REVERENDISS. PATRI, ILLVSTRISSI=
mo auitæ Domus Brandenburgeñ. Marchioni, D. ALBERTO,
Principi Electori: Eccleſiæ Rom. TT. S. Petri ad Vincu=
la Presbytero: Cardinali: Moguntinæ, et Magdeburgeñ.
ſedium Archiepiscopo, Halberſtadieñ, uero Ad=
miniftratori: ſacri Rom. Imp. Archicancellaz
rio, Germaniæ Primati. &c. Domino ſi=
bi obſeruantiflimo,

Q VOD IN REBVS HVMANIS PRÆCIPVVM,
& natura quali compertum, Princeps clementiſsime, quodc[]iure quo
dam noſtro, omnes ſummopere curamus, nimirum id eſt, ut & Vichtus
ſit ratio, & Vitæ ſeruetur in columnitas. Neque id abs re: quando etiam
ſacris literis proditum, q[]p nemo carnem ſuam oderit unquam. Et mira
CONDITORIS prouidentia factum, ut, pro ea conferuanda, ſuo
quæc[]ordine, ſuis quoc[]b[] fungantur officijs, cum interiora, tum exterio-
ra Hominis membra: indito illi, ſuper hæc, ſpiritu æthereo, qui rationis
ducti[]u moderetur: ut uere cecinerit Pſaltes, DIIS ſimilem factum: qui
heroico quodam ſtatu, cæteris creaturis, & dignitate, & iudicio præſit:
adſtipulante in eam rem ingenioſo Poëta,
Pronac[]b[] quum ſpectent Animantia cætera terram,
Os Homini ſublime dedit, cœlum[]b[] uidere
Iuſsit, & erectos ad ſydera tollere uultus.
Cui tametli, ob lapſum, a cunis etiam, bis mille erumnarum & calamita[]z
tum accident, quas inglorium forte, celfitudini tuæ ſi recenſeam, Lectori
quoq[] plus faſtidio, q[]b[]uoluptati, inſinitis tamen interim Gratiarum do-
nis ornatur, quibus in hoc ſeculo nequam, diuinum in ſe numen reſplen
deat: quo non ſucata charitate, uel ſubieſtis iuſte dominetur, uel proximi
neceſſatatem benignius ferat. Quæ quum ita ſe habeant, quiſnam inſci[
]z as ibit, te, ex homine licet, tam clara tamen prognatum ſtirpe, tanta præ[
cellentem & dignitate, & uirtutum inſignijs, ad id mnueris a DOMI[
]N O uocatum, ut non modo Patriæ Pater, ſed & admirandum iuſticiæ,
legalitatisq[], ſpecimen ſis unicum toti Germaniæ. Iis accedunt illuſtriſs.
D. T. bonarum Artium, Autorumq[]b[] celebriu eruditiſsima cenſura, cum
tam ſollicita lectione, inter tot etiam negociorum reip. ſtrepitus, ut Iuſti[
nianum non iniuria, ſi non ſuperes, certe æques: non armis (ut es Prin-
ceps paci ſtudioſiſimus) uerum Bibliothecæ incomparabili theſauro,
& condendarum Legum argutiſsima animaduerſione. Hæc inq[], atq[
]alia uirtutum tuarum monimeta, adamuſsim in te perſpiciens diuus ille,
non intermorituro ſeculo etiānum uiuens MAXIMILIANVS(ni
me, ſed nec fallere potest, integer Iacobi Spiegelli candor, & probata fi[
des) tete, Princeps clariſsime, ſecundum ex multis ſelegerat, quocum illi
principales in arduis deliciæ, cuius manſuetudine, tempera[t]ia, iudicio &

A 2

conſilijſs, olim reſtituta moru aetuſta integritas, Legum infinitaru chaos
cóacta, & demum Turcæ impia tyrannus propuſa, Christianus orbis
aliquanto tutior ſeruaretur. Sed heu, ut eſt Fati irreuocabile fatum,
Heros ille, inuiſtifimi ſpiritus Imperator, a DOMINO uocatus,
abit, te nobis ad eiſcemodi munia Albo ſubſcriptum, relinquens. Quæ
tuæ celfitudini, Princeps maxime, ſi forte moleſtius obtrudam, infimi
nominis Librarius, at ſaltem id boni conſulas, inmorali gloria hiſce ne-
nijs utroſco dignos, poſteris reddidiffe, citra omnem Aulæ applauſum.
Vt uero ad conferuandam VITAE ſanitatem, quod præcipuum car-
nis officium, redeamus, offerimus ecce tuæ celfitudini hoſce Authores
treis, a ſitu ueteri, quantum licuit, per exemplar non tam mutilum, ch de
prauatum, uindicatos: qui & ſi non Romana polleant eloquentia, at uero
quod quæritur abſolutiſsime præſtant. Quos ubi ſedentario delectu quis
uel obiter legerit, mirum ch pulcre reddant legentem alacriorem, tra-
hancro illecebris quibusdam PLVS VLTRO (ut dicitur) pergen-
dum. Suſcipe ergo pientiſs. Princeps, nec dedignare munus, non qui-
dem offerentis, ſed illorum potius monumenta, qui ſub inelytiſsimo no-
mine tuo, cunctis abhinc ſeculis reuixerunt: & Schotti in hoc animum,
humilima ſubiectione tuæ celfitudini deuotiſsimum, ratus excipe. Pro-
tectione diuinæ maieftatis in CHRISTO felicisime ualens, Argen-
torati. VI, Februarij, Anno M. D. XXXI.

Celfit, T, obſquentiſs.

Ioannes Schottus, librarius
Argentoraten.

* Soli DEO gloria. *

5

ELLVCHASEM ELIMITHAR, filij
Hahadum, filij Ducellani, Medici de Baldath,

TACVINI SANITATIS,

De sex Rebus quæ sunt necessariæ cui-
libet homini, ad quotidianam
conferuationem Sanita-
tis fœ, cù fuis Re-
ctificationi -
bus & Operationibus.

RIMA SANITATIS CVRA,
eſt præparatio Aeris, qui cor contingit. Secunda,
rectificatio Cibi & Potus. Tertia, rectificatio Mo-
tus, & Quietis. Quarta, prohibitio Corporis a
Somno, & a Vigilijs multis. Quinta, rectificatio laxationis, & conſtricti-
onis Humorum. Sexta, Regulatio perſonæ in moderatione Gaudij, Iræ,
Timoris & anguſtiæ. His enim modis æqualitatis erit conferuatio ſani-
tatis: & remotio iſtorum ſex ab hac æqualitate, facit ægritudinem, Deo
permittente glorioſo, & altiffimo. Et ſub quolibet horum genere, ſunt
plures ſpecies, & plurimum neceſſariæ, quarum dicemus naturas, ſi Deo
placuerit. Dicemus etiam Electiones conuenientes cuilibet, ſecundū cō-
plexionem, & ætatem ipſius. Et hæc omnia ponemus in Tabulis: eo ᵈ
multiloquia Sapientū quandoq[ui] faſtidiunt auditores, & diuerſitas mul-
torum librorum oppoſitorū. Homines enim nolunt de ſcientijs, niſi iu-
uamenta: non probationes, ſed diffinitiones. Ideo intentio noſtra in hoc
libro eſt, abbreuiare ſermones prolixos, & aggregare modos diuerſorū
uerborum. Attamen noſtri propoſiti eſt, non recedere a conſilijs ante-
ceſſinrum ueridicorum. In hoc autem libro, nihil poſſumus a nobis, niſi
ordinationes, compilationes, & Abbreviationes interrogantium, & in-
ductiones pro bono, ad fortificandam uirtutem uerborum. Nec uolu-
mus ſequi uoluntates hominum, ſecundum diuerſitatem intellectus opi-
nionum ipſorum. Inuocamus itac[que] auxilium Dei, ut rectificet intellectu-
nuſtrum, cum humana natura uix excludatur a fallacijs, & tota uariatio
noſtra eſt iuxta moderatam noſtram intentionem, Ad quod DOMI-
NVS DEVS nos confortet, & auxilietur iuxta beneplacitum ſu[n]t.

HOMO apud omnes Philosophos in plurib. modis ſuis, aſsimilat
dispoſitionibus Lunę. Quia ſicut Luna diſpoſitiones habet, quibus de-
ſtruitur ſua natura apud nos, utpote per Eclypſim: & habet diſpoſitio
nes quib. cōpletur ſua natura, ſicut in oppoſitione, ſeu plenilunio: & diſ-
poſitionem quæ ad immutationem procedens, poſtmodum completur,
ut cum egreditur a Coniunctione ſeu Semilunio, uadens ad Oppoſitum
ſeu Pleniluniu: & per aliu[m] modum, cù incipit ab Oppoſitione, & termi
natur ad Coniunctionem. Et ſic accidit Corpori. Quædam enim ipſum
corrumpunt. ſicut Venen[u], Quædam regunt ipſum, ſicut Cibus. Quæ

Aer.

Cibus & Po-
tus.

Morus &
Quies.

Somnus &
Vigilia.

Humor.

Affectus.

Libri ſumma,
& ordo,

Candida ad
Deum inuo-
catio.

Homo Lunæ
affimilatur.

Adaptatio ſi-
militudinis.

A 3

6

PRAEFATIO

dam incipiunt corrumpere, & finaliter iuuant. sicut Medicina. Et alia in
cipiunt iuuare, & postmodum corrumpunt. sicut Medicina quæ est Cie
bus. Propterea necessarium est, scire Iuuamenta rerum ad operendum: &
Nocumenta, ad præcauendum. Homo enim debet sibi cauere a re quæ
nocuit. Et ob hoc DEVS omnipotens docuit bonam uitam, ad profe-
quendum, & malam, ad præfugiendum.

Incipio cum DEI auxilio, & compono Tabulas, continentes Cibos
et Potus, & alias res necessarias circa ipos: sicut ordinabo in suis circulis:
ad hoc, quod fit compendiosum Regibus, & Dominis, conspicere in ipis.
Sunt enim uti habere Tacuinos, quibus affimilatur hoc opus. Et diuidam
Tabulas ipfas per Domos. In prima domo, ponam Numeru, qui est in
extremo circuli, in quo res illa cōtinetur. In secunda domo, Nomen illius
rei. In tertia domo, Naturā suam. In quarta domo Gradum eius. In quin-
ta, Melius illius speciei. In sexta, Iuuamentum. In septima Nocumentu.
In octaua Remotionem Nocumēti. In nona Humorem qui generatur ex
ea. Et consequenter in aliis quatuor Domib. conuenientias eius, secun-
dum Complexiones, AEtates, Tempora anni, et naturas Regionum. In
domo 12. opiniones hominum in ea. In domo uero 15. Electiones, & pro
prietates. Deinde faciam loca Simplicium, & Canones uniuersales in ge-
nere illius de quo loquimur. Et in Rubrica primi marginis de genere, seu
specie illorū, quæ continentur in margine, etiā iuxta quod dixerūt Astro
logi de illo. Et ante hoc ordinabo Circulum, & aggregabimus omnia, de
quibus locuturi solum, & sermones eorum quos uidimus.

Primo incipiemus de Cibis simpliciter. Deinde de unoquoque genere
reliquarum sex Rerum non Naturalium, secundus ordinationem & con-
fuetudinem Gentium, quibus utuntur in comestione, potatione, & aliis,
in suis cameris. Et restituetus numerum Graduum, more Indorum. Et
scribemus loco & uice nominum Philosophorum, literam unam æqui-
pollentem toti dictioni. Quæ narrabimus in ultimo Libri huius, cum
auxilio ALTISSIMI.

Tacuini in
gratiam Ma-
gnatum com-
possit.

Hæc Domus
erit Sextade-
cima, Tacui-
nos præcedens,
singulis tamè
suo numero,
suos subordi-
nans Cano-
nes.

Apparet Au-
torem suifse
Indum.

ORDO ET EXPLICATIO PLA

nior Domorum in Tacuinos sequentes.

PRIMA Domus cōtinebit Numerum diffinctionum, & Capita Libri, Regeſto Operis inferuiens. Secunda, Reium Nomina quæ defyderantur. Tertia, earundem Naturas, Quarta, Rerum Gradus, Quinta, Melius ex eisdem Rebus ſpecifice monſtrat. Sexta, Iuuamentum per eade[m] Res, Septima, Nocumentum earum, Oſtauā, Nocumenti remoti[em]. Nona, Humo-rem qui ex eis generatur. Decima, Complexiones, quibus Res illæ conueniant, Vndecima, cui nam Aetati, Duodecima, Tempora anni quibus præſtent. Decimatertia, Regiones in quibus, & ubi deligendæ. Decimaquarta, Philosophorum opiniones circa earum naturas & operatio-nes. Decimaquinta, Electiones & proprietates dictarum Rerum. Adiunctis paſsim Astrologo rum prognosticis.

DOMVS uero Sextadecima, quia pugillo claudi non poteſt, Canones habet uni-
uerſales de generibus & ſpeciebus Rerum quas Lector quærit. Et id quidem copioſius in prin-
cipio Libri, ante Tacuinorum formationes. Atque hæc Summa Operis.

* Soli DEO gloria. *

7

C[DO]MVS SEXTADE

cima, Tacuinorum omnium continens CA
NONES introduectorios.

C
ANON PRIMVS DE SAPO
rum & Odorum iudicijs, & Ciborum subftantijs.

ANONES, quibus noſcuntur naturæ Ciborum, ſunt qua
tuor, Primus eſt ſemita Rationis: eo quod Ratio oſtendit eorum Nume-
rum, mediantib. Saporibus. Et ex receptione Odorum per membra. Et
uelocitate Digetionis. Et ratione ipſorum Subſtantiæ.

Sapores uero ſimplices ſunt octo. ſcilicet. Amarus, qui eſt in fine cali-
ditatis: propter quod abradit linguam, & incendit. Acutus uero eſt mi-
noris caliditatis, propter quod linguam lauat. Salfus autem eſt adhuc mi
noris caliditatis, operans in lingua acuitatem. Stipticus, eſt in fine frigi-
ditatis, adunans linguam, & exaſperans. Ponticus uero minoris frigidi-
tatis, & adunationis. Acetofus autem minoris frigiditatis adhuc, operãs
acuitatem linguæ. Dulcis, uniens pure, nec e[m] n[ati]o n[que] eſt calidus ſeparans lin
guam, nec eſt frigidus adunans, ſed eſt temperatus: & hoc inef[ut] ei acci-
dentaliter, eo q[ui] mediu n[ati]o n[que] ei naturaliter per ſe, propter quod linguæ
efficit leuitatem tantum. Vnctuofus eſt minoris temperantiæ. Et iſtinc
trahuntur Gradus. N[am] ea quæ adunant linguæ ultima adunatione, ſunt
in quarto: & quæ econtrario, in primo. Quæ uero media ſunt, ſi propin-
quiora primo ſunt, in ſecu[do]i: ſi quarto, in tertio. Et ſimiliter accidit de ijs,
quæ caliditate ſeparant lingua. Odores uero Suaues membra recipiut,
& digerunt: uerum ipſorum caliditas minor eſt intenſis Aromaticis. Hor-
ribiles uero econtrario. Ratione ſubſtantiæ. Nam ſubſtantia Cibi, qu[am]do
fuerit ſpiffa, uel grauis, dura, uifcoſa, ſeu groſſa, eſt difficilis digeſtionis:
uerum quando digeritur, nutrit multum, et generat opilationem. Si uero
leuis fuerit, laxat: rara, mollis, uel ſubtilis, econtrario. Verum ſubtilis, aut
eſt Calida, ſicut in Acuto: aut Frigida, ſicut in Aceto. Et groſſa ſimiliter
poſſibile eſt q[ui] ſit calida & frigida: eo quod n[ot]o eſt omne ſubtile calidum,
nec omne groſſum frigidum.

Sapores octo
Amarus.
Acutus.
Salfus.
Stipticus.
Ponticus.
Acetofus.
Dulcis.

Vnctuofus.
Gradus.

Odores.

Cibi ſubſtan-
tia.

C A N O N S E C V N D V S D E

Qualitatibus Ciborum simplicium.

C
ANON Secundus, ad demonſtrandas Ciborum qualitates ſim-
plices, quantitates & uirtutes ipſorum, per experientiam: quæ conueni-
entior eſt ratione, eo quod accipitur ab operatione ſubſtantiæ cibi in cor-
pore: & maxime, cum Ratio excludat a ſaporum numero inſipidum. Et
quilibet cibus intrans corpus, impoſſibile eſt quod qualitate careat, quæ
operetur. Quæ ſi in ultimitate fuerit, iudicatur in quarto gradu: et ſi in op
positiōne ultimitatis illius, iudicatur in primo. Et quæ eſt inter utroq[ui]p,
ſi eſt prope quartum, dicitur tertius: & ſi eſt prope primum, dicitur ſecun
dus. Igitur quælibet qualitas erit generaliter inter quatuor gradus. Quo-
rum cuilibet diſtinguitur, Principiū, Finis, & Medium eſtimatione. Vel

Ciborum ſim
plicium qua-
litates.

A 8

S T A C. D O M . V S

dicemus, ut multi dixerunt, status eſſe infinitos. Et in hac diſtinctione fu-
erunt multæ diuerſitates inter antiquos, in naturis Ciborum iuuantium:
eo quod non inuenerunt partem temperatã, cui proportionetur: nec in-
uenerunt noticiam, ſeu metam qualitatis affumendam ab illa. quia cibus
qui eſt debilis caliditatis conditur: ex contrario, multam facit operatiõem
cibus fortis caliditatis. Et hæc uia ſubtilis, facilis eſt ad comprehenden-
dum, ſi cibus eſſet ſimplex. Sed quia plures ciborum ſunt compoſtu, uel
naturaliter, ſicut compoſitum eſt mel ex dulci & acuto: & melongiane ex
inſipido, amaro & acuto: aut artificialiter, ſicut ſyrupus de ſpeciebus di-
uerſis ſimplicibus, & nos oportet ad præſens facere Canonem de naturis
compoſitorum.

Cibus dupli-
ter cōpoſitus.

C A N O N T E R T I V S D E
naturis Ciborum Compoſitorum.

C A N O N Tertius in noticia naturarum Compoſitorum, ſic perſi-
cietur. Poſtquã peruenimus ad naturas ſimplicium, & gradus ipſorum
cum ratione & experientia, demum ordinabimus naturam caliditatis in
oppoſitum frigiditatis, & humiditatis in oppoſitum ſiccitatis. Qui ſi ad
æquetur in aliquo, iudicabimus illud temperatû, ſicut Ziribeyti dulcis,
alias Ziribelgi dulcis, id eſt, cibus factus de carnibus, ſpeciebus, & melle,
ſeu ſaccharo: & dicitur latine Aſſipitium ſine aceto. Fit etiam Aſſipitium
cum prædictis ex aceto. Et ſi alterum excedat, iudicabimus ſecundum na
turam dominantis. Et ſi compoſitum fuerit ex ſimilibus, ſicut de duobus
calidis, quorum unum fuerit in primo gradu, & reliquum in tertio, iudi-
cabitur oppoſitum.

Forte, Zibire
bergi.

Aſſipitium.

C A N O N Q V A R T V S D E
iuuamentis & nocumentis Ciborum.

C A N O N Quartus ad declaranda Iuuamenta, & Nocumenta Cibo-
rum, & ad auferenda ipſa Nocumenta, ratione & experientia, per ratio-
cinatione. Quia Dulcis inducit ſitim ſua caliditate, generãs choleram ſua
conuerſione: & laxat mundificatione ſua, & facit opilationem multitudi-
ne nutrimenti ipſius, cum membra multum ex eo recipiant. Acetoſus re-
primit choleram, generãs uentoſitatem frigiditate ſua: & nocet neruis, &
uisceribus, ſubtilitate ſua. Et ualde penetrat in profundum, et debilius eſt
Pontico in frigiditate, & operatur operatione ſimili autunno. Salfus
mundificat flegma, inducens ſitim caliditate ſua, & deficcans ſua ſiccitate,
& per eas exaſperat pectus. & eſt debilius Amaro, in omnibus operatio-
nibus ſuis. Vnctuofus eſt plurimi nutrimēti, corrumpens, uel faſtidiens
ſtomachum, faciens lubricam egeſtione, multa humiditate ſua: & eſt mi-
nor Dulci in ſua temperantia. Stipticus linguã exaſperat, & pectus, uen-
trem ſtringit, & confortat appetitum ſua frigiditate. Ponticus debilior eſt
eorum in oñibus operationibus ſuis. Amarus ſcindi, & abradit linguã,
multa caliditate ſua: et eſt pauci nutrimēti, ſua ſiccitate, Molliſcat naturã,
& deponit flegma caliditate & ſiccitate ſua. Acidus cōparatione Amari

Iudicium Ci-
borum iuxta
Sapores,

SEXTADECIMA,

9

est debilior in omnibus operationibus suis. Inflpidus infrigidat.

CANON QVINTVS, DE
rectificatione Nutrimenti, & remotione non-
cumenti Ciborum.

CERTIFICATIO Nutrimenti, fit unius sapore per aliui. Nam
dulce, & acetoſum, alter alterius remouet nocumentum. Acetoſum enim
rectificatur per ſalſum: & econtrario. Salſum & Vnctuoſum unu̇quodc[ɔ]p
per alterum ipſorui rectificatur. Stipticum cum Vnctuoſo, ſiue Dulci reſ-
cificatur, & ipſa per Stipticum. Et Amarum aufert opilatione factam ex
Dulci: et econtrario. Ex his tamen non complete ſoluitur dubietas, de re-
motione nocumenti, ſed est necesse declarare huiusmodi per experienti-
am, quam ſenſibilis operatio ſimiliter manifeſtat. Et patet aperte per pul-
ſum, anhelitum, uel tactum: quia caliditatem faciens, calidum eſt: et econ-
trario. Et his adhæret Medicus. Philosophus autem conſyderat, c[ɔ]p, quod
libet animal, & quodlibet uegetabile, uirtute nutritiau priuatui, eſt mor-
tuum, & mortuum frigidum & ſiccum: etiamſi ſtinchus, ſeu balfamus.
Sic & quodlibet aliud, ſeu uegetabile, in quo inuenitur uirtus illa, eſt ui-
uum: & uiuum calidum eſt & humidum: etiamſi papauer niger ſit, ſeu
pifcis Bonch, id eſt, tranula.

CANON SEXTVS, PRIN

cipia quædam generalia tradit circa Ciborum operationes.

PRINCIPIA ordinata in hoc libro. Primū dicitur eſſe de cibis
qui ſunt calidi, quando ſunt magis calefacientes corpore temperato: et eſ
conuerſo in frigidis. Secundū. Conſulitur corpori ſano, duobus modis
conſeruando ſcilicet ſanitate eius, cum ſimilibus, uel *reſſituendo ipſum
ad temperandum cum contrarijs. Tertium. Quando cibus eſt calidus &
humidus, quod generatur ex eo, erit ſanguis: & ob hoc erit ſuuatiuus cōn-
plexionibus & regionibus frigidis, & ætati decrepitæ, & tempori autu-
mnali, Quartum. Quod temperatum eſt in caliditate, temperatum eſt in
frigiditate: et ſimiliter, quod temperatum eſt in ſiccitate, eſt temperatū in
humiditate. Quintum. Quando excedit cuiuſc[ɔ]p caliditas, deficit frigidi-
tas: et econuerſo. Sextum. Dicitur res temperata, uel diſtemperata, quan-
do eſt in aliqua qualitate temperata, & in aliqua diſtemperata, et ſimiliter
dicitur de iuuamento & inconuenibili. Septimū. Calidum cum ſicco eſt
intenſius, et cum humido remiſſius. Octauū. Cibus humidus potest eſſe
ſiccus, comparatione ſui. ſicut piſces: et econuerſo. Nonu. Temperatū in
digestione, temperatū in quantitate. quia ſedm hoc corium porci ui de-
tur eſſe magis digestibile carne. Decimum. Præparanda calida cum cali-
dis, quando alteru ipſorum debilius eſt altero, et minoris caliditatis.

alias, reſtitu-
rando.

CANON SEPTIMVS, DE

Fructibus in genere.

Ad Tacuinum 1. 2. 3. 4.

OPORTET nos etiam inueſtigare Canones proprios, dicentes:
quod fructus omnes generant corrosiones & febres autumnales. Et ace

10

T A C. D O M V S

toſus ipſorum nocet neruis, extinguens caliditatem ſanguinis: & iuuat illos, qui ſunt calidæ complexionis; niſi conuertantur. ſicut Grisomala. Et ſtiptici ex eis ante cibum ſtringunt, & laxant poſt cibum, ſicut Citonia. Et aquatici ex eis prouocant urinam, ſicut Melones: & reprimitur ex fructibus dulcibus cum acetoſo: & econuerſo. Et ex eis qui eſt matuus & dulcoratus, eſt melior: & ex eis qui poterſt conferuari, & non corrumpitur, eſt melior eo, qui corrumpitur: & ex eis, qui poſt quam collectus fuerit; morari poterit aliquandiu, donec deſiccetur, ad hoc ut eongetur a ſuis uirtutibus naturalibus, eſt melior eo, qui comeditur tempore quo colligitur. Et qui uelocis eſt deſenſionis, eſt melior eo, qui tardæ. nam diu morans cum corpore in ſtomacho, eſſicit operationem toxici. Et eius qui eſt tardæ deſenſionis, ſua groſſicie & duricie, ultimetur comestio. Et eius qui in ſtomacho eſt non mali chimi, aut uelocis deſenſionis ſeu conuerſionis, econuerſo. Et groſſus conuenientior eſt, ut ſit hyemali tempore comedendus: quia caliditas in hyeme profundatur in corpore, & econuerſo in æſtate.

## CANON CCTAVVS, DE

Frumentis & Seminibus. Ad Tac. 5.

GALLENVS dicit, *p[ro] in quibusdam annis, ex malicia temporis, miſxtum fuit inuentum Lolium frumento: & accidit, quod cum comedebatur panis factus ex eo, ſiebat ſoda: & in principio æſtatis ſuperuenit multus bothor, & accidentia ſanguinea. Et propterea debent mundificari grana frumenti, ab omnibus rebus alijſ diuerſis ab eis. Ex granis autem melius eſt, quando decoctione ſua uelocius ingroſſatur, & quorum modica quantitas multum nutrit. Et cognoſcitur hoc menſura & ponere ipſius, & ex quantitate farinæ, quæ egreditur poſt molituram ipſius. Et quodlibet Semen non completum, eſt humidius completo. Eſt autem quodlibet ſemen leuius, calidius, & magis ſubtiliatiuum planta, uel herba, a qua habet originem, ut ſemen Papaueris, quod eſt minois frigiditatis folijſ ſuis. Et quædam ſemina comeduntur, exceptis folijſ & herba eorum. Et quædam comeduntur cum herba tota. Et quædam econtrario. Et ex granis cum torrefiunt, quod torrefactum fuerit, & exterius ſuperficiale leuius fuerit, eſt melius reliquo torrefacto. Per torrefactionem aufertur inflatio eius, & uentofitas ipſius, & difficilem facte digeſtionem ipſius, & \* multum facit nutrimentum.

Frumenta.

Semen.

alias, nocet nutrimentu eius.

## CANON NONVS TERÆ

ræ, & uegetabilium comparationem docet.

ET CONSY derandum eſt, *p[ro] terræ ad uegetabilia ſe habent ſicut regiones ad animalia. eo *p[ro] non quælibet terra, cuilibet uegetabili conuenit. Et in hoc eſt, *p[ro] inuenitur Balsamum in quodam loco terræ Aegypti, & in alijſ contrarijs non. Et *spina Aegyptiaca, id eſt, planta faciens ge[nerari, Arabiæ erat comestibilis; & cum ducta fuit in Perſidem, & plan-*

SEXTADECIMA.

11

tata effecta fuit toxicum mortale. Et quidam Medici opinătur, φ Lolium
fit frumentũ, conuerſum ex malicia terræ per multos annos.

## CANON DECIMVS, DE LEZ

guminibus, & Philosophorum circa Seminum naturas placita. Ad Tacuinum 6.

MELIVS ex Leguminibus eſt, quod pertransit ſex menſes, uſqp
ad annũ: & quod ultra pertransit, eſt minoris nutrimenti, & facilioris di-
geſtionis eſt: eo quod non pertransit. Et ſicut inueſtigamus de ſe>pore gra-
norũ ipſorum, ſic inueſtigare uolumus de magnitudine ipſorũ. Nam ſe-
mina quæ magnitudinē naturalem pertranſeunt, & ſunt humeſta & in-
flata, habent humiditātē ſuperfluam: quæ debent conferuari in loco ari-
do, uſqp[ro arefiant. Verũtamē cum ſuperfluũt in uetuſtate ultima, fit, φ
ex uetuſtate farinæ egrediatur ſimile: & maxime quando non flat uentus
ſeptentrionalis, nec miſcentur. Cum miſcentur, fiat per res deſiccātes hu-
miditatem, ſicut menthaſtrum. Et philoſophi opinantur, φ Semina o-
mnia calida ſunt & humida, ſicut ſperma, et φ ſint ſicut materiæ, & eſsen-
tiæ plantarum, quod eſt principium generationis. Et dicunt pro cauſſa,
φ quædam plantarum ſunt multorum ſeminum: ſicut Sefamum eſt: eo
quod ſunt debilioris naturæ. Nam illorum quæ ſunt debilis naturæ,
natura multiplicat numerum ſeminis: ut ſit multiplicatio ipſorum, lo-
eo uirtutis: & ob hoc ſunt animalibus debilibus multa membra, qui
bus datæ & ordinatæ fuerunt uirtutes. Et cauſſa: quod multa ſemina
diuſa ſunt in duas partes: ut cum in terra corrumpitur una, altera rema
neat. Et ideo fuerunt ordinata quædam membra & organa ſenſuum
duplicia, ſicut Oculi, Aures, Teſticuli. Et Autores librorum Agricul-
turæ, dicunt: quod ſemina uelocius corruptibilia, ſunt illa, quæ ſemi
nantur die Auftrali. In alio, Meridionali. Et quod dicitur de noticia ſe-
minum ſaluandorum anno quolibet, habetur ex hoc: quia ſi ſemina ſe-
minantur in Septembri, & bene pullulant, ſignificatur, quod bene con-
ſeruabuntur in illo anno: & econuerſo. Et ex Canone generali proce-
dit, quod quodlibet ſemen quod in ſua deco-
ſtione non creſcit, eſt malum.

Legumina
meliora.

*

Semina.

## CANON VNDECIMVS, DE

Panis natura, & uarietate. Ad Tacuinum 7.

PANIS eſt temperatæ caliditatis: cuius eſt deſyderium, recipere o-
mes ſapores conuenientes cuilibet complexioni. Et melius ex eo eſt,
cuius frumentum bonum exiftit, & fermentum eius moderatum, cu-
ius aqua & fal ſint quantitate conuenienti, & ignis temperatus, agens in
ſuperficie & profundo ipſius. Hip. Cum talis fuerit panis, eſt plurimi nu
trimenti, bonæ digeſtionis, facilis deſcens ionis. Et panis diuerſatur. Nam
alius eſt, qui cōſcicitur cum aqua & farina: & eſt plurimi nutrimētui. Alius

Panis natura.

12

T A C . D O M V S

est, in cuius confectione miscetur oleum: qui est difficilior ad digeren-
dum, & peior ad descendendum. Alius est, cui admiscetur papauer: qui
ualet ad prouocandum somnum. Alius est, cui admiscetur ciminum ma-
gnum, & ciminum comune: ad remouendum uentolitatem ipfius. Et ex
eo alius est, qui comeditur ualde calidus: cuius digestio est ualde ueloci-
or, descenso tardior, & nutrimentum amplius. Et ex eo alius est, qui frigi
dus comeditur: cuius digestio est tardior, nutrimentu modicum, tranfi-
tus uelocior: propterea, quia superficies eius infrigidatur & spiffatur, &
a profundo caliditate fua diffoluitur uapor: qui dum mouetur uerfus fu-
perficiem, non inueniens tranfitum, reuertitur: & obuiando alij uapori,
cum eo reuertitur: & erit de ipfo ratio ut de primo: & fic reuertendo
* incedentes, accidit huiusmodi motu uifcolitas & inflatio, prohibentes
humectationem, nec fitomachus poterit ipfum fuperare. Io. & Ra. uide
runt contrarium huius, laudantes quod comedebatur in fine fecundæ
diei poftquam confectus fuerit, & maxime fermentatus. Et noticia eius
habetur ex hoc: quia cum ponitur in aquam, quod descendit inferius,
est azimus: & econtrario fermentatus: & fi in medio natauerit, erit me-
dium inter azimum & fermentatum. Et cauffa in hoc est: quia fermen-
tum est fubtile: in quo est acetoſitas corrupta, quæ induxit in eo parum
caliditatis, & multum aereitatis: propter quod panis factus est fpon-
giofus, & supernatans, cum non habcat in se uerberationes, motus,
confricationes, & uifcolitates.

alias, inci-
dentes.

C A N O N D V Ò D E C I M V S,

De Oleribus. Ad Tacuinum s. 9.

Olerum natu
ra & opera-
tio.

C A V S S A Q V A R E præmittantur Olera in comeſtioni
bus, est, quia ſunt ſubtiliatiua, ſicut fructus: & generant omnia uentolita-
tem, & inflationem, & decrepitis colicam, & malam digeſtionem. Nifi
ſit aliquod acutum ex eis. ſicut Origanum recens, & Naſturtium, quæ
deficiunt ab hac operatione. Et ſunt iuuatiua illis quibus dantur pro ci
bis. Et plurimum ex eis, nutrit nutrimento modico. Sed ſanguis, qui
generatur ex eis omnibus, est modicus, ſubtilis, & aquoſus, & malus.
Et quidam ex antiquis dixerunt, quod ex centum drachmis Olerum,
generatur minus decem drachmis ſangninis & carnis: & econuerſo. Et
frigida & humida ex eis conferunt iuuenibus, & complexionem haben-
tibus calidam. ſicut Laſtucæ, Scariolæ hortulanæ. Item ex Oleribus,
ſylueſtria ſunt fortioris ſiccitatis, & peioris nutrimenti. Et minus ma
la inter hæc ſunt Laſtucæ, deinde Molachiæ, & poſtmodum Atripli-
ces, & de hinc Portulacæ, & Bletones. Et de quibusdam Oleribus plus
nutrimenti est in folijs. ſicut Laſtucæ. Et de quibusdam in radicibus.
ſicut Radices, ſeu Raphani, Rapæ, & Bletæ. Et cuiuſlibet terræna-
ſcentis, cuius comeditur radix, ſemen eius impoſsibile est quod fine pe-
riculo comedatur. ſicut Laſtucæ. Et econuerſo: ſicut Citrulli, Cu-
cumres. Et plures R O M A N I comedunt Olera, ſeu herbas

SEXTADECIMA,

13

trudas post cibum, & non nocet eis: & hoc aut propter malam consuetu
dinem in ordinatione ciborum: uel quia fundus stomachi sua caliditate
comburit ipfa, & orificium sua infrigidatione digerit.

## CANON TREDECIMVS,

De uariis Speciebus, & earum preparatione ad decoctionem.

EX SPECIEBVS quædam funt de Terrænaſcentibus: quædam ex Animalibus. De terrænaſcentibus quæda funt fructus, ſicut piper, o liua: quædam flores, ſicut crocus. Quædam funt ſemina, ſicut ciminu & coriandrum. Et quædam olera, ſicut Bleta, & Spinachia. Et quædam radices, ſicut rapæ, et paſtinacæ. Et quædam olea, ſicut ſeſaminum. Et quædam funt succus, ſicut acetum, & succus agreſtæ. Et quædam ligna, ſicut cinnamomu, & zinziber. Et quæda funt de ſuperfluitatib. animaliu, ſicut mel: * & quædaalia eius generis multa, De iſtis plurimum dicemus in tractatu fructuum, olerum, & confectorum, cum acetofis, et ſpeciebus ciborum ſecundem Menſæ, et Chalde, & huiuſmodi: & quando dicemus de caſco qui fit ex laſte, dicemus de oliuis: & quando dicemus de carnibus falitis ſiccis, in ſecundo capitulo Carnium, dicemus de ſale: & quando dicemus de acetofis, dicemus de aceto: & hæc omnia ordinata funt loco ſuo, quorum partitio uel capitulatio manifeſte adparet. Canon in præparatio ſpeciatorum, & adpoſitione rerum & ſiccorum fructuum de terrænaſcentibus ponantur in decoctione prius & dantur, ſicut radices, Dein de quæ funt leuis decoctionis, ſicut olera. Et de ſeminib. aromaticis, quod eſt ex eis ſiccu, ponitur in principio decoctionis: & econuerſo. Nec multiplicetur in cibis qui comeduntur infrigidantibus: quia exinde corrumpuntur. Et ex succis fructuum præcedant acetoſa in decoctione. Dulcia uero & ſtiptica postponantur: ne cibi amari fiant. Iudicatur enim quod libet a re uincente in ipſo, cum remiffione quadam: propter res alias quæ miſcentur in ipſo, ſicut * Alkipitium per acetu, & cibus præparatus cum Muri, ubi ſerculum fuerit diuerſarum naturaru temperate compoſitum, ſicut zinzuſer dulce. Et ſi ſerculum fuerit diuerſarum naturaru, erit temperaru, ſicut * zibergi recens, id eſt cibus, qui fit cum carnibus & melle. Et hoc totum ordinatum eſt in Canone Quarto. Et diuiditur. Quia quoddam fit ex aqua píſcium, quod inducit humores. Et quoddam fit ex farina ſimilæ, quod fit modicæ caliditatis, bonum efficiens ſaporem in cibis. Et quoddam fit ex farina ordei, quod eſt calidum in primo, ſiccum in ſecundo, laxatiuum uentris.

Specierum
ſpecies.

Alias, Et quæ
dam ramę, ut
ſtabes.

Speciatorum
admiſtratio.

Forte Affi-
pitium.

alias, Zibiri-
bergi, ſupra
fol. s.

## CANON QUARTVSDE

cimus, de proprie Acetoſis. Ad Taeuinum 10.

ACETATA generaliter obſunt neruis, pectori, inteleſtinis, & coi-
tui, & extinguunt choleram, & ſanguinem, & inducunt ſlegma, & con-
ferunt habentibus complexiones calidas, in temporibus, & regionibus
calidis. Et caliditatem eorum cum aceto præparatorum, minuit acetum,
& humidorum minuit humiditatem, & groſſorum groſſiciem. Et groſſa

Acetata.

B

12

T A C . D O M V S

funt ex cibis stomachorum calidorum, & hyemalium: subtilia uero econ
trario. Et præparatorum cum aceto, quædam conferuantur tempore ad
tempus, ut Melongianæ, & Rapæ. Et quædam non conferuantur, sicut
caules ouati, & his similia. Sed Canon est, quæ omnia quæ conferuari de
bent, & durare, carnes sunt, uel aliud: si niue conferuabuntur, efficien tur
mollia, & tenera: sed melle præstatur eis cum humiditate caliditas, sed
uino præstatur caliditas & ficcitas, sed aceto frigiditas, sed fale præstatur
caliditas & ficcitas multa.

C A N O N Q V I N T V S D E C I

mus, De improprie Acetofis. Ad Tacuinum 11.

Acetata non
proprie,

COCTA Olera improprie acetata funt. Cibi qui funt specialiter uo
lentibus subtiliare complexionem: & illis qui indigent cibo multo, modi
co nutriente: & etiam illis, qui tolerare non possunt cibaria grossa, sicut
carnes: sive accidat ex natura hoc, sive ex morbo, sive in quem ueretur
incidere, sive eo quod iam inciderit: uel quia utuntur cibis ipfis cauſſa
religionis: uel quia timetur de Anno acuto, & peſtilentiali, quo etiam
moriuntur. Animalia: & iuxta unum quodcō ipſorum, uel iſtorum cibi
prædicti diuerſimode præparantur. Quandoque cum succis fructuum
præparantur, ad ingroſſandum humores subtiles, & ad infrigidandum
complexiones inflammatas, & calidas. Et quandoq[ur] præparantur cum
ſynapi, ad incendendum humores groſſos: c[ui] muria & pipere, ad cale,
faciendum complexiones frigidas: & cum fucco Lemoncellorum, ad
confortandum stomachum, & excitandum appetitum. G. dixit multum
uſus ſui, ad curandum habentes ſplenem groſſum, opilationem hepatis,
et principiui epifteriæ, cum regimine subtilisationis. Et ſecuſum rationem
cibi acetati & præparati cum ſpeciebus, funt cibi medicinales, c[ui] corpus
non nutritur multu ex eis. Et cibus medicinalis, est cibi habens in ſe uir,
tutem, quam natura refugit. Sicut funt allia, & ſynapis. Et melius cibalis
est medicina, habens in ſe uirtutem aliquam nutritiuam, quam recipit na
tura. Sicut Scuthuſch, & Cumabari.

alias, inci-
dendum.

Cibus medi-
cinalis.

Cibalis me-
dicina.

C A N O N S E X T V S D E C I

mus, De cibarijs Suffrixatis & Frixis, Butyro, Colufra,
Lacte & Ouis. Ad Tacuinum 12.

Sulcius.
Galatina.
Asfipitium.

CIBARIA Suffrixa, & Frixa, funt iuuatiua habentibus in ſtoma-
cho flegma, & humiditates: uel timentibus incurrere malam complexi-
onem humidam. Quæ diuiduntur. Nam ex illis funt, quæ præparantur
cum aceto, ſicut Sulcius, Galatina, et Askipitiu cuius remota est unctuo-
ſitas: quæ conferunt habentibus complexiones calidas, hepar calidum; et
extinguunt inflamationem ſanguinis & choleræ: et obſunt, quibus exce
dit melancholia, & neruis; et præparata cum lacte, faciunt uentofitatem &
colicam, et maxime, quando præparantur cum carnibus gallinarum, ſeu
cucurbitis, et his ſimilibus. Et lac nouiter mulſum, & aliquo tempore re-
ſidens, et butyrum coctum, crudum, et coctum recens, & caſeus recens, et

SEXTADECIMA.

15

floricú, & coluftra, funt uniuersaliter multi nutrimenti, & auferunt pru-
ritum, & ſcabiem ſiccam, & impinguant corpus, & conferiit pectori. Bu-
tyrum crudum, minoris eſt caliditatis, & butyrum cocti. Coluftra uero
humidior eſt florico, uel caſeo recěti. Lac coagulatū, acetoſum, & lac ſim-
pliciter preparatum cum ſpeciebus & oleribus, remittuntur a natura ſua:
& melius eſt lac, quod eſt intenſæ albedinis, boni odoris, et boni ſaporis,
de quo cù ſtillatur gutta aliqua, remanet integra comprehenſa, nec ſpar-
gitur in eo. Et cauſa eſt in hoc, quia lac eſt temperatù in caliditate, & hu-
miditate: quia eſt ſanguis completæ maturitatis: eo quod mammillæ con
uertunt ipſum ad naturâ ſuam: ſicut conuertit cerebrum ſpiritu uitalem,
& teſticuli ſpermatis ſubſtantiâ. Quia natura quâdoq[ui] facit calidum ſan-
guinem in frigidum conuerti, ut fiat nutrimentum cerebri. Et quandoq[ui]
cibum ſubtilis ſubſtantiæ, facit conuerti, ut ſit nutrimentu corporis groſ-
ſi. ſicut fit operatio cum ſacte Aſinino. Et cauſa ſubtilitatis lactic alinini
eſt: quia alina laſtans, propter ſuam groſſiciem, groſſum ipſius retinet ad
ſui nutrimentum: quia conueniens eſt naturæ ſuæ, groſſo cibo nutriri,
ſicut alini, & qui nutriuntur * ex eo. Lac autem diuerſatur ſecundum
diuersitates, ex natura animalium, ætatum, temporum anni, paſcuorum,
& appropriationis, ſeu elongationis a partu. Et lac paſcentium in cam-
pis, melius eſt ſacte nutritorum in domo: & melius eſt lac Animalium
paſcentium herbam Scamoneæ, Glandes, & Sumach. Et lac Veris poſt
partum animalium, mundificatione completa, eſt ſubtile: & in Aestate
mediocre: deinde ingroſſatur uſq[ui] ad tempora impregnationis: quibus
& deficit lac. Et lac iuuenum animalium, eſt melius ſacte ſenum. Et lac
Vaccarum eſt groſſius, & difficilioris deſcensionis, et magis naturâ ſtre-
git, & eſt nutribilius quolibet ſacte. Lac uero Camelarum econtrario ſe
habet. Sed lac Caprarum eſt mediocre inter utrunq[ui]s. Et lac Pecudum
eſt medium inter lac Vaccinum, & Aſininum. Et lac Aſininum et Equa-
rum, eſt mediocre inter lac Camelarum, & Caprarum. Lac uero Mulie-
bre, eſt temperatius quolibet alio ſacte: eo quod eſt ſuperfluitas tempera-
tioris animalis inter cætera. Oua uero recipiunt in ſe quædam anima-
lia, quorum aliqua uolumus recitare delectationis cauſa. Quæritur em.
Quare ex omnibus Ouis, quæ uiciffitudinarie mas & ſœmina cubant,
cum pulli fiunt ex eis, non incontinenti cibum ex ſe recipiunt, ſed a pa-
tre, & matre cibantur: ſicut pulli columbini: & ex omnibus alij[us] ouis,
quæ ſolui ſœmina cubat, licet ſit ipſa debilis, & diminutæ caliditatis, pulli
ex eis nafcentes, incontinenti comedere incipiunt ex ſe: ſicut pulli galli-
nacei, & phaſianorum. Et quare mares non ſoli cubant oua, ſicut ſœmi-
næ ſolæ inueniuntur cubantes: Et quare omne animal, non habens au-
res extra eminentes, ouat: & econtrario. Item Iſaac dixit, in libro ſuo de
Animalibus, ex uerbo Ariftotelis, & oua habentia duo uitella, geminos
pulliſtant. Et dixit uerum: attamen unis eſt maior altero. Dixerunt eti-
am quidam, & oua non pulliſtantia, ſunt illa, que ſiunt ex combinatione

Butyrum,
Coluftra.
Lac.

Lac aſininum
ſubtilius.

alias; ex
groſſo,

Lac uae-
carum.

Lac Mulie-
bre.

Oua.

Solutione ho
rum, uide a-
pud Ariftote.
in Proble.

B 2

16

T A C . D O M V S

gallinarum tantū: aut quia gallinæ ordinantur ad ouandum in cinere: uel quia acciderunt tonitrua tempore cubationis. Et oua habentia duo uitelæ la, funt uix pullificantia, & quæ funt in defectu lunæ. Et illa funt ut plusimum pullificantia, quæ carent prædictis impedimentis.

## CANON DECIMVSSEPTI

mus, De Carnium natura in genere, & Stomachi caliditate, Deq: Carnibus porcinis. Ad Tac. 14.

CARNES funt cibi multi nutrimēti, generantes sanguinē unctuozeum, & funt de cibis exercitantiū, et uirorum fortiī, et fanorum. Quæ diuer significantur fecundū diuer sitatem animaliū in ætatibus, & temporibus, quibus reperiuntur locis, & eorū paſcuis, modis decoſtionum, & affatio num ipſarū, poſt interſectionē, & repoſitionem ipſarū. Nam propinquiores infantiæ, funt humidiores ſenibus, & domeſtice funt humidiores ſyl ueſtribus, & uernales humidiores autumnalibus, & carnoſæ funt pluris nutrimenti, & tardioris deſcensionis pinguibus, et pingues meliores maſcilentis, & caſtratæ non caſtratis funt * meliores. Et cuiuſlibet animalis humidi, maſculus eſt melior * ſœmina: et econtrario. Et animalis cuiuſlibet ſicci, quanto iuniores, tanto * meliores. ſicut uituli: & ecōtrario. ſicut arietis. Et carnes, quæ non diu ſteterūt poſt interſectionē. Et illæ quæ auſeruntur ex aquis de piſcibus, quæ non peruenierūt ad ultimū ſeneſtutis, uel corruptionis corporis, funt melioris diſeſtionis, * recentes, in ſtoma chis præparatis. Et animaliū ſtatim interſectorū carnes, funt magis cōueniētes ſtomachis calidis, ſicut Turcarū et ſclauorē. Et caliditas ſtomachi, aut eſt per naturā, aut fecundum naturā: ut ſtomachis inflamatis. Aut eſt fecundū accidens. ſicut accidit, quādo foramen furculi ueniētis a felle ad ſtomachuī, eſt amplius illo quod incedit ad intestinuī duodenuī, propter quod cholera cibuī comburit. Aut ex operatione exteriori. ſicut accidit illi, qui imponit ſtomacho ſuo, praue inquietans uentrē. Aut ex profunda tione caliditatis. ſicut accidit ſtomachis in hyeme. Aut propter funduī ſto machi, qui eſt multæ carnoſitatis, & fortis caliditatis. Rais dicit, quod tēperatiores ex carnib. ſi eſset a Lege ſtatutuī, funt carnes porcinę. Et Gal. narrauit, *q funt ſimiliores humanis: eo qd quibusdā ministratæ fuerunt carnes humanæ, nec poterunt discernere inter eas, & porcinas diuerſitate in odore, ſeu ſapore: propter ipſarū ſimilitudinē. Et ex hoc Canone dici mus, *q meliores ex carnibus funt, non propinquiæ natiuitati: eo qd funt multarum humiditatū & muſcilaginuī: nec longinquæ a natiuitate: quia funt multæ ſiccitatis & groſſæ. Nam illæ funt non bonæ, propter uelocitate deſcensionis, et modicuī nutrimenti ipſarē: et iſtæ, propter tarditatē, et refidentiā ipſarum. Sed debent eſſe mediocres inter has: & maxime cum ipſarū animal eſt ſanuī in tempore tēperato, & paſcius affluentibus, & do meſticuī, utens motu tēperato, et motu a loco paſcuorē ſuorē per ſeipſum reuertatur ad eundē. Ex quo cōuincitur, *q non ſint herbæ illic necantes. Homo eſnouit quæ funt cōuenientes anialibus herbæ. Et poſſibile eſt,

alias, humidiores.

alias, temperature.

Stomachi caliditas.

Lege, Dominus per Mofen.

Carnes porcinæ.

SEXTADECIMA,

17

qalicuius natura, alterius naturę coueniat, & alterius sit probatrix. Sicut Elleborus est conueniens coturnici, Iusquianus pafferib. crocus bobus, & hominibus têperatus panis, & carnes bene coctæ. Nisi famescat in sto macho ipforu: quibus tunc couenientes carnes Camelinæ, & panis azimus: et hoc propter uehementi caliditatis ipplus. Quod si acecant in eo, erit propter debilitatem, et frigiditatem ipplus. Sicut accidit Prædicatori cui dam, de quo narrauit G. Ego tamen dico, q[ui] hoc accidit, quod orificium stomachi sit uehementis frigiditatis, & fundus ipplus in ultimo caliditatis naturalis, inducit appetitum magnum, & digestionem bonam, & maxime cum appetitiua, & digestiua fortes fuerint, & corpus magnum, & ferculorum foramina inter ipsum & fel exeuntia, fuerint larga, et tempus hyemale, & regio septentrionalis: & econuerso.

## CANON DECIMVSOCTA:

uus, De Carnibus syluestrium animalium, groffis, & subtilibus. Ad Tacuinum 15.

DE CARNIBUS uenationũ quadrupedũ, sylueftres funt groffæ multũ, et funt de cibis utentium exercitio. De carnibus uero auium, subtilis ex eis funt, sicut phasianorum, & funt de cibis conualeſcentium & quiſcentium. Nec funt couenientes utentibus exercitio, nec[que] ſanis, nec[que] etiam habentibus ſtomachum calidum, & maxime habentibus corpora rara. eo quod corpra rara indigent cibo ad denſandum: & denſa econtra cibis subtilibus ad tranſeundum: et ſtomachi calidi indigent groſſa ſubſtantia, ut non conbinetur in ipſis. Et cauſſa quare ſtomachus cum debilitate caliditatis, digerit corpora, quæ mollis, digerere non potest, sicut offa & cartilagines, est: quia illa non habent digestiæ proprietate, cuius cauſſa corpus cibi per groſſiciem eius ſubijciatur corpori ſtomachi * debilis, & humidi exiſtentis. Sicut corpus hoſs ſubijciit uelocius puncturæ ſcorpionis, ſubſubtilib. perforatorijs: & sicut ſubijciunt corpora anima[li]ũ puncturæ ueſpar[que], muſcar[que], et cimicũ, cum nutriunt ex eis: sicut locuſtæ, ſeu galli operant, ut cauda lapide[que] perforent, ubi ſemen initiatũ conseruandũ fit a frigore. Et huius uirtutis nutritiæ reperitur inſtrumêtum in quibusdam bene completũ, taliter, q[ui] unus potest digerere, quantum plures non poſſunt comedere. Sicut dicitur de filio Alleph, & alijs, quo[que] ſtomachus ſubijciit cibis, & molleſcit in eis: sicut molleſcit Adamas plum bo mediante ſub mortello. Et operatur iſtor[que] nutritiua in cibis multum, sicut operatur ignis ex lignis multis, modicũ cinerem, quia digerit uelociter. Et quædam partes in uapores ſoluuntur, exeuntes per mediũ pororum: & partes aliæ educuntur per aliquem modum aliui purgationis.

alias, lenis

*

## CANON DECIMVSNO:

nus, De Piscium natura, & digestione. Ad Tac. 17.

ALENVS dicit, q[ui] Pisces funt generaliter difficilis digestionis, generantes plurimum flegmatis, & ſanguinem malum, & maxime illis, qui eis non utuntur, niſi caleſactis, & illis qui uino non ſemper utuntur.

Pisctiū natura

B 3

18

T A C. D O M V S

Pisæium de-
lectus.

*

Diuerſantur tamen ſecundū ipſorum genera, loca, quantitatem & ipſorū
cibum, & præparationem ipſorum: & plurimum de his diximus in ipſo-
rum Tacuinorū capitulis. Meliores uero ex pisibus ſunt ſaporosiores,
& boni odoris, et modicæ uiscolitatis, nutrimenti boni, pulchri coloris, et
de quibus pluries reperiuntur in aquis currentibus ſupra terram lapido-
fam, quarum motus ſunt uerſus ſeptentrionem: peiores uero econtra:
rio. Et melius eſt, non potens eos digerere, ut quo coméduntur die, pro-
curetur uomitus: & peius, cum comeduntur, & deinde potatur aqua
niuofa. Et utilius quod fit, ad ſitim mitigandam ex ipſorum comeſtione
inductam, quæ fit ex eorum unctuolitate uiscoſa poris ſtomachi inui-
ſcata, hoc eſt, quod ſtudeat bibere antea modicum uinum purum: ut
ad fundum ſtomachi DESCendant: deinde multoties utatur potu ipſius,
ut uelox ſit eorum DESCENſIO. Et illis qui non adhærent huic curæ, eſt
utile peludith mellitum: poſt quorum comeſtionem non debet dormi-
re, niſi digerantur. Et dixerunt quidam, q[ui] cauſſa, quare pisces ſitim fa-
ciant, eſt, quia frigidi ſunt & humidi: & omne ſimile, ſimile adpetit: &
propter hoc aquam adpetit, unde prouenit ſitis. Quia ſi res taliter ſe ha-
bet, q[ui] ſcilicet frigidum & humidum appetunt ſibi ſimile, ſicut aqua ni-
uem, & laſtuca res abſcindentes naturaliter ſitim, erunt naturaliter pro-
uocantes ſitim, & nulli erit in hoc appetitus ſtomacha ratio, nec prodeſ-
ſet uinum in huiusmodi ſiti mitiganda.

## CANON VICESIMV S,
De Carnnibus membrorum Animalium, exteriorum & in-
teriorum. Ad Tacuinum 18. 19.

Membrorum
qualitates.

MEMBRA Animalium, affimilantur animalibus, quorum ſunt membra, & diuerſantur iuxta diuerſitates animalium ipſorum, & ſpecie rum earū. Et propterea capita arietum, humidiora ſunt capitibus capra rum: & capita caprarum, humidiora ſunt cerebris capreolorum. Et ſic di uerſan[te], ſecundū plus & minus, unū quod q[ui] tamen conuenit ſuo generi, Quia etiā corda diuerſantur: quæ generaliter calida ſunt & ſicca: eo quod ſunt radix caloris naturalis in animalibus. Propter quod omnia membra propinqua cordi, ſunt temperatiora, leuiora, digeſtibiliora alijs quæ e longantur ab eo: quia nutriunt ſanguinē quem cor & hepar decoxerunt. Et econuerſo, membra quæ ſunt a medietate umbilici, uſq[ui] ad caudam, Et ſecundum hoc proportioni erit. Quia membra quæ ſunt dextrī lateris, ſunt meliora ſiniftris: eo quod ſunt propinquiora hepati. Et mēbra quæ ſunt propinquiora dorſo, per ipſorum motum, ſunt meliora propinquis uentri, propter quietem ipſorum. Et membra, quæ ſunt propinquiora ſuperficiei corporis, quia proxima ſunt aperturæ pororum, meliora ſunt propinquis parti interioris corporis. Et carnes quæ adhærent offibus, ſunt ſaporosiores carnibus elongatis ab eis. Et medietas cartilaginum, melior eſt ipſarum extremitatibus, Ruffus dixit. Laudo ſanitatem illius

SEXTADECIMA, 19

corporis, cuius ſenſus nouit diſcernere inter hæc membra boni a malo.

Coci diſtinguunt inter hæc membra: licet ignorent caput eſſe locatum ad hoc, ut ſit cultos corporis: eo quod in ipſo ſunt quinčp ſenſus, quibus per intellectum deliberatur inter bonum & malum. Et cor locatum eſt in medio corporis, ut aſcrem adtrahat ſibi propinquiorem, obtemperans frigiditate ipſius caliditatem propriam, faciens eius ſubtilem ſpiritum, per quem diſtinguat quinčp ſenſus, & ex eius grosſo actus loquelæ, & uocis. Inſtrumenta uero nutrimenti locata ſunt ſub eo, ut ſua caliditate iuuet ea ad digerendum, & ſeſtinet diſeſtionem, & adiuuet gigniti? uam, & ad educendum ſoſtum, & ad expellendum ſuperfluitates. Ma[nus autem & pedes ſunt inſtrumenta ad adquirendum, & ad fugien[dum, & ſunt arma ad pugnandum. Dentes uero deputati ſunt ad inſcidendum cibos, molares ad molandum, lingua ad loquendum, iſo[phagus ad deſcendendum, uenter ad digerendum, intestina ad ſtercus. Meſeraycæ uero ſunt uiæ, ad deferendum hepati ſubſtantiam a ſtoma[cho ad hepar. Poſtquam autem decoquitur, conuertitur in quatuor ſub ſtantias, ſanguinem uidelicet, humorem aquoſum, choleram, & melan[choliam: ex qua Fel attrahit ſpumofum ipſius: Splen melan[choliam reſi[dentem: Renes trahunt aquoſitatem cum ea commixtam. Demum re[manet ſanguis purus, qui referuatur, ut corpus nutriat: cuius melius affimilant ſibi teſticuli. Benedicatur ergo DEVS, qui glorificauit ho[minem, ſtatuens animalia uiua ad ſeruiendum ei, & mortua ad nutri[mentum, & exaltauit illum inter alias creaturas, propter rationem ipſi[us: & ex pluribus non ſecuti ſunt mandata DEI, niſi pauci, qui inſpicientes mundum nihil eſſe, dimiſerunt ipſum, & ſecuti ſunt alium.

Ministeria
membrorum
hominis.

## CANON VICESIMVS

primus, De officio Coci, & ſerculorum uaria præparatione, totiusc[um] Culinæ, cura. Ad Tacuinum 18.

ORDINATIONES, quas ordinauerunt Coci, dixerunt, quod ſalita & ſtiptica, debent prius elixari cum aqua dulci, & deinde præparen tur. Amara uero, & acuta præparantur cum aceto: & acetoſa cum ſalitis, & econuerſo. Et inſipida præparentur cù ſpeciebus calidis & ſale. Et car[nes] macræ cum unctuolis: quæ carnes macræ debêt prius elixari, præ[parari ad uſum. Et affandas carnes ungere debes prius: quibus in affatio[ne] ſubimitti debet uas, continens aqua recentem. Et ſi humidæ fuerint car[nes], ſic affentur, humiditates propriæ remaneant in eis: ſi ſiccæ fuerint, tam diu affentur donec deſiccentur. Sit tamē cautela, quod uafa non cooperiantur, quibus præparătur carnes ſyluſtres. Nec occidenda ſunt animalia ipſo die, quo comederint allia, ſiue cepas: & ſi ſerculum præparatum ſeruari debet in olla, lutetur creta coopertorium cum orificio ollæ. Debent etiā mundificari carnes a ſuis ſuperfluitatibus antequa[co]quantur. Magni gladij taliter præparentur, in rumpēdis offibus fruſta non

Affata.

B 8

20

TAC. DOMVS

fiant minuta: parui uero acuantur, ut incidendo carnes non deuastentur. Tabulæ uero ubi carnes & herbæ inciduntur, bene radantur. Habeatur etiam cultellus singularis, quo cepæ incidantur: nec cum cultello ipso, quo cepæ inciduntur, sed cum alio pulchro, & mundo panem incidas minutim, qui ponendus eſt in brodium. Quælibet etiam olla habere debet ſuum coclear, & coopertorium ſuum: & ſpumetur olla iugiter, & mundiſicentur labia ſeu latera ollæ ipſius, nec in eis fiat aliqua combuſtio: & ſi aliquid in eadem olla combustum appareat, charta bombicina madefacta applicetur loco prædicto. Et ſi oportuerit aquam addere, in ipſam ollã aſpergatur, & non ſubito infundatur. Madefiant etiã labia olæ aſſidue. Species, & Amigdalæ non piftentur in mortario unctuoſo. Herbæ etiam non piftentur in ruginoſo mortario, a quibus debet haberi ſuccus: & non ponantur in ſcutella. Fercula, niſi poſtquam ſedabitur feruor ebullitionis ipſorum. Et lauet minifter manus ſuas, priuſquã ſcutellet cibum ipſum, fumigans manus ſuas poſt ablutionem cum fumo ſandalorum: ut remoueatur odor ceparum. Nec obliuſcatur, ante decoctionem ſerculorum ſuffrixare carnes, cum ſpeciebus & cepis. Et in hoc eſt totum negocium coquinç. Dimittas etiam carnes groſſas una nunc te manere ante decoctionem: deinde elixa eas cum aqua & fale, ad ſubtiliandum eas. Nec decoquas carnes poſt occifionem ſtatim, niſi priuſinfrigidentur. Prohibetur etiam ſerculorum decoctio cum lignis uiridi bus: & eſt conueniens ignem efficere ex lignis, quæ non ſunt malæ quaſlitatis. Et ſi uolueris celeriter excoqui carnes, Boracem in earum coctu, ram apponas, & in illis cera mittatur: ponantur in hæc uirgæ ficuum, & cortices melonſum.

Lotio manuū
coci.

Ligna.

## CANON VICESIMVSSE

cundus, Qua cura cibus ſumendus, & quæ ſfercula, quibuscunque cauſis fugien da. Ad Tacuinum 21.

Prohibita fer-
culorum
mixtio.

ORDIN Ationes meliorū de meliorib. rebus, eſt non cōmiſcere in comestione unius diei duo ſercula calida, ſicut pullos colūbinos affōs, & allia. Nec duo ſercula frigida, ſicut madira. i. carnes præparatas cum lacte acetoſo, & maſlia. i. carnes ſparatas cū ſero. Nec etiā duo ſercula uiscoſa, ſicut caſeum, & piſces recentes. Nec duo cibaria cōuertibilia, ſicut grifoſmala, & melones. Nec duo cibaria inflatiua, ſicut ſunt olera & fructus. Nec duo ſercula ſtiptica, ſicut agreſtia & ſumachia. Nec duo cibaria groſſa, ſicut carnes ſalitas, & caſeum ueterem. Nec etiam duo fluxibilia, ſicut pinguédinem, & medullam. cuncta eim quæ diximus mala ſunt, maxime quando non ſuccessiue comedunt, eadem comestione, & ſimul miſcent. Nec acetiū ſumatur poſt cibaria confecta de granozizo. Nec lac cum acetto, ſiue cum radicibus. Nec cepæ cum allijs. Nec carnes gallinæ præparatae cum lacte acetoſo. Nec granata poſt frumentū paratum cū carnibus. Nec aqua dulcis, ſeu calida ſumenda eſt poſt ſtidibog, id eſt, carnes præparatas cum ouis, ſpeciebus & aqua, aut ſalfa cibaria. Nec aqua frigida.

SEXTADECIMA,

21

poſt fructus, ſed cibaria calida, & chalde, nec carnes affatę cù lignis laud.
& affatæ cum lignis ficuum, & ſimilib. Prohibetur etiam comelſio aceti
uel olei, quæ reſoſita fuerint in uſe æneo. Nec cibus calidus reſoſitus no
ſte una ſub uſe æneo comedendus eſt: nec in loco ſeu camera humeſtæ:
& præcipue ſi ſunt píſces affati cum oleo, uel aliquod aſſum, & in man-
tili calidum inuolutu. Nec cibus, nec uinum, in quibus ceciderint formi-
cæ, maltæ, ſeu alij uermes. Abſtinendu eſt etiam a corrupris fructibus.

Nec cibus qui amilſit ſuī ſaporem & odorē, comedendus eſt. Et uniuersa
liter abſtinendu eſt a quolibet cibo, in quo humanus non delectatur ani-
mus, nec ſenſus. Nec bibas in comelſione, nec comedas ſupra potu. Cœ-
na etiā minuenda eſt, ſi uis leuis * mane conſurgere. Dimoueas etiā men-
ſam, appetitu remanente comedendi. Prohibeas etiam cibos ſtipticos, co-
licam patientibus & ſenibus: & cōualeſcentibus groſſas carnes: quas con-
cedes iuuenibus & exercitantibus. ſcire etiā conuenit, ſplicet ex omnib.
cibis prædictis, protinus non ſentiatur læſio, ſentietur tamen in futuro: et
præcipue ſi ſenes, aut alij frigidæ complexionis exiſtentes, utantur his ci-
bis frigidis: & econuerſo. Nam uidi quosdam, qui comederunt miſcen-
tes duo diuerſa ſtiptica, quibus accidit colica in hora comelſtionis. Et

Et * Ra. dixit, quod uidit quosda comedentes allia, & cepas, & accidit in
oculis eorum debilitas uilus. Et alius dixit, quod inter nos ſunt duo fer-
cula, quibus utimur, quæ non eſt hominum conſuetoſo miſcere. nam
ſi miſcerentur, interficerent comedentes. Propter ipſa duo cibaria uoluit
hoc docere filium ſuum.

”

”

alias, maneræ.

alias, Ru.

## CANON VICESIMVSTER

tius, De Ciborii diuerſitate, & uaria eorii operatione. Ad Tae. 22.

CIBORVM partitio diuerſificatur, Aut ratione ſui. Et hoc eſt, aut
ratione ſubſtantiæ ſuæ, quæ eſt cōueniens ad digerendum, ſicut ſunt car-
nes agnorum animaliu. Aut inconueniens, ut fungi. Et ſi ratione ſuæ quan-
titatis, non multu replet, et modicum deſiccat. Et ſi ratione qualitatis, aut
per oppoſitu, ut ſi calidus ſit, replet cerebrum uaporibus, & ſtomachum
humiditatibus: ſi frigidus, calorem extinguit. Aut per uirtutem, & opera-
tionem, ut ſit cibus morbis contrarius, & ſanitati conſimilis. Si ratione tem
poris: ut tardetur ciborum aſſumptio, donec choleræ fundantur ad ſto-
machum: nec ſeſtinetur prius q[ui] cibis ſtomachus mundiſicetur, ſed affut
matur primo cibo digeſto, & ſtomacho mūdificato. Aut prolixitate tem
poris comelſtionis, et tunc primus cibus deſcendet primum, prius q[ui] com
pleatur digeſtio. Et in his cibi ſtiptici primo ſunt aſſumendi. Aut ratione
ordinis, cum ſubtiles cibos, groſſi præcedunt. Aut rōne mixtionis ipſo-
rum, ut non ſint diuerſarum ſubſtantiarum, et ſaporum: tunc enim ab eis
ſtomachus fatigatur. Et ſi eſt ratione appetitus: appetitiuum magis eſt
* delectabile non appetitiuo. Cæterum ſi ſit non appetitiuī, minus iuua-
tiuī eſt, tanq[ui] abominabi le. Et ſi fuerit ratione ſtomachi, ſicut ſtoma-
chus prauus (alias, paruus) impotens erit in digeſtione; et frigidus efficit

alias, diligi.

bile.

22

T A C . D O M V S

humorem crudum: & calidus stomachus cibum comburit. Et si ratio ne potus: qui paulatim affumendus fit; eo cp multus potus cibum cruzificat, & parus comburit. Et si ratione comedentis: ante cibum con syderet ipfum ratione complexionis, curationis, ætatis. figuræ, regio nis, officij, & confuetudinis. Nam cibi iuuenum habentium comple xiones calidas, habentium membra magna, & poros apertos, laboriosi officij, in hyeme & regionibus frigidis omnes esse debent spiffi & groffii. & econuerfo. Et si poft cibum: si ratione motus comedentis. Qui mor tus eft duplex. Aut uitalis, ut ira, & timor: quæ duo cibum corrupunt. Vel animalis. ficut obuiatio maris & fceminæ: unde accidit arthetica. Et morus, & deambulatio poft cibum, cibum crudificant, & defcendere fa ciunt. Quies uero, ficut eft dormire ſuper lectum calidum, carbunculos accidere facit: & fi in cameris calidis, fitim accidere facit: & fi in locis claris, & mali odoris, & multi clamoris, impedit dormitationem.

C A N O N   V I C E S I M V S

quartus, De lignis Digestionis bonæ & malæ, & Ciborum temperamento. Ad Tac. 23.

Digestionis
figna.

SIGNA Digestionis funt, quando fentiuntur utraçp latera leuia, & umbilicus. Et quando dormitur ſupino corpore, ſtomachus manet de politus, & eructuatio accidit abſcp ſapore, & appetitus cibi festinat, et ar dere non definit, & pulſus minuitur, et urina citrinatur, & aromatizatur ſenſus odoratus, ſomnus ſedatur, ſaliua minuitur, et ſitis efficitur: et quan do hæc erunt, completæ funt digestiones tres. Et ſi hæc memorata in diebus æſtiuis acciderint mane, & in hyemalibus diebus in meridie, erit bonum. Alioqui ingenietur quod fit. Si uero hominis ingenio permutatio hæc ex toto fieri non poſſit, ſaltem fiat ſecundum ſimilitudinem alio quam conuerſio æſtatis in hyemem, infrigidando locum, & alterando aërem, cum pannis raris & madefactis aqua frigida, & uentilatis uentilando, & alijs ſimilibus. Per hæc enim confortabitur ſtomachus ſenum & decrepitorum, in tantum, cp fiet in digestione ſimilis ſtomacho iuuenum: & cum huiusmodi rebus, & ſibi ſimilibus, poterunt ſenes digerere groſſos cibos, in regionibus meridionalibus, & temporibus calidis. Et per Canonem patet, cp cibi temperati funt, in duobus temporibus temperatis, hominibus temperatis. In hyeme funt groſſi, propter occultationem caliditatis ipſius: et funt calidi, propter frigiditatem contrariam temporis. Et in æſtate funt ſubtiles, propter debilitatem caliditatis: et funt frigidi, propter contrarietatem caliditatis iem temporis. eo quod aër dominans corpori têperato in hyeme, facit quod digeritur utirtute caliditatis flegmaticum: et in æſtate debilitate ipſius caliditatis, et eſuſuſione caloris exterius, facit quod digertiur cholericû. Nam aër calidita te ſua in æſtate, non ſufficit cor infrigidare: nec aqua calida ſufficit uires ſedare ſitis. Et cauſſa in hoc eſt: cp iuuumentum, quod in hoc aër præſtat, eſt ex ea frigiditate unde eſt ſua ſubſtantia. Terræ enim caliditate,

Stomachi
Senum for-
tificatio.

SEXTADECIMA. 23

sicut Aethiopiæ, homines calidi sunt, apti nati ad frigiditatem interio-
rum: nec est aliqua uia rectificatoribus, id est, curatoribus, ad auerten-
dum eos ab illa natura, nec hyems ipserum habet potentiam permutan-
di eos ab illa natura: unde cibum calidum recipiunt loco medicinæ in eo-
rum istomacho. Et etiam ad mundificandum istomachum ipso ſü, Scla:
ui recipiunt res calidas in cibis: eo quod similes sunt in eorum comple-
xionibus.

## CANON VICESIMVS S

quintus, De naturis Afsatorum, & Elixato-
rum. Ad Tacuinum 24.

IN ASSATO duplex est modus considerationis. Vnus in compo-
sitione suipſius. & huiusmodi Affum nutrit nutrimento forti, & tardo.
Alius modus est in comparatione ad Elixatum. et secundum hunc mo-
dum est humidius elixato. quia elixati diffoluta est humiditas naturalis
in brodio: et illud cuius humiditas naturalis est diffoluta, est ſiccum: Af-
satorum uero in igne humiditas, non potest diffolui, ſpiffitudine ſuperfi-
cie suæ: & illud cuius humiditas remanet, magis est humidum, & illud
cuius humiditas resfoluitur. Vnde fi duo membra inter se similia tollan-
tur, quorù unum exiftens elixum, et illud eadem hora ſublatum de bro-
dio, et aliud etiam affatum illa eadem hora ſublatum ab igne, reponantur
ambo nocte una: mane ſequenti inuenies colorem affati ſplendidù: cuius
ſplendor est ex ſuperfluitate caliditatis & humiditatis, & aëreitatis. ſicut
accidit iuuenibus in comparatione decrepitorù. Saporem cuius etià affa-
ti reperies delectabiliorem: delectatio enim in ſenſu guſtus est ab humi-
do: et elixatum inuenies deſiccatum, & denigratum, et diminutù a ſapore
ſuo delectabili: eo quod in eo non exiftit ſua humiditas naturalis: et bro-
dium ipſius, et ex quo fit res se habet in eis. Affum ergo humidius est Eli-
xo. Dixit. PP. Medicus. Pulli affati ethicis largiuntur, ut conferuetur
ipſorum humiditas, cum ſuperflua humiditate pullorum ipſorum. Nec
est dicendum ab aliquo, q[ui]p[ro] elixata habent humiditatem ab humiditate a[
] quæ, loco naturalis humiditatis, ab eo per elixaturam ſublatæ: quia cum
ſit accidentalis, non debet denominari ab ea: illa uero, humiditas quæ
est ab ea per elixaturam ſublata, est ſua forma. Et nullus debet credere,
q[ui]p[ro] forma elixatorum ſit brodiu[m]: imo brodiu[m] est forma elixationis, &
non elixatorum. ſicut ſunt carnes. Diuſio enim est inter elixum, et elixa-
turam, et Affatum & Affaturam, et hoc propter diuerſitatem ſimplicium
ipſarum: quarum noticia, in tertio Canone est, quem diximus.

Affata.
Elixata.
Affatum huiusmodi elixatorum.

Elixum.
Elixatura.
Affatum.
Affatura.

## CANON VICESIMVS S

ſextus, De Chalde eibo dulci, ſimplici & com-
polito. Ad Tacuinum 25.

CHALDE est cibus, seu materia dulcis: & mundificatos a ciborum unctuofitate: & recipitur ab hepate & uiseribus, & per membra diffunditur, quæ multum nutrit, opilationem faciens. Et Chalde huiusmodi di-

22

T A C . D O M V S

Chalde quis cibus.

Terrege-n-bim.

Sirufuk.

Manna.

uiditur. Nam alia ex eis fit artificialiter, & alia naturaliter. Et quæ a natu-
ra fit, fi simplex eſt, eſt illa quæ fit ex elementis. Si compoſita, eſt illa quæ
fit ex animalibus. Et fi mediocris fuerit inter iſtas, eſt ex terrænaſcētibus.
Illa uero quæ fit ex operatione elementorum, eſt, utpote Terregeybim.
Siruſuk, & Manna. Illa denique quæ fit ex animalium naturis, eſt ſicut
mel. Illa uero quæ fit mediantibus terrænaſcentibus, eſt ſicut Rucab, &
canna mellis. Et illa quæ fit artificialiter, eſt ſimplex, uel compoſita. Sim-
plex, eſt ſicut zaccharum & Rob. Compoſita uero ſunt, ſicut omnes mo-
di qui fiunt artificialiter. Et Terregeybim eſt ros, qui deſcendit in Chora
ſam, ſuper arbores cadens, & dragantum: cuius complexio eſt ſubtilior
zaccharo, & maioris mundificationis, & dulcedinis, & ipſa eſt humidí-
tas qua fit laxatio. Siruſuk eſt ros qui cadit in Chora, de regiōe Choraſæ,
ſuper arbores ſalicī, & draganti: & eſt plurium uirtutum, ᾲſit Terrege-
bim. Manna uero cadit ſuper arbores landi, et glandium, in regione Sa-
giuar, & Dyarbether. Et ex Chalde melior eſt, quæ cum pane conficitur:
& peior eſt ex ea uifcoſa, præparata cum oleo & amilo. Et cauſſa propter
quam utimur cibis unctuolis & dulcibus, qui præparati ſunt ex eis uten-
tibus, hec eſt: quia ſumus diſtemperati, contrario indigentes. Nam utimur
cibis acetolis prius pro cholericis, ad temperandam complexionem ipſo
rum. Nam poſtquam temperantiam conſequuntur, nutrimus ſimilibus, &
præparata utimur chalde, ſeu dulcibus in fine comeſtionis. Et alia cauſſa
eſt, quia dulce ſimilius eſt hepati, omnibus alijs membris: quæ dulcia
hepar recipit ad ſui nutrimentum de cibis alijs, quæ ad alia membra nu-
trienda mittuntur. Et cauſſa temperatū repertum inter ſapores ſit dul-
ce, eſt, quia omnes alij ſapores ſunt ab extremitatibus qualitatum, & dul-
ce eſt mediocre inter ipſos temperatū: eo quod ſit in medio ipſorum ſicut
centrum: qualiter autē poſſibile eſſet, cp centrum, quod eſt medium loca-
tū, reperiret in circuſerentijs, ſeu extremitatibus: hoc certe impoſſibile.

C A N O N   V I C E S I M V S S E

ptimus, De Præparatorijs, & mundificatione, & con-
feruatione Dentium. Ad Tac. 26.

PRAE PAR Atorijs Dentiū indigent, qui mundificare uolunt den-
tes, & expellere id quod remanet ex cibis inter eos. Nam quando aliquid
remanet inter eos de refiduo cibi, incipiet caliditas naturalis corrumpere
ipſum, quod nocebit poſtea dentibus, & gingiuis, & maxime illorū, quo
rum corpora calida ſunt. Et ſignum corruptionis eius eſt, ex odore illius
quod remanet, quando interuallo temporis non mundificantur. Propter
quod mundificantia offeruntur, Citonia maſticari ante alios cibos, ut re-
pleātur interſtitia dentium, qua de cauſſa refiduum ciborum intrare non
poteſt, unde corruptio ipſorum non fiet. Et hec ſunt præparatoria iuuan
tia dentes. Et præcipue ſi miſceantur eis res dentes confortātes, cum aro-
maticitate, & ſtipticitate. ſicut ſunt præparatoria magis conferentia. Sunt
autem multum nociua, ſi conuertantur in uſum & conſuetudinem: tunc

Citonia pro
Dentibus.

SEXTADECIMA.

25

enim funt non iuuatiua: eo quod dentes mobilitant, & ætates minuunt. Ad abſtergendũ uero unctuolitates ciborum, neceſſariæ funt res abſterſionem habentes, ſicut funt uſuen, zaccharum, et fabæ. Horobi uero farina eſt multũ iuuatiua ad abſcindendum horribilem odorem píſcium ſalitorum, & ſibi ſimiliũ. Et lac dulce abſcindit odorem, qui fit ex cibo, qui dicitur Dakerirata, & ſibi ſimilibus. Et hæc omnia obſunt dentibus, & la xant gingiuas: nifi abſcidatur eorum nocumentum cum rebus aromatiscis & ſtipticis, ſicut funt ciperi, et ſandali. Et operatio cum oleis: ſicut lautaio facta cum eis quæ funt boni odoris, prodeſt ante cibũ: quia non permittit res mali odoris poros ſubintrare, quos iã impleuit. Et lauatio poſt cibũ cum aliquo oleo, ſicut amigdalarũ, prodeſt: eo quod ipſum oleũ poros ſubintrat, & ſuperfluitates contentas expellit, & aër circumſtans diſſoluit horribilem odorem factum ex putredine corruptionis.

## CANON VICESIMVS

oſtauus, De Aquarũ delectu & frugi potu. Ad Tac. 27.

AQUAE funt delatrices ciborum: eo quod per eas feruntur cibi per extrema corporis. Meliores tamen ex eis funt, quæ fluunt uehemêter uerus auſtrum, in oppoſitum ſeptentrionis, ſuper lapillos, non incedentes per loca plana, & funt dulces, lucidæ, claræ, & leues pondere, nullum ha bentes odorem, nec ſaporem, & caleſiunt uelociter oriente ſole, & infrigi dantur uelociter occidente ſole. Deſcendētes ad ſtomachũ uelociter leuis gant groſſos cibos in ſtomacho: & quantitas moderata ex eis, cibum ſubtiliat, deferens ipſum per membra: per quam aquam cōſeruatur humiditas membrorum radicalium, & acquiſita, ſeu rationalis: & cōſeruatur etiam caliditas innata, & acquiſita, ſeu influens. Nimiũ potata, corporis pù tredinem efficit, & carnis molliſem. & teneritatem: & multiplicatus potus ipſius, facit tremorem, ſtuporem & obliuionem, et ſitis debilitat appe titum, & corpus deſiccat, uſium obtenebrat. Aquæ uero diuidunt. Quæ dam eſt frigida: quæ appetitum confortat, coloris pulchritudinem efficit: digerit accidentaliter: quia aggregat partem ſtomachi ſupra digeſtionem cibi: modicũ tamen ex ea ſufficit ad ſitim ſedandam: prohibet ſanguinem a corpore, & uapores adſcendere ad cerebrum: ſanitate conſeruat, & præſeruat a ſebribus, maxime in corporibus & complexionibus calidis: & obeſt catarris, reumatibus & apoſtematibus non digeſtis. Quæda eſt calida: quæ ſitim non mitigat, nec a membris recipitur: propter quod non oportet, ut multoties utantur potu, nam affumpta multoties complexio-nem corrumpit, molles inflatiòes efficiens: cerebrum uaporibus implet, qui fluentes ad ſtomachũ mediantibus neruis, laxant eum, propter quod non digerit. Vnde plures uidimus de gentibus aquam bibentibus calidam, colorem habentes compoſitum ex uiridi & citrino, & ſplenem, & hepar habentes inflata, et lepram patientes. Nec cadit in nos reprehenſio ſuper eo, quæ Chriſtiani utentes ea, non offenduntur ab ea, nec accidut eis incoſmoda ſuper dicta: cum ipſi bibant eam uíno commixtam. & tunc

Dentibus
nociua.

*

Aquæ
meliores,

Aqua frigida.

Calida.

c

26

T A C . D O M V S

Aqua salfa.

Niualis,

*

non operatur in membris, niſi infrigidationem, & humeſtationem. Aſ
qua ſalfa ſitim prouocat, calefacit, & deſiccat. Aufertur uero ſalſedo
ipſius per ſublimationem cum cucurbitis, & alijſ uaſis conuenientibus,
uelut cum fit uas cæreum, & ponitur in aqua ſalfa, & per ſubtiliatio
nem, & reſudationem aqua ſubintrat ab exteriori, & efficitur dulcis: &
aquæ bullire debent, uſque ad conſumationem tertiæ partis: deinde po
tentur. Nec fit aqua in uaſis orificiorum ſtrictorum. nam hæc aqua, re
plet corpus uentofitatibus cum fugitur. ſicut eſt operatio uaſorum, in
quibus reponitur foca. Nam hæc uafa quando cum eis bibitur, replent
corpus uentofitate. Et de melioribus uaſis ad bibendum, ſunt uafa de
corio Tayf. Et aqua niui admixta, creditur inducere ſitim: eo quod
cum maxima auiditate recipitur, propter frigiditatem ipſius, & maxi
me habentibus complexiones calidas. Et quando aquam bibere uolue
ris, bibas medietatem quantitatis totius quam exiſtimas ſufficere ad ſi
tim mitigandam, quam habes. Nam ex hoc aqua efficitur magis ſana
corpori, & fortior ſtomacho, & urinam non multiplicat, & eſt magis
cibi digeſtiua.

## CANON VICESIMV S

nonus, De Vini natura, quæ meliora, quomodo, & quibus
cōmode bibenda. Ad Tactuinum 28.

Vini uirtus.

V INVM CALEFACIT corpus, digeſtionem meliorat,
membra humeſtat, ſyncopim & ſitim aufert, quando lymphatum fue
rit, urinam prouocat, uentrem laxat, animum lætificat, folatium, li
bertatem, & prudentiam efficit, maxime corporibus temperatis. Et hæ
ſunt operationes ſuæ, quando bibitur moderate. Cum uero immodera
te bibitur, uigilias facit, & inflationes hepatis: appetitum, coitum & nu
trimentum minuit. Lethargiam, malum odorem oris, tremorem corpo
ris, agitationem, epilepſiam, debilitatem neruorum, & uilus inducit:
febres efficit, & ſenſus permixtionem, malum intellectum, paralyſim
oris, & ſubitaneam mortem inducit. eo quod uinum cerebrum replet,
& calorem ſuffocat: ſicut oleum abundans, lucernæ flammam extinguit.
Et ſi aliquis inquirere uoluerit, inueniet decem uini iuuamenta: quinč
ex parte corporis, & quinč ex parte animæ. Nam digeſtionem efficit
meliorem, prouocat urinam, pulchrum reddit colorem, bonum odorem
efficit, roborat coitum, animum lætificat, bene ſperare facit, & audaciam
reddit, & pulchrificat diſpoſitiones corporis, et auariciam compeſcit. Et
melius inter uina ad generandum ſanguinem temperatū in complexioni
bus temperatis, eſt uinum rubicundum, bene lymphatum, odoriferum,
mediocre inter nouitatem, et uetuſtatem. Et habentes complexiones cali
das, bibant uinum lymphatum, infundentes in eo panem ſimilaceum, &
fruſta citoniorum, et poma. Quandoſ bibatur etiam poſt comeſtionem
amigdalinum. Quod ſi uinum clarum quis uoluerit facere, terat ami
gdalas, & linguam bouinam miſceat, et colat. Hoc etiam taliter præpara

Vinum ru-
beum.

Vinum
clarum.

SEXTADECIMA,

27

tum cor confortat. Recipiatur tamè poſt hoc forbitio una aquæ frigidae. Habentes uero complexiones frigidas, non indigent. Vinum etiam non eſt bibendum a famelico, & repleto cibis ſalfis, acutis, & acetolis: nec poſt affumptionem laſtis, nec poſt cibum: ne forte opilationem & hydro- píſim incurrat: ſed poſt duas horas uel tres bibendum eſt uinum. Ca- uendum eſt etiam, ne in bibendo diuerſa uina miſceantur. Nec biben- dum eſt poſt balneum, nec poſt exercitium: nec per diuerſas uices unius potus diuidatur in potionibus. Conueniens eſt, ſuffumigationibus uti. A colloquio duro, uel taciturnitate eſt abſtinendum, a ſomno, ebrietate, & a potu ſupra nauim quæ uelociter uehatur, a nimio motu, & ab alpe- čtu uini quod uafa continent: nam hæc omnia potum minuunt, & ebrie- tatem faciunt. Si uero fit numerus uaforum continentium libram unam, ſecundum numerum quatuor humorum, hoc appetitum inducit, & ſo- mnum tranquillum facit, et cibi digeſtionem.

Vinum quo
modo, & a
quibus bi-
bendum.

CANON TRICESIMVS,

De Odoriferis, & eorum uſu per ſingulos anni men-
fes. Ad Tacuinum 29.

AROMATICA, & alia redolentia in cameris repofita, aerem re-
ctificant, et cerebru confortant, adeo, φuapores uini non recipiut, ipſum
corrumpentes: et hoc fit cum aromaticis frigidis. Faciunt etiam redolen-
tia prædicta, delectationem ſenſus odoratus, et complent delectationem
ſenſuum reliquoru. Et hæc aromata diuerſantur, ſecundum diuerſitatem
temporu. Nam quædam reperiuntur menſe Septembri: ſicut ſunt limo-
nes, lemoncelli, uiolæ, narciffi, maiorana: in Nouembri, ſicut arangia, &
fodula: in Decebri, ſicut refidui fructus: in Ianuario, ſicut nabech: in Fe-
bruario incipiunt apparere roſæ, & omnes arborum flores: in Martio,
ſicut Bahar, et eodem menſe frondeſcunt arbores: in Aprili, ſicut ſambu-
ci, et flores mandragoræ: in Maio ſunt melones aliquantulum redolen-
tes odore fructus, & nenufar: in Iunio ſunt mala, & melones bene redo-
lentes: in Iulio ſunt citonia, & perſica: in Auguſto ſunt citra immatura,
& omnes alij fructus. Verum omnes hi fructus ſeſtinant in regionibus
calidis, et retardant in frigidis. Et ſermo noſter in hoc non eſt, ut come-
dantur, ſed ut odorentur. Cauſſa tamen diuerſitatis inter colorem, & o-
dorem ipſorum, eſt propter diuerſitatem complexionis ipſorum in cali-
do, frigido, ſicco, & humido. Et cauſſa quare quidam conferuant fru-
ctus, quos alij non conferuant, eſt affimilatio, quæ eſt in complexione
inter fructus, & illos qui ipſos conferuant: eo quod ſimile delectetur
ſimili: & ob hoc habentes temperatas complexiones, delectantur in ui-
ridi complexione: quia res uiridis coloris ſunt temperatæ: & habentes
melancholiam, libenter uolunt morari in locis obſcuris: & plures ſunt
qui gaudent in contrarijs: eo quod cœperunt deuiare a fanitate modi-
cum. ſicut caleſti gaudent in frigiditate, & habentes in cerebro groſſos
uapores, in odoribus calidis, ſicut in naphta, et piace. Nec eſt mirandum

Quibus aro-
maticis per
ſingulos men
ſes utendum.

C 2

28

T A C. DOMVS

de hac diuerſitate: quia plures ſunt qui gaudentes ſubmittunt ſe muſicæ melodijs, & plures alij, qui recedunt ab ea, audire nolentes: et ſimile his reperitur in ſaporibus. nam quidam appetunt aliquem ſaporem, quem alij abhorrent.

## CANON TRICESIMVS

primus, Quæ ſecundæ menſæ conveniant, uel diſcon- ueniant. Ad Tacuinum 30.

OPERATIONES rerum, quæ ueniunt in ſecunda menſa, id eſt, in fine prandiij, uel cœnæ, ſunt uel ad reprimendu, uel ad ſedandum uapores ex uino, & mitigandum abominationes: ſicut operatur caleſa 4 ſtis rabes, mala, laſtuca, papauera. Vel ad prohibendum anxietates, quæ accidunt ex potu uini: ſicut operantur limoncelli, cum ſuguntur poſt uinum, & caules præparati cum ſpcciebus. Vel ad conferuandum uocem: ſicut Canna mellis, uel Candi. Vel propter faſtidium ſtomachi: ſicut cum recipitur bolus, & res ſalitæ. Vel propter frigiditatem, & de 5 bilitatem ſtomachi: ſicut Ciperi, teneritates palmarum, id eſt, Cephali- ones palmarum. Vel propter coitum: ſicut decrepiti, cum aſſumunt zinziber, ſeu citrum conditum, & * cannam mellis elixam. Vel pro 1 pter ſtomachu diffipantë caliditate ſua in eo contenta: ſicut cum aſſumi tur biſmagnard, & ramalæ factæ cum carnibus. Iſta tamen prohiben tur habentibus ſtomachum frigidum. Et de melioribus ſecundæ men ſæ, ſunt illæ, quarum aſſumptione non fatigatur anhelitus, nec ſtoma- chus diffenſionem ſentit ipſarum: contrariæ uero corrumperent cibos prius aſſumptos, & exirent indigeſti cum uino tunc aſſumpto: propter quod aſſumentes hæc & bibentes, efficiuntur propinquiores ebrietati, comorantes diu in anxietatibus & ſtupore ipſius ebrietatis: & efficiunt laſtitudinem, & turbationem in ſenſibus. Et de deterioribus ſecundæ menſæ, eſt comedere infra potus, & maxime Chalde. Nec debet quis decipi ſuper confuſtudine, quod non offenſatur ab his, qui uſus fue 7 rit prædictis. Nam uirtus prohibet quidem quantum poteſt aliquo tem pore, uel ætate, demum autem deſiſtet, ſeu fatigabitur aliquo tempore, & apparebit poſtmodum nocumentum, confuetudine non obſtante. Et de melioribus rebus ſecundæ menſæ, ſunt omnes res mundiſcantes, & uelociter tranſeuntes, & quæ uapores aſcendentes prohibent: ſicut papauera, & zaccharum cum aqua roſarum, et ſorbere aquam frigidam, ſicut fit in ſecunda menſa.

alias, grana mellis elixa.

Meliora ſecundæ menſæ.

## CANON TRICESIMVS

ſecundus, De Muſicæ uſu & operatione, animæ accidentibus. Ad Tacuinum 31.

MVSICÆ INSTRVMENTA ſunt juuatiua ad confer- uandam ſanitatem, & reſtituendam amiffam, iuxta diuerſitates comple- xionum hominum. Nam & antiquitus ordinata erat hæc ars, ad retra- hendum animos ad ſalutiferos mores: & deinde Medici exercitati, uel

SEXTADECIMA

29

ſcilicitati ſunt ad curandũ per ea corpora ægra. Igitur ſic ſe habent toni ad ægros, ſicut medicinæ ad corpora ægra. Et operatio muſicæ ad animos, eſt manifeſta in inſeſſu camelorum, quando ductores ducunt eos onera tos, & cantant: quia confortantur ex hoc: et in pueris, qui etiam delectantur in cantu. Et cantus etiam habilitatem operatur & delectationē, et conſert ad orationes prorogandas, et locutiones: & medici utuntur eo, ad mi tigandũ dolores: eodē modo faciunt ſerentes grauia onera, qui ut facilia, & leuia uideantur, cantant. Et de Cantibus melior eſt, qui ſe habet in æ quali proportione, ad ſonos inſtrumentorũ, ad chordas, & ipſorum inſenſiones, & ad ſonitum fiſtulæ aptatum, iuxta ordinationem proportionis uocis. Vnde pulſatio, eſt motus uocis, temporibus proporcionatis. Et melior inter ipſas, magis adæquata in ſe ipſa: & ſi egredietur ab hac uia, ordinandũ eſt, quod iterum redeat ad eam: & ſi naturaliter non poſteſt ad uiam ipſam redire, ingeniandum eſt ut redeat. Et accidentium Animæ ſunt quinčors ordines, ſcilicet Ira, Gaudium, Verecundia, Anguſtia, & Timor. Et cauſſa in hoc eſt: quia cor aut mouetur uerſus partes pectoris, aut uerſus partes dorſi, aut utrobič. In quolibet iſtorum modorum mouetur cor, uel impetuoſe, & repente, uel paulatim, & ſuccesſiue. Si impetuoſe, uerſus pectus, operatur Iram: ſi paulatim, Gaudium. Si impetuoſe uerſus dorſum, Timorē operatur: ſi paulatim, Anguſtiam: ſi utrobič, operatur Verecundiam, & Trifſticiam. Et hæc uocantur accidentia. Animæ. Sunt & uitales cauſſæ deferentes, qui ſunt Senſus, & Cogitatio. Senſus uidelicet deferunt ad cor delectabilia, & non delectabilia: & Cogitatio etiam eodem modo. Et Anguſtiae ſunt de rebus præteritis, et Trifſticiæ de rebus compoſitis ex ſpe & deſperatione.

Cantus muſicus.

Accidentia
Aniæ quinč

## CANON TRICESI

muftertius, De Somni operationibus & cauſſis.
Ad Tacuinum 32.

SOMNVS NATVRALIS, fit ex uaporibus humidis reſo lutis ex cibis, cerebrum ascendentibus, & replentibus, faciens quiſce re ſenſus ab exercitio uigiliarum: & facit etiam corpus quiſcere a labo re, & ſollicitudinibus, præparans cogitationes & rationes, humeſtans corpus, cibum digerens, ex reditu caloris naturalis ad interiora: exteriora tamen corporis inſrigidat, propter quod dormientes cœperimen to indigent: & ideo digeſtiones quæ ſunt in hyeme, ſunt meliores, quamuis cibus ſit multus: eo quod caliditas * adurat interius, & no ſtes ſunt prolixiores & frigidiores. Et ſi forte cibus digeri non ualeat, ſed corrumpitur, uapores calidi ab eo reſoluti, cerebrum ascendunt, propter quod uigiliæ accidunt. Indiget enim propter hoc confabulati onibus, quibus ſomnus prouocetur. eo quod non dormire, corpus de ſiccat, membris & cerebro nocet, ſenſus permiſcet, acutas ægritudines commouet: qua de cauſſa præcipiunt Medici, habentibus corda frigi da, recitare coram eis, hiftorias iracundiam prouocantes: & habenti

Somni ope-
ratio.

alias, adu-
natur.

Vigiliæ.

C 3

30

T A C . D O M V S

Somniorum
cauſæ.

bus corda calida, hiftorias miſericordiam continentes: ut obtemperen
tur complexiones ipſorum. Et cauſa in hoc eſt, quod confabulationes
ſomnum prouocant: eo quod auditus recipit abſc[ip] motu naturali quali-
tates ſenſibilium, & quia auditus recipit delectabilius ipſorum, uel eo
rum quæ audit, & imaginationi tranſmittit: imaginatio uero rationi: ra-
tio uero admiratur de præſentatis, donec fatigetur ex admiratione præ
dicta, ita quod ex multiplicata admiratione imaginabilium receptorum,
quibus intenta eſt, uirtus ipſa audibilis, audibilia non præſentat: pro-
pter quod quietcit inſtrumētum auditus ab apprehenſione ſenſibilium,
cum alijſ ſenſibus: unde prouocatur ſomnus, ipſis ſenſibus quielcenti
bus ab apprehenſionibus in uigilijs factis: licet cogitatio ſeu ratio rema-
neat, diſtinguens ſenſus a ſenſibus præſentatis eidem: propter quod ac-
cidit, quod plurimi dormientium uident in ſomnis, quæ in uigilijs uide-
bant. Sermones ergo qui recitantur, delectabiles debent eſſe ornatu uer-
borum, ut ſomni prolixi fiant, & dormientes non uideant ſomnia timo-
roſa. Nam timoroſa ſomnia male digerere faciunt, conturbant ſenſus,
ſpiritus, & ſanguinem. Somnus uero fit, quando cerebrum repletur ua-
poribus reſolutis ex cibis. Fit etiam ex diminutione ſpirituum, facia ex
nutrimenti defectu: quod mediantibus ſenſibus percipitur. Fit etiam ex
motu: eo quod per ipſum motum uapores humiditatu cerebrum aſcen-
dunt, ſomnum prouocantes. ſicut accidit infantibus cum nauiculis de-
ducuntur. Et aliquoties ex motu uapores calidi aſcendunt, timores faci-
entes. ſicut accidit decrepitis a ſomno expergeſactis. Et conſilium eſt ad
hoc, ut ſomnus prouocetur, & deambuletur poſt comefionem aliqui
bus paſsibus, ut cibus deſcendat ad fundum ſtomachi. Deinde, quod
dormire ſtudeat, primo ſuper latus dextrum, ultimo ſuper ſinistrum,
poſtmodum uero aſſurgere a ſomno ipſo. Leuitas uero, alacritas, & ma-
gnanimitas, quæ accidit in expergeſactis, accidit ex bona digeſticne, &
mundificatione ſpirituum, a uaporibus malis: & econuerſo.

Somnia-ti-
morofa.

C A N O N   T R I C E S I M V   S =
quartus, De uarijs Purgationibus, & Coitu. Ad Tac. 33.

Minutio.

P
VRGATIO eſt uaria. Nam quædam eſt per Minutionem: &
hæc fieri debet, quando leuitas corporis eſt diminuta, & multiplicatur
conſtipatio, ſeu extenſio corporis, cum rubefcit facies, urina & pulſus
magnificabitur, & uenæ ingroſſabuntur: & poſsibile eſt, quod ſentiatur
aliquis pruritus in loco minutionis, & dolor in renibus: uel ſentiatur ſa-
por ſanguinis in guſtu eius: quando hæc ſigna apparuerint, in phlebo-
tomatione uenæ Cephalicæ trahatur ſanguis ex capite, & collo. Et phle-
botomatio Baſilicæ, & Titillaris eſt conueniens ægritudinibus quæ acci-
dunt a renibus uſque ad pedes: phlebotomatio uero ſuperioris fit ad opus
uentris & hepatis. Et uena Mediana, ſeu Purpurea, ſeu Antimonialis, a-
peritur generaliter ad totius corporis opus. Aperiatur attamen uena ichtu
phlebotomi facientis foramen amplum, a quo ſanguis cum intermiſsio-

SEXTADECIMA,

31

nibus permittatur exire, multoties digitum superponendo loco minuto, coynfyderantes, ætatem, uirtutem, conſuetudinem, & aërís complexionem. Et quædam per Purgationem uentris, ſeu membrorum urinorum. Quæ ſi medicinæ beneficio fieri debeat, fiat, cum ſigna repletio: nis humorum apparuerunt: quod ſi non appareant ſigna prædicta, ca: ueas, ne laxes, ſeu conſtipes, ſano ſic corpore exiftente: eo quod ex purgatione tali accidit dyſenteria. Et ex retentione ſuperfluitatis accidit ruptura, & colica: ex urinæ retentione, accidit apoſtema, & ſyncopis: ex urinæ fluxu, ſitis accidit & deſiccatio: & ex longa mora & premitu in celла, accidunt hemorrhoidæ. Si uero purgatio beneficio Medicinæ fieri debeat decem attendenda ſunt præcepta. Nam fieri debet ante ſomnum, non poſt, & ante exercitium, coitum, er balneum, ante minutionem, ante ſcarificationem, ante cibum, & potum, ante nauiuationem, & equitationem. Quod ſi purgatio per Coitum fieri debeat, uel ſibi ſimile, ſicut diximus in libro nostro de coitu: uel per res multiplicantes ſperma ab interioribus ſumptas: uel per res exteriores. ſicut per rem conuenien tem, & appetitum, Coitum prouocantem. Sperma enim multiplica tur, aut natura, aut arte. Medicinæ uero Coitus ſunt duorum modo rum. Aliæ ſunt calidæ, & humidæ, ſperma generantes, ſicut Qua, mediocriter ſemiaſſa, & ſorbilia, & Teſticuli gallorum. Aut inflatio nes generantes, & uirilia extendentes, ſicut cepæ, & erucæ ſylueſtres. Et habentibus complexiones calidas, & ſiccas, ſi coëant, nocet eis ui num, & iuuantur per frigida & humida, ſicut piſces recentes, lac dulce, & laſtucas. Et habentibus complexiones frigidas & humidas, conſerunt piſces, qui dicuntur ſicca racori: & carnes aſſatæ, cum ſynapio ſupra tegulam: & ſecatia, & ſemina heleni. Non eſt tamen coëundum, niſi uentre leuigato: nam hoc erit ſalubrius, & certius ad generandum. Non etiam coëundum, niſi primo cum muliere ludatur, & frieando plantas manus ipſius mulieris, & capiendo & ſtringendo leniter capita mammillarum: ut ambo prouocati, ſimul ſpermata emittant, ad hoc quod miſceantur. Cognoſcitur tamen appetitus mulieris in oculis ipſius. Et inclinetur ad latus dextrum, ut maſculus generetur. Dein de poſt coitum bibatur Dauit prumæ. Cauendum, ne maſculus conueritatur ad iterum coëundum, niſi præcedat lauatio, & urinæ emiſſio: eo quod niſi talia obſeruentur, oculi natorum erunt niſi coloris cœleftis.

Purgatio
Medicinalis.

Coitus.

## CANON TRICESIMVSQVIN:

tus, De Exercitio & Motu corporis multiplici: &
Quiete. Ad Tacuinum 34.

F INIS EXERCITII eſt in principio laſsitudinis, & frequen tia anhelitus, & ſudor fluens * conſuetis: & principium corporis exercitij, eſt poſt diſeſtionem completam, longum ſomnum, &u rinæ tinctu ram. Et motus ante cibum eſt ualde utilis, & poſt cibum ualde nociuus. Niſi cibus propter delectationem ſtomachi, natet in orificio ſtomachi: &

alias, conſuetus.

C 2

32

T A C . D O M V S

Exercitia
uaria.

Quies.

Balnei opera-
tiones.

tunc utendum eſt exercitio moderato: ad hoc, quod cibus deſcendens reſiſideat in ſtomachi fundo. Et quicunque a ſomno grauis & piger ſurrexerit, iterum ad ſomnum redeat, faciens tangi, & fricari corpus ſuum, quoque ſub urina citrinetur, & egrediantur ſuperfluitates ſeceſſus & urinæ, et aluleuiabitur uenter. Deinde exercitetur paululum ieiunus. Cauendum eſt etiam in utendo exercitio, ne membrum patiens exercitetur: ſicut podagra laborantes inſideant ſellis equitando, & non laborando pedibus. Exercitium autem diuiditur. Nam aliud eſt cōmouens totum corpus. Et huiusmodi, Aut conuenit corporibus fortibus, continentibus ſuperfluitates. ſicut exercitium luſtationis & ſaltationis ſupra ſcaphas, et etiam ſupra pilas. Aut conuenit corporibus debilibus. ſicut equitatio equorum. Aut partim corporibus mediocribus. ſicut ambulatio. Aut eſt particulaſris, pertinens particularibus membris. Si manibus: ſicut plaudere cum eis, aut mouere chordas lutinæ. Si pedibus: ſicut calcatio in torcularibus. Si in pectore: ſicut cantus, et ſiftulatio. Et ſi eſt infantum, ſicut pueri moſtu cunarum: & ſi adulescentum, ſicut ſaltus in planicie, exercitium cum inſtrumento pilæ. Et hæc diuerſiſcantur ad ſe inuicem ratione quantitatis: nam quædam ſunt diuturna, & quædam breuia. Aut ratione qualitatis: nam aut fortia ſunt, aut debilia, aut mediocria. Aut ratione motus: & erunt, aut uelocia, aut tarda, aut mediocria. Et quando hæc combinaueris, ſient. 17. combinationes. Et ſi bene imaginaueris, inuenies aliquod membrum prædictæ diuſionis æquipollere alteri: ſicut motum uelocis operationis, efficit motus fortis. Et hæc ſunt diuſiones motus exercitatioſnis. Et ex quiete ſuperflua, accidit opilatio, & repletio corporis, ex humo ribus: cum corrupti fuerint: propter quorù corruptionem ſebris accidit.

## CANON TRICESIMVS

ſextus, De Balnei iuuamentis & nocumeni -
tis. Ad Tacuinum 35.

IVVAMENTA Balnei ſunt hæc. Nam Balneum aperit poros, eſducit ſuperfluitates, uentolitates diſſoluit, urinã fluere facit, ſtringit uentrem ex indigeſtiœ, et abſtergit ſordes ſudoris, delet pruritũ & ſcabiem, aufert laſtitudinem, corpus humeſtat, uentris diſeſtionem prouocat, corpus præparat ad recipiendum nutrimentũ, membra deſiccata ex paralyſi lenit, digerit reuma cerebri, et catarrum, cōferens ſebri ephimeræ, & ethi cæ, quartane, et quotidianæ, poſt diſeſtionem. Et hæc omnia probantur a probis Medicis. Nocumenta uero Balnei ſunt hæc. Nam ex eo leniter fluunt ſuperfluitates ad membra debilia, corporis laſtitudinem efficit, debilitat calorē naturalem, & membra neruofa, aufert cibi appetitum, coitum minuit. Et tempus introitus ad balneum, eſt poſt exercitium moderatum, et ante cibum. Nifi corpora ſint habentia poros apertos, aut laxa fuerint, aut multorũ cholericorum humorũ, aut fuerint impinguari uolentia. Amplius, Balneum corpus permutat tribus de cauſis, ratione aëris, aquæ, et operatiōis ipſius. Aër uidelicet iuxta camerarũ naturam. A:

SEXTADECIMA

33

qua uel dulcis, uel non dulcis. Et si dulcis, calida, uel frigida: non dulcis, falsa, uel non falsa, uel aluminosa, & ferrea, et similes. Similiter ab opera- tione ipfius. Nam aut fit balneatio cum fricatione, aut fine fricatione: friz- catio uero, aut fit cum inunctione olei, aut fine: et inunctio olei etiā quan- doq[ui] fit cum flamine, quandoq[ui] fine: et hæ oës fricationes, aut leues funt, aut fortes. Ie. dixit. Caueas ne ingrediaris balneu, et egrediaris calefactus, fed in unaquaq[ui] camera modicum cōmoreris. Laua etiā caput tuu, quali- bet ſeptimana, ſi uolueris, cp pili barbæ nō cadant. Abſterge etiā capillos a ſudore in eo, cum modico falis: et pectina multoties caput. quia uifio- nem confortat; corpus alleuiat. Faciem uero laua c[ui] farina fabar[que] ſeptem diebus in uentre melonu, et ſepius permutata per eos. Deinde reponatur in laſte: quod ſæpius permute[que]: quæ farina fic imbibita, poſtmodu[n] defic- cetur, & miſceatur c[ui] radicib. croci, alcannæ, et boraginis, & de quolibet ana, part[e] unam. Deinde balneatus gradatim cameras egrediatur, et indu at camifiam ſuffumigatã. Abſtinens a mulieribus die una & noſte.

Lotio, abſi- fio, & pedi- natio capitæ.

## CANON TRICESIMVS S[anctus]

ſeptimus, De figuris Balneorum, deq[ui]aria Pilorum artificio. Ad Tacuinum 36.

INVENIANTVR in Balneo figuræ, quæ commoueant appetitiuam, ſeu deſyderatiuam uirtutem. ſicut figurę conuiu[n], ſeu nuptiarum: at figuræ quæ cōmouent, uirtutem iraſcibilem, ſicut figuræ præliorum, uel declarantes prælia, non inueniantur, ſed figuræ quę commouent uirtutem ſenſitiuam, ſicut figuræ laudabilium philosophorum. Et hæc cauſa[que] eſt, quod appetitus, & ira ſequuntur complexiones, quæ funt latrices uirtutum: & cum tales debilitentur in balneo, aſpectus iſtarum duarum figurarum, remouebit nocumentum prædictum. Et quando pulchrius egit humana diſcretio iuxta huiusmodi proportiones, inuenies artes ſea[corum, & taxillorum: & facies has res similes euenientibus in hoc munido, ſcilicet euentum, et præuifionem. Nam Scaci affimilantur rebus, quæ ſunt iuxta diſcretiuam præuifionem: et Taxilli affimilantur rebus prouenientibus a caſu, et fortuna. Et Alfarabius dicit, quod figuræ & ſtatuæ fu[erunt] magnæ artis: quibus non utuntur moderni. Iam locuti fuimus de diuifionibus Balneorum, remansit nobis loqui de Pilis. Augent pilos hæc. Accipe emblici, & draganti, & guin, æquali pondere, uitrioli dimidiam partem boracis, & hæc omnia miſceantur, & informentur ſucco bletæ, et felle uno uaccino, & utatur. Et medicinæ quæ creſcere faciunt ipſos, oleum de Alchanna, & oleum de Myrtha. Secundo de his, quæ nigrificant. Accipe Litargyrium aſperu, æris combuſti, & partem calcis, luti uiridis partes duas, & formētur cum aqua ſaporis. & utatur. Aut nuces combuſtæ cum corticibus ſuis, tingunt ipſos per ſe. Papaueres rubei, quando mittutur in ampullă, et ſub eis, & ſuper eos aureum unu æris combuſti, & deinde pona[que] ſub ſimo recenti. 20. diebus, tingent eos eadē hora. Aut lima eos c[ui] folijs indici, et poſt limatione alchannę. Tertio de his qui uo[rum]

Scaci. Taxilli.

Pilorum tinctura.

SEXTADECIMA.

32

Capilli albi.

Ne pili cre-
scant.

Vt pili cre-
scant.
alias, elindri.

Iunt dealbare capillos. Suffumigentur cum sulphure, uelftercore hyrun
dinum: uel affumantur uermes coruorū, seu cornicum, iugulatarum, &
politarum subfimo recenti, tribus diebus: & ponantur in cacula, & co-
operiantur oleo, tantum dimittens bullire, quouſco liquefiant, aut diffol-
uant. Deinde inungas ex hoc quatuor uicibus pilos, & fiunt albi. Quar-
to de prohibentibus ipſorum ortum uniuersaliter, & fit hoc modo. De-
piletur locus: deinde madefiat farinç fabarum aqua: ex qua locus empla-
ſtetur. Et eodem modo fit de phaſolis, maxime quando decoquuntur,
& poſtea deficcantur. Quinto de facientibus ipſos oriri, hoc modo. Ac
cipiantur ungulæ nigrę pecudum, combustæ, mixtę cum oleo, cum qui
bus locus emplaſtetur. * Obendri, cufri, modus quidam ambræ, opera-
tur hoc modo ad tincturam pilorum.

## CANON TRICESIMVS

oſtaus, De ſuffumigationibus aromaticis, Syrupis, & ua-
ria eorū confectione. Ad Tacuinum 37.

RES AROMATICæ boni odoris, ſunt nutrimêtum ſpirituum, quæ
latores ſunt uirtutum, deferentes ipſas: & habent ſe ſicut aer præparatus
ad recipiendam & deferendam lucem. Qui odores diuidentur in mul-
tos ſimplices. Nam quidam eſt ex arboribus & floribus, ſicut lignum A-
loës, aromaticë ſpecies, sandalus, et camphora. Et quidam ex animalibus.
ſicut Muſcus, & Sirbeth. Et quidā ex fontibus ſcaturientibus, ſicut Am-
bra. Et in multos compositos. ſicut Neda: quæ fit diuerſis modis. Nam
quædam dicitur Neda trina: quæ fit hoc modo. Reci, ligni aloës triti ſub-
tiliter, & educti per pannum de ſeda partem. 1. muſci triti partem. 1. am-
bræ partem. 1. Deinde diffoluatur ambra, & miſceatur cum alijs, et confi-
ce: & fac ex eis ſcucetra, & operare ex eis ſuffumigationes. Et Neda dua-
lis, ſeu media, fit hoc modo. Reci, medietatē muſci, et ambrę medietatem.
Et quidam confectores miſcent cum eis camphoram, ab una carata uſco-
Dauit. Fit etiam Neda ex duabus partibus muſci, & tertia ambræ. Fit
etiam alia confectio ex ligno Alöes hoc modo. Recipe ligni aloës fruſta-
tim diuifi, & lima ipſum. Deinde accipe muſci ana partem. 1. ambræ au-
rum medium, & camphoræ modicu: in liquefacta ambra & camphora,
inungantur fruſta ligni aloës, & deficcentur in umbra, et referuetur. Aut
recipe ligni aloës triti, et cribellati, et miſce cù muſco & camphora, & con
fice cum ſyrupo lulep, & fac trociſcos: quos define ſiccari: et ſuffumiga ex
eis. Et qui nouerit eos conficere cum camphora refoluta, non curet cum
ſyrupo conficere. Et de ſyrupis, quidam ſunt ſimplices, quidā compositi.
Si compositi, uel ex floribus. ſicut qui ſiunt de nenufare, & roſis. Vel de
fructibus acetoſis. ſicut aceto. Aut ſtipticis. ſicut poma, & citonia. Aut de
radicibus & ſeminib. ſicut ſemina feniculi, et radices capparis. Et Canon
iuuamenti Syruporū eſt talis. Cum aggregantur in ſyrupo acetoſa & ſti-
ptica, infrigidat ſyrupus ille, et uincit choleram. ſicut eſt ſyrupus acetoſus
de citonijs, quem compoſuit G. Et cum aggregantur in eo res dulces &

Odorum
partitio.

Neda.

Syrupi.

Canon de
Syrupis.

SEXTADECIMA.

35

acetoſæ, ſyrupus ille incidit, & ſubtiliat moderate. ſicut ſyrupus acetoſus
simplex. Et cum conficitur ex amaris ſtipticis, aperit opilationes, & ſub-
tiliat. ſicut ſyrupus qui fit de radicibus feniculi, & capparis. Et cum
aggregatur ex rebus uifcolis ſtipticis, et dulcibus, laxat. ſicut eſt ſyrupus
de uiolis, & roſis confecſius. Et ſyrupi ſtiptici, & aromatici confortant ce-
rebrum & hepar. ſicut ſyrupus de sandalis.

## CANON TRICESIMVSNONVS,

De Syruporum administratiœ, & Habitaculi præparatiœ. Ad Tac. 38.

DENECESSIT ate prohiberi debent acetoſa, ſtiptica in ſyrupis illorū, qui patiuntur pectoris ægritudines, & tuſſim. Prohibent et dulces res patientibus dysfenteri & lienteriam. Imo affidue exhiberi debent ſtiptica, ad ſtringendū, et dulcia, ad lubricandū, et acetoſa ad ſubtiliandum, aperiendī, et incidendum, et frigida ad ingroſſandū. In confectione uero ſtipticorū non conficiat ſyrupus cum ſtipticis, niſi in uafe lapideo, deſpu mādo ipſum cū cocleari ligneo: ut extrahat ſuccus fructuī ipſorum poſt contritionē ipſorum in mortario ligneo, uel lapideo: et non trahaſ ſuccus poſt collectionem fructuī incontinenti, imo dimittant prius per noctem unā. Et de uiolis auferant ſtipites, et capita, ſeu botri. Et de roſis auferātur capita ſeu botri, et ſemia. Nenufaris ſolū flores et folia: teneant ad uſum. Radices uero, et oēs res ſicæ, infundant in aqua, & diu morent, prius & decoquant. Recentes tamē, hora qua colligunt in decoctionē mittantur. Res quæ tranſmutari debent, ſicut roſæ, mittantur in aquā, de quibus fit aqua roſarū rubea: tranſmutent reuoluendo, tritis prius: & ſyrupi decoquant, adeo deſpumādo ipſos, donec mundiſcent, et clareſcant. Syrupi uero, qui cum acetoſis conficiunt, decoquant adeo, donec ad quātitatem zacchari reducant. Syrupi qui fiunt cū dulcibus, adeo decoquant, donec a corruptione ſeruent. Albugines uero ouorū cum aqua & zaccharo ductæ, cōmſce ante coſturā ſyrupor. Quod ſi neceſſe fuerit, aquam & ſpēs miſcere ſyrupis, non miſceanſt, niſi prope finē decoctionis ipſor. Ignis uero, quo decoqui debent, fit ſuauis circa latus unū roſis ſubmiſſus, ad hoc, quod ſpuma cadat circa latus idem. Narratio uero quā de Cameris feci mus, fuit, quia loca ſunt cōuenientia ſpiritui animali, et uitali, quaruī inſpiratus aer fit uacuus omnibus malis, & corruptis humoribus & qualitati bus, præparatus cum odorib. aromaticis. Et æſtate pateant oftia, & ſene ſtrae uentis ſeptentrionalibus, ad alterandas corruptiones ipſarū. In hye me uero pateant, ut ſolis diſponātur ingreſſui, qui ſubtiliet aerem, & uapores ipſar. Quāplures uero affectant, ut Cameræ depicſte ſint, de píctu ris, figuris, et ſtatuis: quod ſenſus odoratus, & uifus delectationē percipi ant. Nam propter affiduī ad figuras aſpectu, prouocabitur ſomnus, ſicut prouocatur cum hiftoriæ audiuntur, in quibus animus delectatur.

Syruporum
confectiones
uariorum.

## CANON QVADRAGESIMVS,
De Aëre temperato, & diſtemperato. Ad Tacuinum 39.

AER ALIVS temperatus, alius diſtemperatus. Temperatus eſt,

Præparatio
Cameræ.

36

T A C . D O M V S

Aër tempe-
ratus.

Diftempe-
ratus.

Ventrorum
operatio.

qui eſt ſubtilis, de uaporibus, delectabilis odoris, quo nec ſuſand cor-
pora, nec frigefcunt, uelocis mutationis ad caliditatem & frigiditatem.
In ſolis ortu & occaſu confortat uirtutes, obtemperans complexiones, &
mundificans humores, & clarificans ſpiritus, et meliorans digeſtionem.
Diftemperatus uero, in tota ſubſtantia ſua eſt ſicut aër epidimitus. Qui
accidit duobus modis. Vno, ex mixtione uaporæ corrumppentium aërem
inſpiratum, reſolutorum ex lacubus circumiacentibus ciuitatibus, uel ex
cadaueribus accidentibus ex interitu beſtiarû, uel occifione in prælijs ac-
cidente: propter quæ accidunt periculofe ægritudines. Alio, ex mutatio-
ne aëris ex anni temporibus accidente, ſicut hyems cum fuerit calida, &
non pluuiofa: & æſtas econtrario. Et ſi in qualitate ſua: ſcilicet cum erit ca
lidior, aut frigidior têperato: & hoc quinč modis. Primo cauſſa tempo-
rum anni. Secundo ex ortu, & occaſu magnarum ſtellarum, & elongati:
one ſeu appropinquatione ipſaru ad ſolem. ſicut Alhabor, et Cauda urſi.
Tertio cauſſa uentorû. Nam Septentrio prolongat uitam, et decorat cor-
pora, ſicut eſt uidere in Sclauis. Meridionalis uero econuerſo, Orientalis
eſt têperatus, ſimilis ueri, Occidentalis uariatur, ſicut Autumnus. Quar-
to cauſſa regionum: quæ diuiditur quinč modis. Primo ratione uento-
rum, ſicut diximus. Secundo ex ſitu ciuitatum, uel terrarum. Nam terra-
rum altarum, aër & aqua ſunt clari, & colores incolarû pulchri: imarum
uero econtrario. Tertio ex uicinitate montiû: quia quædam regiones ſunt
habentes montes interpoſitos, & obſtantes uentis meridionalibus, ſicut
incolę regionum ſeptentrionalium. Quarto ex uicinitate Marium. Nam
quando fuerint maria ex parte meridionali, erit meridionalis. Quinto ex
mobili ſuperficie terræ. Nam terra ſaxofa eſt frigida, & ſicca, & aqua eius
frigidior aquæ terræ limoſæ & lutoſæ, lapilloſa, calida. Quinto ex permu-
tatione in qualitate aëris proueniente ex aſcensione uaporum, & non in
ſubſtantia eius: ſicut diximus de aëre epidimito. Et eſt poſſible, quod re-
gio ſit duarum naturarum, uel trium: quæ permutabunt diſpoſitiones, ſi-
guras, & anni tempora ſecundum ſe.

C A N O N Q V A D R A G E S I M V S =

primus, De habitatoribus Conuallium, & discrimine

Aëris. Ad Tacuinum 40.

Aër cali-
dus.

QVANDO acciderit, quin montanis regionibus, habitationes fue-
rint in conuallibus, pluuiæ hyemales ſuffocant eas, et caliditas æ-
ſtiualis eas comburit. Quorum habitantium corpora, propter ſiccitatem
sunt ſubtilia, et artifices ſubtiliū artium: & figuræ & diſpoſitiones eorum
pulchræ: et propter humiditatem affueſcunt habere ægritudines autumna
les: et remiſſio in his eſt manifesta, & intenſio et remiſſio horum appare-
bit propter effectus prædictos, ſed in quodlibet ex eis ſimplicium natu
ram habet manifestam. Nam aer calidus efficit corpus macilentum, et ci-
trinum: ſitim prouocat, famem debilitat, cor calefacit, ſanguinem corrum
pit, febrem inducit, ſanguinem de naribus prouocat, et menſtrua: debili

SEXTADECIMA.

37

tat uirtutes, poros aperit, laxat corpus, & digeſtionem impedit. Prodeft uero habentibus catarru, & reuma, paralyſi uniuersaliter, & particulari ter, quæ fit ex humiditate. Aër uero frigidus econuerſo. Sed Aër humi dus, conferuat corpus humiditate, & prodeft macilentis, & humectat co riu & carnë, præſtans corpori aquoſitare, & pulchrũ colorem. Et aër ſic eus econtrario. Obuiatur tï his quæ fiunt ex aëre calido, præparâdo hoc modo. Inueniunt Criptæ, uel Domus subterraneæ, in quibus morandũ eſt: quæ domus uel criptæ, ſunt inueſtitæ, ſeu incortinatæ pãnis, ſeu cor tinis ſubtilibus, & raris: & aqua frigida potanda eſt. Aëti uero frigido obſtatur, morando in locis calidis, & induendo bonas ueſtes, & cale faciendo per ignem. Aëri uero Sicco, morando in loco delectabili, bi bendo aquam frigidam. Aeri uero humido, morando in domibus altis, quas ſol ortu ſuo repercutiat. Et ſciendum eſt, quod iuuamentum acci dens ex aëre, & ex ſua frigiditate, non eſt ex ſua ſubſtâtia: & propter hoc ſuffocari uidemur in aere balnei. Aere uerumtamen egemus magis a qua: eo quod famelicus, & ſiticulofus, ſi ſtrangulari iubeatur, eo diſso luto, uel liberato prius quam per ſtrangulationem pereat, uelocius cur rit, ad aerem recipiendum, quam ad aquam, uel ad cibum. Eſt etiam poſſible, quod homo longiori ſtepore uiuat, præter potu aquæ, quam præ ter aeris attractionem. Et aer eſt unu ex elementis: & aqua eſt uapor re ſolutus ex terra rorida, propter ſolis inceſsum per zenith loci illius: & na tura uaporis, eſt ſicut natura terræ a qua reſoluitur. Et hoc eſt ul timum de narratione ſex Rerum non naturalium. Remanet tamen dicere cauſam, quare ſint ſex. Et diximus, quod cauſa in hoc eſt, quia huiuſmodi uirtutes ſe quuntur, quæ ſunt tres: ſcilicet Naturalis: quam ſequuntur Cibi & Potus, Pur gationes, & Conſtipationes. Vitalis: quam conſequu tur accidentia Ani mæ, et Aër circu ſtans. Animalis: quam ſequuntur Motus, & Qui es, Somnus & Vigiliæ.

D

Aër frigidus.
Humidus.

Siccus.

Quare ſex res
nò naturales.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

39

Opiniones Philologorum.

Electiones, & Proprietates.

Eligitur ufus
Cibariorum,
quando aſcen
dens, & ſigniſ
nutrimenti ad
augentur.

Ra. Ficus. Eligunt albæ, magis nigris: ppter earû lubtilitatc, & têperantü caliditatis earû: & diffi cultateς corruptionis ipfarû. Et Ficus univerſaliter expellunt ſordiciem ſub cute generantê pe- diculos. Verum quia ipſaë naturæ expellut ſuperfluitates ad cutem propter qû ſunt pediculi fordes, hic pes grauioſus ſebris & ſudoris qû corruunt. Conferunt attamen pectori, dorſo, maciei, renibus, et coitui, & malo odoratui, accidete ex caliditate ſtomachi. Delet groſſicê ſple- nis. Et qû miſcent cû aceto, & cû emplaſtaſt ex eis ſplen, diſſoluut eû. Et R. dixit, q[ui] ſunt ſubtilia- tiuæ ſua cali. & ingroſſatiuæ ſua uifcoſitate. Cû aceto bibite t[ate]pate, remouet e[ar] nocumentû.

H. Vuae. Eliguntur interiora uuarum magis granis, & corticibus: eo quod indigetubilia ſunt grana & cortices. Et prohibetur potus aquæ, in qua diffoluta eſt nix, poſt ipſas: quia facit in- flationem ſtomachi, & maxime patientibus Colicam. Albæ ex eis, laxant magis nigris: & quanto dulciores fuerint, tanto calidiores. G. Sunt iuuamento pectori, & pulmoni, & no- ciuæ epari & ſpleni. Ie. Cortices ipfarum frigidi ſunt, & ſicci, & medullæ cali, & humi. & aquoſitas ipfarum cali, & humi. in primo, & grana ipfarum frigid. & ſicc. in ſecundo.

G. Perfica. Eliguntur magis chryſomelis: propter minorem conuersionem & corruptionem

D. ipſorum: & quia groſsiora ſunt, ideo inducunt ſebres tardius, uidelicet poſt menſem uel u-

Io. num, uel duos: & ſunt conuenientiora ſtomacho, & ſaporofiora chryſomelis. Aliæ uero di- poſitiones ipſorum ſunt similes diſpoſitionibus ipſorum. Et meliora, & di- gefſibiliora ex Perficis ſunt ea ex quibus facilius egre- diuntur oſſa. Alia uero contra.

G. Pruna. Eliguntur in ſebribus: eo quod extinguunt ſitum, & educunt choleram. Prohiben-

D. tur decrepitis, niſi biberent uinum uetus poſt ipſa. Sicca ex eis remouent appetitum

M. cibi. Gal. Cum decoquitur aqua ipfarum cum melle, & abſtine-

Io. bit a cibo, poſt hæc erit magis laxatiuom. Dio. Dul- cia recentia ſunt nociuæ ſtomacho, & mul-

tæ laxationis: & ſtiptica uete- ra eſcontrario.

Io. Pira. Eliguntur ad remouendum abhominationem, per ſtipticitatem, & aromaticitatem ipſorum: & prohibentur decrepitis, niſi comedant poſt ipſa zinſiber conditum. Et im-

G. matura ſunt difficilis diſeſtionis. Gal. Sunt nutribiliora inter alios fructus. H. Im-

H. matura infrigidant uentrem, & ftringunt: & matura dulcia econtrario. Dioſ-

D. cori. Si pira decoquantur cum fungis, aufertur noqu- mentum a fungis. Et grana pirorum interficiunt uermes.

Maf. Granata dulcia. Eliguntur contra aſperitatem pectoris, & tufsim (in alio, groſsiciem) & no

Iq. cent propterea, quia generant colicam (in alio, prohibentur: quia generant choleram) Et nu- clei ipſorum bulliti (in alio, torrefacti) uentrem ftringunt: & in uza conferunt pulſatio- ni cordis. Et cum granata comprimuntur, ſuccus per comprefſionê educit chole-

Tha. ram, & ſunt confortatiuæ ſtomachi, & eparis calidi. Tha. Vidi enim di- xit, quod ſi quis comederit tres ſummitates malorum grana- torum, præſeruabitur uno anno ab ophthalmia.

Maf. Granata acetofa. Prohibentur poſt cibum, quia faciunt deſcendere cibum indigeſtum. Præ-

Maf. ſer quam in complexionibus calidis. Et eſt de melioribus cibis ſecundæ menſæ, quibus ute bantur caleſacti poſt uinum. Et ſi decrepitis eis indiguerint, poſt eorum comefionem

H. accipiatur dyacitron: & ſunt iuuamenta doloris orificij ſtomachi. H. Qua- dam mulier patiebatur hanc egritudinem, & curata eſt cum ſauich & ſucco granatorum. Nam ſedabat uomitum & dolorem cum

extinctione & humefatione.

Apta huc quæ
ſupra Cano
ne. 7. fol. 96.
& 100.

D 2

Ficus.

Vuae.

Perſica.

Pruna.

Granata dulcia.

Gran. acetofa.

DOMVS 12. DOMVS. 15. 21

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

G. Cydonea. Eliguntur contra fluxum sanguinis, ante cibum: quia stiptica sunt: & conftipa-

Io. tis, poſt cibum: quia comprimunt, Nocent neruis; niſi poſt comefionem ipſorum inungan-

Ioh. tur oleo in balneo, Et ſua proprietate prouocant urinæ fluxum, G. Sedant uomitum ſucco, & odore ſuo, nec corruſpuntur in ſtomachis ægrorum, quanto minus ſanorum, B. Et ſuc- cus eius magis conferuatur, quam ſuccus pomorum: eo quod ſuccus

pomorum aceſcit citius, aquoſitate

ſua & ſubtilitate.

Eligitur horu
comefio Lu-
na exiſtente in
ſigno terræna
ſcentiù, & iun
ta Fortunæ.

Ioh. Mala dulcia. Eliguntur poma Hierofolymitana dulcia ad faciendum Rob, & ſyrupos: pro-

Theo. pterea quod temperatiora ſunt omnibus alijs pomis. Et poſt hæc poma Scheſtem, Et poſt

G. hæc Fotani, & Malni. Et poma confortant cor, & aromatizant ſtomachum, & me-

H. liorant diſeſionem, & lætificant animum, & decorant continentiam. Et de-

D. lent ſyncopin, quando maſticanur inſuſa aqua roſacea: quorum ſy-

rupus confert fluxui, & colicæ. Sed di-

geruntur grauiter.

Plinius lib. 23.
cap. 6.

Mala Acetofa. Syrupus qui fit de pomis immaturis, eſt iuuamentum Toxicatis toxico a- nimalium quæ uocantur Caruc (in alio, Carruc) & maxime contra alios mòdos toxico- rum. Et hunc ſyrupum inuenerunt nouiter homines Indyſabaron, id eſt, de regione illa: eo quod illi inuenerunt de eis in exercitu Mutten. Et eſt utilis contra choleram, & contra ægritudinem quæ dicitur Meſchier, & Chite, & omnibus Inflationibus (in alio, Inflammationibus) & corpus eius facit uentofitatem, & dolorem

ſtomachi, & stringit uentrem, & nocet neruis.

Ra. Chryſomela. Prohibentur habentibus ſtomachum calidum: quia ſuccus eorum conduerti-

G. tur cum recentia ſunt: & cum antiquantur, conduertuntur in medicinam. quia ſuccus eorum

Io. deficatur: & ualet contra choleram. ſicut thamarindi, & ſibi ſimilia. Et
corpus ipſorum eſt generaliter pefſimum, & eorum ſuccus uelo-

cioris conuſſionis. Et ſi comeduntur poſt cibum,

corrumpuntur, & ſupernatant in ori-

ficio ſtomachi.

Sycomori. Prohibentur de eis immatura, quia Inflationem faciunt: & Rob qui fit ex eis, di-

G. cemus in capi. de Rob. G. Matura ex eis laxant cum frigiditate ſua, & immatura conſtipant:

Io. & conueniens eſt, ut antequam comedantur, lauentur, ut aſumentes efficiantur ſecuri a no-

Ioh. cumento, quod efficiunt in ſtomacho & capite: & bibatur poſt comefionem ipſorum ſyru-

D. pus acetofus. Et immaturorum prohibetur malicia, cum quibusdam rebus ſubtiliatiuis, ſic-

G. ut trifera, & ſibi ſimilia. Alia non nominauit G. quia non inueniuntur in re- gione ſua. Et dulcia ex eis ſunt calida, & acetofa frigida.

G. Gulbraira. G. Gulbraira omnia ſaporofiora ſunt Zarolis, quæ ſunt ſimiliora medicinis

R. quam cibis, & ob hoc non debet plurimum ex eis comedi. Ruffus dixit, quia ſedant

G. uomitum, & stringunt uentrem, & urinam multiplicant. Et zarolæ ſunt ſti-

Io. pticiares Gulbrairis, & conuenientiores uentri, licet Gulbrairæ

ſint ſaporofiores. Et Gulbraira eſt cibus conueniens, plus con

temperans naturas ipſorum, quando exhibentur

eis ad comedendum cum laſtæ.

Io. Nabach. Eſt magis odoriferum Gulbraira. Et ſauch quod fit ex eo, confortat ſtoma-

chum, & eſt iuuamentum fluxui. Et Darriæ, Zarolæ ſicut ſpecies Gulbrairæ. Et

G. quando ponuntur conſuæ in aqua, ingroſsant aquam, ex uifcoſitate

D. ſua: & decoſio ipſarum commixta aceto, fortificat ipſum:

& cerafa alterant choleram acetofitate ſua: & gra-

na miſtillorum stringunt uentrem frigidi-

tate, & stipticitate ipſorum.

D 3

Nabach.

Gulbraira,

Sycomori.

Chryſomela.

Mala acetofa, Mala dulcia.

Cydonea.

DOMVS 12. DOMVS 15. 23

Opiniones Philofophorum.

Electiones, & Proprierates.

Eligitur ipso
rum comethio
exiftethre afzen
dête in ligno
igneo, uel a-
queo.

G. Melones. Prohibentur ualde maturi & dulces, propter caliditatem ipforum, & uelocem
conuerſionem in uenis : & propterea, qui generant febres aduentes. Et non eſt hæc ſpecies
Ic.

Io. Melonum, quam dixit G. frigidæ naturæ, cuius opinionem in hoc ſecutum eſt uulgus: quia
non inueniebantur in regionibus ſuis. Et Io. etiam in hoc peccauit, dicens poſt comethionem
illorum Melonum debere potari uinum, ad alterandum eos, et remouendum maliciam eorù. Et tunc maius nocumentù affertur, cù comeditur a multù famelico, et maxime cù poſt allum

Et tunc maius nocumentū affertur, cù comeditur a multū famelico, et maxime cù poſt allum
ptione dormit super latus dextrù. Poſt quor: aſſumptione deambulatio bona eſt.

G. Melones multi, et infipidi. Eliguntur hæ duæ ſpecies temperatis complexionibus: quia diu-
M. reticæ ſunt: uenas mundiſtant, & renes, frangentes lapidem. Et quia in eis eſt abſterſio, in-
Ic. frigitationes cutis abſtergunt, & Morpheam. Et ſemina ſunt fortiora in ſubſtantia ipforum.

G. Cum corrumpuntur, ſunt ſimiles toxico. Et propter hoc ſi tales aſſumantur, uomendi.
Melones qui ſunt de Cucumeribus, aſſimilantur his, deficientes ab eis modicum: qui come-
di debent infra duo ſerula, uel mixti cum alio cibo. Verumtamen Filius Mel. dixit,
quod ſunt calidi (in alio, acuti) licet minoris dulcedinis.

R. Melones Indi, id eſt. Paleſtini. Eliguntur in ſebribus aurentibus, & ægritudinibus, &

G. complexionibus calidis. Et cum aſsumitur aqua eius cum zuccharo, uel aliquo acetofo,
prouocat urinam & uelicam, & renes lauat: & ſunt nociui decrepitis: & hu-
mores crudificant (in alio, mundificant.) Nocent hepati & ſpleni, et ſto-
macho, quando in eis eſt apoſtema (in alio, inflammatio)

& multiplicatio aſſiduítatis eius, facit fluxum,

& male digerere.

G. Caffalationes. Eliguntur ad confortandum ſtomachum debilem, et ad curandam dyfen-
teriam intestinorum. Et ſunt dactyli uiridis coloris, immutari. Et ſimiliter operantur Bufsü-
ri, id eſt, dactyli aliquantulum dulces, recentes. Et ſyrupus eius eſt iuatiuus ad ſiftendum mo-
tum cholerae, et ſanguinis G. Dixit, quod capula, quæ paruos dactylos clausos continet in-
cluſos in ea, totaliter compoſita eſt ex duabus ſubſtantijs. Vna ſubſtantia eſt frigida, et aquo-
ſa, et dulcis. Et altera ſiptica & groſsa. Et cum uincit aquoſa in ea, digeri-
tur: et quando uincit groſsa, non digeritur.

Filius
Mel. Omne quod eſt de fructibus dactylorù maturum, ſicut Rutal, eſt calidù & humi-
dum, generatiuus opilationum, et eſt uelocis conuerſionis (in alio, corruptionis) molliſcans
uentrem, et addit in ſpermate. Et illud quod eſt ex eis ſipticù, ſicut Bufsuri, ad frigiditatem, et
ſiccitatě declinat: & cum ſit tardæ diſeſtionis, abſcindit fluxù, confortat ſtomachù, et generat
uentolitatě (in alio, uifcoſitatem) Et ſecundù quod declinat ad caliditatě, minuitur operatio
ipſius. Elſaſt, id eſt, dactyli ficci, ſunt temperatæ caliditatis, ſtringunt uentrè: et Rutal ſunt ma-
ioris numocmeti q[ui] dactyli cōpleti et maturi. Rutal, id eſt, dactyli propinqui maturati.

Io. R. uentrem, et addit in ſpermate. Et illud quod eſt ex eis ſipticù, ſicut Bufsuri, ad frigiditatem, et ſiccitatě declinat: & cum ſit tardæ diſeſtionis, abſcindit fluxù, confortat ſtomachù, et generat

uentolitatē (in alio, uifcoſitatem) Et ſecundū quod declinat ad caliditatě, minuitur operatio
ipſius. Elſaſt, id eſt, dactyli ficci, ſunt temperatæ caliditatis, ſtringunt uentrè: et Rutal ſunt ma-
ioris numocmeti q[ui] dactyli cōpleti et maturi. Rutal, id eſt, dactyli propinqui maturati.

Mufze. Prohibetur multitudi aſſumptionis eorum, cum indigeſtionem faciant: et ſunt
nutritiuae magis alijſ fructibus, et minoris ſuperfluitatis: et habent ſe in omnibus operati-
onibus ſuis ſicut Melones, qui ſunt temperatæ dulcedinis. Et quando comeduntur
cum zaccharo, uel fauo mellis, iuutant diſeſtionem: maxime quando ſunt ma-
turæ, et bene mundatæ a corticibus: et bibatur poſt comethionem

ipſius uinum odoriferum: quia aufert nocu-

mentum, et maliciam eius.

Ma. Nux Indix. Eliguntur maturæ ex eis: quia addunt in ſpermate, et iuutant dolorem an-
tiquum dorſi. Et ſenibus non oportet auſerre nocumentum ipforum, ſed iuue-
nibus, cum quibudam rebus ſanguinem extinguentibus. Et anti-

quæ ex eis, ſunt fortioris caliditatis et ſiccitatis: & natu-

ram stringunt: et cum corrumpun-

tur, nocent dentibus.

Si indigeatur
huius come-
ſione, exisſen
de infortunis
conſiſtione,
iueſtiger qua-
do Luna ſitre
mota ab eis
n. grad.

D &

Nux Indix.

Muix.

Bufsuri.

Caffalationes.

Melones Paleſtini, Multi, & Inſipidi. Melones.

D O M V S 12.

Opiniones Philofophorum.

D O M V S 15.

Electiones, & Propietas.

25

udæ us. Rutal. Cum antiquum est, minus humidum est; quando uero est recens, plus calidita- tis habet, & magis generatum fpermatis: & inducit sodam. Et quando de- coquitur cum melle, & croco, multiplicatur caliditas, & fccitas eius, & additur malicia: quæ remouetur cum oleo. Loco nuclei eius po- nuntur amidalæ, & comeduntur cum papuere, & a- qua rofa, & etiam poft eaß comeduntur lactu- cæ cum aceto.

Ie. Pafsulæ. Eliguntur carnoſæ & puræ dulcedinis, ratione luæ caliditatis, & multi nutri-

menti ipſius: & quia mundificant humiditates, & laxant: & maxime cum remo-

uentur nuclei. Et ſi accipiuntur ex aqua earum coſta, laxabunt ſicut uuæ.

G. Et ſtipticæ ex eis, quæ ſunt minus carnoſæ, ſunt minoris calidita-

tis, confortant ſtomachum, ſtringunt uentrem. Et illæ quæ

naturaliter carent nucleis, ſunt ſubtiliores, quam

carnes uuarum dulcium.

G. Ficus ſicæ. Prohibentur, quia nocent ſpleni, & hepati ſua groſſsie: quia hæc duo mem-

bra naturaliter appetunt dulcia, quæ attrahunt ſtomacho, & quæ ſunt ſibi ſimilia in na-

tura: quæ attractione opilant uías, & ſic addunt in groſſsie ipſorum. G. Si-

gnum autem in hœc est, quia uidemus groſſsiciem in hepatibus animali-

um, quæ ſolent comedere Ficus. Et bonus ſapor ipſarum & groſſicies est, quia ſunt multum nutritiua. Ipſæ

etiam mundificant pectus, & pulchrum efficiunt colorem.

G. Karrubli. G. Vinam non ducerentur ad nos de Hierofolymitanis regionibus: quia eorum

no cumentum est nobis apparens, & magis quam in locis unde portantur: eo quod facit

fluxum recens. Et quando deliccatur, stringit: quia deperditur humiditas eius, &

D. remanet ſubſtantia terreſtris. D. Recens est mala ſtomacho, & laxat uen-

H. trem: & ſicca econtrario, quæ diuretica ſunt, & maxime quando

bulliuntur in muſto, & ſit condimentum ex eis. Et ex im-

maturis, quando fricantur uerrucæ, delet eas.

The. Glandes. Frigidæ ſunt in primo, & ſicæ in tertio, groſsæ, ſtipticæ, difficilis digeſtions,

G. Naturam stringunt, & ſanguinem menſtruorum: & cum digeruntur, plurimum nu-

Ma. ſtriunt. Et Caſtanæ ſunt meliores & dulciores, minoris ſiccitatis & ſtiptici- tatis, Et nutrimentum ipſarum, melius nutrimento Glandium.

Et complexio ipſarum temperata, inter calidita-

tem & ſiccitatem: tamen dicitur, quod

ſunt calidæ in primo gradu.

Iuïubæ. G. dicit, quod non inuenitur in eis operatio magna in conferuatione ſanitatis, ſed

G. inuenit ipſas difficilis digeſtions, generantes flegma, & modici nutrimenti, & malas ſto-

macho. Et mínor de ijs, qui contendunt quod ſint dulces cum acumine: cum ex-

tinguunt acuitatem ſanguinis. Et utuntur eis ad prouocanda menſtrua. Et

nifi attribuatur diſtæ proprietati earum, manerent groſſæ. unde

Ma. hic ſermo earum attribuitur proprietati. Ma. dicit,

quod ſunt temperatæ.

H. Nuces. Multociens accidit ex comefione ciborum acetoſorum immaturorum ſtupeſactio

Mef. dentium: propter quod non permittuntur maſticari cibi, unde digestio corrupitur.

Gal. Et curatio ſtupeſactionum deſtium fit cum rebus uſiſcoſis, quæ inducunt, quod

abſterferunt acetoſa, de uſiſcitate dentium, ſicut portulaca, nuces, & fa-

rina ſeſamina, & pheludichi, & omnia unctuofa, uſiſcoſa, & calida:

etiam aptans frigiditatem complexionis neruorum den-

tium, per acetoſa inductam. ſicut fal.

Repudiat hie Cibus, Luna in ſigno exi- ſtente igneo, uel aqueo, & maxime cum Fortunæ fue- rint angulis.

Daetyli maturi.

Pafsulæ.

Ficus ſicæ. Karrubli.

Glandes.

Iuïubæ.

Nuces.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

27

### Opiniones Philosophorum.

### Elecciones & Proprietates.

I.

E.

R.

**Frumentum.** Eligitur rubeum, uiscosum, ponderosum, & quod dentibus facile frangitur, eo quod est multum nutritiuum, & est magis conueniens inter alia grana corpori temperato. Et quidam de Aethiopibus nutriuntur cum aliis: sicut nutriuntur Indi cum grano Rizon, & Turcæ cum Milio. Vel quia distant a locis temperatis, uel quia non tem- peratur in illis partibus frumentum, Et frumenti maneries diuerfatur fecundum diuerfa genera iporum, terras, & complexiones anni, & ætates, & recentiam seu uetuftatem ipfius.

G.

H.

O.

**Amylum.** Eligitur, quando folum decoquitur, uel cum lafte patientibus fluxum cholera cum & dyfenteriam. Quia quando præparatur cum Zacch. & oleo amigdalino, eft iuamentum tufi, alperitati pectoris, & reumati. L. Debent tamen apponi pro qualibet; Amyli, tria rotula aquæ. & decoquatur donec reheat sicut succus, & poftmodum recipiatur. Hoc tamen eft minoris nutrimenti inter omnia quæ fiunt de frumento; facit tam- en opilationem uiscolitate fua.

O.

Ia.

La.

**Sauich Tritici.** Illud quod fit ex infuſione ſauich frumenti infrigidat, caliditatem extinguit, & ſtim mitigat, quando bibitur cum aqua frigida, poſtquam lotum fuerit multoties cum aqua calida, ad remouendum ex eo uentofitates, & inflationes. Et quod fit ex frumento elixo, eſt minoris uentoflati, & pluris caliditatis & nutrimenti, quod ex infuſione ſauich non elixi. Rais tamen dicit, quibus infrigidat, ſauich Hordei: eo quod plus aquæ imbibit.

O.

Ia.

Ia.

Ic.

Ie.

**Hordeum.** Eligitur ex eo, qfd eſt ſubtilioris corticis, & multæ medullæ, nouï, ſpifum, uiscoſum, & ponderofum. Et hoc eſt de quo mădauit Hippocrates, fieri succum Kiski Hordei. i. e ſa rina Hordei, cum laſte: & qfd eſt generatü in corpore ex eo, fortificat, & mundificat. Et diuerſat fecundum diuerſos modos conſectionum ipſius. Quoniam quando ex eo fit ſauich, deſiccat: & quando decoquitur cum aqua, humeſtat: & quando panis ex eo efficitur, neq[ui] humeſtat, neq[ui] deſiccat. Et nouum ex eo, eſt minoris frigiditatis. Vetus & excorticatum, eſt ualde nutritiuum: cuius proprietas eſt, cito deſcendere ad stomachum.

R.

R.

G.

H.

G.

D.

**Sauich eius.** Eligitur ex eo, quod eſt temperate torrefactum, modici furfuris, & multæ medullæ, & lotum cum aqua dulci frigida: quod bibitur, ad infrigidandum, ante inſtroitum balnei duabus horis, in Aestate cum Zacch. & ſtringit naturam cum ſyrupo conſtrictiuo. Hippocra. Si bibitur hora qua cum aqua frigida infunditur, ſtringit: poſt aliquod tem- pus laxat, humiditate aquæ. Et eſt de cibis quiescentium, &calefafactorum: ſed nutrimenti eius, eſt minus nutrimēto ſauich frumenti.

H.

G.

D.

**Aqua eius.** Eligitur, quæ fit ex Hordeo nouo, pingui, & ponderoio. Cum infunditur, ex-corticatur, & teritur: & ponunt pro qualibet menſura Horuei. 1.4. aquæ: deinde decoquitur, deducitur, & deſpumatur. Et tunc laxat naturam, ſua uiscoſitate, & urinam prouocat, & ſedar ſtim ſua humiditate, & aperit opilationes ſua abſterſione, & nutrit ſua ſubſtantia, & uincit caliditatem ſe bris ſua qualitate. Et ſi immiſceatur cum confipatiua, uel ſubtriliatua, erit ſubtilians, uel confipans.

H.

hi.

is.

**Triticum.** Prohibetur quando fit ex azymo: propter hoc, quia eſt difficilis ad digerendum. Et cum ſupponitur ei Zucch. uel oleum Amigdalinum, confert ægritudinibus pectoris. Et quando decoquitur cum portulaca, & lingua arietis, con- ſert ſputo ſanguinis. Et cum digeritur, plurimum nutrimentum generatur. Et quando ſanus uilt ſibi cauere a ſocumento ipſius, accipit poſt ipſum uinum antiquum, & miſcet cum eo piper: & ex hoc expellitur eius ſocumentum.

Repudiat pro nutrimēto, q[ui]n eſt alſcedēs Do. mus ægritudinis illius, p[ro]q[ui]t eligit, licet fit ſignum terræ nafcentium. Plinius lib. 1.8. cap. 7. prope finem.

Kis[hi], uel Kischar.

Apta huc q[ui] ſupra fol. 10. in Canone Oſtalo.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

29

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

Io. Rizon. Eſt eibus temperatus, leuſis ad digerendū, & conuertens naturam ad contiſationē:
G. maxime, quod ex eo eſt rubeum: & albū, quando decoquitur cū oleo amigdalino, uel ſelami-
le. no, aut butyro coſto, non ſtringit uentrē, & mitigat morſurā ſtomachi & inteſtino: Et quādo
G. fit cum laſte recenter mulſo, generat opilationes. Veruſtamen aufert ſiccitatem eius, & impin-
guat corpus. Et quando præparat cum oleo de carcamo, non generat opilationes, & laxat. Et
dixerunt quidam, quod in ipſo eſt aliqua caliditas. G. dixit, quod addat in ſperma-
te, & minuit urinam, eſgeſtionem, & uentolitatem.

G. Faba. Prohibetur, quia facit inflationē, & molliem carni, & ſonnum, & laſitudinem. Et
H. ſicæ ſunt minoris nutrimēti & recentes. Et excorticatæ coſtæ cū oleo amigdalino, ſunt mino-
D. ris nocumēti (in alio, nutrimēti) & coſtæ non excorticatæ. Et medulla eam abſtergit. Et corti-
le. ces earu ſunt ſipticæ: & ideo quidā Medici, temperatā fabam cū aceto decoxerunt, & dederunt
G. ad comedendū patientib. apoſtema inteſtino: et fluxu. Et melius eſt, q[ui] decoquant, uel torreſi
ant cū oleo amigdalino, poſtquæ elixan[que] multotiens: qa runc eruſt iuuamentu pectori (in alio,
exſcreantibus.) Aufert maliciā eam Origanu, & ſal. G. dixit, q[ui] conferuāt ſanitare.

G. Melch. In complexione ſua propinqua eſt fabæ, & propterea in comparatione eſt pro-
Io. pinaqua. Et eſt tardæ digeſtionis in ſtomacho: ſed cum digeritur, generat hu-
Ra. morem laudabilem. Et eſt bona ſebricitantibus. Et laxat, cum mi-
Ma. ſcentur cum ea quædam olera. ſicut ſpinachiæ. Et prodeſt

• cordi (alias pectori) quando præpara-
tur cum oleo amigdalino.

R. Phaſoli. Quidam Phaſiolorum ſunt albi, frigidi & ſicci: & quidam rubei, caliditatem ha-
Ma. bentes, & inflationem: modicum tamen inflant, & plurimum nutriunt. Eſt &
Io. minois inflationis faba, cuius humiditas eſt excedens. Et rubei ex
g. eis habent ſubtilitatem, per quam deſcendunt menſtruæ.
Et debent comedi præparati cum oleo, muri, &
finapi, & carui, & origano: & per hæc ex-
pellitur eotum malicia.

Ra. Lentes. Prohibentur habentibus complexiones melancholicas: quia inducunt in eis ali-
Ma. enationes, & febres quartanas, & lepram. Et quæ ex eis non ſunt excorticatæ, lubricant e-
Io. g[estiones]. Et quandoq[ui] in decoctione, prima aqua ſcitur, poſtmodum stringit. Et quan-
G. do ex aqua earum fit garus, prodeſt ſquinantiæ, & lubricat uentrem. Et ſunt iuuatiuæ ma-
g[is] quando comeduntur cum ſpinachis, bletis, cum multo oleo: & peiores ſunt, quando
comeduntur cum Themelich, id eſt, carnibus ſiccis, ſalitis. Ma. Habent in cor-
tice ſuo acuitatem, cum qua laxant. Et earum medullæ stringunt.

G. Lupini. Quando coquantur donec trunſeat amaritudo ipſorum, ſunt difficilis digeſtio-
Hi. nis, & non laxant uentrem: & amaritudo earum facit eos uelocis deſcenſionis, cum qua in-
D. terſiciunt uermes, & digeruntur, & nutriunt nutrimento conuenienti hepati. Et uniuer-
Io. saliter urinam prouocant amaritudine, & ſanguinem menſtruorum, & ſcortum e-
ducunt, & aperiunt opilationem ſplenis, hepatis, & pulmonis. Quorum
aqua melius operatur, q[ui] eorum ſubſtantia. G. Sanguis generatus
ex eis, non eſt malus. Io. Generant humor e[rum]oſtum, & malu.

Ma. Frumentum clixum. Eſt tardæ digeſtionis & deſcenſionis, generans humores uilcolos, li
Di. non deſcenderit. Et generat lumbricos, & cucurbitinos. Et ſuccus qui fit ex farina eius, & a-
D. qua Kaski, quæ fit ex eo, profunt tuſi, & ægritudini pectoris, & apoſtemati pulmonis. Et
cum debet decoqui, cooperiatur bene hyeme cum paſta, quæ fit inter cooperi-
um, & ollam: & decoquatur lento igne bene: nec diſcooperiatur, donec
perſecte fit coſtum: poſt eius perſectam
decoſtionem agitetur.

Addo quæ ſu
praſol. 11. de
Canone. Io.

E

DOMVS 12.

DOMVS 15.

51

Opiniones Philofophorum.

Electiones, & Proprietates.

Ra. Panis de Simila. Detestatur: quia propter generationē uifcolitatus optat, & inducit dolores
Hip. articulorum, & lapidem: & hoc ſua uifcolitate, & quia tarde digitur. Et eſt nutribilior inter
G. alios panes. Et ut amouetur malicia eius, comedatur brodium quod fit cum carnibus, ouis, et
speciebus, et aqua compositum: et Tobeget, id eſt, cibus frixatus de carnibō & ſpeciebus, ubi
ſint falita cum Prehidebergit, & Raberigit. Et qui fit ex farina proximo molita ſtringit uentrē, et
habet in ſe de ignea caliditate. Et panis ex longinquo molitus contrario. Et panes magni &
groſsi, ſunt meliores uel nutribiliores, & uelociores ad deſcendendum.

P. Panis Opirus. Eligitur habentibus colicam, & frigidis complexionibus: quia eſt uelocis de-
ſcenſionis (alias nutrimenti) & habet aliquid de furſure: quia abſtergit intetina, & ob hoc
eſt minoris nutrimenti. Et deſiccat: & ad remouendum eius ſiccitatem, et ad augendum eius
nutrimentum, ſalet, ſi comedatur cum unctuſolis, & cibis coſtis cum laſte dulci. Et calidus
ex eo eſt pluris nutrimenti, & uelocioris deſcenſionis (alias nutrimenti) quam fri-
gidus; & ille qui fit e groſsa farina, ſicut tarde mollecit inſuſus aqua
cum conficitur, ſic ſe habet huius eſſe in ſiom acho.

Ru. Panis Azymus. Azymi nutrimentum uifcoſum, tardum, groſsum: & nutrimentum eius

Ra. multum, quando deſcendit a ſtomacho. Verumtamen generat lapidem, opilat ſplenem, et

Iu. hepar. Et eſt de cibis utentium labore graui. Et cum neceſsarium fuerit comedere ipſum, acci-
piatur poſt zinziber, ſeu trifera. Deindebibatur aqua mellis. Et addatur his poſt hoc
exercitium, balneum, ſricationes cum eis, et longus ſomnus. Et multi
inter eos qui comedunt, incidunt in pefſimas ægritudines,
& moriuntur ante ſenium.

Ga. Panis Rizon. Detestatur, propter ſiccitatem eius adjuſtitam per ignem, quæ additur ſiccitati
Iu. naturali: ob quam eſt tardæ digeſtionis, faciens uentofitatē, et colicam, quæ propterea præ-
paratur cum quibufdam rebus ſubtuliatiuis. Et modus quo melius comeditur ad mol-

us. ſticandum pectus, eſt brodium rumicis, cum oleo amigdalino, et cum Rahib, id
eſt, laſte acetoſo, ſaſto ad mitigandam caliditatem, & cum alijs ſtipticis ſtrin-
gentibus. Et Rizon colorem faciei eſſicit bonum, et uidere bona ſo-
mnia facit, et impinguat corpus.

Ia. Panis de ſurno, uel ſoculario. Detestatur, propter combustionem ſuperficiei, & ſemiple-

le. nam coſturam profundi. Et diximus multotiens, quod panis Azymus, & non co-

Ga. etus, eſt de cibis exercitantium, & fatigantium; et quiſcentibus multum
obeſt: & utentes eo ſentiunt de noſumento ipſius tractu temporis.

Sed ad remouendum noſumentum eius, deſicetur

& torrefat, & miſceatur cum a-

qua & zuccharo.

Ga. Panis in teſtis factus. Panis qui coquitur in teſta, eſt malus: maxime, quando miſcetur cum

Hip. ſleo, quia naturam stringit, generat opilationes, & humores malos, crudos in corpore. Et

Ia. qui indiget comeſtione ipſius, multiplicet eum, frumentando ſalem (in alijs, bene ſermen-
ando ſalem) & faciat eum bene decoqui. Et licet oleum opilet poros, & prohibeat
ingreſsum ignis decoquentis in eum, ideo companagium melius cum quo
ſumitur, eſt cibus qui fit ex ſpeciebus aromaticis

(in alio, acutis.) &c.

G. Panis de gастellis. Panis gастellaceus eſt, qui fit ſuper paruis lapillis igneis: ſicut fit in

H. uillis. In quo pane hæc tria ſunt mala: quia combuſtus in ſuperficie, ſemicrudus interius, &

R. mixus cineri: propter quod eſt peior pane decoſto in ſurno. Et quando comeditur

Io. cum carnibus unctuſolis coſtis, abſcinditur aliquid malicæ ipſius. Et melius
quod fit poſt comeſtioniem ipſius eſt, cum bibitur uinum purum: &

conſequenter moueatur motu laborioſo: quia ex hoc

remouetur noſumentum eius.

Apta hue quę
ſupra fol. 11.
Canone. 110.

E 2

D O M V S 12.

D O M V S 15.

53

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

G. Ior. *Lactuæ*. Ior. G. Sanguis generatus ex *Lactucis*, eſt melior generato ex alij oleribus, &

Ma. amplioris nutrimentis, & melioris deſcensioſis, & neq[us] ſtringit, neq[us] laxat: quia in ea

Ori. non eſt ſtipticitas, neq[us] ſalſedo. Et eligenſur ex eis illa, quæ non habet lac: quia fri-
gidior alij[s] : & eſt conueniens puneſtura[es] ſtomachi. Quando autem ablu-
tur aqua, debilitat uſi[rum], & mitigat ſitim. Io. Fri-

Io. gida & humida in primo, prodeſt pe-
ſtori, & nocet ſtomacho.

Ma. *Scariola*. Licet ſit ſrigida & humida temperate, nihilominus præſtatur ſibi de aliorum na-

Io. turis. quia fit in æſtate calida accidentaliter, cum fiat amara : & in autunno ſicca,

H. & propterea ingroſsat & exaſperat: & ſed[im] hoc in hyeme & uere, cum ama-
ritudine ſua aperit opilationes ſplenis & hepatis. Et ex eis ſylueſtris for-

tior eſt in hac operatione, & confortat ſtomachum. Et ſuccus eius
conſert inflammationibus calidis. Et elixata bene, ſtrin-

git uentrem, præparata cum ſpeciebus.

G. Ani[m]. Eligitur ad prouocanda menſtrua, & urinam, expellit uentuſitates, aperit opila-

R. tiones, & confert ſtomacho. Crudum & coſtum tarde digeritur, & propterea debet eum

Io. præcedere cibus, cum quo miſceatur. Et folia ipſius purgant urinam, magis quam

laxant: & radices ſuæ econuerſo. Ru. Dicit, quod prouocat urinam, &
ſtringit uentrem. Et conſulendum eſt, quod non comedatur tem

pore, quo mouentur animalia uenenofa: eo quod aperit uias, & iuuar ad

tranſeundu[i] ſuenen interius. Et eſt duor[i] modorum, Napticum, & Romanſi.

H. Thachon. Moris eſt Medicorum præcipere, ut maſticetur ante potum medicinaru. Horribi-

G. lis ſaporis: quia ſtupeſacit inſtrumentum guſtus. Et modico ex eo aſsumpto, confert ad dige-

Ys. rendum & deſcendendum. Mentha G. calida & ſicca in tertio gradu, conferens naſuæ. Et

generat uentuſitatc. Et modicum ex ea, digerit ſua caliditate naturali: & multum ex ea, crudi-
ſicat humiditate ſuperflua, quæ eſt in ea. Et aromatizat ſtomachum, digerit, & appetere fa-

cit. Et quando ſola comeditur, inducit pruritum in cute. Et addit in coitu, &

appetitu ciborum, & necat uermes.

Io. *Eruca, & Naſturticum*. Eligitur utentibus coitu: quia emittit uentuſitatem facientem uir-

H. gam erigere, & generat ſperma, & laxat uentrem, & urinam prouocat. Et caleſa-

G. cit caleſactione manifeſta, & ſubtiliat: & propterea debet miſceri cum ali-
quo prohibente ſumſitatem aſcendere ad cerebrum. Et Naſtur-

cium calidum & ſiccum, necat uermes, obſet ſtomacho,
& uſeſicæ, & inducit ſtranguriam, reſoluit

uentuſitates, & incidit ſlegma.

Radharuchi, id eſt, *Ocimum*. Prohibetur a ſtomacho: quia eſt tardæ digeſtionis, & con-

uertitur in choleram, & commouet uentuſitatem. Et ingreditur numerum ciborum ſubtilia-
tiuorum, mundiſcat humiditatem pectoris, & ſtringit, & laxat uentrem. Et non mirentur
de hoc ſermone noſtro, cum dixerimus de una re, quia ſtringit & laxat: eo quod poſsibile eſt
habere in ſe duas uirtutes diuerſas, ſicut cauſis: quarum altera forſiſcatura ſecundum na-

turam materiæ conuenienter operatur. Et poſsibile eſt, quod ipſe cibus ſir ſic-

cus naturaliter, & humidus accidentaliter.

Portulaca, & Citraria. Dilsonum uidetur, quod res acetoſa remouet ſtupeſactionem den-

tium: niſi accideret ex uſiſcoſitate ſua: & quia ſtiptica eſt, confert excoriationi intefſinorum,
& dysſenteriæ, & fluxuiſa ſanguinis mulierum, & ſputo ſanguinis. Et ſedat uomitum, & cum
ſua frigiditate extinguit choleram, & abſcindit appetitum coitus, & mitigat arſu-

ram uſeſicæ, & renum, & delet porros. Citraria, ſeu herba Apum, cali-

da & ſicca in primo, confortat cor, & hepar, & lætificat animam,

& purificat (in alio, uiuificat) mentem, & diſſoluit melancholiam.

Apta hue eque
ſupra fol. 12.
Canone. u.
notantur.

E 3

DOMVS 12.

DOMVS 15.

5

Opiniones Philofophum.

Electiones, & Proprietates.

G. Cicero. Ru. dicit, quod operatur in carne, ficut fermentum in paſta, & acetum in terra. Nigrum ex eis frangit lapide, & prouocat urinam, & menſtrua, & embrionem. Et nigrum ex eis habet in ſe abſterſionem: quia mundiſat ſplenem, renes, & hepar. Sunt in eis etiam ſubſtantiæ duæ, ſalſa, & dulcis. Salfa la-xat uentrem, & dulcis urinam prouocat: Semen

Naſturci deſicit a Sinapi

modicum.

G. Sinapis. Piper, calid, & ſicc, in quarto gradu, caſeſacit interiora frigida, & ſubſtilat cibos groſſos, & modicum ex eo prouocat urinam, & multum laxat. De Cimino nígro, melius eſt ponderofius, & eſt calid, & ſicc, in tertio gradu, ſubtiliātiuum, & ſeſolutiuum uentofita- tum frigidarum. Semen Papaueris albi frigid, eſt in tertio gradu, & ſomnoriſerum. Oleum ſelaminum calid. in primo, humid. in ſecundo, & ſaſtidiens. Carui ſiccum in totum, ſeſo- uit uentofiſtates, prouocat urinam, interſicit uermes, Ciminum commune, & Napticum, id eſt, montanu, eſt ſiccum ſicut Carui; quo cum inungiſt cutis, ſacit citrinu colorem.

G. Aberehm. (in alio, Kelim) Aberelim, id eſt, lemen Ferulæ, eſt lictur Ciminu; & melius ex eo eſt citrinum quod aſsimulatur folijs Alue. Et ex Altie melior ſurculus, paruorum foliorum,

R. eſt calid. & ſicc. & acutum. Origiſani duo ſunt modi. Vnus ex eo eſt longorum foliorum,

I. eſt & calid. & ſicc. & acutum. Et aliiud rotundorum foliorum, & eſt calid. & ſicc. ſacit digere, & adpetere cibum, & ſeſoluit uentofiſtatem. Sumach, melius ex eo eſt rubeum, retinens flu-xum cholericum, Ruta G. calid. & ſicc. in tertio gradu. Dio. Conſert toxi-

catis, prodeſt uisui, & necot coitui.

Origanum.

H. Porri. Minoris ſunt operationis, quam Napticum, id eſt, Montanum: minoris uero eis

G. ſunt in ſubtiliſatione & mundiſcatione; & conferuſ ſanguini Hemorrhoidarum. Ruta uiridis

I. calid. & ſicc. in tertio gradu, conferens Epilentiæ. Coriandrum, Hip. dicit; quod eſt calid. cum ſtipticitate: & generaliter, aliqui frigidum dicunt. Crocus calid. & ſicc. ſonfortans membra interiora, & aperit opilationes, & ſacit tranſire cibum, cor laſtificat. Flos

Cartami calid. & ſicc. inducens bonum ſaporem in cibis, & ſacit ex-

coqui carnes groſſas: & in eo eſt ſtipticitas.

Rv. Folia Alæ. Calida & ſicca, conferunt digestioni. Ex Ala melior eſt, quæ eſt boni ſaporis.

D. Melior eſt Carmeni, quæ eſt calid. & ſicc. in quarto gradu, fortis ſubtiliſationis & diſsoluti-

G. onis. Digerit, & appetere facit cibum, augens foſtorem ſeſeſus. Piper longum calid. & ſicc. eſt, impinguat ſtomachum, & mundiſcat ipſum, & caput. Spica aromática, calid. eſt & ſic, Zinziber, calid. & humid. (in alio, ſicc.) Darſini calid. eſt in ſecundo gradu, ſicc.

in tertio; de quo melius eſt odoriferum, leue. Prouocat urinam, &

menſtrua, & necot uelſicæ.

G. Oleum ſelaminu. Conſert groſſiciei pectoris, & pulmois, gutturis & gulæ, obtpans uentré, contrariu toxicis, laxat ſtomachu, auferé malu ſaporem cibo, qn ex eo condiu. Oleum de

H. nucibus, fortis eſt caliditatis, diſsolutiui, & iuuamentu complexionib. frigidis. Oleum recens,

I. quod fit ex cōtusione olivau, uiridiu, eſt frigi. Et quod fit ex nigris antiquatis cal. eſt. Et Reblebi dicit oleum, quod deſturut ſub bardis cameloru. Oleum Omphacinu, quod fit de oliuis recen tibus, quo utuntur ſeruiſores in negočis ſuis. Oleum Cartaminum calid. eſt, & ſaſtioſum. Et Sabutinu (in alio, & Raſu.) cali. eſt & humi, groſſum, & ſaſtioſum.

Agrætæ ſuccus. Eligitur ex ea, & ex ſucco uuæ, quod uindemia tempore ſuo, & teri non eum cortice. Et eligit de lemoſcelo, ſucco, qui fit ex decorticatis, et cuius auferu grana: de- inde premun. Et de ſucco Sumach eligit, quod decola per terebellu, manibus nō cōtusu. Et de ſucco granator: eligit, quod tritu fuerit in mortario uitreo, uel marmoreo. Et inter ſuccos fru- ctuum melius eſt claru, odoriferumi, non horribilis uel mali ſaporis: et quæ non permutan, nec in malis uafis reconduntur, imo uala uitrea, quibus recondi debent, lauentur cum uitro trito, & folijs Scariolæ, uel folijs Perſicorum, ſeu cum harena, ſale, & cinere.

Apta huc quæ
lupra fol. 15.
Canone. 12.
& fol. 15. no-
tantur.

E 2

Succus Agreſtæ.

Olea uaria.

Galanga.

Porri.

Anetum.

Sinapis.

Cicera.

DOMVS 12. DOMVS. 15. 57

## Opiniones Philolophorum.

## Electiones, & Proprietates,

G. *Acetum, & Acetata.* G. Opiniones Philolophorum conueniunt in liccitate ipfius, & dilcre-

D. pant in caliditate & frigiditate. Nam quidam dixerunt, quod eſt frigidi: eo quod cholerā miti-
gat. Et alij dixerunt, quod eſt calidī: eo quod ſuper petram ſparſum bullit, & frangit lapiſem.

Ior. Et melius quod de eo dicitur, eſt quod ſit calidū potentia, & frigidum aſtu: & iudicare rem per

G. aſtū, ſeu per ſormā, eſt rationabilius ☑ per potentiā G. Licet forte habeat aliquā caliditatem, tamc stringit cū ſua ſiccirate naturā; et cum melle eſt inciliuī, et ſubtiliatiuī, conferens tuſi fle-
gmaticæ. Et quidā medici confueuerut cum eo curare ſputu ſanguinis.

Io. *Radix plantæ Alæ, ſeu Stringar: & eſt radix Amadeon.* Eligitur ad faciendum com-
poſitum cum aceto: quia generat acuitatem in eo, per quam humores ſubtiliat,

& ſuperflua incidit, appetitum conferens, ad tranſeundum, & dige-
rendum cibaria groſsa: utpote capita, hepata, renes, & his

ſimilia. Et quando præparatur cum brodio, uel

ſalfamento, frigidis cum aceto forti, erit

cibus fortis: & dicitur acutus.

G. *Cucumeres.* Eliguntur longi, ut Citrulli: quia urinam prouocant, & naturam mollificant,

D. & mitigant ſitim. Sed Citrulli ſunt frigidiores, & ſubtiliores: propter quandam amaritudinê,
quæ in eis eſt. Et in eis eſt etiam modicum ſitpricitatis. Et accidit comedentibus ipſos recentes
ſitis, maxime in quorum ſtomacho eſt cholera: eo quod cōuertuntur. Rapæ calidæ ſunt & hu
midæ, nutrientes multum, & generātes ſperma. Vrinam prouocant, & nee ☑ laxant, nee ☑ ſtrin-
gunt, & faciunt appetere cibos. G. Quando elixantur bis in aqua, & poſtmodum præparantur
cum aceto & ſinapi, aqua ipſa: confert Surnæ (in alio, Surriæ.)

Melongianæ. Diuerſantur in complexione, propter uetuſtatem, & recentiam, dulcedinem, & amaritudinem. Nam ueteres amaræ, calidæ ſunt & ſicce, facientes bothor oris. Et recen- tes dulces, frigidæ & ſicce ſunt: quæ crudæ exiſtentes, ſunt difficiles ad digerendum: & coſtæ econtrario. Sed temperatæ cum aceto & carne, addunt in appetitù ciborum: quia confortant orificium ſtomachi. Verum elixari debent antequam præparantur, cum aqua & fale, & ſunt cibi affuèt, nec earum nocumentum adparet uelociter: & peiori modo quo comeduntur, ſunt aſsatæ.

G. *Rafen.* Eligitur, eo quod cibos digerit, & aperit opilationes ſplenis, & hepatis, con-

D. ferens ſtomacho, & tranſitui per intelfina, & mitigat uentofitates, frangens maliciam ace-

Io. ti, & acuitatem ipſius. Cappares calidi ſunt & ſicci in tertio gradu. Qui præparati cum a-

Ior. ceto, aperiunt opilationes ſplenis & hepatis, mollificantes duriciem ipſorum: & extenuant
humorem melancholicum: uentrem mollificant, & abſtergunt flegma ſtomachi.

H. Capparis eſt cibus medicinalis. G. dicit, quod eſt iuatiuus ſpleni,

iuuamento quo Ablinthium hepati confert.

H. *Cepæ.* Eliguntur, ut humores ſubtilient, appetitum reparent. Ventrem mollificant, u-

G. rinam prouocant, ſed uifum hebetant, bonum efficientes colorem. Tamen prohibetur co-

D. meſtio ipſorum, ab illis, quorum corpus eſt fluxile, aut temperatum, ſed comedant ipſum

Ior. habentes dura corpora. Et longum, rubeum ex eis plus habet acuitatis, quam rotun-
dum, album & ſiccum. Crudum melius eſt molli coſto. Et generaliter omnes uen-

toſitatem faciunt, & chimum malum: & nocet infirmis,

cum multiplicatur eorum comefcio.

Allia. Eliguntur, quia humores incidunt, corpus laxant, urinam prouocant, aperiunt
opilationes, & educunt uermes cucurbituios: clarificant uocem, & auferunt tuſim, ex
frigiditate. Et prohibentur, quia nocent oculis, capiti, renibus, & pulmoni, & ſiti: &
quia uelociter retrahunt temperatas complexiones, a temperatura. Et cum de-
coquuntur, quouſ ☑ remoueatur eius acuitas, frangitur uirtus eius: &
maxime, quando infunduntur in aceto, & comeduntur cum lacte
& pſicibus. Et ipſum eſt magis Medicinæ ſimile, ☑ cibo.

Apta huc qu
ſupra fol. 10.
Canone 10.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

59

## Opiniones Philosophorum.

## Electiones & Proprietates.

**G. Spargus.** Eligitur, quia eſt conueniens ſtomacho; & quia inter olera multum nutrit; maxime hortulanus, quia humidior eſt ſylueſtri. Et qui oritur infra lapideſ, mundiſcat abſc; forti caſeſatione, & inſrigidatione; & decoſtus, molliſcat uentrem. & prouocat urinam. Et ſylueſtris cum terra in principio ueris aduritur. Nafcitur in principio autunni. Et Cardones Laſtatili calidi ſunt & humidi: quia addentes in coitiu, ſudorem faciunt redolere. Nocent cerebro. Et Cardones Aſinii afſimilatur ſpargit in natura.

**Ior. Spinachix.** Eliguntur ad molliſicandum uentrem, propter uelocitatem ſuæ deſcensſionis. Et qui eſt frigidae complexionis, comedaripſas cum Muri, Daraſini, & Pipere; & qui eſt calidae, cum Coriandro, & oleo Amigdalino. Et Atriplices deponunt choleram, & molliſcant uentrem: quia in ſe humiditatem habent. Et Atriplices. & Bletæ paruæ, frigidae ſunt, & propterea conferunt adurenti ſebri, & iſtericiæ. Nec; ſtringunt, nec; laxant, niſi præparentur cum oleo, & muri: quia tunc laxant & proſunt ſtomacho.

**G. Bletæ.** Prohibentur ratione ſtomachi, propter humiditatem, quæ eſt in eis: per quam humiditatem colica, & exopilant, & reſoluunt groſsiciem ſplenis. Et radix eius generat ſlegma. Et ſuccus eius laxat. Et ſubſtantia eius contſipat. Verumtamen radix eius magis laxat. Porri minus aliis, & cepis habent caliditatis, & ſiccitatis, & acutatis: & ſunt iuuaſtatiæ uentoſitatuibus, quæ ſunt in inſteſinis, & hemorrhoidibus præparati cum oleo, & etiam crudi: & acetoſi ſrigi. & ſicc, contfortant uſcera, & uentrem ſtringunt.

**G. Paſtinacæ.** Comeduntur crudæ & coactæ: quarum nutrimentum eſt minus nutrimento ra- parum, uerum ipſæ caſeſaciunt, laxant, & ſubtiliant, & urinam prouocant, et inflant, & commouent coitum, et generant ſanguinem habentem aliquantulum corrupti- onis & maliciæ. Et in quibusdam regionibus inueniuntur boni odoris. Et ſunt difficilis digeſſionis, et maxime quando recentes, ſeu inueteratæ fuerint in terris earum. Et prohibitio prædiſtæ maliciæ, ſit cum Aceto, Muri, & Sinapi.

**G. Terratuſuli.** G. Non eſt in Terratuſuli ſapor apparens, propter quod recipiunt omnes ſapores. Vnde cum commiſcentur cum eis ſpecies calidæ, efficiuntur calidi: et econuerſo. Et ſanguis generatus ex eis, eſt groſsior temperato. Et ipſi generant ægritudines melancholi- cas, & anhelitum oris corrumpunt. Et melior modus quo comeduntur, eſt cum multo oleo, & carnibus pinguibus. Fungi ſunt eiufdem ſpeciei: et ſunt interſicientes: propter quod nolumus narrationem facere de eis. Terratuſuli diuerſiſcantur ſecundum diuerſitatem terrarum ipſarum.

**D. Cucurbitæ.** Eliguntur pro cibis contra tuſsim, & ſebrem: quia ſi reperiantur (in alio, retinentur) in ſtomacho, humores conuertuntur ad eas: et propterea debent præparari cum acetoſis. G. Corruptio accidit eis ratione decoſtionis ipſarum: ite accidit eis ex permutatio- ne ipſarum ad humorem quem inueniunt, uel propter moram longam ipſarum in ſtomacho: & ſunt propter inſipiditatem ipſarum mora recipientes omnes ſapores ciborum, qui præparandi ſunt cum rebus conuenientibus unicuiſ; complexioni. Et laxant uentrem, & pro-uocant urinam. Et quando fit ex eis Chabis, conferunt habentibus complexionem calidam, Chabis, eſt cibus, qui fit cù Cucurbitis prius coactis, et poſtea præparatis cù farina & melle.

**H. Caules ouati.** Similantur Caulibus, tamen ſunt minoris deſiccationis. Qui elixari & præparari debent cum oleo multo, & muri: quia ipſorum elixatio cum aqua & ſale obeſt ſtomacho: & ipſi prouocant urinam, & maxime oua ipſorum, quando ſunt recentia: & præſeruant ab ebrietate, & ebri-os curant.

Apta hue qu
ſupra fol. 19.
Canone 15.

Spargus. Spinachia.

Bleta.

Paſtinaca.

Cucurbitæ.

Caules ouati.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

61

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

æus.

Suffrixata. (alias, Suffrixa.) Eliguntur habentibus flegma in stomacho: eo quod ignis cum fumplit humiditatem eorum. Quapropter ficcitate ipforum deficcantur humiditas stomachi, & stringunt orificium fundi ipfius stomachi, & nutriunt corpus nutrimento calido & ficco. Et quod ex eis fit cum ſpecie calidis, erit durae digeſtionis: & propter hoc ſpecies non debent adponi in fercularis his inſrigidatis.

Ra.

Gelatinæ, & Sulcius. Eliguntur habentibus complexiones flegmaticas, (alias, inflamma- tas) & prohibentur frigidis. Conferunt coitui. Nocent autem podagræ, & neruis: niſi con- ſequatur comeſtionem ipſorum, comeſtio chalce mellis. Et hi cibi de extremitatibus greſsi- bilium, ſunt meliores, quam facti de pſicibus, uel carnibus albis, & teneris, & carnibus Vac- cinis. Et coci procurant, ut geletur acetum, ad faciendum Gelatinam, cum modis zarola- rum, amylo, & extremitatibus Hedorum laſtentium. Helem eſt brodium Asſipien inſrigida- tum, et colatum ab unctuofitate ipſius: quod eſt ſimile Gelatinæ & Sulcio.

H.

Læc. Compolitum eſt ex tribus lufſtantijs. Ex ſero, quod eſt calidum & acutum, ſubtili-

G.

ans humores: & laxat. Et ex caſeo, qui eſt factus confipans, & generans humores groſsos, & opilationes, & lapides in renibus. Et ex unctuſo, ſeu butyro, quod eſt calidum & hu- midum. Et diuerſantur partes iſtæ. Nam quædam ipſarum augentur: & quædam minuun- tur, iuxta animalium diuerſitates. Et lac Aſſinum confert consumptis. Et

D.

lac Camelinum confert Hydropicis, quando mi-

ſecur cum urina ipſorum.

G.

Læc acetofum. Eligitur poſt quadragelimum diem partus, & diuerſatur ſecundum modos

D.

præparationis. Nam coſtum cum rizo, uel frumento, eſt tardæ digeſtionis. Et illud cui amo- tum eſt butyrum, et factum eſt acre, propter ductionem, conueniens eſt habentibus complexi- ones calidas. Et illud cui ablatu eſt butyrum, & ſerum, & dicitur Daug (in alijs Daufum) con- ſert ſtomacho calido. Et cum lapides torrefacti ponuntur in eo, et dimittuntur donec consum- matur aquoſitas eius, còſert fluxui. Et illud, a quo ſeparatum eſt groſsum per coagulum, cum ſyrupo acetoſo (alias, finapi) ſumptum, confert pruritui.

Ru.

G.

Cæleus recens. Qui eſt propinquiorem caſeus nouitati, eſt melior: & quanto longinquiorem, eſt

D.

pluris ſitis, & difficilioris digeſtionis. Qui diuerſatur ſecundu animalia quorum eſt. Et Colu- ftrum eſt frigidum & humidum, & impinguat corpus: & aqua eius mundiſtic uenas, & con- ſert còplexionibus hepatis calidi, & corporibus temperatæ caliditatis. Sauti. (alias, Laui,) id eſt, Floricum, quod fit de ſero bullito cum laſte, eſt mediocre inter caſeum recentem, & colu- ftrum. Et aqua lactis acerofi, frigida eſt & ſicca in ſecundo gradu, & lac non multum acetofum cum ſpeciebus, eſt cali. & ſicc.

Ior.

H.

Cæleus uetus. Deteſtatur, quia eſt difficilis digeſtionis, faciens ſitum, & malum nutrimetum:

D.

& quanto eſt acutior, & aſperior, tanto peior: eo quod coagulum præſtat ſibi acuitatem.

Ie.

Et consumptio aquoſitatis ipſius, præſtat ſibi deficcationem. Et propter uilſoli- tatem etiam ipſius generat lapidem, & maxime in corporibus inflam

matis. Et elixatus prius, et poſtmodum expreſſus, et aſſa- tus, stringit: et cum comeditur cum rebus calidis & ſiccis, ſicur ſale, & oliuis, eſt maioris deficationis.

G.

Oliuæ. Sunt Oliuæ duobus modis. Oleaginæ: quæ ſunt multi nutrimenti. Et unctuſæ, in a-

H.

qua ſeruatæ: quæ ſunt ſlipticæ, & ex ſlipticitate ſua confortant appetitum, & ſtomachum, &

D.

maxime quando comeduntur cum aceto. Et maturæ ex eis calidæ, & immaturæ frigida. Et de rubeis generatur humor uitellinus. Et Oliuæ nigræ ſunt pluris olei, quam uæterorum modi oliuarum: & ſunt magis proinquiæ ad generandum choleram: ita

Ia.

quod poſsibile eſt, quod fiat propterea fluxus. Acetum tamen

frangit maliciam ipſarum.

Apta hue quæ
supra fol. 14.
Canone 16.

F

Suffrixata, Gelatina, Sulcius.

Lac dulce.

Lac acetofum.

Cæleus recens.

Cæleus uetus.

Oliuæ.

DOMVS 10.

DOMVS 15.

63

Opiniones Philofophorum.

Electiones, & Proprietates.

G. *Butyrum.* Effectus Butyri recentis, eſt lictut olei recentis, conferens habentibus ſuperfluitates

D. in pectore & pulmone, & indigentibus maturatione & mundificatione ipſorum;

Io. & maxime cum comeduntur cum melle, uel zuccharo. Et natura Butyri coſti, lictut natura recentis. Verum tamen eſt ue-locioris caliditatis, propter falis admixtionem.

Quod etiam quanto plus antiquatur, tanto uehementum calidum, & mundificatum eſt.

R2. *Kemach, id eſt, compoſitum.* Immutata & integra, per ſe ipfa non dentur pro compana-gio: imo comedantur, cum cibaria groſsa & unctuosa multiplicantur in prandïs, ad re-mouendum faſtidia ipſorum. Et ipfa faciunt descendere cibum uelociter, & ſitim conci-tant: & ſplenem ingroſsant, & maxime in complexionibus calidis; & diliguntur ad co-medendum cum aſsatis ſuper carbones, & cardigene: & cum cibis infrigidita-tis. Nam & ipſorum comeftione, ſentitur permutatio melior ſaporis unius cibi, ad ſaporem alterius.

Kemach, con dimeutum.

Io. *Chures cum oleribus.* Præparatum cum Origano, expellit uentofitates generatas ex la-

ludæ- us.

ſte. Et præparatum cum finapi, ſubtilat groſsiciem ipſius. Et cum præpara-tur cum Apio, & Mentha & cum herba Charione, id eſt, piretri (alias Cha-

idos, id eſt, piretro) efficitur boni ſaporis. Et cucurbitæ præ-

paratæ cum laſte, ſunt iuatiuæ ſtomachi calidi; &

frangit maliciam ipſorum finapis, &

ciminum magnum cum oleo.

Filius. *Oua cum Hepatibus.* Dicam naturas quoque & Hepatis uniutuius, per ſe. Nam cum fue-

Mūd. ſint permixta, ſunt groſsæ ſubſtantiæ, & difficilis digeſtionis: & poſtquam di-

geruntur, corpori multum nutrimentum præſtant. Et ſanguis gene-

ratus ex eis, laudabilis eſt. Hepata etiam in ſeipſa ſunt ſa-

porita, & præcipue cum fuerint hepata anſerum, uel

gallinarum pinguium: quæ non debent mul-

H. *Oua Gallinarum.* Meliora ex Ouis, ſunt Oua Gallinarum, & calidiora, cum ſunt recentia. Et

G. caleſacta, & complete decocta, eo q[ui] dura, uel faſtidiunt, uel uelociter non descendunt: uerum cum digeruntur, multum nutriunt. Et ſemiaſata nutriunt uelociter nutrimento multo. Et elixa in aceto, uentrem ſtringunt. Et quæ ſorbentur ex eis, cum rebus ſubtiliatiuis, enſiunt reuma e pulmone & pectore. Et cum ſorbentur ſimplicitet, conferunt caleſactioni hyſophagi, ſtoma-cho, uſeicae, & ſputo ſanguinis, & uocem clarificant. Et magis iuatiuia ex elixis ſunt, quæ proſciuntur in aqua bulliente ad coquendum.

G. *Oua Perdieſi.* Sunt ſubtiliora Ouis gallinaſ, & minoris nutrimēti. Et melior ſparatio Ouorū

R. eſt uniuerſaliter. Ponant ad elixandī in aqua bulliente cū ſale & aceto, ſic ut cū aqua proportioni

Io. nen[em] cōueniēter, ita q[ui] ſubſicies aque, æqueſt extremæ ſuperſiciei Ouorū. Et ſimilis ſparatio p[er]diſtis in bonitate, eſt, q[ui] ſit agitan[em] cū oleo, muri, & modico uino: & ponun[em] in uſaſe, q[ui]d uas ſuſpendan[em] in caldario continente aquā calidam: deinde cooperat, et accendaſt ignis de ſubtus, uſq[ui] ad decoſtionem perfectam. Et ſ frixa & ſuffrixa in oleo ſunt mala. generant enim lapidem, & ſa-ciunt faſtidium, & Colicam. Et præparata in aquis, ſunt digeſtibiliora.

Oua Anſerū, & Anatrum, & Strutonium. Sunthæc uniuerſaliter groſſa, & tardæ digeſtionis: di- ligens tīn[em] comedere ea, comedat citrinī ſipſorum. Et ſeias, q[ui] citrinī ſoorū omniuī ſubtilius eſt albo, & albū eſt humidius citrino. Et nutribiliora ex ouis, & ſubtiliora, ſunt oua habentia duo uitellia. Minoris nutrimenti ſunt oua gallinarū fine gallo. Ex quibus duobus prædiſtis non ge-neran[em] animalia. Et ſimiliter nec oua generata in defectu Lunæ. Sed plurimū ſunt generantia: eo quod oua a nouilunio uſq[ui] ad pleniluniuī, & replentur, & humeatan[em], & ſunt laudabilia ad ge-nerationem. Et econuerſo, quæ generantur a plenilunio uſq[ui] ad nouilunium.

Ap[ro] huc eque ſupra Cano- n. 18. fol. 176.

F 2

Butyrum. Condimentum. Chures cū oleribus. Oua cū hepatib. Oua Gallinarū. Perdicū. Anſerū. Anatū. &c.

DOMVS 12.

Opiniones Philosophorum.

DOMVS 15.

65

Ori. **Carnes Arietum.** Prohibentur carnes pecudum, quia malum languinem generant. Et A-gni faciunt nutrimentum multum, calidum & humidum. Verum flegma gene-

rant. Et Arietes annales temperatores sunt minoribus se. Et istæ car-
nes sunt in iuere meliores, & in aliis temporibus: quæ præ-
parantur indigentibus infrigidatione cum aceto, &
indigentibus defcensione cum muri: poſt quas
bibitur uinum album fubile: deinde accipitur Calche zuecarinum.

H. **Carnes Caprarī, & proprie Hedorum.** Eliguntur carnes Hedinæ, propter boni nutrimentum quod præſtant: & prohibentur ex eis carnes ſeminarum, ſeu marii plurium annorum:

Io. quia ſunt difficilis digestionis, & mali chimi. Et carnes Caprinæ univerſaliter, conferunt pufiu

R. las patientibus & Bothor: & præparandæ ſunt in uino rubeo, dulci. Et Hedinæ carnes in hyeme malæ ſunt, in æſtate bonæ, & in aliis temporibus mediocres. Vocantur uero Hedi, uſc ad fex menſes, & annales poſt annum, & duorum annorum poſt duos annos. quia quanto antiquiores, tanto peiores.

G. **Carnes Vitulorum.** Quorumlibet ſicorum animalium carnes iuniores, temperatores
Ma. ſunt in humiditate & ſiccitate: propter additionem humiditatis nutrimentalis, & ſiccita-

R. tis naturalis. ſicut Vitulus. Et carnes quorumlibet animalium humidorum ſeni-
ores, ſunt temperatores iunioribus. ſicut Arietes, qui ſunt conue-
nientiores corpi temperato, carnibus Vaccinis. Et ab autunno, uſc ad medietatem ueris, ſunt mali: & in æſtate tota boni.

R. **Carnes Vaccinæ, & Camelinæ.** Eligitur brodium Asfipicij infrigidatum, & colatum, & uo

G. catur Helem, habentibus epar calidum, & iutericis, & his ſimilibus. Verum habentes frigidas complexiones, com edant cum alijs, piper e, Darſim & Mentha (in alio, Ruta.) Et carnes Camelinæ, ſunt conferentes patientibus ueram ſciati- cam, & moſeſtim ſebris quartanæ. Expellitur autem nocumen- tum ab eis, cum extenuantibus ipſorum groſſiemi, ſic- ut zin ziber conditum, & ſicicum (in alio, ſal.)

Io. **Sal.** Eligitur ad præparandos cibos inflpidos, & faciendum ipſos tranlire per membra: & Ra. eſt deficcatiuum corporum: rectificatur tamen cum ſilamo: eo quod humeſtar eius acuitatem, unctuolitate ſua, & impinguat corpus ſua ſubſtantia. Et ſemina papaueris temperant calidita- tem Salis, cum frigiditate ipſorum: & ſemen Canabis, licet ſit calidum. & deficcati- uum ſpermatis, eſt tamen ſubtilatiuum, & prouocatiuum urinæ. Et Ori- ganum expellit unctuolitates, uentuolitates, uenenolitates. Et herba Aſe facit adpetere cibum. Et diximus de ſeliduis ſpeciebus, quando locuti ſuimus de ſpeciebus.

Vide supra

lud-
us.

Carnes ſalitæ, ſiccatæ, & Mifishe. Comparantur carnibus recentibus ex quibus ſunt.

fol. 12, can. 14

Sal tamen addit in eis caliditatem, & ſiccitatem, & minuit nutrimentum eius: propteræa debent præparari cum lacte, uel brodio facto cum ouis, butyro, uel oleo ſilami - no, & cum pinguedinibus recentibus. Et meliores quæ ſaliuntur de car- nibus ſunt quæ durae, & pingues, quibus conueniet deficcatio ſalis. Et ſunt conferentes flegmaticis, & humidis, quando ex eis recipitur modicum.

Ys. Mifishe. Id eſt, carnes inciſæ, ſubtiles & longæ, ſalitæ, & deficcatæ in ſole, quod & Ma-chamar dicitur. Recipiunt qualitates ſpecierum, quæ ponuntur in eis. ſicut ame-os, piperis, cardamomi, & coriandri. quæ bonæ ſunt Hydropicis, & inflatis: & maxime quæ poſtæ fuerunt in aceto: eo quod mi-nus ſunt ſiticulofæ. Auferunt etiam faſtidium ſa-ctum ex cibis unctuolis, & ſedant ſitim quæ accidit Ebijs.

Huc apta ex.
nonem. 17. ſu-
pra fol. 16.

F 3

Carnes Mifishe. Salitæ, & ſiccatæ. Sal. Vaccinæ, & Camelinæ. Vitulorum, Caprarī, & Hedorū. Arietū.

DOMVS 19a

DOMVS. 15.

67

## Opiniones Philosophorum.

## Elecciónes & Proprietates.

Ior. Carnes Gazelorum. Carnes lylueſtres omnes malæ ſunt, generant enim ſanguinem groſſum, & melancholicum. Gazelorum tamen minoris ſunt maliciæ inter alias. Poſt quas Leporinæ ſunt iuutatiuæ decrepitis, & habentibus ſo complexiones frigidas, & maximeme ſerien ex eis. Iuuenibus tamen hon ſunt conuenientes: qui ſi comedere ap-

Ra. mete ſeries ex eis. Iuuenibus tamen hon ſunt conuenientes: qui ſi comedere ap- petant ex eis, reponant ipſa ſun una noſte in ſueſſo Granatorum, & acé-

tò. Lactentes uero, & exeuntes a lacte, dum dicimus, in-

telliguntur adolesſcentuli Gazelorum.

H. Carnes Leporinæ. Eligitur cerebrum ipſorum alſum, contra tremorem, cum comeditur

G. cum pipere: quod confert indigentibus cura deſſcatiua, nec eſt bonum indigen-

Ori. tibus cura ſubtiliatiua. Iſpum etiam stringit naturam, & urinam prouo-

Ia. cāt: & quia paſcuta ſua in cāmpis aſsumit, factum eſ ſiccæ na-

turæ. Nam omniā, quæ paſcuntur in campis, ſunt

ſicciora paſcentibus in domo. Et carnes

Ceruōrum & Arietum montanorum ſunt omnes malæ & nociuæ.

Ior. Grues. Eliguntur ita, ut alſumatur poſt cometſionem ipſarum chalce mellitum, & uinum

Io. bibatur croceum, citrinum, & res quæ procurent exitum ipſarum uelociter: eo quod ſunt ner- uoſæ, & groſſæ pinguедinis, & propterea comedi debent poſt interſectionem ipſarum, cum dimicuntur uno die, uel duobus, & ligatis lapidibus in pedibus ſuſpendātur: ut tene-

ræ ſiant carnes ipſarum: & decoquantur bene in eārum decoſtione, ut facili-

us digerantur cum comeduntur. Et taliter fit omni-

bus, quæ ſunt de huīs natura.

Gar. Biltardi. Prohibentur, quia groſſæ ſunt carnes, & duræ ad digerendum: & meliores ſunt

Filius. ad comedendum, poſtquam interſectæ ſteterunt uno die. Inſigantur pectoribus & coxis ipſarum alliorum fruſta multa, cum pipere, & etiam cum ſpe-

Mūd. ciebus. Et quando digeruntur, nutriunt multum, & quæ reper- riuntur in nidis, Iadabiliores ſunt ſenibus. Verum-

tamen accipiatur poſt eas chalce mellitum, &

uinum bonum uetus, cum zinſibere conditum.

G. Pauonum carnes. Odiuntur, quia ſunt magis lactoſæ caribus aliarum auium, & ma- gis difficiles ad digerendum, & magis ſimiles corticibus cephalionum. De-

Ior. bent autem ipſi Pauones poſt interſectionem morando per unam noctem, ſuſpen- fi cum pondere, bene decoqui. Prohibetur autem comefio illorum hijs,

qui utuntur quietae & ſtatu: eo quod ſunt de cibis exercitantiuam, &

motu utentium. Vinum tamen uetus bo-

num, facit eos digerere.

H. Anates, & Anferes. Eliguntur cum alſantur, & inunguntur cum oleo, ad auſerendum hor- ribilem odorem ipſarum. Et in præparatione ipſarum, ponantur multæ ſpecies calidæ, ad re-

Io. mouendum ipſarum groſſiciem, & odorem prædiſum: eo quod carnes ipſarum malæ ſunt, duræ, & non conuenientes ſtomacho, propter difficultatem diſeſtionis ipſarum. H. Humi- diores inter carnes auium domeſticarum, ſunt carnes Anſerum: & huſmidiores inter carnes auium lacualium, ſunt carnes Anatum: quæ quia ſuperfluitates multiplicant, ſebres gene- rant cum uelociter.

The. Perdices paruæ, ſeu Sturnæ. Sturni, Phalianis ſunt in natura propinqui. Et ſecundum

G. ordinem ſe habent in temperantia & ſubtilitate. Nam Sturni principaliter: conſe-

M. quenter Phaſiani: ultimo Perdices, propter deſiccationem ipſorum. Qui

non ſunt cibi quibus uti debet ſanus, & maxime motu uten-

tes. Et meliores inter carnes Phaſianorum, Cotur-

nicum, & Turturum ſunt, cum come-

duntur in autunno.

Apta huc que
ſupra fol. 1.
Gang. 18.

F 2

D O M V S 12.

Opiniones Philolophorum.

D O M V S. 15.

Electones, & Proprietates.

69

Ru. Coturnices. Odiuntur alsatæ: quia licæ funt, & maxime nutritæ cum elleboro, Et Tur-

Ra. cures calidæ funt, & fICCæ. Verumtamen earum ficcitas eft fortis: propter quod non come-dantur ex eis nifi pulli ipfarum, & ultimo remanentes in nidis. Et Sturni, & Al-chata habent in ſe ſuperfluitates, & ſunt malæ diſeſtionis, & mali nu-trimenti: & ſanguis ex eis generatus, calidus eſt, & ficcus: Et Alchata eſt ſicior, & unctuſa ualde, obtem-perans eas.

G. Auiculæ, & Cuzardi. Prohibentur: quia dum modicum ex oſibus eorum commiſce-

Ic. tur comedendo ipſos, accidit hyſophago, & in inteftinis excoriation. Et quan-

Io. do fit ex pullis eorum froſa cum ouis, & cepis, addunt in coitu, Et ipſorum brodia laxan', & carnes stringunt, maxime quan-do macri ſunt. Et peiores ex eis ſunt, qui impin-guantur in domibus, Et Cuzardi ſiſtunt uene-trem, & ipſorum brodiuom confert Colicæ.

G. Nigreci, ſiue Meruſæ. Odiuntur: quia comedunt uermes, & locuſtas: propter quod ha-

Mu.

bent carniu[m] acuitatem, & odores horribiles, & non bonos colores, & ſunt peiores

Ru.

carnibus Cuzardorum. Rufus ponit in auibus tres ordines dicens. Quod meliores ex auibus ſyluſtribus ſunt Calandrellæ, & Sachar (in alio, Sathur pingues.)

Deinde fiurri, phaſiani, perdices, turtures, pulli columbini, palumbæ ſyl-ueſtres, & filacotonaæ. Etpoſt has coturnices, & Cuzardi: licet Cú zardi magis attribuitur medicinæ, quam cibo.

Autum ſyl-
ueſtrium or-
dines.

G. Gallinæ. Sunt cibus temperatus: quia nec ſunt calidæ, conuertibiles ad cholera[m]: nec fri-

Ra. gidæ, generatiuæ flegmatis. Et ignoramus qualiter uulgus, & quidam Medici dixerunt,

Io. quod ſint malæ podagricis, inducentes podagram. Et dicentes hoc, non credimus habere aliquam aliam probationem, nifi proprietatem tantum: nec hoc in-uenitur notatum in libris. Verum ipſæ pulchrum efficiunt colorem.

Et ipſarum cerebella addunt in cerebro, & ſenſibus. Et ſunt de cibis conuaſcentium, & quiſcentium, & maxime priuſquam ouerint.

G. Galli. Ex Gallis ueteribus refultat uirtus borachia in coſtura, qua laxatur uenter: & con-

Ru. ſert Arteticis, tremori, & febri diuturnæ, peryodali: & maxime quando præparan-

Ioh. tur cum aqua, ſale, & caulibus, & medulla cartami, & polypodio. Et Gal- licellorum nutrimentum, conueniens eſt cum uociferare incipiunt, cunctis hominibus: & gallinarum, prius quam ouent: quibus uti debetur ad comedendum quotidie,

uel in maiori parte.

G. Pulli Columbini, Turtures, & Filacotonaæ. Sunt propinquæ in naturis ſuis: Verum pulli

Theo.

Columbini ſunt nocituri cerebro, & oculis, & maxime, quando fuerint alsati. Et ſunt multarum ſuperfluitatum. Et ſanguis ipſorum eſt uelocis corruptionis, generans æ-gritudines ſanguineas: & cibi facti cum diſtillatione humidum horum pullo-

H.

rum afsatorum. In quibus etiam ſi apponeretur pinguedo inuenta in eis, adderent in coitu, & renibus prodeſsent. Turtures uero comedi debent, residenſes

poſt interſectione ipſa[æ] uno die. Verutamen poſtqua[am] annu[m] tranſierint, non debent comedi.

M. Caſtrata Animalia. Cum pingua fuerint, ſunt boni ſaporis, & humida naturam laxan-

Io. ria & tarde deſcendentia. Macra uero, econtrario ſunt: quia ſunt uelocis deſcensionis. Et me-liores ex earum caribus ſunt illæ, quæ ſunt mediocres inter maciem & pinguedinem, conue-nientes iuuenibus exercitantibus. Et meliores etiam ex earum caribus ſunt Arietinæ ultimæ iuuentutis: & Vaccinæ non peruenientes ad ultimum iuuentutis: & caſtrati Capuli.

Et illis qui modico motu utuntur, carnes Vitulinæ, & Hedinæ ſunt meliores.

Coturnix, Auiculæ, & Cuzardi. Nigreti, & Merulæ, Gallina,

Gallus, Pulli colubini, & Turtures. Capo.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

73

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

H. Capita. Carnes Capitum multi sunt nutrimenti, addentes in Istermate, & digestionem re-

Io. tardantes. Nocent Stomacho: eo quod laborat in digerendis ipfis: cum sunt naturarum di-

Ru. uerfarum, & mali teanfitus; unde ruſtuat recipiens de ſapore ipſorum longo tempore poſt comeſtionem. Quæ ruſtuatio ſedatur, ſi prius eis comedatur Cortana. Et ſunt de cibis exercitantium. Quorum proprietas eſt, inducere ſœtorem in urina: quæ remo- uetur ex maſticatione Maſticis, & ex miſtione in brodio ipſorum. Cuius Maſticis proprii eſt, facere redolere urinã, ſicut redolet oleum roſaceum.

G. Cerebra. Cuiuſlibet Cerebri nutrimentum eſt ſlegmaticum, tardæ deſcenſionis, & di-

R. ſicilis digestionis, habens in ſe cauſam ſaſtidin, & uſiſcoſitatis, quibus etiam ſeſtinat cor-

Ic. ruptio. Et eſt ſtomachi nocitiuum, procurans ſaſtidium, & uomitum: maxime quan- do comeduntur poſt cibum cum multo oleo: & magis nocitiuum, non potenti- bus ipſum digere, & habentibus defectum appetitus in cibis. Propter quod præparandum eſt cum ſale, aceto, origano, pulegio montano, & cum alijns ſpeciebus caleſtatiuis, & ſubtiliatiuis.

Io. Oculi. Eliguntur Oculi, quia ſunt naturæ & ſubſtantiæ diuerfarum. Debent tamen co- medi ex eis, muſculi, & pinguedo: muſculi tamen ſunt uelocioris deſcenſionis inter o- minia quæ comeduntur ex animalibus, & pinguedo natat in orificio ſtomachi: & ex mem- bris animalium muſculi ſunt laudabiliores. Ex eis tamen melius eſt ipſius medium: eo quod extremitates ipſorum muſculorum ſunt neruofæ. Et linguarum carnes ſunt tempe- ratæ, quarum nutrimentum mediocre in quantitate. Aures uero ſunt carti-

laginofæ: quarum extremitates ſunt comedendæ.

H. Pedes cum Tibijs. Eliguntur ex tibijs anteriore: eo quod digestibiliores ſunt poſterioribus.

Filius. Et ex eis partes domestiæ ſunt digestibiliores partibus extrinfecis: quia motus in ipſis tibijs eſt a parte domestica, ſeu intrinſeca magis: quæ ſunt pauci nutrimenti, propter earum maci- em: & ſunt uelocioris deſcenſionis, propter uſiſcoſitatem eorum. Sanguis uero qui generat ex eis, eſt laudabilis qualitatis. Colla tamen parum ab his deficiunt in bonitate, propter cere- bri ſuperfluitatem, & deſtillationem tibiarum. Et carnes prædictæ meliores ſun roſtris, ſiue maxillis animalium. Roſtra uero, ſeu labia, meliora ſunt auribus.

D. Corda. Sunt ualde difficilis digestionis. Et illa quæ ſunt temperati animalis, generat-

Io. cum muri, pipere, & címino: poſt recipiatur zinziber conditum: quæ cum dige-

Ru. ſta fuerint, nutriunt nutrimento multo. Pulmones calidi ſunt & ficci. Qui ſunt iuatiuii lente ſebricitantibus, & aduſſentibus: quia ſunt leujs, & faci-

lis digestionis. Et ſunt nocitiui exercitantibus: quoniam ipſo-

rum nutrimentum eſt modicum, ſlegmaticum,

conſipans uentrem.

Io. Vbera. Carnes horum membrorum, ſimiles ſunt carnibus glandulolis, quarum ſapor

Ru. eſt dulcis, & ſapidus: & complexio ipfarum humida eſt, declinans ad frigidinatem. Et hoc eſt propter ſimilitudinem ipfarum cum ſubſtantia ſpermatis. Et ſanguis generatus ex eis, eſt bonus: & cum digeruntur, nutriunt, nutrimento multo. Et cum ſunt ex animalibus iunioribus ſunt meliores, quam quæ ſunt ex ſenibus: quarum bonitas, & malicia eſt ſe- cundum bonitatem, & maliciam animalis cuius ſunt. Et dicunt quidam, quod bene de- coſtæ & comeſtæ, conferunt ad generandum ſperma.

Teſticulorum. ſubſtantiæ & complexiones, ſimiles ſunt ſubſtantijs, & complexioni-

bus Mammillarum: ſed declinant magis mammillis ad caliditatem: quia ſperma ge-

nerant. Et ſanguis generatus ex eis, eſt minoris bonitatis, quam ſanguis genera-

tus ex mammillis: & ſunt inſipidi. Et qui ſunt ex animalibus decrepitis,

ſunt tardæ digestionis. Et Teſticuli inter cibaria uniuersa ſunt, quo

rum quantitas modica, multum nutrit. Debent autem come-

di cum ſale, origano, & ſalſamentis digestiuis.

Apta huc que ſupra fol. 19.
Canone. 21.
notantur.

G

Capita.

Oculi.

Pedes cum Tibijs.

Vbera.

DOMVS 12. DOMVS. 15. 75

Opiniones Philolophorum.

Electiones, & Proprietates.

G. Hepata. Eligitur hepar Caprarum afsatum, patientibus debilitatem uilus. Et hepar est difficilis digeſtionis, generans groſsum ſanguinem. Hepar Aſininum, quando afsatum ceditur ieiuno ſtomacho, confert patientibus Epilentiam. Et ſi hepar Caprinum afsatum covederit patiens Epilentiam, capietur ab ea: & maxime hepar Hyſcinum. Sapidius inter hepata est hepar Anſerum pinguium impinguatorum cum paſta, & laſte. Et hepar pinguium Gallinarum. Deinde hepar Porcorum impinguatorum cum ficubus.

G. Splenes. Splen non est ſapidus: eo quod continet quantitatem aliquam ſtipticitatis. Et ſanguis qui generatur ex eo, est uehementis maliciæ: quia deuclius est ad melancholiam. Sed qui est pecorum & animalium humidorum, recentium, & tenerorï, econtra. Renes uero ſunt calidi, & difficilis digeſtionis, & mali nutrimenti: eo quod aliquid de qualitate urinæ pater in eis: ſtringentes naturam. Et præparari debent cum muri & aceto: ut ſint facilis digeſtionis, & uelocis deſenſionis.

G. Vifcera, & Intestina. Odiuntur, quia neruſa ſunt, & difficultis digeſtionis: & licet bene eorum fuerint, ſanguis tamen generatus ex eis. est modicus ualde. Et etiam uafa ſunt ſuperfluitatum, quas natura expellit, & ſunt remota a corde, & non ſunt in motu continuo, nec aliquid ex eis reſoluitur. Et ſi quis ea comedere uolerit, faciat ipſa elixari prius: deinde præparari & decoqui cum aceto, & ſpeciebus, ad hoc ut ſint digeſtionis facilioris.

G. Adeps, et Pinguedo. Adeps est minoris caliditatis & humiditatis Pinguedine: & propter ea poſt liquefactionem ipſorum ciborum, coagulatur adeps: & hoc hebetat ſtomachum. Pinguedo uero uertitur in choleram. Et diuerſatur ſecundum diuerſitatem animalium quorum est. Adeps igitur Vaccarum est ſiccior. Et ſecundum ætates etiam. quia iuuenum est humidiore adeps. ſecundum recentiam, & uetuſtatem: & ſexum maſculi, ſeu ſexinæ. Sunt tamen hæc utilia ad præparationem carnium. Quando uero ſolæ comeduntur: generant ſlegma, & opilationes, & corrumpunt cibum: & maxime dulcem.

Ie. Alæ & Collum. Eliguntur Alæ: conualeſcentibus, propter debilitatem caliditatis ipſarum: & quia ſunt uelocioris digeſtionis inter membra auium, & paucarum ſuperfluitatum, & nutrimenti pauci, propter motum ipſarum. Et laudabiliores ex eis ſunt Alæ paruarum auium impinguatarum. Et ſimiliter ſe habent Colla. Et quæ ſunt ex auibus procedentibus in ætate, tam Colla, quam Alæ ipſarum ſunt tardæ digeſtionis, & malæ, nec aliquid boni exiſtit in eis.

G. Coria, & Cutes. Auium ſunt laudabiliores cibi inter omnia Coria aliorum animalium, & ſunt ſubtiliora, & uelocioris digeſtionis in proportione aliorum animalium. Et in comparatione auium, membra ipſarum ſunt meliora & deteriora ſecundum modos auium quarum ſunt membra: & ſecundum genus ipſarum, groſsiciem, ætatem, paſcua, loca, tempora, & ſecundum alios modos, quos de auibus diximus. Et ſcias, quod natura non ſtatuit Coria animalibus, ut digerantur, ſeu non digerantur, ſed ſtatuit ea ad expellendum ſuperfluitates, & ad deſenſionem corporis, & ad ſentiendum.

G. Giferri, ſeu Ventres. Sunt groſſi. Et meliores ex eis ſunt Giferri Anſerum pinguium: deinde Gallinarum pinguium. Et hepata auium calida ſunt & humida, ſaporofa. Et ſanguis generatus ex eis laudabilis. Et ſaporofiora inter hepata auium. ſunt hepata Anſerum pinguium: deinde hepata Gallinarum iuenum pinguium: maxime quando nutriuntur ex fruſtibus maturis & dulcibus.

G 2

Hepata, Splenes, Vifcera, & Intestina. Adeps, et Pinguedo. Alæ, & Colla. Coria, & Cutes. Ventres.