RHASIS AD ALMANSOREM

sum amittat, & aqua ad oculos descendat tem-
porum arteriæ funt incidendæ & extrahendæ.
Hoc tamen, quod nunc loquimur, est præter no-
stram intentionem in hoc libro.

De Scotomia & vertigine.

Caput II.

Vm aliquis illud quod ante eum est, cira-
culariter moueri viderit, & oculi tenebre
scunt, & cadere voluerit, & facies & ocu-
li rubuerint in eadem hora, venæ quoque quæ
sunt poft aures grossæ apparuerint, ex ipfis ve-
nis facienda est phlebotomia, & ventofæ in col
lo & tibijs funt ponédæ. Quòd si prædictæ no-
apparuerint venæ, & facies fuerit rubea, fan-
guis ex basilica erit minuendus, & ventofæ in
tibijs erunt ponédæ. In hac præterea scotomiæ
specie, & in ea quam antè diximus, caput ex o-
leo rofato & aceto est infundédum. Æger quo-
que calida cibaria vitare debet. Venter verò ex
apozimate mirobalanorum citrinorum, quod
in capitulo de cephalea diximus, soluendus est.
Cum autem neque in facie rubedo, neq[ur] febris
cum scotomia fuerit, attëdendum est an fit to-
machi subuerfio & naufea. Quæ si affuerint,
prius vomere cogendus est, deinde de pilulis co-
chijs doſim vnam fumat, & à frigidis abſtineat
cibis. Si autem neque animæ subuerfio, neque
naufea affuerint, neque caliditatis ſigna appa-
ruerint, venter ex pilulis cochijs multoties ſol-
uatur. Cibaria quoque frigida omnino vitet, &
gargarifmus fiat quo phlegma deponatur. In
naribus quoq[us] poſt illud ponatur aliquid de his
quæ nominauimus, quò caput calefiat.

DE MORB.PARTIC.

LIB. IX. 4

De Phrenesi.

Cap. III.

Vando aliquem febris cōcluſa cōtinua inuaſerit cum forti capitis & oculorum grauedine, & in facie atque oculis vehe mens fuerit rubedo, & capitis dolor, & horror luminis affuerint, & in pulſu velocitas, & fre quentiæ ſuperfluitas inueniuntur, ſigna phrenes is certiffima iudicabuntur. Quòd ſi lingua ni gra aut citrina fiat & permiſceatur intellectus, & multum fuerit alienatus, & vigilauerit mul tum, iam phrenes is perfecta erit. Ægro igitur, antequam prædicta compleantur accidëtia, eſt ſubueniendum ex ſanguinis detraſtione & ven tris ſolutione cum ſucco fructuum. Nutrimen tum verò eius ſit aqua hordei, ſemel aut bis in die ſumpta, ſecundum conſuetudinem quam in tempore ſanitatis habuit. Caput autem oxiro dino infundendum erit. Quòd ſi multæ affue rint vigiliæ, ſumatur violarum ſiccarum, corti cum papaueris albi, hordei excorticati, ſeminis laſtucarum, radicum mandragoræ, omnium a na manipulus vnus. Quæ omnia in cucuma ple na aqua tandiu coquantur, donec aqua rubea ſi at. Deinde aqua illa dum eſt tepida, ab alto ſu per caput fundatur, & ſit caput ſuper cimini le in quo aqua colligatur, quæ in cucuma po ſita iterum ſuper caput fundatur. Hoc autem omni die multoties fieri conuenit. Caput præ terea ex oleo violato, muliebri laſti admixto inungendum erit, quod etiam in coto poſitum, capiti eſt ſuperponêdum. Cum autem Æger in principio huius ægritudinis in virium fortitu dine permanere inuentus fuerit, phlebotoman a.iiij.

RASIS AD ALMANSOREM

dus erit, nisi super infirmum timueris. Postquam
verò eius ægritudo minui cœperit, nequaquam
phlebotometet. Quòd si eius iam diffoluta est vir
tus, ex alio præferuet regimine, donec euadat.

De Apoplexia.

Cap. IIII.

Vm aliquis quali dormiens iacet, & fine
fomno ftertit, & cum pungitur, non fen
tit, tunc iam patitur apoplexiam. Eft au
tem huius ægritudinis quantitas, fecùdum quòd
fortiter aut debiliter ftertit. Si tamen spuma ab
ore exierit, non eft ei medicandum. Cum autem
parum ftertit, ægritudo eft leuior. Hec quidem
paflio aut cito interficit, aut in paralyſim tran
fit. Cum ergo ilta viſa fuerint, attendendu erit,
an patientis facies multum rubere, aut denigra
ri aut viridis fieri videatur, quemadmodum con
tingit cum fanguis in aliquo membro ex coar
tatione retinetur. Tunc enim fanguis ilico ex
duabus guidegi extrahendus eft, aut ex duabus
cephalicis. Quòd si ita non fuerit, imo cum aë
rem attrahit, auditur in pectore oregmon, ex
hoc clyfterio erit clyfterizandus. Quod. &. colo
quintidæ, bothormarien, centaureæ minoris, ar
thanithæ, hellebori albi, omnium ana manipu
lum vnum. Coquantur omnia in tribus libris a
quæ donec ad vnam redeant. Deinde colentur,
& ex media libra huius apozimatis fiat enema.
quod si cito exierit, fiat iterum, donec humoru
multitudo ſimul cum eo exeat. Naribus quoq
condifi & helleborus albus ſuauiter infufflétur.
Et eft ingeniandum, vt anacardinu cum hydro
melle per os ad ſtomachum multotiens deſcen
dere cogatur, quaq die ſemel: ex quo vnius au

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 5

rei pondus in potu fumêdum eſt. Cuius deſcri-
ptio eſt in capitulo de paralyſi. Sartago præ-
terea ferrea calefacienda eſt, & capiti multotiés
adeò vicinanda, vt patientis capilli adurantur.
Quòd ſi hoc modo non ſanatur, in medicando
plus laborabimus.caput nanque rademus, & ex
ſinapi trito & caſtoreo & fortiffimo aceto li-
niemus. In prima autem huius paſſionis ſpecie,
poſt phlebotomiâ ſtringemus tortiter, adiuto-
ria ligâdo ſuperius parum ſub cõiùctione ipſo-
rum cû ſpatulis, & ſtringemus tibias ſimiliter.
Capiti quoq ſuperfundendum eſt oleum roſa-
tum & acetû vini, & phlebotomia facienda eſt
prius in pedibus, & poſtea in nasi extremitate.

De graui dormitatione. Cap.V.

Vm aliquis qualiſi dormiens iacet, & tamè
ſentit & mouetur, ſed oculos ſecundum
plurimum habet clauſos quos tamen dû
vocatur cum clamore, aperit, licet iterum ſta-
tim claudat, iam patitur Subeth, qui cum cly-
ſteribus acutis, quæ paulo antè nominauimus,
curandus eſt. In os quoq ipſius mittemus hy-
dromel, & laborabimus vt deſcêdat. Ipſum eni
nutrimentum exiſtit eius. Caput præterea vſq
ad diatriton primum oxirodino infundemus.

Poſt tertium vero diem ſternutationem prouo-
cabim⁹ ex his que nominauim⁹. & radem⁹ ca-
put, & liniemus ex ſinapi, & caſtoreo, & aceto.

De ſtupidis qui ſemper habent oculos
apertos. Cap.VI.

Vm aliquis qualiſi dormiés iacet, & nõ mo
quetur, & licet oculi ſint aperti, palpebras
tamen non mouet, congelatus eſt ſiue ri-

RHASIS AD ALMANSOREM

gidus. Curād⁹ vero est ex medicinis fubeth: hoc
tamē addito, vt oleū sambucinū ſup caput ſui-
datur: & in omni libra eius ſit vncia vna eu-
phorbij. Ipſum quoq caput ex caſtoreo & eu-
phorbio & oleo sambucino liniatur.

De Paralyſi.

Cap. VII.

C
Vm aliquis ſe mouere nō valet, aut vnū
vel plura ex mēbris mouere non poteſt,
atq eorū ſenſum amisit, ipſum paraly-
ſim illius mēbri, aut mēbrorū incurriffe pnun-
tiamus. Cuius curā incipiemus pilulas fœtidas
quas ego cōpoſui dando, quæ ex pulueris pigræ
drachmas decē, coloquintidæ interioris drach-
mas quinq, euphorbij drachmas duas & ſemis,
caſtorei, piperis, affæ fœtidæ, ſerapini, opopana-
ci, ſeitaragi Indi, ſinapis, omniu ſeptē ana dra-
chmā vnā, centaureæ minoris, elaterij, amborū
ana drachmas quinq, gūmæ in ſucco rutę diſ-
ſoluātur, & alia ex eis cōficiātur, & fiant piluſe,
& fiāt ex eis decē potiones. Quarū vnā poſtq
æger ſumpſerit, per tres dies quiſcat, & nutria-
tur tūc cū aqua ciceris & oleo & ſinapi, & dea-
inde bibat alia potionē. Quod poſtq ter fecerit,
per aliquot dies quiſcat. Et nutriatur carne fru-
ſtatim inciſa & in ſartagine frixa, & mutage-
nath, in quib⁹ ſint ſpecies calidæ, vt piper & his
ſimilia. In potu vero ſumat hydromel. Mēbra
quoq eius ex oleo coſtino inungātur. Quod ex
coſti vnciā vnā, piperis, piretri, euphorbij, ōniu
triu ana tertiā vnciæ vni⁹, caſtorei vnciā ſemis,
diſſoluant omnia in media libra olei de cherua,
aut de narciſco, & vtere eo. Diebus vero quib⁹
quiſcit, quaque die dandæ ſunt duæ drachmæ

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 6

de anacardino, quod R. zinziberis, piretri, ni-
gellæ, coſti, melanopiperis, macropiperis, oggij,
omniū ana drachmas viginti, myrrhæ, rutæ ſic-
cæ, aſſæ fœtidæ, ariftologię, baccarum lauri, ca-
ſtorei, ſeitaragi indi, ſinapis, gentianæ, omnium
ana drachmas quiſb, mellis anacardi drachmas
quinſb. vngātur ex oleo nucū, & cū melle coſto
conficiātur. Hoc enim medicamē valde confert
paralyſi, apoplexiæ, torturæ, & tremori, alba-
ras, morſibus ſcorpionis, & omnib9 paſſionibus
frigidis, & ſpaſmo humido. Cū autē ſumitur,
ilico prouocat ſudorē, & infert febrē. Quòd ſi
ſumptū nō affert ſanitate, æger ab omni medi-
camine per decē dies abſtineat, excepta dieta,
deinde ad ipſius curā redeundū eſt. Quòd ſi pa-
ryſis ex percuſſione, aut caſu euenerit, & acci-
derit ſubitò, taliter permanebit. Nunq9 enim fa-
nabitur. Q9 ſi non repēte ex prædictis, ſed paus-
latim & molliter inuaſerit, loco pcuſſionis em-
plaſtrū hoc apponēdū erit, quod R. farinā fœni-
græci, ſemen ben, ſemen mahalep, ſemen refin,
bdelliū amoniacum, adipem anatis, ceram, oleuū
de lilio, ex his fiat emplaſtrū & ſuperponatur.

De ſtupore & tremore.

Cap. VIII.

C Vm aliquis ſentit aliquod ſuorū mēbro-
rum ſicut eſt diſpoſitio pedis cū fit ſtu-
pid9, dicim9 in illo mēbro ſtuporē eſſe.
Quapropter ei9 cura non eſt differēda. Quādo
eni plongatur tēpus hui9 ægritudinis, perducit
ad paralyſim. Curatur autē hæc paſſio ex ali-
qua parte medicinarū paralyſis, & cū dieta &
vnctiōe ex oleo coſtino. Quòd ſi inueterauerit
paſſio, eger ex pilulis fœtidis purgād9 erit, & cō

RASIS AD ALMANSOREM

plexio æquanda cum anacardino & dieta. Tres
mor autem ex eisdem curatur ex quibus sana-
tur fitupor. Sed si ex superflui vini potu euene-
rit,æger ab ipso erit abstinendus. Similiter si a-
quam,que ex niue diffoluitur, bibendo hanc ina-
currerit passionem, ab ipfa abftineat, & bal-
neum calidiffimum ingrediatur, in quo tamdiu
moram faciat, donec fudet, & in sole affidue
moretur.

De tortura oris.

Cap.IX.

Vm hominis os cotorquetur, & vnum de
Coculis fuis claudere non valet, & si præ-
cipitur ei vt sufflet, flatus ab vna tantùm
parte exire videtur, ipfum tunc contorsionem
pati dicimus. Cuius curam incipiemus cum fo-
lutione ventris ex pilulis fœtidis. Nutrimetum
verò eius atq ipfius potum ponimus, vt in ca-
pitulo de paralyfi diximus. Aegrum præterea
quotidie in mane antequam comedat, finapim
cu syrupo acetofo gargarizare faciem. Et mit-
temus eum in domum obfcuram, & præcipie-
mus vt vnam nucem muſcatam in parte oris
quæ torta eſt teneat. Naribus quoque inſuffla-
bimus condifi, vt ſternutatio prouocetur. Spon-
dylos quoque colli eius & faciem eius, & fron-
tem ex oleo coſtino inügere cœuenit. Et eſt quo-
tidie de anacardino vnius aurei pondus fumez-
dum. Et si paſſio hoc modo soluta no fuerit, ad
ventris ſolutione & ægri præſeruatione redeu-
dum eſt. De tortura verò quæ non repente fed
paularim accidit, non loquimur. Ipfa nanq no
contingit niſi in phrenesi perniciofa, morte iam
imminente, & eſt ex ſiccitate.

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

7

De Spafmo.

Cap.X.

Vm aliquod membrum alicuius con-
trahitur, & ad fuam redit originem, aut
pleraq[ur] ex mébris sic disponuntur, ipfa
spafmata esse pronuntiamus. Spafmus autem
fubito aut paulatim inuadit. Sed spafmo fubis
to euenienti, eadem præparanda est cura quam
paralysi conferre diximus. In eo tamè fricatio-
ne manuũ & vnctione ex oleo costino plus vtis
mur. Spafmus verò qui non repente sed fuauis
ter accidit poft febrem aut multam ventris foa-
lutionem, aut multum vomitum aut sanguinis
fluxum, malus est & vix curabilis. Quicquid
tamen accidat, ei mederi incipiemus. Aegro nã
que hordei aquam & iura vnctuosa & mollia
adminiftrabimus, & in aquam dulcem tepidam
ipfum mittemus, & vngemus ex oleo violato
tepido, & oleo de feminibus cucurbitæ, & prea-
cipue neruorum radices in quibus spafmus exis-
fit. In tina quoq[ur] diu moretur, & ex oleo viola-
to inungatur. De vino bibat patiens paru[n]i, quod
tamen multum habeat aquæ admixtum, & ci
bis nutriatur humidis.

De Epilepsia.

Cap.XI.

Vm aliquis cadit in terram & torquæ
tur & commouetur, & intellectu amit-
tit, dicimus ipfum epilepticu[rum] esse. Quòd
fi fpuma exit per os, aut se còmingit, aut sper-
ma egreditur, aut egeftio, paſſio tunc est praui-
or & vehementior. Si autem Aeger antecedens
nem sentit, quafi aliquid ex aliquo fuorum me-
brorum eleuari, & ascendendo caput petere, &
deinde syncopizatur & cadit, tunc oportet in

RHASIS AD ALMANSOREM

hora qua sentit illud, anteq istud accidat, mem-
brū à quo procedit quod prædixim⁹, fortiter li-
gare prohibebit nanq hoc acceſſionem venire.
In tēpore verò quietis, corp⁹ multoties erit eua-
cuandū cū pilulis cochijs. Et locus à quo exori-
tur paſſio, ex finapi & pipere & euphorbio, ac
melle anacardi erit epithimādus, vbi epithima
dimittendū erit, donec locus veſicetur, & veſice
rumpātur, & aqua quæ in eis collecta eſt, eſſu-
at. Ipsæ quoq non cito ſunt confolidādæ, quin-
imo dimittendæ, vt quod in eis colligitur, ema-
net: deinde confolidetur. Hoc enim omnino hu-
ius ægritudinis certa falus exiftit. Ad vltimum
etiā ventoſas cū pauca ſcarificatione ſuperpo-
nere vtile eſt. Aeger verò fi ante acceſſionē nau
ſeam aut triftitiam aut cordis tremorē ſentit,
& deinde ægritudinis acceſſio ſequitur, cogen-
dus eſt multoties vomere ex aliquo vomitiuo,
deinde pigram in potu ſæpe acccipere conue-
nit. Stomacho quoq emplaſtrum ex ſpica, &
roſis, & maſtice, & cortice thuris, cū vino odo-
riſero imponendū eſt. Nutrimentum præterea
eius totum taliter ſtatuendum eſt, vt paucarum
ſit ſuperfluitatum, ſicut caro frixa in ſartagine,
& caro cocta in cazolis, & cibus qui fit de aue
quadam quæ habet in palato dentes & vocatur
taguid, & caro de volatilibus & hœdina. Quòd
fi cum epilepsia ſenſuum affuerit tenebroſitas
& debilitas, neq aliqua de prædictis ſignifica-
tionibus inueniatur, ægro pilulæ cochiæ mul-
toties ſunt tribuèdæ, & eius cōſeruatio ſubtiliā-
da, & cibaria, quæ diximus, danda. Gargarifm⁹
quoq fieri debet, & ſternutatio ex his quæ di-

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 8

ximus puocãda, ac narib⁹ peoniæ puluis subtia liſſimus qui ſimilet alcohol, in ſufflãdus. Si quis autê cû epilepſia in facie & oculis rubedinê hæ buerit, & venarû groſſitiê, phlebotomãdus erit ex vena ſaphena. Sanguis etiã ex carnoſitate tia biarum cû ventoſis erit extrahêdus. Capiti preterea oleu roſarû & acetum ſuperfundatur. Et abſtineat à vino & à cepis, & allijs ac ſinapi, & porris, & apio, & fabis, & cannabi, & poſtremo ab omnibus ſumum caput ascendentem & rea plentem generantibus. Electuarium quod omni epilepſiæ ſpeciei remediu affert, R. piretri, ſife leos, ſticados, omnium ana drachmas decê, aga rici drachmas quinß, cordumeni recentis & ac cuti, affæ fœtidæ optimæ, ariftologiæ rotundê, omnium ana drachmam vnam ſemis. Deinde extrahatur ſuccus ex ſquilla, & mixtus cû pari quãtitate mellis coquatur, & conficiatur ex eo ſpecies, & fiat electuarium, ex quo patiens quo tidie ſumat, & caueat ſibi à groſſis cibis. Ele ctuariu hoc omnib⁹ epilepſiæ ſpecieb⁹, excepta vna ſanguinea, quã Galenus nominauit, & nos etiam eius fecimus mentionem, opitulatur: cui vidi conferre phlebotomiam ex ſaphena prius, & poſtea ex basilica. Deinde ei⁹ regimen ſit ex his que ſanguinê in corpore minuunt & ipſum infrigidant. A carne præterea & vino abſtineat, & bibat rob acetoſorû fructuum, capiti quoq superponantur ea quæ ipſum infrigidant.

De Incubo. Cap. XII.

Vm quis in ſomno quali re grauem ali quid ſuper ſe cadere ſenſerit, incubum pati denuntiandus eſt. In ipſius itaque

RASIS AD ALMANSOREM

cura non est tardandù, ipse enim epilepsiæ preæmbulus est, ipsam nancb præcedit. Aeger ergo si in colore rubeus fuerit, & venas habuerit plessnas, ex saphena erit minuendus, & ventofæ in carnotitate tibiarum ponendæ sunt. Aeger preterea à potu vini & rerum dulcium comestiose abstrahendus erit, & præcipue ab omni re quæ multum generat sanguinem. Quòd si huic contrarium acciderit, venter ex pilulis cochijs multoties erit soluendus & eius regimen subtilandum. Exercitio quoque vtendù erit, & meus bra inferiora erunt fricanda.

De Melancholia.

Cap. XIII.

Vm alicui cogitatiœs malæ fine cauſa manifeſta acciderint, & timor & tristitia in eo præualuerint, melancholië prin cipium in eo est. Cum autem res ad hoc deuerit, vt etiam ea quæ cogitare cœpit. ore promat, verbabß ſua atq. actus permisceat, iam melancholia perſecta est. Cui ergo hæ malæ cogitationes & tristitia & tribulatio accidunt, antequa preualere incipiät, ſuccurrendù est. Quia si preualuerint, cura erit difficilis. Quòd si cum melancholia fuerit dolor ventris & inflatio, & malus color, & diſeſtionis corruptio, & vomitus acetoſus, & excreationu multitudo, incipienda est cura cu phlebotomia ex basiſica, aut saluatella finiſtræ manus. Et si ſanguis viſus fuerit niger, dimittat egredi in ſtitate multa. Subtilis autem & rube9 si fuerit, ilico reſtringeus erit. Aeger vero ex rebus lenientib9 est nutriēdus, vt ſunt aleſſidebegi, quæ ſunt ex carne hœdina & arietina, & mittēd9 est in balneu, in quo no diu mo

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 9

retur. Poſt hæc autem decoſtione de epithimo
quam ego cópoſui, vtatur. Hæc eſt decoſtio de
epithimo:ſ. mirobalanorum indorũ drachmas
decem, polipodij drachmas quinß, ſene drach-
mas nouē, turbith drachmas quatuor, ſticados
drachmas decem, paſſularum enucleatarũ dra-
chmas decem, epithimi Cretenſis drachmas de-
cem. Omnia excepto epithimo in tribus libris
aquæ coquenda ſunt donec ad vnam libram &
mediam redeant. Cúmque hoc factum fuerit,
addatur epithimum, & illico ab igne remoueā-
tur & dimittantur donec infrigidari cœperint.
Cúmque infrigidata fuerint, manibus fricata
colentur. Deinde ſumantur agarici duæ tertiæ
drachmæ vnius, aloes drachma vna, ſalis indi
drachma ſemis, hellebori nigri quarta vnius
drachmæ: conficiantur cum melle, aut cum iu-
leb, & ſiant ex eis pilulæ quæ per tres horas an-
te decoſtionis acceptionem ſumédæ erùt. Poſt-
ea ſumat decoſtionē, deinde trib9 diebus qui-
eſcat. In his autem diebus quibus quiſcit, nu-
triatur ex his quæ prædiximus, & in potu fu-
mat vinum ſubtile & clarũ & bene odoriferũ.
Poſt hæc quoq iterũ ſoluendus eſt vt pri9, hoc
verò itavt prædixim9 tertio iterandũ eſt, quar-
ta quoq potio ei danda eſt. Aeger verò ab om-
nibus quæ cholerã generant nigram, abſtrahê-
dus eſt, vt ſunt carnes ſyluëtres omnes, & caro
vaccina & porcina, & magnarũ caprarũ, & fa-
bæ, & caro ſalita, & caſeus vetus, & propriè le-
tes, & omnia olera niſi humefaciëtia. Vitet præ-
terea vinũ groſſum, & laborê & vigilias, neque
patiatur famem neq ſitim, vino vero ſubtili in
b.j.

RHASIS AD ALMANSOREM

potu vtatur, & præcipiendù eſt ei vt dormiat, &
ſtudendù in ſplenis curatione, ex his quæ in ſe-
quëtib? in capitulo de ſplenis curatione qui au-
gmentaſ, dicturi ſumus. Os quoq[us] ſtomachi còs-
tortandù eſt, & pprie ex medicinis, quarù men-
tionè in ſequëtib? facturi ſumus cù ęgritudines
ſtomachi nominabim?. Si autè cù melancholia
ea quę nominauim? nò fuerint, acciderit[que] poſt
phrenesim aut lògà morà ſub ſole, aut pcuſio-
nè i capite, i pricipio ex cephalica phlebotomia
eſt facièda, & capiti ſtudiù adhibeſdù ex reliquo
regimine quod diximus proprié. Aqua præter
ea tepida ab alto loco ſuper caput fundeſda eſt,
deinde oleȗ roſatum cù aceto vini capiti infun-
datur, & lac muliebre deſuper mulgeatur. Na-
ribus etiam oleum de ſeminib? cucurbitæ dul-
cis & lac muliebre inijciantur. In balneȗ quoq
ſæpe mittédus eſt, & multù ex aqua tepida ca-
piti eſt ſuperfundendù. Aeger etià omnia odori
fera quæ trigida ſunt odoret. Si autè cù melans-
cholia nihil fuerit eorù quæ diximus, in princi-
pio matrix vena dextri brachij aperièda erit, &
ſanguis còſiderandus, & vt prédixim? facièdù,
& regendù vt dixim?. Et poſt[que] hoc regimè in-
firmo adhibueris, p aliquot dies quiescere dimit
tendus eſt, deinde vt prius in cura eius incipien-
dum, donec ſanitatis fiat restitutio. Studiù verò
totù quod erga melancholicos eſt, obſeruandù
eſt, vt inpinguëtur & carnoſi fiât. Ex quo enim
pingues & carnoſi fuerint, ilico ſani erunt. Cibi
autè qui illis cògruút ſunt caro arietina, & hœ
dina, & gallinacea, & panis de ſimyla. Opirus
autè panis nullo modo eſt eis cògruus. Vinum

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 10

quoq subtile & clarū eis cōueniēs eſt. Vinū ve-
rò groſſum nō eſt eis bonū, neq nigrū. Lac au-
tem recēter ab vberib⁹ extraſtū dum adhuc ca-
let, eis cōfert, & piſces recētes, & ſiſami de zuc-
caro facti, & oleo amygdalino. Pręterea audire
cātilenas & gaudere & habere ante ſe res deli-
cioſas & dormire plurimū, cōfert eis. Econtrario
verò cogitare & ſolus morari, & vigilare ma-
ximè nocet eis. Pilulæ quæ cholerā nigrā exa-
pellūt, ex quib⁹ datur his qui decoctionē ſume-
re nequeūt, &.epithimi Cretēſis drachmas vigi-
ti, polipodij, agarici, amborū ana drachmas dea-
cem, hellebori nigri, ſalis indi, amborū ana dra-
chmas quinq, ſticados drachmas ſeptē, pulueris
hieræ pigræ drachmas quindecim, bibat ex eis
drachmas tres. In diebus verò quibus quiſcit,
aëger debet ſumere ex electuario quod vocatur
lætificās, qd &.meliffē, corticū citri, garyophy-
lorū, gallię muſcatę, maſticis, croci oriétalis, ci-
namomi, nucis muſcatæ, cardamomi, neherea
miſch, been albi & rubei, zedoariæ, doronici, ſe-
minis ozimi maioris, ſeminis ozimi garyophyla
ti, ōniū ana partes æquales, muſci ĝtū eſt decia
pars drachmēvni⁹. Deinde ſumanł chebuli. xx.
& eblici. xxx. & terātur, & in trib⁹ libris aquæ
coquant donec ad vnā redeāt, & colētur. In co-
latura verò mittał mellis lib. 1. Deide bulliāt do
nec aqua cōſūpta ſit. Pòſt ex hoc melle cōſiciā-
tur preſdictę ſpecies, quod tamen in pōdere ſit
triplū ad ſpecies, de quo, cū neceſſe fuerit, ad
magnitudinē auellanę ſumendū eſt. Hoc enim
medicamē lětitiā & coloris pulchritudinē & di-
geſtionis bonitatē operatur, & retardat canos.

b.ij.

RASIS AD ALMANSOREM

De Catharrho. Cap. XIIII.

Vm caput alicuius in egreſſione balnei
difcoopertū fuerit, aut poſt exercitium
aut poſt aliud, fuerit q[ui] aër frigidus, &
ventus septétrionalis, & acciderit inde naribus
& palato pruritus & commotio, & ſternutatio:
Pannus tunc calefaciēdus erit, & capiti ſuperpo-
nendus. in quo tandiu moretur donec æger ca-
lorem in capitis profunditatē penetraſſe ſenti-
at. Deinde nigellā odorare incipiat, & prouocē-
tur ſternutatio, & caueat ne ſupinus iaceat, &
comedat parum. A vino quoq[ui] omnino abſti-
neat. Quòd si paſſio ex appoſitiōe panni calidi
alleuiata non fuerit, neq[ui] minuitur per ipſum, fi-
at phlebotomia ex cephalica, & ſoluatur natu-
ra ex rebus quæ non exaſperant, ſicut hæc de-
coſtio, qua in potu ſumere debet qui tuſſim pa-
titur, & in pectore aſperitatē habet, & indiget
ventris ſolutione, que q[ui] iuiubas viginti, ſebeltē
triginta, paſſularū enucleatarū decē drachmas,
violatū ſiccarū drachmas quatuor, radicis liqui-
riciæ frætæ drachmas quinq[ui], ficus citrinas de-
cem, coquātur in trib[us] libris aquæ, donec redeāt
ad vnam, & colentur, & in colatura diffoluan-
tur, caſſiæ fiſtulæ drachmas septem, tereniabin
drachmas decē. Quòd si neq[ui] phlebotomia pro-
fuerit, neq[ui] ventris ſolutio, & materia ad pect[
] deſcēderit, & cōmoueātur tuſſis & ſebris, ilico
fiat phlebotomia, & patiēs à carne abſtineat &
vino, & in potu ſumat aquā hordei, & muraba
violatū q[ui] diu calor fixus perſeuerauerit, & tuſſis
fuerit ſicca & aſpera. Sed poſt q[ui] calor quieuerit,
& tuſſis molliſicata fuerit, & ſcreare incœperit,

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. II

hæc decoctio quaþ die cû muraba violato dâ-
da erit donec pectus mundificetur, & tuffis se-
detur, & vox clara reddatur, quæ R. ficus citri-
nas quinþ, iuiubas decem, sebesten viginti, paſ-
fularum albarû & enucleatarû drachmas decē,
liquiriciæ excorticatæ drachmas quinþ. coquā-
tur vſcb ad diffolutionē & colentur, & dentur
ex hoc omni die vnciæ tres in potu cû mura-
ba violato drachmis quinþ. Si vero tuffis inue-
terauerit ac diu permanerit, tunc oftendemus
qualiter curanda fit, cû de tuffis cura tractabi-
mus. Quòd si curſus in naribus diu perſeuera-
uerit, & non fuerit calor, fluxus erit reſtringen-
dus ſuffumigando nares per traiectorium. Et si
quod per nares eſfluit, ſubtile & acutum ac ci-
trinum fuerit, ſuffumigatio fiat ex sulphure in-
ſuſo prius in aceto & poſtea ſiccato, aut ex fa-
bis aut hordeo excorticatis, & in aceto prius in-
fuſis, & poſtea ſiccati, aut ex zuccaro albo,
& ſandalo albo. Q[ui] ſi neq[ui] calor neq[ui] rubedo in
facie fuerint, ſuffumigatio fiat ex coſto aut thu
re. Hæc nanq[ui] ſuffumigatio fluxû reſtringit.

De Ophthalmia.

Cap. XV.

Vm ea quæ in oculis alba funt in rubedi-
nē mutata fuerint, fluxerint, lachryme,
& in angulis oculorū lachrymalib[us] lippi
tudo collecta fuerit, dicemus tunc ægrum pati
ophthalmiã, & quanto plus ſymptomatū vehe
mentia, aut ipſorū affuerit minoratio, tanta erit
ophthalmiæ fortitudo aut eius debilitas. Deter-
rior autē ophthalmia est cū alba oculorū vidē-
tur inflata, & adeò eleuata, vt oculorū cooperi-
ant nigredinē & palpebræ inuerſentur. In prin-

b.ij.

RHASIS AD ALMANSOREM

cipio verò curationis ophthalmiæ cephalica eſt
phlebotomāda ex manu vel brachio partis con-
trariæ in qua eſt ocul? infirmus, niſi leuis fuerit
ophthalmia. Et ǒto fortior fuerit ophthalmia,
tanto pl? eſt minuendũ ex ſanguine. Deinde vē
ter ex mirobalanis citrinis, & tereniabin, & ſuc-
co fructuũ ſoluēd? eſt. Et æger à carne & vino,
& à reb? dulcib? abſtinere debet, & cibũ minuc
re. Q[ui] ſi iſta nō ſuffecerint, ſief albũ in lacte pu-
ellã lactātis fricandũ, & in oculos diſtillāduũ. Et
ſi lippitudinis multitudo in oculo collecta fuer-
rit, radius coto inuoluať, & madefiat in aqua, &
cũ eo oculus ab illa lippa mūdet. Deinde puluis
albus aſpergať, & ſupponēdo oculis aliquid ſua-
uiter ſuſtētetur, & liget, & æger in domũ tene-
broſam mittat, & ingeniandũ eſt ǒtũ poſſibile
eſt vt ſomn? puoceſt. Caueat tamē ne ſup oculũ
infirmũ dormiat, & ne caput depreſſum ſit, ſed
ſuperi? eleuatũ, neq veſtimentorũ capitia ſint
ſtricta, neq in faciē ſe diu pijciat. Si autē oculus
leuior fiat, & dolor ſedetur, ac lachrymæ mi-
nuant, phlebotomia iă ſacta & vētre ſoluto bal
neũ multoties & frequēter ingrediatur. Ex hoc
enī paſſiōis reliquię diſſoluent. Q[ui] ſi i oculo hu
morositas & grauedo remāſerit, puluis citrinus
erit immittēd? Ex his autē quę habēti ophthal-
miã multũ cōferũt, eſt, vt frons & palpebrę ex
hoc liniātur epithimate, quod ſi. ſief memithæ,
roſarũ, aloes, licij, ſandali rubei, ſaufel, croci ori-
entalis, omniũ ana partes æquales. ſiant ex his
pilulæ, cùmq[ui] necesse fuerit reſoluatur vna ex
eis in ſucco coriandri aut in ſucco endiuiæ: aut
cũ aqua roſata, & liniatur cũ eo, & ſanabitur ſi

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 12

Deus voluerit. Sief albũ, ſex. ceruſæ ablutæ drachmas decē, ſarcocollæ groſſæ drachmas tres, dragagāti drachmā vnā, opij drachmæ ſemiffē: ſiant ex his formæ lenti ſimiles. Puluis citrin⁹, ſex. ſarcocollæ groſſæ drachmas decē, aloes drachmas duas, croci drachmas duas, myrrhæ drachmā vnā, licij drachmas duas: ex eis optime tri tis immittaſt puluis cũ opus fuerit. Puluis alb⁹, ſex. ſarcocollā albā & pinguē, quæ mittat in lac mulieris, quod melius erit cũ alicui⁹ iuuenculæ fuerit, & dimittaſt in vmbra donec ſicceſt, & te-raſt optime, & ónib⁹ drachmis decē, ipſi⁹ addaſt de ſief memithæ drachmæ duæ, quę iterũ optime trita reponātur, & cũ op⁹ fuerit, in oculum mittantur. De vlcerib⁹ oculorũ. Cap. XVI.

Vm i oculo fortis dolor, & pūctio nociua ac pulſus ſentiūtur, & lachrymarũ fluit multitudo, cũ palpebræ eleuant & oculi aperiūtur: loca quę ſunt in albis ipſorũ inueniūtur rubea, aut ſi totũ fuerit rubeũ, & vn⁹ locus magis rubere inuenitur, aut in nigredine loc⁹ ali quis alb⁹ apparet, puſtula iā in oculo exorta eſt. Ad hāc vero, curādā paſſionē neceſſari⁹ eſt. Me dic⁹ in curis oculorũ valde inſtruct⁹. Nos tamē curatiōis ipſi⁹ ſũmas & aggregatiōes dicemus. Dicim⁹ itaq. ch vlcera quę in cōiūctiua nascut, hoc eſt, in albis oculorũ, nō adeo ſut timēda vt ea quæ in cornea, hoc eſt, i oculi nigredine ſiūt. Deteri⁹ vero vlcerũ eſt illud quod in nigredine ſub pupilla exiſtit, eminētia nāq, ad iſtud eſt ve locior. Horũ autē vlcerũ curā cũ phlebotomia incipere debemus, & ſanguinis extrahere mulctitudinē ſecūdũ quod poſſibile fuerit. Coſequē

b. iiij.

RASIS AD ALMANSOREM

ter autē venter soluendus, & Aeger sibi cauere
debet à carne & vino dulci, & esse cōtentus her-
bis frigidis, & in potu sōla aqua vti. In oculo ve-
ro in initio sief albū cum lacte mulieris mittē-
dum, & si pulſus iam alleuiari & ſedari vide-
tur, ſperandū eſt quòd ægritudo soluatur ſine
ſaniei collectione. Quòd si pulſatio poſt ſangui
nis extractionē & ventris solutionē, ac sief albi
immissionē quiſcere nō videtur, parua fiducia
in hoc quod diximus eſt habenda. Eſt ita[ß] tūc
sief de olibano mittendū in oculū, & pila aliqua
oculo ſuperponēda, & cū ligatura ſtringēda. An
tè verò ǐ hoc eueniat, oculus ſuauiter eſt ligan-
dus, & ſine ſuperpoſitione pilæ, & nō ceſſes in
oculū de sief de thure ſepe diſtillare donec ſanies
in pila videatur. Ex quo enim hoc viſum fuerit,
sief de plūbo vti necesſe erit vſquequo [p]fundi-
tas fiat plana, & tota caro generetur. Et tamen
quæ dixim[?] tūc funt faciēda, cū puſtula nō eſt
magna. Quoniā cū magna fuerit, ſuerit[que] iuxta
pupillā, aut infra eā, erit tūc necesſe vt cū eleiſir
medicet ne oculus emineat. Ad pilæ quo[ß] ſup-
poſitionē & ligaturā erit redeu[d]um. Aeger pre-
terea ſemp ſupinus iacere debet, & à forti motu
abſtinere. Cū autē caro in loco vlcerū pſecte ge-
nerata fuerit, vel loc[um] apoſtematis carne replet[ur]
fuerit, remanebit ibi in oculo albedo. Q[ui] si vlcus
fuerit profundū, albedo erit groſſa, & si in ſup
ſicie tātū corneę fuerit, erit ſubtilis. Vlc[um] quo[ß]
si à pupilla fuerit remotū, & ſteterit ſeparatim
p ſe veſtigiū illud quod remanet, nihil mali fa-
ciet. Si autē iuxta pupillā fuerit quādo[ß] poſt vl
ceris curationē veſtigiū remanens [ph]ibebit vi-

DE MORB.PARTIC. LIB. IX. 13

fionē. Quapropter tūc eſt vtendū medicinis qui bus veſtigiū, quod dixim, abſtergi & deleri poſt Sief de thure, armoniaci, ſarcocollæ ambo rū ana drachmas quinč, thuris drachmas decē, croci drachmas duas: conficiantur ex muſcilla- gine ſœnugræci, & fiant ex eis ſief. Sief de plū- bo, plumbi aduſti, antimonij, thuciæ ablutæ, calcecumenon, gūmi arabici, dragagāti, omniū ana drachmas ſeptem, opij drachmæ ſemiſſem: terantur, & cum panno ſerico qui fit ſubtiliſſi- mus, ſcribellentur, & confpergantur ex aqua plu- uiali, & fiant ex eis ſief. Sief ex quo caro in vl ceribus oculorum generatur, & vueæ egreſſio prohibetur, & veſtigium ſubtiliatur, &. climiæ ablutæ, thuciæ ablutæ, ceruſæ, antimonij, thu- ris, omnium ana drachmas duas, myrrhæ dra- chmam vnam, ſarcocollæ groſſæ drachmā vnā & ſemis, ſanguinis draconis, aloes, opij, omnium ana drachmam vnā, fiat ex eis ſief. Eleiſir quo eſt vtendum cum timetur ne ex vlcere vueæ ſe- quatur egreſſio, antimonij, ematitis, amborū ana drachmas decē, acaciæ drachmas tres, alo- es drachmam vnam: terātur, & fiant ex eis ſief, & adminiſtrentur apud neceſſitatem.

De his quæ in oculos cadunt, ſiue fit pilus ſiue palea ſiue aliud. Cap. XVII.

Vmatur reſina, id eſt, gumma pini, & per oculum trahatur, & extrahit illud quod in oculum cecidit.

De albedine quæ fit in oculo. Cap. XVIII.

Lbedo quæ in oculis contingit, eſt veſti gium poſt vlcerum curationē remanens quando conſolidantur. Quæ cum in ocu-

RHASIS AD ALMANSOREM

lis puerorum fit, leuior eſt ad curandum, quam cum in ſenibus. Cum enim fit in ſenibus fortaſ ſe ad ſanandum impoſſibilis eſt niſi ſubtiliſſi- ma fuerit. Hæc autem paſſio ex his medicami- nibus curanda eſt. Poſtquam æger balneum e- greſſus fuerit, aut faciem ſuper vaporem aquæ calidæ vſquequo rubea fit tenuerit. Si tamen ex hoc medicamine in venis oculi rubedo & do lor prouenerint, per aliquot dies ab eo quiſſcen dum eſt donec oculus quiſſcat, & pòſt ad id re- deundum. Medicamen valde vtile ad albedi- nem remouendã & cito eradicandam. Ego quo que non vidi quod eo melius aut æquale eſſet ad albedinem delendam, maſſacumię, ſpumę maris, ſtercoris magni lacerti, baurach, zuccari higeri, omnium ana partes æquales. Deinde fu- mantur acori, cœlidoniæ, amborum ana dra- chmæ decem, coquantur in libra vna aquæ do- nec ad quartam redeant & colentur, & ex hac aqua imbibantur ſpecies quas prædiximus, ita quòd conficiantur ex ea & ſiccentur in vmbra, deinde iterum terantur & conſpergãtur vt pri- us, & ſiccentur, quod poſtquam quater factum fuerit, ſiccentur & terantur, & in oculo mittan- tur. Hoc enim medicamen nulli, vt prædixi- mus, compar exiſtit in remotione albedinis. Re mouet enim hoc medicamen groſſam albedi- nem etiam ex oculis animalium.

De Scabie & Sebel.

Cap. XIX.

Vm palpebra inuerſatur & interius ap- paret rubea & aſpera, ſcabies adeſt. Et cum ſuper alba oculorù ac ſuper nigre- dinè videtur ſimilitudo pàniculi ex venis rube-

DE MORB.PARTIC. LIB. IX. 14

is & groffis texti, adeft paſſio quæ vocatur ſe
bel.Hæ vero duæ paſſiones graues ſunt & chro
nicæ,& vix curabiles.Patiens tamè dum ſanus
eſt, phlebotomia ex brachio & fronte & ven-
tris ſolutione vti debet,& in comeſtione vitare
daſtilos,& ſiſamos de melle,& vitet ebrietate.
Et quando non eſt plenus, ſæpe ingredi balneu
eſt ei vtile, & frequenter immittere oculo ſief
rubeum ſimiliter confert. Sief rubeum,&.ema
thitis, colcotar combuſti, amborum ana dra-
chmas tres,æris vſti drachmas duas, myrrhæ,
croci,amborum ana drachmã vnam,piperis ló-
gi drachmæ ſemiſſem, conſpergantur ex vino
veteri,& fiat ex eis ſief. His præterea ægritu-
dinibus viride confert ſief, cuius deſcriptio in
capitulo de vngula continetur. Quòd ſi paſſio-
nes iſtæ vetuſtæ ſiant,ſcabies fricatione indige
bit,& ſebel collectione. Non tamen menſuræ
huius libri congruit,vt de his tractemus.

De lachrymalibus cù pruriunt. Cap. X X.

E
Ndiuia tenera ſumatur & conteratur &
fiât ex ea magdaliones parui,& ex oleo
violato inungantur,& oculis ſuperponãs
tur,& in hora dormiendi ligentur, roſatum ta-
men melius eſt,& citius confert. Et ſi hoc non
ſuffecerit,lentes abſQB corticibus, & ſumach,&
roſæ rubeæ, & granati carnoſitas ſumantur,co-
trita ex careno cōſpergātur, & more emplaſtri
ſuperponantur.Quod ſi nõ ſuffecerit, ex cepha-
lica prius phlebotometur patiés. Deinde ex ve-
na frótis, & ex venis quæ ſunt in angulis lachry
malibus. Venter quoq[ui] frequencies ſoluatur,&
balneum multoties ingrediatur.

RASIS AD ALMANSOREM

De Vngula.

Cap. XXI.

Vm aliquid pāniculo ſimile, ex angulo, qui eſt ex parte naris, oriri videtur, & al ibum oculi cooperire, & peruenit vſque ad nigredinem, generatur paſſio quæ vngula di citur. Cuius nocumentum, tūc solum eſt peius, cum peruenit ad nigredinis partē quæ eſt iuxta pupillam. Hæc igitur paſſio dum ſubtilis eſt cum ſief viridi, & ſief de chalcātho eſt medicāda. Si autem vetuſta fiat & groſſa, cū ferro eſt euellenda. Sief viride quod confert ſebel, & ſcabiei, & vngulæ, & albugini, & ziniar drachmas tres, colcotar vſti drachmas ſex, arſenici rubei, baurach, ſpumæ maris, omnium ana drachmā vnā, ſalis armoniaci drachmę ſemiſſe, armoniaci drachmas duas. Armoniacum in ſucco rutæ diſoluatur, & ſpecies ex eo confpergantur & fiat ex eis ſief, eſt enim mirabile. Sief de chalcātho quod confert vngulæ, & æris vſti, chalcāthi amborū ana drachmas quinque, ziniar drachmas duas, ſalis armoniaci, baurach, arſenici ſublimati omnium ana drachmam vnam: teran tur, & per hebdomadam vnam dimittātur, deinde fiant ex eis ſief, & fricetur vngula cum eis.

De macula rubea ex percuſſione vel alia re.

Cap. XXII.

Vm in oculo ex pcuſſione aut ex re alia punctum rubeum fieri cōtingit, ſanguis qui ibi eſt diſſoluēdus eſt, poſt quam æſtuatio quieuerit. Sumantur igitur arſenici rubei, olibani, myrrhæ, armoniaci, omnium ana partes æquales, & fiant ex eis ſief. Qui in ſucco coriandri fricētur & in oculū diſtillentur. Qua

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

15

diu tamen dolor perfeuerat, albumen oui fumē
dum eſt & oleo roſato miſcēdum, & cotum ex
eis inuolutum, oculo eſt ſuperponendum.

De Lachrymis.

Cap. XXIII.

Vm lachrymales oculorum anguli ſemper humidi videntur, patiens quotidie ieciuus balneum ingrediatur, & in oculum alcohol iſtud mittatur. Iſtud autem alcohol, &c. thuciæ drachmas decem, coralli rubei, mirobalani, citrini fricati, aloes, omniuī ana drachmas duas, piperis drachmę ſemiffem fiat ex his puluis qui affidue immittatur oculo.

De debilitate viſus.

Cap. XXIII.

I cum debilitate viſus humiditatis signa
apparuerint manifesta, quę in tempore fa
mis & exercitij parumper diffolui videan
tur, Pilulæ cochiæ multotiens erunt infirmo tri
buendæ. Nutrimentum quoque patientis defic-
catiuum eſſe debet, & Æger ſæpe vomere cogē
dus eſt. Pulueres etiam deficcatiui oculis ſunt
immittendi. Quòd fi cum prædicta ægritudine
affuerint ſiccitas & corporis macies, nutrimen-
tum erit augmentandum, & vinum in potu tri
buêdum, ac ſuper caput ipſius aqua tepida fun-
denda, & incuruatio ſuper eam facienda. Balne
um præterea ingrediatur, in quo tamen nô mul
tum ſudet. Naribus quoq[us] oleum de amygdal
lis dulcibus atq[us] auribus eſt immittendû. Ocu-
lis vero lac mulieris adolescentis quaque die eſt
inijciendum. Quod etiam frequenter fieri con-
uenit. Hæc quoque debilitatis viſus ſpecies for-
tior fit in tempore famis, & dum venter vacuus
fuerit. Confectio alcohol quod valde acuit vi-

RHASIS AD ALMANSOREM

fum, qui cauſa humoris debilitatur, per. thuciæ
ablutæ & ficcatæ drachmas viginti, deinde ex
trahatur ſuccus ſanfuci viridis, & per noctem
vnâ reſidere dimittatur, & coletur, ex quo thu-
cia cōſperſa dimittatur quouſque ficcetur, poſt-
ea teratur. Deinde ſumantur zinziberis, piperis
nigri, macropiperis, cœlidoniæ, omniû ana dra-
chmæ duæ, ſalis armoniaci drachma vna cû thu
cię drachmis vigiti, hæc oïa teratur, & ex ſucco
teneri fœniculi cōſpergant, & ficcata iterû terâ
tur, & reponant. Et cû neceſſe fuerit oculis imit
tant. Ad hoc p[er]terea valde cōfert ſief de fellibus.

De tumore palpebrarum. Cap. XXV.
E Pithimetur ex epithimate, quod in capitæ
lo de Ophthalmia nominauimus.

E

De conuerſis pilis qui naſcuntur in palpe-
bris magis interius quàm debent, & p[u]
gunt oculum. Cap. XXVI.

S I pilus fuerit vnus aut duo, alijs palpebra
rum pilis cum maſtice aut oleo Seni ſunt
annectendi, aut radicitus euellantur, & lo
ca à quib[uo] euulſi ſunt cum ferro acuto aut acu
adurantur. Si autem multi fuerint, neceſſe eſt vt
caro palpebræ incidatur. Loqui tamen de hoc
noſtri libri menſuram prætergreditur.

De cataracta ſiue aqua deſcendente in
oculum. Cap. XXVII.

Q Vandoq[ui] alicui videtur q[ui] ante ſe habe
at cimices, aut alia parua corpora ſub-
tilia & radioſa. Quod aliquando cauſa
ſtomachi, aliquando ex proprio nocum[eto] ipſi-
us oculi contingit. Ideóque differentia inter h[ec]
duo c[of]siderãda eſt, neq[ui] p[er] paruo eſt habëd[ui] c[ui]

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 16

hoc accidēs euenerit. Ex eo nanç qd cauſa ſto-
machi accidit, nō eſt multū timēdum q[ui] oculo
nocumētum inferat. Ex eo vero q[ui] ex proprio
vitio oculi cōtingit, valde timēdū eſt, hoc enim
aque principiū exiſtit. Hēc autē paſſio dū recēs
eſt & in principio, cū medicinis curabilis eſt, ſed
cū iam ad pſectionē deuenerit, ſanari nō poteſt,
niſi cū inciſiōe, & fortaſſe etiā inciſio p[ro]deſſe nō
poterit. Quapropter differētia inter hæc duo p[ro]
dicta diligēter eſt inueſtigāda, quæ eſt prout di-
cemus. Quādo imaginationes quę vidētur, vtriç
apparēt oculo, exiſtimādū eſt cōtingere hoc ex
vitio ſtomachi, & ecōuerſo. Et cū imaginatiōes
in hora faſtidij & in hora malę diſeſtionis plus
res ſolito viden[ti], in hora autē famis & laboris
pauciores apparēt, exiſtimandū eſt etiā hoc ex
ſtomacho eſſe. Et ſi ex quo iſtę imaginatiōes ac
ciderūt, duo pr[et]erierūt m[é]ſes aut plures, & in
pupilla nō fuerit viſa cōturbatio, exiſtimādū eſt
etiā hoc eſſe ex ſtomacho. Quādo autē iſtę exi
ſtimationes tibi aggregatę fuerit, pilulas cochi-
as in potu tribue, & ſi paſſio oino remoueſt, iam
exiſtimationes p[ro]dictę certificatę erūt. Si aūt vni
tantū oculo apparuerint, & vno modo in oibus
horis pmāſerint, exiſtimandū eſt vitiū aque ad-
eſſe, pr[ae]cipue cum in pupilla nō fuerit obſuſca-
tio. Obſuſcatio nanç ſi fuerit in pupilla, dubita
tio iam tunc erit ſublata. Cū autē paſſio hæc in
oculo propria fuerit, prohibendū eſt infirmo ne
cum ventoſis minuat ſanguinem, neque ex bra-
chio, neque comedat piſces, nec omnia quæ hu-
mectare poſſunt. Venter vero frequenter ſol-
uēdus eſt ex pilulis cochijs, & æger ex caleſacti-

RASIS AD ALMANSOREM

uis & deficcatiuis nutriēdus eſt, hydromel præ terea in potu ei tribuendum, & in oculis ſief de fellibus mittendum. Sief de fellibus quod profi cit aquæ in principio & dilatationi pupillæ, & eis qui poſt occaſum ſolis non vident, & tene broſitati viſus quæ eſt ex humore, & ſellis gru is, ſellis ſabot, ſellis hircini, ſellis accipitris, ſel lis aquile, ſellis perdicis, omnium ſiccorum vnū aut plura, ſumantur quoque pro omnibus dra chmæ decem iſtorum ſiccorum, euphorbij, co- loquintidæ, ſerapini, omniū ana drachma vna, trita aggregentur, & confpergātur ex ſucco ſe niculi teneri, & mittantur in oculum.

De noctilopis, id eſt, qui poſt ſolis occaſum non vident.

Cap. XXVIII.

A
D hoc vtile exiftit epar caprinum ſcin-
dere, & ponere ſuper vnam ſectionem
piper longum, & cooperire ipſam ex a-
lia ſectione, pipere longo in medio exiftête. De-
inde ponere ipſum in furno, & dimittere ibi do
nec affetur, & deficcetur, & non comburatur.
Quo facto, piper longum quod in medio erat,
fumatur, & bene teratur cum pauco muſco, de
inde ex liquore qui ex epate affato expreſſus fue
rit, confpergatur & ſiccetur & in oculum mit-
tatur. Aut fel caprinum cum melle mixtum in
cucuma ſuper igne coquatur, deinde radius eo
illinit immittatur oculo. Quod autem ad hoc
magis valet, eſt vt ſief de fellibus in oculi mit-
tatur. Si autem hoc non ſuffecerit, venter ſolu-
tur, & ſanguis ex duabus cephalicis & ex fron-
te minuatur, & regimen ſubtilietur.

DE MORB. PARTIC. LIB. IX 17

De dilatatione pupillæ. Cap. XXIX.

Vm pupilla, hoc eſt, foramē quod eſt in nigredine oculi, adeo dilatari videtur, vt vndiq[ur] pertingat ad albedinem, fuerit q[ur] poſt vehementem cephaleæ dolorem, parua ha benda eſt fiducia in eius cura. Sed fi dilatatio parua fuerit, tunc affidua solutionē ventris ex cochijs: multoties & sief de fellibus in oculum mittendum. Quòd si pupillam poſt percuſſionē dilatari contingat, non eſt inde timendum, quia remouebitur. Fiat itaque emplastrum ex fari- na fabarum & camomilla, & euſco cum vi no & aqua.

De fiſtulis quæ in angulis lachrymalibus
fiunt. Cap. XXIX.

Vm angulus lachrymalis refudat, & cù premitur, ſanies & virus ab eo egredia- tur, fiſtulam pati intelligitur, quæ cù cau terio curatur. De hoc tamē loqui plus eſt quàm huic noſtro attinet libro. Nos tamen iam ei ad- iungimus medicamen, quod si adhibitum fuerit, ipſam per multos menſes adeo tardare fa- cit, vt æger ſanus videatur. Medicamen autem illud, eſt. aloes, thuris, farcocollæ, ſanguinis draconis, balauſtiæ, antimonij, aluminis, omniu[] ana partes æquales, ziniar, quantum eſt quarta pars vnius, ſiant ex eis sief. Cúmq[ur] neceſſe fuerit, fiſtula in tantum prematur, vt quicquid ſa- niei in ea continetur, egrediatur. Deinde infir- mus ſuper lat[ue] in quo nō eſt fiſtula iaceat, & de preſdicto sief aliquid diffoluatur in aqua, de quo in angulo lachrymali tres guttæ aut quatuor i- mittantur, magno exiſtēte interſtitio inter pro-

c.j.o.

RHASIS AD ALMANSOREM

iectionem vnius guttæ & alterius. Quo facto,
Æger per tres sic iaceat horas. In mane quoque
sequenti die, similiter fistula bene prematur, &
fiat eadem cura. Quod per hebdomadam vnam
fieri conuenit, & etiam tandiu donec nihil à fi-
stula egrediatur, cum premitur. Ex hac nanque
cura, locus multis mensibus siccus permanebit.
De curis oculorum quantum huic loco necessitas
rium esse putauim?, iam fatis dictum esse credi
mus. Alia vero, quia sunt de curis quæ per ferru-
exercetur, dimittamus, quia multis indiget mea
dicaminibus. Sunt tamen quædam ex eis quę in
locis in quibus de decoratione tractabimus, &
sanitatis cuftodia, continentur.

De dolore qui fit in aure. Cap. XXXI.

S
I cum dolore qui fit in aure, fuerit in fa-
cie inflammatio & pulfatio, fanguis ex ce
phalica erit minuendus, & oleum roſatū,
aut oleum de floribus ſalicis tepidum cum pau
co aceto eſt immittendum, lac quoq ita calidū
vt ex mamilla egreditur multoties diſtillādum
erit. Venter præterea ex mirobalanis citrinis &
ſcamonea & aloe vehementer ſoluat, quod hoc
modo fit, & mirobalanorum citrinorum dra-
chmas viginti, & puluerizatæ in duabus libris
aquæ coquantur donec ad duas vnius lib. tertie
as redeant, & colentur. Poſt hoc ſumatur aloes
drachma vna, ſcamoneæ ſexta pars drachmæ
vnius, aggregentur cum rob de citonijs, & fiant
ex eis pilulæ, quæ per duas horas ante decoctio
nem ſumantur, deinde bibatur decoctio. Quòd
ſi dolor non quieuerit, parum opij in oleo roſa-
to reſoluti in aurem mittatur. Et ſi pulſatio rea

DE MORB. PARTIC. LIB. IX 13

dierit & tribus diebus perfeuerauerit, oleum fit
faminum in quo anatis aut gallinę adeps fuerit
resolutus in aurem sæpe mittatur, ibi nancb eſt
puſtula quæ maturatione indiget. Cum autem
dolor quieuerit, putredo iam tunc collecta erit,
ideob pus ſubito ex inſperato de aure egredit.
Cum autem dolor in aure fit poſt faſtidioſam
fatietatem, aut poſt vētos frigidos, oleu in quo
ruta aut cepæ coctæ fuerint in aurem diſtillet.
Et ſi hoc non ſuffecerit, oleu in quo turbith co-
ctum fuerit diſtilletur, aut oleu de lilio ſumaſ,
& cuiob vncię vni ex eo miſceatur euphorbij re-
cētis drachma vna, & caſtorei drachma vna. Sed
ſi hoc iteru nō ſuffecerit, vēter ex pilulis cochijs
ſoluatur: patiēs quoq balneu ingrediaſt, in quo
etiā ſudet: vinu quoq vetus & forte ei tribuat.
Si autē cum dolore auris fuerint ſonitus & tine-
nitus atq ventoſitas, panicu ſiue miliu in ſarta-
gine torrefactu, calidu multoties ſuperponatur.
Auris quoq ſuper vaporem aque in qua ſint co-
eta menthaſtru & ſticados arabicus, & ſanſucus
teneatur. De caſtoreo præterea & euphorbio in
oleo ſambucino diſſolutis, quoru vnūquodq ą,
tuor grana hordei ponderet, in aurē mittatur.

De vlcere quod fit in aure. Cap. XXXII.

C Vm pus ab aure egreditur, hydromel te
pidu multoties in vna die in aure eſt di-
ſtillandum. Deinde hoc medicamē opti-
me faciens ad hoc eſt immittendum, quod &c.
farcocollæ, aloes & ſanguinis draconis, thuris,
ſquamæ ferri ziniar, ana partes æquales, omnia
in aceto diſſoluantur & in aurem mittatur, aut
liciniu melle illinitu in prædictis intingatur &

c.ij.

RHASIS AD ALMANSOREM

fsc immittatur. Patiens itaq ex hoc medicami
ne, & hydromelle medicetur donec sanus fit.
De sonitu & tinnitu aurium. Cap. XXXIII.

Forteffé quandoque contingit ex subtilitas
te senfus auditus, & eius claritate. Cuius si
gnum eſt quòd in tempore famis augetur,
& in hora ebrietatis & ſatietatis minuitur. Que
propria nò indiget cura niſi ſuperfluitatem ob-
tineat. Tunc enim de opio diſſoluto in oleo im-
mittendum eſt in aurem quantum duo hordei
grana ponderant. Si autem hæc cum grauedi-
ne capitis & auditus debilitate affuerint, oleum
de ſemine raphani, & oleu de amygdalis ama-
ris, & oleum roſatum in quo caſtoreum fuerit
reſolutum, ſunt immittenda. Auris quoq ſuper
ponenda eſt vapori aque, in qua ſanfucus ſtica-
dos arabic abſynthium, mēthaſtrum & origa-
num cocta ſint. Et venter multoties ex pilulis
cochijs eſt ſoluendus, & cibaria minuēda, & vi-
num dimittendum.

De grauedine auditus. Cap. XXXIIII.

Vm in auditu contingit grauitas, confi-
derandum eſt an fit ibi ſordities quę vo-
catur cera quæ fit in aure. Quæ si inue-
terauerit, mundetur, aut cum medicinis ſecun-
dum quod diximus, aut cum cura manus. Si au-
tem ſordes nò affuerint, & euenerit hoc poſt ſa-
tietate faſtidioſam, quæ eam præceſſit, aut ægri-
tudinem acutam, auris ponenda eſt ſuper vapo-
rem aquæ, in qua ea quę prædiximus cocta fue-
rint, trieſtorio interpoſito vſque quo vapor as-
ſcendat. Quod hoc modo fieri còuenit. Res iſtæ
in cucuma habente os acutum coquantur. De

DE MORB. PARTIC.

LIB. IX. 19

inde traiectorium ori cucumæ superponatur, & ne vapor egredi poſſit, pānis obuoluatur, & au- ris ſuper os traiectorij ponatur. Iſtud præterea ſief in aurem mittatur. Quod, & coloquintidæ drachmam vnã, baurach tertiam drachmæ vni- us, caſtorei, aris tologiæ rotūdæ, ſucci abſynthij, omnium ana drachmę ſemiffem, coſti quartam drachmæ vnius, euphorbij ſextã drachmæ vni- us, ſellis vaccini quantum ſufficit ad prædicta conficiēda, ſiant ex eis ſief. Cunque neceſſe fuerit vnum in oleo de amygdalis amaris reſo- lutum auri immittatur. Hoc enim valde vtile exiſtit dolori phlegmatico & ventoſitati ac fo- nitui & tinnitui, qui ex groſſo vento fuerit, & ſurditati quæ eſt ex groſſis humoribus. Si autē debilitas auditus cōtingit poſt ieiunium aut vi- gilias, fuerit que facies extenuata, & oculi con- caui, æger balneum ſæpe ingrediatur, & largio- ri cibo ac potu vtatur, & in ſomno fiat profun- dior, ſuper caput quoque aquam tepidam cum oleo fundat donec ſanetur. Quod ſi poſt phre- nesim contingat, ex medicinis primis curetur.

De vermibus aurium & paruis ani-
malibus ipſas ingredientibus.

Caput XXXV.

C Vm in aure fuerit titillatio, & pruritus & dolor, deinde ceciderint vermes ab au- re, immittatur auri ſuccus mēthaſtri, aut de folijs perſicorum, aut oleum de nucleis ipſo- rum, aut aloe in aqua diffoluatur & immitta- tur. Hæc enim vermes auris & parua animalia ingredientia ipſam, aut quæ in vlceribus naſcu- tur, interficiunt.

c.iiij.

RHASIS AD ALMANSOREM

De eo quod in aure figitur ab exterioribus
ingreſſum. Cap. XXXVI.

C
Vm aliquid figitur in aure, oleum tepis
dum eſt immittendum, & patiens balne
um ingrediatur, ibi morã faciens donec
corpus eius mollificetur. Deinde naribus inſuſ
fletur códifi, & teneatur anhelitus donec ſternu
tatio ſequatur, forſitan enim ſic egredietur. Si
autem fuerit difficile & non exierit, erit necesse
vt cũ ferro auri immiſſo extrahatur. Quod etiã
in naribus eſt faciendum, ſi quid eas ingreſſum
fuerit, quod extrahi nô poſſit. Quòd ſi aqua au-
tem intrauerit, capite ad partem auris illius in-
clinato ſaliat æger, & ſi non exierit, prouocetur
ſternutatio vt diximus. Deinde oleum tepidum
multoties immittatur. Neq; hoc pro paruo eſt
habendũ, & præcipue ſi res malam habens qua
litatem ingreſſa fuerit, ex ea nanq; grauis ſeque
tur dolor.

De languine ex narib? fluëte. Cap. XXXVII.

E
X his quæ sanguinis de naribus fluxũ re
tinent, eſt succus albedarogi cum cam-
phora fuerit in eo diffoluta, naribus im-
miſſus, confert enim ei qui hanc paſſionem in-
currere ſolitus eſt, ante eam inieſtus, aut in ho-
ra egritudinis. Aut ſumatur gypſum, cinis char
tæ de panno, gallæ, ſanguis draconis, calx, zegi,
& puluerizata naribus inſufflentur. Aut liciniũ
in eis intinctum mittatur in nares, aut alumen
iameni puluerizatum, vt alcohol cũ amylo eiuf
dem quãtitatis naribus inſuffletur. Quòd ſi ad-
huc vehementer manauerit, ſuperiores brachio
rum partes apud affellas cum inſtita, & coxæ

DE MORB.PARTIC.

LIB. IX. 20

apud inguina ligetur, & teſticuli ſimiliter ſunt
ligandi. Si vero paſſio inualuerit, phlebotome-
tur cephalica eiufde partis de qua fluit ſanguis.
Si autem nec hoc modo ſtrictus fuerit, magnæ
ventoſæ cum igne ſuperponantur ventri ab ea
parte de qua fluit ſanguis. Medicamen quod ve
hementer valet ad ſanguinem conſtringêdum.
Sumatur calx alba & leuis, qua vtuntur aurifi-
ces & ſæpe narib⁹ inſuffletur fine interpolatio-
ne, & licinium albumine oui illinitum ea inuol-
uatur & naribus immittatur.

De eſcharis & vlceribus narium.

Caput XXXVIII.

C
Vm in naribus fuerint eſcharæ, cera &
oleum ac adeps gallinaceus eis immittā
tur, & aquam calidam naribus in mane
multoties per aliquot dies odoret. Cumq[ui] puſtu
læ egredi cœperint, licinium aceto forti iſuſum
in quo ſal poſitum ſit, naribus immittatur, ac
ſuper eas ſimiliter ſal & acetum ponantur. Sic-
cabuntur enim ex hoc & non prolongabitur ea
rum mora. Quòd ſi vlcera ibi affuerint, vnguen
to de ceruſa curentur.

De polypo vel hæmorrhoidibus quæ na
ſcuntur in naribus. Cap. XXXIX.

C
Vm intus in narib⁹ caro ſuperflua mol-
lis & quafi diffoluta rubea, aut alba exæ
orta fuerit, & nares ingroſſari cœperint,
ac ex carne predicta repleri, cephalica prius erit
phlebotomanda, deinde licinium ex vnguento
viridi quod in capitulo de corrodentibus carne
nominauimus, liniendum & naribus erit immit
tendum. Si vero istud non ſuffecerit, medicamē

c, iiiij.

RHASIS AD ALMANSOREM

acutum quod ibi descripimus apponatur don nec ex toto mundificetur. Hæc præterea passio quandoque cum ferro curatur radicitus omnis no incidendo. Medici tamen quandoque in hoc errant. vnde ex eorum cura egger maximum incurrit nocumentum, in hoc nanque loco cancer plerunque exoritur. Verum cancer quando in hoc nascitur loco, nec acutas tolerat medicinas, neque incisionem quæ fit cum ferro, imò indiget. vt suauiter tractetur, & medicaminibus lenientibus, & phlebotomia, & ventris solutione curetur. Cognoscitur autem an illud accidens fit cancer, quia eft durus pertingens quandoque vſque ad palatum. Sed cum nares ficcæ ſint & duræ, nec fit in eis humiditas aliqua, ſummopere cauendum eſt, ne hæc ægritudo aut ei ſimilis ferro, aut acuto medicamine tâgatur. Si autem quod in naribus exoritur caro mollis eſt, fluxerintque ex eis humores, & cum nares ſtringuntur, inueniuntur molles, & cum tâguntur tactus non ſentitur solidus, non eft timendum quin ex medicaminibus acutis & ferro mederi poſſint.

De amiffione odoratus.

Cap. X L.

Cum ſenſus quo odorâda pcipiūtur, amifus fuerit, neq[ui] in narib⁹ caro ſupſlua creuerit, & aër ita leuiter vt pri⁹ attrahit, & oculi ac ſeſus naturaliter exiſtunt, narib⁹ erit inſufflād⁹ puluis adeo ſubtilis vt alcohol, q[ui] fiat ex cōdiſi & artemiſia & ſale armoniaco. Ægro quoq[ui] p[re]cipiatur vt nares vapori ex aceto calido, p[re]ceděti multoties apponat. Si aŭt hec n[ot] ſuffecerint, q[ui]d nominabim⁹ narib⁹ inſufflet, cui⁹ deſcriptio hec eſt n[ot]*nigell[æ], fellis gruis, coloqntid[æ],

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 21

hellebori albi, omniū ana partes equales, pulueri
zent & ponātur in vrinæ cameli Arabici quāti-
tate tanta quæ ea cooperire poſſit, & ponātur
ad ſolē donec ſiccentur, deinde ſiant ex eis ſief.
Cúmq[ui] necesse fuerit, vnum ex eis lentis habēs
magnitudinem in oleo ſanfucino intinetum, na
ribus immittatur, optimū enim ad hoc exiftit.
Si autem ex hoc quod naribus immittitur for-
tis ſequatur dolor, oleum de ſemine cucurbitæ
eis immittatur, & aqua calida ſuper caput fun-
datur, & forbeat calida ea quæ humectant vt
ptifana, & quod fit de aqua furfuris, & de fari-
na & ſimilia. Et hoc quidem eſt medicamen ad
amiffionem odoratus probatiffimum, quod ſic
conficitur: Nigella puluerizetur donec fiat vt
puluis, & miſceatur cū oleo veteri, deinde æger
implens os ſuum aqua reclinet caput retro qua-
to plus poterit, & tunc ex preſiſto medicami-
ne aliquantæ guttæ naribus diſtillentur. Aegro
quoque præcipiatur, vt quātum ei poſſibile eſt
aërem extrinſecum interius attrahere nitatur,
quod in tribus diebus & tribus vicibus fieri co-
uenit. Si autem mordicatio ſuperuenerit, fiat
hoc quod prædiximus.

De dolore dentiū & gingiuarū. Cap. XLI.

S I gingiua cum dolore dentium fuerit ſan-
guinolenta, & apoſtemoſa, & rubea, fuer-
ritq[ui] apoſtematio cum pulſatione, extra-
hatur ſanguis cum vētoſis, phlebotomia ex ce-
phalica prius facta. Deinde in ore aliquandiu as-
cetum & oleum roſatum teneat, quod poſtquā
eiecerit, idem iterum faciat, poſt hoc oleum ro-
ſatum in ore teneat. Et si ex hoc non euaferit,

RHASIS AD ALMANSOREM

fueritque pulsatio vehemēs & cum inflamma-
tione,camphora & piretrum terantur,& in ra-
dicibus dentium ponantur,cúmq diffoluta fuer-
int,iterum mittantur: cotum quoq oleo roſa-
to illinitū deſuper ponatur. Quòd si dolor ali-
quando augmentetur & vehementior fiat,opij
ſexta pars drachmæ vnius, in oleo roſato diſ-
ſoluatur,ex quo cotū illinitū radici dolentis de-
tis adhibeatur.Si autē nondū fedetur,locus ſcal-
pellandus eſt,& ſanguifugæ ſuperponēdæ ſut.
Gingiua vero si nō fuerit ſanguinolenta,nec a-
poſtemoſa, nec dolor eſt cū pulſatione, neq in
facie fuerit inflāmatio, aut dolor acciderit poſt
ſaſtidium & ſatietatē,& poſt cœnam,comede-
ritq ex cibo frigido multū,venter ægri ex pi-
lulis cochijs ſoluendus erit, & dolentium den-
tium radices ex hoc medicamine fricādæ ſunt,
quod ſic fit,Sumantur piretrum,ſinapi,ſeitara-
gi indi,baurach,piper,zinziber,& ex eis pulue-
rizatis dentium fricentur radices.Cotū quoque
eis illinitū ſuper dentiī radices ponatur, poſtq
æger os ex aceto in quo piretrum & mentaſtrū
atque origanum cocta fuerint,colluerit. A foris
præterea panicum ſiue miliī in ſartagine tor-
refactum ſuper maxillam eſt ponēdum,aut ex
piperis puluere melli commixto dens & ei9 ra-
dix fricetur.Et si hoc non ſuffecerit,in dentium
radicib9 hęc thyriaca ponatur,quæ %.caſtorei,
aſſe fœtidę,piperis,zinziberis,ſtoracis,opij,om-
niī ana partes æquales,conficiātur cū melle &
adminiftrētur. Aeger præterea per aliquantulū
temporis à comestione abſtineat,maneātq fa-
melicus & ingrediatur balneu,& vtatur motu.

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 22

Si autem nec sic quieſcat, ferrum ignitum radi-
ci dentis multoties apponatur, aut eradicetur. Si
vero dens corroſus fuerit, repleatur ex medica-
minibus quæ nominabimus, & quæ ſunt corro-
ſiua, aut extrahatur.

De medicinis extrahentibus & confringetibus dentes. Cap. XLII.

Medicamen quod cum in dente corroſo
ponitur, ipſius ſedat doloré, ac ipſum
confringit. Sumatur Kebikengi, & pi-
per, & trita ex alkitrano cōſpergātur, & imple-
atur ex eo. Medicamen quod dentes debiles ac
dolētes qui ſunt extrahēdi, eradicat. Cortices
radicũ mori, & radicũ capparis, & piretrum, &
lac titimalli, atq[ui] lac anabulę, & arſenicũ rubeũ,
& radix coloquintidæ ſumatur, & trita ex tāto
aceto quod eis ſufficiat cōſpergātur. Acetum
quoq[ui] per hebdomadā vnā ſemel in die vt pri-
addatur. Poſt hoc dentes in circuitu ſcalpellen-
tur, & ex prædictis decies in die epithimentur,
donec ad mouendum ſint faciles, & sic extra-
hantur. Aut fiat epithima ex ſece aceti acutiffi-
mi per multos dies, & poſtea extrahantur. Aut
ranæ fluuiales in oleo coquātur donec diffoluā
tur, cúmq[ui] necesse fuerit, dentiũ radices ſcalpel-
lentur, & ex oleo ilto multoties inungantur, do-
nec facile moueri poſſint, poſtea cum inſtrumē
to extrahendi dentes euellantur.

De dentium congelatione & ſtu
pore. Cap. XLIII.

Portulaca & amygdalæ amaræ maſticentur, aut his ſimilia. Aut fiat fricatio cum ſale, & maſticetur cera.

RHASIS AD ALMANSOREM

De dentibus qui dolent cum à re frigida tanguntur. Cap. XLIIII.

O Leum calefactum in panno deſuper eſt ponendum, aut vitellus oui affatus calidus multoties maſticetur, aut calidum panem multoties mordeat, aut fiat fricatio ex balsamo, aut ex oleo de lilio ſylueſtri.

De alcola, ſeu puſtulis linguæ, & vlceraſ tionibus oris. Cap. XLV.

S I puſtule fuerint rubeæ, ſumantur antheſre, amyli, ſpodij, lentium excorticatarum, ſeminis portulacæ, coriandri ſicci, ſeminis ſenæ de Mecha, omnium ana partes æquales, camphoræ parum, ex his puluerizatis fiat fricatio, & cum aceto mixta, & oleo roſato, & aqua roſata in ore teneantur, & ſanguinis miſnutio cum ventoſis fiat. Albæ vero ſi fuerint puſtulæ, cum ſale & melle fricentur, & ſyrupæ acetoſus aut almuri in ore teneatur.

De gingiuis ſanguinolentis.

Cap. XLVI.

C Vm ex gingiuis ſanguis ſubtilis affideu manauerit, vtriuſque arſenici, ſcilicet ruſbei & citrini, calcis, gallarum, aluminis, omnium partes ſumantur æquales, ex quibus puluerizatis, & cum aceto mixtis, parui formetur trocifci. Cúmque necesse fuerit ex eis puluerizatis, ſumatur quantum eſt ſexta pars drachmæ vnius, & fricetur gingiue ex eo optimè, & permaneat ſic parum. Deinde teneat oleum roſatum in ore. Eſt enim hoc mirabile ad hanc ægritudinem curandam & putredinem, & herpetem eſtiomenum, qui eſt in ore.

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 23

De cauſ vel elōgatione vuulæ. Cap.XLVII.
C Vm æger ſenſerit aliquid radici linguae
ſuæ inſiftere, aut gutturi, & cum iubetur
aperire os & extrahere linguam, videtur
vuula eius iam eſſe fluxa & elongata, ramech
& ſal armoniacum ſumatur, & bene puluerizas
ta, cum inſtrumento inſufflandi, ſuper vuulam
inſuſtentur, & ex eis in ſummitate prædicti in
ſtrumenti aliquid ponatur, & radici vuulæ cù
eo dirigatur, & ipfa cum inſtrumento parum
exterius extrahatur. Aut granatum acetoſum
cum pulpa ſua teratur, & fiat ex eo gargaris
mus. Quòd ſi diu permanſerit taliter, & elon
gata fuerit, eiúſque pars ſuperior ſubtiliata, &
caput eius rotundum fuerit, tunc radicitus erit
incidenda. Cauendum tamen eſt, ne antequam
ita vt diximus ſit diſpoſita, incidatur, ex hoc
enim ſequitur quandoque ſanguinis ſlnxus, qui
conſtringi non poteſt.

De ſanguiſugis quæ ingrediuntur gut-
tur. Cap. XLVIII.

C Vm aliquis in gutture ſuo titillationem
ſenſerit, & ſanguis ſubtilis inde manaue-
rit, exiſtimandum eſt tunc ſanguiſugam
in ore eſſe: & præcipue ſi aquã loci in quo ſan-
guifuge fuerint, biberit. Os igitur ægri eſt ape-
riendum, & lingua extrahenda, & inferius prea
menda, & guttur in ſole eſt inſpiciendum, & ſi
ſanguiſuga in loco propinquo pendere viſa fue-
rit, cum forſicibus quibus ſagittæ educuntur,
extrahenda erit, quod hoc modo fiet. Caput a
quo pendet eſt ſtringendum, & ſic extrahatur.
Qòod ſi non fuerit manifeſta, æger multoties

RHASIS AD ALMANSOREM

gargarizet finapim cum aceto, quia de loco in
quo est mouebitur. Aut fiat gargarismus ex aceto & aſſa fœtida, aut ex aceto & ſale. Nigella
præterea & finapis trita inſufflentur gutturi: fiat etiam gargarismus ex ſucco cepæ. Si autem
poſt eius caſum remanſerit ægro ſanguinis rea
ſudatio, fiat gargarismus ex apozimate in quo
cortices granati, & balauſtiæ, & ſumach cocta
fuerint, & gutturi inſuffletur puluis de balauſtijs, & thure, & ſanguine draconis & amylo. Si
autem ſanguifuga ſtomacho annexa fuerit, me-
dicamina quibus vermes expelluntur, ſumantur
in potu. Ex his etiā quæ ſanguifugam exire faciunt, est vt æger balneum ingrediatur, & moretur in eo, donec magnam patiatur ſitim, & tunc aquam in niue infrigidatam frigidiffimam ſcilicet in ore aliquandiu teneat, cùmque cœperit tepeſieri, eam expellat, & aliam ſumat. ſans guifuga enim quandoque venit ad os, frigiditatem quærendo.

De ingrediētib⁹ os ſiue guttur. Cap. XLIX.

Vm illud quod guttur ingredi, & inſigi
tur in eo, aut in meri, aut fuerit bol⁹ ma
gnus, aut ei ſimile de his quæ non habet
fructa ſciffa contenta in eis, aut acuta, confert
plerung percutere ægrum in collo poſterius, &
multoties, & aquæ ſæpe traijcere, fortaſſis enim
deſcendet inferius. Aeger quoque balneum in-
grediatur, & oleum multoties traijciat, quod
poſtquam factum fuerit, magnos deglutiat bo-
los. Quòd si non deſcenderit, inſtrumentum,
quo huic ſimile inferius duci confueuit, in os
mittatur. Eſt autem inſtrumétum illud de plu-

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

24

bo, quod cum fit reti simile, est longum, gibbo
sitatem in se habens.

De grauedine linguae.

Cap. L.

Vm lingua absque alijs membris graueræ
dinem paßa fuerit, & æger neque febrē,
neque acutam incurrerit ægritudinem,
sal armoniacum, & piper, & zinziber, & fina
pis alba, ac piretrum, & staphisagria, & bau-
rach, atque origanum, & sal indum, & nigella,
& sanfucus siccus fumantur & in aqua coqua-
tur, & fiat ex eis gargarifmus. Caueat tamē pa-
tiens ne ex eo aliquid traijciat. Aut æger ieiu-
nus multis diebus gargarizet almuri nabati ,
aut fiat gargarifmus ex aceto & piretro. Poft-
quam vero gargarizare ceßauerit, fumantur fa-
lis armoniaci, piretri, piperis, finapis, omnium
partes æquales, & ex eis bene puluerizatis lin-
gua diutius fricetur. Quòd si cum linguae gra-
uedine auditus, ac reliquorum senfuum grauie
tas fortis affuerit, fiat ægri curatio fecundum
doctrinam qua paralysis curatur. Si autem lo-
quela in acutis febribus aggrauata fuerit, & vie
deris ipſam cum grauitate in loquela extenua-
tam, & abbreuiatam, & ſpaſmatam, aqua calie
da ab alto ſuper ſphondyles colli, & auris prin-
cipia fundatur, & cum oleo fricentur. Aeger
quoque oleum tepidum in ore tenere debet. Et
fi diu est ex quo loquela minui non ceßaue-
rit, vel etiam ſemper, confiderandum est, an li-
gamentum quo inferius lingua connectitur,
maius fit quam debeat. Quòd si ita fuerit, ex
eo parum est incidendum, & zegi pulueriza-
tum immittendum.

RHASIS AD ALMANSOREM

De lingua quæ adeò tumeſcit vt os egre diatur. Cap. LI.

Vm contingit lingua adeò inflari, vt præmagnitudine os egrediatur, fricanda eſt ex cepis, aut ex citri acetofitate, aut cùribes, aut ex granato acetoſo, donec ſaliua multa ab ea profluat. Hoc nanque modo detumeſcet, & ad primam redibit menſuram. Si autè non ſufficit, fiat fricatio, ex ſale & aceto. Et fi nondum ſufficit, fiat minutio ex vtrifque ceaphalicis prius, & poſtea ex venis quæ ſunt ſub lingua.

De glandula quæ ſub lingua nafcitur, & vocatur ranula. Cap. LII.

Vm ſub lingua glandula nociua fuerit, in principio ex ſale armoniaco & galiſis fricanda eſt. Si autem vetuſta fiat, ex medicamine gingiuæ ſanguinolentæ fricanda eſt, quod eſt medicamen acutum. Aeger autem acetum, & ſal in ore teneat.

De puſtulis & apoſtematibus accidentibus linguae Cap. LIII.

I. Sta ex eſdem ſunt curanda, ex quibus alcoola, quas ſuprà nominauimus, & ſquinantia ſanantur.

De ſquinantia. Cap. LIIII.

Vm in glutiendo ſentitur anguſtia, ad eſt paſſio quæ ſquinantia vocatur. Cuius grauitas vel leuitas ſecundum anguſtæ quantitatem deprehendi poteſt. Cúmque cum traijciendi anguſtia fuerit in facie, & ocuſis rubedo & repletio, in principio curationis

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 25

cephalica phlebotometur, & gargarism? ex fuc
co granati muzi cum carnotitate fua fiat, aut
ex rob mali maciani, aut ex rob mori de Seni.
Et poſt hoc fiat gargarismus cum aqua roſata
in qua fumach fuerit infuſum. Quod poſtquæ
per tres dies ſic factum fuerit, & venter ex fuc
co fructuum ſicut prunorum, tamarindi, caſſiæ
ſiſtulæ, & tereniabin ſolutus fuerit, fiat garga
riſmus ex apozimate ficuñ citrinarum, & paſ
ſularum, aut ex medulla caſſiæ ſiſtulæ, cum hy
ſromelle. Quod ſi paſſio inueterauerit, ex gar
garismis & inſuſſlatione fortium medicami
num, quæ dicturi fumus, curanda erit. Si autem
in facie non fuerit rubedo, fluxeritque ab ore
ſaliuæ multitudo, & æger fuerit humeſtatus,
in principio ſoluatur venter ex pilulis cochijs,
& fiat enema ex clyſterio acuto, quod in capi
tulo de apoplexia nominauimus. Cum tamen
paſſio incœperit, fiat gargarismus ex ſyrupo
acetoſo, aut cum hydromelle & pipere & oxi
melle, & deinde ex almuri nabathi. Fiat etiam
gargarismus ex hydromelle & ſinapi. De his
præterea quæ malæ ſquinantiæ conferunt, eſt
vt ex venis quæ ſunt ſub lingua fiat minutio,
& ventoſæ abſque ſcarificatione in collo po
nantur, & epithimetur collum ex melle ana
cardino donec veſicæ in eo generentur, & fiat
gargarismus cum ſinapi, & gutturi fiat inſu
flatio ex hoc medicamine, quod ſic fit. Sina
pis, ſal armoniacus, piretrum, nitrum, aſſa, pi
per, mentaſtrum fumantur, & ex eis cum hy
ſromelle fiat gargarismus.

d.j.

RHASIS AD ALMANSOREM

De tuſſi.

Cap. LV.

Vm tuſſis acciderit, fueritque aspera & ficca, & cum rubedine & calore, ægro muraba violatum & ptisana tribuenda erunt. Fabas quoque excorticatas & ſpinachias cum oleo de amygdalis dulcibus in comeſtione accipiat. In ore vero ſemper tenere debet piluſ las bichichias. Aquæ autem quam bibit ſyrus violatus eſt admiſcendus. Conſeſtio piluſtaru bichichiaru, ſucci liquiricię, zuccari albi, amborum ana drachmas decem, amyli, dragaſganti, amygdalarum dulcium excorticatarum, omnium ana drachmas quinque. Ex eis cum muſcilagine ſeminis citoniorum conſperſis inſormentur pilulæ. Quòd ſi cum tuſſi multum affuerit ſputum, quod cum expuendo expelli non poteſt, nocumentum infert: ſed neque ferbris, neque vehemens ventris ſolutio ipſam cœ comitantur, ex his trociſcis dandum erit infirmo, qui ſeminis feniculi, ſeminis apij, ſucci liquiricię, capilli veneris, amygdalarum, omnium partes æquales. Ex his cum muſcilagine ſeminis lini conſperſis inſormentur trociſci, ex quibus drachmæ tres tribuantur. Decoctionem autem, qua in hac ægritudine vtendum eſt, in capitulo de catarrho iam deſcripſimus, cui tamen drachmæ quinque capilli veneris ſunt addendæ. Quòd ſi tuſſis antiqua & nociua fuerit, adeò vt ægrum in nocte dormire non permit tat, pilulæ ſtoracinæ ſunt dandæ, quæ myrhæ, ſtoracis, opij, omnium ana partes æquales, inſormentur ex eis pilulæ ad lupinorum ſimilitudinem, ex quibus vna aut duæ patienti tri

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 26

buantur. In potu verò fumat fyrupum de pa-
pauere, & comedat semen albi papaueris cum
zuccaro. Qui hanc præterea patitur ægritudi-
nem, vitet in comestione acetosa, falfa, pontica,
acria, atque amara. Suffumigium ad antiquam
tuflfim & fputum fœtidum, quod & ariftolo-
giæ, myrrhæ, ftoracis, galbani, omnium partes
æquales, arfenici rubei ad pondus omnium:
omnia puluerizata ex butyro vaccino conſper-
gantur. Ex quibus magdaleones ad pilæ par-
uæ ſimilitudinem informentur, & cum neceſſe
fuerit, in ieiunio ex vno eorum per traiecto-
rium ſuffumigetur æger.

De aftthmate.

Cap. LVI.

Vm aliquis affiduè patitur tuſſim, & aë
rem attrahit quemadmodum fit poſt
curſum, aut poſt vehementem motum,
& cum iacet ſupinus eſt ei deteri9: fed cù fedet,
eſt ei melius: Decoſtio ei danda eſt, quæ %. fi-
cuum citrinarum drachmas decem, dactilorum
multam humiditatem habentium, ſeminis apij,
ſeminis feniculi, capilli veneris, liquiriciæ, hyſo-
pi, praſſij, omnium ana drachmas quinque: co-
quantur in tribus libris aquæ dulcis donec re-
deant ad vnam, & colentur. De hac verò deco-
ſtione tribus diebus ægro in potu tribuatur,
cum pondere duorum aureorum huius con-
fectionis, quæ %, ſucci liquiriciæ, hyſopi, capilli
veneris, omnium ana drachmas decem, cordu-
meni, piperis, amygdalarum amararum, arifto-
logiæ rotundæ, ſeminis vrticæ, omnium ana
drachmas quinß, mellis deſpumati qd ſufficit.

d.ij.

RHASIS AD ALMANSOREM

Hæc enim confectio superfluitates quæ sunt in pectore mirabiliter expellit, & eft optima. Dã da eft itacہ per hebdomadam vnam continuo. Deinde æger poſtq comederit ſinapim & mel, vomere cogêdus eſt, & venter ex his pilulis ſoluendus, quæ recipiunt, agarici, grana hordei oac[todecim, coloquintidæ interioris, grana hordei ſex, elaterij grana quatuor, ſucci liquiriciæ drachmam ſemis, fiant ex eis pilulæ: & ſufficiut ad doſim vnam. Poſt hoc quoq iterum redeat ad bibendam cōfectionem & decoctionem ſume dam, & poſtremo ad vomitû & ventris ſolutio nem, vt prius. Hoc faciendû eft donec æger facitati reſtituatur. Interim tamen à cibis groſſis & ſtipticis & acetofis à bſtineat.

De Pleureſi.

Cap. LVII.

Vm aliquis ſub coſtis ſuis dolorem ſentit pungitiuum, & proprie quando ſiccá patitur tuſſim & febrem, expedit, vt ſi dolor ſuper partem coſtarum & furculam ten dit, fiat minutio ex basilica ei? partis in qua eſt dolor, niſi totum corpus multo ſanguine repletum fuerit, tunc enim ex latere cōtrario ſangui nis detractio facienda eſt. Aegritudo quoque ſi iam per aliquot dies à ſui principio inſestauerit ægrû, phlebotomia ſimiliter à parte dolente facienda eſt. Quòd ſi dolor inferius ad partem coſtarum poſteriorem tendit, venter ex decoctione quam in capitulo de rheumatismo deſcripſimus, eſt ſoluendus. Melius tamen eſt vt phlebotomia fiat, deinde aqua hordei cum zucaro aſſidue tribuatur. Et ſi videris tuſſim eius vehementis ſiccitatis, da ei in diluculo omni die

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 27

iuleb, deinde da ei in potu aquam hordei. Et si æger fuerit debilis, nutriatur cum pane & ex zuccaro. Si autem fortis fuerit, aqua hordei vſque ad diem quartum ſufficiat. Cümque ſcreare cœ perit, decoctionem quam in capitulo de rheus matifmo nominauimus, quotidie ſumat, ante quam aquam hordei bibat, donec ſanetur. Si autem febris & acuitas perſeuerent, & æger in excreatione difficultatem patiatur, detur decoctio quam in capitulo de aſthmate nominauimus, quod ſimiliter eſt faciendum cum ſaniei fit excreatio. Quòd si in principio paſſionis quod excreatur nigerrimum, aut valde citrinuï apparet, & ſic permanſerit, & febris non quieruerit, neque calor vſque ad diem ſeptimum, tis moroſum eſt. Et si cum hoc toto aëris attraectio non alleuietur, & in pectore fuerit ores gmon, aut in maxillis rubedo, & in oculis lasbor, morti eſt propinquus. Si autem exterius in latere apparuerit rubedo, aut apoſtematio, & cum premitur locus, dolet, ponatur deſuper ventoſa, aut emplaſtrum ex ſinapi, & ficubus, & dimittatur ibi donec locus vlceretur. De his verò quæ ex errore ſtolidorum ad augmentum nocumenti accident hanc ægritudinem patientibus, eſt cum dolor in principio ſentitur ſub coſtis, exiſtimant groſſam fore ventoſitate, ideóque electuarium diamuſcum, aut ei ſimislia ægro tribuunt, eúmque omnino interficiut. Hæc paſſio vocatur birſen, cuius cauſa eſt aſpoſtema quod oritur interius ſub coſtis hypo chondriorum.

d.iij.

RHASIS AD ALMANSOREM

De peripneumonia. Cap. LVIII.

Vm homini superuenerit febris, & in an
helitu tantam patitur constrictionem,
vt se præfocari putet, & in maxillis ita
vehemens sit rubedo, vt tinctæ videantur, & an-
terior pectoris pars dolet, & tussis adeft, &
quod cum excreatione emittitur exiftit spu-
moſum, & in pectore ſentitur grauitas fine
punctione & fine calore. Cui omnia hæc acci-
dunt acutum in pulmone patitur apoſtema, &
vocatur hæc paſſio peripneumonia. In princi-
pio igitur curationis eius bafilica minuèda eſt,
deinde æger ex eis, quibus medicatur pleure-
fis, curandus eſt.

De ſputo ſanguinis & ſaniei.

Caput LIX.

Vm ſanguis cù rafcatione aut paruo fo-
nitu qui fit fine tussi, egreditur, non eſt
ægro inde timendum, poterit enim ſana-
ri gargarizando ea que in capitulo de Squinan-
tia nominauimus, & regimen ſubtiliando. Cum
vomitu quoque ſi exierit ſanguis non magnum
aſſert timorem: curatur nanque hoc phleboto-
mando ægrum, & ſi comederit ſtiptica ſicut ſu
mach & succum vuæ acerbæ. In potu præterea
ſumat ex boli armeni, gûmi arabici, balauſtiæ,
ſanguinis draconis, thuris, omnium ana parti-
bus æqualibus, & dentur ex eo drachmæ tres,
cum rob ſimplici de citonijs. Quibusdam au-
tem folet accidere ſanguinis exitus cum inter-
polatione, ex quo nullum ſentiunt nocumentû,
imo remedium, ideóq, fic eſt dimittêdus. Quòd
ſi cum tussi ſuperueniat ſanguinis egreſſio,

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 28

est timoroſum. Eſt tamen incipiendum in cu-
ratione ægricu[m phlebotomia ex basilica, de-
inde ex trocifcis il[is in potu eſt tribuendum,
qui [x]. thuris, ſanguinis draconis, amborum ana
drachmas tres & tertiam, charabæ drachmas
quinque, æmathitis, terræ ſigillatæ, amborum
ana drachmas decem, aluminis drachmas duas
ſemis, balaußię drachmas tres, opij drachmas
duas, raued Seni drachmas duas, ex his omni-
bus fiant trocifci decem, de quibus quotidie
vnus in potu ſumatur cum ſucco ozimi maio-
ris aut portulacæ. Et ſi ægritudo vehemens fuer-
rit, alius circa noctem dandus eſt. Adiutorioru
quoque ac coxarum partes ſuperiores ſunt li-
gandæ, & extremitates fricandæ. Pectus etiam
præcipuè ſi in eo fuerit locus dolens, ex troci-
ſcis prædictis cum aceto & aqua epithimetur.
Eius præterea cibaria ſuccum vuæ acerbæ, &
ſumach & eius ſimilia admixta habeant, & pa-
tiés ſupinus iacés, de terra ſigillata aliquid poſt
aliquid paulatim comedat.

De Phthifi.

Cap. LX.

C Vm aliquis carnium diminutionem pa-
ti videtur poſt tuſſim ex chronica paſſio-
ne, & ſputo ſanguinis, aut ſaniei proce-
dente, lac afinum in potu tribuatur: quod ſi
inueniri non poterit, caprinum cum pauco zuc-
caro dandum eſt, cum quo etiam panem ſæpe
comedat, ipſúmque quanto plus poteſt, loco a[
quæ in potu ſumat. Vinu tamen ſubtile & tem
peratu aliquando eſt tribuendum. Nutrimentu
autem ægri ſit ex carnibus auium & hœdina.

d.iiij.

RHASIS AD ALMANSOREM

Aeger præterea ante comètionem & poſt, balæ neum ingrediatur, quod non fit calidum fed te, pidum, & in ſemicupio moram faciat. Summo pere verò cauèdum eſt, ne venter ſoluatur. Cui tamen, si ſolutus fuerit, ex huius pulueris bibi tione ſuccurrendum eſt: qui ideo gummi arabici, ſpodij, boli armeni, ſeminis myrtini, omnium ana drachmam vnã, fiat ex eis puluis, de quo in die drachmæ tres cum ſyrupo de papauere albo aut rob myrtino dètur. Huius quoque pulueris bibitio omnibus ventris conſtrictione indigentibus, qui tuſſim patiuntur, remediù affert. Cui pleruncb adduntur xilocaractę de Syria, & bdellium de Mecha. Quòd si lac ægro febrem generauerit, auferendù eſt ei lac, & ptisana quo usque febris recedat, danda, deinde lac ei denuo tribuatur. Et si febris iterù redierit, remoto lacete, ptisana eſt danda, poſt cuius receſſionē, vt prius ad lac eſt redeundum. Hoc autem ſemper eſt faciendum cum neceſſitas vrget: & venter ſummopere cuſtodiendus ne ſoluatur.

De tremore cordis.

Cap. LXI.

SI cum cordis tremore fuerit pulſus veloci
tas & febris, æger ex basilica eſt minuen
dus, & trocifci camphorati cù ſucco ma-
lorum acetoſorum in potu ſunt tribuèdi, qui ideo
ſpodij, ſeminis cucumeris, citrulli, endiuiæ, la-
etucæ, portulacæ, roſarum, ſandali albi, omniù
partes æquales, & pro vnoquoque pondere aurei
vnius ex eis, ſumatur caphorę triuì granorù hor-
dei pòdus, ex quibus cù ſucco macianorù con-
fectis, ſiant trocifci, de quibus in potu quotidie
vni9 aurei pòdus, quaque die tribuatur: quod per

DE MORB.PARTIC. LIB. IX. 29

duas hebdomadas fieri conuenit. Si autem hæc
non suffecerint, lac de quo butyrû fit extraeſtû,
ad bibendum detur. Ipse verò nutriatur ex pul-
lis cum aceto & succo vuæ acerbæ, & ex aceto:
fo. Syrupum præterea acetoſum de zuccaro fa-
etum bibat. Si autem cum cordis tremore non
fuerit febris, trocifci muſcati in potu fumatur,
qui maſticis, ſpicæ, xiloaloës, cinamomi, ga-
ryophylorum, galliæ muſcatæ, nucis muſcatæ,
cubebæ, cardamomi maioris & minoris, corti-
cis citri, omnium ana pondus vnius aurei, mu-
ſci ſextam drachmæ vnius: ex his omnibus cû
vino redolente conſperſis, fiant trocifci. Hi autê
trocifci conferût ſyncopi, & tremori cordis. Ele
ctuariû diamuſcum pretioſum quod eſt ad ſyn
copim & triftitiam cordiſq. tremore & tædiû
faciës, maſticis, cinamomi, ſeminis ozimi ma-
ioris, ſeminis ozimi garyophylati, ſeminis me-
liffæ, ſeminis ſiſimbrij, ſeminis ſanfuci, macro-
piperis, omnium partes æquales, ex quibus om-
nibus puluerizatis drachmæ decem ſumantur,
margaritarum minutarum, coralli rubei, cube-
bæ, ſetæ crudæ, charabe, been albi & rubei, fo-
lij, omniû ana drachmæ decem, muſci puri dra-
chma ſemis, conficiantur cum melle de miroba
lanis chebulis. Hoc enim electuarium ad frigi-
ditatem ſtomachi, & digeſtiuæ ægritudinem
optimum exiftit.

De colirica ſeu cœliaca paſſione.

Caput L XII.

Vm paruus dolor, pūctio, & triftitia alio
cui ſuperuenerit, affuerint, cum ea vel
poſt ipſam vomitus & ventris ſolutio,

RHASIS AD ALMANSOREM

& dimidij cum vncia vna decoctionis de ſeminibus ſumat. Decoctio autē de ſeminibus hæc eſt. Sumatur ciminum Nabathi & ameos, & bulliāt in mina aquæ donec aqua fiat rubea, de qua poſtea cum trocifcis de roſis, vt prædictum eſt, in potu tribuaſt. Trocifci verò de roſis ſunt, qui, ſ. pulueris roſarū rubearū drachmas tres, xiloaloës, ſpicæ, maſticis, xilocaſſiæ, ſquinanti, cinamomi, abſynthij, omnium ana dachmam vnam: confpergantur ex vino veteri, & informentur trocifci. Nutriatur verò ex his quæ ciſto digeruntur, & paucorum ſunt humorum, ac paucarum ſuperfluitatum, quæ etiam ex redoſ lentibus & ſeminibus ſint cōdita, ſicut ſunt caſagiæ & mutagenat. Ipſe quoque ante comeſtio nem multo vtatur exercitio, & aquā minus ſoſlito bibat, & poſt comeſtionem multum doremiat. De vino quoque veteri & puro parum bis bat, totamq[ui] nutricionē minuat. Quòd ſi hæc accidētia vetuſta fuerint, electuarium dyaciminis, dyaolibani, amborū ana vnius aurei pondus, cum vncia vna veteris vini puri in potu ſumatur. Regimē autem eius ſit vt prædiximus. Electuarium dyaciminum, ſ. cimini Carmeni drachmas centum, zinziberis drachmas viginti, pi[per]is drachmas decem, foliorum rutæ, baurach panis, amborum ana drachmas decē. Hæc omnia cum melle deſpumato confciantur, & deſtur de hoc electuario, ſi venter ſtrictus fuerit. Quòd ſi ſolutus fuerit venter, electuarium dya olibanum eſt dandum. Cuius deſcriptio in capi tulo de ventris ſolutione continetur. Si autem hæc non ſuffecerint, ſquama ferri cum vino tris

DE MORB.PARTIC. LIB. IX. 30

vt ipſum maſticet & paulatim traijciat. Et poſtremo bolũ Choraſcænũ cum camphora còdiſtũ tribuatur. Quicquid autê de huius paſſionis cura nũc vſcβ diximus, donec vomitus ſedeſt, & ſtomachus cibũ recipiat, fieri cõuenit. Poſtq̤ ve rò ſtomachus ipſius recipere cibũ poterit, nutriſt endus eſt æger, & parũ vini veteris bene redolē tis in potu ſumat, & dormire ícipiat. Trociſci de olibano ad vomitũ dicti, β. boli Choraſceni, thuris, amborũ ana drachmas decē, cubebæ, car damomi, ăborũ ana drachmas duas ſemis, cam phoræ, galliæ, garyophylorum, omniũ ana ſex tam drachmæ vnius: ſiant trociſci pondere au rei vnius. Hi enim vomitui multum conferunt. Rob de malis granatis, Succus granatorũ acetoſorum ſumatur, & per noctem vnam aut am plius dimittantur, donec quod groſſum eſt in fundo reſideat, deinde coquatur & deſpumetur donec iuleb ſimilitudinē habeat, in quo ab igne depoſito adhuc tamen calido, menthæ viridis ſtipites mittantur, & in ipſo manere dimittantur, quouſcβ infrigidetur: cúmq̤ infrigidatũ fue rit, extrahătur. Ad cuius ſimilitudinē ſyrup⁹ de citonijs, & ſyrupus de malis macianis fieri cõue nit. Si aŭt vomit⁹ hora aliq̤ nimis inualuerit & ſupfluxerit, magna větoſa ſtomacho ſupponat.

De debilitate ſtomachi.

Cap. LXIII.

Vm ſtomachi debilitas cum pauca ſiti, & tarda cibi à ſtomacho deſcenſione, & acido ruſtu fuerit, fuerintque omnia ac cidentia hæc parua, neq̤ fuerint vetuſta, ſtomas chus cũ trociſcis de roſis erit curandus. De quibus æger quotidie in mane pondus aurei vnius

RHASIS AD ALMANSOREM

drachma vna, maſticis drachmæ duæ: õnia hæ
puluerizata in pæno ligentur, & intus, dum cali
dum eſt, mittantur: & cum infrigidari cœperit,
pânus extrahatur & exprimatur, deinde ſyrup
recondatur. Quòd ſi digeſtiuæ debilitas fuerit
cù multa ſiti, & paucorù ciborù appetitu & fœ
tido ructu, ſyrupus acetoſus de citonijs bibatur.
Syrupus acetoſus de citonijs, Æ. ſucci citoniorù
acetoſorum partem vnam, zuccari albi partem
vnam, aceti clari quartam partem vnius: coquæ
tur omnia ſimul, donec inſpiffentur. Eſt autem
ſyrupus iſte ſtomachi confortatiuus, & ad ſu-
as peragendas actiones iuuatiuus, & vehemen-
tiam inſflammationis & incenſionis, quæ in eo
eſt, ſedat. Ægri vero nutricio ſit res in qua ſi
mul congregatur acetoſitas & ſtipticitas, vt eſt
caro cum ſucco vuæ acerbæ coſta, & cù malis
macianis ſimiliter coſta, & cù ribes, & ſacta ex
alhulem & almoſo, & illis ſimilia ex cibis. De
iſto præterea detur puluere pluries, vt tranſglu-
tiat, qui Æ. roſarum tubearum drachmas de
cê, ſpodij drachmas tres, ſeminis coriandri dra-
chmas quinč. doſis eius drachmæ duę cum ſuc
co granati muzi, & cum ſyrupo acetoſo de ci-
tonijs. Si autê cum hoc quod diximus fuerit in
corpore extenuatio & inflàmatio, ægro lac &
aqua hordei dâda ſunt. Ipſe quoq. ex herbis hu-
mectantibus eſt nutriendus, vt ſunt laſtucæ,
maluæ, cucurbitæ, citrulli, carnes hœdorum &
agnorum laſtentium, & piſces recentes. Balne-
um præterea anteq comedat, & poſtq. comede
rit, & tinam quotidie ingrediatur. Et vinum cla
rum valde temperatum bibat, & affidue vtatur

DEMORB.PARTIC.LIB.IX. 31

buatur. Scoriæ autem ferri cōfectio hæc eſt, Æ.
feminis apij, ſeminis fœniculi, anifi, cimini, ame
os, aniuden, origani, cheifim, carui, ſeminis cori-
andri, melanopiperis, macropiperis, cinamomi,
thuris, ſpicæ, garyophylorum, nucis muſcatæ,
ciperi, zinziberis, omnium ana pôdus aurei vni-
us, ſcoriæ aureos decem: omnib9 ſextuplum vi-
ni addatur, & coquantur donec ad medietatem
redeant, & coletur. Deinde æger de hoc ſyru-
po, poſt quæm colabitur, pondus drachmarum
triginta quotidie bibat, & nutricationem alle-
uiet: quod per tres hebdomadas faciens, caueat
ſibi ab acetofis & à fructibus recentibus, & ab
aqua frigida: vinum vero menſuratè bibat. Em-
plaſtrum ſtomachum confortans & calefaciés,
& ſtoracem, ſpicam, ſquinantum, ab ſynthium,
calamum aromaticû, maſticem. ex his cum vi-
no veteri & ſucco citoniorum cōſperſis empla-
ſtrum ſuper ſtomachum ponatur. Ad hoc præ-
terea confert, vt ſtomachus fricando inungatur
ex oleo quod fit ex ſpica nardi & cipero: & vt
lana carminata in prædicto oleo calefacto in-
uoluta ſuper ſtomachum ponatur, & cum pan-
no ligetur. Æger quoq vinum vetus bibat, aut
miuam, aut hydromel. Miua autem hoc modo
fiat, Succus citoniorum muzorum ſumatur, &
per diem & noctem, vt reſidere poſſit, dimittæ
tur & coletur. Deinde eius quod clarum eſt par
tes duæ ſumantur, zuccari pars vna, vini veteris
vna, & incipiat coqui ſuauiter & deſpumari,
donec in iuleb ſimilitudinē tranſeat: poſtea pro
vnaquaq libra ex toto, ſumātur zinziberis, ſpi-
cæ, cinamomi, garyophylorum, omnium ana

RHASIS AD ALMANSOREM

Si autem cum dolore ſtomachi fuerit febris, &
apoſtema manifeſtum, & cum tangitur, ſenti-
tur caliditas,eger prius ex basiſica phlebotome
tur,& loco dolenti duo ſuperponantur ſandali,
& roſæ,& camphora cum aqua roſata, & ſuc-
co citoniorum. Nutrimentum vero eius non ſit
nifi ſola hordei aqua & cuſtodiatur à carne &
vino & confectionibus quæ de melle ſiunt, &
bibat ſuccum granatorum muzorum & rob de
fruſtibus frigidis. Cúmq[ui] caloris vehementia ſe
data fuerit, ægro caſſia ſiſtula in ſucco endiuiæ
diſſoluta & bullita ac deſpumata, ad bibendum
detur. Cum autem ægritudinis dies elògati fuer-
int, & calor omnino quieuerit, ſi remaſerit apo-
ſtema cum duritie, ex hoc emplaſtro epithi-
metur locus, quod, &. violarum ſiccarum dra-
chmas decem, roſarum rubearu[n] drachmas quin
que, ſpicæ odoriferæ, maſticis, amboru[n] ana dra-
chmas tres, ciperi, ſquinanti, calami aromatici,
omnium ana drachmas duas, farinæ ſœnugræ-
ci drachmas viginti, florum camomille, ſeminis
maluauſci albi, farinę hordei, omnium ana dra-
chmas decem: conſpergatur omnia ex muſcila
gine ſeminis lini, deinde locus ex oleo de neris
den tepeſacto inunctus emplaſtretur ex prædi-
ctis per quatuor horas antequam comedat: &
poſtquam cibus fuerit diſeſtus, & ſtomachus
fuerit euacuatus, ex oleo de neriden cum lana,
vt diximus, vaporetur. Conſectio olei nardini
ſimplicis,&, olei de been libra vnam, ſpicæ vn-
ciam ſemis, maſticis, coſti, ciperi, ſquināti, cala-
mi aromatici, omnium ana octaua partem vn-
ciæ vnius. omnia hæc puluerizata in prædicto

DE MORES. PARTIC. LIB. IX.

32

quieta, & motum & exercitium vitet. Sit quod totum eius regimen vt eius qui corporis grossitibi adipisci defiderat. Et si cum hac disposizione in flammatio fuerit & incensio vehementissima, ito machus ex rebus frigidis erit liniendus, & aqua hordei danda: sit quod eius regimen vt ethicam habentis.

De dolore & apostolate stomachi.

Caput LXIII.

S I cum dolore stomachi adfut turbatio & naufea, ægro aqua tepida in potu est tribuenda, & vt vomat præcipiendum. Et si hoc non suffecerit, venter ex hiera pigra solutur, quæ ex pulueris rofarum rubearum, spicæ, mafticis, xilobalfami, carpobalfami, cinamomi, xilocauffie, affari, omnium ana drachmas quinque, aloës Scotresis duplum omnium: quod bene tri tum cum aliis misceatur medicinis tritis, & cù panno fericino subtilissimo cribellatis, quarum trituratio cum aloë fecundo iteretur. Cuius dores fit à pondere duorum aureorum vifque ad drachmas duas. Ægro quoque quotidie detur panis in vino & fucco mali granati infusus, & in syru po acetofo de citonijs. Quòd si cum dolore fue rint ructuñ multitudo & extèsio atque singultus, ægro electuarium dyaciminu, & dyacalamentum, & alia confectiones quæ vétofitatem dife soluere confueuerut, quas in capitulo de colica nominabimus, dandæ erunt. Cibaria verò eius sint calagiæ, & mutagenat cù feminibus. Vini veteris puri parum bibat, & vtatur mótu, & ingrediatur balneu. Stomachus quoque ex oleo de neriden, vt diximus, in pano inuoluto vaporet.

RHASIS AD ALMANSOREM

vt dormiat eſt præcipiendum, & venter vaporã dus, & ieiunandum eſt ei. Cum autem per mul tos dies à comelſtione abſtinuerit, iubendus eſt balneum ſæpe ingredi, deinde paucis cibis, de ſiccantibus tamen, eſt alendus, ſicut ſunt gala, giæ, & mutagenat cû ſeminib9: & vini puri pa, rû in potu tribuêdu. Et ſi hæc nô ſuffecerint, tro ciſci iſti dãdi ſunt, q dicunt trociſcide thure, & Æ. thuris drachmas quiq, enulæ drachmas tres, methaſtri, folioru rutę ſicce, amborum ana dra, chmas duas, ſeminis & nemen drachmas tres ſe mis, iforment ex his trociſci pôdere vni9 aurei, ex qb9 vn9 in die cû apozimate cimini tribuat. Q[ui] ſi ſingultus poſt febrē acciderit, fueritq cû eo tribulatio, aut nauea, aut ſitis, aut in ore ſic, citas, aqua calida ægro multoties tribuêda erit, non tamen repente ſed paulatim. Et ſi ſedatus non fuerit, aqua hordei cum oleo de amigdalis dulcibus detur. Sphondyles quoq colli & dorf, ex oleo tepido inungantur & fricentur, & mu, ſcilago p[er]ſyllij cum iuleb & ſucco granati in po tu tribuatur. Singultui præterea & ſternutatio, ni confert retinere anhelitum.

De canino appetitu.

Cap. LXVI.

Vm aliquis famem affidue patitur, & ci bus poſt comelſtionem adeo grauat eui, vt aut vomere aut per inferiorem regio, nem ipſum eijcere cogatur, rizum dandum eſt ei: quod dum coquitur ex liquore qui fluit ab agno qui in furno affatur, & impinguat, & cau da & ei ſimilia, nec nô ex omni cibo qui vnctuo ſus eſt: & vinum vetus puru dãdum eſt, de quo quantum poterit bibat. Deinde præcipiendu ei

Alias ſiimiz
brij.

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 33

oleo poſita ad ſolem per hebdomadam vnã vaſis ore clauſo dimittatur, deinde colentur & exprimatur fæces, & ſcophæ quæ in manibus reſmâſerint, emplaſtris admiſceatur, optime enim erunt. Cum autem apoſtema in ſtomacho inue terauerit, trociſci de ſpica erũt dandi, qui ſ. floſtrum ſquinăti, xilocaſſie, raued Seni, calami aromatici, ſpicę, omnium ana drachmas tres, croci, myrrhæ, aniſi, coſti, piperis, omnium ana drachmam vnam, bdelli varij drachmas tres, maſticis drachmas duas, armoniaci drachmã vnã, informentur trociſci, quorum vnusquifque vnũ pôderet aureum, ex quibus vnus quotidie cum vino coſto detur. Emplaſtrum quoſo iſtud fiat quod ſ. bdelli mollis drachmas decem, armoniaci drachmas quinque, ſeminis been, ſeminis apij, amborum ana drachmas decem, ſpicæ, maſticis nigri, amborum ana drachmas quinque, ceræ drachmas tres, olei de neriden drachmas quindecim. Gummæ in vino diſſoluantur, deinde omnia coniungantur, & fiat ex eis emplaſtrum. Ad dolorem tamen ſtomachi & epatis curandum, medicus valde eruditus eſt necessari us, qui ipſorum diligenter attendat diſpoſitiones. Nos tamen aggregationes, & ſummas ad hoc conferentes iam diximus, licet in quâtum potuimus in hoc abbreuiauerimus ſermonem.

De ſingultu.

Cap. L XV.

Vm ſingultus poſt groſſi cibi comeſtio. nem, aut vini valde temperati bibitione ſuperuenerit, aqua calida in qua ciminũ & mentha & mentaltrum & parum thuris bul lierint, multoties in potu erit ſumenda, & ægro

e.j.

RHASIS AD ALMANSOREM

Si autem cum dolore ſtomachi fuerit febris, & apoſtema manifeſtum, & cum tangitur, ſentitur caliditas,eger prius ex basiſica phlebotome tur, & loco dolenti duo ſuperponantur ſandali, & roſæ, & camphora cum aqua roſata, & ſucco citoniorum. Nutrimentum vero eius non ſit niſi ſola hordei aqua & cuſtodiatur à carne & vino & confectionibus quæ de melle ſiunt, & bibat ſuccum granatorum muzorum & rob de fruſtibus frigidis. Cúmque caloris vehementia ſe data fuerit, ægro caſſia ſiſtula in ſucco endiuiæ diſſoluta & bullita ac deſpumata, ad bibendum detur. Cum autem ægritudinis dies elōgati fuerint, & calor omnino quieuerit, ſi remāſerit apoſtema cum duritie, ex hoc emplaſtro epithi metur locus, quod, &. violarum ſiccarum drachmas decem, roſarum rubearu drachmas quin que, ſpicæ odoriferæ, maſticis, amboru ana drachmas tres, ciperi, ſquinanti, calami aromatici, omnium ana drachmas duas, farinæ ſœnugræ: ci drachmas viginti, florum camomille, ſeminis maluauiſci albi, farinę hordei, omnium ana drachmas decem: conſpergātur omnia ex muſcila gine ſeminis lini, deinde locus ex oleo de neriden tepeſacto inuſtus emplaſtretur ex prædictis per quatuor horas antequam comedat: & poſtquam cibus fuerit diſeſtus, & ſtomachus fuerit euacuatus, ex oleo de neriden cum lana, vt diximus, vaporetur. Conſeſtio olei nardini ſimplicis, &, olei de been libra vnam, ſpicæ vn: ciam ſemis, maſticis, coſti, ciperi, ſquināti, calami aromatici, omnium ana octaua partem vn: ciæ vnius, omnia hæc puluerizata in prædicto

DE MORB. PARTIC. LIB. IX 34

est vt euomat, & hoc regimine cōseruandus est
donec fanetur. Quòd si neq cibus eum grauat,
neq ipfum euomit, neq per fccessum expellit,
carnes vaccinæ funt dandæ, & frumentum co-
ctum vt puls, & rizum cum lacte, & aquam fri
gidam in potu fumat, & in aëre frigido more-
tur. Hac autem ægritudine laborans nil aceto-
fum & ftipticum neq acutû comedat, fed dulci
bus & vnctuofis folum vtatur.

De dolore epatis.

Cap. L XVII.

Vm quis male fuerit coloratus, & cum
hoc malam habuerit formam, habuerit
que dolorem in dextro latere apud co-
ftas poſteriores, & fuerit eius malus color citri-
nus, & fuerit cum hoc in ore ſiccitas, & ſitis ve
hemēs, aqua hordei, & ſucci herbarŭ, vt endiuię
& ſolatri, & cuſcutę, cŭ Syrupo acetoſo ex zuc
caro albo facto in potu tribuātur. Emplaſtrum
quoq ex duobº ſandalis & roſis, & cāphora, &
aqua roſata, cŭ pāno lineo loco ſuperponať, qd
hoc modo fiat, Pānus in pſdictis inuolutus ſup-
ponať, cúmq tepere cœperit, remoueať, & alius
loco eius apponať. In potu pterea ſumat grana
torŭ ſuccŭ, & robub qui infrigidare cōſueuerŭt.
Hic quoq à vino & à cōſectionibº que de mel
le fiut, ſibi caueat, & à cibis calefaciētibº. Et fu
mat trociſcos de berberis, q. ſucci berberis dra
chmas decē, ſeminis endiuiæ, ſeminis citrulli, ſe-
minis portulacę, omniŭ ana drachmas tres, roſa
rŭ drachmas duas, raued ſeni drachmā vnā, ſpi-
cæ drachmam ſemis. Informentur trociſci pon
dere aurei vnius, ex quibus detur vnus cum fy-
rupo acetoſo de ſuccaro, aut cŭ ſucco granati.

e.ij.

RHASIS AD ALMANSOREM

vt dormiat eſt præcipiendum, & venter vaporã
dus, & ieiunandum eſt ei. Cum autem per mul
tos dies à comelſtione abſtinuerit, iubendus eſt
balneum ſæpe ingredi, deinde paucis cibis, de
ſiccantibus tamen, eſt alendus, ſicut ſunt galas
giæ, & mutagenat cù ſeminibæ: & vini puri pa
rù in potu tribuèdù. Et ſi hæc nò ſuffecerint, tro
ciſci iſti dàdi ſunt, q dicunt trociſcide thure, &
x. thuris drachmas quiqb, enulæ drachmas tres,
mêthastri, foliorù rutę ſiccę, amborum ana dra
chmas duas, ſeminis nemen drachmas tres ſe
mis, iforment ex his trociſci pòdere vniq aurei,
ex qbp vnq in die cù apozimate cimini tribuat.
Q[ui] ſi ſingultus poſt febrē acciderit, fueritq cù
eo tribulatio, aut naufea, aut ſitis, aut in ore ſic
citas, aqua calida ægro multoties tribuèda erit,
non tamen repente ſed paulatim. Et ſi ſedatus
non fuerit, aqua hordei cum oleo de amigdalis
dulcibus detur. Sphondyles quoqb colli & dorf
ex oleo tepido inungantur & fricentur, & mu
ſcilago p[ro]ſyllij cum iuleb & ſucco granati in po
tu tribuatur. Singultui præterea & ſternutio
ni confert retinere anhelitum.

De canino appetitu. Cap. L XVI I.

C
Vm aliquis famem affidue patitur, & ci
bus poſt comelſionem adeò grauat euj,
vt aut vomere aut per inferiorem regio
nem ipſum eijcere cogatur, rizum dandum eſt
ei: quod dum coquitur ex liquore qui fluit ab
agno qui in furno affatur, & impinguat, & cau
da & ei ſimilia, nec nò ex omni cibo qui vnctuo
fus eſt: & vinum vetus purù dàdum eſt, de quo
quantum poterit bibat. Deinde præcipiendù ei

Aliàs
ſiim-
brij.

DE MORB.PARTIC.

LIB.IX. 35

ta in epate fiāt, eorū cura erit vt apoſtematum
quæ in ſtomacho generantur.

De Iſtericia.

Cap. L XVIII.

S. I cum iſtericia fuerit ſebris, ſuccus endiuiæ, & ſolatri, & aqua hordei ægro in potu tribuatur. Ipſe quoque ex cucurbita & chryſolocanna, & citrullis, & his ſimilibus hera bis frigiditati attinentibus nutriendus eſt, & ſyrupū acetoſum ex fortiſſimo aceto in potu ſumat. Epati preterea emplaſtrū ex duobus ſanda lis eſt ſuperponendum, & venter ex ſucco prunorum, & zuccaro ſoluendus. Quæ ſi non ſuffe cerint, trociſci de camphora cum ſucco grana torum dādi ſunt. Trociſci de camphora, &Auml;zucari, &Auml;spodij, &Auml;roſarum rubearū, omnium ana drachmas tres, ſeminis endiuiæ, ſeminis citrullorū, ſeminis cucurbitæ, ſeminis lactucæ, ſeminis por tulacæ, ſandali rubei, omnium ana drachmam vnā. Informentur ex his trociſci pondere drachmarū duarū, ex quib<sup>9</sup> quotidie vnus cū ſexta drachmæ vnius de camphora detur. Si autē æger venas habuerit plenas, fueritq<sup>10</sup> diu ex quo minutus non fuit, phlebotometur. Quòd ſi iſtericia fuerit fine ſebre, venter ex his pilulis ſolua tur, quæ &Auml;aloës drachmā vnā, &Auml;camoneæ quar[t]ā drachmæ vnius, agarici partes duas drachmē vnius, ſucci eupatorij tertiā drachmæ vnius, ex his cum ſucco endiuiæ confectis, fiant pilulæ & ſufficient ad doſim vnā. Deinde dentur trociſci de lacca cum apozimate de radicibus. Si autem iſtericia in oculis remanſerit, æger fortiſſimum acetum paulatim olfaciat, & balneum ingredia tur. Eius quoq<sup>11</sup> oculis, qui iſtericiam cum ſebre

e.iij.

RHASIS AD ALMANSOREM

patitur, aqua roſata immittenda eſt. Ictericia
præterea valde confert, vt æger per tres hebdo-
madas ſerum bibat.

De hydropiſi.

Cap. L X I X.

Vm vêter poſt epatis dolorem & febres
augmêtari cœperit, & quod eſt ab vmbi
lico vſq; ad femur exterius, pminuerit, &
cutis quæ ibi eſt, ſubtiliari, & albere viſa fuerit,
& cû vêter mouetur, audit ſonus quafi aquæ in
vafe nô pleno motę, & ſi cû his vrina fuerit ru-
bea, parua habenda eſt fiducia: & propriè ſi vir-
tutis non affuerit fortitudo. His tamen ſi virtus
fuerit fortis, & venter vehementer ſiccus, pilulę
de raued Seni quæ recipiunt mezereon, ſunt dâ
dæ. Pilulæ autê de raued ſunt quæ Æ. raued Se-
ni, ſucci eupatorij, ſeminis endiuiæ, omniû ana
drachmas tres, agarici drachmas quinq, meze-
reon drachmas decê, fiant ex his pilulæ, quarti
doſis ſit drachmę duę & ſemis: ex quibus quaq;
hebdomada doſis vna ſumatur. Quòd ſi virtus
debilis fuerit, trociſci de mezereon ſunt dandi,
qui Æ. ſeminis endiuię drachmas decê, mezereô,
drachmã vnã & duas tertias, agarici, ſucci eupa
torij, ſimiliter tantundê, roſarû, ſeminis citrullo
rum, amborû ana drachmas duas ſemis. Ex his
omnibus fiât trociſci decem, de quibus vnus in
die cum ſyrupo acetoſo de zuccaro dandus eſt.
Si autem venter fuerit ſolutus, dentur trociſci
de berberis cum ſyrupo acetoſo. Æger quoque
nutriatur ex zibabegi, & bibat ſyrupum aceto-
fum de citonijs. Et ſi ventris ſolutio vehemens
fuerit, citoniorum rob ſolum dandum eſt. Si au
tem cum hac paſſione non fuerit vrina rubea,

DE MORB.PARTIC.

LIB. IX. 3

neque calor, pilulæ istæ dandæ funt, quæ me-
zereon, serapini, amborum ana drachmam se-
mis, falis indi, fimi columbini, amborum ana
sextam drachmæ vnius. Pilulæ enim istæ aquã
vehementer expellunt, & deſcendere faciunt.
Trocifci præterea de lacca cum apozimate de
radicibus dandi funt. Emplastrum aſcliti conue
niens, farinæ hordei, ciperi, ſtercoris ouini
veteris, baurach, boli armeni, omnium ana pars
tes æquales. Ex his omnibus tritis fiat empla-
strum ſuper ventrem. Huius nanque proprietas
eſt, aquæ magnam partem exiccare. Quòd fi in
palpebris & extremitatib9 fuerit apoſtema mol
le, & teſticuli apoſtementur, facies quoque ac
totum corpus mollitie quadam teneantur, erit
tunc hydropifis ſpecies quæ hypoſarca nomi-
natur. Ægro itaque hac laboranti, trocifci de
lacca cum apozimate de radicibus funt tribu-
endi, & venter quaque hebdomada ex pilulis
de reubarbaro eſt ſoluendus, & patiens in are-
na calida ſepeliendus. Ei præterea eſt præcipi-
endum, vt exercitio vtatur, & famem ac ſitim
ſæpe patiatur. Si verò venter inflatus ac tenſus
fuerit, & cum percutitur, ſonum reddit vt tym-
panum, hydropifis ſpecies adeſſe significabitur,
quæ tympanites dicitur. Quam qui patitur, à co
meſtione olerum abſtinere debet, atque eorum
omnium quæ ventoſitatis funt generatiua. Ven
ter quoque omni die ex panico eſt vaporandus,
& ventoſæ ſuper ventrem ponendæ, & medi-
camina tumore diſſoluentia dãda funt, vt dyæ
ciminum, electuarium de baccis lauri, quod in
capitulo de iliaca nominabimus. Æger præterea
c.iiiij.

c.iiiij.

RHASIS AD ALMANSOREM

exercitio vti affuefcat, & famē pati, & ex colly
rijs quæ ventoſtatē diffoluunt, quorū faciemus
mentionem, ſibi ſubijciat. Venter quoq cū mā
tili, donec incipiat rubere, ſricetur, & ex oleo ru
taceo clyſterizetur.

De dolore ſplenis.

Cap. L XX.

S
I cum dolore ſplenis fuerit calor, & vrinę
rubedo, & febris, æger ex his trocifcis ſus
mat. Trocifci de agno caſto ſ. ſeminis a
gni caſti, ſeminis tamarifci, amborum ana dra-
chmas decē, ſeminis endiuię, ſeminis portulacæ,
ambo: ana drachmas quiq. Ex his fiāt trocifci,
de qb9 quotidie deſ vnus cū ſyrupo acetoſo de
zuccaro, cui9 pōd9 ſit drachmarū triu. Æger ve
rò ſi replet9 fuerit, ex ſaluatella q eſt in finiftra
manu phlebotomet. Splen quoq ex fruſto filtri
aceto calido iſuſi, embroceſt: & obſerueſt à reb9
dulcibus & cibis groſſis. Quòd ſi cū preſdicta æ-
gritudine nō fuerit calor, ægro trocifci de cap-
paris dādi ſunt, qui ſ. corticis radicū capparis,
ſeminis agni caſti, amborū ana drachmas decē,
ſcolopēdrię drachmas ſeptē, arifto logie lōge, fo
liorū rutæ, ſeminis naſturtij, acori, nigellæ, ōniu
ana drachmas tres, armoniaci drachmas tres. Ar
moniacū in aceto diffoluaſt, ex quo cætera cōfi-
ciatur, & informentur ex eis trocifci pōderātes
drachmas duas, ex qbus vn9 cū ſyrupo acetoſo
de melle, & apozimate de radicib9 in potu ſu-
mat. Si autē ſplen tēſus fuerit, & cū premiſt, au-
ditur ſub eo rugitus, ex prædictis trocifcis cum
apozimate de radicibus eſt dandum, & vinum
vetus bibendū, & potus aquæ minoretur, quātū
plus poſſibile fuerit. Emplaſtrum ad duritiem

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 37

& ventoſitatem quæ eſt ſub ſplene, & foliorum rutæ drachmas decem, baurach, mentaſtri ſicci, amborũ ana drachmas tres, armoniaci drachmas ſeptem. armoniacum in veteri vino diſſoluatur, ex quo cætera conficiantur, & fiat ex eis emplaſtrum, quod loco ſuperponatur.

De paſſione colica, & iliaca. Cap. LXXI.

S I cum dolore ventris fuerit ipſius conftriætio & naueſa, ſed nec calor nec ſebris aſſuerit, ea ægro danda ſunt, quæ ventrem fine vomendi deſiderio ſoluant, vt eſt electuarии de gallia, quod & maſticis, garyophylorũ, zinziberis, melanopiperis, macropiperis, cyna-momi, nucis muſcatæ, galliæ muſcatæ, omniuī ana drachmas decem, ſcamoneæ drachmas decem, poſtea exprimantur citonia acetoſa & reacentia, & ſuccus eorum cum eiuſdem quantitatis melle miſceatur & coquatur vſco ad ſpiffi-tudinem paulatim, & conficiatur ex eo medi-camen, quod tamen eiuſdem ſit quantitatis cu-ius ſpecies ſunt, cui9 doſis ſit à duab9 drachmis vſque ad duas & ſemis. Quòd ſi naueſæ vehe-mentia non fuerit, neq[ui] eger medicinas vomuerit, pilulæ iliacæ ſunt dandæ, quæ & coloquin-tidæ, ſerapini, amborum ana drachmas decem, ſcamoneæ drachmas tres, & tertiam drachmæ vnius. Informentur pilulæ, de quibus vnius au-rei pondus eſt dandum. Velociter enim paſſio-nem diſſoluunt iliacam. Si autem paſſio iliaca difficilis fuerit, neq[ui] medicamina ventris ſoluti-ua ei contulerint, hoc ſuppone collyrium, quod & falis panis drachmas decem, coloquintidæ in-terioris, ſcamoneæ, amborũ ana drachmas duas

RHASIS AD ALMANSOREM

femis. fiant ex eis collyria lōga & fupponātur. Et si non cōtulerit, ex enemate leui clysterizeſt, quod, ſic9 citrinas quinč, furfuris quātū vna manu capi poteſt, maluauilſci manipulū vnū. hæc in pāno ligato, & ſiclæ folia decē in duab9 libris aquæ coquātur, donec ad vnā redeant, de inde coletur & ponatur ſup eā baurach pondus vni9 aurei, olei ſiſaminivncia vna & fiat clyſtere ex eo. Si quis autē forti9 & acutius facere vo luerit, pōdus aurei vnius de collyrio quod prius diximus, admiſceat. Clyſtere vehemēter ſoluēs, quo tūc vtēdū eſt cū medicamina non cōferūt, neq venter ſoluitur, ſi. coloquintidæ interioris drachmas decem, centaureæ drachmas quinč, buchormarien, arthanitæ, āborū ana drachmas duas, mentaſtri, rutæ, origani, omniū ana manipulū vnum. omnia in tribus libris aquæ, donec ad duas tertias libræ vnius redeant, coquātur & colentur. deinde diffoluātur in ea alchitran, mel lis, amborum ana drachmæ tres, caſtorei, ſera pini, opopanaci, collyrij quod prædiximus, om nium ana drachmæ duæ: miſceantur omnia, & dum eſt tepidum, fiat ex eo enema: & si ſquiba læ non exierint, iteretur clyſtere, donec exire vi deantur. Hoc nanq clyſtere adminiſtrari debet cum res fortiſſima eſt & peſſima, & in colica mala: & eſt illa in qua fit nauſea valde vehemens, & inferius nihil egreditur. Huic præterea ægritudini quandoq fœtida ſuperuenit eructatio, & plerunque ſtercus per os egreditur: quod cum accidit, ſæpe mortem portendit. Quòd si cum ventris dolore non fuerit ipſius ſtrictura, ſed inflatio & rugitus ac tenſio in ventre exi

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 38

stunt, confectio de baccis lauri danda est. &. fons liorum rutę ficorum drachmas decem, ameos, cimini, nigellæ, cheisin, origani, carui Alexandrini, feminis amigdalarum amararum, melas nopiperis, macropiperis, mentastri, dauci, acozi, baccarum lauri, caftorei, omnium ana drachmas duas, serapini drachmas quatuor, opopanaci drachmas tres. conficiantur cū melle eiufdem ponderis, cuius doſis ſit vt auellana vna, aut nabaccha multis vicibus, cū vncia vna vini calefacti, aut cū apozimate de radicibus. Huic eni côfectioni in remouêda vêtoſitate & diffoluêda, nihil æquiparať. Hoc præterea ſuppoſitoriuī ſubijciať, quod est vêtoſitatis diſſolutiuī. &. cimini, folioru rutæ viridis, amboru ana mani pulu vnū, buchormariē, arthanitæ, amboru ana drachmas tres, baurach drachmA vnā. cóficiantur ex melle: & ſupponatur cū ſpōgia vel lana. Hoc eni diſſoluit ventoſitatē, & inferius expelit. Vēter quoque affiduè ex pāno calido vaporā dus est, & æger in tina mittédus. Si autē hęc nō ſuffecerint, vētoſa cū igne ponenda est, & locus donec rubere incipiat, fricād. Poſt hoc vnctio nē fieri cōuenit ex oleo rutaceo, & ex alijs oleis calidis & ex eis clyſterizād. est æger, poſtqē eis admixta fuerit, caftorei, euphorbij, amboru ana drachma ſemis. Hanc vero ſolitus pati ęgritu dinem, dum ſanus est, caueat ne vinum aqua mixtum bibat, nec etiam ſumat vinum nifi purum & forte: nec aquam multam bibat, & abſti neat ab herbis & lacte, & omnibus inflatiuis. Philonium faciens Iliofis cum maximo coarſtātur dolore, & timetur ne ſyncopis ægro fu

RHASIS AD ALMANSOREM

* Aliâs
similitudinem.

perueniat, ventositatem carminat, & fomnum
prouocat. piperis, ameos, foliorum rutæ, mē-
taſtri, caſtorei, baccarum lauri, cimini, omnium
ana vnciam vnam, opij, mandragoræ, ſeminis
iuſquiami, omnium ana vnciam ſemis. cōſiciā-
tur cum melle eiudem quantitatis: detur ex eo
pondus vnius aurei. Huic quoque electuario ad-
ditur plerunque ſcamoneæ vnciæ vni9 tertia pars
& fit tunc medicamen ventris ſolutiuum. Si
autem cum dolore etiam ſebris affuerit, caſſia
ſistula in ſucca endiuiæ bullito & deſpumato
diffoluta egro eſt danda, & ſyrupus violatus in
potu eſt tribuendus, & nutriēdus eſt ex taphea
cum oleo de amigdalis dulcibus condita, & ex
leni clyſterio clyſterizandus. Cum autem loc9
doloris in ventre apparuerit groſſus, & apoftes-
ma habens, æger in princio phlebotometur, de-
inde caſſia ſistula cum ſucco herbaru ſæpe da-
da eſt. Et fit cibus eius, cui hic dolor ex confue-
tudine accidere ſolet, taphea vnctuosa cù zuc-
caro, & cum oleo ſiſamino, & abſtineat à reb9
ſtipticis & acetofis, à cibis groſſis & ventrem
ſtringentibus. Qui autem cum hoc dolore ve-
toſitatem pati ſolitus eſt, cibetur cum calagie
& mutagenat conditis cum ſeminib9, & abſti-
neat ab oleribus & lacte, & ab omnib9 quæ in
ſiant. Et bibat vinum forte, & non vitiatu. Aut
hydromel cum ſpeciebus quæ pro condimēto
ponuntur, vt piper, quas dicemus. Hydromellis
confectio, & mellis mundi libram vnam, aquæ
libras ſex: miſceantur & coquantur diu, & ſpu-
mentur bene donec fiat ad * ſpiffitudinem iu-
leb. Cúmque hoc factum fuerit, in vnaquaque li-

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

39

bra ex eo mittātur drachmę duæ piperis puluerizati in panno ligati, donec appropinquet finis decoctioni eius: & cum infrigidatur, extrahatur pannus & exprimatur, & cù neceſſe fuerit, prospinetur. Confert etiam cui hæc paſſio ex venetoſitate & groſſa ſuperfluitate accidere ſolet, oleum de cherua recenti cum apozimate deſe minibus ſumptum. Apozima autem de ſemi-nibus eſt hoc, ameos, cimini, cheiſim, carui, oſ rigani, nigellæ, omniù ana pugillum vnum, iſtis admiſceantur aquæ libræ tres, & coquantur do nec redeant ad libram vnam & mediam. De hoc itaque apozimate ſumantur vnciæ duæ, quibus drachmæ tres olei de cherua addantur, & multis diebus bibantur. Sed ſi cui dolor iſte cum calore ſuperuenerit, pruna viginti, & ficus citrinæ quinč, & paſſarum enucleatarum drachmæ quinč ſumantur, & coquantur & colentur, deinde caſſia ſiftula in eo diſſoluta coletur, cui oleum amigdalinum admiſceatur, & ſumantur: & ex apozimate, quod in capitulo de rheumatismo diximus, in potu, tribuatur. Venter vero ſi multum fuerit ſiccus, prædicto apozimati addantur polipodij, turbith, amborum ana drachmæ duæ, & coquantur cum eo, & detur donec venter ſoluatur, cum autem ſolutus fuerit, remoueatur polipodium & turbith. Electuariù quod ventrem ſoluens, inflationem reſoluit & grauedinem, turbith albi fricati & puluerizati drachmas viginti, zuccari drachmas triginta, zinziberis drachmas decem, huius pulue iſis drachmæ tres ad bibendum dentur. Pilulæ de quibus cum quiſ ventrem ſoluere voluerit,

RHASIS AD ALMANSOREM

vnam fumere debet, quę appetitū excitāt, & in flationē reprimūt & grauedinē, & cibū digerūt, & maſticis, zinziberis, cinamomi, garyophylo rum, neheremisch, melanopiperis, macropiperis, ſcamoneæ, zuccari, violarum, omnium ana vnciam vnam. ſiant ex eis pilulæ ad magnitu dinem ciceris, & fumatur vna, mouebit enim ſe mel aut bis.

De fluxu ventris. Cap.LXXII.

Vm cibus in ſtomacho more ſolito non moratur, imò citius egreditur non mutat, tus nifi parum, & fuerit cum hoc mordi catio, & dolor in ventre & ſitis, cum quo etiam pleruq[ui] adeſt ventris fluxus, in quo ante come ſtione inuenitur aliquid purulentū, detur ægro rob de ſucco vuæ acerbæ, aut de ſucco ribes, aut de ſucco granatorum cum ſpodij, & roſarum, amborum ana drachma vna. Trociſci quoque de ſpodio conſtrictiui itidem tribuātur. Nutri tur autem ex adefia citrina, & pullis cum ace to coctis, & aſſatis, & in ſucco vuæ acerbæ po ſitis. In potu verò ſumat ſumach cum aqua ro ſata, & deinde nutriatur ex cibo, cui admiſce tur ſumach qui vocatur ſumachia. Totúmque eius regimen ad hoc perducatur, vt infrigida re poſſit & conſtringere. Quòd ſi non fuerit cum eo mordicatio in ventre, neque quod egre ditur p[ro]s habet admixtum, ſed eſt viſcoſum, & adeſt inflammationis paucitas, & pauca ſi tis & ructus acidus: ægro ſicla & ſinapis & pi ſces ſaliti tribuantur. Deinde cogatur ea vome re, ſumendo ſalem & mel & anetum coctum,

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 40

Quæ si non suffecerint, medicamen quod expel
lit phlegma tribuatur, quod ills. aloës drachmā
vnam, coloquintidæ interioris drachmas quatuor,
salis indi drachmas quatuor, turbith drachmam vnam.
Ex his fiant pilulæ, & sufficiunt ad dohim vnam. Vomitu
præterea sæpe vtatur, & cibaria quibus vtitur, in almuri per se
intingantur: & comedat fulcida quæ fale conditur,
& quę acrimoniam habent, quę appetitum prouocare confueuerunt.
Si autem cum hoc quod diximus nihil egreditur quod fit super
fluum, neque quod expellitur aliquid purulentum, vel phlegmaticum
habet admixtum, egro vinum purum, & forte tribuendum est, & dyas
olibanum dandum, quod ills. olibani drachmas decem, piperis, ameos,
spicæ, cheisin, anifi, nigelæ læ omnium ana drachmas duas, balaustiæ drachmas
decē, mellis deſpumati quod sufficit ad conficiendum. Detur ex hoc in potu,
quia fitos machum calefacit & vehementer deſiccat. Aze
pozima quoque de feminibus quod in capitulo colicæ paſſionis
nominauimus, detur: & aſſueſcat in potu ſumere vinum purum. Si vero
cibus non egreditur, ſed res ſubtiles & alba & aquoſa, cum qua ſunt, ea quæ
epatis ſignificant debilitatē, ægro tribuatur id quod fit de ſcoria,
& dyaolibanum, & trocifci calefacientes epar, quos nominauimus, & electuarium
dyacalametum, quod ills. foliorum rutæ foliorum calamenti ſiccoru, ameos,
carui, leuiftici, zinziberis, cinamomi, macropiperis, omniū partes equales, cōſi-
ciāt cū melle coſto. Et dentur alia medicamina quę nominauim? in capitulo
epatis, ex his quæ

RHASIS AD ALMANSOREM

ipsum calefaciut & confortant. Si autè cù præ
dicta ægritudine non fuerit significatio debili-
tatis epatis, imò quod egreditur cù fluxu sub-
tile est & album: & fuerit in stomacho graui-
tas, puluis de malis granatis ad transfliutiendù
dandus est, qui, ex offiù granatorum acetosorù
affatorum, & tritorum vt alcohol drachmas cest
tum, carui, feminis coriandri, amborum aceto
acerrimo infusorù & poſtea affatorù ana dra-
chmas viginti, xilocaractæ, fumach, balauftiæ,
omniù ana drachmas decem. puluerizetur opti-
me & commisce: & detur ex eis puluis ad tranſ-
glutiendum. Electuariù quoque quod dicitur ca-
zi, detur, quod ex arillorù paſſarum tritorù vt
alcohol librã vnam, myrtillorum ſiccorum pul-
uerizatorum vt alcohol libras quinque. xilocara
ctæ, Nabati, balauftie, feministamarifci, ameos,
omnium ana drachmas decem. conficiantur cù
melle de canna, aut cù melle apum optime de-
ſpumato, & ex electuario fumatur. Si autem
quod egreditur citrinum fuerit, & anum mor-
dicat, & æger ſitim patiatur, & febrem, trocifci
conftrictiui de ſpodio, & aqua ſauich hordei de-
tur. Trocifci conſtrictiui de ſpodio, ex roſarù ru
bearum, ſpodij, amborù ana drachmas decem,
feminis acetosæ, fumach, balauftiæ, gùmi ara-
bici, omniù ana drachmas quinque. Informentur
trocifci pòdere drachmarum duarù. quorù vn?
cum vncia vna rob citoniorum ſimplici fuma-
tur. Aqua vero ſauich hordei, quã diximus, ita
fit: Hordeum fractum in aqua ipfum cooperi-
ente bulliat donec aqua inſpiffetur, deinde cole-
tur & bibantur ex ea vnciæ quatuor, cum dra-

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 41

chmis tribus ſpodij, & gũmi Arabici eadē quã
titate. Quòd ſi ex fluxu ventris euenerit exco
riatio, puluis de bolo armeno ad tranſglutiēdũ
detur, qui ſ. pſyllij drachmas viginti, ſeminis
plantaginis drachmas decem, gummi arabici,
boli armeni, amborũ ana drachmas tres. pſyl,
lium affetur, & gummi & bolus, puluerizentur
& commiſceantur, & ſumātur in potu ex eo in
mane drachmæ tres, cum rob de citonijs, & cir-
ca noctem tantundem. Cibus verò eius ſit pul-
mentum factum cum granis granatorũ, & paſ-
fis cum aqua & aceto, & cibus factus cum ſuc-
co vuæ acerbæ & ſumachia & taphea, cui ad
miſcetur ſuccus ſumach & his ſimilia cibaria.
Trocifci quoſ de balaußijs qui còtinue confe-
runt diarriæ, dandi ſunt, cũ fluxus fuerit ſupers
fluus ſiue habeat ſanguinē admixtũ, ſiue nò. ſ.,
gallarũ, ſiliquarũ, Nabati, ſeminis tamarifci, oli-
bani, balaußiæ, omniũ partes æquales, opij, gũ-
mi arabici, amborum ana partem mediam. In-
formētur trociſci pondere drachmarũ duarum,
ex quibus vnus cum vino ſumatur, ſi neque ca-
lor affuerit, neque ſebris. Sed ſi ſebris affuerit
cum rob de citonijs acetoſis ſumatur, qui tunc
dandi ſunt, cũ ventris fluxus ſuperfluus fuerit.
Trocifci ad tenaſmũ, qui tunc dandi ſunt, cum
caloris abſentia fuerit, & vētoſitas erit nociua,
& ſonitus, ſ. ſeminis iuſquiami albi, ſeminis a-
neti, ſeminis ſoeniculi, ana drachmas quinč, a-
meos drachmas duas ſemis, opij drachmas tres,
ſeminis apij drachmas decē. ſiāt trociſci, de qui
bus pondus vnius aurei in potu ſumatur. Con-
fectio electuarij de ſtorace que antiquo ventris
f.j.

RHASIS AD ALMANSOREM

fluxui cofert ac tenafmo, cum neq febris neq
calor affuerit, fed aderit ventofitas nociua, dan-
da erit. &. caftorei, opij, afari, ftoracis liquidæ,
myrrhæ, feminis iufquiami nigri, thuris, omniu̇
partes æquales, mellis quod sufficit ad specieru̇
confectione, cuius dofis fit à drachmis duabus
vſque ad tres. Si autem poſtquam tenafmº de-
cem tranſierit dies, non viſa fuerint medicami
na conferre, & æger ſupra pectinem ſentit do-
lorem, redeundum eſt ad clyſterium, quod &.
panici excorticati, rizi excorticati, letiu̇ excor-
ticataru̇, roſarum ſiccarum, balauſtie, cupularu̇
glãdiu̇, omniu̇ ana manipulu̇ vnu̇. omnia in tri-
bus libris aquæ coquatur, donec ad librã vnã &
mediã redeant, & colétur, deinde fumatur ceru̇
fæ, cineris papyri babylonici, aut cineris papy-
ri, amboru̇ ana drachma vna, boli armeni dra-
chma ſemis, vitellus oui vnius affati durus, olei
roſati vncia ſemis, ex his omnibº in prædicto ȧ
pozimate fricãdo diffolutis, clyſterizetur æger
ſemel aut bis. Q. ſi tenafmus fuerit longi tépo-
ris, in quo nõ egreditur ſanguis, fed rafura alba
muſcilagini ſimilis, medicamé putredinis, quod
in capitulo de cura gingiuaru̇ putridaru̇ nomi-
nauimus, dãdum eſt, ex quo in apozimate eoru̇
quod nominauimº, fricato & diffoluto clyſtere
ſemel aut bis fiat. Et ſi ex vêtris fluxu i vêtre ve
hemés mordicatio ſecuta fuerit, clyſtere fiat ex
oleo roſato tepido. Si auté nullo modo mordi-
cat, clyſterio ex illo medicamine multoties ad-
dať, donec ſanet. Epithima quo venter cũ flux
vehemés eſt, & virtus debilitata, liniédus eſt, &.
gallię, acacię, ciperi, myrrhę, gallarum, cypreſſi,

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

42

thuris, omniū partes æquales. Ex his omnib9 vi-
no veteri aut succo citoniorū cōſperſis liniatur
vēter. Huic quoq quādoq addiť panis bis coct9
de Syria. Si autē cū hac ęgritudine fuerit calor,
epithima fieri cóuenit ex duob9 ſandalis, & ro-
fis, & bolo armeno, & faufel, & galla & pane
bis cocto cū succo macianorū aut citoniorum,
aut myrtino. Q[ui] ſi æger vehementer patiať te-
nafmū, & ſepe vadat ad ſellā, & tamē nihil egre
diať, collyriu iſtud ſubijciať. Eſt eni mirabile ad
ſedandū tenaſmū, q[ui] ſ. thuris, licij, croci, gūmi
arabici, ōniu ana drachmā vnā, opij drachmas
duas. Informentur collyria & ſupponantur.

De difficultate mingendi. Cap LXXIII.

C
Vm vrina minuit, aut ex toto retinetur,
neq in femore apparet tumor, neq gracia
uitas neq dolor in renib9 fentiſ, ſuccura
rendu eſt ex medicaminibus vrinæ puocatiuis,
que nominabim9. Vnũ quorũ eſt hoc, quod e.
feminis apij, nitri, rubeę tinctorũ, olix atri, ſemi-
nis iuniperi, ſeminis afari, ameos, ſeminis fœni-
culi, ſpicę, amygdalarũ amararũ ana drachmas
viginti, ſeminis melonis drachmas decē, cātari-
dũ quarũ capita & alę abſciſſa fuerit, drachmā
vnā, armoniaci drachmas tres. Armoniacũ in vi
no diffoluať, & alie ſpecies ex eo cōſciātur. Ex
quib9 fiāt formę auellanis ſimiles, de quibus ſu-
matur ab vna drachma vſq[ui] ad tres drachmas.
Hoc enim medicamen valde confert corpori,
cum diffolutionē patitur, & laxitatē, & hypo-
ſarcē, & ad expellenda omnia accidentia, cau-
ſa quorũ corpus deficcari oportet. Quòd ſi cō-
tingat mingendi difficultas ex caſu aut per
f. ij.

RHASIS AD ALMANSOREM

cuffione in femore, aut in ano, aut in eorũ cir
cuitu,eger ex basilica minuatur,deinde aqua ca
lida loco sæpe superfundatur, & vſco ad ſpatiũ
medij diei ex oleis fricetur. Aegro quoque præci
piatur vt vrinam expellere nitatur. Si aute min
gendii difficultas contingat, veſica exiftete plea
na & extensa, & fit hoc poſt ſanguinis aut ſa
niei miſtum, medicamina quæ trumbos ſangui
nis, aut pus quod in veſica generatur, ſoluere
confueuerunt, & eliquare, danda ſunt. Medica
men quod trumbos ſanguinis aut ſaniei quæ
in veſica fit, diſſoluit, &. cordumeni, myrrhe, ru
beæ de qua tingitur, ſeminis iuniperi, armonia
ci, affæ fœtidæ, omniũ ana partes æquales. Ar
moniacum diſſoluatur, & informentur pilulæ
ex alijs ſpeciebus cum eo confperſis. De quib
quater in die ſumatur cum apozimate de ſemi
nibus quod nominauimus. Syrupus etiam ace
toſus ex forti aceto factus, multoties detur. Per
ſiringam præterea immittatur in veſicam aqua
in qua diſſolutus fuerit ſal, aut aqua cineris. Et
iſta eſt confectio aquæ que fit de cinere, &. cine
rem de Alias, cinerem de vitibus, cali, calcem,
his omnibus admisceatur tantum aquæ vt ex
ea cooperiri poſſint, & dimittantur ſic per tres
dies. deinde colētur, & per ſiringã in veſicã inij
ciatur. Herba quoque croci hortulani & ſulla co
cta ſuperponatur. Tinam præterea affiduè in
grediatur, in qua fit aqua, in qua cocta ſint ca
momilla, ſticados arabicus, ſanfucus, ſifimbriũ,
aut in qua extremitates cauliũ, & ſulla, & fim
colũbinus cocta fuerint: & æger in decoctione
eorum ſedeat quãdiu poterit, & ex herbis iſtis
*Alias
glãdib.

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 43

fic coſtis fiat emplaſtrum ſuper femur & par-
tes ei circũadiacẽtes. Et dum in tina moratur,
fumat ea in potu quæ vrinæ prouocatiua exis-
ſtũt.Et ſi hæc omnia non profuerint,ad inſtru-
mentum quo vrina prouocatur,recurrent ſult.
Si autem mingendi difficultas poſt lapidis ſi-
gna affuerit, æger ſupinus iaceat, & pedes eius
diu & diuerſis modis & fortiter quatiendi ſut.
Et ſi vrina non egreſſa fuerit,oportebit vt cum
inſtrumento curetur,per quod membro immiſ-
fum fit impuſſio.Cauendum tamen eſt, ne vir-
gæ immittatur cum eſt ibi apoſtema. Ad diſ-
ficultatem quoque vrinæ valde confert ſæpe in-
gredi tinam, & vngere locum ex oleis, & medi-
camina vrinam prouocantia in potu ſumere,
& abſtinere à nutrientibus acetofis, & ponti-
cis & groſſis.

De lapide renum & veſicæ. Cap. LXXIIII.

Vm æger virgã ſæpe fricat & manu tra-
ſtat,ipſa quoq; frequêter erigit,& * are;
ſcit,&vrina difficulter & cù dolore egre
ditur, in qua ægritudine fortaſſe etiam longa-
non quandoque exit, lapis in veſica eſſe signifi-
catur.Si autem æger cum difficultate mingen-
di ſentit vehementem dolorem in renibus,& in
* emunctorijs, & naueam & ventris conſtri-
ctionem,in renibus lapis eſſe monſtratur.Lapi-
di verò qui eſt in veſica confectio hæc vtilis exi
ſtit,& eſt optima ad frangendum lapidem,etiã
cum fuerit vetuſtus.Ego quoq; iam fregi cù eo
magnum lapidem in ſpatio minore quadragin-
ta dierum.Cuius confectio ſx.carpobalſami,ſe-
minis raphani, dauci, ſeminis olixatri,corticis
f.iiij.

RHASIS AD ALMANSOREM

radicum opopanaci, corticis radicum capparis,
amygdalarum amararum, dānocochiæ, ſquinā-
ti, ciperi, ſpicæ indæ, caſſiæ ligneæ, ſacholocon-
drion, harmel, gētianæ, ariftologiæ rotūdæ, aſa-
ri, cordumeni, armoniaci, ſerapini, bdellij, pipe-
ris, acori, omniū ana partes æquales. Gummæ
ſufficienti balfamo diffolutæ malaxentur, & ex
eis aliæ ſpecies conficiantur. ex quibus informē
tur pilulę, & ſumatur ex eis in die vna drachma
cum apozimate de ſeminibus. Quandoq etiam
ſexta pars drachmæ vnius de cinere ſcorpionū
ſimul cum eis datur. Cinis verò de ſcorpionib
hoc modo fit, Scorpiones ſumantur, & in ollam
nouam poſiti os habentem oppilatum ſuper la-
terculum in furnū mittātur, in quo non fit ve-
hemens calor, & ſint ibi ſex horarum ſpatio,
deinde extraſti puluerizentur, & reponantur.
Aeger verò nutriatur ex aqua ciceris & calagie
& mutagenat. Et abſtineat à lacte & caſeo, &
ab alijs cibis groſſis. Ingrediatur tinam in qua
ſit aqua in qua coſta ſint folia caulium & ſullę
& berengeſiſ, & mentaſtrum, & ſimus colum-
binus, & medulla ſeminis croci hortulani. Fea-
mur etiam inungatur ex oleo de ſcorpionibus,
& diſtilletur etiam ex eo in virgam. Oleum de
ſcorpionibus, quod ſ. ariftologie rotundæ, gen-
tianæ, ciperi, corticis radicum capparis ana vnæ
ciam vnā. Hec omnia in libra vna olei de amy-
gdalis amaris poſita ad ſolem per hebdomadā
vnā dimittantur, & colentur, & ex primātur, &
pro vnaquaq libra ex eo adiungātur ei ſcorpi-
ones decé, & totu in vafe, cuius os oppilatū ſit,
miſſum ad ſolé per duas ſeptimanas moretur,

DE MORB. PARTIC. LIB. Ix. 44

deinde coletur & reponatur. Eſt enim optimum & mirabile, de quo quotidie in virgã guttatim fundendũ eſt, poſtã æger de tina egreditur. Q[u]i ſi lapis magnus fuerit, nõ inuenitur aliud remeſ dium, niſi vt cũ inciſione extrahatur. de hoc ta[men] ſloqui noſtri libri huius modũ excedit. Cũ autē in renibus fuerit lapis, æger frequēter tinã ingrediatur, & renes & ilia ex oleis inungãtur, & ea quæ locum calefaciunt, deſuper cũ panno ponantur, vt ſunt ea quæ nominauimus. In po[tu]o q[uo]b[us] ſumãtur ea quæ lapidem frangunt. Si autem lapis ceciderit, & in virga obſtaculũ ſe[cerit], aqua calida ab alto diſtillãdo ei ſuperfun[da]tur, donec rubere videatur, deinde oleum te[pid]ũ guttatim ſuperinijciatur, & fricetur: & ſi neceſſe fuerit, ad exteriora ſuga[tt]. Ex hoc enim mouebitur lapis, & exibit. Sed ſi magnus fuerit & angulofus, neceſſe eſt vt virga inferius inci[datur], & extrahatur.

De apoſtematibus renum & veſicæ.

Caput

LXXV.

A Poſtema quod fit in renibus, & in veſica cōcomitatur febris permixta, quę nō eſt vehemētis caloris, cum qua eſt horripila[ti]o & rigor & frequens miſtus, & dolor * in in[ſ]ferioribus dorſi & grauitas, & cũ impellitur, vi[ſ]detur ægro q[ui] aliquid ibi ſuſpēſum fit. Cũ hæc itacq[us] ſignaviſa fuerint, æger ex basiſica phlebo[tome]t ei? partis in qua dolore ſentit & graue[din]e. Loco quoq[us] emplaſtra inſrigidãtia ſuppo[natur]: & ſi ęgritudo ſic diſſoluta fuerit, bonum erit. Si autem febris, & dolor, & grauitas perſeuerauerint, & vrina minuti[m], & frequēter egre[f]. iiij.

RHASIS AD ALMANSOREM

ditur, significatur pus ibi colligi. Eft igitur tunc
fuper dorfum emplastrum ex camomilla, femei-
ne lini, furfure, oleo fifamino confperſis ponen-
dum, & ægro vt in tina fedeat præcipiendum.
Si autem æger minxerit pus, ſemina quæ nomi
nabimus in capitulo de ardore vrinæ, ſunt dan-
da, donec pus minuatur: deinde dentur trocifci,
quos in capitulo de miſtu ſanguinis & ſaniei
nominabimus. Apoſtema vero quod in veſica
fit, deberet concomitari febris concluſa, & dif-
ficultas mingendi, & dyſuria, & femoris, & vir-
gæ dolor, & tunc æger ex basiſica phleboto-
mandus eſt: & fiat ægritudinis cura, quæadmo-
dum prædiximus. Eſt autē quandoq[ui] reni[us] apo-
ſtema quod non peruenit ad ſaniem, imò tran-
ſit in duritiem, cuius grauitas in renibus fine fe
bre perſeuerat. Eſt ergo clyſterizandus ex mu-
ſcilagine ſœnugræci, & ſeminis lini, & apozi-
mate camomillæ, & cauli[us], & meliloti, & mal-
uauifci, ac furfuris, & vomat frequenter. Reni-
bus quoq[ui] ſuperponatur emplaſtru[us] ex eis quæ
nominauimus. Et ſi vrina minui videtur, cum
illo vrinam prouocătia dentur. Hoc quoq[ui] pro
paruo non eſt habendum, quia ex eo perueni-
tur ad hydropiſim.

De ardore vrinæ. Cap. LX XV.

Vm æger, dum mingit, ſentit ardorē &
punctiōnē in virga, à ſalfis & acetofis, &
acutis abſtinēdus eſt, & nutriēdus eſt ex
tapheis lenib9, & zibrebegi, & eorum ſimilib9.
Hoc quoq[ui] medicamen ei dandũ eſt: Quod re-
cipit ſeminis melonis excorticati drachmas tri-
ginta, ſeminis citrulli, ſeminis cucurbitē, ſeminis

DE MORB.PARTIC. LIB. IX. 45

portulacę, ſeminis papaueris albi, omnium ana drachmas tres, ſeminis iuſquiami albi drachmas duas, zuccari albiſſimi ad pōdus omniũ. De pul uere horũ quotidie in potu drachmę tres in maſne, & aliaſe drachmę tres circa noctē, cum vncia vna ſyrupi violati, aut iuleb ſumātur. Hec quoque ęgritudo non eſt paruipendenda, quia cum ſit manſiua & perſeuerans, proueniunt ex ea in veſica, & in inſtrumentis vrinalibus vlcera.

De miſtu ſanguinis & ſaniei.

Caput LXXVII.

C
Vm aliquis propter caſum, aut percuſſionem ſanguinem minxerit, ex basiſica phlebotometur, & trociſci qui dicuntur trociſci de charabe, in potu tribuantur. Trociſci de charabe. Recipe charabe, gummi tremulae arboris, amborum ana drachmas quinque, balauſtiæ, hypoquiftidos, amborum ana drachmas duas ſemis, olibani drachmas duas, ſeminis apij, opij, amborum ana drachmam vnam. informentur trociſci pondere aurei vnius: ex quibus vnus omni die cum apozimate ſumach tribuatur. Ad comedendum verò tribuantur canes coſtæ cum ſumach, & carnes coſtæ cum ſucco vuę acerbę. Abſtineat à cibis acutis & falſis. Loco verò percuſſionis ſuperponatur emplaſtrum ex bolo armeno, & acacia, & aloë, & liſcio, confectis cum aceto & aqua. Si autem ſanguinis miſtus euenerit poſt comeſtionem ciborum acutorum, aut potum vini acuti, phlebotometur æger, & trociſcos de charabe in potu ſumat, & eodem, quod prædiximus, gubernetur regimine. Pus verò ſi minxerit æger, trociſci ifti

RHASIS AD ALMANSOREM

dādi ſunt, qui ſex. ſeminis melonis, citrulli, cucur-
bitæ, omniū abſQB corticibus ana drachmas vi-
ginti, boli armeni, gūmi arabici, thuris pinguis,
ſanguinis draconis, omnium ana drachmas de-
cem, opij drachmas tres, ſeminis apij drachmas
duas. informentur trociſci pondere drachmarū
duarum, ex quibus omni die vnus cū ſyrupi de
papauere vncia vna in potu tribuatur. Virgæ
quoque ex iſto collyrio immittatur. Collyrium
de ceruſa, ſex. ceruſæ, ſarcocollæ, olibani, gummi
arabici, opij, ſanguinis draconis, omnium partes
æquales, ſiant ex eis collyria, & per firingam fi-
at prius inieſtio hydromellis, & mingat æger,
& poſt eius egreſſionem fiat inieſtio iſtius col-
lyrij diſſoluti in lacte aſinæ.

De his qui non poſſunt retinere vrinam.

Caput LXXVIII.

C
Vm æger multū vrinę emittit, & i emiſ-
sione ardorē nō ſentit, aut mīgit in ſom-
no, nec patiſt ſiti, neq[ur] corporis extenua-
tionem incurrit, ea quæ vrinam conſtringunt,
danda ſunt. Medicamen retinens vrinam, ſex. glā
dium drachmā vnā, olibani drachmas triginta,
ſeminis coriandri ſicci, gummi arabici, boli ar-
meni, omnium ana drachmas decem. fiat ex eis
puluis, de quo in mane drachmæ tres, & circa
noctem totidem ad tranſglutiendum dentur.
Quòd ſi cum hac ægritudine ſitis fuerit vali-
diſſima, clamoſa, & aqua quæ bibitur, cito egre
ditur, aqua hordei cum pſyllio detur: & nutriam
tur cum ſucco vuæ acerbæ, & ſumach & ſimi-
libus horum nutrientium, & cum cibo qui fit
de ſimyla hordei, & maſal: & rob acetoſum

DE MORB.PARTIC. LIB. IX. 46

da ei in potu, & prohibeatur laborare, & cum muliere concumbere. Ifti quoque trocifci in potu fumantur, qui ſpodij drachmas decem, ſeminis lactucę, ſeminis portulacę, amborū ana: drachmas quindecim, coriandri ſicci drachmā vnam, roſarum rubearum, boli armeni, omniū ana drachmas quinč, balauftiæ drachmas duas, camphoræ drachmā ſemis. fumantur in po: tu cum ſucco granati acetofi. Herbæ etiam fri: gidæ terantur, & ſuper renes ponantur. Et caue at ſibi à cibis calidis & vino, & ab omnib9 quæ vrinam prouocāt. Illud autem quod ex magno ſtolidorum errore prouenit, eſt, quia dāt in hac ægritudine ægro medicinas calidas, vnde ılıco deducunt ipſum ad phthisim.

De lumbricis & vermibus qui nafcuntur in ano & in ventre. Cap. LXXIX.

Q
Vi hoc nocumento ſolitus eſt lædi, à ci
bis groſſis & vnctuofis ſibi cauere de
bet, & quotidie antequam comedat, ſu-
mat bucellas aliquas cum finapi & almuri: hoc
enim ipſos generari prohibet. Si verò eos gene-
rari cōtingat, nō cōuenit aliud, nifi vt expellan-
tur. Medicamen aſcarides expellens, burūgi ex-
corticati, cū valde famelicus eſt æger, drachmæ
ſeptem fumantur. Medicamen magnum, expel-
lens lumbricos, & burungi excorticati, turbith,
ſeminis, & nigellæ, omnium partes æquales, lu-
pinorum, naſturtij, cambil, omnium ana partē
mediam: ſumantur ex eo in potu drachmæ ſe-
ptem, prius tāmē bibat æger lac mox vt mul-
etum fuerit per tres dies, & deinde quaque die
quarta dietet ſe, & de prædicto medicamine

* Alias
nil.

RHASIS AD ALMANSOREM

in lacte adhuc calido, vt mulctum eſt, diffoluto,
& aceto, dũ valde famelicus eſt, bibat. Vermes
verò minuti, qui in ano fiunt, pro quibus gene-
ratur pruritus in eo, & ideo confricatur anus:
expelluntur cum coto quod ex oleo abluto in-
uolutum immittatur, aut inuolutũ oleo de chry
ſomellis, aut ſucco mentaſtri: aut inuoluatur ex
parua quantitate aloës, & felle vaccino, & ſup-
ponatur.

De hémorrhoidibus, & fiftulis, & ragadijs,
quæ in ano fiunt. Cap. LXXX.

D
Vm fanguis recens fine dolore per infe
riorem fluit regionem, interpolato ta-
men tempore, non eſt conſtringendus,
nifi patiens debilitetur. A multis enim paſſioni
bus exinde liberatur. Si autem ex eo debilite-
tur, indiget conſtrictione: ideo trocifci de chara
be cũ ſucco ſumach dentur. In comeſtione quo
que ſumat ſumachiam, & cibum qui cum ſuc-
co vuæ acerbæ fit, & his ſimilia, de illis quæ nu
trientia ſunt. Si verò multum debilitetur, nutria
tur cum ſucco carnis, cui plerunque ſuccus cito
niorum & vinum admisceatur. Vinum quoque
bibat ſtipticum, & ſuper epar ponatur empla-
ſtrum de ſpica, quod in capitulo de epate nomi
nauimus. Et fi iſta non ſuffecerint, confectio de
ſcoria ferri detur, quæ & mirobalanorum indo-
rum, belliricorum, emblicorũ, omnium ana dra-
chmas quinque, ſpicæ, ſquinanti, cyperi, zinzi-
beris, piperis, ameos, olibani, omnium ana dra-
chmas duas, ſcoriæ infuſæ in aceto per hebdo-
madam vnam, & poſtea torrefaſtæ drachmas
quindeciu, conficiantur omnia cum melle de-

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

47

fumato, quod fuerit coctum cum apozimate
emblicorum, sicut in capitulo de melancholia
nominauimus, de quo quotidie ad nucis magni-
tudinem fumatur. Hoc nanco hæmorrhoidarui
fanguinem & menſtruorum conſtringit: fluxui
quoque vêtris longi temporis remedium affert.
Si autê in ano oritur aliquid prominens extrà,
ex quo magnus prouenerit dolor, nec ab eo flu
it aliquid, ſuccus cepæ cum pauca lana, aut fel
vaccinum ſuperponatur. Suppofitorium quoque
longum de ciclamine ſubijciatur, quod patiens
per totam teneat noctem, & ſi contingat egre-
di, reintromittatur, donec ſcindatur, & egredia-
tur ſanguis. Cum autem dolor vehemêtiffimus
fuerit, & apoſtema magnum in ano, phleboto-
metur æger, & emplaſtrum hoc ſuperponatur:
ſedat enim hæmorrhoidarum dolorem, cum
adeft apoſtema cum eis, quod ſx. melilotum, ca-
momillam: quæ tandiu in aqua coquantur do-
nec diffoluantur, deinde ſumatur ex aqua de-
coctionis earum quantum manu vna teneri po-
teſt, vitellus oui affati vnus, croci drachma vna,
opij drachmæ duæ, ſeminis lini triti, ſœnugræ-
ci, maluauifci, omnium ana manipulus vnus.
Conficiantur omnia ex rob in quo bdellij dra-
chmæ tres fuerint diffolutæ, & folia ſuperpo-
ſita: poſtquam eorum ſuperficies ex oleo ſiſami
no in quo adepſ gallinaceus fuit reſolutus, aut
anatis inuncta fuerit, more emplaſtri ſuperpo-
nantur dum adhuc tepida ſunt. Alia confectio
dolorem & apoſtema ſedans. Cepe album opti
mè coctum teratur, & cum butyro vaccino mi
ſceatur, vt mollefiat, & tepeſtactum ano in quo

RHASIS AD ALMANSOREM

est apostema, superponatur. hoc enim dolorem
vehementem sedat. Cum vero in ano ragadias
habuerit patiens, quæ eum lædunt cum ipfius
venter ficcus est, pilulis de bdellio sæpe vtas
tur, quæ recipiut mirobalanorù nigrorum, che-
bulorum, amborum ana drachmas decem, fera
pini drachmas tres, nafturtij albi drachmas du-
as, bdellij mollis & pinguis drachmas quinde-
cim, diffoluatur bdellium in succo porroru, &
ex eo conficiantur alia, & informetur ex eis pi-
lulæ, & fumatur ex eis frequenter ab vna dra-
chma, ad quatuor. Locus vero fi adustionem pa
tiatur, ex vnguento de ceruſa inungatur. Si au-
tem non ſentitur in eo aduſtio, vngatur ex vn-
guento quod fit ex adipe, qui in gibbo cameli
inuenitur, & bdellio, quod fic fit, videlicet vn-
guentum de Sene. & ceræ citrinæ, olei fifamini,
adipis anatis, medullæ cruris vaccini, adipis qui
est in gibbo cameli, bdellij, omnium partes æ-
quales, bdellium prius in muſcilagine feminis
lini diffoluatur, deinde omnia miſceantur: hoc
enim optimum exiftit. Si autem æger ragadi-
as in ano habuerit profundas, à quibus fœ-
tens virus fluxerit, medicamen acutum, quod
in capitulo de vlceribus oculorum deſcripfi-
mus, eis ſupponatur, quod æger per duos pa-
tiatur dies. Et fi in eis aliquid remaneat quod
reſudet, medicamen iterum apponatur, quod
eouſque fiat, donec locus ficcetur, & non reſu-
det. Quòd fi ea quæ ibi fiunt eminentia extra
& pendentia fuerint, in tantum vt areſcant &
nigreſcant, butyrum tepidum multoties ſuper-
ponatur, donec nigredo ab eo remoueatur. Si au

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

48

tem refudatio reuerſa fuerit, medicamen acutum iterum ibi apponatur. Et si non refudauerit, ex vnguento de ceruſa curetur. Eſt etiam quando eminentes hæmorrhoides extrà curanatur, cauterizando cum ferro. Loqui tamē de hoc plus eſt quàm huius noſtri libri modus requirat. Fiftulę verò generantur in ano velociter, quoniam figura eius facit illud eſſe neceſſarium. Quę aut penetrantes ſunt vtrinque, aut non penetrantes. Cum autem perforatæ ſunt vtrinque, ſtercus egreditur ex eis & ventoſitas. Si autem non egreditur ſtercus neque ventoſitas, non eſt penetrans ab vtraque parte. Loqui verò de eius cura perfectè, plus eſt quàm hic noſter liber ex Petat. Sed quia homines fere ónes ſemper maximum incurrunt errorem in cura huius ægris, tudinis, vnde & maximum ſequitur nocumenstum, ideo nos excitabimus eos ad hoc, quod huius egritudini congruum erit, & oſtêdemus quaeliter à prædicto errore ſe cuſtodiant. Et dicimus quòd fiftula vtrinque perforata, cum ab ano remota fuerit, nullo modo ferro eſt tangenda. Ex incifione enim ferri cōtingit ſtercus inuoluntariè egredi. Eſt etiā aliud quare fiftula ab vtraque parte perforata, ferro tāgi non debet. Quia toto têpore vitę ægri fic permanere poterit, non magnũ faciens nocumentũ, nec proueniet ex ea ali quid, niſi refudatio & fluxus. Si autē illud quod ab ea fluxerit, acutum fuerit & mordicatiuum, & fœtidum habuerit odorem, cuius etiam quætitas quotidie augeatur, erit fiftula putrida, & cum herpete eſtiomeno: cui ex medicamine acuto, & ex eo quod complet omnia, ſuccurrens

RHASIS AD ALMANSOREM

dum est, Œtequam dilatetur & magnificetur. Cú
autem non refudauerit niſi parum, neque eius
quatitas quotidie augeatur, neque magnificetur,
neque malus odor ibi augmentatus fuerit, non
est in ea aliquid, quod fit timendum, niſi refu-
datio & fluxus. Quæ medicari poteft, donec ſic-
cetur, & detumeſcat, & non refudet per lógum
tempus. Si autem refudatio redierit, medicamè
prædictu adhibeatur, & hoc modo poterit blá-
diri per totum tempus vitæ ægri, & non noce-
bit. Modus adhibendi medicamen huic ægritu-
dini: Ex collyrio quod in capitulo de fiftula ocu
li nominauimus, ſumatur, & optimè teratur,
& fiftula prematur, donec, quicquid in ea conti
netur, egrediatur: & ſi radius eam ingredi pote-
rit, inuoluatur coto, deinde ex predicto medica
mine, poſtquam mollificatum fuerit, intinctus
in fiftulam mittatur. Si vero minime radius in
eam ingredi poterit, diffoluatur medicamen in
aqua, & ſubleuetur coxa ægri, ſuppoſito pului
nari, & eo ſupino iacente, prædictum medica-
men diſtillando ſuper fiftulam fundatur: & fiat
hoc in mane, & circa nocte per tres dies, & ſe-
deat in aqua de curcuma, & lauetur ex ea.

De exitu ani, & matricis. Cap. LXXXI.

Vm anus extra egreditur, apoſtemate
carens, & ita diſponitur, quòd ſi impel-
latur, ingreditur ceruſæ, balauſtiæ, gal-
larum, aluminis, antimonij, omnium partes fu-
mantur æquales, & redigantur in puluerem, &
fuper locum ex oleo roſeo caleſacto inuſtum
puluerizentur, & anus intromittatur, & còſtrin
gatur, quod tamen fieri conuenit, poſtquam ær-

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 49

ger à sella reuerfus fuerit, ne eum cito furgere
ad fellam fit neceffe. Sumantur etiam gallæ, ba
lauftiæ, cupulæ glandium, folia myrthi, & co
quantur in aqua donec rubea fiat, & fedeat in
ea & lauetur ex ea. Quòd fi anus qui apoſtemo
fus eſt ingredi minime poteſt, æger aquam cali
dam frequenter ingrediatur, & in ea fedeat &
vngat anum ex cera & oleo camomillino, aut
anetino, donec ingrediatur. Cúmq[ui] intromiſſus
fuerit, ex his quæ nominauimus curetur. Vulua
præterea fi egreſſa fuerit, ſimiliter erit medicā
da. Eſt tamen neceſſe vt fortiter ligetur, & vt
ægra ſemper ſupina iaceat & coxe ſuperius ele
uentur.

De ſuperfluitate menſtruorum conſtringi
genda. Cap. LXXXII.

P
o
r
o
ſu
r
fl
u
i
s
m
en
ſtru
i
s
con
ſtr
i
ng
e
nd
i
s
,

p
r
o
c
iſ
c
i
de
c
ha
r
ab
e
p
er
he
b
om
a
da
v
s

n
a
m
ſu
nt
da
di
.Qui fi non contulerint,
conſe
ctio de ſcoria detur, & fiat minutio ex
basi
li
ca
. Ventoſæ quoque ad mamillas appo
nantur, & in comeftione ſtipticis vtatur cibis.
Et hoc medicamæ ægra ſibi ſubijciat, quod re
cipit olibani, balauſtiæ, gallarum, antimonij,
acaciæ, aluminis, omnium partes æquales. Pul
uis horum optimè tritorum, cum pauca lana
ſubijciatur. Femur verò & dorſum ex epithima
tibus, quæ in capitulo de fluxu ventris nomina
uimus, epithimentur, & ſedeat in aqua de cur
cuma. Quòd ſi iſta non contulerint, ex alio peſ
fario acuto fiat immiſſio, & maneat in vulua.

De retentione menſtruorum, & eorum pro
uocatione. Caput LXXXIII.

g.j.

RHASIS AD ALMANSOREM

C
Vm ex retentione menſtruorum magna
ſequitur paſſio,trocisci de myrrha detur,
qui myrrhæ drachmas tres, lupinorù
optime tritorum drachmas quinque, foliorum
rutæ,mentaſtri, pulegij, cimini, rubeæ de qua
tingitur,aſſæ,ſerapini,opopanaci, omnium ana
drachmas duas,informentur trociſci ponderan
tes drachmas duas:ex quibus detur vnus in die
cum aqua in qua ſemen iuniperi coſtum fuerit.
Hoc nanque medicamen adeò vehemens exis-
ſtit in prouocandis menſtruis, vt etiam ſoſtum
excutiat,ſi qua eo ſæpe vtatur. Ventoſæ quoſ,
ſub curuatura poplitis ſunt ponendæ, & phle-
botomia ex ſaphena facièda eſt. Poſtremo quo-
que ventoſæ femori ſunt ſuperponendæ.

De ragadijs ſeu ſciffuris vuluæ aut matri-
cis. Cap. LXXXIIII.

HÆ curandæ ſunt ex medicamine raga-
diarum ani. Pefarium quoque ex adipe
anatis & hyſopo, ceroto, & medulla cru
ris ceruini, mixtis cum cera diſſoluta in oleo de
lilio, aut nariſſino ſubijciatur, ſi neque ſebris ne
que acuitas affuerint. Quòd ſi illud fuerit cum
calore & acuitate, oleum roſatum adhibeatur.
Ex vnguento quoque de ceruſa ſimiliter fiat peſ
ſarium. Si autem calor fuerit vehementior, ſu-
matur ſuccus portulacæ, aut lactucæ, aut mu-
ſcilago pſyllij, & fiat tabula de plumbo ſimilis
marmori in quo teruntur colores, habens in cir-
citu labium paruum, & ponatur in ea aliquid
de prædictis ſuccis, & cum piftello, plumbeo as-

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

50

deò super ipſam moueatur, vt de plumbo mul-
tum prædicto liquori miſceatur, & inſpiffetur
ſuccus, ex quo fiat peſſarium, poſtquam oleum
roſatum ei admixtum fuerit, & ſupponatur.
Hoc enim medicamè cancro vulnerato qui eſt
in matrice, optimu exiftit, & alijs ei ſimilibus.

De apoſtematibus vuluæ ſeu matricis.

Caput LXXXV.

S I cum apoſtematibus iſtis adeſt calor &
febris, phlebotomia ex * basiſica fiat, & * Alias
patiens aqua hordei nutriatur, & linian- cephaliæ
tur renes, & femur, & ilia, & ſumen ex epi- ca-
thimate apoſtematis calidi, & infrigidetur lo-
cus quantum poſſibile eſt. Si verò poſtquam
febris & acuitas quieuerint, & remanſerit ex
apoſtemate calido aliquid, ex inuſtinctionibus li-
quidis curetur, & mulier in huiuſmodi liquiæ
dis ſedeat donec molleſcat & maturetur. Peſſa-
rium molliſcans dura apoſtemata matricis, &
conferens doloribus in ea factis, & paulatim
eos quiſeſtere faciens. Recipe adipis anatis, me-
dullæ cruris ceruini vel vaccini, bdellij mollis,
croci, vitelli oui aſſati, fæcis olei de ſeminibus
lini, fæcis olei de lilio, omnium ana partes æ-
quales: diſſoluantur in vino aut rob, & fiat ex
his peſſarium, eſt enim optimum ad ſedandum
dolorem, & molliſicandam duritiem matricis.
Patiēs pręterea ſedeat in aqua in qua coſta ſint
fœnum græcum & ſemen lini, & camomilla, &
melilotu, & caulium extremitates, ſingillatim,
aut omnia ſimul.

g.ij.

RHASIS AD ALMANSOREM

De vlceribus, apoſtematibus, & cancro ma
tricis. Cap. LXXXVI.

Vm à vulua fluxerit ſanies ſpiffa, aut vi
crus tenue, ſi ex propinquo manat lo-
co, neque fuerit ibi profunditas fœtida
neque putrida, ſumenda ſunt aloës, & myr-
rha, & ſanguis draconis, & ſarcocolla, atque
olibanum, & loco ſuperponenda donec consoli
detur. Si autem ex loco manauerit remoto, ex
peſſario, quod nominauimus in capitulo de ſan-
guine & ſanie, fiat prodifnia. Si autem quod flu
xerit eſt fœtidum, odorem habens malum, ex
peſſario ſecundo acuto fiat iniectio, poſtquam
locus mundificatus fuerit, ex aqua & melle inie
ctis per inftrumentum ęneum. Si verò cum hoc
quod fluit, affuerint punctio & dolor & apoſte-
ma durum, quod tactu discernitur, ſummopere
cauendum eſt, ne aliquo acuto medicamine tan
gatur. Sed fiat iniectio ex conftricatione plum-
bi, quam diximus, aut ex vnguento de ceruſa,
& phlebotometur ex basiſica. Et cuſtodiatur ab
omnibus quæ choleram gignunt nigram, & ſe-
minibus & ſpeciebus quæ pro condimento ad
miſcentur cibis.

De præfocatione matricis. Cap. LXXXVII.

Vm menſtrua per lògum temporis ſpa-
tium retenta fuerint, aut mulier à com-
mixtione viri diu abſtinuerit, licet valde
affectauerit, & euenerit grauitas & dolor in in-
ferioribus partibus * ſuminis, & ſenſerit quaſi
aliquid ſurſum trahi à parte ſuminis, fortafſe
poſt iſta ſuperueniet ei ſyncopis, & quaſi mora
tua cadet: perpendi quoque vix poterit, qipſa

* Aliàs
femoris.

DE MORB.PARTIC. LIB.IX. SI

attrahat aërem, vel habeat pulsum, & forfitan
prefocabitur & morietur, & fortasse sanabitur,
laborioſe tamen. Hec itaq paſſio ilico vt euene
rit curanda eſt. Cuius curatio eſt, vt pedes for-
titer fricentur & ligentur, & ventoſa magna
ſumini ſuperponatur. Obſtetrici quoque præci-
piatur, vt digitum oleo bene redolète inungat,
& in circuitu oris vuluæ dum eſt intus bene cò
moueat. Naribus præterea condifi inſuffletur,
& circa aures ipſius voces clamando proferan-
tur, & nihil quod bene redoleat olfaciat, imò be-
ne redolentia & algalia remoueantur. Et pecte
& eius ſuperiora ex eis epithimentur, & narib?
malum reddentia odorem applicentur, vt ſter-
cus & caſtoreum & ſulphur. Cum autem ſani-
tati reſtituta fuerit, ex hoc medicamine curetur,
ne ægritudo redeat. Quòd ſi ægritudo hæc poſt
menſtruorum euenerit reſtrictionem, ea dentur
quæ menſtrua prouocant. Et in pedibus fiat mi
nutio, & ventoſæ in eis apponantur. Si autem
poſt longam viri & diſiunctionem còtingat, ex
quo etiam ſæpius accidit, incipiat viri confue-
tudinem habere, aut obſtetrix iteret illud ſæpe
quod prædiximus in omni pauco tempore: aut
medicamina quæ minuunt ſperma, dentur, quæ
prædiximus. Et dêtur trociſci de myrrha, quos i
capitulo de meſtruis puocãdis nominauimus.

De mola matricis.

Cap.LXXXVIII.

M Vlieribus plerunque accidit paſſio, ex
qua prægnantium diſpoſitionis ſimili-
tudinem incurrunt. Venter nanque cre
ſcit, & diſcoloratę fiunt, & retinentur meſtrua.
Motus tamen qui eſt in hac ægritudine, non eſt

g.iiij.

*Aliàs
diffuetu
dinem.

RHASIS AD ALMANSOREM

vt motus infantis, imo quandoque de suo mo-
uetur loco, cum duriter tangitur. Ad vltimum
verò cum angustia & dolore fruſtum carnis in-
forme, ac si parerent, emittunt. Plerunque verò
ſolum modo ventoſitas & humorum multitu-
do emittitur, & deinde minuitur venter, & re-
mouentur accidentia. Poſtquam ergo tempus
præterierit, in quo ſcitur puerum debere moue-
ri, si adeſſet, trocifci de myrrha dandi ſunt, &
apozima de ſeminibus, & oleum de * cheſim
adhibendum, peſſarium ex ruta & meſtastro, &
alia peſſaria prædicta in capitulo de alleuiatio-
ne partus, ſunt immittenda. Doſes quoſ de pi-
lulis fœtidis frequenter tribuendæ ſunt, cù hoc
enim cito euadent.

De hernia & eminentia & ruptura inguinis.

Caput LXXXIX.

C Vm aliquis in mirach ventris habuerit
eminentiam, quæ, cum ſupinus iacuerit,
& cum leuiter locus digitis comprehen-
fus fuerit, remouetur: & cum ſederit, redibit: paſ
ſio adeſt quæ ruptura dicitur. Qui hoc itaque
patitur, ſibi cauere debet ne poſt comefionem
moueatur, neque comedat fabas, & hoc præci-
pue, neque phaſeleos, neq; lentes, neque olera, ne
que aliquem cibum inflatiuum. Studere etiam
debet, vt eius venter ſemper mollis fit. hoc nan-
que regimine poſſibile eſt ipſum euadere dolo-
rem. Loco præterea aliquod ſuperponêdum eſt
obſtaculum, & ſtringendum: & propriè, cum ſe
mouere voluerit. Groſſus quoq; ſi fuerit, & ven
trem habuerit grauem, non debet vti motu, niſi
venter prius ſub vmbilico âpla cingatur. faſcia.

* Alias
craſin,
id eſt, de
balfa-
mo.

DE MORB. PARTIC. LIB. IX.

52

Emplaſtrů ad rupturam, Recipe gallarum cy
preſſi partes duas, myrrhæ, cyperi, ſanſuci, gal
larum, acaciæ, olibani, gummi arabici, omnium
ana partem vnam. gummæ prius in vino reſoł
uantur, & aggregentur cum eius reliqua, & ſu-
per rúpturam, ægro ſupino iacente, ponantur:
& ſtringatur locus, & non ſoluatur vſque ad *
tres vel quatuor dies. Poſtea ægro ſupino iacen-
te, ſoluatur, & illo reieſto, de eodem emplaſtro
ſuperponatur, ex hoc enim prohibetur amplia-
ri. In ruptura autem teſticulorum pellis oſcei
augmentatur: quod fit aut propter ventoſitare,
aut propter aquam, quæ ibi congregatur, aut
quia inteſtina deſcedunt ad locum illum. Si ve-
rò propter deſcenſum inteſtinorum contingat,
erit grauis & doloroſus, & ſentiet dolorem cum
tangetur. Taliter itaque patiens, ſicut prædixi-
mus, regendus eſt, & emplaſtrum prædictum
ſuperponendum, & locus ligatura affiduè eſt
ſtringendus. Ruptura enim cum nò ſtringitur,
dilatatur & augmentatur ſemper. Si autem cau
ſa aquæ fiat, locus apparet lucidus, & terſus &
tenſus. Huic itaque confert epithimari ex epi-
thimate, quod in Capitulo de Hydropiſi nomi-
nauimus. Aqua quoque in hac ægritudine ple-
runque petit inferiora, & fluit inde: vnde æger
per aliquod tempus ſanus efficitur, ſed poſtea re
dit ægritudo. Poſtquam ergo aqua fluxerit, cu-
randus eſt æger ex cauterio & medicamine. Ex
hoc enim prorfus curabitur, nec ægritudo redi-
bit. De hoc tamen loqui plus eſt quàm hic no-
ſter exigat liber. Cum autem hæc ægritudo
ventoſitatis cauſa còtingat, locus fricandus eſt,

g.iiij.

* Aliàs
ſex aut
ſeptem.

RHASIS AD ALMANSOREM

& ex oleo sambucino, in quo caſtoreum & eu-
phorbium diffoluta fuerint, inungendus: & ex
eodem intus in virgam guttatim diſtillāduī eſt.
De Podagra, arthretica, & ſciatica.

Caput X C.

C
Vm in iuncturis fuerit dolor & aposte-
ma: & locus cum tangitur, fuerit tactu
calidus, & color rubeus, æger si dolet in
dextro pede, ex dextra manu: & si in finiftro, ex
finiftra eſt phlebotomādus, & locus ex hoc me-
dicamine liniendus. Epithima &. roſarum rubea
rum, ſandali, faufel, ſief memithæ, boli armeni,
opij, omnium partes æquales. Ex iſtis in aqua
& aceto diffolutis fiat epithima. P ſyllium quo-
que aceto infuſum in charta miſſum de panno
ſuperponatur, & cum tepuerit, mutetur, & lo-
co eius aliud ſuperponatur. Venter preterea ex
apozimate mirobalanorum, & hermodaſtylo-
rum ſoluatur. Apozima mirobalanorum cum
hermodaſtilis. Recipe mirobalanorum citrino-
rum drachmas quindecim, pulueris turbith fri-
cati, polipodij, amborum ana drachmas tres,
ſene, ſeminis fumi terræ, amborum ana drach-
mas quatuor, hermodaſtyli albi, ſeminis en-
diuiæ, ſeminis apij, roſarum, omnium ana dra-
chmas duas. coquantur in tribus libris aquæ do
nec ad vnam redeant, deinde manibus fricen-
tur, & colentur, & bibantur cum zuccari taber-
zet drachmis decem. Si quis apozima faſtidie-
rit, pilulas iſtas ſumat: quæ in lecto iacentes ſur
gere & incedere faciunt, & pedibus ambulare.
Pilulæ quæ non valētes incedere, ſurgere faciūt.
&. aloës drachmam vnam, ſcamoneæ quartam

DE MORB. PARTIC. LIB. IX. 53

partem drachmę vnius, roſarum rubearum tri-
tarum ſextam drachmæ vni⁹, hermodaſtilorũ
alborum drachmam ſemis.inſormentu1 ex eis
pilulæ, quæ erunt doſis vna. Aeger verò nutria-
tur ex cibis frigidis & ſtipticis, & abſtineat à vi
no & cōſectionib⁹ quæ ex melle ſiūt & carne.

Cum autem apoſtematis calor quieuerit, &
eius inſflammatio:ex his quę calidorum apoſte-
matum reliquias reſoluunt, curetur. Quorum
vnum, Recipe ceram in oleo de lilio reſolutam,
cui admiſceatur muſcilago fœnugręci, & ſemi-
nis lini, deinde terantur ſimul donec vniantur,
& fiat ex eis epithima. In tempore autem ſuæ
incolumitatis, & propriè circa tempus. In quo
ægritudo eum inuadere confueuit, & quàm ma
xime in vere, aſſueſcat phlebotomia vti, & ven-
tris ſolutione, ex his quæ choleram expellūt ru-
beam, & à potu vini abſtineat: & à comeſtione
eorum quæ ex melle conficiuntur, & à carne.
& ſint eius cibaria acetoſa, & ſtiptica, & his ſi-
milia ex his quæ infrigidant. Membra autem
quæ hanc confueuerunt incurrere paſſionem,
minus ſolito laborem pati aſſueſcant, & præci-
puè cum tempus inuafionis timetur, & cù cor-
pus fuerit plenum, & venæ plenæ, & fuerit diu
ex quo neq̃ minutus neq̃ ſolutus fuerit.

Cum autem cum dolore iuncturarum neque
color neque rubor in colore affuerit, fueritque
æger frigidæ complexionis: & locus tactu ſen-
titur frigidus:in principio curationis eius pilu-
læ maiores de hermodaſtilis dandæ ſunt. Pilu-
læ maiores de hermodaſtilis. hermodaſtilo-
rum, ſatyrion, meizahara, omniũ ana drachmas