JACOBI, NOBILIS DANI,
FRIDERICI II. REGIS
Legati,
HODOEPORICON
RVTHENICVM,

IN QVO DE MOSCOVITA-
RVM REGIONE, MORIBVS, RELIGIO-
ne, gubernatione, & Aulâ Imperatoriâ quo
potuit compendio & eleganter
exequitur,
NVNC PRIMVM EDITVM CVM FIGVRIS
aneis, ex Bibliotheca
MELCHIORIS HAIMINSFELDII GOLDAST.

FRANCOFURTI,

Typis MATTHIÆ BECKERI, Impenfis vero Ioannis Theodori & Ioannis Israelis de Bry, fratrum germanorum.

M. DC. VIII.

ACHACIODONÆBVRG
GRAVIO ET BARONI

ILLVSTRI, &c.

ILLVSTRISSIMI PRIMOGENI-
TI ARCHIPALATINI Gv-

bernatori,

MELCHIOR HAIMINSFEL-
DIVS GOLDASTVS

S. P. D.

AM aliquot annos est, ILLVSTRIS BVRGGRAVI, quum nihil de te cognovi, & postremum inter nos Lugduni Sequanorum vidimus. Nuper demum salutem abs te nec opinam nuntiavit D. Freherus, nobilis ille peræque ac prudens Serenif Simi Principis nostri Confiliarius. Cuius quod pristinam nostram consuetudinem, quam in Academia Norica frequentare commodum institeramus, dum ad patrios lares ire compellebar, ultro voluisti revocare, faciam nautrem fecisse intellegas & Generofitate tua dignam, & gloriæ meæ non inhonorificam ac peridoneam. Cui rei fidem atque testimonium faciat nobilissimus ifte itinerarius, Dano-

): ( 2 rum

EPISTOLA

rum Regis ad Moscouitas, monistra illa hominum Euro-
pæorum, Legatus, vir (ut ex hoc scripto cognosces) minus
quidem elegans in docendo, sed in exisstimando admo-
dum prudens. Js equestri genere apud Danos ortus, co-
gmomentum suæ familiæ de industria suppreſsit, Iaco-
bum idemtidem solo se prænomine indigetans. Sive id
glorïæ cupiditatis fugâ fecerit, seu familiæ parcimoniâ,
peccasse mihi nonnihil videtur. Etenim si illud; arguiffe
dici poteſt viros ſanctiſimos, Prophetas, Apoſtolos &
priscos Patres, qui cum adæque nobiles exſtiterint, sua
tamen nomina, inſuper habito ofſentationis ſtudio,
publice proſcribere non erubuerunt. Sin hoc; generoſi-
ſimis ſimul & ſtrenuïſimis. Baronibus, Fronſpergio,
Herberſtenio, Busbequio, aliis, vitio familiarum ſua-
rum vertiſſe, qui exisſtimaverint eas ſcriptis ſuis hodoe-
poricis magis præclariores illuſtrioresque concinnare, &
ad poſtremos uſque perennare poſteros. Verum quando
ita homini placuit, nolui diutius in quæſtione mihi co-
gnomen eſſe. Hanc mihi manes eius debebunt gratiam,
quod quem ille partum ſummis opibus eductum pariter
& productum, Lugdunen si olim typographo tollendum
commiserat, eum ego ab interitu, in quo iam periclitari
coeperat, ſoſtro perſoluto vindicaverim. Mirabile qui-
dem Fortunæ ingenium, quæ quem truculentis aromat-
tarij cuiusdam manibus addici paſſa eſt, eumdem à me
redimi voluerit. Eumce quum docatis quibusdam &
nobi-

DEDICATORIA.

nobilibus viris ad me intervisentibus oftendiſſem, roga
verunt, ut quâ obleſtandorum quâ iuvandorum homi-
num cauſa publicare vellem. Quod ego, qui lubrica For-
tunæ discrimina metuebam, non gravate faciendum pu-
tavi. uſq; eo ut quum iſdem illi mecum de auſtore præ-
fando contenderent, facile ut eorum optimo ſtudio ac
voluntati ſatisfacerem, ſim adductus: auſtoritate præ-
fertim Illuſtris cuiuſdam (omitis fretus, qui illorum,
quos modo dixi, opinionem altero abhinc menſe collau-
davit & confirmavit.

Facio autem ad te, Illuſtris Burggravi, & mitto, ut
cui ego meo ære meoq; peculio vitâ confervavi, eundem
tu ſuſcipiæs ac porro protollæs, tamquam ſponſorem ac
ſideuſſorem locupletem meæ in te obſeruantiæ, ad quam
me primo ſtatim conſpectu pellexit ſumma tua vir-
tus atque induſtria, qua te quondam Altorphij bo-
nis omnibus Vehementer commendaſt. Nam &
privatus etiamnum nobisonicum & ſingulare
quoddam modestiæ, temperantiæ, ſtudij atque dili-
gentiæ exemplum eras. & hisdem artibus ad Rectu-
ram evecus, innatam tibi gravitatem moderatio-
ne atque civilitate ita contemperaſt, ut rem omnium
difficilimam effectu impetraveris, qui & Senatui
Populoque Norico perſonam tuam in illa dignitate
comprobares, & Studioſis plerisque in regendo exhibe-
res gratam. Neque enim te ab recto iuſtitiæ tramite

): ( 3 quo-

EPISTOLA

quorundam perditorum ac profligatorum iniuriis, (quos ne ipse quidem Apollo, nedum Minerua sanauerit) ab- duci ac deflecti sivisti, fretus consiliorum tuorum parti- cipe aſbiduo & prudentiffimo, Scipione Gentili, Doctore nostro, cuius ſanctiſima apud me viget memoria.

Dehinc prudentiæ comparandæ gratiâ, fine qua per-
petui reſidemus pueri, ad exteras gentes profectus,
quantam eam fit indeptus, ſæpe mihi numero inter ſer-
mones cōmemorare ſolitus est Iohannes Burgius, Eques
VVeſtphalus, non fine tuarum laudum præconio: is
(inquam) Burgius, cuius fratrem, Achatem tuum, iti-
neris ſocium atque comitem, ſebris Italica abs te pariter
& ipfa quoq; vita, magno Europæ illuftrandæ damno,
avulſit. Quod ſi huic ingenioſo ac elegantiſimo iuveni
Parcæ non properaſſent fata, haberemus iam non tan-
tum Germaniarum, Galliarum, Angliæ, Scotiæ, Hiber-
niæ, Hifpaniarum, Italiæ, Siciliæ, Corſicæ, Sardiniæ, &c.
ſed & Hungarię quâ poteſt, Poloniæ, & huius ipſius
Mofcovię perſectiſima omnibusque partibus abſolu-
itineraria. Id ita eſſe uti loquor, mecû noſti, qui inſtitutû
eius perno viſti. Certe quas obſeruationes de Galliarum
& Britanniarum regnis ab illo compositas mihi frater
eius Iohannes monſtravit, eiuſmodi ſunt, ut accuratio-
res melioreſque à memine fieri poſſe arbitrer. Illas non
dubito quin tum temporis ad compendia tua habueris
descriptas, aliquo etiam privo cum auſtario. Mosco-
viam

viam

DEDICATORIA.

viã nunc reſtat vt à me & operà med perluſtres. Accin-
gere ergo ad iter, Burggraui Iluſtris, & totidem ſaltim
horas impende conficiendo huic itineri per extremas
Sarmatas, quot illis alteris peragrandis annos consum-
ſiſt. Nec operam luſeris : ſiquidem non minus referre
barbaras gentes quam civiles vidiſſe, Ariſtoteles, auſtor
graviſſimus, Magno illi Macedonum Imperatori per-
ſuaſt, vt in eius vita teſtis eſt Ammonius, & M. Tul-
lius in de Finibus ſcribit : Omnium fere ciuita-
tum, non Græciæ ſolum, ſed etiam Barbarie,
ab Ariſtotele mores, inſtituta, diſciplinas : à
Theophrasto etiam leges cognouimus.

Quæres fortasse, cui tandem bono, si Moscoviam vide-
ris? Magno ſcilicet. Facies enim prudenter, & ex Poli-
ticorum ratione, qui cum potentiſimi Germanorù prin-
cipum domesticus ſis, audire de facultatibus, ſitu loco-
rum, moribus ac vivendi conſuetudine, unde circumſpe-
etio, providentia, & cautio nascuntur, eius gentis potif-
ſimum velis, cuius graſ saturas. Germania noſtra in pro-
ximis vicinijs perhorreſcit.

Faxit Deus, ut ita me tibi porro commendatum eſſe
velis, quomodo bonorum omnium votis exponcitur, vt
& Moscouitæ cum Turcis iugum noſtrum ſentiant, &
nos inter nos in pace liberaque tranquillitate agite-
mus. Vale.

I

JACOBI, NOBILIS DA-
NI, FRIDERICI II. REGIS

LEGATI HODOEPORICON
Ruthenicum.

UM nihil homini in vita fit jucundius & utilius hi-
storiarum cognitione sacrarum prophanarumq:
ex illis quod veram Dei notitiam haurire possit:
(quid enim aliud eſt ſacra ſcriptura, quam vera de
Deo Patre, Filio & Spiritu ſancto narratio hiftorica?) Ex his
autem quod rationem vitæ gerendæ inſtituendæque habere
queat, neceſſariu eſt, ut ad eas cognoſcendas literati animum
ſedulo applicent: Extant etenim in hiftoriis commonefa-
tiones quam plurimæ de vitiis fugiendis virtutibusq; acqui-
rendis, Item exempla innumera, demonſtrantia impios Ty-
rannosq; punitos, violentaq; morte plerumq; abreptos fuiſſe,
bonos piosq; ſemper ſervatos & ſicca morte ſublatos: ut, cui
híſtorica lectio eſt cognita, ſemper ante oculos habeat nor-
mam, juxta quam omnes ſuas actiones dirigat, aliorumq; exé-
plis certior fieri poterit, quo pacto ſe in vita gerat, ut ſibi Deu
habeat faventem, ne mala vita iram Dei juſtasque pœnas ſibi
accerſat; aliorumq; exéplo diſcat ſibi ipſe conſulere, eaq; vita-
re, quæ aliis fuerint cauſæ iræ & pœnæ: punit namq; Deus atro-
cibus pœnis atrocia ſcelera, etiam in hac vita, ſicut híſtoriæ ſa-
cræ & prophanæ teſtantur.

Cum autem extent perquam multi Hiftorici, qui latis co-
pioſe híſtoriarum commendationem preſo commiserint, abſ-
re eſſe arbitror plura de ea in medium afferre, ſed ea, qua fic-
ri poterit, brevitate ſtatuo híſtorice meam aliorumq; nobi-

A lium

2 JACOBI, NOBILIS DANI,

lium mihi adjunctorum peregrinationem in Ruffiam paucis compræhendere: Sed cum me minus idoneum cognoscam, qui itylo eleganti hanc describam (fateor namq; me primoribus labris linguam latinam degustasse minus; loto fermone uti, idq; non mirum: præfertim cum à literis lim per sex lufta avulsus, semperq; in aulicis domesticis; negotiis occupatus, quo minus vel aliquid addiscere, vel ea, quæ olim didicerim, repetere potuerim; adhæc cum omnia in itinere celeriter excepta festinantiq; calamo sint exarata) rogo ut pius lector boni consulat, emendet, atq; dextre interpretetur.

Cæterum ut sciat, quid à me in hoc dicendi genere expe-
ctet, paucis exponam: Primo equidem caufam nostræ peregri-
nationis expedire satago: poſtea qui miſſi: à quo: ad quem:
quo tempore: qua via: quæ pericula inciderint: quomodo ex-
cepti: tractati: quomodo ablegati atq; remiſſi: idque non co-
pioſe, ne lectoris aures vanis prolixisq; nugis obtundam: qua-
re omnia ſic quam breviffime accipiat candidus lector velim.

Nemini dubium eſſe arbitror antiquis temporibus præſer-
tim tempore piiffimi regis Chriſtiani piæ memoriæ noſtri Re-
gis patris dilectiſſimi familiaritatem confœderationem q; in-
ter Daniam & Ruffiam fuiſſe, treugisq; duo hæc regna ita co-
pulata, ut utrarumq; regionum incolis liberum fuerit in alte-
rius provincijs mercaturas contractusq; exercere, domosque
iis deſtinatas Hafnie Ruthenos habuiffe proprias, ſicut & Da-
nos Narvæ, imo quo in loco voluerint, fine ullo periculo di-
verti.

Hanc confœderationem animo considerans Rex Frideric-
cus hujus nominis II. minus inconfultum eſſe exiſtimabat,
antecedestorum ſuorum præfertim patris ſui chariſſimi exem-
plum imitari, ſtatimq; in principio poſtquam regio diadema-
te coronatus eſſet, perlegatos ſuos nempe Hilarium Hardenz-
berch aulæ magistrum, Johannem Wistandt Mareschallum &
Jacobum Brochenhausen non tantum antiqua fœdera ſanci-

re, ſed

HODOEPORICON RUTHENICUM.

3

re, fed etiam novis treugis familiaritatem ac mutuam cor-
spondentiam renovare, fed non in illum finem ut essent ulla
Christiano principi in præjudicium, vel ut ita fede cum Rutlie-
no conjungeret quo illi opem adversus hostes ferret, fed po-
tius ut horum principum regna per hujusmodi fœdera in
tranquillo statu vigerent.

Durarunt autem illa fœdera uſque in annum 1575 quo pro-
pter Regis & magni Ducis Muſcoviæ prefeforum Livonien-
fium controveriam, quædam confederatiuni minus conve-
nientia incidebant, ſic ut per magnum Ducem Regi III. at-
ces, Hapsel/Lechall & Loden/in Livonia ſint ademptæ, quamvis
prius per literas Regem de iis ſibi comparandis ſemel vel bis
ſolicitaverat, quoniam ex tabulis fœderum Regi eas poſſide-
re eſſet liberum.

Hæc injuria contra fidem datam ipſi illata, cum non ſine
cæde & ſanguine ſubditorum, interitu poſſet placari, niſi no-
vis fœderibus rationi conſentanei, renovatis ſtabilitis, pla-
cuit Regi omnia prius verbis quam armis experiri, ſicut decet
ſapientem, (ut inquit Terentius) ne ſubditi exactionibus, bel-
lis aliis, calamitatibus gravarentur, neve ſanguis innocens
eſſunderetur, magis conſiderans ſubditorum tranquillitatem
quam juſtam vindictæ cupiditatem.

Erat hæc præcipua hujus legationis cauſa, primumque quod
me indicaturum promiserim, jam reſtat, ut ſignificem perſo-
nas huic legationi deſtinatas, quibus hoc negotium ſit com-
miffum, id que Gregorio Bistandt de Estrop / Arnoldo Bgerup
de Brup / Paulo Bernicke n. Secretario & mihi: & ut majorem
gravitatem præferret, adjuncti ſunt nobis nobiles 6. quorum
opera in eo uteremur, inter quos primum locum obtinuit Jo-
hannes Wenſtermand / de Bistrop / cujus ſidei pecuniarium ne-
gotium eſt commiffum, is enim quæſtorem noſtrum egit: ſe-
cundus ab illo erat Steno Mazen / quem Mareſchallum co-
gnovimus, tertius Henningus Falſter / qui curam culinæ egit,

A 2

quar-

4 JACOBI, NOBILIS DANI,

quartus Georgius Suvavenius, qui poculis præfuit: aderant & Daniel Hocken/& Georgius Muncke. Hi omnes cum servis & famulis iter nobiscum suſceperunt, eramus; numero 100. præter tubicines 3. fidicines totidem. Solutis igitur anchoris vela ventis dedimus ipſo die Veneris, qui feriis Ascensionis domini erat proximus, nonus; menſis Maii: Dragorq; reliſto ventis nobis aſpirantibus ad inſulam Bornholmum navibus tribus & ſex triremibus nos contulimus, eoq; poſtridie pervenimus, ab Hafnia remotam 25. miliaribus maritimis, fixis ibi anchoris per noſtem ſumus commorati: Altero die ſummo mane, cum viderentur votis reſpondere venti, rurſus vela in altum direximus, Gothlandiam; contendimus.

Inter navigandum vero inopinatus ſele nobis offert. Aqui- lo ventus omnino contrarius, impediens nobis tranſitum, quare poſtquam per horas aliquot, nunc hue nunc illuc pro- ut contrariæ conceſſerunt undæ, divagati eſſemus, tandem Bornholmum, unde venimus, classe rurſus appellere coacti ſumus. Sed audi quid periculi interea temporis inciderit: Cæ- lum ſatis ſerenum in oculi niſtu uſque adeo nebulis obſcura- tum eſt, ut ex navibus 8. nobis admodum propinquis nec ma- ximum nedum minimum conſpexerimus, unde factum eſt, ut ex triremibus nomine Abraham de improviſo propter nubiū denſitatem prora ſua roſtrum noſtræ navis tanto cum impetu attigerit, ut fere undis fuisset intercepta, amiffa dextra illa parte navis, quæ nobis erat propior ſupra undas, deſtructis; velis anterioribus ſuckmaſt / ſicut & Nysaner: quæ poſtea o- mnia magno cum labore Bornholmi ſunt inſtaurata. Nec nos fine periculo evaſimus, amittentes partem proræ noſtræ cum maximo navis detrimento: nam poſtea ubi; dabatur aquæ per timas ex illa collisione aditus, ut plus ſolito noſtes dies; ſentinam exhaurire ac humiditatem repellere coacti ſimus.

His tranſactis, Bornholmum (ut dictum eſt) ipſa nocte per- venimus, & cum nebulæ prædictæ totum cœlum obumbrat- ſent,

HODOEPORICON RUTHENICUM.

sunt, non poruimus rupes in conspectu habere: fixis igitur an-
choris in aperto mari hæsimus. Emicante vero aurora, cœlo q;
fereniore exisſtente, nebulisq; evanefcentibus, cum putare-
mus integrum miliaris ſpacium vel ultra inter nos & infulam
fuiffe, delituimus penes rupes magno cum fericulo, ad quas
ſi propius appuliffemus, actum fuiffet de navibus. Quare a-
gendæ ſunt Deo omnipotenti gratiæ permaximæ, qui nos li-
beravit de periculis hifce maritimis.

20. Die Menſis eujſdem aurora nobis favente, itineri na-
vali nos rurſum accinximus, ac 25. die qui Trinitati aſcribi-
tur, poſtquam miliaria 110. maritimo itinere abſolviffemus,
O Etiliam appulimus divina concedente gratia: alteroq; die
relietis navibus terram ingredientes Livonienſes ſalutavi-
mus, ubi circa caſtelium Arnsburgum in ſuburbio Magdwerck
pernoctantes in diem menſis 30. commorati ſumus, conſpe-
ximusq; maximas hominum calamitates, famem tam ardua,
ut viderimus eos panibus ex furfure, ſœno & ſtramine piftis
veſci, ſicut & aliis in locis multis in itinere gramine ex pratis
& paſcuis.

Relicto Arnsburgo prædicto die miliaria 3. abſolvimus, per-
noctavimusq; in Curia Toels: inde poſtridie Sonneburgum 5.
abſolutis miliaribus.

1. Die Menſis lunii trajecimus mare *Monſund* pervenimusq; ad curiam regiam *Mongard*: ubi illa nocte ſub dio deliteſcere cepimus, erat nam q; à Ruthenis & Suecis devaſtata & combuſta.

2. Die trajecimus alterum mare, *Monſund* magnum cognominatum, (in quo navis noſtra non abſq; periculo in rupem incognitam incidit, ut niſi cymba quadam, quæ nobis aderat, portum quæ ſieramus, actum fortaſſe de nobis fuiffet, tanto e-nim cum impetu rupem attigit, ut per duarum triumve hora-rum ſpacium, nautarum ope vix liberari, atque in locum na-vigationi convenientem, reduci potuerit) pervenimusq; in

A 3

Wigf

6 JACOBI, NOBILIS DANI,

Vigf per distantiam duorum miliarium ab Infula Moen/ubi
à Ruthenis lumus excepti, qui nos certiores reddiderunt,
Suecos in propinquo cum copiis suis eſſe, quare nos tuto Per-
noviam pervenire non poſſe ajebant, antequam alio ſele con-
ferrent, erant enim Ruthenis eo tempore vires plus ſatis te-
nues, quo minus iis reſſitere poſſent, ibi commorabamur per
triduum omni nocte ſub cœlo aperto cubantes, & cum edulii
nihil nobis allatum ſit præter oves 3. jumentum 1. & pullos 2.
nihilq; liquoris, coacti ſunt noſtri famuli aqua ſe ab excrucia-
te ſiti vindicare, navem ergo ascendimus volentes navigio
Pernoviam appellere, ſed cum per horas tres quatuorve fru-
ſtra undis æſtuantibus moleſti ſuſſemus, tandem ventorum
ſævitia repulſi portum reliſtum reſalutare coacti ſumus, ibiq;
illa nocte circa caſtellem ante aliquot annos deſtructù Wer-
der nominatum quieſcere.

Altero die, qui erat 5. Junii veſti ſumus curribus & equis 5.
miliaria ad locum inter Pernoviam & Werder interjecſum cò-
comitantibus 40. equitibus & ſclopetariis quibuſdam.

6. Die Pernoviam attigimus, abſolutis 5. miliaribus aliis, u-
bi ſperabamus habituros nos hoſpitem convenientem, qui
rationem noſtri aliqualem haberet, domosq; adepturos, in
quibus aliquo modo vires ex nocturnis vigiliis proſtratas, reſi-
cere recolligereq; poſſemus: ſed fruſtrati ſpe, cum eo perven-
tum eſt, obviam nobis venerunt duo Praſtablii (qui viæ co-
mites nobis eſſent, & neceſtaria procurarent) prohibentes ne
civitatem ingrederem ur collocatis ante portas ſagittariis qua
plurimis, quo minus nobis daretur aditus: commonſtratæq;
ſunt nobis domus in ſuburbio, ad quas diverteremur: cumq;
hoſpitem ego meum vix ſalutafſem, incenſum eſt meum con-
clave, totumq; in temporis momento combuſtum, ut vix ipſe
evaſerim, combuſtis veſtibus quibuſdam, mucrone, lancea
& rebus aliis, & niſi bona noſtra ſuiffent in navibus reliſta, a-
ctum ſuiffet de iis omnibus.

Ubi

HODOEPORICON RUTHENICUM.

7

Ubi hoc vidimus, cœpimus deliberare, quo in loco pedem tuto figeremus & poſt longas deliberationes ſtatuimus naves confcendere, donec adſent judgmenta perducentia nos ulte-rius: fed hoc nobis eſt denegatum, imo à ſagittariis in maris littore collocatis prohibitum, ne ea, quæ voluimus, perſicere-mus, quare nolentes volentes caſtrametati ſumus in planicie extra urbem in diem tertium.

Ibi experti ſumus rumores de Suecis ad nos prius delatos certiores ſuiffe: fuerant namq; exigua cum copia iſtis diebus in ſuburbio, ubi à Ruthenis ex urbe in illos eruptionem faciētibus, leviori bello cum iis pugnatum eſt, non parvo cum horum detrimento cæſi enim ſunt à Suecis Rutheni 80.

9. Die diſſeffimus comitantibus 100. ſagittariis & 20. e-quitibus, & miliare abſolvimus pernoctantes in campo more ſolito.

Poſtero die 10. Junii 7. miliaria confecimus, deliteſcentes ſub frondibus & arboribus.

11. Die Velinum pervenimus, oppidum 7. miliaribus re-motum à loco præſcripto: in via excepti ſumus à Ruthenis cù 100. Sclopetariis, & nonnullis equitibus.

Et cum in civitatem non intromitteremur, pedes figentes in planicie extra muros diebus octonis ibi ſumus commorati, quia nec equos nec currus habere potuimus, quamvis indies nos laſtarunt vana ſpe, facientes nobis ſpem protectionis: o-mnia tamen quæ promiserunt veritati minus fuerunt con-ſona.

Hic nec ignorandum nec prætereundum cenſeo, quod permultæ Livonienſes mulierculæ infantes ulnis ſuis ad no-ſtrum paſtorem geſtarint, cupientes illos ſacri baptiſmatis ab-lotione mundari, quod etiam accidit: baptiſati enim ſunt illo tempore, quo ibi commorati ſumus, à noſtro paſtore ultra 55. quorum quidam bimatum exceſſerant, hi forte ſi non adve-niſſemus privati ſuiffent ſacramento baptiſmatis ſacro.

Ex

8 JACOBI, NOBILIS DANI,

Ex horum hominum calamitatibus diſcamus nos gratias a-
gere omnipotenti Deo pro ſua in nos charitate, quod noſtris
regnis conceſſerit verbum ſuum purum inviolatum q; Sacra-
mentis quoq; baptilmo & cœna domini noſtras Eccleſias cō-
decorarit, quibus miſeri Livonienſes deſtituuntur propter
ſcelera olim perpetrata: toto igitur corde optandum nobis e-
rit, ut ſemper maneat nobiſcum Spiritus ſanctus, illuſtrans
corda noſtra ne contemptui habeamus ſacrum illud verbum
nobis ethnicis ex gratuita miſericordia conceſſum, ne quoq;
mala vita malis q; moribus ipſum depellamus.

18. Junii reliquimus Velinum abſoluimus q; 4. miliaria cō-
morantes in paſcuis, ubi cum Sagittariis 200. equitibus 100.
nobis Rutheni obviam venere: & quia ſibi propter copias ho-
ſtium in propinquo collectas timerent, offenderunt nos in
via 1000. equites omnes Tartari cum ſclopetariis 100 qui nos
ab hoſtium incurſione, ſi opus eſſet, tuerentur. Hinc propius
abſunt arces Helmodt/Nuege & Karkis/quæ adhuc ſub pote-
ſt. re Ducis magni ſunt.

Summo mane ſequentis diei circa horam 2. caſtra movi-
mus reſtaq; Tarbatum contendimus, trajecto mari Halſtehſ-
re/permanſimus q; penes amnem poſtquam eo die 6. miliaria
abſolviſſemus:

Unde 20. die in aurora diſceſſimus, ſeptéq; miliaribus peta-
etis Tarbatum pervenimus: Quæ civitas muro eſt circum-
cinſta, domibusq; lapideis extructa, eo modo, ut ajunt, quo
urbs Lubecum ædificata eſt, quamvis omnia fere ædificia ſint
modo diruta ac devaſtata: Cum autem ingredi eam minus
liceret, caſtrametati ſumus in villa ſemimiliare inde diffita,
nobis modo ſub frondium tegminibus cubantibus, eo quod
nullus locus erat in diverſoriis aptus & conveniens. Interea
cum milites Suetici ipſis fere diebus totum tractum à Velino
Tarbatum verſus hoſtili manu invaſiſent deſtruxiſſent q; no-
luerunt nos eam ob cauſam per rectam viam ſed per devia ali-
quot

HODOEPORICON RUTHENICUM.

9

quot militia per pontes, colles, nemora, stagna ducere ma-
gno cum judgmentorum bonorum; nostrorum periculo & dif-
pendio.

Cum jam eo veniremus, cognovimus quo pacto Suetici e-
quites cum Ruthenis ante paucos dies nobis Pernoviæ degé-
tibus lese conflixissent, idq; hoc modo: Illi ex arce Oberpolen
(quæ nuper in potestatem Regis Sueciæ erat redacta) lese de
nole clam ab duxerunt Tarbatum prædam inlectantes: quo
cum venirent totum suburbium amplum & munificum incê-
dio conflagrarunt, quo viſo, Rutheni in urbe agentes illos ag-
gressi ſunt: Sueci autem cum viribus illis eſſent inferiores in
pedes leſe conjiciunt, inſquentibus iis, in ſuga capti ſunt, ex
Suecis 40. Rutheni victoria hac potiti ulterius progredi cum
copiis ſuis tentaverunt, reſtag; Oberpolen/ contendunt colle-
ctis iis ad numerum 4. millium. Eo ubi perventum eſt, putarút
omnia ex animi ſententia tranſacta, nihilq; periculi eſſe, quo
minus ea, quæ volebant, perſicerent. Sed audi quid illis inopi-
nato acciderit: Sueci, quibus illorum adventus erat cognitus,
quiq; ſtratagemate eos eludere certabát, vaſa cum rebus Tar-
bati collectis ante portas reliquerunt facientes hoſtibus ſpem
recuperandi ea, quæ amiserant, ſimulantesq; ſe propter ho-
ſtium celeriorem adventum illa in arcem deferre non poſſe.
Interim continuebant leſe in ſylvula non adeo longe ab arce
remota (erat enim locus frondibus, nemore, denſisq; arbori-
bus adeo ſeptus, ut facilime leſe quiſq; occultare poſſet, ne ab
hoſtibus conſpiceretur) Rutheni ea non animadvertentes, a-
vide prædas resq; amiffas inſectantur, violentaq; manu ciffas,
vaſa, & id genus alia frangunt canentes ante victoriam triú-
phum. Illi hoc videntes ex ſylva profiliunt, hosq; jam in opere
exiſtées invadunt, ſauciant, interſiciunt, hoſtiliq; manu pro-
ſternunt, ut ex 4. millibus vix 3. evaſerint, ſi fides adhibenda eſt
iis, qui nobis hæc retulerunt: ſub potestate enim Mulcovitæ e-
rant.

B

Hinc

IO JACOBI, NOBILIS DANI,

Hinc diſſeſſimus 22. die Junii conferentes nos Pleſcoviã, ḕ
civitas à Tarbato diſtat miliaribus 25 prima; nocte ſicut & al-
tera ſub frondibus pernoctavimus, confectis 6. miliaribus.

23. Die ſummo mane rurſus iter inceptum ingreſſi 7. mi-
liaria abſolvimus, dieq; ſequenti qui Johanni Baptiftæ ſacra-
tur, Pleſcoviam pervenimus 7. miliaria à loco præſcripto: qua-
viam eo die transgreſſi ſunt Tartari permulti homines defor-
mes, qui catervatim proceſſerunt conferentes ſe in Livonã
adverſus Suecum & Polonum: omnes erant equites ac levis
armaturæ mili tes gerentes arcus nullaq; alia inſtrumenta bel-
lica: ajebant Rutheni numerum illorum excedere 5. millia,
ſecuturos mille 20. affi rman tes.

Hi maximos labores perferre poſſunt, inediæ quoq; ac fitis
ſunt patientiſſimi, omnia que ad victum ſibi ſunt neceſſaria ſe-
cum ferunt abſque curribus, veſcuntur carne equina portiun-
culis ephippio alligatis. In ſuper *et al. funt, vitam in voluptate
degunt ducentes uxores quot volunt: per interpretem cum a-
liquo ſum locutus, qui faſſus eſt, ſe eo tempore decem coſtas
habuiffe, Teutonicas, Ruſticas & Tartaricas.

Præterivimus eo die ſtagnum Debs nominatum, quod ſpa-
tium 20. miliarium complet in longitudine, & latitudine to-
tidem, habet q; riuulos affluentes 72. deſluentem unum tantu
verſus Nervam.

Locum etiam acceſſimus, in quo à Ruthenis & Livonien-
ſibus ante annos 40. pugnatu eſt, hi victoria potiti ſunt, 4000.
illorum cæſis: unde tuguriolum in perpetuam iſtius pugnæ
memoriam ædiſicatum eſt.

Inviſimus ſimiliter cænobium Ibbogk nominatum, con-
ſpicientes idola illorum, ſed non dabatur nobis in templum
introitus, quamvis valua aperiebatur, eo quod nos judicabant
indignos eſſe ſanctum ſanctorum ingredi.

Ajebant non longe abeſſe aliud amplum ſatis atq; opulen-
tum, 300. continens monachos, templumq; illorum ſub ter-
ra ſi-

HODOEPORICON RUTHENICUM.

II

raſitum eſſe quod non conſpicitur. Hi ſemper precationibus & jejuniis ſuo more indulgent, ſuntq; libertate donati à magno Duce multisq; villis nobilitati atq; ab omnilabore uſque adeo immunes, ut nec bello nec exactionibus illorum ſubditi graventur: ſemper igitur curam ipſius precibus ſuis habent, quo victoria potiatur præſertim in Livonia, ſuntq; illi velut o-racula. Quamvis vero nos aviditas cœnobii videndi ceperat, temporis tamè anguſtia excludi ſumus, quo minus id fieri po-tuerit.

Cum Pleſcoviam veniſſemus, oftenſa eſt nobis domus in ſuburbio (cum civitatem ingredi integrum nobis non eſſet) in qua omnes commoraremur, donec à Duce certiores de noſtra proſeſione fieremus, & aſtutum nobis eſt vetitum ne quis noſtrum famulorumque noſtrorum egrederetur. Etli- præterea penuria potus laboravimus, non tamen nobis eſt permiſſum à cauponibus in vicinia habitantibus quicquam e- mere: percepimus etiam aliqui m graviter caſtigatum, quod modium lactis famulis divenderit, ſed nobis aliquo modo eſt ſatisfactum, atq; à Præſtabliis, qui nobis erant adjuncti, necel- faria porrecta quamvis magno cùlabore: Multa enim polli-ce-bantur, ſed pauca præſtabant. Quid multa? Homines ſunt ad-eo mendaciis addicti, atque à veritatis tramite ita deflecten- tes, ut nulla illis fides poſſit adhiberi, rationem promiſſionum nullam habent, nec turpe ducunt fallere, mentiri & furari: ſin-gulis enim diebus aliquid ſuſtulerunt ex annona, cereviſia, mulſo nobis porrigendo & fere partem dimidiam, nihil penſi-ducentes quod nos id reſciverimus, illosq; de furto admonue- rimus: reſervarunt porro ſibi quotidie ex equis & curribus no-ſtris rebus deſtinatis, aliquando plures aliquando pauciores, illosq; Bajoribus, qui procurabant, propter pecuniarum ſum-mam non ſine noſtro incommodo reſtituerunt: coacti ſunt namque noſtri famuli pedibus viam multoties pulſare, ita ut mihi ſane perſuadeam, nullum genus hominum extare, quod

B 2

ma-

II

JACOBI, NOBILIS DANI,

magis omnem pudorem ac verecundiam exuerit, quam illud,
de quo mentionem facimus.

Hæc de natura illorum inſetere placuit, nunc caſatum ad
alia convertamus: Sita eſt hæc civitas in loco plano, eſtq; mo-
nibus & turribus ſoſſisq; circumcincta: hinc traijcitur Narvá
per amnem oppido alluentem, qui ſtagno Deoſa affluit, cæræ,
lini, canabi maxima hic eſt copia, emporium videtur hifce re-
bus deſtinarum eſſe uberrimum. Civitas deniq; ornata eſt tè-
plis 300. cœnobiisq; 150. ut ii teſtantur, qui exakte numerum
ſe noſſe autumant ſuntq; prope omnia ex lapidibus extructa,
nitentia, civitatiq; maximum ſplendorem addentia, eo quod
turribus ornata, quæ ſerro ſunt teſta, ſtannoq; linita.

28. Die cum putaremus nos per dimidii Menſis ſpacium i-
bi duraturos eſſe, relatum eſt nobis à Præſtabliis circa veſperas
literas ad ſe eodem die perlatas eſſe, quibus Neugardiam vo-
caremur, à Pleschovia remotam 35. miliaribus, quare 30. die
diſceſſimus, pernoſtavimusq; in campo, poſt quam 7. miliaria
eſſent tranſacta: altero vero die 5. tertio 7. quarto 6. conſeci-
mus, ilſo que pervenimus ad ſtagnum Elminſchooffere cogno-
tinatum, in longitudine continens miliatia 10. in latitudine
8 quæ navibus Neugardiam uſq; trajecimus.

Circa Vicum ſalinæ reperiuntur penes oppidum nova Ruſ-
sia appellatū quas ſi inſpexeris, videntur à Deo omnipotenti
mirabiliter conditas eſſe, nam amnis prænominatus dulcem
ſaporem aliorum fluviorum inſtar reddit, hic in vicino lacus
ſalſus ſcaturit, unde ſal ſatis alſperum coquunt, ita ut inopiam
ſalis nullam habere Rutheni videantur: inveniuntur & non
procul à Neugardia aliquæ cæterisque in locis: quod mihi ſa-
ne mirum videbatur, præſertim cum ſepius audiverim noſtra-
tes exiſtimassę, Ruthenos ſale carere, ubi anguſtia maris inter-
clusi ſuiffent, cumque Narvam proh. beretur tranſitus, quod
tamen aliter eſſe cognovi.

Cum eo perventum eſt, perduſti ſumus ad curiam, quæ o-
lim

HODOEPORICON RUTHENICUM.

I,

lim sedit sult necat i frattis Muscovitæ ex lignis extructam,
sicur & tota civitas, al iæque domus totius Russiæ omnes sunt:
nobis que statim interdictum est, ne nostrum quis aliorum o-
tius calcibus infultaret, quod egre admodum tulimus eo quod
non liceret ea, quæ erant necessaria nobis comparare. Verue-
nim vero hæc civitas erat prima, quæ nos sub testis recepit,
postquam Regis nostri possessionem Oesiliam reliquimus,
quæ provincia inde miliaribus 112. diat, exceptis tribus no-
ibus Pleschov iæ in suburbio nobis commorantibus.

Hic accepimus Tartarum Crim nominatum cum copiis in
foribus esse, non procul à Muscovia, ſtipatum multis millibus
Tartarorum, ſtatuiſſe Russiam vi armiſq; invadere, quare
magno Duci minus consultum videretur Muscoviæ commo-
rari, ſed potius ſe in arcem Slabodiam abdere, ubi ab ipſius in-
fultu immunis esse poffet revocans in memoriam damnum
ante annos 8. ſibi ab ipſo illatum: igne nam q; totam fere Mu-
ſcoviam infeſtarat, 40. millibus domorum conflagratis, cæſis
& combustis 200. millibus Ruthenorum.

Hic pene præterieram hujus urbis commoditates per ſtrin-
gere, quæ merito ignorandæ non sunt, præfertim cum olim
fuerit, hujus regionis præcipua, ante annos 80. non agnoſcens
ducem Muscoviæ dominum, ſed magiſtratus ſui vivens legi-
bus: ditio ejus ſele in longum extendit ab una parte ad limites
Non vagiæ, ab altera versus Livoniam complectens miliaria
300. in longitudine, & in latitudine 200. Fuitque uſque adeo
potens, ut ſele ab hoſtium adjacentium q; regnorum vi facile
defendere potuerit, unde & ortum est proverbium:

Quis aliquid efficere poteſt cōtra Deum & magnam Neu-
gardiam ? Duravitq; hæc illius potentia in illum diem, quo
odium diffidium que inter conſules exortum est, resque eo
deducta, ut conſtituerint Muscovitam diremptorem litium,
qui poſtea adhærens parti imbecilliori alteram oppreſſit, op-
pidique potitus ſe dominum ei impoſuit.

B 3

Quod

14 JACOBI, NOBILIS DANI,

Quod ad structuram ejus attinet, egregie sane Ruthenico
more ædificata est ornata templis cœnobiis que innumeris,
constituta in loco amænissimo, plano, & abundante undique
frumento, pratis virentibus, piçatura, itagnis, fluminibus o-
mnibus que bonis affluente.

Hic etiam mihi filentio diffimulanda non est illa urbium,
villarum pagorumque inter Pernoviam & Neugardiam de-
structio ejusque cauſa.

Ab hinc annos, ni fallor, s. incidit magno Duci quædam ſu-
ſpicio de fratre ſuo uterino, quod is nempe in animum ſibi in-
duxiſſet, ipſum circumvenire in ſidiaſque ſtruere, quod an ſic
fuerit Deus novit, quare eum ad ſe accerſivit potrigens illi ve-
nenum, quod cum guſtaſſet morbo correptus expiravit: poſt-
ea 300. Apricios elegit data illis potestate vitæ hominum &
necis, imo bonorum, domorum ſupellectiliumque omnium.

Hi per totum hunc tractum à Muscovia Pletchoviam uſq;
divagantes, ſedes quam plurimas ſolo æquarunt, vitos mulie-
res, infantulosque ad arbitrium ſuum necarent, mercatores
ſpoliarunt, piſcinas effoderunt, piſceſque cremarunt, in ſum-
ma, omnia ita perturbarunt, ac devaltarunt, ut dictu quid di-
cam viſu abhorrendum ſit: Si enim nobis Prætablii non ſup-
peditaſſent ad vitæ ſuſtentationem neceſtaria aliunde adve-
cta, neceſſum ſuiffet ut omnes ſame & inedia periſſemus, ad-
eo erant homines facultatibus lapſi, ut ne ovum quoddam pe-
cuniis comparare niſi pauciſſimis in locis potuerimus.

Ad hoc eodem tempore Imperator magnam hominum
copiam Neugardiam convocavit, quali cum illis de negotiis
arduis acturus, quo cum veniſſent, omnes in pontem, qui no-
bis quotidie in oculis erat, civitati proximum congregati juſ-
ſit, congregatiſque illis, in amnem præterfluentem præcipites
dedit, necatis ſuffocatiſque multis hominum millibus, quos
ſuſpectos habebat propter fratrem prius ab ipſo toxico ſubla-
tum, quali ab illo ſtetiſſent: & quod magis mirum videretur,

tanta

HODOEPORICON RUTHENICUM.

15

tanta est submera hominum multitudo, ut amnis prædictus
præter omnium hominum expectationem cadaveribus fit re-
fertus, & ita constipatus, ut antiquum cursum obtinere ne-
quiverit, sed supra prata virentia agrosque fertiles sepe exten-
detit, liquoreque suo omnia humectaverit. Hoc et si minus
credibile videtur, àque vero longissime abest, tamen omnia
sepe in rei veritate sic habere, à fide dignis in Ruffia cognovi,
ab iis scilicet, qui adhuc sub potestate Muscovitæ Neugardiae
commorantur, alias tabulæ huic ( quod dicitur) non admo-
vissent.

Dum hic detinemur, nostri Præstablii indies summo odio
nos sunt prosecuti, quod hoc loco omittendum non est sed
magis commemorandum, ut intelligant exculti, quanta sèvi-
tia hi barbari utantur in Germanos, in quos potestatem ali-
quam habent. Postquam enim Neugardiae integris 14. diebus
custodia detenti fuissemus, ad nos prodierunt indicantes nú-
cium à Muscovia eodem die advenisse, qui jussu magni Ducis
significaret, licere nobis cum famulis nostris nos cœterre quo
luberet, mercaturasque exercere, si opus esset, quod jucun-
dum & gratum nobis accidit: nã summo deliderio delidera-
vimus membra hactenus in domibus retenta movere celerio-
rique motu recreare, quare per interpretem nostrum die se-
queti expetivimus, ut cymbas nobis procurare non gravaren-
tur, quibus amnem urbi alluentem traijceremus, & globo tor-
mentario volucrem lâdere, si forte possemus, nobis concede-
rent, quod statim denegatum est.

Nec in hac modo otenderunt sepe malevolos, sed cum
postridie vires ambulando in planicie nostris cubilibus vicina
reficere tentaremus, mox nos sunt comitati crimina in nos
conferentes, prohibentesq; ne ulterius id faceremus, dicen-
tes, Imperatorem conceasse, ut ea, quæ nobis essent necessa-
ria pecuniis compararemus, famulis nostris datam esse exequi-
di potestatem, nobis autem minime.

Qui.

16

JACOBI, NOBILIS DANI,

Quibus reſponſum tale dedimus, nos à Seren. Reg. Mai. ad
magnum Ducem Muschoviæ ablegatos eſſe cauſa expedium-
di negotia nobis commiſſa, idq; factum ex petitione Ducis, q,
literis Regem de mittendis ad ſe legatis ſemel & iterum ſoli-
citaſſet, non autem adveniſſe ut mercaturas exerceremus ali-
quas, nobis q; ea de cauſa mirum videri, quod ea, quæ famulis
noſtris erant conceſſa, nobis denegarentur, nos minus affue-
tos eſſe, in domibus ſemper delite ſcere, ſed magis verſari cir-
ca aliqua negotia ſanitati conducentia: nos nihil optare po-
tius quam licentiam inviſendi Muscovitam, ſi autem id fieri
non poſſet, ſtatuere nobis non poſſe prohiberi, quo minus ali-
quando foras egrederemur, neq; exiſtimare nos teneri capti-
vos: ſi enim ſic ſele cōtra omnem expeſtationem & ſidem da-
tam res haberet (eramus namq; muniti ſalvo conductu) cupe-
re ea de re certiores fieri, adjungentes, legatum Imperatoris
nuper Regi apparentem, apud nos cultodia detentum non
fuiſſe, ut nos ibi, nec minimum malum ipſum offendiſſe, ſed
laute tractatum, curru. quo voluerit, circum vectum, ad convi-
vium invitatum, ibiq; molliter pactiontum ac ſaginatum eſſe, ita
quod admirandum eſſet, quod tantam benevolentiam aliqua
ſaltem compenſare ratione non ſtuderent.

Ad ea reſponderunt (floccipendentes quæ dicebantur) nos
jam apud ſe eſſe, oportere nos ſuæ voluntati ſubeſſe, itaq; nos
gerere ut ipſi preciperent, cum unicuiq; regioni ſui eſſent mo-
res, quos imitari ſinguli deberent, non dubitantes, quin no-
bis per ſpicuum eſſet, oportere ſingula aquæ curſum ſequi quo
ſueret.

His & ſimilibus auditis, adeo pertaxi ſumus illorum con-
verſationis, ut nec dici nedum ſcribi poſſit. Præterea cum vi-
deremus, nos ibi tanto tempore retineri (non enim ſecus actú
eſt nobiſcum quam cum captivis) præſtolati ſumus veniam
mittendi ad Imperatorem nuncii, petendi q; ad ſuam Maiest.
aditum, id neq; permittere voluerunt, ſed prætenderunt ad-

ven-

HODOEPORICON RUTHENICUM.

17

ventum noſtrum ipſi eſſe notiſſimum, qui pro ſuo velle nos
retinere & dimittere ſciret, penes Deum & ipſum omnem
poteſtatem eſſe affirmando. Hoc accepto reſponſo acquievi-
mus vitamq; ſolitariam mœrore permixtam duximus: Nemo
enim nos quamdiu ibi fuimus, inviſit præter Bajores duos vi-
ros ſenio confectos, qui magnam gravitatem principio præſe-
tulerunt, ſed cum minus exculti fuerint, ſuper ſedendum non
erit quomodo ſele apud nos geſſerint ut intelligant literati,
quanta ſit apud illos barbaries, quamq; rudes & impoliti ſint
beani & alini.

Etenim 19. die Menſis Julii circa veſperas, ſub cœna nobis
apparuerunt, conferentes ſe ad mœſam noſtram, & poſtquam
cutem bene curaſſent, largiterq; ſuo more mulſum potaſſent,
appoſtus eſt menſe caſeus, quem cum inſpexiſſent guſtaiſſent-
que, petierunt ſibi dari, quod conceſſimus, quem ſtatim ſa-
mulis cuſtodiendu dedere, poſtea allata ſunt bellaria, ſaccha-
rum, poma granata, dactyli, ficus, Zinciber conditum, & id ge-
nus alia, quæ omnia è Dania advecta erant, ex iis, quantum ſat
erat, conſumpſerunt, id autem, quod in patinis relinqueba-
tur, ſuſtulerunt, reſervantes ſibi in ſtrophiolis, juſculumq; de
digitis cum nauea linxerunt non ſecus ac pueri, vel mendici
cibu ante fores capiètes, & quævis illis abunde erat ad ſatietaté
ſatisfactu cereviſia & mulſo, non tamen illis potus generibus
contenti erant, ſed ſibi cupiebant dari ex noſtro liquore, vino
Rhenano, vel alio genere, quod etiam factum eſt: vinum nã-
que rubrum Alleکant allatum eſt illis, quod cum guſtaiſſent al-
ter alteri ofculo propinavit, nam porrecto poculo ſe invicem
ofculati ſunt.

Nec hi ſolum hanc morum incivilitatem præſetulerunt,
ſed quotidie apud alios quoq; experti ſumus: Aderant nobis
indies tubicines ſuo more Comœdias agentes, qui ſæpius in-
ter ludendum poſteriora denudarunt, omnibusq; obſcœna
corporis commonſtrarunt, decumbentes in genua natesque

C

in

18 JACOBI, NOBILIS DANI,

in altum extollentes, exuti omni pudore ac Verecundia.

Quod idem etiam mulieres aliquando fecerunt: Cum e-
nim quodam die ante ædes noſtras in planicie ſtaremus cum
famulis noſtris quam plurimis conſpeximus mulieres in vici-
no, quæ veſtes in altum levarunt, pudenda nobis per ſeneſtras
commonſtrarunt, tam anteriora quam poſteriora, extenden-
tes nudos pedes è ſeneſtra, nunc dextrum nunc ſinistrum, nunc
nates, nunc alia non abhorrentes Præſtabliorum præſentiam.

Hinc videre licet & liquido conſtat, hos populos moribus
eſſe agreſſimos ac corruptiſimos, ut ſi cum aliis homini-
bus excultis conferantur illis ludibrio eſſe poſſint & deriden-
dos propinari, quasi nihil vel parum à brutis differentes.

Proximo die venit ad nos Præſtablius noſter Fœdor nomi-
ne vir ſenex & gravis, cum quo de illorum fide ſermones mi-
ſcui, & cum inter loquendum forte fortuna incideret quæſto
de peccato contra Spiritum ſanctum, ipſo dicente, unumque-
que ſalvari poſſe, etiam ſi indies peccata peccatis augeret, ſi il-
li ſaltem eſſet animus ſemel reſpiciendi pœnitentiam que a-
gendi.

Ego contrariam defendens ſententiam, verum quidem eſ-
ſe ajebam, quemq; peccatorem ſalvari poſſe multis magniſ-
que peccatis etiam contaminatum, dummodo pœnitentiam
ageret, fideq; Dei miſericordiam imploraret: ſed ſi contra me-
tem & animum in eam quotidie peccare non erubefceret fa-
ciens ſibi ſpem ſuo tempore vitam emendandi, illum ſane in
Spiritum ſanctum peccare, illudq; peccatù nec in hoc nec in
futuro ſeculo remitti.

Quo audito, egregie ſcilicet respondit omnia peccata cò-
donari, quod ſe exemplo comprobaturum aſſeruit; taleq; in
in medium adduxit, dicens: Mariam Magdalenam ſcortum
fuiſſe impuriſſimum, ſæpiusq; adulterium commiſſe, gravi-
terque eam ob cauſam deliquiſſe: attamen quod viri aliquan-
do in via eam offendentis qui ipſam de concubitu ſolicitaſſet,

expe-

HODOEPORICON RUTHENICUM.

19

expetivisſet, ut propter Deum ſe admitteret: petitioni annuif-
ſet, votiq; is compos factus ſuiffet, ſalvatam eſſe, rubroq; lapil-
lo in catalogum ſanctorum deſignatam, hacq; de cauſa, quod
id non denegarit, ſed propter nomen Emanuelis conceſſerit.

Hoc etſi abſurdiffimum ſit atq; fabuloſum vanitatemq; o-
leat, cum tamen ab ipſo ad confirmandam fidei ſuæ ſenten-
tiam adductum ſit, viſum eſt mihi illud recenſere, ut ſciant no-
ſtrates, quanta caligo horum hominum mentes obduxerit,
quamq; abſtruſa atq; abſcondita ſit illis ſacra ſcriptura, loco
Euangelii commemorantibus nugas ac fabulas, easq; pro o-
raculis habentibus. Videtur hinc commode in ipſos quadrare
dictum propheta: Quia non credunt veritati, dedit illis Deus
efficacem ſpiritum ut credant mendacio: Cum igitur non ha-
beant verbum Dei pro lucerna, neceſſarium eſt ut in tenebris
verſentur. Horum miſeria merito doceret nos cautiores ſie-
ri, ſummaq; cum reverentia & gratiarum actione verbum di-
vinum amplecti, maximopereque cavere ne propter ejus co-
temptum & negligentiam à nobis auſerretur.

Taceam modo alias eorum nevos ac errores, quos cæteris
diebus Neugardiæ nobis verſantibus commiserunt. Verum
cum ceremoniæ etiam illorum ex parte nobis conſtent, tem-
peſtivum eſſe arbitror quædam de iis annotare.

1. Die Menſis Auguſti ſole primum orto, cum temporis
tædium ambulando diſcutere cæpimus, conſpeximus è lon-
longinquo magnum hominum numerum uno in loco circa
fluvium urbi proximum congregatum, imo ſere omnes cives,
mares pariter ac ſœminas, has geſtantes infantulos in ulnis, il-
lasq; pueros ducentes manibus: præterea monachorum vir-
ginumque veſtalium cohortem magnam. Quo poſtquam
convolaſſent, apparuit illis etiam Archiepiscopus, gerens ma-
nibus crucem, ſequentibus ſacerdotibus & id genus homini-
bus, poſtquam jam amnis ejus pontem ſibi in illum ufum ex-
tructum aſcenderet, habita oratione, ipſi benedixit, atque ſuis

C 2

cere-

20 JACOBI, NOBILIS DANI,

ceremoniis, Papisticomore, aquam consecravit. Quo facto,
quam plurimi viti vestibus exuti nudiq; cunctis inopicien-
tibus, in amnem sele præcipitarunt, pudendis minus tectis, ni-
hil considerantes, quod à virginibus & mulieribus conspice-
rentur: hæ quoque infantulos suos eadem aqua abluerunt, i-
dola illorum omnia liquore illo sacro humedarunt atq; mun-
darunt istumq; diem festum celebrarunt.

Necio sane an hic significare debeam, quo pacto, fancto-
rum opem in cerevisia coquenda implorent, quibuscumque ce-
remoniis utantur.

Cum aqua dolio infunditur, ad manus habent sculpile ba-
culo longo alligatum, quod dolio imponunt confestimque
extrahunt, quod etiam fit, cum frumentum & lupulus addu-
tur: Quo facto, baculum in altum erigentes imaginem illam
curvatis genibus, capitibus demissis, frontibusque ligno cru-
cis lignatis venerantur. Talibus superstitionibus imbuuntur,
adeoq; his ineptiis fallinati sunt, ut hifce ceremoniis negle-
ctis, totum laborem irritum esse existimentum.

Postquam jam ceremoniarum mentio aliqua facta est, quæ
dam etiam de religione eorum addere necessarium esse du-
co, caque quæ ex relatione Ruthenorum, ex mutuis illorum
colloquiis, ex gestibus & aliis circumstantiis perceperim.

Celebrant religionem ferme Papisticam, adorant sculpti-
lia, quater in anno jejuniis indulgent: Primo, à dominica 6.
Trinitatis usque ad festum Petri & Pauli: deinde per dies 14.
præcedentes ferias assumptionis Mariæ: postea jejunant etià
hebdomadibus integris 6. præuntibus natalitium Christi: po-
stremo septimanis 7. festum diem Paschatos anteeuntibus.
Hifce, inquam, temporibus non vestcuntur carnibus nec bu-
tyro, sed tantum piscibus, aceto, allio, radicibus & rebus simi-
libus.

Sacramentis utuntur Baptismo & Cœna domini, atque sub
utraq; specie communicant, idq; vino rubro non alio potus
genere.
Sin-

HODOEPORICON RUTHENICUM.

25

Singulis diebus templa petunt, & quamvis valvæ clausæ
sint, ante eas tamen sepe crucibus signant, in genua procum-
bunt, & capita terram versus deflectunt.

A juramentis & execrationibus absunt, nomine Dei ad ju-
randum vel diaboli ad maledicendum non utentes: sed per
matrem, canem, canicula filium, sputiumque jurant & maledi-
cunt, dicentes: *Pudi matter/Sabach/Suginsin/Pledinsin.*

Sacerdotes habent indoctos, tenentes tantum linguam
Ruthenicam (docti enim viti ibi nulli reperiuntur) qui omnes
uxorati sunt (celebs namque non admittitur ad officium Eccle-
siaticum) & quod magis admirandum videtur, cum uxore or-
batus quis eorum fuerit, statim ab officio removetur, nec cò-
ceditur ipse nuptias secundas agere, nisi vitam privatam dux-
rit. Vestiuntur illi more Græco, longos gestant crines & bar-
bas non rafas: Nunquam concionantur sed quotidie Evange-
lia recensent, cantilenasque suus more, facras: sabbatum diem
non venerantur, sed sacris peractis, quod citiffime fit, mercat-
turas exercent atque laboribus incumbunt.

Templa illorum sunt ornata multis idolis ac sculptilibus,
quæ cum in spiciuntur, statim adorantur: habent etiam in do-
mibus, sculptilia unus quīque suus, quibus honorem non vul-
garem exhibent, de collo itidem crucem pendentem, quam
suis ritibus venerantur.

Silentio obruendum hincnonerit, quod cum illorum facer-
dotibus ac Bajoribus de religione & ceremoniis sæpenumero
sim locutus, significaverimq; sanctos nullo modo invocandos
eſſe, probando illud sacræ ſcripturæ literis, adferens in mediú
aliqua testimonia, nimirum 20. caput Exod. 5. Deutero. Non
facies tibi sculptilia, non incurvabis te coram ipfis, neque ho-
norem ipfis exhibebis, Item 44. Eſaie qui acerbe ridet illos,
qui ſtatuas fabricant, Item Baruch. 6. Pſalmum 115. Item Pau-
lum ad Corinth. Fugite idola: his me illis perfuſurum exiſti-
mans, ut fidem mihi tribuerent, ſed laterem lavi, & quamvis

C 3

nullo

22 JACOBI, NOBILIS DANI,

nullo nitebantur fundamento, nullis q; argumentis (nam fri-
gide ſane de hujusmodi rebus arduis loquebantur) nihil tamé
aliud reſponderunt, quam anteceſſores ſuos ſtatuas veneratos
fuiſſe, ſeq; idem facturos eſſe. Miracula indies conſpici addi-
dere, quibus ſtatuarum cultum legitimum eſſe comprobare
poſſent, annectendo ſimul, neminem fugere, Principes hujus
ſæculi ſuos habere Cancellarios, Senatores, Secretarios quos
prius conſulant ſubditi quam iis appareant, & quanto hi ſint
majoris apud Principes exiſtimationis, tanto citius ab illis
quicquam impetrare poſſe.

Ad quæ reſpondi aliter ſe rem habere cum cœſtibus re-
bus quam terreſtribus, nos tenere mandatum expresſum, ut
unum Deum in trinitate, & trinitatem in unitate veneremur
nō ſanctos. Item nullum mediatorem eſſe inter Deum & ho-
minem niſi Jefum Chriſtum. Item per filium nos habere ac-
ceſſum ad patrem non per Petrum, Paulum, Nicolaum vel a-
lium: nobiſq; à Deo eſſe interdictum ne ſculptilia adoremus,
& in primo præcepto vetitam eſſe alienorum Deorum invo-
cationem, quare idolatricum cultum fugiendum eſſe ajebam.

Illi audientes me filætium illis impoſuiffe, quo minus quic-
quam reſpondere poſſent, vultibus iracundis in hæc verba
proruperunt:

Plerumque illos carceribus caſtigatos fuiſſe ac morte pu-
nitos, qui contumelioſe de illorum ſtatuis quicquam locuti
hactenus fuifſent, dicentes certo certius eſſe Lutherum con-
demnatum, ejusq; imitatores omnes, illos vero ſalvatos, qui
ſanctos invocare non erubuerint: extare quoque exempla in
Ruſſia, ſicut & hodie Neugardiæ: ubi viſuntur (ſi verbis illorú
credere fas eſt) etiamnum mortuorum corpora, abhinc mul-
tis annis ſepulta, nulla tamen contaminata putredine, qur-
fus ſe erexerint capite, collo, pectore, brachiis ac manib. ut ab
omnib. cōſpici queāt, unde facilime cōcludi poſſet illos homi-
nes ſanctiffimos fuiſſe, atq; confortio ſanctoru annumeratos.

Ego

HODOEPORICON RUTHENICUM.

Ego hujusmodi audiens finem disputationi impoſui, animoq[ui] considerans illorum comminationes ulterius mentionem ſculptilium nullam feci, ſed digito labellum compeſcui.

Quando quidem jam per menſem & dies 5. eo in loco inviti expectaveramus, 4. die Auguſti, ſole nondum exorto inter 3. & 4. Praſtablii noſtri venientes, domus meæ oſtium pulſabăt ſibique aperiri petebant, quod non ſatis mirari potui, cum antea me tam mane nunquam inviſſent, erat namque adhuc corpus quieti datum ſubque tegmine veſtium reconditum: cum oſtium illis aperiretur, ſtatim ſele lecto meo applicabant, ſignificantes literas ſibi redditas, quibus Muſcoviam jam jam vocaremur, mandantes que ut extéplo itineri nos accingere: mus, ſibi quoque injunctum eſſe referentes, ut eodem die reſła Neugardia alio nos ducerent, quod niſi fieret, capitali pœna punirentur.

Quo cognito; diu paratum me ſuſſe, nihilque magis quam abitum ſæpius optaſſe ajebam, profectione nihilque antiqui¹ eſſe, quare in me nec modo ullam futuram moram.

Hic[e] indicatis abierunt, promittětes ſele nobis quam pri-
mum equos & currus procuraturos: Verum cum judgmento-
rum maxima illis effet inopia, ante horam 2. pomeridianam
iter non ſuſcepimus, qua naves conſcendentes cum pauciffi-
mis famulis Broniza contendimus, oppidum à Neugardia 4.
miliaribus maritimis remotum, cæteri curribus & equis ter-
reſtri itineri ſele dederunt, nobiſque, s. miliaribus vecti, eodè
in loco eademque noſte apparuere.

Altero die bene mane, rurſus itinere ſuſcepto Saize pervenimus, 7. miliaribus abſolutis: hinc Erena/quo die 8. miliaria ſunt tranſaſta, unde Jaselbiz inde ſitum 8. miliaribus.

Quas vias ſicut & ſequentes maximo cum labore abſolvi-
mus, cum equi noſtri, quibus currus trahendi, ſupra vires o-
nuſti effent, aurigæ iis reliſtis, ſuga ſibi confulerent, & noſtri
famuli nolentes volentes cofdem labores ſubire cogerentur

per

24 JACOBI, NOBILIS DANI,

per 67. miliarium spacium, nam ex omnibus villis, in quibus nos pernoctavimus, viri omnes cum equis & bonis fuis aufu- gerant, ut iisdem equis Neugardiæ acceptis Torsoch attin- gendum nobis fuerit.

Unde factum est, quod in via aliqui vi aſtus atque bonorù pondere ſtrangulati ac extincti ſint, famuliq; noſtri adeo de- fatigati, ut vix pedibus ſiſtere potuerint; non enim ſolum ex longo & difficili illo itinere, quod pedibus confecerant, vires illorum erant proſtratæ, ſed etiam fame & ſiti debilitatæ, cum à Neugardia uſque Bisnoiwollatſoch/que via 13. miliaria com- plet, ne guttula quidem cereviſiæ, multi vel alicujus alterius li- quoris illis data ſit, ſed aqua miſeris magno cum têdio hauriç- da fuerit, raro lacte aqua mixto ſitis quoq; extinguenda & ſe- danda. Quamvis igitur homines judgmenta ita enervata, tantos labores tantaſq; moleſtias tandem ſuſtinere nequiverint, non tamen à Præſtabliis est conceſſum aliquo in loco per dié cor- pora laſſa quieti dari, ſed indies progredi juſſerunt prætendè- tes mandatum Imperatoris eſſe, ut 19. Menſis, Auguſti Mu- ſcoviæ appareremus, quod tranſgredi minus liceret, nulla ha- bita ratione hominum, judgmentorum, ſupellectilium, rerum- que noſtrarum aliarum.

Ad hæc cum ubique meliora ſperantes ſpe fruſtraremur, iisdem conditionibus omnibus in locis acceptis, juſtam apud Preſtablios conquerendi eoſq; de equis, curribus, victuque ſo- licitandi nacti ſumus occasionem. Convocatis igitur illis, tali oratione eos ſumus allocuti: Nos non dubitare, quin ſcirent nuper Neugardiæ ſe nobis ſignificasse, literas ab Imperatore miſſas ſuiffe, quibus ſibi eſſet injunctum, ut nos recta via Mu- ſcoviam ducerent, ſeq; expetiviffe, ut quam primum fieri poſ- ſet, abitum pararemus, id etiam eodem die factum eſſe, quod autem per dies aliquot nos famuliq; noſtri graviffimas cala- mitates ſuſtinuiffeſmus, quotidie mutationem meliorem ex- pectantes, noluiffe hactenus de eo conqueri, ne videremur plus

HODOEPORICON RUTHENICUM.

25

plus justo impatientes, sed cum jam magis magisq; dolor au-
geatur, indies que graveſcat, alimenta diminuantur, homines
pecoraque graventur, non poſſe non animi noſtri ſenſa ſibi
exponere, referentes:

Nos à Friderico 2. Danorum rege ad magnum Ducê Mu-
ſcoviæ ablegatos cum nobilibus aliis famuliſque noſtris, ut
negotia commiſſa expediremus, non aliud ſuſpicantes, quam
nobis ſuppeditari debere ad vitæ ſuſtentationem neceſſaria:
jam vero paſſi eſſemus, præter omnem expectationem, ine-
diam, ſitim, inopiam equorum, aurigarum & cætera incom-
moda, quod nobis mirum admodum videretur, præſertim cù,
nobis 5. pene hebdomadibus Neugardiæ detentis, ſibi ſat ſpa-
cii ad res nobis in via neceſſarias ſuppeditandas fuerit relictú:
nos famuloſque noſtros minus affuetos eſſe, quotidie aqua ſa-
tiari, diuturnamq; ſitim explere, noſq; eos non adduxiſſe ut
aurigas agerent, pediſuſq; viam tererent, ſed ut nobis inſervi-
rent, eſſentq; regi, regno & nobis honori non dedecori, no-
bis quoq; tantum eſſe pecuniarum, ut ſi neceſſaria iis poſſent
comparari, nec ſervos rerum penuriam aliquam ſuſtinere nec
nos ab illis quicquam gratis expetere foret neceſſe: Quod ſi
hæc ita eſſe, noſq; nec judæos nec Turcas eſſe noſſent, ſe quam
ſieri poſſet officio ſiſſime, rogatos vellemus, ne ſecus nobiſcú
agerent, quam homines Chriſtianos (cum hunc titulum ſibi
vendicent) cum Chriſtianis agere deceret, alias Deum offen-
derent, magno Duci notam infamiæ inurerent, Regique no-
ſtro contumeliam inferrent.

Hisce auditis, responderunt ſibi facile omnia conſtare, ſe-
que plus ſatis videre noſtros famulos graviter multifque mo-
dis cruciari, ſe tamen minime ea mutare poſſe, facturos equi-
dem periculum, num equos recentiores pluresq; alio in loco
procurare quirent: Quibus habitis colloquiis, diſce eſſerunt.

In quem igitur, inquies, ſtatum profectio veſtra eſt redacta?
Postera luce ulterius cum iſdem equis progredi tentavimus,

D

cum

26 JACOBI, NOBILIS DANI,

cum alios habere non possemus, maximo 5; cum labore 8. mi-
liaria perfecimus, urbem 9; Jedrowa attigimus: Quo cum per-
ventum est, illi, qui nobis de equis profpicerent, oppido reli-
eto in sylvas profugerant, pauciflimi autem, qui remanerant,
egregie à Præstabliis baculis loris 5; accepti sunt, quoad equos
se restituturos, pmiserint, lic ut nec verbi divini minister abf-
que verberibus evaferit, fed cælus caftigatusq; fit donec & ipfe
equum reddiderit, nihilominus ultra equos 6. à totius oppidi
incolis vi extorquere potuerunt, quos die sequenti, qui 10. e-
rat Auguſti, in campo rurſus de nocte, ſubduxerunt, quare cù
miſerrimis iſtis beluis, qui nos à Neugardia eo vexerant, 9.
adhuc miliaria ad oppidum Columna/perreximus, hinc men-
fis 11. 5. miliaria profecti ſumus oppidum q; Wisnoitwollatſock
attigimus maximo cum jumentorum illorum diſpendio: per-
multi namque in via proftrati internecionique dati ſunt.

Per omnem hanc viam villæ fere omnes à Muſchovita de-
ftructæ ſoloq; æquatæ fuere non ſecus atque ab alia Neugar-
diæ parte, quod exiftimaſſet incolas fratri ſuo necato addicteos
ſuſſe atque in ipſius necem conſpiraſſe. Oppido jam nomi-
nato alluit amnis quo Dethſer trajicitur, iſthinc 26. miliaria: p-
hibent quoque non longe ab eo eſſe fontem ſcaturientem,
underivulus exoritur, extendens ſele Neugardiam uſq; navi-
gationi aptus.

12. Die caſtra movimus, ejusq; vel pere Widropuſſt perve-
nimus confectis 7. miliariis : eo Neugardia ditionem ſuam
extendit, ducatusq; Muſcović initium ſumit, cujus terra mul-
tum à tranſgressa differt, nam plana eſt, fertilis, exculta & abū-
dans undiq; frugibus.

Inde Torſoch 13. Auguſti curribus & equi vecti ſumus, per
diſtantiam 7. miliariú à loco præſcripto, q oppidũ ſitum eſt in
loco plano & amœno, penes amnem Tueræ domibus ligneis
Ruthenico more extructum. Hic famuli nostri latrantes ſto-
machos mulſo primum aliquo modo placarunt, qui fuerant
jam

HODOEPORICON RUTHENICUM.

jam longo tempore, (ut significatum est) inediae ac laboris patientes.

Hinc 14. die disceſſimus Othferq; pervenimus quæ via 12. miliarium ſpacium complet: fuerat hæc urbs olim emporiù opulentiſſimum: nunc autem plane exhauſta, atq; ad extre-mam ſere inopiá redaſta eſt, eo quod ſedes in ea necati Princi-pis, fratris videlicet magni Ducis fuerit arx, quondam ſoſſis, vallo muroq; cinſta, ſed jam ita devaſtata, ut ne muri veſtigia appareant. Inde Cafań & Aſtrachan trajicitur, poſteaq; in mare Caſpium per amnem Wolga tenens curſum verſus ſolis or-tum.

Cum eo ventum eſt, dici non poteſt, quantas ſuſtinuerimus moleſtias: duodecim enim miliaria eo die confecimus à Luciſero ad Hesperum peregrinantes: in via Præſtablii, omnia quæ ad victum ſpectarent in promptu eſſe significarunt, ſed mentiti ſunt (ſicuti alias ſæpius) cum nihil procuratum fuerit: præterea nobis fame preſſis hofpitia commonſtrarunt omni-no devaſtata, minuſq; tecta; in quibus corpora impaſta fatiga-taq; quieti in diem ſequentem dare cogeremur: nec id nobis miraculo ſuit, nuſquam enim per totam Ruſſiam hofpitem habuimus, ſed omnibus locis, in quibus divertimus, domus fuerunt deſertæ, atq; ab hominibus pecor: buſq; vacuæ, ut vix crediderim regnum aliquod extare ab hoſte non expugnatú, quod magis perturbatum ſit, quam hoc Imperatorium.

Experti etiam ſumus rumorem de Muſchovita paſſim ſpat- ſum longiſſime à vero abeſſe, quod tanta ſævitia tantaq; tyran-nide ſubditos ſuos regat, inq; tantam ſervitutem re ipfa eos ad- duxerit, ut mandatis ipſius minime reſiſtere auſint, ſed ad o-mnia exequenda promptiſſimos ſe exhibeant, cum potius pertinaces, inobedientes & ad omnia vitiorum genera ſint proclives: non enim poterant noſtri Præſtablii vel equum vel currum vel agitatorem ab ullis civitatum incolis in noſtrum uſum ſine verberibus habere, ſed omnes loris, baculis, ſuſti-

D 2

buſ.

28

JACOBI, NOBILIS DANI,

busrq; ad terram prostrati sunt, antequam necessaria se procu-
ratos promiserint, nec diutius obsequium præstabant, qua
sele evadere posse conspiciebant, in via, quoties fieri potuit,
vel equos, quos dederant, auferebant, vel ipsi aufugiebant.
Hinc videre fas est quanta cum molesta ac labore iter hoc lo-
gum perfecerimus, cum cibo, potu, domibus, equis, curribus,
agitatoribus rebusque aliis multoties delituti limus, ne elo-
quar, ita tractati, ut cito oblivisci non possimus, vel memoriam
tractationis deponere.

15. Die Dithfer relicto, Geroden profecti lumus ilthinc 6.miliariis, postridie Clin confectis 10. miliaribus perve nimus, In-de Demittroff oppidum ingressi lumus 17.die, postr quam militia 8. absolviflemus: in quo arx sita est cineta muro, ex ligni, limo, straminec; extructa, unde bene mane discessimus pernoctantes Trois/ quod ab altero 6. miliaribus distat, hic cœnobium justæ magnitudinis visitur, turribus, propugnaculis, muroq; lapideo instructum, totius Ruflæ præcipuum, in quo 300. monachos vitam degere ajunt, habet stagna perquam multa belle sane fluentia, sylva stque opacas, hinc piscaturæ venatio-nique locus est aptissimus: & cum arx imperialis Slabodia (in qua Imperator sæpius propter loci amœnitatem delitercit) huic vicina sit, sæpius ab ea ad hoc sele confert, ut preces suas suo Deo offerat: ubi vel peri ipsum esse, nosq; eo vocari accepi-mus, misis nobis equis, quibus Slabodiam duceremur, quare summo mane viam, quæ spatium 6. miliariorum continebat, ingressi lumus, ac circa horam 1. pomeridianam tranlegimus, civitatem 19. Augusti attingentes.

In itinere à Ducis Bajoribus cum 100. equis hoc modo lus-
mus excepti: Cum arcem in conspectu haberemus, è longin-
quo visi nobis equites, quos cum propius accessimus, conspe-
ximus eos esse, qui nos exciperent: Recta igitur nos adeuntes
meo currui sebe applicuerunt, dicentes, sebe à magno Duce
Muſcoviæ ac Imperatore omnium Ruthenorum ablegatos
elle

HODOEPORICON RUTHENICUM.

29

esse, ut nobis obviam irent, hospitiumque, ad quod divertere
mur, commonstrarent.

Is autem, qui oratorem egit,BOlher nominatus, dextro lu-
mine captus erat, hic poſtquam ab equo non deſcenderet,
nulloq; honorem e dignaretur, nec ego quicquam ei honoris
præſiti, ſed in curru me continui auſcultans iis, quæab ipſo
dicebantur: ille vero cum cognosceret me vehiculo minus
deſcenſurum, mandavit ut currum relinquerem, quod etiam
feci, cum & ipſe equo relicto humum pedibus conculcaret,
tum eadem verba repetiit, quæ prius locutus fuerat: Ego cum
pro meo virili reſpondere gratiaſque Imperatori pro tracta-
tione nobis in via oblata agere vellem, aliaq; quæ ad rem per-
tinere videbantur, quantum ingenii vires conceſſerant, com-
memorare, nulla mihi copia fandi conceſſa eſt, ſed currum
me conſcendere juſſit, quod cum feciſſem, recta ad civitatem
illis ductoribus properavimus, domumque commonſtratã in-
greſſi ſumus.

(Diftant autem hæc civitas & Neugardia inter ſe miliari-
bus ICo.)

Circa velperas inter 9. & 10. cum quieti nos daremus, venit
ad nos idem Boſſer/& inter alia cepit percontari: nunquam in
bono propoſito bonaq; cum animi intentione adveniſſemus,
id ſibi aperiri petens, ad hæc reſpondi:

Nosa Regia Majeſt. ad magnum Ducem tanquam ad ami-
cum miſſos, nobilis; non eſſe injunctum, ut aliud, quam quod
ad regnorum tranquillitatem ſpectaret, proponeremus, ſi e-
nim ſele aliter res haberet, reſq; noſter alio animo in Impera-
torem eſſet affectus, tum facilime per homines nobis inferio-
res res demandatæ potuiffent expediri: Quo accepto reſpon-
ſo, iterum ſibi exponi inſtitut, ubi retuli, nos brevi ſperare Im-
peratori eſſe apparituros, quod ſi fieri poſſet, ſtatueremus 10-
tum noſtrum negocium ipſi exponere. His auditis diſceſſit,
dieq; ſequenti, qui 20. erat, denuo ſe nobis obtulit, indicans,

D 3

Im.

30 JACOBI, NOBILIS DANI,
Imperatorem mandasse, ut poſtridie ipſi appareremus, adjun-
gensq; libi perſpectum eſſe noſtrum candorem noſtramq; be-
nevolentiam, quare non poſset non nobis ſuo consilio ſubve-
nire atq; nobis conſulere: quo pacto, quave occafione tanti
Principis conſpectu commode frueremur, ſignificans decere,
ut ſumma cum reverentia ſummaq; cum verborum præmedi-
tatione injunctum negocium exponeremus, eaq; vitaremus,
quæ ullam iraſcendi occasionem Principi præbere poſſent, o-
miniaque excluderemus, quæ ad rem non pertinere videren-
tur: præterea totum Majeſtatis ejus titulum ea qua deceret
obſervantia ante Regis noſtri titulum enumeraremus, nihilq;
relinqueremus intactum, quod ad ipſius honorem ſpectaret.

Eo hæc loquente, aſtitit interpres Ruthenicus nomine Ja-
cobus, Auſtriacus, qui in hæc verba erupit, dicens: Quod hic
bonus dominus mentionem tituli Imperatoris recenſendi
ante Regis veſtri facit, id ſuas habet cauſas, quæ diffimulandæ
non erunt, quarum præcipua, ne propter negligentiam veſtra
infamiæ nota vobis inuratur: memini enim ante paucos an-
nos Imperatorem legatos inviſſe, qui ignominioſe rejecti at-
que exploſi ſint in ipſo temporis momento, quo advenerant,
eo quod poſtpoſito ipſius titulo dominorum ſuorum prætu-
lerint. Hactenus ille.

Hac ſignificatione ceu pulſato classico invitatus ilico re-
ſpondi: Nos antea ad Reges & Principes ablegatos ſuiffe re-
giaque negocia ita expoſuiffe, ut nos excuſatos habuerint,
iperantes tales & jam nos geſturos, ut nec Imperatori nec
Regi quicquam honoris detrahatur, nos Teutonico mo-
re ipſumque ſalutaturos: ſi interim nos inſtruere ille vel-
let, quo pacto Imperatorem nobis benevolum redderemus,
& quemadmodum gratiam ab ipſo iniremus, neq; etiam Re-
gem noſtrum merito honore privaremus, id animo bono nos
tanquam ab amico profectum accepturos atq; in loco benefi-
cii poſituros.

Quod

HODOEPORICON RUTHENICUM.

31

Quod autem ad negotium proponendum attineret, significavimus nobis à Rege nostro mandatum esse quid tractaremus, nobis de nostro quicquam mandatis ejus addere nec li-cere nec velle.

Tum iterum ille quælivit, an effect injunctum etiam men-tionem aliquam arcium in Livonia Regi ademptarum fieri, quod si fic et et, putabat abs re fore de iis verba facete.

Cui ego, nos in mandatis habere, inquam, ut negocia no-bis impolita coram Imperatore & Senatu conficeremus, non vero aliis, quare inequivile esse judicarem? de eo nos fovicitari.

Tum certiorem se fieri poposcit, num munera Imperatori à Regia Majeſt. eſſent miſſa, ecquid & nos ſinguli quippiam il-li offerre vellemus.

Regem, inquam, miſſe Imperatori filioque natu majori pocula inaurata: Tum ille neceſſarium eſſe inquit, ut & alteri filio natu minori dona largiremur, quod de ſententia ſua nos facturos eſſe polliciti ſumus: quo audito juſſit omnia munera chartis mandari ſhibi? tradi: quibus acceptis deceſſit, revertés autem, cum adveſpera ſceret, significavit Imperatorem præ-cepiffe, ut nos die ſequenti 21. Men ſis ipſi ſifteremus, qui opta-tiſſimus ſuit nuncius.

Rediit igitur ad nos poſtridie circa horam 8. antemeridia-nam, expetés: ut abitum pararemus: nos nulla interpoſita mo-ra, equos conſcendentes recta ad arcem intendimus.

Hinc longe in via ſubornati erant ſagittarii 2000. ab utro-que latere conſiſentes interjecto ſpacio, quod tranſiremus, ulterius progreſſi arcem attigimus amplam ſane regiſiceq; ex-tructam ex lapidibus, muro koſſis q; circumdatam, continen-tem tria templa inſignia.

Vide *inf. figuram Num. 1. notatam*.

Ibi conſpeximus frequentem Bajorum curiam, qui veſti-bus purpureis & verſicoloribus induti erant: iis reſiſtis, pala-tium aſcendimus Bajoribus aliis precioſiſſime veſtitis, ſeden-doq;

32 JACOBI, NOBILIS DANI,
doque locum fuum tenentibus, repletum, quibus salutatis cujus Imperiale folium ingredi vellemus ante oſtium occurrit nobis interpres, Caſparus nomine, ſubjiciens ne Regis titulum Imperatorio præferremus, neve filium hujus inſalutatum tituloque inſigni indecoratum relinqueremus, poſt nobis intromiſſis Imperator & filius natu grandior comparuerunt, ambo ſedentes, pater in ſella à terra per ſpacium unius ulnæ remota, filius loco paulo inferiori dextram ejus claudens.

Ille tunica indutus erat holosſerica coloris flavi, ornata gémis preciſis, geſtabat collo ornamentum aureum ex variis lapidibus confectum, capite pileum ex lapidibus gemmiſque compoſitum, cui corona aurea erat annexa; in omnibus digiti annulos, quibus uniones erant inſerti, habebat, manu tenens ſceptrum deauratum.

Hic tunicam induerat holosſericam rubri coloris, gemmis conſutam, capitegmen habens, cui pelles erant ſubductæ.

Coram iis ſteterunt juvenes 4. ſecures manibus ferentes, qui albis veſtib. ex byſo erant amici.

Magna illic Bajorum erat frequentia uſquequaq; ſedentiuj, qui omnes tunicas preciſas gerebant. Imperatori quampriſum viſi ſumus manum porrexit, & præco me compellans alта voce exclamavit, Jacobe, Iwan Basiloviſ tui ita miſertus eſt, ut manum tibi porrigere dignetur, confer te ad ipſum, & manum tuam illi cede, quod feci, quemadmodum & filio ea qua deceret cum reverentia, mox Gregorium Arnoldum, a-lioſq; nobiles omnes idem accerſivit, Tum quærere ex me cœpit, Num Rex noſter pristina frueretur valetudine, Ego i-pſu.n, inquă me ab eo diſcedente, bene valuiffe, meq; ſperare ut adhuc ſœliciter vivat.

Poſthæcoratio haberi cœpta eſt, ipſeque cum filio à Rege ſalvere juſtifunt. Imperator cum titulo ſuo salutationique aures benevolas præbuifſet ſermonem interrumpebat, non concedens nobis tempus à capite negocium arceſſendi, ſed impe-

HODOEPORICON RUTHENICUM.

imperans ut cætera Bajoribus significaremus, quare cum nobis nulla fit data venia fandi, coacti lumus silentio ea præterire, quæ ex mandato Regis merito ipsi expoliissemus.

Hoc facto jussit nos federe, nobis; residentibus iterum nos inclamavit Præco: Imperator hodie vos ad convivium in-vitat, surgite & agite iphus Majestati gratias, quod factum est:

Exinde munera adferri precepit, quæ ubi allata, statim sunt à ministris luis repolita & reservata. *Vide inf. figur. nu. 2. notat.*

Hisce peractis disceffimus ducti; lumus in conclave aliud, in quo restitimus, donec nobis fete oftenderent Confiliarii Bogdan Jacofploviz Belskoi/Wasille Gregoreviæ Sufasin/De mentey Iwanoviz Serremiffin/Cancellarius Andrey Jacofplo- viæ Salkanoff/& Cancellarius Andrey Wasiliiffen Terrefeddina/ quos ad negocium nostrum adhibuit, cum his eo tempore cò-verfati lumus, quoad prandii tempus instaret.

Hinc ubi ad locum priorem deduci lumus, Imperator fuper filium accubuerat, depolita illa velte preciosa affumptaq; alia ex byfso coloris fucfi, capite pileo ex panno rubro gemiis; ornato tecto: filius itidem, tunica priore fepolita, albâ induerat, ficut & Bajores omnes vilioribus erant amici velibus, purpureis illis, quæ Imperatoris erant, magno fumptu ab ipfo ad faftum & magnificentiam fuam oftentandam comparata, jam reservatis: horum bene multi in hoc convivium adhibebantur menſis aliis affidentes, nobis vero è regione Imperatoris à manu finiftra accubantibus.

Dux cibo nondum allato vinum ſublimaticum bibebat, de-inde miniftri ejus cibum apportantes prout patinas ex ordine omnes ipſi præpoſuerunt, ita inter Bajores ſuos diſtribuit, pri-mumque ſerculum ſupremo ſuo Capitaneo Knes Iwan Fed- derviz Stiloffi fi miſit, qui maximo id honore accepit, affur-gentibus Bajoribus omnibus, alterum genero ſuo Michiër Ko- manois/qui cadem obſervatione accepit, tertio me est digna-tus, ſequentib. Gregorium, Arnoldum, cunoſq; ne biles re-

E

liquos

34 JACOBI, NOBILIS DANI,
liquos: interim per intervallum fuis etiam Bajoribus quædam
funt porrecta.

Quemadmodum autem numerus ferculorum erat infini-
tus, sic etiam aflurre&tio modum non habebat, nam quoties
ea mittebantur, toties aflurgendum nobis erat, idq; 65. nec de-
fuerunt apud eos, qui acerbe in nos invec&ti sint, mandantes ut
Cæfari honorem prætaremus.

Paulo poſt poculum mulſo plenum à Duce mihi eſt miſ-
ſum, ſicut & ſecundum alio mulſi genere, poſtea ſibi adferri
juſſit vaſculum aureum, in quod infundi curavit vinum Mar-
viſinum, quod poſtquam ori admoviffet, mihi & hoc miſit,
quo accepto guſtatoq; Gregorio porrexi, qui Arnoldo ipſeq;
Paulo Wernicken/qui Johanni Wenſtermandt/&c. Ut omnes
ipſi° liberalitate ac miſericordia frueremur, & erat hoc ſignu-
gratiæ (ut illi nominant) de cæteris ne guttulam quidem gu-
ſtavit.

Hoc facto, per interpretem me appellavit dicens: Sibi faci-
le conſtare, nos longam viam non ſolum terreſtrem verume-
tiam maritimam confeciffe, maximofque labores ſubiiffe, ſi
aliqua ad vitæ ſuſtentationem neceſſaria nobis eſſent, ea no-
bis concedi debere, adjungens quod Neugardiæ aliquot ſe-
ptimanas detenti ſuiffemus, ſuas habuiffe rationes, ſe enim a-
liquibus negotiis diſtentum ſuiffe, quo minus abitus prſus
parari potuiffet, & erat hoc unicum, quod mihi vel aliis inter
prandium dixerit.

Menſæ omnes patinis argenteis & cyathis adeo erant re-
fertæ, ut nullus locus vacuus eſſet relictus, ſed patina ſupra pa-
tinam fuit poſita poculum ſupra poculum, varia ſimul ac fer-
culorum ut & mulſorum genera nobis fuerunt allata.

Imperator & filius utebantur cultris ad longitudinē dimi-
diæ ulnæ, poculo modo & cocleari ligneo. Quanta equidem
cum nauea, quantaq; cum morum incivilitate ille comede-
rit, id norunt omnes, qui ipſius interfuere convivio, neminē
unquam