Prologus ad Lectorem.

E aliqua imaginatione nimis magni laboris difficultatifsque abfterrearis, Benevole Lector, ad Architecturæ Symmetriam attingendam, cogitando, (ut multi putant) quod hodie in die multo fubtiliora opera fecundum artem in uſu ſint, quam olim eſſe ſolebant, ea que de cauſa animum deſpondeas, deſerens id, quod alioquin facilè foret aduſpici animi que heſitatione derelinquens ſtudium, à quo id omne pendet. ut autem à tali opinione libereris, vide, quod non ſercerit ſolers illa antiquitas ſicut legimus in Diodoro & in aliis plerifque veteribus Babiloniae: illi namque pomaria habebant & hortos, tam elevata à terra, quod nullam Civitati lucem adimerent, neque hoc tantum, ſed integra quidem Civitas, quam Bufiris fabricandam curaverat, in circuitu habebat 150. ſtadia, erant que in ea 150. ſtabula, & in eorum unoquoque 200. e- quorum locus, præterea 150 portæ, ſpiffiudo muti erat 24. pedum, pulchris admirabilufque ornamentis, ut Plinius teſtatur. Item ipſemet Plinius ſcribit de Amaſi ſepulero, juxta quod tres Pyramides 88 annorum triumque menſium ſpatio exſtruſtæ ſuere, ad cujus primæ fabricam fuerunt 260000 viri, qui 20 annorum ſpacio eam abſolverunt, lata erat inferius in quovis ejus quadrato 883 pedes, & in ſummitate ejus 15 ſecunda lata erat 737 pedes: tertia minor erat (ait ille) ſed aliis multo exquifitior, ejus latitudo erat 363 pedum hæc tam affabre exſtruſtæ erat, quod lapidum ſuorum connexiones, nequaquam depræhenſibiles eſſent. Idem Plinius cap. 13. refert de Laberinthis, quorum primus & admirabilior in Ægypto erat, cujus exemplo Dedalus alterum in Candia fabricare fecit, nullo modo tamen huic comparabilis, nam in illo non ſolùm innumerabiles erant ſemite, hominu ſeduſtiones, ſed multæ etiam portæ, oſtiaque, quæ unum- quodque ſingulatim Laberinthus unus erant. Tertius in Lemnos factus ſuit; quartus in Italia, ſed hujus Cretenſis Italique (ait ille) nullum amplius extat veſtigium. Item intra Græcorum opera in Halicarnaffo erat Maufolus, ex ſeſtem miraculis unum, Plinius teſtatur hunc habuiffe 36 Colomnas, ſed Cefarianus dicit ſe à quodam Græco ignographiam ejus habuiffe, quæ ſi- gurata erat portu ſemicirculari, à quo videbatur magnum illud ſupendiumque Pallatium Regis Maufoli, ſupra ſe habens coloſſum, qui vocabatur Acrolithon, &c. Item in Afia erat magnu illud celiberrimumque templum Epheſinæ Dianæ Actor. cap. 19. quod annorum 220 ſpa- cio (à tota Afia) abſolutum ſuit, exſtruſtum erat à laudatiffimo Architecto Cteſiphonte, ſed Vitridius dicit illud à Gneſio filioq; ſuo Metagine inchoatum, abſolutumq; a Demetrio ſuiffe.

Hoc Templum longum erat 425 pedes latumque 220. ejus columnæ erant 127 numero, unaque que colomna a ſingulari quodam Rege dedicata, harum triginta ſex ſculptæ erant, ut Romæ ſuere colomnae Antonij, Adriani, & Trajani. Sed una earum erat Scopæ Architecti, excellens ſupra alias omnes colomas. Si omnium ſummatim recen ſerē, perpulchra illa ædifica Troyæ, Templi Sophiæ, Mefchitarumque, Pantheonis Romani, Obeliforum, Pyramidum, Sepulturarū, &c. vita mihi deficeret. Adnimadverte adhuc hodie Civitates illas Afiae, ut ſunt Cambali, Cathay, Singui, quæ ambitu continet ſexaginta miliaria, ut M. Paulus teſtatur. Et Civitas Quinfay habens in circuitu centum miliaria, in qua ſunt duodecim mille pontes lapidei. Item Temixtatius ejusque Pallatia & Templæ, ut Ferd. Cortefius refert. Hæc & olim elapſa (à veteribus noſtris fabricata & exſtruſtæ) bene conſiderata, non videtur mihi, aliquid in mundo eſſe, quod nobis delectamenta ſtudiorum adimere, rapere, aut denique extorquere poffit. Hoc hîc memorare volui, ad ſuſcitandos ſpiritus illos ſomnificos verſus ſtudia, nam ſi voluerimus cōtempласт & conſiderare inexplicabilia illa Architectura miracula, cujus monumentis univerſus undique mundus repletus eſt, unanimiter conſiteamur oportet, quod tale quicquam conari, abſoluereq; non ſuit auſus inertium crapulorum, ſed ſagaciflimorum, gnavorumque Architeſtorum, qui indefatigali ſtudiorum ferie hanc ſtructuræ artem adepti ſunt. Hicſe volo huc opus diſcretioni veſtrae commendare, ſperans hunc noſtrum pretioſum laborem a multis grespectum iri. In illo enim ſpectanda ſunt quinque columniarum ordines & ornamenta dùm Architecturæ Symmetriam, videlicet Tufcanæ, Doricæ, Ionicæ, Corinthiæ, & Comœ. Item infuper diverſa etiam pulchra magnificaq; ædifica Architecturæ, perſpectivè p[er]inventa & figurata ſunt, à celeberrimo illo IOHANNE VREDEMANNO ETERNITATIS 40 annorum ſpacio, in hac arte tam gnавiter navavit, ut æternum nomen obunuſquifque ſummopere ambire deberet, tam honoris, quam emolumenti tia, quæ exinde nobis affluunt. Vale, Hagæ-Comitis 30. Auguſt

Quid Architectura fit, &
de Instručione Architeci.

Rehitectura eſt ſtructuræ, aut (ut ait Cæſarianus,) Architeci
ars, multifariis ſcientiis & doctrinis exornata, cujus judicio, norma & re-
gula ferè omnia alia opera aliis artificiis elaborata, probantur. Oritur au-
tem ex præcita & theorica ſive Fabricatura & ratiocinativa. Fabrilis ars
acquiritur continuo exercitationis uſu qui manibus perficitur, cum ali-
quid ex aliqua materia fit, qualifcunque ea fit. Ratiocinatio eſt fagacitas
adepta per poſitionem rerum ædificatarum reddens rationes de proprie-
tatibus eorum. Inde evenit ut Architeci qui abſque doctrina laborarunt
ut artificij magiſtri evaderent, aliquod nomen obtinere non potuerint, ſimiliter videtur quod
ij, qui rationibus & literis tantummodo freti ſunt, umbram & non rei veritatem fecuti ſint,
ſed qui hæc ambo didicerunt, brevi, vt ſtrenuè armati auſtoritate (ad id quod tendebant) per-
venerunt. Idcirco doctrina ad hanc artem attingendam hecſſaria eſt, & intellectus ad percipi-
endam doctrinam, quamobrem (ut dicit Vitruvijs:) decet quod Architectus fit literatus &
ſciat graphicè delineare: Inſuper Geometriam, Opticam, & Arithmeticam: habearque noti-
tiam multarum hiftoriarum & Philofophos audierit, ut noſcat etiam Muſicam, Medicinæ ſei-
entiam, Civitatum, Regionumque leges, & Astrologiam. Cur autem hoc neceſſe fit, hæc ſunt
dicit ille rationes, ſi litteratus fuerit, poterit libris coroborare memoriam, ſi graphicus demon-
ſtrare id quod facere voluerit, Geometria docet uſum circuli, regulæ, normæ que ad ſtruendum
utiliſſima. Per Opticam & Perſpectivam ex certis regulis & reflexionibus lumen in domibus
bene aptatur. Arithmetica computantur impenſæ & meſturæ, difficiles quoq; queſtiones Sym-
metriæ inveniuntur raiionibus Geometricis, Hiftoriarum diverſarum lecura illum etiam do-
cet, quia multorum ornamentorum rationes, cum reddere oportet, veluti ſi quis faceret ima-
gines ſoſ minorum veſitarum, quas Cariatiadesvocant, ponens eas in aliquo opere pro fulci-
mento, ſuperaddens Mutiles & Coronas, hic interrogatus reſpondebit, Caria fuit olim Ci-
vitas in Peloponeſo, Perſis amica, inimica Græcis, quam ubi Græci, debellatis Perſis, op-
pugnaſſent deviciffentique, occiſſque viris, ſoſminas illinc captivas abducerent, یر permife-
runt ut ornamenta ſua ſeponerent, neque etiam veſtimenta, ut eorum triumphus tanto
pulchrior eſſet. Propterea faciebant præcipuè Architeci tales ſoſminas in vulgaribus ſtructu-
ris quatenus Carię vindicta ſemper memoratetur.

Hoc modo fecerunt & Lacedemonienſes, cum parvis copiis, magnas catervas Perſarum
deviciffent, tunc triumphantes, fabricabant Porticum aſternæ memoriæ gratia, in eo collo-
cantes figuras captivorum, barbarico amiſtu, quæ ſuſtinebant & portabant teſtum, quamob-
rem ab amicis ſuis metuebantur, & Cives aſpicientes eas, incitabantur ad defenſionem liber-
tatis, & hoc exemplo, poſt Paulſaniæ victoriam multi poſuerunt figuras Perſarum & ſuper
illas componebant Epiſtilia & Coronas, interdatis Phrygionibus exornatis ſplendidis brabeis
ſpoliorum, ut erant Carchetiſ, Patera, Torquetes, Coronæ, quæ apud Perſas vulgaria erant,
& ſub pedibus ponebant poſtea Stilobata, quibus inſcribebant titulos eorum. Tales hiftorïæ
plus ſatis inveniuntur, quas ſcire Architeſtum decet, quod ad Philosophiam attinet, hæc
reedit eum non inflatum, ſed aſſabilem, juſtum, fidum, abſque avaritia, quia ſine ſide fideli-
tateque, nullum opus poterſt decenter perfici. Per hanc diſeit omnium rerum naturas cogno-
ſcere: Multæ etenim queſtiones ſcitu neceſſarię ſunt, ut aquæduſtuum decuſus, & circum-
ductiones, camporum planitiem, nunc enim hoc, nunc alio modo ſunt expulſiones natura-
lium ſpirituum, ad quarum notitiam nemo te adjuvare poterſt, niſi is qui naturam ejusque
principia cognoſeit, ecquis legit Cteſebium, aut Archimedem, vel id quod alij de hæc re
ſeripſerunt, & poterit ea abſque Philosophia intelligere? Item Muſica, ejus enim ſunt Bali-
ſtæ & Scorpiones, Symphoniarumque inventio in Theatris, quæ nunc apud nos nullo in uſu
funt, horum loco ſunt hodierno die campanarum ſuſiones, organorum fabricæ, ſingularia
per ſe artificia. Et per Medicinam diſcere inclinationes Cœlorum Græcè Climata, de faluta-
ri vel pellſifera regione aëris, aquarumque etiam uſu, ad dijudicationem habitationis congrue.
Item oportet etiam ut cognoſcat jura numia palia circa hæreditatum diviſiones luminum &
aquæduſtuum partitiones, ni abſque diſeretione opus ſuum perficiens, herum magnis detri-
mentis afficiat. Ex Aftronomia cognoſcuntur Oriens, Occidens, Meridies & Septentrio,
rationes Cœlorum Æquinoctia & Solſtitia, Stellarumque curſus, qui horum notitiam non
haber, nullo modo rationes Horologiorum, umbraculorum, Schiateræ, & Gnomonis intelli-
gere poterſt uti ea aliquando in aliquibus ædifiſciis in ufum veniunt. Propterea nec ſagax Ar-
chiteſtus ſemetipſo perſuadebit, ſe perſectum eſſe. Redientes igitur ad noſtram Architecſuræ
materiam, que diſtinguitur diſpoſitione & constitutione, Eurithmia & congruitate, Symme-
tria, decore, vel ornamento & ex diſtributione ſpecierum que in diſpoſitione ſunt Græcè
dicte.

B

tæ Ideæ, funt hæ tres Ichnographia, Orthographia & Scenographia. Ichnographia eft ufus
suli & normæ in planitie & fundamento Ædificiorum. Orthographia eft afpeſtus à fron-
crectus, per Ichnographiam ad figuram futuri operis, fatis congrue ſictus. Scenographia ve-
rit. lineis fuis ſuper Centrum à fronte vel à latere. Eurithmia eft breviter, quando omnes par-
es operis pariter conveniunt, veluti quando altindo latitudini. latiudo longitudini propor-
tione vel Symmetria convenit. Symmetria eft conveniens proportion omnium partium ope-
ris, cum quaëlibet pars figuræ totius operis certam ſuam habet menfuram, ut in corpore hu-
mano ex cubito, pede, palma, & digito, quædam Symmetria conſtat, ſie & eſt in operis perfe-
tionæ, ſic invenimus in ædibus ſacris, quod ex ſpiffitudine columnarum reliquæ proportionio-
nes depræhenduntur decor eſt ornamentum, quod fit ſlatu, conſuerudine & naturâ. Statu,
quando Iuppiter, Sol & Luna, in Hipetros, hoc eſt deſuper apertæ ſubtus cæruleum cœlum
ponuntur, tunc enim ſplendor eorumque potentia propalam funt: Sed Mars, Minerva, &
Hercules erunt Dorica, quia virtutes eorum fine delicius magnificas habebunt Ædes: Venus,
Flora, Proſerpina, ſontjum, ſylvarumque Nimphæ Corinthiacas habebunt Ædes, propter ea-
rum mollitiem & voluptatem: Iuno & Diana plerçque aliæ iis ſimiles habebunt Ædem Ioni-
cam, quæ medioeris eſt, intra gravitatem Doricam, molliciemque Corinthiacam. Confue-
tus decor eſt, ut magnis ædibus, adſint & magnæ portæ, pulchri portici intus & ex tra orna-
mentis fuis infimul convenientes. Quod ad aëris captum attinet, cubica, bibliothecçue
fiunt Orientem verſus, Balneæ, Hybernacula, ad Occidentem: Cellaria, ſeribendi loca ubi
continua luce indigemus ad Septentrionem, fed hoc magis fit ſecundum loci quam optionis
comm oditatem, diſtributione utimur, quando non querimus id, quod abſq; magnis impenſis
adipiſci non poteſt: quia ubique non adſunt Marmor, Abies, Cypreſſus & ſimilia. Item
etiam ſecundum conditionem aut dignitatem fabricantis, quia Ruſtici, Civis, Mercatoris, &
Nobilis domus, non decet ut ſint ſinſimiles. Item Architecٹura diviſa eſt in tres partes, qua-
rum una eſt ædificatio, quæ eſt duplex, ut propria attamen communis, & funt murorum, tur-
ium, portarum, &c. alia Templorum & ſacrarum Ædium, aliquæ ædificationes ſunt propter
commoditatem, ut portuum, mercatuum, porticorum, Æſtivorum & platearum, &c. oportet
praſerea locorum falubrium rationem habere, ad evirandum malum aërem, ad etiam con-
gruè ponendum muros & turres, eoſque ſemovere à plateis, ut inquantum fieri poteſt, illos
à pravis ventis liberemus. Et ut Architectus ſeipſum tanto magis exploret, hie exemplum
maximi quondam Architecti, Dimocratis dicti, recenſebo, qui plus æquo ſe ſuæ ſagacitati
& ſeientiæ confidens, apud Alexandrum Magnum venit, cùm is ſibi Aſiam ſubjiciebat, non
nifi poff magnas moleſtias ad ejus colloquium admiffus. Hic erat vir proceræ ſtaturæ, pul-
cher facie, eloquio & virtute excellens, fed ſefe nimis fidens his fuis naturalibus donis, dere-
linquens vestimenta ſua in diversorio, unxerat corpus ſuo oleo valdè redolenti, impoſuerat-
que capiti lauream coronam, humero finiftro Leonis corium & dexteræ inerat clava, plus
minüsve quam ut Hercules depingitur, & ſic ibat ille magnificenter gradiens verſus regiam
ſedem, unuſquifque mirabatur (ut etiam Rex ipſe) qui talem figuram videbat, interrogatus

quis effet, respondit Regi: ego ſum Dimocrates ille magnus ex Macedonia Architectus, tibi
adferens imaginem vel figuram ad gloriam tuam, videlicet montem Athon figuravi ego ho-
minis inſtar, qui in manu finiftra tenebit Civitatem magnam, in dextera Patetam, quæ re-
cipiens omnes totius montis aquas, ex ea in Mari præcipitabuntur. Alexander novitate hae
valde gavifus, Interrogavit, an circa illum agri tot vineæque eſſent, ad nutriendum ſupradictæ
Civitatis populum, fed audiens quod non, evanuit conatus, nihilominus non fuit dereli-
ctus Dimocrates, fed ædificavit in ægypto Civitatem nominatam regis nomine Alexandriam:
exinde confiderare poſſumus, quod tunc temporis Architecti eſſent, quod non ſolùm ſiebant
ſchulpere Capitella, Zophores, Coronas, &c. Sed tantus inerat huic animus ut auferet &
montem Athos arripere, ſperans ex tam immani Monte ſlatuam facere, quam ſi perfecifet,
excelluiffet illa proſeſt ò omnia miracula ſepulturarum ſculptilium & Architecturarum quin-
imò ſepulchrum Amaſi ad perpetuam memoriam poſtum, Mauſoleum; ipſum ſupearaſſet,
ficut ipſe Alexander omnes præcellebat Principes. Hanc brevem relationem ad propriam
fuam inſtitutionem arripiat Architectus, ut ad noſtri libri doctrinam attingere poſſit.

Sequitur descriptio de ordinatione

ornamentifque THVSCANÆ.

Vod ad Thuſcanam attinet, & communiter in uſu prima eſt, quamvis teſtimoniis multorum veterum ſcriptorum Architecſura, Columna Dorica ante omnes alias fuerit, quâ primitus uſi ſunt, ſed cum hæc inſima & ſic prima in opere facta eſt. Hanc etiam primum ante alias explicabo, & tam ſuccinſtè quam diludè mihi poſſibile fuerit ejus propriates recenſebo.

Thuſcana igitur nonnunquam in ſex, aliquando in ſeptem partes ſuæ altitndinis cum Baſo & Capitello ponitur, quævis pars ſumitur ex magnitudine ſpiftitudinis columnæ ab infra ſed cum ſex partes magis in uſu ſint, ſic etiam figuram ejus hic formam, & hoc pro comuni regula, ſicut illud experientia fatis affirmate poſſum, Nihilominus ſecundum operis exigentiam, poterit Architectus talem columnam accommodare, ponens illam in ſeptem aut finens in ſex partes. Quod ad polituram ejus attinet à Baſe motum ſumens, fit altitudo dictæ Baſis, ut medietas ſpiftitudinis Columnæ & hæc bifariam diviſa, una pars pro Plintho, altera dividitur trifariam, quarum duæ habebunt Thorum, tertia pars Cinctam: ad Baſis projeſturam faciendam, duces circulum tam latum, quam columna tua inferius eſt, hie in hac figura tibi deſignata extra dictum circulum, quadrangulus formatus eſt, & extra quatuor angulos dicti quadrangulo, duſtus eſt & alter adhuc circulus, tangens quatuor angulos ſupradieti quadranguli, & hæc eſt projectura ejus. Et quamvis alia Bafe habenant Plinthos ſuos quadratos, attamen (fecundum Vitruvij doctrinam) erit hic rotundus, ſic enim plus in uſu ſunt. Quod ad Columnam, fit ea quarta parte gracilior ſuperius quam inferius ex quovis latere Columnæ octava parte, & hoc tali modo, Truncus aut corpus Columnæ ſecundum altitudinem dividitur in tres partes æquales, tertia inferior pars, reßa ſurſum ibit, tunc ducito ſuper eam ſemicirculum, & ſive duas lineas perpendiculariter venire à ſummitate Columnæ uſque ad prædiétum ſemicirculum, ſupra quæ hie formatae ſunt quatuor lineæ paralellæ, perpendiculariter aut reßa ſurſum duſtæ, ſecundú figurationem tuarum duarum ſuperiorum partium (quas etiam in tot equales partes formare potes quot vis) ex iis valde commodè Columna duci poreſt, abſque marginibus omnino, & hunc modum oportet ſequi in omnibus aliis Columnis, ſicut hæc figura oftendit, Quod ad Capitellum, illud fit ſecundum altitudinem Bafis, dividiturque in tres æquales partes, ex una parte fit Abachus, altera quadrifariam dividitur, ex iis tres partes ſunt pro Echino, quarta pro Annulo aut Cincta: hanc partitionem tibi etiam demonſtrat figura, reliquam tertiam partem habebit Phrifa, ſuper hane ponuntur Architrabes, & Phrife, Coroniffe: Architrabes ſiunt ſimili cum Capitello altitudine, & Tenia

debet habere ſextam partis Architrabris, Phrifa erit ejusdem altitudinis ut Architrabis cum Tenæ, habebitque Coronamentum etiam ſupradietam illam altitudinem, dividiturque in quatuor partes æquales, una illarum habet Cimationem, duæ Coronam & reliqua Cimationem ſupra. Projectura debet fieri ut altitudo totius Capitelli, potius magis quam minus, & ſub Columna ſiunt communiter Canaliculæ, ſive magnæ ſive parvæ ſecundum operis exigentiam, & cum lapides id ferre poſſunt, poteſt projectura benè extra quadratum fieri, convenit ea tunc deambulationi & eſt aptior ad decutiendam aquam. Quod ad Stilobathum aut Pedestalem attinet, videtur, quod olim in hac Colomna, non utebantur illo, certa regula aliqua, cum patci ejus mentionem faciant, & in antiquis diversimodò his operati ſunt. In hoc verò ſequens institutionem S. Serli, facies corpus exaſte quadratum abſque Baſe aut Sima, quæ unaquæque quartam partem huius quadrato corporis habere debent, taliter quod Pedestalis aut Columnæ pes habebit ſex partes æquales in altitudine & quatuor in latitudine, ſic enim dividitur Columna in ſex partes, ſimiliter & Stilobathus, Sima & Plinthus non ſculpuntur, quia decet ut omnia ſe mutuò ſequantur. Et ſic hie breviter enarratum eſt, quod dicendum habui, ſecundú institutionem Vitruvij, Caſariani, & Sebaſtiani Serli ſuper Columna Thuſcana, uti & prima tibi demonſtrabit figura, & alia ex am ſubſequentes ad tui corroborationem.

C

Sequitur descriptio de ordinatione
ornamentifque DORICÆ.

Rimò ad Bafim veniens, funt de ea & diversæ opiniones, nam antiquitus sæpe hæc Columna absque Bafi usitata fuit, sic ut aliqui putant hanc nullam Bafim, aut faltem nullam ejus certam regulam habuiffe: Sed Vitruvius lo quitur lib, 3. de Bafi atticurga, quam ego pro Dorica teneo, & hanc etiam laudatiffimus ille Architectus Bramantus observavit, & in opere poftuit hæc Columna, & cùm hie ferè omnes anteiverit Architectos, alium non queremus, veritatis imitandæ gratia. Hunc igitur imitantes faciemus Bafim altam ut medietatem (spiffitudinis Columnæ inferius hujus altitudinis habebit Plinthus tertiam partem, reliquæ duæ partes in quatuor divifæ, habebit earum unam Thorus ſuperior, aliaæ tres partes in duas divifæ, erit una earum pro Thoro inferiori, alia pro Schotia vel Trochillide: Annulus aut Cinæa ſupra & infra Schotiam debet unumquodque earum ſeptimam partem habere, quemadmodum in figibus videndum eft. Item hæc Columna dividitur à Vitruvio in Modulos, (spiffitudo nempe Columnæ inferior in duos, totalis altitudo cum Bafi & Capitello in quatuordecim Modulos, ita ut truncus Columnæ continue duodecim Modulos, Bafis & Capitellum ſingula unum, ſimul quatuordecim Modulis, & hoc totum pro regula communi hujus Columnæ. Altiudo Capitelli dividitur trifariam, una pars erit pro Hipotrachelio aut Phrifa, ubi etiam Columna ſexta parte gracilior eſſe debet, quam infra. Item ſecunda pars pro Echino, quæ etiam trifariam dividitur, quarum duæ partes relinquuntur Echino & tertia Annulo, ultima tertia pars dividitur etiam tripliciter, una pars pro Cumatione, alias duas fibi retinet Plinthus. Pro[J]ectura aut Corona erit ut altitudo Abaci, ſic enim erit illa aspectu gratam & ſcithc construſtam. Vitruvius non tam prominulam eam facit, ſed mea ſententia, minorem id habet gratiam, net etiam antiqui ſuum ſecuti funt modum, aut faltem pauci, ſed perpendere oportet ſecundum quod opera aut elevata aut depreſſa funt. Idcirco vult Vitruvius Architectum Mathematicâ ſcientiâ inſtitutum eſſe. Præterea ſupra prædictum Capitellum ponuntur Epiftilia aut Architrabes, cujus altitudo debet eſſe unius Moduli, & hie debet in ſeptem partes dividi, una earum erit Tenia, Subtenia & Guttæ erunt ſimul ſexta pars unius Modullo, Guttç erant ſex numero, pendentes ſub Triglpho, cujus altitudo erit ſeſqui Moduli, ejus latitudo unius Moduli, quæ in duodecim diviſa, relinquitur à ſingulo latere pars, ad dimidium Canaliculæ ex reliquis decem, debet ſex Triglphorum plano dari, & quatuor Canaliculis in medio Triglphi diſtabunt ab invicem ſeſqui Modulum, quod interſtituum Vitruvius Methopa vocat, in illo ſcalpuntur vulgariter capita Boum mortuorum & alternatim patinæ rotundæ ornatus gratia, cujus ratio hæc eſt, quod gen-

tes olim ſacriſcantes animalia ſua utebantur patinis, aut poteſt etiam Methopa vacua relinqui, ſupra Capitellum Triglphi ponitur corona cum duabus Cimationibus, una ſupra Coronam, altera ſubtus, alte dimidium Moduli, quæ dividuntur in quinque partes, quarum tres fibi retinet Corona & quævis Cimatio unam, ſupra Coronam ponitur Schima, altitudinis dimidij Moduli, cum oſtava parte & hoc pro Tenia: Pro[J]ectura aut Coronæ exſtantia, habebit duas tertias partes unius Moduli, inferius contra pro[J]ecturam ponuntur ordinatim Guttç, ſex ab invicem & latç tres, & intra (patium Guttarum ſcalpuntur aliquando fulmina aut locus relinquitur vacuus. Pro[J]ectura Schimç debet eſſe ut altitudo eſt. Item ſi volumus ſtriare Columnam aut cum Canalibus facere, oportet ut ille ſint viginti numero, ex heſtrie ſunt ex uno quadrato, quod latitudinis ſtriarum eſt, in cujus centrum circulus poſitus veniens ab uno angulo ad alterum, retinet quartam partem unius rotundi circuli, & hoc modo utimur iis in Dorica, ſicuti in hujus figura videre licet. Ad faciendum nunc ſubter hanc Columnam, Stilobathum aut Pedeſtale, cum ejus nullam peculiarem notitiam det Vitruvius, recenſebo id, quod Cæſarianus de illo ſcribIt, qui (meo judicio) potiorem hujus rationem reddit, ſeſe que jaſtat hujus gratia) antíquos ſe perveſtigaffe, Pedeſtale ſit, à fundo principians, ubi illud debet eſſe latum (ait Vitruvius) ut (spiffitudo duarum columnar[ur] & altum (dicit Cæſarinus) ut (spiffitudo trium, inferior latitudo in oſto partes diviſa, ex ſex intimis ejus partibus exſtruitur Stilobathum aut Pedeſtale, duæ partes reliquæ relinquuntur Pro[J]ecturæ, unam earum oſto partium in altitudine habet Plinthus, ſimiliter & Bafis unam, & cùm erit Dorica, erit etiam & ſuperior Cimatio eſdem altitudinis & (spiffitudinis, cum Coronaliſi, inſculpta Triglphis & Methopa, ut etiam Tenia & Guttis: Hoc Pedeſtale valde ſcite ordinatum eſt ſecundum Symmetriam, nihilominus haud ab re judicavi aliud adhud hie recenſere, & figuratum præponere Sebaſtiani Serli, qui etiam ſecundum Symmetriam bonam adducit rationem, initium ſumens à Plintho, erit Bafis columnæ Pedeſtali ſimilis & perpendiculariter veniens (ait ille) & planities Pedeſtalis corporis altitudinis, primò ponetur quadrangulariter, & circulus in uno ex inſimis angulis poſitus, hie notatus a, uſque ad angulum b. & exinde ad angulum c. ductus corporis altitudinem conſtituet, quæ in quinque partes dividetur, talium partium unam addemus adhuc pro Cimatione cum dependentiis suis, & alia pars dabitur Bafi, tunc erit Stilobathum aut Pedeſtale, ex ſeptem partibus, ſicut & Columna eſt. Et hoc tibi dilucidè in hac figura demonſtratur, & hoc quam breviuſculè habes, quod dicendum habui ſuper hæc Columna Dorica.

E

Sequitur descriptio de ordinatione
& ornatu IONICÆ.

4

Vemadmodum Columna Dorica fumitur à forma Viri, fic & hæc Ionica fit fecundum exemplar Mulieris, nam ficut illa habet pedem minorem, fic & fecerunt etiam Diametrum hujus columnæ graciliorem & tenuiorem: Hæc columna Ionica communiter fit ex oculo partibus altitudinis fecundum spiffitudinem fuam ab infra, cum Bafis & Capitello, Vitruvius dicit ex oculo partibus & dimidia fit etiam illa ex novem & pluribus, &c. fecundum quod Architectus difpositando id conducibile judecitat: Sed ego pro communi regula dico, quod Bafis fit fecundum dimidium spiffitudinis columnæ, & quod Plinthus debet hujus habere tertiam partem, reliquium in septem partes divifum, dabuntur ex iis tres Thoro, & aliam quatuor manent pro Schotia aut Trochillo, cum Aftralago, Aftralagi erunt oſtava pars Trochilli, margines aut ligacula quarta pars Trochilli, ambæ Scotiae ſunt unius altitudinis, Projeçura erit à quovis latere oſtava & ſextadecima pars, fic erit & Plinthus quarta & oſtava parte à latere major quam spiffitudine columnæ ab infra, Cinçta aut lumbus ſubtus Thorum (à Vitruvio Supercilium dicta) cum illa à magnitudine & spiffitudine Thori deprimitur, bonum videtur mihi, eam medietate latiorem facere, quam aliam nam cum columnæ Bafis ſub viſum cadit, oportet ut Cinçte, quæ alioquin æquales ſubtus exſiunt, majores ſiant, & cum Bafis ſupra viſum flat, ſuper Stilobatha aut aliter oporteat facere inferiores Cinçtas latiores, fic enim oportet in occufum, pulchri viſus ire. Inſuper cum propter magnitudinę hujus Thori, diversi ſint ſpiritus curiosiores, quibus hæc Bafis nò fatis arrideat, idcirco & aliam hic ex Sebaftiano Serlio appofui, uti jn hæc figura videre potes & hoc ſequenti modo: Plinthus, ut ſupra diximus, factus, reliquum que in tres partes divifum, habebit unam earum Thorus, aliaæ in ſex diviſæ, dabitur una earum uno Aftralago cum Cinçta aut jumbo ſuo, ſed Cinçta habebit tantummodo dimidium latitudinis Aftralagi, Cinçta ſubtus Thorum fit tam lata ut Aftralagus & reliquum habeat Schotia, alia tertia pars ſimiliter in ſex partes divifa, una pro Aftralago, dimidia pars ad Cinçtam, ſonſimiliter etiam ſupra Plinthum recubans. & quatuor alieæ partes pro Schotia, præterea fit & Capitellum altum fecundum tertiam partem columnæ ab infra, & anterius Abaci fit latum à spiffitudine unius Columnæ cum adhuc decima oſtava alia parte, que ſimul ſunt decem & novem partes, ſeſqui parte interius ducetur linea Catheta, ſupra longitudinem novem partium & dimidiæ pendens ultra medietatem Capitelli, Abacus erit altus ſeſquipars, cujus anguli verſus ſiniftram aut dextram duci, idem eſt, ambo antiqua ſunt, reliquas oculo partes quæ ſub Abacum pendent, debent habere Voluta, ab Abaco inferius uſque ad infimum oculi ſunt quinque partes, quarum unam retinet oculus, & hæc pars dividitur in ſex æquales partes & circinus poſitus ſupra Num. 1. tangens Abacum & fic inferius duces uſque ad lineam Catheta, pone tunc circinum ſupra Numerum fecundum, & volve eam ſuperius verſus lineam Cathetam, tunc circinus iterum poſitus ſupra Num. 3. volve eum inferius uſque ad ſupradictam lineam, & pone circinum ſupra Num. 4.

tunc iterum volvens verſus Cathetam, illic teneas circinum fecerens ejus unum pedem ſupra Num. 5. & revolvens fac ſimiliter ſupra Num. 6. fic clauditur oculus, in quo potest ſculpi flosculus aut Rofa. Item à Capitello vel ab oculo inferius erunt tres partes, à quibus columna fuerit, ad Capitelli ornatum. Item ſi Columna fuerit alta 12 vel 15 pedes, fiet altitudem Epiftilij ex altitudine ſpiffitudinis columnæ infra, ſtriet columnæ quæ Canales vocatur, erunt numero 24 una earum dividetur in quinque partes, ex quibus quatuor fumuntur pro Canaliculis, quin ta pro Cinçta quæ Strix dicitur, & fic ducitur ab uno margine loci cinçtæ uſque ad alium reçta linea, cujus medium erit centrum concavitatis, & ſi aliquando volumus exſtruere Columnam apparentem groſſiorem, quam illa eſt, ſiunt tunc Striæ 28 numero. Item Abacus à latere tam latus eſt ut ante, Præterea fiet Epiftilium aut Architrabs altum ut ſpiffiudo Columnæ ab infra, ſi tamen Columna fuerit 12 vel 15 pedes alta, ut dictum eſt. Sed ſi colomna eſset 15 uſque ad viginti pedes habebit tunc Architrabs tredecimam partem, & ſi fuerit illa 20 vel 25 pedum altitudinis dividetur tunc colomna in duodecim partes cum dimidia, & unam haru habebit Architrabs, & ſi columna fuerit 25 aut 30 pedum altitudinis, erit tunc duodecima pars pro Architrabe, & ſi altior columna fuerit, debet hoc Architrabs etiam ſequi. Hec Architrabs dividetur in septem partes, unam earum habebit Cimatio, ſimiliter & Projeçtura, ſex partes in duodecim diviſæ, tres harum habebit prima aut inferior Fafcia, quatuor fecunda, quinque tertia Fafcia, latitudo Architrabis infra erit æqualis & perpendicularis cum ſpiffitudine columnæ ſupra, & ſpiffitudo Architrabis ſupra, erit ſimilis Projeçturæ aut exſtantia ut Columna inferius eſt. Zo phora aut Phrifis, ſi aliquid in ea ſcalpatur fiet quarta parte altior Architrabe, ſed ſi vacua demittatur, fiet illa tunc quarta pars minor: ſupra Phrifam ponitur ejus Cimatio, quæ debet habere ſeſtimam partem Phrifæ, & Projeçtura etiam tantum, ſupra Cimationem ponitur Denticulus, in altitudine ut fecunda Fafcia & Projeçtura ut altirudo, latitudo Denticulorum fit ut medietas altitudinis ſua, Concavitas inter dentes debet eſſe tertia parte gracilior, Cimatio habet ſextam partem Denticuli: Corona cum Cimatione ſua eſt etiam ejusdem cum media Fafcia, altitudinis, Projeçtura coronæ cum Denticulo teneat tantum, ut altitudo Phrifæ eſt cum Cimatione, Schima fit oſtava parte altior quam media Fafcia, & Cinçta ejus habeat ſextam partem, Projeçtura ut altitudo, & fic ſiunt omnes Echphoræ aut anguli, præter Coronas (ait Vitruvius) qui ſemper hoc modo ſcitur conſtrucla erunt. Item ſi hanc columnam ponere voluerimus ſuper Pedeſtali aut Stilobatho ad elevationem, tunc erit latitudo corporis perpendicularis cum plintho Bafis columnæ, altitudo habebit ſeſquiquadratum & addetur adhuc ſexta pars Bafis, & ſimiliter una coronæ & fic pedeſtale altum erit oculo partes, ſimiliter & columna. Item propterea quod opera antiquorum à doſtrina Vitruvij aliquando differunt, compoſui ego hie in hæc figura Ionica alium quæque modum ex Sebaſtiano Serlio, attinens ad Architrabes, Phrifas & coronices, quem artis hujus Amator ſacilitè compræhendere poterit, hifce ad Corinthias accedimus.

I

Deſcriptio de diſpoſitione &
exornatione CORINTHIÆ.

Rimitus, de hoc Capitello Corinthiæ, ſcribit Vitruvius illud factum ſuiffe, cauſa cujusdam Virginis Corinthiæ Civis Filiae, cujus mortua ſepulchro, Nuttix ejus, coacervata pocilla & vaſcula ejus, teſta impoſuerat (videtur quod hoc tunc moris erat) tegula hoc totum coope-riens, evenit ut inter illa & radix Acanthi foret, quæ Verno tempore fo-lia porrigens, ita ea circumcreverunt, ut velut coaſte volutas ibidem fecen-rint, cumque tunc famoſſimus ille Architeſtus Calimachus ( artis ſuæ gratiā ab Athenienibus Catatecnos vocatus) hic præter hoc monumen-tum iret, v ideretque & foliola & ſurculos taliter circa teſtam illam ſuccreta, novitate rei inducſus poſuit ille in opere Simmetriam hujus Capitelli, & ſic retinuit hoc nomen hæc co-lumna uſque ad hodiernum adhuc diem, ſic columna Dorica ſuum nomen tenet à Doro, qui eam primù (ut Vitruvius ſcribit) ad opus ordinavit, in Argos Civitatem ſedificans, & in ea Tem-plum, ubi ille talem columnam Doricam fecit, & ſucceſcores à Doro vocaverunt eam columnã Doricam uſque ad hunc diem. Veniens iterum ad Corinthiam, antequam ad Capitellum ve-niam recenſebo quem ordinem Bafis habeat ſecundum antiquorum ſuum, nam Vitruvius hoc capitellum potius imponit columnæ Ionicæ, illud ibidem relin quens. Sed veteres Romani (in his & multis aliis magnam voluptatem capientes) exornabant hanc Bafim plurimis mem-bris ut videndum eſt apud Pantheon, ex pulcherrimis operibus ad hoc pertinentibus, unum quod Romæ videtur ſtans ad S. Mariam Rotundam, ubi Symmetria ejus talis eſt, columna Bafis & Capitellum conſtant novem partibus, ex quibus Capitellum altum eſt ut ſpiffitudi columnæ deorſum, Bafis ut medietas ſpiffitudinis columnæ, hæc medietas in quatuor partes æquales di-ſtributa, habet unam earum Plinthus, aliea tres in quinque diviſæ, ex iis habet Thorus ſuperior unam, Thorus inferior quarta parte groſſior eſt, quod reliquium eſt bifariam diviſum eſt una pars pro Schotia deorſum cum Aſtralago & cinčtis suis, Aſtralagus ſexta pars Schotie & quævis cinčta dimidium Aſtralagi erit, cinčtula Thori inferius habebit duas tertias partes Aſtralagi, cinčtula ſubtus ſuperiorè Thorum habet tertiam partem plus quam alter, &c. ſi hæc columna ſupra aliam conſtitueretur, tunc Ionicam illam faciemus, ſed ſupra proprium fundum conſitu-ta, ut Dorica illa fabricatur. Item hoc Capitellum in altitudine ut columna deorſum ut dictum eſt, ex illa habebit Abacus ſeptimam partem, reliquium trifariam diviſum, erituna pars pro-ſoli deorſum altera pro foliis in medio, tertia pro Cauliculis aut Volutis quæ ex infimis foliis ſuccreſcunt aut germinant, ſicut in figuris ſpecſtandum præponitur, ſubtus Abacum, ſit cinčtula ut dimidium Abaci, reliquium trifariam diſtinetum erit una Cimatio cum cinčtula, altera Plin-thus, & in medio Abaci ponitur flos, media & infima folia ſupradiſta, ſunt ſingula aut debent eſſe numeratum oſto, Abacus latus eſt ut ſpiffitudi duarum Columnarum deorſum ut Abacus ponatur in ſua forma, rediges Diametrum in unum quadratum, & extra ejus quatuor angulos Circulus rotundus ductus, facies tunc & alium quadratum circa hunc Circulum, & hoc in Diagono diviſum ſic oftendunt ſe linie longitudinalem duorum Diametrorum eſſe, ſecundù Vitruvij doſtrinam, attamen linea ſignata A. B. ſiet triangularis, & ex inferiori punctulo, cir-cino ducto, manente quartà parte ab interiore circulo ad exterior eſt quadratum, eſt forma Aba-

ci (ut tibi figura dilucide demonſtrat,) & hoc modo conſtitutus, veniet Abacus perpendicula-
ter cum Plintho Bafis Columnæ. Quod ad Architrabem, Phrifam & Cornicem attinet, harum
nullam diſpoſitionem (ut ſupra diximus) dat Vitruvius, quamvis ponat mutilos ut in omnibus
modis Cornicum fieri poſſunt, ſuper hanc igitur poſſunt poni ornamenta Ionicæ ſubjungèſ A-
ſtralagos in Architrabe, & Echinum ſubus Coronã, Architrabs exſtruſtus ut in Ionica dictum
eſt, ſiet ſub ſecunda Aſcia Aſtralagus ex oſtava parte ejufdem Aſciae, & ſub ſuperiori ſimiliter
etiam ex oſtava parte, exinde conſtituta Phrifæ cum Cimatione, & Denticulis cum Cimatione,
imponetur eis Echinus, ſimilis cum inferiori Aſcia altitudinis, ſuper hæc ponuntur Coronæ,
cimatio & Schima ut in Dorica relatum eſt. Quod ad columnam attinet de ea ſcribit S. Serlius
quod illa dividenda fit in tres æquales partes cum Bafi & Capitello, & una earum partium habet
(dicit ille) Architrabem, Phrifam & Cornicem, & talis altitudo convenit etiam cum Dorica,
hæc tertia pars in decem diſtributa, erit tres pro Architrabe, tres pro Phrifæ, & quatuor proCor-
nice, hæ quatuor dividuntur in novem, unam habet Cimatio ſupra Phrifam, duas Echinus cum
cinčtula ſua, duas Mutila cum Cimatione, alias duas Corona, & ultimæ duæ ſunt pro Sima cum
cimatione ſua, quæ ex quarta parte Sima ſit, quæ ſimul ſunt novem partes, Projecſura omnium
fit ſimilis altitudini, hæc ille de his ſcribit. Item ſecundum Vitruvij inſtitutionem ſunt Archi-
trabi Phrifæ & Cornice ex quinta parte altitudinis columnæ. Quod ad Mutilationem hujus col-
lumnæ attinet ut de aliis dictum eſt, ſit & ea ſexta parte gracilior ſupra, quam infra, Stria modo
Ionico, attamen ex tertia parte ab infimo ſuperius non ernnt ejus Canaliculæ excavate, ſed de-
bent manere reſertæ. Item Architrabes Phrifæ, Coroniceſque quæ abſque Mutilis ſunt, ex iis
Architrabs ut dimidium ſpiffitudinis columnæ, Phrifæ propter ſculpturam quartà parte altior
eſt Architrabe, & Coronice abſque Cimatione Phrifæ eſt alta ut dimidium ſpiffitudinis colum-
næ deorſum, & hoc omne hie enarratum eſt ad Architeſti inſtructionem & quæ Vitruvij in-
ſtitutions ad hoc ſufficere poſſunt, ea, mea ſententià non rejicienda ſunt, & ſi eveniret quod
hanc Columnam impone remus Stilobatho, tunc fieri corpus penpendiculare, cum Plintho
Bafis columnæ & hæc latitudo trifariam diviſa, ponentur ille quinque partes in altitudine, & hæ
quinque partes in ſeptem diviſæ, adjungetur tunc talis ſeptima pars Bafi, & una ſimiliter Corni-
ci, quæ faciunt ſimul novem partes, ſecundum ordinationem columnæ, retinens ſic valde ac-
ceptam proportionem membrorum hujus Bafis & Coronices, ſicut Sebaſtianus Serlius dicit ſe
eam commenſuraffe Romæ & alibi, ſic & ego hicaliqua fideliter in figuris tranſtuli, quæ mihi
gratiora & utiliora videbantur ad ſuum, poſui etiam in figuris hie, Capitellum Arcus triumpha-
liis, ſantis ſupra littus Anconæ, cujus ſtructura animadverſio ſuper alia, valde exquiſita ſuit,
quamvis ejus altitudo aliquantulum differat à Vitruvij doſtrina, Columnæ ejus ſunt
Canaliculis ſaſtæ modo hie demonſtrati, in tertia figura Corinthia, eſt Pedeſtalis, cum Bafi, de-
fuper ille eſt membrum ejufdem Arcus, à quo benè compræhendi poteſt, quam laudatiffimù
ſit illud opus, in ſuper eſt & Cornice ſignata B. valde congrua pro Corinthia, & eſt abſque Mo-
dulis, Bafis Pedeſtalis notata D. eſt valde concinna & uſitatur ordinariè ad Corinthiam, nihil-
ominus apud Ionicam (declarat Serlius) ſe eam etiam vidiſſe, &c. Hic ſtridim habes quod ſu-
per Corinthia conducibile duxi, dicendum eſſe.

N

Hic sequitur nunc descriptio de
exornatione & ordine COMPOSITÆ.

Ompofita significat tantum ut mixta, ea fit enim ex antedictis
fimul coadimatis & profectò talis debet effe Architectus effectu, quod ipse
calleat quæ ſepe illud præ manibus veniat, ex simplici compoſitâ aut mix-
tam facere, ut tali modo ſubveniat nudis minufq; ornatis, ſicut eſt Thufca-
na qua ruri tantummodo uti ſolebâr Quomodo autem hec columna tam
extra quam intra Civitatem Florenciæ exſtruæ quantâque ſolertiâ & in-
genio Architectorum illa exornata fuerat, demonſtrant probaſtque ad-
hue hodie plus fatis perpulchra edificia & fabricæ antedictæ Civitatis, quæ
ſagaci trutina & Doricæ, & Ionicæ, &c. valde affabre ſcireque compoſita ſunt, ita ut ad eo-
rum Architectorum perpetuam memoriam cum Plinio licet exclamare, quod illorum laus
major immortaliorque ſit, quam eorum qui talis fuis ſumptibus fieri curarunt. Immò C.
Plinius tanti hos facit, quod illos criminatus ſit, qui aliqua ſtructuræ opera ſcriptis tradidere,
silentio prætereuntes nomen Magiftri & Inventoris, admodum procul ab his, qui ſuorum ru-
dium progenitorum (qui pecuniam ſupra omnem ſcientiam coledabant) proverbium continuo
in ore volvunt revolvuntque, Nempe quod Indigatores artium, ſint Inventores pracarij vietus. Quum hi
Schytici (ni pejus addam) non videant quam multi, hodierno die, & ingenioſi & decti Viri
proſperè res ſuas agant, præter laudem immortalem, quam ſibi hac via adipiscuntur: ſi omnes
recenſere deberem, quantoq; in honore & reputatione teneantur Piectores, Iconographi, Her-
moglyphi, Aurifices, Statuarij, Effigiatores, Architeſti, Lapicidæ, Dedalicique fabricatores,
& Cementarij quantaque gratia favoreque fruantur & polleant apud Cæſaream Maſeſtatem
multosq; alios Iluſtriflimos Principes, Magnates & Dominos huc & illuc per Germaniam ſu-
periorem & inferiorem, Italiam & Galliam. Credo equidem quod papyrus mihi deficeret, pre-
termitto omnem Europam. Sed ad propoſum predictæ Compofitæ venientes, quanquam
Vitruvius non tradat nobis niſi quatuor Columniarum inſtitutionem, arramen hæc quin-
ta ſecundum Antiquorum authoritatem & ufum iis etiam adjungatur oportet, nam Vi-
truvius nequaquam omnia comprehendere potuit, hæc igitur à Romanis ſapenumero voca-
ta ſuit Italica, unde videtur quod hæc ab illis ut prædictæ Columnæ à Græcis inventa ſuit: hanc

Compoſitam fecere, ponentes volutam Ionicæ cum Echino, in Capitello Corinthiæ & ſie illa
ut pluris uſitata ſuit ad Arcus Triumphales & alia ædificia, & hoc laudabili judicio, cum de illis
ipſi Regionibus triumpharent, quarum gratia, tales Arcus triumphales exſtruebantur, ſicut ad
magnam Colifei fabricam fecerunt, ubi hos tres ordines, nempe Doricam, Ionicam & Corin-
thiam ſe invicem ſuperſtantes poſuere, & cum ſit procul valde à ſpectantium oculis, poſuerut
hic Mutilos in Phrifis, quod opus locupletabat ſubveniebat que projecturæ Coronæ, & propter
Modigliones in Phrifa, videbatur quod Architrabs, Phrifæ & Cornicæ non niſi ſola Cornicæ ef-
fent. Altitudo columnæ Compofitæ ſit ex decem partibus cum Bafi & Capitello, Bafis à me-
dietate ſpiffitudinis columnæ inferius, aut ut de Corinthia dictum eſt: ſi ſtriare voluerimus co-
lumnam hoc ſit modo Ionico aut Corinthiaco, ſecundum placitum Architeſti, Capitellum
ut Corinthiæ, faciens Volutas aliquantulum majores quam Cauliculos, hoc Capitellum ſpe-
ſtatur Romæ ad arcus triumphales Vepſafiani & Titi, cum prædicta Bafi. Et hie in figura ſigna-
ta A. Architrabs, Phrifa & Cornice ſi procul diſtant ab oculis erit tunc Architrabs alta ut ſpiffi-
tudo columnæ ſupertus. Phrifa ubi Mutili ſinſt ſiet ex eadem altitudine, Cimatio à Mutilo-
rum ſexta parte, Projectura Mutilorum ſit ut altitudo, & hoc pro communi uſu. Pofui hie di-
verſas figuras ad Architecti promotionem, à quarum membris particularibus, exemplar ſumi
poteſt, veniens ad Stilobathum erit ejus corpus duplo altius quam latum, & hoc in octo par-
tes divifum talis adhuc pars adjungerur Bafi, & aliaæ Coronæ, ſecundum vulgarem regulam,
quòniam cum hæc Columna ſit gracilentior cæteris, oportet eam etiam Pedeſtalem aliis
graciliorem habere, hujus Compoſitæ non multa ſpectantur ædificia præter Arcus trium-
phales ut dictum eſt, ſed à præpofita deſuper regula poteſt Architectus hanc facere, & ea uti, ſi-
cut ex figuris hie demonſtratis, adjustmentem earum videndum eſt, & hoc ſuccinctè, ad inſti-
tutionem columnæ Compofitæ enarratum ſit.

R

Hic sequitur nunc dilucida quædam
instruetio de quadruplici SIMMETRIA.

Icuctin Architextura funt aliqui loci, de quibus ferè certa regula
dari potest, sic etiam & influnt illi diversi loci ubi Columnæ diversi
fuis positionibus incertas commenfurationes in fefè exhibent, & hæ
darias provenit cum columnæ in Infulam & folæ ponunt abſque ad-
jumento aliarum Columnarum aut Pilarum, hæ enim magnum ferunt-
pondus, ut in hac præſenti figura in Columna ſignata A. videndum, &
demonſtratum eſt. Sed fi illa Muro adjuncta fuerit etiam rotunda exi-
ſtens, qui murus Columnam ferre adjuvat, potest ea tunc Columnæ
ſpiffitudine altior fieri, ut ſpectare licet in exemplo Columnæ ſignate B. & ſi duabus tertijs
partibus extra murum duceretur, poſſet tunc & alia ſpiffitudine altior fieri, & ſic videmus eas
ſcandere in aliquibus ædificiis uſque ad novem ſpiffitudines & dimidiam: & hoc in Colifeo, co-
lumna Dorica quod hie demonſtratur à Columna notata C. Et cum à latere pilas habent tunc
incumbit onus ut pluris ſupra illas, tunc etiam & columna potest gracilentior tenuiorque ſie-
ri, nempe uſqueadeò quod illa ponatur magis ornatus quam firmitatis gratiâ, potest etiam Co-
lumna duabus tertiis partibus extra murum conſtitui, ponens à quovis latere mediam Colum-
nam unde etiam hæ columna una ſpiffitudine altior potest venire, ut hujus rei exemplum ex-
ſtat ad columnam D. Et ſi Columna aliquod onus ferre debet, abſque ſubſidio aliarum colum-
narum, non eſt licitum prætergredi hanc regulam, & ſi ordinem ſuper ordinem tenere debent,
erit neceſſe columnam inferius groſſiorem facere, & ſi columnæ abſque Stilobatho ſatis alta
ſint, ſient illæ ex infimo ordine. Sed ordini ſecundo & tertio benè conveniunt Pedeſtales, ad
exaltandum, hos ordines obſervaverunt congruè veteres Romani in Theatris Amphithea-
trifc; Item Projectura ſuperſtantis columnæ non potest magis exſtare quam ſpiffitudo colum-
næ inferius eſt, & Projectura Bafis columna debet quicſtare ſupra massam ſui Pedeſlalis, & ſu-

per cum ponatur Columna quarta parte minor quam inferius, tam altitudine quam ſpiffitu-
dine, Projectura Bafis vt Pedeſtalis uti videndum eſt ad columnam ſignatam A. & hoc ſecun-
dum Vitruvij doctrinam ferè idem, ſi noluerimus mutilare Columnam adeo, poterimus
ſuperiorem columnam inferius facere, ſecundum ſpiffitudinem inferioris columnæ ſuperiùs,
exemplum conſtat in columna B, & hæc exſtruèta eſt ad Theatrum Marcelli. In Colifeo funt
columnæ Ionica, Corinthia, & Compoſita, unius ſpiffitudinis omnes, Dorica eſt infra ferè
vigeſima parte groſſior, & hoc propter operis altitudinem, nam ſi hæ quarta parte mutiliores
fuiffent proſpectus ſupra nimis parvus accidiffet exemplar hujus habes ad columnam C. Item
ſi voluerimus exſtruere mediocria ædificia ex tribus ordinibus, erit optima regula, quarta part-
te minus ſecundum Vitruvij doctrinam, & quamvis tibi hanc figuram ſecundum ordinem
Doricam exbuimus, nihilominus poſſunt ita fieri ex omnibus columnarum modis ſecundum
prædictam mutilationem figura, enim majorem tibi præſtabunt contentum, &c. Sic peraetum
bonorum Amicorum deſiderio:

Ab Henrico Hondio æris Sculptore,

X