— Vbus —

SANCTISSIMO D.H. DOMINO NICOLAO. Q. SVMM
O PONT. BLONDVS FLAVIVS FORLIVIENSIS.

VM MVLTI HISTORIAM

Beati Simeon patris nostri extollant:
celebrant, sententia, tum maxime
eam Alexander Antonius Mamea
genitul Christiani Imperator Ro-
manus omnium dicti optimus,
umea ratione eam amphissime vide
tur laudat, qui historicos & nos
appellavit, & habere voluerit consilia
rios: quos prudentia & exemplorum

copia gerendis imperii rebus per maxime uteretur. Clarissimi etiam
pleriq, Senatoreſ, Confutareſ quos, viri, & nonnulli glorioſſimi prin-
cipes qui bellicis artibus reſ gefterunt eterna digni memoria: dele-
cati ſunt historia, uſq, adeo ut non ſolum historiam libenter legerint,
ſed eas quos, ſeribendo tam preclavi muneris glorioam cum terum
ſcriptoribus communem habere voluerint. Nam ut ceteros taceant.
Fabius patricie gentilis decus cognomenta pietor. Lucius Lucullus. Au-
lus Albinus. Alpinus Pollio. Cornelius Nepoſ. et Gaius Celsar. euſq, ne-
poſ. Octavius Augustus ac Adrianus ſcripere historiam. Sed maxi-
mam tantum munus præterito, longe ſeculorum malita & in ſelicitate
incutit inimiam: quod utbe Roma a uarii gentibus luctet in hiftorij
accuratius à nobis eſt ſcriptum oppreſs. & libonam artium studia
intermiſa fuerunt ſola imp. juri. omnino censuit: extinet, eſt h-
historia: factum, eſt, ut barbarus omnia cuertentibus, et nullus,
inkerim, a que gererantur litterarum monumenti ad posterum tranſ-
mittente, necrum miſte qui affuerunt ànoy getta ſciamur, ſed
Ital. regione urbe oppida lacus. Flumina: monteſq, quos nomina

Alexander Antonius.

Fabius pietor.
Lucius Lucullus.
Aulus Albinus.
Alpinus Pollio.
Cornelius nepoſ.
Gaius Celsar.
Octavius Augustus.
Adrianus.

à netuſil frequentantur ſcriptoribus ubi ſint magna ex parte igno-
remul. & quod maiorem nobil affert admirationem multoij oppi-
doz & potentiſlima: cinitatum: quaſ interea in magnam ampli-
tudinem creuſſe cernimul ſonditare tempora nos lateant et ipſi
etiam conditoreſ. Itaq. postq. propitiore nobil Deo nostro meliora
habet etas nostra. et cum cetera: actum: tum marine eloquen
tic studia reuixerunt. ac per ea historiam diligentiuſ noſcenda-
tum amor: nostro: cepit homines: tentare uolui. ſi per eam qua-
ſum nactus Italie reſ: peritiam: netuſioribus locis euiſ & populi
nominum nouitatem: nouil auctoritatem deletil uitam memorie
dare. Deniq. reſ: Italie: obſcuritatez illustrare potero. Nec tamen iſiij
omnem nominum mutationem temeraria & mani arrogantia
ſpoponderim indicare. ſed gratiaſ mibi potiſt de perduſi ad littu-
e tanto nauiſragio ſuper natantibus aui para apparentibus tabulaſ
habei: q. de tota natiij deſiderata rationem exponi: debere conſte-
derim. Tibi auiſ beatiſtine pater Nicolae quinte pontifex Romane
ut hof dedicem libros non me magiſ mouit ſpeſ. intentioq. tibi ſiuer-
debeo: optoq. placendi: q. notiſſima mibi ac longiſſima conſuetau-
ne intellecta: omniſ doctrine: omniſ netuſtatil: omniſ historie & di-
gnitati: Italie peritia tua in qua ceteros ſecili nostri homineſ uel
peritiſſimoſ facile antecellis: que profecto eſtiter ut li mea ſcripta
ate laudatiſtimo & rei ipſiſ calentiſtimo laudabountur. Nibl ma-
uiſ ſolidiulq. ſcriptoreſ ploſa dignitati & glorie: poſſit accedere. ut
certior eſſe poſſim hoff ipſe in munere: nec operam mibi ut auunt
ullatenul iri perditum nec rempenſo: qui cum nihil aliuſ ago
ſim in otio negoſtus: ut in Italia ame tuis autiſpiti: illuſhata pro
intermortia tempore: culpa netuſtarz reſ: memoria: cum docuſſi-
moy huiſ etatis vitore: catalogo in lucem: renounata: fecim in
futuruz. & cum preſentil eui: posterilq. preſtantiorib: quibulq.

Izominibul dætisl uniam. Tu preterea primarias urbis Romæ basitici Petri Apostolœ principil Lateranensemq, & Virginis dei matris genitricis maiorem. Stephani quoq, prothomartiris rotundaz, altera q, superbissimam olim pantheona rotundam: et minoref aliquot multa instaurasti. decoratHQ, impenfa, tu primarium orbil papale pala- tium altissimis communitis: crassissimis, turribus, atq, muris. Sic omnes orbil publicæ edes magnificentia operil: & uario splendidissimæ, ornati superare feci: sicut ipse ceteros principes dignitate: & virtutibul antecellis, tu deniq, beati Petri cuius a deo committas uicel in orbe geris altare liis faciatisimum oflibus abrida pergis—tanto numini sua cellectudine responfura decorare, unde est decenl ut tu qui inq, urbem Romam reque & orbil decus faberæ manibues—tantopere decorasti: eisq, & uaticiani menia arcem perpulchre munitam, et uias restituiſt: Italiam quoq, uel ea ratione illuftræ quod eſerui tuu manuum opus tuo dicata nomini: in tuamq, ſuſcepta protectionem ſimul cum predictiſ tuum opus cenſeri poterit. Be- ne ualeat Sanctitas tua.

## BLONDI FLAVII FORLIVIENSIS ITALIE ILLVSTRATE
LIBER INCIPIT FELICISSIME.—

TALI AM describere exorli pronuncianz
orbil primariam à laudibus lius incipere'
debuimul: quod quidem pro Ampla para-
taq, materia tam faciliter q, libenter feci-
ferim: nisi ab eximio poeta Virgilio. & po-
ſta Plinio Veronenſe: Demu à Francìco
petrarcha infligi poeta ornatissime ipsis
laudationel extarent. Itaq, à ſuo nomine
& ſitu duximul incobandum. Nomen pro

Virgiliul.
Pliniul.
Francischul petrarcha.
Nomen.

ab Italo.

A Bobul.

hesperia.

Virgiliuſ.

Seruinuſ.

Iuſtinnuſ.

Trogluſ pompeiuſ.

Aborigineſ.

Saturnuſ.

Sanirnia.

Plinuſ.

Octauuſ Auguſtuſ.

Superum.

Inferum . I maria.

Alpeſ.

Cicero.

Longitudo.

Pretoria Augusta.

Idruntum.

Latitudo.

Varuſ.

Arſia.

Aternum pilaaria ſt.

Ambituiſ.

Spine forma.

Apeninuſ.

Ancona.

Plinuſ.

Brutij.

Siculum fretum.

tempore diuerſitate nacta est uarium quam Plinuſ & Solinuſ ab Ita-
lo rege quodam & non nullos à Bobul quod gigneret multos prisa-
lingua Italiam dici noluſſe scripſerunt: cum tamen eam greci magnæ
interea helsperiam appellareint: qod ſequutul est in vii. Virgiliuſ. helpe-
ria in magna. Et Seruinuſ exponit ex helsperia in magna dixiſſe Virgili-
um ad bilſanie diſtredionem. Iuſtinnuſ aut introgicpithomate ſeri-
bit Italiæ cultoreſ primol ſuſſe aborigineſ: quoque reſ Satuſnuſ tante
fuerit iuſtitie: ut neq. ſeruiret quiſ, ſub illo: neq. quiſ, priuata rei
habetet: ſi commuia & indiuſa fuerint omnia. Unde Italia regiſ no-
mine Satuſnia fuerit appellata. Ea uio liceit Plinuſ ex Octauio augu-
ſto tradit querno ſolio ad ſimiluſ mari gemino maxima parte angi-
tur: quod ab oriente adriatico ſiue ſupero: & a meridie occuſa, ty-
reno ſiue infero obliutur, qua uio in ſeptentrioneſ uergit: monteſ al-
tiſſimi Alpeſ lingua gallica a celiſtudine diet: Illam à barbaroſ, ut ingt-
Cicero in curlu nature benignitate communiuſt. Longitudo euiſ ab Al-
pineo ſinni pretorie Auguſtis ad Idruntum decifedentena viginti mili-
a extenditur. Latitudo ubi est amplior à Varo ad Arſiam quinquagin-
ta & quadringenta circa urbe Romam ab oſtibus Aterni nume pilaariæ
in Adriaticum deſfluens ad tiberina hoſtia centum et iuiginti ſex milia.
totuſq, ambituſ à Varo ad Arſiam tricifedentena et inſuper trigintaedo
milia complectitur. habetq, Italia dorſum et ceu in pilaibul eſſe uidem
a capite inſimam partem ſpine formam apeninum: qui monſ exal-
pibul qua ab infero mari recedunt oriunduſ: cum recto propemoſu
curlu Anconeyrbi ut uult Plinuſ appropinquauſt in mare ſuperum
ferri: & ibi finiri indetur. & tamen inde rurſus ab eo mari recedent: per
mediam Italiam in brutioſ ac ſiculum fretum fertur. Situ: menſurazq,
oſtenſis: ad regionum diuſionez, locoq, deſcriptionem veniamuſ.
Ea uio perdiſſicile in tanta mutatione reſ: regionum, quantam uident
factam qui romanaſ hiftoriali attente legunt: modum adiuenire di-

uendil regionibul recensendil ordine cimitatum: oppido: Montius
Fluminum, vocabulil. Et qdem quantum attinent ad ipfa vocabula
eximiil scriptor Limus patamul Romane pater historie qua in
parte nobil super est populo: nominibus utitur qui ne dum ad no-
stram: 13 parna ex parte ad lam peruenunt etatem. Quod eim
ex Strabonil cretenlis geographia: ac ex Plinij veronensis naturali
historia facile est coniicere in Octanii Aug. cuius temporibus & ad-
imento scripfit Limus descriptione Italie: quam fecit accuratissima:
interierant multa oppida: plurimis, pppli quoræ nomina apud Limus
celebrantur. In eam descriptione: quam Plinij ipfa anno uix octo-
gelimo post-functum uita Octanum. diligenter fecit maior, pro
temper: breuitate & florentium tunc Italie rei conditione par eue-
tit mutatio est facta. Quæ aut Strabonis primum: post ex Plinii enu-
meratione et Pomponij melle. ac Ptolomei descriptionibus hand qua
q, multum distantibus inter se aetatibus facilis delint nobil horrendi:
infinitum, fuerit referre. Qæ, 13 multo interuile populo: multa ex-
cisa oppida: multa deleta urbe: non neguerim. plurima tamen ex
ipsis limul cum regionibus montibus. & fluminibus mutasse nomina
constat. quo fit ut nec prisca legentel intelligant. neq, posuit noum-
scriptor illi uti vocabulil: magnam uel eo ipfa: quod apud illustris ue-
tustol scriptore: frequentia habentur. dignitatem historie allaturi:
Factam uio esse loco: nominum, mutationem & limul exinanitam eæ-
populis et uribus ac oppidil: quoræ nomina nobil defunt Italiam hæc
tenemul: qæ post habita urbe Romæ populi magnitudinis cui nihil in
orbe inno, fuit: est, nunc paria actura. Nulla nunc est huius loci. & fe-
litum quæ stante re. p. fuerunt locorum comparatio multitudinis po-
pulo: Picenum. s. infra ex Plinio ostendemus: trecenta sexaginta mi-
lia in rei p. deditionem dedisse: qæ nunc uix decimam partem habet-
Plinij. etiam laudet Italie, suor, prior, tempor, narrans eam dict.

Lutinul patamul.

Strabo.
Pliniul veronensis.

Pomponij mella.
Ptolomei.

Picenum.

Lucius Emilius
Caecus Attulius

Coss.

Iginus.
Guido prebiter.

Epilepi.

Cunium.
Comitels Cunis.

Barbianum.

diuſſaetam. L. Emilio paulo. C. attilio coss. muniiate Gallico tumultu. ſolā
ſi ne auxiliſſ externo: atq. etiam tunc ſi ne illiſ tranſpadani: equituz
triginta peditum occuoginta milia armasse. Nostra uo huſuſ tempo-
ris Italia quantum ſi ne tranſpadani: externo: auxiliſſ equitati
peditatum, armaret non ſatil ſacile est nobil iudicare. Sed non dubi
tamul qui diſſicile ſit future: ſi tertiam quis partem conatul fuerit
ita armare ut extra fineſ quiſ, ſuos in bellum expeditionez, ducat.

Quanta aut fit ſacta loco: mutatio hinc etiam apparet, quod Iginus
qui de verbibus italib: ſcripſit: & cum ſequiſt Guido prebiter ra-
niana: prodidere: Septingental ſuſſe Italib: cuitateſ. Nos uo nunc
romane eccleſie ſtilum ſequi: ſacta per ſingulas regioneſ diligenti
erum eratione: ſexaginta quatuor ſupra ducentas tantummodo in-
uenimul. Sed appellant romane eccleſie instituta cuitateſ. loca: q
episcopo: habent: et Iginium uidemul: ac Guidonem etiam multa
ex oppidil que nostra etate proprio eentia episcopo: alteriul dioce-
ſeos cenſentur pro cuitatibus poluſſe. et ſi omnium ab ipsis polito-
rum pro cuitatibo: que nunc extent numerul uix quadringenta
complectitur loca: ut aut exciſal eſſe cuitateſ: aut mutationez om
nino incognitam in eis factam eſſe neceſſarium uideamul. Quaz
Aliſ for tasse impoſſibilem uisam tot loco: acceptam in Italia per ſex
centos annol. qui post Guidonil tpra eſſuxerunt cladem: nos ideot
minul mirabilem ducimul: quia ſeimul. uidemulq, per ſerilum no-
ſtrum: quod dei nostri munere eoz que ante patrum nostrorum
etatem fuerunt ſeculor: respectu felix appellari potest ſupra triginta
cuitateſ. & oppida ſolo equata: ut cum eoz parſ: pauci nunc hitetur
colonil: tum parſ omnino manſerit derelicta. Cunium nana, op-
pidum romandiole a quo clariſima fluxit comitum Cunij. & Lu-
gi familia omnino derelictum: ut nunc aretur uidemul. Pariter
propinquo in loco contingit Barbiano pariter in latio netuſtiffie

urbi

LIGVRIA.

urbi Preneste. Cagarolo. & Gallicano oppidif. pariter ad aliam urbis Romæ partem Centumcellensium ciniti. & Morlupo castello nol accidiflex conspeximil. Par etiam affert hæc indefcriptione in eodemum diuifionif nominationif, regionum. mutatio ter: quaterq, in aliquibis & in quibusciam plurief facta: adeo ut soli eทรورie uetusta cum finibus & integra manferit appellatio. Qvobrem octo & decem regio-ribus in quòt Italiam line infulif comode diuifam eſſe indicauimus. deſcribendif illa ex multil ſequemur uocabula: que cum in etate noſta ſint notiora, tum noſtre intentioni acccomodatiora uidebuntur.

Suntq. nomina Liguria. line Genuenſis. Etruria.latina. line Campania. Et Maritina. Umbria. line Ducatil. Ipoletanil. Picenum. line Marchia anconitana. Romandiola. line Flaminia. Gallia cilalpina. line Lombardia. Venetie. Italia tranſpadana. line Marchia taruſina. Aquileienſil. line Forouliana. Hiftria. Samnium. line Aprutium. Terra laboril. line Campania uetul. Lucania. Apulia. & Salentini. line Terra Idrunti. Calabria. Brucij. Poſtej, uo omnem Italiam pal. lim peragratutul ero viroſ preſtantiores. qui ſingulis in uribus & locis pridem geniti fuerit. eos qui ſi ſuper ſtites preſertiz littera- tum: aut cuuſplam iuſtutis gloria claro ſenumerabo. Atq. res in ſingulis loci ſeribi diuſal breniter narrabo. ut non magis hec Italie ſit deſcriptio: qv. viroſe cuuſ illuſtrium preſantium, cathalogul ac non parne partif historiar. Italie brenarium.

Gallia cilalpina.
line Lombar.
Venetie.

Breniarinz.
Liguria.
Pliniul.
Pile.
Trogul.

A

B. Liguria aut Plinium ſeguti duximus incobandum. Ea- regio latiflimoſ aliquado habuit terminos: quippe cum Pilas in liguribus conditaſ Trogul ſcripſerit & appuanos ligures quos agri Pilani populoſ eſſe constat a maioribus tradituz underimil. Quin maſſiliam Trogul Pompeiul inter ligures: et- feral Gallo: gentel politam dicit: cui opinioni concor dat Limi- ul ſi. xlviij. bil uerbil. Q. opimil ſcos. tranſalpinof Liguere.

Preneste.
Cagarolum.
Gallicanum.
Cuitas Centućellenſi.

REGIONES. XVIII.

Liguria Genuenſil.
Etruria.

Latina. line Campania - maritima.

Umbria. line Ducatil.

Picenum line Marchia anconitana.

Romàdiola. line Flàminia.

Italia tranſpadani. line Marchia taruſina.

Aqulensis. line Forouliana
Hibria.

Samnium. line Aprutii.
Terra laboril. line Campa-
nia uetul.

Lucania.

Apulia.

Calabria.

Brucij.

Q. opimil ſcos. ~

L I G V

Fulniul Flaceul.

Lucam.

Varul Fluniul.

Macta fluniul.

Ligusticum pelagul.

Iordanuſt constantinopo
litanuſ.

Iuſtiniannuſ impetator.

L. Florus.

Salturi.

Decaniſ.

Exubii.

Postumiul.

I
quavi Maſſiliensium oppidum Antipolim & Niceam uastabant. subegit,
demq, li. Lxi. Fulniuſ Flaceuſ primuſ transalpinuſ Liguureſ domuit
bello. miſiſ in auxilium Maſſiliensium aduerſus salinoſ Galloſ. qui
ſineſ Maſſiliensium populaſtur. Et p[er]liq, Lucam Ligurie ultimam
poſuere. Sed hec remotiora omittenteſ. latil fore tenemur ſi divisione
Italie quæ romana re. p. florentc fuit. noſtil temporib[us] acco[m]modare
poſterimuiſ. Iguſt Liguria a Varo flumine ad Macre amniſ ofcia longitu
dinem habet. et hec Apenino inde mari infero claudit: qua ratione parl
inferi mariſ adiacen[em] a Varo ad Macram dicitur ligusticum pelagui: po
puli euſi regioniſ Liguureſ quo tempore: quib[ui]ſ ue ducib[ui]l romano popn
lo ſubiecti fuerint. Iordanuſ Conſtantinopolitanuſ monachuſ qui Iuſtini
ani Imperatoruſ temporib[us] reſ. a po. ro. geſtati epithoma confecit. Et L.
fluuiſ. T. Liuui abbreu[n]ator iſſolem ferme uerbil ſic habent. Peracto puni-
co bello primo, nec qua[t]ulum respitato lequitur ligusticum Liguureſ imi
alpium iugil adherenteſ inter Varum Mactamq, amneſ impliciu[m] dumis
ſiueſtribuſ iuicitabant. quos pene maiuſ ſuit inuenire. tuti li quidem lo-
cis: & ſuga du[er] atq. velox geni[us]: ex occuſione loco[rum] latrocinia magiſ q[ui]
bella faci[tab]ant. Iſaq, cum diu multumq, eluderent Salturi: Deciates:
exubii: & Buriateſ. Ingauni, tandem Fulniuſ lateralib[us] igni ſeſlit. Be-
buiſ iui[que] inplana deduxit. Postumiuſ ita exarmauſt. ut u[tr]s linqueret fer
rum: quo terra coleretur. Q[ui] iui[que] Iordanuſ ſi[mi]tatim attigit Liguureſ
obſtinatuſ iugum romanorum recuſasse: & illiſ animoſ aduerſatui ſuiſſe.

Liuuiſ ipſe in libriſ qui extant: multuſ ostendit in locis. Nam li. viii. dum hec R[ome] geruntur. Coss. ambo in Ligurib[us] gerebant bellum: ilhoſtil ne-lut natiuſ ad continendam per internalla bello[rum] romanuſ disciplina[rum] milita-tem erat, nec alia prouinția miſi[em] magiſ ad iu[tr]ut tem acuebat. In Li-gurib[us] aui[que] erant qu[em] miſi[em] exercenter loca montana & al[pe]t[a]a qu[em] & ipſiſ capere labor erat, et preoccupans hoſtem deicere hoſtil leuuiſ & ne-lox: & repentinuſ qui nullum un[que] tempuiſ nullum locum quietum aut

R

I

A...

lequei romanil fineret, Oppugnatio aut munitoru castellorum laboriola
simul periculosaq, insidiil regio quę si penuria astringeret militi haud
multum prede preberet. Itaq, non lixa lequebatur non iumentorum lon-
guil ordo agmine implebat, nihil preter arma: omnem spem in armis
babentibus erat, nec dectat unq, cum il vel materia belli: uel cauſa: qu-
propter domesticam inopiam uicinol agrol ineur labant: numq, tamè
in diſcrimen ſiüe reſe pugnabant. Hānibal poſt influerat romanil tri-
bienſem cladem truecto Apenino primum conceſſit in liguſel: et illi
appoſtuſ Semproniuſ col. ro. le contigit Lucam, et uidimus Liuii. xx-
viii. Magonem Amiletaril filium capta Genua diu in Liguribul restitil-
ſe romanil: ex qua regione Romanos in Gallia Cilalpina plurimum agi-
tauit: ad quem inter aliquos Ligurel Gerniam, agentem navel Carta-
gine uenerunt. Seruus Virgilium in. xi. exponens. Apéninitule bella -
tor filiul: diat: qu Liguria maiore ſui parte in Apenino ſita est; Liguſel
aŭt omne fallacel ſunt. Cato in origiinibul tradit. Virgi. Affuetumq,
malo Liguſem. Et Lucanul in p. Et nunc tonſe ligur quondam p. colla
decora. Crinibul effuſis toti ſplate cōrnate. Varul prīſi preſentilq, nomi-
nil ſluuiuſ capite alpium: & Saluii montil effuſis haud procui alīqua ma-
ti ſe infundenſ. nulla re notior est q, qd braccatam Galliam ab Italia diſter-
minat. Adiacent illi ad dexteram oppida primum Rochetta poſt Gille-
ta: & ad ortum fontemq, Buſonium. Nica inde oppidum a Maſſilien-
ſibus in littore conditum alpeſ dorſo contingit. Dehine portul est her-
culil meneti quondam: nunc villa Francia: de quo Virg, in. vi. Agge-
tribul ſacel alpinil atq, arce Meneti. Et Seruus grāmaticil exponit
de liguria: ubi est portul Meneti herculeſ dictus aut Menetul il qd
pulſis omnib ille Herculeſ habitauit: aut q in enim templo nuq, ali-
quiſ deoq simul colitur. Celar ex Galliſ uenienſ illac deſcendit in ſta
liam. Et Lucanul. li. p. Quaq, ſub herculeo ſacatur nomine portuq.
Vrget rupe cauſa pellagul: non choruſi in illum Vil habet aut Œpbiſ

Hannibal.

Semproniuſ cos.

Mago.

Genua.

Seruuiuſ.

Cato.

Virgiliuſ.

Lucanuſ.

Varul fluiuuiuſ.

Nica.

Gallia braccata.

Portul herculeſ.

Celar.

Lucanuſ.

L I G V

Monieul portul.

Federicul Barbaroslo.

Torbia oppidum.

Juliuul Capitolinul.

Albintimilium citat.

Ruecua fl'.

Tabia oppidum.

Portul veriul.

solul ſua littora turbit: Ciriuul & tuta prohibet statione Meneti. Poſt hec Monicul portul ut Ptholomeo placet, nunc Monacul genieliuſz imperii terminuſ. Eum ſive leopulum, ſive collem: Federicul cui Barbaroſſo ſuit cognomen: Cefar germanicul genuenli populo menibul comuniendum anno nunc plus minus ſexagelimo ſupra ducentesimum conceſſit. Imminet Monaco Caſſellum nunc ignobile: ſola uiarz asper itate notiſſimum: paſſus prope duo milia à mari receſdenſ Torbia appellatum: qd Jacobul meus braccellul ſvit eloquens et dociſſimul trophea Auguſtì à Prisca appellaſt ſuſſe tenemuſ locuz patrie Belii pertinacil romani Imperatoril: de quo: Juliuul Capitolinuſ ſic ſcribit. Natuſt est in Apenino in villa materna. Et inſta Juſſuſ est preterea à perhène in liguriam ſecedere in villam paternam: Nam pater eiul tabernam cratillariam exercueat: ſed poſteaq; in liguriam uenit. Sequuntur Mentonum ipſo in littore. & Rochabruna ſuperiuſ ſteriliſ ſoli caſſella: et proxime Albintimilium ciuitali, nunc Vigiliuſtimium dicta: cuilul latuſ qua in orientem vergit ſolem Rucuba, abluſ Fluniuſ, nunc Rœdoria appellatus. Proximo deinceps ad mille palſuſ loco colliſ attollitur: cui Appio est nomen: & in colle arx est ex qua primum nascentil Apenini iugum haud procuſ remòtum cernitur.

Sancti Romuli caſſellù.

A best à Rucuba Fluniuſ paſſuſ decem milia Sancti Romuli, caſſellum, cuin ſager Citri est: palmeq, arboſ in Italia tariflimoſ ferax. Unde romanoſ pontifices uidimul paſſuſ, ramoſ in dominica quadragelima-lil ieunij poſtrema inde appellata benedicendof & populo dandos habere. Emensuſ inde paſſuſ quinque milia caſſellum attingit exiguum duoſ mille paſſus mari propinquum: qd Jabia nomen habet à minor, fama celeberrimuz: quippe cum ea muſcatum appellata: nec Cypriis, nec Creticil: nec Falernis cedere à bonil potoribul exiſtimantur. De-cem ab eo paſſus milia ad Mauritium numerantur: portum noicueriul q; re. ſed indicta ibi iuriſ dictio celebrem locum reddit. Sequeſt

R

I

A.

Vnelia uallif aliquot habitata vitil. mox oppidum Dyane. nunc Dyanum duo prope milia à mari recedenſ, olea uiteq, undiq, conſitum. post hæc ipſo in littore Ceruum. et ipſo in editoolle Endoria vitiferi collib. circundatam Andorianoſ fineſ pariu admodum vici excipunt. hof album in granum urbi opibus ac uetustate nobilif. nunc Albing. Proculo ſmp. to. alumno & cine ornata. de quo Flauiui etrupsi ſic ſebit Proculo patria albigatum in alpibus maritimil. domi ſiuit nobiliq. sed maioribus latrocinantib. Albinge abluif latuſ Metula Fluiuus unigo centa appellatui, qùc centum torrentibus augeatur. hanc ciuitatem, uix paſſus qngentol à mari recedentem cum ualidiflimul exercitu. Philippi Mediolanenſium terciu duciſ perfecto copiif omnib. Berardino Vbaldino uiro fortifſimo arcta obſidione emyſſet. quatuor oppugnata menſibus omnia que bello inferunt. mala perpeti coegerunt. et tandez, constantia ac fortitudine populi fatigatul hofis re inſecta obſidionem ſoluit. Proximum in littore est Petra caſtellem. deinde ad duos mille paſſus aberat Finarium oppidum abacti ſut uulgare ſonat uerbum. ſalubritate appellatum. qùc nallif in cuuſ ſanctibulerat ſitum angu Stial claudebat. Sed Fregoli. & populi Genuenſis ut charractenſes inimicof inde nobiles eicentent. oppidum quoq, proximo anno ſinfluerunt. Est proxima in littore Nauiuus ciuital portu ac turribus inclita. est & uadoreſ sabbatior. portuſ à quo ſeptem milib, diſtat Sano. na urbi milioru. populoq comertio nobilis. quam T. Liuuiu Magonu aduentum referenſ Sauonam nominauit. ſiuit & nostra facit etal. et tamen Plinuſ Sabbatium. Pomponi ſella: Sabbatiam appellauit. eaus nunc poſſider qui & Genuenſiim ducatur ſiua cum lande bil preſuit. Vir ingenti uirtute. et qùc etal nostra taru in principibus habuit litte ril ornatuſ Thomal fregoliu. multa cuuſ bellu et paciſ temporibus, preclare gesta in historiis ſcripſimul. Albiſſolam Celleſoq, vicof quon bileſ in littore cernimul. deinde vitaginem oppidum quod cuuſaz.

Vnelia nallif.

ALBINGA.

Proculuſ ſmp.

Metula Fluiuus.

Philippuſ. uif. dux Mediolanenſium.

Berardinuſ Vbaldinuſ.

Petra Caſtellem.

Finarium oppidum.

Ciuitas HAVLIVM.

Sauona.

Thomaſ fregoliuſ.

L I G V

Vulturum uaul.
Cherufa fl.
Portifera fl.
Portul Genue.
GENVA cimit.
Bracelluſ.

Bracelluſ.

P. Sapio.

uicam virgini dixere. Succeedit Vulturum vieus, quem Cheruſa
torrenſ inter fluit. Portifera debine ut major ita violentior amnil. q
ualli nomen dedit edifiot; pulchritudine: ſuperbiaq. potuſ q. solo:
lioquin ſterili ameniſtine. Portuſq. ſuccedit Genue infligni: qui in
ingenti obiecta fluctibus ostia in Africam uerſa pandit. Vrbl Genna
quol & quo tempore habuerit conditoreſ incertum nobil est. Non.H.
lati ſprobam. quam de Pbetonte & emuſ ſotio genuo Bracelluſ noster
non improbat fabulam nulluſ certiori ſcriptori auetoritati nixam: &
inſuſe fietal de Jano mepial improbamuſ. Videmus uo ante bellu punici
primi tempora nullam alicuiu emuſ vrbil haberi mentionem. et for-
danum Florumq. dum ſuperuſ ſubactos ligurig populos Saltuarios:
Deciates. Buriates. Ingaunol. enumerant. Genuam. ſi condita tunc aut
nota ſuſſet. non omniſuſ ſuſſe crediderim. Primam uo eum ſenti-
onem fact. Liniuſ li. xxli. ubi. P. Sapionem dicit cum admodum exi-
quif copiſ Genuam repetiſſe eo qui circa Padum erat exercitu Italiaz
denſuſ. Primum uut incrementum habuſſe idetur. De quo Linu?
li. xxviiii. ſic dicit. Lucretio proratum imperium ut Genuam oppi-
dum a Magone pene deſtructum exedificaret. Postoq. tempora roma-
ni ligurib genuenſubuſq. amicoribuſ uſi fueri: et tamen multitu-
dinem consideranſ coloniar. quaſ romani per omnia pene Italie loca de-
duxerunt mitari ſoleo. nec Genuam: nec alium quempiam in liguſtinil
locum. pro Colonia captum ſuſſe: qat a ſitul ſterelitate quam militel
hortuerim crediderim processiſſe. Post uo bellu punici ſeundi ſinem
romanuſ populuſ Galliſ in ſubribuſ & alpinil. ceteriſq. Galliſ Cilalpina
popuſi. & inde illiui ſubigendil arma connertit: ad que bella cum
magne copie uariaq. bello ului ſutura mitterentur maxie oportuna
ſuſſe idetur Genna loci natura: tunc et portuſa ex qua comoduſ
in Mediolanens ſapienselq. ſicuit nume est tranſituſ etiam tunc erat.
Nibil auu eque augendil opibul conducere: ac frequentiaz comeatuz

et quibul in loci opum querendat faciit ad lit. maxime populis co-
alescere constat. Nec tis in mille annis qui bellum id secundus punicit
s[er] sequit caput multum artollere potuit. Genna, quam anno a Lucte-
tij iustitatione plus minus sepingelimo, ad annum videlic salutis-
Christianæ sexcentesimum atque sexagesimum Rotharil Longobat-
dox rex. romanæ quorum imperio semper antea fuerat subiecta, abitu-
lit: ea tamen a fera longobardorum gente parve humane gubernatam.
Ratolus magnus, Imp. Pipinus, filmus rex Italie et Successore Franci-
regel per annos cireter centum lùma cum justitia & humanitate si
cut & ceteras Italie urbe gubernatit, ducibus illi administando qui
comites appellarentur perfecti: quorum ademarcu[m] corficum à Mauril
oppressam libertat. quo ab eisdem Mauril postea interfecto Corfica-
nibilibinum per gennales recepta: & nautæ mauror[um] quatuordecas
capte, ac demeret sunt. Berengario autem tertio in Italiam unde pul-
fus fuerat reuer[so] imperii nomen suus titulus fedante: et Ugone à-
relatenfi Italie regni nomine abitente, cum peffime apud omne[] no-
strol agerentur. s[ar]taceni pen[si] fibi subiecti immixt: anno chriſti
nongentesimo et trigelimoquinto. Stefani septrini pont. ro. t[em]p[er]ibus
Gennam urbem c[er]perunt. ſpolarint, & quod taro alibi est auditus,
omnibus mortali[bus] qui c[er]di ſuper fuerant populariter asportatil mi-
tol urbis omni humano habitatore vacuus reliquerunt. Scribit tamen
Andreas dandalus Venetiaz. Dux Franci[s]a Petrarche amicizia clarus
impubereſ omne[] breni. Genuam fuisse reductof. Es[qu]e, e[ui]ſ tristimon-
um eo locupletiuiq[us] Veneti. Genuenselo, magna semper emulatioſe-
contendere soli[ti]. Post Danduli ducatil tempora gravi: ac periculolil-
ſimo utriſo, bello conflictati sunt. A quadringentil uo annis maxituz
Genua habuit incrementum quæ viret nacta ingentel terra: ſi ma-
ri longe maioreſ lugurie, cui impetat: nomen obsecuavit. ut et par[]
in Varum annem exposita occidentem iſpectat: ſolem riperia occide-

Lucretius.

Rotharil rex.

Karolus magnus, Imp.

Corfica.

Berengarius, ii, Imp.
Vgo arelatensil rex.

Sarraceni.

Stefanul.vu[],pont.ro.

Andreal dandalus.

L I G V

Riperia genue.

Innocentiul. iiiij. papa.

Adrianul papa. N.

Georgiul pnestin'epul.

Ludouicul dux Genuç
Caterina.

Janul fregolinul.

Jacobul ceda.

Jacobul bracellul.

Ferisamil Alumul.

Promontorium.

talibus que ad Macam pertinens in orientem est, uerla, dicatur tiparia, genue orientalil. Et insuper Corlicam, Cyprum, Asiam, Thracianam, Sythiam deductil colonil. ac sini victoriis illustravit, et negotio q. ocio felicior, nunc illius terror est, quorUnde insidie prins & crudeliter bil concidit. Ornata sunt Genna duobus ex gente nobilis fischa rotam, pont. quarto Innocentio. & quinto Adriano, habuit, eadeque, famiglia ad triginta romane ecclesie. Cardinales: quorUnde unici superest. Georgiul prenestinu episcopul. Dux genue nunc est Ludouicul fregolinul ingenti predicti humanitate. dignus, genitricie clarissima multire Caterina, quæ ex Foroluienli ordelapba gente preclara. Aliterum quoque, genuit celebris famæ Janum Fregolium, cujus ingens spes morte nuper nobil abrepta est. Ornatur uo nunc cujo nautagione & mercatura toto orbe notissimil. Sed paucol hiber eregicie litte ratos: quorUnde notiorel nobil sunt Iacobul cebi. & nosfer item Iacobus bracellul. & Gothardul principis scriba. Genuç latul orientale ferior amnibus preter fluir, quem nunc Bilamnem appellant, neq, tamen uentusti nominis usq, quaq, facta videt, obliuio. Nanq, illum paulo supr influent minor fluvius Ferisamil dicitur. Profectus a Bilamne. Herum. Buliastum. Sanlum tenuel uicol. Et paulo post illius maiorem recum inde Camulium inuenit. Sunt uo quatuor & viginti milia ab amne Cbernula supeiri dicto ad Camulium: que tota regio non modo mari in planitie expolita: sed quantum pertinent ad eam nalle ac colles longius extenduntur magnifici & sumptuoli operil edibus decoratur, ut qui alio namigantes pelago eam petunt terram una se urbe prospicere opinentur. A Camilio simuari promontorium incipit, quod sancto fructuolo lacrum est, cujus templi, in intimo recessu politum magna ueneratione vicinil populis frequentatur.

Id illi promontorium caput montis appellant, quod ardiuam & la-xoſum in mare procur tenet sinistroq, latere irruptuas aquas.

R I A.

angustifolium vacibulat admittens Delphini portum efficit quem incolę dem-
pta prima syllaba quali potuſ a bonitate q̣ a Delphine nominanduſ
ſit portum finum appellant. Sequitur alius ab oriente sinuſ quem ta-
palli nominant id conualli nomen est quę ut inter montuolas haud
ſteriliſ citriq, & olee plurimum ferix uicum euldem nominil ſa-
ud quaq, obſeniz in littore habet. Quinq, milibi abest clauarz noui
nominis oppidum quippe & ante centi & quinqueginta annos nōduz
memibus cinctum etat meoq, nunc à maritimiſ & montaniſ populiſ ſo-
vi & mirſictioniſ cōuentus habetur. Proxim ſentella flunius mare illa-
bitur quem aliquando labomiam dictum nunc Lauaniam appellant.
habet, ad dextam oppida Riparoslam. Multinum et ad fontem Coeliata-
am. If graveia olo. Sturda torrentib, auctum ad dexteram orga-
ritime ripam in littore Lauanum uicum habet: a quo originem tra-
xit filioſa prolapia Lauanis comitum dicta in ſtitui nobiliſtima q̣ pon-
tificabuſ illiſ romanil & Cardinalibuſ ornata ſuit et ſhurle progo-
nafium grauieſ iō ad ſinilſtaz adiacet Vignonu. Garibaldum.
Frelium et ad fontem rupſa. Ab ostio Entelle quatuor milibuſ ab
est Sigestrum uicuſ in littore apud quem Sigestam tigulioſa ptho-
lomeo & Plinio appellatam ſuſſe crediderim cui obiſt ſe in ſula te-
nu admodum truulo a contingente diuſa. Ea preruptil montib
q̣ i muco cineta incolſ ab omni maritima, terestiq, incurſione-
tutol redit gemino portu dextra leuac, acceſſibilil. q̣ q̣ qui ad ori-
entem uergit ſolem tutior ueriorq, portuſ est huic conterminaſt
monilia. quos colſe duoſ intiferos, moneliaz nunc appellant. Supe-
riuſ oppida ſunt banchalesium. Marſcum Matalana. Monilianol
ſines contingit framula quam ob ſaxol alperoſq, colſe Ferramulaz
Accole hinc putant dictam eſſe q̣ i diligenteſ eo loci ſoleandal eſſe mu-
las uiatoreſ admoneantur. Paululum inde abest ſenantum nobile +
municipum magiſ q̣ uetustum, amenil uallibuſ collibusq, conspi-

Portuſ finuſ.

Clauarz oppidum.

Lauania.

Fischoſa: prolapia.

Ptholomeuſ.

Marſcum.

Leuantaſ.

LIGVRIA.

cuum: ad cuius oram quinç, limt castella paribus prope inter uallis inter se distantia: Monu. tuber, uilneia, uilgo, vernatia, appellata cor- nelia, manarola, riuus maior: quæ loca non in Italia magis in Galli. libri tanniaq, sive Anglia à vini odoratissimi, suauissimiq, excellentia sunt celebria: res profecto memoratu & spectaculo digna, widere montes adeo sublimel: precipitesq, ut auus uolando fatigent, quibus omnino la- xolis & nihil humoris retinentibus, uitium palmitetam pretiose feceret, uindemie, haud secus et, edera muris passim bereant. Eas aut vineas aut- alia per Liguriam etate Plinii non fuisse hinc videmur: quod cum ille edo- cendit, uinis optimil: quæ ubi, habebat Italia diligens sit ac prope nimit: nullum in Liguria ponit nisi forte, hoc sint uina Lucenia: quæ iple Pli- minus plurimum laudat. Ruum quem maiorem appellant inde tranl- gressol, uetuste & olim nobilisse verbis Lume portus excipit à scriptori- bus qdez, ziminul et, deceat celebratus. Quantum autem expanci- que extant de eo scriptil coniicere potumul: maximi quendil comerti- um in ipso portu fuit. Vnde Perius Satirius auatitiam & nimiam ad tem pecuniariam po. ro. attentionem redarguere intendens, lic byroni- ce scribit. Lume portum opere est: cognoscite cuius. Infulam quic illuz ab auroto: africo, tutum reddat natura obiecit: secus et, naste se pand- unt, faucet multis reflexis, tortuose in longum amplum, sinum qui passul qno, miha longitudine ac latitudine protendit, naugia admit- tenl. Portulq, iple omnium capacissimus naugiorq. Macta augetur. Et Lucanus in, if, lic indicat. Nulloq, in uado qui Macta moratur. Alno- uicine prorumpit in equora Lume. Supremo in cuius infulæ fastigio Ver- neris olim templum: Christianis postea temporibus, Sancto Venerio confe- cratum, portui veneris, nomen dedit. Qua uo promontorium sive in- fulam occidentem spectat solem, oppidum est: Portul veneris pariter, appellatum, genuenlis populi Colonia: & finium quondam terminis: & éregione flex est: castellum, uel ex hoc celebri, quod huc illud genuen-

Portul Lune.

Perius Satyricus.

ETVRIA.

Líum: ita hoc Pisanorum agri fines terminare confueuit. In finu quibus lunensis: sive veneril portus, íntimo Spedia est, nonum oppidum circa anno sexaginta muro circumdatum: seculæ inspecta Italicæ descriptione ac pictura a maioribus facta tigultiam huusſe connector. Idque oppidus Bar-tolomeo fatio vito docilímo est: ornatum. Lunensibus portus ab ea ori-entali parte promontorio clauditur nunc Lunenſi appellato: quod preterlabitur Macta fluiuſul amenul: píſcoluſa. Et quia Liguriam ab Etruria dundat notilímuſ. Adiacent Macte anni ad finis tam. Veca-num: Arbianum: Podentianum: Richum: Luciolum: & Mulatum: ex quæ Marchionum euſi cognominil familia nobilis fluxit: euſi ligníſtice ore-quam descripilímuſ. A Varo ad Macte ostia longitudinez olim undecim ſupra ducenta milia huusſe ueteres prodidere: quam etate nostra uix cœ-tum octoaginta milibus computant: pelagiuſa, adiacens quod Ligusticam appellari diximil: trel habent influlat: ſcopulat: tamen qúbiles ſinfuli ſimilioreſ. Unam Albingauno oppolitam: que trepidis naubulæ ſepe numero tute-le huſt. Aliam Hanlo. Tertia Lunensibus portus promontorio occidentali, a-deo propinquam: ut continens uideatur.

Spedia.op.

Bartolomeus fatiul.

Macta fluiuſ.

LIGVRIA REGIO PRIMA EXPLICIT.

ETVRIA REGIO SECUNDA INCIPIT FELICISSIME.

ETVRIA.

TRVRÍA ad Mactam sequitur: regio Italicæ secunda: uel inde notilíma, dæ priscum ſemper ſeruauit nomen. Einſunt notilími etiam nunc fines Macta & tiberí amneſ centum ſeptuaginta quatuor milibus inter ſe diſtan-tel. Apeninum mons. et inferum Macte, ei maril parl. que à dicto[rum] annuum ostie—
Longitudine: & ad Sardiniam ulq, latitudine
terminata huſt. quandoq, tuſcum: quandoq, tyrenum pelagiuſ dicta est.

E T R T V

Liniul. dig. etru.

E tenim tufcorz genl. sicut Justinilul exrogo tradit ex Lidia Alie proini-
tia uenienl puilis umbril incoluit hanc Italie partem que primo Tyrenia
ab eorç rege Tyreno mox Etruria a multo ac frequetato deoç per Thina
cultu est appellata. Leonardul auit Arretinul. p. historia dicit Etrusco-
ueniffe ex Meonia unde Lidi genl maxima navibus in Italiam adueci
lint huiul pronintie dignitatem uetustatemq. Liniul patauminus li.
vi. lic ostendit Tufcorum ante romanum inperium late terra: mariq,
opel paniere: mari infero: superoq, quibò Italia modo infulè cingitur.
quantum patuerint nomina sunt argumento: d. altere tufcum comu-
ni vocabulo gentil: altere adriaticum mare ab Adria. tufcorz colonia
uocauere Italice gentes. Greci eadem Thirenum atq. adriaticum uo-
ent. et in utrunt, mare uergentel incoluere urbibul duodenil terral
prius cilapeninum ad inferum mare: postea translapeninum toradem
quot capita originil erant missil colonil que traspadum omnia exce-
pto uenetorç angulo qui sinum circucolunt mari usq, ad alpe tenuere.
Duodecim auit vrbel quibus dicit Liniul Etruscol incoluille Etruriaz singu-
lil magistratibul annul quos uocabant Lucumone creatil: qui omnez
prouintiam gubernabant haf fuisse inuenimul. Lunam: Pilas. Populo-
niam. Volatertam: Agilinam. Fesulal. Ruesellanam. Arretium. Peru-
liam. Clusium. Faleriam. & Vulfiniam. Quare quatuor tantummodo
integre extant. Etruscore vò dignitatem fuisse maximam hinc constat
qæ Liniul tradit Romanol ab eis accepisse pretextam: phaleraf annulo.
togaf. pictaf. & palmatal. curruf triumphalef. falcel. littoref. tubaf. fel-
lam: curulem. Additq, buiul romanol consueille puerol mittere ad
disciplinam: sicut postea in gretia fuerunt missi. Potentie et Etruscore
maximum est argumentum qd lepius ab etruscum, q, aliud bellum Ro-
me trepidatum est lepiul dictator est dictul. Subacti uò s[er] romani-
etruſci ad anum urbil condite septuageſimum & quadringentefimuz;
cum apud Vadimonif lacum ingenti prelio ſuperati eſſent. Ei tamen

R

I

A.

to po. rebellare conati sunt. Primum hânibali tempore ducib Arterius: de quibus scribit Lunius. XXVIII. Corneliuſ cos. in Etruria iudicant agitanit eos qui ad Magonem respiciebant. & animoſ rebelles preſe ferrebant. Seamda rebellio intentata fuit bello marſico, ſive ſotiali: quę quidem rebellio Arretinorx. Fesulanorx: & Cluſinorum multo ſangui ne atq. verbium arretij & cluſij uſatione ſopita est. Paruitq. postmodum romanil Etruria quietiflim per annos ferme leptingentol uſq, ad Arcadij & honori tempora: quando romani imperij inclinatio incohanit. Multaſ postmodum paſſa calamitateſ: quaz minoreſ fuerit. quiaſ gorbi intulerunt. A Longobardif uo crudeliter oppreſſa est quaz ſiut libro historiay. viii. ostendimul principio aduentuſ in ſtitiam ſui. ſupra cetera omneſ regioneſ affliixerit. adeo ut unicuſ eor: magistratul caſtaldio etrurię appellatul gubernationi illiuſ ſatilſacere potuerit. Longobardif uo eiectil. cum Karoli magni & filiorx temporib, Etruria ſiut & alie ſtalię regioneſ respitare ępistet. eam Ludovicum Karoli filiul cum Paſcali ro. pont. partitil est ut Arretium. Volaterre. Cluſium. Florentia. Pistorium. Luca. Pile: & Luna. imperio. cetere ommef pont.ro. paretent. Postq, uo Karoli magni stirpil regel ab ſtalia ſunt eiecti. Berengariuſq, italicenſ ſmp. & Lothariuſ euſ filiul rexe ſtaliam adminiſtare coeperunt. Maximaſ ſtalia atq. hortendaſ incurrit calamitateſ: in quaz una ad annuſ ſalutil quadragelimuſ ſupra nongentefimuſ Johane. x. pont.ro. hungar. Etruriam omnem ſpoliarunt: & mortaſel qui cedibus ſuper fuerant. Untrunq, ſexum in hungarioriam aſportarunt. Heliuſ ſpartianuſ de eadem Etruria honotatine: scribit: qui Adrianum dicit ſmperatorem pretutam geſſiſe. Sed iam ad nostrum reuerantur ordinem. Secul Mactam amnem utiſta inſteriit Luna inter capita Etrurie numerata: que Entichianum pont.ro. patre maximo genuit. Eiuſ uo Vrbil deſolationem: quam nunc habet diutiflimo antea incohasse indicat Lucanuſ in p. biluerlibuſ. Hoc propter

Decimation ro. Jmp.

Lombardi.

Vrbel Etrurie pont.

ET RV

placuit tulus de more vetrulo Acciri uatel: quor qui maximul euo
Arunt incoluit deserte menia lune. Indicato, Martialis coqus poeta ei
Vrbil regionem caseo abundasse his uerlibul. Caeul etrulce signatulyma-
gine lune Prestabit pueril prandia mille tuis. Eustemo, vrbil retinet
denominationem regio lunensil appellata genuenslib maiori ex parte
subiecta est. Ad macre dexteram lupra lunam Sarganam. cuiu arcan
Sarganellum appellatam. Thomal Fregolul & egregie communit. & infi
lautissime ac splendidissime exedificavit. Idem oppidum noni nomini-
ingens nectum est ornamentum & te Nicolaum genuit precentil tem-
poril to. pont. euis nominil quintum. cuiu iuta: successus omnino po-
terunt posterus admonere virtutibul: prelertiz doctrine incumben-
dum quando qdem acta apud celebril sanctimonie cardinalem sancte
Crucis Nicolaum albergatum bononienem iuta & affidue litteris ope-
ta data te nunc nomine thomam theologia & bonar ornatum ad lum-
mi pontificatil apicem perduxit: nec paruo est Sargane ornamento Fi-
lippus vterinul tibi hater quem sancte Sufane cardinalatus titulo infli-
gnisti. Castrum nouum: Fossa nona. Ortus nouil. Villa francha: torren
bagnonil cum oppido eius nominis: & Filatera: Malgratum. Et ina-
penino: Pontremuluz nobile regionil oppidum. Sunt quoq interiu
hinc Finianum: Verucula: & Granignola. inde Montionum. Carra-
tia: Maffa: & aliquot minora castella in montib olim Volatum Ti-
gilio: & Segaunor: ac Appuanor: populo: olim Ligustior: appel-
latil: qui montel ab Apenino in littus inferi maril transuerlo ab ori-
ente ad meridiem tractu producti Montana nunc Lunensis chartarie
dicuntur. De iis, sic habet in x. Limi: Semproniu & Pili profecti
in appuanol ligurel uastando: uicol & castella eoq aperuit Saltum
uol: ad Meram fluni: & Lunne portum. Hostel aui antiquam sedez
maior: fuor: ceperunt; et inde liperata locor iniquitate prelio deie
di funt ex iplus montib fodinas habentibus celeberrimas magna uil

Nic. pont. Maxi.

Pontif.exremuli.

marmor

R I A.

Marmor Romam olim & Pilas nuper Florentiam. & Genuam im-
portata sunt. Unde Juvenali. De marmoribus ligustis quæ Romæ
portabantur sicut habet. Nam si proceduit qui siva ligustica portat. A-
xil. dicit Plinius albo Liguriæ lapide sertæ faciliter seccari. Seamibus
in euridia fluuiis est Auxeris à quibusdam uetustis: sicut à Limno Mera
ut supra apparet, appellat: quem nunc Seraclum dicunt; cui est remotus
ad limisram in mari littore Mutronium arx uetustissimo in monu-
mento edificata, quam à Florentinis ad annum salutis sexagesimum
quintum supra ducentesimum & milesimum captam. Karolus Siciliae
rex Lucentislibus reddidit, et in ea etate nostra receptum nunc populis ob-
tinet florentinum. Intus Petrus sancta, & ad ipso Auxeris ostium er uire-
go. Libet ius prius, mediteranea: & ad dexteram Auxeris ripam sita
attingam: ad certioris locorum indaginem Oram eurوري maritimam usq,
ad Tiberim describere, que qdem ora sicut semper hactemus fuit nunc
majori ex parte est filiola. Nam Flaminis entrupius in Aureliani Imp. t
uta sicut habet. Statuerat uinum gratuitum po. ro. ut quoadmodus & pa-
nis & porcina gratuita prebentur, sic et uinum daretur quod perpetuo
constituerat. Etrurie per Aureliam usq, ad alpe maritimal ingentes
agri sunt. Inq, fertile, & filioli sunt. Statuerat itaq, à dominis locorum
incultor qui tamen uellent gratil dare emere: atq, ibi familial captiva
constituere, utibus montes conferere atq, ex co dare uinum gratuitum.
Prima post Auxerim sunt Arni ostia à quibus paululum recedit Liburni-
um pilari portus munificima arx apud quam in scopulo paflus mille
a continenti recedente fundata est turris Pharea nocturnum thiremo
mari nauiantibus lumen, & remotissime preben et pilanum à longe
ostendens portum. Arnumque, recedentem tertio à mari miliarium Pile po-
tibus iungit, superibus, edificiis ornant. Eam urbem uetustam: & gesta
tum rebus gloria claram ab Alpheis originem habuisse, dicit Virgilius
& Plinii Pilas inter Auxerim & Arnum amnel à Pelope & Territani.

Marmor ligustis.

Petraean.

Liburnum.

PISE

E T R V

greca gente ortal. offerit. Insumul uò dicit Pilas in liguribus greeos anctores habere. Et Lunanus in p. hinc tirbena uado fringentel eq. ta Pile. Linius. xxi. Ea causa consuli fuit cum Pilas naubilis veniflet- ad Padum festinandi. Pile tertio Eugenio pont. ro. ornate fuerunt. E am urbis Florentibus Romanore rebus nullu habuiffe potentatum uidemul. Post q. uò maritimè urbe etruces hinc Luna. inde Po- pulonia delete fuerunt. quiescentib. per Karoli magni & filiorum tempora Italiae rebs. Pile multos habuerunt prestantissimos mari- timo bello viro. quora gesta in nostris historijs celebrantur. Sed ab annis quadraginta postq. ea cuitas florentinis subiecta fuit infre- quens populo opibusq. exinanita penitus est reddit. Liburno intus contigua limt stagna eius oppidi nomine appellata. Deinceps est- Mons niger. Succedit eo in littore Flunius Cecina sicut niic à Plinio appellatil cui ad finistam in ostio heret uada nolaterrana à prisal appellata. Q. auit il portul fuit uolateranoque et volaterrani cogno cognomine volienfes appelati sint. auctor est Plinius. Magna de hinc ad Umbronem flutuum. quem Plinius naugiorc capacem fuisse seri- bit. intercaludo habetur in qua p[ro]mum est in littore oppidum Sanctus Vicentius. interius est vibona uetusti nominis oppidum. Superius est Subretum linum. Deinceps efficit Mire ad quem oppidum est portul baratul. Supra est Campilia. Maior deinde habetur linus. ad quę est Plumbinum noui nominis oppidum. quem locum tomang eccleſi- ter[is] scriptoreſ anno niic trecentesimo Plumbinariam dixerunt. Ad partem Plumbini linus aduerlam est Portul forelius in meditera- neis Scarilinum oppidum. Deinceps in littore Castrum trucè. Caſ- titionum p[il]carie. De hinc habetur Littoreum pen[æ] Castrillum ad pa- ludil olim cenof[em]iſorium. Jnde progressi lacum inueniunt Orbi- telli olim Aprilem dictum Postea Umbronis limt Flunis ostia medio c[er]s admittentia naueſ. apud quę Populonia fuit uetustissima. de qua

Plumbinum nowum
oppidum.

Castlionum.

Orbitellus.

Populonia.

R

I

A.

Liuuiſ. li. xxxc. Clandum col. profectum ab urbe inter portul conſanii Larentinum, atrox ni tempeſtatil adorta Populoniam impulit inde cum ſtetiſſet ibi dum reliquium eſtatil exiret ſluam inſulam & ab ſlua Corſicam à Corſica Sardiniam tiaevit. Et Virgi. Mihit Populonia mater.

Niceta Patriciul conſtatinopolitanuſ dux naualiſ exercitul regnante in ſta- lia Bernardo Karoli magni nepote: vi captam dirripuit: & igni fer- roq, fundiſu ſuertit: ut parua ipſiul urbiſ ueliſtigia nunc appaream.

Vmbromi ad ſinilſtam adiacet Grosſetum ciuſal. Ad dextera iuo Jſchia, poſt inſula Superiul Bonoconuentus. & paulo inſta ciuſ ſlinij fonteʒ Aſſianum. Deinceſp. maritimo in ſinii Theſamonil eſt portul Theſamoto ſa a Plinio appellatus. Senenſis populi mercature ſatiffatienl. inde Argé- tariuſ mons in pené inſulam maril immiſſuſ. in quo eſt uetuſtli no- miniſ portuſ hercuſuſ. que loca mille nunc habitant gentel: cum tamé eo in monte et citta portum multa ediſtior, fundaméta cernantur.

Post montem Argentarium à mari paulum recedit caput aluei ca- stellum ad cujus fineſ, labitur torrenſ. mutilate in Patrimoniuſ Sá- cti Petri eſtrutie ſinum limel. Terra nanq, quam de Etruria Matil- dil ſerte glorioſa, ut ſcriptoreſ appellant: comitiffa. anno niue trige- limo ſupra trecentefiimum. ſeprimo Gregorio. pont. vo. in beati Petri patrimonium dono dedit. ad illum pithie torrentem hæc in parte ter- minata fuit. Sequiitur ſinuiſ Martba appellatus lacu Vulſinenſiur, niue Boſſene eſſuſum. ſupra cujus ostia paulum à mari recedit Monſ alniuſ caſtellum uetuſto in loco grauſicarum ut appellat Virgiliuſ intempeſtare, qd amnis propinquitai indicat ſitum. Scribit uio Pli- niuſ apud grauſicul Corallum gigni ſolitum: pro ut niue & gigni & pithari conſtat. Minio inde habetur, cujus meminit Virgiluſ. Eſto, eo item niue nominé appellatus, iuxta quem tertio à mari miliario Cor- tum eſt ciuſal, quam turreiim frequentia: meniuq, ſuperbia uetu- ſuſimam eſſe ostendunt. Id uio eſſe crediderim, qd Ptholomei Pliniſ.

Grosſetum.

Pitha. flu, terinul
patri. ſancti Petri.

Cornetum.

Pisſia

E A T R V

Pomponii melle descriptionel Castrum nonum appellant. Auctuz uò traditur eſſe Tarquinie ibi proxime olim urbi uetustc tuinil. qua ex Tarquinia poſtremi Romæ regel Tarquinii Pritul & Superb originez duxere. Magnum etate nostra or namentum habuit ex ciuitat ma- lo ter minatum fine Johænem Vitellenſem romane cœleſi curinales, qui in Adriani mole caſtello Sancti Angei capiſ interiit. Cuiſ ſupeſt- nepoſ litteriſ & prudentia ornatiſ K. Artolomeuſ cornetanuſ. & Mœ- teflaſſconenſis epiſcopul. Abest à Corneto paſiſ milia decem portus celebriſ arcem habent munitiſtimam, cui cuitati ueteri nuc est ap- pelatio: nec dubito quin il fuerit Centućelenſis mentio, cuiſ apud ueterel ſepe habetur. Paruo. H. ſpatio inde abest Centućelenſis olim ciuſtal locuſ quam Sartaceni per tempora italiæ regiſ Bernardi Ra- roli magni nepotil deſtuxerunt. & poſtea edificatam noſ ultimo ba- bitatoribul anno nuc undeniceſimo deſtitui uidimul. Fuitq, il locuſ in quo Pliniuſ poſterior in epiftolil nartat Adrianum ſmp. centum, edificatſe cellaſ centum iudicubul audiendil ſe preſente auſiſ publi- ce inſtitutil: deputataſ. Et in quo beatum Aurelium Augustinuſ libroſ de trinitate conſtat ſcripſiſe. Cinitatiſ ueteri portum preteregiſi magna inueniunt uetusti ediſiti fundameta in quibul Pirogho appella- til. paruum est ſacellum: eoq, in loco Pirogho ſuſſe ueterel a Virgilio a- ppellatol conſtat. & proximo in litore monaſterium est ſeuere Virgi- niſ dicatum: qd in arcem portumq, proximil temporib cominitum.

Proximulq, mare influit Ceretanuſ amnil ſecul quem intuſ est Cerne- tere nuc: qd ſuſſe ſcimus cere ſeruatoq: quo tempore Galli ſenonel urbe m ceperunt ſacroq memoria celebre oppidum cuiſ ſancti exſe- plar cerimoniuſ uocabulum deſiſe gràmatici affirmant. De quo Liui? in p. Inde Turnuſ tuttuli diſiſi rebul ad florentel opel etruſcorq. Me- centiumq, eoq regem configiunt qui cere opulento tunc oppido im- peritabat. & Martialiſ coquus poeta ſcribit Pernam fieri optimam apd Centumcelenſil ciuſtal uetuſtiffima.

R I A.

ceteranos lic. Ceretana mibi fiat uel massa licebit. Et interiul mille
quadringentil paſſibul ſicuit uilt Pliniul. Ab oppido cere diſtat locul
Agellinæ urbi uetustiſlime. quâ inter capita et turie diximul nu-
meratam ſuſſe. Eſtq. nunc ſaxolo in tumulo paruif edificationi reliq-
notuſ. Sequitur paluſtril & per temuſ locul in paludibul. cui Perge oliz
appellato: nûc paluſ dicitur ab Urſinil poſſeſus. Nec est qæq. edificioru
aut tuinaz ultra. quouſoq. romani portuſ a Claudio primum: poſt a
Triano edificati reliquiæ inueniunt: cer te maioreſq. credere poſſit-
qui illa ſon inſpexerit: quorù partem in toma inſtautati diximul et-
tamen qæ in aduer tentia ibi est omiſum Addere hic nolumul. Portue-
ſem urbe genuſſe formuſ pont. ro, & omni ea in paluſtri littoreaq,
inſula: quam ſiſſul lupta obſiam urbe ſecundo miliario tiberil effecti:
marmori fruſtra herbiloq. & uirgultil obſita ac abluuionibò ſemilepulta
paſſim pené cotigua uderi, quæ Scabra & impolita à mercatoribò per-
felicia rei p. & imperatorò tempora mari aucta quoſeuoq. in ediſitiu t
uſuſ poterant dedolari. & cum multudo ſit maxima urbe ut ui-
detur edificatura cernere est, eorù par tem tante molif. ut qui obe-
lisos ignoret: egipto auectol illa uo credat potuſſe nanibul com-
portari. Litteras unum quodq. fruſtrum numeraleſ duob. i lateri
bul est ſcriptum: quarù unil docente Plinio: pondul lapidil alteris-
milſoq. à mercatore fruſtoria ordinem significari nouimueq.

Vtaut unde lupta digreſſi ſumul revetamur. Auxeril fluiuus. quem nunc Serclum nocant: primum habet ad dexteram oppidum libra factam: adortum ſuum in apenino babet Grignanum ignobi le caſtellum: & ad perpetuum fluiij Alueum quouſoq. ad mediterranea ſit deſtenſum Vallif est Caſſagnana: caſtellil: uillileq. plurimiſ habi tata: maiorem cuinſ partem nûc obtinet Marcho ferrarienſis. Eorù uo oppidorù: quæ Auxeri ad dextam deſcendendo adiacent, notiora ſt Caſtrinouum & Barcha. Sereliuſq. in mediteraneil Luce urbi toma-

Portuensibus Vrbis.

Auxeril fluiuus.
nunc Sercluus.

LVCA.

E T R V

ne colonie latera abluit, de qua Liniinf, xxi. Hannibal in ligurese. Sempronius Lucam concepit. Ostendimus uo in historiis Narfetem, eunucum Lucam à Gothil posset, iam septem mensibus oppugnasse, prius q; ea potiri potuerit. Ea urbe tertium Lucium pont. ro. at- qu. et Alexandrum feciendum: aduerfus quem Lombardi Cadulum parmenlem erexerunt in idolum: genuit: quam ad anum nume- quinquagefimum malo ſuo ſibi subegit Paulus gente Lucenſi Gui- nilia nobili genitul. Complanuerat il triginta in annuſ ingemtem uiz pecuniarz, & filioſ procreauerat. S3 cum magno inſitu ipse et filij aduſſcentes degunt: beatiq, ſibi & ſuis eſſe uidentur. fortuna de repente mutata exemplar facti ſunt multiſ: q, nihil i rebus huma- nilis ſolidum: nihil est firmum. Capti. u. et patria uiolenter abacti di- uitali diu cumulataſ: poſtea uitam in careerib amicere. Luca aui poſ- Quinilior: eiectionem uarii et multiplicibus agitata bellor, motib[us] intra uiginti annuſ magniſ est paſſa calamitateſ: quæ ſi floretimuz populum euiſ ambientem dominiu pariter affixerunt. Nam p[ro]ter aliaſ ibi acceſtal clades eorum exercitui eu Guidantoniu preerat. Urbini comel: ſiut in historiis diffuse ostendimus à Nicolao picini: no ſuperatui ſuſuſq, est, quo in prelio quatuor equitum: tria p[er]ditiu milia: et ingentem machinarz bellicarz uim florentinu amilit. Luca- q, dudum honesti mercatoribus frequentata, Jane petro ornata est, grecq & lating eruditiſlimo: & Victorini feltreni ſui preceptoru moreru redolente. Habet uo ad dextam Luca collet in quibul est hinc castellum Verucula, inde Altus paſſuſ. Supra Lomelicus, & ad fluni- um Colodium euiſdem nominiſ oppidum: q[ui] ad annum ſalut[i]ſ ſe- ptuageſimum ſupra ducentefimum & mileſimus Florentini. Luco- ſelq; ſiut Leonarduſ ſcribit arretinuſ deſtruxerit, et paulo inde abest Bugianum. Superiuſq, Ugianum, qua uo Lucenſi aget uer- git in florentinum paluſ est Bentina in lacum à Florentinis con-

R I A.

clusa: cui supereminet Monseculul oppidum. & ubi il lacus arnuz
exoneratur Bientina est castellum. Supremo aut in limu ample qua
habet p[ro]mam eturia planitiei Pistoria est c[i]ital vetusta. in cuiu
agro Katiline exeritum huissi superatum multi ex uetul[i]bil scripserel.

E a h[ui]sit Arretino placet p[ro]ma fuit Eturit[em] urbi um qu[al] populi flori-
tinu[m] tunc p[ro]mum liber ad annum salut[i]l duodecies centum & quinque
gelimum in potestatem redegit. Circumstant[em] Pistorium Suum num
Sectu alle. Vittolimum. & superius Monsecului. Circundant ite z Pi-
storiam paruo distantel patio amne[]s duo Stella & Umbro qui feci
Carmagnanui delap[li] apud montem lupum in Arnum exonerat. Vi-
senti u[m]s, amn[il] deinceps ex Apenino de fluen[]s prati oppidi omnium
Eturit[em] opulentissimi menia præter fuit. Supra Pratim est Mon-
mur iu[m] oppidum & marina torren[em] Callentranum oppidum præterla
bitur ultimam, ad Florenti[em] menia Munio habetur amn[il]. Florenti[
]vrbil incite originem gesta [em]t, t[em] abunde[] complexus est in h[ist]ria cla-
tissimus Leonardui Arretinu[m]. Quod aut ad nof attinet eius urbi ori-
go referitur in Sillano[]i militum: quib[us] il ager a Silla a[ssignatus] fuit-
aduentum: & qu[ar] prima[]s illi fedel ad Arni fluenta ceperint. Fluentia
inde p[ro]mo dictam uolunt. Et quidem Pliniu[m] apud quem p[ro]mum eius loci
mentio facta est: Fluenti u[m]s dicit pro flenti Arno apolit[i]o. Venerint
i[u]o hi militet ad annum con. ur. Romæ sexcentesimum & septimusz fu-
pra sexag[el]imum: inde initium florentia habuissi uide t[em] ante xpi dei
n[ostri] aduentum amno[]s circiter octuaginta t[em]t. Multi ea c[i]ital per
Gothor[em] tempora inco[m]modis agitata est. Nec t[em] a totila aut alio quo-
p[ro]m t[em]c aut alia[]s un[que] destru[cta] fuit. Ida[que] quod de heredificatione
a Karolo magno facta aliqui senciunt non probam[]ul. Cum gesta ka-
roli ab Alcuino eius preceptore Scripta tantummodo dicant: illum
Romam euntem bil in Florentia dominic[]um pa[]sa celebrass[i]e. seru-
ta u[i]o est ab ingenti desolationi[] quod incurrerat periculo uniu[m] ciu[m]

PISTORIA ciu[]tal vetul-
tiffima.

Katiline exeratul.

Pratum.

FLORENTIA.

p. Fluentia.

quão condita & a quibus.

E T R V

farinate, Vbertini, iuritute, cum Pisanil, Senenlibuſq, & alil, etnulſil in
conuentu, apud Emporium habito. Florentiam eſſe deſtruendam cen-
ſentibul farinata licet longo post liminio in ipſam patriam teueriſul
eam ſe ſe dixit. quam nò ediſſaſſer ſe uìuo ab illiſ deſtrui nò paſſiſz.
I taq, Florentia acceptiſ ſui, & in ſe populariter traductiſ Felulanil ad an-
num ſalutil quartum & uigefimum ſupra milleſimum opibul pluri-
mum & gloria eſt aucta. Quo item anno henricul p[er]muſ ſmp. eccleſiaz
ſancti Miniatil ad mutuſ Florentiſ ediſcauit. Arſit u[er]o Florentia duo-
bul incendiil paruo temporil ſpatio ad annum ſalutil ſextum & ſeptu-
ageſimum ſupra undecael centenum, et eo ſere tempore primum per
prioreſ artium, & vexilli ſerum uſtitiſ lient n[unc] ſit gubernari cepit.

Fuitq, inter primiſ vexilliferiſ ex nobili gente, Stroga unuſ. Basilica in-
signi qu[us] per nostram etatem curante, Filippo Brunalicio nobiliſsimi
ingeni Florentino ſupendi operiſ Fornice eſt ornata. glorioſeq, vir-
gini dicata. anno ſalutil duodecij centeno productum eſ Pomerium.
& menibul qu[us] n[unc] extant v[ir]b eſt ampliſcata. Turriſ u[er]o marmore
inter ceteras orb[ic] campanariaſ ſpetiola ad annuſ inde p[er]mum & trige-
ſimum excitata. Per qu[us] tempora ciuital Florentina duobul ornata eſt
poetiſ Dante Aldegherio, & Famaſcho Petrarcha, qu[er]u[er] hic patte floren-
no. 15 exule apud Arretium natuſ, et Arquade inter colleſ euganeo-
mortiul ac ſeputiul eſt. J[ul]le Florenti[n]i parentiſbul Florentiſ natu-
obiit Rauene patria exuſ. Pauloq, post-Florentia J[ot]um habuit p[ict]orez
celeberiſum apelli equiperandum, habuitq. Accursi[um] iurecoluſ-
tor[us] principem, qui ius ciuile nunc extan[te] interpretatiuſ eſt. Famaq,
e
nullo nobil confirmata auctore. Claudianum poetam ſuſiſ Florentiaz
oriumdum. Colutiuſ u[er]o ſalucatiuſ, & ſi priuſ didiceraſ q[ui] ciceroniane
imitatio eloquentiſ ſui ſeculi adolescentibul nota eſſe cepiſſer, & eloqui-
eſt habituſ et multa ſcripſit prudentia magiſ & doctrinam q[ui] eloqui-
nam redolentia. Nicolauſq, Nicolai per etatem nostram, & ſi nihil ſcripſit.

1176.

Dante,
Petrarcha.

Jotul.
Accursiul.

R L A

et doctus fuit: & multil adolescentibus ut litteris operam darent o-
pem attulit. Abbil uio plus minul centum annil qui Francisci petrar-
che mortem: & hæc tempora intercedunt mirabili felicitate Floren-
tia opes auxit: cuius impio per etatem nostram Castrum carum. Mu-
tiliana. Duadula: Caesianum. Porticus: & alia castella in romandiola.
& Pile: ac Cortonum. Urbel netuſte ac Burgum ad lepulcrum. & re-
gio caſentina in Etruria ſunt ſubacte. Ab ipsis uio centum annil ſupe-
rauit omnia Florentiæ ornamenta concilium in ea celebratum. In qo-
quartul Engenius pont. gloriolis ſimul. orientalif eccleſiæ cum occi-
dentali unionem maximo diu queſitam impendio celebravit. Johanne
paleologo imperatore constat politano: & Patriarchif. Archiepiscopi:
episcopis, ac ingenti doctissimorum nobilium, totius greci virorum,
qui inter fuerat multitudine romani eccleſiæ ſumptibus in patriam
reportatil. Armenii et ethiopel. & Jacopite Libiam: Aliam, incoltetel
catholice fidei docuisset in eodem concilio a predicto pont. Eugenio
aceperunt. Vitil et nunc Florentia ſiuit ante conſuenit omni uirtutu
laude preſantissimis ſornatur. Cosmo imprimil medico quem o-
mne totius europeius opum affluentia ſuperantem: prudentia:
humanita: liberalita: & quod nobil maxime ad eiuſ laudes incitat: bo-
narum artium preſertim historiæ peritia celebrem reddunt. Cumulat-
q. eius felicitatem Petrus: Johanes: & karolus nati paternæ uirtutis
imitatorel. Nec ſupprimenda ſunt maxima que Cosmuſ Florentiæ ut-
bi addidit ornamenta: Monasterium celebre ſancti Marci in qoſ cuj
ſuper be ſunt: & ut aumt inſane extruſionel cetere tum maxime
bibliotæta alia ſuperat omneſ qual nunc habet Italia: & ad ſancti Lau-
rentii for nices: mar more: columnæ: & opus totum ſumi Viti ma-
gnificentiam ostendunt. Quid qæ private edel ſiæ recent in uia lata
extructe Romanorum olim principum: & quidem primariorum operibul,
comparante ſunt: quin ego ipſe qui Romam mei in ſtaurantur ſeripti.

Colmiſ medical.

ETARV

Pallaſ Stroga.

affirmare non dubito: nullius extare privatil edificii principum in urbe
Roma reliquias quæ maiorem illi edibul preſerant operil magni
ficentiam. Pallaſ Stroga Clarissimil eques tril ordinil florentinus:
opera studiil phyloſophie affidua pataui impensa: exilii inco moda
prudentillime consolatur. Angelil Aciaioluſ eques tril item ordini
no minuſ clare gentil ſue nobilitatem prudentia ingenuiſ morib,
litterar[que] studiil ornat. igitur illa decoratur Andreaſ floccul apostoliſ
ſecretar[que] ſanonicul[que] florentinuſ vir optimuſ eloquieta & edito
de magistratib[que] opere: ac Janoctuſ Manettuſ litterar[que] grear[que]: latina-
rum[que] peritia atque eloquieta. & Baptista Albertuſ nobili & ad multa
artes bonaſ uerfateli ingenio patriam exornant. Decorat et urbe,
florentinam ingenio ueterat, laudib[que] respondente Donatelluſ et acule-
onti Seuhi equipanduſ ut uuol. iuxta Virgini uerba: ducat de marmo-
re multuſ, Seaſ Florentiam ſelulana & maiory scriptil preſertim Salutu[n]
in bello Katilinario. & Linu[n] illud idem scribentil bellum libro centefio
ſeando celebrata inter it. uel q[ui] supra diximus in Florentiam populuz.
opel[que] mutanit. Oritur ex montibus ſelulan[que] qui ad orientem uerguit
ſolem Munio torrenſ florentina abluen[que] menia: ſeandum cujuſ alue-
um ſexto ab urbe miliario Sacellum est: cui ea ratione inditum adu-
ces nomen ſuſſe opinor: q[ui] eo in loco ſeputa ſuerit molleſ illa cadaveru[n]
que facta fuit in ſupenda ſtage illa magne partil ducento[n] pene mi-
lium ex Radagafij Gothor[que] regis exercit[i]n apud ſelulaf ſiut inſtitutiis
oſtendimuiſ inter fecor[u]. Inter[que] eos montes & Apeninum: ualib[que]
ameniſſima & viac[que] illiſq[ui] preſertim medicor[u]z ſp[eri]oſiſſimiſ frequen-
tata: Mugellum ſiut continuerat appellatam: que dinum habuit mu-
gellanum iure consulto[n] ſuperioriſ ſeculi celeber[tr]imum. Eam illab[i]
tur diuidit[que] mediam Sena[fl]uniuſ ex Apenino oriundu[n]. Primum[que],
regioni[m] Mugellane oppidum est: una bononiens[ia] Scar paria Jacobo orna-
ta Angeli filio: cujuſ grece: Latineq[ui] doctiſſimi extat. M.T. Ciceronil

Fesulana.

Dinul.

R

I

A.

uita ex Plutarcho in latinum lucilenter traduta. Deinceps habetue Nicolaium oppidum dura picinii oblidione cui fortiter restitit nostril in hiftoriil clarum. Inde Seuam influit Ronta torrenſ. ad quem uia ſaurentina eiusdem nominis est uicul. & ſub eo ſancti Laurentii Burgul. Quintoq. abinde miliario Seuam pariter illabitur Ducaria a cuiuſ torre- te apud gaudentium apenini uicum orundo quicqd magno ſinu comple- citur Arnul amnil uſoq. ad agri arretini fineſ dicitur Cæſentinum quam regionem montuolam populo florentino proximil temporibul queſitam ſuſſe oſtendimul. Vbi uo Seuam fluniuſ Arnum illabitur est caſtellum menibul munitum Ponſ ad Seuam dictuſ. Florentiam verbem diuidit Ar- nul pontibul in ea quatuor magni operil uinctus. Sz quatum ad incoha- tam attinet Florentini agri deſcriptionem ſecundum Arni fluenta ſub Florentia ſunt Monſ Lupiſ. & Signia quouſq. namiqia admittit arnul. Su- ptra Florentiam ad quintiidecimun lapidem. p[er]m est ad Arni fluenta oppidum Incisa: cuiuſ oppidi nomen habuſſe coniector ab ſucciro obice- ſaxeo curſum Arni ſolito remorari. Indicant nanc, quernar[um] trabium ſupiteſ maximi: quos deſodienteſ inueniunt agricole. Vallem Arni ſupe- riorem: qua nullam habet nume ager florentinuſ uini optimi ſeratio- rem: quanti[que] profluenti Arno appoſita planities ambit: ſuſſe paluſtrez, et qui[que] xxii. h[ist]oria[rum] Linij p[ata]nini in prin[itu]l attente leget: paluden[us] illam in qua Hannibal eger ocuſil et erna p[er]mum intemperie variante calotef frigoraq, elephanto: qui uniuſ ſuper ſuerat: quo aliuſ ab aqua extaret uectuſ, ingiliſ ſin & nocturno humore paluſtruq, ceno gra- nante caput altero: captuſ est oculo: h[anc]e ſuſſe uallem Arni per uidebit. Nam cum fama eſſet Flaminium col. Arretium cum exercitu[rum] preueniſ ſe Hannibal ex h[ib]erniſ mouenſ: que in l[u]guribus habuerat Arretium contendebat. Sunt a[i]t Linuii h[ac] in parte uerba. Cum aliuſ lon- cetex c[om]modiuſ oſtenderetur iter: propriorem uiam per paludem pe- tiit: qua Fluniuſ Arnuſ per col diel ſolito magiſ inundaueat: & pauiło

Incisa.

Valhalla.

E T R V

infra exercitif inco'moda: & inuentor: hominum, stragem: que fi-
ebat describen: per prealta: dicit fluiuj: & profund: uoragine: han-
stol: penie ducel: & maxime omnium confec: ille nig: ilia: per quatridu-
um iam & trel: noctel: tollerata: cum omnia obtinent: ibus: nihi
ubi in licco fess: aterne: nt corpora inueniti posset. Iter igitur quod
longin: Arretum ab liguribus ductu: ostende: batur: p. Lucen: lem
pil: num volaterranum: & ein: que n:ec est Sena agros esse oportu: n:let:
q: d: certe null: ul: region: il perit: ul dubit: abit: fiu: le c: o: modiu: l: q: cum pro-
piorem ingre: lus iam ad Arni Auena ubi n:ec est Florent: iu: enit. & in-
de amn: il Arni alueum apud n:ec incis: am: uel paulo: lupt: ea: est ingre: lus
tam diu: p, per paludem qua flui: ul Arn: ul per eos d:ic: solito mag: il: n-
undauerat est profect: ul quou: l: sic cum ubi confiteret: p: mum in Ar-
retino inueniret. Eam u: o inundationem: eal: q, palud: el non fiu: le sicut-
aliqui uolunt in ea planit: ie quam Pratum. Signam: & Florent: iam in-
tercedere uadem: ul ea constat ratione: q: d: regionem: illam, d: c: it: Li: u:
in qua Hannibal: p: mum in licco confiterit: imprimi: l: itali: f: er: t: ilem: to-
fiu: le etru: li campi: qui Fesul: al inter Arretume: iaceret. Subiungit:
q, Li: u: u: l quo: s, pr: nior: ess: et in uita: lua: cons: ul irritare cum at: q, agi-
tare pen: ul cepit: & leu: a reli: cto ho: te Fesul: al peter: l Etruri: agro: p:
datum profect: ul quantum max: i: am u: atationem potest: cedib: ul in-
cendi: l, cons: uli: procul ostendit. Qui itaq, reli: cto ho: te apud Arre-
tium agente: ad leu: am Fesul: al petit: u: allem Arni l: upiorem profect: o:
tigerat: at: q, ut in licco confiteret: ea pos: t: ergum reli: cta: ulterius:
proce: serat. Sed pal: ul illa q: no ob: du: uerit: modo ut: atrum: pateret:
cum aliquado scire cup: n:erim: ul con: frago: ul apud incis: am oppid: u: Ar-
ni ripal: & laxor: fragmenta medio adh: ne alueo herent: ia cernentes:
ad apertum fiu: le tenem: ul humano ingen: u: tumentem li:xo & re: pa-
gulum aque facientem fluminil: fund: ul abent: ibus, pos: tea pro iu-
sto amn: il cur: lu: aque: l, reli: dere & l: uper: iu: in parte qu: aqua uer: l: u

R

I

A.

stagnare fuerant consierte ex siccatum limi humorem: quod alibi lepe contigit campol feracissimof reliquifle. habet ea uallif ad dexteraz. Arni postincisam Fichinum: quod oppidum Arretinul scribit à comite Guidone no uello: exulibulq florentinul occupatum: pace per quam exulef in Floretiam reduci funt facta fuisse a populo florentino destruclum. habet q, ea uallif Sanctum Johænem. Montenuargum: & Quaratam. Ad finiftaz uò Castrum franchum. Tertam nouam. Laterinam. Pontenanam. quoz. Sanctum Johænem: & Castrum franchum populul florentinul ducentefio & nonagelimo supra millesimù salutif annum edificavit. Et tertaz nonaz Poggii viri eloquentiflimi & aliquot editif operib clari patriaz Guido perramalenfis Arretinul episcopul muro. quem nunc habet cinxit. In montibus altiflimif qui ad finiftam Arnum ibi tortuosiflimuz intercedunt est vallif umbroſe monasterium. ſunt et aliquot regionif de qua diximur: calſentine oppida. quos primaria habent Romena. & Burgul: & Pippium à comitibus dudum habitata cognomine Guidil. quod proximil temporibus pepulit populul florentinul. Ad alteram uò Arni ripam: & ſub ipsiſ fonte est Porclanum. inferiul Stia. post Pra-tum uetul. inſtra quod oppidulum Arnul Corſolona augetur torrente ſecul Bibienam oppidum ut in nobile delabente. Augetur etià Latchiano torrente qui ad dexteram habet gellum: & Correctium parua oppida. Qua et Arnul ſe Arretium uerſul incuruat est Castru no-uum. Si agrum florentinum Arretino: Senenſi: ac Pifano: et volateranum conterminum describere nolumul. Ad proximam uallem uerſus meridionalem plagam tranſeundum est a Pela ſinuio appellatam. cui ſinuio ad finiftam proxima ſunt ad ostium quo exoneratur in Arnuſ Monſtupul. ſupra colina ſuperiul ipso ſub fonte Sambuca. Ad dexteraz Monſtutul. Linarium: Sanctul Donatul. Aluſq, ſequitur ſinuul ſla appellatul. cui ſunt ad finiftam Emporium: Monſ tapolul. Monſ patto-Aul. Barbetinum: Caſtellina: & ad dexteram Samminiatum. Gambal.

Poggiul.

E T R V

Certaldus Bochatii.

Bonitium.

Volaterra.

Perini.

fuum. Florentinum. Certaldum Johanni Bochatii unigaril potinç, la-
tine eloquentiæ clari patria. & ad fontem caulum. Angetur uio El-
fa amnil torrente uno qui apud Staggiam oppidum delapsul fert
ad Isonitium nobile oppidum. Et ea in influla quam Elfa flunius
torrenç, predictul effitunt collis & Geminianum sunt oppida
pancil etrutie oppidil lecunda. Est et Elfa inter & proximum qui
Arnum illabitur torrentem Monstopulu oppidum. Sequitque, et
flunius: cui hinc est ponl Aderam oppidum prelio clarum: in quo
cum Pilani Lucenses Florentinozlotiol fudilent: super uenienl
florentinoz exeratul fortuna prelii conuerla pirolon fudit ex
quibul ad tria milia sunt Celi: & supra est-Petiolum: inde Calci-
naria: proximoq, torrenti in Arnum defluenti hinc Ponl lachi op-
pidulum: inde est balneum aquar in quib solil calentibò àulphu-
re aquil ranal gigni Plinuif dicit. Ea in regione pilani agri castel-
la sunt alia volateranil contermina. Superiuif arduil in montibus
Vollaterra: qua Liniuif in. Scipioni hostel etruli ad volatetas stri-
eto agmine occurrent pugnatum maiore parte diei magna utrinque,
cede nox incertul qua data uictoria effet interuenit. Fuit, volater-
ta Perfio Satyrico cive ornata. Nunc Gafparil nostripatrica, qui gre-
cul. Latinaq, litteral edoctul celeberrimi gregoræ cardinalis niceni bil
farioniæ epistolar est scriba. Vetusta est hæc cinital quam limul cum
Arretio & Cluio á tirrenil ante bellum troianum fiuile conditam
Leonardus arretinul in polibio edoctul affirmat. notq. supra docuim
inter capita etrutie numeratam fiuile. Liniuif bellum civile Marij
& Sille describenf. Lio. Lxxxvii. dicit Volaterra quod oppidum ad
buc in armil erat, indeditionem accepit. Auctorq, est Pliniuif. In cal-
lidil volaterranoy. Ea urbe in hinc maxime modum potiti sunt flo-
rentini ad annum salutis quinquagefimum: & ducentefimum supra
millefimum. cum volaterrani à Florentinil prelio quod ad montil in

R

I

A.

quo lita est urbi radicel comittebatur superati in vrbem configere eni-
terentur insequiil et mile florentinus victor pari impetu cum vi-
cto ingressu l urbem cepit. Ab agri volaterrani finibus regio incipit-
maritime ore etruci pelagi quam descrip timul adiacens que uastiti-
ma & populil pro ambitu infrequenl Senenli populo subiecta est. In q-
sunt superius enumerata. Massa ciital Mallianum Paganitium Pos-
ad limisram campagnaticum arduo incolle litum unil ceteris fru-
gibus feci timum Petrioli & alia balnea. Nam multa que nunc et
frequentantur agri Senenlis balnea olim fuisse grata uidemul. Mat-
tialis coqu poeta ad oppianum. Etrusci nili tremuli laureil illotis mo-
teril Oppiane. Et ad dexteram est in motibus Monl altinul. Ea regio
superiori in parte uevigia ut urbi Ruellang quam diximus inter ea-
pita eturie numeratam ee de qua Linil in. M. Valerius maximul
dictator castra in agrum Ruellanum promonit eo & etruci hostes
sequi. Vbi cum forte quodam loco male denlatil agger pondere supe-
stantium in foialam procul butiler atq eo cum deo pandere uam fuge-
conclamasfent plures inter me q armati enafere hoc prelio fracte ite-
rum Etruscos uirel & pacto annuo stipendio & duum frumento in
ducie bienii date et infa. In Ruellanum agrum exercitul ductul ibi
non agri tantum uastati sed oppidum et oppugnatum capta ampli-
duo milia hominum minul duum milium circa murol Cela. Et infe-
riul tref nali diſime urbe eturie. Ruſelle Perutia Arretium pacem
petiere. Adiacet ruſellarz loco balnear cognomine Ruſellanum. +
ena est interiul urbium eturie uiribus opibus, mine ſecunda.
que & ipfa inter noual mumerari potest: cum nulli in veterum
monumentil reperiatur. Sunte qui uelint Karolum cui malleo
fiit cognomentum eam condidisse: & Karoli etatem plus minul
ſexcentelmo et ſeptuageſimo abhinc anno abſuiffe constat. S3 nup
Venetiil in ſanci Georgii dealga celebri monasteri qd Gloriosus

Matla ciital.

Petreolum.

Rusellana ciital.

SEHA.noua ciital.

E T R A V

Sena à Jo. xxi. & qvt Sena.

Vgo.

Sanctus Bernardinus.

pontifex Eugenius rehicto, primum seculo propria edificavit paternę
bereditatil pecunia innenimul in libro litteris scripto per uetustis:
Iohānem to. pont. nominil ordine undiciem. accepril de perli -
na diocefibul sex plebatibul cimitatem hanc edificasse quę ab ipso sex-
plebatuum numero Sena fuerit appellata. Habuit ea civilis tertium
Alexandrum pont. to. qui a Federico Barbaro flo agitatil quatuor-
ſe erecto in idola adulterinol pontificel ſuperant. Magno autem
decori Senarum urbi fuit celebratum; in quo Gherardus Florentin
episcopul in leamdum Nicolaum pont. to. creatul constitutionem ſe-
cit que in decretil patrum extat distinctione tercia & univerſa. Pon-
tificel romanoſ eligendi Cardinalium collegio: & nemini ulteriul uli
ſſe. Cui concilio centum & triginta episcopi inter ſuere. Prelio et
felicitſime gesto ornati fuerunt Senenſes. Nam cum florentinil altina-
tibus federatiſ opem laturi ad Arbiam flumium quarto à Semil milia
rio nia arreſtina distantem conſedilſent Senenſes auxiliaribul copiſ
Manfredi regiſ: exculibufq florentinil immixt facta eruptione flo-
rentinum exercitum fuderunt. occifiq ſunt florentini tresimille. cap-
ti milia quatuor: & curru qui ex more nexilla deferere cum ipsis
nuxillif Senaſ relato: tantil florentinol panor inſeſit ut urbe pro-
pemodum deſerta. melioreſ quiq, parſ Bononiam: parſ Lucam co
migrarint: exuleſq in patriam tenuerli ſunt. Obiſt proximo tem-
pore Vgo ſenenſi medieul & philosophul ſui ſeculi ceteri post ſuncti
uita Jacobum forliuensem doctior clariorq, habituſ. Habuit et nuper
time Sena illutranſydus Sanctum Bernardinum: cuiſ reliqui
apud Aquilam urbe miraculif per ſingulaſ diel multiplicatis cor-
tuſcant. Qucneſio que maiora viri unil dici aut ſcribi poſſint.
miracula: operibul que per triginta annos in religione fecit, qui elo-
quentiſimus tam nebemel. tamen, efficaix diuinoq eloquiop ſua-
ſor fuit ut omni in Italia mirabilem fecerit animorum auiti-

R I A

ad virtutem commutationem: primulq, omnium ordinem beati Franci-
ſci ad eam quæ nunc tantopere uiget obſervantiam regule per-
duxerit. Quo in diuino opere eum ſimil adjuuit conatibus qui-
tus Eugenius pont. omni in gerendo pontificatus munere, ſed im-
primil augenda: conferuandaq, religione preſtantiffimul. Nuncq,
Sena Siluio ſnea poetis p[]erſum laureat: post epiſ copali mitra redimi-
to. Francisco quoq, patrio ſtudiil eloquentiæ deditiffimo: Mariano
Sognoq, ac viriſq, pluriſtil iutium & philosophie doctrina ex-
cultil ornatur. Vmbronem ſenenſis agri ſlumium inter & paludem
clanam: ſiue ſlumium p[]aliam: quem ea palul efficit. Multa ſunt mo-
tana ac campeſtia oppida quæ nullo ut in ſuperiorib[]a factum est:
ordine describi posſunt. Inſeq, Cluſium uetuſtiffima vtbs quas Li-
uin carniōn olim nominatam ſuſſe dicit. Fuit u[]o inter capita etu-
riæ primaria olim numerata: quam Galloq Senonum bella: & Por-
ſenne regiſ ſui h[]iſtoria: imprimiſ clatam reddunt. Ea pen[]e derelicta
nunc urbi Senæ ſubiecta est nec aliqualiter dubitamus: qu[]n populoq
esterat, q[]ui reſque reliquiil inter iture olim Cluſium & Ruſſe urbe[m] Se-
nam a pr[]inſ, dum conderetur auxerint. Refert ex. M. Vartone Plinii
Porſennam regem extruxiſe ſibi apud Cluſium monumentum in q[]u-
mirabili opere laberintibus ſuit: cuin ſnulle Plinii temporibus
extabant reliquiæ. Adiacent u[]o cuitatil ip[]uſ ruine[]c epiſeopo etiaz
nunc ornate paluſtri ſlumio Claneq a Plinio ſi at etiam nunc fit dicto:
A d ſuperioremq, eius partem Senam uerſus Policianum est nobile op-
pidum: florentinil ſubditum ameniſ in collibus ſitum: post Turrita:
dehinc Lucinianum. Interius ſunt Sanctuſ Quiricul: Corſignanu[]t:
Chiancanum: & arduo in mòt[]e Radicofanum est. Ultimuz ea i[] par-
te p[]utrimonii beato petro: & romane eccleſiæ Amathildi comitilla da-
ti eateſtillum. Deinceps ultra Cluſium Sarthianum est oppidum Alber-
to minorita diuinoq dogmatum predicatore infligit ornatiſſimui

Eneal Siluus in P[]iul.vq.
Francischul patriciul.

Clane palul.
Palia Aluuii.

CLVSIVM.

Galli ſenoneſ.
Porſenna reſ.

M. Varro. Plinuſ.
Porſenna.

Clane

M. Policianuſ

Lucinianum.
Sancti Quiricul.
Radicofanum.
Patrimonium Franci Petri
Mathildi.
Sarthianum oppidum.
Frater Alberti.

ETRURY

Cetona.

ARRETIVM.

Linius.

Plinuf.

Arretini Veteres & Noui.

hannibal.

Linius.

C.Terrentiis cos.

L. Silla.

Colonia nona Arreti.

Linius.

Macrobius.

Augustus, Imp.

Mecenas.

Cornelius nepos.

Achilas Pomponius.

et postea Cetona. Feat agroſe Florentini & Senenſis describendoruſ
necessitas, ut illi conter minam vrbem Arretum diſtulerimus.

Ea ciuitas uetustissima inter primaria eturie capita adnumerata est.
Nam Liuinſ li. 3. dicit legatos ad col. uenisse ex Arretio Cortona &

Perſua quæ tunc principes cuitatum eturie erant. Innuit uò Pli-
niſ Arretium in duaf urbeſ ſuifſe diuſiſi.

Nam ſcribit Arretini
ueteres. Arretini noni. Caufam buiuiſ, eam uidimul ſuifſe, de qua pon-
cio eturie diximul cum hannibale Italiam premente etruſi du-
abus Arretinil in rebellionem procluel underentur. Sicut i Limio
habetur. XXVII. C. Terrentiul varro obſideſ ab Arretini ſenatorz,
filioſ accepit. C. XXV. Romani. 1. tumultuï in Etruria ab ipſi oriri ne-
rebantur, & cum clauſ ac ſeral nouaſ portil impoſuſſet. in Apuli-
am rediit. Postmodum bello marſico ſue ſonali, cum etruſi ſeſe ut
Marſis & picentibul ſuoril ſotiol adinuſſent. L. Silla qui ei bello
finem impoſuit. in Felinaſoſ Arretinosq, deſeuit adeo ut Arretio

cuiibus proſcriptiſ exinanito nonam postea coloniam ſuper indu-
xerit, unde noni & ueteres fuerunt Arretini. Dicere, 1. ſolitus
fuit Leonarduſ arretinuſ le uidisſe Arretii in ecclesia ſancide Ma-
rie ad gradum lapidem litteraſ inciſum uetustissimal, inſcriptiſq,
decretum Arretinory veteru. Ancti ſi postea ſimt opibus Arretini:
quof Liuinſ in bello. 1. punico dicit uidisſe clauſem mirabili illa ac-
leritate ab Africano patatam, multil uariiſq, rebus construendis
namibul, & alendo milite opportuniſ. Vitus Arretini, abuſt pre-
ſantissimo. Extat naneq in Macrobii Saturnalibul diuſ Augusti-
epistola, per quam affirmat Mecenatem ſuum ſuifſe Arretij ori-
undum, & Oratium uidemul dicere. Mecenatem ipſum regiam
ab etruſaſ originem duxiſſe. Cornelius uò nepoſ in Attici Pomponij
uita quod ad Arretii dignitatem facit. Atbiacuſ ipſum dicit prediſ
in Arretino posſediſſe, quod Cecilianu lit appellatum. Remotioribo

R I A.

postea temporibus Arretuum ad annol salutibus milesimù & deciminoctauum Guidone ornatum fuit celebri musico. Et anno inde ducentesimo altero Guidonem episcopum ex Petramaleni familia habuit cuem & dominum: qui vrbem ipse muro cinxit quem nunc habet. Butgum quoque, sancti Sepulchri. Cimitatem castelli: Castilionem Arretuum Terram nonam Vallis arni: & Cimitellam nunc ea decanus episcopi appellatam. menibus cingi communiri, curavit. Insuper uia que ad omnes portas Arretii exitus nunc cernuntur, dirigi dilatari: & ubi oportere uisum est, sterni aut pontibus uinci fecit. Quin etiam eul fuit opus tecta & spatiosa nia in qua ab Anglario in Burgum ad Sepulchru ducente Nicolaum Picinum ab ecclesiæ copiis superatum fuisse ostendimus. Per etatem quoque, nostram eloquentissimo ac clarissimo Leonardo Arretino. Karolo, gregis & latinis litteris eruditiissimo, nunc populi Florentini cancellario, et Benedicto ac Francisco fratibus iure confultissimis cognomine Accoltil: quibus Franciscus non minus bonal artes & oratoriam, ac omnes historias, leges excellenter edoctus est. Iobanm tortello tue sanctitatis Subdiacono: & Cubiculario: gregis, ac latinis litteris. ac singulari humanitate predicto, cujus preclarum de orthographia opus uerba edocte selecta: quibus e grætia sumptis latine utimur. Arretina urbe decorata est. Nec indignum ducent, quid referemus tam multi prestantes Arretini. Plinium scriptus. Arretinum initialiam fictilium uasoræ nobilitatem obtinuisset, quod quidem Martialis coquinam affirmat. Sic arretine violant, cristallina teste. Cortona, sequitur urbanm eturis, uentissima quam Peiægi condidere: illa pulchra posse duci fuit. Per etatem uio nostram Ladislauſ rex Neapolitanus ipse vendidit Florentinum in quorum subiectione perſenerat, quam Jacobuſ per u linum epiſis

Guido musicul.

Murul.

Vie.

Anglarum.
Nicolaus picinum.

Leonardus arretinuſ.

Karolus.

Benediculus. Iacoli.
Franciscus.

Iohannes tortelluſ.

Plinuſ.
Fictilia.

CORTONA.

Ladislauſ Rex.
Iacobuſ per u linum epiſis.

E T R V

Lacul perulínul tran-
lumenul.

Flamininul cos.

Hannibal.

Panicale.

Passignanum.

Castellum plebil.

Tres inſule.

Perulſa.

Iuſtinul.

Linuſ.

Eubinl cos.

Trinmiuratul.

L. Antoniul.

fratrel.

M. Antoniul.

Octanuaniul.

Famel.

Perulſa Anguſta.

auil ſunt nunc plurimum exornat. ad cunl agri proximol fines.
lacul est tranſumenul: qui dicitur Peruſinul. Accepit per Flamini-
um cos. ab Hannibale cladil memoria notiſtimul. Isq. lacul incir-
citu oppidil ornatut & caſtellif. Malborgbetto ad eam partem
que in cortonium uergit. Caſtilioneuſino & Panicali clanal uer-
ſus. deinceps Monte pontignino: & qua Peruſium a Florentia peti-
tur Passignano. Tranſumeniſq. & Clanal inter oppidum est Caſtel-
lum plebil. Sunt et in lacu trel inſule habitate. Succedit ordine Pe-
rulſia urbl uetuliſtima capitum & ipſa eturie ſicut ſepe ſupra di-
ximul olim primaria: quam Iuſtinul ab Acheil conditam ſuſle diat.

Eſtq. hec ſola inter omneſ Italie urbel felicitatem penitul inauditaz:
quod eandem pene ſtatul. & reſe conditionem. quaz ante con. ur.
ro. & poſtmodum Roma ſub regiſul. coss. & ſmp. & Tranil a gente
habuit. nunc retinet. Paſſa est ſi varia ſed tolleranda agitationel.

Nam Linuſ in viii. Eodem anno cum reliquibus etruſcorz ad Perulſaz
que & ipſa induciuſ fidem ruperat. Fabuſ cos. nec dubia nec diffia-
li victoria dimicul ipſum oppidum cum ad menia acceſſit cepil-
ſet ni legati dedentel urbem exiſſent. Et li. &c. Nec in eturiz
pax erat. Nam & Peruſinil auctorib poſt deductum a ſonſule exer-
atum rebellatum fuerat. Fabuſ quatuor milia quingentul peruli-
nos cecidit. cepit ad mille ſeptingentol. xl. qui redempti ſunt ſin-
guli eril. cccx. preda alia omnil militi conceſſa. Et in ſeriul trel na-
liduſtme urbel eturie Ruſelle. Perulſa: Arretium. Et ſi uó per in-
fauſtiliſmi triumuratul tempora. L. Antonium. M. Antonij fra-
trem. Octanuaniul Celar in Perulſia ob ſedit. famemoq. raro alia ſimi-
lem auditam Antonii exercitul in ea clauſul: et Peruſinul popuſil-
ſiſtinaere: & capta urbl. dirruſaq. est. Eam ſi breui poſt inſau-
ratam: menibul. portiſq. nunc extantibul commiuit idem Octa-
uanul anguſtul. quam aluo cognomine Peruſiam Anguſtaz: ſicf

Littere

R I A

littere cubitaleſ portil inciſe oſtendunt, uoluit appellari. De cauſi-
aut diſruptioniſ ſic habet Liuiluſ. L. cxxv. L. Antoniil ſcos. M. An-
tonii ſtater Fulnia conſuſente bellum Cefari Octauio intuſit. & re-
ceptil in parteſ ſuaſ popuſi quorъ agri ueteranil cefarianarъ olim
partium aſſignati erant inter quol Peruſinuſ etat. & M. Lepido q-
cultodig urbiſ trome cum exercitu preetat ſuſo hoſtiliter in urbe
irrupit. Li. aut. cxxvi. Liuiluſ ſic ſequitъ. Cefar annorъ. xxiiiij. obſe-
fum in oppido Peruſia. L. Antonium conatur aliquādo erumpere: &
repuſium fame coeget in deditionem uenire. ipſiqъ & omnib militi-
bul ignouit Peruſiam dirruit. Balduſ patrum nostrorъ memoria
in ea claruit: prout magiſ magiſqъ euil nomen indiſ claret. qui
cum Bartolo Sexaſſatendeni urium euilil & pontiſiti obtinuit pn-
cipatum. Vitil uо paciſ & belli artiſul. Sz imprimiſ docendo iure p-
ſtantiſhim et nunc abundat. Inter quol Ionem Saluſtum. Iohānſ
Petruicium: & Benedictum Bariuim: ac Benedictum captam pma-
tioſ noniinuſ. Ex hili uо qui rei bellie operam dedere. Biorduſ. & Ce-
ccolinuſ micheliotti primum. & post eos Nicolauſ Franciſchul & Iaco-
bul picinini de quibul in Montone oppido ſimul cum bracio dice-
mus ſuere clariflimi. muneqъ Bracciuſ balionuſ incipit ete claru.

Supra Peruſiam a liberil ripa pauliſper recedunt Cisterna p[mi]muz post Anglarium q[ui]cte regione Burgi ad sepulchrum regioniſ umbris ſitum uiam habet ad illud rectiſſimam in qua Nicolai picini copiſ a quarti Eugeni pont. glorioliſſimi copiſ ſuſum kiſſſe in historiſ ostendimul. Diſatoqъ ab Anglario tiberil ea uia paſſus tria milia. & ſuperiuiſ ad tiberil ſontem est Coriſum arx aerea. Reſtat in eſturie partibul regio. quam beati Petri patrimoniuſ dixim appellari. Supra P[il]ſiam torrentem ad quem eam in maritiſmil inco-hare diximul. est Soana oppidum ſeptimo Gregorio pont. ro. certe preſtantiſſimo cuje ornatum. Superiulqъ est oppidum Saneta Flora. In

Liuiuſ. cxxv.

L. Antoniul.

Fulnia.

M. Lepiduſ.

Cefar annorъ. xxiiiij.

Baldul.

Bartoluſ laxoſerātenſi.

Benedictuſ Bargiuſ.

Biorduſ. Cecolinuſ.

Nicolaui.

Francauſ. picinim.

Iacoſuſ.

Bracciuſ balionuſ.

Cisterna.

Anglarium.

Nicolaui Picininuſ.

Eugeniuſ iuiſ

Tiberil. Cotiſum.

Patrimoniuſ.

P[il]ſia fl.

Soana op.

Gregoriuſ. vii. pp.

Saneta Flora.

E T R V

Monſamiata.

Balneum ſancti Filippi.

Porcenum.

Aqua pendenſ.

Griptè.

Bolena.

VYLSINIVM.

Liuuſ.

Olea.

Caput montil.

Almaricul
Amalafiuta] Astrogorthe

Martha op.

CASTRVM.

Paulus de caſtro.

Tuscanella.

Monſ falicuſ.

Balneum regium.

Vrbs uetus.

teriuſq. medium id quod hinc Soanam inde Montem Alænum & radicola-
num inter iacet Ipatium montel: complent altiflimi. Apenino pene aq-
plurimù distant cœlitudine comparandi. monſamita appellati: inq-
bul diuerſa regione aliquot ſunt caſtella: ſi preſtantius est Sancti
Filippi balneum. & proxime illi montibul vulſinenſium inter la-
cum & paliam annem ſunt Porcenum. Aqua pendenſ. Gripte: Sä-
etul Laurentiul romane eccleſie oppida. Vulſinenſium uò lacui
Adiacet oppidum Bolſena dictum in ruinè edificatum urbi vul-
linenſium inter capita Etrurie olim numerate. De qua Liuuiuſ in 2.
Conſul alter Poſtuum in Etruriam traducto exercitu p[er]miuſa-
uerat Vulſinenſium agrum. deinde cù egreſſis ad tuendoline-
hand procul menibul eorum depugnat. duomonia trecenti etruſcoru-
cſi. Et inſtra idem Liuuiuſ. xi. li. eam diac totiul eturie: potentil-
ſimam a ſeruſ occupatam qui dominol ceperant romanis permit-
tente populo in libertatem reſtituto. ſubactam ſuſſe. Scribittq. Plinu-
nuum eſſe in italia agrum ferraciorem olea: q[ui] vulſinenſis in quo
ſata p[ro]mo anno fructuſicet. Add extraeram haud longe abhint caſtella
Caput montil: lacui imminenſ: cui propinqua eſt influla nunc a fra-
tribul ſancti Franciſi habitata: & in qua reſe ſecunduſ ostrogorborz.

Almaricul Amalafimtham genitricem ſuam preſantiflimam mu-
lierem occidi eſt paſſus. Et poſt Martha ad lacui emiſſorium ubi flu-
uuſ eiuſdem nominil incipit. Deincepl i mediteraneil eſt caſtreſi
ciuitat, cauſ rupibul adeo circundata ut ſpeluncam potuſ ingredi-
entes q[ui] cuitatem adire ſuspicentur. Obiitq. nuper Dariuſ cuitati
iſpiniuſ civil Pauluſ in reſcuitorzu ſeculi facile p[re]cepl. Et proxime eſt-
Tuscanella oppidum eccleſie oppulentiflimum. Demu[no] arduo in colle-
Monſ falicuſon: corrupte dictuſ Montſhalonuſ. Interiuſq. arduiſ ite,
in collibul p[ale] amni uicinil cuitateſ ſunt hinc balneum regium.
inde Vrbl uetul. nomina qua[que] ante millesimum annum nulluſ-

R

I

A.

ponit scriptor. Sed in historiis afferit. Arretinul. urbeuetanol. a Floren
tinil originem habuit. Fuit iuo. Vrbis uetul. per hanc etatem in felici
tate par bononie & Harnie ciuitatibus, quâ in hac liceat & illius inter
ciucl. Mercurline. & nullate ut appellant factionum maxima ac cru
delissima. Sanguinis effusio est cœmilla. Caq. cuitas ornata e ecclesia
& palatio magnifici operil. quâ Urbanil. cuntus Pont. ro. ad anum la
lutis sexagimum septimum supra millesimum extrui citoit. Et-
nuper tu pater sanere quæ Nicolae pont. magno instaurati impe-
dio. qui obviaturol ne ciucl. ulterius in se ipso seniant. arceem ibi edi-
ficati munificimam. Eam urobem preter habitur pallia fluviis. qui
a clari paludibus ut diximus ortum ducens inter Amerias & ot-
tam cadit in tiberim. Este, orta ad tiberis fluenta cuitas uetusta
cuiis nomen prior habet inter ueteres scriptores plinum nifi forte
eam esse uelimus de qua Virgilis. Orta ne dafel. Post eam feci dixi
tiberis ripam in via flaminia pont. inuenit olim tiberi ad uiam flà-
miniam a Cesar. Augusto imposit. nunc, castello super imposito
dittutus. Continebant iuo stante romana re ad eum pontem hincinde
maxima edificia quæ ab Oeciculo ad ipsim urbe tomam ita conti-
nuabantur. ut non uicul illul. neq. plures uille uiderentur esse. sed
ipsim urbe mque, ad Oeciculum integram protendi appareret. Liquie
Amianus marcellinus. Constantii Cesaris. Constantino primo nati ad
nentium a Constantinopolis. Romam h. xvi. des. debent. diat. ipfiz du
xille in comitatu Ormisclam Perlay. gentil architecture peritissim
iussit, illi ut primaria queque. dignioraq. urbis tormæ edificia di-
ligenter inspecta ordine libi ostenderet. & cum Oeciculum de itinere
eſset. uentum Perlam imperatore iubente omnium colloquio desti
tutum ab Oeciculo tomam priu. ingreſſum fuisset. quâ in loco
vrbis ipfa incohaſſet diſternere ac intelligere nouerit. Post tiberil
pontem ut diximus primul. in via flaminia Borgheſtul est. viq.

L. Arretinul.

Vrbanul. v. pont.

Pallia ft.

ORTA.

Virgiliul.

Cesar Augustul.

Oeciculum.

Amianul.

Oeciculum.

Via flàminia.

E T R V

Cinitas CASTELLANA.

Vehientani.
Camilhif.

Plinul.

Crustuminul ager.
Mons rotundil.

Francischul fiamul poeta.

Fianum op.

Fidena colonia.

Romulul.
Tullus boſtiluſ rex.

Metiul ſuffecciul.

Alba euerſa.

ſancti Leonardi appellatif. Octanoq, inde miliario eadem uia est ciu-
tal Caſtellana, altiflimil: inſuperabilibuſq, rupibus adeo circuſata
ut ad inſeppuſnabilem munitionem nullo indigeat muro. Eam iu-
nomuſſa ex dœtoribus etatis noſte, opinantur: predicanteq, ſuſſe,
locum vehentane urbiſ decentio a romanil obſſe. Et poſtea a Ca-
millo ſelici in reſeguione ſua habitate: Sed liberil a cimitate Caſtel-
lana tribuſ diſtanſ paſſuum milibul qui vehiſ proximil ac prope
contiguil ſuſſe deſcribitur p[er]miu. poſt Plinuſ tedarguit eo-
erroril. Dicit nanq, tiberim inſtra ſextumdecimú lapidem diu-
dere vehientem agrum a Crusturino. & poſt a Fidenate: Deme-
ſp[er]latium a vaticano. Et Crustuminum ſuſſe ubi nunc monſtro-
dul. Fidenaq, prope romam ſecul anienem in umbric deſcriptio-
oſtendemus, quod quidem Franciſi Fiani poſte: romanay historiar-
peritisimi auctoritali confirmat. Is. H. Fiano orinduſ propinquo ti-
beri caſtello, certiflimil docuit coniecturis vehiſ ſuſſe apud Fianuſ
ip[er] patriam ſuam: q[ui] oppidum Fianum corrupte pro uebianuſ
nunc appellatur. Vehior[ur] urbi laco ſituq, oſtenſo: reſu quas eu po-
ro. illi gesſecunt, breviarium conficere liber. Fidena Vehientum
etrufcorq Colonia tranſliberim ſuit inter Crusturimi Romaniq,
agrum. Fidenateſ itaq, preda honiſtoſ in romano agro facta Romuli-
tanto impetu est inſequiſt ut fugientel inſequitiq, Fidenal ſimul ſint in-
gressi. Vehi ut fidenateſ uſiſcerent agrum populi ſint romanu[n].
in quos Romuli ſegionel eduxit, p[are]q, inter utroſq, compoſita. Poſt
modum rege Tullo boſtioh regnante fidenateſ romanil per Romuli
pacem ſubditi rebellarunt. uſchientelq, opem tulerunt. Metio ſuſſec-
tio rege albano in id bellum aduocato qui cum neutriſ fidem ſeruasſet
a Tullo in quatuor fruſtra corpori laceratil est. Tulluſq, Victor Fidenal
recepit. Album euertit. Tertium regibus exiſtis cum po. to, uſchientib[us]
bellum ſuſt. in quo prima p[ugna] Romani fuerunt inferioreſ. ſecu-

R I A.

da uó omnium atrociſima ſuperati militel intare coeger int ſe nifi
uictoreſ nunc, rediturol. Qua religione obſtrictiſ animil obſtina-
tiul qúnte pugnatum est, non ſiue utroruinq, maxima occifione. cecide-
tuntq. Gm. Manliuſ cos. & Q. Fabiul alteriul conſuil ſrater. capta ro-
mana caſtra: Sed mox fortuna mutata ſunt reciperata: uictiq, nunc to-
mam uicerint. Quartum exinde ſuit bellum in quo trecentos Fabioſ at
quinq, milibul ſernorq, clientiq, vehientel ad cremetam interſecerit.
Quinto bello vehientel. L. Meminum cos. non procul item à Cremeta caſtra
habentem magno aggræſſi impetu repulſum fugatiuq, caſtril exuerunt.
Moxq, fugientel romanof inſequi ſaniculum ceperunt. Urbemq, Romaz
aliquor menlibul obſſlam tenuerit. Sexto demum bello urbi vehien-
tana decem anniſ a romanil obſſla. A Camilloq, capta est: ubi tantum
præde ſuit: quantum romani ante per annos quinqueginta & trecentos
ex omnibus alii victoriil habuerunt. Vniueriulq, po. to. time ad p[é]daz
in caſtra uocatul est. Fuiteq, tam gratil romanil ſitul ut de toma relin-
quenda Vehioſq, tranſſerenda aliquado ſit cogitutum. et inter p[ä]ttel
actum, hinc est uerſul. Roma fier domui Vehioſ migrare quirites.

S equitur ad tiberim Montiforacte à Priscif dictuſ: de quo Virgilius,
bi foractil arcem habent. Et Plinuſ ad foractem Varro aſſerit fonte
ſſe: cujus ſit latitudo quatuor pedum ſoleq, oriente cum exundare
ferenti ſimilem. auelsq, que gustauerint iuxta mortuallacere: q[ui]
quidem nos certuſ ea tatione credimul. qu[ia] cum vir ſiinul Proſper-
Cardinalis de columna romanul noſq, ſimul antiatil urbi ſuinal per-
lustraremul ſiluſ ibi uicinal in quibus maxime ſunt ruine ingreſſi ſo-
ticulum offendimul. in cujus labris auicule due post gustatam ut appa-
rebat aquam occubuerant. Soracti aŭt monti nomen mutatum est-
nouum Sancti Silvestri ab euſi ſancti pontifici[us] romani facello q[ui] ſum-
mo in cacumine edificatum habet. idemq, obtinet Silvestri uocabulum.
Ad radices euſi montiſ tiberi imminens oppidulum. Soracte aŭt p[er]bye-

militel utarunt ſe nifi
uictoreſ n[ò] rediturol.

G[ui]n. manliuſ cos.
Q. Fabiul.

Fabii. ccc.
Serini. v.
Cremeta li.

L. Meminul.

Janiculum.

Camillul.
Preda.
Populul in caſtra ad p[é]dam.

Vehioſ migrare q[r]ites.
male cepit
Virgiliuſ.
Plinuſ. Varro.

Proſper cardinalis de co-
lumna.

E T R V

Oratiuſ.

Arianum op.

Ara Jani.

Theodora mulier.

Sanctus Gregorius.

Castrum nouum.

Porta flumentana,
nunc populi.

Gallienium op.

Romanus pp.

NEPISVM.

Linuſ.

hannibal.

VITERBIVM. ci.noua.

FALERIA.

Camilluſ.

Grammatical perfidul.

Pliniuſ. || Aqua.

Bouel candide.

Familie birpie.

Ciminuſ monſ & Lacuſ.

Laeuſ vic.

Virgiliuſ.

Sutrium.

Linuſ.

mem eſſe niuſiunm, ſic oſtendit Oratiuſ, eſtque p. Videt ut altaſtet nunc ă
didum ſoracte, neq. iam ſuſtineant onus ſiſque laborantef: geluq, flumina
conſhiterint acuto. Viteriuſ via ſlumina eſt Arianum oppidum quod
ab ara Jani olim dictum in theodore nobilis romane mulieril predio per
tempora beati Gregorii edificatum ſuſſe legimus. Ultra Arianuz eade-
ſlumina eſt Caſtrum nouum. Et nil iltra uſq. ad portam olim flumeta-
nam, poſt ſlaminiam ne populi dictam habet via ſlumina communituz.
At poſt Ottam cuitatem intus ſunt hinc Gallienium oppidum romano
urbil orte pont. olim ornatum. Inde Hepiſum cuitat in Romanorum hista-
rii crebro inuenta qua Linuſ. xxvii. dicit ſuſſe una ex duodecim-
coloniſ, que difficillimil rei p. temporibul hāmbale agente in Italia mi-
litiam detractuere, et li. xxvii. ſcribit eam cum aliuſ poſt ſextum an-
num dectiſe duplum. Lacum vulſinenſium preterreſtos campe excapniſt
ampliſſimi in quibus Viterbiuſ est cuitas patum uetusta, cuuſ pri-
mum nomen paruo in caſtello ad annu nunc ſexcentefiium erat Vitur-
ium. Et e regione illius ad ſextum lapidem ruine extant ingentes Fa-
lerie nebil quam diximus inter capita etrurie numeratam ſuſſe. Et
a Camillo capite celebris eſt memoria, qd perſidum ille grammatiun-
uidet, uerberatumaq, in ertein reduci a pueriſ curavit, quos hesti pro-
dere queſiuiſſet. Scribitq. Pliniuſ in falifeo agro amniſ, aquam potataz
candidaſ bouel facere. Et alibi bauſ procul urbe Roma in falifeo, agro fa-
milie ſunt pauci que uocmentur birpie, que ſacrifiſto annuo qd fit ad mon-
tem ſoracte appollini ſuper ambustam ligni struen ambulantef non am-
buruntur: & ob id perpetuo Se. militie omnium, alioſ, munet um ua-
cationem habent. Adiacet Viterbiuſ monti, quem Ciminum ſuſſe ap-
peſtatum constat, qd et nomen olim ſiut ſbieto ad alteram montis
partem, Lacui nunc via dicto. Quon. utriuſq. Virgiliuſ ſic meminit. Et
cimini ăi monte lacui. De quo monte & reſuſ apud eum, apudq. Sutri-
um geſtil ſic habet Linuſ in. viii. Sutrium ab etruſis obſidebatur.

R I A

flectit, conflut Fabius in duol agmen, alsprent erant strata axis. nò tulerit
imperpetu Etrusci. uerhilaq, signif fuga effusì castra repetunt. Sed equites
romani preuecti per obliqua campi, cum le fugientibus obtulissent in
Siluam ciminam penetratum est. Romanul multifamilibul extrus corw
celis duo de quadraginta signif militaribus captis, castris etiam hostiuz
cum preda ingenti potitur. Silua erat cimina magis tuni uia atque hor-
renda, nuper fuere germanici saltibus. nullus ad eam diem nec mercator
quidem abdita ea intrare: aut ferre quicq, preter ducem ipsius anudebat,
tum ex ille qui aderant. M. Fabius celo & cetera. Cela aut capta eo die ho-
strum miha ad quadraginta. Eodem休 in monte qua uia fuit olim cal-
licia castellum est. Surianum arcem habens omnium italiè munificíma
que diu a Brittonibus etiam postea q, cetero Albricus cimii comes Italia
cxpulèrat, postea fuit: nullac, illi itinerera Romam perducentia per eta-
tem nostram alijdum tuta eſſe permiserunt. quouſq, Martini quin pont.
ro. opera opibus, in potestè eccleſiæ arx ipfa peruenit. Euntibula, ea
uia romam obnum est oppidum, nunc uetralla olim forum caſſu die-
tum, quod indicat ſancte Marie eccleſia uetralle contigna quæ in foro
Caſſu appellatur. Adiacent ad liniftram Sutrium uerius colles caſtigatio-
resq, monticuli: quibus dictur Montaniola: que est aliquot oppiduli,
habitata in quibus duo ſunt que romane eccleſiæ integerrimum fidem
longo bardo, temporibus ſernatunt. Polumarum & Bleda duobus ro-
mam pontificibus ſuis cuibul Fabiniano: cuus temporibus famel bor-
venda Italiam et urbe domum uexavit. & Pascali primo ornata. Dein-
ceps Sutrium cuiratal netuſtiffima apud quam prelium illud ingenil ſi-
ptum ex Linio comiſſum fuit, cui urbi in montib, adiacent. Hinc rui-
lium, inde Crapalica. Et in uia caſſia duodecimo à Sutrio abſunt Ba-
chane netuſtis nòis loci: qui lioit nunc est ſemper antea tabernil hoſ-
pitaorijſ deputati ſuit. Ex paruoq, laeii bachanai attingere patiul ori-
tur, fluiuſ apud Valcham in tiberim cadent: qui licet aquis ſit tenus

Fabius cos.

Silvia cimina.

Germanic saltus.

M. Fabius.

Via caſſia.

Surianum.

Albricus.

Martinus v. pont. ro.

Vetralla.

Polimarcium.

Bleda.

Fames.

Pascalil.?

Linus.

Runcitionum.

Crapalica.

Bachane.

Valeba.

ETRVIA

Cremera fluuiul.

Campagnanu op.
Vrlin.

Lacul tarquinie.

Anguillaria.

Comitef anguillarie.

Vrlus.

Francisclul pettarcha.

Babaranum op.

Vicarellum op.

Galeria.

Vrlini.

Moni roslul op.

Liniul.

Lacul vadimonil.

Liniul.

ac exilif. celebratum in historiil habet nomen. Est nanq, Cremera apud quem trecenti Fabii cum quinq, milibul serulif. Aebientibul li cut supra diximul adintemitionem exli fuerunt. Bachanif, secundo miliario adiacet Campagnanum Vrlinorq oppidum. Supra Sutrium ad dextam qnntodecimo miliario est Lacul olim tarquinie. nunc Anguillarie ab oppido qd illi imminet dictul. ex quo familia fluxit uti romanil nostre etatis uetusta comitum anguillarie appellata. quorq Vrlul urbil senator Francisclum pettarcham laurea infligniuit. Adiacentq. la cui binc Barbaranum populi preſentil romani peculiare oppidum. Inde Vicarellum: et romam uerlin Galeria Vrlinorq. Sunq, plurima Sutrii. inter. & Romam castella in illi olim cini-um romanorq edificiata: que & alia loca nihil uetustatis: aut aliciuus memorande dignitatiil habentia duximul omittenda. preter unum fa-ma celeberrimum: & aspectu penitul negligendum. Nam ad montem roſulum: qui quattuor paſſus milia a Sutrio Nepesq, pené pariter ab-est. Lacul est altam quidem aquarum profunditatem habens. circuitu iuó breuil. quem inspecta Lini descriptione Lacum eſſe coniicimus Vadimonil apud quem ſuperati a romanil etruſci ad annum vr. con. ſe-ptruageſimum supra quadringentefimum manum dedere: & ſele to-mano populo publice permiserunt. Sicut in Lini viiij. bis uerbil ba-betur. Intera ſel in etnuria geste ad vadimonil lacum etruſci lege ſa-ctata coacto exerciti cum vir utiim legiſſet, tandem ſuperati ſint: illeq, primum diſ fortuni uetere abundantel. etruſcorum opes fregit. celsim inacie quod roboril ſuif, caſtra eodem impetu capta-direptaq,?

ETRVIA ITALIE REGIO SECVNDA EXPLICIT. &
LATINA REGIO TERCIA INCIPIT FELICISSIME.

LATAINNA

INIS. eturie, ad tiberim nol perducens. Romam ordine describendam offerebat. Sed cum id anno ante quarto tribußibril quarto Eugenio ro. pont. celeberrimo inſcripſiſub Rome instaurate titulo effecertimul urbem ipſam reſmquentes regionem in qua est Latinam describemul. Regionis ipſius uocabuli cauſam. Virgili in. viii. ponit bil verſibus. Primi ab etbereo uenit Saturnul olympo. Arma iouſi fugienſ. & regni exul adepti. H. geniſ indocile ac diſperſum montib[us] altius. Compoſuit leges, dedit latium, uocari Maluit: biſ quoniam latuſſet tutiſ in oriſ. Seruieſ auct grāmatici Virgilium in viii. exponen[em] populo latinoſ proprie appellaſt dicit eos qui intereazant Albani montiſ uſſerationi: quos q[ui]dem latinoſ tanto amore Romanam ge[tem] proſequiſt ſuſſe inſemil. ut Linieſ I. Lxxii. Enumeratiſt Italiae populi: qui bello ſotiali deſeſerant a Romanis dicit auxilia latini noniſi & exterarum gentium miſſa p[ro] to. Hanc auct regionem etatis nostre ac ſuperiorem aliquot ſeculor[um] morem h[ab]ſurdum ſequi. Campaniam & Maritimam appellaſimul. & q[ui]dem Campaniam ſe[n]imus dictam ſuſſe a Prisca regione: que est circa Capuam. ſeimen, Latii ap[]lationem a principio anguliora complexam ſuſſe q[ui]que Campanie & Maritime uocabulo comprehendunt. Sed contra inſemil Strabone[] cretenſem qui per tempora Tiberii Anguſtihoruit: ponere in geographia fines latinoſ[ur] maritima regione ab oſtib[us] tiberini ad ſitanum ſinu[m]. in quo olim ſint Sinuesſa urbs maritima. & in meditera[n]eis Aborigi[n]el. Rutiloſ, Volſcoſ, Hernicoſ, Equicoſoſ. Marſoſ. & eos qui proxim[i] Matiſl incolunt Apeninum uſq[ui] ad ueteriſ campanie terminos. Vnde peritiſhi[m]um h[unc]e netuſtat[i] ſcriptorem: & ſimil Plinum qui ab eo ſumplit ſequi[mi]t[ur] cum latinoſ[ur] regionem nostre nunc Campanie & Maritime cogii

Virgiliuſ.

Seruieſ grāmatici.

Viceratio.

Linuſ.

Campania.

Maritima.

Capua.

Strabo Cretenſi[le].

Tiberiuſ Imp.

Sinuesſa. Aborigi[n]el.

Rutiloſ. Volſcoſ.

Hernicoſ. Equicoſoſ.

Marſoſ.

Plinio[m].

L A T

Liuinl patauinul.
Diuil Augustul.
Virgiliul. Strabo.

Pliniul.
Adrianul, Imp.
Eliul Spartianul.

OSTIA.

Ancul Martiul.
Sextiul.
Eneal.

Strabo.

Claudinl Imp.
Tiberiul Imp.

Cinne.
Liniul.
Mariul.
Q. Sertoriul.
Carbo.

Flaminul Eutrupiul.
Aurelianul.
Forum Othe.

tur applicare: nec latius facio li in ipso pre senti temporis latina regione la-
tis potero facere. sicut Liuinl patauinul. Diuus Augustul. Virgiliu.
Strabo: & Plinii ut in uetuli sili similis latiffatum adiunabunt. q. & non
est eo in flore nunc. quem priscil habuit temporib: adeo ut per eis
oppida Adrianum Imp. glorio sili simili m dicta torem. edilem. & duum
nurum huille scribat Eliul Spartianul. Ut ergo a mariti mil incipiamul.

Ostiam urbe m condidit mare inter & tiberim. Ancul Martiul. q. &. Ser-
uiul grāmaticul in Virgili. vii. dicit: exitum Tiberi s naturalem non
esse. nisi circa Ostiam: ubi p[]rimum Eneal castra constituit: cum postea
in agro Lamno castra fecerit ingentia: quor[]s uestigia lius temporib
uidebantur. Describit iu o eam Strabo importuosam propter alluniu
nem Tiberi. opportuilleq, dicit tunc adhiberi scatque copiam que mi-
niteriis ſeruient: & onera exciperent: ac rurſus onerent: ut le-
uate naueſ faciliufl flumen attingerent. Per ea. h. tempora portul no-
erat romanul: quem postea Claudinl fecit: & Tiberiul Straboni-
temporib imperator tunc eti[]p[]til. Anti portum incobabit. Unde hec
legens ſcribentq, in eam uenio considerationem que prudentel quolq,
debet attentol uigileq, ut rebus humani parum confidant reddet.
non potuille romanor[]q Imp. & quidem potentiſſimor[]q profuſionez opu-
& adhibitam diligentiaz efficere: quin Oſt[]e ciuitatil antiatilq, & vr-
bil. & portul: ac romani item portul opera pantiorib annu[m]ille inte-
gra permanerint: & eadem que priuſ fuerat Oſt[]e annu[m] iam quingen-
til manerit importuſital. Primam calamitatem paſſa est Oſt[]ia
Cinne & Marii temporib: cum ſcribat Liuinl. li. Lxxviii. Cinnaz,
& Mariim cum quatuor exercitibul. Ex quibus duo. Q. Sertorio:
& duo Carboni dani ſunt urbe m circumsedille Ostiam: Colonia m: ex-
pugnasse: ac crudeliter dirripuille. habuitq alioquādo Oſt[]ia ingentia
edificia: quor[]s nullum nunc ex etat uestigium. Flaminul eutripiul ſcribit
Aurelianum Augustum cepisse ſfundare ostie forum nominil ſui ad

I

N

A.

mare in quo poſtea pretorium publicum fiut constitutum. Nec obmitten-
dum duximus eam optimof habuiffe melonel: quorum decem Clodium al-
binum ſimp. unica cibatione inter multa alia comeditſſe ſcribit Julius capi-
tolinus. Et quae aerem ſemper habuit ut in maritimil habitationib[us] gta-
uem ſacto ſancta lege po[ro]. uacationem militie & publicorum munen[que] ha-
buit: quam uacationem Linuſ xxvii[us] ſcribit Sub aduentum haſdru-
balif in Italiam ſhuſſe ad diel[xxx] ſuſpenſam. ut plureſ militel[que] p[ro]ba-
beret. Vrbem Oſtiam cum à Sarracenif ſuſſet deſstructa. Leo quartuſ
pont. ro. instauratam Corſis repleuit. & tamen diu deſstructa ac dereſli-
ta manſit. ut nihil ſit reliquiari[que] p[ro]ter turrim: quam celebril[que] fames
pont. ro. Martinuſ q[ui]tul in urbiſ Rome potuſ ſi[que] in Oſtor[ibus] ube[ri]o-
& portuſ cultodiam edificari curauit. Deinceps Antium est romana
colonia: de qua Linuſ in vii[us]. Antium noua Colonia miſſa: naues inde-
longe abducte. Interdictumq[ui]e, mare. Et infra: Naues antiatum partim i
naualia Rome ſubducte: partim incense roſt[que] q[ui]e ſuggestum iſ foro
extructum adornari placuit: roſtraq[ui]que id templum appellatum: eam vt-
bem Strabo dicit ab Oſtia diſtantem itaduſ ducentif exaginta: ſhuſſe tem-
poruſ ſuis edificatam ſuper ſaxo ab impetratorib[us] Tiberio. Druſo: &
germanico: ad ocium relaxationem laborum cuillium: & additaſ ſuſ-
ſe edel[que] multaſ magnificentiſimi operil: cum antea Antiatel predeſtudi-
um cum titrenſ comune haberet. q[ui]e ſ Romanif ſubiecti eſſent: Unde
Alexander Epyrotaſ: & poſtea Demetriuſ ſuccessor caprinof predoneſ re-
mittentel[que] romanif. dixerunt dono eis dare corpora ȋp[ro] illam quam cuz-
greſſi haberent cognationem. Indignum tamen ducere viros ipſos: &
ſimul Italie imperare. & Myoparonel ad Pyrraticam emittere. Fuit aut
in Antiatum foro Caſtoriſ & Polluciſ templum quos ſeruatoreſ ſuos
nominabant. hec à Strabone: Sed Oraſius uoluiffe uidetur fortunam
ab Antiatuſ imprimiſ ſhuſſe cultam bil[que] uerſuſul ad fortunaz ſcriptis.
O dina gratum quę regiſ antium potenſ nel imo tollere de gradu mor-

Pretorium.
Melonel.
Clodiul Albiniul.
Julius Capitolinul.

Linuſ.
Haſdrubal.
Sarraceni.

Martinil. N. pont.ro.
ANTIVM.

Strabo.
Tiberiul.
Druſuſ.
Germanicuſ.

Alexander.
Demetriuſ.

Caſtoriſ.A
Polluciſ.
Strabo.
Oraſiuſ.
Templum.

L A T

Linuſ.
Cinna.
Marin.
Suetonin.
Nero.
tale corpul. uel ſuperbol uenerere ſineribul triunpbol. Linuſ aŭt ſi.
Lxx. ſcribit Cinnam & Marium expugnasse Antium: & videmus
Suetonium ac alio ſcribere Neronem poſtea tam inſanil molib ex-
truxiſſe & portum & urbe Antiatum: ut non modo gitarium ſi
vomanum quoq, imperium pecunil exhauserit: effodiendilq poſtea

Mathematici.
Arioh.
Vacatio.
the ſauril ita applicuſſe animum: ut mentitos per ſingula mathe-
ticos. arithmoſq nihilominul ſectaretur. Habuitq. Antium ſicut lupta
de Oſtia diximul sacro ſanctam a publici mumeribus ſuacationem que
pariter eodem tempore est ſulpenſa. urbe uio Antiam nunc eſſe t
nullam ſed in mari in littore: innemoribul mitandal extare ruina

Neptunnium op.
uidimul. Neptunnium aŭt oppidum in Anti. neſtigioſ angulo edi-
ficatum nouam & iucandam in te parua considerationem affert. mi-
taricq. ſoleo nullam eius rei quam cum orbe condito originem habuſ-

Pliniuſ.
ſe oportuit fieri a Plinio mentionem. Alitur eius oppidi populiſ nò
exiguil pſutione aucupio & uenatu qd Antiatum olim ager ut
Strabo inuiit tunc ſegetis. uinicq. ſeraciliſimul niue à Laurinia oppido
in mari littora duo de uiginti milia paſſul latitudine ſiluſ obtegit.

Strabo.
Laurinía op.

Eſtoq. Laurinia bec prima Ence urbl. cuiſ incoſi poſtea ob Ence memo-
viam bello latino romani pepercerunt. Sicut Linuſ, vii. ſi ſerib.

Liniuſ.

Laurinil cuiſa data. ſacraq, ſua teddita. cum eo. ut edel. lucoſq. ſolpite
Junonil eomunil Laurinil cum po.ro. eſſet. Sed ad Neptunniuſ: piſ-
cel quidem laxolum. uel potinu ſlareolum mare: multos. ac optimos
habet. Venationem ſiueri alibi ampliſlimq ſiluq. april. capreilq, abunda-
tem prebent. Aucupium uio est duplex. cuiſ tempora ſunt diuerſa.

Juno.

Nam cum ad prima ueril ſigna irtundineſ. & ſimul cum ipſi cuetornicel
nue diete a ſono uocil qualeq: tranſimilo maru infero in ſtaliaz. redeuſt.
omnia Antiatum quondam littore ſupercilia paſſul quinq milia nep-
tumnieneſ contiguil retibul complent. ſedensq. unuſ quiſq. in ſundi
proprii: & magno pretio comparati loco ad particulam retium pro-

Aucupium.
Irruindineſ.
Coeturnicel qualeq.

Retia:

I N A.

I

priam uenienter noctu coturnicel fistula illectur. et cum turmatim
ille retibus intricentur. sialiqua de longissimo uolatu fessu extra rete
in fabulum ceciderit. eam auçepſ manu percipit. Fuisſequa, audiuimul
inſta menſem unum quo id continuatur aucupium, ches aliquot i
quorum ſingulo centum huiusmodi anciulay mille ſit captum. De-
ipſil uo coturnicibus ſic habet Plinuſ. Cocturnicel ante ſemper ad-
ueniunt q[ui] gruel: parua auſi. & cum adnoſ peȗenit terreſtril potuſ
q[ui] ſublimi aduolant non ſine periculo nauiigantium cum adpropin-
q[ui]ere terſil. quipe uellif ſeps incidunt. & hoc ſemper noctu mergunt.
nauiigia. auſtro non uolant humido ſcilicet & graviore uento. Auta ta-
men nebi uolunt propter ponduſ corporu: uiterſequa, paruaſ. Et inſtra,
n campania p[ro]miu[er]tur principio multiplicate confpitiuntur. priuſ
q[ui] ueniffe ſciantur. Aliud item in Antiate agro est aucupium. Per autu-
num Palumb[em] cum mari tranſuolato Italiam relecture ſunt alio[rum] du-
in nemorib[us] antianum comorantur. Quare peritiffimi heptumnienſe
retia q[ui] maxima in id aucupiu magno parata impendio ſuspendunt. ex-
inde palumbel qualque, longo tractu uiderint congregatal in arbo-
tibus confidere iactu lapidiſ. & clamore territas in aera uolant[re] co-
pellunt. Dumq[ui] auſeſ magnum coactus in numere aduolando tensiſ
retium inſiduſ uiderint ſupereminere, contoreta funda paru[m] la-
pidem: uel naturaliter album uel gipſo delimitum maximo emittunt-
crepitu: quo territe bombo palumbel ut accipitref, chilluonel a Plinio
appellatoſ quibus nunc falchionibus est nomen: quaſi in lapide Bombo-
q[ui] ſunde[m]tienti declinando ſeruentur. terre q[ui] poſſunt uolatu rapidi
uſ appropinquant: ſicq[ui] amentef in retia ſe precipitant. De palumbis
Plinuſ dicit: eam quot annuſ aduolare mari: in Velitranum agrum,
qui q[ui]dem ager antiati continet. & alibi ſcribit. Post irtuinduſe, ſut-
nol: turdol: abeunt palumbel ſed quonam incertum. Irruinduſe uo-
in propinqua africof montef petunt. Ex aucupio palumbay romanuſ

Fistula.

Sabulum.

Auçepſ.

C[um] ſuq[ui]a[lee].

Pliniuſ.

In campania.

Palumbe.

Lapil albul.

Bombuſ.

Chilluonel.

Falchionel.

Pliniuſ.

Irruinduſe.

Strutu.

Turdi.

L A T

Huptic'. nostri temporil populi nuptial & coniunia maior ex parte patat.
Coniunia. Melioris nanq, saporil & nutrimenti he parue q, alie sunt palumbe.

Ardea. In medio duar, qua! descripimus maritimam urbi Ardeam.

Strabo. ponit Strabo Rutilog, olim habitationem Stadii, circiter septem
a mari recedentem, et dicit prope eam fuille. Afrodiis, ubi Par-
nagitim Latini agerent. Id Pliniul appellat locum solis indigetis.

Panagril. cui propinquis est amnif Numicul. Virgiliu, ait li. vii. sic habet.
Plinuſ. Numicul. Ar.
Virgiliu. Andacis Turni ad muros quam diatur vrbem Antoniſ

Numicul. Ar.

Virgiliu.

demum fundat coloni. Precipiti delata noto locus ardea qindaz
Dictus auil. & nunc magnum manet ardea nomen. Et infra.

Quin, adeo magnæ politis incudibul urbe Tela nouant. Antina
poterit Tiburæ, superbum. Ardea crustumeri. & Turrigene ami-
terne. Et Seruuiu, Virgiliu, diat. Iginuif ab augurio anil Ardeaz.

Seruuiu. Iginuſ.
Ouidiu. Hannibal.

— & in hanc auem eè conueram. Item Seruuiu codem libro uerbuz ex ponens ſatane acie, dicant quendam Coribantem, ueniffle ad Italiam & tenuisse loca que nunc urbi inicia sunt. & eos populo Sarrano, appellato. Nam ſacrat, ſunt matri deors Coribanti. Alii ſacranat acie

Coribantef.

nolunt qui aliquando cum pestilentia laborarent, ver ſacrum vo-
uerunt unde ſacratii ſunt dicti. Diat. Plinuſ ardeam ſuifle condi-
tam à Danne Perſei matre. Fuit, Ardea una ex duodeuiginti colo-
niſ que dum Hannibal magis urget et romanol militiam & colla-
tionem tributorum detractanerunt. Id iuò oppidum raro habitatum colono

Ver ſacrum.

Plinuſ.
Dannef Perſeuſ.
tam à Danne Perſei matre. Fuit, Ardea una ex duodeuiginti colo-
niſ que dum Hannibal magis urget et romanol militiam & colla-
tionem tributorum detractanerunt. Id iuò oppidum raro habitatum colono
nunc Jacobuſ Columna posſidet qat Leone ro. pont. ſiuer coniucio nomi-
niſ ordine ſecundo ornatum ſuit. Numicuſ uò fluiuſ, quem Strabo di-
ci propinquum eſſe Ardeaz. A Virgilio ſic celebratur in vu. Et ſonſis nada
ſacra numici. & inſea: Ac ſontil ſtagna numici. Super quo Seruuiu. Jſta-
tam & incoliſ diſcuntur. Qat ait ſtagna uerum est. Nam Numicuſ ante
ingent fluiuſ ſuit in quo repetum est caduuer. Eneæ et conſezatum.

Plinuſ.

Dannef Perſeuſ.

nunc Jacobuſ Columna posſidet qat Leone ro. pont. ſiuer coniucio nomi-
niſ ordine ſecundo ornatum ſuit. Numicuſ uò fluiuſ, quem Strabo di-
ci propinquum eſſe Ardeaz. A Virgilio ſic celebratur in vu. Et ſonſis nada
ſacra numici. & inſea: Ac ſontil ſtagna numici. Super quo Seruuiu. Jſta-
tam & incoliſ diſcuntur. Qat ait ſtagna uerum est. Nam Numicuſ ante
ingent fluiuſ ſuit in quo repetum est caduuer. Eneæ et conſezatum.
Post paulatim decreſcens in ſontem redactus est. qui & ipſe ſacratuſ est.

Jacobuſ columna.

Leo.ij. pp.

Numicuſ fl.

Virgiliu.

Seruuiu.

Eneæ caduuer.

I N A.

Veste h. libari non nifi de hoc fluio licebat. Post Antium est quito miliario
Astura Antonii columne arx mari circundata prope quam Asture fuere
uetustilimi. de quibò Virgiliuì. Astur equo fidenf. ad quam parz felici-
ter diuertit. M. Cicero. Antonij gladios fugienf, evafurul frì fi ceptaz
ibi nangationem continuaflet. Pari item infelicitate ad eandez Astura-
le de fuga contulit Conradinuf. henrici filmil quem genitor Federiaf
feamduf Imp. Sicilie rex in carcere mori coegit. Nanq, rex Petrul Arra-
go infulam trinacriam Constantie uxori lug bereditario iure ani lui Fe-
derici superius dicti debitam armil ceperat. Conradinuf, Carolum pri-
pum andegauenflem ſic posse Neapolitano regno pellere confilus fiant-
illum Arago trinacria expulerat, qui unico ſotiatul comite duce Au-
ſtrie fugienf Asture interceptul. ad Carolum, perducatul taz detellan-
do ſemper alia regibul. & preſtantibul inſueto principo more ac exé-
plo ſecuri publice est percutiuf. Deinceps цирceius monſ magna parte ma-
ri circundatul in quo Circem fabule perhibent habitasse, habuit uò bis-
monſ Strabonil etate Vrbem ut dictat paruam. & Cireel templum ac Mi-
nerue antra. dicta, tunc monſtrari confuieuſe quandam Vlixil phialaz.
Seruiuſ in Virgili. vii. Super цирce raduntur littora terre. Monſeſt. an
tre inſulam ſuit. palidib. h. a continenti ſeparabatur. quaſ exculſit limus
de albanif mòtibò fluenſ & dicebatur Cerreril ab errore transfeuntiuz
q2 hominef murabat inſeral. De qua re beatuſ Aureliuſ Augustinuſ diu
dei cuitatem edificat. ſichabet. Varro astruit. Circem ſotios Vlixil muta-
ſe in beſtial. & infra. Nam de mulieribus malil artibò imbutil. & no-
dum eſſemul in Italia auſdiebamul talia de quadaſ regione illay partiuz.
Mulierel imbutaſ bis malil artibò, in caſeo dare ſolere quibò poſſent ſiue
uellent viatoribò. unde in iumenta uer terent. ac neceſſaria comporta-
rent. poſt que perſumeta opera itezy ad le redirent. nec frì in eil métez
fieri beſtalem. ſiz rationem humanam, ſeruari. In hoc monte oppiduz
fuit quod et Circum dictum est. Liuniſq, utrumqu. Cireioſ appellat.

Veste libari.
Astura.
Antoniuſ columna.
Virgiliuſ.
M. Cicero.
M. Antoniuſ.
Conradinuſ.
Federiciuſ. Imp.
Petrul rey Arrago.

apd benementum in
fauste conflictuerat.

Circeiuſ monſ.
Circeel.
Strabo. Circeel templuz.
Vlixil phiala.
Seruiuſ.

Albani monteſ.
Beatuſ Aureliuſ Augustinu.
Varro.

j

Liuuſ.
Circeiol.

L A T.

Gelauil. Æf. Æpp.

Sancta Felicita.
Storax. Plinuïl.
Strabo. Plinuïl.
Hilpormium. op.
Campul pontinul.
Autones.

Autonia.
Strabo. || Ofti.

Simuelä. Plinuïl.
Theopbrastul.
Theopompul.
Clitargul.
Alexander.

Nichodorul.

Paulul pontina.
Mutianul. iij. cos. || xxviii.
Teracina.
Anxur. || Amicicle.
Linuïl. xlvi.
Corneliul Cethegul cos.

Strabo.

Sed nos in romane eccleſiæ gestil rebus. preferim Gelauil. iij. temporinul. ad annum Lalutil centefilimi ingelimi & milleſimum lepe. legimus. in cireio monte ſuſſe areem Circeiam. omnium: quaſi romana eccleſia ubiq. haberet munitilſimam: quæ affictil romane eccleſiæ rebus auxilio lepe ſuit. Niue ad euiſ montil radiceſ oppidum est. Sancte Felicitatil. Fluniumg proxime illabitur Storacem Strabo. Plinius Nymphæum uocat. ſuper quo hilpormi ſuſſe dicunt oppidum deinceſper perpetuum mare. Et in mediteræna regione portigitur campul pontinul: quam regionem totam uetuſtillimi & multil ante conditam urbem temporib. Autonel habitarunt: qui etiam campanum habebant agrum. vnde Italiam Autoniam. & auſonium pela guil nocitatum ſuſſe Strabo afterit. Post Autonel fuerint hoſt i quibus et campania erat communil. & post modum omnia fuerunt latinoræ. uſque ad Stueſlam. S3 quicqd Strabo hic habeat. Plinuſ ſic dicit. Miſque est qd de hac re tradere hominum notitie poſſumul. Theophrastul qui primus externoræ Aliqua de romanil diligentiuſ ſeripit. Nam Theopompul ante quenemo mentionem habuit. Urbem trimo a Gallu captam dixit. Clitargul ab eo proximus legationem tætum ad Alexandriu m ilſam. hic iam & pluſ q[ui] farina Circeioræ inſuls menſutam poſſuit. ſtadia octuaginta milia eo uolumine qu[ae] ſeribit Nichodoro Athenienſium magiſtatu: qui ſuſt urbis nostre quadringentelimo quadragesimo Anno. Quicq[ae] uo terræ est. preter decem milia paſſuum ambituſ annexum inſule. Post eum annum acceſſit Italie. Aliud miraculum a Circeil paluſ pontina est: quem loci vingintiquatuor urbiu m ſuſſe. Mutianuſ ter. cos. prodidit. deinde flume Autentum: ſupra quod Teracina oppidum uolſcop lingua anxur dictum: ubi ſuere amicule à ſerpentibul delete. Repetis à Strabone. Plinioq[ui] uetuſtillima: quæ & iſpi à uetuſtillimi acceperunt. Linuſt uo. xlvi. ſeribit Pontianal pahudel à Cornelio Cethego cos. cui ea prouintia obuenet: ſiccatu: agruq[ae] ex hib factum. A campil pontinil ad teracinenſem agrum ſtadia centum- ſuſſe tradit Strabo: cum nostr[em] octo milia nunc computent. Teracine etiam

I N A

mne adiacet paludil Pontine parl. quam paludem fatiunt amne duo. eo
tumq. maior Aufenf appellatul. Apuda, Teracinam Via appia primum
mare inferum attingebat. Teracinam dict. Luiuif. cum fuisse à romai
direpta cauſam dedisse ſolutioni ſtipendii militari. Fabiul quod maxime
petebatur ad anxur oppugnandum ſine ulla populatione accesseit. Anxur
fuit quæ terracine mne ſunt Vrbl prona in paludel. & ab ea parte oppu-
gnationem ostendit: cireunifle quatuor cohortel cum. G. Seruilio ba-
bala. cum iminentem urbi collem cepiſent ex loco altiore qua nullum
erat preſidium ingenti clamore ac tumultu menia inualere: cum pro-
mintiaretur ne quif preter ar matol niolaretur. reliquam omne3 mul-
titudinem uoluntariam exuit armiſ. quoy. ad duo milia qn genti unu i ca-
piumt à cetera preda Fabiul militem abſtinuit. poſtea ubi uenerunt Orbiu
oppidum ueterc fortuna opulentum tres exercitui dirripuere. Cuiuſ pre-
dele gratia factum est. ut ſtipendium miles tunc primu acciperet. cum ante
id tempus de suo qſoq. munere eo ſinctus eſet. Octauo auii libro Luiuif
habet cobeſ una cum hand procui anxur eet ad laurialeſ ſaltu anguſto in-
mare & montel conſcendit. Et Seruiniuſ. Vu. Virgiliuſ ſuper uerbo Cuc-
umq. iugum diat. Circa huc tractum campanie colebatur puer Jupiter.
qui anxurul dicebatur a uerbo græco: quod ſine nonaculà interpretatur.
q[ui] barbam non raliſſet. Est auii ſons cireu Teracinam qui aliquando di-
ctus est anxur. Et inſtra Seruius, hand longe à Teracina oppidum est Sa-
tura & euil cognomine fluiuif. Vſenl quem Virgiliuſ lignificat angu-
stum eſſe, qui inter ualle ſerpeni mare petat. Suetoniuſ Tranquillus in
uita Tiberii ſmp. ſeribit iuxta Teracinam in loco cui pretorio nomen est: ce
nante eo compluta & ingentia ſaxa fortuito ſuperne delaſpa ſunt. mul
tisq. amicoq. & ministroq. eliſis preter ſpem enaſit. Eliuſ ſpartianuſ in
uita Adriani dicit. palmam conſularem vitum Adriani inſidiatorez. le-
tracine interfectum fuisse. Iſdemq. Eliuſ ſeribit Antonium pium inſtau
taſſe teracinensem portum. Et Luiuſ li. xxvi. dicit Anxurinà colonià

Aufenl. fl.

Via appia.

Luiuſ, ‖ Fabiul.

Anxur.

G. Seruiniuſ.

Luiuſ.

Seruiniuſ.

puer Jupiter.

Satura op.

Vſenl fl.

Suetoniuſ.

Tiberiuſ ſmp.

Eliuſ ſpartianuſ.

Adrianiuſ.

Antoniuſ piuſ.

Luiuſ.

L A T

Hastnbal.

Minutul.

Fabuſ maximul.

Hannibal.

Via appia.

Lucanul.

Martialiſ coquſ.

Seruuiſ.

Laconel.

Caſtor. &

Polux.

Seca pythagorica.

Luciluſ Sathyrical

Strabo.

Phormial.

Minturna.

Sinuella.

hormic.

Euormon.

Cicero.

Sarraceni.

habeuſſe ſacro ſanctam uacationem que aduentu habdrubaliſ ſit ſupenſa.

Li. auiſ. xxii. dicit Minutium a Fabio maximo dictatore miſſum ad firmandum ſaltum qui ſub ſeracina iminet mari, ut hāmibl per miſaʒ

appiam in agrum romanum iſet predatum: Lucanuſ auiſ acceſſus Cefaril p[er]miſ poſt legel ad Rubiconem tranſgressuſ descriptuſ ſic dicit. Jamq[ui] precipit ſuperauerat Anxuris arcel. Et qua pontinal uia diuſidit uda paluſſel. De Anxure ſic habet Martialiſ coquſ poeta ad Fauſtiniu[m]. O nemuſ o ſonſel ſollidumq[ui] madentil bareng. Littuſ & eſq[ui] reiſ ſplendiduſ Anxur aquiſ. & ad Frontinu[m]. Anxuril equorei pla-

adol ſrontinuſ receſſuſ. Seruuiſ grāmatiuaſ Virgilij uerſum li. viiij. & neidoſ. Iacuſi regnauiſt amicis exponenſ ſic habet. Inter caietaſ, et Teracinam oppidum est constitutum à Lacomb[us] qui comiteſ Cafforis & Poluicil ſuerunt. & ab Amicid[us] prouincie Laconie cuitate bi ſeandu[m] ſeetam pythagoream à cede omnium animalium abſtinueruſ adeo ut natiſt in iuicin ſaludibuſ ſerpentuſ occidere nollent: a quibuſ inter-

emptiſunt. Aliter cum frequenter nutiaretur hosteſ affuturol & inam[ui] terrore cuitaſ quaſſaretur lege cauerunt ne q[ui] hosteſ muniaret- affuturol: poſtea cum uere ueniunt hosteſ nullo muniante: delati ſunt: & ſic amicide ſilentio perire. Vnde Luciliuſ Sathyrical. Mihi necesse & loqui: Nam ſcio Amicidaſ tacendo periffeſ. Solum teracinu[m] dicit Stra-

bo intuſ attingere Phormiaſ: minturnam: & Sinneſlam: additq[ui] ve- nient[us] à Brunduſio Romam prope Teracinam attingere foſlam plenaz in multiſ loci paluſtribus & fluiuatiuſbul aquiſ propinquam uſe appiſ.

& naviuq[ari] noſte[m]axim[em] quaſdoq[ui] inter diuſ: eoq[ui] qui ad velperam in- trant: mane regredi: deinceps haberi phormiaſ laconicum ediſtium: q[ui] ante[ba] h[ormiſ] dicebatur al[ono] portu: quem Laconel Euormon diuamt. /

E arm[i]o urbem ameniſtiri ſitus, in qua Cicero Phormianam habuit vil- lam. Sarraceni ad annuſ ſalut[i] ſeringentefi[m]ui q[ui]nquaſeſi[m]ui ſextum- deſtruxere: & tunc et aſi[n] martiſi reliquiſ Gaiet[us] tranſlatiſ datuſ est-

I

N

A.

gaietane ecclesie à Gregorio quarto ro. pont. primulæ episcopis. Seruimus tamen in. vii. dicit Junonem virginem aliquando dictam huusſle phormiam. Unde locus ille apud quem celebratur ſit dictuſ. Liuuius in vii. Phormianuſ qæ per finel eorù tuta: pacataq, ſemper huusſet uia cuitas ſine lufftagio data. Additq, predictis Strabo debine incipere ſinum Gaiete à Laconibuſ nominatum qæ concaua omnia Gaietam illi appel- lant. et tamen Strabo confentit Gaietam ſcribere: quosdam à nutrice e nee huusſle dictam: ſiut Virgiliuſ. vu. principio Tu quoq, littoribus nostril Eneia nutrix. Eternam moriens ſamam Gaieta dediſi. Sed I, Gaiete ſi miſ: arxq, celebriſ et perueniſte fuerint ſame: ea tamen no fiut cuitas priuſa. Phormiaſ ſiut ſupra ostendimuſ destruxerit Sarraceni. Diſt it nò à Serracine solo arx: ut Strabo. & ut niue est cuitas Gaieta Stadiuſ centum: que nunc uiginti milia compuſant. portum Gaieta eo ſinu habuit ſemper optimum: que tamen Eliuſ Spartianus ab Antonio pio magniſ extructionibus instantatù huusſe ſcribit. Et Faustinam euſ vxo rem ſcribit idem Eliuſ conditioneſ ſibi à nautical & gladiatorial Gaietæ elegiſſe. Primaq, est ea in uia cuitaſ fundana decimo à Serracina mi liatio. De qua Liuuiuſ I, vii. Fundanil qæ per finel eorù tuta: pacataq, ſemp huusſet uia: cuitas ſine lufftagio data. Et infra Fundanuſ Vitrubiuſ baceuſ priuernil ſe ducem rebellioniſ exhibenſ romanol compuſit. ut L. Pa- pitum eos. in eos mitteret: huſi priuerniateſ. Pluuciuſ alter eos. in fundanos ducebat. Ingienti fineſ ſenatùs fundanuſ occuſit: negare ſe pro t-Vitrubio: ſeramq, euſ ſequi precatum ueniſſe: ſed pro fundano po pulo quem extra culpam bellu eſſe Vitrubiuſ indicaſſet: cù recep- culum ſuge priuernum habuerit: non patriam fundos consuſ collaudatùs fundanil euſ pepercit. Fundanorù uina Martialis coquuſ innuit non eſſe talia que inueteranda ſint: hæ fundana tuliſ felix autuinuſ opima. Expreſſit mulſum consuſ & ipſe bibet. Euntibusq, a fundis Phormiaſ ſinilſtorſum est uilla oppidum: à quo Galba ſmp. origine

Gregoruiſ. A. pp.

Primulæ episcopis.

Seruina.

Liuuiſ. 1 Strabo.

Virgiliuſ.

Phormiaſ.

Eliuſ ſpartianuſ.

Antoniuſ piniſ.

Faustina.

cuitas Fundanuſ.

L. Papiriuſ.

Senatuſ fundanuſ.

Vitrubiuſ.

Martialis coquuſ.

Villa oppidum.

Galba ſmp.

L A T

Lacul Fundanul.

Oratiul.

Gaieta.

Turris. S. Anastasi.

Spelunca op.

Litiis fl.

Scipio.

Lelius.

Cicero.

Cicero.

Herculantea uia.

Castellonum. op.

Honoratum villam.

Honoratus fundorum comel.

Pandana.

Pontia.

Luniul.

duxit. Dextrorſumq, est Lacul fundanul. inde Itrum quto quę cuitas Lemurnay, fuit. De qua Oratiuſ. Tandem deſſi Lemurnay nenimus vrbem. & altero item quto ſz extra uiam appiam Gaieta. Ea autem decem miſa paſſuſ uam habet ſilicibus romano ueteri modo ſtratam. inter arduis celſoſ, montel. ſz viti olea. arboruq, conſitionibus amenſſimoſ. Et ſecidum litiuſ Martiſ, undal a Teracina petitur Turriſ ſancti Anastasi. deinde oppidum ſpelunca appellatum: ubi dicit Strabo ſpelunca patere ingentel. que habitationeſ magni. ſpatioſaſ, exciperent. Gaieta aqua nunc urbe ad truectum ſine Litim Fluumui nunc Gaurianum appellatu milibuſ decem terra est omnium nedum ſtale. ſz orbil totiſ amenſſia. qd fontibus ibi ſatentib aque paſſuſ luciduſtine citranguli. Armiuſ, conſita inter ſluuſt irtiganteſ, loca. precipuſ, ſons decimo poſt p[ra]maſ ſatuit[que]nem paſſu molis uerſat plurimaſ vico celebri. pulcherrimaq, areindatib. Per que loca Scipionem. Leliumq, conſa. & umblicoſ legiſſe Cicero indicat inſecundo de oratore. Lelius & Scipio ſemper adjuuſque truſticiuſ tuncq, mirabiliter repuſtere erant ſoliti. cum rul ex urbe tāq, eminuſi enuſſent. & ad Gaietam. Laurentiumq, conſa. & umblicos legere conſueuſtent. & ad omnem animi remiſionem. ludumq, deſſe debant. Qno q[ui]dem in decem milium ſpatio herculeantea fuit uia omniuſ qual[em] Romanum ubiq, habuit imperum amenſſima. de qua Cicero ora tione in legem ageratam ulli ſecunda ſic habet. Accedent ſileta ad Mintuſ adiungitur & illa uia nendibilis herculeāta multa[que] delitiar[que]. & ma gne pecunie. Sunq, deinceps c[ust]ellonum oppidum: & Honoratum villam. quā honoraſ fundorum comel ſpetioſiſſimam edificavit. In conspectu a ntem ſpeluncar[que] qual[em] ad Gaiete ſinum eſſe d[ex]eimul ſunt propoſite ipe lago inſule due Pandana: & Pontia Colonia ſient. Liniuſ. viuī. ſi dicit a romanuſ deducta eſtq, dicit paruaſ. ſz pulchre habitaſ tal inter ſe paruſ. ſed a continenti ducenti qnqueq[ui]tatiuſ diſtare. Fueruſt u[bi] he inſu le poſt Strabonuſ tempora multo[rum] martiruſ: & chriſt[u] conſeſſo[rum] exiliuſ.

decorate.

I N A.

Gaietanum Cecubul monf vini prestantia celeber tan
git & Cecibum ciuitas fundo? in una appia. hec auit omnia loca boni vi-
ni copiam habere dict Strabo. Et Plinius cecube uites in pontini paludi-
bus mandent. Utraq, auit ciuitas lingulo ornata fuit ro. pont. Gaieta.ij.
Gelasio. fundi Sotbero patre Concordio. Sed iam limites artingimul nostre
buuif latine regionis Sinueslam & Lirif. fine Gauriani ostia; & maritima
absoluumul oram. Et tii priuſq, ad mediterranea redeamul ea docebimur
que Lirif. ad Sinistram in regione latina habet. ſupra trajectum oppidum
tria milia paſſul a mari diſtanl est Liri contiguiz. Spenium castellum a qo-
distat octo milia paſſus. Frae te oppidum totidem a ponte coruio ſemoruz. qd
oppidum fregella ſuſſe ostendumul. Superiuiſ item aliis octomilibo abest-
ceparanum nobile oppidum. Reliquia ad fontem Liris proximul accede-
tia in ueſſanoriz. ſamnitumq. partib dicemul. In mediteraneo auit latino
rum solo frequentes ſuere vrbef. infinitaq. pene oppida & castella: ex quib
auctor est Pliniul. ququeginta tref populoſi fine ueſtigiil interiſe. Hac aui
describenda regione modu bactemul in aliif ſeruatum a fluinoriz ostijs.
fontibuſq. & diſcutu ſeruare nequbimul. Sed alium certiul facturuz
fatil qui in nulla reperiat alia ſtalhe regione tenebimul. uiſ cedendo turo.
appia. Latina. & tiburtina: que inter le diuerſe ad Lirim amnem & ſin
ueſſam: Gaietamq. perducunt. Nec tamen certiore gradu ita per ſin
gulaſ pedem figere poterimul: qu delabi & abertare uideamur. quod
qdem neceſſitas fatiet. cum uié alicubi diſruptil pontib anetle ali-
cubi ut penitul ignorentur. omio ſint perdite. Igitur Roma nunc
petentibul ſeracinam iter est primum duodecimo miliario Marimuz:
quod non abſturde Marianam nullam ſuſſe ut credam facit proxima
L. Murene uilla ſemi et integta & predium portium nulgo notum.
Eademq. L. Murene uilla priscum et retinens nomen nobil certi facit.
aut marimum ſi non fuit: ut diximul mariana uilla: aut Cagarolum
noui nois oppidum: ſed ut indicant ruine: netiſtum ſuſſe Lanuuiuz.

Cecubul monf.

Gelaſiul. y. pp.
Sotberil. pp.

Trajectum.op.

Spenium castellum

Fraere.op.

Ponſ coruuiſ.

Ceparanum op.

Pliniul.

Appia.
Latina.
Tiburtina

Vie.

Roma.

Marimum.

L. Murena.

Cagarolum.op.

L. A. T.

Cicero.

VELITRE.

Octauimil Cefar.

Chora op.

Virgiliuſ.

Sarminera op.

Aque fetide.

Martialiſ coquſ.

Sita op.

Pliniuſ.

Martialiſ coquſ.

PRIVERNVM.

Camilla.

Virgiliuſ.

Seruiuſ.

ex quo uetustilimi & celebratilimi nommil municipio urbi propin-
quo Murena: Patricios: & Consulareſ uirſ originem duxiſſe Cicero i-
otatione pro L. Murena affiſmat. Inde octauio diſtant Veltre ciuital-
uetusta. de qua Luuiuſ in vii. In ueliter noſ ueteres ciuſ romanoſ quod
totienſ debellatſent grauiter ſeu i. cum & muri delect & ſenatus inde
abductuſ iuſtio, tranſiberim habitare, in agru[m Senato[rum] coloni miſ-
li. quiuſ alſcriptiſ ſpeciem antiqua[que] frequentie velitъ receperunt.
E t[em]q. ea ciuitali tum aliter uetustaſtua: tum ea ratione notiſſima: quod
Octaui Cefaril Auguſtii progenitoreſ inde originem habuere. Quinto[que]
ab ea miliario ad ſinuſtam diſtat oppidum uetuſt[i]i nommiſ chora: ab uno
trium ſtatrum condita: quorъ aliuſ ſi[b]ur edificauſt. Aliuſ monti proxi-
mo catillo cognomen dedit: de quo Virgiliuſ. Tim gemini ſtatres ſiburi -
na menia linquunt: Frat[ius] ſi[b]uri dictam cognomine gentem. Catilluſ-
q[ui] acerbъ coracъ: argiu[m] iuuentuſ. Deinceps a velitri[rum] recto itinere inſi-
tuto diſtat quarto decimo oppidum Sarmineta: & tertio abſunt aque
fetide: ad qua palui ſincipit Teracinam uſq. non miſuſ nunc q[ui] Strabonis
etate conſueuerit navigabili[rum] quam loco[rum] in ciuitalem Martialis co-
quis poeta indicat hiſ uersi[ba]. O nemuſ: o ſontes ſollidumq[ui] madentis
barene. Littuſ & equoreiſ ſplendiduſ anyxur aquiſ. Et non uniuſ ſpec-
tator lectuſuſ une. Qui uidet h[ui]ne pupes fluminiſ: inde mariſ. Ab bil-
q[ui] aquiſ q[ui]to diſtat Sitia uetuſt[i]i nomiſ oppidum arduo in colle ſitum.
Vini: ut reſert Pliniuſ ſezay. Et Martialis coquſ poeta. Pendula pontinos
que ſpectat fetia campuſ. Exigua uetuloſ miſit ab urbe cados. Et alibi. Se-
tinum domineq[ui] niuſ: denſi[que] trientes. Quando ego te medico non prohi-
bente bibam. Priuere niu[m] item uetuſt[i]um q[ui]to a Sitia diſtan[ui] non ut oliz
campeſtre est, ſed arduum in collem mutatum. Postque Theotonica ſimul
& Brittonum rabie ſuit deſtructum: cuiuſ alumna ſuit Camilla
quam virginem Virgiliuſ miriſ effeſt. Laudibus. Volſca de gete Camil-
la: Super quo uerbo Seruiuſ exponiſt: eam ſuſſe priuernatem. Solliſtorius.

I N A_

iio & certior priuernatium laus fuit argutissima illa oratoril eorù ad Senatum romanum responfio: cum introgatul qualibet eſet pax quam priuernatel tantope peterent respondit perpetuam li bonam daret futuram. Fluuiuſq. ipfum preter ſuen oppidum: dictul est olim Amaſenul. de quo Virgilius in vii. Amaſene pater. et in octauo: Eceſuge me dio ſumil Amaſenul abundal. Spumabat ripiſ. Circunſtato, priuer num oppidula. Maientia: Arx gorga: & Arx ſicca. Soninum bine qnto abest oppidum: quod arduo in colle ſit pro ſumino dictum: a q abest qnto Teracina. Hanc inter ubiq. montuofam & eam uiam que primo ſecundum littul est descripta habetur appia. Euiſq. vie prima urbe Alba ſextodecimo ab urbe diſtat. qua qdem in uia multo maiora ſunt edifiory. monumentoq. molium ueſtigia q. quiſq. poſſit credere: q omnia attente non uiderit. Eſtoq. hæc Alba cujus meminit virgilius in p[ro] Albaniq. patref. Nam tredecim fuerunt albani regel de ſenes & Lauiniq. gente. Et Limiul ſcribit Alba à romanil deſtructa: albanol in vebem receptol celium montem incoluile: de cui origine Virgi liul in vii. Aſcemiſ clari condeſt cognominil Albam. Eam vebem tre centil ante Romam annil conditam: ultimo immunitam reddidit Henricul tertiul rex germanicul in paruo cujus angulo oppidur nunc extat à Sabellil cuib[us] romanil poſſelliz: ſiclit & poſſidet Sabellu uetuſtiffimi nominil nunc oppidum: a quo familie huc romane nobili nomen fluxit. Ludouiculq. cardinalil aquiliensis romani pont. ca meratinuſ monasterium qd honoriuſ tertiul de gente Sabella pené funditul dirrutum: magna instauravit impenſa: adeo ut ſine monaste ri: ſiue ville inter cetera ſtalie ameniſtine ruſticanal mibi habitatio nel habeat ductul aquar[us] instaurauerit: & demortue urbi aliquam oppidi fatiem reddiderit. Eademq. in uia appia est proxima Albe vii. miliario Aritia olim ciuital uetulta. de qua Liuius in vii. Aretini eodem iure quo Lauiniu in ciuitatem accepti: nunc iio penitul e derelicta.

Amaſenul fl.

Maientia.

Arx gorga.

Arx ſicca.

Soninum op.

TERACINA.

Via appia.

ALEA.

Virgiliul.

Limiul.

Alcaniul.

Henricul.n[unc] rex.

Sabellum.

Ludomaii cardinaliſ.

Honoriuſ.n[unc] papa.

ARIT[EA].

Limiul Lin.viii.

L A T

Virgilius.

Aritia.

Julia soror Cæsarif.

Actia.

Octauanul.

Virbius.

Ouidius.

Egeria nimpha.

Numma Pompilius.

Ispolitius.

Aruntl.

Porsema rex.

Cinna.

C. Marinus.

Martialis coquill poeta.

Fosfa nona, monasterii est.

cuius marmora & cœtera ornamenta marini oppidi ecclesior decorant.

Est, Aritia una ex orbibul quæ; qual facit Virgilius in vii. ministra
le tela ænæ: quo in loco appellat cum potentem: quæ fuit prestam in
regione ciuitas. Eam dicit Servius nectam esse nomen a morbil quos
gigneret: quæ icina esset pontine paludi: et alio loco dicit Aritiam a
Virgilio matrem: ut plauderet: adiulariur, Augusto: cuius mater
fuerit Aricina. Nam Julia Cæsaril soror genuit Actiam ex balbo in a-
ritia, & Actia: ex Octauio genuit Octauianum. Sic ut hæbent Virgilius.

Et bat & Ispoliti pibels pulcherrima bello. Virbius. insignem: quem ma-
ter Aritia misit. Est uio hec Ispoliti fabula ab Ouidio descripta. Hæz di-
ana Ispolitum ab inferil reuocatum misit Aritiam: quem nutriri eu-
tavit ab egeria nimpha Hume Pompilii amica: cuius monilis & consi-
lio rem.p. administare stimulabat. Appellat itaq. Virgilius Ispolitum
Virbium: id est bil virum nota est uetul historia. Etrusco qum A-
runte regil porfennæ filio ad oppugnandum Aritiam iuerant. Amillo
duce redeunt Romam amica & hospitaliter huic accepto: quæ fuit-
datus ad inhabitandum in urbe & celeberrimo loco uicul sem postea
tuicul appellatul. Quaobrem Porsema obliet infedere habitos benignæ
remilit. Liuius li. lxxx. lectit Cinnam. &c. Marium expugnabile
Aritiam Coloniam. Plinius uio dicit bræsticam Aricinam altitudine
non excelsam reputari utilissimam: quæ sib omnibus pene solit fructifi-
cat cauliculis peculiarib: cum labellane bræstice folia diar huic inad-
miratione crispa. eorum, cœstitudem extenmare caulem. Ix dulciffi-
mum ex omnibus perhiberi. Et Martialis coquill poeta Artitino! porrof
lic laudat. Mittit precipuus memorabilis Aritia porrof. Deinceps ea-
dem uia fecit Storacem sive Nymphæum amnez. ubi olim fuit forum

Appii uetul oppidum: nunc est monasterium fossanouæ appellatum ɔ.
qæ centum olim plibulq, monachil habitari solitum: postq, multi-
annil manerat dereletium: quarti Eugenii pont. religiosissimi opera

I

N

A

adjuimenTo, cibertium abbat. anno ante qnto decem duodecimui ue
monachil habitari curauit. Fundi cuitas postmodum habetur. quę su
periuf descripta ab Honorato gaietano principe humanissimo possidet.

A lia quę nos ad latinorum limites ducit uia est latina: in qua primum
decimo ab urre miliario cernunt ueſtigia columne oppidi: a quo clara
columnenſium familia multil ante ſeculil originem habuit & cogno-
men. Jbiq. Algidum incipit uetuſti & in historiil celebrii nominis
ſilia: in cuibus medio bifurcatum iter hoc nostrum. Et hinc ad dextaz
quarto decimo à columna diſtat Valmentonum ubi lauicof ſuſſe ad
ſinem huiuſ regioniſt oftendemuiſ. Inde ad ſiniftram minore ſpatio
abest Cagarolum: quem locum Gabiol ſuſſe cœmicuſl. Eo aŭt itinere
in ipſo algidi Silue ingreſſu regillu est lacil. apud quem. A. Postumiil
dictator proſpere aduerſil Tarquinum ſuperbum patria eiectum & li
tinory exercitum romanil bellum inferentel puognauit. A gallicano au-
tem ſiue Gabiol tertio diſtat Preneste cuitas de qua inferiul copioſe
dicemuſ. Et inde ſeſtido abſtint eue Adardi columnc oppidum. Et
pariter ſecundo item miliario abest Cinaçanum qd oppiduz cuitacule
cuipiam edium ornatu. populi frequentia & opum affluëtia compati-
dum: à Martino qnto pont. glorioſiilimo: à multilo, romane eccleſie
cardinalibò & ſimil à preſtantibul romane curie viril. per eſtatil cau-
mata ſepenumero inhabitatum est. Abest à Cinaçano decem milibus
Anania cuitas inberniel uetuſtiffima. de qua Virgiliuſ hernica ſaxa
colunt. quos diuel Anania paſcit. Seruiuſ uio exponit Virgilium allu-
ſuſe ad historiam. Nam Antoniul Fuluia Augusti ſorore contempta piet-
duxit Cleopatram Egypti reginam euil monetam in Anania cudi iuſ-
ſit. Unde diuel est à Virgilio appellata. Hernicos aŭt Seruiuſ gabinia
lingua à ſaxa patria dictol uuit: q2 berne Sabini fixum dicent. Liui
in. viii. P. Corneliuſ Aruina. M. Tremuliſ coss. concilium populorum
omnium habentibul Anagniil in cireo quem maritimum uocant pre-

Cinitas FVHDL.

Via latina.

Columna op.

Cagarolum.

A. Postumiſ dictator.

Tarquinuſ ſuperbul.

Cinitas PRENESTE.

Cane op.

Adoarduſ columna.

Cinaçanum op.

ANANIA.

Antoniuſ.

Cleopatra.

P. Corneliuſ Aruina.

M. Tremuliſ

coss.

L A T

Martius cos.

Innocentius, u. pp.
Bonifatius, vii. pp.

Pestilentia.

Sarra colunensis.

Clement v. pp.
Rex Francie.

Celestinus, v. pp.

Plinius.

Liril A.

ter Alatrinatem & verulanum omnem hêntici bellum romanis indixerit. & infra. Martius cos. omnem gentem bernicam indeditionem accepit. et infra Anagnimil quâ arma romanis intulerant, ciuitas line luffagiij Latione data concilia: cōnubiaq, adempta: & magistratibus preterq, lacroxy curatione interdictum. Fuity, Anania ciuitas duobus romani pont. tertio Innocentio: & octano Bonifatio cuibul decorata. Bonifatiusq, nel ea ratione glîoſul pont. fuit: qd annum iubileuſ p[ro]muſ romanoy pontificum Romê instituit ilq, qui quartuſ preſenti âno celebratut iubileuſ maiorem multo ceteris huc uſq, habuit populo rum multitudinem meliſ indiel ut iudebatur, proceſturul, miſ exartedere incipienſ preſenti junio pestilentia & multoſ abſumpſſet & curiam abite hualſſet et populoſ ab aduentu terruſſet. Inde iôd fuit: Bonifatius infeliz q[ui] Sartam columnenlem capitali proſequitur odio Preneste, uetuſtissimam urbe quâ il Sartâ paterna posſidebat, luccellione solo equauiſt. & duol ex ea familia cardinales dignitate primauiſt: quod Clement, q[ui] ilico restituit. Et post modiij regez francis, Bonifatius adoc iritanut: ut immiſſus adiutusq, ab eo Sartâ eudez, pont. in patria. & domo paterna ceperit: Romam, captuum adduixerit, ubi nulla magiſ ratione alia diem male obiſſe creditus est. q[ui] qua simplicem corde: & sanctum virg Celeſtinum q[ui] tum qui ponſtificatu quo le per renuntiationem exuit, illum ornauerat, in ſumo n[unc] carcere mori coegerat. Scribit Plinius ſucinum lacum qui marſorum appellatur ſubteraneoſ habet cuniculos, quib[us] aqua certo effluenſ tempore annem latiat: & ſiue plinii textus ut lepe alibi eo i loco corruptuſ ſiue aliter uitiatuſ: & mutilatuſ est non ſatil potuimus intelligere quo in loco fluiuſ, ille ori i affirmet. Sed fontem eſſe ſeuus annaniq tophanuſ, n[ò]ie: qui hyeme quando ſucinul glatij affringitur ſicul, uere post moduî estate at autûno ingentez, euomuitum aquar[us]: que lirim annem à ſancto Vito oriundum adauget.

I

N

A

Distat quinto ab Anamia Ferentinum romana colonia olim & ipfa benicorx de qua Luimus li. iij. Progressus Tullius ad caput ferentinus, & li. vii. Ferentinuï vrbem bernicorx ui cepit. & li. viii. bernicorx trib populi Alatrinati nentulano Ferentinani. Sue legelq maluerit, cuitatem Romæ reddite. Item infer? Ferentinum inde qæq. nibh quietis dabatur: tamen tumam Alatinate ductum. ceterx ibi plus labori & periculi fuit & defensa fuma ui menia sunt. & locis erat munimento naturaq, tutul l3 euicit omnia affuetul predq. ad tria milia hominu exa preda militum fuit. Sueton? aut tranquil hul scribit Ottonil. Imp. qui Gjalbef successfuli maiores ortol fuisse oppido Ferentino familia ueteræ & honorata atq, ex principibus eturie & ab eo totidem fruginona. de qua Luimus in. x. Fruginatel teria parte agri damnati qd bernicol ab eil sollicitatol competi. fuitq, duobus olim romanil ornata pont. hormiffida patre iusto persimachi. & boetii tempora consilatus & Siluerio eodem genito hormiffida que Justiniano pmo Imp. Theodatul rex Gotborx tertul per pecuniam ordinauit. A fruginonaq, distat qntodecimo Ceparanum nre huius regio- nul alter limes: l3 propinquohuic itineri sunt ad Çinaçan dexteram Palliamum. Serronum. Pillium. Aeutum. Truilianum. collis pardi. Anticulum. Verule uetul oppidum. de quo Luimus in viiif. Verulanf Sue legelq maluerunt, cuitatem romanam reddite connubiiq, inter suos qd aliq. diu libi bernicorx habuerint permisfum. fumone Celestini pont. ro. carcere, & morte darum. decept alatrum uetuli nominif cuital: cui limul cum Verulanil Sue legel reddite aro manil. & conubium permisfum. est babucum olim cuital apd Luimus Bouillarum nomine nota. Juricium. Pofe. Vicul. ripe. Porcilia num. Treuum. Felectinum. Altera aut uia qua medio liquumus, primu est oppidum olim Laicanum. de quo Luimus li. iij. Et renun tiatum est nouof hostef Laicanos: consilia cum ueterib oungere.

Ferentinum.

Luimus. Tullius.

Sueronul Tranquillul.

Otto Imp.

Gjalba.

Justinianul pmo Imp.

Theodatul rex.

Ceparanum.

Pallium.

Anticulum op.

Verule op.

ALATRVM.

Porcianum.

Felectinum.

Laicanum.

L A T

Laicoſi legati miſſi. cum responſa inde reſuſiſent dubia. quiſ nec eu
bellum q[ui]dem p[ar]ari: nec diuturnam pacem ſore apparet. T[u]ſculan[i]ſ ne
[gu]tium datum: aduer terent animol ne quid noni tumultuſ Laui ori-
retur: nuntiarunt legati lauicanol ar]ma cepiſſe. & cum equi]z exer-
citi depopulaſt agrum t[u]ſculan[ui]m: caſtra in algido poſiſſe. Q. Su[p]
iciuſ priſen[ti] dictator captui. di]reptiſt[que] illo[rum caſtris oppidum lauicoſ
corona circu]ndat[i]um ſcali[ſ captum di]rripui: cenſi]t[que] ſenatuſ ſtreq[i]ui-
tem Coloniam Laicoſ deducendam. Coloni ab urbe mille q[ui]ngenti miſ
li bina iugera acceperunt. id oppidum nunc c[ic]itur valmontone. q[ui]
a nobili comitui]m familia ou[i]n[us est poſſeſſum nuper magno p[ri]nuat[i]m
est decore lucido diacono cardinale ſtudio[rum] humanitatiſt flagrant[i]ſtimo.

Sed eiuiſ frater Altuiſ vir doctuſ ſimul & pruden[ati] Joha[n]ne ornatuſ filio rei
bellice gloria apud Venetoſ florente: oppidi illuſ alio[rum] q[ui]b[us] p[lu]ſunt:
ſu[i]t[que] Laicanu[m] olim viuſ copio[ſum] optimi[ſ ex q[ui]b[us] Clodu[m] Albi-
num p[ond]o uigintiuna c[ib]atione c[om]ediſſe ſcribiti[J]uli[n] Capitolinu[m].
Proxi]mi]que est valmontoni Monſt[or]tinuſ oppidum. Deinceps ſt c[an]cha-
tum Gau]gnanu[m]. & Signia: oppidum uetuſ uinu[m] ut inqui[t] Plinuſ
fatien[is] ſigninu[m] q[ui] alium maxime reſtringit. & Martia[i]ſ coquſ po-
eta. Potabiſ li quidu[m] ſignina morantia nentrem. Ne nimiu[m] ſitui] ſit-
tib[i] par[ea] ſitui[que] ſigna] Vitaliano pont. ro. patre Anastaſio ornata ſu[n].
Vitcriu[i]ſ, ſunt Scu[n]ula: Meru[m]um: Su[p]inu[m]. Patricia: Cecanu[m]: & ca-
ſt[ur]u[m]. ubi aliuſ est nostre latine regioni[n] nunc campanie l[im]e[ra].

Tertia restat nobil per quam ad alios nostre latine regioni[n] limeſ inu-
tiburtina uia. Eam c[ui]tatem ſexto decimo ab urbe diſt[ant]em multo
ante romam originem a greaſ habu[iſſe] mult Strabo. & Virgiliuſ eam
a Tiburtio conditam facit: cuiuſ frater Catilluſ nomen monti dederit
propinquo. Fuit[que] Tibur una ex q[ui]nq[ui] c[ui]tati]bo quaſi facit Virgiliuſ Eneu.
arma fabriciſſe ubi Tibur appellat Superbum. Et Seruuiſ exponit aut
nobile aut q[ui] aliquato[d] Tiburtini a Senatu] responſum acceperunt: quod

Q. Sulpitius.

Valmontone.

Luciduſ Cardinah[us].

Altus.

Johannes.

Cloduſ Albinuſ.

Juliuſ Capitolinuſ.

Monſt[or]tinuſ op.

Signia.

Marti[n]iſ coquſ poſt.

Vitalianuſ pp.

Strabo.

Virgiliuſ.

T[he]vr.

I

N

A

esent superbi. Vbi etiam Virgilius in vii. dicit ut ab Albunea. Serviut exponit Albuneam. Altum est fontem in tiburtinum montibul ab a-que qualitate: que in ipso fonte est sic dictum. Et Plinius Tiburtinu lapidem non magis ab ipso vocabulo rome trito conſter nenda: or- nanda: conferuanda, roma unuſſe dicit conſtare, quæ cum ad omnia fortem idoneum, ſuſſe. Oratiuſ aut agrum tiburtinum uiter amare ſic indicat. Nullam Vare ſacra uite priuſ ſeueril arboren cirea mite ſolum tiburſ. & menia catili: Sunt tiburi propinque ingentel. admirandeq, ruine. Cum alioru pené infinitu magnifici- tiliſmi opil edificationz: tum ville quâ Adrianuſ ſmp. extruxit: de qua ſic ſcribit Eliuſ Spartanuſ. Tiburtinam villam mire edificuit: ita ut in ea & pronuntiary: & locoq celeberrima nomina ponereſt. Ceta Strabonil uerbil paulo poſt dicemuſ. Ea civiluſ simplicium pont. ro. genuit: quam Federiciuſ p[er]miſ ſmp. ro. theotonicus abaliuſ theotoni- cus aliquot annuſ priuſ ſpoliatam: dirutuam, rebediſcuit. Supra eam cuituſem monteſ ſunt ardui & late diſuſi: in quib[us] fortiliſmi olim habituere equicoli. De quibus Virgiliuſ in vii. Eneiduſ. Horri- da precipue cui genſa affluetaq, multo Venatu nemorzu duriſ equico la glebis. Armati terram exercent: ſemperq, recentel. Coniectare libet predaſ: & uinere rapto. Fuerunt uio exprimiſ latinuſ populi qui romana re.p. crescente deleti ſunt. Nam Liniuſ hi. viiui, Populiſ romanuſ bellum fieri equiſ uuiſit. Ad quadraginta oppida intra ſexa- ginta diel, omnia oppugnando ceperunt. Nomenq, equorzu, ad inter- nitionem deletum. Primu[i] ipsis in motib[us] ad Anieniſ ſiniltram est op- pidum ameniſ Virinuſ talliachocii coruſum domibus ornatum. Vicuſ Varroniſ appellatum. Superiuſ ortella & cantalupum oppidu la. Deinde arduo in monte Riuſ frigiduſ quo ſuperato alii item cel- fioreſ ſuperandi ſunt monteſ apenini iugil quantalibet altiſimi- comparandi. in quouz ſumitate putei ut fertur plureſ: ſed quod

Albunea.

Oratiuſ.

Adrianiſ ſmp.

Eliuſ Spartanuſ.

Federiciuſ p[er]miſ ſmp.

Equicoli.

Virgiliuſ.

Liniuſ.

Vicuſ Varroniſ.

Riuſ frigiduſ.

L ACT

uiderimul duo extant, tam alter excili. deffolig, ut deiectum bilibre
fatum non priu referat caſus ſin ſonitum, ęt duo Virgiliani verſus
debita ſint paula prouitiati: que quidem perſoratil, ſuccitil, & exca-
natil in imo montibul ſine à Martio edile. ſiue a Claudio ſmp. perdu-
cendil Romam à lacu Fucino aquil ne concluſus aer curſum aque mo-
raretur ſpiracula fuerunt adhibita. Suetoniul nang, Tranquillus
Claudium pndeipem dicit triginta milia ſeruol undecim annis emit-
tendo lacu Fucino er aqua Romam perducenda tenuiſſe. Supra riuus
ſtridium recta est Arceolum: ſecul quod planitiel incipit ut in ea mo-
tum ſumitate gratiſlima in qua uetuſtihimi ſuere Carleoli. de qbul
Liuuſ in. x. ſeribit. Eodem anno Carleolof colonia in agro equiſcoloru
deducta. Et li. xxvij. dicit eam ſuſſe unam duo de viginti Coloni
arum: que Hannibale in Italia agente militel & pecunia, ſenatui
dare recauauerunt. Deinceſp ſunt celle. Senaula: & peretum. Unde
in tallia eſotium est deſeentus: qd noni nominiſ oppidum. ſi populo
duittiuſ, reſertum: nuper maximum amilit ornametum. Joba-
nem cardinalem Tarentinum. philosophic litterarzu, ſacrarz do-
gmatibp clariſtum. Iam, ad marſorъ regionem est perietum,
quam Hannibal: ſiut Liuuiſ. xxij. ſeribit: deuataut. Et iuex reu-
tenſ ab urbe roma: ſiut Liuui. xxvi. babetur: per eiul agrum iter
ſecit. Ea q. in regione interiit Valeria ciuitas Bonifatii quarti pont.
ro. quo hortante Focal ſmp. Pantheum romp in omnium chriſti mar-
tirum bafiliam permiſit conſectari patria: à qua ciuitate muta-
tum per Longobardow tempora, Marſorum nomen in Valeriam
est converſum. ſuſſe uò Marſos urbem a qua nomen regio accepe-
tit. Pliniuſ ſic aſſerit. Gellicinul auctor est lacu Fucino hauſtum,
marſorъ oppidum conditum à Marſia duce lydorum, & ea in regione
albam & marubiam urbe ſuſſe claraſ ex ſequentibp apparebit. Virgi-
liuſ li. vii. Quin & marubia uenit de gente ſacerdol. Et Seruï exponit

Martius edilis.

Clandius ſmp.

Suetoniul tranqullus.

Arceolum.

Liuuſ.

hannibal.

Celle.

Senaula.

Peretum.

Iohanel cardinalis ta-
rentinul.

Ciuitas Valeria.

Bonifatiiui.iii. pont.

Focal ſmp.

Pantheum.

Pliniuſ.

Alba.

Marubia.

Vrbel.

Virgiliuſ.

I N A.

Medeam quando relictif Cholchif. Iasonem fecuta est ad Italianam pereutiffle: & populoſ quoldam circa Fucinum ingentem lacum habitan- tef pp. paludif magnitudinem docuiffe remedia contra ſerpentes; quidem alijus carminib angeret. Et Pliniuſ: ſimile et in Italia Marſoruz, genul durat, quod a Cirec filio ortoſ tradunt, et idem inſſe eil viſ naturalem eam & tū omnib hominib, contra ſerpentel inſt venenum ferunt ictas ſalina ut ſeruentil aque contactum fugere ſi in ſaucel penetrauerit et mori idq. maxie humani ieuunioril. q. qua ſerpentum in ea regione frequentium & peritie incantationis marſos opinionem confirmat Julius Capitolinuſ ubi uitam ſcribens heliogabali Jmp. dicit ſerpentel eum p. Marſice gentil incantationez collegiſſe: eosq. ſubito ante lucem, ut ſoler populoſ ad ludol celebreſ conuenire effudiffe: multoſq. aſſidol morſu. aut ſuga et alliſoſ. Nec ſalla aut ſabiloſa tenenda ſunt ea que de ſerpentum incantatione ſtra ſcripta. Propheta nanq. Dauiſ in pſalmo. Iviij. ſie habet. Futor illi ſe- cundum ſimilitudinem ſerpentis ſiuer alpیدil ſurde & obturanti, autel ſual que non exandiet uocem incantantium & uenefic incanta- tif ſapienter. Et beaſuſ Aureliuſ Augustinuſ in dicti pſalmi exopolitione ſie ſcribit. Attende qd ibi dicatur ad ſimilitudinem: quid moneatur ad prohibitionem. Iſa ergo & hie data est quedam ſimilitudo de marſo qui incuntat, ut educat alpیدem de tenebroſa cauerna utiq, in lucem, uult educere: illa aui amando tenebraſ ſual quib, ſe inuolutam occul tat, diatur, qd eum exire no longer ita, reculant tamen audire illaſ uoces quib ſe cogi ſentit alludit unam aurem terre, & de cauda obturat al- teram: atq. ita uocel illaſ quantum potest euitanſ non exit ad incanta- tionem. Liuuiuſ bellum ſcribenſ italicum. Li. Lxxij. quod q. a Marſis in- cobauiſ, dictum est Marſicum inter populoſ: qui romanif rebellarunt, enumerat Marſinof & Marſos. Liuuiuſ. Li. Lxxvij. dicit Marſol a L. Pinna: & Cecilio Pinna legatoſ ſuperatoſ, pacem petteiſſe a Silla. Bel

Medea.
Cholchif.
Iason.
Contra ſerpentel.
Marſubnol a regi dicto ſo
Cirec. lunt. hiq. popuh
medeam Angitiam nomi-
nauerit. eo qd ſerpentel—
Marubij.
Angitia Medea.

Juliuſ Capitolinuſ.

Propheta Dauiſ.

Aureliuſ Augustinuſ.

Liuuiſ.

Liuuiſ.

L. Pinna.
Celiuſ Pinna legati.

L A T

M. Cicero.

Ium q, hæ id felicitatil romæ urbi attulit. qd. M. Cicero in eo militans abominatil est. Romanor, cuium crudelitateſ, & ad littera[rum] studia se contulit. Unde factum est ut Romæ ingenium haberet. qd. ſua magnitudine ei par eſſet. Abest à talliachocio fucinul Marſoræ lacui decimo miliario. & edito in colle Apeninum uerſuſ est Alba Marſoræ romana. Colonia. Sicut Luïum diximul libro[vm]. ſcripſiſſe: q et li. xxvij. dicit-eam ſuſſe unam ex duodecim i coloniil que Hannibal il temporum difficultate militiam detractarunt. Eamq. Strabo urbe[m] ut appellat-solam in bac latina regione pro mediterranea ſcripſit: quam dicit-excelso in monte ſitam lacui. Fucino imminere pelagi similitudinez magnitudine habenti. Exeoq, lacu ductoſ ſuſſe fonteſ aque martie-qua portaretur romæ. Nosq, in romæ inſtitutata oſtendimul Mar-tium in ſua edilitate introdutisſe aquam euiſ ſatam: que qdem aqua ſupra omneſ aliaſ introdutal probabatur. Et Plini dicit ſu[n]e[n]cum amnem ſupernatare ſucinum: qui ſu[n]e[n]cus ro-mam à martio ſit productus. Additq, alibi Plinius. In lacu Fucino pi-scem eſſe qui octenie natet pennil. cum ceteri omneſ ubi[que] quater-nil tantummodo natent. Alba uio dicit Strabo q[ui]e[rum] natiu[m]a loci: et munimèto arcu[rum] talida: ſepe[rum]omanil preſidii loco ſeru[n]andis in culto-dia noxui ſuos ſuſſe. Et nos in Luio inuenimul. li. lxiij. Q. Fabium maximum cos. Pauli nepotem aduerſus allobroga[rum] & Bitintuz Ar-uernoræ regem feliciter pugnasse: ex Bitintiq, exercitu occisa. exxxi. mi-lia: ipſumq, cum ad ſatiffaciendum ſenatui romam profectuſ eſſet. Al-bam custodiendum ſuſſe miſſum. Circunſtat lacum ſancti apetitui: ſancti Jone caſtella: pater numq, tranſacum: Gaianim: Auecianum: Mallianum oppida: & celanum: quod comitatui titulo poſſidet Leonel-lus Accociamurus bonarum artum litteril prefertim historiæ deditiſsim. S. untyq, item ad Fucini & Celani oram Piscina Veneriſ oppidum. Viticu-la: Caſtrum uetuiſ: Gorgianum: ad quę oppida est: nostræ hæc in parte

I

N

A

Latnoſ: regioniſ limel. Omiſi uò ſunt a nobil ſupiul nulli predcau-
trum viau propinqua aliquot caſtella & oppida, una in eademq, in-
montium regione preneſte Tiburo, inter & vicum Varronil, ac si-
naçanum ſita. Rocha canar: Capitanica, que preſtantiſſimam tome
dedit familiam Capranicenſem: in qua Pauluſ Archiepaul Grauiliſmo
Martini qniti pont. ro, testimonio: maxime in ſuo ſeculo prudentie
Vir ſiut. Et Dominicuſ Cardinaliſ ſanete Cruil: ſeuer ſiul multa euili-
ſontiſiſiq, iuril & Studior, humanitatiu doctrina: multaq, prudentia
nunc claret. cum in Angeluſ Ascumanuſ epius: & Nicolaui prothonota-
tiul nepoſ eidem doctrimi viriutubq, ornent. Deinceſp ſunt oppida
GuadagnoliuM Polium: Calacorbola: Sanctuſ Gregoriuſ. Rocha lirici:
dicta. Sunt et hif proxima oppida Cecilianum: Sambuca: Saracinesarz.
Rocha mutio: Giranum: Ceretum: Anticulum. Rinate. Aſſue: Ciui-
tella: & Olibanum clatilime: ac prudentilime mulieril Sueue. Albe-
Marfor, comitisse Prolperi Cardinaliſ Columnq & fratry genitrici deli-
tie. Post olibanu ſunt Pſſcanium: & Sanctuſ viuſ oppidum, ſonte uno.
Liriſ ſiue ſariani quem propinquum habet clarz. Et e, ſupiul cellis in-
montibui: Sublaum nelut Pliniuſ appellat Sublaqueum nobile oppidiu
Lacui eidem: & in prisci nomis immines reddiditq, utrunq, fama
celebratum beati Bündicti non magiſ diutina conuerſatio ibi habita:
q, euil toto orbe notiſſimum ibi edificatum magnifici operil monaste-
rium cernitur uò in dextra anieni ſi pa: ab ipſo ſublacu ad uicum uſq,
Varronil inciliſ ſaxeo in monte ducti: aqua: que formi: partim eo
inciliſ mò partim altum deſoſſis partim ſublimi forniſe muroq, exci-
tatiu romam quadragesimo miliario ueniebant. Sed in hac eadem lati
no: regione ad predictor: declarationem romanil in conspectu eſſe diſ:
Strabo tiburam: & preneſtum: & Tuſculum: & Tibutam qdem qua eſt-
hetacleum habere catharactem quem facit anno decidenſ ex lœo altiſi
mo in profundam wallem: & per Luco: iuxta ipſam urbem ubi incipiat eê-


Capranica.

Pauluſ Archiepul.

Dominicul Cardinali.

Angeluſ Asculanul.

Nicolaui prothonotarii.

Cecilianum.

Sueua.

Sublacum.

Pliniuſ.

Ductuſ aquarz.

Strabo.

Catharacterer.

Annio Fluuiuſ.

L A T

Virgilius.

Strabo.

Templum fortune.

Polystephanum.

Rocha cauræ.

Marinus.

Sylla.

Lucanuſ.

C. Marinus.

navigabilis inde dignedi ad metalla lapidis tributini: & eius qui est in gabiſi, qui et dicitur rubens. Vn plurima opera Romæ fabricata sunt. De Prenestis diariorum in vii. Nee Prenestine fundator defuit. Urbil Cecilius. Et Plinius dicit Preneste dici quæ arbor pinnus multa sit eorum monte. Eam uo cuitatem diar Strabo habuisset inigne templarum fortune à Silla edificatum: à quo petebat oraculum. Addite, Plinius ſymlaecque id fortuna adeo fideliter fuisse inauratum ut crassitime inaurationem dicerentur preneſtine. Et alio loco de panimentis tractant dicit. Lycoſtata acceptauere iam ſub Silla parnulil certe cristi. qæ in fortuna delubro Preneste fecit. Et ambas urbe Libum & Prenestam Strabo dicit In eadem montana regione constitutus ęc. sed dittare inuicem stadia centum. & Prenestum dittare ab erte Roma etia duplo: ſi Libum minuſ. dicte, à quibusdam græcos eſse ambas. atq. Prenestum Polystephanii uocari. Addite, Strabo: qæ, utaq. munito ſit loco politam. tamè munitore Prenestum qæ urbi ſumitas mōtem habet excelſum: & retro qdem à cōtinenti mōtana regione dorbium elatum: quem non dubito ęe mōtem in quo est munibil ſima atq. Rocha cauræ dicta. dicte, idem præter ſitul Prenesti munitionem occultaſ ſoſſal undiq. ſoſtatal uſa, in campol eſse: aliaſ aq- tionil gratiā: aliaſ oblatentem inuafionem. In quæ una obſſuſ Mari interuìt. Linius li. lxxxviij. ſcribit. Silla. C. Marium exercitu eius ſuſo delecto, ad sacri por tu in oppido Preneste obſedit. Et li. lxxxviij. Prenestinoſ inermes occidi uſſit. Quæ crudelitatis maxime historiam Lucani in. if. perſtringit biliverbo. Iam quor apud lacti cecidere cauerebam portum. Et in ſtra. Vidit fortuna coloni Prenestina ſuſ cunctus ſimul eſse receptus. Uniuſ populi pereuntil tempore mortis. Et item Liniuſ in ſtra. C. Mariuſ in Preneste obſſuſ a Lucretio à Sella Silvanæ partium cum cuniculum caperet ſugam & ſentiret le euadere non posse cù theſſio ſuge ſi e comite utring, gladio concuerterunt.

I

N

A

& acciliunt. Vli autunt libenter Romani principes eo secesu adan-
nimi curarum, relaxationem. Sz. Aurelius Antonius Jmp. optimus. ibi pa-
tum fortunatus fuit. Nam scribit Julius Capitolinus eum in secesu prene-
stino agentem filium nomine Verum Cefarem leptenem am�ere quę
non plus diebul quinque, luxerit. Et Plinius de metallis tractant sic habet.
Anno urbi secentesimo septuagesimo primo: quod ex capitolino edul ince-
dio ceterisque, omnibus delubris Caius Marii filius Preneste detulerat tre-
decim milia pondo auri lib eo titulo in triumpho transitu et argenti
sex. Item ex reliqua omni victoria pridie transitulerat auri pondo qn-
decim milia: argenti pondo centi quindecim milia. Prosequitur uio Lui-
lii. XXVII. Prenestino milites miri Landibul quod cum apud cannas infe-
licissent pugnatum esse audax: apud Casilinu diuertentes, duri eti-
mam in eo oppido ob solidum omnium memorabilem fortissime per-
tulerunt. Undeque duplex stipendium & quoniam nactionem militis
habuerunt. Addit uio unum Strabo usu per etatem nostram. & se-
pius antectus tauri comperut munitionem scilicet. quod alius et-
uitatibus conducere consueuerit: prenestini sepe calamitati huille-
ob Romanorum seditionis, defugere. U. illuc eos qui tumultu sunt usi. his
q[ui] expugnati fieri: ut etiam prenestini vrbem desiderant cauta et eos
translata. Quod h. supra est dictum hacte de qua Strabo dicit ratio-
ne factum uidetur: ut Sartre columnensibus temporibus Preneste fuerit
desolatum. & Poncelleti ac Nicolai fortebracii aliorum, urbi inestorsi
receptione factum uidimul: ut urbi obestia, captaque solo equaretur.
Fluvium eius regionis vertestim Strabo appellat. & addit in ea montana/
regione ipfarae, urbis alium dorsi et esse inter tibias linquit alg-
dum. & illud q[ui]dem dorsi et esse excelsum usq[ui] ad montem albanus,
in quo dorsi situs cum lita urbi non incepte fabricata. Romane uero
nalscenti rei. hoc urbi hinc infestat fuit quod Manilius Tusculanus gener
Tarquinio exuli socero auxilium attulit. Unde pugna ad regillum ori-

Aurelius Antonius Jmp.
Julius Capitolinus.

Plinius.

Caius Marij filius.

Strabo.

Sarra Coluïnenlis.

Nicolaus fortebracius.

Verestil fluniul.

Monf albanul.

TVSCVLVM.

Manilius Tusculanus.

Tarquinian.

L A T

Plinuſ.

L. Fulnuſ tusculanum.

Hannibal.

Strabo.

ex Strabone.

Oratiuſ Flacul poeta.

Cane.

Petrus cōlūna.

Panduſtus boſtariuſ.

Pilium.

Pallianum.

Sāceta N. de gripta ferrata.

ginem habuit: cui urbi romanuſ popuſu poſt rebellioneſ cum Latinis
factal peperoit. Sicut Liuſuſ in octauo ſcribit. Tusculanuſ ſeruata cuiu-
tal quam habebant. crimenq, rebellioneſ a publici ſrande in paeſos
auctoreſ auerſum. Et Plinuſ. Inter inflignia fortine uarietatiſ exem-
pla ponit. L. Fuluum tusculanum. il tuſculanouſ romanuſ rebellinguſ
cos. eodem quoque, honore tranſuga exor natiuſ eſt à po. to. qui solus
eodem anno quo fuerat hoſtis rome triumphauit ex bil quouſ consuſ
fuerat. Liuſ. li. xxvi. Accesſum Hannibaliſ ad urbe romam describſe
dicit. Per Anagninu[m agru uenit in lauicanu[m inde alioſo tuſcu-
lanu[m petit: nec receptuſ menibo inſi tuſculum dextrorſum gabioſ
descendit. Continuat uō ſupradictis Strabo tuſculum ornati inſitioni
bil. circum atq, ediſiſi. Ad eam maxime partem que eſt uer ſu-
Romam. Tusculi nang, collem dicit eſſe fecundum: aqueſ, abundatez.
& paulatim multil in loci in altum tolli habereq, regiam magnificen-
tillimi apparatut. & continua eſſe loca que ad albanu[m vergunt mon-
tem: eandem tum virtutem tum apparatum habentia. Deinceſp[er] cum
poſſe quouſ alii ad Romam attingunt eiuſq, ſuburbia: alij ad mar[em].

Hec ſumplinuſ pene ad eam ex Strabone. De hae regione columniſi
familie ante quadringentos annuſ: ſicut nunc eſt maiori ex parte ſub-
iecta. et quidem apud preneste monteſ peritiſime ſunt delecti. Sz
minora non ponit Strabo loca: qui illuſ in montibus ſitam Oratiuſ ſlacci
poete uillam omili. Vbi Sancti Johaniſ in campo oratiu[n nunc appellant.

Alia et à Strabone omittunt que ſi tunc temporil non exant. ſimu-
ant e[ngent]oſ annuſ ſuſſe. Canal. u. à ſitu dictal quem in ſoſſa cau[n]
habent. nunc Odoardi columne oppidum Petrus cōlūna per ſecundi Pales-
lis to. pont. tempora poſſedit paterna. Sicut Panduſtus boſtari[us] ſcrip-
tor tradit hereditate. Sicut et tunc Preſente pilum & pullanu[m. nunc
dicta Pilium & Pallianu[m poſſidebant. Que a[i]t de Tuscule[n]e ol[iz] ur-
bil collibuſ dicit uera eſſe ostendit et mine monaſteriuiſ ſacre Marię

I N A.

de gripta ferrata in villa Ciceronil. Tuseulana edificatum. & marinum
ac superiori edito in colle Rocha pape Prosperi cardinalis coltine oppida.
circa que duob aut tribus tuseculo milibus distantia. agri fertilitates,
& aquarum abundantiam uidemul esse maximi. Regie aut magnificen
tusilime ut Strabo dicit apparatul fundameta esse non dubitamus que
proximil pariter gripte ferrate & Martino locis fornices manufactos:
Cauernals, habere uidemul oppidi vnuiu populum in habitationem &
quidem comodam admisuras. Est et tuseculo propinquus olim Lucul-
lanum. L. Luculli villa cui nunc dicitur frascatum ubi aquam virgi-
nem quę nunc unica romam perducit, inuentam esse constat. Tuseula-
nia, duce Rainone titâmo Federici. Imp. Barbarossa appellati copius co-
uniendi populum to. clade maxima affecterunt: quę camenti clade pro-
pe similis niue celorum fuisse dicitur: adeo ut roma post modum caput-
mung, attollere potuerit. Vn factum est ut anno inde septimo romani
populiil ipam urbem tanta animorum ferocia demolitur fit: ut vix fun-
damentor ueſtigia nunc apparent. Ea iuuo uetus & pèclara olim verbos
nunc solo titulo cuitas gentem portiam inde oriundam. & qd est conſe-
quent illu triſſimo! catonel habuit acnel. que diu post pontificia, roma-
nil tribul. ſexto benedicto qui p[er]mum Henricum regem theotonicus
coronavit: decimoq, nono Johine illius germano. & ſeptimo b[en]dicto
utriuſq, nepote ornata ſiut. Nec aliam habet aliquaz p[er]tine felicitatis.
& glorie partem: preterq, q[ui]d am titulo epiſcopatus gubernat. vir-
ſumul grec: latineq, eruditiffimul. & ſuma preſidi cum bonitate.
tum et humanitate Baſſarion grecoq, cardinalis nicemil bononie,
nunc & exarchatiil rænénatil apostolice ſedil legatul. De campil q[ui]
Strabo dicit, aut ad urbem aut ad mare pertinere nimil uerim esse
uidemul q[ui]d [b]urbuſi tunc & illi habitat. ne ſolus tectos ruinas
et ſiluif proprie magil campol appellari posse constat. Cum aut Albam
Strabo a principio nominauerit, proximam illi Aritiam omisit. quia

Marinum op.
Rocha pape.

L. Luuilli villa.
Frascatam.
Aqua Virgo.
Federicus Barbarossa Imp.

Genf portia.
Catoneſ.

Bündictus vii. pp.
Johänel. xviiiij. pp.
Bündictus viiij. pp.

Cardinalis Nicemil.

ALBA.
Aritia.

L A T

Lacul albaniſ.

Paulus aptus.

Suetonius tranqullus.

Lacul memorenſis.

C. Celar.

Numicul flunuiſ.

Nemus op.

Speculum DIane.

Cintiamum op.

Diane speculum.

C. Celar.

Nemus op.

Prosper columna.

nunc solo equatam: tunc Vrbem in via appia fuisse lupta ostendimus.

Est Albe marinoq, proximus Albanus lacui emitorio cuius mirabili
opere facto. I3 tenuel effluant aque origo nunc habetur amnif qui

apud cedif locum apostoli Pauli Laben paludem ad aqual salutem ap-
pellatam efficit. Estq, il lacui de quo vates et rufus luct. Liuinus-
refert. predixit futurz: ut si emitteret inde aqua romani ue bil-
potirentur. Distat ab Albano. Aritiac, pariter: paſſul citerit duo-
mille lacui. quie Suetonius Tranqullus Nemorensis appellat. ad quę-
dicit. C. Celarem villam incobasse quam reliquerit imperfectam.

cuius qdem lacui aqua mirabilis operil emitorio educta Humicu
amnem efficit: quę apud ardeam in mare labi diximus. Ad eumq,
lacum est litum oppidum Nemus appellatum. Servius grāmaticus
in vii. Virgiliu versu hōs exponens: Audit & truie longe lacui. di-
ci nemuſ appellari lucum baud longe ab Aritia. in quo lacui est ubi
Speculum DIane dicitur. Et Nemorensi item oppidum proxime adiacet.

C. Celar.

Numicul flunuiſ. Nemus op.

Cintiamum op. Cintiamum qd à Cinthia quę à truia nomen. I3 nunc corrupti habu-
it. Hunc nō lacum DIane speculum à maiorib appellationum romana

re p. florente eo fuisse digni nomine nullus mirabitur. qui preſe-
tis tptif amenitatem eius impexerit. Vallem. H. concomiam quinque,

incircuitu mille paſſul complexam hie lacui dimidiam obtinet. parſ
reliqua ubi. C. Celarem edet diximus incobasse tunc et licit nunc

ut iidentur nemorola fuit à qua oppidum extans. Nemus appellatū
est. eaq. nunc arborib frugiferil adeo perpulchre est confita ut nulli
in Italia gtuus cultissimo conſitionib loco cedat. Quātum aut la-
cui ipſe maioribus fuerit gratul. magnum hoc tptre apparuit argume-
tum. Prosper Columna cardinalis patriciunq. romanus cui nemoren-

ſe illud Cintianum, castellum paterna posideat hereditate pilaato-
ref aligdo audiuit. Nemorensis dicere: naueſ ſuo in lacui binas eſſe ſub-
merſa: que nec adeo putreſſint ut lacerate ſiniculof de industria

I N A

Iubligatol: nec retia calu implicita tractet sequantur nec integrif liis
ipsorum omnium incolarum iurib, queant extrahi. Quare vir ipse
bonarum artium studiil. & imprimi historie deditissimus nec minul
uetustatil indagator curiosissimus, qd magnæ nanei patuo & altif
limil undiq. circiindato montibus in lacu sibi uoluerint notscere
animum adiecit. Nostergi, Leobaptista Albertus geometta nostrif tê-
poris egregiis qui de hedificatoria elegantislimo composuit libro
ad id operis est uocatus qui uala uinaria multo colligata i ordinei
ea ratione in lacu dispoliit: ut de iis tanquam pontibus hincinde pen-
derent machine: quibus arpagonei ferrei denfioribus apenfi tude-
tibus captam mordicul nanem fabri peritiorel lignarij attrahent.
Et à Genua vrbem maritima mercede conducti aderant pisebul eij,
bominib, limiliorei nonnulli quorparte fuerit in lacui profudiora
natando descendere: & quia et esset naiil magna eij, integra lenire.
& demissos funib arpagonei in moriim captuzamq, applicare: tan-
dem capti: ligataq, ad proram naiil cum integra non sequeretur.
fracta est: et eui particula trahentel arpagonei est sequita. Specta
culo fuit omnib, romane curie nobiliaris ingenij iuri, particula
naiil: quam ratione fabricatam fuisse apparet. Hauii tota cypreſ-
seil afteribus trium digitorum caffitudine compacta bitumine extra
secul delibuta fuit: qd fericinum ut et nunc appareret croœum pur-
pureum uè contexuit, continuitq, uelamen: & plumbeil deluper chartil
super fitieſ tota ab aquil imbribusq, nanem: bitumenq, defensura obte-
eta est: quaſdem chartaſ clauiculi non ut nunc affolet. ferrei: sed eíei
frequentel infixi: ita compreſſerunt. ut omnis humor perpetuo arce.
retur. Interior uò naiil parſ non ab imbribus magis & humore eij, ab
igne & ferro fortifinam habuit defenſionem. Nam cum Argilla &
Creta quicqd lignee ſolliditatiſ nauem intuif compegerat ad digni unil
caſſitudinem rectum delibutumq, etſet. ferrum nehementi igne

Leobaptista Albertus.

L A T

Lucanul.

C. Celar.

Lucanul.

TIEVR.

Gallicamum op.

Virgiliul.

Gajij.

Nomentum.

Albani regel.

Anio fl.

Camillul.

Manliul torquatul.

concoctum liquefactiij, super infunder ut quoad digiti uniuſ. & alicu
bi duorj crasitudinem ſenſim dilatato tantuſdem magnitudis ſerre
ut ita dixerim Lucau? in.ij. viam ſient ſupra diximus describens.
qua. C. Celar. p[ro]mum post belli civilis initia Romam uenit inſtraſcrip
toſ ponit verſus qui ad albani quoq. monti[]ſ descriptionem ſatijacere
poterimt. Conſlabitq. Celarem a Teracina ſupra Aritiam ad cinthianuſ,
inde ad montem Albinum ubi nunc castrum est Gandilſum p[u]neniſſe,
quo de excelſo monte Romam primum inſpexit Lucau. Jamq. preci-
pitels ſuperauerat Anxuril arcel. Et qua Pontinam via diuidit uda
paludem: Qua ſublime nemul Scitbice qua regna Dymc. Quaq. iter
est latij ad ſi[m]am fastibus Albin. Exceſſa de rupe procul iam proſpi-
cit urbe[m]. et dixit. Tene deum ſedel non ullo martc coacti. Deserue-
re vii. pro qua p[u]gnabit urbe. Vltima nunc reliqua est nobil in-
hac latinorj regione parſ urbi tome Tibur. Anienemq. nerlius propinq[
ostiil tiberinis unde incepimus e regione auerſa. Et ut eo unde nupe-
digreſi ſi[m]um reuertamur pr[n]enestini monti[]t radicib. & algido proxi-
mum est Laurentii columne oppidum nunc gallicanum q[ui] ut dixim
olim g[ab]ii fuerimt uetutſtſimi: quoſ Linius in principio dicit fran
de Sequi Tarquinii fili captoſ a Lirqno p[re]. Et Virgiliuſ in. vii. quiq[
artua gabine Junonil. Vbi Seru[i]n exponit. Gabiol du[m] in agris morato
tandem Gabiol condidiff. quaobrem Virgiliuſ dixit arua n[ò] menia.
Alibi tamen Seru[i]n ſup[er]bo no[n]mentum et Gabiol dicit ab Albinuſ re-
gibus eal[] conditaſ finiffe. Et pauiſ milibuſ inde abest anio ſi[m]nuf qui[q]
Virgiliuſ dicit frigidumq. amienem. habetq. originem a ſublaco. de q[
ſeribit Pliniuſ. Anio in monte trebanorj ortiil lacui tril[] amenitate no-
bileſ qui nomen dedere ſublaqueo deſert in tiberim. Liniuſ ſeribit-
Camillum apud Anienem Galloſ toma redempta exeunteſ trucidaſſe.
ubi Manliuſ torque detracto Gallo. Torquatil[]uſ est[.]appellatul. Js in via
tiburtina ponte unngitur marmoreo maximiſ tamen que habere

ſolitut[em] ſiut.

I N A

solitum fuerit: ornamentis pene spoliato quem nunc Mamulum appellant. hunc uio pontem māmeam Alexandri siri Jmp.ro. certe optimi genticem mulierem Christianam edificante in Gelasii secundi pont. ro. rebus gestis inuenimus. Sed quid proxime illi subiectum Numentaneque pontem construxerit nobis incertum est: qui certioreſ ſimul omnem tres anieni ſuper impolitof pontel a romanil ſuſſe deſtruetol. quīndo ro ma instalurata Totile aduentum puādi expectabunt. Secundumque est vie Numentane pont & ipse 13 integer ornamentil: que maxima habuit spo latus. Demiz tertius in uia lalaria extat a Narſete eunicho duce preſtissimo ostrogotho; oppreſſore ſicut inciſul illi mar more titulul indicat edificante. Ad proximaq, Amentil oſtia quibus in tiberim fertur. Sed ulta ipſum Anienem in Umbria regione ſuſſe coniicimus ſidenal urbe mectuſſilimam: de qua Suetoni tranqullus in uita Tiberii Cefaril. Fidenil caſu theatri viginti hominum milia inter ierit: cui cladi ſimilem Hēro ſeuſſimus Jmp. ſui imperii temporibus optavit. Plinius et in Fidenati agro iuxta urbe m. Cōmić nec pulloſ nec nidum fatiunt. Et alibi domo accepiſse lapide ad structuram ex ſidenati agro cītea urbe m. optimo. et ſup diximus Tiberim diuicere agri. Vehientem a Fidenate: Mox latius a Vaticano De huc Virgilii in vi. urbe Fidenam. & Linius li. iii. ſeribit. Legatil romanorum a Fidenatibul occiſis: q2 ob tem. p. occiſi erant ſtatue in roſtis poſite. & post Fidenas in potestatem redactas eoq. colonol miſſol quib[us] occiſis Fidenateſ cum defectiſent. a. M. Emilio dictatore niemi. & Fidenæ capte ac deſolate ſunt. Facta est alicibī ſuperioribus mentio acceſſus Hannibalis a capua tunc a romanil obſeſa. & tripli ci uallo circiicdata ad urbiſ ſtome menia. Quare libet ordine niam repetere qua is uenit. Linius li. xxvi. primum dicit. Q. Fuluum Flaccum cos. iteru. romas, Hannibalem ſequitum via appia & fetiam Laiuiniu[m], premiſſe qui comeatus in uia pararent exercitui ſuo Setia & Laiuina notiſſime ſunt. & ſupra à nobilis descripte. Hannibalem uio dicit preter calles in agrum fidicinum per

Pont Mamulul.
Mammea.
Alexander Jmp.
Gelasii ii. pp.

Totila.

## FIDENE.

Suetonius Tranqullus.
Tiberius Cefar.
Nero Jmp.
Plinius.

Virgilius.

M. Emilius dictator.

Q. Fulnius.
Hannibal.

Hannibal.

LATIN A.

Hannibal.

Pons coruus.

P. Plancius.

P. Cornelius.

Fregelle.

G. Petilius.

M. Sextilius.

Hannibal.

Pupina.

sueffulam Aliphanumq; et Cassinatem interamiam ac fregellaf ad lirim
ueniſſe que loca partim in ueteri campania, niue terra laboriſt dicta, pat-
tim in ſamnitibul a nobis infra ſunt indicanda, hannibal poſtea liri tranſ-
mitto agrum preſentil latine regioniſ attingit, p[]mum Fregellanum qui
locut l[]ſuerit in ſamnitibul, t[]i habuit agrum ſuum in regione Lati-
na: & nunc dicitur pontſoruiſ. de quo Liuuiuſ in vi. hannibal inſeſt?
perpulato fr[]agellano agro pp meiſol ponteſt. & in. vui. Publico Plancio
proculo, P. Cornelio Capua coss. Fregellaf Colonia deducta, et infra
G[]e. Petiliuſ dictator, cum audiſtet arcem fregellanam a Samnitib captaz
omniſt boniano ad fregellaf pergiſt. Unde nocturna Samnitium ſuga
ſi ne certamine receptuſ fregellis: preſidioq, ualido impoſito incampa-
niam rediſt. Ornataq, ſiut Fregellana colonu. M. Sextiliuſ quem Liuui
diact respondiſſe pro duo de viginti Coloniſt que militef p[]ri denegato.
& tributa dare promiſerut. Sequtq, Liuuiu: in hannibalif itin[]re poſ-
Fruſinatem. Ferentiſatem: & Anagninu: que loca niue parua nomiſ
mutatione ſacta ſunt notiſſima. Ex anagnino auſt in Lanicanu[n] uenit
quem locum macia nominiſt mutatione ſacta diximui valmoſtonuz
n[]iue appellari. Diciſt inde Liuuiuſ peritiſſime Hannibalem q[]e eſſet i la-
amicano agro mouſſe algido. q[]u oppidum illud l[]icuit n[]iue eſt t[]in etia
Algido proximum ac prop[]e contiguum erat & perueniſſe t[]iſculum:
ea. ſalz, via qua n[]iue a valmoſtone marinu[] ſiuiſ petit. Et q[]u sequtur Han-
ibalem cui non e[]et t[]ulculi menib receptuſ d[]extrorum deſcendiſe ga-
biol certiſſimum nobiſ faciſt q[]u supiore diximui loco Gabiol ſiuiſe q[]d
n[]iue eſt oppidiu gallicanu[n]. Que autez ſiut pupinia: quam poſt gabiol
acceſſerit: ignoram q[]u pluribus ea regio h[]i oppidore: villarq[]ui n[]iinas.
a nemuiu h[]itatal, pr[]isca: quaer nomina nulluſ n[]ouſt. S[]ziam magno
circitu ab oſt[]iil t[]iberim ſeandum maruſ inferri littuſ ad lirin-
ſiue Gaurianum. & inſe per Marſos & mediterranea ad anienem
ſacto: ad t[]iberim eſt rediſtum. Quo in circuitu omniliuſ regio olim

V M B R I A.

Latina: fine ut nunc dicitur Latium Campania & Maritima est-
condufa.

LATINA ITALIE ILLVSTRATE REGIO. II. EXPLICIT. &
VMBRIA REGIO. II. INCIPIT FELICISSIME.

ROLXIORES huissè videmur terria delori-
benda regione Latina: q, aliar habenda ta-
tio postulabat. & tamen multo pautiora q,
oportuit: certe q, uohuissemus in illa dixi-
mul: que plura habear loca à Luio Virgilio.
& alius uetustissimil scriptorib, frequiètate
ceteris Italie regionib. S3 cum plus iactue
in ea q, in ceterarz aliqua: lit factum. adeo
ut nulla incultor: populis, infrequentior manerit: breuitatem no-
stram abinuemendi ea. que non extent: impossibilitate consolemur.
Ad quartamq, regionem transeamul. Eam Prisc. dixere umbriaz:
nostri ducanum appellant Spoletanum. Jdq, ducatil nomen pmo ab Ex-
archil Italie sedem Ratiene tenentibus: Sicut in historiil ostendimus
inditum. eam habuit vim ut a militari confluetudine tractum dig-
tatem niic referat: que post regiam est suprema. Quantif uò olim
polluerint uirib Umbri hinc mayie apparet qd Limul in viiil se-
bit Umbri le urbem Romam oppugnaturos minati fuerant. Qis
latol auit fineß hoc regio olim habuerit: hinc maxime constat qd
Pliniul dict slectam regionem Umbriam compreſſam agrue, galli
cum cirea Ariminum: & eam gallie umbro: gentem Italie antiqf
ſimam exilimari: trecentaq, eon oppida à Iuſis quâdo eſtruriam
ceperunt: debellata huissè. Sabinof et uidemul huissè in Umbril com-
preſſos: & umbriam ad ſupum uſq, niic Adriaticum mare pertinuil
ſe hinc constat qd Irogiſ Pompeius: & magil apte Plinius dicunt:
Interiſe in Umbril Spinam urbem delphical opib à Diomede edifi-

Limul.

Pliniul.

ccc. oppida.

Sabini.

Trogul Pompeiul.

SPINA vrbf.

V

M

B

Pratolinum.

Burguïl. s. lepulchri.

Guido de petramala.

C. Plinii.

Malatella Cataneus.

TIFERNVM

Nicolau vitelliul.

EVGVBIVM.

Federicus comel.

catam: que oſtio padi ſibi proximo dedit Spíneticum nomen & Ravienaz cui proxima fuerit Spina: cuiusque ruinil ea ſic edificata Sabinoz oppidum huſſe. Valerius Martialis coquus ſic docet. Mollis & equorea que creuit Spina Ravenna. Nos itaq cum undrie fineſ lati nimil fuerint huilf nostre regioni quâ conſuetudinis inueterate neceſſital duca tum Spoletanum appellare coegit: fineſ conſtituemul. Apeninum a Tiberi fonte ſupiuf in estruria indicato: uſa, ad amieni fluiri et apud urbe notiſſimi ſinilſtam ripam & tiberim quouſa, cum anio illabitur. Prima ex apenino ad ſinilſtam tiberi partem descendentibul obua ſi oppida Pratolinum & Monſdoliul. Exinde único a Tiberi miliario abest oppiduz Sancti lepulchri Burgul appellationum menib: arabuſa, quatuor munitiſlimu: quaſ Guido de petra mala eſus & dominuſ Arretinuſ ſuperiori ſeculo extruxit. Nullum uetuſtatis ſignum eo in loco eſſe inſpeximul. et tamen C. Plinii nepotil epiſtilam legentel. in qua villam ſuam ad radicel apenini et prope tiberim amnem describat theatram ſicut ipſe dicit u montium incircinu polito: aspectum hoc in loco eſſe deprehendim. ut et eiuſ uille ruinil pma dicti oppidi fundamenta huſſe iacta credam. Orna tur aut munc id oppidum Malatella Cataneo iuris consiliffimo: que non magis carer tinoz: cui preest ecclia, q. uite integritas: ſanctimoniaq, conspicio reddunt. Inſtra tiberim est Tiferum ciuſa caſtelli dicta, que nunc cive ornat: preſtantiffimo Nicolao Vitellio equestil ordinis quem studia humanitati & moreſ ingenui apud Eugeniuſ quartuz Pont. preſtantiffimum imbibi clarum reddunt. Ab eaq. urbe Plinius major in naturali historia dicit tiberim ratib: romam uſa, navigabile huſſe. Incipit eo in loco Tiberi q. longe ab apenino recedere ut quato magis urbi Romæ appropinuarul. eo magis nſe regioni diſtantia am nem ipſum montemq. intercedat. Diſtat a Tifer no vigintimilia paſſus Eugubium ciuſa ad apenini radicel ſita: que uetuſta romane eccleſie iuris a Federico gubernat comite Montiſſeretri: quem rei militari cum

R

I

A.

gloria deditum littere & prudentia plurimum ornatur. Supra Eugubium castella sunt Brancha, deinde Schigia, quo tramite facillimus est. Per uiam olim Flaminiam apenini in Romandiolam transitivus. Et à Schigia fecundum apenini latera bane ingredienti prouintiam obuimus fit costatiarium eugubini agri oppidum: Deinceps est Sigillum Perusinorum. Inter quę duo oppida flunius oritur Chiafius, qui inter Eugubinol. Al filinatelo, montes delaphus fert et sub Canario oppido in proximu amnez. Temum: sive ut non dicitur Topinum. Post Sigillu est Fosflatum arduum in apenini collē castellum. Et quarto inde miliario abest Validum cui et Gualdum dicitur: quę oppidum in ciuitatibus longobā dis subiecto in campo excise locu flut edificatum paruntque torrenſa velido brevi auribus habet in dnelum. per cuiſ amni alueum venientibus. Ancona: Picenio, regione qui per fosflatum Validum, ex Fabriano traiecutunt apeninum iter est Perusiam: & medio itinerē Cala castailda oppiduz. arduo in collē Chiaſio imminet. Deinceps in Planellum victi campif adiacentem via continuat quouſque ad patulo: ſiue uallis cipi: ſiue Sanezi. Johanni vicum pontob Tiberiſ transmitt. Post Validum recedē ab Apenino oppida incipiunt. Primac, est nuceria ciuitat cognomine Alphatenia uetuſi nois de qua Lituus in viiio. Deciſ cos. profectus ad Nuceriam. Alphatenia oppugnando ad deditionem ſubegit. Eſto, ad tenium amni ſic Topinum polita: fecundum cuiſ alueum ingentes cermunt moleſ. Sternenda via olim Flaminia iacere. Iturq, illac duodecimo miliario Fulgineum p: quam il amnil deſuit ciuitatem: quę ſuſfecta flut foro ſtaminu uetuſte verbis a longobardis propinquo in loco ad annum ſic Septem gentelimui fundiui excise. Fuisse tamen legimus uetuſi temporibus alio in umbris fulginatet ab hoc loco remotissim: q apud Tuderinum habitas ſe iidentur: eosq, crediderim ad hanc inhabitandam verbem nonam populi ritere comigrasse. Ornata uō ſuit Fulginei ciuitat patru nōque memoria Gentili medico ſui ſeculi celeberrimo. Eſt apud Fulgineum planitie

Brancha.
Schigia.

Temus Fl.
Validum, nec Gualdum.

Casa castailda op.

NVCERÍA.
Decius cos.

FVLGI:NEV:AL.

Gentilis medicus.

V

M

b

Pellium, nec Spellium.
ASSISIA.

Seraphicul Fratrisul.
Propertii poeta.

Montonum.
Braccius.
Nicolaus picininnu.
Francischul ei filiul.
Carolus Braccij.
Jacob Nic. picimini fili?

Trinum.
Seriuiul.
Martialil coquul.

planitiel totiul vmbriç ampliſſima pariter & ameniſſima in qua ſunt-
quto ad fulginei dextam miliarium Pelium: ut appellat Plinius: & ut nec
dicitur Spellium uetuſti nomis oppidum. Deinde pari pene spatio affilia
arduo in colle ſita eimitat uetutliſſima patiul tria milia à Clafio recedet.
Seraphicoq, Francicho cuir ſeruat reliquialc cire & euiſ templo omiz
Italiç ediſiti magniſcentia celeberrimo ornatiſſima: qua Propertii
poeta Axim appellat. Innuitq, construïdo euiſ urbiſ muro cœſtilium at-
tuliſſe hiſ úlibus: Scandentiſq, anxil confuſgit uertice murat. Murq
ab ingenio notior ille tuo Teniul ſiue Topinus amni: cum ad canna-
triam oppidi Chieſio iunctuſ eſi ſuum amittit nomen: & deinceps
Chieluſ appellatus Bettonio oppido à libertate ſui ſeruata, infligi ad
ſinittam reſinctum apſtorlinum oppidum labitur in tiberim ne-
ullo Tiberiſ pretet narem anienem, maiore augetur ſinio. Ad al-
teram uò dneim partem multa ſunt Perulini agri oppida quorum
Fracta tiberiç contiga: & interius eſt Montonum Braccio rei bellice
preſtantiſſimo ductore illustratum à quo Braccianor leſtam. fatione
q, huiuſul. in qua magnè per etatem ſtam celebritatis fuerit Nico-
laul Picininnu. & poſtea Francischul filiul. ſuitq, pariter Nicolaus brac-
cio ex Stella ſorore nepoſ. Super ſunt et Carolus Braccij & Jacob Ni-
colai Picinini fili: quorq ille aliquaf hic magnaſ inuentor, exercitu
copial duaint maximo exinde preſſi honore: qd paterne uirtutis &
potentie eopq uterq, exemplat ad imitationem propopolitum habeat:
S upra Fulgineum ad ſinittam arduo in colle qui tamen longe apenino
abest Trinuum eſt cui oppidi: & ſitus & nomen fatiunt: ut credam huc
eſſe locum de quo ſeribit Seruiul in exſpositione Virgiliu ſup uerbo oliui-
ſereq, mituſce. Dicit u. hæc treuia poſtea dicta eſt: quam modo trebulaz
dicunt. de qua Martialis coquul poeta: Humida qua gellida ſubmittit tre-
bula valleſ. Et niideſ canori mensibus alget ager. Et qdem hæc trinuq
est niic ualde oliuſeru: & in Sabinory uetutis ſinbi ſituz. Sicut mituſ-

R

I

A.

cui fuisse scribit Virgilius. E regione aut triuii ameno incolle Faleu est oppidum haud quaet; uetusti nomis: 13 populo frequêtatum: ad col lilo, illius radices in uia olim flaminia est: Meuania: de qua Linius in viiij. Decius cos. magnis itineribus ad Meuamam ubi tum copie Vmbrozes erant perrexit. Fuitque, id oppidum eue ornatum Propertio Aurelio nauta: qui de se ipso sic scribit ad Tullium li. p. monoblibol. ut ut Nonio Marcello placet libro elegiarz. Proxima suppolito cōtingen- umbria campo Me genuit: tertif fertilibus vberibus. Idemq. elegiarz uij. Vmbria te notis antiqua penatib[us] edit. Mentior an patricie tan gitur ora tuæ: Qua nebulosa cauo rozat Meuania campo: Et latus estuiu: intepet umber aquil. Scandentiflq. axil & c. Posteij uio Propert- tiij testimonium de se ipso attullim. alium Vmbrieg poetam dare uolu miuili: ignote nobilior & ipi Propertio fuit patricie. Nam in eodez elegia- tum quarto sic dicit. Vt nostris tumefacta superbiat Vmbria libris: Vmbria tomani patria. Callymachi. Et Lucani in p. Est q. turriferis qua se Meuania campif. Explicat audaces tuere in certamina tur- mal. Planitiei item qua boc in loco ampliflimam etle diximul. Post- Trinum timinet Spolitium: qua ciuitatem Linius libris xxx. Coloniaz, a romanil deductam fuisse scribit. Et li. xxij. hāmibalem dicit post- tralumenti pugnam recto itinere p Vmbriam ulq. ad Spolitium pueril. le inde cum populato agro urbem adoribus effet expugnare cujus mag- cede ſuorij repulſum coniectantem ex uniuſ colonie haud proſpe ten tare uirib[us] quâta moſel romane vrbis effet in agrum picenuz: conuer tille exercitum. Et li. xxiiiij. idem Liniuſ prodigia uniuſ enumerans nar- rat Spoleti tuc ex muliere utrum factum. Eusebiuſ aut dicit Meliflim Spoletanum grāmaticum inflignem Spoleti natum fuisse. Martialis loq poeta Viru Landan[ Spolitini]m sic dicit. De Spolitini queſtio cariota lacunil Maluerat: 9. ſi muſca falerna bibal. Et nos historiarz. xii. often dimuſ Theodericiu[m regem p[ro]mum Gothor[us] Spoleti ampliflima[que] edifi

Virgilius.

Falcum.

Meuania.

Decius cos.

Propertiiul Aureliuſ.

Noniuſ marcelliuiſ.

Callymachiuſ.

Spolitium capitul.

Hannibal.

Luuui.

Prodigium.

Eusebiuſ.

Meliflim grāmaticiuiſ.

Martialis poeta.

Theodericiu[m rei].

V

M

B

Harsel Eunuchul.

Nicolauł pp. v.
Cefar lucenfis.

Collis floridul op.

Serauallil op.

Virgiliul.

Lucanul.

casse edel: & alios qui successerit Gothol destruisset Spoletum menibo euertis: quę Narſes Eunuchul reſici cutanit. Ea ciuitas ubi ſante ro- mane rei felicitate theatrum ſint arcem habet omnium Italiæ muni tisſimam: & quæ edificatione pulchritudine tu pater ſancte qnte Niobae pontifex romantc Cefare lucenſi leuſe tuo uiro optimo & p[ra]ſatissimo cutante ornatissimam reddiditi Nucerie cinitati & preter labenti ſe- nio ſine Topino anni: ac fulgineo Treuio & Spolitio adiacent atq. imminet colſel, montels, altiſimi, plurib[us] tamen uallib[us], torretib[us], inter le di- uſi ut ab ampliſſima ey descripſimul: planitie lpole tana ualle appellata ad apeninum magna ſit diſtantia: caſtelli oppidil. ciuitanb: vicil: et uillif et uetiſti nominiſ habita: q[ui] altera pene regio: ſi motuoliſima pol- ſit appellari. Primu[us] h[uius] in motibus ſupra Fulgineum est caput aque ca- stellum á Scaturiente ibi celeberrimo ſonte dictum: qui ſons annem ef- ficit breui curu ſu tennum ad augentem: Supra est collis floridul caſtel- lum: item laui adiacenb parum amplo: & caſtelli ipsis ſ appella- to: quę paruillu triuillu prope Fulgineum exonerat in topinum: imi- nentq, undiq, lacui montel altiſimi in quib[us] ſancte notorie notuſ est- oppidum Camertinil ſubiectum. Et p[er] collem floridum iter est ad arcuſi- ſima apenini clauſa per quę Serauillil appellata Camerinum ciuitas petiſtur uetiſtiffima in Piceno a nobil poſt h[uius] b[us] describenda. Et quę Serauall- lil p[er]ma domuſ tectum habeat. cuinl antecior p[ar]s in umbroſ: in Picenteſ poſterior aquam pluriam dimittit. Subest colli in quo triuium eſſe diſim[ur] perlucidus ſonſ: tantam ſubito euomen[em] aquam ut intra ſtadii uniuſ: curſum eſſitiat fluminz, qui inſta Fulgineum labitur in Topinum. Eſt- u[di]o il amniſ glutinul de quo Virgilius in Georgiſ. h[uius] albiglitimine gregel: et maxima tan[mi] victima: ſepe tuo p[er]ſuli flumine lacto. Roma- noſ ad templa denm duxere triumphos. Quod u[di]o Virgiliu[rum] ſupradic[is] in uallib[us] inmiſt. Pliniu[rum] diſtute ſcribit: eam oram tauroſ gignere o[ui]um Italiæ maxi- mos inſe plurimi ſint albi. Unde Lucan[us] ſupra ostendit: Menamaz fecul

R I A.

quam clitunul labitur in topinum esse in campil tauriferil. Et Propertiuil item post supeRi ab eo scripta de Mervānia addit. Et perui & niue os abluit imda boeſ. Truuium inter & Spolitium multa ſunt Spoletino rum castella: quouſa, monteſ arduoſ penetranteſ. ceretum & libiecut illi pontem oppida inueniunt. quoque p[ro]p[ro]m infamil queſt[ur] populo frequentantur: quod omnem pene Europam illi peragrantel diuerſis ad falendos homines ſue miſerie ſuiq[us] religioſi alicui[us] instituti pretenſis coloribus. ſipem medicando petunt. & dinitiaſ inde multaſ accumulant. et eo uſe, gentiſ illius proceſſit infamia. ut qu[ue]admodum à Gnatone adulatoſe, gnatonici ſic ab hac gente importuni muerecùdiq[us] petiſores ceratis ubi, per ſtaliani uocitentur: qu[ie] ignominia ne ſtate pene omnes per Europam. & alioſ ducatui. Spoletani inſolaſ per ſtaliani inquiਰerpublico. re. pont. edicto inibitum est. Ceretanil, ne ultima menſam in iuſu preto[rum] domo abſint. Pontani uо̣i licet a cereto originem ducant aliquot u[er]t[em] per etatem nostram doctiſſimoſ habuerunt. inter q[ui] Ludentiui lute consulto[rum] coſtultiſſim[ur] ſuit. Et ex eadem cognatione ac profeſſione Pauluſ tome coſhitorialiſ aduocatui celeber habetur. Maqne etiam indoliſ predicte ſuicreſcit pontane genti adoleſcen[] ſouinuſ q[ui] iambico uerſi. & ſcribendi elegiſ affidno dedit ſtudio Propertij & Calymachi co[tribu]n[tu]z, aut vicini onidii: aut qu[ie] magiſ imitatur Catulli Veroneniſis Lundi[que] responſurul uidetur. Pontem oppidum à ponte dictum narem ibi prope ſtuiu[n]m ingerente preter gresli ad ſextum miliarium inueniunt Caſſiam noui noſ oppidum. ſi populo frequen[] ac libertate conspiciu[n]. quod ſtuiu[n]l attingit Cornuſ: apud altiſſimum regioni[] montem. qui & ipſe Coru[n]l appellan[ur] oriu[n]dul. et in narem ſtuiu[n]m ap[po] Tripontii castellum deſtina[n]s cuinſ Caſſelli iuriſdictioniſ: poſſſioniſa, cauſa Nuri[n]i: Spoletiniq[us] crudeliſſima inter ſe proſi[que] t[ri]b[us] prelia comiſeru[n]: in quib[us] capi: lupe[n]iq[us] concertatoriſ ſanguinil & uite nullu[n]l peperci. & Septimo à Caſſia miliario arduoſ inter monteſ uallibuſ tamen t[ur]z ampliſ

Propertiuſ.

Ceretum.

Ceretani.

Ludoucarl.

Pauluſ.

Jouinuſ.

Caſſia op.

Tripontium op.

V

A

B

Nurſia.

P. Sápio.

Beati Benedicti.

Q. Sertorius.

Seriuius.

Aratrum.

Benedictus reguardatus.

Martialis poeta.

Coniſſa op.

Vitium oppi.

Nar. fi.

tum et amenil diſtinet est Nurſia Vrbs uetusta quâ Luiuſi L. xxx. dicit
dedisse militel. P. Scipioni armâda clasſe, quâ in Africanâ duxit. Paruiſtq.
illiuſ menia attingenl torrentuſul medio inter Caſſiam & Narem tra-
etu illabit. Cor num annem. Vetustuſ uò & i ſeriptoribul celebratum
est Nurſie nomê: quod qdem oppidum libertate ſi impinil beato bene-
dicto monacore patre alumnno clariſſimù. Priorem tpre Bündicto ſum-
mum genuit Virg. Q. Sertorius nulli romanor duciz uietute ſecun-
dum. Seruiuſ gràmaticul in Virgiliuſ expofitione ubi uerba ſunt: quol-
frigida miſit Nurſia: ſic dicit. Cuiſtal frigida re uera, aut certe uene-
nola, nocenſ. Nam ubi, in contionibul ſuſ Gracci Nurſinol ſeeleratos
appelluerit. Seruiuſ uidetur ſitum eiuſ oppidi ignoratſe. Nanq,
poeta excellentiſim qui omnia: & imprimil historiam, ac italie re-
gionel peritul noſſet. q. Seruiuſ frigidam dixit Nurſiam, non q[ui] ſee-
letatoſ eui ſeeleratil gracci Nurſinol iudicuerit eſſe. ſi q[ui] altiſſimi-
frigidiſtimilq. Nurſia môtib[us] cingeretur. q[ui]d. H. ipſe docet effectus
Nurſia gignit Vitrol. quor[us] q[ui] inferioreſ nidentur eſſe editionil nò
magil perite & industrie atatrum & ligonel ſine ſubulam & forſicel
q[ui] rei p. ad quem ſedent clauum tractare nonuerit. & digniori in ciui-
um cetu multoſ uidimul: plureſ audiuimul: litteril ornatiliſmol. qua-
lem habet etal n[am]a Benedictum reguardatum: q[ui] originem ſiuer & no-
men reſſerenſ in beati Benedicti progeniem. Vit est n[am]o magil phyſiologie
& phisice qui[que] claret artib[us]. q[ui] prudentia & consilio excellenti. Nurſiaz
multaſ gignere tapaſ. Martialis ſic indicat. Nurſinaſ poteril parti eſſe
tapaſ. Et ſupra Caſſiam decimo miliarie Coniſſa noui nomiſ oppidum.
ſi populo & in môtuoliſtimil frequentioliſtimù. Et hec q[ui]dem in ea monni-
um parte q[ui] Spoletum e[regione] respicit. citra narem Vitium est-
uetiſtli n[omi]ſ oppidum. Viginti paſſuum milibul à Cereto: et ſub iſſil pe-
né apenini uigil remotum. Vitii menia abluit. Nat Aluuiuſ. de quo
Virgilius. Sulphurea nat albul aqua: ortum ſuum lupiori in Apenini

R

I

A

iugo habens. estq. amnſi ipſiul origo ea tatione memorabilif. quod licta maiorib. tradi uidemul. et uil ipfa uerbi significat. fons ge minuſ fluuum incobant. ex duob. manat orifiuſ narim. anima-lil cuinſpiam ſpetiem in laxoli montiſ capite imitantib. Ad hanc natuſ ripam descendenteſ. cu Ceretum Pontimq. oppida p[ter]gretli ſunt Schiginum inueniit oppidum ſex à Spoleto milibuſ ſemotum ubi ſubſiceuſ ponu narem iungenſ iter Spoleto ad montem Leonem oppidum: Caſiamaq. & Lioneſſam ac ad Caſtella circiter octo mo-nasterij ſerentille prebet. Et inferi? Narem pariter iungit pons lapi-den. ad oppidum Barronem. inſta q[ui] oppiduſ fluui? Nau Velini amni- lacuiq. cau mirabili adauget? H[]amnis Velinuſ in Apenino binol h[]e fontes. p[mi]n[ui] remotiulq. apud oppiduſ Cimitatz. regalez appellatuz. Alte[]z apud Interdoch[ui] oppiduſ delapliuq. ad Cimitatz. Reatinam Vel-inuſ amn inter ſecat pené mediam. De qua Luiu.l[.]i.xxi. Aduèni[]z h[]anibaliſ ad urbem romam deſcribenſ. Celum dicit ſcriptorez iter ab reate & cupiul orditi. Ea cuitas lict reate opinari uideor Velpa-lanuſ gennit. & Titum: ac Domitiarui filioſ Impatoreſ romanof. qua[do] q[uidem] Viciuſ Phenem à quo ipſi duxere originem nòſolum i rea-tino agro. ſi Reati propinqui[]z est. Dicit t[em] Suetoni à quo hec ſiumpli-muſ Phene uicum modiati in Samnio eſſe lict iure optimo reatina. Cuiſaſ est ponenda: qu[em] Thomà nunc habet Morzonii: eloquiètia: & ſin-gulari memoria preditum. Progressus paruo ab reate ſpatio. uelinis amnſi. & multil. triuulil ac fontib[us]: quor[us] until Neptuni appellat[ui] di[ei] Pliniuſ: alio exoriri Velinii facit lacum nunc appendedui: propinquo op-pido uocitatum. Priuſ u[ō] q[ui] in lacum tot colligant aque palludel effi-tunt. in q[ui] tantummodo ſcripſit in admirandif Cicero: vngula- iumentoruz induſturi. In eo auiſ lacu Italie: Umbilicam e[em]. M. Var- tonem ſcripſiſſe reſert Pliniuſ. Decidit auiſ eo ex lacu innaren- idem fluui[que] alta rupe[que] in quo exitu laxum crescere dicit Pliniuſ.

Schiginum op.

Mons leo op.

Velinuſ Fl.

Cuiſaſ regal[ia] op.

Interdoch[ui] op.

Reate.

hannibal.

Celiuſ ſcriptor.

Vespasianuſ.

Titus.

Domitiarui.

Suetonij tranglluſ.

Thomaſ Morconuſ.

Velinuſ amnſi.

Pedeluci op.

Cicero.

Vmblicuſ Italie.

M. Varro

V

M

B

Virgilius.

Sonitumq; facit if flunis inharem amnez calus. qui decimo exaudit
miliario: cuz in eunde3 ob caluz fumul ascendat perpetuum aerem in sub
lime obmibilans & spuman1 cu3 in fùdum credit aqua scintillat exili-
re fact: quæ apud iterranniam lecto distantem miliario conspiciunt.

Virgili in vii. Est loci hesperie medio sub motibo alti. Nobilis & fama
multif memoratus in oris. An sancti nalle5 densus hunc frondibus ateu3.
Vrget utrumq; latus nemor is medioq; fragos is. Dat sonitum laxil. &
toto ne7tice torten1. Hic speci1 hortendus. & Seni spicacula ditiis
Monstrant1: tuptoq; ingeni Acheronte vorago. Pestiferæ apit fauc &c. et c.

Seruus.

Seruus exponit huc medium cosmographi dicit. Est aut in latere ca-
panie & Apulie iuxta Vennisium ibi hie pini funt. et hæq. aquæ sulphure-
af. ideo grani orel quæ ambit filius. Ideo ibi dicitur additus inferno7 quod
granis odor iuxta accedentes necat. adeo ut victime circa hunc locum
nò imolantur. I3 odore perirent ad aquam applicate hoc erat gemu1 lita-
tionis. Sciendum est in vuronem emmerare quot loca i7talia hæ1 eul-
modi. Vn Donat dicitur Lucaniæ esse qui descriptur locul a poeta. Fluiu-
um qui calor uocat: quæ ideo non procedit. quæ cum 1taliæ medio sub mo-
tibò alti. hoc nifi ad totam 1taliam refferas nò procedit. Et limon est in
Valle 1taliæ motu1a. Ham in hoc loco monte1 penitus non funt. Seruus
aŭt euiu1 funt predicta 1erba. nò minu1 ame 4 ab eo Donat repreche1
di pot: quæ iuxta Vennisium non est 1taliæ medium. Sed in hoc lacu1 ueli-
no: sicut a. M. Varrone habetur. Et I3 Venutij loci nobilis lit. & habeat
circa valles lanet. Seib fertiles. in non hæ1 mitabilem fertilitate3: qua
huc habuit Velutus quiado a principio fuit exsiccatus. Ham ipse idem
Seruus 1erba Virgili alio in loco exponens. Rosea tura Velini dicit.
lacui iuxta agrum qui Rufulanu1 uocat. Vnde et rosa dicitur totus
ager quæ Reate ad Velinum pertinet lacui. Varro in dicit lacu1 huc
a quodam consule in Nare fluiu1um deriuat. post quod tanta est locu-
ta fertilitat. ut pectice longitudine3 altitudo superaret herbari: quæ

Varro.

Donatus.

Seruus.

M. Varro.

donat. Vn Donat dicitur Lucaniæ esse qui descriptur locul a poeta. Fluiu-
um qui calor uocat: quæ ideo non procedit. quæ cum 1taliæ medio sub mo-
tibò alti. hoc nifi ad totam 1taliam refferas nò procedit. Et limon est in
Valle 1taliæ motu1a. Ham in hoc loco monte1 penitus non funt. Seruus
aŭt euiu1 funt predicta 1erba. nò minu1 ame 4 ab eo Donat repreche1
di pot: quæ iuxta Vennisium non est 1taliæ medium. Sed in hoc lacu1 ueli-
no: sicut a. M. Varrone habetur. Et I3 Venutij loci nobilis lit. & habeat
circa valles lanet. Seib fertiles. in non hæ1 mitabilem fertilitate3: qua
huc habuit Velutus quiado a principio fuit exsiccatus. Ham ipse idem
Seruus 1erba Virgili alio in loco exponens. Rosea tura Velini dicit.
lacui iuxta agrum qui Rufulanu1 uocat. Vnde et rosa dicitur totus
ager quæ Reate ad Velinum pertinet lacui. Varro in dicit lacu1 huc
a quodam consule in Nare fluiu1um deriuat. post quod tanta est locu-
ta fertilitat. ut pectice longitudine3 altitudo superaret herbari: quæ

R I A.

etiam per diem quatum demptum esset tantum p noctem crescebat. Unde Plinius li. vii. Celsar nopistul cum caufam apud Censoreſ ageter campos rose dicit Italie ſumen eſſe in quibus par cital pridie defecti gramen aperiret. Dicimus ergo notamter virgilium ligniſſe hanc ſoli fertilitatem per uerbum Anſancti. quod ipse Seruïul exponit omni ex parte ſancti. & cum cetera congruant medim Italie altitudo monti um caſus fluminil & latil qui ſpetiem preſe ferat ſpiraculoz. ſeu diſt ille hinc velim caſum in Narem locu Italie medio a Virgilio descrip- tum ostendunt. Isteramia eſt pma in ordine ſuperiore poſt Spoletum ci- uital uetusta. qua Pliniul li. xxvif. dicit vnam ſuſſe ex coloniis romanil duodeciminti. que diſicillimil per hānibal preſentiam ſtomani populi reſuſ militiam. & collationem tributorum detractarut. cuuſ prata dicit Pliniul quater in ano itriqua ſecari. & nō itriqua ter qut natil illa z eicu- cumenil uicinitas eſſicere videt. Ornatur e cital Johāne marincollo camere aptice auditore legum & bonarz artium studiil decorato. Pluiliuō q[ui] ad Narif ſluenta ultiul proſequam. Omiſa ſupinil ſeandum tiberim repetamus. Poſt amnil chieſius in tiberim eſt elaplii p[er]nun adiacet h[uius] band procui tiberi oppidum Diruta populo freqüetatum. Deinceps Ameriā cital uetuſtiffima. Nam. M. Cato. ſiuer refert Pliniul eam ante Perſei bellum annil nongentil ſexagintaquatuor cōditam prodidit. Virgilius uō in buccolicil. Amerina reſinacula. Et Seruïul exponit virgaf quib[us] vitel ligant. qu[ia] virge abundant circa Ameriāz. Ea[q] fiut Roscio olim ornata cire. qui[M] Cicero parricidii accuſitum contra ſylle domināt[us] potentiu[m] defendit. patrem u[m] Roscii hoſem locuſpletem & bonum: iſ ma- gil q[ui] par eſſet. erga filium indementem clam occiderut q[ui]dam. filiulq[ui] per occalionem diſcordiaz. q[ui] pater ne cedil auctor abhildem inter ſe- ctorib[us] accuſabat preda ad Grisogonii qui[edam] Luic[ius] ſylle ſateliu[m] redi- bat. Nemine itaq[ui] ob ſylle metum audente deſenſionem ſuſcapere. immo- centem: boni[n]q[ui] adolescentem defendit cicer. q[uod] in ſyllano exeritu milita-

Pliniul.

Virgiliul.

Pliniul.
Johānel marincolul.

Chieſiul. FL.
A[MERIÆ].
M. Cato.
Virgiliul.

Rosciul.
M. Cicero.

Grisogonul.