & ſanguinis eieſiones, & unde-cunçb aliunde immoderatius quippiam feratur. Refert Dioſcorides, quòd & urinam prouocet exhibitum ſtillicidio & ſtranguria affectis: non tamen exacte diſpoſitio-nem diſcriminat, in qua ipſum dari expediat. Porrò mas ad omnia dicta quam fœmina ualidioris eſt effectus.

Polygalon.

Polygalon modice auſtera folia obtinet: uidentur autem ſi bibantur lac generare. Itaque ſuperauerit in eo calidum ac humidum.

Polygonatum.

Polygonatum miſtam habet tum facultatem, tum qualitatem: habet enim adſtrictionis pariter & acrimoniæ quippiam, nec non faſtidiſam quandam amaritarè ex-plicatu diſſicilem. Quocirca nec admodum eſt uſui, ſed tantum quòd radicem eius quidam uulneribus illinunt. Sunt etiam qui næuos in facie illo detergant.

Polemonium.

Polemonium, quidam philetærium, quidam (uelut Cappadoces) chiliodyna-mon: tenuïum partium eſt, & deſiccandi uim obtinet: quamobrem quidam radicem eius cum uino ad iſchiadicos, dyſenteriam, lienem & induratum potui exhibent.

Polium.

Polium amarum eſt guſtantibus, & modice acre: obſtructione itaque liberat uifce ra omnia, urinam & menſes ciet: ac uiride etiamnum magna uulnera glutinat, & maximè ſpecies eius fruticofa: aridum quû fuerit, rebellia ulcera ſanat illitum: & ma gis hoc præſtat quod minus eſt.

Polium minus.

Polium minus, quo etiam utimur ad antidotos: nam & acrius & amarius eſt hoc quam maius, adeò ut ex tertio ſit ordine deſiccantium, ex ſecundo autem completo excalfacientium.

Polycnemon.

Polycnemû deſiccat & excalfacit ſecundo exceſſu. Ita & ipſum ulcera glutinat.

Potamogaton.

Potamogaton adſtringit & refrigerat ſimiliter polygono: ſed eſſentia eius crassior quam polygoni eſt.

Polypodium.

Polypodium dulcem ſimul & auſteram habet uincentem qualitatem: ut facultatis ſit admodum quidem deſiccantis, citra marſum tamen.

Praſium. Marrubium.

Praſium ſicut guſtu amarum eſt, ita ſi quis utatur, conuenientem huic ſapori actionem poſſidet, iecur ac lienem obſtructione liberans, & thoracem pulmo: eſt ex-purgans, ac menſes promouës. Sed & illitû detergit ac digerit: ponat ipſum quifpiâ in caliditate quidem ſecundi ordinis iam cõpleti, in ſiccitate tertij medij aut cõple ti. Succo eius ad aciei oculorû claritarè utuntur cû melle. Quinetiâ & per nares auriginè purgât, & ad aurii dolores inueteratos adhibêt, uti in quibus obſtructionem diſijcere, meatum ipſum & ramos mening ſeu membranarû expurgare eſt uſus.

O 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Propolis.

Propolis extergentis non ita ualentis est facultatis, cæterum admodum ualenter attrahentis: est enim effentia tenui: porro excalfacit ordine fecundo completo, aut certe tertio incipiente.

Ptarmice.

Ptarmices flores quidem ciendæ sternutationis uim obtinêt; unde & herbæ [non men obuenit. Sugillata] & reliquas ecchymosas digerit; est enim temperies eius cælida & ficca, uiridis etiamnum ordine fecundo, siccatae tertio.

Ptelea. Vlmus.

Vlmifolijs quandoque recens uulnus glutinauimus, cœsidentes adstringentem pari ter & abstergentem inefle illis facultatē, Cortex amplius etiam subamarus est & adfiri cctorius. Itaq; cum aceto & leprā fanat. Porrò uiridis etiamnŭ ac recens fi uulnernbus uinculi uice circumligetur, ea glutinare potest. Radices eandē uim obtinent: nam & decocto earu quidā perfundūt fracturas, quæ topho siue callo inducto opus habent,

Pteris, Filix. Thelypteris.

Filix radicem habet maximè utilem; latum enim lumbricum interficit, fi quis eam quatuor drachmis in melicrato ebibat. Ad eundem modum partuuiuum quidem necare, mortuum autem eijcere mirum non est. Est enim amara, paulum habens adfstrationis. Quamobrem ulcetibus imposita uim habet ualenter deficcandi; non tamen mordax est. Similem ei uim habet Thelypteris nominata.

Pycnocomum.

Pycnocomi radix, fructus, folia, omnia digerendi attrahendi, habet facultatem, utpote quæ & gustu sunt acria: folia itaq; phymata & furunculos discutiunt: fructus ualentior est, & hæc quidem efficere potest miſtus alicui digerentium cataplaſmatu, cuiuſmodi est quod ex hordeacea farina conficitur: palos & alia id genus inſixa ad extimam cutem elicit. Porrò radix ad ſupradicta quidem deterior est & inſirmior, cæ terum bilem flauam expurgat.

Pyrethron.

Pyrethri radice potissime utimur cauſticam urentem, ue facultatem obtinente, qua utique etiam dentes refrigeratos mitigat: & ad rigores ante periodum cum oleo confricatur. Ad hæc ſtupidos quoq; quos vestròs euocant, & resolutos adiuuat.

Pyros. Triticum.

Triticum ut alimentum quidem quam habeam naturam, nò est huius inſtituti exponere, ut medicamentum uero foris impositum primi est ordinis excalfacientium: non tamen nec reſiccare, nec refrigerare manifesto potest: habet uero etiò quiddam lentoris, obſtruentis naturæ. Porrò quod ex eo conficitur amylum, eo tum frigidius est, tum ſiccius. Quod uero ex pane fit cataplaſma, uim habet magis digerentem quam quod ex tritico; nimirum quuſalem, & fermentum panis adiunca habeam: quippe quuſfermentum uim habeam attrahendi digerendi, ea quæ in alto reſident.

Rhamnus.

Hamnus deſiccat & digerit exceſſu fecundo, refrigerat in primo completo, aut fecundo incipiente: proinde herpetes fanat, & eryſipelata non magno-pere calida. Cæterum ad hæc teneſis utendum est folijs.

Rhaphanis. Radicula.

Raphanis excalfacit quidem exceſſu tertio, deſiccat uero fecundo: agreſtis autè in utroq; efficacior est. Quin & ſemen ipſum planta efficacius est. Facultas ei inſeſ di gerendi, Itaq; ad fugillata, & alia id genus liuida ob talè facultatè accèmoda exſiut.

Rheum. Rha.

Rheum: quidam id Rha nuncupant: miſtam habet tum temperaturam, tum facultatem: habet enim quiddam terreſtre frigidum, ceu indicio est adſtrictio: & adium cta est quædam caliditas; ſiquidem ſi plusculu mandatur, ſubacre cœſpicitur. Quin etiam

82

A
etiam aëriae cuiuſdâ subſtantiæ ſubtilis eſt particeps: quod indicat tum laxitas, tum leuitas; uerum & opera: ob id enim non tantum conuulſis, ſed & ruptis, & ortho- pnoæa prodeft. Sic quoque liuentia & lichenas ſanat illitum cum aceto. Porrò quòd adſtrictioſis opera haud inſtrenua ſunt, hinc diſcere liceat, quòd ſanguinem expu- entibus, coëliacis, & dyſentericis conferat: nec enim reſuſtatur terreftri frigido tenue aërium; imò eo quòd deducat, & in altû perducat, ualentioris effectus cauſa exiſtit.

Rhetinæ. Refinæ.

Refinæ omnes deſiccant & excalfaciunt. Cæterum inter ſe diſcrepant, quòd plus ac minus habeant in guſtu quidem acrimoniæ, in facultate uerò caliditatis: ac quòd alieæ plus, alieæ minus fortitæ ſunt partiü tenuitatis: præterea quòd nônullæ adſtrictio- nis ſunt partícipes, alie nequaquaú. Primas meruit omniü non iniuria lentilcina. Eam uocant maſtichen. Nam præterquâ quòd paucula ei adſt adſtrictio, adeò ut ſtoma- chi uentrisq, & ſecoris imbecillitatibus, & phlegmonis conueniat, inſuper illi inſet mordacitate uacans deſiccio. Minimum enim acris eſt, & maximè tenuium parti- um. Inter alias præfertur terebinthina, manifeſtam quidem, non tamen ſimiliter atq maſtiche adſtrictio nem poſſidens: cæterum adiunctam habet amaritudinem quan- dam, per quam magis etiam quàm maſtiche digerit. Ob eandem qualitatem inſet & abſterſio, tanta quidem, ut & pſoras ſanet. Quinetiam quæ in profundo refident, cæ teris reſinis magis attrahit, nimirum quû illis maiorem habeat partium tenuitatem. Attamen pínea, & hac etiam magis ſtrobilína, acriores quidem ea ſunt, ſed non ma- gis tamen digerunt neque attrahunt. Mediae inter has ſunt pícea & abietina, terebin thina quidem acriores, minus tamen quàm aut pínea, aut ſtrobilína. Habet porrò etiam emolliens quiddam terebinthina. Secundum locum habet in emolliendo len tilcina, ſicut & cypariflina acrimoniæ.

Rhodos. Rosa.

B Rosarum uis atq facultas ſuperioribus libris pluribus uerbis expofita eſt, nempe quod ex aquea subſtantia calida miſta duabus alij qualitatibus, adſtringenti uideli- cet & amaræ, comſpoſita ſit. Quinetiam cuius ſit naturæ utraq, amara ſicilicet & ad- stringens, in horum commentariorum quarto declarauimus, Flos earu magis etiam ipſis rolis adſtringit, ac proinde ſanè etiam exiccatorius eſt.

Rhodiarhiza. Radix Rhodia.

Rhodia radix, ea uidelicet quæ in Macedonia naſcitur, tenuium partium, & dige rentis eſt facultatis. In calaciendo uero ſecundi ordinis cenſenda eſt, aut certe teruj incipientis.

Rhododaphne.

Rhododaphne tota ſua eſſentia uenenù eſt, nec tantù homini, ſed plerisq pecori- bus. At temperie ſanè tertij eſt ordinis excalfacientium, incipientis utiq, primi autem deſiccantium.

Mâlum granatum omne adſtringentem qualitatem obtinet, non tamen in omni bus ea exuſerat. Sunt enim inter ea quædam acida, quædam plus dulcia quàm au- ſtera. Et ſanè quæ ab unoquocq, eorum procedit utilitas, ſecundum uincentem eue- niat qualitatem neceſſe eſt. Dicſum autem in quarto horum commentariorum eſt ſu per dulci ſapore, auſtero, & acido. Itaq, ex illis de mâlorum punicorum differentia li ceat colligere. Porrò ſucci ipſius acini tum adſtringentiores, tum exiccantiores ſunt: his etiam magis put aminæ: uocantur autem Sidia. Adſimilem illis uim habent Cyti- ni: ſic enim eorum appellantur flores.

Rhus.

Rhus fruticosa planta adſtringit, deſiccat. Nam & coriariij ad deſiccandum & ad- stringendum planta utuntur: ac proinde Byrpsodêkinù Græce, Latinè Excoriaria ap- pellecta eſt. Porrò medicis in uſu ſunt in primis fructus eius & ſuccus multum auſte- ræ qualitatis. Conſentaneus eſt uſus particularis ipſi guſtus ſenſui. Fuerit itaque & hoc medicamen ex tertio ordine exiccantium, ex ſecundo uero refrigerantium.

00 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Rhýpos. Sordes.

Sordes in gymnafiorum ſtatuis, in quibus largum oleum inhæret, digerêdi emolliendi,
q[ui]m obtinet. In palæſtris autem, quantum accepit pulueris, tantum etiam diuerſa eſt. Hanc ſordem πρινοῦ Græci uocant: prior cruda phymata digerit, fecunda optimum eſt phlegmones mamillarum remedium. Siquidem ſeruorem earum ueluti igneum extinguit, & quod affluit repellit: denique & quod continetur, halitus digerit. Conſtat enim ex puluere, oleo, ſorde humana, & ſudore. Ac puluis quidem emplaſticam uim habet, & refrigeratoriam, repercuſſoriam: oleum uero emollit; porrò ſe dor & ſordes digerentia ſunt. Caeterum quæ à ſtatuis corraditur quuſ puluerem non habeat, & ab ære æruginē quandam ſumpſerit, non iniuria acrior eſt: porrò huius mentionem modò fecimus, quòd maxima ſui parte ex planta originem fortior. Sed & ubi de ijs quæ ab animalibus proueniunt uerba faciemus, eius tum quoque meminiffe necefſe erit propter ſudorem.

### Sagapenum.

Agapenum liquor eſt calidus, & tenuium partium, ſicut & alij liquores. Sed & abſterſionem quandam poſſidet, qua oculorum cicatrices expurgat ate[que] extenuat. Quin & ſuffuſionibus & hebetudinibus oculor[us], quæ ob humorum proueniunt craſſitiem, non malum eſt medicamentum. At ipſa planta ex qua prouenit, ſerulæ affimilis, imbecilla & inutilis eſt. Sanè ipſa primi fagapenum appellatur. At liquor eius abuſiue hoc nomen obtinet, ceu alia quoque multa ex nominis defectu per abuſum nuncupamus. Perſectus nanc[que] ſoret ipſum cognominare non fagapenum, ſed fagapeni ſuccum.

### Sampſychon. Meiurana.

Sampſychon tenuium partium, & digerentis eſt facultatis; deſiccat enim & excaſſacit ordine tertio.

### Saprotes ſvλανω. Caries lignorum.

Caries lignorum, & maximè quæ particeps eſt adſtrictiōnis ſimul & abſterſionis, uelut ulmus, expurgat implet[que] ulcera humida.

### Sarcocolla.

Sarcocolla lachryma eſt arboris perſicæ: miſt[ur]a uim habet ex emplaſtica quadam ſubſtantia, & paucula amara; itac[que] citra morſum deſiccat, ac proinde glutinare ulcera ualet.

### Satyrium. Triphyllon.

Satyrium aut triphyllum humidum & calidum temperatura eſt: quamobrem guſtu quoque apparet dulce. Attamen recrementitiam & flatuofam humiditati[que] poſſider. Quocirca ad uenerem incitat. Hæc uero & herbæ ipſius radix præſtare poterſt. Porrò ut quidam aiunt, ex uino nigro auſtero potum ſanat opſithotonon.

### Selinon. Apium.

Selinum ufqueadeo calidum eſt, ut & urinas & mensc[es] c[reat]: ſlatus quoque diſcu tit, & magis femen quàm herba ipſa, ſed & oreoſelini & hippoſelini ſimilis uis eſt; ue rum hippoſelinon imbecillius eſt, oreoſelinum ualentius.

### Seris. Cichorium.

Seris holus eſt ſubamarum, & magis quod agrefſe eſt, quod ob id ipſum picridi, hoc eſt amar[ata] quidam nuncupant, quidam uero cichoriu[rum] appellant. Eſt aut[em] ea ſicce frigidæ[que] temperature, utriu[que] fecundo exceſſu: porrò domēſtica magis etiam ęque agreſtis refrigerat. Sed & humiditatis multæ admißio ſiccitatem extinguit: uerum utraque adſtringentis qualitatis eſt particeps, uelut & chondrila[em] & ipſa eſt ſereos ſpecies.

### Seriphum.

Seriphum: dictum ſanè de hoc eſt & in ſexto libro in ſermone de abſinthio. Eſt enim abſinthio tum ſpecie, tum guſtu ſimile: attamè diſcrepat, guſtu quidem, quan[que] doquidem non æque ut illud adſtringat, plus ęque excalfaciat, amaritatem ęque quandam cum ſalſedine relipiat, tum quòd ſtomacho inſesti[rum] ſit, magis ęque abſinthio lumbrico necet,

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. VIII.

83

A necet, siue foris impositi, siue intrò in corpus affumptum. Et fanè calfacere ipfum in fecundo ordine intenso cenfendum eſt, exiccare in tertio.

Sefeli.

Sefeli, & radix quidem, fed & fructus ufqueadeo excalfacit, ut admodi urinâ mo
uère queat. Sed & tenuium eſt parti, ut & comitiali morbo & orthopnœis cõpetat.

Sefamon.

Sefamon non parum in se continet uifcofum & pingue: quare emplasticum eſt
& emolliens, ac modice calidum. Eiuſdem facultatis eſt quod ex eo conficitur olea-
um: & herbæ quoq; decoctum ſimilem uim obtinet.

Sefamoides.

Sefamoides magnum, quod & anticyricos helleboros appellatum eſt, propterea
uidelicet quia ſemen eius ut helleborus expurgat: hoc & reliqua facultate helleboro
ſimile eſt. Nam & in abſtergêdo, excalfaciendo, deſiccâdo, ſimilê illi uim obtinet.

Sefamoides album.

Sefamoidis albi ſemen nonnullam item amaram qualitatem continet: fed mul-
tum amarum eſt; excalfacit itacq, rumpit, & extergit.

Sideritis.

Sideritis habet quidem etiam abſtergendi quandam facultatem, fed plurima eius
pârs humida eſt, & mediodriter frigida: paucula uero ineft adſtrictio: quare phlegmo
nem fedat, & glutinat. Quidam etiam uocant Achilleon Sideriit, quæ propoſitæ
quidem, quod ad iam dicta attinet, uiribus eſt non diffimilibus, cæterum adſtrictio-
ne exuperat: quare ad ſanguinis eruptiones, dyſenterias, & muliebre proſluuium
congruit.

Sicyos. Cucumis.

Cucumis eſculentus, pepon quidem, hoc eſt maturus, tenuioris eſſentiae eſt: qui
immaturus eſt, crassioris. Sed & abſtergendi & incidendi facultas eis ineft: quare
& urinam mouent, & corpus ſplendidum reddunt, ac magis quoque ſi quis ſemine
arefacto contuſo, atq. cribrato uice pulueris abſterfori, ſiue p[ro]ματος utatur. Supe
rat in eis humida frigida, temperies, non tamen magnopere, fed quaſi in fecundo
cenſetur ordine. Attamen ſi quis aut ſemen, aut radicem arefaciat, haud etiam humi
da fuerit naturæ, fed iam deſiccantis, idq; in primo quodammodo ordine, aut etiam
fecundo, fed incipiēte. Eſt & in iſtis maior abſtergendi facultas, quam in fructus ipſi-
us carne.

Sicyos agrios. Cucumis agrestis.

Cucumeris agrestis tum fructus ipſius succus, quem uocant elaterium, tum non
minime radicis & foliorum ad medicationes perutilis eſt. Elaterium itaque menses
ciet, & fœtum interimit appoſitum, ceu alia omnia amara & ſubtilium partium, ma-
ximè ſi quam habeant caliditatem, uelut nimirum elaterium: ſummè liquidem ama-
fum eſt, leuiter calidum: ut ex fecundo ſit ordine excalfacientium: porrò tale proti-
nus quoq; digerendi uim poſſidet. Sic igitur eo angina laborantes inungût quidam
cum melle aut oleo uetere. Bonum item eſt regio morbo affectis fuſum cum lacte in
riares. Sed & dolores capitis fanat hoc ufu. Atq; elaterium quidem eiuſmodi eſt: at
radicis succus, ut & foliorum, licet elaterio ſimilem uim habeat, imbecilliorè tamen.
Sed & ipſa radix adſimilem facultatem poſſidet: abſtergit nancq, digerit, atq; emol-
lit. Porrò cortex ea potentius deſiccat.

Silphium. Laserpitium.

Silphium liquor calidiffimus eſt: uerumenimuero & folia, & caulis, & radix fat stre
nuè excalfaciunt. Sed omnia flatulentæ magis eſſentiae ſunt, ac proinde coctu diffici
lia: foris tamen impoſita corpori, efficaciora: & omnium potiffimum liquor, admo-
dum trahentè facultatem poſſidens. Attamen & excreſcentias amoliendi, & liquan
di uim quandam propter propoſitam temperiem obtinet.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Sifon.

Sifon calidus & subamarus guftu eſt; quare & urină mouet & concoquit, menſes prouocat, omnes uifcerum obſtructiones diſijcit.

Sion.

Sion quantum guſtu odoratum eſt, tantum etiam excalſacientis facultatis eſt par ticeps. Sed & digerit, & urinam mouet, & calculos renum frangit, & menſes euocat.

Sifaron.

Sifari radix coſta ſtomacho grata eſt, & urinam mouet, ſecundo ordine excalſaciens, adiectam halſens amaritatem quandam cum leuicula adſtricione.

Sifymbrium.

Sifymbrium tenuium partium, digerentis, excalſacientis, & reficcantis facultatis eſt & temperature in tertio ordine. Sed & ſemen eius tenui partium eſt, & calidum. Quocirca ipſum quidam cum uíno exhibent ſingultuëtibus, & tormina patientibus.

Sifymbrium.

Sifymbrii, quod quidam cardaminê uocant, quandoquidem cardamomo ſimiſſe quiddam guſtu præſert: quû ſiccum eſt, tertij eſt ordinis excalſacientium & deſiccantium: quum humidum & uiride, ſecundi.

Scandix.

Scandix ex agreſtium olerum genere eſt, ſubacre & amarum, adeò ut in ſicando & excalſaciendo aut ſecundi intenſi, [aut tertij incipientis: ] urinam ualenſter ciet, & uifcera obſtructione liberat, ex dictis qualitatibus conſtans.

Scilla.

Scilla admodum incidentem facultatem obinet, non tamen admodum calidam. Sed ſecundum hoc eam quiſpiam ſecundi ordinis cenſeat excalſacienti. Præſtat au tem aut affam, aut lixam ſumere: ſic enim uirium eius uehementia exoluitur.

D

Scolymos.

Scolymi radix copioſam urinam graueolentem elicit, ſi quis eam in uíno coſtam bibat: ac proinde graueolentiam ſanat tum alarû, tum totius corporis. Atq. hoc ſanê medicamento ex tota inſe ſeffentia, nimiru quû ſuccus ſit purgatorius. At quæ ſecun dum qualitates edisserit actio, calidum in ſecundo ordine completo, aut tertio incipien te, medicamen indicat, ſiccum uero in ſecundo.

Scordium.

Scordiuj: ex uarijs id tum ſaporibus, tum facultatibus conſtat: nam & amarû quid obinet, & acerbum & acre: & maxime ſcorodo, hoc eſt allio, affimilis eius eſt acrimonia: unde ſanê, mea ſententia, nomenclaturâ fortitû eſt. Expurgat igitur ſimulq excalſacit uifcera: tû menſes urinam prouocat. Præterea cõuulſa rupta, & laterû do Iores ab obſtructione & frigore natos ſanat epotû: deniq. uiride quidem illitu magna uulnera cõglutinat, ſed ſordida purgat, & cõtumacia ad cicatricê percutit illitu aridû.

Scorodonium. Allium.

Allium deſiccat & excalſacit quarto exceſſu. Porrò ophioſcorodon agreſſe alliu eſt, domelſtico ualentius, ceu reliqua agreſtia omnia.

Scorodopraſſon.

Scorodopraſſon ſicut guſtu & odore mediam ſcorodi, hoc eſt allij, & prafi, id eſt porri, qualitatem poſſidet, ita & uiribus.

Scorpioides.

Scorpioides excalſacit ordine tertio, deſiccat ſecundo.

Smilax.

Smilax aut Cactus arbor eſt uenenofæ facultatis.

Smyrna. Myrrha.

Myrrha ſecundi ordinis eſt tum excalſacienti, tum deſiccantium. Itac capitum uulnéribus illita glutinare ea potest. Inſe & amaritas no pauca, per quam fœtum & lumbricos tum enecat, tum eijcit. Adeſt hinc ei & abſtergendi potentia. Sic igitur ocularibus

VIII.

84

ocularibus miscetur facultatibus, utiç quæ ad ulcera & crassas cicatrices præparantur. Eadem de cauſa inditur & medicamentis, quæ ad tuſsim ueterem & althma, ſiue anhelationem exhibentur: non tamen arteriam exaſperat ſicut abſtergentium nonnulla. Verum adeò moderatam obtinet abſtersionem, ut nonnulli eam arteriacis quæ uocant medicamentis commisceant, tanquam ſufficienter excalfaciens & deſiccans medicamen: ſcilicet abſtersionem proficifcentem ab amaritudine nihil uerentes.

Smyrna boice. Myrrha beotia.

Smyrna boice uim habet excalfaciendi, fundendi, emolliendi.

Smyrnium.

Smyrniù quidam hippofelinù agreſte cognominant. Ex eodem genere & ipſum cum apio eſt, & petroſelino. Fuerit apio quidem ualidius, imbecillius petroſelino. Menſes itaque & urinas mouet, calidum ſiccum tertio ordine. Cilices petroſelium nominant quod in Amano nafcitur. Sed & ipſum ſmyrniù minus eſt petroſelino ſmyrniò acre: proinde ſane ulceribus imponi poteſt, quia uidelicet ſine moſleftia deſiccet. Sed & digerere quæ indurata ſunt poteſt. Reliquia uis eius apio & petroſelino ſimilis eſt. Quocirca et ſemine eius utimur ad menſes, urinas, & althmata, ſiue anhelationes.

Sonchus.

Sonchus ubi adoleuerit, ex ſpinolis plantis eſt. Cætum uiridis etiamnum & tenere eſtur perinde ut cætera olera. Temperamentum eius quodammodo miſtum eſt: conſtat enim ex aquea terrea eſſentia, utrae leuiter frigida. Nam & adſtrictionis cuiuſdam eſt particeps: & ſiue cataplaſmatis in morem illinatur, ſiue edatur, manife ſtò refrigerat; poſtea uero quam planè reſiccatus fuerit, terrestre eius temperamentu redditur, modicam habens caliditatem.

Sparganium.

Sparganium & ipſum deſiccantis eſt facultatis.

Spartum. Genista.

Sparti, quo & uites alligant, tum fructus, tum uirgarum ſuccus non inſtrenue tra hentis eſt facultatis.

Staphilinus. Paſtinaca.

Staphilinus fatiuus imbecillior, agreſtis ad omnia potenti or eſt. Vrinas menſes prouocat cum herba quidem tota, tum maximè ſemen ac radix. Habet porrò etiam abſtersionum in ſe quippiam: quamobrem ulcerù phagedænica quidam folijs eius cum melle, quò pura reddant, illinunt.

Stachys.

Stachys: frutex ille marrubio ſimilis, guſtu acri & amaro, tertij eſt ordinis excalſa cieniù. Quamobrem rationabiliter menſes prouocat. Sed & abortum affert, & ſe- cundas eijcit.

Stœbe.

Stœbes fructus & folia maximo ſunt uſui, adſtringendi uim habentia mordacita tis expertem. Sed & deſiccát euidenter in tertio ſere ordine incipiente: quamobrem decoſtum coru dysentericis iniſcitur, & auribus pure ſluentibus, Tum uulnera maſgna conglutinat. Euidentius hæc præſtat cù uino atro auſtero. Valenter enim deſiccatomnes præter naturâ humiditates. Præterea folia uiridia ſi illinantur, uim habent erumpentis ſanguinis ſupprimêdi: deniç & cculorù ex ictu ſuffusiones illita iuuât.

Stœchas.

Stœchadis guſtu quidem qualitas amara eſt, & mediocriter ſubadstringens, cæte rum temperies cōpoſita, nempe ex terrena eſſentia frigida exigua, unde ſan adſtrin- git: & extenuata altera terrena copioſiore, à qua utiç amara eſt. Ob utrorum uero conuenientiam & coiitù, obſtructione liberare, extenuare, extergere, roborare, tum uicera omnia, tum totum corpus eſt nata. Suprà nanque oftenſum eſt, quòd quæ ex eiusmodi eſſentijs conſtant medicamina, dictos effectus reddere poſſint.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Stratiotes.

Stratiotes aquaticus quidem humida & frigida facultate est, terrestris uero non nihil habet ad restrictionis: proinde fanè & ulcera glutinare potest, & ulceribus esse utiles. Sunt qui eo & ad sanguinis eruptiones utantur, & ad flectulas.

Struthion.

Struthij radice potissimū utimur, utpote guſtu acri, & calida ſicca[rum] ſeperamento, ex quarto quodam modo ordine excalfacientiū. Sed & abſtergit & irritat: proinde quoque ſternutationē prouocat, ceu cætera omnia que calida ſunt ſeperie, & guſtu acria.

Styrax.

Styrax excalfacit, emollit, cōcoquit: quamobrē tuſſibus, catarrhis, pituitā deſtilla tionibus raucedinibus[que], quas κορυφα[ς] ὁ βραχύχους uocāt, prodeſt. Tū menſes ſeu potuī ſeu admotuī prolicit. Combusti eius fuligo, thuris fuligini quodammodo eſt ſimilis.

Syca. Ficus.

Ficus aridæ uim habent excalfaciendi ordine primo etiā completo, aut ſecundo incipiente: habent uero etiam partium tenuitatē quandam. Ex iſtis duobus idoneæ ſunt quæ tubercula dura concoquant: ſtatim uero etiam ea digerunt. Atque ipſa per ſe illitæ eiusmodi uim obtinent. Sed & decoctuī earum eiusdem utic[que] naturæ eſt. Vêrum ubi magis concoquere confilium eſt, miſcenda eſt farina triticea: ubi uero plus digerere, hordeacea: panis horum in medio. Sed hec magis ſunt propria tractatus de medicamentorum compositione, & rationis curandi: uerum in præſentiarū hæc de iſchiadibus nouifſe ſufficial. Porro ſcire oportet, quòd quæ pinguiores ſunt, magis poſſunt concoquere: quæ uero guſtu acriores, magis tum extergere, tum digerere. Cæterum quod ex iſs plurimū in aqua coctis efficitur, ſimile eſt melli non ſolum conſiſtentia, ſed & facultate. Porro ficus uirides comeſe propter admiſtā humiditatem facultatis ſunt imbecillioris: ſubducūt tamen aluum utreque tum humidæ, tum ſicæ, Porro ficus caprifici acris & digerentis facultatis ſunt: ſic etiam domesticarū groſſi, Græcē uocant ἀλλαβούς: inſest enim illis nonnihil etiā ſucci ex ſicu arbore.

Syce. Ficus arbor.

Ficus arbor calidæ tenuium[que] partium temperaturæ eſt, ceu indicant tum liquor eius, tum foliorum ſuccus. Valenter enim eorum uterque calidus eſt. Itaque non mordi cat tantum, aut uehementer abſterget, ſed & ulcerat, & ora uaforum referat, & uerucas quas myrmecias uocant, eijcit. Sed & purgare poteſt. Porro ficus agreſtis, quâ erineum Græcē, Latine caprificu[n] nominant, tum opus, tum ſuccus ad omnia quam ſanuæ ualentior eſt. Sed & cradæ earum adeò ſunt calidæ, tenuium[que] partium, ut carnes bubulas duras, ſi coquendis adiſciantur, friabiles ac teneras efficiant.

Symphyton petræum.

Symphyton petræu[u] ex contrarijs cōſtat uiribus: habet enim ſecandi uim quampiam, qua collectu[u] in thorace pulmonē[que] pus expurgare poteſt: habet etiā quandam contrahendi uim, qua eiectionibus ſanguinſs auxiliatur, & tertia ad eas inſet hu miditas quædam nō immodice calida: per quam guſtanibus dulce apparet, & odotatu iucundu[n]. Manum ſtim extinguit, & arteriæ alperitates ſanat. Porro ſecundum omnium dic[tarum] uirium miſſionem ſimul digerere abunde poteſt, ſimulque corpora contrahere cōſtringere[que]: proinde entero cœlijs imponitur, & ad conuicula & rupta cum oxymelite bibitur. Porro qui[rum] ſum in uino decoctum ad muliebre exhibet profluuum, utuntur tanquam deficcante & contrahente. Qui uero ad nephritin, tanquam expurgante & incidente.

Symphyton magnum.

Symphyton alterum, puta magnum, ſimilem dicto uim habet: non tamen guſtanibus dulce eſt, aut odorantibus odoratu[n]. Sed his fanè à modò ſcripto diuerſum eſt. Cæterum quatenus uifcolſitatem quandam & mordacitatē obtinet, ſcillæ ſimile eſt: utuor[que] ad omnia ad quæ iam dicto.

Spondylon.

85

Spondylon.

Spondyli fructus acris & fecantis est facultatis: itaque ad afthma & comitialem morbum aptum est medicamen; prodeft & aurigini. Etradix, nimirum adsimilis facultatis, ad eadem accommodatur. Sed & insuper fistularum callos tollit: cæterum imponere eam oportet circumrafam. Porrò floris etiam succus ad diuturniora auriù ulcera conueniens reponitur.

Schinos. Lentifcus.

Schinos: frutex hic ex aquea effentia leuiter calida, & terrena frigida non pauca compositus est. Deficcat igitur secundo ordine completo, aut ertio incipiente: in cali ditatis & frigiditatis differetia quodammodo est medius & symmetrus. Sinilem omnibus sui partibus adstrictionem obtinet in radicibus, ramis, extremis turionibus, germinibus, ac folijs: præterea fructu, & cortice: ac li succum ex folijs eius uiridibus exprimas, similis hic ordinis est, moderate adstringens. Ita cibibitur & per se, & cum alijs medicamentis, quæ dysfenterias & alui affectus fanant: quin & ad sanguinis exapitiones, sanguinis ex utero eruptiones, tum fedis uuluæ procidentias idoneus est, utpote ad hypocyftida nonnihil prope accedens.

Schinu anthos. Schini flos.

Schinu anthos modice calfacit, modice etiam adstringit: nec plane à tenuitatis natura alienus est. Quocirca his de caufis urinã mouet, menſes ciet adhibitum ſiue in ſomentatione, ſiue in potionem: prodeſt & iecoris & ſtomachi, ac uentris phle gmonis. Magis eo adstringit radix. Quod uero florem uocat, calidius est. Porrò in omnibus ſui partibus, in alijs magis, alijs minus, guſtantibus apparet adſtrictio: proin de medicinis quæ hæmoptoicis, ſiue ſanguinë reiſcientibus exhibentur, cœmifcetur.

Schænos lea. Iuncus leuis.

Schœnos lea, quædam oxyſchœnos, alia oligoſchœnos nuncupatur: gracilior duorior oxyſchœnos, crassior lâxiorg oligoſchœnos. Fructus oligoſchœni ſomnum affert. At oxyſchœni duæ ſunt ſpecies: altera ſterilis, cuius quidē in medicina nullus uſus est: altera uero ſemen fert: conciliat uero & huius ſem en ſomnum, ſed minus quam oligoſchœni; quanquam tamen hoc caput tentet. V truncò ſi fricium cum uiuere bibatur, uentris fluxus deficcat, & muliebre proſluuium rubrum ſiftit. Ex quibus clarum est, quòd composita eorum temperies est, ex terrena uidelicet effentia leuiter frigida, & aquea leuiter calida; ut & inferna deficcare poſſint, & ſenſim frigidos ad caput uapores ſubmittere, qui bus ſommolentos efficiant.

Terminthos. Terebinthus.

Erebinthi tum cortex, tum folia, tum fructus adſtrictorium quiddam obtinent. Sed & ſecundo ordine excalfaciunt. Itaque quòd etiam deficere maſſeſtum est: recentes quidem etiamnum humidic, modice: ſicci uero, ordine ſecundo. Cæterum fructus aridus propinquus est etiam tertio ordini deficcantium. Eſt enim adeò calidus, ut mandentibus protinus eius caliditas perci piatur. Itaque etiam urinam prouocat, & lienibus prodeft.

Teuclon. Beta.

Beta nitroſæ facultatis particeps est, qua tum digerit, tû extergit, & per nares purgat. Cæterum coſta nitroſitatem omnem exuit, ſite facultatis aphlegmantæ, hoc est phlegmonis aduerſæ, leuiter digerentis. Porrò ad detergendum digerendum, ualidior est beta alba. Nam nigra adiunctum habet adſtrictionis quippi, & magis in radice quam alijs partibus.

Teucrium.

Teucrium incidendi & tenuium partium facultatis est: quare lienes ſanat. Ponat ipſum quiſpiam in tertio exiccantium, ſecundo uero calfacientium ordine.

Tephra. Cinis.

Combustorum lignorum reliquiæ ſic nuncupantur, compositæ ex contrarijs tum

Pp

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

qualitatibus, tum substantijs. Habet enim in se partim terrenu, partim uelut fuliginosum, Grèceæthaloodes, fiue lygnyodes, id est fuliginosum, fiue quomodocuq; quis apellare uoleat; atq; hæ sane partes sunt tenues, quæ maceratis aqua cineribus & percolata una asportantur atq; abeunt. Quod uero reliquium est, terreum est & infirmum, in cinerem calida facultate depoſita. Sed non omnis cinis eadè temperatura prædi tus est, ſed pro combustæ materiæ diuerſitate variatur. At neſcio quo pacto Dioconides adſtringendi cum habere uim prodiderit, quú ſiculæneus ciuſmodi omnis qualitatis ſit expers, ut pote quú & ipfa arbor nulla ſui parte acerbam qualitatem præferat, ceu quercus, ilex, arbutus, fagus, lentifcus, hedera, & hoc genus alia: ueru plena ſuco ualido tota ſit, eoq; acri & calido, Ergo ex acerbis utiç lignis factus cinis, non paterum adſtringit: meminique quandoq; quú aliud ad manum no effet medicamen, ſanguinis ſuppreſſe ſeptionem. Verum nullus unquam ad tale uti ficulneo auodeat. Siquidem hic acrimoniæ multum adurentis facultatis obtinet, miſtæ abſterfioni: & utroq; differt ab eo qui ex quercinis lignis conficitur, tum quòd in eo fuligi neum multò est acrius, tum quòd in illis terrenu quodammodo ſubadſtringens est, in hac abſtergens, ueluti in cinere tithymallorum. Eſt & calx cineris quædam ſpeciæ, cæterum tenuioris effentiæ quam qui ex lignis ſit: nimirum quanto lapides exaestius torreri ut cinis ſiant poſtulant: non tamen multum reliquium in ſe habet uelut naturæ igneæ, quod uocant *iupòpèvma*. Proinde elota medicamen est citra morſum deſiccãs, magiç ſi bis ter uel lauetur. Cæterum ſi marina aqua abluta ſit, admodum digerit. Dicetur porro de ea ubi de metallicis fermo habebitur.

### Telephium.

D

Telephium exiccandi & detergendi facultate est, no tamen insigniter calida; uerum in hoc forſan quiſpia ipſum ſecundi eſſe ordinis cenſeat. Deſiccata tamen ſecundo ordine intenſo, aut certe principio tertij: proinde ad putrida ulcera conuenit, & uitiſliginem utranco ſanat cum aceto.

### Telis. Fœnumgræcum.

Fœnumgræcū calidū est ſecuſi ordinis, deſiccata primo: proinde ſeruètes phlegmo nas irritat acerbatq: quæ uero minus ſunt calidæ, & magis duræ, eas digereó curat,

### Tithymalli.

Tithymalli omnes uincentem habent acrem calidam facultatem: inefſt uero & amaritas. Validiffimus itaq; eorum est liquor: ſecundum locum tenent fructus & ſo lia. Sed & radix dictarum facultatum particeps est: ſed non ex æquo. Sanæ ipſa cum aceto decoſta dolores ſanat dentium, maximè qui illis erofis proueniut: at liquores, ut qui ualentiorum uim habeant, in foramina quidem ipſa dentium induntur: cæterum ſi aliam corporis partem contigerint, continuò adurunt, ulcerantq; proinde ſo ris illis cera circumlinitur: quippe quum ex quarto ſint excalfacientu ordine, quem eſſe aduentium poſuimus. Sic pilos quoq; succus inunctus tollit. Porro quú uehementior ſit, oleo miſcetur: & ſi id identidem ac ſæpe fiat, tandem prorfum pilorum radices aduſtæ corrumpentur, corpus depile reddetur. Eadem facultate uerucas, quas acrochordonas nominant, & myrmecias, & pterygia, ſiue oculorum ungues, & thymos auerunt: detergentis lichenas & psoras: quia ſcilicet & abſtergendi facultas inefſt propter amaritudinem. Praeterea ulcerum phagedænica, anthracæde, & grangrænæde, quia ualenter tum excalfaciunt, tum deſiccant, ſi in tempore & mode rate utare, iuuare aliquando poterunt. Verumenimuero & fiſtularu callos eximunt. Cæterum hæc omnia genere quidem ſimiliter, imbecillius tamen & folia, & fructus præſtare poſſunt. Quibus ſanè & ad piſces in aqua ſtagnali capiendos uti aſſolent. Celerrime nanco ab illis in uertiginem acti, ac ſemimortui redditi, ad aquæ ſuperficie em feruntur. Porro quú ſeptem ſint eorù genera, ualentiffimus est quue characian no minant: quem utiç etiam quidam marem cognominat: & ſemina nuncupata myrſinites: & qui in petis nafcitur ad modum arboris: deinceps qui phlomo adſimilis est: &

68

A eſt: & cypariffias; deinde paralius ſiue marinus; denique helioſcopius. Proportione uero comprehenſe illorum facultatis & cinis & lixiuium erit.

### Tragacantha.

Tragacantha ſimilem gummi uim obtinet, emplasticam quandam, & actimoniam hebetiorem. Et ſanè ſimiliter illi deſiccat.

### Tragion.

Tragij folia, fructus, lachrymae, trahentis digerētis, ſunt facultatis. Eſt uero & tenuium partium, & facultate in principio tertij ordinis calida; itipites & hærentia cor poribus extrahit, lapides frangit, menſes mouet drachmæ ponere potum; porrò in Creta ſola nafcitur, lentifco adſimile. Cæterum alterum tragium hoc minus, cuius ſo lia ſcolopendrio ſimilia ſunt, utiſitur quidem multis in locis: ſed non parum habet facultatis adſtringentis: ut & ad fluxionum affectus coueniat.

### Tragoriganum.

De tragorigano in ſermone de origano ſuprà eſt dictum.

### Tribolos.

Tribolus ex humida effentia modice frigida & ſicca non mediocriter & ipſa frigida componitur: in terreftri tamen ſuperat terreum frigidum; quod adſtringens oftendimus: in aquatico uero aqueum. Propter utrunque itaque & contra phlegmonarum generationes, & omnino contra omnes influxus congruit. Porrò terrefstris ipſius fructus quum tenuium ſit partium, potus lapides in renibus comminuit.

### Tripolium.

Tripolij radix guſtanti acris eſt, & facultate calida in tertio exſeſſu.

### Triphyllum.

Triphyllum: quidam aſphaltion, quidam oxyphyllon, nonnulli minyanthes, ſunt & qui enicium uocitent: prima quidem tria ab accidentibus frutici, reliqua duo nomi na haud ſcio unde. Vis plantæ eſt calida & ſicca ut bitumen, cui odore eſt ſimilis, utrinque tertio ordine. Proinde pota laterum dolores ab obſtructione natos iuuat, & urinam menſes prouocat.

### Trichomanes.

Trichomanes eadem præſtat quæ Adiantum.

### Trychnon. Solanum.

Trychnon quidam præpōſito ſtrychnum uocāt. Eſculentum quidem quod in horis nafcitur, notum eſt omnibus: utuntur, ad omnia ea quæ refrigerari adſtrin- gie poſtulant. Poteſt enim hæc duo ordine ſecundo. Cæterorù non eſculentorù unù quidem nuncupatur alicacabum, fructù habens rufum, acino uuæ tum figura, tum magnitudine adſimilem: quo & ad coronas utuntur: alterum uero fruticoſum, à con ciliando ſomno hypnoticù: & tertium, quod inſaniam afferat, manicum appellat. Alicacabum igitur in foliorum facultate hortenſi ſolano ſimile eſt, fructum habens ciendæ urinæ idonei: proinde compluribus facultatibus compositis quæ ad iecur, ad ueſicam, & renes accommodantur, adiungitur. Solani uero hypnotici cortex radi cis ſi cum uino bibatur, ſomnum accerſit drachmæ pondere ſumptus. Sed & cætera quoque papaueris ſucco perſimilis eſt, niſi quòd hactenus imbecillior eſt, quòd ipſe tertij habeatur ordinis refrigerantiù, quum hic politus ſit in quarto. Huius ſolani ſe- men urinam ciendi poteſtatè habet. Cæterum ſi plus duodecim corymbis hauſeris, dementiam quoque adſcifcet. Porrò quod reliquium eſt ex propoſitis ſolanis, ad medi cationes quæ intrò in corpus adhíbentur, inutile eſt. Nam ſi quatuor eius drachmæ offerantur, mortem inferent: ſi pauciores, ſaltem inſaniam. V na certe inſoxie ſumi- tur, cæterum nec ipſa utile quid obtinet. Verum ſi foris corpori emplaſtri modo illi- natur, ulcera cacoëthe, & nomòde, ſiue paſcentia curat. Sed ad talia radicis cortex præfertur, deſiccans ſecundo ordine iam completo, & tertio incipiente, refrigerans ſecundo incipiente.

Pp 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Hyacinthus.

Yacinthi radix bulbosa est, ordinis primi in deficcando: secundi uero com
pleti, aut certe tertij incipientis in refrigcrando, Itacہ pueros diutissime ser-
uare impuberes illita crediہ. Fructus leuiter extergit & adstringit: quam-
obrem & ipfe regio morbo laboratibus exhibetur in uino, ordine quidem
tertio quadantenus deficcans, cæterum in medio consiftens caliditatis ac frigiditatis,
Hydnon. Tuber terræ.

Hydna omnibus nota sunt. Substantiam habent uincentem terrestrem quidem, fed tamen cum paucula quadam tenuitate mittam.

Hydropeperi.

Hydropeperi à locis in quibus nascitur, & à similitudine quæ illi cum pipere in guftu est, nomen fortitum est, Cæterum nò ufqueadeo calidum est quam piper. At- tamen herba ipfa etiamnum uiridis cataplasmatis in modum imposita fugillata & tu- mores induratos digerit.

Hyoscyamus. Altercum.

Hyoscyamus cui semen atrum est, inſaniam ac ſoporè affert: fed is cui semen me-
diocriter flauu est, propinquam ei facultate poſſidet. Verum utriq[uo] fugiendi ſunt ut
inutiles & uenenoli, ſeu deleterij. Cæterum cuius semen ac flos candidus est, ad ſana
tiones uel maximè idoneus eſt, ex tertio quodammodo ordine refrigeratium. Porro
flos eius quidem cui semen eſt nigrum, medio criter purpureus est; eius uero cui eſt
ſubflauum, leuiter mâli colorem refert.

Hypericum.

Hypericum calſacit & deficcat, eſſentia tenui, adeò ut & menſes & urinas pro-
uocet. Sed ad hæc totus ſumendus est fructus, non tantum semen, Porro cum folijs
illitus uiridis ad cicatricem ducit cum alia, tum etiam ambuſta. Cæteru ſi ſicca còtu-
ſa inſpergas, ſanabis & mollia nimis, humida[que] & putredinoſa ulceru, Sunt & qui
iſchiadicis bibendum exhibeant.

Hypecoon.

Hypecoon refrigerandi uim habet ex tertio ordine refrigerantium, ut paru[rum] abſit à papauere. Hypoglosson.

Hypoglosson inde adeò nuncupata est, quòd ſummis corymbis uelut ligulae
quædam exeunt, Cæterum radix & ſuccus fruticis emolliendi uim poſſident.

Hysſopum.

Hysſopum deficcat & excaſcalfacit ordine tertio: fed & tenuïum eſt partium.

Phaci. Lentes.

Entes ualenter adstringunt; mediu tenent caliditatis & frigiditatis: deſſe-
cant tamen in ſecundo ordine; ipſum itacہ earum corpus deficcat & ſiſtir
uentrem: cæterum decoſtum prouocat: proinde etiam prior aqua abijci-
tur, ubi retentionis cauſa adhibentur.

Phacos. Lenticula paluſtris.

Lenticula paluſtris humidæ frigida[que] temperaturæ eſt, utrin[que] ex ſecundo quo-
dammodo ordine. Phaleris.

Phaleridis tum ſuccus, tum semen, tu[rum] ſolia potari utiliter creduntur ad ueſicæ do-
lores, ceu in ſefe habeant tenue quiddom & calidum.

Phalangites.

Phalangites. Sic appellata est, quòd morſis à phalangijs auxilietur: est autè facul
tatis tenuïum partium, deficcantis: quamobrem & tormina patientibus ſuccurrit.

Phlomus. Verbascum.

Phlomos, quidam per pliteram & ſcribunt, & proferut. Quædam folijs alba eſt,
quædam uero nigra. Et albæ quidem mas eſt, cuius folia anguſtiora: ſœmina, cuius
maiora; & præter has eſt alia phlomos agria cognominata: flores habet aureos & lu-
teos

DE SIMPLICIAM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. VIII.

87

teos, siue melizontas. Sed & alia præter has eſt, quam proprie phlomida nominant, & thryallida. Priorum itac; duarū radix acerba guſtu eſt, & fluxionis affectibus proſeſt. Sed & ad dentium dolorem eam quidam colluunt. Attamen folia digerendi uim habent: ſic & aliarum folia, & maximè eius quæ aurei coloris flores obtinet, aut etiam pilis flauescentes. Omnium enim folia deficcandi & detergendi uim poſſident.
Phœnix. Palma.

Phœnix arbor adſtrictoriæ facultatis omnibus ſui partibus eſt particeps. Igitur raſtoruī ſuccus auſterus eſt, ex aquea ſubſtantia tepida & terrea frigida cōſtans. Similis facultatis eſt encephalos quem uocant, hoc eſt cerebrum ſiue ſedulla, eſui aptus. At fructus eius, & maximè dulcis, non paucam obtinet caliditatem. Cæteruī quum eden do ſit, multo eſt uſui, non tantum foris impoſtus, ubi quid roborare & deficcare, contrahere, ſtipare, denſare, consilium eſt; ſed & tanquam cibus ſumptus & simul cum alijs, & per ſe. Porrò quod elaten uocant, nempe tenerum illud palmæ germen, eandem cum cerebro eius facultatem poſſidet. Quod uero uelut decoſtum eius eſt, ad ſtringentem & ípſum qualitatem habet; ueruī plus quàm dicta omnia exiccat; utpote quod & eſſentiæ conſiſtentia illis ſiccius eſt, & níumum habet humiditatis. Itacijure utuntur illo ad ulceruī putrefcentia, miſcentip medicamentis artículos plus iuſto laxa tos contrahentibus: ad hæc facultatibus hepaticis & ſtomachicis, ſeu intrò ſuman tur, ſeu foris admoueantur. Sed & radix plantæ defiſcatoriae citra morſum facultatis eſt, adiunctum habens & ípſa adſtrictionis quippiam.

Phorbion.

Phorbij ſemine ad leucomata, hoc eſt albugines, cum melle applicant. Sed & ſpicu la extrahere creditur. Porrò & ípſa herba idem præſtare uidetur. Ex quibus conſtat quòd tenuium partium, & attrahendi detergendi potentiām obtinet.

Phu.

Phu: odorata quodammodo eſt huius herbe radix, nardo ſuiribus similis, ſed tamen ad pleracq infirmior; urinas mouet plus quàm aut Indica, aut Strica nardus, perinde ut Gallica.

Phycos. Alga.

Phycos humens etiamnum & ſirens ex mari exemptus defiſcat & refrigerat ordine ſecundo; habet enim quiddam modice acerbum.

Phyllitis.

Phyllitis quum qualitatis ſit acerbæ, non abſurde diarrhœas, ſiue proſluuia & dyſenterias pota iuuat.

Phyllon malathru. Folium malabathri.

Folium malabathri nardo ſimilem uim poſſidet.

Chalbane. Galbanum.

Albanuī ſuccus eſt plantæ ferulaceæ molliendi & digerendi ui. Fueritip ſanè ex tertio ordine excalfacientium incipiente, aut ſecundo completo: in defiſcando uero ex ſecundo incipiente.

Chamædris.

Chamædris uincentem habet qualitatem amaram; eſt & quodammodo acris. Quo circa merito lienes colliquat, & urinas ac menſes prouocat; cras ſitutidinem humorum incidit, & uſicerum obſtructiones purgat. Ponatip eam quiſpiam in tertio ordine excalfacientium & defiſcantium; plus tamen calfacit quàm defiſcat.

Chamæciffos.

Chamæciffi flos quuī ſit admodum amarus, iecur obſtructione liberat, daturip ex coxendice laborantibus. Chamælea.

Chamælea uincentem habet qualitatem amaram; quamobrem admodum forrida ulcera, & quæ maximas habent cruſtas, cum melle purgare poteſt.

Chamæleuce.

Chamæleuce calidæ facultatis eſt tertio quodammodo ordine, ſiccæ primo.

Pp 3.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Chamæleon.

Chamæleontis radix, nigri quidem, letale quiddam obtinet: quam obre foris uti-
que ufus eius ad psoras adhibetur, & lichenas, & uutiligines, & in fumma quæ deter
fionem postulant: præterea digerentibus & emollientibus pharmacis cœmifecur;
& phagedænica ulcera sanat illita. Eft enim ficca tertio ordine, calfacit uero fecundo
ordine abfoluto. Porro albi chamæleontis radix potui datur cum uino auferio men-
fura oxybaphi. Exhibent fanè etiā aqua inter cutem laborantibus, adliimem haben
tem temperiem ipfus nigri radici, nifi quatenus illa acrior eft.

Chamæpitys.

Chamæpitys gulfu quidem amarû saporem ualidiorem acri obtinet, effectu uero
expurgat abſtergitque ulcera plus quàm calfacit; proinde auriginofis, & omnino qui-
bus facile iecur obſtruitur, bonum eſt remediû. Quin & menſes ducit tum pota, tum
appoſita cum melle. Sed & urinæ mouendæ medicamen eſt. Sunt autem etiam qui
eam exhibent decoſtâ in melicrato ijs qui coxendicis doloribus torquentur. Herba
porro ipfa uiridis uulnera magna conglutinat, & ulcera putrescentia sanat: præterea
uberû durities diſcutit. Eſt enim in ſiccando ordinis tertij, in calfaciendo uero ſecûdi.

Chamæſyce.

Chamæſyce abſtergèdi ſimul & acrem uim poſſidet, Itacq acrochordonas & myr
mecias caules eius tenereiores in modum cataplaſmatis admoti, quiçq ex eis profit
liquor, auferunt. Cum melle uero crasſas oculorum cicatrices detergunt: ſed & he
betudinem ufus à crasſitie natam adiuuant, ſicut ſanè & ſuffuſionum principia.

Chelidonium.

D

Chelidonium extergentis admodum & calidæ facultatis eſt: ſed & ſuccus eius ad
acuendum ufum cōmodus eſt, utiçq in quibus crasſum quiddam in pupilla colligi-
tur digestione atque diſculſione indigens. V ſi ſunt radice eius quidam ad auriginem
ab obſtructione iecoris profiſicentem, in uino eam albo potui exhibentes. Similiter
manſa confert dentium doloribus. Porro chelidoniû minus quum acrius ſit maiore,
celeriter illitum cutem exulcerat, ungues q[ui]ſabros eijcit. Succus eius per nares pur-
gat, utpote admodum acer. Itacq hæc herba quarti ordinis fuerit absoluti etiam, idq[ui]
tum in calfaciendo, tum in ſiccando.

Chondrila.

Et hanc quidam ſerin nominât. Eſt e[m] eiusdem ſerè cum illa facultatis: nifi quòd
gulſu amariuſcula eſt, ac proinde facultate ſiccantiore.

Chondrus.

Chondrus eſt ſanè nutrimentu[rum] optimum, ſicuti & triticiu[rum]: ſed huius inſtituti non eſt de nutrimento diſtinguere: ueru[rum] ut medicamen emplaſtice facultatis eſt, temperie tritico ſimilis, plus tamen illo uifcoſus: quare ſanè etiā illo plus nutrit. Eſt q[ui] ceu mate ria quædam idonea excipiendis aceto, marina aqua, muria, & id genus alij ualenter deſiccantibus: proinde quidam ex genere admodum exiccantiu[rum] eſſe & hocſemen autumarunt. Cæterum chondrus ex numero eſt potius concoquentium, ut & uti[rum] cum, quæ minimè profectò deſiccant. At ob exiccantium medicaminum admiffio- nem, quum quod ex illis compoſitum eſt, exiccatorium ſit, medicorum complures in errorem inducti ſunt, ut falſo putarent deſiccationem chondro acceptā ſerendam, ijs quæ admilſa erant præteritis.

Chryſocome.

Chryſocome: uocatur & chryſites. Radix uincentes habet acre[re] ſimul & adſtin-
gentem qualitates: quare non admodum multi ufus eſt. V ſui tamen eſt decoſtâ in
melicrato in peripneumonijs, & morbis hepaticis ſiue iecorarijs; ſed & menſtrue
purgationis prouocandæ uim quandam obtinet.

P

P[ro]ſeudodi[ct]amnum.

P[ro]ſeudodi[ct]amnum imbecillem dictamni uim habet.

P[er]ſyllium.

DE SIMPLICIVM MEDIC, FACVLTATIBVS LIB.

IX.

88

Pſyllium.

Pſyllium ſemen habet admodum utile, ex ſecundo refrigerantium ordine: in deſiccando uero & humeſtando medium quodammodo eſt & ſymmetrum.

Ocimon.

Cimum ex ſecundo eſt ordine calſacientium: habet autem recrementitiam humiditatem; proinde nec commodum eſt quod in corpus ſumatur, Cæterum foris illitum, ad digerendum & concoquendum idoneum eſt.

Ocimoides.

Ocimoides quidam philiterium cognominant. Radix ſuperauca eſt. At ſemen tenuiumpartium, & deſiccantis citra mordicationem facultatis eſt.

LIBRI OCTAVI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM

FACVLTATIBVS LIB. IX.

Theodorico Gerardo Gaudano interprete,

PROOEMIVM.

B

VOTQVOT plantarum partes ſunt & fructus, & fucei, atque liquores, ſuprà dicta ſunt omnia. Nunc autem de reliquis medicamentis, quæ metallorum genere cenſentur, quæ ipſius terræ propriæ ſunt, differere propoſitù eſt: poſt quæ deinceps nonnihil tractabitur de partibus animalium, utinque quibus ceu medicamentis ad curationes utimur. Cæterum præſtare mihi uidetur, communiter de illis omnibus præſari, quò uideſicet tum clarius intelligi poſſint, tum quæ dicenda ſunt, diffinſte ceu in articulos inaudiantur. Nam ſi quis in omnibus ſequatur ſcriptores ſие medicamentorum, ſие materialum, ſие illorum præparandorum, in multis proſectò turpiſſimè hallucinabitur, & ea quæ præſinite ac determinate à me poſita ſunt, perperà accipiet. Cæterum quum duo ſint capita cōmunis orationis iam proponendæ, alterum eſt, An ſponte nafſcentium medicaminum quæ combuſta ſunt, calidiora arbitra trio oporteat, an frigidiora. Alterum de medicamentis adſtringentibus, quorù in generre eſſe ſuprà oftenſum eſt, tum auſtera, tum acerba. Itacque ſuper his quidem in quarto horum cōmentariorum uerba fecimus, ſed & modò cōmemorare fatius fuerit, meſdicamentis adſtringentibus & facultatem & qualitatem inſeſe cum acribus pugnan tiffimam. Adſtringunt enim Acacia, Balaustiù, Hypocyſtis, Cytini, Galla, Rheon, Rhus, Omphacium, Mespila, Corna, Malicorium, Myrta, Acria uero ſunt Euphorbium, Allium, Cepa, Porrum, Napy, Piper, Gingiberi, Smyrnium, Origanum, Pulegium, Calamenthe, & Thymus. Reuocandum itacque in memoriâ duntaxat qualem cuticíb dictorum percipimus ſenſum, & protinus ſequetur qualitatis eorum diuſſitas, quam in quarto libro expofui una cum alijs omnibus guſtus differentijs. Sané contrahunt conſtituant, atque condenſant ſubſtantiam noſtrâ adſtringentia: ac proinde in quamuis corporis noſtri partem extrinſecus impoſita, continuò illam rugosam & contractam efficiunt, contra quam acria, quæ impoſita cuti perſpicuò eam exacalſaciunt, atque in molem attollunt, rubente &olore: ac ſi diutius immorentur, etiam ulcerant. Hæc itacque euidenter apparent tum incidere, tum excalfacere, tum etiam à ui cinis partibus ad ſele ſanguinem attrahere: at adſtringentia refrigerando, contrahendos conſtringendos in illis etiam cõtentum repellere. Facultas itacque aduerſſima eſt adſtringeſtibus cùc acribus: nec quæ in guſtu apparet qualitas, ſimile quippiâ obtinet. Quid ergo nonnullis in mentem uenerit, ut piper, allium, atque adеo acria omnia adſtringere dicerent, ſanè cogitatione aſſequi nequeo. Nam ſi ut hæc adſtringere dicti, tant, ita Rhoon, Balaustium, Omphacium, Mespilu, & quoquot eius ſunt generis,

Pp 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

acria cognominarent, diuerfa ac cōmutata in nominibus cōfuetudine; ignaros profe
ctò illos uocum, & earum significatuù, non tamen guftandi aut olfaciendi carere iu-
dicio dicerem. Nunc uero quù res duas & olfactu, & guftu, & effectibus suis cōra
riam inter ſele naturā oſtentantes, una appellatione nuncupent, admirāda profectò
hominù aut ſtupiditas eſt, aut demētia, aut ſimul utraq: perinde enim faciùt atq: illi
qui & ignis, & niuis eundem eſſe ſenſum aiunt. Atqueadeo in quendam quondam
incidi, qui pre tam aliena atq: abſurda uſurpandorù uocabulorù cōfuetudine diceret
nihil prohibere quo minus diceretur nix eandem igni habere tum qualitatē, tum fa-
cultatē: quia uidelicet & hæc quandoq: uifa ſit pedes diutius per eam ambulantium
aduſſſſe. Sanè non paruo tempore opus eſt, ut illis hominibus fordem animi expur
ges. At quibus non in tam profunda ignorantiæ caligine degere contigit, ac qua-
tum horum cōmentariorum perlegerint, ijs quæ iam dicta ſunt, memoriæ cauſa repe
tita ſufficiut, quò diſtinetem ſima de quaq: propriarù rerum ita inaudiant, quemad-
modum Latinis efferre Græcis q: mos eſt. Transſibo uero ad ſecundum ſcema ſiue
ſpeculationē, haud etiam de nomine & ſignificato eius habendum, ueru de rei natu-
ra. Nam pleriq: exiſtimant cōbuita omnia ſeipſis effici frigidiora. Alij econtra, cōbu
ſtorum omniù augeri caliditatē exiſtimant: utriq: ſanè errantes. Conſpiciuntur enim
liquidò quædam calidiora reddita & ad guſtum, & ad tactù, & eam quæ in uſu cerni
tur facultatē: uelut ſuprà dicebam de acribus & adſtringentibus. Quædam contrà ab
uſtione minus apparent calida: idq: clarè diſcernimus tum taſtu, tū uſu. Dico autem
uſum, ceu antè dixi, quù cut impoſita alia calidiorē rubentiorem q: partem efficiunt,
alia exanguē & frigidam: & alia molem attollunt, alia contrahunt. Igitur acria multù
caloris amittunt uſta. At que eiusmodi non ſunt, aſſumunt. Sanè combuſtorù omni-
um nullum plane eſt frigidum. Relinquit enim in illis uelut ἐμπρύσμα, hoc eſt igni-
tio quædam: nam ita uocabat Ariftoteles; atq: id eſt quod per ablutiones detergitur,
ex combuſtorum ſubſtantia ſubtiliſſimum: quod ubi cum aqua abierit, quod ulti re-
liquum eſt, ſubſtantia terrena eſt. Siquidem humidum omne combuſtio abſumit, re
liquum autem terrenum eſt una cum empyreumate ab Ariftotele uocato. Hoc ergo
ubi per lotionem ablatum ac ſemotum fuerit, aqua in qua medicamen ablutum eſt,
calidam adſciuſt facultatem, eam q: tenuium partium: quod reliquium uero eſt, terre-
um eſt, deſiccare citra mordacitate potens. De his quidem & ſuprà diximus: cæterù
nihilo deterius eſt in memoriam nunc ea reuocaffe, ut reſricata illorum memoria, li-
mul quæ dicenda ſunt, exactius quis aſſequatur.

D

De terræ differentijs.

Vum duæ ſintres quæ terræ uocabulo ſignificantur, neceſſarium duxi
prius eas diſtinguere, ut clariora ſint quæ dicenda ueniunt. Altera ſanè
Græcis pariter Latinis q: confueta eſt. Siquidem ubi triticum, hordeum,
aut aliud quodpiam ſeminum, quæ cerealia nuncupantur, ſeminat, me-
diocriter humidam eſſe terram oportere aiunt: at ubi uites, ficus, oleas,
aut aliam quamuis arborem plantant, fugiendam præcipiunt tum eam quæ uliginis
plane expers ſit, & arida, tum quæ humida ſit & lutofa. Nam lutu uocant terrà humi
do maceratà. Tum qui de colendis agris ſeu georgica conferibunt, in regionù diſe-
rentijs atram terrà, argilloſam, arenolam q: diſcriminantes efferunt: ſed & pinguem
terram, uocant, ex qua lutù ſit uifcoſum, ac lentù. Alteram uero contrà quam hanc di
ſpolitam, quæ lutum efficiat, pinguitudinis expers, & friable, ut ſic dicam. Atq: hoc
eſt unum terræ uocabuli ſignificatum, omnibus uſitatum. Alterum eſt ſolis philofo-
phis uſurpatum, quù aiunt elementa corporù eſſe terram, aquam, aërem, & ignem.
Corpus nanc q: extreme ſiccum ac frigidum terram nuncupat. Secundum hos ergo
nullum compoſitorù corporù terra cenfetur elementaris: aiunt tamen ea plurimum
habere terræ, puta Adamantē, & saxa: & quâto corpore fuerint duriore, tanto magis
ea dicut eſſe terrea, contrà q agricolæ. Haud enim quo durior ſit corporù cōſſientia,
eò plus

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACULTATIBUS LIB. IX.

89

eò plus terream effe dictitant, uerum lapides & petras planè ad agriculturam effe in-
epuſſima contendunt. Cæterum eam effe terram dicunt exacſtissimam, quæ quam-
longilſime receſſit à ſaxi conſſentia: quippe quum & argilloſam & arenofam ad ple-
raque damnent inutilem. Secundum itaque ſignificatum quod à philofophis cele-
bratur, tribus finientur generibus terræ differentiæ. Siquidem unum eius genus la-
pis eſt, alterum corpus metallicum, tertiù uero terra quæ colitur: facta apud eos diſſe-
rentia de metallicis corporibus quæ fundi poſſunt, uelut ære, ſtanno, plumbo. Hæc
enim quidam aiunt non terræ, ſed aquæ plus continere. Attamen cæteri homines o-
mnes eam duntaxat terram nominât, quæ humido macerata lutum efficitur: de qua
utique & ego nunc ſtatui differentias exponere, id modò præſatus, quòd popoſita
ſectio corporum terrenorum in lapides, metallica, & terram quæ colitur, abſc Korpo-
ribus quæ proprie phyſica ſeu naturalia nominantur, dicta eſt. Nam ſi ea accedant,
tum ligna omnia, & fructuum partes complures, uelut etiam animalium effentia,
eſſe terrena dicentur: fructuum quidem partes, ut nuclei oliuarum, & acini uuarum,
putamina nucum, & conorum, & eius generis multa alia. Animaliù uero, oſſa, cor-
nua, dentes. Verum de plantarum partibus, quæ terrenæ uticb funt & duræ, partim
iam ſupra dicta eſt, partim etiam nunc dicetur. At de ijs quæ animantium funt in-
fia traſtabitur, ubi prius terræ ſpecies abſoluero. Licet enim ea tibi aut differentias,
aut ſpecies, aut etiam appellare genera. Dico autem hæc, lapides, metallica corpora,
terram in lutum solubilem. Ac primum omnium dicam ab Latinis nuncupare terræ
differentias, quæ commune hoc habet, ut addita aqua ſcontinuò soluatur, & fiat lu-
tum. Nam quod à philofophis ſic appellatur, non habet omnibus cõmune, ſed illis
tantum conſuetum ac celebratum ſignificatum.

De differentijs nominatæ paſsim terræ.

Erram ufitate Latinis uocari dixi, quæ inieſta aqua ſtatim ſoluitur, & ſit
lutum. Huiusmodi ergo eſt quam homines ad culturam elaborant, diſ-
ferentias habens quaſdam ſanè ſecundum propriâ rationem, dum pin-
guis eſt & uifcoſa, quæ uticb omnino & atra colore eſt: alia uero friabi-
lior, & pínguitudinis expers, quam uocât argillam, quæ ſanè quodam-
modo candidior eſt. Atc bæ contrarijſſimæ funt differentiæ. Aliæ harum in medio
funt, alteri atc bæ alteri magis accedentes: atqueadeo quædam etiam quæ ex æquo ad
unguem in medio, pari interuallo ab utracb diſtant. At alіæ funt terræ differentiæ ex
diuersi generis corporum natæ cõmſtione: qua ratione lapidoſæ & arenoſæ haben-
tur: atc bæ admiftam talium ſubſtantiâ segregant largæ aquæ affuſione ac maceratio-
ne, dum totum humidum efficiatur. Quum enim id effectù eſt, id quod defertur atc b
ineſt lapidoſum atque arenoſum, id omne ſubſidit, & terra exacta ſupernatat. Tale
quiddam & in lemnia terra uifitur, quam cognominant quidam milton lemniam, id
eſt rubricâ lemniam, & alij quidam ſphragida lemniam, hoc eſt ſigillum lemniurn,
ob impreſſum uidelicet illi ſigillum Dianæ ſacrum. Siquidem hanc terram ſacerdos
cum patrio quodam honore ſumens, haud maſtatis animalibus, ſed tritico atc b hor-
deo piamenti gratia terræ redditus, in urbem cõportat: quam deinde aqua maceratã,
atc b in lutum redactam, ubi ualenter cõturbauit, paulumcb inde quieſcere ſiuit, aquã
quæ ſupernatat, aufert, & mox quod ſub ea eſt lutù tollit, ac reliquù duntaxat quod
ad imb ſub ſedit, lapidoſum ſcilicet & arenofum, relinquit ut inutile ac ſupera cane-
um. Porro lutum illud píngue uſcb eò deficcat, dum mollis ceræ cōſſentiam accipi-
at: huiuscb exiguis acceptis particulis, ſacrum Dianæ ſignum imprimit. Ac poſtea
rurfum in umbra ſiccandum reponit, donec omnem planè humiditatiē amittat, ſiatcb
illud medicis omnibus cognitù medicamen lemnia ſphragis, ſiue ſigillum. Sic enim
quidam illam cognominant ob impreſſam illi ſphragida, hoc eſt ſigillum: ceu etiam
nonnulli ob colorem lemniam milton ſiue rubricam appellitant. Verù ab ea diſſert,

["CLAVDII GALENI PERGAMENI", "C. quòd contactu non contaminet atq. illa: & secundum collem in Lemno, qui totus colore fuluo eſt, & in quo nec arbor, nec faxum, nec planta nafcitur, tantu huiuſ modi terra uifitur. Porro tres eius ſignantur differentiæ; una quam poſuimus terræ ſa cræ, quam alij nemini præter unam facerdotem contingere fas eſt: altera uero eius quæ reuera miltos eſt, ſiue rubrica; utuntur autem ea potiſſimum fabri; demum tertia eius quæ extergit, qua utuntur qui lintea & ueſtes lauant, quibus uti collibitù eſt. Caeterum quum & apud Dioſcoridem & alios quoſdam ſcriptum legiſſem, lemniæ terræ hircinum miſceri ſanguinem, atq. ex luto quod ea miſtione cœſciciebatur, facer dotem lemniæ ſphragidas tum conformare, tum confignare, cupiebam profecito & ipſe miſſionis modum inſplicere atq. ſymmetriâ. Itaq. quemadmodum in Cypru na uigaueram uidendoru quæ in ea ſunt metalloru gratia, & in cauam Syriam Palæſtu næ partē profectus fuerà, bituminis & aliorum quorundam inſpiciendoru cauſa, ita nec in Lemnum enauigare pìguit, ut quantu ſanguinis terræ admíſceretur, confpice rem. Nam quum iteru Romam pedeſtri peterē iunere per Thraciâ & Macedoniam, prius à Troade Alexandræa in Lemnũ adnauigaui, naſtus illic nauē quæ ad Theſſa loniæm curſum deſtinabat. Còueniebam autē cum naclero, ut in curſu Lemno ap pelleret. Et ſane ille præſtitit, ſed nò ad eam ciuitatē ad quam oportebat. Antea enim neſciuerà duas eſſe in inſula ciuitates, ſed credebam, ut Samus, Chius, Cœs, Andrus, Tenus, & omnes adeò quæ in Aegæo ſunt mari, unam duntaxat ciuitatem habent toti inſulæ cognominem, ita & Lemnum nominis ſui unam habere ciuitatem. Porro ut ex naui defcenderam, intellexi ciuitati nomen eſſe Myrinæ: nec in regione ciuitatis illius aut Philoſotis templum eſſe, aut facru Neptuni collem, ſed in altera quæ uo caretur Hepheſtias: nec ciuitatē eam Myrinæ eſſe propinqua. Quum me naucerus expectare non poſſet, diſtuli, ut quu Roma in Aliam redirem, tunc Hepheſtiada uiferē: id quod ſeci prout ſperauerà & propoſuerà. Nam ubi ex Italia in Macedoniam traieciſſem, eamq. penē totā pedeſtri itinere pertranſiſſem, perueniſſem. Phi lippos, quæ ciuitas eſt finitima Thraciæ, inde ad mare deſcendi quod proximù abe rat centu uiginti ſtadijs: primum Thaſon tranſiſni, diſtantè plus minus ducentis ſtadijs: atque illin in Lemnum ſeptingentis, ac rurſum ferme ſeptingentis in Ale xandraem Troada traieci. Ac proinde ſanè ex induſtria tum de nauiatione, tum de ſtadijs adſcripſi, ut ſi quæ eadem quæ me caperet Hepheſtiada uifendi cupiditas, co gnito eius ſitu, ſic nauiationē inſtitueret. In tota nanc in ſula Lemno orientem ſpe ctat Hepheſtias, occidentem uero Myrina. Et quod à poëta dictum de Vulcano eſt, qui Græcè dicitur Hepheſtus, Decidit in Lemnum, propter collis naturam occafio nem ſumpſiſſe fabulæ crediderim. Apparet enim combuſto ſimillimus tum colore ipſo, tum etiam quia nihil in eo nafcitur. In hunc itaque collem facerdos quo tem pore ego ad inſulam acceſſeram, egreſſa, certo quodam tritici hordeiæ numero in terram coniecto, alijs quibuſdam pro religione patria perpetratis, plaſtru totum terra impleuit. Atq. ubi in urbem conuexiſſet, quo dixi modo, illas fama hominum adeò celebratas lemniæ ſphragidas præparabat. Vifum ergo mihi erat percontari, nunquid unquam antea hircinu ſanguinem huic miſceri ſolitum, memoriæ prodi tum accepiſſet. Quo audito omnes in ríſum soluti ſunt, nec i fanè quiuis ex uulgo, ſed uiri oppidò quàm eruditi cum in alijs, tum præcipue in univerſa patriæ hiftoria: Quin & librum accepi quondam ab incolarum quópiam conſcriptum, qui omnem lemniæ terræ uſum edoebat. Quamobrem nec me quoq pìguit huius medicamen ti periculum facere, accepiſis ſphragidum uiginti milibus. Sed & is à quo librum do no accepi, inter principes habitus, ad multa hoc utebatur medicamíne, Siquidem ad uulnera tum uetera, tum cicatrici inducendæ contumacia: ad hæc ad morſus uiperæ, atqueadeo omnes ſerarum morſus, necnon aduerſus medicamenta letalia non antè modò exhibere, ſed & poſt ſphragide uti cœſueuerat. Addebat porro ſele periculum feciſſe medicamenti, quod quia fructum iuniperi accipit, &c. &c. &c. &c. &c.

IX.

90

A tur, cui utiæ indebatur & terra lemnía: uomitúæ ciere aiebat, si quis quú etiamnum in uenire letale hæreret, alexiterium liue amuletum ebibiffet. Et fanè nos quoq huius fecimus periculum in lepore marino, & cantharidibus, quum fefe tale quippiam accepiffe homines sulpicarentur: uerum haufto quod lemniam sphragi- da habebat medicamento, protinus omne euomuerunt, nec poſtea ullum illis acci- dit ſymptoma eorum quæ ad leporem & cantharides comitari còſueuerunt, tametſi conuicta eſſet pernicioſorum medicaminum exhibitio. Cæterum an ad alia morti- fera medicamenta, hæc inquam quæ uocant deleteria, eandem uim habeat medica- mentum quod ex fructu iuniperi & terra lemnía conficitur, mihi utiæ ignotum eſt: atille ab Hepheſtiade profecto aſſerebat, adeò ut & rabientis canis moriunt eam ſa- nare diceret in uino diluto epotam, at ulceri ex aceto impenſe acri impoſtam. Sed & aliarum ferarum ictus ex aceto ſanare referebat, extrinſcus folijs inſuper impoſitis, quæ putredini reſiſtere didicimus. In primis uero predicabat Scordium, deinde Cen- taurium exile, inde Marrubíu. Porrò ii quando nos ſanè ad ulcera cacoëthe & putri- da terram lemniam adhibuimus, magnificè profuit. Vus autem eſt pro prauitatis ul- ceris magnitudine. Quippe id quod grauiter olet, impendioq laxum molleq eſt, ac fordidum, ſuſtinet ut uel per acerimú acetum lemnía terra in lutoſam ſoluatur con- ſiſtentiam, aliorum more paſtillorum, quorum alius alio utitur: dico autem Polyidae, & Praſiánis, & Andronis, & qui nunc dictus eſt, quem Betinum uocant. Siquidem hi omnes ualenter deſiccantes profunt ulceribus contumacibus, ſoluti interim qui- dem in uino dulci, interim ſapa, interim œnomelite, nòſi ſunquam etiam alború quo- piam aut fuluorum, aut ſfluorium: prout nimirum ufus poſtulat. Nam de talibus ali bi definietur. Similiter uero quandoque ſoluuntur aut ex aceto, aut uino, aut aqua, aut oxymelite, aut oxycrato, aut melicrato. Porrò lemnía terra ex aliquo comprehen- forum ſoluta, medicamen ſit idoneum tum recentibus glutinandis uulneribus, tum medendis inueteratis, ægre ad cicaticrem uenientibus, & contumacibus. Similiter autem & alia quæuis terra pharmacèdes ſiue medicamentoſa. Necesse enim erit di- ſtinguere, ſicuti ſuprà, ab elemétari terra, in qua & lapides comprehendebantur, eam quæ in lutum ſoluitur: ſic nunc ab ea quæ colitur, medicamentoſam: nihilo enim deterius erit ita eam cognominaſse qua ad curationes utimur: tametſi eius quoque quæ colitur, ſi qua pinguis eſt, còmoda eſt ad curationem earum omnium partium quæ deſiccari poſcunt: unde ſanè ea & Alexandriæ & per Aegyptum utuntur multi ſua utiæ ſponte ac iudicio, multi uero etiam moniti ſomnijs. Vidi enim Alexandriæ quosdam aqua inter cutem laborantes ac lienofos Aegyptiæ terræ luto ſutentes, qui ſibi ſuras, ſemora, cubitos, brachia, tergum, latera, pectus & inungerent, ac perſpicuò iuuentur. Eundem in modum & ueteres phlegmonas, & laxa œdemata adiuuat lutú hoc. Noui ſiquidem quosdam, qui ex immodica per hæmorrhoides euacuatio- ne turgentes effecti ac tumidi, non obſcure ſuere adiuti. Sed & quidam diutinos ſi- xos parte quapiam dolores perpeſſi, luto hoc planè perſanati ſunt: deſiccandi nan- que uim terra quæuis poſſidet. Quoniam uero corpus eius natura ſicú eſt, & quia prorfum igneæ ſubſtantiæ miſtionis eſt expers, ita deſiccat, ut minime ſit mordax; ad quod tamen etiam proficit ſi lauetur.

De terræ lotione.

Aeterum lauatur terra omnis ad ſundem modum quo propoſitú eſt de lemnía. Primú quidem maceratur aqua, quæ nullam habet medicamen- toſæ qualitatis ſuſpicionem: at ubi lutum confederit, effunditur que in- natat aqua: ac quod in fundo erat, ſegregatur à lapidoſis atque arenosis quæ ad imum reſederunt. Ac ſi exercitatú habeas guſtandi ſenſum, ipſe iudex eris accuratus, quam oporteat terram lauare, quam non. Nam quædam lauari non deſiderant, quædam etiam bis teré elui expoſcunt. Ac lemniam quidem para- tam accipis ſemel à ſacerdote lotam, quæ iterum abluì non exigit.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

De terra Samia.

T Samiam ne lauari quidem opus est; utimur autem altera eius specie
magis, quam Samium aftera cognominant, ad fanguinis expuitiones
undecunque natas, uelut etiam Lemnio sigillo, Eadem ut iuuant fangui
nis ex utero profluuia, & uocatum fluxum muliebrem. Quin & pro-
funt exulcerationibus dysentericis antequam putrescentia euadant ul
cera. Nomas id genus affectus appellare medicis mos est, ab eo quod putredo depa
scat, & ad uicinas partes serpat, quod Græce dicitur νήσονα, una cum primi uitiata
& ipsas corrumpens. Tam etià in ipsis quandoque sum uus Lemnia, & palam pro-
fuit tunc per sedem infusa, tum epota, utiæ antea; quod facere solemus ulceribus me-
licrato priore ablutis, posteriore uero muria. Injiciebatur ergo per succü arnogloffæ;
bibebatur uero ex oxycrato aquofo. Sed nec paru efficacioribus uidetur esse uiribus
Lemnia terra quam famia: quare nec ea quæ iam phlegmone tentari cœperint, uim
eius perferunt, fed clare irritantur, atque exsperatur, potissimum si uir sit habitus molio
ris, quem malacofarcon Græci uocant. At a Samia adeo non exsperatur ulla sic affe
citarum partium, ut etiam mitigetur maximè quæ humidiores sunt & laxiores, uelut
ubera, teftes, adenes. Idonec autem utaris terra eiusmodi, si ubi ad leuorem redegeris
per aquam, tantum admifceas olei rofati boni, quod miftione fua medicamentum à
reficcatione prohibeat: fed & commodum utilem est, ubi ſic præparum fuerit, ad
alias quoque phlegmonas calidas, & bubonas incipientes, & fluxiones podagricas, &
fummatim ubi refrigerare statutum est mediocriter cum mitigatione ac lenitione: ut
euidenter appareat uim Samiæ mediocriter esse refrigeratoria. Quin & magis quo-
dammodo aëria est eius effentia collata ad Lemniam; cuius argumentum est & leu-
tas. His ita notis & omnem aliam terram medicaminofam æftimato. Dico autem
notas conſtientia cum leuitatem, tum grauitatem, præterea, in guſtu alperitare ac
leuitatem, ad hæc tenacitatem, & abſtergendi potentiæ. Tenax enim & uifcoſus est
Samius after, quum & Lemnia sphragis eiusmodi paululum quiddam habeat. Ab-
ſterſoriam quoque facultatem moderatam obtingent & Selinufia terra, & Chia: quam-
obrem mulieres quædam ad faciem ijs utuntur. Oſtenſum autem est in tertio libro de
ratione curandi, quicquid leuiter abſterget, producendæ ulcerum carni esse idoneu.
Id autem ſi etiam deficet, cicatrici inducendæ habile est. Porro omnium ex ijs apti-
lima ſunt & ad ulcera quæ in ſumma cute conſtunt, & ad ambuſta, illa quæ cum ci
tra morſum exiccant, tum nec manifeſto excalfaciunt, nec refrigerant. Quocirca
terra Selinufia & terra Chia pulcherrima ſunt ad ambuſta ulcerum remedia. Expo-
ſunt enim ea moderatiffime extergentia medicamina abſque insigni aut calfactione,
aut refrigeratione: quod utiæ inest tum Selinufiæ, tum Chia, tui Samiæ terra. Oſten
ſum est autem quod & huius ſpecies est After quem uocant, reliqua terra hoc præ-
ſtans, quod uifcoſum quiddam ac tenax obtineat. Quocirca quod cum ad alia ulce-
ra, tum ad ambuſta pertinet, alijſ terris quæ tenacitate non habent, conferendus non
est. Siquidem ſubſtantiam tenacitas magis reddit emplaſticam, quam ut ſinat abſter
gere: ſcilicet ubi nulla utiæ alia adſit acrimonia uifcoſo tenaciæ corpori, ut in uifco
cernere est. Attamen Chia & Selinufia terra inferiores ſunt Samia ad phlegmonas
in mamillis, teſtibus, atque inguinibus incipientes: tam etià ubi inopia est aliorum que
ſummè proſunt, nec ipſæ planè ineptæ ſunt & incommodæ. Porro Cimolia quum mi-
ſtæ ſit facultatis, partim refrigerat, partim etià digerit, fed leuiter: proinde dum laua-
tur, hanc facultatem deponit atque exuit. Abſque eo ſecundum utraſque agit facultates,
ceu alia quoque compositorum medicamentorum plurima digerentia pariter & reper
cutientia. Porro utraque facultatem faciliè indicat dum illi miſcentur humores nature-
contrariæ. Nam ſi miſta ſit repercutientibus refrigerantibus: lutum quod ex ipſa
& illis conficitur, refrigerans repercutienscùc efficit. Sin digerentibus, & ipſum dige-
tens, Sic ambuſtis cœuenit. Atque idiotæ quidam protinus aceto maceratam illinunt.

Sed in

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. IX.

91

Sed in tali uſu non impenſe acre ſit acetuï oportet. Ac ſi tale ſit, aquam miſcere præſtat. Et illud mihi ſemper memoria teneto, ceu commune omnis terræ leuïs. Omnes enim ambuſta iuuant, continuò illitæ ex aceto aut oxycrato, nimirum bullas exiſtere prohibentes. Cæterum contemplandum inſuper eſt, corporis curandi quæ ſit na tura ſiue habitudo, durâne an mollis: id in uniuerſum præ oculis habendo, corpora mollia ualentium medicaminum uim haud poſſe perferre, dura uero poſſe. Sed hæc huius inſtituti non ſunt, uerum copioſus exponentur tum in tractatu de componen dis pharmacis, tum in libris de facile parabilibus. Preſens autem narratio à principio id ſtuduit, ut generales inueniret facultates. Quibus animum intendens quiſpiam complura habiturus eſt ad particularis uſus copiam, uti: ſi utendi eorum utiam ac ra tionem inſuper adiunxerit atque edidicerit. Quare immorandum non eſt. Verum quod antea dictum eſt, nunc in memoriam reuocare oportet, nempe terram ipſam expertem miſtionis ſubſtantiæ generis alterius, uim habere citra morſum deficcan di. Atqui quum nullum reperire corpus queas miſtionis ad unguem expers, inſpi cienda item eſt eorum quæ illi accidunt commiſtio, id: secundum leuítatis & grauitatis differentias, eas ab quæ in guſtu uſiuntur. Nam ſi qua eluceat adſtrictio, tantû affumpli ſit frigiditatis, quantum habet & adſtrictionis. Sin etiam acrimoniá quædam adpareat, tantum inſe ſcito caliditatis, quantum & acrimoniæ. Similiter in leui & graui uidendum, quum leuitas illi inde proueniat, quod larga & copioſa in tota eius temperie aëria inſit ſubſtantia: grauitas uero quanto major ſit, tanto itidem ſyncerior terra exiſtat. Terræ proprium eſt, quòd igni admota non fundatur aut liqueſcat: id quod accidit plumbo, ſtanno, argento, & auro. Itaque quum terram audis ab argen to nominari argyriten (nam ita nuncupant quidam illas quæ ex metallis ſumuntur) haud putes per totum terræ immiſtum eſſe argentum, aurum, aut ferrum, ſed contingingere, coniunctas eſſe paruis terræ particulis immiſtas particulas paruas, in chry ſite quidem, quæ ab auro dicitur, auri: in argyrite, quæ ab argento, argenti: in fideriæ, quæ à ferro, ferri: eas ab igne in fornacibus fulas, coire adinuicem. Eundem in modum quæ uitrum continet terra, arenofa eſt. In arena enim potiſſimum eiufmoſdi ſubſtantiæ ſruſtula reperiuntur ſæpenumero parua. Et qui earum rerum periti ſunt, conſpectiſis arenis talibus haud difficulter cognoſcunt, quantum ex eis colligi queat uitri. Sed & auri quos ſruſtula exigua frequenter non paruo numero in qui bufdam inueniuntur arenis. Verum non ex quauis arena, qui negocio huic ſunt dediti, aurum uitrum ab extrahunt, ſed eas eligunt arenas quæ quammińimo inipendio plurimum congerunt. Siquidem poſt multos ſumptus quos in fornacibus inſtruendis facere necefſe eſt, ſi paulum modò colligeretur ſubſtatiæ, damnoſum id ipſis eſſet. Itac: quum in plurimis arenis auri uitri: ſruſtula parua contineantur, qui talia callent, non ad quaſuis accedunt. Ad eundem modum nec: æs, aut argentum, aut ferrum, aut ſtannu, plumbum: ue ex quauis terra colligut. Nec tamen ubi dictorum quod ab admiſta terra ſeparauerint, quæ reliqua eſt, alijs terris eſt similis (quas paſſim ſic ab omnibus nuncupari propoſui, quæ comunem habent notam, quòd it rigata facile ſoluātur in lutum) nam terræ quæ in metallis eſt, reliquiæ lapideæ ſunt, nec macerari rigariue poſſunt. Dico autem rigari, per totam ſubſtantiam humeſtari: ad me ſoſcere uero, extima tantum ſuperficie madefieri, haud etiam in altum penetrate humore; illud τεγεδαυτα, hoc βρειαδή Græca: appellitat. Sic fit cadmia, quam uocât, lapidea, nec ipſa rigari potis. Sed de talibus corporibus inſtra diſſeretur. Nunc rursum ad medicaminofam terram reuertor, quæ proinde quòd aqua irrigata facile in lutu ſoluitur, terra appellatur: quia uero ea utimur uelut alijſ medicament: idcirco non iniuria Græce: pharmacitis, Latinè medicaminofa ſola uocatur, nempe quia aut ſola eſt eiufmodi, aut euidentiorem uim medicaminofam poſſidet. Id quod ſane uerum eſt, Nominatur autem ampolites, non quòd uitem in ea ſerere preſtat, ſed quòd uiti circumlita interimat nafcentes in ea uermes, quos ſenipas apud nos uinitores

Qq

CLAVDII GALENI PERGAMENI

cognominant. Nascuntur porro hi incunte uere, quum germinare uites, turgereque earum pars unde germen exit (quem oculum nominant) incipiunt. Hos igitur ocu los senipes depaſcentes, non leuem uiti noxam afferunt: ac proinde oculorum illorum radices, qui hæc ſapiunt, inungunt ac illinunt. Hac itaque ratione ampeſtis & pharmacitis id genus terra appellata eſt, uel ex eo quod ſcnicas perdat quantum ha beat facultatis medicaminofæ indicans. Sed & à reliqua terra, qua ad curationes uti- mur, multum diuerſa eſt: quippe quæ proxime ad lapideam perueniāt: quamobrem miſceri eam in medicaminuſ ſcriptionibus cōperies, ubi exiccare atc] digere quid opus eſt. Nec enim mordacitatis expers eſt, nec moderata, nec mitigandi uim obti net uelit Chia, Samia, & Selinufia. Atc] de Cimolia quidem dictum eſt, quòd illis paulò ſit ualentior,ueruntam etiam morſus expers, maximè ſi elota ſit, Cretica uero terra iſtis quodammodo affimilis eſt: uerum admodum imbecilla eſt, multum ha bens ſubſtantiæ aeriæ: inefl tamen ei uis extergendi: quamobrem ea homines ualis argenteis ſordidis ſplendorê recuperant. Itac] & hec ubi uſui fuerit ad ea omnia, ad quæ alias ſine morſu extergentes idoneas eſſe poſuimus. Harum omnium Lemnia ualentiffimas uires obtinet. Síquidem & adſtrictio ei quædam inefl. Porro Eretrien ſis hac etiam ualentiorum poſſidet, hactenus tamen, ut nondum mordicet. Quòd ſi lauetur, ualde moderata efficitur, non ſecus atc] ſupradictæ. Expedit uero hanc terram non ſemel, ſed bis terc] ſuare, ut & Cimoliam. Quin & urunt eam quidam, quò uidelicet effentiæ reddant ſubtilioris & acrioris, ut & ad digerendi potentiã tran ſeat. Cæterum ſi uſta lauetur, tunc depoſita in aqua acrimonia, ſubtilitatem quidem quam ex toſtione acquiſiuerat, retinens, deſiccantior constituitur. Quocirca quum uſtionem non experta, cōmuni ratione terræ cuiuſlibet, ulceribus ſit accōmoda, ma- gis certe iam congruit & ad ea quæ carnem ſibi reſtitui ægre patiuntur, & ad ea quæ ad cicatricem difficulter perueniut, ſi poſtquam combuſta fuerit, abluatur. Porro quu- duæ eius ſpecies ſint, ea quæ colore eſt cinericio, illi quæ admodu albida eſt præferit. Eſt & alia terra dicta Pnigitis, tota quidem facultate Cimoliæ affimilis, cæterum colo re diuerſa. Eſt enim atra, perinde ut Ampelitis. Porro uifcolitatem & tenacitate non minorê quam Samia terra obtinet, imo nonnquam etiam maiorê. Cæterum duran te hæc immani & graui pefte, allata ad me terra eſt ex Armenia ea quæ Cappadociea finitima eſt, etiam ſiccantior, colore pallido. Lapidem qui donarat, non terram appel labat: promptiffime] in leuorem ſoluitur, ceu etiam calx. Sic enim uidelicet nuncu po petram combuſtam. Verum uti nec in illa arenofum quippiam admifumt eſt: ita nec in Armenia. Nam poſteaquam in mortario piftillo comminuta eſt, adeò eſt le- uis, nec plus eſt lapidea, quam aut calx, aut Samius after: tametſi non eque ut after le uis eſt. Itac] illo etiam magis conſpiffata eſt minus] aëria: quamobrem opinionem ac phantaſiam præbet ijs qui negligentius intuentur, quaſi lapis eſſet. Cæteru quod ad præſentia attinet, nihil intereſt, lapidem an terram uocites, ſi id modò teneamus, quòd fummè deſiccat. Síquidem ad dyſenterias, & uentris proſluuſa, tum fanguinis expuitiones, & catarrhos, ad hæc ad putrefcentia oris ulcera in primis cōpetit. Quin & eos magnificè iuuat quibus ex capite in thoracem fluxio decumbit: quamobrem illis quibus ex tali occasione affidue difficilis eſt anhelitus, ualide prodeft. Sed & eos qui phthoë laborant, adiuuat. Vlcus enim eorum deſiccat: ut haud etiã tuffiant, niſi in uiſtu peccetur non leuiter, aut amb] ùes derepente ad intemperie recidat. Ac mihi uidetur, quòd ſicut in ſiſtulis ſæpe conſpeximus, non in alij] partibus duntaxat, ſed in ipſo etiam ano, ut citra collyrij immiſſionem quod ſordem & callum auſerret, ipſo duntaxa: deſiccante medicamine contraherentur ac clauderentur, ita quo] in pul monis euenire ulcere. Síquidem & ipſum ab exiccaſtibus iuuari medicamentis per- inde conſpiciitur, uti] quum mediocre eſt, non admodum magnum. Itac] uili ſunt quidam eorum qui talia habebant, prorſum eſſe liberati. Ac quidam qui Romam in Libyam talem ob cauſam profecti ſunt, planè ſe ſanos eſſe credidere; & ſanè uſ] ad

annos

92

A ahnòs aliquot inculpatè transigebant; poſtea uero quum non pari degerent cura & cautione, reditus morbi apparuit. Hos ergo, ut dixi, bolus armenia euidenter adiuuit. Quin & eos qui Romæ agunt, qui affiduò difficultate ſpirandi diſeruciantur, magis etiam, Porrò in magna hac pessé, cuius eadem facies ſuit atque eius quæ Thu eydidis memoria graſſabatur, quotquot hoc medicamè bibere, celeriter curati ſunt. At quibus non profuit, omnes interiere, ſcilicet quum nec alio quouis iuuarentur. Vnde colligitur quòd ijs duntaxat non fuerit auxilio, qui piantè erant incurabiles, Cæterum bibitur ex uîno albo, conſiſtentia tenui, modice diluto, ſi aut planè ſebri careat, aut leuiter ea teneatur: ſin grauius ſebriat, admodum aqueo. Non tamen calore uehementes ſunt ſebres peſtilentiales. Porrò de ulceribus reſiccari potuanti-bus quid attinet dicere quantam uim habeat bolus hæc armenica? Liberum eſt au tem utcunque appellare uelis, ſiue lapidem, ut is qui mihi donauit; ſiue terram, ut ego, quandoquidem humidis rigari patitur.

De lapidibus.

B

X ſponte natis corporibus ſunt & lapides, hoc diuerſi à uulgo nuncu pata terra, quòd rigari non ſuſtinent. Vires habent partim ſecundum totius ſubſtantiæ proprietatem, partim ſecundum qualitates effecti-ces. Porrò ut hæc differant, ſuperius docui. Nunc autem ſermo nobis eſto de illis quæ ſecundum effectrices agunt qualitates: in quibus ſane eſt & utendi ratio ac methodus. Siquidem, ut oftendimus, facultates quæ propriæ tatis totius ſubſtantiæ ratione inſunt, à methodo ac ratione alienæ ſunt, & per ſolam noſcuntur experientiam. Nam cur hic lapis tacto uulnere, unde ſanguis prorumpit, curſum cius reprimat ac ſiſtat, haud nouimus. At cur lapis quem uocant Hæmati-ten, in oculares facultates inſatur, haud latet. Nam id rationis inuentum eſt. Si enim in cote oculari cum terras cum aqua donec mellis crasſitiè accipiat, adſtringentem facultatem percípies, Atqui didicifti quòd phlegmonas etiamnum glſcentes, potiſ-ſimum quæ contingunt in partibus neruolis, reſtringentibus medicamentis reper-cutere oporteat; at ubi haud etiam ſanguis in partem affluit, adſtringentibus medi-cinis, quæ digerant, adiungere, & ſenſim ad ipſa ſola tranſire. Atque de huiusmodi quidem facultatibus in lapidibus differemus, ubi ea prius in memoriam reuocari-mus, de quibus ſuſe locutí ſumus in libro contra eos conſcripto, qui inſultant ijs qui uocerolœſiſimum commiſtunt. Nam horum quidam λίθορ (quæ uox lapidem Græ-cis ſignificat) maſculino genere efferri non ſinunt: uerum ſi dicas, ἐμβαλλον ῥυ λίθου τῶν ῥυκών, non aliter uociferantur, quam ſi ipſis in caput lapis eſſet coniectus: ue-lut etià ſi quis dixerit των ἀρων (quercum ſonat) exclamant tanquam ſuſte perculſi. Itaque ſi quis eorum ſuaſu conſueta medicis nomina mutare in aníum inducat, di-cens τῶν λίθων, τῶν ἀμπερίτιων, καὶ τῶν πυρίτιων, ἐ τῶν γαλακτίτιων, ὡ τῶν γισίων, ut curio-sus ſanè & ſtolidus damnabitur: nimírum quum ueteres ex more omnes maſculine efferant eorum differentias, ἀμπερίτιων, πυρίτιων, γαλακτίτιων, μελιτίτιων, γαγάτιων, ἀγισίων, φεύγισιν, ἀραβίσιν, μεμφίτιλι. Econtrario uero τῶν ὀπτερων ſœminine pronunciant, non ῥυ-ωπτερον maſculine. Nam ἀσίαρ πέτραρ, non ἀσίορ πέτρου nominat, neφ λίθορ ἀσίορ, ὁπτερον maſculine. Porrò ex petra combuſta cal-cem fieri dicunt. Attamen Heraclídes Tarçtinus, & alij nonnulli, non ex quouis lapide calcem fieri uolunt, ſed ex ſola petra, nuncupantes ita per excellentiam ſo-lum qui ſit lapidum duriſſimus. Equidem ego uel ex induſtria & ſtudio conſueui mutatis inuicem nominibus utroq modo talia efferre, de quibus inuutiliter nonnul-lirixantur, id re ipſa commonſtrans, nihil offendi enarrationis claritatem utrouis modo quis dixerit. Cæterum mirandum non eſt, qui ignorant enarrationis natura-lis aut unam ſolamφ habendam uirtutem, ipſam ſcilicet perſpicuitatem ac clarita-tem, aut certe omnium aliarum primam principemφ atque optimam, ſi ad tantas

Qq 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. uertantur nugas, Itaque de ijs lapidibus primum differam, qui mortarij aut cotis at- tritu in liquorem succum ue soluuntur.

Ciferis. Pumex.

Cæterum si pumex inter lapides recens eri potest, & ipse eiusdem est facultatis, quod certe ad abſterſionem attinet, uelut etiam figulina teſta, ac multo magis ea que fornacium est. Sed Smiris acrimoniæ quiddam obtinet: proinde cauſticis & defica- cantibus facultatibus additur, eis quæ curant gingiñas laxas, ac mollitie fluidas, Pumex autem si comburatur, haud erit inſerior eoſdem ad ufus Smire,

De lapidibus qui in ſpongijs reperiuntur.

Lapides qui reperiuntur in ſpongijs, frangendi uim obtinent, non tamen ita uali- dam ut lapides in ueſica comminuant: & qui id ſcriptum reliquerunt, mentiti ſunt. Verum qui in renibus conſiſtunt rumpunt, uelut qui ex Cappadocia conuehun- tur, quos in Argeo nafci aiunt. Soluuntur autem hi in succum colore lacteum; ex quo liquet, quod extenuandi uim obtinent abſque ut inſigniter excalfaciant.

Oſtracites.

Porrò oſtraciten uocatum lapidem prædicare quosdam audio qualiſeſſandi ualenter facultatem obtineat, temperatam ex adſtrictione & acrimonia, uelut Ge- wden nomine pupillas expurgare, & uberum teſtium phlegmonas ſanare, ex a- qua uidelicet inſunctum. Atamen Cotis Naxiæ ramentum mammas uirgintibus ſuo tempore prohibet tumefere, & puerorum teſtes, tanquam uidelicet particeps facultatis reſrigeratoriæ.

Ophites.

Sed ophites quem uocat lapis extergendi conſtrigendi uim poſſidet, ceu etiam uitrum. Admodum enim ipſum ex uino albo ac tenui epotum lapides ueſicæ conte rit atque confuſit. Verum ipſum in lapidibus quiſpiam forte non numeret,

Iaſpis uiridis.

D

Proprietatem nonnulli lapidibus quibusdam teſtimonio ſuo adſcribunt, qualem reuera habet Iaſpis uirens, nempe ſtomachum adhæſu uentris os adiuuans. Ac nonnulli quoc annulis inſerunt, ſcalpunt in eo draconem radios habentem: ue- lut rex Nechepſos memoriæ prodidit in ſexto & decimo libro. Sané huius ego quo- que lapidis abunde feci periculum. Torquem enim ex huiusmodi lapillis coſectum à collo ſuſpendi, ita ut lapides os uentris contingent. Apparebant autem nihiſo ſe- cius prodeſſe, etiam ſi ſculpturam non haberent quam ſcripſit Nechepſos. Porro la- pidem omphatitin uir ſideſignus reuera iuuare morſos à uiperà ſuſpenſum reſutit. Sed eiusmodi facultates extra ufum ſunt methodo conſtantem: uelut etiam quum Hieracites & Indicus proſluentem ex hæmorrhoidibus ſiſtunt ſanguinem.

Sapphyrus.

Sed & Sapphyrus ictos à ſcorpio epotus iuuare creditur.

Aphroſelinus.

Et aphroſelinus quem uocant, comitiali morbo uexatos; non tamen nos exper- ti ſumus. Sunt uero & alij lapides nonnulli, qui aduerſus quædam ſuſpenduntur. Cæterum quidam characteres quosdam & literas inſcriptas habent: ſicut qui hæ- morrhoidibus congruit Hieracites; cujus nos fecimus periculum. Sed non eſt nunc tempus de illis differere, quæ ſola experientia ſidem habent, ac non rationali qua- dam methodo in ufus ueniunt. Aliud de his tempus erit & locus. Nunc autem ad id quod teto opere propoſitum fuit, reuertor.

Dioſcoridis Thyites.

Omnium dictorum lapidum ualentiffimam uim habet is qui ex Aethiopia aſ- fertur, quadantenus ſubuiridis, ut Iaſpis quem uocant. Soluitur hic lapis in succum colore lacteum, guſtu uero acrem, ac proinde illum nemo ocularibus miſcet facula- tatibus,

93

A

tatibus, nec fluxiones repercutientibus, neque ulcera fanantihus: sed tantum ad purgandum, & abſtergendum quæ pupillam offuſcant abſque phlegmone: ex quibus ſunt cicaſtrices recentes, quas attenuare potest: ſed & oculorum ungues (Græci pte-rygia uocant) utique ſi non admodum duri fuerint.

### Iudaicus.

Eſt & alius lapis uitibus ualentioribus in Palæstina Syria proueniens, colore can dido, ſpecie concinna, lineas habens ceu torno ductas. Appellantant eum à loco in quo nafsi confueuit, Iudaicum: utuntur[que] ad uſeſiæ lapides, in cote ſoluentes, & ex aque calidè tribus cyathis potui prebentes. Sanè in quibus nos experti ſumus, proſe cit nihil, quod ad lapides uſeſiæ pertinet: ueru ad eos qui in renibus herèt, efficax eſt.

### Pyrites.

Vnus eorum qui ualidam facultatem poſſident, eſt & pyrites quem uocant, quo utimur digerenti emplaſtro admiſto: adſicitur ei & ſchiftos: ab hoc medicamine & pus ſæpenumero, & confiſtentia grumofa in ſpatijs intermedijs muſculorum nata, per halitum diſeſta ſunt. Cæterum ubi in ufum uocantur lapides, admodum uehe-menter contuſi, atque ad leuorem redacti ſint oportet, ſimiliter atque ea quæ in oph-thalmicas facultates admiſcentur. Etenim nifi pollinis inſtar comminuantur, adeò ut in profundum corporum quibus applicantur ſubeant, affiſimiles manent iſtis ma-riis, ac fluuiatilibus arenis, quæ & ipſæ communeſh omnium lapidum uim poſſi-dent. Siquidem excicant tumentem ab aqua inter cutem carnem, uidelicet laboran-nte in eis excalſactis decumbente. Non tamen ad aliud quippiæ eis utimur tanquam prædiſtis, puta ad ophthalmicas & ſiſtentes tum ſanguinem, tum muliebre proflu-uium facultates, præterea ad glutinanda ulcera, cicatrice claudenda, carne implen-da. Nam qui ex eis acres non ſunt, ad hæc omnia ſunt utiles: uelut & acres, quorum poſterius mentionem faciam, ad detergendu[que] abſtergendum[que], tum detrahendum, extenuandum, digerendum, ualenter[que] ſiccandum, & colliq-andum.

B

### Phrygius.

Huius facultatis habetur & phrygius quem uocant. Sed eo ſemper utor combuſto quidem ad ulcera putrida, id[que] aut ipſo per ſe, aut ex aceto, aut cenomelite, aut oxycrato: ad oculos uero medicamentum ſiccum efficiens: quod multi nunc acce-ptum à me obtinent. Miſcentur ei & alia quæpiam. Dicetur autem de ipſo in opere de componendis pharmacis: nunc ſatis eſt de generali eius facultate explicuſſe: ualide enim deſiccat, habens quiddam adſtrictionis ſimul & mordicationis. Diſcum, uero ſuperius eſt, ea eſſe omnia optima medicamina, pluriſque ufus, quæ miſtas in ſefe haſce facultates habent, nempe repercutientem, & digerentem.

### Ageratus.

Eſt autem lapis ageratus quem uocant, quo utuntur coriarij, facultatis miſtæ, ad-ſtringentis ſcilicet, & digerentis. Sed de ſola adſtringente conſiderandum. Iuat quidem euidenter columellas phlegmone grauatas: non tamen apertam gultu ad-ſtrictionem præferre aut acrimoniam confpicitur.

### Aſius.

Eſt & alius lapis in Aſſo proueniens, quem ob id ipſum Aſſion cognominat, non durus ut petræ. Siquidem color illi eſt par[que] confiſtentia ceu tophi, friabilis & laxus. Innaſcitur ei quiddam farinæ tenuiſſimæ ſimillimum, qualis in molarum pa-trieibus adhærere uſiſtur. Appellantant hoc medicamentum petræ alio[rum] florem. Eſt uero & ſubtilium partium, ut line morſu nimis molles carnes ac fluidas eliquet. Pe-trauero in qua nafcitur, tametſi uim habeat illi ſimilem, actionis tamen uehemen-tia inferior eſt. Hoc enim ea potior eſt flos, non tantum quòd magis colliquet ac di-gerat, & uelut fale condita feruet, ſed & quia hæc præſtet abſque uehementi mordi-catione, Habet & ſalſedinem quandam in gultu hic alio[rum] petræ flos; ut coniectura ſit

Qq 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c illum nasci ex eo quòd ros ex mari in petram residens, poſtea à sole deſiccetur,

Gagates.

Eſt & alius lapis colore atro, qui ubi igni admotus fuerit, perſimilem bitumini odorem exhibet: quem Dioscorides nonnulliparaj in Lycia inueniri prodiderunt, ad fluuium nomine Gagaten, unde & ipſi lapidi nomenclaturam inditam dicunt. Ego tamen cum fluuium non uidi, tametli parua nauicula totius Lyciæ littora legerim, quò uidelicet quæ in ea ſunt inſpicerem. Cruſtaceos uero lapides, & qui in ignem additi exilem flammam ederent, complures ex Cœle Syria alportau, natos in colle mari mortuo, quod ſi cant, circundato, qua orientem ſpectat, ut & bitumen eſt; evarate lapidum odor ſimilis bitumini. Vtebar Eis ad tumores in genu diuturnos, & ægre curabiles, miſtis uidelicet facultatibus quæ ad hoc ſymptoma probatæ fuerant. Plane uſum eſt mihi euidentiorem earum facultatē reddidiffe. Miſcui uero ipſum & Barbaro quam uocant: & palàm medicamentum effectum eſt exiccantius, adeo ut & ſinus contraheret, nedum cruenta uulnera glutinaret, ad quæ competere)ximè creditur. Eſt & alius lapis, cuius meminit Nicander hunc in modum,

Si lapis uratur candenti Thracius igne, &

Poſt madefiat aqua, flagrabit totus: at idem

Mox oleo affuſo penitus restinguitur: adſert

Thracius hunc ad nos paſtus de flumine, nomen

Cui Pontus.

Verum nullus eius in medicina uſus eſt: nee Nicander præter graueolentiam, quæ ſuffitu feras fugat, quicquam ei adſcripſit.

Magnites, quæ Heraclea. Magnes.

Ex lapidibus unus eſt & magnites, & heraclea quam uocant, adſimilem hæmatiti uim obtinens.

Arabius.

Attamen arabius quem nominant, lapis elephanti ſimilis, deſiccantis abſtergen tis facultatis eſt.

Alabaſtrites.

Et alabaſtrites uocatus u nguis in medicinæ uſum ingreditur combuſtus. Quidam eum bibendum dant ſtomachicis.

Smiris.

Sed & ſmiris quòd multam abſtergentem habeat facultatem, clarum eſt uel ex eo quòd dactylioglyphi, hoc eſt qui annulos exculpunt, eum in uſum illo utantur. Quinetiam quòd dentes puros efficiat, experti ſumus.

Hæmatites, Galactites, & Melitites.

Porrò talium quoque unus eſt hæmatites quem uocant, à coloris ſimilitudine id appellationis fortitus: ſicut & galactites, quando & ipſe in ſuccum solutus, lacuſimilis conſpicitur. Huic autem colori adſimilem ſuccum efficiens melitites à meliſis ſimilitudine, quod guſtu repræſentat, nuncupatus eſt. Porrò oftenſum in quarto horum commentariorum eſt, quòd ſuccus omnis dulcis à temperato calore talis eueniat, adſtringens uero à frigore. Habebit ergo lapis hæmatites tantum frigiditatis, quantum habet adſtrictionis: melitites uero calorem temperatum: mediam autem utriſque temperiem galactites. Merito itaque auſi ſunt medici ocularibus facultati bus lapide[m] miſcere hæmatitem. Ac ſolo eo uti poffis ſupercilijs exaſperatis, ſi quidem cum phlegmone alſpera ſint reddita, ex ouo ipſum diluens: ac ſi magis, etiam per deco[m]um ſœnigræci. Sin uero citra phlegmonen, ex aqua. Incipito uero ſem per à modice humido per ſpecillum infundens. V bi autem quòd uires eius ferat cospexeris, magis ac magis cras[]ſum efficies: ac tandem adeò cras[]ſum facies, ut ſpecilli cufpide inungas ſecundum ſubieſtionem aut euereſionem ſupercilij. Hic idem lapis ſimiliter in cote contritus, ſanguinis expuſioni competit, omnibus ulcerebus,

D

94

A bus, Porrò siccus ſi ad tantum r edactus fuerit leuorem, ut pollinem tenuitate æquet, reprimit excreſcentia. Atque eo nullus ſolo atq. per ſele utitur. Ego uero, uti propo ſui, uſus ſum facultate eius ex guſtus qualitate comperta, quum mox experientia pe triclitari uellem, nunquid rectè conieciſſem. Et ipſa quidem oculorum ulcera ſolus per ſe cicatrice includit, ut paulò ante comprehenſum eſt attritus, cæterum aut affuſus, aut inunctus, Nam & id experientia exploratum habeo.

### Schiſtos.

Huic lapidi perſimilem uim obtinet, uerum inſirmiorem, is qui uocatur ſchilſus, ac poſt eum galacſtites; at melitites caliditatis etiam nonnihil, ut dixi, adiunxit: ut ita que unuſquifque leuiter ac ſenſim ab hæmatitis facultate recedit, ita ad ocuſos in uſum ducitur: eſt tamen mitiò. Porrò mitiora remedia partibus etiamnum phlegmo ne afflictis ſemper gratiora ſunt atque iucundiora; cæterum liberis iam phlegmone partibus inſirmiora quam quæ perſanare ualeant. Porrò quum lapidibus omnibus commune ſit ut deſiccent, quotquot ex ijs in ſuccum ſoluti, aut alioqui ad leuorem triti, nullam continuò qualitatem in guſtu ohtinent, hos putandum eſt eſſe tum inſ firmiſſimos, tum miſtiffimos, tum minime mordaces. At qui manifeſtam guſtui qua-litatem offerunt, hi pro qualitatis proportione potentiam poſſident; ac ſi quidem adſtringant, ad comprimendum, conſtringendum, ſpiffandum, & contrahendum. Si uero mordicent, ad excalſaciendum, digerendum, & liquandum. Medij eorum ſunt qui abſtergent citra mordicationem. Igitur hæmatites, ſchilſos, galacſites, ac melitites, in ſucci ſoluuntur quo poſui modo, ad cotem aut mortarium attriti: quum ſint & alij lapides in ſuccum ſolubiles, ut qui in Aegypto nafcitur, quo utuntur ad ſplendorem linteis conciliandum. Eſt autem omnium dictorum minime qualitatis particeps, nec adſtrictionem, nec morſum, nec abſterſionem præ ſe ferens: quocirca hoc ipſum duntaxat lapidi huic inſeſt, quòd deſiccet uidelicet: proinde cerato eum miſcentes, ad cicatricem ulceribus inducendam in molliſus corporibus ufurpant. Sed & ocularibus miſcetur facultatibus perinde ut modò dicti: at quanto eſt maio-re emolliendi ui quam prædicti, quòd nullam uidelicet effectricem qualitatem ha-beat, tanto etiam modoratori eſt, minus c[ap] ſentiri potest. Hunc lapidem quidam mo-roxum, nonnulli graphida nuncupant.

### Metallica medicamenta.

Etlalica medicamenta appellare medicis mos eſt, quorum generatio in matallis eſt, ſiue ſpontanea, ſiue per fornacem facta. Et ad hec tertio loco ſunt quæ rurſum homines ex his ipſis præparant quouis modo, uelut ce rurſam, p[ro]ſicum, ſandyca, phycum. Deinceps itaq. de ſingulis dicetur ea ſerie literarum, qua quodc[ap] nomen incipit. Verum illud primum de omnibus illis dicemus c[om]muni præfatione, qualem de lapidibus paulò ante habu-mus, & his etiam ſuperius de terra medicaminofa. Nam uti illis id inter ſele omni-bus commune eſt, ut deſiccent, ita metallicis quoque medicamentis omnibus: eſt enim eſſentia eorum terrea, ſecundum elementaris uidelicet terre ſignificatum nunc loquendo. Sed quemadmodum à nobis ex terra figulina dolia & fictilia, olla[que]c[ap], & alia eiusmodi parantur, per ignem, qui torrendo humiditatem abſumit, durata: eun dem in modum in terra, caliditate diutina miſtam ex terra & aqua, nonnunquam etiam aëre, ſubſtantiam uniente temperante, ac poſtea deſiccante, metallicorum medicamentorum proueniunt conſiſtentiæ. Porrò locorum in quibus hec proueniunt, natura, prout plus minus, eſt frigida, alia plus, alia minus congelat ac cogit. Quemadmodum itaque in terræ differentijs plurima inſeſt eſſentia terræ elementa-ris, paulum uero aeris: ita in metallicis multum immiſtum eſt igneæ ſubſtantiæ. In medio eorum ſunt lapides. Proinde p[ler]a[que] metallicorum medicamentorum alia ſe-mel aut bis, alia uero frequentius lota, idonea ſunt ad deſiccantes fine morſu faculta-tes. Atq. hæ ſunt c[om]munes rationes quas præſire oporteat. Deinceps uero dicentur

Qq 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. quæ cuique singulatim funt propriæ, id est iuxta literarum, à quibus appellationes incipiunt, ordinem.

Hales. Sales.

Sal partim ex mari prouenit, in falinis uidelicet, quas Græci uocant halas, cuius & inter marina medicamenta mentionem facturi fumus: partim ex terra effoditur, Græci ὀγκτοὺς ἄλλας nominant, cōmuni metallicorum genere comprehensus. Vtriusque uis adsimilis est, siue fossilis sit, siue ex mari oriundus. De quibus & suprà uerba fecimus libro quarto, eo loco ubi salfum ac salfuginosum saporem ab amaro distin- ximus. Ac nunc quoque dicetur, quòd aphonitri quidem amarus est & abstergens: fa lís uero tanto in abstergendo inferior est, quantum accesseit adstrictionis. Eſt enim ex duabus qualitatibus miſtus, abſtergente uidelicet, & adstringente. Porro quòd ma- gnopere uterque deſiccet, suprà monſtratù eſt; cæterù utriuſque in medio eſt ſpuma litri.

Armeniacum.

Armeniacum uim habet extergentem cum leuicula acrimonia, & leuiffima adſtrictione. Itaque tale quum fit, ocularibus miſcetur facultatibus. Et ipso per ſefe quoque ad pollinis leuorem redacto utuntur ſicco ad pilorum in ſupercilijſ increa- mentum, nempe ubi præ humorum acrimonia partim excidunt, partim uero nec creſcunt, nec aluntur. Síquidem depaſtis his acrimonijs, in bonum naturæ habitum pars reducitur. Cuius quum alia ſint munera, tum etiam producendi, incrementum præbendi, ac roborandi qui in ſupercilijſ funt pili: quíppe quum prima & ex proſe ſelſo quædam ſint medicamentorum opera: quædam uero mediante natura, quæ animantium corpus diſpenſat, eduntur, uelut quæ in his ipſis callablephara nuncu pant. Ipſa enim partes oblæſas mediocriter deſiccant, pilos corrumpentem humidi- tatem abſumendo: quæ ubi abolita eſt, tum natura ad proprias redit actiones, nimi rum ſublatis quæ hactenus impedimento fuerant.

D

Arrhenicum. Auripigmentum.

Arrhenſice, ſiue arrhenicum (utroque enim modo appellatít) facultatis eſt cauſtice, ſiue uentis, id est tam combuſtum quam uſtionis expers. Cæterum id conſtat uſtio- ne reddi tenuiorum partium. Vtuntur porro eo ceu adurente ad denudandam pilis partem quamuis. Verum ſi diutius inhæreat, nec cuti etiam ipſi parcet.

Aphrolitrum.

Aphrolitrû ab aphonitro differt. Litri enim aphros, hoc eſt ſpuma, medicamentum eſt exíccatorium, aspectu triticeæ farinæ similis. Etenim alba eſt, non ut alia pe træ flos, cínericea, Aphonitrum uero farinæ ſpeciem non habet, neque ſolutum eſt, ſed congelatum & coactum: quo qui in balneis ſordes exterunt, quotidie utuntur: ea detergendi facultate, ut non modò ſordes extergeat, ſed etiam pruritum ſanet, nempe digerendis quæ ipſum excitant ſaniebus. Non abs re itaque medici ex eo multa digerentium medicaminum præparant. At ſpuma litri, eiusdem quidem cum litro tum naturæ, tum facultatis eſt, cæterum eſſentiæ tenuioris. Dicium tamen pau lò ante eſt, aphrolitrum in medio conſistentem habere facultatem aphonitri & falis. Aphonitro enim ſola inefi uis extergendi, ſali uero etiam adſtringendi multò ma- gis, ac extergendi.

Gypſi, Gypſum.

Gypſum & ipſum ad communem omnium terrenorum lapidoſorum, corpo- rum facultatem, qua deſiccare dicta funt, in ſuper hoc adiunctum habet, quòd eſt fa cultatis emplaſtice. Vnitur enim ipſa ad ſefe, & cogitur lapideſcit, macerata. Qua- obrem ſiccis medicamentis, quæ ad ſanguinis accommodantur eruptionem, utiliter commifcetur. Nam ipſa per ſefe lapidoſa ſit coacta ac congelata: proinde rigare di- luere, illam excogitaui tenui albo, qui liquore, quod ad ophthalmias utile eſt, ad- miſto quod in farina triticea eſt pollinis tenuiffimi, qui in parietibus molarum reli- det.

95

A det. Excipere uero quod sic maceratum est, tenellis leporis ptilis, aut qui perinde funt molles, expedit.

Gyptum κεκαμενοῦ, hoc est deustum.

Gyptum combustum non æquè emplasticam uim habet, cæteri tenuiori est parti, & ualentius desiccat. Quin & repercussori est, maximè si maceretur oxycrato.

Diphriges.

Diphriges miſtam habet tum qualitatem, tum facultatem. Habet enim in ſele quiddam & mediocriter adſtringens, & mediocriter acre: quamobrem ulcerum re bellium optimum medicamen est. Conuexi autem & huius medicamenti uim in gentem ex Cypro Solis, ubi metallum ab urbe abest quali triginta ſtadijs. Proſectum enim erat in medio ſpatio ædium quæ ante metallum extructæ erant, & uici qui ei ſubiacet. Cæterum præfectus ac procurator metalli, id quod poſt cadmiam reperire tur, eſſe dicebat inutile, itàque abijci non fecus atque uſtorum in foco lignorum ci nerem. Verum hoc mihi multò utiliſſimum factum est medicamentum, tum ad putrescentia oris ulcera, ſiue per ſe, ſiue cum melle cui detracta ſit ſpuma; tum ad an ginam, uidelicet ubi iam per adſtringentium medicamin ſ auxilium confitit quod influebat. Præterea columellam ubi præſecuſſem, ipſo ſolo & ſtatim, & uſque ad cicatricem ſum ufus: ac frequenter exactè occlusam effecit cicatricem tum huius particulæ, tum omnium adeò exulceratorum. Sic in ulceribus omnibus pudendo ſum, atque ani. Vſus autem ſimilis est ut in oris ulceribus: liquidem exæ partes eſ dem ſere medicamentis gaudent, nimirum calidæ ſimiliter ac humidæ. Verum hæ oratio iam traſcatum de compendis medicamentis attingit. Ea itac omiſſa, ad id quod proſoſum est pergamus, uniuersalem medicamenti cuiuſſa facultatem ex ponentes, ſicut ſanè diphrigis diximus. Adiſciam uero huic qui de illo habetur ſer moni, rem non modò de diphrige ſcitu utilem, ſed & de lemnia sphragide, & pom pholyge, & opobalfamo, & lycio Indico. Nam etiamnum adolescens didici hæ ita præparare, ut à ueris natuis nihil differre uiderentur. Nam qui me docebat in genti mercede, homo curiosiſſimus erat, non in his tantum, ſed & alijs ſimilibus. Ita que in Lemnum, in Cyprum, in Palæſtinam Syriam eo ſtudio nauigaut, ut medica mentorum iſtorum cuiuſſa uim magnam, quæ in omnem uitam meam fatis forent, reponerem. Sed & lycium Indicum cum aloë Indica id temporis commodum acci pere contigit, quum à Palæſtina iter reſſecterem: quum perfuaſum haberem, eo ipſo quòd à camelis cum tota farcina adueſtum eſſet, procul dubio eſſe Indicum: quòdque adulteratum haud nosſi ab ijs qui portaſſent poſſet, propterea quòd materia, ex qua id præparatur atque adulteratur, illis in locis haud naſceretur. Porro fatius ufus est mihi, quibus rationibus ea adulterantur, haud quaquam adſcribere, utpote quum homines ſcelerati in lucro ponant talia poſſe diſcere. Nec enim necellarium est cum uerorum ac germanorum notis ac indicijs, adulterandorum noſſe composiſiones, quum nihil ad ea diſcernenda conferant: imò optem, ſi queam, quæ à maioribus me perperam conficiendorum atq; adulterandorum medicaminum proditæ funt com poſitiones omnes prorfum delere atque extirpare.

Thæon. Sulfur.

Sulfur omne trahendi uim poſſidet, eſt temperamenti calidi, atque eſſentia tenuis, adeò ut ad multa uenenatorum animæ ium reſſtat. Siquidem ego aduerſus turturem marinum & draconem ſæpenumero eo ſum ufus: & quum id píſcatores quosdam docuſſem, reuerſo poſt aliquantum temporis magnificè medicamentum hoc commendarunt. Vſus eius est ut & ſiccum ichtui inſpergatur, & cum ſoliua miſtum: nam quù & hoc excogitaſſem, ab experientia comprobarı reperi. Sed & urina maceratum idem effecturum excogitaui. Docebam enim píſcatores medicamen ta maximè parabilia: dixi pulchre illos & cù oleo ueteri, & melle, & refina terebin thina ufuros. Et ſanè horum omnium experientia iudicium præſtitit. Quin & pforas

CLAVDII GALENI PERGAMENI

CLAVDII GALENI PERGAMENI
& lichenas, & lepras non raro hoc medicamento cum refina terebinthina sanauf.
Extergit enim omnes id genus affectus, abſque ut in profundum repellat, quum alia
multa medicamenta quæ illos curent, miſtam habeant potentiam, nempe ut dige-
rant pariter & repercutiant.

Ios. Aerugo.

Aerugo guſtantibus acrem qualitatem offert, digerens, detrahens, & líquas non
teneram modò, ſed & duram carnem. Porrò ſupra dictum eſt, nonnullos eius gene
ris medicamenta, epulotica, hoc eſt quæ cicatricem inducant, appellare, quum ijs in
tenuiffimum pollinam tritis per ſpecilli cuſpidem contigerint ulcera excreſcentia, ac
poſtridæ contracta reperiant: tametſi illos haud lateat, ſi paulò plus impoſtum foret,
ſele ulcus non contractum, ſed eroſum inuenturos. Siquidem colliquat & digerit
carnem, quum medicamenta epulotica contrahant, conſtipent, conſtringant, & cal
li in morem illam indurent. Quin & guſtum mordicat ærugo, non tantum ipſa ulce
ra. Quòd ſi pauculum eius cerato non pauco admíſceas, id quod ex ambobus miſſi
eſt, citra morſum exterget. Dictum uero ſupra eſt de talium medicamentorum natu-
ra, tum ut ſele quidam fallunt, ex talibus compositionibus aut farcoticam, aut epulo
ticam adſcribentes facultatem medicamentis quibus minime oportet, utpote quum
ipſa id præſtare nequeant, uerum ea quæ ex ipſis compoſita ſunt.

Cadmia.

Cadmia fit ubi in fornacibus æs paratur, nempe tota terra ex qua æs generatur, in
fornacibus in altum egerente uelut fuliginem quampiam, & fauillam, ſiue utcunque
appellare libebit. At ſi non terram, ſed lapidem nuncupare uelis, ex quo in fornacibus
ſecernendo partim fit æs, partim cadmia, partim diſpriges, nihil ſanè retulerit.
Sed & in argenteis metallis efficitur ſimili ſecretione ſiue generatione, aut quomodocum
uocare uoles. Quin & ex pyrite lapide in fornacibus uſto fit cadmia. Cæterum
abſque fornace in Cypro cadmia inuenitur: ac iure quiſpiam illam lapidem nunc pet.
Itaque in Solis, quo tempore ego in influa peregrinabar, pauciflimam etiam reliquium
erat cadmiae quæ in fornacibus prouenit. Verum lapidibus qui in montibus
& riuis reperiebantur, à metallis præfecto acceptis, eos in Afiam Italiam portaui
ad amicos: à quibus ſummam inibam gratiam, quòd ſe uel maximum munus accæpiſſe
dicerent, ut quæ alia omni cadmia multo eſſet præſtantior. Et talem certe meri
tò quis lapidoſam uocet cadmiam. At eius quæ combuſta eſt, aliam botryitin, aliam
placitin medici nuncupant. Botryitin quidem, quæ in editioribus domorum, in quibus
ſornaces extructæ ſunt, partibus colligitur. Placitin uero, quæ in inferioribus,
Ac liquet ſanè botryitin partium eſſe tenuiorum, crassiorum uero placitin, utranque
autem ui deficcandi, ceu alia metallica omnia, & lapidoſa terrena. Porrò præter deſiccandi
facultatem mediocriter item extergit. Attamen quæ in fornacibus colligitur,
igneæ facultatis aliquid habeat neceſſe eſt. Merito itaque lauantes eam, medicamentum
efficiunt mediocriter tum deficcans, tum extergens abſque mordicatione,
utile ad ulcera carnis impletionem poſcentia, & in oculis, & in toto corpore. Porrò
ulcera magnopere humida aut putrefcentia in corporibus impendiò mollibus, quacia
funt eunuchorum, puerorum, ac mulierum, eiusmodi cadmia adiuuat. At in du
rioribus & compactionibus, quæ ualentius deficcant requiruntur. Itaque illud fem
per memoria tenendum, ſermonem ad temperatam & mediam exceſſum naturam
in ijs quæ ita simpliciter efferuntur, referendum: puta quum dicimus medicamètum
aut ulcera carne implere, aut cicatrice claudere, aut aliud quiduis eius generis præſtare,
ad quam utique & nos reſpicientes, leuiter deficcatoriam abſterforiam, cad
miæ inſelle facultatem dicimus. In caliditatis autem & frigiditatis differentia, tempe
rata quodammodo exiftit cadmia, nempe neutrum inſigniter efficiens.

Cinnabari.

Cinnabari modice acre facultatē obtinet, Habet uero & adſtrictionis quippiam
Ciferis.

D

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. IX.

96

Ciferis. Pumex.

Punicem si inter matallica recenseas, calumniabuntur quibus animus prurit ac-
cufandi libidine: & si inter lapides ponas, lapidem esse negabunt: ac multo minus
terram esse concedent, nec marinorui haberi quodpiam uolent. Atqui alícubi tamen
de illo dicendum est: quippe qui in sarcotica indatur medicamenta, & ea quæ den-
tes extergunt, partim uſtionem non expertus, partim etiam uſtus, quando uidelicet,
alijs omnibus combustis ſimiliter, ſubſtantiæ efficitur tenuioria. Cæterum uſtione
quiddam acquirit acrimoniæ, quam rurſum lotione exuit. Videli autè poterit ſplen
dorem conciliare non tantum facultate, ſed etiam alſperitate: velut etiam ſi ſmirin,
aut teſtam, aut hoc genus quippiam tritum admoueas. Quæ certe & ipfa ſplendo-
rem afferunt, forte utroq, tum quia detergendi habeant facultatem, tum quia alpe
ritatem. Eundem in modum cornua deuſta dentes ſplendidos efficiunt.

Conia. Lixiuïum ex cinere.

Lixiuïum. Abluto cinere fit lixiuïum. Cinerem autem, uſtorum corporum re-
liquias Latini nuncupant, ſiue natura ſint lapidea, ſiue arborum animaliumue par-
ticulæ. Fit ergo lixiuïum pro eius quod eluitur natura: cius quidem quod empy-
reuma, ſiue igneam naturam habet acerrimam, ipſum quoque acerrimum est; cius
quod tale non est, etiam moderatius. Quare & ſepticis uocatis facultatibus com-
mifcetur, utpote cauſticam caliditatem poſſidens, ſed Propter ſubſtantiæ tenuitatem
citra dolorem adurens.

Cyanos. Cæruleus.

Cyanos ſiue maſculino, ſiue foemino genere pronunciare uelis: hoc medica-
men acri facultate est tum detrahendi, quam nacpeaetikuy uocant, tum digerendi, po
tentiore quàm Cinnabari. Ineſt quoque ei nonnulla adſtrictio.

Lepis, id est ſquama æris & ferri.

Squama alia est æris medicamen, multo utiliſsimu: alia ferri & ſtomœmatis. Quidam uero nominant & helitin lepida ſiue ſquamam. Omnes ſanè uchementer deſicant. At inter ſele diuerſæ ſunt, tum quòd alia magis, alia minus exiccat: tum quòd alia crassioris, alia tenuioris ſit eſſentia, quod ipplus minus ue adſtrictionis ſint participes. Helitis certe principem in deſiccando locum obtinet. Nam & ſubutiliſimæ omnium ſubſtantiæ est, nimirum quæ & æruginis nonnihil aſtumpſerit. Maiorem obtinet adſtrictionem ſquama ferri, & hac etiam maiorem ſtomœmatis: quamobrem ad contumacia ulcera meliores ſunt quàm ſquama æris. Detrahit & liquat carnem potentius ſquama æris, & hac etiam ualentius helitis. Omnes autem ſquamæ non inſtrenuè mordaces ſunt. Ex quo clarum est, quòd eſſentiæ ipfaru conſistentia non admodum tenuis est, ſed potius crassa. Siquidem inter ea quæ eandem uim obtinet, minus est mordax quod est tenuius: ceu ſuperioribus libris oftendimus.

Lithargyros.

Lithargyrus deſiccat quidem uelut alia omnia metallica, lapidea, terrena, me-
dicamenta, uerum omnium id efficit moderatilſime: & ſecundum alias tum qualita
tes, tum facultates quodammodo in medio est, neque manifeſtò excalfaciens, neq
refrigerans: modica tamen adſtringendi abſtergendicq facultas ei ineſt: quamobrem
inferior est & ſarcoticis medicamentis, quæ rediemi criter extergentia oftendimus, &
contrahentibus atque adſtringentibus. Cæterum ad intertrigines ſemorum utilis
medela est: quandoquidem utriusque iam dictæ facultatis leuiter est particeps. Iure
itaque medijs ordinis in metallicis habebitur. Proinde ea frequenter utimur ceu ma-
teria ijs miſcentes quæ ualentem facultatem obtinent ſiue mordicantem, ſiue ad-
ſtringentem, ſicut in liqueſcentibus ad pleraque medicamenta ceram adhibemus
tanquam materiam, quia ſcilicet & ipfa quodammodo medium tenet eorum quæ
ualentem facultatem poſſident.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Nitrum.

Nitrum dictum est supra in medio esse aphronitri & falis uirium: cæterum uftum
propius ad aphronitrum accedit, utpote ex uftione tenuius redditum: deficcat ita,
ac digerit: & si intrò in corpus fumatur, fecat & extenuat craffos lentos, fuccos po-
tentius multò quam fal. Aphronitrum uero, nifi grauis urgeat neceflitas, deuoran
dum non eſt, nimirum inimicum ſtomacho: quandoquidem plus etiam litro incli-
dit. Sanè ad fungos ſuffocantes ruſticus quidam uti eo affolet: & ſemper profuſe
probatum eſt, Cæterum nitro uſto ſimul & non uſto, & multò etiam magis eius ſpu
ma in talibus uti corſueuimus.

Melanteria.

Melanteria ex medicamentis eſt multum adſtringentibus, cum hoc quòd omnia
propemodum adſtringentia tenuitate exuperet.

Melan graphicum. Atramentum ſcriptorium.

Atramentum quo ſcribimus, admodum & ipſum deficcat aqua ſolutum: ulcera
autem igni ambuſta protinus illitum iuuat: at ſi acetum quoq; habeat, multò magis,

Mify.

In metallo Cypri, cuius modò mentionem feci, in montibus Solorum, domus
erat ingens, cuius ad parietem dextrum, fed ad nos utique qui ingrediebamur, ſini
ſtrum, deſcenſus erat in ipſu in metallum, in quo quaſdam conſpexi in longiſimum
porrectas ueluti zonas alias ſuper alias, numero tres: inſima erat ipſius foreos, ſua-
per quam erat altera chalciteos, ſuprema miſyos. Cæterum id temporis præſectus
metalli, his commonſtratis: Sicut, inquit, nunc aduenis in cadmiæ fornacariæ ino
pia, ita horum trium admirandas has uides diuittas. Itaque ego ingenti eius acce
pto pondere, primum quidem in Afiam, deinde Romam attuli, & uſque modò ha
bui, elapsi iam anni plus minus triginta. Et forte quadam abſolutum fuit hoc o-
pus aduſque octauum librum ante annos uiginti, nec adi'eſtus fuit nonus, partim
quòd lapides quaſdam nondum conſpexiſſem, partim ob alia negocia quæ mihi
interea temporis obuenere. Nunc autem quum nonum hunc librum cæteris adde-
re pararem, interea forte fortuna mihi accidit res ſpectatu longè pulcherrima, ac ſi
quiſpiam eam ſtudio ac induſtria magno cum artificio effeſſet. Nam quum miſy
opus haberem ad medicamen quodpiam præparandum, bolum eius accepi, quam
fere plena manu teneas, qualem ſane conſiſtentiam miſy non admodum ſolet habe-
re, quum in parua fruſtula diuſidatur. Miratus itaque inſolitam eius condenſatio-
nem, bolo fracta, extimum quidem miſy circumquaque reperi eius quod intus erat
uelut efflorescentiam. Porro ſub eo, inter chalcitin uidelicet & miſy, quiddam erat
medium uergens ex chalcite ad miſy, ex dimidio iam commutatum: principio enim
bolus fuerat chalciteos, cæterum quod in alto erat, perfecta erat chalcitis, nullam
dum alterationem experta. Hoc igitur ubi uidiffem, cogitatione repetens & in me-
tallo ita ſuper chalcitin nafci ipſum miſy, utærugo ſuperæs, in mentem ſubijt inſpi
cere quod ſeruabatur adhuc apud me reliquum ipſius foreos, nunquid & ipſum ul
lam accepiſſet mutationem in chalcitin: & quædam certe apparuit ſuſpicio, ut uidea
retur & ipſum forte longo tempore mutationem in chalcitin poſſe accipere. Itaque
mirum non eſt, tria hæc medicamina diuſdem genere facultatis eſſe, ſori dico & chal
citin, & miſy, tenuitate & craffitudine inter ſe diuerſa. Craffiſſimum enim eſt inter
ipſa ſori, tenuiſſimum miſy, mediam utriuſque facultatem habet chalcitis. Adurunt
uniuerſa hæc tria, & eſcharas quas uocant efficiunt. Attamen etiam ſi urăt, nonnihil
quoq; adſtringunt. Cæterum miſy admotum corporibus duris minus chalcite mor
dicat, tametſi ea non minus ſit calidum: uerum id habet beneficio tenuitatis. Porro
quum utraque hæc in decoſtionibus fundantur, & magis chalcitis quam miſy, ſori
tamen non liqueſcit, nimiru quòd lapidoſus ſit ac uehementius compaction, ſicut

rurſum

97

A rursum mily quia à congenito calore elaboratius est, ac proinde siccus chalcite, id est circo merito quoque ægrius liquecit.

Molibdæna. Plumbago.

Molibdæna similem lithargyro uim posset, tantum à media temperie ad frigidius paulum quid recedens. Sed nec abftergentis facultatis est particeps. Vtraque au tem hæc medicamina liquari possunt, ac non ut lapides, & cadmia, & arena liquationem respuunt, sed celerrime liquantur, ubi oleo additum nonnihil acutè est: liquantur tamen etiam admisita aqua, fed diutissima coctione. Porro ceu in Cypro Cadmia, quæ in montibus & ruibus nascitur, accipiebam, quæ & ipfa lapidis, ut dixi, species est: ad eundem modum Molibdæna cum multis aliis proiectam conspexi in una que ad Ergafteria ducit à Pergamo. Vocatur autem Ergafteria pagus quidam in quo & metalla sunt, inter Cyzicum & Pergamum, quadringentis & quadraginta stadiis distans à Pergamo.

Molibdos. Plumbum.

B
Plumbum facultatis est refrigeratoriæ. Siquidem non modò multam habet sub-
ftantiam humidam à frigore congelatam coactam, fed & aëriam, paucam autem
terream, Igitur quòd plurimum habet effentiæ humidæ à frigore coactæ, indicium ti
bi eſto, quòd ubi admotum est igni, celeriter fundatur fluat. Quòd uero & aëriæ
fit particeps, hoc habeto signum. Omnium quæ novimus, unicum plumbum tum
mole ipfa, tum pondere augetur, ſi condatur in ædibus subterraneis aërem habenti-
bus turbidum, ita ut quæcunque illic ponantur, celeriter fitum colligant. Tum etiam
plumbea ſtatuarù uincula, quibus earum pedes annectuntur, sæpenumero creuiffe
uifum est, & quædam adeo intumuiſſe, ut ex lapidibus dependerent crystalli modo
uerrucæ. Atq[ui] hæ probabiles quidem ſunt humiditatis eius frigiditatis notæ, prius
quam experiaris: cæterum scientificæ & certæ per experientiam cognoscuntur. Præ-
parato igitur mortario, ſimulq[ui] piftillo, utriſque ex plumbo, inſunde quemlibet li-
quorem, ita q[ui] terito ut & piftillus, & plumbeum mortarium succum quendam red
dat: id quod ex utroque conſtabit, multò erit frigidius quam liquor ipſe fuerat. Licet
autem & aquam, & uinum tenue aqueum, & oleum inſicere, aut quiduis euſino-
di. At ſi etiam plus efficere succum uoles refrigeratorium, oleum omphacinum ſit,
aut roſaceum, aut melinum, aut myrtilum. Porro ſi ſucco qui proueniet uti uoles,
optimum habebis remedium & ad phlegmonas in ſede cum ulcere aut rugis, & ad
eas quæ in pudendis, teſtibus & überibus conſiſtunt, ſimiliter aduerſus cæteras o-
mnes fluxiones incipientes, quæ aut in inguina, aut in pedes, aut in alii quemuis ar
ticulum decumbunt. Sed & ulceribus rebellibus utile est. Nam ad cancros eo utens
uirtutem medicamenti mirabere. Quòd ſi celeriter multum fucci plumbei uoles col
ligere, conare in ſole terere, aut quocunque certe modo aëre excalſaſto. Multò autem
utiliſſimum habebis medicamentum, ſi adſufo refrigeranti succorum quopiam te-
ras, ceu ſemperuiui, cotyledonis, intybi, lactuca, chondriles, p[il]liij, omphacis, portu
lacæ. Porro ſi qua horum non facile in succum soluuntur, uelut portulaca, miſceto il
lis aliorum succorum quempiam, uelut omphacis: qui & ipſe per ſefe prædicto mor
tario inditus medicamentum efficit refrigeratorium longè pulcherrimù. Quin & in
laminam diductum plumbum ipſum per ſefe athletarum ſefe exercitantium lumbis
inſternitur, ubi Veneris ſomnijs uexantur ſic: nimirum haud obſcure eos refrige
rans. Sed & bractæa tenuis probe ganglio illigata plane ipſum diffipat. Illigabit autè
probe quiſquis ab Hippocrate didicerit in ipſam noxam potius firmandum, quâm
hinc uel inde. Mirum ergo non est, ſi plumbum crematum, ac rurſus abſuum, refri-
gerantis efficiatur facultatis, quum ante lotionem miſtæ fuerit. Et hoc ipſum medica
men, nempe plumbum combuſtum, bonum est ad ulcera rebellia. Vi bi uero lotum
fuerit, multò optimum medicamen est & ad ulcerum impletionem, & ad eadem cica
trice obducenda, Conuenit & Chironis quæ uocant ulceribus, & cancroſis omni-
Rr

Rr

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
bus, tum ipfum per ſele, tum medicaminum ad cicatricem perducentiū, quibufdam
commifum, quale eſt quod ex Cadmia conficitur. Cæterum ſoluendum eſt princi-
pio, ſi copioſa ſit fanies, quotidie: ſi minus, tertio aut quarto quoq die. Verum foris
ſpongiam imponito aquæ frigidæ: quæ ſi deficcetur, rurſum mergatur. Sed hæc fu-
ſius quam pro inſtituto diximus, pluſculum ſermonis affinitate prouecti. At tempus
iam eſt ſequentia deinceps perſequi.

Oſtracon. Teſta.

Teſta deficcandi uim poſſidet, atque abſtergendi, maxime quæ ex fornacibus eſt, quòd uidelicet toſta ſit. Quocirca Emplaſtrus quæ uocant Hepheſtiada, ex hac præparata u. uidelicet, optimum eſt medicamen inducendæ cicatrici.

Pompholyx. Spodium.

Pompholyx fit & in æris fornace, uelut & Cadmia, ſitq & dũ in fornacibus Cad-
mia uritur, ut in Cypro. Quũ enim præfectus ad æris fornacem inſtructas res nô ha-
beret, præcepit ex ipſa Cadmia præparari (præſentibus atque inſpectantibus nobis)
pompholyga, uidelicet minutiis Cadmię fragmentis in ignem coniectis, qui ante aera
rium iacebat follem, Camera erat incurua, nufquã pertuſa, ſed integra, quæ egeſtam
ab uſta Cadmia fauillam excipiebat: quam ubi collegiſſent, habebant pompholyga,
At quod reflectens in pauimentum recidebat, ſpodos eſt quam uocant: quæ pluri-
ma ubi æs in fornacibus uritur, colligi aſſolet. Quidam eam ſpodium neutro genere
pronunciant. Cui uidetur ſimilem habere facultatem quod uocant Antispodium,
At ego illo ufus ſum nunqua, quum large mihi ſemper pompholyx ſuppeteret. Nec
enim quiſquam ubi hæc adſit, ſpodio uti uelit, nedum antispodio. Eſt autem pom-
pholyx medicamentum propè omnium quæ citra morſum deficcant, ſi clota fuerit,
præſtantiffimum: quamobrem ad ulcera cancroſa idonea eſt, & ad alia omnia mali-
gna. Itaq inditur collyrijs quæ ad oculorù imponuntur fluxiones, quæq bullas ſiue
puſtulas in eis natas curant. Præterea ad pudendorum ac ſedis ulcera optimum eſt
medicamen, nimirum ſine morſu deficcans. Sed non eſt huius negoci, in iltis diutus
immorari.

D

Sandarace.

Sandarace urentis eſt facultatis, ceu Arſenicum quod uo cant, Merito itaque eam digerentibus facultatibus commifcent, atq extergentibus.

Sandix.

Sandix qua ſit facultate prædita, in ſermone de pſimythio explicabitur.

Scoria.

Scoria omnis reficcatoriū medicamen eſt, potiſſimum autem ferri. Siquidem ad leuorem redigens ipſam in aceto quamacerrimo, poſteq decoquæ, ad aures quæ longo iam tempore pure fluxerunt, ea uutor pro medicamento maxime exiccatorio, adeo ut mirentur qui præparantem me uident, & ante rei periculum fidem non ha- beant, aures tale poſſe ferre medicamen. Porro argenti ſcoriam proprie helcyſma ap- pellant. Verum emplaſtris quibufdam reficcatoriæ facultatis commifcetur.

Stimmi.

Stimmi: ad facultatem deficcantem adiunctam habet hoc medicamen adſtriciu
nem: quamobrem & ocularibus medicinis commifcetur, & illis ſcilicet quæ conſor
mantur in collyria quæ uocant, & ſicct, quæ utiq ſicca collyria cognominant.

Stypteria chſiſte, & chſtrongyle, & hygra. Alumen chſible, rotundum, & humidum.

Stypteria: huius medicamenti nomen ab adſtrictione deductum eſt: nam adeftilli
uehementiffima. Cæterum quum ſit craffarum partium, tenuior quodammodo eſt
quæ uocatur chſiſte, hoc eſt ſiſſilis; proxima eſt chſtrongyle, & aſtragalote, Admodum
autem craffa eſt tum liquida, tum placites, & plinthites appellata.

Titanos.

98

A

Titanos. Calx.

Calx, uiua quidem, quæ &ar;besos Græcè dicitur, uehementer urit, adeò ut cruftas efficiat: extinet a uero protinus etiam cruftam molitur & ipfa; at poft diem unum aut alterum minus urit, minus q[ui] inducere cruftam potest. At uero temporis progresſu prorfum nec cruftam quidem gignere queat, tametſi etiamnum calfaciat, carnem q[ui] liquet. Porrò ſi lauetur in aqua, ſuam mordacitatem exuit, efficit q[ui] nuncupatæ Græce noviaq[ui], Latinè lixiuiq[ui]. At ipfa abſque morſu reficcat: ac ſi bis terq[ui]s, aut amplius abluta fuerit, planè mordacitatis expers constituitur, ac ſtrenuè abſq[ui] mordacitate exiccat.

Hydrargyros.

Hydrargyrus non eſt ex ſponte naſcentibus medicamentis, ſed ex ijs qua præpa rantur, uelut p[ra]ſimythium, ærugo, p[ra]ſicum, lithargyros. Nullum autè eius feci peri culum, neq[ui] quòd interimat ſi deuoretur, neq[ui] ubi foris admota fit.

Phycos.

Phycos cuiusnam fit facultatis, ubi de p[ra]ſimythio agetur, exponam.

Chalcanthos. Atramentum ſutorium.

B

Chalcanthos. Forte fortuna & chalcanthum in chalcitin transire c[oe]ſpexi. Aspor taui enim ex Cypro & huius medicamenti ingentem copiam. Extimum eius omne poſt annos plus minus uiginti chalcitis effectu eſt, intima eius parte chalcanthi ſpeciem feruante. Quamobrem & uſque in hunc diem quod ſic mutatur afteruo, obſer uans dum ad imum juq[ui] uoluentibus annis procedat mutatio, ceu chalcitidis quoque in Misy: ut eſt ante poſitum. Cæterum mirari ſubit de hoc medicamento, quo pacto uehementiffimæ adſtrictioni admira eſt caliditas non inſtrenua. C[oe]ſtat ergo quòd omnium maximè condire feruare q[ui] carnes humidas potest, nimirum calidita- te humiditatem abſumens, atq[ui] adſtrictione ſubſtantiam contrahens atq[ui] c[oe]ſtipans. Hoc enim opere nonnihil etiam humiditatis ipſius exprimit. Conſtringit uero, deſic cat, atq[ui] contrahit in ſefe totius ſubſtantiam carnis. Porrò quo tempore in Cypro di- uerſabar, hunc in modum medicamentum hoc colligi conſpexi. Domus erat magna quidem, ſed humilis, ingreſſui in metallum obiecta. Ad parietem autem domus ſini-ſtrum, qui erat ingredientibus dexter, effoſſus erat ſpecus in continentem collem, ea latitudine, ut tres ſefe uiri in eo contingentem: tanta uero altitudine, ut uiro ſummè procero recto liceret incedere. Specus hic decluijs quidem erat, ſed non planus, ue- rum multis locis præruptus. Porrò ad finem eius qualiſi in ſtadium porreſtì, lacus erat aque uiridis & crasſæ, calore tepenti. At in toto deſcenſu calor ſimilis qualis in pri- mis balneorum ædibus percipitur: quas, quòd in eis corpora præmolliri ſoleat, pro- malacteria appellare conſueuerut. Aqua uero quotidie guttatim ex pertuſo colle de- ſtillans, quatuor & uiginti horis totius diei ac noctis colligi aſſolet ad amphoras Ro- manas qualiſi octo. Eam uincit quidam in p[ra]ſcinas quaſdam quadratas fictiles in do- mo ad ingreſſum poſita ſitas efferebät, in quibus paucis diebus c[oe]ſcreſebat ſiebat q[ui] chalcàthus. Mihí uero ubi ad terminu effoſſi ſpecus deſcendiſſem, ubi uidelicet tepi- da hæc uiridis q[ui] aqua colligitur, æris odor uſus eſt ſuffocans, & toleratu difficilis, chalcitin æruginem q[ui] redolens. Et aqua quoq[ui] guſtu preſerebat qualitatè eiusmodi. Eapropter & nudi, & cum ſumma festinatione amphoras uincit exportabat, nec lon giorem illic moram perſerre poterant, ſed celeriter recurrebant. Accenſi autem erat mediocribus in ſpecu interuallis lychni, qui ec ipſi longo tempore durabant, ſed ce lerrimè extinguebantur. Hunc ergo ſpecum pedetentim excauat[ur] multis annis, ab ijs tunc didici. Hæc enim, inquiebant, aqua uiridis quam uides ex colle in lacum ma- nantem, ſenſim ſe ipſa minor effici aſſolet. At ubi propè adeſt ut deſinat, ruſum uin- ſtì, quod continens eſt ipſius collis, perfodere pergunt: euenit[que] aliquando olim ut ſubito quicquid perſoſſum eſſet concideret, omnes q[ui] ad unu occideret, ac tota uiam corrumperet. Id ubi fit, alio foramini fodiendo eouſq[ui] inſiſtunt, quoad rurſum aqua illis adſit. Hæc habui quæ tibi de chalcantho exponenda cenſerè, & ſanè ſortaſſe no

Rr 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. necessaria, cæterum quæ ſcire præſaret quem ignorare. Memineris autem, quòd ad ſtraſſtram manum ingredientibus conspectum nobis dixerim metallum forcos, chalci teos, & mifyos: ut ex his conijcere liceat, aquam pluuiâ totius collis terram illam col luere atque abluere: ex qua ſponte quidem fiebat ſori, mify, & chalcitis: & per forna ces æs, cadmia, pompholyx, ipodium, & diphriges.

Chalcitis.

Chalcitis: dictum de ea eſt in ſermone de Mify: nunc autem tantum dixiſſe ſufficiat, quòd miſſas habeat adſtringentem acrem, facultates. Cæterum uincit acris, ut quæ adeo eſt uehemæns, ut carnem urat, uocatam, escharam efficiat. Vſtum hoc medicamenten minus quidem mordicat, cæteru non minus deſiccat: ſed & adſtrictio-nis non parum remittit. Itac, undequaqua melior eſt chalcitis uſta quam quæ non uſta eſt, nempe partibus tunc quidem tenuioribus, ceu alia omnia combuſta, ueru haud aſſumpta acrimonia, uelut in alijs multis accidit. Didicilpi porrò, quòd uſta omnia ſi lauentur, moderatiora reddantur, minus, mordacia.

Chalcos cecæumenus. Aes uſtum.

Aes uſtum habet & acrimoniâ quandam: ſed & adſtrictio-nis eſt particeps. Proinde ſi lauetur pulchenimum eſt medicamen inducendis cicatricibus: quanquam id ipſum præſare & antequam lauetur poſſit, poſtiffimum in carne duriore: alioqui in molliore commodius eſt quod abſlutum eſt.

Chalcu anthos. Flos æris.

Flos æris tenuioris effentiæ eſt aut æs uſtum, aut ſquama. Merito itac, ex eo faciis collyrijs extergût auferunt, ſupcilioru magnas asperitates, quas uocat ſycoſas.

Chryſocolla.

D. Chryſocolla: & hoc medicamentu eſt quæ carnè liquant, non tamen ualen ter mordicat, quan, ſit facultate admodum digerente deſiccante, Igitur quidam id modò quod in metallis inuenitur ita nominant: alij uero id quod in æreo mortario piftillo, æreo ex pueri urina præparatur, id quod quidam inter æruginum differentias numerant. Satius uero eſt ipſum preparare tempore æſtuo, aut cei te ære prorium ca lido, urinâ in mortario terentes. Præſtat autem æs, ex quo mortariu piftillum, conficias, rubrum ſit. Nam quo æs mollius fuerit, eo plus circumagendo piftillo deteritur. Hoc medicamentu aptiffimum eſt ulceribus contumacibus, tum per ſe, tum alijmiſtum, ut in opere de componendis medicamentis referetur. Nunc autè id nouiſte ſat eſt, quanto plus quam chryſocolla metallica deſiccat, minus, mordicat, tanto etià ipſam excellit tenuitate. Ipsam tam chryſocolla illam ſi uras, multo tenuiorè efficies.

Pſimythium. Ceruſſa.

Pſimythium: & hoc medicamen teſtimoniu præbet modò dictæ facultati. Nam ſi ex acri aceto ſoluatur, guſtu tamen neque acre erit, neque mordax, ſed emplasticum & refrigeratorium: facultatis ærugini diffimillimæ: tam eti & illa coficiatur aceto æs diffoluente. Porrò ceruſſa aduſta, in ſandyca quam uocant tranſit, medicamentum ſeipſo tenuius, nondum tamen excalfaciens. Phycos autem ſeruata ceruſſa frigiditate tenuitatè aſſumpſit, ut per eam in profundum altum, corporum quibus admouetur, uis eius penetrare ualeat.

Pſoricum.

Pſoricum. Conficitur hoc medicamen dupla chalcite admiſta lithargyro: ante ta men utriſc aceto acerrimo ſolutis, ſic, in ollam nouam coniectis, quam ſimo æſtate media diebus quadraginta obrutam ſepelies. Hoc medicamen deſiccatorium eſt, ſi mul, minus chalcite mordax; nimirum quum partibus ſit tenuioribus.

NONI LIBRI FINIS.

CLAVDII

99

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM

FACVLTATIBVS LIB. X.

Theodoricus Gerardo Gaudano interprete.

BHIL eorum quæ nunc dicenda ueniunt, magnopere iuuare poterit eos, qui ea quæ principio huius tractationis, primis uidelicet quinque libris tradita sunt, ignorat: imò quædam fortibus noxæ occaſio erunt illi, qui quum ſcriptis hic medicamētis uti uolet, rationem ſamen ac methodum non habeat. Tanquam itac: illa didiceris, ita tecum uerba faciã, repetita totius tractatus ſumma. Oſtenſum eſt, medicamen: ta, quæ effectricibus nominatis qualitatibus agunt, nempe caliditate, frigiditate, hu miditate, & ſiccitate, harum miſtione effici acerba, auſtera, ſalfa, ſalſuginola, amara, æria, dulcia, præterea extergentia, repercutientia, attrahentia, emollientia, urentia, ſepti ca, cruſtifica: ad hæc ſecundum alias actiones magis ſpeciales farcotica, ſynulotica, glutinatoria tum ſiſtularum, tum ulcerum, aut carnis excreſcentiã detrahentia. Oſten ſum quoque eſt, quo pacto uniuersalis facultas experientia unica demonſtratorie inueniatur, nec ea uulgari & quauis, ſed quæ cù dictis adhibeatur limitationibus. Cæ terum inuenta ſemel facultate uniuersali, nulla inſupere experientia opus eſſe ad par ticulares actiones, niſi ad confirmatione eorum quæ ratio reperit. Sic ergo nunc quoque iudiciu faciamus propoſitæ materiæ, quæ eſt ea quæ ab animantibus accipitur. In tribus enim libris qui inſequuntur quintum, nempe ſexto, ſeptimo, & octauo, ma teriam ad plantas attinentem exſpoſimus, non ſane omnem quæ uniuerso terrarum orbe reperiatur, ſed quantu nobis experiri eius datum eſt. In ſuperiore uero qui eſt to tius operis nonus, eam quæ uerſatur in terroſis ac lapidoſis, enarrauimus. Reliquium porro nunc eſt, ut eam quæ ab animalibus ſumitur materiam, qui in nomenclaturarum primis uifitur litteris. Porro ſicut in plantarum materia etiam de ſuccis, qui ex ipſis ſiunt differuſ, ita nunc quoque non ſolum edocebo ſolidarum in animalibus partium facultatem, ſed eorù quoque quæ in ipſis continentur, puta pituitæ, bilis, ſanguinis, urinæ, ſtercoris, & ſimilium. Igitur in ijs quæ ſuperius ſunt dicta, haud ita multa particularia eorù quæ in materiis cōſcripta ſunt à medicis, ignota mihi fuere: uerum operà dedi, ut ipſe per experientiam facultates eorum cognoscerê. Quòd ſi quid ignorabam, plane nec de illo quicquam conſcripſi, haud credendum alijs cenſens, ne de uno quidem eiusmo: di, quòd certum habeam nonnullos multa mentiri. At in præſenti materia non ita ſe res habet. Ingenue ſiquidem fateor, complura eſſe tum partium, tum liquorum in animantiu corporibus comprehenſorum, quorum nullius eiusmodi ſeci periculum, cuiuſmodi quidam ſcriptum reliquerunt. Siquidem quædam eorù abominanda detestanda eorum ſunt, quædam etiam legibus uetita: de quibus haud ſcio quo pacto ſcribe: te licuit Xenocrati, homini non olim nato, ſed proauorum noſtrorum ſeculo, quum imperium Romanum hominibus ueſci uetuiffet. Atque ſanè, tanquam ipſemet fue rit expertus, magna profectò fiducia ſcribit, quosnam affectus curare ualeat come: ſum cerebrum, aut carnes, aut iecur humanum: quos autem capitis, ſura, & digitum ſoffa partim uſta, partim uſtionem non experta: quæ denique & ſanguis. Sed hæc ſanè tametſi contra leges ſunt, non tamen ſunt ſceda atque abominanda. At po tio ſudoris, aut urinæ, aut menſium mulieris, abominanda detestanda eſt: atque horum in primis ſtercus: quod tamen ſcribit Xenocrates, ſi oris ac gutturis partibus

Rr 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C inungatur, & in ventrem deuoretur, quid præstare ualeat. Scripfit etiam de aurium A
fordibus deuorandis. At ego ne has quidem unquam deuorare suftineam, ne si in to
tum quidem morbo deinceps liber degerem. Atq[ui] his etiam magis abominandum
puto stercus. Eft[que] probrum grauius homini modesto audire κοπροφάγου, hoc eſt ſter
coriuorum, quam fellatorem aut cinædum: & inter fellatores magis execramur qui
phæniciffant, quam qui lesbiantur. Cui non diffimile mihi uidetur perpeti qui men
ſes bibere ſuſtinet. Iaq[ui] horum nemo periculum facere non auerſabitur, hominum
certe ſecundum naturam habentium: neque infuper que tametſi modeſtiora uidean
tur, tamen etiam ſceda ſunt, nempe partem aliquam corporis ſtercore inungi perpe-
ti, ob affectum ſcilicet ſi quem patiatur: aut humano ſemine, id quod γόνον, hoc eſt
genituram, appellare ſolet Xenocrates: ſummâque diligentia diſtinguit, quænam
ipſa genitura ſola illita, quæ uero ubi ex ſinu mulieris poſt coitû ſuri effuxerit. Nam
ingens ſit medicamentorum penuria oportet, ubi quis quò chimethla, ſiue pernio-
nes curet, ſuri ſemen conquirere cogitur, quod in mulieris congreſſu intus non re-
manſit, uerum effluxit, atque effuſum eſt. Atque pleraque ſane eiufmodi materiae
ſpecies eſt in ijs, quæ de utilitate ab animalibus percipienda, ab illo ſunt conſcripta:
Siquidem nō quam uim habeat epota urina, aut deuoratum illitum ue oris partibus
ſtercus duntaxat hominis enarrat, uerum etiam aliorum cuiuſque animalium, atque
alia etiam non pauca rarorum & paratu difficilium, puta quum elephanti aut equi
Niloi meminit. Nam befſtian: ſeu feram regiam, quam uocant Βασιλείαν θησίου, ne uis-
dere quidem unquam contigit: & ſi uera ſunt quæ de illa referuntur, periculorum
etiam eſt uel propè accedere ad hoc animal. Non diffimilia ijs quæ à Xenocrate ſcri-
pta ſunt, & ab alijs prodita ſunt de animalibus, ex quibus & ipſe Xenocrates p[er]a-
exſcripſit. Nam unde illi tantarum talium e[que] rerum experiundar[ui] ſuſſet copia: ſane
rex quondam noſter Attalus quum ambitioſſimè talia ad experientiam conquire-
ret, tamen pauciora ſcribere conſpicitur. Porro quidam Ateuristi eandem tractatio-
nem cōmendans, enarrandam mihi tradidit: cæterum iudicio meo nec illa quidem
etiam ita ab illo conſcripta eſt, ut omnia ipſe fuererit intuitus, oculis e[que] ſuis præſens con
ſpexerit. Proinde nec ego bafiliſcorum, aut elephantorum, aut equorum Niloorum,
neq[ui] alterius cuiuſqua, cuius ipſe periculum non fecerim, meminero, Porro [af]λαβη-
ωγωγίμωμ, ὀνειροπομωωυ & μυσηβρωυ (ex induſtria enim ipſa illorum nomina re cenſui)
plane nec ſi abunde illa forem expertus, mentionem facere in anīnum inducerē, ſi-
cuti nec letalium medicamentorum, aut ut ipſi uocant, πασθοποιώυ. Nam illa ſanè ridi-
cula ſunt, cōſtringere ac uincire aduerſarios, ut in iudicio nihil poſſint eloqui, aut gra-
uidæ aborſum afterre, aut ut ne unquam deinceps concipiat efficere, & quæcunque
eius ſunt generis. Sane horum p[er]aqua[que] uel antequam facias periculum, ſcire licet ſe
impoſſibilia, quædam uero poſſibilia, cæterum uitæ mortaliu[m] noxia. Itaq[ui] ego, per
deos, admiror, qua cogitatione, quóue consilio ad ea ſcribenda quidam accesserint,
Nam quæ uirenibus dedecori atq[ui] ignominię ſunt prodita, quo paſto ſibi poſt mor
tem gloriæ fore ſperarunt: Itaq[ui] ſi regia poteſtate præditi in hominibus morti conde-
mnatis illa experiretur, nihil graue cōmitterent. At ubi totam uitam degunt priuati,
atque eiufmodi poteſtatis expertes ad ea ſcribenda accedunt, duor[ui] alterum nec[e]ſe
eſt: Aut enim ſi experti non ſunt, ea cōſcribunt quæ ipſi ignorant: aut ſi experti ſunt,
homin[ui] omnium ſunt uel impiſſimi, qui experiu[n]di gratia hominibus innoxijs per-
nicioſa medicamenta exhibent, ac nonnunqua etiam honeſtis ac probis uiris. Nam
quidam medicis duobus ad unguentariorum officină conſpectis, attulit ad eos mel,
uenditur[us] ſcilicet: illi ubi guſtallent, de precio diſceptant: at h[ui]c tanquam illi parum
offerrent, propere ſubducit ſefe: uerum medicorum neuter ſeruatus eſt. Itaque non
minus qui ſcribunt, quam qui talia perpetrant, immo magis etiam odio digni ſunt:
quanto ſcilicet minor iniuria ac ſcelus eſt, quod ſolus facias, quam quod c[ui] mulus.

Deinde

DE SIMPLICÍVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. X.

100

Deinde cum eo qui perpetrauit moritur & malorum theorematum experientia: at eorum qui scriptis prodidere, immortalis est, malitiæ arma prauis hominibus suppe ditans, Iam igitur nos dicamus de ijs rebus quæ humano generi sunt utiles, utuque quarum fecimus periculum.

### Hæma. De sanguine.

Anguis: intelligendum uidelicet est animalis secundum naturam habentis; nam is re uera sanguis est. At melancholicus, aut picrocholus, aut pitui tofus, aut ferosus, aut putridus, sanguis est miltus, ex sanguine scilicet uero, & succo, aut sanie illi permisita. Tum ipfius quoque sanguinis naturalis in quoque animali alius est liquidior, alius ficcior; hic magis, ille minus calidus. Nam frigidus sanguis nullus est.

### De sanguine fuillo.

Sanguis fuillus humidus est, & minus calidus: humano maxime temperie similis. Siquidem & carnes suum humanis sunt similes. Comperti enim sunt hofpites & coqui complures, qui humanas carnes pro suillis uenderent: tam esti qui eas ediffent nullum omnino dificrimen percipere potuerint. Quin & ipse narrantes audiuì uiros fide dignos sele in diuerforio publico ius eſitaſſe delicatù cum carnibus ſuauifflimis: cæterum quum iam penè ſaturi eſſent, inueniſſe digit partem anteriorem, quæ uide licet ad unguem est: quo perculſi, ac metuentes eos quæ agebant in diuerforio, ne ſci licet se quoque uorarent, ceu ei rei affueti, protinus quidem illinc exiere, ac uomitu reddiſtis quæ ederant, ita iter denuo ingreſſi ſunt. Sed & in ipſo facinore homines maſtantes deprehenſos non ita multo poſt referebant. Ita, quid eure quifpiam exiſtimet ſuil lum ſanguinem humano eſſe ſimillimum. Ex tali enim sanguine tum prima conſtat generatio, tum poſtea nutritio carnibus. Itac, quifquis ſanguinem humanum morabole alicui utilem eſſe ait, in ſuillo primù id comprobet: ac ſi non eandem, faltem similem actionem oftendat. Nam eti aliquatenus inferior ſit humano ſanguine, faltem affimile quippiam efficiet: quo cognito, ab humano pleniorè fore utilitatem ſperabi mus. Nam ſi ne paulum quidem promiſſis respondeat, non erit cur in humano expeſiri oporteat. Quippe similia efficere poſse similia, experti ſumus. Nam columbæ ſan guinem Pergameni noſtri, atque aedeo per totam fere Aſiam qui capitis oſſa conſracita perforant, in crassum cerebri inuolucrù effundere affolent. Poſtea quidam quù haberet palumbum, nec eſſet ad manum columba, ufus eſt palumbi ſanguine, & tam men ſeruatus eſt homo ille. Et alius turturem eundem ad ufum applicans, nihil hominem læſit. Siquidem ſimilibus ad eſdem uti affectus, ubi quæ antea expertus iſis non adſunt, unum eſt ex confedſſis, & experientia comprobatis. Et humanæ uitæ ple raque hunc in modum peraguntur.

### Hæma perifteras. Sanguis columbæ.

Porrò quoniam exempli uice mentionem feci ſanguinis columbini, nihiло detentius fuerit iam ipſum ſermoni proponere. Siquidem eo ad hypophagmata in ocuſis conſiſtentia quidam utuntur, protinus uidelicet ſumentes qui ex animante maſta ta eſſuit. Nam calidum in hypophagmata affundunt, uenis ad alarum exortus inacilis, quo uidelicet ad multos ufus idem animal ſufficiat. Alter pullorum tenerotum extractis pennis (sunt autem hæ molles, & filſulas humore plenas obtinent) eum ipſum humorem exprimebat, oculis inſtillans. At alijſ medicis controuersia fuit, pulline ſanguinem, an columbæ adultæ meningi affundere oporteret & an matris, an foæminæ. Ego uero ſexcentos noui eorum quibus Romæ perforata fuere capiitis oſſa, nec quicquam ab ufu roſacei citra columbæ ſanguinem, offenſos. Verrum id calidum ſit æque atque columbæ ſanguis, nec eſſe est. Ac fortaſſis ipfa tantum caliditatis in contactu moderatione eſt utilis, haudquaquam eximia & inco.

Rr 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

gnita facultate. A det illi quoq bona facultatis temperatura. Sed quid hoc: Nam & hæc rofacco ineſt, præter quam quòd leuiter adſtringat. Itaque melius inuenire nihil poſſis in capite perforato, quam ut rofacco probo utare. Indicaui autem ſuprà, quo pacto oporteat roſaceum, de quo queri no liceat, præparare. Sed & collyria ſunt plura ſima quæ medeantur hypofphagmatis, & maxime quod plurimâ recipit myrrham, quale eſt quod à Damocrate compoſitum eſt, quod uocant díafmyrnon. Secundo ſunt quæ habent muſum thuris: poſt quæ ſunt quæ ex croco conſtant. Quin & ſe[n]nigræci ſuccus ſanguine columbino in hoc utique præſtat. Quid ergo moramur aut columbos, aut palumbos, aut turtures? quum omnium medicamentorum paratu facillimum habeamus ſœnumgræcum? tum memorata collyria in promptu ſeruetus? Ad eundem modum nec noctuæ ſanguine ad difficulter ſpirantes egebimus; quanquam ſunt qui non ſanguinem bibendum exhíbeant, ſed ipſam ſubeant coram edere ex albo iure. Ac ſanguinem quidem alij aquæ, alij uino inſtillantes exhíbent. Et fuit etiam quidam qui immodice hunc ſanguinem apud mulierem affide difficulter ſpirantem extolleret: & quum rogarem, qualem ab eo ſciret curatam ſpirandi difficultatê, ne id quidem nouerat quod plures eſſent. Et ſanè in muliere quidem eſt ufus, uerum profuit nihil.

Hæma nycteridos. Sanguis uespertilionis.

D

Sicut nec ſanguis uespertilionis: quem ſcribùt quidam ſi uirginum überbus illatur, plurimo ea tempore ab extubatione tueri. Eſt autem & ipſum falmus: ueluti & quòd enaſci ſub alis pilos prohibeat: id quod rectè Xenocrates tanquam men dacia calumníatus eſt. Verum ipſe cenſet poſt illius ufus aut chalcanthon inſpergendum, aut ſemen cicutæ. Aitò ubi hoc factum erit, aut prorfum pilos non prodi turos, aut certè lanuginosos: ceu leue atque exſile medicamentum adderet cicutæ ſe men, ac non per ſele ſufficiat ſtrenuè refrigerare partes quibus fuerit impoſitum. Alij uero & puerorum pudendis ſanguinem uespertilionis illinunt, credentes ita diuillime eas partes à pube ſeruari poſſe immunes. Atqui no oportebat putare diutissime, uerum perpetuo fore tales: uelut exſiſtimant & alas. Ergo ex refrigeratione partis ue hementi eiusmodi quippiam poſſe contingere, non eſt à ratione alienum. Non tamen adeò frigidæ facultatis eſt uespertilionis ſanguis. Nam in totum nullus ſanguis frigidus eſt. Sunt tamen non pauci qui pro alimento habent ſanguinem leporis, gallinarum, & caprarum: uerum leporis & gallinarum complures etiam eorum quiur bes incolunt: at agrestes uentres fuos caprarum ſanguine una cum adipe implent, uti Homerus ait ſolitos ſponſos Penelopes. Sed nunc non tractatur de ijs quæ ciborum loco ſumuntur, ſed quæ adhibentur ut medicamenta. Sed quædam ſunt, uti ſuprà poſui, alimenta ſimul & medicamenta: quorum hic facienda mentio eſt quatenus medicamenta, non quatenus alimenta. Etenim qui aqua inter cutem laborantibus ſanguinem caprarum cum melle exhibuerunt, eum ut medicamen, non utalimentum obtulere: tum qui ad dyſenteriam toſto eo, & ad uentris fluxuè ſunt uti. Vi detur mihi quiſpiam crasſam eius eſſentiam & terream cum caliditate exiccatoria am eſſe ſuſpicatus, ad hunc ufum perduſtus. Porro galli gallinæ ſanguinem quum ab ipſis ad meningum hæmorrhagiam ſcriptum inueniſſem, nec magnum quippiam effecturum ſperaui, nec aufus ſum experiri. Simul enim metuebam, ne curioſus & ſtolidus uiderer, ſi tantis, tam probatis remedijs ſemel præteritis, confiderem ſanguinem gallinaceum illis plus poſſe præſtare. Simul uero quum eiusmodi ſanguinis eruptio admodum ſit periculosa, non eſt mihi uſum fore honestum, ſi ad ea quæ inſpiorata eſſent, tranſiſſem. Siquidem periculosa eſt eiusmodi experientia, & quæ ſolis regibus in homines noxios meritò uſurpatur. Desperabam uero etiam de ſanguine agnorum, quem quidam comitiali morbo mederi potum ſcripſerunt. Ita q[ui] nec hunc quidem etiam experimento dare ſum aufus. Quod ſi quis experiri uoleſt, cèrtò ſcio damnabit qui talia ſcripſerunt. Siquidem quæcunque potu iuuant epilepti.

cos, ea

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS. LIB.

X.

101

A. cos, ea facultatis sunt incíndens. At sanguis agninus omníui minimè talis est, Porrò quod de hœdorum sanguine prodi dit Xenocrates, quum exístimatèm non eſſe im- poſſible, ratus ob aceti miſſionem poſſe aliquid efficere, perfuſaí cuidam in agro de- genti, ac rei ruſtícæ quidem ſtudioſo, cæterum primis diſciplinis erudito; retulitque ſe in duobus ſanguinem expuentibus ufus, nonnullam utilitatem expertum, Cæte- rum illorum neuter, ex ijs quæ mihi narrabat, nec ex arteria, neque ex larynge aut pulmone expuſit ſeu ufus est, Xenocrates igitur in primo libro de percipienda ab an- mantibus uulitate, ubi de hœdis differit, ſcribit in hæc uerba. Ad hæmoptoicos, hoc est ſanguinè ſpuentes, admodum utile. Oportet autè [hœdorum ſanguini] non- dum coſcreto plus mínus menſura ſemicotylæ tantundem admifcere aceti acis, id est ſerueſtum trifariam partiri, & in ſingulos dies ſingulas partes exorbendas præbe- re. Itaque liceat tibi forte fortuna in agro deprehenſo, ubi reliquorum fuerit inopia, hoc uti, quúbú citra periculum id experiri poſſis. Vrſorum uero ſanguis ſi abſcellibus imponatur, fieri potest ut concoquat. Adiçiam uero etiam caprinum, hircinum, tau rínum; licetque ubi, ſi uoles, præteritis decem milibus medicamínum paratu prom- ptorum, quibus coquntur abſcellus, urſos, tauros, ac hircos maſtare, quolibet ſci- licet ufu; nec enim quifpiam ſemel ímpolito in partem medicamèto promiffum eius exigib, nec etiam ſi refrixerit ut iam cogatur.

### De ſanguine uiridium ranarum

Porrò quum aſſereret quidam, ſanguinem uiridiunæ ranarum, paruarum ſcilicet, quas quidam brexantes nuncupât, ſi euſſis ex palpebris pilis inungeretur, ut in poſterum ne reſcreſerent prohibíturum, falſum id comperi facto periculo. Poſtea uero ſcriptum à quibuſdam reperi illud ipſum, ſicut etiam crotonum, quos potius ueteres appellationem Cynoraſtas. Verum nec híc facto periculo promiſſa præſtitit.

B

### De ſanguine Crocodili, & reliquiorum.

Cæterum an Crocodili tereltris ſanguis ufus acuat, ne id quidem experiri uo- lui, quum haberem probata aciei acuendæ medicamina, quæ Græci uocant ûnæ- degeíi. Neque an admifiariorum equorum ſanguis cruſtam moliatur, & ſepticus ſitt nec an murium domeſticorum ſanguis uerrucas, quas uocant ámpoóroſ óvæs, decide- re faciat. Nam aliorum fuit mihi magna ſemper copia & ad hoc pathema, & quod ægrius illo medicabile eſt, nempe ad uocatã myrmecã: & cauebam ne præſtigiaturæ opinionè meritò referrem, quum iam etià improbi quidam medici ex diuinandi qua piam arte, non ex ſpeculatione medica me in morbís folere prédicere calùniarentur.

### Γάλα. Lac.

Lac: bifariã hoc utimur, partim ut cíbo, partim ut medicamento. Sed quid ualeat ut cibus, in curandi methodo alibi expolitum eſt: at facultatem eius ceu medica- menti, eam nunc explicabimus: ac primum illud commonebo, quod paulò antè de ſanguine, quòd nò de morbido laſte, ſed de naturali cuiuſque animantis, ea quæ dicen da ſunt intelligere oporteat. Igitur lac ſaniffimum, uelut etiam ſanguis, purum ſynce rum, eſt, nec amaritudinis, nec acrimoniæ, aut aciditatis, aut ſalſedinis, aut fœtoris particeps: ſed ut dixerit quifpiam, bono odore præditum, aut odoris expers, aut certe exiguum odorem bonum referens. Clarum etiam eſt id eſſe debere guſtu ſuaue, pau culam habens dulcedinem, ſicut & ſanguis integræ ſanitatis, ex quo & laſti conſtat generatio. Tale lac ad acres & mordaces fluxiones eſt utiliffimum, non abluens tan- tummodo eas à partibus afflícitis (eſt enim id illi cum aqua cōmune) ſed & corpora illinès, ut non in nuda cadat quod deſluit. Nec in hoc duntaxat aquæ preſat, uerum etiam quia colluit, ut pote extergentem in ſeſe humiditatem continens, quâ uocant ſerum; id quod colluit, diluitque corpora: reliquio autè quod crasſum pinguens eſt col- linitur, non aliter quam pinguedo, adeps, atque ſui albumen, & ceratum ex eloto oleo cera, confectus. Nam & hæc ab acribus humoribus natas mordicationes mitigant,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

corpora uidelicet oblinendo, ipfa naturæ minimè mordacis. Porrò quum lac omni-
um facillimè alteretur, præfertim si ambiens fuerit calidus, multum à dicta facultate
amittit, niſi protinus quis ab uberibus effuſo calido etiamnum utatur, Maxime igitur
mulieris bene habitæ, & bonam uiectus rationem ſeruantis, laſte utendum (nam id
humano corpori eſt familiariffimum) deinde aliorum animaliſt, quæ quidem ab hu
mana natura non longiffimè abſunt; id quod ſcies ex carnium odore: nam faſtido-
fus eſt & iniucundus eorù quæ multi diuerſam habent temperiem, ceu canis, lupi,
leonis, pardalis, uulpis, hyæna, urſi, & ſimilium: non iniucundus autem eſt eorum
quæ non porrò abſunt, ut ſuis, capræ, equæ, bouis, ouis, afini. Quocirca etiam homi-
nes docuè experiëtia, caprino, ouillo, bubulo, aſinino: utuntur laſte, & caſeos ex eis
conficiunt, excepto aſinino. Nam id plane tenue eſt, & plenum humoris ſeroſi, uelut
bubulum craſſum, cæterum conſiſtentia mediù caprimum eſt. At ſus crudum aque-
um lac obtinet. Porrò lac omne ex tribus conſtat eſſentijs, caſeofa, ſeroſa, pinguit;
hanc plurimam habere conſpícitur bubulum: ex quo cōſcitur & id quod butyrum
nominant, concoquentis & laxantis facultatis: quamobrem maximè illo utuntur
ad parotidas & bubonas.

Serum laſtis.

At ſerum, ut dictu eſt, extergendi potentiâ poſſidet, adhibetur q[ui]b[us] ſubducendi uen
tris gratia, ac per clyſteres iniſitur, extergens & abluens ſine mordacitate intefino-
rum acrimonia. Præterea ſi quis ulcera quæ ſanie inſeſtantur acri, uice aquæ ſero col
luat, optimè ſanè fecerit. Præterea quæcunq[ui] medicamenta digerere ſolent ecchymo
mata & atra, ea præſtat ſero quam aqua diluere. Sic etiam eo utimur ad ſugillata &
hypoſphagmata, peculiарibus ad hæc medicam[ētis] cōmſcentes. At caſeſum illud
& craſſum ipſius laſtis magis illitum adhæret, & eo nomine acrimoniam retundit,
Porrò ubi aliam quampiām deſſicantem facultatem habuerit adiunctam, optimum
eſt remedium dyſenteriæ, & omnium uentris acrium fluxionum. Eam accipit à lapis
dibus qui prædecoſto ipſi iniſciuntur igniti. Porrò eos eſſe oportet quos uocant
καθ' ἀναπαρα.
Et lac eouſq[ui] decoqui debet, dum pleraq[ui] ſeroſi in eo humoris abſumpta pars
fuerit. At nos iniſtius ferreis in ipſum cylindrís candentibus, eandem, aut etià melio-
rem facultatem efficímus. Nam ferrum adſtringentis quoq[ui] (ut eſt dictum) facultatis
eſt particeps: ac proinde cylindros ego cōplures effeci huius gratia, ad fines ueruum
propendentes, quo uidelicet quis manubrio ignitum ferru faciè igni eximat, & ſicut
cauteriorum, ita horum manubria pannis inuoluo. Porrò lac totum ad acres oculo-
rum fluxiones tum per ſe, tum cum mollium collyriorum quopià eſt utile, præterea
ad hypopia, & hypoſphagmata. Quinetiam palpebris extrinſcus, ubi qui ophthal
mia laborant, ſomno ſele dabunt, impoſtum ſimul cum roſaceo & ſuo, phlegmo-
nas eorum concoquet. Sed hoc eſto lac mulieris recens ex mamillis expreſſum. In
fundimus ipſum & utero ulcerato tum per ſele, tum ijs medicam[ētis] commiſcentes
quibus miſceri potest, uti[que] citra morſum curatibus, & ubi in ſede ulcera mitigamus
præ ſaniei acrimonia dolentia, aut phlegmonas aut ſtolidas perpetuentia. Sic & ad ul
cera pudendoru utimur, & omnia quæ leniri poſtulant ſiue ob phlegmonen, ſiue ob
morſum, ſiue ob malignitatem. Eapropter & cancroſis applicatur ulceribus, medi-
camentis anodynis commiſtum, qualia ſunt quæ conſtant ex pompholyge. Et quid
attinet commemorare, quòd ore contentum & collutum gargarizatum q[ui] uel maxi-
mè phlegmonas eius mitigat: Sed & tonſillas, & columellam, & antiadas phlegmo-
ne affectas admodum mitigat, & proinde & ſynanchen ſiue anginam. Atque, ut ſe-
mel dicam, medicamentum eſt leniems (Græci uocant ἀπαγωγικòν) totam quidem
ſubſtantiam habens mordacitatis expertem, ſed multo magis ubi concoctione mo-
derata potiſſima pars ſeroſi humoris abſumpta eſt. Sic mihi identur etiam medici
ad uenena quæ erofione interimunt, lac dari ſuadere, uelut ſunt lepus marinus, &
cantharis. Sed & ſunt qui exhibent, ijs qui aconitum & thapſiam ſumpſerint. Sed
hæc ex

hæc ex

D

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. X. 102

A
hæc exrationæ fecerunt. Alia uero palæm mentiti sunt, ut de lacte canino, quòd in pal-
pebris pilos renæsci prohibeat, si prioribus euulsis ei loco foret illitum, unde pilorum
radices extraictæ essent. Ad eundem modum qui scripserunt, quòd celerem pilorum
in pudendis exortum reprimat, si quidem foret ante pubertatem illitum, quiçp quòd
fœtus emortuos eiçceret potum, ueru non protulere. Sed & alia quædam præstigiatu
ris còtaminata, tum de horu, tum de aliorum quorundam animaliù lacte conscribùt,
quæ me ab initio dicturum negaui, etiam si experientia didicissent uera dixisse.

Cæusæ.

Cæusæ. Sermoni qui habet de lacte, annectendum est de caſeo, propterea quòd
lac fit coagulatum ac glaciatum: nò tamen uniuera lactis essentia in caſeos cogitur,
sed quod caſsum est duntaxat, scilicet tenui ſeroſo secreto ac ſeparato. Porrò dictum
est habere lac in ſe naturam quandam pinguem & oleofam: eam plurimam eſſe
poſui in bubulo: ac ubi à reliquio lacte ſeu nectum fuerit, ſolum per ſe confitterit id
píngue, butyrum appellari. At ubi cum toto lacte coagulatum fuerit, ſeroſo dunta-
xat humore per coagulationem ſeparato, pinguem caſeum effici. Fiunt hoc pacto
caſei bubuli quidam adeò píngues, ut ex ijs effluat quiddam ad ſpeciem olei. Porrò
tum hi, tum reliqui omnes temporis ſpatio acriores tibi apparebunt, ſiue guffes, ſiue
olfacias. Itac quú mihi olim caſeus allatus eſſet bubulus, quem ex odore acrem eſſe
conijcietbam, abieci; & iam à famulis abſumptum putabam: cæterum illi talia ſerua-
re ſoliti, longo poſt tempore ex promptuario proſerentes, quidnam de illo fieri iube-
rem rogant. Quum igitur edendo non eſſet propter acrimoniam, ludicru nobis pro-
blema extitit, proponentibus cui rei quis illum utiliter poſset accommodare. Interea
quum ad me arthriticus quiſpia in curu cœuectus eſſet, tophos quos Græci ὀγονος
nuncupant, in articulis habens: ſubijt mihi crure ſuillo ſalfo decocto, caſeum eo de-
cocto macerare, ac probè in mortario ſubigendo unitum, tophis imponere. Et ſanè
arthriticus ab hoc medicamine magnificè adiutus eſt. Nam rupta ſponte ſua cute,
abſque incifione uidelicet, effluxere quotidie citra dolorem tóphorù particulæ. Vbi
autem totus qui apud me erat caſeus ſuiffet abſumptus, talem ſibi alium comparans
arthriticus in poſterum ſeruauit. & poſtea rurſum ufus eſt inueterato; atque ubi tunc
quoq idem percepit còmodum, ſepius deinceps uti perfeuerabat: & quosdam ami-
corum ſimiliter aſſectoru docuit. Atq id quidem nos excogitauimus, cæterum com-
probauit atq confirmauit experientia. Porrò recentem, qui inueterato contrarij eſt
temperam enti, quandoque homini in agro degenti moderatæ magnitudinis uulnus
habenti impoſui, antea uidelicet ad leuorem tritum. Extrinfecus autem illi impone-
bam folia lapathi. Poſſint uero etiam, si hæc non adſint, folia ſuperponi uitis, aut pla-
tani, aut betæ, aut laſtucæ. At ipſe quidem caſeus uulnus glutinauit, erat etiam
mollis. Alius uero qui uocatur & in patria mea Pergamo, & per ſuperiacentem Ali-
am oxygalactinus, magnum ruſtici uulnus cœglutinauit impoſitus. Nam recens coa-
gulatus ac mollis repercutiendi uim obtinet, nimirum leuiter refrigerans. At oxyga-
lactinus præter hæc digerendi inſuper leuem quandam uim poſſidet.

Butyrum.

Butyrus, aut butyrum, ut cunç nominare uoles, ſiue maſculino, ſiue neutro gene
re, fit quidem, ut ſupra dictum eſt, ex eo quod in lacte pinguiflimu eſt. Míror autem
quo pacto Dioscorides ex ouillo & caprino ſonfici referat. Ego nanc ex bubulo ſie
ri noui, ac proinde nuncupatum eſſe butyrum exíſtimo. Facultatis eſt concoquen-
tis, paulum habens etiam digerendi potentiæ, in medijs nimirum corporibus ſecun
dum duritiem ac mollitiem. Nam id ſemper memoria tenere oportet, quæ quid ſim
pliciter ac ſine addito profertur, de medijs ſeperatura corporibus intelligi. Nam cor-
porum plane durorum tumores præter natura hoc nequit medicamen digerere. At
quæ in mollibus ſunt phlegmonæ, eas & concoquit & digerit per ſacile. Nam paro-
tidas & bubonas, et oris phlegmonas, alia c innumera prorfum illo ſolo curauimus,