proculdubio indeare. Accedat ad hæc perpetuus
ille ad bonarum artium studia, animi feruor &
erga cultores earum clementia & beniuolennæ
singularis. Qua semper luterarum studiis deduol
uta complexus es, nuncq. magiſquum plus i
enam ualeat indiſe complecteris. ut nemo ſit
in humani virtut atq. doctrinæ accomodat
qui non ingentef immortali deo gratiæ agat
babeatq. maiores. quod talem unuerſo terrar
orbi non tam principem. q. pium parentem præ
fecerit. Mibi vero qui ab meunte ætate pietatem
in me tuam non uulgarem expertus ſum. eo ma
gis & letandum & congratulandum puro. quo
ex præteritorum ratione opume de futuris
ſperandum intelligo. ſolutamq. beniuolennam
tanto amplius exaugendam. quanto illam nuæ
aedere magiſ poter & opere comprobare. Cætely
quo amphorem de celfitudinis tuæ culmine ala
critatem accumulari ideo: eo quoque magiſ &
onus exaugeri mibi non equudem inficior. Quis
enni tam idoneus. ut digne deferure maiesta
ti tue & ſuppèmè ſech. ſanctiſq. meritis tuæ ſa
tuſſacere posse confidat. Quod & ſi uta se. habe
at hoc tamen. B. tuæ auſim attestari. plureſ
forſitan apud te. doctrina ingemio usu &
experimento rerum præſtantuorè ſore. Fide
uero obſeruantia deuonione in S. tuam a ne-

mine me uſpiam ſuperari. Illud profecto mihi
perſuadeo, miro quodam & flagrantuſſimo deſi
derio, obſequendi moremp, gerendi. B. tuæ me-
pace aliorum dixerim, etiam cæteros anteire.
Tanta enim mihi inſt, uel ſuperno quodam,
nutv uel excellentibus meritis tuis uel in China-
tione quadam naturæ meæ, accarata tibi defer-
endi ſolicitudo, tam promptus & alacer anu-
mus, ut duch nocteſq, deſangari no ualeam quę
ſtudioſſime coguem, quid potissimú gratum,
cæſtudini tuæ poſſim efficere. Itaq, quum
in bac affidua meduanone uerſarul ſæpenuo
mecum animo uoluerem, quonam pacto hoc
foehci tu pontificatus mitio & alacritatem
animi mei & fidem deuotionem, meam me
B. vel aliqua ex parte pateſacerem. Qua p[ro]
rima mihi & diuſorum quidem generum,
Ut ſu, in mentem ſubibam: quæ antiputem am-
mum non reddere non poterant. Cæteru quæ
animaduerterem, te pro optuma natura & in
ſuturione tua, luterarum ſtudia maxime reß
omnium ſemp indelicuſ habere conſueuſſe.
eaq. vnuerſiſ fortunæ boni ſ facile prætuliſſe.
Eo magis a luterario potissimú munere minu-
faciuſtum cenſui, quod te illo amplius oblecta
tu iri ſum arbitratus. Enimuero qui inbuuſ
cemodi ſtudiiſ multimoda exerctationeſ

denza, ut numquam non compotet fieri hoste
ualuerint. Ea emm. rerum fortuna est ut ubi i
præcepti rurture prouolutes sunt nulla remorari
uiſqueat. Itaq. irrius conatibus iux procul a ſu
il qui obſidebantur conspecti nullo allaro preſidio
desperant rebus moesti retrocedere coach ſunt.
Atq. id quidem obſessorum longe uebementuſ
confregerat animos quod eo auxilio inquo ma
xume confidebant ſe deſtinuros anunaduerten
tel/niſ deinceps reliquum ſpei trahit posse intel
ligebant. Et accedebat extremi ſere periculi ſorſ
quod ingraueſcentem mediam/iam tollerare
non poterant. Nam rerum uſu necessitarum
tanta caruit reddita erat ut ad eſum ſpurculi
marum foeduſimarumq. rerum deueniretur.
Illa que homines in cibum cogerentur abſumere
aquibus ipfa quoq. Bruta abborruſſent. Œuare
qui rebus genueshibus in Clodia præerant de de
ditione cognare iam/consultareq. coeperant.
Apparebantq. continuo plurima exquibus ſere
non dubia trabebatur ſpeſ/Vrbem hosteſq;bre
ui impotestatem uenturos. Citatum quidem ue
netil opus erat. Vixq. illo alud profecto iocum
duiſ magis. Quippe qui duinſhime ea belli cala
mutate uexani/nibl oprabant impenſiul/perdiſ
q. moſtetq. ſuppliuſ precabantur q. ut patriam:
duiciffimoi liberos carat conjuget arat penatela
quibus tam diu tanto cum periculo ac detrimto

L

abfuerant aliquando reunerent. Ceterum numq
adeo leta est. qum semper prosperis aduerfa for
tuna permiscent. raroq accidit ut suauissimam
spem asperior non intorqueat rerum euentus.
Mercenarii quippe milibus minus grata genu
ensium dedino erat, profecto qui belli exutv mer-
cehus & emolumenti finem fore non ignorabant.
Vsfque adeo quoq, prosperum euentum rerum,
promisita generi hominum proterwa quadam
inquo perfeirebant animo. Ea de re plerique
quibus efferantur natura, ingenuam, mutus i
erat mutuo conspireuere ut celerem rei suocer-
sum ulmamq, iudiorum perturbarent. Cla-
liquidem ad eos qui ex Cienuesibus prierant
nuncis, luteris, transmissis ut forti & consis-
ti essent animo, ne se se deicerent, ne conter-
nati tantum subirent dedecus suadebant. Si ah
quandu pinnatiu perstuifent se operam datu
rot pollicebantur, ut opumque qualque a Venefi
conditione haberent. Eam obrem, tacitus pno-
tem conuentis, clandestinae, confabulatione
agebant. Et ne prodirent consilia, duplicari hupe
dii simulato colore, ea obargere conabant. Con
fidebant liquidem, grate admodum abomm ex
cutu quod quidem uerum erat, id excapi posse.
Anima duerant hæc Carolus & suspectus homi
num animos, artes, gerens, permeciosum aliquid
non formidare non poterat. Propriaera aſtute

1111

morus omnibus & colloquia rumabatur explorato
ribus q. plerisq. in eam operam usus dolosande
& conspirationes reſcierat. Iraq. quo prodi libe
rums reſpoſſe diem preſigi lustrandi exercitus
recensendiq. demore milites imperauerat. Sic ut
arbitrabatur execrandoſ ammorum conceptus
faciutus produturos in lucem. Cæterum qui auc
toſe preferum ſedinomis alacrioreſ inde reddi
toſ & affuturos adchem lœtus ammis ac tumultu
concitaturoſ per ſpeculatores cognouſt & repen
te commutato consilio in alud tempus differri
rem uſſit. idq. palam per preconem indici. Enim
uero ubi aduenit quæ primum prefixa lux eat
qui inquum gerebant animum de industria
dilanorum ignoracionem ſumulantem frequentem
armani instructa, cateruam, quali produnti
imprelium convenire. Ad quos conuerſus caro
lus quum quid ſibi conuenit ille quid arma
depoſerent pereundaretur illiq. primum diffi
mulata causa ad banc ſe diem comparari uſſot
dicerent. Conna Carolus in alud tempus dilat
opuſ idq. palam proditum affeuerare tandem
in apertum reſ erupit. Siquidem ex uſ qui ordi
nem in exercitu ducebant. Robertus erat qdam
ex Picoennibus Racañero urbe ortus inter reh
quos militum copia & auctoritate nommiſ bauſ
inferior. If coniuranomus princeps & moribus &
ammis cœplureſ bauſ dispareſ ſin ſibi coſoedeatoſ

adscenerat, nouarum, quod cupido, ut pariter
conspirarent, facile multa pollicitatione pellexeat.
Vulgarem quoq. militum turbam dupplicare
mercediſ fauore, eo libi deumque concilarat, quod
acturum curaturum, quod ut defiderem compotet
fierent pollicerentur. Hic ergo, inter reliquos ſtohi-
da tenentate ferox æſtuq. feruens animi ſile-
tium cæteriſ, ad imperatoriſ increpanonem aſſin-
tibus, produit ante alios prunus & uerſus in Caro
lum perfractam, profundens uocem. Ad hoc in
quarum instructos armatoſ, nos omnes ad te-
conuenſſe cognosca, ut dupplicata ſtendencia de-
mum ad bellu excitum, conſequamur. Ea quippe-
obſtinuſſime flaguamur, qui ut penitus ponu-
mur, confirmato animo instituum, quæ ſi dene-
gata ſint nobis, re cernorem reddimus, inbunc
modum armatoſ & comparatoſ ut cerniſ, adboſtis
in clodiam, urbem, omnes profuſi ſigni, quæp-
tillime committaturos. Carolum haud ſeculæ cipar-
erat, tam execrabiles auſus acuer permoverunt,
nec auribus modo excepille, uerba, ſed toraculiſ
conſoffa illsi præcordia uidebantur. Neq. uero diſ
ſimulanone prætereundum, iceliſ, ſed ammad
uerſione, condigna plectendum, remerarium, ſa-
cmus non uidecare non poterat. Prudentia tamen
moderandum, ferueſcenti, imperum animi, ſan-
ſi ducent, diffimulato dolore, bylariorem, univ-
effinxerit, mollem, ſermonem exorſus. Minime

C Ad Seditiosos

III.

sibi inquit imperare posse, ut crederet, que decere
tur e sententia abillo proferri, quod eius fidem
& obseruantiam generosumque, animi nolcat.
Ied in eam partem accipere, quasi temprandi ex
plorandam, magis grana aut facere confixerit.
Neq quidem immerito, quomam si exammo
hac abeo prodita int non exiguum facinus &
peffimi exempli rem, uideatur adortus. Nihil enim
minus talem decere uirum eo loco apud uenetos
habitum eaq. exercitu toro, prædum auctora
te & gloria, neq quicquam minus plane Senatv
Venetum nunc a Roberto expectare aut sussi
cari posse, quod probitanis & fidei potissimum,
spe fretus, sibi deum etum illum mercede obstrin
xerit. Militarem quuppe artem quod nout/ma
xime infide confidtere, neq ullam magis rem esse,
quae Venetæ rei p. militis concilior suos & caros
gratias, reddat, nihil illos in humanis habere, qud
intercedere probis fide ubendo queat. uncam si
dem eis uadem esse, sola illos fide probant. fidei
grana, apud uenetam rem p. reliquias, principes
ingentem auri uim, consequi solere, grandia, ab
bis e re donari. Eam si temeratam contemplerit
si confractam uolarint, quid iam reliquum erit
quo utam fortunatam suam, convugtis, liberis, com
mutere quid in eorum infida, & proternais au
dea, manus. Prome deunt nunc & arma depo
nerent, imposterum eos sibi corde fore propedea,

L

bisce de rebus in Senaiv se se acturum bæc lem
oratione commonefiente Carolo tum fremè-
multundo asperuisq; muebi coepit duppicate
q; mercedi palam uocel iactare eamq. sibi dono
dari per incatuis clamoribus sublans expetere.
Confeerant uero milioria signa quedam ex-
compoſito banc ad rem accommodata Ea engi
ubent & quotquam illaf ſectarentur partes ad
bere re bis oportere proclamant. Hæc acta dicta
q. Caroli mentem iam ante laces ſitam maiore
immodum irruuere chcriminil quoq. moe?
quod in extreimam permittet rei p. ea uern cer
nebat acruis conſorquebat animum. Arte ta-
men utendum & ſemendof hi qua fieri posset.
concentat of motus exiſtimans ad ſublara inſigna
ſubridens ſe se conuerit eorum decore com-
ter collaudato eam ſe quoque profefſurum piet
ſub iusq. hi placuit & militaturum polliſeatur.
Cæterum frendentibus illis & irrideri ſe ſub
murmurantibus tum asperius incoſ muecuiſ/
borrendumq. detestatuis facinus proreruam.
temerutem rigidiori oratione compescent.
Interea dum bæc a Carolo milibusq. geruntur.
Genuenſeſ de ſalute anxii/& de militum animi
non ignari ad octuaginta murbe Clodia mino
reſ nauriculat. quaſ ante conſtruxerant/nouu
fuga genus adoru commumerant & pietiosiſh
miſ quibusq. quæ murbe babebant conspicerat.

1111

cum hibp. paludet per & clandoftina duerncula euadere ar nitetantur. Emmuero facie miseris, irrua quæq, consilia sunt. Nautarum sane ple rip, illorum speculan motus iam id reficierant. egrediq, ac clam præterlabi gestientes eos cum lembus & ipsi naungiolis insequunt uocibus cla moribus, prodiderant. Iam, frequent paſsim irreperat rumor & concludant adarma coepunt erat. Carolus ergo ad clamoris armorum, fre munim permotus ut rei seriem percundantur diuac et uestigio uersa in milites uoces trucu multu torus, lumibus eos gravis castigare adorunt. uerbis, durioribus merepanis. quænam nos igna uilissim hominum uocor demeua tenet. Inq, conspectu boſtis uesti prolabi auro argento, & preciōſſimis quibus, onuſti euadere molunt. Vobis quæſi perludum inspectantibus & frinolis in eptis uanas alterationes, puerorum more du centibus. In de lapidibus signa efferrim boſtis irru ere omnes imperans, prominentius extollere uo cem coepit atq, uia proclamare ut exaudire uniuerſus exercutus quæ, quorquam venetæ rei p. habuisset fidem sectari se in boſtem iubens. Nec mora præmiis imperatoribus signis ipse inter primis ad paludis procuènſ aquis & luto ferre se adpectus unmeruit. Iaq, & uox & impetus arguentis, acclamatis accurrentis, tam uebemem habere uim ſunt uisa ut ad unum omnes

L

quah priorum qu erelarum unmemoref repente
imperatorem sunt consequun certaumq. se inbof
tuf effuderint. Sic band magno negono/expugna
tuf captuſq. nam quif/proſligat boſtel/fere omnifi
Caroli poreſtarem uenere. Preſa uero ingenui q[ui]
fere antea nunquam abacta est nec ad opacam uf
que noxtem ulla cumuland[ae] mctoru prædeq.
intermiſio facta. enuſeq. diu: controuersia/buc
immodum ea occasione ſedata est. Cæterum tam
inſignu clade adeo ur paſerat/Genuenſium per
fracti & conſternati ſunt animi ur iam quid age-
rent ſev quo ſe uerterent/ux decernere poſſent.
Quum enim temprata omnia irrua redid/nibhq,
proſpere ſuccedere ammaduerterent quicq[ui] ſere
ampliuf. q[ui]t Venenſ ſe ſe permittent/ cogutab
ch[ui] non occurrebat. Itraq. quod reliquum erat ad
ultumam dedionem/propenſioreſ iam indebant
fore. Nam quotichiam aliummi inopia continuo
grauuſ preſſol ex creſcenſ permicuſiui in diu egeſ
tan[us] malum penut[us] exbauſerat. adulumq[ui] pe-
riculi compellebat. Ad eam ſiquidem extremam
desperationem/miserabilis illos cibi non tam cupi
do q[ui]rabieſ perruſerat ur cau[b]uſ muribuſq[ui] &
ahiſ quibuſq. foediffi miſ ammanni[b]uſ & ab uſu bo
mmum alieruſ iubuſ quah pro dehiniu uelcerent.
buſq. conſumpuſ quum euſi generiſ alumenta de-
eſſent/ inſolium ſere moraliubuſ ſeruli genuſ
conficere cogutauerum detractaſ ſeuſ pellet/eo

1111

tractaq, undiq, coria/ubi ferunda moliffet aqua
lic ad teneritudimen redacta decoquere eoq. pac
to, deficientil pene spirituaf arduatem, lenire. Sed
quum neque in bunc modum diutius miſere co
ſulere iutæ quorum quod poſtremum ſupererat,
permiſere ſele ueneriſ necessarum fore intelli
gebant. Neque id quidem obſcurum erat & iam
creatoſ qui deditionem facturi/adireat Venetu
primapem ſama celebrior merebruerat. At con
iurati ut hæc eſ perſpecta ſunt/ra ſurentel perpe
tuo animi moerore torquebantur. nubl præter
miſtere deliberanteſ quo foelix excitus rerum ob
terteretur. Itaq. clam palamq, frendere atq, im
murmurari/conuentuſ agere/mexcranda uerba
prorumpere Venetol carolung, auarinæ atq,
ingratiudinil incuſare probriſq, eos ac consume
luſ lacerare/peruicatiuſ perſeuerabant. Serpebat
q in chief morbus & ut fit expancil implurimof
tranſuſa inſectu ſere omneſ quahi pellifero co
tagio uenenauerat neq. procul abintestina ſe
diono/eiſtare uidebatur. ref. Caroluſ ergo imto
to diſeuumine nequid detrimenti adbelli exuv
ref. p. pateretur ueri ruſ/principem patreſq, con
ſulere reddereq, illoſ coniuranomſ & periculi
certioreſ/opereprætum cenſuit. Quod quum im
pigre perſol uſſe Senatuſ rei grauitate perterri
tuſ, Senatombuſ duobuſ majoriq, ſcribe deman
data rei cura/decreunt ut quic quid cum Carolo

ere p. indicauſſent, geſſent, ratum for& Nix
iam poſtera illuxerat dient, quum ill ad Carolum
incaſtra uecti quæ acceperant uſſa retulerunt
Conſerni mutuo ſermoner, collate cauſe & quid
opere preteriu[m for& mature confultanu[m eſt.
Tandem placari militem animos munere alijq
decreuerunt. Supe[n[i]ii menstrui dimidium in
eaærari inopia difficultatibus, rei p[ro]ſentis
eſt fore pro tempore cenſuere. Id quum inter eos
æque conueniſſe, Caro[li]s omneſt qui in exerci
tv ordinem ducebant, equeſt[ri pede]ſtrix, in
ſcripto[rum] multa, accerſi ad ſe uib[us] N[obis] ad
perium conuenere, in ſatione[que] ordine, conſe
derunt aſtantibus Senatu[rum] legati[rum]. Caro[li]s ſar[io]
excoruſ[ur] quid ſibi conuenit, neht, quin ſtque
tes accerſi ſunt, profert. Gratu[m] eorum opera
ſenatui eſſe dicit & quanq[ia]m ea que conue
n[i]ſſent ſupenduſ debuſ[ur] cumulate, biſa[n]ſſad
pute, neq, oſeam rem magiſ illiſ quic[uj] debent
tamen clementi adinodum, animo, ſiberate
non exi[qua]n erga illius quos de le optime merito
cenſeat, Senatu[rum] venetum, un[que] decreuſſe, h[ra]q.
præter ſolutam p[ad]am, mercedem, mediam
ad huc ſupendiorum partem, unu[n]eruſi dono da
re id munen[i]ſ ut bilari corde, ſuſcipient, Sena
tuq[ui], agant, granuſ adhors[ar]. H[oc] atq[ui], buuſa-
modi quum blanda, ora[ni]one, in medium prou
liferet, ſere omneſt qui aderant, ponuſſum quoy

111

aliqud consilii racionis, merat animis reuerentur affurrexere. Senatui Carolo, unnumeraf agentef granaf/collaudata liberalitate Senatuf oblatum munus fronte letissima receperunt. Et Huc dum in hunc modum gererentur. Robertus connotatorum princeps tunc in conspectu aderat & proponentem Carolum benigne, respondetur militum duces acherat. Itaq. quum temperare demceps non posse furenti animo approbantur ceteris, applaudentibus solus in sceletis uocet prorupit. Sublato liquidem clamore minime se iis inquit quæ fierent assentiri, quin muere umcereq populum opportere. referatis, inter hæc uerba rationis foribus turbam concitatu, rul profitur. Carolus ut hominis effrenem im pudentiam undit, dolore perculsus, ummultum, incastris eo concitari ueritut. Robertum insegit. Nee pro tempore quicquam magis occurrebat. ammo. quæ ut permiciolum scelus, merita illius mite taretur. nece. Insignium medicorum eximieq. artis exemplo: quin granoref morbis alperioribus quibus, remedis curant & pestilens mem brum non tam iniunt. quæ præcidunt. Iguis enim uel exigua scintilla contempra, ingens pleruq. excitant incendium. Adherebat ergo latri euus, pedestrum copiarum dux fidus, qui duce tis militibus præerat, uiris egreq, pugnacliti mus. Hunc enim cum catarua suos, ad corporis

C. Ad Legatos.

custocham / Carolus sibi iam pridem ad scuserat.
Itaq. quum Imperatoris morum & hi satellites co-
fectarentur Carolus ut manus in Robertum mi-
ciant / sceleratum q. faciut extremo diluant sup-
pluo ibæ. Vt ad hominem peruentum est / scapu-
lo interceptum / propria Carolus many distinet.
produorem appellat / cœmnatur necem morum
dum illi esse confirmat. Accurrunt uisli satellues
accingunturq. prompti imperata perficere: Sed
legat a Senatu miſh uerit ne huus interu/
granor in exercuri ſeditio concitaretur, ad ca-
toli ſe ſe pedeſ gemebundi ſuppliſesq. proſternit.
Et errori ueniam der urq. deſiſtar coepto / qibus
maxime queunt ſtudii animiſq. enixe preeant.
At Carolus perſeuerare repugnar inſtare aduer-
sam ſibi ſententiam eſſe dicere pessentem huus
animum / ſedioſſimaſ uoces adamuare obſtand
imitio ne ſerpat in foelinus morbus inderi ſucci-
dendum puridum membrum ne corrumpan
tur enſi contagioe cetera: huus interum reliqu
uolate fidei exemplum fore non eſſe comune
dum ut elabatur intactus qui tam proteruot
auſus / adortus ſit. Neq. enim dubuare ſe / naru-
ra uiri moribulq. perſpecti / ſi ſaluus euauſſet
permicioſſima quæq. molurum. Atq. id qde
reote. Sicut enim obſeruania ſubjectorum / ma-
xime conferuantur imperia, ita quum reueren-
tia exceſſerit, anſ / & ſumma unif confuia ſunt

1111

ui ommino opus est ut protracta remerita com-
pescatur. Sed quin ill obrestari oblitu[n]tus, &
manantibus lacrimis perfeueraret, tandem ne-
supphacanum /spreuille underetur præcet/exo-
rabilem se se præstare oportere ratus/orantum
annuit uolus & temperari a sangume/abstinere
q. suol a cede uilfit. Quod tamen proudebat fu-
turum/palam præmonunt/exmo & calamitan
rei p. huius utam & salutem fore. Neque qdem
animo fraudatil est/quod ille quanquam tanto
benefino undus/non diu suftinuit quin propere
naturæ malignuarem æderæ. Nullis enim meri
tus/mutari quou[s] pacto/perfidia poreft. Vix si
quidem/adeus dier dimidium/peruentum erat
quum adhuc instanone confidentibus/repente
tumulti[s] incastris exorunt: Elan ubi[que]
res audiuntur. Infestæ resonant uoces/arma præ-
damq. milites cumt. Roberti be machinatione[s]
erant. Nuno[rum] enim remerita[rum] infoel[x] prefigu-
terminum rebus. Sed audius progresse semper,
excedit modum. Quippe post utam salutemque
Caroli beneficio & legatorum præcibus uendica
tam/nouas artes prodendæ rei p. meditatu[s] Gie-
nuens[es] indeditionem accedere. Clodiamq. Vene-
til permutere finxerat. Priorq. ipse prædatum
ad urbem milites concitarat. Sic enim exis[t]uma
tat/Carolum & exercitum omnem/magna cla-
de affectum iri. Quod in cauni in urbem progresst

7

mulierem adunum omnes interciperentur ab hoc
bus sibi quoque cum Cienuensum primorum
s loquum & quæ ferre & animus pacisci facultatem
fore. Ad hoc clamores Carolus & qui una legan
aderant exci repente estatione prorumpunt
intuentur commoueri exercitum. mulierumur
bem Clodiam certum ruere. Ad prima squam
dem uoces, adeo permotus umuerus exercitus
erat ut uxor superess & quosquam qui non rapus
simo inclodiam cursu profiluisset. Tanta lewi
taſ generi hominum tamq. in preaedam estuan
& exardens est ammus. Itaq. ut hæc perspexit
Carolus moerore & solitudine percutit sepe
præciputem in mulierum vulgus ingerit. clamat,
uerat comminatur hunc enſe hunc manu per
cutur alio interam proſternit. alio apprebat
loſne gradantur auerut. falſa eſſe uoces con-
menta omnia, uanoſ rumores chert. leuqueat il
loſ auaritieq. argunt ne in Clodiam proliatan
tur imperat & quantomagis efficere uis ulla
poreſt. ſedare tumultum repentinam, auer
tere incursionem impenſus mittur. Ceteru
tam cutis & celer, primus irruentium extreat
curſus tamq. uerſi inſeditionem ammi ut Ca-
rolus quanquam ad extremum omm arte ſre
tus, baud omnino illeſaſ conferuare copiaque
rut. Complureſ enim quiſ in excidium rei p[re]m
feruebat, uxor primo ſublato clamore repennno

1111

impetu intra porta & moema Clodæ prouolane-
tant. Maxime ommum uero Robertus ac com-
plices auctores seditionis simulata præde cupidie,
Cæteros non uocibus modo sed enam exemplo pro-
uocantes inter prunos in urbem produerant. Caro
lus ergo cum iam pridem sulpedi fuerant perniti
oti hominis motus cum sollicita percundatione-
aliquandu per quorummn cognomus & prædatum
accurrisse intellexit latere dolos & Robertum
magni aliquid corde uerfari. Itaq. ne quid calami
tatil seditionis incutere prouidendum ratus sa-
gax consilium capit. Probum militem cum idus
triam fidem, expertus norat accin ad se iubet.
ut quæ ilis simulata quoque cum ceteris præde
spe delapsus in urbem. Roberti motus omnem ex-
ploræ commonefacit. caute illum procul sequa
tur. quo tendat quos alloquitur. quid atrae et
afture ammaduertat. Illius curam sibi corch fore
pollicetur. premio pellectum spe magis accen
dit. Impiger ille quum se turbæ immiscuisset.
una cum reliquis interceptus abbo stibus armis
& uestimem excultur. Nam Genuensibus ut stol
de proruentibus impexere ad unum omnem exce-
perant & prius quæ abire paterentur armis uesti
bus, nudauerant. Sic quidem Robertus abmi
no compo fuerat rem. Principes ignar conura-
tionis, & si pari cum ceteris conditione armis
underentur exun graviora tamen mente uolue-

bant. Ut primum enim data potest at cumbit
qui apud hosteſ ſummæ rerum præerant collo-
quii ſe illis ſcelerato foedere delectum Delem
ea node exercatum uenetum & confici beilum.
posſe ſi um eſſe uoluerint docent. minime dem
ceps differendum eſſe: nec oblatam rei benegere-
dè occasionem prætermutendam monent. Per-
opportunum aduemſſe tempus/quo ex obliſno-
eſumeq. ſolus exultat uideſt fiant. Mercede-
pacifcuntur. condicionef dicunt. ſidem priefant
utriq. / Conuenſi ſidem fore. pacta ſeruatum in.
Perpetrando permicloſo facion etiam adſubent
modum. Conſpiratoreſ node proxima merſiſo-
pore uenetis tumultum executare incaſtis. Caro
lumq. inſtanone opprimere pollicentur. Cienue-
ſeſ lumminibus ſignum murbe dare. quo tempo
re magiſ aggrech opni priefante/. Subinde pateſac
ti porſ cum omnibus copni/eruptionem facere
In exercitum q. Venetum cæde imperatoris &
ſuborto moru tumultuante/m tempeſte noc
ti ſilencio irrumpere. ad internionem q. omes
trucidare. Conurationiſ bec ſumma erat. Explo
rator ergo ſubmiſſu a Carolo ut relictus impedi
menti/expedire ſe primo congreſſu abhostibus
potur. ubi cum & atus/ Clodiam ingreditur. Inſe-
quutusq. Roberti uestigia/ ubi fit eræ quid age-
re uoluerq. ſagaciter ſpeculatur. Cum pruriſ
ciuenſium archana illum perſtringetè colloſa.

1111

under diuus colloquior, manu premere, fidem
dare, grandia trutinare, uerba toro mouere cor-
pore, capute communari, bilarioreſ adexim, eſſe
ita dexteritate mira ingeni, apuudineq, nature
miri coniurationem percipit. Post ubi illi abe-
rant odio in uenerof ſimulato, pleraq, afture a
genuenium ſeruſ extorquè, noctemq, illam
cognosor, excidio futuram ueneru. Iam uergere
in noctem, uidebatur diel, & miuum pleriq, dan-
tel leuitauſ poenaf, nuci ut erant, inermefq, reuer-
tebatur in caſtra. Quos ut Carolus moeſtoſ redeun-
tel aſpexu, ad uam quæ clodiam ducor profectus,
ſe ſe hib exuincre obuum præbuit. Cogebantq,
ſingul fere ante illius prolabi pedeſ & ommo in
conſpectum prodire. Tum in quoque ut proxime
acceſſerant inueſt, auaritiam leuitatem, in
culabat, calumabaturq, illoſ quali promeruſ
conſequu[n] condignam prædam eſſent. Interim
quoq, explorator, uenerat, & quæ comperta ba-
bebat. Carolum exacuſuſ edocuerat. Quem caro
luſne quæquam conſiliorum prodire & inlucem
delut[em]cere instatione clandestinum, quæſcere
uſuſit. Ipse Roberti reddum auſiuſ adnoctem,
præſtolabatur. Tandem pruſi tenebruſ, cum ple-
risq, qui una consiprarant, inermi ac spoliatuſ
Robertuſ apparu[n]t. Ad quem ubi primum adue-
tantem consipicatuſ est, temptand ac lacessendi
ammi gratia, conueruſ carolus, præclarum q

F.

appellans ducem quam onustus fortunis boſtum
quantum bonæ prædæ adeputis effe rogat. Illi
ecie locupletem effectum eſſe congratulari ſe
quoque ſpoliis abſoſte delanis participem ſiē
ti æquum underi. Ea ne ſtucha ſua bæcoquan-
onel hæc opera hæc preclara facmora eſſent
quiſ preſtarent in cæteris. Ea ne generis & no-
biitans munia ea militanis arus ſtrategema-
ta ſua ut qui talem in exercitv ducere ordi-
nem adeo ſtolide prorupteq, in manu boſtiv
ſe ſuolq, precaptauerit exercitum, omnem
tumultu ac perturbatione ingenti ſe anxieta-
te & pergram cura complerit. Strenuol ea qſpe-
baud quaquam uirſol decere minime hoc pac-
to opes & gloriam ſed eſtatem miſeram de-
ducis inſigne atq, indelebile comparari. Bomus
magis arbibis & consiluis opes cumulari opor-
tere. Non temeritati ſed virtut landem eſſe.
Nil magis q actionel ammum ædere. Posterna
ti quidem etiam/tam in consułoſ & ſtolidoſmo
tus proditum iri. Eam eſſe notam que perenſ
illi omm æuo futura ſit. Hic atq. huiusmodi/
quum in eum coniinanti demum ſpe, Carolus
muectus eſſe/tanta ille pacientia increpatoſ
adhibuit ea manſuerudine illata probra exa-
pere miſus eſt ut nec ullo alſperior inclemen-
toriq, uerbo reddito ceu rubore perſuus mi-
bi magis. q errasse ſe fateretur. Adeo animis

1111.

hommum innata simulatio, procluieq, ad finge-
dum ingenum est, torq, latebrarum capax.
Nox erat, & iam curare milites corpora cibuq-
capere coeperant. Sed Carolus intanto discrims
ne haud quaquam cunctandum ratus. Vbi ad
Itationem progresſuſ est convocari ad ſe qpri-
mum omnefiſt, qui equeſtris militeſ mex-
erctu ducebant ordinem. Nam pedeſtref ſere-
omneſ, conſpiratione uidebantur inſecti. Qui pro-
tinut mensiſ & coena rehicuſ ad imperium adne-
nere. Tum Carolus orationem ad illoſ mbunc-
modum exorſuſ est ſuspensof anniſ uof intu-
cor oſoci quod notu rapiu accerſin uinc
adme, non frequentef ut forſutan pro conſue-
tudine putabat, ſonueneruſ. Verum id non
caſuſ quidem ſed fidei & amorſ mei erga uof,
& in me uettri rano fecit. Neq. ille quidem reced
ſed uetustuſ nobil, noſtrisq, iam pridem ingenti
anniſ. Horum mea pleru[n]q, nobil ego docume-
ta dech & uestra habeo. Ut enim ſupernota & re-
pora & gesta præter eam, abipſuſ quidem hauſ
belli primordii nullum fidei nullum utritiſ/
nullum benuolentu[m] in rem p. venetam & me/
pignuſ & modum omniſtis. Ita mingulaſtis
salut[u] inſtoru[e] inſudaſt, inguenuſu[m] pericu
liu[m] muieto obſtutiſt ammo. In hoste[m] inſto[c]
pore ſemper ſtrenue de certaſt, ut non mece
de Senatu[m] veneto, nuuare operam ſed affectu

Oro. C. ad Duceſ copiam

ac pietate, non exterris, quidem, sed ex ipso venе-
tе urbis corpore, progenити underem. Neque-
em quod minus uobis iis est, cordi veneta salutem,
uestra non tam fortuna quita, quin magis uo-
bis hæc uxor, quod iis uenen nominis grana,
quod cumeq, ingens, differimen, celfo animo obre-
non dubitas, ut nullum uolnus, nullam tam
sæuam cædem recusarens. Nam bellum hoc ad-
banc diem, ea fide, ea urtute duxit, ut non
rei alienæ incumbere, sed propriam gerere cau-
sam, & pro uestro sangume dimicare oftende,
renis. Et quum fortes iuri sults, non fidem tamen
minus, fortitudinem colueris. Neq, uero ex-
pedire censeo, ut ex unnumeris, quæ mihi uerfa-
turante oculis pauca commemorem. quum
nulla excederit, tam obecta, tam torpens, &
ignaua dient, quæ non aliquod uestrum incluv-
simus underit, & efferre in lucem cum gloria
& adimitatione omnium queat. Nemo me boz,
perior est, qui preclaro documento, & fidem
& untutem uestram indiens magis expertis, su-
Propter ea, ita equidem, dedicam merito animæ
uobis, ut uelun parentes uenerarer amarem,
ut fratres, ut amicorum principes, diligerem
pectore toro, & inter primos quos caros habere
precipue mihi consumptos adiçerem. Quamid
uestris honoribus & commodis inseruerim i
quibus uobis studueri gerere morem de impio

1111

meo de comitate de beneficentia ac liberalita
te in uol neminem magi quuol ius ius testes affe
ro. Sordescere hæc li efferantur a me non eqde
ignoro. Nolim beneficiorum exprobrator cui
piam underi. Neque enim minus fitreni ielli
tus iurum decæ qu cogitare & prædicare de se
que ab aliis audire defideræ. Nemo est tam
exactus rerum estimator qui incorrupte de se
mentplo udicæ. Placent cunq, sua & sepe quod
exiguum est cæssa & mani estimatione in ce
lum tollimus. Itaq nostra ab aliis. qu nobis pacie
tus atq. audius audunt homines. Hoc unum i
genue fateri auilim quod sive crimine duci posse
puto ita meruille uol ut præconem me uestray
landum efficeret. quibus quantum apud Sena
tum sepe profecerim nothi. ut non tamermo
ne qu opere prodessim uobis. & Senatus muol be
neficientiam meo exemplo pellicerem. Senfit
hoc pleruntq. rel mea familiaris. sènent forfitur
& liberi poteriq. mei. quæ clam palamq. ubi
exegit rel proprio exere depromph. Sed hoc
maxime letor quod quantum ad uol annet
in optime meruol & operibus animisq. dignihi
mol uiroi/contulh. Torqueor uero plurimum
quod multi uobis chispessint & animo mori
busq. chissimilef. Qui ingratitudinem temeritæ
ti temeruatemq. ingratitudinrem permiscentef
se amore ac beneficul reddidere indignos im

L

meruſoſ quoque uelſtri conformi quod foedare pro
terue molin ſunt. Neque rem p. modo & me qui
illoſ omni facilitate miſi conciliare contendi.
Sed noſ quoque præſtantuſſimi uri in ſultumum
periculum extremamq. permitiem conantur
adducere. Ingenti in discrimine uerſamur o
ſoci. & de ſalute ac ſanguiuie periclitamur. Hec
nox tuſi tuleri opem ſuperi extrema nobilis
futura eſt. Nunc tot ſtrenue gecta tot præte-
turiq. laboreſ temporis tot uelſtra præclara ſa-
cimora uno momento inrita reddi uideo. miſi
ſolita fideſ urtuſq. uelſtra imminenniā cladi
ſuccurrat. Sunt in exercitu qui in caputa ſonuſ
q. uelſtaſ & rei p. noſtrae excedum meum q.
pariter miſi enim patrie permicſe propria eſt,
impi coniurauere. Prodi ſumus a noſtris &
ut mancipia uenundati boſtibus. Horrendu-
cum genuenſibus eſt ictum foedul ſaputa noſ
tra ſonuſaſ, mercede pepigere boſteſ. A qui
buf ſperare preſidium decuerat in ingenuenbi-
um noſ truculentas manuſ chilacerandoſ trade-
re properant. Nuper bæc cogita miſi ſunt. q
ut aſſequerer aſtuſi ſum artibus fretus. Ommi-
tandem luce clariora comperta habeo. Accui
uraq. noſ ut ea promerem nobis & mambus i
palpanda æderem. Quo pro communi amor ac
fide in rem p. & mutua inter noſ pariter ta
to tamq. permicioſo periculo conſuleremus.

1111

Neque enim minul præsidium, a uobis quæ consilium flagito. Quippe utroque perardua indiget, res & uol æque adurum, præstans. Iraq, miic & animo & intute, ac probitate ueftra maxi me opus est. Quantum uobis Venetæ rei, p[ro]sulphum quantum ueftra nostram, cara fit nunc fitrenque commonefacere. Quantum fide ceteros anteitis, edere nunc caluſ datur. Si ulla uobis nominis & glorie inest cura, egregiam ponundi uonimæ, tis facultatem eſt. Neq, enim ulla eruam furda postterual, tam ingrata fama, quæ non in cæluy uos debuſ landibus ferat. Liberate uol disserimane, rem. p[ro]clade me benwolemtiffum uobis an xia solicitudine, noſ omnes ſuppremo exuto eri p[ro]ite. Expendant perfidi meruit poenaf dignum, tanto facinore ſupplium, luant, perfidie luce & innocentæ ac fidei ueftra posteris exempliv linquant. Volueru ut optimus uiruſ & fitrenuſ duces deca, ſolute probitans & fidelis anumi me moreſ, nomen ueftrum. hodierno die perpetuo immortalitati meruit ſimi consecrate. Concionatem carolum intem militem duces defixis, et illum oculis fere attonin conspectabant. Reip, nominis & magniudo perterrefecerat anum of. Ut uero anceps periculum ſolert reputanone penſantres, præſentium ſtatum rerum peruolere nere, mentre coeperunt, ſuebemem cupido in celsiferat, nos ſe quinam eſſent a quibus tam exitabile

Responsio ducivad.C

prodißet secelus. Confirmato quuppe animo omnes
urel in eorum excitum & rei p. salutem uerent
dal fore censebant. Itaq. ubi siluit sele omnes
ractans in uicem lumibus muientes agebant
quidem ore silentium, magisq. animis quocibus
loquebantur. Seihc& banc incun notam milua
in generi. baud ququam rollerandum fore sed la
bem ab il inflietam. contrario facto purgandam.
Et quantum impilis ess& fidei comprobandum.
Etat inter ceteros copiarum ducet. Guillelmus &
Bruana. quam angham dicimus trabens origine.
If perſtrenue virtutis celiq. animi ur& probare
fidei prior affurgenſ annuentibus ceteris uta loqu
utus est. ſorano tua noſ imperator alacres primu
debine propemodum redidut moestus. Gratula-
mur quuppe quod ea de nostra in rem p. fide obſer
uannaq. ac pietate inter geraſ animo quibus noſ
neq. chignora nec ponora ſingere nobus nec optare
enam uoto quidem posſimus. Proinde ubi granuſ
agimus quas nostre ferre maxime uireſ queunt
babebimusq. ſemper dum ſpiritus hæc aff labunt
corpora. eo maiores, quo animi corporis fortuna
rumq. uis preſtabit. Te enim talem erga noſ expu
ſumus ut non imperatoris ſed parentis loco & duce
remus & coleremus. Torquemur uero acueru nostru
generis homines tam execranda tam ſeuas ſeeleſta
q. auſus ęſſe quæ probare fidei ac virtutis quemqua
etiam cogitare nefas est. Horre animus quum uel

ab iste referri audio. Nuper quæ commemorante re-
pericula clades facinora mente fere delectuebar/
neq. consilere mei compoff poteram. Per tracto im-
pudentium temeritatem. considero impius & fu-
neſtiffimof animof. imminenſ excidum ammad-
uerto & nostri ordinif ſemper apud probos immo-
lan perpetuum decus. Neq. emm. ſine nota & ca-
lumnia multarif generif hæc tractari posse intel-
ligo. Quanquam non ſunt euſdem arus hominu-
ſemper anmi pareſ. & ubique terrarum ſtreuſi-
ignam probis inqui permixt ſunt. Cæterum,
quanquam hæc q̣g̣rauſſima ſint ramen uigulan-
na cura ſolerna tua ſublimi illo ingenio quo ce-
terof moriales excediſ tu debiha & faciha reddi-
diſt. Inungilasti enim pro commum ſalute & cer-
uces ac fortunaf nostraf ex hoſtum ferociſi-
mus unguibus euſiſt. Nof uero pariter abimmi-
nenm perniti & labe ſeruasti qua foedare noſ
paſſim uulgi poterant uoces. Integram adhuc re-
prowa clemenna deruſiſi adnoſ. & quanu[m ubi
eſſ& innobiſ ſidei declarasti: quibus exrebus im-
mortales etiam arque enam debere ubi granaf
non deſinnuſ. Vnam referre alquando uale
amuſ. Neq. uero aut ſpe aut iudino fraudatus ef-
Ecce tui ſumus omneſ impoſtare noſ habes tua.
tubi iam pridem dectuſ nunc tanto beneficio i
perpetuum obnixe deuinet, ſeneſ. Vtere nobilis
iure & arbitratu[i]o. doce que facere noſ ſert auſ.

L

Ad imperium presto lumus. Efferi modo placet eorum nomina opera quorum in hac notis praxere consilia. Permuter ut impune celesti parricida pernotescant nobis. Experieris re ipsa magis nunc eam fidem quæ pridem denobis animo tibi concepta est. Quid enim alud consuli quid cenferi, quid preestari preestui poreft, quæ hoc non muromibus modo concidamus sed ungubus & denribus laceremus eorumque, longume faciemur. Quod ego quidem etiam si ceteri definiunt utre pide me facturium polliceor ultima quuppe pro fide experiri certum est. Quid enim fidis aduersum perfidus esse terrori poreft & numero & unribus & animus & cauſa preestamus. Fauebuit profecto ſuperi quoque uti uolatæ ultoreſt hider. Si modo deraeda comurano ut salua reſ est. Percussi meu & conscientia ſceleris nubil reliquium erut uel ammorum uel utrum Nojuero quantum ueneta tuaq. salus fit cordi nobis ex perimento comprobabimus. Fada uerbis coſeſpondem denonſimum rei p. animum notum, liquidiſhie proment, fidei nostræ rei ipsa documentum dabit. Vbi responsi attulit finem reliqui omnem unitv uocibusq, affenſi ſunt & quæ protulerat in eſeorum pari ſententia & mente constare ſunt contestan. eadeq ipsa haud disparibus animis ueratis ſuggestio mbus firmauere nec exuliſ unus qdem deuſt.

1111

quin non quoduif ienium & borridum supplied
genus/see est illius proditoribus & imprecatus &
communatus non fit. Carolus ut exuocibus ore,
gestu beneficmentef sinceraſq. omnium mentes
indu & infaturem rei.p. coniuratorum, inter
nitionem feruentef, propere p[er]erſq. iam ſumm
ſerat. qui raptum ad se Robertum accirent, ſans
fore rauſi ſi autorem ſedunonifq. principem ſo
lum hoc inno prodere /iſq. dumtaxat primum
luſſe poenaf. ne nominanone plurium grano-
ri forſitan discrimine inuolui cauſam contuge-
ret. Sed quum ille tum coenæ tum ahaf atq. alij
af ſimulanoneſ capraſ, aliquandiu diſtuſſer,
non mediocrit mora protracta est. ducibus ut
rem lucidus cognoscerent anxie prætollantno.
Ceterum adhibita nunciorum frequenua qu-
um tandem aduenſſe: Carolus euocatum pro
piſ & quafi honori grana confidere uixta ſe
inſium manu ac lingua prodiſt. Eum quippe in
qui eſſe, qui aduerſus rem p[er] cum hoſtibus pri
ceps auſtorq. conspiraſſe, eſſe illi quoq. com-
pliceſ alioſ. quos ſuo tempore explicaturus ſi
Negare ille primum coeperat & buuſce crimi
nus ſe reum eſſe inficiari. Sed ut Carolus obliſta
til impudentiam convicaturus, prodire ſpeculiato
rem commonuſſe / & ſingula quæq. ordine in
omnium conspectu referre. Iſq. imperio p[ar]eſ
diligenter rei reſuſſe & ſeriem erumpere in

clamores & tumultum suorum excitare uoluerat. Plurimum enim inconiuratorum mulutudine confidebat. Sed iam affurgere proclamareq, gefenni qui affis tebant satellitcs, graviores reru moruſ, ligneo rennaculo ore compreſſo efferre uoces probibuerunt. Conſuxerat interea, ad ſtoniſ foreſ, magna pedeſtrium turba: Robertv liquidityem ab imperatore accutum raptem rumor, per caſtra vulgauerat. Itraq, auertendc ſedinoiſ gratia, per ſtationiſ poſticum, undectum illum, educi placuit, & ad Principem Senatum, mclſem, custodibus adhribus deferri. Inde reſeranſ foribus, Carolus ſuorum comutuſ manu tabernaculo egreditur, in rei p. salutem, accu lamare, omeri ubei, quibus solutus fide uoces exvollennibo, qui Roberti ſedabantur, partres, raptem ut amereſ in carolum unperu, facto prorupere: denudatQP, mucromibus, micere in illum, manuſ non ueru, ingenui tumultu omma miſcuerunt. Ad turnuq, ſturorib peruenum est, ut enam exibis quippiá, proteiſa manu, ſtrictoq, accinate, grauſſimo et tu Caroli caput incuterc: Per uſſerq, procedubio mi uahda galea, quam geftabar, terribile id uulnuf excipiens, tunc illius ſuſſe, salutem turata. Tum uero prælium arrox, accenditur, cuiliſq, coſeritur, pugna, probis fidibus, aduerſum conspi ratiores acriter decertandibus. At Gennensiſ in tarum, convenionum memores, adrem exuoto

1111

benegerendam intendombus perstabant animus.
Itaq. ut primum tumultus tumultus rumor in
sonuit, signa excomposito ædere irruptiones,
facere parabant & quæq. patrando faciori op
portuna persolueret. Sed quum frequenti clamoe
continuo magis magis, nuale scere fidelium rei
p. uoced anmaduerterent, detectam coniurano
nem intelligens se intra moena continuere.
Ergo iam ad extremam desperacionem impulsi
confilio intempeste nodis silenno celebrato de
mum dedionem facere decreuerunt. Iguur ut
primum lux excipi poterit, ad Principem. Sena
tumq. in classem oratoref misere. Qum ursis clo
dhe rerumq. omnium potestatem permittet.
Senatu ergo in classe demore coacto, urbis clodia
bis prefixis conditionibus accepta est. Ut qui
cunque, genuenfs oru genere, uenetas subUEcti
mcarceresq. comecti Senatibus uenem clemenna
& miserificordiam expectarent. Eorum bona m
les nauncus diripienda desumeret. Exteris ue-
ro/conductis, milibus genuenbus flpen
dia mereri affueris, arma dumtaxat alportare
liceret, reliqua omnia exerciui eu Carolus præ
erat imprædam data. Coniurationis uero auctor
princepsq. Robertus Venetus perductus wdic
bus torquendus traditur. Qum quætombus haud
sane pergrauibus actus, sceleratum facimus profe
suf est. factusq. lese malefactus reus. Itaq, memo

V.

q[ui]sperarant. Princeps patre[s], baud quaquam dh[es]ferendum ran, Propere cum classe Venetia[s] reuerunt constitueret Itaq, quum priusquam abirend, dererum s[uma] decernerem, placuit maxime omnium. Ut Carolus, cujus duct& auſpituſ uen dicata erat, rei p[ro]fingens uiceſ, baud ch[es]par ouanturbem mir& nouaq. Clodh[ae] poſſessione p[re]cepita, illi quoque Preſtor p[re]ceſſ& Primum emu[m]a m[ur]be magiſtratum, ei p[on]ſimum merito deberi arbi[rab]antur, qui tanto illula recuperanda non labore s[olum] & in deſeſſo [t]udio ac opere deſudauerat, ſed nec opibus, nec ſangum, nec uide[rum] pepercerat. Carolus ergo Senatui decretu facturus ſat[ur]i, glori[o]ſuſ inter frequentes aſtan[ tum] laudef & exultant[er] uoc[er]s clodiam ingreſſuſ p[ene] uacuam & deſolatam, comperit. Igu[ur] quæ ad Venetæ rei p[ro]dignitatem & urbi[ſ] popu[h]aq. ſalutem, ac tranquillum regimem, amnebat, p[ro]videre ador[u]t[us] p[er]liſq, dieb[us] quiſ inibi[m]mo ta p[ro]ntracta est, quæ uſui erant, impigre p[er]ſoluit. Cæterum ut diutinuſ p[re]ceſſ& magiſtratumq[ui]n[re] adduci non potuit. Non ulla plane illiuſ, indignate p[er]moni[us], nam p[er]id temporis i[n]ter p[ri]moreſ & loco digniſſimo i[n]dicabant, ſed q[ui]tam ultra biem[ui]m rei p[er]uſibus mancipati[us], uta patria caruerat, ut euſi m[ito] quodam deſi derio & animi ardore flagrare. Itaq, Senatui agenti graniſ, magiſtratu ſe abdicavit. Eoq[ui]dem

confilio ut aliquandiu quenilf rei familiar suo-
tumq commodif incumbere. Cæterum minime
ilia exuoro successit, neq. longius q optauerat qu-
re perfrui datum. Siquidem quum magnam in-
genuens et gravissimof hoſtef expedionem decre-
uſſe Senatuf clasſemq. paratſe/ aptum bello
ducem querebant. Ita in Carolum omnium me-
tel & nota conuerſa ſunt. Nam & uctor Pisanef
ſelebri fama ur paulo ante Venefi cu clasſe
digreſſuſ apud Sipontum Apulue extremum
fat perſoluerat munuſ. Deſtituq. Clasſi duce-
nuum imperatorem preſtollabatur. Quamobre
Carolus cunduſ ſuffraguſ Imperator designatur
paratæq. clasli ſumma omnium expectatione
præſicitur. Praeſarum uero ſpectaculum ſunt/
quum Princeſ Venetus ſolem ruſ ſacri p[ro]mi-
persoluit eleganti oratione Collaudato Carolo
ſacro intertemplo. quod euangeliſtæ Marco dicuſ
est quem principum patronum Veneta cuntaſ
colu/ Impateria ſigna demore contulit. Quo qu[ia]
Senatuf Plebiſ Cleriq & omnium ordinnu[m] age-
retur concurſus frequens / haud impar ſeſto di-
es ingenui applausu celebratus est. Fereq. populi
totuſ uocel[em] in Caroli gloriam. reſonabant. Iaq.
inter uouentium & ſupplicum manuſ Venefiſ
ſoluenſ ad clasſem quæ apud Parentum byſtæ
opere batur. propere uectuſ est. Erat aute clausi
magna quidem abinno comparata. Quippe'

Quinquaminta armate triremes prodierant ex urbe. Eo etiam ualidior apnora, quod & multi magna manu Senatus illam uisserat consippan. dam. Cæterum Quæprimum perlustrare Caro lus classem coepit & singula quæq. intemore cura prospicere uacuæ triremium. quæplurimæ nudateq. nautarum remigum, turba/appa ruere. Qubus ad robur celeritatem, reparachis quum intendisse animum. Salubrius uisum paucarum quæ minus udebantur, unless desumpt. copus reliquias affluentur. communire quippe robur numero fortudinem, multitudi pref tat semper inbello preferre. Iraq, quamur su pra. XL. opnarum velocum, triremum class. se reddita. Parento soluenſ in Illyricum naw gauſ, ſpei quidem bonæ plenilopi modo rei be negetrendæ oblata facultas forca. At Cienuenſes quum & iph. classem armassent, e' liguiffimo in Adriaticum pelaguf, per tyrenum uenerant, ma re & apud laderam liburnæ urbe, de innere cum classe ſubſtiterant. Illa emm. ut pleraq, ali a emuſ regionis oppida urbe, Gienenſium ea tempeſtare diuui ſuberant. Illi iguus cognito Ca roli aduentu, anxio paure consignati, prochre- in publicum ſeq. pelago ac prælio committere for midarunt. Sed laderam ingreſſi ſic se intra moe na portum, continueant, ut accesse undiq. ſep to, egredi neminem ingredi ue paterent. Carolus.

L

ubi terruſoſ hofteſ undu/deindustria ad poruſ fa
ueſ prolapſuſ prouocare illoſ ad prælum cona
batuſ tamq. in rem/at in & arte fretuſ/nunc ue
lur inconſulte prætergrech /modo maiori treu-
mum parte reliſta/cum pauſ accedere/non
numq. clamoribuſ/muruſq.laceſſere non deſiſ-
tebat hofteſ.Si quoquo pacto/ucl irruatoſ com-
meliuſ, aut ſpe rei benegerende pelledoſ/por-
tu educere/ aut accendere aliquando in certa-
men quinre. Cæterum adeo permixt erat per-
ſtandi ſententia /tantuſq. illoſ in uſaſerat teror-
ur non clauſ modo, uel truemis ulla produre
impelaguſ. Sed nec exminoribuſ quoq. nauiuſ
plurium dierum inora/ quæ hibce inloſ con-
tracta eſt/ uel unum aliqua ex parte conspici-
quiuerit. Angebatur animo Carolus, & quin in
bellum exardenſ nihil magiſ q. boſtum copiam
flagrabat/frustrari ſe/ non ſperata modo/ sed
pene certa victoria torquebatur. Cupidum q[ui
pe pugne plumq. acuſ afficar boſtum detre-
tatio quam bellu labour & exultuſ. Expugnare
uero urbem & in portuſ irrumpere ſaueſ/
quodq. ſponte non permuteretur/ aut aruſuſ
eri posſe marte & aruſuſ impetrare animuſ
proſecto non de erat. Sed id coquari magiſ con-
cupiſq. q. prudenti ratione ſperari poterat.
Sic enim ad eam partem, quæ admare ſpectar
urbis muro egregie cndta. ualidiffimoq. p[h]udio

V.

communita erat portuſq. turribus propugna cu
lif & cathemſ/ ſeptuſ & consipat ſ/ ut nihil ma
gil q. indubitata ad internationem cæd el expec
tanda underetur imperum facientibus. Accede
bant & pleraq. inmoda graviora quæ no
expugnatom modo inſiſtere prohiberent ſed
manxial diſſicultateſ Carolum adducebant.
Nam primum quidem execrabile vertebantur
nauil anni tempus / mediaq. hyemſ. quæ ena
ſoito duriuſ in borru erat / tanum gelid ſ ſimi
frigoril tantum procellarum muexerat ut
neq. conſiſtere in classe muleſ nec in mari daf
ſiſ poſſ&. & quod anxietatem gravorem in
cuſſerat amnif/ ad extremam in classe medha
deuentum erat. Nec emm ſimpliciter ingrue
re aduerſa fortuna ſol& ſed multiplicarſ
ubi ſeure coepit ſemper exaggerat caſuſ.Siq
dem præter q. quod ſterilitate ingenti ea tépeſ
tate inommi ſere terrarum orbe laborabatur.
Etiam quâplurima quæ commeat ad classem
nauigia deſerebant ui maruſ/ & procellarum
per horridam hiemis intemperiem fluебуſ
hauſta perierant. Itraq. nec naute mulitque, q
buſ uelſi poſſent habebant nec imperator q
buſ ferocia corpora præmopia neceſſariarum
inſi in rerum aleræ. Ita ſimul gelu & fame
ciaſi acriter præmebatur nec ſalubri reme
dio prouderi imminentibus calamitanbuſ

quibat. Quod enim admaris attinebat discrimen & si carolus prudenza fretus, saluam reddere classem conaretur, commodioribus delectis locis. quod marinmarum rerum probe artem callebat, tanta tantam erat nautis famis impacientia, ut fere adulumam illos miserabilem desperanone: impelleret, nec aderest, etiam eniam clamoribus tè perarent. Queretem quippe agere eorumque uoluptas nequit. Nam & si interchu, aut herbarum, radi cibis, aut chonchilus quæ per litora contrabat aliquandis per aridatam. Spiritus lemrent, cum primum tantam nox ingruiis, & quo ponissimum tempore solidiore capere cibis erant soli, uta fuorè & rabie trabebantur, ut inferos eniam impotrantes. Spiritus execrandis, uocibus, borrendum q- dem dictu abbis, supplices pane, exposuerent. Carolus uero quo tante calamitan consuleret, ad omnes portus urbesq. circumcina, enaungans quum carnum quidem aliquandis pani, autem uibh asseque possè, aliquandiu solis & puris carnibus copias aluit. Nec enim quisquam ea in classe com perutis est, qui ad quindecim continuos dicit, uel parumper, pani degustarit. In hac tanta omm exparte difficultate rerum, quinque diu pariter in diel classem, ruereq. in perniciem cerneret, & iam, nautarum animos, gelu mechaq, ad extra- num exhaustis, præliu uero nullam amodo et spem underi, band amplius differendum ratui.

G.

Classi primorum cogendos & quid facto for& op
consultandum censuit. Re igitur ad consilium
delata, haud quidem anceps contriveria acta
eft neque diuui suffragiis decertatum. Quippe
pericul magnudo dilucidauerat causam & ce-
leritate indigenis omnem moram obiruerat.
Itaq. parefaciendos Senatum periculorum cauſis ex
phicandaſq. inquali condicione rerum immuer-
ſi non tam mature: q. cupide decreuerunt. Idig-
quam placuſſ& raptum Carolus exarauſ litteris
quo inſtat reſſent quæ temporum fortuna
rumq. ratio, quid agerent hosteſ, quid naure-
que famiſ & frigorifuiſ, quæ memef docc&. Ex-
tremam classi imminere permittet. Si diuuius biſ
ce in regionibus protraxuſ& moram. Succurrendi
imminenr execio, prouidendum ne tanta pere
at classi ne rei p. tanum calamitaſ infidium
ſit mon&; & omno meam rem quæ cognitiv
digna indebantur. Senatum cernorem facer. Ut
primum hietere inſenatu perlecte ſunt moeror
omne moeſtufq. peruaſit. Sed ubi deliberandi
facultas eſt, data confirmans iam mentibus ua-
riam ſententis coepitum eſt. Nam & ſi classi con
ſulendum nautarumq. ſalutiferem omneſ arbiroa
rentur, quia porſſimum pietanſ aliquid merat
animi, erant tamem frequentes, qui minime
reuocandam clasſem, sed alia ad loca duerten
dum cenſerent. Plenq. uero enam expugnaſt

C1

L

alius urbibus, plurimisq. rei publicus priusquam redime
im patriam, unilem perfuadebant fore. postquam
quod ea etiam tempeftate Senatus cum Aquile-
gienfi prefulgerebat bellum. Etiam, non nul-
la forniuhensif oppida, ad mare spectantia que
per eam hiemem expugnanda esse cum classe-
uchicabant. Inter reliqua uero Maranum sic
ennim loco nomen est, adducebant in mediü.
Curus ponundi studio qui flagrabant plurimis
perincacter affeuerabant in poreftatem Sena-
tus redigi facile posse. Ad idq. peraccomodam
tempus fore. Causa ergo in controuersiam de-
ducta, inter duerſal contioneſ concertanu-
patrum tandem ea præualuit / ut Carolus
non uenens recta, sed ad Maranum expu-
gnandum clasſem educeræ. Quum in eam par-
tem decreuſſe Senatus id quoq adiectum est,
ut Carolo tum demum Marano ſub adto cum
triremum parte redeundi impatriam facul-
tatem fore: reliquas clodie relictum in Hisce
mandatifs accepfuſ, Carolus illirico mouenſ/ per
adrianicum ſimum Maranum uerſuſ cum clas-
ſe contendit. Senatus uoto prouiruſ facturuſ
ſatifs. Eſt autem Maranum carme prouincæ
priuſco nomine oppidum, quam nunc foriuli
patriam uulgus appellat. A' foro Iulio quodam
preclaro Carnorum loco ut pleriq. autumat
nuncupanone deducta. Idq. ad maritumam

V

quidem oram uergit non tamen adeo coheret & unimens mari/ut recta namibus adipsum aduus fiat. Sed oppidum inter ac mare coenose ac paludose aquæ flunxerunt circiter ad quin gentol & amplius passus quibus angustio meaty & ux exiguo cujus namigio transmeabih ad ilud accesseat esse necessitas est. Et quod in como duus accidit loco tanta exaquarum fluxu re fluxuque siccitas certa temporis intertapedine suboriri solita est/ut quæ turnescentibus aquis ingressa namigna sunt paulopost exhausta ad uerbo cursu reciprocationem aquarum conge me/velut marido deputata fixa ferec immo bilia reddi opporreat itaq. ut speculari loci sunt naturamque Carolus coepit & si non me diocri moerore conceteretur quod nullum preclari facmoris caesium sibi uideræ offerri tamen ne concidisse animo/aut detrectare uideretur imperium experiri fortunam & aggregi opus constitut. Cæterum ne repentino fortastis boatum aduent quicquod incom modi inbal detruse angustia classi possè af ferri prouidendum arbutatus duabus spe culatoribus triremibus ex unumsera classe de lectis earum perfecto ad se acciri ubi & cu quibus pleraq. ut rei exigerebat loquutus ubi consiltere loci uelit quid ne agere commo nefacit. Iste cum reliquis faucibus ingressus

Maramum petere properat. Vix aliquanum
exegerat Ispani, triremibus pro angustia loci,
gre incumem, succedemibus, quum procul spe-
culatoria naus conspecta, sulpinone quadam
suspendit animos. Ut uero ea propuisset, accesse-
qui prefidebant, signo dato, boſtum triremes
comparuisset, significant. Tum Carolus conuerit
prorat & maltum progredi uisfit: Ipsa prior
quod loci natura nongebilis difficultatibus affere-
bat, non sive labore ex angustis faucibus, in
apertum se se recepit. Vbi omnes affuere para-
ni ad bellum & esse in armis monuit: Tubicem
canere, refici militum, nautarum, corpora
curavit. Acta deinde instruit & quid cuque
agendum unde mouendum, quo prodeund
ubi perfestendum, sit docet, proindeq, parari
omnia ubi, cecum boſtibus manum euenit,
gio consertur, & lætus quidem animo, oblata
certaminis occasionem gratulabatur: quam
diu antea multus pertentuerat artibus. Ve-
rum quo certus rem cognosceret, alia inſup
speculatoria namgia, exploratum, transmiſt.
Triduum ſic ad certamen paratur, boſtet præ-
tollatur. Tandem redeunt ex exploratorum ple-
riq., delusus se conspectu, nullam esse boſtum
unbisce aquis classem nunciuere. Ita spe udot
mæ prærepta, non minor exiut meror. Quid
lupiat antea fuerat. Eo enim ſemp pertunctor

Ispel est, quo cupido tenacius inheberit ammo
quæ ubi nam menti defixa fallit adeo grave
est ut nec cupiussle nec Iperassle sanus foret.
Pluſque, in commocho affert quod potuus Ipera
to non ſi.quam uoluptans, ſi conſequaril Igu-
uum quid consili capundum quidue facto
ſore opus ſecum agitur& ammo, quod Mara-
num classe triremica propter loci angustiam
aquarum, proſluxum intelligere expugna
ri non posse rem ad consilium deferre ſtatut
ordinem, in classe ducentum ſcrutari nota.

Vt conuenere omnem rerum difficultate apud
Senatus mandata eo pacto compleri non posse
memorat ſituæ loci, naturam oftendit. Inech
am debinc rerum, necessararum penuria.
Classem & nautica copia, ſine abo inſummo
uerſari discrimine boſtum nullam copia fieri
prælii facultatem nullam dari. tanum eos ad
uerſus famem ac frigus certare rigore alge-
re naurarum corpora, & ex hecari efure. M-
tumum malorum inecham esse nullam illi in
posse obſiſt. cernere se banc classem, ſi aliqua
dum uа perſeuerar, deleri ac diſipari opor-
ere. Ancipitem uero & calamitosam. ſibi ca-
usam banc underi. Hinc Senatus mandans in
de ſalute classis & rei. p. quæ ab ea maxime
dependeræ urgentibus. Euocasse ergo se illoſ
ut una quid conſuus ſtore deliberaret. Orare

C. ad perfectos irem

L

obtinetur, pro ea charitate, qua patris tene-
rentur, ut quæ magis et re.p. consuissent con-
sulerent. Ut primum dicendi finem fecit ex-
traretur, quantum præfectus pleriqua dixere sententia,
& de causa quantum rei magnitudo possebat
differuere. Tandem quicquid omnino inclasse ager
bant ordines, in eam sententiam convenire
id ponibilium et re.p. forensibus eo magis re-
bus conducere, quam ut repente cum classe
Venetiarum Carolijs peregrinis, prestatem liquidem
salutem classem & uxor eam robur rei p. con-
feruare quam nihil proficientem deperire in-
edia. classemq. ac chief ad internitionem dele-
ti, hoc patris consilium salutibus esse alio-
quin non dubitare a se pro dependuam classe
aliquando rationem Senatui exacte reddantur.
Ineam partem quum omnem qui consilio
aderant, frequentium accederent. Carolus
& ratione & auctoritate per monis ne huc
grauus emeruit & culpa sua detrimentum
reli p. pateretur. Post q. prospere gerenda rei
nullos dabantur caufus, digredi inde constitutus.
Classemq. ad huc integram prout quam suoram
ingruerent, salutam conducere in patrem.
Enauguauerat quod medium est frei & Vene-
ta senis conспici littera poterant lamq. cre-
bi rumore, compleuerant urbem Carolum
aduentare. Sed Senatui ut de classis Caroli

V.

aduentu certior redditus est, haud salubri qde
consilio moerore affici improbareq, factum
est uisus. Itaq, non nullis ex ordine Senato
rio delectis ut ad Carolum profectu illi rediv
prohiberent, uisfit quin mandarent repetere
Illyricum ibiq, noua imperia præstolari. Per
uentum erat ad portus uenet haucel & iam
ingredi Carolus cum classe parabat, quum a
Senatu celereſ adſunt nunc mandata lute
raſq. perferunt ne portum adeat neue urbe
in eat, uisſu Senatus monent. Sed in lyburma
reducere classem, quæ impoſterum reſcribere
tur exequiurum, niſi paruiff& capite luè
dum fore. Senatus uta quippe decreuerat. 1
Suppreni discriminis erat rel. Hinc enim
capitil ſuppliutum indignatioq, Senatus &ui
te ſanguiſq. extrema pernueſ. Inde uero
charitas pietas, patrie & tonus clasſi salus
proponebanur inmedium. Acclamantubus
umuerſi, nec p[rae]fectus modo triremum ſed
ordinibus ceteris & classiario ulgo toto in
digna bundaſ in Senatum uoces tollentibus.
Itaq, nunciorum uiffa Caroli, quam par erat
haud ſeuſ suspenderant ammum & unminen
dum imago rerum mentem turbarerat. Qua
re aliquandiu tacuſ perfabat multa ſecu
urimque peruoluenſ. Vertebatur liquidem
illi ante oculos quonam hec mandata tedere

C. ad nuncios Senat

underentur & hinc patriæ calamutatem. Inde suam animo prospectabat. Non enim dubitabat se incertam mum pernitiem. Quod si paruisset, nunquam deinceps classem illam uenetam urbem, esse uisuram. Quippe & rerum conditiones noverat & temporis. in edictis, difficultates & nautarum animos inuebatur. Non parere uero Senatu extremum prefertur. Supplinum comminan ti periculosisfimum uidebatur. Cæterum publica cum propria salute certannubis, uncurande apud quem. magis patriæ natum. quibibibi publice salus. Viteq, suæ dixerimen. Quin immo non ob scurum ut credebatur, exitium patriæ commo dudaf superauit. Itaq, ad eos qui multi a Senatu erant conversus. Id sibi inquit ab ineunte actare semper defixum animo/a suo nunquam duelli corde quuille patriæ salutem. humanis omnibus præponendam. Se proea mungi lassé, defudassé p liatum esse, proea centnel profudille sanguine, eius gratia non exterioribus modo fortunæ boni, quæ tonens in patriæ usum, egesseru, sed membris enam sui corporis plurimis non debi lutatum modo se, sed penitus exhaustum esse. Mortem quoq ipfam, quam maximi rerum omnium pendere mortales, solent, eius causa non solum, non expauisse, sed pre sentem semper & integro animo etiam opperere non dubitas se. Itaq, non esse se talem cui extremi comma

V

no fan terrorem incutat / si modo ea sequuta
patria suo ure non fraudeur uram ac necè
quam in Senatus potestate polita esse. Pro pa-
trie salute si wifferint / se mortem non recu-
sare. Ut uero in extremam pernitem addu-
cat patriam / ut suo ductu calamitatem illi
intolerandam infligat adduci non posse. Sub
enim quid rei p. conducat magus / probe per
spectum esse. rerum statum. conditiones, te
porum experimento se doctum seare. quas i
senatu quum rei exegerit depromptur / fit.
Si Senatus mandata euſcemodi cerneret / ut
ſine patrie clade ſeruari quarent mbiſe ob-
temperantur / obsequiis, facturum. Sed qu-
um in evidens rei p. exultum uergant referat
ſenatu nulla seui compelli posse / ut suo ducty
patria periclitetur. Eſse Veneta in re p. cuel-
coplureſ qui ad id munera apu ſint. Eof classi
preficant quos maxime ſtremoſ putent in
Lyburniam mutant. De se pro arbitrio ſuom
re decernant. Neq, enim ultimam quanque
ſortem / proſalure patre detractare. Visa
erat numenſ caroli orano duior neq ſatis cor-
ſannam uiri & celfitudinem ammi / admira
bantur. Ira, temptare ſiqua posſent placidi
uſ mentem inſlectere non deſiere. At ubi se
incassum num ammaduerere / immobilem, quod
illu perſtare ſententiam neq alia responſa

L

dam nurbern uetn. Caroli animu! uocelq,
in Senatu! ur acceperant retulere. Quæ ut au
diere paie! scenario affectu ut cuq, natura &
ingenium & acipido erant permon! sunt. Plu
rimi tam sublimem. Spiritu! magnitudinem at
tomu! sive supebant. raramq. inter mortales
esse rebanntur. Charitatem uero impatriam. su
mus offerebant. laudibus. Non deuerant tamen
quin improbarent gelta & crimin! magis acu
tio darent. temeritque, atq. imprudentiæ aſc
benda censentes. oportuſſe illum contenderet
parere unperio: Ita dimerſe cauſa chyſparesqq.
ammorum concepntu! protulerant. Adeo qppc
uariæ chiformeſq. hominibus menteb chyſonæ
q. uoluntateſ rerum natura inſidit. Quibus
ſpepe ref. p. uelun naui! iactata undiſ fluctuat.
Cæterum quin! perniciatu! miſfilterent ſente
næ. Senatorum. plerisq. placuit rurſum expe
riri fortunam. temptareq, enam. ſiQUa uel
demulceri uel conteri ampli! aggeratione
poenarum. Caroli animu! quæ. Iraq. alioſ i
ſuper adem oratoreſ rurſus deſtinare deere
uerunt. Poenaſq. utin. rigidiu!ibus commu-
nombu! reperi. acior elq. euam. congeri in
ergo ad Carolum delam mandata referemt.
uebementu! gravuauere cauſam. Minarum!
& ſuppliu!orum. arroратem acioribus uer
bis effluenti! coaceruauere. Nibulq. ab in ſu

V.

pendio et præter miſſum, quo in eam parrem cu
ulpiam, ſtet erent animum. At Carolus niſulo-
magiſ per motus non disparia ſecim chil. drop op-
ſur, ut que prius procul erat, ſi ac responſionæ
ſumma ſententia ſi ut. Tempus in caſſum, teri,
poenſa multiplicari non oportere nullam ſe-
necif grans, nullam propatia ſupplium re-
culare. Cæterum nullam tantam unu ſore que
liberum cogere anuum queat. Non ſe formi
dine mori ſub unu non ſuppliuorum congeſſi
one demergi. Decere opinum eam humana
omma propatia poſtergare, niſuloq. pendere.
Interiium ſe ad omneſ cauſa ſſe non ſuam ſe
ſed paria incem dolere. Quam cuaſ in conſu
nt deceruſ per diu[m] eam. Sibi debiſce magiſ
ſi dem ſſe oportere incuiſ pectore mambuſq
ueri ſanur. Nullum preclariuſ edi undiu[m]
q[ui] de ſi quæ ſenſu per cepta ſi ut. Falli proſpeda
nt non poſſe anuum. Pericul oſum ſſe deigno
nt ſententiam dicere. Callenbiuſ artem de ea
credendum ſore. Pati am quam, propri o eu-
ore liberarit nunquam a ſe facto ſuo impro
be ſubueri[rum] iro. Orare obſtariq[que] Senatum
ut magiſ tante d[omi]ni illi ratio ſu. & quo indiſ
curium per horridam hiemem & procello
ſum, miare inter portuſ ſaucer uerletur au
maduerat. Turbi[da]ſ quoq[que] nauticaſ omneſ
tumultuariuſ cernat, quaſ in ſednonem uern

L

formidandum fit. sibi si in Senatum ueniat/ra
tionem omnium esse reddendam. Neq. emm ab
re hæc abeo dcebantur. Quippe iam in classè tu
multuari coepunt erat clamores, plurimi un
dic, obstrepebant. Nec a seditione procul uide
batur, reſ distare. Fremebant naute, militesque.
Senatum Senatoreſ, omnes, probris & contume
liif lacerant, quod pro laboribus & periculis tali
eoſ mercede donarent. Et poſt tot naufragia, me
diaſ algores, calamitate, patria illos excluderent
& domo propellerent, quum iam inforibus eſset,
dulcissimis, consumm & liberorum ampliſi
bus, probiſerent. Nulla tunc pietas nulla ſupe
riorum maestatis reuerentia, perturbatus in be
ſerat animis. Omnia iam obseruant, sæ munia cor
dibus exculſerant. Ira furor, gentes indomitaſ
agitabat. Ad uim quoque, ſe uenturoſ muntaba
tur, si diutus Senatus contumaciter pergere p
ſeueraſſ&. Quif enim irruare accenſe, muli
tudmis animis, linguis, statuere modum queat.
Nullum quippe, tam ſuum facinus eſt, quod
laceſtua non auſit. Terna iam diſe illuxerat, q
id loci in anchoriſ perſtabat classis. Gelu algebat
uni & triremes medius inter umbres. (Inſpo liq
dem biemſ feruore uerſabanur, procelloſum
mare concutiebat. Et in ube quoque, frequentis
querelæ, rumoreſ, iactabantur. Quod quiſque
pro ſuorum salutem ſollicitus non dolere ac immur

murari non poterat, palamq. abomni plebe Sena-
tus factum obterrebatur. Igitur Senatus ut in caſ
ſum teni tempus iuerit, Caroli constantnam adm-
ratus, ſimulq. ſeditionem paneſcent popuh quum
aliquandu ſentemus & oramonibus certatum
eſſe, randem decreuit, ut Carolus cum classe in
urbem admiteretur. Ingreſſus ergo ingentiq. gra-
tulatione omnium popuhq. poruſimum, excep-
tus, mihil duxit antiquus q. ut in Senatum ſe
ſe conferre & gestorum a ſe reddere patribus
rationem. Vix autem in terram. m prodireat
quum tanta marus procella oborta eſt. Ut quæ
importu & tuto iam loco erant triremes, uxor co-
tineri anchoriſ quuerim, neminq, fuerit am
biguum, si uel minima intercapedine tempo-
ris in portus faucibus ubi triduum ante con
ſuterat, demeſp. perſeueraſſe clasſis adinter
nitionem ſuſſe perituram. Circaſ utaq. immor-
tali deo agent Caroſus præſedt. triremum & plu-
rima nobilitat. ac popularium frequenEA con-
ſupatuſ, curiam imit, principem patreſq. salutã
di alloquenchq. animo. Offendit autem Senatu
una consultantem. Princeps uero quod Senex &
ualtudinarius eſſe, aberat Senatu. Mol apud Ve-
netos uetus inualut ubi princeps uel Senatu ut
auditorio abest, quod maxime ualitudine præ-
pediente ſolq. accidere qui natu maior inter col
legaſ eſt, quos consiliari of uocant. If principiſ i

gerat uices. Ergo Carolus locum ingressus quum
ut decebat ueneratus hominem esset & salutem
illi pro consuetudine precaretur responsum
ab illo est. Eos uta uenire ut digni forent. Ad
ea Carolus. Bene inquit profecto uenumus utur
digni sumus uenumus. Quæ uox illius elanor u
sa & eo gravior acris quæ par erat incendit am
mos. Pridem priorum actionum serie sætis antea
concutato. Itaq. propere in contentione proflu
ere & uerbis uerba asperiora connectere cœpe
runt. Nec animo sætis temperare poterant quan
ad contumelias & proba minas, prorumpe-
rent. Sed Carolus modestia fretus debite ma-
estans memor nihil acerbum niu indignum
referebat. Tacitur nitateq magis ac pacientia
perferre modeste & durissima quæq. fixerat
ammo. Nec laces re magis perturbatus me-
tes sed quovis contentiose orationis genere
abest inere decreuerat. Prefectus triennium/
mentis ferocior inerat. Indignatoq. feruentur
nec pariter ab e lati contemngebantur tempera
bant. Itaq. ex his quibus ad Senatores con
ueriis sublata iam & erectioni uoce non esset
in quit quor comminari debeant uino dan
dum & acribendum illius quod noxia impia
q. mandarint. Non ipsi quod perperam iussa
non fecerint. Quo sermone uembementuus Pati
bus irritatus & atrocius seuenumus ut Carolus

V.

præfectu, seorsum diuerterent operirentur, illa Senatibus est imperatum. Tum consultare pucauis cesserant, & qui ab eant acceri, frænque ræs, convenire: Nec erat obscurum, quin de umculis & carcere tractaretur. Tanta illorum animos iracundia prefferat. Cæterum iam popy hæmultundo ingenii, templum euangehste Marco dicatum coherens, forum complenerat. Tato concursu omnium ordinnæ, ut nec fuisse plane quemquam qui sele perid temporis domi continußet, inderetur: Tanto omnibus Caroliamo re ac defiderio trabebantur. Vix, capere locus profusissimam turbam quibus. Quippe univerſi deſcendentem Carolum preſtolabanur. Et cæt tantem diutius non ſine querehſ & probril, im penſe obiectus in Patrem, anxie tollerabant. Et ſi quidem nimium unpatiens more uulguſ. Senatærium emm ordinem cauſabanur plurimò preſentum, culpam rerum in Senatum fre quentem reicebant. Eoq. liberius obloquebanur, quo magis immarumus nutribi rebus ſemper, uerſat diutur no experimento multum peruke arrogabant ſibi. Plurimum, animis ſuis inſſe consilii ſibi perſuadebant. Itaq. neluti ingo diſ cusſo non commuta modo ſed minis etiam in gerebant. Omnis, fere reueremus exceſſerat animis, nec a ſeuſ & granibus temperabatur. Arma animus, non de erant, neq. proſecto

C. ad Senatores.

dubium indebatur, quin si qua uis superne foret
illata populum quoq, iam infestum patribus
ad permiclofam repente uim urupturum esse.
Hæc quum fecum ammo perueleræ Carolus In-
genni pauore confternabatur. Veruuf ne Plebs
inſedutionem uerſa periculofum alquid auſe-
re ne ue ulla diel execrabilif forè Venetæ ur-
bi. Itaq, ne quo reſ.p. ea ex re demnemo affice-
retur, tam calamitoſo incumbentDiscrimini
aſtu & arte conſulendum cenſut. A deoſ ergo q
conuenerant Senatoreſ conuerſu. Cernere ſe au-
Senatum frequentuſ cogni Senatorkoq, uroſ ac-
cutof accelerate. Sed quum eum locum ſui tunc
munerif non eſſe intelligat/minime decenſi
bi uideri implicari biſce rebus. quarum ſe exper-
tem nount. Itaq, ceſſurum ſe conſultantibus do-
mump, bona eorum uema profecturum. dem
ceps cum libuerit exegeruq, reſ preſto fore ad
eoſq, in Senatum eſſe uenturum. At quum illi
ne abſcedere ſubinere q, aliquandiu contem-
derent obſtinacuſ. ſunc accenſuſ magiſ ammo
uultuq, inſflammatorre quod tanquam inqut
atrocis iræ pernafit ammoſ cines, quuſ rem p. &
urbem banc ſimul & nol, qui ſue ſalutis cultoreſ
ſumuſ, bodie perdere properat. Ego ſi recte
proſpectant uol omneſ intueor neminem om-
mum uideo, qui hoc bello propatria, uel ſangu
nif guittam effuderit. Nol autem q certainuſuſ

V.

qui incimus, qui belli molem bumeris nostris, sulti
nuimus, qui opeſ, membra ſanguinem, propatria
dedimus, qui corpora nostra permaioſe neci cen-
tes obtrulimus, qui nullum laborem nullum ſup-
plictum nullum mortis genus propatria recusam-
mus, pro mercede laborum, discriminum uulne-
rum, nunc uestris ſententis, uncuiſ & carcere
concludemur: Non efficiet bohe cujus neq,
quantum in nobis erit, permittetur uobis ut ci-
uitas hæc per noſ, nostro ſanguine conſeruata,
boc bodie dedecore peruol fedata ſit. tamq, tur-
pi clade perculſa. Conſulute iam, & ut lib& decar-
ment. Hic dictus abſcedens ſequimus, triremum
ducibul in Dui marci basilicam, optimo maxi-
mo deo ſupplina perſoluturis deſcendit. Perq,
forum medium, faciens iter, ommi populo con-
ſuppatu domum deductus est. Qui ergo coacti erat
Senatoreſ, tam ſublimem ſpirituſ, um inſum, op-
ſupeſacti ſereq, amentes perſtitere. Parſ eorum,
gesum probare. Caroli urturem in celum volle-
re, nubil dignus geri poutſſe præchare. Parſ ut
cuiq, animus erat damnare & maledictus ices
ſere. Sic inuenem diſſidentes altercantes, re-
infecta ſenatu egreſſi, ad lareſ & ipſi ſe recepunt.
Neque quibeam aduerſus Caroli dignitatem,
moliri quippiam aut decernere auſus ſi ut In-
cum modum imminenb ſæuo discrimini obui
am inum. Praſtar ſquidem in ſuma difficultate

L

celeri & audaci consili ooni. Nec quicquam est pla-
ne ingerendis rebus prompro ingemo & animo
daribus. Aliquandoq, audantam, prountute præ-
ferre non in unile compertum est: Iraq, Carolus
quum triduo se domi continuitate / sani habuit
negandi, ad euntem, confalxantium, exom-
mordine alloquionem, accipere. Debne post-
triduo accersuus in Senatum uent. Noua enim,
cupido patrum mentes incenterat. Maranu fori
lui, quod antea memoraunmus, post q[ui]rre-
mes uus i[que] nequibant. minoraufus naugnt
expugnari. Etiam qui loci oppidiq, litum in ta-
bulis aut membram p[ro]tum amulerant. Iune-
ris præluq, racione[rum] docere iudiciorum, ante-
oculos ponere contendebant. Censebantq[ui] plu-
rimi ducentas minutiore[s] bonuf scemodi nane[rum]
construi militibus compleri. Carolum in[ſ]p[er]ci-
cumq[ui] bi[ſ] copioſ oppidum oppugnari. Cæterum
Carolo qui oculis ſitum loci, q[ui]nam contempla-
tus, peritiuſ, certiuſ, rem tenebat, immemor ea
ſententia probabatur. Iraq, præclaram nactus
occasionem qua & præteritarum & præſen-
tium rerum racione[rum] aſſerrè in medium fac-
ta dicendi potestatem, orationem inbunc modi-
exorſus est. Admonet me locus. P. C. ut pruus
q[ui] præſentium rerum ſermonem aggrediare,
Pleraq[ui] deputiis differam. Neq, emn. ſum reſeuf
ueſtrum plurimòs ſuperiorum dierum actum.

Oro-C.in Senatv.

V

nibus fune permotoſ & tum soli
tudine/tum
tenam admiratione affectoſ. Verum ſi antac
tam etatem meam/& nunquam fatigata in rem p.
studia & opera mente voluerit Inuktum in
bunus urbis salutefndium ſpero forſitan qui
affectu posito ſincere judicare uolent/pritinu
exuent annum. Et quæ ame gesta ſunt opuma
inpartem vertent. Scio equidem P.c. uniuſeſſe
cui parere dicto q̃aſſerre consilium propter
ea quod qui obtemperant/commune diſcrune
ſubeunt. Vt indererunt lapſa re/non nifi quod
cæteros exiſtum maneat. Eorum uero qui cōſu
lunt deteriora cauſa est. Quippe quiſ proprium
periculum immine/& quamcunque inpartem
uerſa reſ ſit de uita ſalutepropter
decertant. Quæ quidem & ſi inter moreſ homi
num & eos ponibili qui administrau
reipreſunt/ita ſe habeant tamen quod ad
emolumentum attine & patris contra est. Rei
p. emn. præſtar bene conſulere cuem. q̃male
parere. Siquidem recte conſulent, nunquam
officere Inconſulte parent rei ſemper obſſe potu
erunt. Inboſ ego nuper anfractus incidi. P.C.
quam de rei p[ro]ſalut[em] ſolicuſ, deme pericluor.
Intelligebam equidem Senatu inbac urbe/
suppremam paciſ ac belli uta ac neci potest
tem eſſe. Me cuem eſſe non domini, ibac
reip[ro]membrum eſſe non corpuſ. Parendum.

E

esse summo magistratu inferiori non ignorata.
Ceterum qua in hac urbe Senatorio genere na-
tus altius, tor buiis rei p. honoribus prechitus
cuiem me non hortem. Non ingratum sed be-
neficiorum memorem. Amare patriam no odios
se me opportere credebam. Id imprimi cordi de
fixeram, ubi facultas for& prodesse semper pa-
trie ledere nunquam. Imperator a uobis rei p.
causa delectus Inlyburniam classem uestro im-
perio duxi. Hoc tum & præiu copiam quanqua
omnia expertus affequi non potu. gelu & famè
adintemnionem perpeffusum. fremitum & pe-
ne seditionem classicorum pertuli. Inde ad Ma-
ranum uestro decreto me contuh. loca perlustra
in pergere ad oppidum aggrèsſus ſum. ſed angu-
to & infido aditu aquarumq. defluxu deterri
tus uix me ex loci difficultatibus explicam. Tri-
remicam classem ad id operis haud aptam fore,
experimento didici. Hactenus quidem nihil est
criminis. Omnium quæ delectus ius nihil consulte
omnibus est. Aut patrata sunt aut quin perſol
uerentur adhibita cura non defuit. Sed non est
abimmortali deo ita delatum nobis. P. c. ut om-
nia prouoto euemant. Sepe volumus quodam
pilci non lic&. Crebro quæ flagiramus, affeque
di facultas non datur. Irrue sunt coguationes
hominum & exacti labores in caſſum eunt. Sepe
nos conceptra fallit ſpeſ. Ausibus nostris innumen

H

V.

semper imminent aduerfi caufi & mille modiſa
destinatorum prospero exiu destitumur. Cre-
bro fortuna inuda reluctatur coepuſ. non num
quá & nostra nostrorumq. cauſa defiderio fraud
damur. Plerunq. preſcribentil magiſ munilq.
mature penſanli, quam ad preſcriptum geren-
tiſ eſt culpa. Hæc ab humanarum rerum fragi
li lubrica / & ſemper uariata uocilludine / ut
innumera alia hominum in commoda fluere
uta in promptu eſt ut non tam credere q. expe
riri continuo compellamur. Verum P. C. & ſi
gerendi bellh & nauandi egregio aliquo in faci
nore operam a uobis rato habita eſſe / de eſurie
tamen ac gelu nulla a uobis consultatio alta /
nulla languidif reſfectio data eſt. locum uiffi
ueſtro / non cladem mutauimus. Ad externa ue-
dicanda contendimus. Sed nullum inteftine ca
lamitani remedium tiliuſ. Perſeuerabat em
cumbuſ ueſtril cum fame ac frigore pernicioliſ
ſimiſ boſtibus / borridum prælium. Hoſteſ liqui
dem hoſ non exteriuſ propuſantel ſed intrinſe
cuiſ corrodenteſ perperuo paciebanur. Non de
imperio ac gloria / non deſoruiſ & oppidil ſed
de uita ac nece crudeliter cernabatur. Neq. ſpſ
ulla trabi nec indunarum aut paciſ intermiſſio
aſſerri poterat. Rigebant membra gelu & uil-
cera inedia urebanur. Immobileſq. ac fupidol

H

81

nonata,
na-
uiſ
d be
o odil
ch de
er pa
reip.
ro m
nqua-
famè
no & pe
Ma
luſta
langul
reri
n. Tri
fore
al eſt
ſulcre
rhol
on eſt
om
dach
eque
neſ
Sepe
meni

H

L

untalib[us] exefus[us] calor linquebat, mentis[que] impotet reddin/iux spiritus connebant: mmus cibi q[ui] aeternis haurientes. Horridus squalor & maceret ora corpora[que] foedauerat. Corporum umbra[s] & monstra hominum se widere quid crederet. langundi humo prosternebanur, nec recto p[ro]stare uestigio debile[s] poterant. Imbelles mihi profecto & inepu ad classica numa reddin uidebantur, nec ad illum imperium præsto e[m]se. Torpentel illo[s] uis famis & frigoribus & con sternatos effecerat. Vnicus ilius uocis superste terat uus[que] Quam & arridutus spiritus extema auerat & furens tamen ura ferocius accende bat. Desidem illam haud quaquam patiebat. De seffet. Quippe lucibus nodis frementes equa[que] uerant & querulos semper edentes gemiru[s] ab horrendis clamoribus temperare nequi bant. Procacemque ac maledicam linguam convuls & imprecationibus affuefecerant. Nec illam ab ulli[s] probris & contumelus pro hibebant. Vol quorum grata se illa perpe[n]tuarubantur, maledicti & inutiles asperio-ribus lacerantes. Extrema uobis omnia fre-dentes imprecabantur. Ita mente attonu[n]m In tantum uesamæ proruperant, ut infan[d] dol quoque aierent manes. Et omni diuina rum humanarumque, rerum pietate dilectus.

V.

in supero etnam execrandis uocibus mucheren tur. Nec sano profluentes estu animi lacrimas comnebant. Flenbus & eulantibus omnia coplebantur. In itam calamitas. Ita in rabiem uerfa erat. Tot malorum importes, desperanto ul tuma occupauerat animos. Et accedebant maus in commoda fluctus, procellæ semper estuantes undæ, furentes uentorum flatus, & perpetuo exagitarum pelagus. Nec unq permiciolæ maris tempestates deuerant. quæ momento haud quorum eſse nautam parie banur. Per horridum quippe erat tempus anni. In ipso, hyemis ferutate media uerſa bamur, quæ & soluto etnam tunc crudior in gruebat. Nec in media & algore modo permoti ſtillis hominum hoſtib. nautæ contereba tur, sed aduerſus quoque, furentes maris imputus & temporis ac etheris atrocitatem perpetuum ſubire prelum oportebat. Nec nobis ulla paci ſpeſ aliqua exparte dabatur aut requief. Celum & ſidera ipfa & elementorum ſu aduerſa eſſe procul dubio indebantur. Quid igitur mibi intanta eruinarum congerie agendum. P. c. Quid consilii capiundum ſuis ſe cenſetis. Liburnam ne clasſem banc du cerem. Ita confectam uta profitam uer gentem in interitum in extrema pniciem.

L

corruentem, proxime delendam & propere perituram. Ego bonus patriæ opimus cuius de urbe bacte egregie meritos ad omnem expedionem accommodato, untes necessario rei per sciențuolens, perduum iret. Vrbem banc fortiſsimi uris, pugnatiſsimi bellatoribus, ualiuſsimi militem, experiſsimi naútis deſtinuerem. Coniuges mariti, liberos patribus, cuius lucta tria fraudarem. Ego florem rei maritimæ, qutecto exurbe tota decerptus in eam classe congeſtus eat, incertum exuum ducerem. Tantum ego impuſsimi ſceleris patrare. P. C. boni uel uir, uel cuius uel imperator, profecto non debu. Procumbebant ante oculos meos, promptiſsimi ac robustiſtim uri & qui bothum multitudinem, animo & uiribus minime formidaſſent, umbribus gelu & eſurie obrue bantur. Euacuabatur continuo classis, & pene solutudinis faciis & imago quædam obuerſaba tur oculis. Ego ne itaq, runtus Illyriam, petre rem. Ut solus, denudatus, uris, lignis, tim præfidenſ deſtinuerer. Quid uobis ergo & mihi, uacuæ hominibus, prodeſſe triremes poterant, quas band itio an unq ad urbem banc quippe ſine naútis, pertrabere ualiuſſem. Sciebat bostet intra moema, munitionem, conſfixem, pugnandi copiam non facturo. quod id qdem

V

minuſ ſuſ uſibus conducebat. Nullam præda
ri faciuril, prosperam occasionem ſperabam. Ne
q. ambigebam, miſ emolumen miſ glorie rei. p.
posse conferri. Detrimentu uero ac dedecorſ iā
pignora & documenta cumulata erant. Clauſi
propers tempeſtanum uin atroci exaguatione
concuſa pelagi faciem tollerare nequibat. Neq.
naingare nec conſistere in anchoriſ ſine certo
internuonuſ periculo poteram. Quid iguur/ ad
inſulaſ incultas & ſterilia promonoria duer-
tere oportebat. ut inbiſ ſalicæ cuaſ uestri pla-
cidiuſ interrent. Et quos unuſ patria excip-
non ualebat deserta & arida loca reconderet.
Hocq. miſ exercitu genuſ incumberæ cade-
tium indiſ cuum. uestronum humare cor-
pora & ſepulera conſternere. Ita ergo abſup-
ti ſ mortalibus consiſi quoq. debine conti-
ni incencho ligna ipfa necesse erat. Quod ſi for-
litan excediſo uano uimore in pelagiuſ prodiſſe
boſtis languide profecto ſic fuerant ures &
conſternati ammi, ut uimenda ocuſ cladeſ. q.
ſperanda iudoria uidebatur. Quippe nec pu-
gnare debiles nec uincere terri / nec eneueſ
fugere poterant. Itaq. quo me cunq. uoluebā
unminuſ excedi in forma / anmo & lummi
biſ ſuccurrebat. Ego iguur: P. C. qui me totu
abueneat ætare uſibus patriæ dedicuerat.

L

ureſq. meaſ omneſ cogitationeſ & studia / adrei
p. emolumenta. ammo inſaugato conſuleram,
in re perardua / tutus patrie consilium aſſerre
dum putau / clasſem conſcruau, cuiel uelroſ
ac militeſ / abuſminenbu exino præripu, inco
lumeſ ad uoſ adduxi, triuſeſ uobis integraſ
reſtuu. Abboſibus & mari, fame ac frigore,
homineſ & ligna prorexi. Clasſem banc totam,
bunuſ urbiſ robur, cui repente ultimum peri
culum imminebat, aliuſ bellis & uſibus apram,
reddidi. Salubriuſ prouidere uobis miſ uſuſ
ſum. Pietare & charitate fretuſ non munle ur
arbitror patrie consilium attuli, baud ignoruſ,
quun diuerſa ſentienteſ perturbarem ammiſ,
& inſenſoſ eſſicerem miſ. Sed apud me plus
emolumentu uestri & patrie salunſ qupercuu
li mei ratio ualuit. Intelligebam emm. ſi inſe-
tentia perſtuſſem plus commodi patrie q[ui]miſ
criminſ fore. Coniectabam ſiquidem ſiterum
causaſ deſuſtarent, pro uestra prudentia & amo
re in patriam, acquieſuroſ uoſ consilio meo. Et
que bona mente perſolueram, baud quaquam
improbatoſ. Sciebam quippe cladem rei p.
minime gratam eſſe uobis & quæ decerneba
uſ & ſi forſitan minuſ perue. Bono ramen
ammo uoſ decreuiffe non dubitabam. Spera
bamq, liquidiuſ perſpecta re homineſ uoſ eſſe

V.

tandem inmentem uobis esse uenturum. Neque enim tam sententia mea quicquam borum a me gestum est. P. C. quam legatorum & perfecto rum ordinum, omnium & universe classis udino. Falli perfecto non potimus qui indi muſ qui audiuimus mambus attractaumus, & quantum ſentibile afficere quacumque iurecer torem effecti ſumus. Et qui cuncta nauter cal lebamus rectius plane dediſerimine rerum decernere ualluumus. Itaq. ſi uſſi non ad preſcrip tum optemperaumus, date uenam/non erro ri. ſed pietati non flagino ſed consilio non co tumanæ ſed charitati. Qua buic urbi rei p. ac uobis omm uire deuincamur. Si culpa est unli ter consulere patriæ peccauimus. Si calamta tem auertere a re p. iuium est castigari no recuſamus. Quic quid demque a nobis in hac ca uſa patratum ſint non proteruimus ſed benuole tiffimil & obſeruantiffimil animi uof ascribe re oportere æquum puto. Quod ſi ommno lu enda bæc pietas est, promptus & libens meum interitum cum patriæ clade permutare pro priam pro rei p. ſalute preſtare. P. C. paratuis ſum. Rechquum est ut iam de iis que immedi um hodie protuſtus paucæ dicenda ſint. Si me e re p. ſententiam dicere poterimus. P. C. effe ram equidem ingenue quæ prefert animus.

A

& libere ut soleo quod salutare indico consilium
promam. Neq. enim ego adulator sum. P. C. neq.
elle preestum pro patria mea debeo. Exniale si
quidem est rei p. malum, ignorare quod consulaf.
proximum consulere quod ignoref. Suppremum
ullo affectu animi diffimulare quod scias. Illa eni
imperitia sunt. hoc dolo. Nec alia perniciosior
cladef est rei p. quod minus salubre nouerit/
adulando decernere. Plurefque egregias urbef al
sentato q. hoffit evenerit. Sunt exuobif. qui ex
pugnationem, huusce oppidi, sibi uel animo
uel pictura finxerunt. Eoq. pacto eventura
omma affatim, autumant. quo mente concepe-
rant. Sed se se aliter habet, et. P. C. Visu ne rem
prospectet uel animo non uisa cogitut, intereft
plurimum. Nec exacte peraeni, quicquam potest
animo nihi oculorum ipse seniuf affectus fit. Sup-
eminec huc quippe ceteris & abeo effluxu uisa
rum rerum imaginef, intelligend, racionef ut
lum foetif quodam parunt. Hinc enim expe-
rimenta manant, quæ mihi magis, q. percep-
tarum documenta sunt rerum. Nec afferen
di consiln ulla est ratio ponor. Verbi prete
rea Tractare bella. P. C. & meimef de hoffibus
udicare & strato cubantes, acriter uoce uelut
impugna censare, concionabundum, multam
cedem magnifici, iactanombus edere. Leue-

V.

quidem & commune omni hominum generi
est. Neq, tam facilia hæc factu q[ui] dictu sunt.
Nam ut comestabunchi de esurientium & sin
entium conditionibus corruptè indicant, u[na]
de armatusrogat. Bella non uerbis geruntur,
sed armis non sermone sed opere non lingua
sed manu. Si recte consultum rei p[ro]cupiis esse.
P. c. perut earum rerum inconflatum adhibent
sunt uobis/dequibus deliberatim estis. H[uius] per
benda fide[s] qui maxime experimento ualent,
exquo perita quoque sen[tim] conflata est. Na
si omnibus passim credentis rei p[ro]plurimæ s[æ]
pe[ra]calamitareſ de eſſe non poterunt. Ita[que]
sentant quæ uelint c[æ]teri & prælium natura[que]
rerum prouoto confingant. E[orum] bona ue-
nia dixerim / Maranum expugnari ulla clas-
ſe non posse/equidem sentio. Suus enim loci
imprimis aduerſus est, Coenoſa liquidem ac
paludosa ſtagna coherent oppido. H[inc]e aquæ
alueus inmare uergut, coartatis ripis & an-
gusto meatu. A[quarum] uaria uelithudo est,
nunc secundo curu[n] nunc aduerſo ſunt.
Modo ubereſ paulopoft tenuet & exilès ſunt
ux[em] eodem conſiſtunt ſtatu. Circa oppidu
uero potissimum, tanta plerunq[ui] siccaſ est
ua locus exhaustus humore/ut nunquam u[bi]
penes inundaſſe aquas credas. Oppidum &

L

si antebac & muro & turribus & posset atq. agge-
ribus egregie comunitum sit, ut omnem tolle-
rare uim posset, nunc uero potissimum, qui
a uobis terror immineat & multibus & oppi-
dam & macham & omm mummenu genere
adrobur turelam, uahibus exactis, redact
est. Aquilegiensibus annestel & amus oppidami pa-
rent unperio. baud procul abest exercitu & co-
pis militaribus babunde refertis. Hoc est de-
non suus tuendis modo, sed enam inferendo
bello idoneus. Hæc ego uobis P.C. non pietà no-
auchta neque concepra, sed perlustrata ocuili
& exacte perspecta affero. Ibimus igitur ma-
ranum expugnaturi, aquas cumulatas tume-
factas, comperiemus. Ex nautis quidem
adoriri oppidum & oppugnari opportere-
neminem adeo in consultum, aUFURUM dice
re credam, quod & naugiorum mobilia,
& aquarum uarietas omnino probibebant.
Nec mihi ab una tantum parte oppugnari i-
de posset. Quid utaq. ~ copies in continentem
exponemus, prælium aggregiemur, acuter
pugna certabimus. Resistent oppidam pro-
uribus & oppidum alioquin ualide commu-
nitum, strenue Tutabuntur. Saxa & pila su-
perne uoluent. Sagunti & multibus conficiet
milites, superior locus illius salutem, uestris cala-

V.

mutant erit. Sauciabuntur multi. Interiment
complureſ/ expugnari profecto primo impetu
oppidum nullo poterit pacto. Accurre& antif
res ſuſ laturus opem. Impigre contra noſ urv
et. Interea deſluent aquæ/& proconſuetudine-
commute ponſimum per proxima oppido
loca exhaſtum pene alueum reddent. Si per
ſuterit classiſ/& naugia/& milites/nautæq
boſtium manuſ incidant necesse est. Neq. emi
excipi ſuga/neq. ſiſi uſ poterit. Si ſoluta inde
aduberioſe aquaſ procul diuertat noſ & abop
pido/& ab exercitu obruamur opport&. Inbuc
ſe expugnatio ueltra exiſtum uerſe. Deſiſte
re utaq. uoſ patreſ/boc inſtituto borſor. quod
quidem non periculofum ſolum ſed permaio
ſum inſueor. Nullam equidem proſpere ge-
rend& rei ſpem prefero. plena omma calamitatis
uideo/cædeſ/uulnera/cladef/& horridof luc
tus/baud deſutura non dubito. Multo cuj
& militum cruore/bæc uobif expedito ſtabit
P.c. Dedecul & detrimentum affequi poterſ
witoriam uero/ac gloriarn. minime. Stohde
mentiſ eſt. tempiare magno discrimine. quod
ratione perſuaſum ſit permaioſum. fore. Vbi
aduerſa omma proponuntur ante oculof
proſperi/nil ſperari queat quiſ nufi auonita
mente facere periculum auſit. Parcute ciubo

T

Parcite milibus, parcite cæch & sanguini de re
p. præclare merentium & foruſimorum homi
num. P. C. Ignomina uol & dedecore liberate
Salut & emolumento consulite. Experuſteru
& rem p. excolentibus credite. Quod si peruic
tuuſ ſententia perſuereuſ & omnino me bæc
expedionem imre obſtinate decernuſ ne au
numuum timiduſ aut ſemper temerariuſ & co
 tumax uidear uobuſ ſi modo uia tubæ parebo
imperio & me cum reliquuſ ultumo discrimim
obiciam. Quantum ulla in effici ullo conſilio
prouderi ulla intendi cura poſſit indefeſſu
amnit. Sed preſaga menſ autumat ſera tan
dem poenentia facti uol animuſ ueltris excu
ciatum in. Caroli oratione multorum ammi
a propoſuto declinauerant. Sed uicuſ ſamore
partem maior in consultor quæ tanta mermi
bus decertandi libido inceſſerat. Vtq. exped
ionem imre, pergero q. Caroluſ tandem ſa
cutum. Scribi militeſ naugia expediri comu
riq. & comparari omnia coepu[m] est. Vt pri
mum quæ reſ exigebat per ſoluta ſunt die dic
ta preſto eſſe omneſ præſinuo tempore adna
uigandum expeditos quum imperaſſ& classe
ſoluit exurbe. Centum quinquaquaſtina naugia
erant, tondem enim ad hoc opuſ Senatus ſa
bricari curauerat. Sagittarii cuj[us] naugio m

V.

erant tref lācean miſtref plurimi. Quum pera
grato pelago peruenſſ& ad aduum qui ad op
pidum ducu aquarumq, affluennam com-
periſſ& ingreſſu cum classe ut ad Maranum
uenit exponi in continentem copni/ expu-
gnare oppidum adoritur. Actef inſtruit mi-
lutef per opportuna loca diſponu, quid facto
cuiq, opuſ ſi/ imperat prælum accendi ub&.
Certatur utriq, magno impetu/ nec diſpari
bul uiribus/ animiſq. Sed qui inoppido erat
egregie reſiſtebant & ſuperne ſagitali omniſq.
generiſ iacientef tela ingentiaq, uoluentef ſa-
xa detrimenti plurumum Venenſ inſerrebat.
Ne uero ipſi uulneribus confici poſſent, moenia
ſcutaq, utabanur. Que autem de ſupermiſiāc
ta erant qplurumof ſeriebant, nec incaſſum,
quicquam exoppidanorum manibus elabeba-
tur. Caroluſ uero, uoce uultu many/ conſilioq,
incendebat prælum, ſeſſu recentef/uulneratiſ
integroſ ſubmutens, ad omneſq, caſuſ q[ui]
aniti poterat impigre conſulens præſto erat.
Sed quum inter præliandum, ad aggerer ſoſſa
q oppidi peruentum eff&/atq, id loci perſolue-
rq, quæ rerum poſcebant, uiceſ lapuſ e moem
bul de induſtria prouolutuſ, rapidoq, detru-
ſuſ impetu, euſ ceruicem, uia contudit ut ſe
mianuſi repente inſoſa proſterneretur. Ad

七

cum ca sum, quum venen milites accurrissent/
educere q, illum e fossa contenderent atrocius
certamen, ad id loci coorum est. Oppidanis in
cholius, ne trabere ntur, amicemubus, missili
q, um effusissimam, omne q, materiam, su
perne iactantibus. Tanta ramen fuit Veneto
rum militem iutus, ut quanq plueret, telis
lapidibus, saguis q, ramen Carolum, nihil
borum sciem, scienientem, uix q, dem &
anxie e fossa subducerent. Templum paulul
aberat in hoc, deferens illum, quæ recu
perando spiritu, necessaria erant curauere.
Dum bi excuandis torpentibus membris, ad
mouendis q, sopito corpori, fomentis, incumbit.
Prælum interum a venen & su non penitus
omnibus erat, ramen tepidus, lentus q, pro
cedebat. Quod omnes imperatoris clade con
sternam & moerore confecti, de illius salutem
magis, q, de hostium clade uide banutur, solent.
horarum trium interuallo, carolus in uuln
eri iacut. Tandem quum adhibita medentu
diligentia ad se rediss, ex astantibus, ges
tam didiss, rem, obligato celeriter uuln
er, q, primum in prælum conuerunt, milites
alacriore, promptiore, sua presencia reddi
dit. Quos cohortatus, quum rursum incertam
uultu & uocibus accendiss, enixiori studio

V.

Referruntur attributus, pugnatur. Dum hæc a
carolo geruntur, quæ in aduentum suo iberio
ref fueram aque soluto more defluxerant.
Nautæq. & qui nawgiorum gerebant euræ,
ne inarido deſtituta nawgia linquerentur
duerverant longius ad intumeſcentes ma
gil affluentioreſque aquas retrouerverant clas
ſem. Pugnantiſbus mitibus caroloq. dimiſſis.
Perſeuerabat tamen adhuc certamen & utri
que atrocuer pugnabatur. Sed Veneti quod
inferiori ſiſterent loco perniciosus ledebant.
Cadebant, illorum continuo plurimi iubо
lettibus conſternati. Eratq. ſauciorum nume
rul ingens interemptorum non modicus. In
terea qui oppidum & regionem dinone tene
bat. Aquilegiensis annitæſ Caroli aduentum ma
tam, oppugnationem uolutantibus nuncif no
uerat. Quare ſul quamprimum arma capere
& copias expedire uilſis, quum pro tempore ex
ercum comparass & in prelium uer felina
to arripuerat. Celeriq. quo magis poterat cur
ſu Maranum uerſul accelerabat oppidanus
auxilium allaturus. lamq. non procul aberat
quum Carolo & aduentare illum magnas
ducere copias & clasſem ſiccatiſ formidme
retroactam ſubidem fere tempus nunciatu
eſt. Itaq. quid in rebus tam granibus conſilii

L

capiundum for& secum peruoluenf animo quod
boſtel integroſ ac recenteſ inſe irrumpere ammad
uervere& ſuof deſeſſoſ wuſneratoſ & interemptoſ
quof etiam ante oculoſ conſoch & ſterm paſſim
mmebatur. Recipiendi uero ſe aut reparandi u
reſ neque locum ullum neq. tempuſ opporunnu
fore non dubitabat ſi aliquandiu magiſ perſtuſ
ſet breu uu boſtum ſe ſuofq omneſ portestatem,
uenturoſ neq. quenquam eo die Venen nommiſ
muliſt euafurum. Iraq. minime ampliſ diſſe
rendum ratus abeunch conſilium coepit. Quo auté
pergere cum ſui cu nulla preſto/claſſi eſſe/que
procul ut memorauiuſ aberat. Neq. enim illa,
proper aquarum & aluei ſiccatem accedere
á Carolum poterat. Neque quonam pacto ad il
lam il pergere uel moduſ ulluſ uel aduſ appa
rebat. Ergo anxuſ animo quum duſquentuſ &
locom opportunitateſ & ſi quof conſequ poſ
ſet acceſſuſ oculiſ momnem partem coneduſ
proſpectare & omneſq paſſim ponuſimum regio
nus gnaroſ intendiore cura percuſtareuſ ian
dem iter quoddam ſed difficuſſum ac pene i
uum eſſe cognouſ quod per aquoſaſ coenoſaſ
q paſudef ſe muluſq ad claſſem deduere/ut
cuq poſſe. Id igitur uineruſ quanquam gra
ue periculofuq for& compellente diſerimie
rerum arripienſ; Egre quidem & anxie/ux ſe

V.

sustinensibus milibus & passim prorucensibus
perstagna q. & paludet undiq. procumbensibus
tandem multo labore ad classem peruenit. Utua
q. fangantur in classe substitu mihl duxit antiquis/
qonsum quæ sequiuta fueram Senatum cern
orem efficere. Opere quidem prenum se fecisse ar-
butatus quod ab internuone /& extrema per-
nite saltem classem /& maior exparte nautas
militesq. senatus &. Ergo nuncio cum luteris rei
seriem describensibus / occisorum, ac saucioru
numerum explicantibus / repente Venetas exa-
rauit. Si quidem circiter quadraginta defidera-
uerant, wulnerant ducentorum numerum exce-
debant. Senatus iurum cognitis quæ gesta erant,
sera poenitentia ductus pro suorum, clade moes
tus proq. non adhibita carolo fide dolore affec-
tus, ut redire in pariam, classeq. reduceret uis
lit. Quamobrem Carolus per lectus Senatus lute-
rus & eius mente perspecta / sauciorum primum
adhibita exactissima cura / classeq. adnauqa-
dum comparata / ut mandatum erat Venen-
us redit. Non tam alia parta iudoria / q. tunc
integra deuotaq. in rem. p. fide ac singulari

PRVDENTIA CLARVS

L

VITAE MORVM RERVMOVE GESTARVM
CAROLI ZENI-AD PIVM SECVNDVM PON
TIFICEM MAXIMVM LIBER SEXTVS.

INTEREA GENVEN

Sef acerrimi Veneni nommiſ
hoſteſ reuocat quæ apud
laderam lyburmæ perſtue
rant ad eam diem triremi
bus nouam clasſem uahda
quidem belloq inferendo aptam parabant.
-duas enim ſupra ingenti triremes armauerant
Imperatorem, illis ſimarum Iguarcum dede
rant. Eratq animus magni quippiam aduer
ſum Venetol mohri. Senatus uac, ut primum
certior eorum, quæ apud hoſteſ gereentur j
factus ne improuſum ſe adorirentur hoſteſ
classem quoq communendam. Imperatoreq
dehgendum decreunt. Armatæ quinque ſu
pra ingenti triremes. Carolus frequenri Sena
tu imperator designatus. Inſignia magiſtrauſ
in duu Marci basiſica illi de more a principe
ut ſepe aliaſ/collata ſuere. Inſuper legan duo
quos prouiſores uocant & uiri quidem præſtà
tel ex Senatorum primoribus a Senatv addin

VI.

Michael Stenius, Thomasq, Mozenegius, qui postea Veneti principatus fastigium tenuere. Profectus ergo quum in Greciam naungassle, aliqi dicit, importandis in patriam mercibus. Sic enim iussit erat, incubuit. Dem Senatus luteris certi or, redditus hostilem classem, ex enua soluille greciam, uerus contendere differendam in aliud tempus rem censuit. Quare exonerans Methonem mercibus, earumque Veneto prædata ro cun demandata, ipse ad capellendum, cum hoste prelium, seque exquisita cura fornis, aio converit. Primum omnium quo classis, adde certandum redderetur, uahdior/unius trire mis, nautas omnem militis, sagittarius, distri butos, ceteros classi, ut maxime rei exigebat, ingessit. Sic una euacuata triremi, quattuor supra inginu, reholtæ sunt. Numero quidem pauciores, uerum robore longe prestantes. Deinde quo perspecta sibi forent hostium consilia, utineraq, ipeculatoriaf pluref adcursum, velociffimum comparat, eaus, uicilim pro dire, & quæ comperiffent afferre iub& nec esse earum ullam, quæ abopere, uel minimo temporis interuallo defestat. Qua diligencia breu effect, ut quæcunque apud hostes non fierent modo, sed pene cogitarentur, sibi q, primum, permomenta fere lingula per

L

notescerem. Imperitè liquidem, dererum milia
rium arte decernit, liquis alud, stremuo impera
tori, incumbere magis munis putat / qæ consilia
condtiones, hortum nosse. Itaq, quum aduen
tare illos & iam proprius accesseffes, ex speculatoribus
trirembus didiciffes & suos quoq, esse in armis la
pideſ tela mililha instrumentaq, omnis generi
ad belligerandum accomodata conferri in
promptuq, fore atq, in manibus uerſari uſſut.
Triremes ordine inſtruit & quo unamquamque
loco liteme opereprætium ſut commonefacit. Re-
liquia ut certammiſ poſcere rano uidebatur, ex-
pediri atq, accelerari curat ita compoſtus om-
nibus ſupplienſq, immortalis deo exakte celebra
tantis ſigna imperatoïa erigi tubicenses canere an
choras tolli classemq, solui ubc & Non minore
uncendi qæ decertandi fide. Quod uero hortu
triremes, dual tantum ſupra uiginti, ex ſpecu
latoriis acceperat esse ſeq, duabus illas excede
re ne hortes eo pauore conterri detredaret
pugnam fallere hoc pacto illos adoratur. Nem
pe altu ne an in cum boſte agas parum int
est nec bonam fidem exigunt bella. Iguur
exomni classe triremes dual minores delect
rehquiesq, ordine ſuo redactis in aciem, haf da
poſt eam qua ipſe uebebatur. Quod aliquand
per illa ceteraſ excellebat, pone in ſeq, delurescet.

1.

VI

quoad eius fieri possit imperat & ignotaß hoſtibus esse. Iam appropinquantur classes / & clamœ ſublato ſuol Carolus irruere in hoſteſ iactareq, miſſiha / & manum conſerere uſſerat. Sed Ge-
nuensel in certum quo permon animo ſeu qd
ad irruentium Venetorum imperum mentibò
conſternerentur aut quod inſupitionem inci
derent doli Venetasq, triremel ſual numero
ſuperare uerut/obid mire prælium ſormidaret/
ſeafa quadam ſpeculatoria a ſua classe dimiſſa
non pugne quidem ſed fugè consilium ſumpſe-
rant. Vix igiur Caroli triremis proram / ſpecu-
latoria hoſtibus amgerat, quum hoſteſ tanta ce-
leruare terga dedere / ut inſequentium ingema-
studiaq, præueterent. Eof ergo Carolus foediffi
me fugientel conspicatuſ ſuſ/ ut cundus anni
xi uribus perſequantur/eueſtigio / ſigno naui
co imperat. Terribilis tum repente a Venetis in
 celum tollitur clamor. Inſuſant remis nautæ.
uelocem curſum classicae turbe uribus animisq
fatiscunt. Emmuero longe diſparerat inſequen
tum rano, fugientium q, Primum quidem
quod hoſteſ admodum agiles triremel ducebat
& ad celerruatemq, conſtructaf. Deinde quod
minus oneatal & ſere uacual eal domo extulerat
ſpe plurium quaſ in Illyrico tenebant/ urbeum
freni. Quarum ope ſacile quibus indigebat, affan-

1

L

suppeditatilf /communri conunuo poterant. Venetæ uero triremef gravioribus ualidioribus
q. compacte lignif. exStructura ipfa. corpulentuores & preffioref fuerant. Rerum quoque
uſui necessaruarum confertæ armif. instrumtuſq. bellicof onefiotores / oportebat quidem hebe-
tiores & tardioreſ fore. Itaq. facile Genueseſ fugiendo antecellebant. Inſequentumq. conatuſ & studia frustrabantur. Sed Venenistrudunæ onerifq. detrimentum urtute animo / ac
labore / impenſuſ compenſabant. Nec amiti contendere / inſudareq. tototq. eſſere conatuſ
prætermitebant / quo hoffibus propinquentur. Et Caroluſ huc atq. illuc uoluanſ eos accendere
in apertam victoriam & prædam opulentiffi
mam conabatur. In hæc anumorum corporumq.
contentione Raguſum uſq. peruenere urteq.
classæ. Raguſim perid temporif Genuesium
fauebant parnibus. Inſeſtof Venetuſ habebant
animoſ. Itaq. quum expeditaſ complureſ iþp
 tu triremef haberent / eaf illico addidere genu
 enfum classi. Ex Iadera quoq. ac Sebymco &
reliquif lyburne urbibus quæ inuſorum po-
testate erant / qæplurima inſuper naugia ſup-
petaſ ills transmiſſa ſunt. Sic brevi hoffuſi &
classiſ & numero & robore aucta. Veneraq.
non celeritate ſolum, sed enim multudme

VI.

acui / superexcedens/redacta est. Neque interm
sere tamen propterea / naugandi cursum Genu
ensel, sed eo magis in hunc modum animis / uri
busq, confirman / ex magnitudine classis / auda
tuoreq, redditi / Reda venenat, tendere coquæ
bant. Ad idq. se se accingere ocus wideban
tur. Ergo Carolus ut adhècta sub Sidia hortuo
eorumq. progressus ammaduerit, facile ige-
ni acumine intellexit, quæ illorum mens que
uota quæ tandem sententia inhefisse animis.
Ignotur accomodandum se se tempor, ratus / p-
termissa per se quendam ratione / salubrius con-
silium capitandum censuit. Quod enim hortes
copiarum robore / uelocitateq, prestatem classe
quam iam impar em, hucce omnibus cernere /
ueritus ne hi Adriaticum mare / sinusq. irru
pissent veneto / detrimenti quippiam patere
tur. Veneta rei nubl ducebar annquisuf. q-
liqua possè propolito & unere deterrere
hortes. Cogitam uero quonam pacto quibus
ue artibus fieri desiderii compos quæ / id
maxime aptum / arbitrabatur / Africani su-
perioris exemplo hortuli urbi ac regioni quâ
proxime in ferre bellum. Quod enim supe-
riori tempore ut antea memorauimus abeo
ahas usurpatum erat. Quare hucut ille in af-
fricam duxerat sic sibi quoque Genuam.

L

naugandum, classem, ad hostia litora produ-
cendum fore. Non enim dubitabat quin ut pri-
mum Cienmensel suus infimibus se nouissent esse
ipso quoque repente adpropria turanda prope-
ranter se se converterent. Tantam quuppe-
patrie fortumarum, cui curam naturam
dicht ut nulla tam ingenf aliem affequendi
spef proponi quæat quæ diuertat a propnfs &
fluorum immemorem reddat, profectoq, serua
dil iam parvis incumbere, q infudare parien
dil recta ratio præstare connumer. Eo consilio cu
tota classe Anchonem Picoem agri urbem ad
uedtus est. Eo loci de re parranda sedulo pertac-
tat ammo, aggredi omnino, persolueret, me-
te conceptum destinatum, opus decreet. Ne
uero quicquam prætermittere, cui consuli opor-
ter, decem triremes Clodiam ire uillit ne for-
te, si hostes eo peruenissent, imparatam poem-
tus & defensoribus uacuam, adorrentur ur-
bem. Iste cum reliquis, quatuor enim supra
decem erant, magna & affidua naugatone
in lygusticum pelagus & Cienmensium fines de-
latus est. Classe profecto tanto in opere latis
exigua, ceterum optima robustissimaq. Illa
liquidem de industria ad fortudinem cele-
rutem, egrege comparauerat. Nam uali-
dissimis quosq, decerptos ex iis triremibus ęl

VI.

Clodiam miserat, in quaſi p[ro]ſe ducebat, adhecerat. Onera[que], atq[ui] impedimenta omnia quæ quid u[er]t gravæ & magni ponderiſt eff[us] & importandu[que] illiſ wuſſerat, duri ut non uribuſ modo uroruq[ui] robore ac prompnu[dine] ſed uelocitate agiliu[n]ate q[ui] ſuarum triu[m]uum enan[que] longe ma[i]o[u]r[u]eſ boſtu[m] copiaſ haud quaquam ſi[u]bi formidandaſ ceſer[et]. Eſt in lyquiuſtico mari haud procul genua locuſ, quem poru[m] Veneriſ dicunt euiuſ & noſ antea meminu[m]uſ. In eo Genuenſeſ triu[m]u[n]ef ſex pro conſu[n]tudine mariſ locorum[que] cultu[d]iæ co[n]ſtuerant. Igu[u]r Carola[ſ] quum ſtudioſo curſu[que] exa[cto] pene menſe lunio ad poru[m] ueneriſ appuſſu[n] qui boſtuliuſ præerant triu[m]i[u]b[u]ſ e[u]m procul conſpican[que] improuiſo pauiu[r] coſter[u]na[que] ſunt. Priu[m]uq[ui] haſteſ an ſeu qui u[er]gentu[m] forent au[n]omni ancipui uoluebat am[que] multu[n]dinem triu[m]uum obſtupent[u]ſ. Nec enim aduentare Carolum ad bu[c] ulla ſama pertulerat. Aſt ubi boſtulem eſſe classen, conci p[er]e p[o]tuerunt de ſalut[u]e au[n]omni fugæ ſe ſe rep[on]te emxaſſi[u]me deu[i]dere. & urbem ueruſi curſi arripuerunt. Eaſ ergo, ut p[ar] erat Carola[ſ] p[ro]ſe quiu[u]ſ ut interciper[u]e, annitebatur. Veru[m] ex bu[ſ] quinque ſtructura uelocu[n]eſ frequentu[m] re[m]or[u]m puſſu[n] & ſtudio nauta[r]um eu[n]aſere in c[u]lu[m]eſ. Sexta quum leniu[u]ſ languidiu[q]i, in

L

cedere & quin ei præerant / ne in manu[m] inciderent
hoc[rum] de industria triremem / ad commen
tem impegere Atq. ita ipso profilientem / solam
nudamq. rehquerunt. Eam captam evemari ca
rolus quum uisſiſt& uergente iam innoctem
die ad Veneris portum se contulit. Decreuerat
ſiquidem postera luce ad lutora uſque Cienuæ
penetrare nec ullum benegerende rei caſum
linquere. Itaq. q[ui]primum lux excipi potuit /ui
bienem canere & omnes inarmis eſſe ub[que] Ge
nuamq. uerſus u[er] contendit. Sed magnus au
ſiбо iuida fortuna ſemper infesta est. Vix q[ui]
pe[ro]e Veneris ſoluerat portu / quum tanta ue
torum uis / & maris procella oborta est / ut
non iam. Iuluſ mensiſ [esti]ump[er] tempus ſed
bibemus Ianuariuſ wideretur. Tanto enim
impetu irrumpebant undiq. / & ceu altercan
tes / aduerſiq. perſlabant uentu / ut nec conu
neri classiſ / nec ſuſtinere tempeſtans atroci
tatem quir[em]. Sed omnes nautarum uires / im-
petu uentorum / exſuperante ad terram pro
ruere triremem / inuiſ gubernatoribus cogere
tur. Nec quidem procul aberant / sed ad id ex
tremi caſus / ſeutia ulloſ procelle compulerat.
ut uux mille paſſibus a commeniu diſtarent.
Cucurrerant iam incole omnes / lutoraq. co
pleuerant classiſq. naufragium proſpectatem/

VI

Len iāiam in terram impigendaſtriremefpraef
tolabantur. Audißime prædam & ſangunem
iniantes. Carolus intanto periculo coborta
tuſuſ ad omneſcauſ quantum humana ope
prouderi poterat succurrebat & nautarum
ac militum apparebat utuſ quod aduerſuſue
torum ac maruſum, ceu ferociffimoſ hosteſ
nauuter refiſtebant. Carolo uero ea intenior
cura erat ne clasſuſ molenter impulſa conti
nentem attinger& ſed pelago maguſfidenſ
inaltum protendere conabatur. Dum hæc ef
ſet fortuna rerum tandem ad meridiem ah
quantuſper uentorum imperuſqueuere. Tum
inſurgere remiſeſ ar min uribus remiſq, in
cumbere properant. Ita reliquuſ iam monito/
ſcopuſhq, baud diuturna intercapedine tem
poruſ in altum delabatur clasſuſ. Cæterum &
li recte ad eam partem uideretur consultu,
non minuſ tamen discrimuſ/laboruſq, ſub
oriebatur a pelago, quod uentorum exagitan
one ferueſaſtum, & exestuauſ mare tollen,
ad celum undaſ procellamq, forimdabilem,
excutare. Itaq, triremef uento undiſ procel
loſoq, iadataſ ſalo miruſinmodum concuſ
ſal quaſſataſq, ferox tempeſtanuſ reddide-
rat. Inea difficultate rerum tamq, pernicio
ſo discrimine quum integram ché uerſaretur

L

classif, ingruens demum nox euam terrorem,
adauxit. Quippe nodus opacitas/baud impar slege,
cuq, procellæ credita semper naus/etiam leus
sima ora quæq, perborrenda under facit. Red
duntq, gravorem omnem casum tenebre & fa
cile quodus discrimen/nox impernutem uerut.
Sed quum omnes adueræ tempestans iras nau
tarum urtus & imperatoris consilium supereſ
ſent in portum ſe ſe aliquem Carolus omni ſtu
dio recipere annuebatur? Ita intendens & opus
impensiori cura moniti naute/tandem sub pri
mam lucem. Lyburni classem applicuere. Enim
uero & si classif tota procellarum atrocitate/no
parum pertuliff& incommoch/quinque tame
triremes maxime omnium adeo tempeſtas co
cufferat perfregeratq. ut illarum refarcienday
grana integram diem/apud lyburnum mora
rabere Carolus cogeretur. Dum hæc a Carolo ge
runtur: in qui boſtuli classi præerant illum ad
Genuenſia lūtora præteruerunt. Clochamq. ab
co tranſmiſſaſ triremes/Anchomaniſ maxime
ſignificantibus pernotur. Quamobrem into in
ter ſe consilio miſi existimare ſatius potuere/q
ut Genuam repetentes, patriam ſuam regio
nemq, omnem tuerentur. Caroloq, prouribus
obſiterent. Eoq. illos magis ad hoc alliciebat i
ſpel. quod Carolum quatuor ſupra x. duſtaxat

VI

ducere triremes non ignari ipsi suarum muli
tudine freti si pugnae copia quibus & afferri
certam se wctoriam consequentur confideret.
Itaq. quum se pelago navigaturi dedissent / for-
te prosperoſ uentorum klatus nacti / nam qui Ca-
rolo aduerſi illi fortunatı fuerant / ea ipſa che
quæ lyburni a Carolo acta est / ad Cienuensia li-
tora peruenere. Ibı cogniſt ſuperiorum cheru-
actionibus & quæ a Carolo gesta erant qui ue
illi accidissent caſus & eum aduerſa tempeſtate
perculsum intunora diuertiſſe / illum abduc
rediturum / ut par erat opinatu / inſidias ea ſtru-
ere machinantur. Qunq. liquidem triremes in
portu Veneris constitunt quaſ cumprimum
Carolum uementem conſpicerent ſimulatam
arripere fugam docent & celeri curu Cienua
uerſul contendere reliquaſ uero quæ quinq.
lupra ... erant / cum nauiſi quibus, minori
bus / ua intra rupes abchere / ut omnino euam a
Veneris ſpeculatoribus / cerm non poſſent. Sperabat
liquidem Carolum / uelut aduentus inſinium ſui
perinde fugientes triremes improuide pſequunt
ur i qui illas quæ pridie dederant fugam / foret
opinaturus. Ita facie connectabant in eum mo-
dum in medio circumclusum / nullo illum pac-
to ſual euafurum manuſ. Nempe ut maxime
cupiunt ſic affatim euentura quæque ſolent

L

morialef perfuadere libi. Cæterum carolo loge
aha mens inerat. Namq, ingenio perspicac &
marutmarum rerum experimento fretus/iam
ipse secum hoſtulif classif aduentum/conceperat
ammo quod ſuperiorem procellam illi ſuſſe
proſperam intelligebat. Itaq, & ſtructurol
hoſteſ infidiaſ medtabatur/& ceu ſere eorù
consili gnarus quid agerent quid ſperarent
ſecum ipſe mente uoluebat. Inſtaurat ergo re
paratifs, triremibus quum e Lyburno portu
ſoluturis/rurfum ad Genuenſia ſe litora de
creuiffæ conferre/primum omnium tempia
da ſuorum consilia & quid cuq, ueniræ in
mentem/explorandum cenſur. Probabant oſ
in litora gennenſia redum & ſi quæ ſacul
tal rei proſpere gerende foræ oblata non alp
nari. Nullam quippe clasſem effe dicebant.
quæ impedimentu quippiam poſſe afferre/q
minus libera maris poſſessione fruerentur. Tu
Carolus/quid libi preſagiræ animus/quid de
re perſpicuunda judicare enucleans/minme
dubuare ſe inquit /hoſtilem clasſem ſuperio
ribus uenius proſpere fretam/in Lyquiticum
pelagus concitata navigatione ueniffe/hoſteſ
quoque ſuſſe infidiaſ machinatoſ, graviter
agendum ſenſim/matureq, incedendum &
ab eorum dolis callide cauendum fore. Verum

VI.

triremium prefectu quque in consilium adh
bui erant adunum omnes differentes baud
quaquam imperatoribus sententiam comproba
bant. Non potuisset hostes per horridam tem
pestatem/ullo pacto nauiqare contendentem. Nec
erat tota in classe quinquam, qui Caroli udito
non perniciaciter aduerfaretur. Sed quantum
in omni bello per una duali momentu habeat,
tuSi liucla fortuna reludata fit semper reru
euentuf doc&. Ipsi liquidem minime de arbi
trio deflexus nec fuorum sualiombus a uera
deturbatus sententia quum inuiffum nemine
prodire in hostem audere accurate præmonu
uſſ& classem ordine commundumq. uilfit ince
dere. Ventum erat ad portus ueneris faucis &
eo uſq. mbiI iam hoſtule prodierat. Carolus ig
ne inexplorato facere uer quomam portus
bicaptem ingreſſum nouerat triremes qua
tuor aquohbæ liquidem adutu duali speculatu
re & eorum quæ inſpexerimt ſigna dare, nec
longius progredi ubæ hoſtuleſq. triremes &
numero unpareſ ne ullo proſequantur pacto
commonefacit. Ipsi rei exitum operitur ſub
ſutur. Qui ergo ueneris speculatoribus præerant
ut abutraq. parte ingredi portu coeperunt
eueſtigio qumque hoſtium triremes quæ ut
diximus arte quadam dispoſite pala apparebat

conspexere. Quæ ut primum Venetaſ indere pout
erunt ſimulato/ ut intereof constitutionum erat de
industria panore fugam arripuere. Datur a ſu
ſi ſignum Carolo triremel tantum adesse qumq
ſignificatur moxq. ille Cienam uerſus contende
tel in conspectu prodeunt. Eutum clamor igerent.
Nautæ milites ducesq. uocel mcelum rollunt.
Insequi oportere boſtum triremel meaſq. impe
tum faciundum una omne obſtinaut ammiſ
uocibus depoffent. Tum Carolus ſenſim & cau
te procedendum ratus ſilenum & quietem agi
neminem progredi quum uſſiffe ſpeculatoriſ
ut ad ſe reuertantur. ſigno nautico imperat od
uero earum duæ tranſgresſæ mandata alioſque
longius exceſſerant q. in ſiduis delures cebat boſt/
tris ex maiori classe demiſſa ex ſuſ triremel ul
lal circumuenre & ne ad Carolum redre poſ
ſent poſſent aditum bis interlapere uſſerant.
Quod quin impigre feciſſent non parum Vene
ti duabus forimdimi amicere. Sed urtute & au
dana fren uenen milites per mediaſ ſere boſtu
prorat facientel imperium, uex anxieq. præter
gressi ad ſuſ tandem ſe receperunt. triumphant
ſuper boſtulum triremium ſignum Carolo q
tuilere. Ergo Carolus ubi certus iam ſibi adesse
boſtulem clasſem pernotunt quod ſemper tamen
antra sulpicabatur nec ſe frustrarum eſſe pſago

VI.

animo non iam in portum progrech / fed in ua-
ftum pellaguf libi fore prodeundum animad
uerit. Itaq, collectus ad se suus ut omnibus armi
xi tribus in altum euebi contendant ubæ.
Ratus quod uerum erat / hoffes haud chunus
acturos moram / fed brevi prodituros in lucem
seque, insequuturos omm conatu. Vix iam in
pellaguf prætergessi erant / quum prospiciensu
bus hoffes procul apparere coeperunt. Illi emm
ut d识taſ machinationeſ intellexere / Caroluq,
mare petentem conspiciu ſunt / emicantes ex
inſidu persequendi coepere consilium. Dis tabat
tamen logo ſpacio / & uix enim attente proſpec
tantibus / discern poterant. Quare Carolus ſuus
triremium malus ascendere / & numerum eorum
referre monuut; Illi uſſa exequum inginuotò
hoffues triremel præter minora nauqua nume-
rauere. Itaq, Carolus ad triremium, preſectus /
classibus, ſue primores conuerſus / quum eorum
imperuam & temeruatem exprobraſſ& &
quantum calamantur & aliam / ſi illorù
acquenuntur & uonu / caſtiganu commonuſſ& ne
tandem opus &c. inquiut ut uiri ſint & ur-
tutem ſiquam habere ſe puam / ſtrenue pa
tefaciant. Contendantq, omm ope, ut ex hoffu
um e labantur manibus / & errata compenſent.
Vt ergo depoſiſt armi, remi omnes incumbere

L

omnibus monis. Sagittarius tantum preest esse laqueat, dictaque munis infestere & infudare ubi. Ami maduertebat, liquidem fugientium lagunas ue lociis insequentes, ferocibus, ferri, plusque derrimem inferre sequentibus, quæ in sequentium su gientibus. Quippe quod celeri navigatione elogari semper curis perpetuo precedentibus, pro pincware uero continuo magis insequentes an tecedentibus contingit. Cohortatur bono am mo sint, si utri esse uelint, haud se boestim im petum formidare. Dum bæc a carolo disponunt tur, iam propius accesseant boestis, nec ad lagitæ iactum, procul abest u德ebantur. Haq, quo nam mihi in remorum pulsa & cursa velicita te, speri nubil reliquum erat, magna Carolum, cupido inceſt, ſpeculari classum cursum, & quæ magis sua ne an boſtibus celeritate pittare & noſſe. Ergo ut primum, propinquam conspe-xit, boſtlem classem, suol ut remis ſumma ope inſtant, profiture, e conspectu boſtum, emxe contendant, commonefacit. Parari interea quæ reſitiendis deſſilis labore corporibus, uſu forent, imperat. Impigre naure opus adornirem, emxe impellunt & profitur wribus, con- cutant classem. Nec dum incubuerant, quum magno maris ſpacio, abboſtium classe, Carolus, ſe chifundum conspexit. Quam obrem deſalutem,

VI.

iam fidenſ profuſuſ gaudio / quietem agere / &
defiſtere aliquandu a labore remiſeſ una
cibariaq largiora conferri / canere ubi naneſ/
alacreſq omneſ ſſe ubæ.. Tollitur ingens ab
omni classe clamor / turbe / nautæ / mulieſq
læti / uoces adſidera iactant / ouantium & cla
mantium ſonitu / circum omnia reſonat maria.
Genuenſeſ contra moeſt / anxiq/nibhominus
inſequi properabant / ſummaq ui annitebatur.
Itacq. Carolus eos quoad propuſ ad ſagите iact
accedant præſtolarur ubi propinquioreſ ubæ
lætufiam exchylarantq ſuſ rurſum ingentu cer
tamine / concutare remeſ imperat / in alium que
prouolare. Inſurgunt illi & ingenu alacruate/
iterum remeſ & mare concutiunt. Elabuntur
pro pere & conspectu hoſtum tri remeſ venete
& ceu uoluanteſ in pellagul profuſunt procul
q hoſtilem deferunt classem.. Agiur rurum de
mum iterato quiſ circumferri unum. Caro
luf largiuſ ubæ poculù classuſ datur: reſicu
tur omnium. anim corporaq. Ut propuſ ac
ceſſere hoſteſ in eos tela / bellicaq. instrumeta
iactantur. Crefcat animorum ardor nauiſ/
rurſumq gaudio exchylarau in alium tendu
uenen / inſequenteſ, ludificant hoſteſ. In eu
modum integra ducitur dхи. Genuenſum
in caſſum iactur labor. Ergo Genuenſeſ qui.

L

se frustratoſ ſpe ſua animi remere uribul/irruſq,
conatus ædere tandem animaduererunt/primus
enam iam apperentubul tenebrus/abundi coepere
conſilium. Œuare classe Caroloq, abre permilſis
iphil cum ſiuf se ſe adporium Veneris receperunt.
Carolus celeri curſu/ea node lyburnum uenit.
Exaransq, inde per Pisaſ ad Senatum luteris/om
num.que adid tempus erant ſequita/ principem
patreſq, certuores fecu. Sed qui Pisaſ erant merc
turea grua Genuensel interceptum eo die a ſuſ
Carolum opinari bylaruate profundi & cuutate
ludis ſpedaculiſq, complere coeperunt. Nec pote
rant abomm alacritatil genere nullis enam gra
uoribul parcentel ſumpubul temperare. Quam
re quum aliquandu perſuerarem/afterenulo
q, classem Venetam ſaluam ęſe/obſtinate aduer
ſarentur/infentennaco, pernecuter perſisterent,
tandem re dulciuſ pateſtac, plium naingioz
aduentu/ luteris nunciſq, Carolum in turo ęſe co
gnouere/ demumq, adbuere fidem. Tamo ergo
pudore leuitate facti conſternan ſunt/ranoq, ru
bore perſuhi, ut concluſ edibus/ ad plures duchi
conſpectum prodire hominum/lucemq, coſpicere
formidarint. Nec quidem inuria. Non iam emi
ſalli. quellc bil crimin ſui, urq remere credere
ſic pernecatiuſ creduſ inberere/culpa non caru
Aſt Carolus quum e lyburno ad Iluam inſulam

VI.

unde longo iunere ut nonnunquam aliaſ/ Metho
na greciæ nawgallſ& id loci quod commodum,
reparandæ classi/wendoq, mari ſepenumero ex
pertut norat/ cum uſſa Senatul præſtolari decre-
uerat/tum uero instaurare classem turmaſque
recreare. Vt ergo uenemſi ſupernora gesta reſq,
bono euentu habutæ pernomere/proſpereq. ſuiceſ
hille carolo/& ſaluam classen eſſe ingens paſſum
acta habitaq. alacruas eſt. & omnium animi lata
ſerentat, decreutq, q[ui]p[er]um Senatul/Ludovic
laureanum iurture arq. auctuare Præſtantem
da tempeſtate euem. decem ad Carolum triremes
ducere/easq. conungere ceteræ classi/ Carolum
uero nouo ſupplemento reſectum/rurſum cum
omni classe in lyguſticum reueru mare/& genu
enſium lutora locaq. qua acrioni quare/clade, co
ficere. Fama enim erat/ boſſeiam eſuo digreſ
ſol ſinu/ in Adriaticum pelaguf Carolum inſequ
utuf eſſe. Ciratus Carolo triremium aduentuſ ſuit.
Senatul uero decreterum iocunduſ. Inde quappe
præclari patrandi facinorif occasionem ſibi ſpe-
rabat fore. Itaq. proconſuetudine ex duar[um tri
remium militibus/ceteram classem/robuſtiusf
communure adoritur: dualq. ſupra xxx. triremes
ducens/Lyguſtica repetere maria parat. Dumea
geruntur. Interea princeps Veneruſ qui ea tem
peſtate præerat Andreas contarenuſ vir ſenecta

L

et mente insigniſ ex humaniſ excederat. Quare
coacti patres denouo surrogando principe, cōſul
tare coeperunt, solutoq urbiſ more delectoreſ de
ligere. Ventum erat ad extremum deligentui
delectorum, ordinem & omnes una fere ſma
una consona uoce, acclamare Carolum gelhebat
in eunq poniffum univerſa ſuffragia unde
bantur ferri. Nec ambiguum apparebat quin
Carolus. Venetus princeps cuncti ſententiſ crea
retur. Erat inter delectoreſ tunc Zacharias co
tareniſ familia ſenatoria, non parue perid
tempus auctoritatiſ in re. p. ur. eloquenna qq.
dicendiq arte præſans. If quid iam collegat
mentem perspecta. Neq. enim difficile erat itel
ligere principatuſ sortem in Carolum caſura
animaduertens ſiue quod bono in rem p. ario
que dicere uera eſſe & patric salutaria in
dicare ſeu quod forte Carolo dignitatis mu
dere. fastigium, conacionabundus affurrexſſe
in banc ferme ſententiam orationem habuſſe
memoratur. Immortalem deum testor. P. C.
me bunc locum hoc tempore nulla quid eha
bumanarum rerum, niſi patrie tanquam rei q. p.
nostre cui omnia debemus grata ac pietate, co
ſcendisse. Itaq. q. que apud uol ego bodierno
die ſum uno de pectore in medium allaturus.
Sic ame produita pro inanata uobis benigmitate

Oro Zacharie
contarenti.

VI

excipiens. P. c. in eam omnino partem a medicta
esse intelhgetis. ut a cua rei p. obseruannoffimo
p[er]cupich[ius]moq. ipplus salut[em] omni affectu posito
recto sinceroq. animo prolata sint. Conuenimus
e[am] omnem P. c. ut opumum saluberrimam,
Venetus principem ehigeremus. Videre autem
uideor uel omnium uora in Carolum zenum
esse conecta. ad illum, unum eligentum merte
atq. animum dirigi. Nec quidem inwria. Quip
pe quum inter omnem Veneto[s] cua[s] aliorum,
bona uenia dixerim, nemo uir mehor, nemo
dignior, nemo urtute præstannor sit. Nec eni
ullum esse iudico omnium quos per hoc temp
nostra cuut[s] habet, qui & experimento reru/
laboribus periculare, pro patria suscepni & san
gune fuso, eam sibi dignitatis arcem illud fas
tign cu[men] dignus uire optimu uendicarit.
Quare si pro merito Venetus princeps, deligen
dus fit aut ut locus promercede laborum peri
culorumq. cuquam de re p. optume meruo/
contribuendus uideatur. Carolo zeno maxie
ommum quos iam pridem Veneta cuut[s] ex
tulit, ego profecto adeo debet profiteor. Qd
li omnium uora in potestate fuit mea, inil
lum unum singula quæq. sparsi ulmi[que] et
fusuris. Ceterum quantum mihi nume qdem
uideatur, non ego tantum patres in confereda

L

maxima dignitate/cuusq, merua /quam patre emo
lumentum/arp, salutem /quid ue rei p. conducat
magis, pendendum cenſeo: nedum benemeritos i
mercede afficere cupimus/ patre calamitatem.
infligamus. Cuius ſiquidem honore afficere: P. C.
li digni ſint /recte profecto decce. Sed ſi derrimè
tum inde patria ſentent/absurdum & exuabile py
to. Neque enim cuibus bonos in pernitiem ſed i
salutem ac gloriam rei p. conferendus/inuenus
est. Cogitare nanq, uos & intentiore cura confide
rare oportet: P. C. uobis aduerſum Genuensibus per
petuum eſſe bellum, exardere illud ſeruereque,
indes magis. Venetis uero eſſe neminem/ quod
nuutum & ego animo dicere me/ necessitas ma
gis quolibet cogit, nec ad cuusquam continue
ham relatum, uelum, qui tante mol rerum/eq
peraccommodatus ſit. Carolum ſiquidem unum,
Genuensium malleum & flagellum eſſe: eumq,
urum rem p. Venetam solum habere /quo aduer
ſum tantam bell molem uti possit. Nec enim eſt
apud nos quicquam /li non impudenter ue inſi
cias/ sed fateri ingenuo uera uelimus, qui naualim
marinmarum, rerum perua prudenza con
ſiho ingemo experimento/ animo fide & pu-
tate inpatriam, rerum gestarum gloria magna
nimutareq, ac foelicitate gerendarium quoqua
ilh pacto æquiperandus indeatur: Q, ſi principatu

k.

VI.

deumcire illum uoluerint P. C. domiq. consilitere
& quicem agere rebus urbani demerfum com
pelletuf. Sic emu priscu more principel dece quę
alium quæso. obsecro. per immortalem deum
babebuſ. quem classiſuſ & imperiſ præſicia-
tiſ. Cui tam ſeu & tSEMench bell committuſ
onuſ. Quem aduerſum boſtum uireſ ut turri
& propugnaculum opponanſ. Imminent ceru
abuſ ueſtris acerrim & ſunefuſſimi boſteſ a q-
buſ paulo antea bæc urbiſ in ulumum pene peri
culum perducta eſt. Neque propere quueruſo
aut inſtoſ ferocelq in uoſ animoſ minganiroſ
eſſe ulla iam nobuſ trabi ſpeſ aut fideſ poteſt.
Per tor continuoſ annoſ quibus aduerſum eos
geliſiſt bellum hoc uno imperatore ſolum ex
quo coepiſt neque unquam quouſ alio bacte
nuſ uoſ uoſ eſſe non ignoratui. Eum dum taxat
boſtibus ulti oppoſuſt obicem & ſemper ſalu
berruſum comperiſt apnorem uero eo nemi
nem. Atq. ut præterua prætermutam no ne
nuper eum tota urbe delectum expeditio
mi maruim præſeſt. Non ne imperatore
claus ueſtre delegiſt. Bellum in Genuensel
geruſ ei demandaſt. Rerum ſummam &
aſtionum illi uni maxime omnium commiſi-
tiſ. Non ne nunc il prouobiſ pro paura pro
re p. pro cuibuſ pro liberiſ fortuniſ, ueſtris

.k.

L

aduerſum ueſtroſ inſeſtiffimoſ boſteſ affidue ge-
renſ bellum in classe iam tor menſibus conſipa-
tus in mari uerſatur, inter fluſtus & undal pro-
cellaſ tempeſtateſ & uentorum impenſus inuſtus
& inſeſſus perſtat. Modo græca percurrens
maria, nunc lyguſticum pelaguis petenſ. ſemper
boſtibus aduerſus & umminens & præclari ſa-
cnoris inſenſiffima cura queritanſ caſum. Vix
dum uero poſtremi huus decetu ueſtri obſigna-
to facta est P. c. quum eum nuper me auſtum
a uobis decem triremium ſupplemento/Cienue-
ſeſ penetrare ſinuſ, boſtuleſ quorum pere boras
ſanxibus & Cienueſhia lutora, boſtulemp. regio
nem, quam maxima clade conficere. Quidiget
conſiliu quid prudentiæ quid charuatis in pa-
triam præſeruſ p. c. Quid inſe reſi regni
ruſ. & ſolidæ rationiſ animiſ ueſtris parte facie-
tiſ ſi nunc illum a tam salubri & glorioſo ope
diſtraxeritis & patriam ſperata iudonia re p.
tanto emolumento & benefino fraudenſ. Ve-
cordem ego quidem eum iudico patreſ/ qui
dignitatis alienæ memor ſalutis obluus est ſue.
ſemper, patriæ pietatem, cujuum non glorie
modo ſed utiæ eſſe præferendam ſi um arbura
tus. Neq. enim patria cujuus nata est ſed pa-
træ ciuſ/ quam tuari etiam cujuum ſanguine-
necesse est/nature lege ſernata Atq. haud ſuo

VI.

equidem, quid uſpiam gratiis boſtibus, quid de
ſiderabiliuſ euenire queat, nec quo meliſ illo
rum comodo atq. ſalut conſulere uoſ uel ſi uoto
quidem ſingere derur, poſſiſ nec quod uſi opta
re ab immortali deo ſuppliuſ, quod pro bono,
culmine maximo ſublauſ in cælum palmis, depoſ
cere audiviſ ualeant, aut exbylaratiuſ pro par
to & impetrato letari. Quippe ſolum uiri nome
tam illiſ borrendum eſt, tantoq. unuereſi genu
enſum popuſi ſ terror atq. formiduſ ur qne
minem alium ueneni uuriſ, eque uereantur. Ca
rolo in ahoſ tranſlato uſuſ ingenti ſe ſolicuſi
ne liberari non dubentur: poſſimam, belli la
boris diſcriminuſ partem ſibi ſublatum iuri. Itaq.
ſi Carolum nunc a classe & bello dumotum con
duſerimuſ urbi, baud in diſparem, profecto cum
illiſ coinadentel animorum cupidinem, ineoq.
poſſimum quod maxime uolunt affatum gere
tel morem, non ſecuſ illiſ, ſt ad preſcripum & un
peru[m]m obſequemur. Ille uero non tam impe
ruuſ, ſt uniuuſ rerum exaſtimator cenſeru deb[
]e
qui mature deliberant, prodeſſe boſt obſſe pa
træ uelit. Sauiſacere quippe aliuſ, ledere ſem[
]e
qui non exſtremæ demenſæ puro & Œu[n]d aut[
]e
cluſ tuſ membra rei p[ro]p[ro]t. Œu[n]d rei p[ro]ciuuaſque
tuſ cuu[rum] coadunata, comu[n]do: ceu omm[
]i
unum compactum & integrum corpus. Qui ſi[gn]
]g

L

patre boſtus ſit qui non ſit ſibi Aut qui officiere
rei p. poſtus qui non ledat & cuem Idem ſumus
omnes P. C. Nostrum quibuscumque rei p. partel gerit/
communtim uero univerſum cujuus & rei p.
corpus efficimus. Pan profecto corpus non poſset
quum acque contor queantur & membra. Si pa
tria conflictatur nemo nostrum est qui non
cum illa pariter concedat. Quid autem detestab
luis quid inſanul. ḕ prodeſſe boſt uoluptateq,
afferre. patriæ ac ſibi calamitatem ac moerore
incutere Itaq. li ſapitls p. c. quoad liceat un ume
uta atq. urtute Carolum non adqueuſ & ocu
locum ſed ad ſalutem patriæ ad graminora rei p.
pericula conſeruandum decernens. Sic enim &
rei p. conſuleuſ & cui quoq. opume meruo accu
mulabuſ ſloriam quod rei p. preſidium in eo
potissimum ſitum eſſe pateſcatelis. Neque quide
inferior eru Carolo Zeno dignitas quod patriæ
ſalut abco pendeat. ḕ quod ſuppremum magiſtra
tum adeptus ſit. Optimoſ quoq. uol & pruderet
declarabuſ cujeſ qui & honore afficiendum &
egregue merentem cenſueruſ & in emolumentu
preferentes patriæ uobis illam omnibus ponore
udicaueruſ. Muneribus quoque publicaſ procu
uſque urtute & opere ac rei p. comodo rectiſſe
distribuſ niſ curaueruſ. magiſt. q. poſterganſ ce
terarum rationibus rerum ſuenetæ urbi q. ſaluber

VI

rune consultum iri. Non sunt liquidem æque bel
li & pacis artes. P. C. neq. tam foris q domi quisque
idoneus est. Disparet sunt regendis urbem. & conse
rendi præli ranonef. quibus quum paruer Caro
lus ualeat. equidem uelum in re p nostra Carolos
œpluret esse. Sed ualebunt alii urbanis aribus, &
domi rei p. usi poterunt esse. qui bellichea minus
calluerunt. Q. si plurima nunc carolos necessitas
nibus rei p. promptis haberens. P. C. equidem ipse
inter omnes uobis potissimum audivi forem. ut
maxime bunc urbi principem deligerens, sic pla
ne & solatio cimum & emolumento ac salutem ur-
banarum rerum & præclari uri meruit simul
consulere ualerens. atq. insuper ref. p. bellicis in
rebus optato præfido non careræ. Sed quum inter
omnes unum illum solum esse cernat, ad illud
potissimum opus eo uobis utendam consuerandu
q illum uobis suus censeo. P. C. qui patre quod
maxime salutariis & necessariis sit. Ita q. quid
plus bello q pace plus foris q domi prodessi rei p.
possit quia tam imperuus rerum ambigere potu
quem nullo ille sit impedimento uoluendus nullo
implicandus & obstringendus unculo. sed omni
magis nexu soluendus sit. quo promptus & expe
dimus ad bellum unum & rei p. necessitare queat
intendere. Iguur ego patre non solum nunc il
lum bunc principatus oneri non alligadu censeo.

L

officio adhuc nec ulla exercere belli munia, sa-
culata essæ. Quæ ut a Carolo animaduerit, ut
ingruentibus morbis ne indererint, improu-
se-laberentur, res, opportuni consulere mede-
lis statuit. Itaq, quum aliquandiu pensoare,
animo subiit mentem, utam illam salutem ra-
tonem fore, si constructæ in Castellis penem
& erredæ frequentis, lignæ turret, perq, re-
gionem, locorum opportunitate servata chis-
posuæ, militaribus complerentur, ordnibus.
Nam eo pacto, algoris & umbrium uum, tolle-
ratores, multe & inde facile, aduerum irv
pentem propugnaturos hostem, & obfidiom,
baud magno negono, sedulo inhefuros. Eam
anni sui rationem, quum inconfilium pro-
tulisti, ubi approbari collaudariq, ab Im
peratore & copiarum ducibus, iudic nulla in
termis, mora, opus adortus, adhibita cura,
ministrorum, atq. opificium frequencia,
brevi coeptum, ab soli, distributione per ca-
tella multibus, equestribus, pedestribus, co
piarum ducibus, ut res exigere in debar, in de-
obseruare & frequentis, diurnis nocturnal,
q, agere cultudial, docuit. Nihl quidem sals
brius, excogitam a Carolo potuit. Quippe eo
confiho, non solum illeful, exercitus confer-
uatus, sed Potundæ Pataunæ urbis, poclara.

1X.

occasio redditus est. Tecti s liquidem turribus
milites, ingruens gelu, fragore, uentorum &
ambrium, equo perferre animo poterunt,
et erumpentium hostium impetum non soli
subfutuere, sed manu conserta, acriter pugna
ter profugauerunt, ad portas, ulque urbi est
sequi ut plurimis interceptere infugam, co-
uerit, propullere in urbem, tantum, tèro-
rit Cararii milibus incussere, ut minime
deinceps tam crebris erup tionibus pro arbi-
trio crassari auſi consilere intra munimen
ta, compellerentur. Et Carolus quidem in per-
lustrandis sedulo militum operibus no, im-
piger erat, sed singulis frequenter turribus
obsequant, obseruari adiutus, uigilia agi, spe-
culum muti, caueri abufidus, ſeruarique
ordinet, & ut exigebat, reſ excomponi com-
monebat. Atq. ut in eam partem succederet
cuncta prospere infaugata diligencia, &
laborioſo opere, annitebatur. Nec media n°
uigili parcere graue ducebat. Sed ſepe ubi
opere, prætium cenſuſſ& integralia nodis,
agebat in ſomneſ. Ad ſeruandam uero Ve-
netæ rei, p. fidem hortari milites impetior
ili semper cura erat. Quid illis conduceret
quo pacto consulere fœglorie quirent qui
bus uncibus obſtringerentur, blanda orione-

commemorabat. Proponebat præmia, grantudinem
Senatus, urbis opulennam ponebat ante oculos.
Pollicebatur plurima, & ipse quoq, ut eos in rei
firmare & fidem exre familiarium sua, bularuer-
ubi opus erat multa promebar in chief, liberaleq,
se ac comem multibus exhibebat. Quod si caufas
ad ipsum, controuersialis, deuhiffent multus
æquali illius prætabat aureus & bemigne illo exei-
piens, controuersius iustum & celerem exium,
dabat. Diffidentes animus conciliare, concuataf
fedare rixas, satagebat, nec diuui, muncem in
fetis, perfecuerare illof, patiebarur. Opiume me-
ritos uero urtetq, ac probitan deduos, itre-
nuosq, armis & celsi spiritus multus, tanta cha-
tuate, complectebatur, uia se se illius exhibebat,
ut fratrum & liberorum ducere loco. Dicte
plinæ quoque, multus, accuratus, erat cultor,
eam, exacque seruari, intemorem adhibebat,
operam. Iraq, transgreffores, facnorosolq, ac
uecor def nebuloles, ammadueru pro dehda
ratione uolebat, eo pacto tamen ut seuerant
rigorem, plerum, manuerudine temperare.
Nihifforte, quid gravus & permicofus emerfis
set ubi rerum locorum temporum, hominu-
que rationibus mature penans, deuiffet, rigidi
us undicari. In bunc modum disciplina serua
ta, Patauum in chief acris pramebatur, & comear?

IX.

inopia compleuerat urbem Torquebanurque
continue magis necessariorum rerum penuria
paratu. Quippe nihil importari obdiligentem
Venetorum obseruationem inima moema pore-
tat. Prater cuel præterea solitum, popularis
uulgul tantum mortalium examen et tota
passim regione undichurben confluxerat ut
exbauret brevi potuisset quam amplissima
copiam commecatus. Nec ulla tam ingenii anone
vit latius esse toraudee anxieq, commessabuchs
& semper hancibus corporibus quare Nam &
umenta, paftv alere cupientes ne media con-
lumptus detramento afficerentur, duphici one-
te præpedim eos necesserat & quum parare
sibi tum umentis cubus, haq, propior extremo
periculo reddita erat, ref. haud que duntur ob
fisionem urbis indebatur lanura. Dum ea esset,
fortuna rerum parum abfuit quin comono
maluaris in exercitu orta, tot ad eam chem præ-
clare geta foedaræ. Sic sunt semper prompta,
pericula & uergentes in malum caufus. Absol-
uerat, liquidem se unperatorio munere Mala
testibus Imperator quem initio præfectum ex-
cutum diximus. Eiusq, loco Paulum Sabellum
nobili & Senatoria Romani vrbis familia,
luffecerant. Veneti. Virum quidem & perua
gani nominis & imperium peritum rerum.

L

In exercitu compluret urtute ac nobilitate præf tantel ordinem ducebant. Arq. inter reliquias Aq lam comitEL habebantur præclari. Sic enim eos ab Aquila Bruniorum ductantel origem uo cabant mulieb. Hi aduerful Petrum Polentam alium copiarum ducem illius uel opibus uel uribis uel nobilitate non imparem / gravet imnicibus exercebant. Igitur occasione suborta, quin se primum probris & convinitis lacerassent tande adarma prorumpunt. Concurrunt urung acut erat nec animis nec maribus temperam. Orunt inde tumultus in castris clamor ualidus obstre put undiç. Ita paulo momento brew totus furit & perturbatur exercani. Accurrunt frequeris ex omni ordine mulieb. Ut cujus cupido & affec tus erat suus quisque ferre open satagt. Nam hi audivitare & opibus fieri totum fere exerat tum suus dedendum partibus animorum concilian one diuiserant. Quippe uel um uel alteri partum pene omnes faubant. Nihil iam in hostel gerebar exercutus sed inter unum fere flagra bar bellum seque, mutuo mulier lacerabant. Ita feruescentibus inter se odnis ut nec ipsis fac tionum principibus cederent complucel. Nec a sanguine civili aberant procul consertur, continuo atrox prælum uidebantur. Impera tor Sabellius tanto discrimine ut par erat.

IX.

permotus rem ad Senatum referendam cenflu
ut Itaq, exarauſ rapum luteriſ concutare ſech-
tioniſ reddere Senatum cernorem curat. Quo
in ſtatu ſint reſ quid agat exercutuſ quid ſv-
roriſ militum peruaſeru animoſ pandu. For-
te per id temporiſ ab exercitu Caroſuſ aberat,
curabat q. alio loco quæ maxime proſpero
euentu rerum præſtarent neq. ad bucc illi mi-
luareſ pernotuerant, interſ imo moriſ Senatuſ
ergo ut rem accepi, gravi periculo terruſ,
promptoſ repente ad Carolum nuncioſ aduo
lare iub, imminenſq. discrimen perſerre. At-
q. ut propere iſe ad exercarum uedul pernno
ſo succurrat morbo conalianiſ, ſi id efficere
humana uis queat animiſ labantibus conſular-
rebus cumulata enam exaggratione poenam,
imperat. Iguiu Caroſuſ rei quum gravitate
tum novitate improwiſq. perpulſus malo ue
lox ad exercitum properat, estuanteſ offendu
copiaſ accenſoſq. in pugnam comperit animos.
Tum pauca pro tempore cum Sabelho colloqu-
utuſ ut ſedionuſ originem & rerum cauſaſ
agnout acciri ad ſe q[ui]primum fac[ionum] pri-
cipeſ duceſq. copiarum uillu/ eoſq. bunc imo
dum affarui eſt. Exaſtumaram voſ o vii pro
generiſ claritudine proq. vſu & experimèto
quum militaryum tum humanarum rerum

Oro. C. ad Pricipes
facionum.

L

moderanoribul esse animil / neq tam affectu qu
prudentia regi. Ea enim est uera nobitat / que
cum urture conuncta est. Neq quicquam ta
generosum urum dece qu animi tranquilla mo
destia & gravitas actionum. Sordet ut quippe
quæsul inclua propago longum / nih decora
morum dignitate su conduta. Sed numno ue
reor ne forfian lim sententia fraudat / quæ
uol intuerat / uque adeo spiritibus concerato
ut prudens / moderationis & rationis habet
nals penitus exculfisse indeam. At vob salut
dedua nobil continuß & fide / debuq. Vene
tam in rem. p. pietal / & complicare manu / ac
uncte dextrere quibus uol ut animorum pi
gnoribus certis, uadibus obstruxi / An
ignorant quantum cladis / quantum penecul
uestra hæc discidia. Venetis perferant. quo emo
lumento / qua uoluptate sedinque uestræ men
tet & manu afficiant hoffet. Conchatis enim
pacatis, uobis Venetis Senatibus non tumal
tuantibus & diffidentibus egæ. Non ut uobis
& inter uol. sed ut Cararienibus inferrenb bel
lum stipendio adscunt sibi. Armaq, & ures
uestris ut in hoffet protenderem maluesur
non ut sibi inuenim lacerarent mercede con
duxit. Neque enim minu cord est nobis quæ
ultra serere prælia. a quibus mille fere annis

·IX·

immunem expertem, unguisſe gloriari, cui
tal Veneta poreſt. Neque enim nos latè & qu-
tal calamitateſ cire atq. infligere queant in-
testina discidia. Concordia quippe tenueſ im-
to reſ exauſtal & propagatal ſſe. discordia &
collapsal & fundatil excurpatal & apud maio-
reſ legimus & ipſi undimus & experti ſumus.
Neque ullum eſt tam ſtabile regnum nullatá-
fixa ſolidaq. poreſtal que ſi discordarum ince-
cho flagre, conferuari diutinſ queat. Quo ſtu-
do quibus laboribus difficultatibus ſumpubo-
ad banc ufque diem hoc deductum ſit bellum
videns. Septa clauſtra ſuperawimus. penetraui-
mus aditut. Vrbem obſedimus. turreſ errexi-
mus. cultodialis obſeruauiimus. cuiratem cōmer-
tiſ intercluſimus. commeatum probibumus.
regionem percurrimus ſerro incendioq. paſſi-
ualtaumus omnia. In urbe conferum curſi-
q. configere compulſus incolat. Terrore &
conſternatione, cunda compleatim. Ad extre-
mum periculih tandem Patauam cuiratem ad
duximus. Fereq. iam adultumam deſperanone-
compullimus hōſteſ. Exbaulſa propemodum.
am ſunt in urbe omnia. Foeda ubique & bor-
rida calamitaſ imago reddita. Penuria pri-
mum hunc famer incussa eſt. Eſuris eſt quide
amodo in tabum uerſa. Ad extremum tande-

L

o sibi belli peruentum est. Sudorbus & uigli
is foelix excitus datur. Præmiorum iam nobis &
indoriorum gaudia manent. Quid agitur iugulo
viri, quid cupit & quid temptant. Quid seuls
furor autonitos occupat animos. Quuris in
hoc tem ad bellis iam prosperum excitum con-
uertenda sunt arma, uire quid, retorquetur iu-
uos me & infesta quæ gerere decer & in
Patauus pectora muicem exercerit. An fert
anum, ut prospere gesta, leui momento,
perucaci corde foedare. Tot sumptus labo-
res uigilhas, mediaf, difficulates lacere in
cassum, tot conatus & postremam foehus vic-
toriam spem, irruos reddere. Vbi nunc sunt
sul limes illi & celsi spiritus uestri nobilissim
viri, quos præstare pareß claritudini generis
decer. Vbi nunc generosus ammorum cor-
porum, vbi moret, vbi decet, condimenta
q. nobilitatibus virtutis. Vbi prudens, neru-
us alimentumque, urtutum omnium. Vbi
fidei invidia quæ uos possumus. Venetæ
rei p. dedicant. Paciemus ne quæsio forus
simi viri calpa & scelere vestro perucaci
bus, & obduranus cerucibus tot menüm
opera, una hora corruere. Ague igitur ob
secro generosus duces, liquid præclari ammi sibi
utuus & fidei, & ueræ nobilitatibus uobis est, nunc

IX.

ædite, nunc afferte in medium. Arma depo
nute, nam sedate, conciliate mentes, paccate
infesta pectora, exinguite odia, rixis, probris
q, excitum date, reducte inuicem in granam,
pristinam, beniuolentiam, mutuo reuocate.
Rei p. nostræ mubis, hæs omnes, quæsò precor
donate inuirias. Date hoc nunc præcibus me-
bus, affecte orantem ne spernite. Plurima ià
quondam uobis Imperavi, hoc unum modo p-
petuo debitur, sìm uobis. Qd si id omnino
fieri repente non queat, ad breue salte rem
puf mei grana intermiure iras, ultumam, quæ
ciitoriam, quæ deo propino iam imanibus
eft perturbare nolite. Si quid enim apud uos
Senatus venetus, auctoritas habet, & digni-
tatis, si quid ego uobis cum amore inuol meo
ualeo, hæc a uobis impenfissimo studio pen-
mus, hæc impetrare contendimus, hæc ut per-
mittantur, nobis atq. ut non frustra peciem
mus, æquum esse, uelstris, officiis, muneris, quæ
censemus. Quum oranom filenno tuliss & finem
Sabellus & pleris, alii qui forte aderant ve-
neti. Senatoreſ, paucis, qui factionibus abſis
nuerant copiarum ducibus, plurimis ulloſ in ea.
sententiam bortabantur. Sed quum illi pro
nus capitibus terram defixis luminaus iuie
rentur, & sev erroris rubore sev rigiditate

L

quadam animi pristino adhuc odo pernecatoer
in berente, nubil ad ea quæ dicta erant, refer-
rent. Tum Carolus rursum ad illos uerus plus
rumisq, inorum cordis atrocatem iucerus
monendo suadendoq, tantum mualum ut se-
dare aliquantisper feroceſ animof intermu-
tendisq, paululum contemnibus, redderet
pronof. Ita bumeſtribus indumſ delimito/mu-
ugatoq, ſauſ warum aſſenturi dænum
pelleti ſunt. In bunc modum imminenit per-
grau periculo obuam uum, ad reliquaque
persoluenda belli muma, promptus exercuſ
redditus eſt. Sed iam eo rerum peruentum
erat, ut ferre denceps miferabilem famiſ at-
cutatem Pataumini non poſſent. Nihil alimenni
reliquum inerat, omnia quippe enam uſui
bumano abhorrenda consumpserant, exire-
maq, deſperano occupuerat animof. Nam
& odoramentorum & ulicorum frequen-
tia urbe fere tota uulgauerant morboſ. Ita
q, frequentem interdi noctuq, connuſ a
gebantur & querelarum uſ ingenis eſſere-
batur, probraq, ac malecheta iactare inprin-
cipem populus coeperat. Craſſaburq, millo-
ocho uulguſ, euıſq. Tyramnudem incuſare,
omnemq, bellis ſueq, calamitanſ ſeuıem,
in illum conſi cete quod tot cruciambus iſpiſ

IX.

culpa contorquerentur, quod electi reclusi agrif
privani /spoliani fortunis quod tandem iecha,
exbauiti, uxor comprimerent / spirituus & iam
leto propriore adultum periculih compellere
tur. Nec in bis quidem diuturnior mora acta
est. Sed de permitenda Venetis urbe consilia
pallim haberi coepit. Quæ ubi primum clam
coaliere inde solidius animus inbeherunt, ple-
riq. cuius auctoritate infligit quod fide apud
populum supprema erat ad carolum accesse-
re & de rerum statu deq. sua in Venetis fide/
plurimo sermone confessi necnon de Prin-
cipali sui Tyrannide multa conquesti. Comme-
morata enim verustissima obseruantia genit
& cognatione quadam ac propagacione ori-
ginis quod Venetis inde magna exparte pro
fluxibus creditem est tandem acceptis datisq.
conditionibus urbis Imperium Senatum Veneto
derulerunt. Potestatemq. ingressus Imperato
ri ac Legato exercituiq. fecere. In eum modi
Pataua vrbis Venetorum infide sulceptra est.
Verustissima quidem ac regia cunaque cujus
originem etiam a Tionano Ambenore pro
didere Scriptrores. Gynnasium disciplinarum
omnium & opnarum arium, structura
& moenium opere infligit ac fama orbe tota
percelebrat. Cararum Princeps quondam Venetis

t

amicul ac filius Venetus perductus. Carceriq,
ac Vinculus adactus est. Vbi paulopostobire
coactus mortem Imperii & vite exitu nulit.
Ingenti profecto humanæ fragiliorum & mu-
tabiliorum exemplo. Quippe quod monerenof
if exitus præclaro documento potuit, nulla
tam clara nobilitate, nullis opibus Imperi o glo-
ria efferri animos oportere. quum leu mo-
mento prolabi omnia ruere decidereq in-
præcept queant. Igitur Veneti tam Insigni
vrbe ponit profusa bylaruare referu sum.
Supplicationes, granarum actiones Im-
mortali deo, solemnibus cerimoniis edidere.
Arq, exultano ad pluref chef passim purbem
acta. Demde quod ad Pataunis annibar
res, uertentes animos quanquam exacto
bello Carolum tamen perfeuerare in magis
tratu & tum fiscalibus nuribus racionibus,
Pataum erari pernoscendis componendis,
intendere animam. Tum enam liquid rehç
caufarum fore, cui confuli oportuiff& cura-
re illum & exequi Senatibus decreunt. Adhibi
tus, ex senatoribus illi collega. Ceterum,
Carolus quod res haud quacumque perardua
widebatur & graniora illum diu urbe ablen
tem in patriam revocabant, minime demept
persifere loco sed abdicare se maqratv cœpit.

IX

Itaq a Senatv perluteraſ penta Vema impera
taq, Patauio diq reſſuſ, Collegæ neſonium euſ
cemochq rerum curam / liquit: Iple Venenat
ſeando amne perueſtus a Principe patribus
q ſumma gloria concelebratus eſt. Gratuq ills
acte quod partum Patauine vrbis imperiu
ſuo tum 1 ingenuo/ confihoq, tum labori ſudo-
riq, ſuo aſcribendum profiterentur. At collega
quum deſtinata exequu adorunt diſquirendi fil-
calibus erari Patauim libris ſedulo incubuſſ&
nec recenta modo ſed multorum armorum.
rationibus reuolunt reperere & exacuſſime
uetuſtora quæq, animaduerunt/ aliqua libror
parte inſcriptum/ Carolo Zeno quadringétot
aureoſ nummoſ/ numeratoſ eſſe Sic enim filca-
leſ principi Patau Scribæ ad rationeſ pridem
retuliffé wdebantur. Frant autem 11/ quofaſt
aſtam Coloniam, exuſanti Carario. Carolum
mutuo dechſſe ſupra memoraumus Quoſpri-
cipem non immemorem beneficn/ req. ipfa
deum cum/ ut par erat perſolui Carolo etna
obnuec reſuſtanti/ uſſe ante reſuſmus. Ira
q incertum qua mente ductus ad decem uroſ
ille rem deſulit. Eſt autem il magiſtratus Ve-
neta in urbe ſuppræmi Imperii animaduer-
fionisq in quosque pro arbitrio faſ ei poterſ-
taſq, eſt nec appellandi abeons, facto decretoſ

L

in illi permisfum. fed adeo perperuo ratum est quod geflere ur nec in ambiguum ueri nec uere ne an iuria geftum su cognosci Nec reſcendi fac tum ullif unquam aut ſeculif aut cauſiſ quear. Igrur Decemuri ur perluſtrauere libroſ ſcrip turamq. inſpexere exbſi ſuere plerip. qui baud aluer perſpecta re in legem inediffle Carolum. cenſerent. Eſt enim ueruſ lex iam aſta apud Venetof promulgata quæ Venetum euem an nuum cenſum ſtpendium ue ab extero abexre to capere principe uerat. Accipientem Senatv magiſtratuq. ammoueri probiberip. iub&. Quare audiri Carolum placuit ſcriptureq. ab eo rationem exigere. Proſectuſ ergo ad illo Ca roluſ ſerio rem pandu ordine ur gefta erant cuncta doc&. Aſtam quondam Colonia pete ſe pro eo magiſtratv quem in Galliſ admi niſtrauit Franciſcum Cararium exculante ea in urbe conueniſſe. Vi amicum & Senatvm gra tum Senatorem q. Venetum salutasse. Indigen ti quod patrio ſolo Imperioq. carebar ſe quadri genta mutuo conuſiſſe. Anxump. curiſ & Inopia præſtum reſpiratione baud exiguæ con fouiſſe munera etiam plerap. in ſuper addua abſe. Dum ex Galliſ redire in patriam Carari nomme ſibi neque peremi neq. uolenn fedob ſunare etiam reſuſanti & plane iuro redduam.

IX.

mutuaram pecuniam esse: Cæterum se in bene-
ficiorum munerum quoque congestione haud
unquam ille cessisse. Certaſſe plerumq. cum illo
ut cito Veneto & amico demeruit. Ingenue
se posse fateri neq. ire inficial nuncquam se ab
illo ſuiffte ſuperatum. Hæc a Carolo magnifice
libere op. nulla ſuspicioniſ umbra occupanteam
mum prolata Decemuris ſunt. Et erant quidè
illorum pleriq. quæ audito Carolo rei q. cogni
ta ſerie ſanſi ſibi factum putarent neq. reum
modo legiſ non esse aut animadueri in illum
ex lege non oportere. Sed laudatione quoque
afficendum cenſerent. Facile enim quod ueru
erat perſuadebant ſibi neq. aliam inparre uer
ti poupſſe rem credere poterant. Nam Franciſ
cum Cararum apud Galeazium in Subrium
Ducem diutus exuſſe Carolumq. apud eum
dem habitum esse ſummo honore conſtare. Ino
pia rei famiharis in exilio obſtrictum & pecuni
ſ exbauſtum credibile quidem & uero ſimili
mum esse: Carolum ſemper natura liberalem
& ſplendidum tum pouſſimum quum locuple-
nor uidebatur ſuccurriffc amico haud ahem
ab illius moribus & institumone uideri. Eum
quoq. ſemper plus gloriae q. pecuniarum per
cupidum ſuiffc neq. magmpendiffc foruinaſ
accumulandis q. pecunis ſtuduiffc nuncquam

L

Sed illaſ/ ubi reſ exegiſſe, ſacile & magno cor-
de profudiſſe. Celsi & magnifici animi qualè
Caroli ſciant eſſe confueiſſe, plus dando qùe-
capiendo letari. Ingentem quoque aurium
Genuenſi bello in rei.p. uſuſ abeo largiter iacta
eſſe. Inamicorum largitionibus plurima abillo
confuſpia, haud quidem eſſe obſcurum. Ma-
giſtratu quoque Patauo poſt captam urbem
ſe ſe abdicasse Carolum, neq. diſcunendis era-
rii ſupputationibus intereſſe, uoluſſe, munuſ-
q. id ſpreutum abeo, libero animo eſſe. Sereni-
tatem quidem menſi, liquide præſe ferre.
Et innocentia iudium exploratiſſimum,
atq. integritatiſ ſinceritatiq. ſue, uahidiffi-
mum testimonium eſſe. Si quidem ſi conſcien
tia ulla minus recte gecte rei, diſtinuſſent
animum, potuſſe mito magiſtratu ſacile om-
nem huiuſcendim notam, obteri rere. Efficere
q. pro uoro, atq. arbitrio, ne prodiro & inluem/
uel conſumpni, uel deleti, quod non magni ne-
gom erat opus, fiſcalibus libris. Conſciol crimi
nif ſui nullam occasionem uelandi facinorſ p-
termutere, confueiſſe, quin extrema quæq.
ad purgandam omnem in uſte note ſuspino
nem, aggredi & tempiare ſolere. Carolum ta-
te prudentia, tanu nominiſ uirum, no uſq.
adeo menue anonitum ſinſſe, ut tante moli.

IX.

rel. e pectore delapta illi excidiff& animo nec quenquam adeo rerum omnium imperitum existimare id/ aut credere posse. Cararium. præterea tunc quum & mutuo nummos ac ceperit reddiderat, non exterum principè/ non alienigenam / sed Venetum Cuem / Sena torem, ac carissimum excuiffe. Venetæ rei p. Nullo unquam gentium ure/ nulla lege/ nullo more maiorum inter eius modi inter dictum commertium esse / Decuiffe cuem cui/ amicum amico inaduerfa fortuna ferre opem / idq. ingenti pietatis munus / laudi & gloriae attribuendum wideri. Licuiffe illis præterea, omm diuuno humanoq. ure/mumo inter se de beneficiorum munerum merito rumq. concertatione contendere. Neque bu wiscemodi benefici granq. animi munia uſpi am gentium uel apud ferol quidem/& indo mutos barbaro/ ulla interdicta uel lege/ uel consuetudine unquam fuiffe. Magis quod gloria dignum Carolum wideri meritoque mercede afficiendum quod rei p. immittatuf exemplum Franciscum fauore ac mutua charitate beneficiq. complexuſ ſit. Non enim tam priuata q. publica cauſa amare qui u derur eum / quem ic circo am& quod ame/ a patria / Nam & deinde amicitiam Carolo.

L

cum rei p. uoluntate mutasse. Eo emu uſque
amicum uoluisse illum ſibi quoad patruæ fu-
ſſe amicuf. Rei p. uero benuolentia ſullata,
habuisse hoſtem & acerrimum meum bellu
gessiſſe. Quantum enim inſudass & quantum
mingilass & eo ipſo Patamno bello ut illum
priuare imperio Venetaq, reſ. p. ut foehu
ter actum eſt glorioſa victoria povercur
promulgarum paſſim & peruaganum eſſe Re-
ſonare adhuc in auribus hominum ea peſoma,
quæ Princep patreſp, redeum Carolo deu-
lifent. Quod ſi præmiu illum ullif Carariuſ affe-
ciſſe facile quidem ipſum poruſſe uel diſſua
dere uel diſſere bellum aut definere omno-
uel ſaltem langiudiu gerere ren. Ingenuum
conſilia ſtudia curar uigilannam ſedulatue
unietam gerendarum prouidemnam rerum
optimi & sandiſſimi anumi documentu edere.
Itaq, quid aduerſum illum obi quear aut q
nam pacto commiſſe in legem nulla expe-
nderi. Nullum quippe induum argumen-
ueſtugium, ſue ulluſ uel leuſiſimæ culpæ
conſtare. Hæc atq, homiſcemodi plurima q
recto udino libero ſoluoq, ab omm affedv
anumo erant inmedium efferebant. Neq ipe
tendum euem talen preclare de re. p. meri
tum imuriaq, bac nullo pacto afficiendum

IX.

cenſebam. Sed miſt banc paritem aliorum opini
mo qui damnandum Carolum undicabant. ha
q. placuit midisse in legem, eſſeq. legiſ reum.
Proprierca Senatum illum magiſtratuq. amo
ueri uſſere decemum arq. in ſuper biennam
lem carcerem adhecerunt, quo magiſ animal,
q. legiſbus tuliffe ſenieniam underentur. Inge-
ti igitur conſternatione omnium animi, hoc
pergriavit & indigno caſu confecti ſunt. Mod-
taq. univerſa cuntaſ reddita & uelut iſpubli
ca orbitate ſugubri ſqualore referia eſt. Po
puluiſq. omniſimpruſi egerrimo & iniquiſ
limo anumo rem pertulit. Et quanq. magiſtra
tul panor & reuerentia, obterreret animoſ
linguif tamen & uocibus temperare non po-
terant, quin liberuſ meniſ conceptuſ eſſer-
rent. Itaq. peræſſel & Templa, conuentuſ æde-
re probia in Decemroſ iactare. Caroli univ
tem ferre adſidera. ſuſ gestaſ ubiq. reſ ſuſ
pro patria ſanguinem in uictam in patiarn
ſidem charuaremp. prædicare. Nullum ſi
milem in re. p. Veneta ſuſſe unquam tania
terre mariſq. bellu & paciſ artium perma
præditum. Neq. unquam ſuiurum dicere.
Inuria illum perperam & inque damnat
conclamitare. Neque ic carco quidem quod
deliquiff& in legem ſed quod numum iam

I

auctoritate ac dignitate creuiss & Euluf utu
tem, gloriam beniuolentiam omnium, supec
tam & inuifam fuiffe pluribus qui se impares
meruit, posterioref semper honoribus futuros
intelligerent. Ic circo tollendum cum ab oculis,
& conspectu curiæ, ammouendum, Senatv
censuiffe, ne tantæ claritudinis fulgore con-
funderentur, & ipfli prioreſ euaderent, quos
ahoquin sequi procul oportuiffe. Singtels am-
mu corpori fortunarum, doreſ quaſi Im-
mortalis deuſ in eo viro accumulare congeſ-
serat, inuidiam illi perniciosiffimam excutas
ſe. Reſ quippe inflignuer gentas & præclara
facimora, maximoſ ſemper animi rancores,
atq. ingentem inuidiam, conſclare inter ho-
mines confueuiffe. Nullam ſiquidem ignam
ſocordæq, emulationem habem solere. Vir-
tutem uero ſemper patuiffe inuide. Eam
eſſe in rebus p. coem peſtem. Id ſemper ei-
numis in rebus humanis moleuiffe. Vrauer-
lum præſtantiffimof in re p. viros, œmuli at-
q. imporentis animi quip confurgerent cuaſ.
Sic audiviſe quondam ſe apud Romanos p.
Coriolanum, M. Furium Camillum. P. Scip-
onem, clariffimoſ & præſtantiffimof viros
quibus plurimum Romana vrbſ debebat.
Apudq. Chartaginensel Hannibalem cuiu̇n

IX.

inudia, patria & magistribus pulso, sumis
q in iuris fuisse affectos. Pessimum id iuris
in rebus p. magno earum delmento serpere.
Ea quocumque numero dignissimis suis &
strenuissimis cuibus atq. Imperatoribus spolia
ri. Carolum Zenum Parentem, Liberatorem,
Conferuatorem patris, qui suo fudore, labo
re, sanguine, Ingenio consilio, tantum illi
emolumenti, tantum salutis decessi, etiam
victoriarum congeffissi, & tantum subegiſſi,
boſtum, & tantum vulnerum, pro cui salutę
ac dignitate tuenda, perculiſſi, & tantum pro
ea sanguinis effudiſſi, ut plureſt catarcesſi,
membra gerat in corpore, nunc in rei p. clade
a paucis inuchis & emuli, cuibus datatum,
eſſe, quali censum a Paduano principe acce
perit, qui non opet modo suus, sed utam Cen
tief pro patria dare non dubitaverit. Coſic
tam eſſe caufam, falso calumniatum, & inſi
mulatium eſſe, neq. credi quicquam minus
de illo utro posse underi. Qui pecuniarum ſep
contemptor, salutem atq. emolumento patris,
fuerit, & gloriæ dedicatus, omnino
aerate ſua, omni studio, & amicis uribus inſu
darit. Anteactam quippe utam, & strenua gef
ta, & præclara faciiora, egregium innocen
tuæ ſue documentum præſtare. Neq. accepius

L

quidem a Carario nummofes fed magnis pro patris,
fusof / sparfumq, late cruorem / quæ rei cimum
in eum animof concitarum / illi profecto pon
uſ offuſſe underi. Liquidam eſſe rei banc &
terguerari non poſſe. Quin enim & carere
adhectum eſſe quod ſupplium lege non de-
cernatur: uſi quod ſe continere non ualluſ
ſen, quin actum & affectum menſi eſſera
quali ſola animorum egressu di me irrepui/nó
nire per moni id facere voluſſe underentur.
Proinde plus illoſ calamitanſ Venetæ viri in
ſluxiſſe / q. Carolo. Ingemſcendum rei p. patris
q. vices dolendaf eſſe. Eam non minoreſ de ma-
gistratubuſ ſuſ auſtollere poſſe, querelaſ q. tate-
uituſ tam ſul limuſ & celi animu iurum /
abeuſ regimine & aura dimoueru. Quid iuſ
di Genueſeſ rurſum tuterum bellum. Quid
ſi imperator in maritumam terreſtrem, lega
tuſ ex pedituonem mutenduſ fueruſ tunc in
ſuroſ venetoſ quum vir homini præſt & q.
tum inter mori ales inter ſit. Itaq, mundiā,
atq. odio cimum, quof salutem & gloriam,
aſſere decuerat patris, cladem & dedecus
parta eſſe. Quid enim itah omneſ popuh exre
ræq, nationeſ nunc de Venenſ prædicatione
ſint. Si quidem ubiq, terrarum celebrari Ca-
roh nomen & ſummis laudibus ad huc tolli.

IX

Que vero pro re.p.geffleru adeo peruagata esse
ut iam vnuerso perspicua terrarum orbi pro
dierim. Neque quosquam sit adeo uecos & be
bef rerum / cui sint obsecura. Quid igitur mili
ingraniudinem & anumorum proreruam
mcusare atq. id univerſæ cunten aſcribere/
quod a paucif ſecul q. deceneri/ parranum eſſe/
quali quæ in magiſtratu conſtum iudicauiſ
ſent ea ex univerſo rei.p.induno profiuxiſſe,
ſibi hominſ quq minuſ quudem recte perſuade
ant. Carolo profecto non ſolum, nihi depiſſe/
ſed acceſſiſſe magiſ ac proprierea illi congratu
landum wideri quod integre nunc ſumma
ci gloria cumulata, omneſq. consumatæ foelɪ
citatıſ partes eo caſu ſit conſequuntuſ. Quippe'
quum nihi illi iam reliquum eſſe indebatur,
quo inter raros eminentiſ ced ſiudinis viros/
aſcribenduſ atq. annumeranduſ eſſ&. Eiuf
uaq. urturem nunc cumulatuiſ minuadia,
prodiuam. Eiuf nomen immortale, gloriam
ſempiternam fore. Hil que reliſ biſ uocibus
ciuſ populiſq. omniſ. Tum venere tum,
ex exteriorum urbium ad quos eiuſ rei fama,
peruenerat, frendentel & indignabundi ple-
rumq. enam mananbuſ lacrimiſ utebant.
Nec comutuſ & contumeluſ temperabant.
At Caroluſ mira moderatione menuſſ freuſ

L

æquo & forti animo inidentiſ fortunæ im-
perum ac ſeuam pertulit. Nec ullum inde-
mentiis uerbum/ nullum anxii pectoris id-
tum pectoriſ prorulit. Neq, ob eam cauſam-
quicquam de ſolita in patriam fide ac chari-
tate mutant. Solum agnoſcere ſe mquitbv-
manarum rerum/ fluxum/ curſumq, inſta-
bilem ac labileſ vice/ ſortunæep ſolutam um-
Conſuenſſe illam ad ſummum uſq, faſtigni-
culmen prouebere. At ubi eo peruentum-
ude/ uerſo curſu/ deuoluere inde rapum/
detrutſoſq, agere in præcepſ. Sibi eam freqn-
tem & coem hominum ſortem, iam pòdem-
perſpectam & tritam eſſe. Neq quicq now,
aut ignon/ ſibi accidiffle puare. Quam falla-
cel ſint cogitationes hominum/ qúana con-
ſiha/ q fluxi honoreſ/ lubricæ dignitatum.
ſul limitareſ/ cluicelæ/ aſpirationes/ ſauoreſ
q moraſum irri/ inſtabileſ & incerti reſ,
succesſu/ q[ui]e latebræ receſſuq, inſint homi-
num animiſ/ egregium ſe documentum,
omnibus dare. Quod minuſ in biſ fruoliſ
fortunæ ineptiſ confidere oportear poſte
roſ ſuo exemplo/ peritioreſ & cautioreſ fore.
Sic prouidentem uniuereſ rei. p. deum rec-
te humana omnia labantia eſſe uoluſſe/
ne demerſum in biſ hominum genul/tanq

IX.

in solida foelicitate defigeret animum. Sed
memor nullas hic esse perpetualis sebes ex
hac fragili fecerum emergens adueram p.
peruamque iocundissimam foelicitatem spiri-
ti celsos subuebera. Et huus cemodi quidem plu-
rima illius erant Ceterum Compertum ego
babeo suisse plerosque Italæ Germaniæque pri-
cipes qui Venere rei p. minus affecti utque
gesta apud Venetos erant nouere rati Caro-
lis mentem miuria laceshtam facile i venenos
infestam & irritatam redigi posse Clam ad
eum nuncioſ luterisque transfererint & p.
esse illum ſuis exercibus gerereq, aduer-
lum Venerof bellum, omni ſua ſhone contem-
derint ingenna poffam ſi eorum uous feci
ſer ſatil Equibus Enricum Romanorum la-
difflaumque Siculorum regis memoratos ac
cepimus. Sed Carolus nobilomagil moriis Ve-
netam vrbem patriam ſibi ſemper fore &
ilius hoffetæque coeſ ſibi referens eorum
petitionibus est aduerſatil. Promde quum
primum illi facultas oblata est liberaq. Solu-
to adutus patuit poſſimum omnium ad
ſacros cultus religionemque ingerens anum
Hierosolimam petere uenerandaq. loca a
quibus chriſtiana salut maxit origem in
uiſere ac uenerari constituit Parata uaq.

L

arque expedita utremit lubrorumq, illi acuebtv
suppelledli plurima impofua. Venemif soluenf
herofolimam uectuf eſt. Ibiq, perſoluendif que
deuorul præferebat animul, ſupplicationußſa
criloq, cerimonniſ/ religioſe incubuit impenſion
diunorum cura & uoluptate affectul qunq
antea humanil inheſerat. Quum aliquandv id
loci naber& moram, alter ex Sconæ regiſ li
beril. Petro illi nomen erat religionſ quoque
grana pellectuſ ad Herofolimam urbe venut.
Quem quum Caroluſ pro innara modetta &
bonitate naturæ ſalutandum inſenchump,
Venerabunduſ adiſſ&. Ille grauitate morum,
ſermonumq, perſpecta ſ facile Acrif enumi
ġenn & præclaræ indoliſ erat rex inſignes
intellexit animo latere urtureſ. Itaq, de Ca-
roli origine rebuſq, geſtih alniſ pernoſcen
di deſiderio accenſul/ ut optan compoſ effecti
eſt/ increchbile eſt memoratv quanta illuſ
bemuolenna, q ue repente deuenduſ ſit qia-
q, illi gerendi morem cupiditate flagraneru.
Nam maximiſ apud Carolum præcibus conuè
dit/ ut una pergere influam patnam ueller.
Magna exercituum imperia/ inſignumque
urbium dionem poſitul/ ſi deſideruſe com
potem effeſſſ&. Verum Caroluſ principi a
gens gratiaſ, ingrauſcentil iam atant neworo

1X.

annueræ, caufam præculit. Quod quum ille fer
ret egeritime, cuperæq, facto aliquo su me-
moriam Caroli figere Cordi, hoc saltem depre-
catus est, ad hoc annuxu mittiore cura et
fecit, sedulo studio tandem, ut uelimi aman
tissimi sui animi pignus equestris a se ordine
insigniri Carolus pateretur. Ita poter amplexus
collataq, sepe dexteraf & profusaaf uirinque-
charitatis mocheſ lacrimas abmuicem tande
ſenecti ſunt. Cæterum dum bec a Carolo ge-
runtur, triremem qua deuectus erat, nauſra
gium paſſam ſcopuloq, impactam marum
fluctus exhauserant. Itaq, & triremis Vesti
librorumq, quos pumſ pendebar, solano no
exiguo deſtitutus per mediterranea capere
uter compellitur. Iguſ equo ſubectus ma-
gna ex parte Syriam phoemicon, peragra-
uit, pellectus deſiderio, unſendarum, inſigni
urbium celebrum, locorum, quiſ referia
prouinua est: Non dum exceſſerat regione
quum Cypri regiſ, ad illum perlatæ liminae
ſunt. Qumibus ne gravaretur Carolus ſe adre-
multa rex ſuaſione orabat. Imperabat hiſde
per eam ærarem Cypro Inſulæ, inclite clau-
ritudinis, ſtrenuſſimq, animi rex I anus Ge-
nuensibus bothi ſere perpetuus & tunc ab
iis bello atro cauſ impernus. Ille ergo ut Caroli

verfari in Syria fama uulgauit / præclaram oc-
casionem nactum se ratul/ qua tueri se regni
q/ Caroli opera quire/ ingenni munere ab im-
mortali deo se præchiti / præclareq, sifl coful-
tum rebus/ baudq, quidem spernendum i-
genf beneficium censuerat / Sed oblatam pf-
peri successful occasionem amplecti / Carolv
q, ad se accerfiri decreuerat quo illius opera,
aduerfum Genuenſel quibus terror eiuf no-
men eſſe ſciebat / eo bello uteret. At Caroluſ qq-
ommo ignarul quæ confiha Regis inceſſerat
anumo, neq, id ſanf coñectare poterat in quæ
adeo prompta prolpectare illius mente idees
ſuiſ moribus neq, ſe dignum arbutrabat fore.
Si requiftos aduſ & expenſa colloquia tan-
regis interpellatione prouocatus abnuere,
Quod offinum ſui magiſ muneril ſelle ſporeq,
ſua/ itanta p[er]ſertum propinſtate loci id p[er]
uendu ſibi ſuſſe intelligebar. Itaq, deſideri
regem coporem facere gerereq, ulti more de-
creunt. Eo confilio Syria ſolues/ traedtoq, inter
iacq, mari/ angui Cyprv. Exceſſioneq, inco-
tinentem facta/ ad regem mediterraneo in
nere PROFECTVS EST.

VITAE MORVM RERVMOVE GESTARVM
CAROLI ZENI· AD MVM SECVNDVM PON
TIFICEM MAXIMVM· LIBER DECIMVS·

EX PER ID TEMPVS

Nicolae agebat quæ pri-
maria Infulæ Cypri vrbæ
caputq, regni babetur. Ad
quem vt Carolus uenit,
haud facile dixerim qua
is exultatione animi arreduis fit, qua gratula-
tione qua bilaritate, illum exceperit. Graias
egit, laude ornauit, fuit amplex, leuue,
atq. amoris offina uniuersa persoluit, nubil
omnifuit, quo lenffimi & benuolenffimi
animi præferre indium. Inerea uero Ge-
nuensef expedierant classem, infestuæ, irre-
gem animif, atrox inferre Regi bellum pa-
rabant: Decem & nouem illis triremes erant,
duodecimq. magna ducebant, nauef. Eal sagu
tarif mulibufq, præter classiliarium in-
gentem turbam compleuerant. A fleuerat
liquidem libi militum tria miha, stipèduis
conchiatof, quibus incontinem un & solida
per illo s conlerere præha quirent, atq. ua af-
perrimum, terra mariq, aduerfuł regem,
gerere bellum. Commeatum quoq, oneram
if naubuf affatum inuleram, ne ulla prof-
pere gerenda rei deffle, occafio. Primum,
ergo propinquoſ adefle, hoſſeſ ſubinde Inſu
lam angifſe, hinc classem applicasse litori

168

Otto Regis ad C.

expoliſſe q incontinentem copiaſ uolant inno
fama inde celereſ percurrente nuncuproperep
tulerant. Quæ ut pernouiere tantus terror in
ſulareſ mutual ut nulq Inſula tota fili præcepſ
fuga poſſe nec continere ſe quidem incolæ q-
rent quin regione deferra ad proxima oppida
wciuoreſ, urbeſ confugerent Maioremq
inmodum perterrefacti uix in bis tutum ſibi
fore præſidium crederent Siquidem inurbef
etiam inſignel & ut una Inſula muniriſimal
penenauerat terror. Nulliſq moembus nulliſ
portiſ & clauſiſ ſe ſanſ tuos arborabant eum
Sed conſternat animo alia inſuper muniora
præſidia queriabant Qui ergo in regiſ conſiho
erant ut linquer & urbem ſeq. conferra in
arcem ſtudioſe perſuadebant tantumq pauro
tiſ meuſſerant regi ut prope quodicham ſuc
clamanionibus meuſ affentur inſ quæ perſua
debant ſin & pene iam efficere inducer & am-
mum hæq rex intama undiq. conflictanone
rerum animorumq. Caroli pouſſimù conſiho
præſidioq ſibi opuſ fore ratus accerſi adſe
illum ubæ eumq. bis uerbis alloquuntur. Quod
dedicatiſſimus tibi animul meuſ & ingeni
erga te charitate affectus hoc inno iocandiffi
mi mibi aduentus tu inderetur exigere am
corum optime ut quæ elaborate quæmpeſe &

confilii & propofoni mei caufat plumbul agerem
recum hoc nunc temporif rerumq, mearum ad
uerfa condino uetar efficuip ut præfior eſſe
compellar quam ſtateram Et ut ego profec
to arbitror æquum erat Vbi enim periculira
to inforibus eſt re q ueribl agere præſtar Per
ſtringendusq, maxime labiſi fluxus temporis
ubi neceſſuido operepræium facit. Iaq, ne ægre
tuleri queſo ſi multa quæ dicere confilium fu-
erat de induſtria præteriero Sed æquo capital
animo ſi quæ menſ mea pro rerum temporis
q angulſta præferat paucif abſoluam Neq, eni
ſpeciola dictu ſed uſu neceflaria in aduerſi re-
bul mibi ſequenda ſunt Ego ut te in Syria age
re nunciarum eſt mibi demifium eſſe a ſupe
rul ingenti meo beneficio iudicam Te enim &
eximia ſurutel tual raraſq, inter morales
celi anumi & muneti corporiſ præclaraſ doreſ
argumentiſ plurimiſ noueram Peruagatamq,
orbe toto gloriam tuam exſoluto conſtare, ſi
fallacem eſſe ſiebam Præſentium vero reru
mearum, perturbate ſorn. & imminenb meo
regno diſerim & neceſſarum fore re &
opportune quidem aduemiſſe intelligebam.
Iaq, tam prompti inter anumi ſun recum ea
ſide ſum uſuſ ut re quem nulliſ menſ benefi
cui nulliſ meruſi mibi deuſtutu non ignorabà,

169

L

solum tamen perfusa la mihi generositate animi
tu/ accerfire ad me per litteras non erubescerem.
Vide quum auus/ quum de te mihi pollicius lim
Nec me quidem fessellit opimo/Tu enim haud
dispari erga me anmo defiderii me compote
facere pro tua claritudine dignatus et. Quare
si tibi haud magis qu decebat gravus uel forfita
temerari us auus fuerim. ignosce obsecro uel
fidei uel necessitudini meæ. Idq magis ascribe
glorioso nomini tuo cuus celebris & peruol
gate famæ tanta uis est/ ut facile quemus/
protrabere adhos auus queat. Promdefupis
quorum munere mihi oblatus et subme tibi
qui perfuam conspectu tuo refecti languidus
animum meum immortales gratias habeo.
ut qu e foelix mihi fit/ aduentur hic tuus opto
& præcor Neque enim fungere mihi granuſ
quicquam nec uoro quidem quinuſſem. En ieg
ſpeſ omnis & fidei inter ſita est. Regni mei salus
fortunarum mearum uis. Liberi cognati ami
cip mei/ abſte ab animo a uture pendent
tua. Quic quid meo terminatur imperio me
comectum est. Vnuuerfa quæ ditiu/m meæ
ſubjecta ſunt/ mutus congero manu. Quid hoſ
tum quid bellorum aduerſum me ſubortv
ſut/ videt. Quantum nauium triremiu mihi
tum attulerim ſeuiffim hoſtef quum ills

X.

virium sit quibus copiis qualibus animis mibi
regnoq. meo infesti inferant bellum cernere li
&c. Me quidem imparen hif/omni rerum,
genere fortuna facit. Neq copiis neq uribis
fatis polleo. Nec aequi mei pro rei magnitudi
ne fitenul præstant animul. Formidine omnia
&. conſternatione completa ſunt terror om
neſ peruaſit. Nec conſiſtere aut ſe ſeuerimœ
nibus auſque queunt. Qun me ut vrbæ deſerta
arcem ingrediar/ut ualidiora, me præſidio
concludam. non tam monent/q. compellingunt
mei. Inſor aduerſi tu mibi ſolus ſolatio eſ tu
mibi unuſ præſidio a ſuperiſ darus. Aſtite q.  
opili conferri mibi poteſt /openor. Site unu
adherere lateri meo curare afflictas reſ intè
dere bello uidero. ſatis mibi præſidu adom
neſ caſuſ ad omne ſimumnum calamitates
rerum mibi fore putabo. Tum meum regn
re præſente credam. nec niſi opume conſu
ſalut mea / quod iu apud me fueriſ/non arbura
tr non potero. Ne me igitur deſeraſ/ne uoto
deſtuaf/ ne me borum morum, paruer
impiſſimorum hoſtum/ungubus chilacera
tum tr patiare. Quantum Imperatoriſ ur
tus in bello poſſit, quanu in exercitu dux mo
menti ſit quam ab eo uno ſalus victoria, q.
dependeat non equidem ignoro. Maius q.  
d

line duce non fecit ideo line spiritu corporal agnou.
Ferocioreſque ac ualentiores ceruorum copias du
ce Leone et leonum ceruo ductore produm
ſcio. Aduerſum præterea/ communeſ quod hoff
reſ/bellum gesturis et quos teneſ profugae
ruris, funderis, cesseris, trucidaris, de quibus tones
gloriosam palmam tuleris. Eos nunc a regno/
a ceruntibus meſ/ propullare caſus datur, ut
id efficere curam intendat, orbi obestorqu. Ab
bis emu me Imperiumque meam, vrbes
oppidaque feruare opes & fortunatus Infulæ buus
eripere, multa mea, salutem uramque uendi
care, profecto poteris. Libera ergo animum mev
anxia cura, terruor cujus formidine Incolas
conſternanone, mortaleſ fuga agros præda.
Infulam omnem crudel uasitanone, immune
age. Strenua mente suſcipe bellum, generoso
animo agyredere hoffeſ. Conſilio ope urtue
ingemo, prudentia tua, suſceptum perfice, &
mibi salutem ubi glortam immortalem &
nomen aſternum, posterumque, monumentum
& ſacrarium statue. Meq, ubi tuipq, obnoxus
perpetuo, & obstricti ſimum reſde. Quemodo
intercapedo temporis nulla relatio granæ,
soluerem unquam ea in exhausta indelebiliq
obliganone poterim. Commouerant ſtrenus
animum, p[ro]e regulari præced & utabiliſt fortuna

R.

X.

vif afficiam, euſ fludubuſ mentem obſtrixet
rant. Quippe nullum tam ſolidum regnum ſa
ſublime Imperium experſ eſſe, uolubilis forſ
næ iactuſ tractabat ipſe ſecum. Miserebaturq,
tanto regi ea tunc fortunæ alperuate iactato
qua ſe quoque antea concuſſum eſſe ſciebat.
Memorq, humanæ ſonſ, lubricæq, uarieta
tuſ rerum & propriæ uicif promior iſpiciate
ammuſ uerterbatur. Neq, quonam pacto ſibi
imperare poſſe, ut oblectaretur regi & mea
rerum perturbatione uerſaum /opportuno
desiderio fraudare /adducere conſiluī portat.
Ergo dicente illo /ua lumina cogitabunduſ
ſumiferat/ua ceruſe pendebat ut uix inregiſ
faciem convertere & oculoſ. Sic mago mora
lium rerum cogitabundum occupuerat am
mum. At ubi qunq, ſublata lumina quod per
taro acciderat forſuam inregiſ ora ieciſſe /ob
orte confestim miserabileſ lacrimæ deflecte
re rurſum & perunariuſ inſolum deſigere
compellebat. Iraq, ut iacuſſe regem ſenſu/
aliquantum ſpam iactuſ perſtanſ præſentu
rerum ſtatum & tum ſuam tum Regiſ uice
mente uoluebat. Exquirebatq, acri ingemio
quod ponſſimum munuſ præclari ammi q
ſtrenuī officium viri mea condinone tem
porum locorum & rerum opeſnetuī foret.

R.

Oró. C. ad Regem.

Tum paulisper, eredetul adregem oculeis/ita loquutus est. Si quid meo aduentur gratum, tibi effecti o Rex non minus equidem q[ui]tispse lector. Quid enim gloriosus mihi / q[ui]tanto regi geffisse morem. Quippe si quo pluribus oblesquimur, eo maiori affici uoluptate solemus clariori, laude dignioresi videri, cum muneri me tota actate maubuille/ non ibo ificias, ita profecto & eo amplius quo magis infullimoresf quoque, conecta studia nostra grata perua serint. Ceterum accerfitum, uenisse adte non mihi quidem ad gratiam/abſte relatum eti deca, quippe cumu etiam non prouocati ea munia erant. Non parere quippe regi, auqua fortaſſe. Impum mihi nefas & sacrilegium & Sic anacta iita mea/meq, moreſ & ammul præferunt. Quin tibi a me magis o R ex referere dam gratiam, puro quod me p[rae]uenientur officio contemplandi hoc uenerabile caput/banc fa ciem/adeo ſub ſlimem maiestatem præſe ſere tem/occasionem præſtererit mihi, quod in bu manis/& iocundiffimum & digniffimum/in quidem ſtato. Quod uero ad bellum & hoſtes difficultateſq, rerum tuarum ſpectat/hiſce perturbanonibus angi/torqueor/& indignate/ qui fortuna uolubilitate uerſerit cenſo. Emmuero ea effecta humanæ ſorui iura

neminemq. qui se non deum sed hominem
sciat abbat infraibul mortalitati immunem
esse se gloriaui posse, preclare ubi perspecti
iri non dubito. Quod ad me amne, percupe-
rem equidem tanti esse ut utin fore ubi &
conferre opem laborantibus tuæ rebus posse.
Ingenti me quuppe a superis præditiu bene-
ficio reputarem. Cæterum insignis Rex ea
obseruantia tuæ ea pietate rerumuarum ob
strinxisti meum anumum ubi ut nubil imme-
vritum facultatibus spirituæ suæ quæcunque
quidem quod ubi dedicatum quod tuum omo
non fit. Distrabebant me profecto malia, par-
tes quamplurima & dwerforum generum
solicitudine disandebar. Sed omnium me pri
uatarum publicarum, rerum immemoræ,
miserano tuæ facit. Iraq, utere me ut luber,
de obsequiis siliقيo ubi tuo arbitratu decer-
ne. Quam mibi caram inimicarib modo ubi
esse emolumento queam propere subibo im
pauulus nec frustra unq imperabat quicquæ
mibi nec ego in caffum cognitum tuum ame-
consilium reddam. Neque uero uisq. adeo tu
ofi bos consiernari animiuf uelim nec super-
uacaneos ubi terrores incutere. Quin o Rex
bono animo sif. ne te deictas ne morum te
formido proſternat quæſo. Vrbem ualida.

Habeſ/egregio cunctam muro. Eam tuam te equi-
cenſeo. Nec tam ferocel/ nec tam propinqui hoſtes
ſunt/ ut eos in munta vrbe conſtitutus expanſel
cere debeaſ. Quur te proſligarum fatearſ pruſ
q[ui] hoſtel ador[n]i ſint. Si urbem deſerali ubi tuot[e]
eſſe poſſe credideriſ. Non eſſe prudentiſ exalt
mo/ priuſ fugam capeſſere. q[ui] promptum adm
ſequendum underit hoſtem. Proſecto q[ui] vrbe
ſe commeri non auſe/ fatetur ingenue & ſe
castriſ & prælio & expugnaſione deuendum.
Concedut[us] omnem palmam hoſt[us] priuſqua-
manuſ conſerſe ſint. Non eſt Rex tantum,
anmorum adiciendum hoſt[ubus] tuſ/neq[ui]
uibus & subdiuſ eo ampliuſ hoc facto exau
genduſ & exaggeranduſ pauor. Nib[ul] enim
reliquum erit magiſ/q[ui] ut actum poeniuſ/
de tua ſalut[e] de tuo regno & Imperio ſi hab
perſiſtendum murbe/cam[que], communiendam
tuendam[que], conſulo. At[que] in ſuper comparādas
miluareſ copiaſ/ expediendum exercitum. q[ui]
maiorem ferre tuæ iureſ queunt. & aduerſa
hoſtel/in caſtris conſiſtendum. Regnonem[que]
omnem a præda & uaitanone probiſendam
ſuadeo. Spero Rex ſi h[ab]e geſſeruſ/direc[t]a[que]
ſint omnia iure ſuo/baud chutuſ te borum
hoſt[uum] molestia uexatum in. Fau[e]cant mo
vo[u]ſ ſuperi & promptiſ mentibus proprii ſit.

Me Rex utamque muſ tulerit animuſ obſequn
tuſimum ſemper habituruſ eſ. Haud faciſe me-
morat eſ quantum Regiſ animuſ Caroli ora-
none eructuſ ſit. Vt quidem ante concepnam-
mentem fidem non confirmatam modo ſed eua-
cumulantuſ exauſtam credere & ſibi Iamq, to-
tuſ a Caroli propoſita ſibi & perſuaſa virtute-
pendere, ſolumq in euſ ocuſiſ & conſiſiſ acq-
eſcerq, haq, q[ui]maximaſ poveſt copiaſ ommu-
generum pro tempore parat. Militeſ eligere-
scribere preſidia undiq accerſire arma ſela-
equof ceteraq, milim instrumenta, parare:
mercede multoſ conducere ex Inſulariſuſ
plurimoſ quoque contrabere. Demq, omnia q[
in bello uſin eſſe ſolent expediri rapnum curar.
Gerendarum uero rerum ſummam Carolo
eſſe iub& ductu ſuo geri bellum regni tuari
præſeſe illum copuſ ſtatunt. Parere illi omnes
æque ac ſibi Imperar. Expediſi igtur in bellȗ
ommbuſ Caroluſ a rege digreſſuſ ad hoſteſ ue
huur. Vbi haud procul abeſ conſtunt neq,
pluſ ſere q[ui] paſſuum duorum mulum intere,
to uſeruſ ſpario Caſtra locat, Vahdeq, Vallo
ac ſoſſa communt. Vigiliar obſeruar culto
dhaſ interdiſ ac noctu frequenteſ agi arma
curare militeſ monq. Tyroneſ commua
exercitatione mulim affueſieri curar. t

Exploratoreſ frequentet speculaum munir &d
agant moueant ve parent ue hoſteſ noſent.
Nihil apud ſuſ remiſi neq apud hoſteſ tun
pantur eſſe. Erat ipſe quidem & numero &
robore militum longe inferior hoſtibus quip
pe qui raptim tumultuarie comparatVR agme/
& pro tempore ex omni hominum genere col
lectaſ copiaſ accepiſſ&. Cæterum exercitus in
epituchnem ſupplere inſtaurareq duciſ pe-
rimam oportebat nec tam porro uribulqar
tibus atq. consililf bellum ducendum erat.
Itaq Caroluſ ad hæc mittiore cura intende
rat animum ut ab in curſionibus præda in
cenduſ deterrinß hoſtibus tutam Inſulam,
& a clade immunem reddere, copiaſ, illeſas
& intadaſ ſeruare ne quo improuſo hoſtis
impetv quicquam in commodi debiliorib
ſuiſ poſſe inferri. Ratus fore ut eo pacto
defanqauſ diuturno in caſſum, labore, Genv
enſibul ſpſe aut grata pace, aut prædara
uictoria, tandem proſpero exuv/ ſinire bel
lum poſſe. Iguur ubi ſanſ pro tempore ne
circumuenire ſe aut nuadere repentuno
motv quirent hoſteſ, conſulunt tum deri
mentiſ, quiſ maxime poſſit afficere illoſ
adoritur. Inſidiarum, rimatur loca, comec
tat tempora, iuſneraq, perq ire prædati

X

assuerant. Suorum cauſſimof prompſimof
q. exercitu toro delectof pernoctem dispo-
nit in lateberiſ & delectſcere quietoſq. mon&
eſſe. Ita in cautoſ ex impruſo aggreditur,
pallantef agit capit ſauciat cedit magná
eorum ſtragem facit Sic ſepenumero aut
pabulationibus aut incurſionibus aut dirrep-
nombus intentos hoſteſ per regionem q. cir-
cumſuſo/ ipſe aut eximidiſ aut repentina
erupuone proſternit Plerump a lateribus
circumuentos nactoſq. in medio concludit.
Nonnunquam ad caſtra uſque hoſtium, re-
pente prorumpens nouitate rei & ſubito mo-
tv ingentem toul caſtril terrorem infert.
Neq. quietem agere ſuſ/ neq. hoſteſ inter-
ttos/ aut ſatil tutoſ paturur Semper rei proſ
pere gerende intentus/ nullum præclari fa-
cionis caſum linquit. Perluſtratur perquu-
ruq omnia mente coquatione ſpiritu/
uribus corpore membris alloquiſ/ omes
artel/ omnem ingeni uim intendu/ ut offi
cere illiſ & egressum aliquid edere queat.
Quod uero plamorem minuſ commodam/
paucitati copiarum ſuarum animaduer-
tere eſſe, editoribus delecti loci in bisce
caſtra crebro commutat/ ut quoq ſuper-
eminens hoſtibus faciilus eorum morus ſupne-

speculari & inde aduerfum illos fecundo curbo
irruere possit agilius gravorem, bis clade
inferre: Sic ex ſuperiori ſitu/ quasi exarce q
dam/in ſubiectof Cienuenſeſ ſedulo ſproſec
tant/ omneſe eorum progreſſuſ aguationeſq,
uelut in conspectu/ habere ante oculof, & con
ſulere emergentibus continuo caſibul poterat.

Vt rerum ac temporum/negociorum, po
poſſſentur viceſ. Hſi arubus fretus ſepenio
proſpero euentu/ plurima cum hoſtibus con
ſeruit p[rae]hia, nec unquam contulit eum bis
arma, quin & euadere & ſuperior/& apſere
lata expugna gloria/ hoſtibus profliuat
dedecorat & derrimem plurimum incite
re. Itaq, Cienuenſeſ qui abmino mulți
dine copiarum elati facile ſe regem/adm
termionem delere ſperauerant/mſoleſcen
telq, muntabantur. Vt ſe in chief maiorib
exagitar incommodiſanima duerere Ca
roh magnopere formidare artes & cauſuſ
ref ſual ducere coeperunt. Nec iam paſſim
per regionem uagar in a direpionibus
& incendiis abſtinere. Ha in chief uebemem
tiul terrui/ vix digrech caſtris & diuerte
re a uallo confidebant / cev ſemper in heren
tem tergis Carolum moetuentef. In hunc mo
dum baud duitur no interecto temporis

X.

spatio affectum est, ut qui antea tota passim
uagari regione & omnem discurfare/uafta
req, infulam. soli fuerant boſtel/ continen
iam loco/& quetof linquere incolaſ paulaſi
aſſueſierent. ſereq, ipſi obſeſſi/ ſimilioreſ oſio
redigi underentur. Sic quoque hiberioreſ de
binc aduſ & tutora uniera reddita/& pa
uor qui antea frequenſ. occupuerat animoſ
inſula tota ſublatuſ est. Ergo Genuenſeſ/ qui
tempul/ incaſſum teri fraudariq. ſpe concep
ta/inchel ſe magiſ/ irritoſq. conatuſ cedere
animaduerere/de ſumma bell/ gerendiq.
rebuli confuſiare frequentel & aguare coepe
rum. Erant qui probarent conſilium abeu
di & infectal ommictere bell rationeſ cen
ſerent. quod Carolo duce arbitrarentur nul
lam fore victoriae ſpem. Plurimiſ uero di
uerſa magiſ placebant/ nec ſine ingenti ig
mina Genuenſiſ nominiſ/ exceſſuroſ ſe in
ſula ſugæq. magiſ q[ui] profectum ſimilem.
eum digreſſum fore aſſeueraſant/ qui ma
giſ quempiam præclari ædendi facmoril caſi
adoriri oportere/& proſpere gerende rei
occasionem querendam/ne iam ignaunter
delevere coeptum underentur bellum qu[ui]
bec tandem ſentennia inbelsſe aiſ alia
inmedium afferre nunc unu modo aliaud

L

approbare / ce defunara confequendi oblatam.
Ispem proponere / intentuorum cura / perfuadere.
Est in Infula Cypro / baud ignobile interreliq
oppidum / quod Lymisium Incolæ uocant. In
eo arcem ualidam / pauloametæ oppidi præfido
rex construi uifferat / uahideq. communitam
militibus atq. armis confertam tenebat. Eus
potiundi mecbauſta cupido multorum per
uferat animof / neq. languidam Ispem trabe
bant. Itaq. quum multa monendo ſuadèdo
q. tandem uf / quif decernendi poreſtulerat
perfuaſſent: Pergere ad locum / copiaſq. ad
mouere oppido / arcem / aut occupare do
lif / aut uiribus expugnare / aut hæc no ſuc
ceſſiſſent / ad extremum obſidere constituunt.
Moniſ igitur propere caſtrif / celato cōſilio,
quum alio diuereſt simulaſſent / Lymiſi
acceſſere: Temptatiq. primum furtuinſ ar-
tibus quod impruifio ſubitoq. aduentu fal
lere poſſe regioſ Prefectoſ comectarent. Vbi
diligenter haberi ingiliaſ neq. fraudi loco
eſſe ullum conſpexere prælium adoru op
pugnare arcem aggreſſi ſunt. Sed reſſiſten
tibus ſtrenue militibus regiſ & arcem alio
quin ſtructura ualidiffimam / egrege nü-
tibus / plureſ ſuorum / uulneribus iſt ioco
dere: Siquidem ſuperne exarce iactates

X.

Tela /sagittat/ misſilia /saxorum/, obuoluentef un
bref /cyprii/ baud magno negotio repullere hoſ-
tef. Ergo quod reliquum erat obſidionem Ge-
nuensel cunctif artibus parauere. Machinale
regerunt. Vallo foſſaq. moenia circumuener-
oppidum corona cuxere nequid inferri pos-
ſe/ prohibere adorſi ſunt. Carolo primu ob
ſcura fuerant/ hoſtum animi confihaq. very
ut exacto ſtudio ſubmiſſil exploratoribus qui
abbif/ tum a rege quoq. quæ abhoſtibus geſta.
erant reſaſſer elaruf animo eſt. repenteque
quid ſui muneris for& inhoſtels acri ingemio
mente concepit. Neque deſuit probata ſpeſ
incum. caſum opportune rem duxiſſe forſt
nam. ut &dito præclaro facmore ſtrage plu-
runa illata. hoſtibus liberatoq. obſidione op
pido /gloriam ipſe/ inſtoriam, reſerra&.
Itaq. ſuſ ut corpora curarent/ expeduq. ſe
ſe cum armis ad iter accingerent/ commo
neſactif de terra uigilia egreſſuſ caſtrif/ a-
tatum iter adoritur. Procul abhoſtibus oc
tuaginta paſſuum miſibus aberat. Tantum
ſiquidem ſpati Lymſium a loco quo moueat
interiacebat. Sed ipſe victoriam incelerita
te constituenſ, baud quaquam tanta inter-
ualli uaſtitare deterrutus ad curſum magiſ
quter ingenna ſpiritu uoluenſ intentius

Oró. C. ad Milites.

concedat agmen subdereq, calcaria equis fre-
quentare greffum pedibus impellit. Vergebat
iam eum diem intenebras lux & ipse neque labo
re defessus nec unere fangarut quod reliquis
erat viæ quænam appeteret & nox/baud inter-
mittere sed absoluere ommino decernens sitte-
re copias & paulisper quiterem agere refoue-
req. spiritus & capere eburneubat. Vbi reere
atos lati/ pro tempore undæ coepium commu-
at iter & per intempeſtæ noctibus filenum ad
destinatam animo rem/ properant/ curato greſ
su pergit adboſtel. Appropinquabat iâ loco
& suboriri prima quoque lux indebatur. Tim-
ergo itineris inter diem/ noctem, unam, rap-
tum emenſul/rurſul premere gradum & con-
tineri exercitum imperat/ curandorum que-
propere corporum potestatem facit. Interim,
ad id usque tacituf operituruf quo pabulari
milisse boſtel/ comectare poterat/ ranoſeſ at
ſui quidue agere illoſuelu/ explicare aggre-
ditur paucifq. ſui ignorof conſilii. ammonere/
atq. bortari. Promprutudinem inquit celerua
temq. ſuam per opportunum eo die/ fitreni
facmorif caſum dare. Ingeniis & ſempiterne
aſſequenda gloriae predeq, opulentuſimæ/
præclaram occasionem oblatam eſſe: Locuple
uſſimof omneſ eo die & celebres oí ſuo fore.

X.

Nihil esse facilis q[ui] eo tempore Genues[em] pro
f[est]ernere: Quippe quod in rebus bellis n[ut] un[us]  
us s[ur] q[ui] incautos & improu[s]os/adoriri bos[tes].
Id a se antea cognitarum /nume exuoro persolum
esse: Ic c[ir]co enim tam ueloci cur s[ur] eos duxisse/
ut omnino bos[tem] faller & / i[n]scuumq[] aduen-
tus s[ui] imparatum opprimer &. Victoriam i[g]
innambus uer[s]ari. Et quo animo illos, id labo-
ris & ingilarum, perferre oportere / quo t[em]
praemiorum/consequuntur s[int]. S[tre]nu[s] bona
omnia affluenter in promptu esse, per igna-
nam/nihil succedere prospere / nihil luci / &
emolumen nihil laudinertibus fore. S[em]p-
locordet inopia & fame marcescere: Omma il-
lis & fortunæ & nature bona deesse. In mife-
riaq, atq. egestate / degentet ignobilem una/
obscuros & obluteratos. Squallore illumque-
oblitos, silenio semper / & oblivionem demersi
mi. Sibi uaq, esse contilium / ut pabularum.
digressos bos[tes], subdunt calcaribus & cuarto
gressu/adorianiur: palliantes, peragru agat
f[ernant] c[edant] capiant, inactum abre-
neminem patiantur: Magnam quippe bos-
tulis exercitus parrem libere castris egreſſam,
occupatam in id opus fore. Quippe quod ne-
mem formidare / nullum uereri bos[tem].
posſunt: Illos subiro pauore p[er]territos / nec

arma quidem moruol. Ita inquit facile oppri
menti eoſ commilitonel & ſere amentes ato
nitoſq. nec quo ſe uertant aut quod acturi
ſunt ſanſ ſibi conſciol obruens. Tum propere
ad diripienda caſtra properabit & eoſ qui
reliqui in biſ perſtiterant ignaroſ omnium
de improuiſo aggrediemini. Nec magno ne-
gono caſtra ipſa ſere deſerta & defenſorib
uacua expugnare poterint. Si ſtrenue reſe-
rere & clari egreſſq. uiri eſſe uoluerint,
foeſiſe bodierno die uoſ fieri facile caſus da
tur. Agiue igitur macta urtute eſtore re-
gnum hoc & Inſulam liberare hoſtel inſe
tiffimoſ pellite. Regem uestrum de uobis op
time meritum abimminem excidio erip-
te. Liberoſ uestroſ & comuſeſ a ugo ſer
utunt abſoluere. Et uobis laudem æterna,
opelq. affatum uberrimaſ uendicate. Eſtore
q. maxime omnium memoreſ adhibeteq
pentus omnem operam ne fruſtra tantv
laboriſ & itineriſ obiſſe uideamini. Ita ę
præfatuſ. Vbi opportumum eſſe tempus ar
bitratuſ eſt reſectoſ quiete mochca /abo
q. & cohors tatione ſuol in agrum cu hoſtes
pabulari ombuſ affueuerant ducit. Iam ex
hoſtium caſtris maxima milium parſ i
egreſſa erat alii prædantum pabularium uo

nulh/pluref aquatum ierant; plurimi quoque
peragros framenta collugebant; libereq paſſi
fere omneſt hoſtuleſ copiæ per campof uagaban
tur, d'arbitrarentur; abomni ſe ſe hoſte tuot.
Et Caroli conſiſorum inſen/nibl ſibi diſeri
minuſ/iminere poſſe credebant. Propterea
neq ordine ullo/neq militari diſciplina ſer-
uata, ſolun formidine/& uelun uго diſcuffo/
circumferrebantur unpawde. In eoſ igitur omnis
equitatus/moxq uelociffimi peduſ/ intenſo
rapum curv/ repente impenum faciunt. Tu
proxime reliquæ copiæ ſe undiq circumſu-
dunt. Et incautot/niblo hoſtule metuereſt
adoriuntur. Sed ilh ubi irruere in ſe hoſtes
underunt rei ſubita nowitate conterri/tre-
pidare moetu ingenti/ improutoq malo coſter
nari/ concidere animuſ/ labi corporibus deſt-i
tuq. uiribus neq. pugnare neq. fugere poſ-
ſe. At Carolus ad intercipienda præripien
daq. unera, quæ ad eorum caſtra ducebant/
aliqua copiarum parte tranſmuſſa ne hoſtes
fuga prolapsi ad caſtra euaderent. Ipſe terre-
factis instare/ urgere/ propellere/ ſuſ horta
ri/neminem labi manibus ſinere/ aut uuos
capere/ aut cedere & trucidare/ iumenta/
praedam rapere/ Inſtantem eorum ſtraſſe
cedere ſinere impunem neminem eſſe/nec

quempiam ad castra penetrare pati. Illi ergo ne-
q, rehiltere neq, fuga parare præhendum poterat
neq, rebus suus ulla humana ope consulere Sed
neq, quo se uerterent / satis gnari / aut capiebat
tur a regni / aut consolari obruebanur. Siqui
confirmauſ amnſ curſu in castra tendiſent
in eoſ qui obſervandi ſineribus preſidebant
incidenteſ ad unum omneſ intercapiebanur,
nec duertere aut clam eſe / uſpiam quibus
quem Carolum & suos ſemper inberentem tenebat
obnoſq, & inſeſtoſ haberent. Nec euadendi
ullum consilium neq ſpeſ ulla erat. Ita unu
ſi cum ſarcimſ atq. uinmeruſ breui nec magno
negono in Caroli potestatem uenere. Itaque
Carolus bil propere proſliganſ ut ſanſ ſe adeā
partem inatoria ponutum inſid ad castra hoſt
um raput conuerit agmen cuarum, curſu
ad ea expugnanda contendit. Non dum qeſ
cladif ſtragiſq, ſuorum reſuerant hoſteſ. Ne
que enim euadere ad illos ulla fuga ex ſuſ/
uel numem ſuiſquam potuerat. Tam exacta
cuna, impenſa in id opus a Carolo erat. Nbi
ergo Carolus propinquare caſtrif coepit clau-
morem ſuus q[ui]ualidum eſſerre & irruere,
curſim irrumpereq, ingem impetu in
castram inb&.. Illi perfundu Imperio ſul lawo
clamore raput percurrunt expugnare q[ui]

X

properant caſtra. At Genuenſeſ tam repéuno
tumultu percuti, vt hoſteſ adesse cognouere/
eoſ, tanta in concitaroſ, irruere incaſtra co-
ſpicari ſunt Nouo pauore perculſi fracti anu-
mil chifurre per caſtra coepere tumultuā-
tel inopetq, confihi, nec quid agerent aut ſo-
ſe uoluerent ſanſ decernere poterant. Aliar-
ma capere, ad uallum ſubre caſtrorum adi-
tul obſtruere. Tuba canere alii & ſignum ſuſ
praeli dare pabulatorum, agmen reuocare
ad caſtra. Plureſ fugam capeſſere euadendiq,
hoſtem occasionem omnem queritare proſa
lute, ſortumſ, ſolici nſe. Ita pauore ſtrepiu
tumultu omma compleri nec cerra eſſe gere-
dorum rano, nec lex ſalubriſ ulla quibar aſſer-
ri. Quippe neq imperium præ tumultu ſanſ ex-
audiri nec acceptum præ formidine obſerua-
ri poterat & omneſ ſimul & imperare & parere
gestuebant. Variq, a ſingulih, multimodaq, co-
ſiha paſſim prout cuuſq, ingenium & affec-
tul erat, afferebantur. Sed vbi reueru exſuſ
neminem qui caſtrif exceſſerant hoſteſ uide-
runt, tunc chilipatoſ eoſ, a Carolo & intercep-
toſ intelligenteſ maiorem inmodum anuſi
conſternati ſunt: languiduſq, omnia gerebere
& inſugam ſere omneſ uertere mentem coe-
pere. Itraq, ab ea caſtrorum parte, ſ quod aduerſa

regione erat, egreſſi caſtrif, q[ui] celeri curſu/arrı
puere fugam & ad classem ſuam, quę baud
procul aberat, c[itus]ſtim[us] greſſuſ dirrexere.
Ita magna eorum parte fuga prolapsa, ſalutı
conſulere, & Caroli euadere manuſ ualuere.
Ergo Carolus, expugnatıſ band acri certamē
castrif, profligatıſ, inſ qui reliqui perſtiterat,
boſtibus, ceſiſ, & ſauciſ plurimis, omnibus,
interceptiſ caſtra ſuis dirripienda conceſſt.
Magnam In h[ui]ſ prædam rerum, & armō,
copiam compert. Machinaſ bellicaſ, instru-
menta, militaria, q[ui] multa conſequentuſ è,
apparatum, oppugnationi atq. obſidioni,
opportunum, ingentem. Quicquid abducō,
mode potuit, ablatum est. Reliqua flamıſ
& incencho data. In eum, modum Inſulam,
omnem, abboſtibus Carolus, oppidum abobli-
dione & periculo, regem a moctu & anxia
ſolicudine, liberant. Ergo Genuenſeæ cla-
de perculſi, quum ſe fruſtra mi[n] recidereq,
mirr[u]um, omneſ conatuſ, tandem animad
uertere, neq. proficere posſe aliquid bello,
aduerſuſ regem, propter Carolum, conſpica-
ti ſunt. Et quanto diu[n]uſ perſeueraſſent, tan
to acriuſ indiſ eru[n]narum, & ignominiæ,
cumuloſ libi auſtum i[n] iam, unde proſpiceret
ſubici animiſ reclinareq, ceruic[es] coepere, &

X

adindutraf pacemq, deflectere iam mollia pec-
tora. Ita promptus studiis, biennales primum in-
dumæ regem inter & Genuensef, sancitæ fuit.
Que debine paulopoft, opumæ paci facile occa-
sionem præfutere. Paccatuf igitur, imbunc mo-
dum cœpoffit, Cypriif rebus, Carolus & si ab-
soluto bello ut tamen regi generæ morem,
cui libuf magif, q urbanis regis caufis, egregia-
nauans operam aliquandiu apud regem per-
fluit & multis uariis, rerum generibus,
uſi illi & emolumento fuit. Ceterum quæ,
& regi & bello & immmentibus opportunita-
tibus feciffe ſe ſanſ arburaretur, addomesti-
col tandem lareſ, anxiaſ, ſuorum curaſ quos
graueſ ſuo digressu, liquerat animum, adhecit.
Reuertip, in patriam ſtatunt. Eo propoſito,
quum animi ſui rationem regi pareſeiffa, ut
ſibi abeundi potestarem permuteræ depre-
catufs est. Aduerſabatur uero Rex peruicaci
ter, nubilq, grauius, niſ moleſtiuſ audire poſ-
ſe widebatur: Orabat, monebat, polliſebatur,
plurima præclarisq, gloriae, atq, emolumen-
ti condicionibus, ante oculof poſut, ut perfiſte-
ræ Carolus hortabatur. Dum in hac animo,
ſermonum, contentionem uerſantur, oblatus
est, de improuiſo cauſ, quo & maior Carolo
digrediendi neceſſitudo & minor Regi.

七

reluctandi rano reddita est. Per ea liquidem tempora uergentibus indissidum ecclesiæ Romæ rebus, Gregorium eius nominis duodecimum. Pontificem Maximum, Lucæ agentem deferverant patres. Pilafq, profecti coacta raptum Syrio novum iphi pontificem abohus ceteris & obliteratis, subrogauerant. Petrum Cretense, sacrif eruditum lueris. Qum Nouaræ primum inde Mediolam præful tunc Cardineo perfucut munere Alexandri quini sibi nomen in diderat. Eum Carolus dum ageræ Mediolani ingenti benuolentia conciliauerat sibi. Et familiariter officiolissimeq, illo diutius uiserat. Itaq, vt prumum Id in Cyprum fama multorum, lueris perlatum est. Ingenui Carolusala criteate affectus, esse sibi muneris suarumque partium intellexit. Alexandrum Pontificem, adire ac uenerari, proq, uctu to amicæ iure exactissimam illi quantum in eo esset, præiare operam. Neq, uero oblectari demceps ponit. Rex, quum magis iustis acquef cenſis cauſis ut regi quoque nomine, veneraretur. Pontificem Carolus cenſuit. Eius ergo rei grana, quo apparat clamori pergeret, triremem parari atque expediri placuit, qua Pilaf usq, ad alexandri ueberetur. Interea quod aliquanto diutur mori eius chgreſſus in debantur fore, & tempelant am

S.

S.

X

que brummalif & horrida erat & triremilis apparat
da cauſa Petrum filium nativ maiorem quem
una ſecum habebat Carolus ad ponificem pmiſit,
qui Venerationis gratulationis q. munis perſol-
tiſ ſe prope diem affuturum ponifici nunciar&.
Eum Alexander benigne admodum & grate
exciſiens parrif aduentum ſolicuſ præſtollabat
tur. accellerat q. indiſe frequentibus litteris/
naugationem curabat. Ingentibus enim in rebo
illiſ vu opera adhecerat animum. Comparat
uaq. atq. expeditus omnibus quæ navigationi
opportuna erant Carolus mutus ampliſibus flu
entibus q. utrinque lacrimiſ a rege digneruſ Cy
prio litore triremem ſoluit. Lyguſticum pe
laguſ ueruſ propere intendens curſum. Sed p.
turbat ſemper peruerit q. maximarum reu
confiſi. inimicæ ſeuæ fortunæ viſ. Iam ſide
Carolus citatilſimo naugant curſa lonium ſicv
lum q. fretum proſpero celo ueruſ exegerat in
tyrenoq. pelago uerſabatur. mox lyguſticus pe
netraturuſ linuſ. quum intempeſtua nimum
& acerbiffima Alexandri mori illi nunciat
est. Is enim Piliſ Bononiam delatus uixdum
exacto primo Ponificatuſ anno Bononæ ages
commune humæ ſoruſ perſoluerat munus.
Quo nuncio haud ſecuſ q. parerat ingenti me-
rore affectuſ & tanu principiſ atq. imprimis

S.

S.

七

amantiſſimi & ſuam quoq. uicem non graviter
dolere non potuit. Cæterum quum euſi cemoch
ſeuientibus fortunæ fluctibus, multis antea caſi
bus affuerut, non ignorare & humanarum rebus,
fallacem & infidem morum & hi deſtuitus ingeni
ſpe, baud quaquam tamen conſternatuſ animo
ſlectere curſum nautas & in Adriaticum reu
ti ſinum uſſut, recta, Venetia pergere. Exre
mam enim Senectuem poſtremo, ingraueſ
centif deinceps æratis chieſ perſoluere in patria
tam conſtanti defixerat anmo. Neq. ſibi qui
ſtere totam ætatem in euſi uſibus & emolumè
ti exegerat in alieno ſolo moriendum eſſe
cenſebat. Inquum quippe atq. Impu ducebat
eſſe, defraudari illam ſuo ſunere quæ ſue q[ui]
vitæ fructuſ bauſiſſæ. Itaq. quum Venetus
ea uedutus triremi non multorum dierum na
uigationem ueniffæ, domésticas famihareſ
q[ui] ref diuturmore ſin abſtenta, ſan[ti]ncom
poſitaſ & laban[te]ſ offenſut. Quibus componé
diſ chrigendis, quum adheſſæ animum,
opere prenium cenſuit, rei vœ oriæ maxime
omnium mentem intendere. Non ulla q[ui]dem
modo cæterarum rerum gracia, quæ pellíc
homines adeam munia ſolent, ſed ut ſocia con
ſorteq, conſ vutæ comparata ſibi & senectu
ſue ſolamen afferre, & domésticam rerum

X.

imminenti curæ consuleræ, quo illi eulocemont
solicitudine permisſa. Ipse abbatice pernurbaro
ribus uacuus immunitæ, liberum sacris lute-
ritis & philosophiæ ac cœterarum luterarum
disciplinis quæ incumbere. Adeat enim exer-
catione, quicquid reliquium ſuperest, et aut
poſt habuisset neglectis, cœteris, pectuus dedica
re decreuerat. Obblatam ergo ſibi forte hujus-
nopolitanam mulierem, nobilissimo ortam,
genere admodum, locupletem, enam etare
non disparem ſibi conformem rei ſue arbina
tus eo propoſto duxit uxorem. Inde, quenior
iam ammo redditus & a reliquis ſolutis curis,
mentem ſtudium, omnem convertit in libros.
Quantum per cœtatem & corporis ualitudinem
permittebatur, affidie lectiori ita interuus in
uxuſis, ut nulla nifi grani cauſa, abea nel
modico temporis ſpacio decimare. Guus rei
grania, Doctos homines, in optimis discipulis
inſignes, quonquam incivitate eſſe noniſſe,
ſtudioſſime conciliare ſibi curam exacuſſi
mam impendebat. Forum, alloquis famula-
riſſimoq. confortio, iocundiſſime fruebatur:
Nam Gabrielem ſpoleranum magui nommis
ea tempeſtare vitum, sacris, litteris erudinſ-
lumum. Hemanuelem Chrysoloram, phylo-
fophici & Oratoriis, artibus excellentis tunc

t.

permittet indicatum Petrum Paulum Vergerium
doquenhæ ea ætate singularis virum & Priscis
etiam oratoribus comparandum. Petrum, Tho
malium artif eximiæ medicum, bumantibus
quoque præditum studiis, ea charitare comple-
xus est, uisq. adeo in præio & delinif habuit,
ita est bis omnibus suauissime Vitis. Et nullâ
occasionem nullam facultatem commutere, &
cum bis modo copia quinissm. afferri integrus
diel. nocteſq. consumerem. Neque, quinquam erat
per ea tempora, illius doctrinæ nomine cele-
bris, qui Caroli benivolensium anum be-
neſcalis, manu euaderæ. Ceterum perturba-
bant. ſepenumero egregia hæc instituta, cuju-
frequentissime salutationes, qui et toto Senatv
majori indiel numero ad Carolum accedebant.
non alia magis, & consultandi de priuaniſ pubh
cisq. rebus graniæ. Vbi enim graue quicquam
& arduum emerſissæ, conſuuebant, adillum
exomm paſſim ordine illius, imprimiſ maxie
omnium uditium & ſententiam, exquirebant.
Aris, uia complectebantur, ad patreſq. referrebat
ut infrequenti Senatv. Caroli, p[ro]iditium
probaretur. Vix, abeius consilio & auctori
tate diueterent. Propteræa celebrem, uixq. un
quam uacuæ illius cedet esse, ut altam quoque
apud ipsum publicam curiam, agi, qui crederæ.

X.

Quippe rerum gestarum Splendor & glorioſa
memoria eximieq, prudentiæ paſſim peruil-
gate apud omneſt constant opimo.comprobata
q, in patiari fideſ/ingentem ſummæ quum Ver-
nerationiſi tum auſtoriariſ paſſim omnium
anuſi, locum effecerant. Enemuero quod ad ca-
rolum attinere poterat, nullum ipse offitium
gratior ufurpabar, q omne q̧uorumcunque, p[it]iare
tur ocu/n aut legendo, aut ſcribendo consumere.
Vt nec fere unquam a librorum contractano
ne uacuaſ linquer& manuſ. Religioni quoque
præterea concedens plurimum diu marump, rei,
ſedulam curam agenſ nullam diem nullam oc-
calionem penitus omnimutbar, qua iminortali
deo offerri chrifiiano ruu ſacrificium non ſbu
duſſe. Vbi enim integro corpore per ualitati
dinem facultaſ erat ſinguliſ quor chebui, ad pro
pinquam ſui edibus Martyri Stephano dicata
basiſicam accedens ſemper duuſi intererat. Qd
ſi minuſ recta per ſ fundaui ſualitudine, corpore
grauiori egrech forſutan nequaquaſſe, domi ſa
era fieri curabat, nec quoquo pacto ulluiſ ren-
gratia prætermiui. Altare ſiquidem mobile,
domi errexerat maximi vt fu indulgenta
Pontificiſ permiſſum ſi.n. Sacerdotemq, ex be-
remitarum religione puſ elemosinif ad id diu
taxat opuſ adſuerat. Paululum enim eius r'

L

religionis loci sua ut diximus aberat domo. Ra-
ro uero alioquin nifi sacre rei grana prodirem
publicum. Carolus affuerat, nifi forfitan quâdoq
laxandi animi occasione captata, ad plum re-
lignoium, aliquem diuertiſſ& locum. Vbi cy
unil rebus diuinit doctrinæq. dedicatil ſuauf-
lina. conferens alloqua, plus ſpirituâ q. corpo-
ri, locundatil afferre. Inbunc modum agen
te vua tranſigenteq. postremoſ chief Carolo,
plurima tamen in commoda quietem uri in
grauescentem, ſenectam perturbare. Vxor-
enim alperam & turbulentam ægrimudmeni i
cidit quæ demum pernitoſa illi & extremi
exitu ſuit. Itraq, quum in eam Carolus omni pie
tatil perfunctuſ offino, mihi quod ad illius ſa-
lutem conferre præter mitere affidua & in
tenore cura contenderæ, non exigua animi
corpori, anxia perturbatione eul grana af-
fectu alq. uexatut est. Cæterum quum illata
dem poſt diuturnoſ ſuof Carolip, laboreſ, buma
nu ſau legem compleſſ& non deſut ſane offi
cio Carolus ſed extrema illi quæq. condendo
corpori, muma, ſunebreſq. cerimoniaſ ingeu
& diligencia & pietate perſoluit. Sacro quæq.
in salutem animi uergentem ruſi, quam religio
ſiſtine ampliſtineq. celebrandof curavit nul
la profuſiſtimorum. enan ſumptuum ranone

X.

deterruſt. Adreliquaſ autem Caroli animi cor-
poris, moſtial, acceſſit etiam lateris & calcu-
li ægritudo morbat quidem illi tota ſere Senec-
ta perpetuſ. Et Ciragre præterea non leue in
ea ætate malum. Quibus maiorem inmodum
adextremum uſq, vux diem, ſic affectuſ con-
tortuſq, eſt ut intermiſtere proprieræ ioc̄
diffima. librorum ſolana ſepenumero coger-
retur. Cæteri uero in partibus uahudine
corporis integra ſanſ & moſſenſa perſeuera
ut & quantum ægritudinum intermiſhors
patiebantur robur, vireſq, ac membrorum
ſolichtarem & rectuudinem magiſ etiam, q
pro etate continuu. Senſuſ quippe illi omnino
adeo foelicitur obſequuunt ſunt ut exانون
decurſo, nec eorum quiſquam langueſcer &
nec unminuerent pristinum, uel ulla expar-
te uigorem. Vilum quippe auditum q, qui
maxime omnium labefactari Senecta ſolent,
uſq adeo conferuauſ illeſof, ut legenſcribſ
q nullo unq externo admiuulo indigue-
riu. Pnecclare ſiquidem a natura compacy
illu corporu obuenerat adrobu ingen inter-
gritatem, uahudinſ & longitudine una
pronum. Quadrati humeri ſolida membra,
comprefſaq, conſeſta paſſim neruorum com-
pago, manuſ pedeſq, effium & neruorum

L.

contextione durati. Magni & runlantef oculi,
ampla gravitqp. atq. virilif facief pectuf lau
protenfumq. Statura neque breuf, neque longa,
led reſte media. Cuu membra quidem omnia/
debua proporſnone congruerent. Nec quicquā
plane uel ad robur ualitudinemq. integerri
mam uel ad decorem gravitatemq. deefterill
nature beneficio videbatur. Apparebat, facile
nifi uiolenti & ſæui quippiam animo corpori
q. ſuo fortunæ malignitaf permiscuſſa, ſoli
toſ illum humanae forſuſ chief etiam excedere
potuſſe. Iam tertium & octuageſimum per
ſoluerat annum & quali tunc in primo ado-
leſcentue flore indisciplinarum amorem ſeruo
re quodam animi concitatuſ, litterarum ſtuduſ
nec fatigari nec ſaniari posſe oundebatur. Quippe
quum horrida & gelidif ſima bieme affurgere
noctu illum forſitan acnor algoriſ rigiditas
deterruſſa, compleri ſtratum libriſ uhebat,
& nature debita quiete permiffa, quod reli-
quum ſupererat noctuſ, lecto infidenſ, lecturas
conſumebat. Nec diuelli facile e mambuſ co
dex poterat, nifi quid maioruſ neceſſitudinuſi
gruiffa. Enimuero præter omnia quæ in ea
etate Carolo aspera & graviffima obuenere
illud maxime omnium imprimuſ calamitofuſ
ſimum & pernicioſſimum ſuit qd Iacobum.

X.

Filium nativ iumorem quem vince & affectus
sime diligebat, læua & acerbissima illi mors
intempestuæ hæv nimum abstulit. Quippe
uixdum ille trigessimum auigerat annum,
& naturæ ingeniæ, donibus impaucissimis ex
cellens. Ingentem summæ claritudinis spem
amantissimi patris, defixerat animo. Quod de
atrox & permicillissimum uulnus, uisq. adeo
Caroli eneruaunt, labefactaunt, viref, proflra
uita, penitus senile, corpus, ut deinceps indete
trius continuo collaberetur. Carolo liquidem
omm actate, liberi dumtaxat, fuere tres/no
bili luctimana, coniuge, legitimoq, sulcepni
thoro. Quorum omnium primum paulopoft
Bichignonam uaslam illam expugnatam na
um acceperat. Eiusq. rei grania Bichigmoni
cognomentum indiderat nato: Is tamen lobe
antea eo decennio, quod Mediolani egerat
Carolus una defunctus est. Proximus huc
Petrus fuit, qui unicus patri superest, vrbì
bulæ Prætor, trimembus, læpe. Præfectus ma
gna cum laude datus a Senatu quum præcla
ta plurima, non mediocrem gloria, terram,
maria, geffissæ, demum eo bello quod alper
trimum venetum, cum Philippo in Subrium,
duce geffere, apud Lacum Benacum classis
Imperator in rei vibus, extremum fati.

L

munus per soluit. Tertium atq. omnium novus
simum Carolus natum exeperat. cui religio-
captus quadam Iacobi indixerat nomen. Hic
lev quod posterior erat nativ. lev d. præclara.
indoles eximium, virtutis Specimen, elucel-
cere in illo excellens, widebatur, tenatui. Ca-
roh pectori cordi, infixus inheberat. Longeq,
ceteris a patre in amplissimam natam futuræ-
præstantem, arrecto fidem, ardenntem amabat.
Quippe ille omnem in eo vno spem posterna-
tus defixerat, equaturum, maiorum gloria,
baud uana argumentemorum serie, procul de-
bio creduum perfuselerat libi. Et quanquam
unior ess, nativ. gerendarum tamen rerum.
summam illi ponissimum crediderat, decre-
uerat, unius, ipfum rerum suarum admis-
tutionem præfetle. Ut uero unum, ipse adhuc
neporum solatio perfrun posse, etc. vxcorem illi
dederat, præstantem animo urginem, deco-
roq. corpore. Heli sabet, uctu, tolluna, nobi
liffima, gullona, ortam famiha. Cui pater
etiam, tunc superstet erat, uir, infliget & ma-
xum, apud Venetos honoribus præduis, di-
gnis, atq. precipuit, magistribus domi
foris, perfundis. Et quoque Iacobo nomen,
fuit. Cæterum cum tribus maribus, liberis
Andrea, Marco Marino, ex Heli sabet cœuge.

continuata propagatione su sceptris, Iacobus, in gen. Archangeli Michaelis denominione affectus, dedicatam fio nomini, ædem, quam in ueruce. Gargani monilis, admirabile quadam origine, conduam proditum est, adhre omnino animæ adheciffæ, tum eius pouffimum gratia, tum enam imminenium rerum opportuniitate pellectus in Apuliam, navigare decreunt. Aegre quidem admodum id ferente, Carolo genitore, & sevungi, ab se dichectuflimum natum grani arcp. in quo ammo tollerant. Patrem igitur Iacobus, annis iam vt sepe, memoraumus, p. grauem, uxorem, inflore, et anis prægnante, ex se, trefp. liber of linquent, poft ultimof dul, cœs complexus, & profufliflimaf moeftiflimu ai, indice lacrimaf. Veneriis soluit. Nauiogique uectus, quum prumum incontinentem prodi, re ponit, mihil ex fitu maunt antiquus, quæ e uetigio non compos effectus, religione auium solueræ. Celebremq, archangeli, bafihicam uenerabunduſ, accederæ. Ennuero iam estaf in gruerat, solareſq. radi, magis indiet feruorè, ardentius succendebant, & loci quoque firuſ, regionis, illuis ſupernum, fidus, non mihil ad angendam, mtemperiem, estuſ ſuperaddere, uidebantur. Sed Iacobus, mihlo magis deterri, tuf, quo exactiori offino, sanffacere impoffus.

七.

deuotæ meni posse, iumentorum omnium vix
ommisso, pedibus ipse suus / tantum uniusi tam
aduerit, anmi tempeftate, aggredi auusuf/etiam,
tandem utuntq. perfoliit. Sed inconfulte factis/
poena quoque raptum confequitæ est. Quippe fer
bril illum mox / borrida & atrox muafit. Cuusuf
tam sæna perniciosaq. excitut rabies / ut nobile
corpul paucol intra dхи exhaustum & penitus
absumptum extinguere. Ita Iacobus Caroli ge-
nutoriſ unicum ſpecimen / solamenq. ſingulare,
trigeſſimo ætatis anno fatali munere functus,
in Tranenſi Apulæ vrbe / conditibus ſepulchroibus.
Vt primum iguor id Carolo nunciarum est,
neque enim rei atrocital id clam esse dimitus
amantisſlimo patri est passa / non secus ac hisus
ſimum pernicioffiſimum q. illatum uilnusim
genu illum animi corporiſq. conſternatione
conſecit. Omnibus enim languescent membris,
exanimi ſere / profitusq. concidit. Neq. illi
quicquam deinceps urium / nihil robori ſingo
risue / rato imposterum corpore perſtit. Inan
tamq. agritudinis / midit uim / ut extremus
illi fuisset dхи suus ſu. Quippe qui nunquam
de exurgenſ strato / haud procul poſt dilectis
ſimi natu interitum occubuerit. Neq. eni aut
tempore aut ætate, aut hominum ullo ſolatio/
ud artis eximis: medicorum perina / consuli

X.

quoquo pacto / ingruenti excidio potuit. Vloq,
adeo subitul ingenl moeror præcordia ipse / me
dullaq, consumpflle widebatur / unalesq, om
nel spiritul / exbausflle. Anumi enim ægruuch
mi mederi ipse quidem aptiul / latil poterat &
prudentia / ac moderanone mentil / memoriaq,
consf mortalitatil & humanæ fortis / temperare
unperum acerbiflimi doloril / intennore cura/
enitebatur. Quuppe quum inea graviflimi nu
en tam borrida, univerflæ familie / domuq,
confventione / enam Helisabet nurul / proca
viflimi conuigil / nece ut parerat / acerimno
dolore confossa / intempeftuum partum / exa
guatione quadam naturæ / ectorum magil
q. editum protuliffæ. Ille nepoten cui parer
num Iacobi nomen / indici omnef cenfebant-
limul quoq, & Rainerum nuncupari uflit.
Idq, nomini / ad leuandam fin moerorif atro
cutatem / quoad fuperuxit frequenflime
ufurpari / neq, unq Iacobi iterari memoria.
Quod quidem eo quadrimefrì quo fuperftes
eſſe Carolus filio potuit exactim eſt obferua
tum. Quanquam poſt am mortem / paterm
nomini / appellano, renouata deinceps puero/
continuoq, uulgata ſu. Cæterum labefactano
exbaultoq, tama confventione corpori / ne
que Imperare Carolus / neq, consulere / vlla.

humana vi nec quifquam euam moraliur poterat. Sed indief conteri acruif permiciofi uifq. consumini & labi proruiuf inutum interium uidebarur. Neq. ulla salunf spef re- liqua effe fed desperationem atq. supremam boram extrema omnia minitari. Ergo quu sibi Caroluſ ummovere poſtrem. e foruſ caki annuaduer tere. exegiſſeq. ſe ſolue peregri- nationiſ labile. curuſ & ad cœleſtem per- petuam ſedem/iam commiſandum fore. hæc enim ili neq. obſcura neq. ambigua erat, cui recta salunf huma. e ratio iam pridè religioffime cordi defixa tenacoffime in beferat. ſacerdorem acciri & ſacriſ purgari. expiarıq. cerimoniuſ maxime omnium/i tegerrime uoluit. quod euam exacuoffime ſupplici admodum deuonuſimaq. mente. chrifiano mox more perſoluit. Ad humana debine & domefica uertenſ anumpluri- mil primum exre familiari ſonuſq. ſuſ in piaſ cauſaſ offiioſiſtme diſtribuſi. Perſ ſuperſtrem filum/natv maiorem & quiu. ex Iacobo defuſeto neporeſ æquiſ poruioſu. hæreſe/iſtinur. Debutaq. ceteriſ offienti/ur. reſ exigebar cura impenſa. quum iam peni- tuf exbauſta præcordia uitaliſ linqueræ u. gor. Ipſeq. in uigi continuataq. ſummæ.

X.

foelicitatibus memoria certa, quibus libi & indubia
ta fide ac spe per seuerare ardenus. Indiumque
conscionetone pene abest, ut intenderet, illustris,
insignis, illud animus a confecto tam div & fari-
gato corpore tandem seum et est. Quem quid
& suscepisse superos, si ratione religiosa duca
mur, baud immerso conectare credere, de
bere nos æquum profecto censeri potest. Obin-
autem mortem, quarto & octuageimo et an
anno, quem enam paucis diebus excellerat, Se-
uum omnium & recta ac p[ro]spicaci intelligens
vi ad extrema usque, horam, egrege conserua
ta. Vt primum igitur per urbanem, Caroli mor
per uilligata est, ingens omnem moeror oppre
sit, passim, cimnas tota, gemitv, luctv & la-
crimis referta est. Quippe parentem Patris,
bellicem, gloriae decus, prudenter, atque, utin-
tum omnium specimini ex humanis arrepres
professi omnem & dolebant & querebantur.
Sed Senatus vbi nihil iam rehquum erat, ce-
lebrandi, ornandi, funeris desumptra cura,
vt Princeps Venetus vnuerit, patres & no-
bitalis omnibus, opibus meruit de patria cuns
supplicabo adessent officio, decretus. Quum
quem a cujus apud us laudari dignus duce
retur, placuit vt Leonardus Iustinaus q
Venetus per id tempus dicendi libi gloriam

L.

uendicabat funebre orandi perfolueret munis. Itaq. illi decrera, pro contione laudano est. Re- liquum erat ut exanimato corpori, debita eu- ra impenderetur. Adea ergo perfoluenda numa frequent popularium eorum pouſſimum, qma- ruumſ in rebul uerſan fuerant, multundo co- fluxerat. Quippe ſere omnino ſepenumero na- uahbul expedinombuſſub Carolo multuueram. Certatimq. unuſ quiq. intentiſtimo studio ſup- præmi ſibi ſortem officiu uendicabat. Nec ſibi quidem mutual concelebant uiceſ de obſequo paruer & puetate certantel. Longeq. plureſ erant qui nauare operam gectebant, quâ reſ ipſe quæ incumbere pro muneris neceſſandem uidebantur. Vt primum igitur pristinuſeſt buſ nudare ſine ſpirum corpus adorn ſunt. In- terea enim reliqua parabantur, reſ prorful ad mirabilis conspecta & digni & uenerandum, uni- uerſil ſpectaculum præbuut. Inſuporemq. in gentem ſere omnino adduxu. Cicatricibus eni- tor, rantiſq. toro paſſim corpore ſparſil ua- deformarum corpus confpicant ſunt ut uix ul- la quidem parſ uacua abillatoq. immuniſuil nere rehcta ſuſſe wideretur. Eal ergo antreſa reſ mambuſ, ſingulaſq. ſupputanteſ urginia, quinq. ad unam numerauere. Quarum plures ingentium & letalium uulnerum notaſigna!

X.

preferebant. Curato utaq, demum examinieq,
compotuo corpore. atq. inſ que imminebant
omnibus rite patratis/ exactissimeq, apparatv
in eam rem ut opus erat expedito. Quum perſo
luta in ſolemnia ſuneris ſ ministeria eſſent ſin
gula quæq, constituto accoñodatoq, in rem
perficiundam tempore Princeſ patreſq, ad
Caroli quondam ædæſ quaſ lausal magniſcal
q, apud dechcatam martyri Stephano basiſca
ut antea diximus incolebat/ ceteriq, cuaſ &
omniſ popuſ ſt frequently ſinni conuenere. Pe-
trum, ſuper ſtrem Caroli filium/ alioſq, necel
ſaros/ tetrits pro conſuerudine/ Tectos uel ſubal
domioppenentel offenderum. Illoſq, poſt mun
of amplexul tritſaq, alloqua ſignificatione
præ ſe ſerentia moeſt animi interſele ur cu
uſq, gradul dignitaſq, patiebatur, proſecturi
ordine excepere. At vbi ad perſerendum Ca
roli corpuſ & ſeretrum peruentum eſt pluri
bui diuerſorum ordinum religioneq, atq. alniſ
ornamentis affectis id ſibi muneris uſurpann
bui tum Veneri ſere omneſ mari nutriri na
ualibutq, affueri præniſ Principem patreſque
confertissini adhære. Caroliq, in ſe pictatem &
bemioluentiam reperentel pristinaq, ſua inil
lum offiua quod magna eorum parſ ſub eo
Imperatore meruſſ& nemini magiſ q[ui]ſi per-

L.

ferendi corporiſt vita defuncti Caroli munul,
deberi aſſeruere. Vip. ipſi dumtaxat extremi
officii debitum, quod ſolum poterant fiboque
incumbere intelligebant perſoluendum per-
mutteretur, ſupplicet deprecari ſunt. Impium,
enim eſſe dicebant ſe qui unum Carolum, ta-
ta obſervantia coluſſent tam diuturnam ſub
eo egiſſent militiam, tor in illum ſemper ob-
sequorum munia perſoluſſent, ſuſſentque
abillo tanta charitate dilecti, nunc eo poſtre-
mo atq. omnium nouiſſuno pietat officio fra-
udari. Eorun ergo iuſt il deprecationibus Pri-
ceps patreſq. aſſenti ſunt & defideri. vonq,
illoſ compotet fieri cenſuere. Itaq. inunc mo-
dum digreſſa edibus ordine atq. apparat
magnifico inmi coepium uteſt. Incedebat
primi quatuor eorum confodalium ordines,
quol tam ſatorum numcupanone unſiq ap-
pellat. Eos enim Veneta vrbſuaril ſodaluil
tuilifq. hab& inſignel. Et umcunque
quidem ingenl hominum inerat. qu deallate
ueſtel tegebant corpora captaq. flagellaq. de-
more atq. accenſa lumina geſtabant manbo.
Variolq. pro conſuetudine hymnoſ moeſtil
uocibus decantabant. Proximi inſe religioſ vi-
ri/maſcimo quidem numero profefſionu uni-
uerſarum erant ſub ſuo qui, religionuſ iſiōm

X.

Ecclesiastical de hinc & clericalis omnis exerci-
tus turba ingenii nouemq. diuerforum cœm
agmina... Gradiebantur subinde viri cooplures/
equus insignibus uecti quos quidem purpurea
nelamma comitegebant. Ipsi uero lugubria in
dumenta gestantem militaria Caroli Imperato-
riaq. varia signa, multiq. generis ornamet
deferebant manibus. Quibus ille tum a Veneto
Senatv tum etiam a Principibus ceteris & re-
gibus, apud quos suppremæ quondam auctori
tatim optimuerat locum digne gloriose, fuerat
decoratus. Colloq. illa humeris, pendens
ad solum, usq. prona, fereq. prostrata trabe
bant. Post hof Veneti expertissim, scientissim
q. martimarum rerum Caroli exanime cor-
pus humeris deferentes, subquebantur. Ita
parti inuicem mutuas uices ut aliquo uneris
spatio operis parf quæq. contingeret. Princeps
de hinc Venetus & qui Venetus aderant illus
tres viri proq. Imperio quocumque legant patres
Senatus nobilia, omnis longo ordine pro
cedebant. Ornamant quos funus laudibus & glo
riosa rerum preclare gestarum celebrata me-
moria. Postremum omnium reliquium erat
uulgus qui cunum Venetorum, tum extern
& peregrini hominum generis, ut nemo enà
infimæ forus cum uis arti exercitationem aut

L.

ministerio dediut/ intam omnium publico luerat
frequentissimoq. concursu seque tecto continere po-
tuerit. ita certaum, ad præclarum id spectaculi,
tarum quidem admodum impaucissimis, curis reli-
quiſ postergant/ unuerſi confluxerant. Arden-
tium autem巡lantiumq. lumnum ingens q-
dem omnibus locis aderat copia. Ea quum profa-
m i tum religioli quiq. viri, errectiſ manibus per-
ferrebant. Undiq. a fronte tergoq. ac lateribò
imminentem. Inbunc maxime modum inter-
ludut & gemituſ laudantiumq. ac proclamau-
tum querulat/ uocel per urbem mediam adce-
lebre templum gloriosissimæ dicatum virgini
quod ad Celestia vulgo nomen accepi perve-
tum est. Sacrum liquidem cum locum Carolus,
pio animi affectu atq. ingeni deuonone allec-
tus/ ubi Sepulchro conderetur unuerſ decreue-
tat ſibi. Quod uero Venerabilis ad exteriorem
Atam virginiſ imago, dudum hæc supplicem
adeuntibus uenerationem præferre soli. Caroli
exangue corpul, id loci deſoffo solo iuxta ara.
Sic enim uoluerat, condidere. Inſigna uero,
atq. ornamenta milite priori, quondam
unæ & rerum gestarum. dignissima monumè-
ta, basiſcæ patienbul manuura perperuo de-
fixerunt. Quorum parſma magna, tam & ſicorro
ſa peneq. consumpta, ad hodiernum et diem.

T.

T.

X.

Per sistit, conspicitur. Per solum, igitur, demum
qua exigere euhiscemochi muma solem, officiis
sacriſp, cerimoniis, Princeps, patreſp, paratibus
ſedibus confidentibus, Leonardum luſtimanum,
cui decretum eſſe laudanomis munus antea
memoriamus, luciferem & elegantiſtme p-
orantem, intemis animis, arrectisq, actudio
ſiſ auribus, iocundiſtme, audiuerum. Quippe
ſi iuuerat, qui eniam horridas, incultasq, men-
tes, permulcere dicendo facile poterat. Eulſ
autem funebrif, laudanomis, initium est. Ma-
ximum & ampliſſimum, munus, quam & noſ
ſepenum legimus & celeberrimam apud
omneſi totop, paſſim orbe uulgaram, ſua quoq.

PRO LAVDANTIVM OFFICIO GLORIA
VT QVIDEM PAR EST HAVDQVAQVAM
FRAVDATAM ESSE COGNOVIMVS.

FINIS

T.

T.