HOC OPERE

comprehensorum Index,

A

Bisceffus latētes

curātia, 70 B

Acerbū, 43, B

& 53, A

Acetū, 28, A

Acetabulum, 98, C

Achillæ paſtillus, 63, A

Ähnung, 51, D

Acopa, 89, A

Acopon uíride, 93, A

Acorum, 39, B

Acrium medicamentorum natura, 55, A

Acuntianum, 90, C

Adeps animantis naturā re fert, 80, C

Adeps gallinaceus, 80, C

Adeps leonírus, 80, C

Adeps pardi, 80, C

Adeps ſuillus, 80, C

Adipis differentia, 80, C, D

Aegyptia, 36, D, 37, B, D, 71, D, 72, D, 75, D

Aegyptiæ ſpinæ fructus, pa gina, 39, B

Aeris Iquama, 28, B, 39, B

Agathocleis medicamentum, 62, D

Agathini medic, 62, B, C

Agrippæ pharmacū, 92, D

Alcimion, 22, D

Alcimionis emplaſtrum, pa gina, 58, B

Alcymionis malagma, 83, C

Alcymionis medicamentū, pag, 64, D, 65, A

Alexandri ad digerendum, pag, 77, D

Alumen, 39, A

Aluminis ufus, 7, C

Amara, 28, B

Amarorum natura, 53, A

Ambuſtis idonea, 69, B

Ammoniacum, 72, C, D

Ampelitis, 39, B, 53, B

Amphionis medic, 48, A

Amygdalæ amaræ, 28, B

Aukkotamnæstæ, 73, A

Anatome empiricorū, 32, B

Anatome ex libris, 32, B

Anatomes exercitatio, ibid, Anatome í ſimijs facta, ibi,

Andreæ emplaſtrū, 48, A

Andromachus, 13, D, 15, A

& 18, D

Andromachi ægyptia, 73, B

Andr, catagmaticu, 25, D

Andromachi emplaſtra, 19,

A, B, C, 41, B, 57, D, 58,

B, C, 60, A, 71, D.

Andromachi epulotica, 22, D, & 23, A

Andromachi nygmatice, pag, 73, D

Andromachi panatia, 23, B

Andromachi ſicca, 46, D

Andromachi ad uuſnerame dicamentū, 36, D, 37, D.

Anicetos, 70, B

Anthera, 64, B

Aubößsσσα, 67, B

Antipatri ad digerendī me dicamen, 77, D

Antipatri ad nomas, 64, D

Antonini herbarij emplaſtrum, 78, B

Apellis διαχάρτυ, 66, D

Aphrodæ acopon, 93, C

Aphrodæ emplaſtrū, 48, C

Aphroliſtrum, 31, A

Aphronitrum, 28, A, 31, A, & 39, B.

Apionis ad carbũculos medicamentum, 67, B

Apollophanis medic, 62, B

Apollophanis malagma, pa gina, 84, C

Apollonij Archiftatoris paſtillus, 63, B

Apollonij Organici, 67, B

Apollonij Tharſei aridum, pag, 63, B

Argemone, 39, B

Aribarzanion, 50, C

Aridum, 64, B

Aridum medicamentū, 46

D, 47, A.

Aridum σκηνομην. 63, D

Aridorum dimenſio, 98, B

Arij ad nomas medic, 66, D

Arij ad ſedes depaſtas phar macum, 62, A

Ariſtarchi Tharſei paſtillus pag, 61, B

Ariſenicum, 31, A

Artaba Aegyptia, 98, B

Arthemíſis, 39, B

Aſſclepiades, 13, D, 18, D

Aſſclepiadis aridum, 66, A

Aſſclepiadis emplaſtrū, 11, A C, 25, D, 37, B, 47, D, & 48, C

Aſſclepiadis malagma, 82, D

Aſſclepiadis medicamentu, pag, 40, D, 67, B

Aſſclepiadis epiſpaſtica, pa gina, 78, A

Aſſclepius paſtillus, 64, D

Aſſphalartefij acopon, 93, C

Aſſteris medicamentū, 48, A

Aſſtringentium ufus, 70, A

Aſſtringentia extrahentibus miſcenda, 76, B

Athene Andromachi, 73, D

Athena, 17, D

Atramentuſutoriu, 64, A

Attaſi emplaſtrū, 7, D, 8, B, & 11, C

Attalus rex Medicinæ ſtu dioſus, 7, D

Atraſticris facultas, 76, B

Aureu medicament, 63, A

Auripigmentum, 28, B

Aurium remedia, 67, B

Auſtera, 43, B, 53, A.

Azaniti emplaſtrum, 55, A B

B Alneorū noxa, 31, C
Banchij malagma, pa gina, 86, A

Barbarum Heræ, 27, B

Balſi Stoicíaco, 93, A

Bithinus paſtillus, 63, D

Bitumen, 53, B

Buccinorum teſta, 39, B

C

C Acoëthe, 12, A
Cadmia, 38, D

Caij Neapolite medicamentum, 62, B

Calida, 28, A, B

Callinici ad omnia interio

a 2

INDEX X.

H

Aliēi emplastrū, 55. B
Haliēi pharmacē, pa-
92. A
Haliēi rufum, 37. B, 57. B
Harpali emplastrum, 77 B
Harpocras, 64. A
Helenion, 53. A
Heleni emplastrū, 23. D
Heliōdori medicamē, 66. A
Hellespontia Andromachi-
pag. 74. D
Hemieſtum, 98. B
Hemina, 9. B, 50. B, 74. D
97. C, 98. A, D

K

Kausikā,
Kησάλεομ,
Κυζικνόμ.

47. D

81. D

49. B

L

Lapis specularis, 39. B
Laryx, 7. B

M

Machærionis empla-
strum, 56. C

Magni ad auras suppuratas
medicamentū, 67. B

Magni anthera, 64. B

Magni Philadelphi phar-
macum, 62. A, C

Malagma quid, 80. B

Malicorium, 39. B, 43. B

Μαλθακώδες, 44. C

Malum terræ, 39. B

Mamillarum remedia, 77. D, 78. C, D

Mamillas curantia, 58. D.

& 59. B

Mammarum abſeſſum cu-
rantia, 53. D

Mantías Herophileus, 13. C

Mantij pharmacopolæ re-
medium, 50. C

Marrubium, 53. A

Medicamentum ſumptuo=
ſum, 36. A, B

Medicameta odorata, 36. B

Medicamentū ſicū, 39. C

Medicamentum ex euphor
bio, 34. B

Medicamentum ex liquabi
libus, 35. B

Medicamentum ex colum-
barum ſtercore, 35. D

Medicamentum ex herbis,
ibidem.

Medicamentum περικαυτορ.
pag. 22. A

Medicamentum ad uetera.
pag. 22. B

Medicamentum ex ladano,
pag. 41. C, 44. C

Medicamentū concoquës.
pag. 53. B

Medicamentum ex chamæ
leonte, 48. C

Medimnus, 97. D, 98. C

Medimnus Atticus, 98. B

Mel, 53. B

Melina emplaſtra, 18. 19. B
Melini emplaſtri ufus, 19. A

Melitonis σύπτορ.
65. A

Menecrates, 18. D

Menesthei pharmacē, 62. B

Menæti

CLAVDII GALE

NI PERGAMENI DE COMPOSITIONE
MEDICAMENTORVM KATA TÉNБ
LIBER PRIMVS.

Ioanne Guinterio Andernaco interprete.

CRIPSIMVS & iam antea commentari-
um, cuius priores duo libri in publicum fa-
nè prodiferant; fed cù alijs in apotheca, quæ
ad uiam facrâ eſt, reliſti intercidêre: quan-
do Pacis delubrum totum, & ingentes Pa-
latij bibliothecæ incendio còflagrabant,
Tunc enim & aliorum compluriù, & mei
libri qui illic erant ſepſoſiti, prorfus interierunt; idcç cù amico-
rum nullus qui Romæ degebant, priorum duorù exemplaria
habere ſe fateretur. Eſſagitantibus itacç familiaribus, ut idem
opus denuo cuderem, operæprecium mihi uifum eſt prius edi
torum mentione facere, ne ſi quis antea in illos inciderit, cau-
sam quæritet, cur bis de eisdem rebus tractauerim. Illius igitur
operis primi libri exordium in eos maxime direximus, qui So
phiftarum modo compositorum medicaminum pollicita, ſeu
profefſicem, quantum licuit, eleuare, nonnullaç simplicium
calumnij deprimere conabatur: dicterij eos pariter inſeſsen
tes, qui ſcriptum de illis reliquer ut: alia iecur, alia lienem, alia
renes, uel ueſicam, uel caput, uel pulmones iuuare. Vtrù enim
(aiunt) præſes quidâ eis imperat, quemadmodù in Tragœdia:

Tu uife latas propere ripas Inachi,

Tu perge Thebas, modo quas Cadmus condidit.

Sic in his tu ad hepatis portas, tu ad ueſicam, uel renes duos
proficifcere? An quod in uentrículu ingestum eſt, iecur qui
dê excipit, inde uerò per uniuersas corporis parteis defertur?
At hoc ſc comma eos qui huiuſmodi cauillantur, tam eſſe medi
camentorù facultatis imperitos arguit, ut à marino lepore pul
monem exulcerari ſolum ex omnibus corporis particulis pe-
nitus ignorent: ueſicam ſolam à cantharidibus, ab alijs renum
lapides conteri, ab alijs rurſus pulmonis atc thoracis prom-
ptas fieri excreationes: quemadmodù ab alijs alia in una qua-
dam paràcula ſingulariter perfici. At qui uariè hùc ſer monem

A

GALENI DE COMPOSIT. MEDICAMENT.

c. in primo operis ante à nobis ( ut dixi ) conscripti uolumine, sicur rufsus in altero fumus executi, quod alij putarent in compositione simplicium medicamentorum contrarias inter se potestates omnino corrumpi. Etenim si aquam ( iniquiunt ) fer- uentiffimam cum frigidiffima temperaueris, neutra illarum, qualis prius extitit, per manet, fed tertia quædam ab utraque diuerſa generabitur. At hic quoque uana ipſorum nugacitas innotecit, qui ignorant nonnulla corporis præſidia pro ſinnata qualita- te, alia pro acquifita functionem obire, Quis enim cicutam aut papauer reſtrigeran- di uim habere dubitat? Quæ tu si recaſſacta uehementer corpori offeras, non ſe- cus ac cauterium ulcus concitabunt. Quemadmodum rufsus ubi ſinapi in frigido aëre cum aqua tritum frigidiffimo hyemis tempore repente corpori raro ac imbecil li applices, horrebit nihil ob minus, quam ſi niue aut crystallo ipſum contigiffes. Por- rò ſi longiore temporis ſpacio corpori noſtro admota fuerint, primum ſanè exiguì caloris ſenſum præbebüt, dein maioris, poſtea tam euidentis, ut igne uri uideamur. Rufsus cicuta & papauer, calida exhibita tantam parient refrigerationem, ut ſtupo rem corporibus, quamlibet acuto ſenſu antea præditis, inſerant. Quum igitur id ge- nus omnia in commentarijs, qui undecim numero ſunt, de simplicium medicamen- torum facultate definuerimus, ad ipſam nunc diſciplinam utilem diuertamur: in qua exercitatus, etiam ſi facultatum, quas Græci πολυφασμάκης nominant, ſcriptio- nes minus attuleris, non defiderabis commoda cuiuſq[] morbi auxilia: modò simpli cium pharmacorum, uti diximus, non ſis imperitus. Cæterum hic liber obiter often eit Empiricorum medicorum côtentionem, qui ad inſomnia, forſtunam, & caſum medicamenta compoſita propè uniuersa referunt, ſi pauciffima quædam excipias, quæ communi omnium hominum ratione ( epilogifimum ipſi uocant ) inuenita eſſe dicunt. Quemadmodum ubi eiufdem facultatis phar maca inuicem miſcueri- mus, alia in alio corpore melius aut peius functionem ſuam obire uſu ac experimen- tis didicimus, ratio certe nobis eſſe uidetur. Empiricorum aliqui dicunt ( non enim omnes ) componere plura huiuſmodi, ut uel unum ex eis corporis curandi naturæ idoneum inueniretur: quod in hoc uti[que] recentiffimo pharmaco, cui namè inditum eſt καθ'αλικού, accidiffé ferunt, mixtis in eo omnibus etià ijs, quæ per ſe ulcera carne implere cognoſcūtur. Sed qua ratione erugo cerato ſimplici temperata medicamen- farciciuſ generet, cum neutrù ex illis nutriendæ carnis uim habeat, non item expo- nunt: liquidè erugo ulceratam carne erodit, utpore acre & calidum medicamentu: ceratum mitius quidem eſt, minus[que] mordax, uerum nouæ carnis loco fordes parit ulceribus. Diximus in tertio methodi medèdi libro & hoc, quomodo uidelicet alia ſimul, quæ ex contrarijs eodem pacto constant, inuicem cōmſceantur: dicetur nunc quoque particularis exercitatio, morbi cuiuſq[] paradigmate appoſito.

D

QVAE PRAESCIRE CONVENIT EVM QVI ME

dicamenta probè compoſiturus fit.

Xpoſitum eſt alibi, simplicium medicamentorum vires nō ſolum generatim noſcendas eſſe, ut quidam ſcripſerunt, ponentes ea uel calefacere, uel reſrigerare, uel ſiccare, uel humeſtare; uerum diffin- te, mébratimq[], & ex quo ſint ordine ſingula, uti nos docuimus. Quâdoquidè igitur nōnulla medicamina obſcure prorfus unum- quodq[] prædictorum efficiunt, quædam manifeſtò, alia quia valide, licuit alia abſolute, non fatis eſt nouiſſe pharmacum hoc caleſaciendi, aut reſrigeran- di virtutem habere, ſed quantam habeat, definire oportet. Recalefaciunt enim reſi- næ omnes, idiq[] ſibi commune habent; attamen maioris minoris[que] ratione non exi- guam in calore fortitæ ſunt. Item ſucci plures nō mediocriter, ratione ad maius mi- nus[que] ſacta differentes, excalefaciunt. Nam ſi panacis ſuccum cyrenæo & medico commiſceas, uidebitur tibi ille nihil ceu ad hos eſſe. At quorum attinet ſermonè ab ijs quibus utimur quotidie, diuertere longius, memores adhuc illorum diſſerentiæ e

Ane

KATA' ΓΕ'ΝΗ

LIB. I.

2

A. Anethum liquidem & ruta, cepaçb, omnia calida medicamenta magno inter se uariant discriminine. Quapropter in curationibus particulæ admodû refrigeratæ, medicamen quod impenſe calefaciat admouebimus: illi uerò quod paululû à naturali habitu receſſit, modico leuicç calore præditû, ſicut infligniter refrigeratæ uehementaſtillimè calefaciens pharmacum adhibebitur. Meritò igitur quatuor nos excaleſacientium ordînes ſtatuimus: ſeparantes à modicè calidis ea quæ euidenti ei uſmodi qualitate præcellunt: tum quæ magna & uehementi adeò, ut urere uideantur. In ſin gulis autem illis quatuor ordînibus diuerſis quædam uelut incipientis, nonnulla deſinentis, & ei quæ poſt hanc exiſtit, propinquæ differentiæ eſſe dicuntur: alia in illorum medio conſiſtunt. Itaque ſunt ex his quæ propter caloris uim exulcerant: quemadmodû etiâ ex illis quæ exedentia Latine, σύνθηκα· Græce nominantur: alia ſimulatç corpora contigerint, poſtatem ſuam oſtendunt. Quædam duabus triābus'ue, aut quatuor horis opus habent: nonnulla diem totum, uel etiâm poſt eû noſtem, uel maius dein ſpacium requirunt. Hæc iam ut in calefacientibus, ita quoque in refrigerantibus intelligere eum oportet, qui medicamen aliquod cōſecturus eſt. Pari modo in ijs quæ humeant exiccantç, Cæterum materiae medicaminum quæ dam à plantis, quædâ à metallis, nonnulla ab animantibus proueniût. Quas omnes in commentario de ſimplicibus medicamentis deſinite expresſas didiciftis: nam cum familiaribus hic mihi fermo potiſſimum eſt, qui precibus me adegerunt, hæc propter librorum interitum denuo perſcribere. Iam uero ut ſimplicium medicamnum uniuersorum facultates examuſſim uobis cognoſcendæ ſunt, quò ubiuis corporibus curationem deferantibus idonea ex ijs quæ adſunt, facile poſſitis remedia componere: ita etiam omnium præter naturam affectuum ſpecies ad unguem tenere expedit, quas primum quidem libro de morborum, altero de symptomata tum differentijs, tertio poſt illos de morborum cauſis comprehenſas habetis. Ad hæc alijs tribus de symptomatum cauſis: uno inſuper de plenitudine, necnon de febrüum differentia commentario, poſtremo medendi methodo: in quibus affectiones actionem lædentes didiciftis. Item curationem harum primam eſſe, quemadmodum etiam præferuationem cauſarum eas parientium. Docti pariter eſtis, primæ curationis conſtilium à morbi diſpoſitionibus ſuggeri: cum his unà patiencis particulæ naturam índicari. Præterea aëris nos ambientis temperamenta, constitutionem, ætatem, tempus, locum, uitæ propositum, & mores, plures egrigi medici inſpiciunt: de quibus ubi eorum ufus fuerit, aliqua ſimul & hic nobis dicentur. Hæc itaque in memoria uos omnia ſic exprompta habere expedit, ſi quouis loco medicamentorum, tum ſimplicium, tum compoſitorum copiam habere deſideratis. Inſuper quomodo unum interim aliquod pharmacum ſponte natum, ac ſimplex, morbum curare poſſit: cur interim compoſita nos uſurpemus, rationem deinceps explicabimus.

B

## QVIS COMPOSITORVM MEDICAMINVM VSVS.

I tantum ſimplicibus medicamentis uniuersos præter naturam affectus curare liceret, nullus utique compoſiti unquam ufus ſoret. At hoc nunc ita comparatum non eſt: nam dum corpus ſubinde aliquatenus calefacere conamur, ſimplex nullum, quod præſtare id queat, habemus. Medicamentum enim affectioni cui adhibetur, potentia nimirum reſpondere oportet. Quod ſi affectus ſit frigidus, quatuor numeris à naturali habitu recedens, pharmacum totidem grâdibus à caloris mediocritate ſeu ſymmetria diuerſum adhibendum quis ignorat? Porrò cum interim tale ſimplex non adſit, ſi duo habeamus, quorum hoc numeris quînque, illud tribus calidius ſit, temperantes ea, medium efficiemus, quatuor numeris symmetron exuperans, Iam quædam ſimplicia citra alterius mixturam ne in ufu quidem eſſe poſſunt: ueluti cum emplaſtrum pharmacon apponere cuiſiam uolumus; quippe ſimplex nullum

A 2

c. ad talem ufus idoneum est, neque bitumen, neque cera, neque refina, sicut neque píx, neque propolis ac ladanum: multo minus erugo & ceruſſa, uel ſpuma argenti, uel molybdena, uel aliud quoddam metallicum medicamen. Simili modo nec herbæ ſolæ emplaſton pharmacum efficiunt. Quare prími emplaſtrorum autores non te, merè ex oleo quoque metallica coquere conati ſunt, quæ liquefieri poſſint, liqueface re, ac herbas contuſas ſiccas cribratas: eis adijcere. Rurſus in alijs affectibus unu, medicamentum ſolum ex ijs quæ ſuapte natura proueniunt, uſurpamus. Cui tamen nonnulla adijcimus aliquando uirium ipſius uehementiæ obtundendæ, interim inſuauitatis mitigandæ gratiæ: quemadmodum Hippocrates in libro de uictus ra, tione in morbis acutis híſce uerbis inquit: Si ſub tranſuerſo ſepto dolor ſit, ad cla,

uiculamuerò non ascendat, emolliendus est uenter uel nigro ueratro, uel peplio:

nigro quidem daucum, uel ſefeli, uel cùmínum, uel anifum, uel aliud quid odorife:

rum miſcend: peplio autem ſilphij ſuccum, Hac ratione manifeſtò Hippocrates ufus quidem pharmaci purgantis eſſe oftendit, ſed inſuauitatem eius in potu, mo, ramij in uentriculo condimentum requirere. Multa ſiquidem quæ bibuntur phar, maca tam ſunt aſſumentibus inſuauia, ut ſtomachum peruertant, uomitum, pro, tinus cieant. Quædam licet paululum in uentriculo manere poſſint, poſſea tamen euomantur, prauas eruſationes mouentia: quemadmodum ex purgantibus ceu condimenta ſunt eíusmodi medicamína, quorum Hippocrates meminit: ita ex ijs quæ ʿwɔ́ wɔ́ ʿwɔ́, appellantur Græcis, alíæ uehementiam mitigant, ut cum papaueris ſuc cum, uel hyoſcyami ſemen miſcuerimus, uel mandragoræ radicis corticem. Quare & hic pharmacorum composítionis ufus est, maximus autem in morbis, qui diuer,

D

ſas ſimul facultates desiderant, expellendi úidelicet & digerendi, uel detergendi ac leuigandi, uel íncraſſandi limul & attenuandi humores: ueluti multiplicis ufus me, dicamenta, Græci πολυχρησία uocant, & optima, diuerſas in ſe potestates, ut indica, limus, continent. Verum his medicamenti miſturæ ufus est, cum unum aliquod il, lorum ad multas uenenatas feras, uel exitialia pharmaſa efficax habere uolumus: qui ufus etiam theriacam, ut uocant, antidoton comparauit, item mithridation, alias, multas. Sunt porrò & alíæ quidem utilitates minores prædictis, attamè quæ crebrò nos ad remediorum composítionem descendere cogunt: uníuerſas hoc in opere docebimini. Nunc enim poſt emplaſti medicaminis, & ωολυχρησάτω, id est ad plura utilíſimi à me confecti rationem ſuſius exponit, inſtitutum aggrediá.

DE EMPLASTO PHARMACO.

ΔΙΑ' ΧΑΛΚΙΤΕΩΣ.

Varatione ſeu induſtria cōpoſuerim emplaſtrum διὰ χαλκίτεως, quod à palma Græce φοινίνορ appello medicamen glutinandis ulc eribus, cicatrice obducendis, & phlegmonis curandis accōmodum ( quan, do liqueſaſtum humidi cerati crasſitudinem obtinet ) uos quoque ani, mum exercete, Empíricis ac Theſſali ſeſtatoribus cum inſcitia ipſo,

rum reſiſtis, qui optima pharmaſa à medicis inuenta diuerſis conſtare facultati, bus igneant. Exercête inquam ingenium, ut eſdem mecum uſi methodis medi, camenta poſſitis conficere: perſuaſre ipſa maiores nostros ex ratione omnia illa compoſuiffe: incidentiamuerò Empíricorum, Græci uocant περὶ πλασίου, eſſenuga, toriam. Dicenda itaque nunc est propoſiti medicamenti composítionis ratio. Ole, umuetus, & adeps digerendi uim obtinent: Chalcitis & palmæ succus repellend, di, aſtringendi. Ex his igitur pharmacum cōpoſui, quo iam complures uſos eſſe nouiſtis: ideo quod omnibus ſui generis melius eſſe uſu & experientia comprobarunt. Etenim ratio composítionem inuenit: experientia de inuentorum uirtuteDECERNIT, ut etiam rationalium methodorum imperitis artificioſe confecta fidem faciant. Porrò cum ſuperioribus medicamentis argenti ſpumam temperaui, quæ ni, hil magni adeò momenti adſerre poſſt: neque repellentibus quod influit: neque dia

geren.

KATA ΓΕΝΗ LIB. I.

3

A. gerentibus, quod iam particulis phlegmone laborantibus infixum est: quippe sic candi uirtutè habet, sed non ualidà. Quare ipfam ceu aptum medicamen in emplastri compositione adiunxi: nam cù prædictis incoquit, donec subftantia eius omnis digitos non inquinet, Adipem uerò infulsum, & quammaxime fieri licet uetuſtiffimum eſſe conuenit: tum oleum uetus ſimiliter, quod cum ſuillo adipe propinquam uirtutem habere didiciftis: licet adeps paulò maiorem emolliendi calefacien diſuim obtineat. Auditis autem uetuſtate ipfa tenuioris subſtantiæ fieri, & digere rere promptius: eoq phlegmonis, quæ magnum parti dolorè inferunt, magis blanda ac mitia ſunt ipfa recentia: ijs uerò quæ tales non ſunt, commodiora uetuſta. Et quo phlegmone diuturnior, & contumacior, hoc magis uetera profunt, ac ſola cularare valent: modò poſtea nihil afflìctæ parti influat. Quòd ſi influxerit, mixtam eſſe medicamenti quoque uirtutem oportet, cuiuſmodi habet à me compoſitum pharmacum, ac propterea chalcitidem & palmam digerentibus admiſcui: non ignarus, paucas adeò phlegmonas diuturnas exìſtere, quibus nihil influat. Nam ob humores in eas conſluentes diutinæ eſſe ſolent. Porrò dum hæ incipiunt & accrefcunt, aſtringentium refrigerantiu[mque medicaminum uirtus recte præpollet: ideòque hoc emplaſton pharmacum aduſque humidi cerati ſpiffitudinem liquefactum multis utile redditur, interim uino adieſto, uel aceto, uel aqua illi-queſcens: nonnunquam ex oleo crudò, ὠμοτριβᾶς appellaſt, uel alio quodam aſtrin gente, quale eſt Hifpanum, & Hiftricum: uel ex dulci alioqu affrictiónis experite, uel etiam ueluſto. Ego quoque myrteo & melino, ubi ualidius aſtringere res poſtulabat, medicamentum liqueſeci. Hæc ipſus compoſitio tali temperatu-RA constat.

B. Veuſtì adipis, quem inſtitores axungiam appellant, ſint pondo duo, olei ueteris pondo tria, argenti ſpumæ tantundem, chalcitidis pondo uncìæ quatuor. Hæc ita coquere oportet: Adipis membranulæ omnes ex muntur, reliquum contumiditur, ut liquari poſſit: mox ad ignem liquefit, deinde per colum diſtillatur ut purum fiat, nihilq[ui]a membranæ habeat, pondo duo prædicta pendens: poſtea chalcitidis leuigatæ pondo triens cum olei quadrante adipe miſcetur: his argenti ſpumæ pondo tria adiſciuntur. Ac omnia ubi ſimul in mortario coierint, coniſciuntur in cacabum, ac rudícula palmæ mouentur. Sufficiet autem ramus unus maiuſculus, ut ſolida ligni parte mouendo utaris in modum ſpathæ dictæ: uocant enim ſic quo confecturas mouent. & nos perſpicuïtatis gratia ſimiliter nominabimus. Quod autem ſolidæ rami parti contiguum eſt, circunciditur, & tenelli procedentes raſmusculi decepti contunduntur, ſed cortice prius exuto, ut ſegmenta inieſta phatum ſucco ſuo imbuant inſtantis. Proinde ſtatim ab inſitio ſpatha utendum eſt, ſed tenuia palmæ fragmenta inijcere oportet, ubi medicamentum cerati temperaturam habuerit: nam ſi prius immittas, ſuccus ipſorum, quem manere uolurus, ex decoſione consumetur. Inſuper ſpathæ, qua medicamentum mouetur, pars inſi[n]cita poſſquam inareſcit, ut proprium ſuccum non amplius ſeruet, amputata reiſcitur, reliqua eſt uſui. Hæc rurſus quatenus medicamento inſi[n]cita ſicca ta fuerit, ſimili modo abſecatur. Conſtare autem uobis arbor, quòd palmæ ramum non multis diebus ante abſciffium arbore eſſe oportet: quippe temporis interuallo areſcit, & ſuccum amittit. Pridie igitur per hyemem auferatur, æſtate eo[d]em ipſo die quo coſturus es pharmacum. Vbi iam coſtum crasſitiem, ut tactum non inquinet, acquifierit medicamen, illitum facit ad ulcera, quæ cicatricem aſgrè ducunt, ἀυσεπούλωτα. Græce uocantur: ad cruentu uulet oleo liquefactum: benefacit phlegmonis, podagris, articulorum morbis, inguïnum inflammationibus, phy[matis, ambuſtis, pernionibus, fracturis offium, contufſionibus, omnibus denique affectibus, quos appellant rheumaticos. Iam uero multi qui hernias abſcant, poſſmanus operam ſtatim ipſum cum fomentis & cataplaſmatis præparatum impoununt: ſi quidem chalcitidis uncìæ ſex immittuntur, quæ eſt ſelibra, medicamen ad

†conſingitur

A 3

c magna vulnera glutinanda promptius, atque ad ea quæ cicatricem ægrè ducunt, efficacius fiet. Sunt in hoc etiam alia eiusdem potentiæ medicamenta: ipfì tamen cum oleo liquefacto magis quam alijs omnibus in rheumaticis affectionibus siden dum eſt. Cum enim plurima eiusmodi Romæ exiſterent, nullû tam celebre proba- tumq[ur] ſuit. Conducit, ut dixi, podagricis, articulorum uitio laborantibus quolibet tempore, cum dolores intenſi non ſunt, qui fotus & cataplasmata lenientia poſtu- lent. Incipientibus igitur atque augefcentibus etiamnum id genus uitijs, liquefa- ctum pharmacum refrigerare ſinito, ac ſpathomela deradens pilæ iniſcito, cui ui- num ſuperfundito: quod ut recipiat, manibus ſubigito. Erit autem uinum auſte- rius, ætate quidem medium, ſubſtantia non crasſum, ſed quammaxime fieri po- teſt lucidum. Nam huiusmodi, utpote ſubſtantiæ tenuioris, in altum corpus pene- trat: tantifper autem liquefacto medicamini ipſum infundito, manibus conte- rens, dum excipiatur temperetur: nec humidû reſtet, quod non contrito ac emol- lito pharmaco mixtum ſit. Ad hæc eviam ſi non prius refrigeratum medicamen- tum deraſeris, liquefacto & adhuc calido uinum ſuperſusum permifcere licet. Itaq[ur] in phlegmon: in príncipijs uim repulſoriam ualidiorem eſſe oportet. In incremen- tis uero hæc nonnihil imminuenda: quæ digerit uirtus augenda eſt. Porrò cum in ſtatum proprium, ſeu uigorem phlegmones tumor peruenerit, pares inuicem eſſe potestates conuenit repellendi & digerendi: niſi quis uehemens dolor pharma- cum leniens requirat. Cæterum inclinante phlegmone digerendi uim augebitis, ut prorfus nihil uini eo tempore miſceatis. Præterea dum id liqueſcit, ſi quando alſtrictoriam qualitatem euidenter excellere uolumus, Hifpanum oleum, uel Hia- ftricum, uel quod omphacinum ſeu omotribes, Latine immaturum, ſeu crudum ap- pellant, iniſciendum eſt. Vbi æquales utraſque facultates habere cupias, oleo dul- ci, nec recenti, nec uetuſto liquandum eſt. Si ut digerat expetis, uetus oleum, uel Dicinum commodè ſumitur. Itaque hoc empaſtum medicamen dum liqueſit, in hunc modû temperatur: Oleum paulò copioſius quam medicament: eſto, ut pon- do uidelicet unum abſoluat: medicamenti uero decem untias iniſciffe abunde ſuffe cerit. Clarum eſt cuilibet, hoc efficacius reddi empaſtum, quò plus medicamenti habuerit: tanto lenius ac mitius, quanto liquidius fuerit ex-Rhodino liquefactum. At cerati quod inungi poſſit, temperament: recipit, dum medicaminis pondo in olei ſelibra liquatum fuerit. Tale uerò phlegmon: in inclinationibus ex uſu eſt. Item ſedis, rectiq[ur] inteftini tumores phlegmonodas ſponte abortos omnibus me- lius iuuat; atqui tunc liquefactum oportuit cum oleo copioſiore, ut per cornu re- cti foraminis, cui ueſica ſuis alligata ſit, immittatur, uelut in eiusmodi uſurpare con- fueuimus. Ad hæc frequenter ipſum in his ex Rhodino liqueſecimus, cacabo ua- ſi in quo liqueſcit prius ſubiecto, qui calidam contineat; prunis uero ardentibus in- cumbat, aut flammæ fumo carenti. Iam uero pro ſuperioris temperaturæ modo li- quatum, ut liquidi cerati ſpiffitudinem habeat, & naturalium & podicis ulcera per- ſanat, imò & alia omnia, uel etiam ulceratos perniones, & ambuſta: etenim uniuer- fa ſtatim inflammatione liberat, puraq[ur] reddit, & ſolida implet carne, præſertim ubi plus chalcitidis aeiectum fuerit. Inſuper nemo ignorat, uinum quoque medi- camento id effecturo admifcendum eſſe. Quod ſi acetum acceperit, ambuſtis opti- mè facit, & ſtatim, & poſtea quolibet tempore impoſitum: ſiue illa iam puſtulas, ſiue non habeant. Conſtat idem facere medicamentum hoc, ſi quis in aqua fer- uenti uſtus fuerit: qui etiam affectus Græce πυσικαυτόμ, Latine ambuſtum igne di- citur. Porrò ſi pharmacum antè impoſueris quam phlegmone ſit orta, nihil adeò ipſius generationem impedit prohibet, Quapropter, ut dictum eſt, nonnulli qui hernias ſecant, ſtatim eo utuntur, nec prius uulnere madefacto. Ad hæc contufio- nibus, fracturis, & qualibufcunque plagis, ſi liquidum imponitur, præſens eſt re- medium. Ligamentis autem circundatum faſciarum inſtar quibus rupturæ deli- gantur, καταγυατικάς uocant, œdemata omnia & inflationes mirificè iuuat. Cum malo

KATA TENH, LIB. I.

4

A malo fucco corpus abundat, uel admodù ſenſile eſt, quamprimum contuſis & pera- cuſis partibus illud impones, hyoſcyamos recens adjicetur: qui ſi non eſt propter anni tempus aut locum, nihiło magis deſiderabis, ſi adiungas eum qui uere depoſi- tus eſt, qualis etiam ſingulis annis ex Creta Romam apportatur. Hoc magis adhuc lene ac blandum medicamen succus mandragoræ miſtus efficiet. Non autem uos latet, et hunc à Creta optimum fiſtilibus poculis huc aſſerri, cuius unciam unam li- bræ olei emplaſtri liqueſcentis miſcere ſufficit. Atque interim amplius, interim mi- nus impones, prout diſpoſitio poſtulat. Conducit etiam in eiuiſmodi corporibus pharmacum ex Rhodino liqueſactum eſſe. Cæterum ex caſu conquaſſatis parti- bus, uel lіgnо, uel lapide percuſſis, etſi ecchymoſis quædam contigerit, protinus ab initio medicamen commodè ímponetur ex uino, ut docui, liqueſactum. Quod uinu, inquam, die tertio, aut certè quarto, ſi particula inflammatione careat, aufer- ri oportet: oleo autem ueteri emplaſtrum liquare. Nam ſi plenius aſſeringantur ec- chymomata, uіx queant per halitum digeri. Hoc medicamento etiam utor aduer- sus eryſipelata, præſertim phlegmonode: adhuc longè magis ad phlegmonas ery- ſipelatodès. Princípio igitur impono ipſum liquidu ex Rhodino, quod oleo omo- tribi, id eſt crudo et ſalis experte conſtet; cuiuſmodi eryſipelatis eſt accoſmodatili- mum. Ita iam liqueſacto ſolani succus per totum accurate permixtus uniuersus & irriguus mortario ſuperfundatur: qui ſi non adeft, pſyllij: ſi æſtas fuerit, etiam uuæ acerbæ cum portulacæ, uel ſemperuiui succo. Etenim uuæ liquor per ſe plus quam oportet, aſſtringit. Tanta autem aſtrictio eryſipelata promouet, ut quæ calore ipſo- rum cutem denſando includat. Rurſus portulacæ succus, neque is ſolus præ lento re nímo poteſt exprimi. Optimum igitur eſt, qui ex uua acerba prius tuſa expri- mitur, portulacæ in pila committere, ſic iterum contundere. Deinde ubi mixto- rum unitas diligenter facta fuerit, liquorem elicere. Simili modo etiam ſemperuiui succum exprimes: nam ſeſorum neque ex hoc, quemadmodum neque ex coryle, done succum copioſum exprimere quiſquam poteſt. At mandragoræ pomorum uirentium succus recens adieſtus magis aptum medicamen efficiet: quem ſi tem- pus non admittat, illius quæ à Creta, uel alio quodam loco aduehatur, miſcere non dubitabis: quin & hyoſcyami succum temperare ei confueuimus, interim meco- nium, qui papaueris eſſe Latinis dicitur. Satius autem eſt, una cum hoc glauci quip piam condire. At h[is] multo imbecillior, ſed acquifitu facilis laſtucæ succus eſt, tum agreſtis, tum hortenſis: quam uniuersi Græci huius tempeſtatis non θειδιακά nominant: agreſtem ſolam θειδιακών appellantes. His rurſus cicorij, polygo- ni, trifolij & auriculæ muris ſucci minus ad refrigerand[ui] efficaces ſunt: quanquam & ipſi refrigerent. Sed euidentius lenticula paluſtribus locis proueniens. Horum omnium penuria miſcebis acetum & aquam, quæ aſcititias qualitates frigidas ha- beant: uſaſis uidelicet admodum frigidæ, aut niui inſiſtentibus. Atque ipſum Phœa- nicinum medicamentum æque refrigeratum eryſipelatis admoueatur, donec ue- hemens ipſorum ardor ſubſlidat. Líquet autem, ſubindè ea quæ aduentitia quali- tate frigida eryſipelatotis affectibus ſuccurrunt, immutanda eſſe, maxime, ubi exa- cum eryſipelas citra phlegmonem fuerit. Poſteaquam uerò acris illa inſamma- tio quieuerit, aut nec perſectum planè eryſipelas affliixerit, ſed uel eryſipelatod[as] phlegmone, uel phlegmonodes eryſipelas, non adhuc externum frigus admo- liemur, uerum à succis etiam impenſe frigidis abſtinebimus: eos medicamini li- queſacto miſcentes, qui mediocriter refrigerant. Ab h[is] iam & linolpermi & chamæmeli succum temperamus, ex eo[rum] poſtea medicamine liquato ute- mur, nihil aliud præterea immittentes. At ſi quando liuidum ex frigefacient[ium] ui eryſipelas euaferit, non id amplius eryſipelas appellandum eſt: ſed abſtinere non à uini mixtura modò, ſed Rhodini quoque & aſtringentium oleorum opor- tet. Nam ſolum Phœnicinum ueteri oleo liqueſactum, quod liuorem contraxit

A 4

GALENI DE COMPOSIT. MÉDICAMENT.

c. per halitum discutere potest; & tunc affectæ partes aqua calida souentur, & scariffa cantur. Vobis si fuerit uisum hoc interdum facere, protinus Phœnicini liquefacit humidum medicamen, cui uinum adiectum sit, imponere conuenit; altero die uisum auferendum: si plus impendiò erysipelas medicamentorum uiolentia refrixerit, ut iam quoque nigricet, fotu & scarificatione utemur. Atque citra hæc calcis uia uæ quippiam liquefcenti pharmaco immittamus. Dum uerò laborâtes teneri sunt, lotam ipsam ufurpabimus: tunc prodeft etiam succus coriandri pharmaco inditus, qui sane cum cerato rhodino iuuat non mediocriter. Ad hæc quæ iam similes affectus alia pleraque medicamenta curant, sequenti fermone dicentur: quædam pari uirtute Phœnicini, nonnulla efficaciore prædita. Porro aduerfus fluxionum uitia, omnium facilè optimum hoc remedium eft, ut quod spe maiora frequenter præfiterit. Cum itaq. femur aliquando prope inguen cruda phlegmone totum id affligente suppurasset, crus ita nobis figurabatur, ut sanies ad inguen conflueret. Facto autem ulcere, dum hoc longiore interuallo contingereft, fluctio quæ in femur decubuerat, euacuata eft. Sed fitulofa quædam dispolitio sub femoris totius cute orata eft, ut ipsam iuxta patellam, quæ genu pars ینویوتیری. Græcis dicitur, diuidere cogitaremus, quò fanie utrînque liber effet exítus: medicamentis autem liquidis inditis altius penetrandi uia promptior. Vbi iam femur soluiffem, postero die quo incidere ipsum decreueram, inuenta sunt omnia concocta, arida, madoris, experia. Nemo igitur nòs nouit quod rationi consentaneu erat, & postero die, & sequentibus similiter uti pharmaco: quandoquidè particula quotidie colorior ac sanior quam antea reddebatur. Curato itaque hoc modo adulescente, poſtea multas rheumaticas affectiones hoc medicamine ſanaui, quæ quidem oras simplices haberent, ſed ut comitti non poſſent, & fitulofe intus effent. Non tamen ab ippius pharmaci uſu defiſtendum eſſe ſuadeo, etiam ſi multis diebus euidens nullum pæſidium aſſerre uideatur, ut quod poſtea uno interim die ſimul uniuersam utilitatem maximam oſtendat. Quare bono animo hoc ſemper in rheumatis utamini: in corpore tenero quidem, uel puero, uel muliere ad prædictam mixturam quatuor uncias chalcitidis immittentes, in ualido ac duro pro aliorum portione, uel unciam unam, uel duas apponètes, ut quinque uel ſex chalcitidis uncis ſintures librae utriusque, nepe olei ueteris, & argenti ſpumæ. Duæ uetuſti adipis, quem inſtitores axungiam apfellare diximus, diluatur in rheumatum uitijs oleo dulci nec nouo nec ueteri: affumatur, quinum auſterum ætatis mediæ. Hoc pharmacum coarguit Theſſali nuga: citatem, efficaciffimum auxilium à contrarijs potentijs compoſitum oſtendens, una de ſi alteram adimas, nihil prædictorum fiet. Neque enim ex aſtringentibus ſolum, ſiue laxantibus ad rheumaticos affectus magnam commoditatem afferet, uel certè ad phlegmonas incipiètes, et augefcentes. Nec lenimentu, nec diſcutiendi uim ex ſolis relaxantibus ſine aſtrictione confectura nancifcetur: quæ indurata habent emollire. Porro laxabit perfectè, et mediocriter emolliet, ſi non admodum ueatus oleum & adipem receperit. Quod itaq. Mnaſæus pharmacum condidit, æqualia inuicem continet, tum oleum, tum argenti ſpumam, tum adipem, ſed maximè phlegmonis incipientibus increſcentibus, eſt contrarium. Habet & nostrum hoc eadem quæ Mnaſæi, argenti ſpumam uidelicet, adipem & oleum; ſi nihil ex ijs quæ aſtringunt acceperit, particulas eneruat, & robur earum diffoluit: ob quod etiam fluxioni fiunt obnoxiæ. Didiciftis enim, non ſemper ob calorem immodicum, ut quidam arbitrantur, corporis particulas fluxionibus laborare, ſed hoc rarò accideret; imbecillitatem uerò illarum id genus uitijs progignere, quæ utplurimum ex internarie frigida proficifcitur. Itaque ſi humectet eas quippiam, calefaciat, me dicamemis laxantibus, diffolutæ prorſus & infirmæ ſiunt. Rurſus ſi tumores in rheumaticis morbis fortiter aſtringat, initio quidem proficere uidebitur: cæterum qui restat, contumacem & scirroſum faciet. Nam tales affectus ſubinde ne quidem ferunt nimis aſtringentium impoſitionem, ut à quibus dolore & tensione moleſtena.

KATA' ΓΕΝΗ, LIB. I.

5

A moleſtentur. Atqui omnis dolor inflammata exacuit irritatq;,& fluxionibus occaſionem præbet; quamuis rheumatica intemperie æger non afficiatur. Sed miri nihil eſt Theſalum medicæ artis operum inexpertum, & qui morbos ratione inuenire nequeat, omnem phlegmonarum curationem ignorare. Vobis autem qui crebrò tum Phœnicini huius, tum aliorum medicamentorum, quæ contrarijs conſtant uirtutibus, efficaciffima in multis morbis auxilia uideritis: conandum eſt interim, ubi iam compoſita defiderantur, eadem methodo ex illis quæcunque regio præbet, conſicere: cum plegmonē ſuſpicamini futuram, uel incepiffe modò, quæ magis aſtrin gunt: in augmento, quæ minus: in ſtatu & inclinatione, quæ magis relaxant & dige runt. Semper tamen utraque milceat, & repellendi, & diſcutiendi facultas: niſi quan do fluxio prorfus conſtiterit, & corpus uacuum fuerit, tunc ad digerentem, ſicut in primis incurſibus ad repulſoriam uirtutem, tuta eſt acceſſo.

DE EMPLASTRIS QVAE EX ARS

genti ſpuma præparantur.

Voniam in emplaftri mei Phœnicini confectura adipem uetuſtam & oleum digerendi poteftatem habere dixi, chalcitidem uero & pal-mam colligendi repellendi: hæc autem medicamen emplafium ſi- ne argenti ſpuma procreare nò poſſunt: ob id uifum mihi eſt de ipſius ſpumæ uſu deinceps uerba facere. Siquidem Phœnicini uiribus nec eam obſeſe, nec conducere, ſed materiæ ad emplaſti pharmaci compositionem idoneæ rationem obtinere putandum eſt. Non abſurdum itaque mihi apparet, ſi de euſimodi medicamentis, exempli gratia, de ſpuma argenti disputationem inſtituero. Sunt non pauca quæ potefatem aut nullam, aut exiguam admodum pharmaco quod præparatur ſimul afterunt: commoditatem uero materiæ præbent, ut uel emplaftri, uel cerati ſpeciem referat. Neque enim argenti ſpuma manifeſtò calida eſt, ſicut nec frigida, nec humida, ſed modicam ſiccandi habet uirtutem in primo abſeſſu, ab his quæ adamuſſim media ſunt inter humida & ſicca. Non tamen uis eius eſt ferruminare, ſicut nec aperire: item nec abſtergere, quemadmodum nec expurgare euideater, ſed paulum à medijs ad craffius receſſit. Verum hoc quoque ex diuturna coſtione deponit ſuſa ob ignis potentiam, & alterata. Porrò ſola per ſe cruda femorum attritùs ex itinere iuuat, quo etiam modicè exiccare congnofcitur. Ad hæc neque acrem, uel ſuaem, neque acidam, uel amaram, uel auſteram, uel acerbam, uel omnino aſtringentem facultatem ipſam habere guſtus abundè teſtis eſt: Quemadmodum etiam ulcera nec ab ea derodi, nec caleſieri, nec refrigerari, nec purgari, nec carne impleri, nec cum caro ſupercreuerit, tolli per cipimus. Licet itaque nobis in uarium uſum adminiftrare argenti ſpumam, interim ex oleo & aqua coſtionem eius aduſt: emplaftri ſpilſitudinem molientibus, interdum ex oleo & aceto, aliquando ex oleo & uino. Porrò in quibuscunque iforum coquatur, melius id medicamenti redditur, quod magis coſtum fuerit, quod liquido-rum quæ miſcentur copia continget. Eſt enim ex ijs pharmacis, quæ liqueſ fieri poſſunt, etiam ſpuma argenti, dum tota funditur, ſicut refina & cera: ſed non ſtatim ubi ignè contigerit. Vnde multis imponit, qui nullo modo ipſam fundi exiſtimat, Igitur cum oxelæo coſta, liqueſcit citius perinde ut cum erugine, quæ & ipſa fundi ſolet, uti chalcitis & mify. Omnium itacæ celerrimè chalcitis funditur: tarditlimè argenti ſpuma. At in horum medio ſunt erugo & mify: funditur & fori, ſed longio e temporis interuallo, ut quod terrestre magis & laxeum ſit quam chalcitis & mify: ſed de his iterum dicetur. Argenti ſpumam per oxelæum coquens ocus liquefacies, per hydrelæum tardius; tamen funditur ſic quoque, ſi duplum eius ſit uuncq: li quidum, Ego certè plus etiam quam duplum miſcui frequêter, ut paulò pòſt expo-nam. At qui melius eſt ſtatim ab initio hæc tria in mortario temperare, argenti ſpu-mam, aquæ, & oleum, Quod ſi candidum medicamen eſſe cures, oleum purius luci.

B

GALENI DE COMPOSIT, MEDICAMENT.

C dius[que] inijcito, atque aquam similiter puram ac candidam, coquatur[que] in loco sub dio-
soli expolito: quia nubilus aër pharmacum denigrat; syncerus magnum ad albedi-
nem adiument[ur] adfert, sicut aqua in huiusmodi aëre alpera, Cæterum obferuato,
ut coctionem lignis, aut carbonibus peruri incipientibus moliaris. Nam fumus ei
facile nigredinem conciliat. Peruſtis igitur antea carbonibus cum exactè ardent,
tunc coctionem auſpicare. Quod ſi illam protinus non abſoluant, in alio foco ſimi-
li modo carbonibus præparatis cacabum ſuperponito. Quæ ergo medicaminis can
didi faciendi gratia obferuanda ſunt, abunde ſatis indicatum est. Iam uero hoc fit
glutinantius, quo plus, ut demonſtratum est, liquoris affuerit. Quemadmodum ſi
lingulorum trium pondo libram unam inijcias, firmius adhærebit. At ſi argenti ſpu-
ma non illiqueſcat, cauſa est potissimum, cur id facile decidat; sicut diutius adhærer,
cum argenti ſpuma coſta funditur, alteratur[que]. Candidius ſanè erit, citiuss[que] coque-
tur, libris duabus aquæ in tres utriuſque, puta ſpumæ argenti & olei inieſtis. Atque
hoc in paruſis ulceribus uti conſueuimus. Medicamenti, quod aqua coquitur, pote-
ſtas nota est, ſi meminerimus eorum, quæ in commentario de simplicibus medica-
mentis dicta ſunt.

DE EMPLASTRO QVOD EX ARGENTI

Spuma & hydrelæo conficitur.

A
Qua peculiari ſubſtantia ſemper humectat & refrigerat. Aſcititio au-
tem calore aſſumpto, donec ipſum perſeruat, excaſe facit: frigida fa-
ſta refrigerat. Oleum ſanè ſi recens ſit, pharmaco non renititur: per-
manet enim humidum & modicè frigidum, quali maximè tenera cor-
pora & uitioſis humoribus obnoxia indigent. Mulieres itaque et pue-
ti, atque ex grandioribus mollem corporis habitum ſortiti, nempe cam-idi cute,
De ius generis medicamenta requirunt. Porro coſtum oftendimus ex oleo copioſio-
re, & aqua reddi tam glutinans, ut ne quidem à lotis decidat. Etenim ulceribus
quæ ad cicatricem ueniunt, multis diebus ſubſquentibus pharmacum immanare
expedit, quò melius & citius ita cicatrix ducatur. Notum est huiusmodi pharma-
cum pruritus, deſquamata, & ut uno uerbo expediam, præua ulcera perſanare, in
quibus & ſubliquidum, ut uocant, ceratum, alia[que] id genus utiliora ſunt ijs, quæ ua-
lidam poteſtatem occupant, qualia magnis uulneribus imponuntur. De quorum
omnium ſimul uirtute in tertio libro de morbis curandis dictum nobis est: in quo
generales communes ſermones (universales nuncupant) de quaque ulceris diffe-
rentia tradidimus, oftendentes, quales medicamentorum, qui bus illa curabuntur,
uires eſſe conueniat. Hic uero particulares materias recenſemus, temperaturas eo-
rum definientes & modos, quibus[que] in præparatione reddantur optima demon-
ſtrantes. Ex hydrelæo itaque argenti ſpuma, ſicuti comprehenſum est, præparata,
emplastrum tactu blandiſimum, & adhærendo pertinax efficit: præterea aſpectu
album, refrigeratoriam uim habens mediocrem, cuius auxilio exulceratis partibus
ne quid influat, impedit, & iam influxum denuò ad partes extímas retrudit, ut res
fiat huiusmodi, qualis cum ſpongiam aqua frigida humentem particulæ cuidã cor-
poris imponimus. Nam illa rugoſum contractum[que] totum locum facit, no[rum] tantum
expellens quod influit, ſed etiam quod in eo continetur ad uicina extundens. At[que]
emplastru[rum] modo[rum] commemoratu[rum], non ex prima facultate, ſed per accidens exiſcare
dictur. Propriè nimirum & primariò ea quæ digerunt, & temperamenta ad ſiccio
rem ſtatum perducunt, nominantur ſiccantia: ex accidenti uerò etiam ea, quæ frigo-
ris cauſa id quod influit, remittunt: quod continetur, expellunt. In ſumma, nullum
humectans, uel primariò, uel ex accidenti ulceribus co[modum] est, ut in tertio me-
thodi medendi libro demonſtrauimus.

DE EM

KATA' FENH, LIB. I.

DE •EMPLASTRO QVOD EX ARGENTI

### *Spuma* & *oxelæo* componitur.

E argenti *spuma* quæ ex hydrelæo præparatur etiam hæc sufficiunt. Digrediendum modò eſt ad eam, quæ oxelæo componitur. Ita: quæ me diocriter exiccans medicamentum fit, ſi utriusque, nempe olei & aceti, duplo maior portio quam argenti *spumæ* miſceatur. At ſi uetus oleu ſit, multo magis exiccat: copioſior uero duplo utriusque menſura ua lentius facit pharmacum. Quapropter fitulas, quæ nòdum callum durum habent, curat. Cæterum *spumæ* argenti una pars inſicitur: illorù ſingulorum duæ s. Quin etiam tripla cuiuſque parte temperata nonnunquam toto die coxi medicamentum. Vnde quidem reddebatur niſgrù, ſed perinde ac bitumen probum ſplendefſebat. Porro maxima ſiccandi potentiá pollet, curatá: ulcera perdiſſicilia, & fitulas, qua: les dixi, iungit, tum uulnera cruenta glutinat; uno uerbo, exiccat ſine morſu. Huius rei gratia etiam alia uniuersa ulcera ſanat, maiora minora, donec ad cicatricè perueniant. Aequum eſt & alia qua: dam eius opera commemorare, quæ forſan ne qui dem ſperaueris, quantum ad materiæ humilitatem attinet. Nam cum ſebris ſolutio ex parotide ſuppurata cuidam accidiffet, fitſulam fieri ſuſpicati ſumus, quæ ſex men ſibus poſt principium in agro mihi oſtenderunt. Erat enim puer agricolæ annos na tus circiter quindecim: huic cum ex emplaſtro illo, quanta tunc mihi copia aderat, imponendum dediſſem, ipſe in urbem reuerſus ſum, pluribus negocijs medicis occupatus: interea oblitus ſum eius qui pharmacum acceperat: ſed à bimetri præter animi mei expeſtatione uenit in columns: immittentibus enim nobis ſuillum pilum per fitſulam, ad articuli commiffuram uſque procedere uidebatur. Non multo poſt, cù alius puer forte fortuna eiudè cum priore ætatis, eodemque morbo laborans mihi eſſet oftenſus, emplaſtrum hoc impoſui, quo ille pariter integræ ſanitati restituta tus eſt. Ab eo têpore plurimos ſimili uitio huius medicamenti uirtute liberaui, tum pueros, tum adolescentes, tum mulieres. Vos igitur, ſi uti eo ad huiusmodi affectus uolueritis, uetuſtiffimum oleum, & acetum quamacerrimum, ex uino uidelicet ſo- lo confectum inijcitote: non ut quidã aqua mixta ipſum præparant: ſed purù ſit, & quammaxime licet pellucidum. Tale ſiquidem tenuis còmodius: ijs erit, ad quæ ipſum requirimus. Hoc pharmaco etiam muſculos induratos ſubinde curaui.

DE •EMPLASTRO QVOD EX ARGENTI

### *Spuma* & *cenelæo* præparatur.

Eliquum eſt, ut de argenti *spuma* dicam, quæ ex cenelæo còponitur, & parem prædictis temperaturam ac uirtutis exceſſus pro humorum copia respondentes habet. Etenim æquali portione tria mixta præparaui, & duplo maiore utriuſque liquidi menſura quam argenti *spumæ*: interdum triplo impoſita. Confeci autem nonnunquam hoc mo- do. Per æſtatem ſole calido argenti *spumam* ex uino falerno conterebam ſingu- lis diebus quindecim continuis, uinum rurſus, ſi forte primum quaporarat, inſun- dens. Ab eo tempore coctum medicamen exiccans abunde factum eſt: quo in rheumaticis constitutionibus perinde ac Palmeo, quod *φωνικόν* appellaui, uſus ſum: ex oleo liquefaciens, ut in illo prædictum eſt. Ac femur iamdiu induratum, cruen- ta: uulnera eo ſanauimus: In ſumma, ad omnia ſuit optimum. Atqui ſi falernum ad manum non habeas, aliud ſumito colore fuluum, ſed tenue ſubſtantia, ut pel- luceat: cuiuſmodi eſt Ariuſtum, quod in Chio nascitur, & odorum uehementer Lesbium: in Mitylena paucum, in Ereſſo & Methymna copioſus melius: pro- ueniens. Item quod falerno ſimile eſt, Tmolites. Eſt & hoc tenuiſſimum, ſuluum colore, dulce mediocriter, nimifquam odoratum, hoc inueteratum omnibus uſui eſſe potest, quibus & falernum. Infuper aliud Tmolites uinum eſt ſimile ei co- lore & ſubſtantia: Verum nec dulce, nec odorum. Habet autem uim quandam

GALENI DE COMPOSIT. MEDIC.

C astringendi, fed ſuauitate multo inferius eſt. Hæc itaque ex cocta ſpuma argenti fiunt medicamenta.

DE CRVDAE SPVMAE ARGENTI VSV.

INCOCTA quidem per ſe, ut annotauimus, attritus emendat. Ex oleo autem ſeu uino trita ſiccatá; ulceribus medetur, quæ ob humiditatem uix cicatricem reſi piunt, Quod ſi roſionis expertem eſſe cupis, elota utitor.

## QVOMODO LAVARE OPORTEAT ARS

*genti ſpumam, & reliqua metallica.*

Acile eluitur, ut quæ ſtatim propter innatam gravitatem liquoribus, in quibus leuigatur ſubſidat: unde tota roſionem in aqua lota exuit; acuti uerò ſenſus homines, parum adeò mordacem percipiunt, ſi ex aceto uel uino eluatur. Porrò conuenit, diligenter toto die contritam cum liquore per noctem relinquere: poſtaro die mane illum auferre: alium mox ſuperfundere: poſt ea rurſus terere ſimiliter: iterum q[ui] ſequenti aurora lia quorem emittere. Quod faciundum eſt, donec ſimul cum liquido argenti ſpumæ uelut tenuiffima quædam portio appareat: cumq[ui] nihil ſorditiei amplius inſeſt, nihil etiam magis effundendum eſt. Attamen conterere diebus pluribus, eti nihil ei in ſiſtat, ſole ſeruenti fatius eſt: ita enim accidit, ut medicamentum exiccet ualentius. Porrò nouerunt omnes id æſtate non ſolum in argenti ſpuma, ſerum in alijſ etiam quæ hoc modo præparantur, fieri commodius. Siquidem cadmia, æris ſquama, as uſtum, item quod uocatur diphryges, ceruſſa, mify, ſori, ſtymmi, & omnes lapides, præterea calx perinde ut argenti ſpuma ex liquore aliquo prædiſto eluuntur, leuia gantur q[ui]: interdum ex marina præparationem ipſorum molior, de quibus in ſermo nis proceſſu rurſus agitabitur. Nunc enim propoſitum mihi eſt emplaſtra percenſe, quæ iuniores medici cum §[u] in ultima ſyllaba & ſcribunt et enunciant: quæ admo dum in Centrio, & Milotride facere omnes conſueuerunt. Siquidem in his prima nominum poſitio uidetur ſine §[u] ſacta ſuiffe à uerbo quidem Centrio nomina to, ultima ſyllaba §[u] non habente: Milotride uero compoſita ex mila et ote, At cum hoc tempore propè omnes ea cum §[u] efferant, non peccaueris, ſi eodem modo cum illis pronúcies, præſertim in Centrio. Quippe oftendimus in opere quod contra illos, qui barbare loquentes corripiunt, prodidimus, & ipſos Atticos uiros ualeſcen tem uſum & cōſuetudinem ſecutos ſuiffe. Nam alij quoq[ui] ante me indicarunt Ata ticorú linguá permultum à proprietate ſua decidiffe: ac omnes, quorum eloquentiæ laus ac gloria maxima apud Græcos extat, ſuæ quorum tempeſtatis morere imitatos ſuiffe. Et nos itaq[ui] cum nullum non inueniamus nunc medicamentarios libros emplaſtri nomen cum §[u] ſcriptum habere, uſum præualentem ſequemur.

## DE MEDICAMENTIS QVAE EX

molibdena conficiuntur.

RE

Elatum eſt ſuperius quoq[ui], molibdenam & argenti ſpumam in eun[em]dem ferè uſum adhiberi. Omnia enim quæ ex argenti ſpuma com[pon]untur, etiam ex molibdena fieri poſſunt: fed facultate inuicem differunt, tantum ut molibdena ſubſtantiæ crassioris frigidioris q[ui] ſit: argenti ſpuma tenuioris, & inter calidam ac frigidam mediæ. Cæterum colores medicamentorum, quæ inde præparantur, molibdena nonnihil euariat, quanto magis giluos ipſos efficit, Quare & alborum emplaſtrorum, quæ non modo eruſſam, fed argenti ſpumam quoque habent, nullum ex molibdena conſtat. Cuius miſtura color albus, cinerius redditur: poſteſtas autem ut in albo emplaſtro, quod ex hydrelæo componitur, melior etiam euadit, præcipue in teneris corporibus, tantum abeſt ut pereat. Cum diſcutere quid uolumus, argenti ſpuma quam

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB. I.

7

A quām molybdena potior eſt. Pari modo in reliquis medicaminibus, quæ ex argen
ti ſpuma compositionis titulum fortita ſunt, cum molybdenam adjicimus, color
& uirtus immutatur, quantum paulo ante uobis indicauimus.

DE EMPLASTRIS ALBIS QVAE EX

argenti ſpuma, & ceruſſa ſunt.

El coloris cauſa mediſi ceruſſam argenti ſpumæ ad emplaſtra alba
conficienda miſcent, uel ut quandam aſtringendi, ac refrigerandi
uim medicamento concilient. Quippe uidentes huiuſmodi nigre-
ſcere, cum largius coſtum fuerit, præſertim lignis, & ijs forſan fumi
dis, nec in aëre puro, mox ab igne tollere coguntur: ob quod ipſum
nec aquam copioſam, nec oleum temperare. Merito igitur refinam ei adiungere
confiderarunt, quo ſequax, ac ſibi continuum fiat, uſcoſum quid affuſmens, maxi-
mè cum liquida refina immittitur. at ex tali mixtura deterius efficitur pharmacum:
etenim mordax aliquid refina repræſentat: quod ſicbet nihil adeò generoſum: cu-
ius uſum priuatim ulceribus eſſe neceſſarium didiciltis. Quædam itaque refinæ uel
inſigniter derodunt, de quibus uniuſers iterum ſermo futurus eſt. Mitiffimæ uerò
duæ inter eas ſunt: prima terebínthina, laryx altera nuncupatur. Has igitur miſce-
re fatius eſt, ubi id genus emplaſtri coſicere cogitas. At multo leniora tactu omnia
fiunt, tum quæ refina conſtant, ſi ceræ quid adieſtum ſit: tum quæ ex cera, ſi refinæ
nonnihil admixtum habeant: quamobrem cera refinæ temperanda eſt. ut autem
color emplaſtri albus ſeruetur, albam eſſe congruit. Eſt ſanè alba, quæ ſuapte na-
tura prouenit, pontica: ſic nominari confueuit, licet aliunde ueniat, quòd plurima
in Ponto alba nafcatur, alijs in regionibus pauciffima. At candida, quæ tyrhenica
nominatæ eſt, non ſponte creſcit, quare nullam euidentem habet acrimoniã. Quæ
uerò ſuo inſtinctu creſcunt, nonnullæ acres ſunt, quas prius eluere oportet in hunc
modum. Liquantur primum ad ignem, deinde in aqua fontis pura demerguntur:
ubi permouentur expurgantur? Simili ratione & pix, & refina, & quod phyſma
dicitur, lauandum eſt, de quibus iterum exactius commentabimur. In præſentia,
quoniam albi emplaſtri compositionem tradimus, reliquum eorum quæ præcepta
ſunt deinceps percenſebimus. Positaquæ ergo ceruſſæ, ſpumæ argenti coſtis prius
uſque dum medicamen dígitos non inquinans appareat, cera ſimul cum refina fu-
erit adieſta, candidum emplaſtrum, ſi placet, habebitis: interim aquam inſiſtes,
interim oleum duntaxat: idi nunc recens, nunc uetus. Prius enim iam audiuiſtis,
quam uirtutè aqua & oleſi uetus habeat: Nouiſtis item, quod omphacinu oleum,
& id quod colitur in Hiberia, quæ nunc Híspania dicitur, aſtringens quippiá phar
maco adjicit. Híſtricum non modò exiguam aftrictionem, ſed amaritudinem quo-
que refert. Proinde different tantum ex aſtringentibus confecturæ, ab ijs quæ dul
ci oleo conſtant, quanto initio ulceris & fini potiora ſunt omnia quæ nonihil aſtrin
gens continent: in medijs, dulcia. Nam in principio medicamenta repellentia pro-
funt ulceribus, ne phlegmone corripiantur. Inde quæ magis relaxent, ſi non phle-
gmone adſit, tranſpiratus gratia: quòd ſi affuerit, etiam ob illam ut citius diſolu-
tur. Atqui clarum eſt, de parua phlegmone uerba fieri: ſi quidem exígua ulcera, in
quibus albis hiſce emplaſtris utimur, magna comitari phlegmone non potest, ſi er-
ror nullus acceſſerit. Cæterum ulceribus quæ ad cicatricem ueniunt, aſtringendi
qualitatem utilem eſſe cui obſcurum eſt: Tempus igitur iam poſtulat, medicaminu
quæ emplaſtrum album utiliſſimum constituit, temperaturam exponere.

PONDVS EMPLASTRI.

Aequa ſit portio utriuſque metallici, ceruſſæ & argenti ſpumæ: & hæc, ſi uidea-
tur, eſto ſingulorum pondo libra: olei uero menſura amborum ſimul pondus abſo-
uat, uel ut Romani dicunt, ſint pondo libræ duæ, ceræ pondo ſelíbra, terebinthi-
næ illius dimidium, hoc eſt, pondo uncia tres. Quòd ſi thus admíſeas, príμum

B

B

c lenius euadet, seu ut Græci dicunt, ἀνωδυνάστειρον, tum parua ulcera, quæ phlegmo- ne infestat, ocyus concoquet: sed ad cícaticrem ducendam erit imbecillius. Nam carnem supercrescentem promouet, quoniam thus σανωτικόν eſt, ut in tertio libro de morbis curandis legiſtis. Satius ita eſt, inijcere & aluminis paululū, tum ad ci- catricem ducendam, tum alterius cauſa: quandoquidem laxantia medicamenta ple thoricis, & uitioſo succo obnoxijs corporibus adhibita, affectis partibus fluxu con citant. Ex his itaque omnibus compoſitum medicamen, tumores præter naturam in molli corpore, qui nec magni adeò, nec doloriſici ſunt, diſcutere poterit: præſer tim cum thus abunde aſſumpſerit. Erit itaque in prædictis copioſum thus, ſi æqua- le terebinthinæ pondus accipiat; ſin eius dimidium, minorem digerendi uim medi- camentum habebit. Magis autem cícatrici ducendæ erit idoneum, quam quod du plo copioſius id receperit. Iam ſi plenius adhuc digerere cupiatis, etià piperis albi pauxillum adijcitote, quod ulcerū cícatrici obducendæ nihil obſſe poteſt. Sit igi tur aluminis pondo uncia, in piperis ſemuncia: Ratio liquidem eſt, huius tres de- narios, illius ſex inijcere. Quoniam uerò præſtat alumen, & aliâs quod ſciffile no- minatur, & colore candidum eſt, id immittere expedit.

ALBVM EMPLASTRVM ΔΙΑ ΠΙΡΕΡΕΩ Σ,

Attalo & Hera autoribus.

Vuat ſenum ulcera, tum eorum qui mollem habent cuticulam, deni- omne ulcus curat, quod & humidum eſt, & non faciſſe cícaticrem ad- mittit. Ad hæc abraſa, quæ ἀνωσύματα Græci uocant, ut cutis ſuſpen ſa ſit interim nigricans in cubito, ſura, & genu: quibus neque caro, ſed membrana ſola os ambiens, ὀειδίοις dicitur, ſubiecta eſt. Hicſe igi- tur, ut omnia ordine recenſeam, medicamenti compoſitio conſtat. Argenti ſpu- mæ, ceruſſæ, utriuſque pondo libra, olei duarum librarum menſura: nuncupatur enim à Romanis æquiuocè ponderalis, ut ita dicam, libra folidorum, & menſura- lis libra liquídorum: quæ ut multum tota urbe ex materia cornea conſtat. Præter hæc ceræ pondo ſelibra, terebinthinæ reſinæ pondo uncijs tribus, thuris uel dimi- dio ipſius, uel æquali pondere, aluminis pondo denarium ſex, piperis pondo dena rium triſ. Coctio maniſeta eſt. Initio quidem metallica in ſole coquutur, dumad unguem non inquinet, uel etiam paulò durius fiat: immittuntur autem tunc cera & reſina. Dein cum omnia coierint, thus primū, mox alumen & piper addentur. Inijcere autem conuenit ceruſſam, quam uocant rhodiacam, ſi emplaſtrum candi- dum eximiè fieri cupiás. Quinetiam in ciuitate Dicæarchia olim, nunc Potioliſ uocata, nonnulli qui ceruſſam præparant ſimilem rhodiacæ albam facere conſue-uerunt. Porrò quod in ſole conficiendum eſt emplaſtrum, & aqua admiscenda, ut album ſimul & magis refrigerans fiat, antea diſcuffum eſt. At ſi mauis ad cícatricè ducendam commodius ipſum reddere, ab aqua in totum abſtineto: olei autem ue- teris pondo uncias duas, imò etiam tres immittito. Hoc medicamentū non ex eo- rum numero eſt, quæ à me primum compoſita ſunt, ſed iam annis multis antè à rege noſtro Pergamenſi Attalo, uíro omnigenorum medicamínum ſtudioſo. Conſtat ratione prædicta. Ac magis adhuc admiraremur, ſi quod ſimilis ſpeciei, ὀμοσίλες Græcè appello, potuiffet conficere. Meminit eiusdem Heras quoque in medica- mentorum libro, quem nonnulli νάρηκα inſcribunt, alij τόνοιο δυνάμεων, cenſens oleum uetus attribuendum: ei, parem aquæ menſuram, uel dimidiam eſſe tem- perandam, Cæterum alia quæ ad miſturam ſpectant, ita habent ut à me ſcripta ſunt, niſi quod ille heminas, non libras, tum aquæ, tum olei poſuerit: non indicans, quot unciarum heminam ſiue ponderis, ſiue menſuræ conſtituerit. Etenim ponderales unciæ grauitatem corporum, menſurales molem decernunt. Cum igitur pharma- cum hoc ſenum ulcera, & tenerorum curare dicit, uerus eſt: cum uerò omne ulcus ſanare ſcribit, amplius quàm par eſt ei condonat & tribuit. Siquidem humidiora,

conſis

KATA' TENH,

LIB. I.

8

A eoſ; minus ad cicatricem uenientia curat, cacoëthes nullum, ſicut nec uulnus cru-
entum. Ille autem & hæc omnia promittit: attamen deraſis ipſum mederi ſcribens
non falſus eſt: Subinde enim tam deraſum os, ut cutis inde cum ſubieſta quadam
carne abſcederet, medicamenti beneficio cum ipſa coaluiffe uidi: & quod hoc ma
ius eſt, interdum iam nigricante. Rurſus aliud hoc etiam admirabilius, in cubiti
gibbero, ſura, & genu, quibus nulla caro, ſed membrana, uel latus tendo ſolus ſub-
iectus eſt. Quare ad abraſa optimum hoc medicamentu habueritis: ad ſinus & ab-
ſeſſus, nec omnium optimum, nec bonitate optimorum ſecundum. Verum ad me-
diocres affectus in teneris, mulieribus, pueris, & ſenibus commendatur. Quare &
hic plus quàm oportebat Heras medicamento detulit: multo autem magis cum lau-
daret ipſum, ſcribens ad morſus uniuersos præſens eſſe remedium. Cur enim ſer-
moni appoſitum eſſe uult uniuersos: an ſi etiam ferarum morſus fuerit, uel hominu-
uniuerſorum tantum dicite? Atqui falſus eſt utrunque. In feris quidem clarum eſt:
quæ enim ab efficacibus pharmacis uix curantur, hæc nemo ab illo ſanari poſſe dia-
xerit. Quòd ſi de hominibus dícat, & ſic oratio incerta eſt, adeò ut auditores magis
offendat quàm iuuet. Quippe perſuaſt aliquis cuidam medico, ut emplaſtrum hoc
aduleſſeri índice morſo in pancratio imponeret: qui inde tam malè habuit, ut in pe-
riculo eſſet, ne pars tota morſa computreſceret oborta iam putredine. Vix tandem
glutino accepto curatus eſt. At cum non in neruum, ſed carnem læſionem accepe
rit, nihil mirum eſt huiuſmodi medicamento ſaluum euafiſſe. Etenim hominu̇ mor
ſus alijs ulceribus admodum ſimiles ſunt, niſi qui morſum acceperit uitiſiſis humo-
ribus abundet, aut diutius à cibo abſtinuerit, aut ira correptus ſit, ut uniuersum cor-
pus, etiam dentes bile madeant. In quibus eſt nihil mentione dignum medicamen
facere uidebitur, tamen ei qui ſubito fuerit uſus ſatis erit, ſi nihil incommodi acce-
pit prius quàm pharmacum aliquod talibus curandis peculiariter dedicatum mor
ſæ particulæ impoſuerit, de quibus mox disputabitur. Nunc uero tantum dixiſſe
ſufficiet, ſiue homo, qualem diximus, ſiue ſimia, ſiue canis, ſiue id genus animan-
tium aliud momorderit.

B

ATTALICI SECUNDUM ANDROMACHVM ALBI

narratio & compoſitio, quod minus lædit à rabioſis
morfos, & neruos uulneratos.

Lba, quæ oleo recenti, & aqua citra piperis atque thuris miſturam con
fici docuimus, uehementer cōmorfas partes offendunt: licet animan
tis ſpuma, quod momorderit, uel pauxillum adeò uirus contineat. At
minus illis omnibus Attalicum lændere ſolet, ſi terebinthina, oleum ue
tus, thus & piper adiecta fuerint. Pari etiam modo in neruorum uul-
neribus teliqua alba magis nocent, ſed multo minor offenſa eſt ex eo quòd oleu ue-
tus habet, aqua non item. Inſuper hoc magis eueniet, ſi tres unćiæ thuris integras,
& non eius dimidium recipiat. Dicium ſiquidem mihi eſt & antea, quod ſi hoc pa
cito præparemus, in huic finodi albiis alumen pharmaco† malo congruere. Nam
opus eſt hic non aſtringentibus, ſed abunde extrahentibus in alto aſſigentes ner-
uos punctos, & uenenatam animalium ſaliuam. Heras hoc medicamentum ex rho
dino, uel myrteo, uel myrrhino dilutum mederi ambuſtis igne tradit: & ſi plurimù
abſit etiam hic à pharmacis quæ ambuſta commode ſanant: de quibus ipſis rurſus
ſermonem inſtituemus. Porro præſtantiora in his ſunt alia candida, quæ nec thus,
neque refinam habent. Quin & hæc non parum ab ijs ſuperantur, quæ ambuſtis
igne propriè auxiliantur, quemadmodum à me compoſitum eadem ſanare dixi, ſi
acetum adiungas. Illud ſiquidem nullo non tempore commodum eſt. Quod autem
ex piperê conſtat album, excoriatis aduſtionibus cum ad cicatricem perueniùt uti-
le eſt: prìmum per ſe nihil conducit: dilutum uero ex oleo myrteo prodeſt, non ta
men æquali uirtute, ut quæ ad ambuſta igne propriè faciunt, Heras morſis etiam

† Hoc eſt, ma
lo, ſiue ad ma
lum eſſe.

B 2

ipsum conuenire scribit. Sed hic quoque distinctione utamur oportet: liquidem in duris, & coctu difficilibus imbecillius est medicamentum, in mediocribus, ma- ximè in senibus, pueris, mulieribus, & ut breuiter dicam, molli carne præditis, a- bundè sufficit. Insuper uaris aptum est: quemadmodum & hoc uerè prodidit He- ras. At de puftulis, quæ ὁ ἀνθρώπατα Græcis dicuntur, indistinctè pronunciauit. Etenim ex harum numero mediocriter subduras perfanat. Quæ uerò plus calo- ris, aut phlegmonodes quippiam referunt, irritat, præfertim initio. Poft com- memorata in hanc sententiam Heras differit: Fecit etiam ad duritiam trime- strem, quæ ex partu profecta erat: perſpiratu diſcuffit. Non imposſilibilia ad- fert: at conueniebat ipſum præſcripſiffe, cuiusnam durities effet: totius ne uuluæ, an ceruicis ſolius, uel orificij, uel apicis, uel extranei cuiuſdam corporis ei in- cumbentis. Iam uerò id ipſum emplaſtrum impendiò magis laudat aduerſus ſiſtu las, cum alías omnes, tum maximè quæ in digitis oriuntur: Sic enim appellauit ipſe, cum illud curare affirmaret. Simili modo ad podagram, carbunculos, epiny ctidas, condylomata, lepras, uitiligines, impetigines, fugillata, propoſitum medi camentum Heras extollit. Si itaque tanquam meliorum penuria eo uſus quippiam mediocre præſidium attulerit, uerè prædicat: ſin autem ut medicamen ad hæc opti mum adducit, manifesti mendacij arguitur, cum multa alia præſtantiora inueniat.

Cæterum poſt ipſius laudes hoc modo præcipit: Vtere hoc maximè, quum ulcus ab acribus pharmacis, & ijs quæ Græci uocant ἀγαυμα, ſoluatur, & phlegmonem recipiat: tum in abſeſſibus qui circa genu ſunt. Hic quoque fidei illius erat appo-

nere pro abſeſſuum quidem ratione tenera carne præditos, pueros, mulieres, & ſenes: In ulceribus autem ſpecies eorum adſcribere, uti nos faciemus in commen- tario de malignis ulceribus: nam istud emplaſtrum nulli tam cacoëthi, ſeu malia- gno cicatricem obducit: Verum diſtinguenda ſunt ea quæ cicatricem ægre ducunt

cacoëthibus: neque enim omnia cacoëthe difficulter cicatricem admittunt. At di- cetur ſermone procedenti de ipſorum differentia, & medicaminum quæ utriſque ſanandis dicata ſunt. Quin & ſolis metallicis album emplaſtrum præparare licet, ut paulò antè admonuimus. Si enim ſpuma argenti ceruſſa committatur, deinde olei, & aquæ, utriſque duplum temperetur, & coctionem, ut nuper eſt præce- ptum, carbonibus antea peruſtis in aëre lucido peragas, glutinans ac tenax, tum album colore medicamentum erit, maiore refrigerandi uitute præditum, quam ex ſola argenti ſpuma confectum. Quemadmodum enim molybdena frigidioris crassioris naturæ eſt, eti argenteæ ſpumæ eam admifceas, ſic etiam ceruſſa, uel magis adhuc quam molybdena. Quòd ſi uetus oleum indatur, non parum lento- ris & hoc medicamen habiturum eſt, ne uidelicet à corpore facile decidat, cui- cunque fuerit impoſitum. Atqui ſi emplaſtrum candidum fieri poſtulatis, oleum quam fieri poteſt puriſſimum ſimul & lucidiffimum inijcitote: multa enim eius ge neris non ſunt: Blandum uero ac lene, & ut Græci dicunt, ἀνώδωρον erit pharma- eum, ſi & adipis aliquid inieceris, ueluti ego facere confueui. Adeps uero anferi- nus ſit, uel huius inopia gallinaceus: ſi neque hunc habemus, ſuillum inijciamus: non ignar quidem, magnam eſſe anferini ad reliquos eminentiam: utentes tamen peiori etiam, ſi quando optimi copia non conceditur: utpote cum cynnamo- mum deſideratur, ad caſiam optimam deſcendimus. Verum in prædicta tempera- tura adipis pondus dimidio minus quam in utroque metallico erat, miſcere ſuffi- cit, ut argenti ſpumæ & ceruſſæ ſingulorum pars una adſt, olei dupla, uel etiam paulò amplior, adipis pars dimidia. Cæterum quomodo dicam ijs, qui lance me- tiuntur, dupla, dimidia, & æqualia, antè paulum oftenſum eſt, dum Romanæ libræ ponderalis cum menſurali cognominationem, quam uocant homonomiam, inter- pretarer. Pharmacum hoc uarijs modis præparaui: liquidem quatuor pari portio- ne mixtis, dimidiam adipis, interim quoque liquidorum cuiuſque unam & dimi- diam adiunximus. Porrò fiet ueluti exemplo temperatura talis: Argenti ſpumæ

pondo

KATA ΓΕΝΗ,

LIB. I.

9

A pondo libra, ceruſſæ pondo libra, olei, aquæ, utriuſque pondo libra s, ſecundum alios, pondo ſelíbra. Eſt quum & pondo trientem adiecerint, ſicut & aquæ pondo libram integram: quod idiotæ frequenter dicere ſolent, & medici ipſis ſimiles obſeruare interdum, quomodo dicant medicamentum quodlibet generoſius fieri, ſi adieſtum fuerit quodcunque nominauerint. Nonnulli ipſorum ignorare ſe fatentur, rogant nos, qualisnam compositio præparatioſi ſit optima, ignorantes alia in alio affectu eſſe commodiorem, & simpliciter, & indefinite, ne unam quidem optimam. Huius rei gratia simplicium pharmacorum uírtutes accuratè pernoſere operæprecium eſſe uobis puto: Nam composito probè uti non poſſitis illorum ignari: Statim enim in propoſito hic albo emplaſtro recens adeps admixtus, medicamentum efficit minus dolorificum, ut ſi & inflammatione laboret ulcus, curet ipſum: at cicatrice obducenda minus reddet accommodatum. Quod citra adipem conficitur facilius quidem cicatricem inducit, uerum non ex æquo & voversi. Diſtum eſt mihi prius, quòd aqua admixta cuidentius refrigeret, ſed oleo ueteri magis dilutiet. Itaque qui eam facultatem adſecutus eſt, ut quo potiſſimum ulcus in digeat ſcire poſſit, is optimè & componit medicamenta, & iam compositis uretur. Atque vidiltis me ſubinde medicis in consilium uocatis multa pharmacis curaſſe, à quibus illi ſanitatis ſpem abiecerant. Optimum igitur medicamen dictum eſt non ſermone ſimplici, ſed inter ea quæ huiusmodi quid facere prædicentur: quemadmodum Phœnicinum optimum eſſe retuli aduerſus rheumatíſmos, ſi eo iuxta prædictas rationes utamur.

DE ALIIS EMPLASTRIS ALBIS,

Lib. igitur commemorata, qua dixi ratione iam olim confecta ſunt: poſt quæ alia diuera medici poſteri excogitarunt, quædam adimenſtes, addentes, & immutantes: de quibus ipſis præſtat dicere, ut in ueria medicamentorum compoſitione uos exerceamíni. Scripſit itaque Andromachus in libro cui titulum fecit: VIRTVTES AD EX

TERIORA, hinc quodammodo uerbis: ALBVM QVO VTOR:

Argenti ipſum pondo minam, ceruſſæ tantundem, ceræ, terebinthinæ, ſingulorum quartam minæ partem, olei heminas tres, aquæ heminas duas. Hactenus Andromachus. Nec quibus conueniat adſcripſit, nec coctionis eius mentionem fecit. Nonnulli uíginti uncias minam continere tradunt, quidam ſedecim: atc me dicamentum utroque modo præparari poſſit, non tamen rectè parem modum refusa, & ceræ inijcere uidetur: nam Attalici compositio melior eſt, quæ ceram refinæ duplo copioſiorem accipit. Conſtat autem, ſi refinæ & ceræ æqualis portio adieſta ſit, emplaſtru fore glutinantius, non tamen ex æquo ſuae gratumque ulceribus, acre quiddam referens. Quinetiam eo quòd indicare noluit, qualis eſſe debeat refina, parum rectè feciſſe uidetur. Nos autem haud ignari, eſſe meliorem per omnia terebinthinam colophonia, tum ea quæ phrycſe nominatur, illam inijciemus. At ſi laricem habeamus, quid uti prohibet, cum ſibi inuicem propemodum ſint affimi les? Olei heminas tres: atticas puto ipſum ſcribere: aut certe ſcripſiſſet libras. At qui miretur quifpiã, quomodo Romæ degés pro libris heminas nominauerit. Eius nempe regionis illa ſunt nomina, libra, ſextarius, uncia. Ex multis pharmacis quon dam conſcriptis, priuſquam Romanorum res eo accreuiffent, conieci quam illi uoſcarent heminam: nempe æqualem uncijs nouem libræ Romanæ. Nunquid igitur Andromachus tres heminas cenſet adijciendas, tanquam ſingulæ uncijs nouem ua leant: eadem ratione aquæ duas: V os iam quum ſimplicis cuiuſque poteſtatem co gnitam habeatis, quomodocunque præparato uti potueritis ad ea quæ compositio nis modus promittit, alijs permittentes inquirere, qualisnam confectio ſt optima: Omnes enim optimæ ſunt, & non optima: quemadmodum nobis prius oſtenſum eſt. Poſtea Andromachus aliud ſubiungit huiusmodi,

B 3

ALBVM ALIVD.

Argenti spumæ pondo denarium centum sexaginta, ceruſſæ pondo denarium ducentorum, ceræ pondo denarium quinquaginta, terebinthinæ pondo denarium uigintiquatuor, olei heminæ dimidium, aquæ cyathos ſex. Hoc igitur emplaſtrum priori plus ceruſſæ quam argenti spumæ habens, candidius euadet, magis cfrige rans. Sed facilè decidit minus c adhæreſcit, licet fedecim uncias, & duas eius par- tes heminam habere ſtatuamus, quemadmodum nonnulli aiant. Iuuat ſanè ipſum ad hæc terebinthinæ miſtura, ne ſiccum fiat pharmacum: quoniam omnino &amp; uigant, ut Græci dicunt, id eſt, pinguis expers, & aridum eſet, pauco oleo, tum aqua ad- dita. Non adſcripſit autem, per Iouem, in hoc Andromachus uel coſtionem, uel quid promittat.

ALIVD ALBVM.

Aliud poſt hoc ponit tertium, quod eadem alia omnia, cum Attalico dixi του λευκῶ πιωτέρως, id eſt, ex pipere albo confecto, continet. Adiecta autem ſunt ei hæc eadem duo, orchiſ herbæ pondo denarium octo, ſtruthij pondo uncij duæ: aquam uero nequaqua huic pharmaco adiungit, ſed thuris pondo denarium uigintiquinque inijciendas cenſet, non adſcribens, ut Heras confueuit. Nonnulli autem uigin ſi ex immittunt: olei tamen adhuc ille heminas duas imponit, eandem obſcuritas tem relinquens, cuius ſupra memini. Accuſauerit quis eum uehemêter, quòd phar macorum pollicita, ſeu titulum non præfixerit: Quippe ſecundum cum primo & tertio ſimilem potentiâ non obtinet: Heras c fanè laudandus eſt, qui medicamen- torum virtutes adſcripſerit, utendi c modos, quos Andromachus in emplaſtris al- bis prorfus omiſit, raro ad quid ualeant apponens: quanquam nec quo pacto co- quendum medicamentum ſit indicauerit. Attamen nemo forſan eum accuſare poſ- fit, quòd iam exercitatis in re medica, non idiotis ſcribat. Verù quòd titulum præ- ſerijt, uel uniuersales eius potentias, non mediocre peccatum eſt. Quid enim di- cet, qui defenſionem eius receperit? Forſan, quòd peritis simplicium medicami- num uirtutum hæc tradiderit. Atqui illorum nullus Andromachum defiderat, qui & ipſe ſimili modo poſſit componere.

CANDIDVM HERÆ.

Vrſus ad Heram reuertamur, aliud candidum emplaſtrum poſt Atta- licum iſdem hifce uerbis ſcribentem: CANDIDVM aduerſus rabio forum morſus: facit exactè etiam ad morſus rabioſi canis: præferuat ſta tim à periculo uulneri ímpoſitum: item debilitatis ualde catapotium, quantum nux auellana continet ex eo dandum eſt, idcq diebus quadra- ginta. Mutat ſanè colorem in ſplenijſ, redditur c nigrum: ſalet contra morſus ho minum canum c, abraſa, & ulcera quæ cicatricem difficulter admittunt: tollit e- tiam liuidos humores de oculis filíqua una: uulnera conglutinat, aufert phyma- ta & rhagadas: eſt & peſſus emolliens, oportet tamen poſt diem ſoluere, & nigre- dinem ulceribus oboſtam ſpongia detergere. Idcq tantifper faciendum eſt, donec nigricieſ nulla appareat. Iam quoque ipſum cicatricem ducit, & ad omnia bonum eſt. Hæc præfatus Heras, dein temperaturam emplaſtri his uerbis enarrauit.

ALBVM.

Ceræ albæ ponticæ pondo libras duas, argenti ſpumæ chryſtitidis pondo libram, ceruſſæ tantundem, myrrhæ pondo uncias duas, medullæ ceruinæ tantundem, thu ris atqmi, id eſt inſecti, pondo unciam, olei ueteris ſextarium. Hæc ſanè tempera- tura eorum eſt, quæ emplaſtrum conſtituunt: Coquendi uerò modum deinceps ita ſcripſit. Argenti ſpuma ex oleo coquitur: ubi ſordium crassitudinem habere uide- tur, cera, mox ceruſſa aſpergitur, mouetur c. Vnita iam & non inquinantia ab igne tolluntur, medulla inijcitur: poſt quam refrixerit medicamentum, myrrha & thus

KATA ΓΕ'ΝΗ,

LIB. I.

10

A thus alijſs miſcetur. Deinde emollitum, ſubactumque manibus uſui eſt. In hoc igitur Heras commendandus eſt, qui non reliquerit nobis quomodocunque lubet emplafstrum coquendum, ſed ipſe approſuerit. Proclive enim erat, ceruſtam cum argenti ſpuma, ut in albis alijſ, ſtatim ab initio coquere; & nos id plerunque facitare conſueuimus: imò & ille ipſe in alijſ conscripſit. Verum in hoc ſecundum ipſam alia inſcere poſteris præcipit, non apponens cauſam cur id agere præſiterit, eſt oftenadat, non unum coquendi modum in omnibus eſſe ſimiliter utilem. Sed in quibusdam & duos & tres efficere poſſumus: nò modò colorem, uerum & medicamínum facultatem immutantes. Quemadmodum in hoc nunc propoſito ceruſtam cum argenti ſpuma ex oleo coquere noluít, ſciens indubie, ipſam & exactum candorem ex coſtione perdere, & aſtrictionem quam habet cum refrigerandi uírtute deponebere. Forſan igitur inquiret aliquis, ecquid, quù emplaſtri autor primus, quicunque fuerit, digerens id eſſe uellet, conatus tamen eſt ceruſtam crudam in eo perſeruare? Mihi ſanè uidetur huius gratia ad talem uenire confecturam, ut medicamentum repulſoriae uírtutis quippiam habeat. Etenim tale quippiam non habentia ple thoricis corporibus nequaquam tuta ſunt. Vt ergo conueniat & his, ceruſtam crudam miſtam eſſe ratio poſtulat. Cæterum neminem latet, magna de ſe propoſitum medicamen promittere; inde quòd myrrham & ceruinam medullam aſſumpſerit, ſicut & alia quoque eadem cum communibus his emplaſtris continet. Accepiimus au tem myrrham ualide ſiccans, tenuiscit admodum ſubſtantiæ eſſe medicamentum: medullam rurſus nulla inter mollientia, quæ μαλάγματα Græcè uocantur, inſeriorè. De hæc facultate, quemadmodum de alijſ omnibus ſecundis, in libro quinato ſimplicis medicinæ dictum eſt. Videtur tamen non ijs tantum medicamenti corpoſator, ſed etiam albæ ceræ ponticæ, quæ uim habet medicamentoriam, fidere, atque ideo plurimum eius immittere. Cæterum ſextarij Romani Heram meminiffe puto: nam apud Athenienſes neque menſura, neque nomen hoc erat. Nunc ex quo Romani imperare orbí cœperunt, nomen ſextarij apud omnes, qui Græca lingua utuntur, exiſtit: ipſa uero menſura Romana æqualis non eſt: Quippe alij aliam ſextarij menſuram uſurpant: apud Romanos ſextarius libram unam ſemiffem, & ſextam illius partem penſet: ut omnes ſimul iunctæ uncíæ ſint uíginti, quas pluríum cornibus metiuntur, incíſis extrinſecus líneis quibusdam orbicularibus. | Nonnulli falſo Romanum ſextarij opinati ſunt octodecim menſuralibus uncijs ualere. Videtur igitur & Heras cum heminam ſcribit, ſextarij dimidium indicare. An uero nouem uncías ex libralí cornu, uel decem ínnuant, etiamnum ignoratur. Item ad rabíosos morſus ne aptum ſit pharmacum ſiue bibitum, ſiue extrinſecus impoſitum, ratióne cognoscere nemini licet. Indicauiimus enim, tota ſubſtantiæ proprietate eiufmodi medicamenta efficacíam habere, & ob id experientia iudicari. At experíri nunquam auſus ſum hoc pharmacum, quam uim in rabidorum moribus oftenderet, quòd certò ſanans haberem medicamentum ἀριθμονόμημα, id eſt, ex cancris confectum. Quum autem hoc non adeft, alia quoque nonnulla, quæ nunquam prospero ſucceſſu nos fruſtrantur. Quare in tam periculoso affectu certis medicaminibus reſictis curiosæ experientiæ cauſa morſi ſalutem proſere gratue & iníquum mihi uidebatur. Iam quidem de rabíosíſ morſibus hæc quoque dicta ſufficiunt. Relíqua uerò quæ Heras de hoc emplaſtro retulit, ut de Attalico, partim ſanè uera prædicari, partim ímpendio magis ab eo extolli dixerim. Optimum enim eſt pharmacum, ut inter emplaſtra ἀριθμοποιία Græcè appellata, quæ ſuggillatís admoentur: inter ea uerò quæ cruenta uulnera glutinant, non item primum, nec optimù eſt. Summatim, permultos inuenio non modò huius tempeſtatis medi cos, ſed etiam ueteres, qui libros poſteritati reliquerunt, hoc genus emplaſtra ſupra ueri fidem extuliffe: de quibus ſequenti uolumine agetur. Impræſentiarum ad inſti tutum reuerſi, iterum Heræ dicta examinabimus: ait enim phymatis medicamentum illud mederi, nulla diffiſtione eorum appoſita, quæ ego de phænicino proſ

B

B 4

C
tuli. Quædam liquidem tam calida funt phymata, ut cum uehementia quadam
exiliant, quædam frigida sicca funt: permulta alia inter hæc consiliftunt, alia qui-
dem exactè media illorum quæ diximus, alia à medio in utranque partem modicè
inclinant: aliqua plus idem faciunt, nonnulla summis uicina, uel à medijs & sum-
mis pari spatio absunt. Quibus univerſis emplaſtrum hoc conuenire non poteſt,
nifi humidis quibuscam id uelit liquefacere, ut fiat uſus multiplicis, quem expli-
casse ipſum, ſicut in alijs facitauit, oportebat. Proinde par eſſe puto, ut hunc lau
demus ob ea quæ tradidit, Andromachum accuſemus. Cæterum de eo quòd em-
plaſtrum istud hominum canum moribus conferat, eafdem puta à me rationes
audire, quas de Attalico pronunciaui. Similiter de alijs quæ pharmacum commen
dant, ut hoc, ita illud quoque bonum eſſe medicamen dicens: fed multum ab ijs,
quæ optimè ad unumquodque illorum faciunt, abeſſe, ut quis eo confidenter uta-
tur, ubi optima deſint: quod non paruum eſt in medicamentis, quemadmodum
nec in uictus ratione, & omnibus quæ circa artem uerſantur. Ego contempſi qui-
dem id primum, ut neque dignum eſſe iudicarem Hippocrate, qui adhortaretur
nos ita omnia artis opera perſicere, ut iuuent, uel non offendant: poſtea uero co-
gnoui magnam uim habere, cum ſeilicet uiderem nonnullos medicos in pharma-
cis ſe primum rectè geſſe, ut in admiratione ſui alios perducerent, eof dem poſtea
in alijs proſpero euentu fruſtratos, ut riſui eſſent. Ideoq[ui] ſemper conatus ſum eiuſ-
modi uti præſidijs, quæ an profutura eſſent, nonnunquam ſanè dubitabam: quòd
autem nihil aſſerrent incommodi, certò ſciebam. Quæ igitur in Attalico empla-
ſtro laudauit Heras, non quidem, ut dixi, magna funt, fed ubi deſiderantur quæ
id euidenter efficiant, nemo his uſus manifeſtam læſionem inferet, eti nihil iuuerit.
Atqui ſi quis hoc pharmaco uti uolet in phymatis, ab illis quæ in Phœnicino docui
ipſe intelliget, aliâs aliter ipſum liquefaciens. Traſabitur autem uberius deinceps
& phymatum tota curatio: unde ipero uos methodum exactam perfectam me-
dicamnum, quæ illos iuuare poſſunt, habituros. Vocetur nobis emplaſtrum hoc
album ad rabiosos morſus, ſicut Attalicum διὰ τὸ λευνῶ σιππᾶως. Subiungit mox
aliud emplaſtrum Heras in hanc ſententiam.

D

ALBVM ariabarzanion, quo Xenocrates abſeſſum iam inalteratum ſupe-
riore pedis parte, τὰρσος Græcè dicitur, diſcuffit. Deinde ſimplicium temperatu-
ram, coquendi[que] modum præfatus, ad calcem hæc uerba apponit: Maximè facit
ad cacoltethe, paſta, contumacia: breuiter, ad omne ulcus. Porrò cur eorum quibus
conſtat pharmacum, miſturæ tertiam partem recitauerit, compertum non habeo,
cum alij integram his uerbis tradiderint: Argenti ſpumæ denarium pondo ducen-
torum, ceræ denarium pondo quinquaginta, olei ueteris heminas tres, ceruſſæ dea-
narii pondo octoginta, terebinthinæ denarium pondo trigintaduüm, cineris buc-
cinorum denarium pondo decem, thuris denarium pondo decem & nouem, aquæ
cyathos duodecim. Hæc omnia à me prolata pharmacæ Heras ad tertiam partem
imminuit. Argenti ſpumæ denarium pondo ſexaginta ſex, obolos quatuor, ceræ
denarium pondo ſedecim, obolos quatuor, olei ueteris heminam, ceruſſæ denarii
pondo vigintifex, obolos quatuor, terebinthinæ refinæ denarium pondo decem,
obolos quatuor, cineris buccinorum denarium pondo tria, obolos duos, thuris
denarium pondo ſex, obolos duos, aquæ cyathos quatuor. Poſtea coctionem ita
ſubdit: Argenti ſpumã, ceruſſam cum aqua & oleo terito: deinde recenti olla igne
non acri coquito, ſerrea ſpata ſedulo mouens, ne adurantur. Vbi ſemicocta fuerint
ceram immittito: hac liquefacta, refinam & thus: ac tamdiuco coquito, dum manus
non inquinent. Poſteaquam bene habere propemodum uidetur, buccinis inie-
ctis reliquo tempore incoquito. Quum perfectè coierint, in mortarium demittito:
ex aqua modica, quæ prius inerat, ſubacito utitor. Hoc medicamentuſt line mor
ſu diſcutiat præparatum eſt: quod & ceruſſæ modicum ad argenti ſpumæ portio-
nem habeat, & cum hac ab initio coacta ſit: ualidè exiccat ob buccinorum cinerem
additum.

KATA' TE'NH,

LIE, I.

11

A additum. Non diffimilis facultas est & purpuris & oftreis concrematis. Notum est autem, line caribus horum animalium testas concremari. Ac Heras quidem unû de facultatibus librum conscripfit, Aſclepiades, cognomêto Pharmacion, decem, præter theriacas & gynetia: apponens & ipſe cuiuſque pharmaci titulum: in multis etiam coſtionis, in quibusdam utendi modum. Porro Andromachus multas uires collegit, & ferè non pauciores ijs, quæ in decem libris Pharmacionis Aſclepiades habentur, tribus ipſas libris comprehendens. Primo pharmacâ docet quæ ex trinſecus imponuntur, altero quæ intus aſſumuntur, & tertio quæ oculis adhibentur. Reprehendere ipſum iure poſſis, ut admonui, quòd nec confecturas, nec uſus rationem, nec uires, nec quid promittant adiecerit.

QVAE ASCLEPIADES ALBA SCRIPSERIT.

B

D Aſclepiadem igitur iam tranſgreſſus, producere in mediú cogito, quæ ipſe alba emplaſtra iuxta finem tertij libri ὀπεκτοδ tradiderit. Nam appellat ea primum Marcellam, ſecundum, tertium, quartum, quintum: ueluti alia ex interioribus quinque, primum Mnafonem, ſecundum, tertium, quartum, & quintum. Verum in tertio Marcel ad calcem alba emplaſtra adſcripſit, prioris titulum eſſe ait: Ad ambula igne, abraſa, cutem teneram: quod uitium Aſcin nominari dicit. Omnia uero quatuor argenti ſpumam, ceruſtam, oleum, aquam pari pondere incoqui commemorat. Conſtatij hoc pharmacum fragile & alipes effici, hoc eſt, pinguis expers, ut cuti fine deligatura adhærere non poſſit: Nifi enim, ut præfatus ſum antè, metallica plegnius coſta fuerint, tale emplaſtrum fieri nec eſſe eſt. Coquuntur largius, dum maiorem liquidorum menſuram in miſtura continent. Huic aliud album emplaſtrum Aſclepiades ſubdit, eiusdem quidem tituli, ſed non eiusdem confecturæ: nec enim æquale metalli pondus immittit, uerum ceruſtam argenti ſpumæ ſeſcuplam. Quin ſeuum uitulinum adijcit, totam miſturam ita temperans: Ceruſſæ denarium pon do centum uiginti, argenti ſpumæ denarium pondo octoginta, adipis uitulini denarium pondo triginta, ceræ denarium pondo uigintiquinque, olei heminas duas. Hoc pharmacum olei modicum habet, ceu ad metallicorum proportionem, ſi quis heminam ſtatuat valere uncijs nouem Romanis, quæ in cornibus conſuetis libra libus deſcriptæ ſunt. Quoniam uero ceruſſa pondere ſuperat, eoij magis aſtringes quam ſuperius edditur, adipem autor admilcuit. Sciens autem bubulum adipem calidiorem eſſe ſuillo, & uehementius digerere, curauit perfecti bouis ſeuum inde re: Quippe in omni anſimantium genere iuuenilia perfectis humidorem, minus calidum adipem habent. Erit igitur & hæc compoſitio difficilior quidem, ac ſimpli cis albi emplaſtri prædicti, ſed nihilo utilior. Ab his tertium aliud profert cicatri cem ducens, album, ex ceruſſæ argenti ſpumæ pari menſura, ceræ quarta illorum parte, & terebinthinæ rutfus dimidio minore quam in cera. Oleum & aqua ferè æqua portione metallicis menſuris utriſque ſimul indita ſunt: Voluit enim medica menti autor ceruſſæ, & argenti ſpumæ ſingulorum pondo denarium cenæum miſcere, ceræ denarium pondo uigintiquinque, terebinthinæ denarium pondo duo decim, olei & aquæ cuiuſſ heminas duas. Ita: Attalici memores emplaſtri, quod metallica perinde ac iſtud continet, ſicut etiam oleum ſimul cum aqua, ceram ſeſcupam eius, quæ in hoc medicamento additur, terebinthinam ſimiliter, ſcietis menſetto, quonam diſcrimine medicamenta inter ſeu variant. Adiectum nanque eſt illis thus, alumen & piper. Quinetiam Aſclepiades Attalici illius emplaſtri comeminit, non uocans id Attalicum, imò nec piper admilcens. Alia uero omnia pariter ita ſcripſit ad uerbum.

ALBVM QVOD AD MNASAЕВМ REFERTVR,
facit ad diuturna & difficilia.

C

Rgenti spumæ, ceruſſæ, cuiuſq[]denarium pondo centum, ceræ dena
rium pondo quinquaginta, terebinthinæ, thuris, singulor[]u denarium
pondo uigintiquinq[], aluminis ſilli denarium pondo duodecim, olei
heminas duas. Non autem putetis differre, ſi drachmas centum alicu-
bi inueniatis loco unius libræ ſcriptas, ſed illud potius confiderate:
utrum qui ſcripſit centum denarios, dimidium ceræ ipſis temperet, ſiue huius dimi
dium terebinthinæ, ut ſint ceræ quidem denarij quinquaginta, terebinthinæ uigin
tiquinq[], an aliam quandam temperaturam faciat. Si nanc[] prædictam, nihil refert
dicere libram & ſelibram, & tres uncias: Siquidem libra denarios ſex habet ad no
naginta, ſelibra octo & quadraginta: Sic & huius rurſus dimidium quatuoruigin-
ti. Quapropter eadem proportion ſeruatur nulla infligni differentia, ſiue centu drach
mis metallicorum, ſiue nonagintafex heminæ duæ olei miſceantur. In hoc ita: nò
uaribunt pharmacæ, ſiue libra nominetur, ſiue denarij centum, Illa uero Aſclepia
dis pharmacum ab Attalico emplaſtro dijunxit, quòd ſex quidem drachmas alumi
nis ſilli, piperis uero albi tres habent. Aſclepiadis album piper non habet, ſed du-
plum pondus ſilli aluminis: attamen ualidius aſtringere, ideoq[] promptius cicatri
cem ducere Aſclepiadis pharmacum: Attali magis digerere omnes norunt. Vnde
quod dixi & prius, qui rogant, utrum ipſorum præſet, medicamentis uti neſciunt:
Etenim ad cicatricem ducendam Aſclepiadis, ad digerendum Attalicum eſſe me-
lius. In uniuſsum meminiffe oportet, quod apud Hippocratem ſcriptum eſt, in li
bro de alimento: prauum uidelicet, & non prauum nociuum & utile relatione ad
aliquid dici: Alia enim ratione pronunciaueris, Attalicum hoc emplaſtro eſſe præ-
ſtantius, alia ad multa utilius illud eſſe. Deni[]q[] Aſclepiades ipſe poſt hoc modo re-
citatum ſcribens illud ipſum διὰ τοῦ λευκὸν πιστικὸν, non vocat Attalicum, ſed pam
philion, ignorans opinor, primum ipſius inuentor[ē]. Apponit autem nomen uten-
tiſ, ac eius unde acceperit, tum quid ualeat his uerbis præſixit: ALIVD pamphi
lion dictum pharmacum, facit ad uetera, inſanabilia, carbunculos, epinychidas,
achoras, p[]s[]oricos affectus: ſinus glutinat, facit ad abſcſſus, condylomata, & ſerè
omnibus utilius eſt. Conſectionem eius tradit ex ceruſſa, argenti ſpuma, cera, te-
rebinthina, & duabus heminis olei, eodem modo ſicut & Heras. Ad hæc ſiſſo alu
mine, & albo pipere, aquæ uero non meminit in confectura, ſed neque thuris.
Quidam non quinque & uiginti, ſed dimidium immittunt: quinqueſam aquæ non-
nihil. Cum enim olei ueteris heminas duas inſundi ſcripſiſet, poſtea aquæ unam
uel duas adiecit: ego & ſine aqua medicamentum ſæpius præparaui, & ad omnia
melius fieri apparet, præterquam in teneris corporibus, quibus aquam præſtat adhi
bere: præſertim cum phlegmone tentantur ulcera. Inde aliud Aſclepiades cum ſua
perioribus albis emplaſtris profert, quod rabiosos morſus ſanare promittit: quem-
admodum & Heræ medicamentum, Aſſumit idem præter ſimplex album, quod ex
argenti ſpuma, ceruſſa, thure, cera conſtat: inſuper medullam ceruinā & myrrhā.
Porrò miſcet ei argenti ſpumæ denarium pondo quadraginta, ceruſſæ denarium
pondo triginta, thuris denarium pondo decem, myrrhæ tantundem, medullæ cer
uinæ duobus pauciores quàm decem, ceræ albæ denarium pondo quinquaginta,
olei ueteris ſextarium, Primum horum omnium quæ recitaui prodidit Aſclepiades
Rhodiacum nomine, digerens & curans in mammis durkias. Ex his componitur:
Argenti ſpumæ, ceræ ponticæ, singulorum pondo: adipis ſuilli elaborati cuiuſque
ſelibra, hoc eſt, uncijs ſex, myrrhæ pondo uncijs quatuor, ouorum toſtorum ui-
tellis duobus, olei hemina una s. Istud etiam ſedi benefacere confirmat, non ap-
ponens, quonam liquefieri uelit, ſed nobis coniectand[]u forſan relinquens, interim
ex rhodino, interim myrteo, aliás ex oleo quolibet liquandum eſſe.

D

QVOMODO

KATA Γ'ΕΝΗ,

LIB. I.

12

A

QVOMODO CANDIDA EMPLASTRA COMPONENT
da sint aduerfus ulcera, cacoëthe, & quæ cicatricem
difficulter admittunt.

Væ dysfepulota, id eſt, uix ad cicatricem uenientia, quæ item κακονόης, id eſt, maligna uocem, diſtinguendum modò eſt: quia non ſolum in præſentem diſputatione, ſed etiam in futuram commodum eſt. Quæ ita que ex humorum confluxu, uel multorum, uel acrium oriuntur, ſi ne eo quòd locus affectus huiuſmodi iam diſpositionem habuerit, ut licet bonum ſit quod influat, tamen ipſum corrumpat, dysfepulota nomino. Porrò quæ iam dictum obtinent affectum, ſingulari uocabulo cacoëthe appello. Nunc igitur cum priosors me emplaſtra quædam alba, ut quæ dysfepulotis cicatricē pro bœ obducant, conſcripſerint, propterea ego quoque alba ſcribo emplaſtra, quæ ad uerſus dysfepulota omnia, & cacoëthe nonnulla, quæ non præut admodum habent ſtatù, compoſui: Nam in illis denuo medicamenta accommoda dicentur. Pri mum hic methodum dicturus ſum, qua id genus emplaſtra quamplurima conficere diſcetis. Duplex enim ſcopus eſt: alter omnium quæ ratione componuntur medicamentorum communis: alter peculiaris, colore ab his differens. Quæ igitur in commenta río de ſimplicibus medicamentis cognouſtis, line roſione quidem ac morſu, ualidè tamen adeò exiſtantia, hæc in memoriam reducite. Omnino autem referebat ea, præterquam quòd non erodunt uel aſtringunt, manifeſtò etiam de tergere poſſe. Si quidem cauā plurima eius generis ulcera tanquam ab exelſione hu morum malignorù facta apparent: eius rei gratia carne impleri defiderent. Oſten dimus in tertio Therapeutices libro, omnia quæ carnē generant medicamenta de tergendi facultatem habere: Multa etiam alia ſiccam obtinent uirtutem, huiuſmodi ulceribus curandis accommodam. Sed age nunc repetamus ea, quæ candorem tu eri poſſint, aut non adeò lædere. Hoc ex genere eſt cadmia, pompholyx, calx, oſtrea concremata, purpura, buccina, & ſepiæ pars oſſea: parum ofſiciet colori & æris ſquama, & uſſæ chalcitidis non ſuluum, ſed cinereum, uel ſubalbidum. Quo modo autem huiuſmodi præparandum ſit, rurſus in theriacæ antidoti ſermone di cemus. Porrò dictorum quodque, ſi lauetur, totam roſionem amittec: quemadmo dum cera quæ medicamini conficiendo admiscebitur, tum refina. Cæterum quòd cera tyrrhenica, uel pontica dicta, ad candidi emplaſtri præparationem ſit idonea, prius explicatum eſt: refina uero & laryx, & terebinthina, uti uocantur, aduerſus ulcera maligniora magis ualent. Thuris partem aliquam indere non abs re fuerit. ut ulcerum maleſicorum diſpoſitio coquatur, & ad ſuppurationem ueniat. At non ſolum ex prædictis medicamentis unumquodque lauandum uenit, ſed etiam metal lica, tum quammaxime in loco ſoli exponito, uel aqua, uel aceto, uel marina, uel uino leuigare oportet: pura autem & candida, & perſpicua ſingula erunt. cando ris cuiuſdam medicamento connociandi gratia, De ceruſſa, oleo, coſtionis modo, aëre circunfluo, & igne, quomodo quodque eorum albedinem adferat exponi mus. At quemadmodum in alijs, ita in his quoque facultatis aque, aceti, marina, ut niq[uo]b albiſſimi peritum id in compoſitura temperare conuenit, quod infligniter curando morbo præſuturum eſt. Ætenim in ulceribus prætumidis, & χθωδης appellant, quæ oras crasſas, calloſas, multam attenuationem requirentes habent, ex aceto & marina curioſe leuigata, magis quàm quæ per aquam idonea ſunt. In quibus autem acre & mordax eſt humidus, quod in ulcera fertur, ex aqua terere potius ſingula me tallica necefſe eſt. Quemadmodi rurſus ex uino magis, ubi copioſus humor ulceris bus influens apparet. Hæ igitur ſingula quæ dixi, in unoquoque iam nominato huse more leuigata diebus pluribus, inieci frequêter pharmacis, & omnium cicatricē du centium, quæ ceruſſa & argenti ſpuma conſtant, expertus ſum optima. Verum ſcripiones quaſdam amicis quoque dedimus, qui huiuſmodi pharmacæ defiderent: à quibus ipſis in ufum ac experientiam producta, quod titulo promittunt tueri uiden

B

c
tur. Itaque argenti spuma cum ceruſſa prius coſta, & medicamento ſere àd puram
conſiſtentiâ perueniente, inijcienda eſt laryx, uel terebinthina reſina cum cera can
dida. His pulchre unitis adde metallica, quæ huiusmodi temperaturam habent.
Argenti spumæ & ceruſſæ pro conſuetudine ſingulorum pondo: coquatur cum
olei libris duabus, frequenter etiâ aquæ ſelibra addita. Liqueſcit enim argenti ſpu-
ma citius, tum coſtio aquam conſumit, ut nihil ad humiditatem pharmaco apertè
proſit: reſinæ pondo tres unciæ, ceræ duplum ſufficit. Quanquam ſi duas reſinæ ina-
dideritis interim, quatuor ceræ, ſic quoque compositiones non adeò differre inue-
nientur: thuris pondo uncia ſemis ſatisfacit poſt ceram & reſinâ: deinde tres alioru-
inieſtæ, quæ drachmæ quatuor ſunt ad uiginti: impones autem duorum, trium,
plurium, ac omnium quæ numerai: quorum ſingulorum tibi copia contingat, ut
ſi omnia habeas, æquam portionem cuiuſque inijcies, cadmiæ dico & pompholy-
gis, buccinorum cineris, uel oftreorum, & æris ſquamæ, ſingulorum denarij ſeptè
erunt, qui tres unciæ absoluunt. Quòd ſi calcem lotam miſceas, ſingulorum drach
mæ quinque ponentur. Si uſtæ chalcitidis, ſingulorum drachmæ quatuor, ut ex
omnibus ſex counitis tres unciæ fiant. Verum chalcitis uſta ſit, elota, & colore ci-
nereo, non qualem multi ex ijs, qui urunt eam, faciunt: ueluti ſi dicas ex pallido ſla
uam: ſi duo quædam ex his habeas ſolum, tres uncias ex ambobus ponito: hoc eſt
utriuſque unam ſemiffem. Hæc in præſentia ad alborum emplaſtroru conſtitutio-
nem ulceribus dysſepulotis curandis cognoſcere uobis ſufficit. Atqui cerata alba &
liquida, παγυγα συocant, etiam ex ijs ipſis præparantur: differuſt tamen ab empla
ſtris, quòd neque argenti spuma, nec ceruſſa coquatur. Adeps uero uel anſerinus,
uel gallinaceus, uel ſuillus, uel uitulinus indatur. Quòd ſi uinum interim habeas,
uel acetum, quæ albiſſima, lucidilſima[que] ſint, aquæ loco ipſa admiscebis.

DAMOCRATES DE ALBO EMPLASTRO.

D

tro exprellis.

At cum his habere emplaſtrum medicis conuenit

Album, efficax aduerſus abraſa oſſium

Ambuſſa, necnon ad ulcera ſumma cute

Occasionem citra manifeſtam edita.

Ita confit: ceruſſæ libra ſumitur,

Lithargyri, triphera ijdem ſimul modi,

Et portio præterea libra tertia,

Ceræp puræ ponticæ quinque unciæ,

Terpbinthinæ p[.]endo uncia puriſſimæ,

Thurisp[.]mannæ, uel thuris quinæ unciæ,

Candidi olei boni recentis ſelibra

Aquæ ſuperfundetur his ſextarius.

Oleum, ceruſſa, ſpuma argenti, aqua coquitur

Leui igne, agitatur ſedulo re. dicula;

Quum tota pulchre deſiccata ſic aqua

Et leue medicamentum apparet, candidum

Et molle amolynthum, terebinthina inditur,

Deinde cera ſuccedet, thus poſtea.

Ab igne cum depones ollulam moue.

Cum mediocriter eſt refrigeratum pharmacum,

Voniam pharmacorum uiſtutes metris t[.]tans[.]criptæ facilius memora tenentur, & exac[.]tam ip[.]ſorum temperaturam perſeruant, fatius mihi u[.]iſum eſt & harum meminiffe. Cum itaque Damocrates, præter alia alba emplaſtra, etiam candidum ſcrip[.]ſerit, quod commenbat, apponam ſcripturam, i[.]ſdem illius uerſibus, iambico trime

Mortario

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB. II.

13

A
Mortario supeſfundas, atque excipe
In mulieribus, uel delicatis puellulis,
In ſenibus, aut malo habitu iuuenibus ſimul.
Contempera tertiam partem aluminis,
Quam miſcuimus emplaſtro non multo antea,
Ac utitor ad omnia recentia uulnera,
Rhodinon adde liquidum, & ceræ paululum.
Liparum & bonum fiet, uinum ſi candidum
Auſterum? modico affundas cum alumine,
Cuius meminit compoſitio in quinto huius operis commentario,

LIBRI PRIMI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI DE

COMPOSITIONE MEDICAMENTORVM KATA'

ΓΕ'ΝΗ, LIBER SECVNDVS,

B

V M prior commentarius hunc quoque cum aliis ſcopum teneat,
ut ſi quando librum, quo medicaminu conſuetorum compoſitio-
nes ſcriptas habemus, perdiderimus, ipſi nos perdiſis ſimilia poſſi
mus recuperare, necellarium eſt primum, nos in univerſum for-
mulam quandam imitationis didiciffle, qua propoſitum inuenia-
mus: deinde per hanc uiam in multis particularibus exerceamur
oportet, ſcientes citra talis ſtudij exercitationem nullum rectè opus perfici: Graue
enim eſt, quod iam quibuscam accidit medicis, duobus mihi cognitis: quorum hic
dolore ex talium ſcriptionum interitu contabefcès perijt: alter à rebus medicis de-
ſtitit. Verum exercitatis iudicio meo, præterquam pharmaca utilia componere,
etiam à ueteribus medicis ſcriptoru arbitris eſſe licet, commode: hæc omnia uſur
pare, tum illa quæ ipſi methodo inferius polita inuenerint. Melius igitur eſt, expe-
rimentis iam comprobata ſumere eum, qui uſus ipſorum rationem didicerit, licet
quod dixi, necellitas frequenter nos cogat, ut in compertis quoque noſtro inſtin-
ctu utamur, Itaque ſuperiore libro quomodo ex argenti ſpuma ſola emplaſtru præ-
pares docuimus: interim oleo tantum, interim aceto admixt, uel uino, uel huius-
modi alio: item ex æquali ipſorum temperatura emplaſtrum fieri candidum po-
teſt, ſi probè coſtum ſit. Cæterum ex his emplaſtris quædam ducendæ cicatrici ac-
commodata fieri prædiximus, quædam uulneribus cruentis glutinandis, quædam
phlegmonis exiguis curandis, quædam ulceribus quæ cicatricem agrè admittunt
medendis, ſi non cacecethe ſint: quædam ad tumores præter naturâ, ſed nò magnos
neque duros diſcutiendos. Scriptum ſimul eſt non multo poſt initium, emplaſtrum
à me compoſitum, phœnicinum nomine: præſenti autem libro de uiridibus, & me-
linis, & rufis, & ſulcis, & fuluſis agetur, quibus etiam adnumerantur & me-
idicis, id eſt coloris ambigui. Inter hæc alia quædam ſunt, ut ex candido melina, & ex nigro
uiridia, & à ſimilitudine ſordium Græcè appellata: adde quæ aërè imitan-
tur, & cœruleat: quædam uero prorſus anonyma. Itacquæ ſimilia inuiuè uiribus deina.

C

ceps scribere commodum est, ut qui in plura incidit, uel librum legit, id quod opti
mum corpori, eiusdem curando affectui, lit, eligat. At colore similia tradere non est
artificium. Quoniam uero potentes quidam uiri interdum nos iubent, emplastrum si-
bi melinum conficere, quod ulcera glutinet, uel cicatricem ducat, uel indurata eam-
molliat, uel aliud huiusmodi facere poſsit, coacti sunt nonnulli recentiorum medi-
corum, ubi similia colore ſeriatim conſcriberent, proprias cuius appellationes appo-
nere. Quamobrem ego mixtam quandam diſciplinam connobis effingere, à magis
artificioſa auſpícatus. Scribo enim prius, quæ cauca ulcera carne implent: quorum
plurima colore uiridia ſunt: adnotans, quot ex his glutinantia ſint, quotijs malignis
ſeu contumacibus medeantur: tum quid huiusmodi aliud poſſint perficere: deinde
glutinantia non modò recentium ulcerum, ſed etiam ſinuum. Ex his plurima ſunt,
quæ aduſque cicatricem ulcera perducant. Atqui horum omnium unam ſeriem fa-
cturus ſum: melinorum aliam, barbarorum, ut uocant, aliam, & ſuſcorum aliam:
necnon in reliquis coloribus ſimiliter. Producam in alio quoque libro ſine colorum
ſimilitudine, quæ ulcera cicatricem uix admittentia (dicuntur χεισσόνια) perſanant.
In alio rurſus poſt iſtum, quæ tum hæc, tum alia quædam curant. Hæc igitur uice
proœmii cuiusdam, omnium emplaſtrorum quæ commemorabuntur communis,
præfatî, ad ea quæ hoc libro ſcripta ſunt digrediemur, oratione quadam generali eis
præpoſita, tanquam nihil etiam modò prædictum ſit. Compoſitiones medicamen-
torum complurium laudabilium primus omnium, quorum memoria ad nos perue-
nit, Mantias Herophileus ſcripſit, cuius diſcipulus factus Heraclides Tarentinus,
non ſolum in pharmacorum uſu uidetur imitatus illum, ſed etiam in ea artis parte,
quæ uictus rationem docet. Poſt quos alij ſanè quidam non paucè uoluminibus, ſi-
cut Mantias & Heraclides: ſunt etiam quí uno aut altero tantum ea conſcripſerint,
quemadmodum Cappadoces Heras, qui nec improbatum aliquod mediam en tra
didit, nec confecturas ipſorum omiſit, ſed uniuersos particulatim uſus recenſuit.
Permulta pharmaca pluribus libris ſtudioſe ſcripſerunt Mulas, & Aſclepiades, &
Crito: uerum Andromachus único libro medicamenta ad exteriora corporis uitia,
altero quæ interna curant memoriæ prodidit. Item tertio his minore, oculorum rea-
media. Pauciflimis autem ipſorum nec præparandi modus, nec utendus præpoſi-
tus est: neque enim horum quiſpiam, nec alius cuiuſque pharmaci rationem docuit.
Ob quod empirici confidentius, licet abſurda, pronunciant, ut qui pharmacorum
compoſitionis inuentionem ad περιπτώσια referunt: inde nimirum confidentiæ oc-
caſionem ſumentes, quòd nemo ex dogmaticis medicis confectionis eorum regu-
lam abſolutè ſcripſerit. Nam cum dogmatici interrogati rationem, qua pharmaca
ſingula compoſita ſint, quibus utantur, nihil quod dicant habent: perditis nanque
illorum ſcriptionibus, ipſi alia componere non poſſunt: hinc merito contemnun-
tur, & empiricis contradicendi maiorem præbent audaciam. Quòd ſi affectus cu-
iuſlibet eorum, quos curandos ſuſcipiunt, naturam ſcirent, methodumque cognoſce-
rent, qua & simplicium ſingulorum medicaminum uires, & ſcopum curationis in-
uenirent, non utique compoſitionis modum deſiderarent. Exempli gratia: ſtatim
cauum ulcus, apertum (nihil enim mali est, ut quidam uocant breuioris diſciplinæ
gratia, ſic nos quoque nominare) quomodo quis ſanare queat consideremus: tan-
quam ſi nondum aliquod ei curando aptum medicamen inuentum ſit. Nam quum
docuerimus, à ratione cauorum ulcerum curationem ſubministrari, nascente alia
carne loco perditæ, ex ea uidelicet quæ ſubieſta est, coġitauimus fieri non poſſe
hoc, ſi in ulcere fordes, aut copioſa humiditas inſit. Verum fordes medicamina de-
tergentia auſerunt, humorem exiccantia diſcutiunt. Conuenit igitur huiusmodi
pharmatorum materias cognoſcere non ſimpliciter ſecundum genus, ut Dioſcori-
des alius ſcripſit, ſed uti nos in commentarijs de ſimplicibus medicamétis fecimus,
non tantum componentes uel calefacere, uel refrigerare, uel huiusmodi aliquid aliud
quoduis medicamentum facere: uerum etiam quod primo ordine, uel ſecundo, uel

tertio

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB. II.

14

A tertio, uel quarto a medio tale exisfat. Frequenter etiam quòd in horum medio uo- noquoque uel incipiente, uel definente fit, ut duodecim pharmacorum, quæ per excellentiam quancunque proferuntur, ordines subflistant. Interdum enim uel me- diocriter calefaciens, uel exiccans: interdum quod uehementifimè quoduis ho- rum facere posuit requirimus. Qui autem simpliciter particulam calefieri uelle in- telligit, non magis piper & linapi, quàm thus accipiet. Hæc fanè prius oftendi- mus, tum in tertio Therapeutices commentario: quafi uero præcientes ea ex de- monstratiune conuenienti, ad reliqua deducam, hinc sermonis sumpto initio. Quoniam ulcera carne implenda pharmaco exiccante, & detergente mediocriter fine morfu, indigere demonstrauius, conuenit eiusmodi pharmacorum materiam quænam fit in memoriam reducere. Indicata eft in libro de simplicium medica- mentorum facultatibus, inſuper conueniens ſingulorum ordo: Hoc etenim, ſicut dixi, admodum utile eſt, ut ſi quando fortiore quis pharmaco opus habeat, ad quod digrediatur cognoscat. Verum cum ſimplex nullum habemus, composito utimur. Atque primum ſingamus nos habere ceram & eruginem, aliud nihil quod cauo ul- ceri manifestè conducat; thus dico, irim, ariftolochiam, farinam eruorum, radicè panacis, & quæcunque ex hoc ſunt genere. Quum igitur ſciamus, quòd cera ſola impoſita ſordidum ulcus efficiat, quia neque detergere, neque exiccare poſſit, eru- go roſionem inferet; præterea exedet, atque phlegmonè excitabit: quæ fanè utra- que deutabiimus: medium ex ambobus aliquod conficiemus, imbecillimus quidem erugine, valentius autem cera. Sed quoniam hæc paululo inferior eſt eo quod com- mode queat adiſci, erugo autem multum præcellit, multæ ceræ modicam eruginem admilcebiimus. Quantam autem quanta: Hoc enim deinceps uenit dicendum, exa- acte quantitatem cuiuſque ante experientiam inuenire poſſe neminè: coniçere ta- men & iudicare, & componere pharmacum, primum adeò nullum inſigniter im- proſperu ſuccellum habituru: quemadmodu ego aliquando feci in quodam uico, ubi neque ipſe quod me ſequeretur habebam, neq aliux ex ijs qui ibidem agebant, copiam mihi facere poterat. Reperi ſolum ad compoſitionem idoneam eruginem & ceram: quibus acceptis, & ad ignem cera liquefacta cum oleo rhodino, ut liqui dum ceratum fieret, miſcui cerati libræ unciam unam eruginis, hoc eſt duodecimam partem: ſtatui enim decimam uel duodecimam temperare: ſuſpicatus quidem ma- iorem, ut acriorem cera futuram, minorem tanquam imbecilliorem. Experiunti- bus autem nobis compoſitionem, uiſa ſunt partes decima & duodecima rectè pro corporum differentia commiſtæ. Oſtendimus enim, quod etiam uſus attestatur, ualida corpora ualidiora ſuſtinere medicamina, imbecilliora huiusmodi non ferre. Validiora dico corpora, quæ temperamento ſicciora ſunt, ueluti agricolaru, naui- tarum, & uenatorum; imbecilliora, molliora, uel natura, uel uiſtus confuetudine, cuiuſmodi ſunt mulieru, eunuchorum, pueroru, & qui naturali temperamento ſunt humidi, candido mollior, corpore præditi. Dura igitur ex copioſiore erugine cera- to admixta carnem recipiunt, mollia ex pauciore. Vnde, ut frequenter dictum eſt, unum pharmacum omnibus nequaquaß conuenire poteſt, ſed oportet medium eſſe, ceu ad mediam temperaturam aptatum: ducere uero ad utranque eius mediij partè, dum quotidiano uſu & experientia probatur: ſi ut res poſtulat confectum fit, in eo manere conſilium eſt: ſi paulum deficiat, augere ipſius uires: quemadmodum etià adimere, cum præter modu efficax fit, uelut in ipſo hoc propoſito pharmaco, quod cerato & erugine conſtat, considerare prius oportet, ulcus ne carne obductum ſit, an nondum, ſed ſordibus humoreq madeat, uel præter quòd carne impletum non eſt, erofionis ſenſus aliquis laboranti ortus fit, & calidior, uel rubicunda magis pars ulcerata apparuerit. Quòd ſi igitur imbecillius uideatur, melle uel erugine ad- mixtis potentiæ eius augebis: ſi ualidius, oleum uel rhodinon miſcebis, reſoluens pharmacum, quod linamentis excipiendum eſt. Commode quidem ceratum & ea- rugo ſic temperantur, quemadmodum à me nonnunquam eſſe mixta retuli. Con-

C 2

C. fectura autem medicantibus hæc eſto emplaftri compositi (uiride à colore uocant) fanantis quidè recentia uulnera, quæcunque adeò magna ſunt, ſed quod ex rho dino ſimul ad mediocris pharmaci conſiſtentiam poteſt liqueſteri: Quin & refinæ uel colophoniæ, & phryctæ nominatæ, uel terebinthinæ nonnihil ipſum habere oportebit. Oſtendimus autem laricem uocatam terebinthinæ quodammodo eſſe ſimilem. Porrò quantitas earum miſturæ & hic conſecturari poteſt: ſi enim plus refinæ quam ex uſu ſit admisceamus, donec manibus ſubigitur molle apparet: in linaſteolum uero illitum paulò pòſt inſtar pellis indureſcit, ſ facile à corpore decidens: Sin minus æquali portione refinæ cum cera miſtû ſit, non habebit hoc quod glutinæ, & phryctæ nominatæ, uel terebinthinæ ſi ambo pinguia & mollia aſſumantur: ſi alterum excedat, refinam præpoltere ſatius eſt; quare nonnulli duplam huius menſuram ſtactæ ceræ admiscent.

CONFECTVRA SIMPLICIS EMPLASTRI VIRI
dis Andromachi, & uirtutis ipſus explicatio.

Iride nonnulli, ſic enim ipſi nominant, ex dupla refinæ portione conſecerunt: duas quidem eiusdem libras, unam uerò ceræ, & binos olei cyathos immiſcentes. Eruginis autem alij duas, alij tres uncías huiusmodi ceræ & refinæ mixtioni immittunt. Sed etiam in præparatione liqueſactis, quæ liquari poſſunt eruginem inſpergût. Quidam ubi reaſtrigerauerint, mox raſerint, in mortario temperaturam moliuntur. Porro qui medicamentum cruentorum ulcerum glutinantius facere ſtatuunt, eruginem in pila prius cum aceto leuigatam inſiſciunt, ceratû radentes. Proinde ſi quis ueſtrûm roget, quale horum uiridium emplaſtrorum ſit præſtantiflimum, ſuccurrat id quod identidem à me prædicatur, omnia eſſe optima ei, qui affectus quibus ſingula offeſurunt cognoſcat: ſicut eos ignoranti omnia pellima. Mei etenim officij eſt dicere, id exiccare euidentius, quod acetum pariter aſſumit. Conſtat autem, quod plus eruginis continet, id tum ualidum eſſe, tum magis exiccás, tum fordida ulcera rectius purgare. Finis ipſius eſt, ut hæc citra erofionem ac morſum efficiat. Nam adeò ua lens, ut iam puris ulceribus impoſtum erofionem pariat, nec ea tandem carne repleat, ſed utroque modo humida fordida reddat, ſimile eſt ijs quæ parum integrè ſiccant detergentij. Iam uerò ex acrioribus cauum magis ulcus euadit, & rubicun dius calidius eſt, quum æger etiam ipſe morſum eius percipit. Non igitur quod uis medicamentum ſimpliciter laudandum, citra diſpoſitionis, in qua commendatur, appoſtionem: nec in alio quodam pharmaco, nec in his, quæ modò nobis proponuntur, id agendum eſt. Quos igitur uiridia ordine ſuo ſcribentes, affectus qui bus conueniunt diſtinguere non piguit, minus peccât quam iij, qui ne hoc quidem fecerunt. Qui uero ſine diſtinctionibus, ac indefinite promulgarût, in eorù tranſitu ac obiter apponentes, Aliud uiride, diſciplinam reddunt prauiſſimam, ſi oporet omnino diſciplinam uocare huiusmodi ſcriptiones. Igitur Andromachus in libro, quem infcribith, paulò poſt principium prima fuſca poſuit, mox ruſa, deinde niſra: poſtremo ad uiridia conuerſus diſciplinæ huiusmodi initium fecit, præfixo nomine VIRIDIA, ac quod principem locum habet ita ſonat.

VIRIDE GALLI.

Refinæ ſtrobilinæ denarium pondo trecentorum, ceræ denarium pondo centû, eruginis raſæ denarium pondo quinquaginta, thuris maſculi denarium pondo uiſgintiquinque, aceti quantum ſatis eſt. Conueniebat igitur ipſum nonnihil de conſectura

KATA' TE'NH,

LIB. II.

15

A. Fектura dixisse, sive etiam thus simul cum erugine in leuorem redigi aceto affuło ue lit, sive solam eruginem: utrunque enim licet; atque in alijs compositionibus quidam hoc, quidam illo modo scripserunt. Verum in hoc mentem eius coniçere dífficile non eſt: nempe ambo cum aceto uelle conteri, thus puta & eruginem. Attazen in quibusnam affectibus medicamento lit utendum, significatum prorufs oportebat. Nunquid igitur, quoniam ante hoc duo quædam emplaſtra præſcripſerat, quorum priori præpoffuit, Ad gangrenas, putredines, nomas uetuſtas, & ca coethes: ſecundo, Ad nomas quo uitor, & alia pleraque: ideo in ſequentibus uiride istud fine appoſitione protulit, oftendens iſdem ipſum affectibus conuenire.

Cæterum aliud rurſus huic ſubiungēs simpliciter dixit: VIRIDE POTAMO NIS. Deinde aliud tertium uiride, & quartum quo uitor, Ad hæc quintum aliud, ſextum, ſeptimum, octauum, nonum, decíimum, undecíimum, duodecíimum, decíimumtertium, decíimumquartum, decíimumquintum, decíimumſextum recenſuit, uno duntaxat hoc nomine, ALIVD, ſingulis præpoſito. Differentia quidem in-ter ſe omnia uiribus commemorans, non tamen uniuersa ad putredines, nomas & gangrenas idonea, quemadmodu ex ipſorú materia eſt cognoscere. Vnde etiā con ſtat, pro coloris, non uiruſi ſimilitudine inuicē hæc ipſum conſcripſiffe. Itaque nos cuiuſque potestatem exponemus, à simplicium medicamentorum natura ſumpto principio. Nam hoc longe utilíſſimum fuerit ijs, qui non ſolum communem compoſitionis uiam, ac uſum talium medicamentorum cupiant intelligere, ſed etiam ſuomet ipſorum Marte conficere poſſe, & quæ à ueteribus citra diſtinctionem tra-dita ſunt, qualemnam potestatem habeant dignoſcere. Quod igitur primum An-dromachus prodidit inſpiciamus, proponentes, conſiderantes: ſimplicia ſingula quibus confectum eſt. Primum refinæ ſtrobilinæ in eo meminit, quæ ut in com-mentarije de simplicium medicamentorum facultatibus aſſeruì, reſinuì longe cali- diffílla eſt: ſicut terebinthina ambabus qualitatibus omniu moderatiffima. Omnes liquidem calefaciunt & exiccant: ſed hæ magis, illæ minus. Validiffílla igitur eſt ſtrobilina, moderatiffílla, ut dixi, terebinthina: Quinetiam ſiccat celerrime ſtrobilina, & quæ priuatim pityinon phyſema dicitur: refina quidem & genere ipſa ſcans; & calefaciens: ſicando autem à ſtrobilina non ſuperatur: calefaciendo pluri mum. Hæ ergo exiccatæ pinguis expertes ſunt, ideo: emplaſtra bene adharentia conficere non habent, ut uifcoſa & liquidæ. Inter pityinon phyſema, id eſt, piceà & ſtrobilinam media calore abietina eſt: liquida tamen diutius perdurat: ſicut etiā colophonía thuris redolens, quæ nonnullis ſola uocatur colophonia, odoratu ſua-uitatem quandam referens, calore ſicut abietina mediocri prædita: nafcitur admo-dum modica, atque ob id precíosa eſt. Humidiffílla tamen omnium eſt altera lari-cis appellatae differentia: nam hæc quoque duplex eſt: una quidè ſimilis terebinthinæ: altera hæ acrior, calidior, magis liquida, & odoratu grauior, tum guſtu amarior. Conditur hæc liquida refina ualis ſictilibus, piceam refinam continentibus, conſi-ſtentia & colore terebinthinæ adamsuſim ſimilis: odore & guſtu diuerſa: ingratior quidè olfactu, ſicut etiam acrior & guſtu mordacior. Quareſatis eſt, terebinthinà omnibus medicamentis, quæ ulcera rectè curabunt, admíſcere: quoniam prímus præcipuus: in eis ſcopus eſt, ut id quod offertur non mordeat. Igitur ad compo-ſitum emplaſtrum reuertamur, in quo Andromachus ſtrobilinæ refinæ denarium pondo trecentorum, cera denarijs centum contemporatis iubet inízcere: nec: con-ſiſtentiam, neque uirtutem exactè affecutus uel ipſe, uel qui id compoſuit: neque enim glutinans atque acre erit: auxilium uero ei ad utraque contulit, thus admíſces: uerum pro illorum copia paucum adeò, præſertim cum eruginis denarios quinqua ginta immittat, octauam partem quadringentorum ex cera refinac collectorum explentes. Atqui nemo hoc illi uitio uerterit, utpote cui conſilium fuerit, medica-men uehementer exíccans, uulneribus: mediocribus glutinandis aptum, non mo-do ſarcoticum efficere, ob quod rectè quinquaginta denarij miſcebuntur. Itaque

B

C 3

lenius, ad carnē producendam commodius, adhārendo pertinacius, & multo utif
lius fiet. Commenda est thuris commixtio, quòd emplaftri temperament ſui-
uet: anodynon enim est, & concoquens. Quare ſi æqua ipſius portio erugini con-
iuncta ſit, hoc est, denarium pondo quinquaginta, glutinantis, ut dixi, reddetur,
& mitius medicamentum. Quoniam uerò uigintiquinç adiecit, ſiccantem erugi-
nis uim ſeruare curans, emplaftrum ad glutinanda maiora uulnera, & ulceribus uix
ſanabilibus curandis idoneum factum est: quodc[æ] tale ipſum fore in anímo habe-
bat, aceti mixtura innuit. Penes nos itac[æ] est, & uehementius, & lenius ipſum fa-
cere, uel plus aceti, uel minus temperantes, ſicut immitius, uel minus mordax. Ete
nim ex acrioris temperatura, quemadmodum etiam copioſoris medicamen exicca
bit fortius, & cruentorum erit glutinantius, ſi uinoſum acetum ſit adiectum. Porro
præſtat in compositione pufculis diebus eruginem ex aceto acri, ſole calido alleui
gare: quod enim in eo mordax est miteſeet, uirtus nihilo fiet minor. Thus autē ini-
tio admſcere neceſſarium non est, uerum huc dies unus fatis est: Síquidem memí-
niffe uos puto & huius quod toties repeto: fortium medicamentorum, cuiusmodi
est erugo, miſy, chalcitis, ſori, æris ſquama, uel chalcanthum, ex aceto diu contrito-
rum, morſus, ſeu erofionem obtundi, uires augeri. Quoniam uero metallica ceu cras-
fiorum natura partium poteſtatem ſuam in altum uf[æ] corporis, quod curatur, non
extendunt, ideo ut tenuiora ſiant conterere, & ex aceto ipſa diffoluere conuenit,
quæ curioſe ita attenuata ad penitiora uſque penetrant. Accedit autē & aliud quod-
dam commodum in huiusmodi medicamentorum confecturis, quòd diligenter ela
borata corporis meatus nuſquam inter eundum retenta pertransſeunt, eius[æ] gratia
ſi calidioris naturæ ſint, ſine morſu munere ſuo funguntur. Quin & inter humo-
res ipſos in corpore generatos, tenues faci[è] citra erofionem perſpirant: craſſiores
retenti obſtructi[æ] moleſtant, ubi mordaces fuerint. Eadem ratio est in metallicis
ſedicamentis combuſtis, ſed illa ex ignis commercio nonnihil mordax, ſeu erodēs
perſeruant, quod elota deponunt, ac lenia prorfus redduntur. Quibus autē ſimile
quiſpiā uſtioni ex fric[ti]one cum aceto ad ſolem facta ignis loco accidit, ea ne qui-
dem ex igne calorem conſequuntur: leuigata tamen ex aceto & combuſta multo
præſtantiora ſiunt. Hæc ſanè multorum medicamentorum communia neceſſario
cognoscenda ſunt: tum uſus ipſorum ſimiliter: alius quidem in alijs affectibus: in
cavis uerò ulceribus quum linamentis excepta imponuntur, præpoſito emplafstro
ex roſaceo liqueſacto utitor, Prodeſt ſordidis & humidis ulceribus: aperta uerò ero
dit. Cuius rei cauſa miſcendum ei est ceratum liquidum ex cera & ſelina confecti[us],
uel ex roſaceo, uel oleo liqueſactum. Poteris interim & myrteo uti; at[æ] horum tem
peraturæ methodum quandam intelligas oportet. Olei ſanè nomen unum est, qua-
litas & facultas diuerſa: Nam omphacinum frigidius, ex maturis oleis preſſum cali
dius est: temporis autem proſcelu caleſaciendi uim auget: ſic etiam quod ſalem ha
bet, quantum ex illo ſumpſerit, tanto calidius est, magiſ[æ] ſiccat, quam quod ipſius
expers est. Quod ſurculos oleæ, & Graecí nomināt, continet, valentius aſtrin
git. Indicabit autem utilius & ulceris forma, & corporis ægrí natura; ulceris qui-
dem ſanandi contrarijs, corporis autem ulcerati ſimilibus. Quapropter medica-
mentum, quod emmoton futurum est, myrteo liquefacies: quum generata caro
flaccidior quam par est appareat, præſertim ulcere ad cicatricem perueniente pro-
pemodu. Nam cum pauxillu quiddā phlegmones in ambientibus particulis relin
quentur, optimu est pharmacu ex roſaceo liquore. Roſaceu uero præſtantiflimu eſſe
nouſtii, quod ſolis roſis pluribus oleo citra ſalem præparato plenius imbutis conſe-
ctum est. Si iam hæc quiſpiā in memoria prompta ſemper habeat, nec oblitus ſit, ut
præcepimus, omniu[us] ſimpliciu[us] potentiæ, is & uaria emplaftra uiridia componet, &
lingulis iam confectis optimè utetur. Etenim emplastru hactenus in ſermone proa
politum, quod primu[us] ſcripſit Andromachus, multifariā licetadaptare, partim p[ro]
strobilina ſelina aliquam aliam adjiciendo, partim thus augendo, uel cum eo ſiccu
aliq[uo]d

KATA' TENH,

LIB. II.

16

A aliquod fareoticum, uelut irim, arifolochiam, erui farinam, atque huius generis alia admiscendo. Quinetiā quod oras ulceris induratas emolliat temperando, compoſitionē uariare licet. Vnde nonnulli guttā ammoniaci, & galbanum, nonnulli medullam ceruinam, aut uitulīnam, aut ſeuum admilſuerunt; ſicut rurſus alij repelaſens aliquod, dum influxus conantur reprimere. Hac ratione igitur alij ſiſtum alu men, alij rotundum, alij gummi omphacinum adiecerunt; quidam ladanum utraque uirſute præditum, molliendi uidelicet & repellendi, ut ulcera emolliat, & nihil ex ſuperioribus influat. Inſuper uix ſanabilia curare ſtuduerunt, ut multiplicis uſus medicamentum ſit, adiunxerunt enumeratis chryſocollam, uel dyphriges, uel æs combuſtum, uel ſquamam, alijqui æris, alijqui ſtomomaris ferri. Et propè omnia modo enarrata uiridium emplaſtrorum colorem ſeruant: iſdem facultatibus prædi ta mixta corrumpunt. Quare nec ego omnium memini, quæ eandem uim obtinēt, ſed illorum duntaxat, quæ emplaſtri compoſiti colorem tuentur: Non enim de glu tinantibus, & ijs quæ carni alendæ ſunt, emplaſtris simpliciter, uerum eſdem uiridibus quoque dicere ſtatuimus: quemadmodum hæc modo narrata, atramentum ſutorium, & chalcitis cruda ſi modicè admiscentur, colorem pharmacorum in ſeruone præcedentium ſeruant. Itaque de talium compoſitione abunde ſatis actum eſt. Vſum ipſorum quoniam Andromachus omiſit, à quo maximè traditum eſſe conueniebat, nos apponemus, communem unum de talibus medicamentis uſupandis ſermonem planè neceſſarium præſati. Deinde uniuerſalem methodum ina terpretati, particulares, eorum cauſa qui illam didicerunt, eſtingemus. At huiusmo di opus ad dialecticos pertinet, particulares de omnibus ipſis perſcribere, ſicut He ras. Criton, Aſclepiades, alijſa complures ſaſtitarunt. Atque etiam tertia diſciplinæ ſpecies eſt, quam nos traſtamus; neque in omnibus particularibus medica mentis uſam ſcribentes, imò nec uniuerſim communi methodi diſciplinæ ſoli totuſe concedentes, ſed hanc quidem primam docentes, inde uero unum uel alterum, uel etiam tertium exemplum claritatis & diſcentium exercitiij gratia accommodantes. Quemadmodum igitur nunc re ipfa oſtendimus, ſic iam in prioribus quoque fecimus: Nam quatenus medicamentum exiccit detergat, cum ex simplicium facul tate, quæ id conſtituunt, inuenerimus, inde ſimul diſpoſitionis naturam cui conue niet indipiſcemur. Vbi enim humiditas multa & copioſa ſordes eſt, deſiccans euidenter purgans medicamentum applicare oportet. Vbi apertum (Græci & αρεισα τορο uocant) ulcus eſt, carnis indígum, moderatiſimum inter exiccantia detergen tiaq[ui] competit. Verum minoris maioris in eo rationem ab ægrí natura ſumere cò ducit: Siquidè durioribus uel ex temperamento naturali, uel ærate, uel loco, uel ſtu dijs corporibus magis exiccantia exhibenda ſunt, humidioribus minus. Quapropter primus cuiuſ medicaminis linteolis excepti (εἰμοτορ appellat) uſus ex prædictis nuper ſcopis coniecturali artificio ſumitur: ſecundus, ut etiam antea monuſus, ex lignis in corpore curando apparētibus. Si nanq[ui] cauſ ulcus citra phlegmo nem & puru inueniatur, nihil nouu tentare oportet, ſi humidius, uel fordidius inten dere deſiccans detergens pharmacum ratio poſtulat, ſi cauſ magis quàm prius exiſtit ſoluere. Intenditur itaq[ui] mellis temperatura; mitigatur ex oleo & cerato, uel oleoſo quod, cuiuſmodi eſt roſaceu, myrteu & cyprinu, simpliciter præparata ſine ſpilamentis, súμματα Græci uocat, quæ addunt odoris gratia, uel ut confecta diutius ab inſurijs immunia permaneāt. Iam uero ſi còtentioſus quiſpia nos increpet, tanq[ui] præter inſtitutu inſto ad medicamentoru uſus oratione deducamus, politià ti nos de eoru còpoſitione uerba facturos, ille conſiderato, q[ui] in uſu etià confectura quæda ſit, ſilentiu ſibi imponat. Prima enim pharmacoru, quæ cerato milcentur, in eo còſectio eſt; altera roſaceo, uel myrteo, uel cyprino, uel lentifeino oleo, uel mel-le apſolito conſtat. Atq[ui] de his ſatis. Veru ad emplaſtra, quæ iam per experientiam abunde probata ſunt tranſeamus. Hæc igitur Andromachus memoratu digna medicamenta uſurpare ipfa ſcientibus præſcripſit. Vnde cum talia ſint, ea deligenda

C 4

c ueniunt, quæ paucioribus, paratuæ facillimis simplicibus componuntur, tum quæ ad plura ualent, & proposito maximè scopo seruiunt. Res siet exemplo ita diluci dior. Finge cauum ulcus apertum in fano corpore: tale uerò ab emplastro uiridi, quod Lite uocatur, liquefacto ex rofaceo curabitur. Appellant autem Liten, quod ex erugine, cera, & refina conficitur. Ego sanè, ut oſtendi, æquam utriusque por- tionem miſceo, eruginis decimam uel duodecimam, uel octaua. Eſt uidelicet duo decima, ſi ceræ pondo, & refinæ tantundem, eruginis uncias duas temperemus: decima, ſi duabus eruginis uncijs, uiginti ambarum relinæ & ceræ, hoc eſt, utriusque decem adjiciantur. Quinetiam ſi octauam eruginis partem cerato ex cera & refina confecto apponamus, etiam ſic bene habebit. Acrius enim magiſcè detergens hu iuſmodi medicamentum erit, non tamen inutile; nam duris corporibus percommo dè adhibebitur. Melior euadet compositio, ubi octauam portionem eruginis con fecturæ ex cera refinaç: immiſcuerimus, erugine pariter aceto quamaccerrimo die- bus pluſculis antè in leuorem redacta. Præſtantior erit, ſi etiam thuris partem dimi dio maiorem, quam fuit in erugine, inſiderimus. Olei pares cyathos eruginis un- cijs adiunges, cum ſine aceto & thure medicamen conficias. Quando autem thus acetumque adjicis, ſi quidem fricta refina pinguior mollior, ſit, ac æſtate pharmacù præparas, miſcebis nihil: ſi uero dura, idò per hyemem, cyathum unum inſ fundes. Quòd ſi liquidam quandam refinã ceræ temperes, oleo prorfus carere licet: liqui diffimæ quidem tertiam ceræ portionem, minus liquidæ dimidiã. Porrò siet huic modi quædam compositio: Ceram refinamque liquatam ubi refrigeraueris, eruginis parti nunc octauæ, nunc decimæ, aliâs duodecimæ commiſceto: cognoſcens duris corporibus príimam temperaturam conuenire, molibus tertiam, medijs mediam. Eruginem ex aceto leuigabis: ſi lenius medicamentum uoles efficere, thuris pon- dus dimidium eius quod erugo continet adiunges: ſin hoc mitius, thus & eruginem æquali modo committes. Atqui refinã cum cera liquefactam ſine rafura refrigeran tes, erugini thuriç: in pila ex aceto tritis ſupers fundimus. Hæ igitur prima compoſitiones ſunt uiridis emplaftri, quod cruenta quædam uulnera non adeò magna glu tinat, & reliqua aduſque cicatricem ſanare poteſt, & carnem in eis producere, ex humido quodam oleoſo liquatum. Voco autem oleoſa, rofaceum, quo maximè ad illum quem retuli modum confecto utendum eſt: ſtatim myrteo, cyprino, & lenti-ſcino. Sed ipſum oleum, ubi medicamento liqueſcenti caloris quippiam adjicere cordi eſt, commune hoc miſcebis, in quibus refrigerare ſtudes, id quod omotribes appellatur: ubi aſtringere, myrteum: ubi mixtæ facultatis aliquod, concoquens puta & repellens, rofaceum: in quibus modicam aſtringendi uim cum maiore cali- ditate deſideras, cyprinum & lentifcinum. Porrò pleræ alie copoſitiones erunt, dum medicamentis simplicibus iam commemoratis uel incarnantia, uel emollien- tia, uel aſtringentia, uel quæ difficilia ulcera curant, temperantur. Non nulli uerò digerentia miſcuerunt, ſicut etiam cicatricem ducentia: alijs quidem omnia com- miſcentibus, uel confecturam inutilem, uel medicamentum uarijs accommodum præparare contigit: quorum materias cognoſcentes, tum inuentis iam uti, tum ſi- milia componere ipſi potueritis. Adſcribam tamen & ego nonnulla celebria, ab ijs denuo, quæ Andromachus tradidit, auſpícatus. Sunt itaque à præcedenti triginta ordine: quæ uerò ab ipſo commendantur duntaxat adjiciam. Quartum poſt pri- mum ita expressum eſt.

VIRIDE QVO VTOR.

Eruginis rafæ denarium pondo nouem, chrysocollæ denarium pondo nouem, terebinthinæ pondo minam unciarù sedecim, ceræ minæ dimidium, aceti modicù. Quid ſingula emplastra polliceatur, non, ut prius dixi, præpofuit Andromachus, ſed ex simplicium medicamentorum materie, unde primum conſtat, nulli obſcurù eſt ipſum per ſe priuſquam liqueſtat, ulceribus mederi poſſe, ac liquatum emmoton fieri: minam uero ſedecim unciarum inſicit; nam quæ uiginti continet, ceu ad chry socollæ

D

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

L I E . II.

17

A focollæ & eruginisæ quam temperiem, magna est, inde alijs tribus feriatim produ
ctis, rurſus huiuſmodi ad uerbum ſubiungit.

ALIVD QVO VTOR.

Eruginis rafæ pondo, mannæ uncias nouem; ego pondo libram addo: ceræ, re
finæ frictæ, refinæ liquidæ, ſingulorum pondo quinque, olei cyathum, aceti quan
tum fatis est: ego etiam guttæ ammoniaci pondo uncias decè pono. Poſt hæc An
a dromachus ceſſat. Liquet autem, ſi prædictorum meminimus, etiam hoc ipſum
emplaſtrum perſimilem ſuperiori facultatem obtinere. Deinde aliud ſcribens An
a dromachus, ſic exorſus est: ALIVD MOLOCHINVM, ac poſtea ſimplicium
pharmacorum temperaturam unde ipſum conficit his uerbis ſubſcribit. Eruginis
raſæ pondo, pícis pondo duo, mannæ pondo, ceræ pondo duo, refinæ pondo duo,
olei pondo, aceti quantum libet: hoc itaque ſuperioribus reſpondet. Manifeſtum
uerò est, utriusque, & eruginis & mannæ, parem portionem ex aceto leuigandam
eſſe. Duplam horum, ceræ, pícis, & refinæ, hoc est, cuiuſque pondo duo cum olei
libra liquanda, & ſic in leuorem ex aceto reductis admifcere oportet, uti frequen-
ter nobis dictum est, refrigerantes magis & radentes, quam infundentes, ne aère
iam frigido, enceridas appellatas, id est, grumos ceræ modo fieri contingat. Aliud
ab hoc celebre emplaſtrum ſubneſtit.

VIRIDE HECATONDRACHMON.

Guttæ ammoniaci denarium pondo octo, ſquamæ denarium pondo duodecim,
mannæ denarium pondo octo, refinæ ſicæ denarium pondo duodecim, eruginis
denarium pondo octo, ſeu i uitini denarium pondo quatuordecim, refinæ tere-
binthinæ denarii pondo octo, ceræ denarium pondo triginta, olei quartam cyathi
partem, aceti quantum fatis est. Hoc & magna uulnera glutinare potest, & ſordi-
da ulcera purgare, ubi ceratum inter liqueſcendum adſumpſerit, carni producenda
est. Priuſquam uero liqueſactum ſit, crassas ulcerum oras ſanare, & linus iungere:
in totum digerere & repellere potest: nam ex contrarijs facultatibus mixtum est.
Quod succedit uíride nunc commemorato ſimilis & potentiæ & ufus, huiuſmodi
temperaturam obtinet. Terebinthinæ pondo minam, ſerapiadis herbæ denarium
pondo uigintiquinç, eruginis rafæ denarium pondo decem, ſeu i uitini denarii
pondo uigintiquinç, ceræ denarium pondo uigintiquinç, thuris denarium pon-
do duodecim. Cyprinum aridis adijcitur. Ac emplaſtrum quod ab alijs Ilis nuncu
patur, ipſe citra hanc appellationem in eum modum conſcripſit.

VIRIDE EPIGONI.

Quanquam omnes eius meminerint, nihilominus & nunc ſimplicium in ipſo
medicamentorum temperaturam adducturus ſum: quoniam nonnulli in eis diffen
tiunt. Iubet enim immittere æris uſti, ſalis ammoniaci, æris ſquamæ, eruginis,
guttæ ammoniaci, mali terræ, quæ æquisoſonix Græcè dicitur, & thuris, ſingulo-
rum denarium pondo octo, hoc est, unciam, aloës, myrrhæ, galbani, ſingulorum
ſeſquiplum, hoc est, unciamſemiffem: quod perínde est, ac ſi dicas, omnium un-
cias undecim, s. alumínis rotundi denarium pondo ſex: miſcet etiam refinæ co-
lophoniæ denarium pondo ducentorum, ceræ dimidium, hoc est centum, olei he
minæ dimidium. Quoſdam ait quintam partem miſcere, aceti quantum fatis est,
draconij radicis unciae dimidium, quod est denarjum pondo quatuor. In fine au-
tem hoc adiecit, quod in ſiſidis ſcriptura non continetur: nam Epigonus id appo-
fuit, atque hac ratione Epigoni Ilis differt. Iam uero poſt nuper relata adidit
Andromachus VIRIDE PASIONIS hac ferè symmetria. Refinæ colo-
phonijæ denarium pondo trecentorum, ceræ denarium pondo centum quinquagin
ta, eruginis denarii pondo octo, alumínis rotundi tantundem, æris ſquamæ dena
rium pondo duodecim; thuris denarium pondo ſedecim, æris combuſti denarium

C
ondo octo, salis ammoniaci denarium pondo octo, olei dimidium cyathi, aceti
quantum sufficit. Hoc medicamentu quia falem ammoniacum prius affumplit ma
gis quam superiora extrahit digeritque, in aliis omnibus conuenit. Fortius autem
magis utile præscripto post medium unum recenset Andromachus, quod v i
RIDE ALCIMIONIS nominauit. Terebinthinæ denarium pondo ducento-
rum, ceræ denarium pondo centum quinquaginta, æris squamæ denarium pondo
decem & octo, eruginis rafæ denarium pondo fedecim, aluminis rotundi denarium
pondo fedecim, galbani denarium pondo uigintifex, thuris denarium pondo de-
cem, salis ammoniaci denarium pondo duodecim, æris combusiti denarium pondo
fedecim, malí terræ denarium pondo decem, aloës indicæ denarium pondo duode-
cim, mytrhæ denarium pondo fedecim, guttæ ammoniaci denarium pondo uigin-
tiocto, galbani denarium pondo duodecim ( alij, octo ) olei heminæ dimidium,
aceti tantundem. Aliud inde scribit, cui titulus ATHENA, sicut ipse ad calcem
refert. Porro simplicium eius temperatura unde componitur, in hunc modum ha-
bet. Ceræ denarium pondo ducentorum quinquaginta, terebinthinæ denarii pon
do ducentorù, fricitæ denarium pondo centu, seui uitulini denarium pondo quin-
quaginta, galbani denarium pondo uigintiquatuor, manna denarium pondo ui-
gintiquatuor, salis ammoniaci denarium pondo duodecim, æris uſti denarii pon-
do duodecim, aloës denarium pondo duodecim, æris squamæ denarium pondo ui
gintiquatuor, aluminis rotundi denarium pondo duodecim, & ſiſi denarium pon
do octo, chalcanthi denarium pondo octo, mifyos denarium pondo octo, opopa
nacis denarium pondo octo, eruginis rafæ denarium pondo ſex, guttæ ammoniaci
denarium pondo ſex, minij ſinopici denarium pondo trium, aceti heminas tres, o
lei heminas duas: minium initio inditur. Athena uocatur hoc emplastrum utiliffi-
mum multis, ut indicauimus. Quomodo autem ufui erunt huiusmodi emplaftra, in
D
fermone de ijs futuro significabitur. Ab hoc aliud uiride his uerbis conſenſpit,

VIRIDE EX CYPRINO APHRODÆ.

Ceræ denarium pondo uigintiquatuor, refinæ aridæ denarium pondo duodecim, eruginis rafæ denarium pondo octo, aphrodas denarium pondo duodecim, manna denarium pondo octo, cyprini dimidium acetabuli: contunditur, & malis ulceribus potest conducere. Atque hæc cauſa eſt, cur ipfum appenderit, rum quod paucis conſtat, tum quod utiliffimum eſt. Cum autem multa deinceps uiridia alia uariæ miſturæ & utilitatis adducat Andromachus, uifum mihi eſt ea reſinuere, & quæ uocant LITAS duntaxat percenſere. Hac igitur ſerie propemoſum commemorat.

ALIVD VIRIDE LITE QVO VTOR.

Refinæ pondo libras duodecim, ceræ pondo libras octo, eruginis rafæ pondo
libras octo, ſeu uitulini pondo libras duas, aceti pondo libram. Ego autem man-
næ libram injicio. Liquet igitur, acetum cum duabus eruginis & thuris libris ſeu-
gandum, ſicut ante præcepí: deinde liquida his miſcenda: dico autem ſeu libras
octo cum ceræ octo, & refinæ duodecim. Emplastrum hoc LITE adamuſſim
foret, niſi adipem affumpſſet & mannam. Ita nanque erugo decima amborum
ſimul portio eſset, refinæ uidelicet & ceræ. Quod ſi refinæ arida fuerit, omnino e-
tiam olei quid addendum putabis, uti prius exſolitum eſt. Quoniam uerò ſeuum
uitulinum recepit, nec amplius LITE omnino eſt, ut quod molliens, & conco-
quens medicamentum exiſtat. Multo autem magis, ſi etiam mannam affumpſe-
rit, quæ ſoncoquit puriſque mouendo eſt, & incarnandi quandam uim occupat.

COMMNIS

KATA' TENH, LIE. II.

18

COMMUNIS SERMO DE EMPLA

Stris colore similibus.

Vod fanè emplaftra non secundum coloris similitudinem, sed etiam facultatem una scribi conuenit, manifestum est omnibus. Nam ut An dromachus alij quoque nonnulli ordine tradunt emplaftra viridia, itê melina, fusca, & candida, quæ quomodo siant priori uolumine dictum est. Viridium compositionis, licet antea expositæ, nunc quoque mentionem faciemus.

## QVOMODO VIRIDIA FIANT.

Rugo non modica immittitur, ut & aliorum colorem uincat, & omnia in fum permutet. Porro conijcere oportet eum qui tale emplastrum confecerit, præter eruginis quantitatem, & colorem illorum quæ ipsi commiscentur, ad hæc coctionis rationem, in simplicibus quidem co lores pertinaces obferuare: cuius modi flaua & nigra, & rufa medica menta occupant. Dico autem flaua & rufa, qualia sunt melitites, chalcis cōbuſta, auri pigmentum, fandaraca. Nigra uerò, quod genus sunt pix, bitumen, terra am pelitis, lapis gagates. At inter coquendum non oportet eruginem ſuper igne coë untibus committere: uerum ubi in mortario unitas facta est admiscere, ſi colore ui ride medicamentum permanere defideras: ſin autem melinum uoles emplastru con ficere, intelligito in coctione eruginem primum in hunc colorem perducendam, poſtea in rufum, ut emplastrum, quod bicolor. Græce οἱ χρωματοί appellant, euadat. Etenim à coctionis tempore paucis diebus pòſt, in ſummo quidem ſuſcum magis redditur, in imo rufum ſimul apparet. Quoniam uero de ipſorum colore abunde fatis diximus, rurſus ad facultatis ſermonē reuertemur, memores unde primum hoc in libro exordium ſumpferimus. Egimus autē in eo, niſi me fallat memoria, de me dicamentis carnem generantibus: quorum potestatis ſcopus est, ut mediocrites & fine morſu detergent exiccentis. At ſpeciales confecturæ pro diuerſa simplicium pharmacorum materie differunt. Cæterum nemo ignorat, ea quæ propriè & prima riò σαφωτικά nominantur, aperta ulcera carne implere, hoc est, quæ cau quidem ſunt, non tamen fordes, aut inflammatione coniunctam habent: in ſuper nec præ ditoru aliquo cauitati imposito prius illud curandum est. Conſilia curationis ipſoru ſunt, ſordidis detergentia pharmacæ adhibere, proflueſibus exiccantia, atque id quod influit repellētia. At ſi copioſum & cōtumax exiftat, fluoris cauſa prius am putanda est. Conſtat autē in ſflammatis phlegmonē ſanandam eſſe, carnem intempe ratam ad temperiē reducendam. Porro intemperatæ iam factæ, quatuor ſanè modis simplicibus, quatuor item compoſitis, per contrarias qualitates succurretur. Sed de his poſtea: nunc autē de medicamentis uehementer detergentibus agemus.

## DE PHARMACIS VALDE ABSTERGENTIBVS.

Vod hæc ex prædictorum genere ſunt, quæ ob moderatam detersio nem cauis ulceribus puris, apertis fine omni morſu admouebantur, antea comprehendimus. Intensam uero detergendi uirtutem obtinet, quæ copioſas fordes auferunt. Quare nonnulla ex prædictis uiridibus medicamentis una re ſolum, nempe eruginis copia, ab ijs quæ simpli citer carnem producunt, euariant. Quædam & aliorum infligniter detergentium miſtura, liciut uocatum Ifis, & Macherionis emplastrum, quod nos pro morre uſurpamus: oleoſum ex uſu nuncupant. Vbi enim ſinum implere proponimus, copioſiore oleo iam liquefacientes, per cornu rectum modo clyſteris porciæ, sæ uelicæ coniuncti ipſum infundimus. Quin & piulcis, hoc est, pus trahenti bus, in eo utimur. Etenim inter clyſteres etiam, quibus latius foramen est, ad hu iuſmodi administrationem commodi ſunt. Cui uero non est perspicuum, ſinus

C. oppletos fordibus, ex meraciore hoc medicamento purgari, id est, oleo pauciore adhibito, rurus puriores effici ex humente magis olei uberioris temperatura. Ita quod si parua adhuc phlegmones finuſtantis ſulpicio quædam exisſat, medicamentum ex roſaceo prorſus liquefiat: Sin à phlegmone fuerit liber, ex oleo: & ſi citra erofionem ueteris miſturam ſuſtinuerit, illo pharmacum liquatur. Cæterum in huaſuſmodi ufum non ſolum hoc, ſed Macherionis quoque emplaſtrum & Iſis, tum alia faciunt, quæ maiores noſtri perſcripſere, cerato mixta, cauis ulceribus carnem inducere. Omnia nanc huius notæ ſine cerati miſtura ex oleo & roſaceo liqueſtata ſinibus immiſtuntur, eò quòd consiſtentia, quæ linamento excipitur, emmoton uocant, ſinibus illini non poteſt. Pari modo & medicamentum ſiccum, quod com buſta charta conſtat, roſaceo copioſiore diluentes, iſplis inſ fundimus. Quemadmodum uerò ſinus liquidioribus pharmacis indigent, dum caſſiora imponi nequeunt, ita quæ in ſummo cauæ ulcera affliguſt caſſius medicamentum deſiderant, hæ uideſelicet occasione, quòd liquida ſtatim ab eis decidunt, & linamenta ſicca relinquentur. Merito igitur in id genus uitijs ceratum ualide abſtergentibus admicemus: in ſinibus oleum, uel roſacei plurimum. Atqui hæc in eum modum abſtergentia pharmaca omnino etiam digerunt, ideoque uehementer exiccant, ac commu ne quoddam ipſorum genus efficitur, quod Græci πολιτικοί appellant. Accedunt huic generi emplaſtra euidenter acria, qualia ſunt ἀλλαγμα, quæ non offerenda ſunt, ubi carnem quampiam progignere cogitamus. Nam præter alia hoc quoque fal eximium habet, ut aſtringat magis quam purget: ſiccare uerò nihilominus quam nitrum, ac eius ſpuma poteſt. Sed illa aſtringendi facultatem non agnoſcunt, ſicut nec Aliæ petræ flos. Atque huius rei gratia diſcutere, & ceratis admixta ulcerum fordes tollere nata ſunt: Sal propter aſtringendi poteſtatem hoc efficere non poteſt. Proinde cum hæc in memoria habeatis, & methodum cōpoliti chis, ufusq[ula] omnium euſuſmodi medicamentorum audiueritis, deinceps illa, quæ à clariffimis medicis propter optimorum medicaminum cognitionem ufu atque experimentis comperta ſunt, enumerabo. Primum ſanè Mantiæ, atque eius diſcipuli Taranthini Heraclidis ſectatorum permulta pharmaca, quæ ſubſquentibus annis per expe rientiam probantes diſtinxerunt, & præſtantiffima ipſorum denuo literis mandarunt: quæ uero minus efficaciæ habere uidebantur omiſerunt. Iure igitur & ego maiorem facio mentionem eorum qui illis ſuccesserunt. Sunt autem inter hos, qui in medicaminum experientia rectiffimè ſe geſſiſe uidentur, Petronius Mufa, Heras, Andromachus, Aſclepiades, & Criton, Iam uero Archigenis & Philippi Studiosi non pauca medicamēta prodidere. Quinetiam liber unus eſt Menecratis, cui nomen inditum eſt, Inſignium phar macoru αὐτοκράτορον ὁλιστόματος, id eſt quæ ſi dicas, Imperator (nam ei dicatus eſt) integris literis deſcriptis. Quæ ergo pulcherrima iſplis tradita ſunt medicamina, & commendantur, quorumq[ula] nos inter ommia relata experientiam habemus, & quibus præceptores noſtri uſi ſunt: ad hæc, ſi quod nobis inuentum ſit, deinceps adducam, quo ſingula genere contineantur exponens. Nunc autem uiridibus relatis melina protinus ſubiungam.

MELINA EMPLASTRA.

Vemadmodum uiridium emplaſtrorum plurima propter eruginem præpollentem talia ſunt, præſertim quæ ſunt ex iſplis coloriatora, ita quoque melina. Sed uiridia eruginem incoſtam habent, melina uerò coſtam, ſed mediocriter: Nam ſi largius coquas, ambigui coloris emplaſtra quibuſdam appellata, quibuſdam rufa, efficies: So lent medici uiridia simpliciter melina, & rufa nominare, quæ non adeò magna uculna glutinant, & ulceribus cicatricem obducunt: quæ mos eſt medicis appellare ἀπειδατα, quafi dicas aperta. Item ex roſaceo liqueſtata cauis car nem gignunt, Multiplicis ufus ſunt inter ea, quæ plura pollicentur. Quædam multa

KATA TENH,

LIB. II.

19

A multa non promittunt, sed unum mentione dignum, uidelicet uel ulcera cacoëthe
bene curare, uel pus digerere, uel melicerdas, uel duritias emollire, uel huiusmodi
quid nō contemnendum, aut curatu facile. Andromachus ita quatuordecim me-
lina conscripit: ex quorum numero quinç eruginē habent, relíqua sīne hac confe-
cta sunt. Porro ex his quæ erugine constant, unum quidem prīmum inter quatuor-
decim politum eſt: alterum uero quartum, poſt hoc aliud ſextum, inde ſeptimū &
decimum. Quibus ergo nihil eximij appoſuit, omnia ſimul & conglutinant ulcera,
& cicatricem inducunt. Quod ſi ex roſaceo liqueſeceris, carnem procreant. Quin
& medlocribus phlegmonis medentur, ſicut etiam duritias emolliunt: atc hoc eui
dentius, quæ guttam ammoniaci continēt. His adhuc magis, quæ copioſiorē quam
pro reliquorum portione æſtimetur, eam aſumpſerūt: in quibusdam uero appoſuit
ipſe tenerum, hoc eſt, teneræ cuti conueniens: cui præfixit ἐπιλαώσικορ & ἐξιππότικορ,
innuit membrorū doloribus, ſynanchæ & lateri benefacere, uel interiores abſeſſus
diſcutere: magis quoddam ſtætimonium his adferens, quam ſimplici ſermone ſcri-
ptis. Igitur omnia ipſa deinceps ſubijciam.

MELINA ANDROMACHI,

Melinum quo utor. Spumæ argenti denarium pondo centȗ quatuor, olei * he- aſtate, uidetur
minam, hyeme tres cyathos, ceræ denarium pondo quadragintaocdo, colophonæ
denarium pondo quadragintaocdo, guttæ ammoniaci denariȋ pondo uigintiqua-
tuor, eruginis raſæ, galbani, myrrhæ ſingulorum denarium pondo octo,
decim, guttæ ammoniaci denarium pondo duorum, olei heminam.

ALIVD.

Spumæ argenti denarium pondo centum, olei tres cyathos, refinæ colophonæ
denarium pondo ſexagintaquatuor, guttæ ammoniaci denarium pondo quadragin-
ta, ceruſſæ denarium pondo uigintiquatuor.

ALIVD.

Spumæ argenti denarium pondo quadraginta, ceruſſæ denarium pondo ſex, ce-
ræ tyrrhenicæ denarium pondo ſedecim, refinæ pityinæ ſicæ denarium pondo ſe-
decim, guttæ ammoniaci denarium pondo duorum, olei heminam.

ALIVD.

Spumæ argenti denarium pondo centum, colophonæ denarium pondo ſexagin-
taquatuor, alij quadragintaocdo, ceræ denarium pondo octogintaquatuor, galba-
ni, myrrhæ, eruginis, ſingulorum denarium pondo octo, opopanacis denariȋ pon-
do ſex, olei heminam æſtate, per hyemem uero tres cyathos.

ALIVD.

Spumæ argenti denarium pondo centum, refinæ pityinæ denarium pondo cen-
tum, ceræ denarium pondo duodecim, olei tres cyathos, ſpuma argenti ex uino lea-
uis fit, donec ſicceſcat, deinde coquitur.

ALIVD.

Spumæ argenti denariȋ pondo centum, olei ueteris heminas † ſeptuaginta, ce-
ræ denarium pondo centȋ, eruginis ſcoletiæ denariȋ pondo uigintiquinç, chamæ-
leontis nigri denariȋ pondo duodecim, chryſocollæ denariȋ pondo quadraginta.

ALIVD.

Spumæ argenti denarium pondo ducentorȗ, olei ueteris heminas tres, ceræ de-
narium pondo centum ſexagintaocdo, guttæ ammoniaci denarium pondo centum,
myrrhæ denariȋ pondo quatuor, eruginis denariȋ pondo † octo, refinæ colopho-
niæ denariȋ pondo centu i uigintiocto, galbani denariȋ pondo uiginti, chamæleon
tis atri denariȋ pondo octo. Alij propolios denariȋ pondo octo pro chamæleonte.

ALIVD.

Olei ueteris in quo chamæleon combuſtus fit, ut copioſioris ſextarium, ſpumæ ar
genti pondo: ubi ebullierit, argenti ſpumam inſpergito, & coquito.

ALIVD AD NOMAS.

Sandarachæ denarium pondo trium, alumínis ſilli denariȋ pondo quatuor, thu-

Aliās † duas.

Aliās † uiginti

D

C. ris denarium pondo quatuor, myrrhæ denarium pondo quatuor guttæ ammoniaci denarium pondo octodecim, ceræ denarium pondo octodecim, terebinthinæ denarium pondo sex, adipis suilli denarium pondo duûm, mellis decimam s extentam hea minæ portionem.

ALIVD.

Aliás † centiù Spumæ argenti denarii pondo † centum octo, ceræ pondo denarium † centum uiginti. octo, alibi centum inuenio, guttæ ammoniaci denarium pondo quinquaginta, tere

Aliás † centiù
uiginti.
binthinæ denarium pondo quadraginta, mali terræ denarium pondo uigintiquinç,
zæ radicis denarium pondo † octo, eruginis scoletiæ denarium pondo fedecim,

Aliás †uigunti aluminis scilicetis denarium pondo fedecim, olei ueteris binas heminas.

ALIVD SIMPLEX.

Spumæ argenti denarium pondo centum, axungiæ denarium pondo septuagintaquinç, olei ueteris denarium pondo septuagintaquinç. Ad molli carne præditos conuenit, & digerit.

ALIVD MELINVM EMOLLIENS.

Diaphantis Afra nominatur epistasticon & exippoticon,
quo articuli curantur, hæc capit:

Visci elaborati pondo, ceræ pondo, refinæ terebinthinæ pondo, galbani unæ
cias tres, liquefactis utitor.

ALIVD.

Salome: ad omnem dolorem & anginam cum cucurbitula, & ad lateris affectum.

Aliás † unum

Spumæ argenti pondo † duo, olei ueteris unctas octo: hæc sìmul coquito.

ALIVD MELINVM HERACLIDIS,

interiores abscessus fine dolore dicitiens.

D. Spumæ argenti denarium pondo centu, ceruſſæ denarium pondo centu, ceræ denariu pondo octoginta, refinæ aridæ denariu pondo ſexaginta, guttæ ammoniæ ci denarium pondo quinquaginta, galbani denarium pondo ſedecim, olei ueteris heminas duas. Sic autem Ruſticus ille celebris Ilidori: Spumæ argenti denarium pondo quinquaginta, ceruſſæ denariu pondo quinquaginta, guttæ ammoniaci denariu pondo †octo, ceræ denarium pondo uigintiquinç, refinæ aridæ denarium pondo triginta, ulmi in ſacculis ex corio reconditæ denariu pondo quindecim, galbani denarium pondo octo, olei † tres cyathos. Inter hæc emplaſtra nullius coſtio nem ſcripſit Andromachus: ego uero ad colorem ipſorum pertinere dixi, ſcilicet neq eruginem crudam eſſe oportere, ut in uiridibus, neq nimis coſtam, ſicur in his quæ incerti coloris & rufa nominantur. Verum ubi iam cacabus ab igne auferens dus propemodum eſt, iniſci erugo debet. Deinde cum mutet colorem, & melinum redditur, medicamentum tollere iam ab igne tempus eſt, quatenus purum iam euſe rit. Sin minus, paululum ſuper ignem lentum remorati ſic tollemus. Nam in uehe menti admodum ſflammam faciſè in rufum degenerat. Cuius rei gratia alia quoq duo inſignia emplaſtra melina, alterum Menœti, alterum Serapionis ſubiungam: quoque coquendi rationem pleriq tradidere, & uos confecturæ eorum quæ Androma chus ſcripſit, exemplum habebitis.

MENOETI MELINVM.

Spumæ argenti pondo quatuor, olei pondo tria, terebinthinæ pellucidæ pondo duo, ceræ pondo, eruginis, thuris, galbani, ſingulorum pondo unctas quatuor, guttæ ammoniaci pondo unctas sex. Argenti ſpuma ex oleo ad ſpiffitudinem manifeſtam uſque incoquitur: deinde refina ceracy iniſcitur. Cum pulchre ſoluta fuerint, cacabus deponitur, & refrigerari bene ſinitur: poſt illa erugo immittitur: & ubi in frà motum fuerit, denuo ſuper ignem lentum coquitur, donec pomi figuram repræ ſentet. Poſtremo † galbanum, thus, leuia facta, ac in mortarium demiſſa, quando ammoniacum ex aceto in leuorem redactum eſt, ut ſordium imaginem habeat, ſtimç manibus ſubacta excipiuntur, & aceto modico affuſo in ſequentem diem uſque relinquuntur,

KATA ΓΕΝΗ,

LIB. II.

20

A relinquantur, ac hinc rurſus emollita reponuntur.

MELINVM SERAPIONIS AD VVLNERA

ad refoluendum, pugilibus utilibumum.

Spumæ argenti denarium pondo centum, guttæ ammoniaci denarium pondo ui
gintiocto, ceræ denarium pondo quinquagintaſex, eruginis cypriæ denarium pon-
do nouem, myrrhæ denarij pondo unius, colophonïæ denarium pondo quinquagin
taſex, galbani denarium pondo octo, olei tres cyathos: æſtate cyathum & dimidiï.
Argenti ſpumam, ac oleum coquito, cum inalterata ſunt, ammoniacum, deinde ce-
rã, poſt quam depofueris cacabum, galbanum, eruginem, & reliqua addito, atq[ui] mol
liter incoquito. Huiusmodi coquendi modos melinorum emplaſtrorum me priores
tradidere, iuxta quorum ſimilitudinæ etiam alia melina coquere potueritis. Argenti
ſpumam ſanè primum inijcere conuenit, mox refinæ & ammoniacu[rum], deinde galba-
num & eruginê, poſtea ſi uel thus, uel myrrham, uel aloën capiat: hæc immittenda
ſunt, cum medicamentu[rum] ab igne tollitur: quippe coctionem non ferentia. Prædixi-
mus autem, lentè coquenda eſſe, præſertim cum erugo indita fuerit: quin & ipſam
miſcendam, dum cacabum in terram deponis, ac modicè refrigerabis, id[em] magis, ſi
uas paru[rum] ſit in quo coquitur: Nam eſſerueſcenti immiſſa erugo, frequenter ex ipſo
uas[em] diffundi medicamentu[rum] cogit. Porrò in Menœti primo melino, πυρίσκωρ uocat,
ideo quod pugiles eo utantur, ammoniacu[rum] ex aceto leue in mortario fieri poſſe, alijs
omnibus in cacabo mixtis, deinde ipſo afuſſo, prius inſtituti ſumus.

HERAE EMPLASTRA.

Ad ſtrumas Heræ. Quæ ab Hera conſcripta ſunt hunc in modum habent.

Melinum ad inueteratos linus, & ſi in uacua perforati ſint. Idem etiam diſcutit
ſtrumas quæ in pueris nuper ortæ ſunt. Facit etiam ad artus è loco motos.

Argenti ſpumæ chryſtitidis denariu[rum] pondo centum, refinæ pityinæ tantundem
ceræ ponticæ denarium pondo duodecim, & ſcrupula duo, olei tres cyathos, uini
ſalerni tantundè: argenti ſpuma ex iuino leuigatur, donec rurſus ſicelcat. Poſt una
cum oleo ſic coquitur, quouſque mutata fuerit, & tunc refina leuis additur, ac cera
coquitur, donec tangentem non inquinet.

MENOETI COLORIS AVREI.

Ad teneros maximè eunuchos benefacit: aptum eſt abraſis, & omni inueterato &
recèti ulceri, itidè cōbustis. Eſt etiā malagnat: diſcutit tubercula, parotidas, ſtrumas,
& omnes duritias. Valet etiā ad rhagadas, & ad condylomata ualde generoſum eſt.

Argenti ſpumæ denarium pondo centum, olei ueteris denarium pondo centum,
refinæ pityinæ aridæ denarium pondo quinquaginta, uel † centum, ceræ denarium
pondo quinquaginta. Argenti ſpumam cum oleo coquito, donec unitas fieri ince-
perit: mox refinæ leuem indito: hac liquata, ceram: ubi bene habuerit medicamen,
in mortarium oleo prius inunctum demittito, & denuò tritum excipito. eſt autem
glutinans & impollutum.

Aliis † centu
quinquaginta.

HYGIENI EMPLASTRVM AD MVLTA.

Boni coloris, curat ulcera uix cicatricem ducentia, & paro-
nychia: hoc melius emplaſtrum non extat.

Argenti ſpumæ chryſtitidis denarium pondo centum, ceræ tantundem, chamæ-
leontis nigri radicis denarium pondo trigintaſex, eruginis raſæ denarium pondo
octodecim, chryſocolla denarium pondo quadraginta, olei ueteris heminas tres.
Argenti ſpuma cum oleo igne non acri coquitur; dum eſſerueſcat: deinde erugo
inſpargitur, cacabo depoſito, atque iterum reſpoſito emplaſtrum permouetur, quo-
ſque proprium colorem recipiat: poſtea cera. quæ ubi bene ſe habuerint, chryſo-
collam & chamæliomæ aſſumunt. Dimiſſis iam in mortarium acetum ſuperfundi-
tur. Itaque prædictis affectibus bene facit etiam chryſocolla admixta, attamen ſine
hac mitillimum eſt, & præcipue ad neruor[um] iuncturas ualeſt, itidem ubi à muſculis
uel neruis abluere quid oportet. Horum trium emplaſtrorum quæ Heras conſcri-


D 2

C
pfit, primum ex uino & confectione & titulum habet. Multi nonniti tam præceptos
res quam amici, eo sive erugine uidelicet præparato utuntur: scripto autè ab Andro
macho, & ferè omnibus qui uaria emplaftra compoſuerunt. Proinde non pauci
illorum incurioſe ipſum conficientes, contemptum emplastro pariunt. Optimi ue
rò eſt, ſi uti tradidimus, ex falerno conficiatur, cuius penuria giluum uetus, tenue
ſubſtantia, & quam giluum inueniri poteſt, immiſcebimus. Nam candida hoc pe-
culariter habent, ut pelluceant. Porrò præſtantiffima apud uos ſunt in Alia tria,
Thmolites uocatum, Lesbium, ac celebratiſimum apud ueteres Areſium in Chio
natum, quo omnes ad omnia medicamenta, præſertim antidotos, ſicut nunc faler-
no, utebantur. Huiusmodi igitur uinù, ſi in argenti ſpumam ſub Caniculæ aſtu, uel
ſole alioqui calido, mittamus; deinde teramus, uel ſine ſole etiam diu hoc agamus,
ut humor ſicceſcat, ipſamque argenti ſpumam occupet, uel omnino madoris expers,
& ſiccum, uel propè fiat, medicamentu generoſimum euadit. Vnus ſanè ex præ-
ceptoribus meis, poſt quam in uino falerno tritam exiccasset, hoc modo ipſum præ-
parauit. Oleum alio, uinum item alio uafe calefaciens, paulatim argenti ſpumam
ſuperfundebat: interim uino, in quo leuigatam probè permiffamque oleo adjiciebat;
interdum ab oleo auſpicatus ad uinum tranſibat. Alternis autè uicibus hoc ſæpius
agendo utrunqo confuſpfit, & ſic ex mortario in cacabum demittens, pityinam re-
ſinam, quam propriè phyſema Græci uocant, leuè adamuſſim factam addidit, mox
cerà, & ſenim donec non inquinaret decoxit. Vſus eſt eo ad ſinus, illinens prius ſan
guine columbæ non domeſticæ, ſed ex eis quæ in turribus nidù collocant, p[.o.σ.κ.α.δ.α.ε]
quidam nominant; apud nos in agris degunt: nonnulli has agreſtes uocat. Pari mo
do magnis uulneribus recentibus, huiusmodi ſanguine columbino illitum medica-
mentum imponebat, non mediocri eius confidentia, Vini autem heminam s indi-
dit, non ut Heras & Andromachus ſemiſſem tantum. Atq[ui huius occasione medica-
men longè melius factum eſt. Cæterum ubi ipſum uoles e[.u.·, id eſt boni odoris
efficere, opopanacis ſemunciam, quod eſt denarios quatuor, miſcebis. Coloris gra-
tia ceram candidam ponticam adiſcies: atq[ui hoc medicamentum ulcera aduſque ci-
catrícem probè perducit.

D

CRITONIS MEDICAMENTVM.

Quæ Criton melina ſcripſit, buxea nominat. Buxeum ad recentia uulnera: idem
cicatrícem obducit, & extrahit. Spumæ argenti pondo quatuor, ceræ pondo
totidem, terebinthinæ pondo uncias octo, eruginis tantundè, olei ueteris ſextarios
duos, aceti ſextarij dimidium. Spumam argenteam, oleum, eruginem, acetum, una
ſuper ignem lentum incoquito. Vbi uero coitura ſunt, reſina cerac[ia] diungatur, &
in unum redactis ad recentia uulnera utitor. Scripſit aliud ante hoc Crito, quod Bu
xæum uocat: ſimplex quidem quantum ad mixtorum numerum pertinet; magnum
uerò pollicitis, quod hunc in modum ſonat.

EMPLASTRVM A. A. ΧΑΜΑΙΔΕΟΝΤΟΣ.

Eadem facit quæ Tyría: cicatrícem ulceribus difficillimis, calloſis & inuetera-
tis inducit. Medetur etiam rhagadijs digitorum, condylomatis, & duritijs.

Spumæ argenteæ pondo minam, ceræ pondo minas ſex, erugiuis pondo minas
quatuor, chamæleontis pondo minas octo, olei pondo minam, Oleo ſpumam ar-
gepteæ coquito, rudicula mouens, quam unguentarij *ωαρίωμα* nominant, donec con
liffat, & ſiat melinum. Poſt hoc eruginem inſpergito, inde ceram adiſcito. Porrò
ubi diligenter liquata ab igne tuleris, chamæleontem indito: cum unitas facta eſt in
mortarium demittito: ubi ſubacta excipito. Iam uerò alia emplaftra Criton tradidit
in quarto medicamentorum uolumine, buxea quidem, ut ipſe nuncupat, melina ue
rò alij. Attamen nonnulla citra eruginem compontur, nonnulla eruginem aſſu-
munt: Sed in alio pharmacorù genere pro facultatis, ſeu uirium ſimilitudine, dicen
tur in Epuloticis Epulotica; in ijs quæ ſuccis conſtant, ex ſuccis composita, Græci

τα·δι·κ. χυλάμβη

KATA ΓΕΝΗ,

LIB. II.

21

A τελικά χυλάων appellant: in mollientibus, illa quæ mollire nata sunt: quemadmodum Mnaſæi emplaſtrum multifariam ab eo in hoc opere conficitur. Nunc igitur ad glu tinantia ire tempus eſt, colore inuicem, & à melinis differentia.

DE RVFIS EMPLASTRIS QVABE ΔΙΧΡΩΜΑ,
id eſt, incerti coloris dicuntur.

B

Vædam ex eadem materia prodeunt qua melina, ſicut prius quoque diximus, hoc ſolo diſcrimine, quòd diutius coquantur: Omnia ſiquidem propter crudam eruginem uiridia ſunt melina, ubi mediocriter ipſa coſta fuerit: rufa, ubi liberalius, Manifeſtum igitur, melina ruſa, oleſi copioſius quam uiridia neceſſariò habere; eti reliqua omnia eadem recipient. Atq[ui] huius gratia prìmum ſpuma argenti cacabo inijcienda eſt, in quo tantifper coquetur, dum ſordium craſſitudinem conſequatur: mox erugo, deinde ſi metallicum aliquod, ceu æs combuſtum, eiusq[ui] ſquama immittatur: ac quando ſpilſitudinem acceperint, tunc ceram & refinam(ſi hæc etiam medicamentum reſci piat) indere conueniet: poſtremo thus, myrrham, aloën, aliaq[ui] id genus. ſicut cele berrimum rufum, quod διαφυκτάλλα uocatur, ſacrum & ipſum appellatum: uelut Ifis, quoniam aiunt ea ex ſacris Aegypti locis adferri: polychreſton igitur hoc eſt, quod interpreteris licet, uſus multiplicis, eòq[ui] in ſequenti fermone inter ea quaſi ſic nominantur adnumerabitur. Impræſentiar[ui] de alijſ rufis omnino ſimplicibus, quæ inter hæc & polychreſta coſiſtunt, uerba facturi ſumus. Vt igitur uiridia emplaſtra ex cera, reſina, oleo, & erugine conficiebantur, iuxta dictam illic temperaturam, ſic rufa ex argenti ſpuma, & oleo copioſiore quam in uiridibus ſumpto componuntur. Itaq[ui] ſi emplaſtrum largius uoles coquere, augeasq[ui] oleum, medicamen habiturus es quod magis ſiccet, ideoq[ui] uulnerum cruentorum glutinantius: ſin autem medio criter, tantum olei menſuram, quantum argenti ſpumæ pondus eſſe ſufficit; libram enim olei menſuralem Romanorum in argenti ſpumæ libram ponderalem inijcieſmus, Iam ſi pharmacum plenijus incoquere placet, non unam libram s, ſed etià duas & plures temperabimus. Porrò inter hæc rufa emplaſtra ſic præparata, plus ſiccant quæ nec refinam, nec ceram omnino habent, ſed ex ſolis, ut uocant, metallicis conſi ciuntur: quemadmodum alij quoque nonnulli ex p[ri]oribus huiusmodi ſcripſerunt. Cæterum quo e[go] ſemper mea induſtria compoſito utor in hunc modum coquitur: Argenti ſpumæ cum oleo prius coſtæ metallica ex aceto leuigata immitto, & ſic coquo, donec purum fiat. Addo h[is] olei libras quatuor. hoc autem quanto uetuſtius, tanto erit melius: magisq[ui] ſi id fuerit Sabinum, argenteæ ſpumæ libras tres, aceti quamacerrimi libras duas. Horum trium metallicor[ui], ſquamæ æris nigri, erugiginis, chalcitidis uncias duas, hoc eſt, denarium p[or]ondo ſedecim. At qu[ui] uetus oleuſi exiſtit, craſſumq[ui] ex uetuſtate, quatuor libras s immiſtito, nos quinq[ui] interim, idq[ui] per hyemem inſidimus, non ignari, hyeme plus olei quam per æſtatem immiſcedum. At argenti ſpumam prius uidelicet coques, donec ſordium craſſitudinem reſci piat. Quòd ſi oleum cícinum habeas, id pro uetere uſurpato, certe medicamentum hoc cruenta uulnera facilè glutinat, magisq[ui] in duris corporibus quam mollibus, eu iuſmodi ſunt mulierum & eunuchorum, dilutum potius ex oleo cicino quam ueteri. Item quum linteo exceptum imponitur, mirum eſt quam ulcera curatu difficillima concoquat, quæ pus nequaquam reddunt. Ad h[æc] ſinus conglutinat, & ſiſtulas implet, exiccat, & prorfus claudit. Vbi iam ipſum h[æc] pulchrè uelis efficere, metallica pluribus diebus aceto longè acerrimo conterito, ac potius in ſole: pari modo argen ti ſpumam tritam exiccatamq[ui], & oleo poſtea mixtam, eo quo dixi modo incoquito. Attamen ad ulcera, quibus cícatrix difficulter induci p[ote]ſt, metallica ſic elaborari, & argenti ſpumã conterere non eſt neceſſum. Etenim ſine h[æc] èωδωτικώτερον, quaſi dicas, cícatrici ducendæ promptius illud euadit. Adijciatur autem tunc ei diphyrgis & chryſocollæ ſingulorum uncia, at h[æc] non ſimul cum ſquama & erugine com

D 3

mittuntur, uti nec ubi iam coſtum medicamentuſ fuerit omnino ſed eo quod inter-
cedit tempore. Tantam enim huiuſmodi pharmaca coſtionem requirunt, ut exactè
cum prioribus in unum coëant: quod mediocri interuallo accidit, nec[que] multo antè,
nec paulò minus quam cacabus ab igne tollatur. Solum ita[que] hoc emplaſtruſiſtulas,
ſinus, & magna uulnera glutinare potest. Iuat ipſum ſpongia recens, non dura, uea-
teri uino relperſa. Deligatura in ſinibus ab ímo fiat, ligamento ad orificium perue-
niente, ſicut in ſermone de iſtulis clarius oftendetur.

DE IIS QVAE CICATRICEM OBDVCVNT.

Mplaftra cicatricem inducentia, ſiue synulotica, ſiue epulotica nomi-
nare uelis, ſicut etiam alia medicamenta epipaſta, & quæ linamentoruſ
uſu apponuntur, nihil ad curationes eorum differentiæ adferet, ſi qua-
lis quod[que] facultatis medicamentum eſſe debet memineris: quam ſimul
cum reliquis omnibus in Therapeutices libris explicauimus. Quanto
enim glutinantia ſarcoticis ſiccare magis dicta ſunt, tanto glutinantibus epulotica.
Nam ipſorum beneficio carnem cauis ulceribus generatam, cutem reddere ſtatui-
mus: ob quod tale pharmacorum genus, ſiue ἀπιγκισοῦ, ſiue ἀπισατορ ῶſit, aſtringere
oportet. Hic autem illorum duntaxat emplaſtrorum mentionem facere cogitamus:
ſiquidem ea quæ linamentis excepta imponuntur pharmaca, ex his roſaceo uel myr
teo iquatis ſiunt. Atque myrteuſ roſaceo hoc magis conducit, quo uehemètius aſtrin
git: at ſi neutrum habeas, ex cyprino, lentiſcino, & melino liquanda ſunt: ſi his qua-
que careas, ex omphacino, uel eo quod ab Hifpania portatur, ἀσανόρα Græci nomi-
nant: ubi nec huius copia adſit, teneros oliuarum ſurculos contuſos, alij cuipiam uul
gari oleo admiſcebis: quòd ſi hos etiam deſideres, præſtat oleo uetere liquefacere:
hinc enim medicamentum ſiccandi uirtute augebís. Proinde plerique medicorum à
pharmacis, quæ optimi quique autores longi temporis experientia ſatis probarunt,
eo[que] nobilia reddiderunt, hac ratione ſolum abſtinent, ut ipſi melius quippiam præ-
ter maiores habere uiderentur. Attamen ex medicamentis celebribus cognoſcenda
ſunt quæ commendantur omnibus, nempe quod ἀλαγκαλυπτα, & ἀλαγαδάνε iſcribi-
tur, ad cicatricem ducendam utrunc[que] præſtantiſſimù. Quanquam apud omnes mi-
xturæ ſimplícium temperaturam eandem non ſit inuenire. Quapropter uſiſum mihi
eſt, ea quæ cuius ſcriptori placent describere, auſpiciati à proditis Aſclepiadi in tertio
de exterioribus commentario, quibus titulus eſt, Marcellas.

DE EPVLOTICIS EMPLASTRIS

Aſclepiades huiuſmodi memorie prodit.

Poſteaquam ulcera particularia ſine alia diſpoſitione ad cicatricem iam tendunt,
utendum eſt ijs compoſitionibus quæ infra ſcribuntur.

EMPLASTRVM ΔΙΑ ΚΑΔΜΙΑΣ.

Ad cicatricem ducendam. Hoc Lucius Cathegetes uſus eſt.

Cadmiæ uſtæ, & ex uino præparatae, chalcitidis toſtæ, ſingulorù denarium pon
do ſedecim, ceræ denarium pondo octoginta, picis colophoniacæ pondo uncias o-
cito, uini falerni quod ſatis eſt. Chalcitis & cadmia ex uino terantur, ut humidi cera-
ti ſpilſtudinem habeant: ceram & refinam in uas ſictile immittito, at[que] his olei myr
tei pondo libram adjicito: deinde carbonibus ſuperponito, mouens ſine requie:
cum ſoluta fuerint ab igne tollito; ubi reſfixerint radito, leviſatis indito, ac mixta
exciſpito; in uſu oleo myrteo ſubigito, temperatura diſpoſitioni reſpondeat.

ALIVD ΔΙΑ ΚΑΔΜΙΑΣ.

Cadmiæ toſtæ, chalcitidis toſtæ, diphrygis, ſingulorum denarium pondo ſede-
cim, ceræ, refinæ frictæ, olei myrtei, ſingulorum pondo ſelibram, uini Italici quan-
tuſatis eſt: præpara quomodo dictuſ eſt, ac utitor nunc diluto, nunc mero pharmaco.

ALIVD.

Argenti ſpumæ, ceruſſæ, cadmiæ, diphrygis, refinæ, ſingulorù denarium pondo
octo,

KATA' Γ'ΕΝΗ,

LIB. II.

22

A octo, chalcitidis denarium pondo duûm, ceræ denarium pondo octo, myrtei olei quod sufficit, uini aminæi quod fatis est:

ALIVD EVPHRANORIS.

Diphrygis, misyos tosti, singulorum denarium pondo octo, chacitidis toftæ, mo lybdenæ, singulorum denarium pondo duûm, cadmiæ denarij pondo unius, ceræ denarium pondo sex, colophonïæ pondo unçias tres, myrtei libras tres, uini Ita- lici quod fatis est.

ALIVD ΔΙΑ ΑΑΔΑΝΟΤ MEDICAMENTVM,

non solum cicatricem ducens, fed etiam callos ex-cindens, & male curata restaurans.

Chalcitidis, argenti spumæ, ladani, singulorû denarium pondo uigintiquatuor, bituminis denarium pondo octo, ceræ denarium pondo septuagintaduûm, myrtei heminã: præparato in modum prædictt, cum res exigit & splenio, & diluto utitor.

ALIVD.

Argenti spumæ denarium pondo centum, picis denarium pondo quinquaginta, ladani denarium pondo uigintiquinque, eruginis rafæ, æris combuſti, singulorum denarium pondo octo, olei myrtei libras duas, æris squamæ denarium pondo qua- tuor, conficito, ac utitor.

ALIVD QVOD ПЕРИКАТTON DICITVR, EX

attalics uirtutibus medicamentum confectum.

Olei heminam, aluminis fili, mannæ, thuris, argenti spumæ, galbani, singulorû denarij pondo unius, ceræ denarium pondo uigintiquatuor, anchuſæ denarii pon- do octo, medullæ ceruinæ, adipis ſuillæ, eruginis, ceruſæ, singulorum denarii pon- do duûm, ſuorum trium lutea: quæ liquari poſſunt ſiccis immilcentur, Hoc phar- maco aliâs diluto, aliâs mero utitor.

ALIVD MEDICAMENTVM FACIT

ad uetera, ac ſanatu difficilia.

Ceruſæ, argenti spumæ, aluminis fili, mannæ, galbani, thuris, medullæ ceruinæ & uitulinæ, singulorum denarium pondo quatuor, ceræ, anchuſæ, ouorum luteorû singulorû denarium pondo octo, olei heminas quatuor. Medullas diligenter tundi- to, & liquato cum his quæ liquefieri poſſunt, mouens anchuſa ex qua poſſint ea co- lorari: deinde ab igne ſublata, & in aliud uas coniecta refrigerari ſinito; deraſa ſic- cis immilceto, deinde in ufum excipito.

CANDIDVM.

Candidum quod Magne dicitur, medicamentum ad diuturna uulnera, & quæ uix cicatricem recipiunt; item ſcabioſis affectibus bene facit, & ſedis uitio, ro- faceo dilutum,

Argenti spumæ denarium pondo centum, ceræ denarium pondo quinquaginta, ceruſæ denarium pondo centum, terebinthinæ denarium pondo uigintiquinque, thuris denarium pondo uigintiquinque, aluminis fili denarium pondo duodecim, olei heminas duas. Componito ſimili modo, & utitor interim emplastro, interim diluto medicamine,

ALIVD.

Aliud cui nomen est Pamphilion, ad idem, in ſuper ſinuſ conglutinat, & ſiſtulis callum obducit. Valet ad ulcerum fluxiones, tum ad diuturna, & dysepulota, ſca- biemçp ſanat, tollit hypopia, benefacit caput dolentibus, & oculorum epiphoris fronti impoſitum, nec minus ſedi conuenit, dilutum roſaceo uel myrteo: cæterum in hunc modum componitur.

Argenti spumæ denarium pondo centum, ceræ denarium pondo quinquaginta, terebinthinæ denarium pondo uigintiquinçp, thuris denarii pondo uigintiquinçp, ceruſæ denarium pondo centum, aluminis fili denarium pondo ſedecim, piſe- ris albi denarium pondo trium, olei ueteris heminas duas. Liquato ut dictum est,

D* 4

c. nunc diluto medicamine, nunc emplafstro utens. Nam in capitibus furfuribus, & fa-
ciei asperitatibus, uel in ijs quas epinyctidas uocant, uel anus uitijs dilutum pharma
cum myrteo uel lentiscino illinitur.

ALIVD TELAMONIS PHARMACVM.

Facit ad carbunculos, sinus exiccat immissum uel instilla-

tum: ad hæc cicatricem probè inducit.

Pityínæ ceræ, calcís uuíæ, argenti spumæ, singulorù denarium pondo quinquæ ginta, ceruſſæ denarium pondo uigintiquinçb, olei tres cyathos. Argenti spumam oleumçb, dum in unum coëant, incoquito, mox ceram, inde refinam. Porro calcem & ceruſſam in leuorem redacta liquefacis adijcito. Dum uteris, oleum calido cine- ri ſuperpoſitum inijcito medicamini, ut refoluatur. Vbi incaluerit, mortario ſuper- fundito, & diligenter ſubígito, donec ſordiù ſpilittudo fiat. Ab igne depoſito uti- tor tanquam maximo pharmaco, aliás pennís illinens, aliás inſtillans. Cæterum car bunculis linteolo illitum adhibeto.

ALIVD MOSCHIONIS CELEBRE AD QVAE-

libet callo & cicatrice obducenda. Idem & sedi prodeft inſigniter.

Argenti spumæ, ceruſſæ, calcís, ſingulorum denarium pondo octo, medullæ cer
uinæ, ceræ, utriuſque denarium pondo ſedecim, olei myrtei quantum fatis eſt. Quæ
liquari poſſunt aridis immiſcentur, & mollita curioſe in paſtillos digeruntur: quum
uti uoles, prius aqua uel lacte diluetur quantum lubet, ut ſordium craſſitudinem ha
beat. Deinde roſacei quod ſufficit immittitur, uel myrtei. Contufum diligenter in
plumbeam pyxidem reponitur: uſui eſt quemadmodum prædiximus.

EPVLOTICA ANDROMACHI.

Cadmiæ pondo libram, chalcitidis uſtæ pondo libram, ceræ pondo libram, reſi-
ſiæ aridæ pondo libras tres, myrtei pondo libras tres, uinum ſiccis immiſcetur.

ALIVD AIA AADANOR.

Argenti spumæ denarium pondo quadraginta, ladani denarium pondo triginta duum, chalcanthi denarii pôdo octo, aluminis ſciffilis denarii pondo duodecim, ce ræ denarii pondo centi, ſquamæ denarii pondo octo, bituminis denarii pondo tri gintaduûm, myrtei quartam heminæ partê. Vinum falernû ſiccis adijcitur.

ALITER VT ALCIMION, QVOD PRAEPARAVI.

Ladani denarium pondo octo, hyſopi denarium pondo quatuor, propolios denarium pondo octo, bituminis denarii pondo octo, argenti spumæ denarii pondo quatuor, æris ſquamæ denarium pondo quatuor, mifyos crudi denarii pondo quatuor, ceræ denarium pondo uigintiquatuor, myrtei octauam minæ portionem.

ALIVD AIA KPITON.

Ceruſſæ denarium pondo quadraginta, argenti spumæ denarium pondo quadra
ginta, hordei combusti non triti ſextarium, ceræ denarium pondo quadraginta, olei
ſextarium; poſtremum hordeum adijcitur.

ALIVD AD DVCENDAM CICATRICEM.

Cadmiæ pondo uncias duas, chalcitidis, ceræ, terebínthinæ, ſingulorù pondo un-
cias quatuor, hyſopi pondo unciam, myrti pondo uncias quatuor, chalcanthi pon-
do uncias quatuor, uinum ſiccis affunditur.

ALIVD AD IDEM.

Resinæ aridæ denarium pondo octodecim, diphrygis denarium pondo quatuor, argenti spumæ denarium pondo ſedecim, ceræ denarium pondo decem, olei heminas quatuor. Poſt hæc Andromachus alia emplaftra ſena percenſuit cícatrie ægrè ducentibus accōmoda: quæ ſanè hic nunc adſcribere uſum non eſt. Dicentur enim ſimul cum illis, quæ ulcera curatu difficilia ſanant, in quarto huius operis uolumine: Cum autê Andromachus ibidem ante prædicta epulotica alia quædâ tradiderit, no præponêſ, quòd apertis ulceribus cícatrie inducerêt, præſertim in pueris, mulieribus & eunuchis; ſummatim, in omnibus qui tenerâ habent carnê, ſtatui hæc quoq adijcere.

KATA Γ'ΕΝΗ,

LIE. II.

25

A adjicere, titulum ſpis à colore autor indidit, ut qui de his in eum modum ſcripſerit.

CANDIDA ANDROMACHI EPVS

lotica. Album quo utor.

Argenti ſpumæ pondo minam, ceruſſæ tantundem, ceræ, reſinæ, ſingulorum denarium pondo quatuor, olei heminas tres, aquæ heminam.

ALIVD.

Argenteæ ſpumæ denarium pondo centum ſexaginta, ceruſſæ denarium pondo ducentorum, ceræ pondo quinquaginta, terebinthinæ denarium pondo uigintiquatuor, olei ueteris heminæ dimidium, aquæ cyathos ſenos.

ALIVD.

Argenti ſpumæ denarium pondo centum, ceruſſæ, ceræ, ſingulorum denarium pondo quinquaginta, terebinthinæ denarium pondo uigintiquinque, aluminis ſilli denarium pondo ſex, piperis albi denarium pondo trium, orcheos herbæ denarium pondo octo, olei ueteris cyathos duos (aliter, denarium pondo duum) aquæ heminas duas.

ALIVD.

Argenti ſpumæ denarium pondo uigintiquinç, ceræ denarium pondo quînqua ginta, adipis ſuilli denarium pondo triginta ſeptè, myrrhæ denarium pondo duum, ouorum coſtorum uitellos quatuor: alij, crudorum.

APETH.

Strigmenti puri heminas duodecim, argenti ſpumæ pondo minam, ſquamæ denarium pondo ſex (alij, denarium pondo ſedecim) reſinæ colophonïæ pondo minas ſex (alij, denarium pondo quinquaginta) ceræ pondo minam (quidam minas qua draginta quinque) marinæ heminas tres.

ANDROMACHI PANACIA.

Argenti ſpumæ denarium pondo centum quinquaginta, ceræ denarium pondo quadraginta, terebinthinæ denarium pondo quinquagintatrium, mannæ ueteris heminas duas, ſtrigmenti heminas ſex, ſquamæ denarium pondo ſedecim, ricini he minas duas, ceruſſæ denarium pondo octoginta, guttæ ammoniaci denarii pondo uigintiquatuor, ſeui uitulini denarii pondo octoginta, calcis uiuæ denarium uigin tiquatuor, mali terræ denarium pondo uigintiquinç. Coquito ut didicisti.

CANDIDVM TELEPHANIS.

Argenti ſpumæ denarium pondo octoginta, ceruſſæ denarium pondo centum uiginti, myrrhæ denarium pondo trium, obolos duos, ſagapenî denarium pondo quinque, thuris denarium pondo ſex obulos quatuor, olei heminas duas s. omnia ſimul incoquito.

ALIVD.

Ceræ candidæ pondo libram, myrrhæ pondo uncia, thuris tantundem, medullæ ceruinæ pondo uncias duas, adipis hienæ pondo uncias duas, coaguli cerui uel hœ di pondo uncias duas, nitri pondo uncias duas, galbani pondo uncia, guttæ ammo niaci pondo uncias quatuor, argenti ſpumæ libram s, ceruſſæ denarium pondo ſex, olei ueteris heminam s, marinæ tres cyathos. Cauniace dicitur.

ALIVD.

Argenti ſpumæ denarium pondo ducentorum, ceræ denarium pondo quînqua gintaduum, olei heminas tres, ceruſſæ denarii pondo octoginta, terebinthinæ denarium pondo trigintaduum, buccinorum cineris denarium pondo decem, thuris denarium pondo nouemdecim, aquæ ſextarium.

ALIVD.

Adipis ſuilli pondo octoginta octo, ceræ candidæ denarii pondo quadraginta octo, ceruſſæ denarii pondo duodecim, argenti ſpumæ denarii pondo duodecim.

ALIVD.

Ad herpetas, carbunculos, condylomata, rhagadas: phlegmonem prorfus arcet,

KATA ΓΕΝΗ,

LIE. II.

24

A. Istrumas & flectulas: in finibus autem & flectulis splenium excindere conuenit: hoc eft in orificio, ut humor qui excernitur locum habeat. Item stimul cum medicamento lauandum eft: praparatur hoc paſto: Bituminis iudaici pondo libras quinque, uncias quatuor, picis brusſiæ ſicca pares portiones, refinæ fricæ pondo libras octo, ce ræ pondo libras quatuor, Iquamæ rubræ pondo libram uncias quatuor, olei per æſta tem pondo libram, hyeme pondo libram s, aceti heminam. Quæ liquari poſſunt liquefacito; thus & Iquamam ex aceto macerata reliquis admifceto, attendens ne ebulliant, mouens in mortariu demittito, contuſa & ſubacta excipito ac utitor. In alio exemplari Iquamæ rubræ pondo libram s offendi. Liquet autê efficacius eſſe, quod copiosiorem Iquamam receperit.

## MOSCHIONIS CATAGMATICVM PHARMACVM.

Ad recentia uulnera, &neruos præcifos confectum, item ad diuſa cum contuſione, bene facit etiam fracturis cum uulnere. Etenim uulneribus succurrit, & offa cum deligatura conuenienti ímpoſitum ad callum perducit: nec minus íncipientibus hy dropicis, & testium contuſionibus prodeft: eminentias circa anum reprimit, & rha gadas butyro dilutum ſanat, & faucium tumores, quos Græci βεογχωκήλας appelant, diffoluit omnë duritiam: inſuper ualet ad luxatü & peruerſum articulatü: itidem ad calloſos exceſſus in manibus pedibus, quos clauos appellamus, ita uulet, ut fine exulceratione auferat. In ſumma, pharmacum eſt longe utiliffimü. Posſtremò ad hydropas íncipientes efficax eſt. Hoc modo conficiuſt: Argenti ſpumæ pondo minam (Mina uero in hoc pharmaco habet denarios centum ſexaginta) picis denarium pondo centum ſexaginta, ſeu i uitulini denarium pondo centum ſexaginta, refinæ terebinthinæ denarium pondo octoginta, mannæ thuris denariu pon do octoginta, ceræ denarium pondo quadraginta, eruginis denarium pondo octo, opopanacis denarium pondo octo, galbani denarium pondo octo, olei cícini hemi nam, aceti tantundem, liquoris ſycamini heminã, picis liquidæ heminæ dimidium. Argenti ſpuma leuiffima, & cícinum oleum in uas ſictile æreum, inieſta, & ſuper ignem polita incoquuntur. Posſeaquam ebullierint, ſeuum & manna thuris addun tur, mouentur, & continuè: cum ſpilſantur, píx, cera, refinæ admifcentur, & coctis ad puritatem uſque, galbanum alpergitur: deinde erugo & opopanax ex aceto refoluta; liquor uero ſycomori, & píx liquida in alterum uas transſuła coquutur: con denſata priori pharmaco admifcemus. Rurſus ſuper ignem polita uſque ad puritatem coquuntur, & in uinum demerſa triduum relinquimus: inde ſubactis utimur in linteolum illinentes. Oportet autem, dum medicamentum imponitur, uittam refperſam uino exprimere, & tunc pharmaco circundare. Quemadmodum uero noſter Lucius Categetes praparauit ita habet: Adeps & oleum prius liquantur: ubi diffoluta fuerint, manna thuris leuiffima, & argenti ſpuma alpergitur. His in unucoactis ſequentia facimus. Atque in hoc pharmaco, tum in eo quod infra subscribitur, minam denarijs centum octoginta ualere ait. Vnde clarum eſt, Alexandriæ mi nam ſpum intelligere, quæ uncias uiginti pendet, & lingulæ unciae denarios octo habent: Sic enim accidet, minam centum octoginta denarios continere.

## ALIVD CLAVDII PHILOXENI INSCRI

ptum, ad cruentæ & fracturas: facit etiam ad prædicta uitia.

Argenti ſpumæ pondo minam, quæ ualet pondo denarijs centum octoginta, ſeu i uitulini denarium pondo centum octoginta, thuris denarium pondo nonaginta, ceræ denarium pondo quadraginta, opopanacis, eruginis rafæ lingulorum denariu pondo ſedecim, chryſocollæ, aluminis filli pares portiones denarium pondo duodecim, guttæ ammoniaci denarium pondo ſex, cíceos heminam, aceti tantundem, ut catagmatica componito.

## OENANTHE CATAGMATICVM

pharmacum ad idem.

Argenti ſpumæ denarium pondo centum ſexaginta, picis ceniræ denarium ponæ

C do octoginta: hanc ex Italicis figulinis effluentē capimus; reſinæ terebinthinæ denarium pondo octoginta, thuris denarium pondo octoginta, ſeuui uitulini elaborati denarium pondo octoginta, medullæ ceruinæ elaboratæ denarium pondo octoginta, œnanthæ ſiccæ, ſymphyti radicis, centaurij comæ, ſingulorum pondo libram, eru ginis rafæ, opopanacis ſingulorum denarium pōdo octo, papaueris ſucci, myrrhæ, aloès, galbani, ſingulorum denarium pondo octo, aceti heminas tres, olei cicini he minam: ſymphyton, œnanthen, centaurion, non minutim contuſa, ac in acetum inaſt ad tertias coquimus, & humore expresſo ad pharmacī confecturā utimur. Pro defect medicamentum etiam podagricis. Alibi ſic ſcriptum eſt:

Argenti ſpumæ, picis œniræ, ſingulorū denarium pondo centum ſexaginta, mea dullæ ceruinæ, terebinthinæ, ſeuui uitulini, thuris, ſymphyti radicis, ſucci ſicamini, ſingulorum denarium pondo octoginta, œnanthæ aridæ, centaurij, ſingulorū pondo, ceræ denariu pondo quadraginta, eruginis, opopanacis, ſtyracis, papaueris ſuci, mandragoræ ſucci, myrrhæ, aloès, galbani, chryſocollæ, aluminis fili, ſingulorū denarium pondo duodecim, aceti ſextarios tres, olei cicini libram. Præparato quæ admodum prædiximus, & in uinum falernum demergito, ut in catagmatico Mochionis ſecimus.

DE EMPLASTRIS QVAE PRO=

prie Cephalica nominantur.

Apitis fracturarū, quæ ad laminam uſq peruenere, emplaſtra cephalis ca dici confuerunt. Eorū uirtus eſt, ut oſſium ſquamas regenerent, nutrimenta in caluaria, & alij corporis oſſibus reducant. Nonnulli com muni genere hæc etiā uocant catagmatica, quibus proprie nuncupatis fortiora ſunt. Siquidem catagmatica ab eis dicta, purgandi ſiccandiq facultatē habent: hæc autem acrimoniam quandam fortita ſunt, ut ex alto in ſuperſi ciem extimā non oſſa modò, ſed his multo magis humorem craſſum aliquē & uifcoſum, uel omnino deprauatum extrahant. Meminit huiuſmodi emplaſtrorum Aſclepiades in tertio libro de exteriorum medicamentis, quæ ſanè in quarto huius operis libro traſtamus. Quoniam uero ad cacoëthe ulcera, & chironia quædam ipforū con uenire dixit, tum quod ad Deleontem autorem refert cephalicum, tum ex nigro uiteride cephalicum, tum Philoti cephalicum, tum Iſin, quod & ipſum ſimul cephalicum appellat, aliaq nonnulla huiuſmodi, quæ huc pertinere putandum, ideo nunc quoq ipſa non appoſui, ſed ad catagmatica & cephalica ab alij medicis memoriæ mandata tranſgrediar, ubi generalem utriuſq potentiam expoſuerim. Quæ uero & antea in hoc libro protulimus, tum in opere de ſimpliciū medicamentorū facultate in moriam reducentes cognoscere uos expedit, cephalica nempe catagmaticiis eſſe no biliora, eòq cum cerato carnem producere. Quapropter & ſarcoticis alio quodam modo ſimilia ſunt. Nam ubi ex cerato uim remiſerint, ſarcotica ſiunt, quæ linamen tis excipiuntur: adiecto uidelicet interim oleo, aliás roſaceo, nonnunquam alio quodam huiuſmodi.

D

DE CATAGMATICIS ET CEPHALICIS HERAE.

Rīnum id genus emplaſtrorum Iſin uocatū Heras ſcripſit, medicametum ad ſatis multa idoneum: deinde, quod ſi à βοθαυών appellant: hoc autē ipſum multiplicis iam uſus etiā cephalicu eſſe atteſtatur. Quin & dià σκύλλης deinceps, quod cum polychreſton ſatis pharmacum exis ſtat, idem ſimul pollicetur. Inſuper poſt hæc omnia aliud manifesto his uerbis expoſuit.

ALIVD CEPHALICVM.

Ad capitis fracturas facit, oſſa promptiffime reducit, & ſquamas ſeparat, reliquaq omnia facit quæ ante ipſum paſtillus. ſquamæ aris rubri denarium pondo uiginti quinq, aluminis denarium pondo uiginti, ariftolochiæ daſtilidos denarium pondo

KATAΓΕΝΗ, LIB. II.

25

A pondo uiginti, guæ ammoniaci denarium pondo uigintiquinç, thuris denarium pondo uigintiquinque, myrrhæ denarium pondo duodecim, seui taurini pondo libras quatuor, terebinthinæ pondo libras quatuor, pityinæ siccæ pondo libras quatuor, olei heminam, aceti quantum fatis est. Sicca terito diebus aliquot sub ortu Ca niculæ, ammoniaci madefactum prius aceto infundito: demuæ quæ liquari posunt in unum cogito, ac utitor. In quibusdam exemplaribus aſcriptum est, olei ueteris. At cum hoc ipſum emplastrum dixerit efficere, quæ & ante ipſum paſtillum: uifum mihi est illius compositionem subscribere, quæ ſecundum Heræ ſententià habet,

PASTILLVS CEPHALICVS TRI

plici miſtura constans.

Facit ad capitis fracturas, ite ad phymata, ſiftulas, podagras, callos, coxendices, Terræ erythriadis pòdo minas duodecim, ſquamæ æris rubri pòdo minas quatuor, ichthyocollæ ponticæ pondo minas quatuor: erythria & ſquamæ ſeorsum terunſ, deinde ſimul acetuæ acre affunditur, ut mellis crasſitudinære habeant; & leuigantur: reſiccatis acetum rurſus admouetur; hoc fit diebus uiginti, quando Canicula oritur: poſt ichthyocolla ex aceti hemina cœfringitur, & lento igne liquat, mox terra ſqualam additur, quæ in uas æris rubri coniecta, ſoli octo diebus exponuntur, bis quoque mouentur, donec coiuerint: poſt hæc exempta paulatim in mortario conterunt tur aceto affuſo, uſquedum ſpiffentur: inde paſtilli finguntur, & collyria, tum longi tudine, tum crasſitie inæqualia; & refrigerata reponuntur. In uſu ad unam medica menti partem ex aceto leuiffimam factam, tres cerati roſacei portiones admifceto, utitor platyſmate primum, mox ſplenio in capitis fractura, deſuper lanis succidis ex aceto adieſtis. Porro collyrio ſiftulis ímpoſito, ſplenium ex hoc cum cerato ſupe perdandun est.

ALIVD ΠΟΛΙΧΡΗΣΤΟΝ.

B

Posuit aliud quoque emplastrum ad fracturas priuatim conueniens in hunc modum: Emplastrum ad fracturas artuum cum uulnere, & line uulnere, item ad male curata, & linus.

Picis aridæ pondo minam, argenti ſpumæ tantundem, mannæ eius dimidium, ſeu iitulini pondo minam, ceræ tyrrhenicæ pondo minas quatuor, opopanacis de narium pondo octo, eruginis rafæ pondo minas ſedecim, æris Cyprijs decimam ſextam minæ portionem, galbani denarij pondo unius, terebinthinæ minæ dimidiati, ricini, uel olei ueteris heminam, aceti heminæ dimidium, tres obolos. Argenti ſpumam, olei & ſeuum lento igne incoquitio; ubi colorem mutauerint, picè, refinam, galbanum adijcito, poſtea coquito, donec coëant, et tunc ſubtracto igne ſinens pau lumum refrigerari mannam, mox opowanacem, & eruginem ex aceto tritam in ollam fundito; ac ubi tantillum incoxeris, dum bene habet, tollito, Aestate frigus admoleri, hyeme idem deuitare connitimur. Caeterum ubi medicamentum tenerius faceat animus est, uel ut os maturius ad ſuppurationem perueniat, medulla cerui ipſum diluimus. Iam uerò in hoc pharmaco Heras minam ſedecim unciaruè eſſe innuit, aliàs enim decimam ſextam minæ partem non ſcripſſet.

ALIVD,

Huic rurſus aliud ad eadem hifce uerbis Heras ſubdidit: E M P L A S T R V M
ÆDÉΥΜΑΝΤΟΝ. Ad punctus neruorum, ac fracturas. Hoc frequenter ad artículos lu-
xatos ipſo die uſi ſumus, tum in fracturis, item in contorsione tali, uel genu; diſcù-
tit humores ſuperfluos ad genua in altum emergentes: præſertim ſi partes affectæ
duobus, uel tribus diebus, antè erui farina oxymelite madefacta inüctæ ſint. Sum-
matim ad omnem conuſſionem, & rupturam ualet: nam mirificè phlegmonem ar
cet. Argenti ſpumæ denarium pondo uigintiquinç, bituminis aridi denarii pon-
do centum, picis aridæ denarium pondo quinquaginta, ceræ denarii pondo quin-
quaginta, refinæ pityinæ denarium pondo uigintiquinç, guttæ ammoniaci dena-

E

C.rium pondo quindecim, aluminisiffi denarium pondo quindecim, eruginis dena-
rium pondo quindecim, propoleos denarium pondo quindecim, olei ueteris libras
tres. Argenti spuma cù oleo coquitur, & ubi confluxerint, bitumen adjicitur, dum
probè liquefcat, incoquitur (liquatur enim pedetentim) dein pix, poſtea refina,
cera, ammoniacum, propolis adduntur: ſingula aùt adhibito poſt quam cacabum
ab igne tollis: quibus ſic ſpiffatis, ut tactù non amplius inquinet, eruginê, ac ſciffi-
le alumen adiungito, tù feruore remiſſo in ollâ, in qua frigida ſit, transfundito. Hoc
poſt q; fractura reliqua callù cepit, affulis pluribus implentibus uſi fumus, paucisq-
diebus eò perduximus, ut callus etiamdu affulas comprehenderet. Valde eſt πολύα
agrosop, inde aliud ſimile prædictis emplaftris in hunc modù Heras recenſuit.

EMPLASTRVM CATAGMATICVM, ET AD HYDROPICOS,

Pícis arídæ pondo minam, pícis líquidæ heminæ dimídiu[m, líquoris ſycomorí
heminam, argenti ípumæ pondo minam, thurís pondo minã, galbani denariú[ pon-
do octo, terebinthinæ minæ dimidium, adipis uiturinæ pondo minam, ceræ pon-
do minam, opoplanacís denarium pondo octo, eruginis rafæ denarium pondo
octo, ricíni non adulterati heminas quatuor, aceti acris heminã, Argenti ípuma,
& thus cù ricinò, & ſeuo probè incoquuntur: deinde píx adjicitur, cera, refina, galba-
nù purgatum & modico aceto dilutum. Relíqui aceti tertia pars erugini, altera opo-
panaci admíſetur, & hæc immitttūtur. In alia aùt ollula, pícis líquidæ, ſycomori, &
recini líquoris pars octaua ſeruatur, ne erugo dèſetur, deinde mediocriter coquun-
tur, ut unitas fiat; cum bene habere uidebitur, in uíno reponitur pharmacum. Hoc
multis hydropícis ſuccurrímus, iní[jcientes ípsum, ac leuiter circúndantes, ſolum, ut
bene concoquerent, prouidentes. Cum uerò profecíſſe nos ægri ſentiunt, dèſcen-
dimus ad emplastrum ei ſubiunctum, quod ſi àλωú dícitur.

CATAGMATICVM ANDROMACHI.

D. Príimum catagmaticum Andromachus ita ſcripſit: CATAGMATICVM
quo continue utor.

Argenti ſpumæ pondo minam, pícis pondo minam, ceræ pondo minam, ſeuì tau
rini pondo minam, thuris pondo minam, pícis líquidæ heminæ dimidium, líquoris
ſycomini heminam, terebinthinæ pondo minam, opoplanacis denarii pondo octo,
galbani denarium pondo octo, eruginis denarium pondo octo, ricini heminã; non
nulli etiam butyri pondo minam addunt, guttæ ammoniaci denarium pondo ui-
gintiquinç: ex uino auſtero diluitur: mox aliud hæ ſententia ſcribit.

ALIVD CATAGMATICVM.

Argenti ſpumæ pondo minam, ceræ minæ dimidium (alij, quartam partem) pí-
cis pondo minam, terebinthinæ pondo minam, ſeuì uiturini pondo minam, opo-
panacis denarium pondo octo, eruginis denarium pondo octo, galbani denarium
pondo octo (alij, ſex) ricini heminam, aceti tantundem. Gallus iniecit ſciffilis dea-
narium pondo duodecim, chryſocollæ denarium pondo duodecim, Aliud ſuperio-
ribus catagmaticum hoc modo Andromachus ſubnectit.

NIGRVM CATAGMATICVM.

Argenti ſpumæ denarium pondo ducentorum, bituminis denarium pondo du-
centorum, pícis denarium pondo centum, ceræ denarium pondo centum, ſciffilis
denarium pondo triginta, propoleos denarium pondo triginta, terebinthinæ dena-
rium pondo quinquaginta, guttæ ammoniaci denarii pondo uigintiquatuor, eru-
ginis rafæ denarium pondo decem, olei ſextarios quatuor, alij duos adjicunt. Ve-
teres etiam lapidis pyritis denarii pondo octoginta. Hæc igitur ab Andromacho
ordine ſcripta ſunt: ſeorsim, inter uiridia poſtremum aliquod emplastrum his ueræ
bis expreſſum inuenio.

ALIVD VIRIDE CEPHALICVM

ex collectaneis Aphrodæ.

Squamæ denarium pondo quadraginta, terra erythriadis denarii pondo uigin-
li, mali

KATA ΓΕΝΗ, LIB. II.

26

A ti, mali terræ denarii pondo triginta, ichthyocollæ denarium pondo fedecim, salis ammoniaci denarii pondo duodecim, mifvos denarii pondo duodecim, myrrhæ denarium pondo duodecim, thuris denarii pondo triginta sex, æris ufti denarium pondo fedecim, aluminis filli denarium pondo duodecim, rotundi denarii pondo fedecim, brioniæ denarium pondo duodecim, chamæleontis nigri denarii pondo duodecim, refinæ uftæ denarii pondo octodecim, guttæ ammoniaci denarii pondo octodecim, argenti spumæ denarium pondo duodecim, illyridis denarium pon do duodecim, calchanti denarii pondo duodecim, fellis taurini tres cyathos, ace ti congiunum. Sub Caniculæ æstu paftillos fingito, qui singuli denarios quatuor pen deant, ceræ quartam partem milceto, aceti heminas sex, olei tantundem.

DE EMPLASTRIS GLVTINANTIBVS.

Vidam hæc ἐναμα & πραυματικὰ nuncupant. Opus eorum est, coniugere, & divifas partes conglutinare, ut in pristinam unitatem particula reducatur. Verum non modò cruenta protinus glutinantur, ubi fan guinem ex diuſione profluentem adhuc ſpongia deterferimus, deinde futuris, aut fibulis coarctauerimus, fed etiam sinus ueteres, cum ab omni inflammatione immunes, & puros medicamentis appoſitis effecerimus, com mittuntur, coeunti. Dicium est in Therapeutices libris, medicamentum primario, atq[ui] ex ſele, fordis deterſorium appellari: altero ſignificatu sarcoticon, id est car nem producens & glutinans. Non enim tanquam ipſum sarcoticon, aut uniens, neq[ui] tanquam hæc naturæ ſolius opera non ſint, fed quòd talibus impoſitis medica mētis ulcera carne replentur ac coeunt, appellationē hanc ſorita ſunt. Opus ipſorum proprium est, affectam partem recrementis uacuare, ne uidelicet fanies carnis generationē, gluttonationem, impediat. Indicatum est, gluttonatoria sarcoticis effeſſiciora: item sarcotica detergendi uim omnis roſionis ſeu morſus expertem referre, Glutinantibus autem non abſterforijs prorfus, uerum deſiccantibus ſolum effe licet. At cum cicatricem ducentia pharmaca multò his ( præter quàm quòd abunde aſtringunt ) ſiciora ſint, ſtatuamus demum & quæ glutinant, & quæ coniungunt, moderatius iſtis exiccare, Finis autem glutinantium est, nullam inter coitura ſubna ſcentem humiditate[que] permittere; epuloticorum uerò non hanc tantum impedire, fed etiam nunc conſistentem in ijs quæ mox cicatricem ducent, coſumere; ad hæc callo obducere, & aſtringendo indurare. Sarcotica ſanguinem ad refectione idoneum, tum pro quantitate, tum pro qualitate tuentur: ac tantum talem, quanto natura & quali ad carnis generationem indiget. Cæterum leniſſimum medicamen purum ulcus ſeruat, liquidem tale acceperit: fordidum uerò necesse est illud tantum pro ſua ipſius potestate detergere, quantum crasſitudinis fordés habuerit: quinetià carnem recens iunctam mordere & exedere debebit. Vnde palàm colligitur id, c[ui] tale exiſtat ulceri carnem n[on] effe inducturum, nec cauitatem repleturum, fed quòd potius ipſa colliquabit, imminueti. Atque huius rei cauſa medicamentum quod fordibus copiōſis repurgandis est, quo de antea dixi, non ſemper carnet potest gignere, niſi uel ex uberiore oleo, uel roſaceo líquatum, ſicut quod ἐλαθῆσε & διὰ χάστη inscribiti tur, deterſionis uehementiam remittat, uel ex cerati miſtura roſionem deponat. Huiusmodi multa multiplicis uſus uires oftendunt, quemadmodum Macharionis emplastrum, tum iſis. Scopus igitur ſingulorum id genus in Therapeuticae libris declaratus est: ſimplex facultatum materia in alio opere priori cōpolita, in præſenti tractatur. At primum in eo meminiffe oportet naturæ corpori, quæ curanda ſuſce peris. Nam humida, coq[ui] mollia, quemadmodum mulierum, puerorum, eunuchorum, & qui muliebriter degunt, imbecillioribus medicamentis indigent: uirorum corpora, potiſſimum qui ex uiribus munijs & ſole durum corporis habítum conciliari, ab imbecillibus nihil præſidij ſentiut. Quapropter nec glutinantia utriuſq[ui] ſexus corporum communia ſunt, fed quæ ex argenti ſpuma, oleo, & aceto præpa

E 2

C rantur (in priore libro de ipfis egimus) imbecillam mollem, carnem glutinant. Quæ bitumine, erugine, squama, aloë, & myrtha cōstant, robustam & duram, itacæ bitumen ipsum per le in harum uirtutum ſcopo continentur: at nulla ratione ſolum ex oleo liquatum ufurpare poteris, ut quod friabilius fit, quam medicamento ema- płaſtrodi faciendo conueniat. Vt igitur emplaſtrum fiat, ceræ & refinam ei admi- ſcemus, à quibus denuo uirtutem eius ſolutam iri ſcientes, interdum æs, uel eius ſquamam, ſæpe aloën, uel myrrham, uel in ſumma ſiccans aliquod medicamentum non inepte adijcimus.

ΔΙΑ ΑΣΡΗΑΑΤΟΡ ΒΑΡΒΑΡΥΜ.

Prima hic quoq ab Andromacho ſcripta apponam.

BARBARVM QVO VTOR.

Ceræ, pícis, refinæ, bituminis, thuris, ſingulorum denarii pondo ducentorum, olei heminam,

ALIVD.

Picis pondo libras duas, bituminis, ceræ, ſingulorum pondo libræ, guttæ ammo- niaci, manna, ſingulorum pondo uncias ſex, ceruſſæ pondo uncias tres, olei hemi- næ dimidium, aceti heminas quatuor: hoc Aphrodas admiratus eſt.

ALIVD NIGRVM.

Picis aridæ, refinæ aridæ, bituminis, ſingulorum pondo libram, ceruſſæ pondo uncias ſex, manna, atramenti ſutorij, eruginis raſæ, ſingulorum pondo uncias tres, olei heminæ dimidium, aceti tantundem,

ALIVD EX EMPLASTRIS GALLI.

Seui caprini denarii pondo triginta, eruginis denarii pondo octo, ceræ denarii pondo quinquaginta, mali terræ, bituminis, picis, ſingulorù denarii pondo uiginti quinç, guttæ ammoniaci denarii pondo duodecim, galbani denarii pondo duo- decim s, ſilphij denarii pondo octo, manna denarii pondo duodecim: præparato,

ALIVD QVOD ANICETON DICITVR.

Ceræ denarium pondo centum, seui taurini denarium pondo triginta, bituminis denarium pondo uigintiquinç, picis denarium pondo uigintiquinç, terebinthinæ denarium pondo uigintiquinç, nítri denarium pondo uigintiduûm s, mali terræ denarium pondo duodecim, galbani denarium pondo octo, myrrhæ denarii pono- do octodecim, thuris denarium pondo duodecim s, ammoniaci denarium pondo tocto, cardamomi denarium pondo duodecim, opopanacis denarii pondo octo, medullæ ceruinæ denarium pondo quindecim, eruginis denarium pondo duode- cim, aloës denarium pondo octo, bdellij denarium pondo ſedecim, olei heminas duas: ego uerò adieci propoleos denarium pondo duodecim.

ALIVD ENAEMVM IVLIANI.

Argenti ſpumæ, bituminis, ceræ, picis, brufiæ, ſingulorù denarium pondo quin- quaginta, refinæ frictæ denarium pondo quindecim, æris ſquamæ denarium pon- do duodecim, thuris denarii pondo quatuordecim, galbani denarii pondo octo, chalcitis denarium pondo quatuor, aloës denarium pondo ſex, gallæ denarium pondo quatuor, myrrhæ denarium pondo quatuor, mali terræ longi denarium pon- do ſex, mali terræ rotundi denarium pondo quatuor, olei ueteris heminas quatuor: nos olei heminas tres. Quod Heras confercripſit barbarum, ſic habet.

NIGRVM EMPLASTRVM.

”Euphiliarior ad diuſiones notatu dignas, maximè capitæ; ad fiſtulas, ſinus, fracturas. Conuenit etiam hepaticis & lienofis; citra inflammationem glutinat, benefacit etià neruis, chartilaginibus, & offibus præcifis. Cohibet mirificè ſanguinem erumpen- tem, Inſuper ualet ad hypophoras & ſinus, glutinat enim inſigniter. Itê in abſeſſi- bus humore ablato hoc imponitur. Eſt etiam ad ſanguinem cohibendum præſtan- tiffiimum, præſertim in ijs, qui ſanguinem reiſciunt: duo uerò in pelles illita, unum pectori & lateribus imponito, alterum dorſo, præter opinionem ſanguinem ſiſt: ualet

Aliud tuiginti

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB. II.

27

A. ualet inſuper ad canum hominum, morſus: in totum phlegmonem arctem. Idem虞ωματικα quæ uulnerebus adhibentur, ſuperat, ut experientia indicauit. Hyeme diebus ſeptem ſoluitur, per æſtatem quinque: ſi uerò neceſtitas urgeat, tribus.

Ceræ, picis, bituminis, pityinæ, ſingulorù pondo libram, mannæ pondo uncias ſex, ceruſſæ pondo uncias quatuor, chalcanthi pondo uncias quatuor, opopanacis pondo uncias duas, olei ſemunciam, alij ſelibram, aceti heminas duas. Ceram, bitu men, oleij, acetum paululum reſinquens in olla recenti liquato: deinde pícem & reſinam adijcito: in minima fruſta diligenter concidito. Vbi ſemicoctu fuerit, tollito ollam, & aliquandiu refrigerato: inde atramentu ſutorium percolatu, leuigatum ex duabus aceti heminis paulatim inſpergito, ne eſſerueſcat: eſſum leuiter ſuburato mouens: cum tactum non inquinat, cacabum deponito: opopanacē antea in reliqui aceti parte madefactum infundito, ut diſſoluatur; mox ceruſſam, mannam unà pariter trita inſpergito: & paululù ſtepeſaciens, ut in unum coćant, obſerua, ne opopanax & manna adurantur; reſuſa in mortarii, ibi refrigerari ſinito: ac rurſus ſubacita reponito, atq[ui] utitor. Porrò manifeſtù eſt, etiam alia barbara, quæ tum Andromachus, tum reliqui tradiderunt, eodem modo confici oportere. Quidam opopanacem cacabo non inſicunt, ſed leui ex aceto facto liquata in mortario ſuperfundunt. Cum eo nonnulli miſcent mannam, & ceruſſam, quemadmodum ego quoq[ui] ſæpius feci, in mortario terens ex aceto, & quæ liquari poſſunt, liqueſacíés. Subin unde uerò atramentum ſutorium duntaxat cum opopanace leue factum cacabo indidi, mannam ceruſſam, inſpergens.

ALIVD BARBARVM HERÆ.

Heras ſoli huic præſcripſit barbarum: ego uerò prius etiam ſimiliter appellauí, etſi nigrum ab ipſo nuncupatum: quoniam pleriq[ui] ex recentioribus medicis empla ſtra diq[ui] & wq[ui]k[ui]tq[ui] Barbara nominare confuerunt. Heras de ipſo ſic ad uerbum: Barbarum ad recentia uulnera, ſinus, canum hominum, morſus, condylomata, inflam mata, ad articulorum uitia omnia in principio, & podagram.

Ceræ pondo minam, picis, reſinæ frictæ, bituminis iudaici, ſingulorù pondo mi nam, argenti ſpumæ denarii pondo decem, ceruſſæ denarii pondo quinč[ui], opopanacis denarii pondo quatuor, olei heminã, aceti cyathum. Cera, pix, bitumen, reſina incoquuntur, donec illiqueſcant. Deinde reliqua ex aceto trita admíſcentur. His ablatis ab igne, & modicè refrigeratis, ex aceto paululum inſtillatur. Talis ſanè barbarorum emplaſtrorum formula eſt: ego ubi paucis expoſuero, quomodo ipſe utar, ſermonem de eis finiam. Sunt autem duo, unum ad máxima uulnera, alterum ad mínora, Quod itaq[ui] ad máxima adhibetur, hæc recipít.

BARBAKVM GALENI.

Picis pondo libras octo, ceræ pondo libras ſex, & uncias octo, pityinæ pondo libras quinč[ui], & uncias quatuor, bituminis pondo libras quatuor, olei pondo librã, & uncias ſex, argenti ſpumæ, ceruſſæ, eruginis, ſingulorù denarii pondo uigintiquatuor, thuris pondo ſelibram, aluminis liquidi denarium pondo duodecim, ſiffi pondo uncias quatuor, opopanacis, ſquamæ, galbani, ſingulorum denarium pondo duodecim, aloč[es], apij, myrrhæ, ſingulorum denarium pondo quatuor, terebinthinæ pondo uncias uigintiquatuor, mandragoræ ſucci denarium pondo ſex, aceti heminas ſex, quæ ualent libras quinč[ui].

SIMPLICIORIS BARBARI TEMPERATVRA EST TALIS.

Picis, ceræ, reſinæ pityinæ, reſinæ frictæ, bituminis, ſingulorum pondo libram, argenti ſpumæ denarium pondo decem, ceruſſæ denarium pondo quinč[ui], eruginis denarium pondo quinč[ui], opopanacis denarii pondo trium, olei hyeme pondo uncias nouem, æſtate pondo uncias ſex. Quæ liquari poſſunt, ſiccis in mortario aceto acri leuigatis aſſunduntur. Quòd ſi mitius uoles medicamentum reddere, hyoſcya mi ſucci denarii pondo unius s. item apij tantundem admíſceto.

LIBRI SECVNDI FINIS.

E 3

C

CLAVDII GALENI PERGAMENI DE
COMPOSITIONE MEDICAMENTORVM KATA
TENH, LIBER TERTIVS.

DE VVLNERIBVS NERVORVM.

Thæc, amici, cōmentaria uobis paro, qui iam ex ipſis medici
næ operibus comperiftis, quam efficax ſit nostra neruorum cu-
ratio, nempe ex qua omnes ſeruati ſint, non autem manci, nec
claudi redditi: quæ aliter curatis accidere cōſpexiftis: quemad-
modum etiam nonnullos conuulſione correptos, uel cum do-
lore, uel putredine, uel ſebre mortuos. Verifimile aŭt eſt, hoſce
libros ad aliorum quoque manus peruenturos, qui ſcriptis bene
uti non poſſunt: uel quia à præceptore medicæ artis ſpeculationem nò didicerunt,
sed omnino rudes, quali uix inițiati & proſus inexerciti permanent: aut quia per-
peram edocti adhaſerunt ijs, qui composita medicamenta ſolo uſu citra rationem
eſſe inuenta aſſerunt, manifeſtò contentione ſua errantes. Altero modo non mi-
nus prædictis errant iſ, qui nullum pharmacu ex ſimplicibus facultate diuſ Morris
conſi opinantur. Verum hos medicamenta ſuperiore libro citata uanitatis coarguut,
ut quæ magnas ipſorù uires ex contrarijs inuieſ ſimplicibus temperatis oſſentent:
imò etiam in libris hunc ſubſecuturis præſtantiffima pharmacæ ex contrarijs uirtu-
tibus composita índicabuntur. Nunc de nostra curandi ratione, quâ in neruorum
uulneribus excogitauius, toto hoc libro differemus; oſſendentes quanita eiufdem
facultatis medicaminum copiam, tum ex generalis ſanandi ſcopi consideratione,
tum ex ſimplicibus uirtutis cognitione inuenerimus.

D

QVIS COMMVNIS VVLNERATORVM NERVORVM

curationis modus, & quæ medicamenta ſpecialia.

Pectauimus omnes præceptores noſtros præſidio, quod iam re-
centiores medici ζωαίων & glutinatorium appellare ſolent, uti.
Nam initio medicamentum aliquid ex enæmis imponentes, uul-
neris oras committere ſeu glutinare moliebantur. Si uerò phle-
gmone eas obſederat, calida aqua liberaliter fouebant, ac tritici
farinam ex hydrelæo decoctam, cum oleo applicabant. Quare
etiam gladiatores in patella uulneratos, ſupracipua hanc in lato tenui, tendine,
partimodo ab ipſis curatos uidi: forſan melius dicas non curatos, ſed perditos: pauciffi-
ti enim illorum, & iſ claudi ſuperuixerunt. Quid quod permultos in manu ſuma
tendones, per quos digiti fleſtuntur extenduntur, uel contuſos, uel minimo
puncto leſos, putreſcentes adeò conſpexi, ut coctis diutius in aqua ſimiles appa-
rerent. Non enim ſecus exoluuntur & ſubſtantia emolleſcunt ſuperiorem ſanam
di modum experti, ut quo uulneratam partem ueluti putrefieri perceperim. Quo-
niam uerò omnia ex humiditate & calore putreſcere cognoscebam, curationem
per ſiccantia refrigerantia, moliendam eſſe deprehendi. Rurſum apud me con-
templatus, frigidum ferè ab Hippocrate neruis inimicum dici, optimum fore ner-
torum uulneribus medicamentum intellexi, quod ſicaret, & caloris frigorisci
particeps eſſet, uel parum ab horum medio ad calorem recederet: calidum tamen
eſſe fatis poſſe, modò ſiccandi potefstate polleat. Etenim calor citra humidita-
tem putrefacere nihil habet. Infuper illud quoque præmeditatus, multum referre,
nudæ parti affectæ medicamentum offeras, an per alia corpora ei præpoſita, con-
uenire aduerti alijſ in nudato neruo uti pharmacis, alijſ cum punctus fuerit, partid bus,

GAL. DE COMP. MED. KATA' F'ENH, LIB. III. 28

A bùs, quæ ipfì præiænt, illæfìs. Vbi etenim nudo neruo medicamentù adferas, ibi prædictam auxiliorum integram indicationem aſſumi ratio eſt. Præpolitis autem partibus faluìs, tenuìus pharmacù inueniendum eſt, cuius virtus interiacentes par-ticulas permeando non diffoluatur, fed in altum penetret. Quod efficere tale phar-macum potest, ſi ualidè ſiccent; & ſi non calore & frigiditate medium ſit ac ſymme-tron: non offendere, dum efficacia ipfius calefaciendi uel refrigerandi in particulis, quæ neruoſo corpori præpolitæ ſunt penetrandis imbecillior eſt reddita. Atqui in-uento iam præſidiorum ſcopo, quàm uidelicet tenuia eſſe cùueniat, deinceps mate riæ mentionem facere oportet, Plurima igitur quæ calefaciunt tenuiorum eſſa par-tium, permulta rurſus quæ refrigerant cralſiorum, in ſimplicium medicamentorum ſpeculatione didicimus: quippe una ſolum qualitas acris cum tenui ſubſtantia non-nunquam ipſis accidit, eo[que] inter omnia, quæ refrigerandi uim obtinent, tenuiorù partium acetum eſt quamacerrimum, quod etiam caloris modici particeps eſſe de-monſtrauimus: calefacientium uerò liquores probi tenuiſſimam habent ſubſtan-tiam: & apud omnes iam homines Cirenaeus primas tenere cognoſcitur, quo non præſente etiam medico utimur; & ijs quæ cum ipſis ab orientalibus plagis afterun-tur: cuiuſmodi eſt, quod Sagapenum appellamus. Hoc genere comprehenditur & liquor euphorbiij iuxta occíduas orbis regiones natus, ſiue liquorè ipſum, ſiue aliud quid nominare uelis, nobis in præſenti commentario euphorbiù hoc medicamen-tum uocare ſufficit, quemadmodum iam omnes conſuerunt. Quinimò in noſtra re gione prouenientes, & panacís, et tithymallorum liquores ſubtili facultate præditi ſunt, & quidem omnes nominati liquores generofi calefaciunt, opobalfami uerò ſubtilis, & ipſe non admodum calefacit. Atque ex terreftribus nitri ſpuma tenuè ſub-ſtantiam habet, item quod ex aqua facile ſoluitur aphronitrum, ſi ad corpora terre-ſtria uidelicet relationè fieri inaudiamus. Subſequi nitrum nomine beroniceum, & alia petra, cuius flos etiam omnium terreftrium eſt ſubtiliſſimus. Porro ex metal-lis auripigmentum, & sulphur, tum ſubtilia, tum calida ſunt: quibus ſuccedit mify, æris ſquama, & chalcitìs, paululum ſimul aſtringentia, Quare uſta quoque chalc-i-tide frequenter in ſubtiliorum medicamentorum compositionibus utimur. Citra calorem uerò manifeſtum tenuis eſſentiæ metallica ſunt, ſpodium, & pompholix: adde quod uocatur p[]ſoricum: ſubtilis abundè eſt & chryſocolla. Cæterum inter ſuccos laurinum ſimul cum eo quod calefaciendi uirtute ualida pollet, quæ ſenſi-bus percipi queat, tenuem eſſe didicimus. Nihil enim minus eo cedrinus excaſſa-cit, calore tamen qui ſenſibus ſubijcitur, propter ſubſtantiæ tenuitatem, illi cedit. Huius generis eſt lixiuia, quæ ſtacte dici: atque hanc ipſam, quæ ex materia ſubtili uſta ſit, cedrinum oleum uirtute ſuperat. Ex malo igitur & ficu, eacunque magis agreſſi, quam e[]p[]nve[]d[]o Græci uocant, item ex tithymallis combustijs, huiuſmodi lixiuiam con-ficimus. Præſtantiſſimus eſt ex tithymallis, qui χασκανίας nuncupatur. Cæterum ex ſeminibus frumentarijs, & c[]it[]k[]a nominant, ſubtiliſſimus eſt eruus ſine infligi caleſa-ciendi potestate: lolium uerò cum infligi: hordeum nequaqua[]ſcalfacit. Mediam in-terea materià obtinent, qualitatibus amara, quæ multi tenuib[]us ſubſtantia cedunt, cralſi licet nihil habentia. Nonnulla ipſorum à medijs tantillum declinarunt: alia ad calorem, alia ad frigiditatem: quorum omnium materias in opere de ſimplicibus medicamentis executus ſum: quemadmodum etiam omnium falganorum (Græ-cis ἀκρόαγραυα dicuntur) in quorum numero ſunt amygdalæ amaræ, & p[]ſiftacta; at ſim-pium materiæ in præſentia non memini: redire enim ad principium cogito, atque exponere, quando, quoque modo ſingula per rationem nobis inuenta uſurpauerit: mus. Hinc enim puto bonæ índolis iuuenes incitatum iri, ut medicamentorum ma-teriam cognoſcant, ipſimet inſpicientes, non ſemel aut bis, ſed frequenter: quoniam ſenſibilium rerum cognitio ſedula inspectione confirmatur: cuius rei indicium eſt euidentiſſimum, quòd didymi per omnia ſimiles eſſe nobis uiti ſint, differentes au-tem ijs, qui ipſos inſpicere conſueuerant. Ita: herbarum, fruticum, & arborù ma-

E 4

C teriam priuſquam è terra eximantur, contemplari pulcherrimù eſt, dum fructus uf. delicet futuri ſunt, dum æduntur, dum augueſcunt, & dum uigent. Hæc ſiquidè con tinua ſpeculatio docebit te, quando potiſſimù ipſos commodè decerpas, ac in ſic- cis domunculis reposiſtos cuſtodias, ne à ſolis radijs exurantur, neque ab humidi- tate ex tecto uel muris madefiant: id optimè fiet, ſi domus neque ſubterraneæ ſint, neq[ui] alijs uicinæ, neq[ui] ſub tegulis, ſed oftia ad meridiem ſpectantia habeant, prope quæ tamen medicamenta reponi nò debent. Amici hic quoq[ui] uos admoneo, ut me ſequaminí, ſi artis opera pulchre obire uolueritis: nouiſtis enim, quomodo ex omni natione præſtantiffima quotannis medicamenta mihi adferantur, eò quòd perditi illi omnigenar[ui] rerum co[em]ptores uaríjs modis ea c[om]taminant. Præſtiterat forſan non hos ſol[ui], ſed multo magis etià mercatores, qui illa aduehunt, incuſare, atq[ui] his multo magis ipſos herbarios: item nihil minus eos, qui radic[ui] liquores, succos, fru- ctus, flores, & germina extra anni tempus in urbes c[om]ſerunt; hi ſiquidem omnium primi in eis dolum exercent. Quilquis igitur auxiliorum undique copiam habere uolet, omnis ſtirpium materiæ, animalium, metallorum, tum aliorum terreftrium corporum, quæ ad medicinæ uſum ducimus, expertus eſto, ut ex eis & exacta, & notha cognoſcat: deinde in commen[ti]ario meo, quem de ſimplicium medicamen- torum uirtute prodidimus, ſeſe exerceat. Nifi enim hoc modo inſtructus ad præ- ſentis operis præſidia ueniat, uerbotenus quidem medendi modum ſciet, opus ue- rò nullum ipſa dignum perſciet. Finge nanque ipſa, quæ de neruorum uulneribus prædixi, quædam te cognoſcere; adulterata uerò medicamenta per ignorantià com poſitioni inijcere, uel neque omnino exactè facultates ipſorum intelligere, an non erit neceſſarium, frequentius hic te errare, quam rectè agere? Mihi quidem admo- dum uidetur, Iam uerò ad plenum uirtutes cognoſcere ab eo multum differt, quod eſt cognoſcere. Etenim ſolum cognoſcere ſcire eſt, an medicamentum ſiccare, uel humectare, uel refrigerare, uel calefacere nos poſſit: accuratè uerò cognoſcere, præ ter hoc etiam uirtutis quantitatem ſciuiffe eſt. Quædam enim pharmaca calorè tepi dum generant, corporibus noſtris admota: quædam moderatum, quemadmodum alia hoc paulò ualidiorem, nonnulla iam ſic feruentem, ut urere poſſint. Conuenit igitur, medicum non modo affectus qualitatem, ſed etiam ipſius quantitatè, ut ita di- cam, conieſturare: nam haud ita propriè quantitas in qualitate dicitur, quanquam dicatur tamen, ut ſebris magna et parua: ac tantus uſus eſt eorum quæ ſic dicuntur, ut iam proprij uim obtineat ipſa, perinde ac pyxis, Æs, pi[ctor], quercus incifor: in to- tum, quæ ex grammaticorum, ut aiunt, abuſu inceperunt: deinde uerò propria dici credita ſunt. Hæc quidè attulimus propter eos, qui parum opportuno tempore de ſermonis proprietate argutantur. Quod autem dicere deſi] tale eſt, nempe quod exiccari deſiderat, non ſimpliciter ſiccante indiget medicamento, ſed conuenienti menſura, Copioſa quidem humiditate auſtum, inſigniter exiccante: parua, modicè hoc faciente, quemadmodum multa, admodum reſiccante: nò tamen extremè, neq[ui] in ſummo: ſiccitatis enim quantitatem humiditatis copiæ reſpondere c[om]uenit. Ego itaq[ui] dum commun[em] neruorum uulnerum curationis modum immutare primum auſus ſum, c[om]ieci in quantam humiditatè calorem[ic]p[er] affecta pars recidiffet. Et cum aduleſcens quidam mihi oſtendiſſet in primo articolo medij dextræ manus digiti, totum in ea circa neruum locum humentem adeò ex contuſione habentis, ut iam computreſceret, partem ſanè putridam lixíuia ſtacta & c[ar]aplaſmate ex hordei fa- rina ( ὁμαρ ἀναρ Ἀραῖοι Græci nominant ) ſoui: non putreſcentem, ſed tenſam dolentem[ic]p[er] oleo calente liberaliter perfudi: inde quum lana ſicca madorè exhauſſiſem, ceratum tam humidum illeui, quam in fracturis utimur, cui euphorbium ſit admiftum, Con ſectum autè mihi eſt hoc quoq[ui] mea induſtria, huiuſmodi occaſione: Proſectus ad me quiſpiam hyeme uehementi, oſtendens[ic]p[er] genu facile dicebat rigore ſe affici: ita tim uerò calefacientibus iuuarí. Volebà igitur huiuſmodi aliquod medicamentum acciperet, ut qui proſectus in frigore inalgeret doleret[ic]p[er] uehementius quàm aliás.

Nunc

KATA' F'NH,

LIB. III.

29

Nuncigitur, inquit, loturus discedo; mitte à balneo medicamentû: hæc cù dixisset, abijt. At ego cum tale nullum medicamen ad manus haberem, euphorbium cum oleo triui, & ceram liquatam immiscui: paulò pòft cum amicus pharmaco ferendo puerum misisset, exhibui. Dolore protinus ceffante, inde in alijs particulis similiter affectis uti præcepimus, de quibus mox dicetur: nunc ad nerui uulnerati sermonem redeo; propter eos, qui nihil à me nunc dictum intelligunt; increpant autem interpretes, quos deprehendunt (ut utaticinor) perperàm nominare vevgo τριώδεις in tendibus uulneratos. Tendones enim ipsos puto uocari, qui extra manû toti uolæ, & digitis circuïteni sunt. Quanç fanè non ignorem, manifestius magis propriè vevgo τριώδεις ipsos nominari: tamen cù omnes neurotrotos nuncupare soleant, & ego, ne quis innouare me appellationè dicat, confueta pro uera sufcepit, et si nec illa line ratione fieri potuerit, plerisque medicis tendones etiam neruos uocitantibus. Verrù siue neurotrotos, siue tenontotrotos appellasse mauis, neq ob has uoces incoluames erùt, neq conuollione laborabùt, quemadmodù neq mancifient, nec morien tur. Appellatio s liquidem nec seruauit hominem unquam, nec perdidit, sed medica mentorum facultas utrunc efficit. At ego hæc immutans, putrescentes, conuallis, mancos, nonnullos etiam pereuntes, lanos uiuos reddo; neruos enim contus habentes sicut illù neurotrotos, non neurothlastos nuncuparunt. Cæterù cura tio communis est, & periculum simile amborù, nempe contusorum & uulnerato rum, uel neruis, uel tendinibus. Itac homo ille putredine iam circa primù medi dìgiti articulù orta, tenus dolorem ex superiacentibus còcipiens, multo melius habere cœpit die postero, quo uice hordei farinæ eruòrum farinà staftæ lixiuiæ com miscuimus. Vnde triduo similiter curatus est: iam quidem in alijs quoque particulis dolorè omnino non perciperit, ex contusione uerò neruoſum quod à corpus crassæ membranæ perſimile inclinauit: quod mediocriter me commouente facilè totù ſe miputridum excidit. Videbatur omnibus contemplantibus hoc corpus neruus totus eſſe putris, ut qui ignorarent, quo pacto tendones hi neruofis membranis conue lati, per uolam procedunt, & in totam feriem digitorù extenduntur. Mihi uerò purtridù ex contufione attollenti tendo ſaluus apparuit. Cum igitur uel paſtillo uno, uel trochifco, uel utcùs uocaffe libet, quorù in numero est & polyidæ, ex epſema te ſoluto, uel ſyræo, id est ſapa (nam & hoc pro arbitrio nominare liceat) appareat, tem nerui particulà prius inunxifſem, rurſus eodem modo & cataplaſmate, & unctione ex euphorbio in iſſem locis ſicut prius utroque ufus ſum. Quarto iam die omnia commiffa circa contuſum quidem antea, ulceratum uerò tunc primum digiti articulum intuitus, considerabam quorſum à cataplaſmate tranſgreederer. Viſum igitur eſt, ſì neruus inflammatione prorſus uacaret, ad cicatricem ducentia tranſire: ſi uerò phlegmone ipſius ſcirrhofus tumor remanſerit, abundè ſicantia exhibere, Quoniam uerò nonnihil ex ea reliquum eſſe uidebatur, medicamentum ex dracunculi radice confectum uſurpaui, quod præter alia, eadem cum Aegyptio pharmaco Iside continet: aſſumplit autem dracunculi radicè. Ab hoc Athena dicta ufus; inde ad ea, quæ cicatricem ducunt, perrexi. Ex altero paſtillo ſapa aluto nudat, uulne ris partes illinens, euphorbium extrinſecus imponebam, tantù ceræ ac refinæ temporans, unde emplaſtri craſſitudo simul fieret, & euphorbij uires conferuarentur. Cæterum quomodo his ſcopis consideratis medicamentum componas, poſtea de clarabimus. Etenim aliud ex aceto pharmacù confecimus, hoc ſpectàtes, uti ipſius ſpilſitudo, & ſubtilis aceti uuttus, cum refrigerandi uis interim exoluitur, in columns permaneat. De his fanè quomodo præparata ſint, pòſt paulum tractabitur. Nunc quia neruis uulneratis medendi modù ex rationali indicatione, nugatoria illa Empiricorum periptoſi repudiata, inueni, totam cogito ipſam dicere, ſed ita, ut nullam diſtinctionem præteream, ſermonè ab initio rurſus repetens, Quando igitur uulne ratum aliquè protinus offendero, interim per liquida pharmaca curationè molior, interim emplaſtris, lanà extrinſecus quammolliffimà oleo calente imbutà applicas.

Alias vevgo
τριώδεις.

B

C
†λούερι

Quòd sì medicamentum ex aceto ufurpem, aceti modicùs oleo admiscens, bis terüe quotidie soluo, & oleo calente foueo. Si noctes longæ fuerint, etiam in his †soluere consueui, idem magis, dum ulcus à medicamentis eroditur. Nam ubi iníto tali medi camento utenti æger nec se morderi, nec dolere, nec tensionem percipere mihi dica, die soluo, & foueo, mane semel, & uesperi iterum: oleum uerò, quo fouemus, sicut calens eſto, uerum ita ne uulneratà partem offendat. Sicut enim frigida huiusmo di affectibus maximè eſt, contraria, ſic tepens non omnino utilis. Quoniam in prìmo de simplicibus medicamentis uolumine didicimus, ut aqua calens aut frigida maximè contraria facere nata eſt, ita quoque oleum. Nam frigidum corpori admodum, perpiratum ipfius obſtruit, imò prohibet; calidum uerò digerit, ac extenuat: quod tibì etiam ex carnibus in eo coctis licet condifere: ſimiliter enim pridie decoctis, friabiles efficit; et si protinus cum animans maſtatum eſt, coquas, aut in ſartagi ne frigas; propter quod & ego fomentuì ex oleo calente ſatis ufurpare malui, tepidum ſemper uitans: hoc autem magis frigidum. Porro aquæ ufum in tota curatione ita tempero, ut ne attingat quidè ulcus: proinde cum ſanguis iníto ſtatim à uulnerata parte detergendus eſt, ex oleo id facere expedit. Vbi iam ægrì mediocriter habentes, lauacro utuntur, nec quæ tunc affectum locuì in aqua demergere ipſis conceden dum: magna ſiquidè ex parte nerui in manibus uulnerati ſunt. Memini cuiusdà ex huiusmodi uulneratis, qui cum diem quartuì citra omnem dolorè ageret, partemque affectà abſque phlegmone uideret, multo in frigore domo egreſſus ad opus quoddà nec eſſarium, et id diu immoratus domum redijs, membro uniuèto ad ceruicem uſque tenſo, id id cum ingenti ipſius dolore. Poſtquam uero quodam me accerſente, proſectus ad eum, uidì quibus in malis eſſet: oleum ex itinere refrigerat à particula au ferri iuſſi: calente uerò totum membrum ſoui, deinde ceruicis partem rectam lanis oleo reſperſis, & medicamento liquido ex euphorbio, ſimul cum caſtoreo hominè ſtatim mitigauì: et ſomno accedente uſque ad uſeperà omnia ceſtarunt ſymptomata. Plurimum igitur còſert, lanam permanere calidam, ſiue oleo tantum, ſiue oxelæo, hoc eſt aceto & oleo quoque imbuta fuerit: ſiet hoc, si aliæ lanæ ſicce extrinfecus cir cu ponantur, & æger intra tecctuì, modò hyems fuerit, ad quintuì uſque uel ſeptimum morbi diem ſele contineat: nam ſi eouſque nec phlegmone quadam tentetur, uacet ipſus prorfus dolore, & nullà ſentiat tensionem, in poſterum tutus erit. Curabis aùt ne in aceto uinoſum aliquid appareat: quemadmodùs oleum quoque, ut omni aſtrictione uacet, Nec ipſitur cruduì, quod ǒμμοηριβε, uel òμφακινοῦ dupliſi nomine Græce diciatur, adhibebis: nec id qùd ab Hispania uehitur, imò nec aliud quodlibet ex hiis quæ oleæ ſurculos habent. Optimum oleum eſt tenuifſimum, quale in Italia Sabinum: alibi uerò in nationibus Romano imperio ſubiectis, quæ nullam obſtringendi uim occupant. Iam uerò qualis res ſit rationalis indicatio, & quanto potior nuda expeſrientia citra methodum hinc còdifces, Cum permultis neuorù uulneribus ſape in itinere, in nauigio, in agro, uel in ciuitate, ſed procul à meis ædibus incidiffem, nec medicamenti ex euphorbio copia adefſet, nec illius quod ex aceto còſicitur, nec alaterius, pharmaco, quorum eo loco facultas erat, uulneri imponentes, id quò tendimus ſemper ſumus affecuti. Noui etenim me in agro propolim recentem, liquia dam & pinguem, quam agricola habebat, uulneri impoſuiffe: interim fermentum ſolum, interim ambo commixta. At fermentum quamuetuſtiffimum eſſe, proſpolim uerò ſecus habere conuenit, quantum ad tempus attinet. Sin autem uetutior ſit, ex oleo iuxta ignem, uel in ſole emolliatur. Rurſus in alio quodam ruſtico ſuccum tithimallì fermento mixtum impoſui, quem prope ipſius aulam ſuccreuiſſe confpexeram: quippe fermentum ut recens deprehendi; nonnunquam propoſlim ex oleo liquefaciam fermento immerſi, ſed prius aceto quamacerrimo diffoluto. Praeſtat oleum eſſe uetus in huiusmodi temperaturis, puta ex oxymelite & fabarum farina, uel eruòrum, uel lolij, uel ciceris, uel lupinorum amarorum, uel tenuiter polente puluere, uel hordeacea farina: quibus in urbibus ufus ſum cataplaſmatis, non

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB.
III.

30

A non solum in his, quos iam phlegmone prehenderat, sed etiam protinus ab initio. In agro cum picem liquidam apud fabrum inueniffem, fermento temperatam imposui; item apud alium eruörum farinam illo imbutam, cuius penuria etiam prædictorum quoduis miſceri potest. Quintietam oxelæum solum quod caleret lana excep tum, ſtatim dum aliud nihil haberem obtuli, cōſiſus aceto abundè acri & uetuſto. In alio refrigerato, quod ante horam unam, uel longius etiam tempus neruus conatus ſeffet, quouſque aliud quoddam idoneum medicamen dilutum adſerretur, par tem oleo ſoueri præcepimus, interim aceto prius admixto; cum aër per æſtatem caolidiffimus erat, temperatura ex utroque diuſtilimè ſoui, donec aliud medicamentum aſportaretur. Singulis autem prædictis farinis perniſtam ſtaſten ſape illeui, & mox à principio, & poſtea cum homo medicamine quodam enæmo nò probè uſus effet. Hæc itaque omnia quomodocunque applikes, calida qualitatibus offeras. Ego ſanè cum nullu domi meæ aliquando medicamentu compositum in promptu haberem, ſeſtinabundus dedi cuidam familiari uetus euphorbium, iniunxie leue factum ex oleo ueteri, donec humidi cerati ſpiffitudinem haberet, tendinis punctuariis in manu admouere. Reuſus igitur, interrogaui uulneratum, multum ne caloa ris in parte affecta ſentiret; ille mediocrem aliquem reſpondit ſe percipere. Rurſus igitur quærebam, an roſionem à medicamento iuxta uulnus ſentiret; ille cum ſe nò rodi, ſed ueluti pruritum quendam ſentire dixiſſet, pharmacum ad noſtem uſque adhærere perniſi. Quoniam uerò dum impoſita auferrem, calor in affecto loco mediocris mihi apparuit, neque punctus hians, fatius uſum eſt eodem uti medicamen to; & cum uulneratus altero die proſperè haberet, item tertio & quarto, ad finem uſque idem pharmacu ufurpaui; quod contemplatus aliquis, in alio uulnerato ſimi liter recenti euphorbio in eundem modum uſus eſt. Quare necſeſariò calor ægrum multus, & commorfus, & dolor in ulcere ſubſe cutus eſt, adeò ut homo ad me deductus ſit, tanquam hoc præter omnium opinionem accidiffet. Ego ſtatim re intellecfa, quod impoſitum erat abieci; fotum autem per oleu ipſi adhibito, medicamentum ex aceto impoſui; quod ſi non in procinctu ſuſſet, pharmacum ex euphorbio copioſioris ceræ particeps admouiffem. Quapropter non oportet, uti paulò antè diximus, probatorum medicaminum facultates ac ſpecies ignorare, nec quæ celebriter uirtutè mutant: tum quæ rurſus diutino tempore conferuant. Nam ex his, quæ caducum ac ſtatim euaneſcentem calorem occupant, euphorbium eſt. Id autem cognoſces, etiam ſi non manduces colorem contemplatus: quippe non ut ab initio cimerium, uerum ſuppallidum & ſubflauum redditur inueteraſcens, Statim etiam ſic cum abundè uidetur tunc, & uix inter leuigandum ex oleo recenti protinus imbìbito diffoluitur. At ſubito ipſum oleo miſcendu non eſt, ſed prius in mortario ſenam terendum, ne dilateſcat. Quid uerbis opus eſt: quod etiam guſtanti tibi recens percipitur ſeruentiffimum, ut linguam adurat, uetus autem modicam efficere caliditatem. Am alijs multis pharmercis exilem adeò potentiam pauculis annis retinere contingit, attamè euphorbium tapſiam excellit: hæc enim ab anno admodum imbecillis redditur, ut bimula prorfus expiret; euphorbium famè cum principio bo num fuerit, & probè urat, etiam anno tertio adhuc uim aliquam retinet; interim anano quarto: quinto autem & ſexto iam exoluïtur: deinde procedente tempore in totum elangueſcit. Sic ego dixi, oleo me nonnunqu uſum eſſe uetuſto ſine cera, quod annos ferè quinču uel ſex natum eſſet. Vnde uſum ipſius euphorbi menſura com prehendere nemo potest. Nam recens oleo decuplo cum cera tripla commiſcettu, ueteraſcens copioſius ei immittendum eſt; trimum uerò & quadrimu, uel duplicatum prioris pondus, uel æquale ceræ. Cum igitur pharmacu conſiſtentia ſimile ac pìs dictis unctionibus habere uolueris (quæ ſpiffitudo liquidi etià cerati eſt) oleum ceræ quadruplu eſſe curabis. Vbi uerò emplaſtri ſpeciè referet, cerà omnino æqualem oleo têperare oportet, maximè ſicca fuerit, & uetuſta; ſicut recens & pinguis pauciore oleo indiget, ut ceratu emplaſtrodes efficiat, idem magis adhuc per æſtatè.

c. Itac, si ceratum emplaftrodes facere ſtatuís, ceræ ex oleo liquefaceræ, qua dixi tem- peratura ſextam recentis euphorbij partem admifcebis, ut illius una ſit drachma, ce ræ ſex, olei item ſex, uel quinç. Sed quoniam cera glutinans ac uifcoſa non eſt, quem admodum ſeina & pix, ideo hanc, uel illam, uel utriuſç partem cerato admifceo. Clarum igitur eſt, dum hæc miſcentur, non amplius oleum pari illis portione affun dendum. Etenim cera ad liquiditatem multo pingui indiget: reſinæ quæ quidem aria prorsus ſunt, modico: liquidæ & ſiccam quandam ſubſtantia ad emplaftri craffi, tudinem affumere poſtulant. In cera igitur non magna humiditatis ac ſiccitatis differentia eſt: inter ſeinas, ſicut etiam in pícis genere cōtrario modo habet: aridæ præſertim ab humidis permultum differunt. Omnium uero ſiccinima eſt, quâ nonnulli fricita, alij colophoniam appellant. Huic ſuccedit, quæ ex figulinis impura, nec de ſpumata ſumitur: quâ ſi purges, in frictam mutabitur. His ambabus ſiccior eſt, quæ dicitur pityinon phyſema, ac ſi dicas, picea germinatio. Hanc ſancte ceu ſqualidam, in præſentis emplaftri compositionem non eſſe idoneam ratus, abieci. Vſus autem ſum fricita & liquidis. Iam uerò ex his nonnullæ diutius liquidæ permanent, quem admodum terebinthina: alia cito inareſcunt, ſicut ftrobilina: media utriuſc eſt abie tina. Quinetiam facultate calidior eſt quidem ftrobilina, mox uerò abietina, deinde terebinthina: cupreſſi ſeinam miſce non auſus ſum, ut quæ nonnihil aſtringeret. Putabit forſan alíquis nobilſ差 diffirentire Dioſcoridem Anabarzeum in ſermo ne de ſeinis hunc in modum ſcribentem, primo de medica materia commentario: Ex omnibus ſeinis principatus terebinthinæ datur, poſt eam lentifcinæ, tû ei quæ de picea raditur, & abiſte: ultimum locum pinea, ftrobilina: obtinet. In his enim Dioſcorides tanquam de infima ftrobilina, optima uerò terebinthina ſentire uide tur. Verum ego ex his tribus ſeinis, ftrobilina, abietina, terebinthina, principem certe ftrobilinam calore, ſecundam abietinam, poſtremam terebinthinam eſſe dixi mus. Quemadmoduſ igitur, qui inter Italiæ uina auſtera optimum ponit uinu Italicum: alius ad qualitate unam ſermonem referens, alius abſolutè de tota ipſius ſub ſtantia pronuncians, uerus deprehenditur: eadem ratione etiam inter ſeinas opti mam tanquam medicamentum in multiplicæ ufus accommodatum, merito tere binthinam affirmaueris, non tamen caliditate primas obtinere. Itac, ut aiebam, li cet tibi quamlibet ſeina ceræ miſcenti ſimplex ceratu glutinantius efficere, quod ex oleo & cera dūtaxat componimus. Hic uerò experientia quoque utilitas eſt, quæ de coniectura nostra decernat: potes enim, ubi triplicata ceram terebinthinæ com miſeris, intelligere, emplaftri ne ſpilſtudinæ medicamentu acceperit, an ea adhuc ſiccius, copioſiorem inſuper ſeinam deſideret. Quapropter ubi hunc in moduſ ex perienti tibi mediocriter habere uideatur, miſcebis tunc medicamento, quod confi cis, duodecimam partem euphorbij. At ſi ignores euphorbium exactè ſit calidum, an nonnihil ab eo diſcedat, poſt cōſectionem linteo paululum medicamenti illitum tuæ ipſus tibæ uel cubito horis aliquot imponito: poſte a ſi modicè calefacere de prehenderis, temperatuſ eſſe medicamétum arbitraberis. Quòd ſi uel nullum ſenti lem calorem edat, uel iuſto feruentiorem, integrum eſt aut pharmacum remittere, aut intendere; remittere quidè miſtura cerati, intendere appoſito euphorbio. Atqui ſi propolim pinguem habeas, eam omnibus ſeinis aptiorem fore tibi intelligito, ut quæ uaporofam ſpiritus craffitiem, humores: ſuperfluos elicere, ac ex alto foras ductitare ſoleat. Siquidem ſeinæ cum cera emplaftri ſpilſtudinis gratia non tan quam curationis confilio affumuntur, propolis autem curationis ipſius ſcopo continetur, atq. hac ſola, ut dixi, recenti, quantum ad humiditatem attinet, ufus ſum in agricola quodam duro corpore: ac mirum eſt, quomodo ſola aduſc: ſinem adhibita adiuuerit, adeò ut nullius pharmaci præterea uenerit neceſſitas. Alteri qui pune turam nerui profundiorem haberet, tithimalli cuiuſdam modicum admifci: molioribus uero corporibus medicamentum tactu durius apparet, niſi olei miſtura ue hementer ipſum mollias. Quin & alia medicamenta omnia, quæ neruorum uulneribus

ribus

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB. III.

31

Aribus adhibentur, liquida & mollia esse conuenit, Mollicímiem igitur quoduis oleum conciliare, robur uerò medicamenti uetus oleu tueri potest: sicut propolim in agro nōnunquam accommodaui, tanquam melius pharmacum ijs, quæ tum affuerant, eligens: ita fermentum rurſus admoi alterius medicamenti inopia, quoniam hoc quoq in alto fixa extrahere & diſcutere ſciebam; quanto autem uetuſtius, tanto eſt præſtantius, Porro huſuimodi non ſol ſacilè in agris reperiuntur, ſed etiā sulphur uiuum, quo nonnunquam & ipſo ſum uſus, temperans cum tetrapharmaco. Huic igitur & aphronitrū, & beronicium litrum, & aphrolitrum nō lapidoſum, ſed uerè aphrolitrum, quod ſpumæ conſiſtentiam habeat, adiſciens frequenter uſurpaui, nō modò in agris aliorum penuria, ſed etiam præſentibus enumeratis medicamentis hoc nomine, ut animi ſenſum experientia explorarem, probarem: ac uulneratus talis rei ſolo uſu conualuit, fotus uidelicet oleo. Hoc enim commune tibi eſto in omnibus medicamentis, quæ hic dicuntur, neruorum uulneribus conducere. Iam uerò quod à medicis uocatur arſenicu, ab his qui Atticè omnia uolunt proſerre ar- renicu, adiunxí tetrapharmaco, rationem experientia uolens confirmare: rurſus cū id nō aſſeſt, ſandaracam, uti uocant, sicut calcem reſtincſtam & uiuam, lotam & il- lotam, minus autem uiuæ, plus reſtincſtæ, & hæc plus adhuc lotæ adieci. Cæteru de exacta cuiuſque compositionis quantitate paulò poſt dicemus, ubi hæc simplicia omnia, uſusq ipſorù diſtinctiones retulerimus. In hoc enim ſermone propter Em- píricos, qui ex periptoſi, id eſt incidentia, ſeu caſu plurima compositorum medica- mīnum inuenta eſſe putant, uſum mihi eſt commemorare, neruorum uulnera cu- randi rationem à me citra illam periptoſin repertam, inde quod ſanationis ipſorum ſcopu, & simpliciù pharmacorum facultates cognoscerem. Etenim ex caſu unum alíquod medicamentum inuenitur: rationalis autem methodus plurima ſi- mul inuenit, & uarias ipſorum composiciónes. Quæiam ex alto humores educere, digereq poſſunt, neruorum uulneribus ex uſu ſunt. Quandoquidem uerò non- nulla caliditatem immoderatam, uel mordacem uehementer acrimoniam, uel acu- tiem coniunctas habent, alia ipſis pharmacla admíſceri ratio eſt, quæ prædictos ex- ceſſus ſine uírtutis offenſa temperare queant. At hoc fieri non potest, niſi cuiuſque medicamenti non modò qualitatis genus, ſed etiam quantitatem in ea cognoscas. Quædam nanc, ut oftendimus in comentario de simplicibus medicamentis, in pri- mo calefacientium ordíne collocantur, à temperatis paululum abſcedentia, alia in ſecundo magís inde declinantia, alia tertio, nōnulla quarto, quæ urere iam queant. Igitur ex uehementiæ uírtutis cuiuſq pharmací portione miſtorum facultas inue- nitur, modò simplicium omnium temperamenta intellígas. Empíricorum hæreſis ſola homogenia propter uniuſcuiuſq medicamenti naturæ ignorantiam temperat: & qui hanc nouerunt, ſola homogenia miſcent, quia exceſſus quantitatê certò non cognoſcút. Quod itac ipſe prìcum præparaui medicamentum, ex multis eiusdem generis compoſitum eſt, quoniam nondum cuiuſq uírtutis quantitatê exactè per- noſcebam, Inieci etenim nonnihil arſenicí, sulphuris, miſyos, calcís lotæ & illotæ, & pompholygís, similiter ſpodij, item ſquamæ ærís, chalcitidis uſtæ, lotæ & illotæ: ad hæc non uſtæ. Hæc igitur prius in aceto quamacerrimo diebus multis pole æſti- uo leuia reddidi. Quæ fundi ex his debebant, cera erat neceſſariò, & mellis nonni- hil prius expurgati: reſinæ propemodum omnes, propolis, pix, & ladanum. Líqui- da, oleum cyprinum, ſulinum, opobalfamum, amaracínum, gleucínum, cedrínum, ricínum & uetuſtum. Ex ſingulis autem liquoribus, quos non multo antè recau- ſui, paulum alíquid: poſtremò alías alíud auferens experientiæ gratía, nihil simpli- ciora ſingula, quibus in hunc diem utor, à uírtute príſtina abſcedere animaduerti: atqui temperaturæ ipſorum mox ponentur, Itac ex aceto, & liquoribus talia con- feci, ceræ, reſinarum, propolios, & pícís nonnihil adiungens, pari modo ex colum barum ſtercore & herbís tenuíum partium. Minus ergo moleſta ſunt liquida phar- maca cum alij, tum neruorum maximè uulneribus, quibus utimur etiam empla-

F

C
ftri modo compositis, propter eos qui se lauare uolunt. Lanis anim ablatis, ac talli
pharmaco solo adharente, lauant minus duriter, sed liberius, Prædictum est, neque
tunc læsam partem aquis respergendam, si in manu uulnus contigerit, pedem uerò
si is læsus fit, non madefieri qui potest; sed tunc à balneo primis quatuor diebus ablati
nendum est. Quoniam uerò omnium huius tempeftatis hominum, & eorum etiam
qui ruri degunt fortitudo perijt, qui lauare se quotidie confueuerunt. Equidem qui
non adeò delitijs affluunt (funt hi maximè pauperes) utplurimum obtemperan-
tes nobis habemus: diuites uerò, & præfertim potentes illos, uel ægrè obtemperan-
tes, uel prorfus immorigeros experimur. Optimum igitur fuerit, nec ipfis mederi;
uerum cum, nefcio quo modo, alius ob aliam cauſam, quidam noſtrum inuiti, qui
dam ultro ipſorum mollićiem tolerare coguntur, tale quippiam factitare confueui;
uulneratæ parti pharmacú aliquod emplafium imponens, extrinſecus iterum mul-
tiplices pannos oleo tinctos plures ſuperinijcio: quibus rurſum extrinſecus faſcià
ex linteis accommodo, quam deinde in ipſo balneo, cum æger in ſolium ingredie-
tur, oleo prius perfundo; et loto iam omnia impoſita aufero, utori: prædicto totius
curationis genere, At uerò patet omnibus, eum qui pulchrè neruorum uulneribus
proſpecturus est, etiam particularum naturæ peritú effe oportere. Nam antea com
prehenſum est, tendines pariter in quos muſculi computes definunt, non medio-
criter condoleſcere, primú quidem cónuſſione tentatos, dein putrefcentes et ipſos,
uicinas ſimul partes uniuersas inficere. Nonnulli eorum ceu membranæ tenues la-
tijs funt, quales in femorum terminis ad genua ſpectantibus, tum intra manus, in-
frac; pedes ſubtenſi funt. Omnes enim qui in manibus pedibus cernuntur, fatis
quidem coeuntes cutem contingunt: qui uerò in patellam perueniunt, à circúpoſi-
ta cute iuxta tarſum abſcedunt. Mihi etiam hoc fortè fortuna contigit; etenim ner-
uorum uulnerum curationem iuuenis adhuc, cum primú ex Alexandria in patriam
reuerterer, annos uigintiocto natus, excogitaui. Quia uerò ſingula pharmaca quæ
adinueneram medicis amicis non ſolum ciuibus, ſed etiam uicinis exhibueram, ut
omnia uſu ac experimentis firmarentur, uifumc; erat, haud noui quomodo, ciuita-
tis noſtræ pontifici gladiatorum curationem mihi ſoli tradere, quamuis iuueni ad
huc (non enim uigelimumnonum attigeram) tunc uulneratos in priore infernač;
femoris parte inuento præſidio curaui; in ijs ſanè qui per tranſuerſum perculſi erat,
reliqui tendinis ipſe amputans, ut tuta effet mihi curatio: qui uerò paruú, uel per di-
rectum uulnus acceperant, cum ſecuritate ſimul & metu totam ſanandi methodum
exercens, Nam cum omnes ante nos medici plurimum aqua calente fouerent, &
hordeaceam farinam ex hydrelæo modicè decoctam illinirent, ego ſanè aquam
omnino non obtuli: oleo autem frequenter respergens, ſimul cum prædictis phar-
macis ſtatim omnes ſanitati restitui. Quandoquidem uerò multi ſuperioribus an-
nis tribus perierint, mihi tamen ne quidem unus uel ex neruorum uulnere, uel alio
mortuus fit, alter pontifex ſuccedens illi, qui mihi tum medendi officium commife-
tat, ſimiliter & ipſe à septem menſium interuallo gladiatorum curatione fidei meæ
concredidit. Síquidem primus autumnali ſolſtitio, ſecundus uigente uere pontifi-
catum gesserat. Rurſus poſt hunc omnibus à me ſeruatis, tertius, quartus, & quin-
tus pari modo gladiatores mihi curandos tradiderunt, ut iam permultum illam me-
dendi curationem explorauerim. Quinetiam hoc tempore tale quid induſtria inue-
nimus, cui animum aduertere maximè illos medicos conuenit, qui uulnerum cura-
tionem rectè adminiftrare cupiunt. Contemplatus enim gladiatorem quendam ex
his, quos equites nominant, tranſuerſam diviuſionem in priore ac inferiore femoris
parte habentem, eamſ; fatis altam: tum uulneris labrum intuitus, ſurſum alterum
reuulſum, infra alterum quali ad patellam detractum, non dubitaui diſtantes inui-
cem muſculorum partes futuris contrahere, curatione illa, quæ Græce à latitudine
κατὰ ωλάτα dicitur, neglecta. Itaque ueritus tendines ipſis conſuere, denudatis
prius illis, ſic altioribus futuris uſus ſum, haud ignarus, carnoſam ipſam muſculo-
rum

KATA' ΓΕ'ΝΗ, LIB. III.

32

A rum partem periculo uacare, tendines uerò non item: quanquam hoc nulli ex præceptoribus facientem uiderim. Quidam liquidem ipforum in huiusmodi uulneribus solas cutis oras confuebant, nonnulli in carnoſis partibus muſculos ipſos ſuere auſi, id in ſuperficie ipſorum facere ſolebant: proinde ſi quando uulnus infligniter alium, non ſecundum membri longitudinem contigerit, ſummam quidem muſculi partem glutinabant, reliquam uerò totam inglutinatam relinquebant. Etenim in uulneribus iuxta membri longitudinem factis, deligatura uulnerati muſculi partibus inuicem contrahendis ſufficit. Per tranſuerum uulnere accepto, cum deligatu ra nihil prodeſse poſset, ex ſola futura totu absoluïtur. Has igitur niſi quis altas faciat, muſculi in eo partes inglutinatae permanent. Cæterum nonnulli opus à me conſectum imitantes, anatomes imperiti, ab omnibus muſculis ſubiectas membranas auellunt, neſcientes has ſimul cum muſculis tutò confui: tendines autem ſimiliter ipſis dilatatos non mediocri cum periculo. Verum quomodocunque illi dilatati fuerint, tamen craſſiores adhuc, durioresque membranis ſunt: tenues abunde illos uides in omnibus iuxta abdomen muſculis, præterquam duobus rectis, quibus obli quorum membranofæ neuorum tenuitates incumbunt. Alius tendo nullus præter enumeratos membranæ modo dilatatur. Quippe ſeruant omnes lati craſſitudinem magnam fatis, ut neminem latere queant. Atqui ſympathia ſuperpoſitaru partium uſque ad ipſum neuorum principium non minus quam ad femoris terminum, muſculis tum in cubitis tuberum, tum in calcaneum inſertis, accidit. Dilatantur itaque utriuſque tendines, ſed ita ut craſſitudinem notandam retineant: calcis tendo ex ſura deſcendēs magis adhuc robustus craſſusque ex tribus neuofis tenuitatibus com poſitus apparet. Latuit autem hoc atate nobis maiores anatomicos, ſicut pleracque alia, in totis muſculis, ac multo magis in uenis, arterijs, & neruis. Multi uerò ex meis ſodanbus etiamnum hæc omnia nouerunt, & diſcipulis oftendunt, libris meis anatomicis perlectis. Memini ſanè ex anatome euidentium, nihil, ut quis putauerit, commune cum opere de medicaminibus componendis habentium: timens ne ex huiusmodi inflcitia errantes uel uniuersam curandi ratione ſuſpectam haberent, uel fruſtra membranas tollerent, fugientes inde, ſicut falso exiſtimant, noxam futu ram. Quemadmodu alij quidam, cum non ualent ligamenta cognosere, tanquam neuos & tendines uulneratos ſuſpecta habent, à periculo alioquin remota, quomodocunque afficiantur: quippe inſenſilia, & ex offibus non muſculis orta, ſicut tendines, uel ex cerebro ſpinalij medulla, ut nerui. Optimè igitur, uelut alia plegriaq, etiam in his permulti medici clarifiſimi dixerunt, medicinæ putantes mutuam opem requirere, tum quæ manu, tum quæ medicamentis, tum quæ uictu medetur: primam Græciam, alteram φασικὴν τιμὴν, tertiam διατικὴν nominant, ma[x]imè illa quæ manu curat, reliquis duabus indiget. Itaque ſi frequenter in ſimij cuiuſque tendinis & nerui poſitum ac magnitudinem contempleris, exacſtè memineris, etiam ſi humani corporis inciſionem moliaris, ſingula, ut uidifti, celeriter inuenire. Quòd ſi inexercitatus omnino facias, nihil inde promouebis: quemadmodum nec medici bello Germanico, ubi barbarorum corporum inſectionis poſetta tem habent, amplius quippiam didicerunt ijs, quæ coqui intelligunt. Etenim Empiricorum anatome ſecundum periptofim ſugamentum eſt maximum, ſimile ca pris, iuncis manualibus, punctis: hoc ineptior eſt ex libris anatomicis inſtitutio, non abſimilis ijs, qui, ſecundum parcemiam, ex libro gubernare dicuſtur. Quando quidem enim contemplati palam à præceptore oftenſos in corpore neuos, & tendines ipſorum, niſi denuo eos uideant, & tertium, & ſæpius deinceps, loci accura tè, in quo poſiti ſunt, non meminere, multo minus ex lectione poterunt addiſcere: liquidem huius tempeſtatis Empiricorum optimus, cum libros omnes anatomicorum perlegiſſet, puerum ſtilo iuxta interiorem brachij regionc, ſupra medias ipſius parteis, in ſchola quandoque punctum, pharmaco emplaſtico curare aggreſſus eſt, cuius experientiam ex nerui uulnere curato acceperat, puerumq[ui] ob id ab inflam

F 2

Comationis dolore immunem uidens, putabat in totum conualeſcore, uerum repente
ſexto die cōuulſus perijt. Ille igitur facti, quali cuius ratio aut cauſa dari nō poſſet,
nobis recenſebat: ego cum medicamenti compositionis ſcripturam poſtularem le-
gere, eiſt ſtatim obtemperanti, hæc protinus ſubieci: nunquid recenſendo, quæ pue
ro nuper uulnerato contigerunt, maius aliquid narrationi adieuciſt, quam quod
medicamenti, mirificè puerum recens uulneratum curantis, experimentum habue-
ras. Ille confelſus eſt, nil ſe aliud ſermoni addidiffe. Ruſus igitur, inquæ, audi à me,
quid geſtum ſit: Notabile uulnus erat nerui perculſi, quod medicamento huiuſmo-
di curatum eſſe dicis: & quidem audacter in id genus uulneribus iterum utitor: pun
ctus autem neruorum anguſtam cutis diuſionem habentes, tale pharmacum ſana
re non poteſt, ſicut nec id quod puncturis medendis dicatum eſt, ipſi neruo nudo
adhibiit. Quippe multo calidius eſt, magiſc. mordet, quàm ut nudus neruus ero-
ſionem eius & ardorem ſuſtineat. Vbi uerò & cutis, & membrana ſub ipſa. item ca-
ro alicubi præpoſita eſt, mordax medicamentum: ſi tenuium partium ſit, eadem ra-
tione neruo medetur, qua pharmacum tuum, quando nudum neruī affectum con-
tigerit. Plurimum autem refert, oras anguſtiorum punctuum apertas eſſe, ut cali-
dum medicamen extrinſecus applicatum per eas uapores educat, attrahens humi-
ditatem circa affectum loci in alto latentem: ob quam rem in id genus pūcturis ori-
ficium duabus in cutem ſectionibus rectis diuidere oportet; atque hæc, tum alia
multa prius relata dixi et, qui in pueri neruo uulnerati curatione errauerat, adeò ut
ex praua medendi ratione ipſe conuulſus interierit. Itaque omnes norunt etià pun-
ctæ partis naturam indicare nonnunquam uulnus abſque periculo, nonnunquam
ſuſpectum eſſe, cum neruum ſubiectum uiderimus, ut in puero iuxta brachiù pun-
cio: non enim ſermone locus poteſt exprimi, ubi quæ per alam in totam manum
pertendunt, brachio inſeruntur. Et ſane hic demirari eſ Empiricorui litigandi
ſtudium, qui quidem in alijs omnibus medicinæ opera quælibet ſubinde contem-
platum, melius ipſum imitari concedunt, quàm ſi raro uiderit: itidem melius eum
quolibet opere perfungi, ſi frequenter illi adſueuerit. Sola uerò quæ ex corporum
incifione cognoscentur poſſe quempiam firmiter affequi, modò anatomicorum
hiftoriam perlegerit, cum uel ex ijs, qui à præceptore oftenſas corporis partes con-
ſpexerunt, nemo ſemel uel iterum ſpeculatus adamuſſim memoria tenere poſſit,
ſed frequenter illum confipicere conuenit, neruos non modò magnos in alto parti-
culas quaſdam permeantes, ſed in cutem quoque, tanquam radices quaſdam diſtrí
butos: in quibus uulnerati niſi probè curentur, ſubiacentium magnorum ſympa-
thiam ſuſtinêt; unde hi prodeunt, quos in anatomicis inſtitutionibus accuratè per-
tractauimus, ab omnibus qui me præceſſerut omiſſos. Atque has radices niſi cre-
bro in ſimijs intuearis, fieri non poteſt, ut cum in humani corporis anatomen in-
cideris, exactè deprehendas: quemadmodum multo minus in anatome fortuita,
quam Græci κατὰ περιπτώσιμα & τραυματικόμα, id eſt, ſpeculatione uulnerariam nomi-
nant, locum ex ſola lectione inuènire queas: quanquam nec aliquis per multa uul-
nera ipſemet inſpicere poterit, ſi ea excipias quæ in bello contingunt, ubi ipſorum
nemo, cum ſaucium cito curare ſtudet, cōtemplatur, ubi uulneratis partibus nerui,
ubi arteriæ, uenæſc. ſubiacent: uidentur itaque in huiuſmodi affectuum curationi-
bus anatomes imperiti ſimiles ijs, qui iter in leſtica cæci faciunt, eoſc. uchementer
errant. Verum qui inter ipſos & partium experientiam ex incifione cognitam, &
methodum confectionis, uſusſc. medicamentorum coniuxerit, is ſemper neruo-
rum uulnera uti nos ſine omni periculo curaturus eſt, ut nec principalior quædam
pars condoleat, nec uulneratus neruus, aut contuſus inflammatione laboret, ubi
iam hæc ſiunt, multo minus uel putredo, uel claudicatio, uel cōuulſio, uel ipſa mors
comitabitur.

CON

KATA' ΓΕ'ΝΗ, LIB. III.

33

CONFECTIONES MEDICAMENTORVM

ex metallicis, ad neruorum uulnera.

X metallicis medicamentis astringentia uitare confultum est, præfer tim ubi compositi pharmací usus in punctura eueniat: quæ uerò de- tergendi uim occupant, licut éris squama, ex usu funt. Cæteru omnia metallica, cum craftiorum partium exístant (multum enim terrestris subſtantíæ in se continent) artificij nonnihil in præparando requi- runt, quo tenuiora ſiant. Hoc igitur ex aceto fieri quæmacerrimo consideraui, præ fertim quòd ex uino non auſtero cōſectum est: at ſi ex tali non ſit, ſed uetus, eo uti- tor. Attende tamé diligenter in guſtu, ne tibi uel minimam uini qualitatem reſerre uideatur: tale quiſpe acetum ualidam exedendi, ſecandiç: uicina potestatè habet. Iam uerò metallica ex acerrimo, & quàm fieri potest uetufiſſimo, ſubſtantiaq: te- nuiffime leuigare oportet, quò felicius ſpiffitudo auferatur. Præſtiterat id in ſole æſtivo perſicere. Quædà enim ex metallis ne uel ſcindi poſſunt, nec commiui, in aceto ad diffolutionem facià, ſicut chalcitis, & mify. Nonnulla et contundi, & con cuti, & poſtea leuigari deſiderant, quemadmodum æris squama. Cum igitur pri- mum præpararem medicamentum, immíſcui ei & arſenicum appellatum, poſtea ſuperfluum eſſe putaui; etenim ex æris squama & mify, & chalcitide medicamen composítum iri abundè ſatis uidebatur: temperaui autem prima conſectione etiam eruginè combuſtam: nam quæ ignem experta non erat, tanq: iuſto mordaciorem ſuſpicatus ſum; deinde tamen non uſtæ pauxillù ſimul adieci, quantù aliorum por- tio ſerebat. Pari modo chalcitidem, crudam ſanè pauciffimà, uſtam uerò æqualem mify & æris squamæ indidi. Praſtantius aŭt omnibus composítis ſore ſperaui, imò etiam usu deprehendi, in quo copioſa æris squama inſeffet, dein chalcitis cōbuſta, poſtea mify. Quocunque igitur miſcебís pharmacà, ad ſolem, ut domi uerno tem- pore, multis diebus in puluerem ex aceto quæmacerrimo rediguntur: quanto enim longiore tempore trita fuerint, hoc tenuiorem ſubſtantiam conſequentur: ideoq: anguſtis uulneribus aptiora: ſicut in neruís carne denudatis, admodum tenuia exe- dentiaq: cauenda ſunt: ob quod prædicti paſtilli omnibus id genus conueniunt: ſi quidem nonnulli aſtringentia quoque aſlumpſerunt. Porro celebres ex illis ſunt, qui ad Andronem, Polydam, & Paſſionem autores referuntur. Sunt & alij qui- dam, quartus, & quintus, illis ualentiores, quibus ego ſubinde utor. Temperaturæ uerò ipſorum perſectæ ſermonis proceſſu dicentur, nunc de eorundem usu tantum explicatě ſufficiat, quod tritos ipſos aridos, poſtea rurſus firæo (id est ſapa) adie- to ita terere conuenit, donec ſordium ſpiffitudinem recipiat medicamentum, & æqualiter leue fiat. Vocant autem nunc omnes firæon, ex muſto decocto natum: id autem nihil uini habeat, quale non ex auſterarum uuarum, ſed quammaximè dul- cium muſto præparatur, neque ex primo fluente, ſed poſtremo. Si igitur tale mu- ſtum extiterit, coquendum est, dum ad dimidiam partem menſuræ consumatur: ſin minus, ad tertiaſ cōcoquendum est. Huiuſmodi quidem decocto paſtillos ſoluerre expedit, ut mellís craſſitudine linamentis excepti, neruís derudatis imponantur, maximè temperatores, qualis Polydæ est. Atque hoc multo magis, ſi corpus ſit te- nerum ac molliuſculum, in quo prorfus à paſtillorù usu te abſtinere tutius est, alijx utentem pharmacis, de quibus iam ſermo factus est, iterumq: fiet. Neruo autem co operto, qui nudus erat, linamentis extrinſecus unum alíquod ex ijs, quæ ad angu- ſta uulnera conueniunt, ſuperdandum est. Sunt huiuſmodi quatuor genera, unum quod ex metallicis conficitur, alterum ex liquoribus: inter quæ refertur & illud, quod ex euphorbio conſtat, tertium ex columbarum ſtereore, & quartum mite à nobis appellatum, quo etiam ad neruos tenerorum corporum omnino denudatos uti- mur. Ex híis quatuor unum quoddam toti affectæ particulæ circundandum est, ita ut ſanas quoq: partes unà comprehendat, præſertim ſuperpoſitas: quas bis die, uel ter, ſi necſſitas incidit, ſouere oportet. Quinetiam nocte interim linamentis qui-

F 3

C
dem denudato neruo impositis: cæterum eo quod extrinsecus ad motum erat abla-
to. Porrò cum permagna humanorum corporû sit differentia, tum in temperamen-
tis, tum ætatum mutationibus, in super uitæ studijs, nulla ratione quodque medica-
mentum omnibus conuenire potest: quamobrem duo in promptu habeto, alterum
ualentius ex similibus genere confect û, alter û mitius, quæ inuicem mita dum ufus
poftulat, permulta inter hæc iuxta misturæ quantitate cœstitues. Si nanç parè utri-
ufep portionè temperaueris, miftum exactè mediù amborù erit: quod si altero plus
adijcias, tantum à medio ad illud summù recedet, quanto miftura ſuperauerit. Eſto
igitur ualentiffimum metallicum ex his conſtructum: unam partem crudæ chalci-
tidis habeat, duas mifyos ſimiliter crudi, tres æris ſquamæ: inualidiffimù unam iti-
dem mifyos & chalcitidis, ſed utriuſc combuſti, ſquamæ quatuor. At uerò ambo-
rum medium, quo ſubinde ufus ſum, tale eſto: Mifyos, chalcitidis, eruginis, cuiuſc
uſti partem unam, æris ſquamæ partes tres: his, ſicut prædixi, contritis, ceræ inua-
lentiffimo duplum, in altero duæ partes & s miſcentur: in medio, quod intra hæc
conſtitit, partes duas et quartam, ſicut in primo trium, quod ualentiffimum eſſe di-
xi, omnes partes numero ſenæ ex mify, chalcitide, & ſquama collectæ naſcuntur,
quibus ergo duodecim ceræ partes adijcientur. At in medicamento inualidiffimo ſt
metallicorù ſex partes exiſtant, ceræ duodecim apponas, in mediocri amborum
medium, Sunt aùt inter octodecim & duodecim media quinç et decè. Quòd ſi de-
narium unum ſtatuas, unam omnium eſſe partè, tot denarios adijcito quot partes,
ſiue unciam, ſiue libram: Sic enim apud Romanos confuetudo eſt nominari, tot un
cias uel libras. Porrò menſura apud ipſos eſt, qua oleum metiunt, inſecta diſcretaq
lineis, totam in duodecim partes diuidentibus: atq intergra menſura ab eis libra no-
minatur: duodecima eius portio, uncia, Metallica igitur & cera in lance alijs uncijs
conſiſtunt: oleum cornu metiuntur. Itaq prædictis pharmacis omnibus iuxta ceræ
portionè oleum immittaſ, ſuperetq in ſingulis dimidio: ut ſi cera uncias octo com-
pleat, oleum duodecim, hoc eſt integram libram pendeat. Eſto aùt id fabino ſimile,
eſſentiæ tenuioris, minimeq aftringens: ſi uetus ſit, præſtat. Crudum uerò, & quod
ex oleæ ſurculis confectum eſt, nequaquaſ conuenit. Cæterù omnibus medicamen-
tis commemoratis, ubi metallica ex aceto pluribus diebus in mortario trita fue-
rint, thus candidiffimum & pîngue admiſceatur: deinde rurſus una cum metallicis
diebus aliquot leuigetur, priuſquam ceratum eis temperes. Quanta uerò ex omni-
bus metallicis copia colligitur, huius partem dimidià thus continueat: ſi molius me-
dicamentù facere poſtulas, amplius quam dimidià: ſicut ubi acrius expetis, minus
dimidio adiungas. At uerò ceræ cum oleo liquidæ refinam quandam miſceas licet,
ſciës acrius ipſum adiecta ſtrobilina fieri: molius terebinthina, mediù utriuſc abie-
tina. Ex harù genere larix quoq eſt, prædictis planè humidior: ſubſtantia uerò ſimi
lis liquidæ piceæ, quã loco terebinthinæ inſtitores uendut ignorantibus eas diſcer-
nere: eſt aùt talis odore, guſtu, & facultate q terebinthina acrior: cu hac igitur & te-
rebinthina larix perſimilè potentià obtinet, ſed tenuiori ſubſtantia, maioreq diſcu
tiendi uirtute prædià eſt. Miſcebis igitur ceræ ſextam ſuperiorum refinarum partè
uolens medicamentum emplaſtri figuram induere. Nam uni ceræ pondo refinæ
uncias duas adijcies: ſin autem liquida infligniter fuerit, uel unam tantum miſcere ſa-
tis eſt. Attamen ſi ut emplaſton pharmacù fiat nihil curas, refinam addere non ad-
modù opus eſt: galbani uerò æquale thuri pondus indes, ubi mitiffimù reddere ſta-
tuis: dum ualentius, dimidium: quando ipſorum mediù, id quod inter æquale & di-
midiù eſt. Verbì gratia, li quatuor thuris denarij fuerint, duas galbani ímpones, ua-
lidum permanere medicamen poſtulans: mite quatuor, mediù tres. Vt enim molle
& anodynon quippiam habet, ita quoq συνήπορα, hoc eſt exedens: quod ſanè pluri-
mis mollientibus accidit. Quare cum neruo denudato pharmacum adhibes, non
adeò galbanum eſſe commixtum oportet. Quòd ſi nudus ille non eſt, haud medio-
sriter ipſius temperatura dolore auferendo cœuenit: ideoq tale etiam medicamen-
tum

Alias toto-
decim.

D

tum

KATA ΓΕΝΗ,

LIB. III.

34

A tum acuto senſu præditis, teneris & cachochymis paratum habere expedit, in quo plus galbani adiectum ſit. Omnia liquidem metallica aspera ſunt, dolor, con-citant, ex liquidis acetum; unde meritò ex illis confecta pharmaca aspera uidentur, & doloriſa: ob quâ rem forus ex oleo & galbani miſtura ſimiliter ipſis idonea eſt: nihil aŭt minus tenuium partiû adeps galbano lenis eſt. Quare uelim aliud quoque medicament ex his præparatum habere, quod ex metallicis cōpoſito temperare po-teris, tum in dictis corporibus, tum in his quæ asperum & dolorificum quandoque medicamentum percipiut: deligendus autem adeps, qui tenuioris eſſentiæ exiſtat, cuiuſmodi ſunt agreſtium animantium, maximè leonis, pardi, apri, & urſi: ad hæc uolatilium, maximè anſerum: horum inopia agreſtium gallorù gallinarum, ita ue rò anſerum quoque ſylueſtrium, Nam animaliù, quæ in urbibus aluntur, & tanquam in ocio concluſa ſunt, humidior eſt adeps & crassior. Quando pharmaci ſubſtantia cerati, ipſiſtitudinem habebit, ceræ tertia uel quarta pars admisceatur: uel ſi adeps hu- midus nimiù eſſe tibi uideatur, licet & ceræ dimidiam adiſcere: quemadmodum ubi ſicca fuerit, quartam: cum mediocriter habet, tertiam. Quod iam ceratù multis utile futurum eſt, & iàs sicutur, id eſt, ex ſeuſis nominetur.

DE MEDICAMENTO AI' EY-ÖPBIOR.

Ictum mihi eſt & antea, uetus euphorbium recentiori multo inſerius: ſi igitur anniculum ſit, etiam cyrenæo magis liquore excſacit: præſertim eo, quem nunc habemus: ex quo per aquæ irrigationem ſit, pes augent, & ad liquoris copiam generandam cōſciciunt. Nam poſt annû unum abundè calidum eſt: deficit autem non mediocriter à re-centi: bimum adhuc magis à nouo degenerat, quemadmodù trium aut quatuor an-norum etiam hoc magis. Veduſtioris uirtus omnino reſoluitur. Cognosces autem, ut dixi, quam ætatem, quamque uim obtineat, & colorem, & ſubſtantiam eius reſpi-ciens. Colore quidem uetus nouo fluavidius, pallidius, apparet: ſubſtantia durius & ſiccius. Iam ſi guſtu uoles diſcernere, non coniecturalem eius diſnotionem, ſed fir-mam habiturus es. Quod uerò dixi calfaſtoriam unctionem ex eo me confecſſe, exacſtilimè pharmaci facultatè tibi indicabit. Conſtat hac temperatura: Vna pars eſt euphorbi, tres ceræ, olei duodecim: ceram quidem euphorbij triplicatã, oleum uerò ipſius ceræ quadruplum eſſe conuenit. Vbi igitur in hunc modû medicamen-tum cōpoſueris, fricata quadam eius parte manifeſtò licet dinofcere, quantâ uirtu-tem obtineat, maximè autè in balneo innoteſcit. Siquidem ab aëre moderatur, ſed magis adhuc ualide ab aqua, cum euphorbiù ſit calidù, recens, & forte, Tale igitur confecutus, & hanc ipſam cōmemoratam unctionè audacter puncturis imponito, ubi oras hiare metus eſt. Si imbecillius fuerit, auge menſurã euphorbij pro imbecil-litatis ratione, interim partè dimidiã inſijciens, interim duas, nonnunç pares ceræ, et plures, ſi uetus nimiù extiterit, Primus ſanè ufus in puncto neruo, uel tendone, ad ſecundû te deducet. Si nunc, uulneratus ipſe erofionem ſenſiſſe dicat, tibiç partes puncturam ambientes calidæ appareant, tum ipſa punctura magis ac par eſt elata, & oræ inflammatione nonnulla afficiantur, uel olei copioſtioris miſtura uim medi-camenti remittes, uel compones aliud ad priorem temperaturam, aut euphorbio uetuſtiore moderatum ita efficies. Quòd ſi è cōtrario quàm dixi, eueniat, uirtutem pharmaci adaugebís. Si mediocriter omnia habere uidebuntur, ſeruabis. Itaç con-ſectura ceram euphorbij triplicatam continens, aliarum eſt ualentiffima: cum illud ( quemadmodum diximus ) recens additur: quincuplam habens, inualidiffima: quadruplam capiens, medio inter utraſc ordine conſiſtit: at ſi unguenta proponis efficere, qualia à medicis & nuncupantur, oleum ceræ quadruplum immiſcebís. Si uerò, ut in fracturis, liquidum ceratù parare, duplù; quando cera & ſicca & pin-guitudinis expers fuerit, duplo etiam amplius: plerunque uerò sufficit unius partis dimidium duplo apponere, ut tota ceræ menſura duarum pondo partium & s fiat.

F 4

C. Atqui emplafton medicamē cupiens componere, oleum pari menſura ceræ miſce-
bis, ſi quidem ambiens fuerit calore temperatus; ſi cera uetus & arida, & illud frigí-
dum eſt, paulò amplius: ſicut cum cera eſt pinguís, ambiens calidum, paulò minus.
Id autem miſus duodecima in utriſque medij portio eſt; etenim & undecim, &
tredecim nonnunquam olei uncías ceræ libræ temperaui, pro eius conſtientiæ
quantitate, tum aëris circumflui calorís frigoriscb; rarò autem paulò plus, uel mi-
nus: uerù ut deligari poſſet, pinguítudinē uíſcoſitatem, haberet, nec friabile eſſet,
aut facile ſolueretur, aut à cute decideret, adiunxi refinam ei. potiſſimum, ſi aderat,
terebínthinam ueram: ſin miſus, paratiffimam ubique, quam frictam & colopho-
niam appellant, eamc pari cum cera pondere: conferuat enim medicamentis, qui-
bus iniecta eſt, priorem conſtientiam, ubi & ipfa mediocriter habeat: quippe no-
tum eſt, ut in omnibus alijſ, ſic in refina quoq, maioris minorisc rationē conſilte-
re. Itaque ſi pinguior, líquidiorc nōnunquam appareat, ſciendum eſt, ceratù quod
ex cera cum oleo liquata proueniet, líquidius multo c erat euafurù. Summatim, in
neruorù uulneribus, cum interim ab exacta mediaq medicamentorù emplaſtì mo-
do conſeſtorum ſubſtantia errauerit, ad molliorem potius tendere, etiam ſi inqui-
naturum ſit: ſimili ratione & quod ſubſtantia mediocri eſt. Pix autem cerati conſi-
ſtentiam feruat; optíma uerò, ſicut dictum eſt, in talem miſturam pinguís cōuenit,
quemadmodum & refina. Si líquidam refinam inijcias, quali ſubſtantia eſt terebin-
thina, tertiam ipſius partem ceræ eſſe oportet. Atq ipfa terebinthina recens ueteri
longè eſt líquidior. Cogitate igitur, quod de cera et refina audiviſtis, id in omnibus
obſeruandù eſſe: nec enim ex ſiccis, & aridis, uel tempore, uel ex primaria natura,
uerù ex mediocribus conſtientia, tantum cuiuſq miſcendum eſt in medicamento-
rum composizione, quanti à me ſcriptum inueniatur. Fingamus iam, quòd uim &
ſubſtantiam prædicti medicamenti mediocrē habeat, ceræ, refinæ frictæ, & olei pa-
res portiones continere, ipſius euphorbij ſextam; ut ſigulorum ſit libra, euphorbij
unciæ duæ. Quòd ſi mollius reddere uoluerimus, octauam euphorbij partem inij-
cere ſufficit, hoc eſt unciam ſ, in recente & calidiffimo, uelut præcenſui, euphorbio
temperatura hæ definita: nam ſi uetuſtius ſit, eoq imbecillius, copioſius hoc alioru
portione eſſe debere, prius indicauimus. At ſi non refinā duntaxat, imò etiā pícem
inijcere eſt animus, ſelibrā utriuſq miſcebimus, ut modus ceræ ſit æqualis: quanq
multo præſtat medicamentum, ſi refinæ picisc loco propolim ceræ parè adiungas.
Quòd ſi ipſa pinguítudinē nō habeat, ſimiliter refinis, ſi adhārens pharmacu, ut fa-
ſcijs ligari non opus ſit, eſſe curemus, terebinthinā, uel laricem nominatam, uel etiā
ſyncomiſten pineam indemus; uoco ſyncomiſten, quam ex ſodinis & ſigulinis acci
piunt, ligna multa, ac lapidofa corpora in ſe habentē: quæ liquata, dum percolatur,
pura tunc ſicut colophonia & fricte dicta redditur: quin & refinas ăvτοғғητγ qua-
ſi ſponte fluentes admifcere licet, nominant ipſas in Lacedæmone, ac plerisc alijſ
regionibus πεωτοғғητγ; in Cilicia uerò nūcupant talè capnæleon, omnibus refinis
tum líquidiorē, tum calidiorem, tum ſubſtantia tenuiore præditam: quare potentiæ
medicamenti, quod ſoponis conferet, tum maximè inijcienda, cum euphorbiu ro-
boris expers fuerit, Porrò inter alias refinas odoratior eſt, ſicut terebinthina, & abie
tina: oftendimus antea terebínthina abietinā eſſe calidiorē, hæ ſtrobilinā. Differt
autem ſtrobilinum phyſema, & pítyinum, ſiccum, pinguédinis expers, areſcens
utrunq celeriter, ut in pila cōtundatur, & cribro ſecernatur, quale ad propoſiti me-
dicamenti composicionē neutiſ conuenit: ufus tamen ſum frequentillime, cum eu-
phorbiu anniculu exiſteret. Porrò dum componitur, olei, ceræ, refinæ frictæ, ſingu
lorum pondo librā miſceo, picis pinguís ſelibram: & hiſ liquefaſtis, euphorbij pon
do uncias duas: ſi imbecillius ſit, tres: ſi terebínthinā ceræ adijcere uoles, unam: me-
diocrē pharmaci conſtientiam facies, ſi cera terebinthinā líquidā & recentē triplo
ſuperet; huius exiccatæ temporis ſpacio dimidiu pondus oleo tribues. Totu aŭt ex
tribus miſtù, oleo, inq, cera & terebínthina, cù ſit, libræ unius ſemiſſis, euphorbij
anni.

anni.

KATA' GE'NH, LIB, III.

35

A annicull uniam tam accipiet: si tale no extiterit, unam semisem: unde, sicut iam subinde dictitauimus, euphorbiu pro temporis ratione augere nobis est integrum. Quinetiam si uulneri impositum pharmacu primo usu uidetur imbecillius, euphorbiu oleo leuigatum, medicamini emplasto, manibus ante subacto licet admisce: re: sic enim nobis facientibus, promptè unitatem accipit. Cæterum iuxta primam pharmaci compositionem latius est ceratum rafum seorlim ubi præparaueris ita leui facto euphorbio cum oleo admiscere. Quippe ijs, quæ liquata sunt, ip supeus fis in mortario, pleruncq sunt encerides, præfertim ambiente frigido. Aquam uerò ceræ liquefactæ cum refina committere non est necessarium: sicut ego ab initio facit tabam, tantum ei temperans, quantum in ipfa coctione consumendum erat.

MEDICAMENTVM EX LIQVAZ

biblibus confectum.

Iquabilia uoco medicamēta, quæ ignis commercio colliquantur, tum quæ ex humidis quibusdam, uelut aqua, aceto, & uino constant: ex aceto itaque citra ignem liquecit gutta ammoniaci, sagapeni liquor, & panacis, quem appellatione compoſita opopanacem uocant. Igni uerò liqueſcunt propolis, cera, refina, ladanum, ſeuum, galbanum, quæ in duplici uale colliquare melius est. Nominamus autem ſic, cum in cacabo, qui aquam calidam habeat (prunis enim incumbit) uas alterum confiit, præter liqua bilia etiam galbanum continens. Habeto autem tale quoddam medicamentu faltem unum, eti duo habere prætaret: inter quæ ualidius erit huiusmodi: Opopana: cem ex aceto diffolutum diutius conterito, poſtea liquefacto ſuper ignem propolim, galbanum, refinam terebinthinam miſceto: ſingulorum itaque pars una eſto, propoſeos recentis pinguisc sex: si uerò ſicca uetus, cōtigerit, præſtat omni: no ea non uti. At si aliam non habes, duas portiones, non unam miſcебis: ſin abſit propolis, eius loco pice pinguë, qualis eſt brufia, & quæ ex regionibus circa Pon tum alportatur: pinguis ſimul & odorata, quam in nigrum amaricinum iniſciunt, quale prius totum conficiebatur: nunc etenim ſubalbidum amaricinu component: quo ſi careas, alia utitor, terebinthina, ſicut prædiximus, duplicata. Ego nonnunq ue! ſolum medicamentum ex pinguic pice confectum impoſui, quo etiam ad canum morſus utimur; hoc nanque ſolam pice pinguem ex aceto acri coctam huiusmodi symmetria continet: ſextarium unum Romanum aceti, libram unam picis, opopanacis trientem, quod eſt uncias tres. Hoc pharmacum ulcus ex rabioſi morſu cícatri cem ducere no ſinit, ſed punctis in neruaſa quadam particula idoneum eſt: quippe quod puncſuræ oras conniuerè nequaquam permittat. Quoniam uerò durum eſt, in duris ſolum corporibus eo utemur, quæla ſunt aurigarum, & meſſorum. Sin autem puero, uel muliere, uel molliore corpore puncſto, hoc tantum quiſpiâ ueſtrum præſens habeat, idem cum unguento aliquando dicuſorio, amaricino maximè & opobalsamo, colliquare licet, deinde cum irino et comageno: hæc ſi non adſint, leuci no, ſuſino, & cyprino: his quoque deſideratis, oleo ueteri liquefaciat: & ſi in Alexandria degat, ricinino & raphanino: hæc liquidem copioſiſſima in illa ciuſtate habent, ſicut etiam in uniuera Aegypto. Atqui in illis regionibus ſinapinum oleum haud facile reperiri poteſt: cuius & ipſius parte mixta pharmacu longe acerrimum fore, nemo ambigut: ut ad puncſuras conniuentes aperiendas conducat. Patere au tem cuilibet arbitror ex prædictis, ſi loco opopanacis ſagapeno prius in pila ex aceto trito liquefactam refinam, propolim et adipem quampiam acriorè adiſcias, eiudem generis medicamen futurum: alterum uerò mollius eſt genus pharmacorum liquabilium, ſed acetum non habet, quod propoli & ſeuis tantum præparatur, cera quoque propter ſpilſitudinem adiecta, ex cuius miſtura pharmacu tactui blandius redditur. Adeps tenuium partiü acriſcę eſto, ſicut leoninus & paradalinus, hyenæ & urſi. Sed de anſerino quid attinet dicere, præfertim cum anſeres ruficæ fuerint

B

C. Quin & tauri uetuſtus adeps & hircinus huc conuenit: nam miſæ naturæ tum facultatis adipes temporis interuallo (quia terrestres acres[que] ſunt) in maiorem acroniæ moniam declinant, ſimiliter uidelicet plurimis quæ uetuſteſcunt: ſic nanc[que] & ipſe porcínus adeps omnium cum ſit molliſſimus, temporis proceſſu acrimoniâ acquirit. Idem uino, aceto, & melli accidit: in horum genere ſunt etiam medullæ: longe uerò præſtat ceruina, & uitulina: coagulum his acrius, & iam uehementioris phar macorum generis propemodum exiſtit. Ita[que] & huiuſmodi aliquod pharmacu[rum] ha[que] uos consulo, ut cum à forti quodam medicamento ſupra modum moriam paratem offendas, oleo prius eam fotam huiuſmodi quodam contegamus: ſic nanc[que] plocata rurſus ad acrem curandi modum redire poteris. Ego itaque dum partem in ner uo uulneratam quandoque ſoluſſem, uulnus irritatum contemplatus, pharmaco li quido fortè fortuna præſenti, quod ex adipe conſtat, ad aures inſcriptum, eo[que] in uafe duplici calfaſto illeui, ac ſubito inde auxiliu[rum] ægrotanti accedere per [e]pi: quippe ſtatim omnis dolor quievit, ac deinde uulnus ſoluenti ſecundum naturam ha[que] uſus eſt.

DE PHARMACO EX COLVMBA=

rum ſtercore conſecto.

D. Olumbarum in turribus ruſticorum agentium ſtercus acre eſt, quo in-terim ruri uſus ſum in adoleſſcete nerui uulnere affecto: at[que] hoc agri-cola cum uidiffet, loci consideratione (erat enim non imprudens) imi-tatus ſemper uſurpat, & neruis uulneratis medetur. Porrò compoſi-tio, tum uſus idem omni medicamini ex euphorbio, & alijs qui ſimi-lem confecturam habent: ſed euphorbij loco ſtercore indito. Verum ſtercus hoc ſubtilitate euphorbio cedit, eo[que] duris corporibus ex uſu eſt. Temperatu aliquan-do ipſum metallicis ſimul, experiundi gratia, ſtatim à principio cum eis terens ex aceto ad ſolem, ſicut nuper docui, multo[que] acrius medicamentum euafit, quemad-modum & cum eruginem uiuam aciperit.

DE PHARMACO AIA BOTANON,

id eſt, ex herbis compoſito.

Nſuper ex ſubtilibus herbis ad neruos uulneratos medicamentu[rum] com-poſui: initio quidem ex dictamno, amaraco & malo terræ, id eſt, aris-to-lochia tantum, poſtea uerò ex alijs, mei ipſus periculum faciens, an reſtè compositionem ipſorum coniectura aſſequerer: at[que] omnia, quò uolebam, perduxi. Idoneæ uerò ad id herbæ amaritudinem fine aſtri-cione guſtu referant, uel acrorem, non tamen immodicum: tales ſunt præter præ-dictas, maron, amaracum, polium, argemone, chamæpitys, centaurium, quæ[que] eius notæ in ſimplicium medicamentorum doctrina commemorata[rum] ſunt: quemademo-dum etiam radices omnium ariftolochiarum, dracunculi, ficus agteſtis, brioniæ, al-theræ, iridis, acori, neni, afari, phou, gentianæ, & panacis. Omnium ſiquidem id ge-nus materiam in ſimplicium pharmacorum commentarijs expoſui: at radices, her-bas[que] totas non modò intelligere oportet, ſed etiam accuratè contufas tenuibus cri-bris ſecernere, imò etiam denuò exactè leuigare, ut arida collyria uſque in pulue-rem redigantur: nam crassa eſſentia neruos uulneratos nihil iuuat, qui ſubtilia, ut di-ximus, pharmaca requirunt. Cæterum percolatum medicamen, leuigatum[que] cerati modo excipiatur ea temperatura, quæ in euphorbio prius indicata eſt. Quantum enim in illo bimuli euphorbij, tantum ijs dictamni, mei, & acori inijciendum eſt, tum quæ his ſimiliter calida guſtu percipiuntur: quantum uerò illis trimuli, tantum ijs ariftolochiæ, iridis, dracunculi, gentianæ, aliorum[que] id genus, quæ perinde ac il-la amara ſunt, immittemus.

DB

c Pinguis, recentis pariter & axungiæ.
Sed hyeme, sicut tradit, conficies nouem.
At sex leuiffimi modò lithargyri,
Fœnigræci adhibet dimidium ſextarij,
Et ſeminis tantundem combusti lini,
Maluæq; agreſtis pondo ſtatuebat tria
Radicis, etiamnum cui ſuccus ſit recens,
Coquere ex aquæ ſextarijs bis quatuor.
Olla orificio amplo, recenti ficiili
Maluæ radix purgata, conciſa itidem
Et tenuis, & contuſa, ut fuerit indita,
Mox adde fœnigræci elutum probe
Liniq; ſemen; cum iam ſuccum expreſſeris,
Et ſpilſtudinem habeant expreſſam, linteo
Succum teneto, libras implens quatuor,
Mifcensq; oleum, totum incoquito carbonibus.
Cum uerò tenues bullulæ ex maioribus
Crebræq; in ijs quæ cacabus tenet, emerſerint,
Lithargyrum leuem protinus aſpergito,
Igniq; non acri, ſed affiduo coque,
Dum ſuccus unà cum pingui ſit torridus.
Medicamen appareat emplaſtrum melinum
Boni coloris, amolynthum, ſed non nimis
Durum hoc uetuſtis temperaui pharmacis.
Vocabat ipſum non abſurdè διαχριστῶμ.

ALIVD.

D

Et hoc eodem prodit genere pharmacum,
Alijs licet miſturis ipſum præparent,
Aſſeſtibus quos retuli, prorsus benefacit,
Summatim, omnibus, & crudis, & quæ coqui
Mutariq; facilè nequeant, ingentia
Et muſculorum, & membranarum uulnera
Perſanat, ipſorum nam, facilè ſubuenit
Punſtibus, artheticis inieſtum: item omnibus
Loſis, mitigabit inſeſtatos iam diutino
Dolore. Sumit picis quamſciſſimæ
Libras duas, ceræq; totidem ponticæ
Puræ, terebinthinæ liquidæ libras duas,
Mannæq; thuris ueri unam pondo libram,
At ſelibram, uel hæc pauxillulo minus
Albi, recentis, ualde pinguis butyri:
Reliqua liquato, acri igne, & affiduo ſimul:
Vbi cernis digitos pharmacum non amplius
Inquinare, cacabum à ſlamma deponito,
Mannam liquatis inde ſic aſpergito,
Mouens medicamentum ualde rudicula,
Sic refrigeratum & mollitum reponito,
Huic copioſum, tum recens roſaceum
Contemperans, ad caua, & carnis indíga
Adeò ulcera, utère tendonum, phlegmonas,
Tum quæ non facile in pus mutantur candidum.

DE

KATA' ΓΕ'ΝΗ, LIB. VII.

89

A

DE ACOPIS.

Vid acopa medicamenta promittant, etiam nomen ipforum oftendit. At copos, id eſt laſſitudines Græci homines uocant affectus ex multo uehementic motu, corporibus uel totis, uel particulis amplius exerci- tatis oborientes. Porrò moleſt iunt potiſſimum ijs qui agitantur, mo- uentur: uehementiores autem, iam & conquieſcentibus negocium faceſtunt. Cæterum poſtea medicis in uſu ſuit, etſi non ad laſſitudines medicamen ab ipſis ſit compoſitum, ſed uel ad dolorem diuturnum in alto corporis latentem, uel motum diſſicilem, uel particulæ duritiam, uel tenſionem, uel tumorem ſcirro- ſum appellare acopa, & id genus omnia, modò humidam conſiſtentiam acopis ſi- milem habeant: quæ liquidis ceratis, cuiuſmodi & in luxatis, fracturis utimur. eſt propinqua. Quippe talem conſiſtentiam habet, humidiſſimum quod à iunioribus medicis ceræleon appellatur: deinde illitus acopi: poſt hos liquidorum ceratum, crafiore ſubſtantia præſitum: mox ceratum tenerorum & mollium, uti uocant: poſtremò amolynta, hoc eſt non inquinantia, ſimilia ijs quæ propriè epithemata dicuntur. His ſuccedit emplaſſrori conſiſtentia, quæ & ipſi in maioris minoris: ratione haud mediocrem obtinent differentiam. Quare nonnulli medicorum quæ- dam nomine à ſola conſiſtentia ita deſumpto, ceratomalagmata nuncuparunt: me- dicamenta, inquam, inter ea quæ corpori imponuntur: nondum quidem humida, duritiem uerò necdum conſecuta, qualem emplaſtra occupant. Cum igitur omnes citatæ differentiæ non medicamentorum uirium, ſed conſiſtentiæ formæ ſint indi- ces, acoporum appellatio quondam ſanè nè medicamínum facultatem, poſtea conſi- ſtentiá ſignificauit: huius rei cauſa cum diſtitionibus ea nominare coacti ſunt: hoc quidem acopon relaxans, illud emolliens, uel calefaciens, uel à dolore tollen- do anodynum, uel metaſyncriticum appellantes: ſicut ad huiusmodi quendam affe- ctm conferre: uerbi gratia, paralyſin, coxarum laterum dolorem: uel communi- ter ad uniuersos dolores. Natiuum igitur eſt medicamen ſimplex, omnium laſſitu- dinum præſidium, oleum uidelicet, quod & citra adiectionem nominatur: quoniam uetuſtis temporibus ſolum quoque erat: poſteri cícinum apud nos ei appoſuerunt. In Aegypto enim hoc ſimul uetuſtum erat: & rurſus raphaninum, finapinu, & ſefami- num, tum alia eius generis, quemadmodum etiam apud nos crininu, maſtichinum, & lentifcinum, quæb: his magisuaria ſint, ut unguenta, propè accedant. Itac, nemi nem latere arbitor, medicamenta acopa dicta, omnia liquid conſiſtentiæ eſſe ne- ceſſariò: quippe oleum foli laſſitudines externis partibus ingruentes curat: in alto aſſligentes uehementiores temperatu alicui laxanti pharmaco, & mediocriter ca- lefacienti, ueluti galbano, reſinæ terebinthina: adhæc colophoniæ cuidà nominatæ & frictæ. Quibus calidiores ſunt abietina et ſtrobelina: terebinthina uerò laryx paup- lò calore præcellit. Cæterum id genus omnia relaxantibus oleis miſcetur, quale eſt fabinum, iniecta interdum & cera, Iam uerò unguem eſt in his qui iam in cor- poribus alto dolent medicamen ex ſemine abietis, chamæmeli, aneti, & floris po- puli, quorum mox dicemus cōſecturam: præterea ſuſinum, & gleucinum, & coma- genum ex acoporu unguinum grege eſt, quæ tum ex medulla, tum pingui compo- nuntur, ſuſſo quidem moderatiſſim relaxanti, gallinaceo aui his uehementius, & hoc adhuc magis anſerino. At qui pingue leoninum, & pardi ualidius eſt, ut iam ue hementer calefaciat, eoq inſigniter diſcutiat. In medio horum coſiſtunt, bubulum, caprinu, uulpis, & hyenæ. Hæc ſanè in uniuerso genere ſunt, quæ propriæ unguem di- cetur, hoc inuicè diſcrimine variantia, quòd alia magis, alia minus calefaciât. Qua- propter nonnulla genere toto acoporu unguinum excidiffe uidebuntur, ſi in molli- bus ea corporibus examines, etſi durioribus, cuiuſmodi agreſt iunt, utiliſſima apa- pareant: nam ſubinde diximus, dura corpora ualentiora pharma ca ſuſtinere, mol- lia uerò & humida, uelut puerorum, mulierum, & eunuchorum eiusmodi medica- minum potentiá ferendo non eſſe, Inſuper cuiuis notum eſt, & quæ uocantur my-

B

c racopa, ex acoporum cum unguentis temperatura fieri, nihilo cæteris præstantiora
nifi odoris suauitate. Quemadmodum igitur à uetuſtioribus longo uſu explorata
ſcribere confueui, ita nunc quoque faciam, ab Asclepiadis ſcriptis ſumpto exordio.

QVAB ASCLEPIADES IN QUARTO EXTERIO-
rum acopa & myracopa conſcripſerit.

Copon ad laſſitudinum moleſtias; benefacit neruorum doloribus; hoe
Themifon utebatur; medicamen eſt uehementer bonum.

Sampſuchi ſextariu unum, roſmarini ſoliorum ſextarium unum, ſœ
nigræci ſextarium unum, cardamomi ſextarij dimidium, brathyos
ſextarij dimidium, uini dulcis ſextarios tres, olei uenifrani trepo-
do, ceræ pondo duo. Arida in uino triduum macerari ſinito: quarto die oleu adij-
cere oportebit, & coquere diligenter in pruna: & cum continue dimoueris, liquo-
rem exprimere, ceram ſubactam huic adijcere: & rurſus ſupra ignem coquere; ubi
cera liquata fuerit, ab igne tolles, finescér refrigerari. Derafa uitreo uae ſel uſtanneo
re pones; ac utêris nunc ſolo, nunc alteri unguento admiſto.

ALIVD.

Sampſuchi ſextarium unum, roſmarini ſextarium unum, ſœnigræci ſextarium unum, lauri ſurculorum pondo ſex, iunci floris pondo uncias tres, uini ueteris ſe-xtarios tres, olei dulcis ſextarios tres, ceræ libras tres, Præparato, ac utitor, ſicut prædictum eſt.

ALIVD.

Benefacit ſolutis ac tremulis, item ualet ad omnium neruorum dolorem: uſus eſt Menius Rufus: ſuccurrit arthreticis, ischiadicis, ut toto liberet affectu. Vſus eius eſt in interuallis: at in acceſſionibus diluto medicamine utimur.

D

Sampſuchi ſextarios duos, ſœnigræci ſextarium unum, roſmarini ſextariu unum s, meliloti ſextarium unum, illyricæ pondo unum, cyperi pondo unum, brathyos pondo unum, cachryos pondo unum, cardamomi ſelibram, iunci floris ſelibram, caſſiæ ſelibram, abrotani ſelibram, myrti ſruſtus ſelibram, lauri ſruſtus ſelibram. Omnibus contuſis, ac in uas duplex unguentarium coniectis, uini tmolitis ſextarios octo affundito: triduo madefieri ſinito, deinde olei ſabini pondo ſedecim, trini pondo unum, lentiſcini pondo unum, ſyriaci pondo unum, gleucini pondo unum, myrtei pondo unum, laurini pondo unum immittito. Igni ſuperpoſita incoqui-to: deinde liquorem eſt coctis expreſſum in uas aliud transſundito: rurſus, ſine de-coctis coquito, ceræ ſelibra adiecta, refinæ larycis libra una, myrrhæ ſtactæ libra una. His liquatis utitor, ſicut prædictum eſt.

ALIVD.

Sampſuchi pondo dua, ſœnigræci ſextarios duos, bra-
thyos pondo dua, ſextarios duos, meliloti pondo dua, cyperi pondo unum, iris ma-
cedonicæ pondo unum, cachryos pondo unum, cardamomi pondo unum, calami-
aromatici ſelibram, iunci floris ſelibram, caſſiæ ſiftulæ, coſtis, eleliphaci, ſingulo-
rum ſelibram, baccarum lauri ſelibram, ficus agreſtis radicis ſelibram, myrti ſurcu-
lorum ſelibram, uini tmolitis odorati ſextarios octo, olei ſabini pondo uigintiqua-
tuor, trini pondo unum, cyprini pondo unum, lentiſcini pondo unum, gleucini
pondo unum, myrtei pondo unum, ammoniaci pondo unum, hedychroi pondo
unum, malabathrini pondo unum, myrrhæ ſtactæ pondo unum, opobalfami pon-
do unum, ceræ pondo quindecim. Arida imbuuntur, ac madefiunt, quemadmo-
dum præepimus, triduo, & his oleum reliquacibunguenta adijciuntur: malaba-
thrinum, amoracinum, hedychroon, ſtacte, & opobalfamum poſtrema referuatur,
ut in medicamenti confectione cera iam liquefacta hæc indantur. Quomodo au-
tem præparandum ſit medicamentum, & quis eius uſus, iam oftendimus.

ACOPON

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB. VII.

90

A

ACOPON ΔΙΑ ΤΟΥ ΜΕΛΙΤΟΣ, ID EST EX

melle compofum.

Valet ad laffitudinum moleſtias, neruorum contractiones, benefacit opifhoto
nicis, dicitur tetramyron. Mellis uncias tres, irini uncias tres, roſacei uncias tres, cy
prini uncias tres, gleucini uncias tres, ceræ uncias tres, terebinthinæ uncias tres.
Mel ſeorsim coquitur: quæ liquari poſſunt, liqueſiunt: & in mortarium coniecta
omnia ſimul contunduntur, leuigantur: excepta uſui ſunt.

ALIVD.

Cyprini, irini, roſacei, gleucini, ſingulorum heminas ſex, ceræ denarium pondo
uigintiquatuor, terebinthinæ denarium pondo octo, mellis denarium pondo ſex:
præparato ac utitor ſicut prædictum eſt.

ALIVD VOCATVR LEXOPYRETON,

Rofacei, irini, gleucini, cyprini, ſingulorum heminas quatuor, ceræ denarii pon-
do duodecim, terebinthinæ denarium pondo quatuordecim, myrrhæ ſtactæ dena-
rium pondo quatuor, mellis coſti denarii, pondo ſedecim; conficito ut docuimus,

ALIVD EX COLLECTANEIS APHRODISEI.

Rofacei, irini, cyprini, ſingulorum heminas quatuor, ceræ denarium pondo duo-
decim, gleucini heminas quatuor, adipis anſerini denarii pôdo duodecim, terebin-
thinæ denarium pondo quatuor, ſtactæ denarium pondo quatuor, opobalfami de-
narium pondo duum, mellis denarium pondo octo: conficitur ſuperiorum modo.

ALIVD ACOPON, A FOETORE

δυογυάβεια dictum, ad idem.

Ceræ denarium pondo octo, terebinthinæ denarium pondo octo, galbani dena-
rium pondo ſex, guttæ ammoniaci denarium pondo ſex, olei ueteris heminas duas,
medullæ ceruinæ denarium pondo octo; præparato ad modum prædictum, & uti-
tor mero & diluto.

B

ALIVD AD OMNEM NERVORVM DOLOREM.

Refinæ terebinthinæ denarium pondo quinquaginta ſex, ceræ denarium pondo
uigintiocto, guttæ ammoniaci denarium pondo trigintaduûm, galbani denarium
pondo trigintaduûm, medullæ ceruinæ denarium pondo uigintiquatuor, mellis co-
cti denarium pondo uigintiquatuor, olei ueteris heminas duas; ammoniacum ace-
to ſoluitur.

ALIVD.

Ceræ denarium pondo uigintiquatuor, terebinthinæ denarium pondo uiginti-
quatuor, galbani denarium pondo ſex, guttæ ammoniaci denarium pondo ſex, olei
ueteris heminas duas, medullæ ceruinæ denarium pondo octo, ſtyracis denarium
pondo ſedecim: præparato ſimiliter.

ALIVD.

Ceræ denarium pondo uigintiquatuor, terebinthinæ denarium pondo ſedecim,
galbani denarium pondo ſex, ſtyracis denarium pondo octo, olei ueteris heminas
duas, mellis heminam unam s, medullæ ceruinæ denarium pondo octo, ſalis floris
quantum fatis eſt: ammoniacum aceto ſoluitur.

ALIVD.

Benefacit ifchiadicis & opifhotonicis: ſanat omnem neruorum dolorem. Ceræ
pondo uncias ſex, terebinthinæ pondo librã unam, guttæ ammoniaci pondo uncia
unã, opopanacis pondo uncias duas, galbani pondo uncias duas, medullæ cerui-
næ pondo uncias duas, medullæ taurinæ pondo uncias duas, œſypi pondo uncias
duas, olei irini heminam, mellis pondo uncias tres: conficito ratione prædicta.

ALIVD AD VEHEMENTES LASSITVDINVM

affectus, & neruorum contractiones.

Ceræ denarii pondo quinquaginta, terebinthinæ denarii pondo uigintiquinæ,
aphronitri denarium pondo ſex, œſypi denarium pondo ſex, mellis coſti dena-

rium pondo ſex, guttæ ammoniaci denarium pondo ſex, medullæ ceruïnæ denarii, pondo ſex, galbani denarium pondo ſex, ſeu i taurini denarium pondo ſex, baca carum ſiccarum lauri denarium pondo ſex, olei heminam, uini marinæ expertis he minam: præparatur ſicuti priora.

ALIVD ACVNTIANVM INSCRIPTVM.

Ceræ pondo uncias duas, galbani pondo uncias tres, nitri pondo uncias tres, terebinthinæ liquidæ pondo uncias tres, cœfyi pondo uncias duas, ſeu i taurini pondo uncias duas, olei cyprini pondo uncias quatuor, olei melini pondo uncias quatuor, irini pondo uncias quatuor, mellis pondo uncias quatuor, olei cōmunis pondo minas ſex, olei ueteris pondo uncias quatuor, guttæ ammoniaci pondo unciam unam, thuris pondo unciam unam: præparatur ut alia.

ALIVD.

Olei communis ſextarium unum s, terebinthinæ pondo unciam unam, guttæ amoniaci pondo uncias duas, ceræ pondo ſelibram, galbani pondo uncias tres, cœfyi pondo uncias duas, thuris pondo uncia ō unà, eruginis pondo uncias duas, mellis heminas duas, medullæ ceruïnæ pondo uncias tres, ſeu i anſerini pōdo uncias duas, uini heminas duas, aphronitri pondo uncias duas: conficitur inſtar ſuperiorum.

ALIVD CHLORACOPON.

Succurrit opithionicis, ifchiadicis, ſolutis, & tremulis. Myrrhæ denarium pondo quatuor, guttæ ammoniaci denarium pondo quatuor, thuris denarium pondo quatuor, nitri denarium pondo quatuor, eruginis denarium pondo quatuor, opopanacis uncias decem, galbani pondo uncias quatuor, terebinthinæ pondo libras duas, ceræ pondo libras duas, malabatrini unguinis ſextarij dimidiù, cyprini ſextarij dimidium, aceti quantum ſufficit: ammoniacum, myrrham, nitru diſoluto; iam ſolutis opopanacem, galbanum adiungito, His leuigatis liquida ſuperfundito, mi

D ſcetoq: exceptis utitor.

ALIVD.

Myrrhæ denarium pondo quatuor, terebinthinæ pondo libras duas, ceræ denarium pondo duum, guttæ ammoniaci, thuris, nitri, eruginis, ſingulorum denarium pondo quatuor, unguenti melini ſextarij dimidium, cyprini pondo uncias tres, irini pondo uncias tres, olei ueteris ſextarios tres, opopanacis pondo uncias tres, galbani pondo uncias quatuor, aceti quod ſufficit: præparatur ut dictum eſt.

ALIVD AD DIVTVRNOS AFFECTVS

ualde generofum.

Ceræ pondo minam unam, olei ueteris ſextarios quatuor, terebinthinæ pondo libram unam, myrrhæ pondo uncias quatuor, thuris pondo uncias quatuor, opopanacis pondo uncias quatuor, ficus agreſtis radicis, eruginis, nitri, ſingulorum pondo uncias quatuor, piperis albi pondo uncias duas, galbani pondo uncias quatuor, medullæ ceruïnæ pondo uncias quatuor, unguenti cyprini pondo uncias quatuor, unguenti melini pondo uncias quatuor, rutæ uíridis ſurculorù pondo uncias tres, aceti quod ſat is eſt: ficus agreſtis radices, & rutam cum aceto incoquito, deinde liquorem expressum aridis inijcito, leuigata accurate liquidis excipito, ac inijterdum pharmaco ſyncero, interdum diluto utitor; hoc autem pro ratione ſubieſtorum affectuum accidet.

ALIVD BASSI PHARMACVM; HOC IPSO VVS,

cum neruorum reſolutione prius tentaretur, ſeruatus eſt.

Olei myrtei pondo uncias quatuor, cyprini pondo uncias quatuor, olei ueteris pondo libram s, atramenti ſutorij pondo libram s, ceræ pondo libram, terebinthinæ pondo libram, galbani pondo uncias tres, mannæ pondo uncias quatuor, opopanacis pondo uncias duas, bryonæ radicis pondo uncias quatuor, eruginis pondo uncias quatuor, aphronitri pondo uncias quatuor, piperis pondo uncias duas, pyrethri pondo uncias quatuor, pinguis hœdini pondo uncias ſex, euphorbij pondo un.

KATAΓΕΝΗ, LIB. VII.

91

A do uncías quatuor, aceti quantum fatis eſt: bryoniam, pyrethrum cum aceto inco-
quito: deinde liquorem expreſſum, aridisçp probè leuigatis adieſtum, liquidis ex-
cipito: uſus oſtenſus eſt.

ALIVD ΔΙΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΟΥ, ID EST EX CASTORIO:

ſolutis, & omni diuturno malo auxiliatur.

Oeſypí pondo uncías tres, medullæ ceruínæ pondo uncías quatuor, terebínthi-
næ pondo uncías tres, guttæ ammoniaci pondo uncías duas, galbaní pondo uncías
duas, caſtorij pondo uncías duas, piperís albi pondo uncías duas, euphorbíj pondo
uncías duas, adarces pondo uncías duas, nítri ſpumæ pondo uncías duas, opópa-
nacís pondo uncías duas, olei ſtyracíni pondo unam, olei iríni pondo uncías
duas, olei ueterís heminã unam, ceræ pondo libram s: componitur aliorum modo.

ALIVD CVIVS VSV BASSVS, LONGO TEMPORE

paralyſi inſeſtatus, etiam ab hoc morbo conualuit.

Olei myrtei, melini, cyprini, ſingulorum uncías quatuor, olei ueteris ſelibram, ce
ræ pondo unum, terebínthiæ ſelibram, galbani uncías quinçp, thuris uncías qua-
tuor, opopanacis uncías duas, cruginis uncías duas, bryoniæ radicis uncías quatu-
or, aphronitri uncías quatuor, piperis uncías duas, pyrethri uncías duas, pinguis
hœdi uncías ſex, euphorbíj unciam unam, aceti quantu† fatis eſt: compoſitio huiu-
modi medicamínum communis eſt.

ALIVD ENCHRISMA PODAGRICO, AC ARTICVLARI

morbo laborantium, σιδηρόν & διδάγμα, quod eſt ex ſale conſectum, toto affectu
liberat: uſus eius eſt quotidie.

Salis inquínati, hoc eſt ipſius terræ pondo, aluminis fiſſi pondo, fecis uini Italicí
ſextarium, lapidis afij florís uncías quatuor. Arída ſtudioſè conterito, & ſece addi-
ta accurate leuigato, quibus olei ueteris ſextarium affundito; rurſusçp tundito; ubi
uſus poſſet excipito. In alijs ſcripturis habetur, melle attico excipiuntur.

ALIVD.

Salis inquínati pondo uncías tres, aluminis fiſſi pondo uncías tres, lapidis afij flo
ris pondo uncías tres, thurís pondo † ſemunciam, myrrhæ pondo † ſemúciam, fecis
uini Italicí ſextarij dimidium; præparato uti prædiximus.

ALIVD ENCHRISMA, HOC EST LIQVIDVM, QVOD

illinitur, Patroclo Cæſaris liberto compoſitum.

Leuat toto affectu, utendũ eſt quotidie & matutino ante balneum, & poſt ipſum:
adhæ uſpertino. Sumentes ex pharmaco quod fatis eſt, ſonuentesçp oportet pedes
inungere, & cítra contusionem inſricare.

Thurís denarium pondo decem, piperís albi denarium pondo decem, aphronitri
denarium pondo octo, myrrhæ denarium pondo quatuor, guttæ ammoniaci dena-
rium pondo ſex, aceti quantum ſufficit, olei cyprini heminã unam s. Sicca contun-
duntur, cribroçp tenuiſſimo incernuntur, relíqua aceto diſſoluuntur, leuiganturçp,
deinde omnia ſimul miſcentur, & tritis cyprinum inditur; exceptis iam utimur.

ALIVD.

Thurís denarium pondo octo, myrrhæ denarium pondo octo, guttæ ammoniaci
denarium pondo octo, aluminis, piperís albi, ſingulorum denarium octo, nítri de-
narium pondo octo, aceti quod fatis eſt, olei cyprini heminas duas, ceræ pondo ſe-
libram: quæ liquari poſſunt, liqueſtunt, & tritis adijciuntur.

ALIVD NEAPOLITAE MEDICAMENTVM, ISCHIADICIS,

arthreticis, & podagricis conſectum: toto affectu liberat.

Thurís, piperís albi, guttæ ammoniaci, myrrhæ, lapidis afij florís, aluminis fiſſi,
nitri, centaurij ſucci, ſingulorú pondo uncías duas, fecís uini Italicí ſextariú unum,
olei cyprini, laurini, myrtei, ſtyracíni, ceræ, ſingulorum pondo libram unam, tere-
binthiæ pondo ſelibram, galbani pondo unciam, opopanacis pondo ſemunciam:
liquída tritis miſcentur.

Aliás† uncias

ſex.

Aliás† uncias

ſex.

Q

ALIVD DOMETIVS NIGRINVS COMPOSVIT,

quod toto affectu liberat.

Myrrhæ ſtaſtæ pondo uncias duas,thuris pondo uncias duas,guttæ ammoniaci pondo unciam unam, nitri rubri, uel ſalis inquinati pondo uncias duas, aluminis kiffi, lapidis aſij floris, colocynthidis partis interioris, mandragoræ ſucci, mellis, euphorbij, ſingulorû pondo uncias duas,unguenti crocini, melini, ſtyracini,mala- bathrini, laurini,gleucini, hedychroi, amaracini,pinguis uituli marini, ſingulorum pondo uncias ſex;huius penuria utendum eſt medulla cerui uetuſtiffima:ceræ pon- do libram,galbani pondo unciam,terebinthinæ pondo ſelibram,opopanacis pôdo ſemunciam, fecis uini Italicí ſextarium: præparato quemadmodum ſupra dictum eſt.Hac confectura utemur in podarce,cui titulus eſt, Pompei precioſa à Sabernio Valente compoſita.

MEDICAMENTVM EX POPVLO, QVOD GRAECI

διὰ τῶς ἀργῆς uocant: benefacit iſchiadicis, arthreticis, ſolutis, tremulis:

ualet item ad ufum quotidianum.

Populi ſurculorum pondo minam, ficus agreſtis radicis pondo libras quatuor, caſiæ tiftulæ pondo libras duas, unguenti crocini pondo libras duas, croci pondo uncias tres, uini odori ſextarios duodecim, olei ſabini ſextarios decem, ſampuchi pondo libras quatuor, ceræ pondo libras quatuor: ſurculos populi diligenter con- tufos in uafe dupici unguentario contineto, ac his ſampuchum ficusq[ui] radices in cratſiora fruſta concaſas adijcito: his uinum ſuperfundito. Omnia diebus nouem macerari ſinito: ſequenti die oleu adiſciatur, & rurſus accurate tunſa igne non acri incoquito,poſtea liquori expresſo, ceram ſubactam & medullam leuem factam in- dito,igni impoſita coquito:ubi liquata fuerint,ab igne tollens, crocinû adiungito, mouetoq[ui] continue: crocinum uero leuefaſtum, terreſtris hirudinis ſanguine ex- cipito,ut olei ueteris cratſitudinem habeat. Porrò iugulatur hirudo iuxta clauiſculă arû dine utrinq[ui] transfixa;liquida croco inieſta,rurſus tundito,exceptis utitor:me- dicamentum toto affectu leuat:multo autem præſtantius euadit,ſi hirudinis ſangui- nem copioſum recipiat.

ALIVD VALET AD MOLESTIAS EX PER-

frictione, & contufiones ex ictibus.

Populi ſurculorum pondo minam, ficus agreſtis radicis pondo libras quatuor, caſiæ tiftulæ pondo libras duas, medullæ ceruinæ pondo libras duas, croci pondo libras tres, uini odorati ſextarios duodecim, olei libras decem, ſampuchi pondo li- bras quatuor, ſanguinis terreſtris hirudinis quantumcunq[ui] indideris medicamentû nihil offendes,sed potius iuuabis:præparatur modo prædictorum.

ALIVD ACOPON AIIA TQN#PYNON, ID EST EX

rubetis ranis: hoc ufus uir Xysticus & acopo & malagmate

à toto affectu conualit: confectio ita habet.

Olei ueteris ſabini pondo libras tres, ficus agreſtis radicis pondo libras tres, ce- ræ pondo libras tres, apochymatis pondo libras tres, adipis ſuillæ ueteris pondo libras tres,ranarum rubetarum numero trium: uel ſi hæ non ſint, paruarum quinq[ui]: medullæ ceruinæ pôdo uncias tres,aphrònitri pondo uncias tres, ſulphuris uiui pon do uncias tres,olei laurini pondo uncias tres, olei irini pondo uncias tres, unguen- ti malabathrini pondo libram, ſampuchi pondo libram: radices in cratſiora fru- ſta ſectas,ac in oleum ſimul cum ſampſucho conieſtas, ſupra prunas incoquito:ubi radices inaruerint,humorem exprimito, radices quidem & ſampſuchum abijcito, ranas in ſportulam textam imponens,huiusq[ui] oras conſuens, & oleo expresſo com mittens,rurſus uas coopertum igni ſupraponito:ubi iam ſatis magnû temporis ſpa- tium interceſſerit,ut ranæ illiqueſcant, ſportula deſpoſita humore expresſo abijcia- tur.Reliqua oleo liquida indito,mouens ſine requie: poſtremo medullam & galba num adiungito:poſtquam ſoluta fuerint ab igne tollito, ac modicè refrigerari per- mittens

KATA' GE'NH, LIB. VII.

92

A mittens, arida tunſa, ac tenuiſſimo cribro ſecreta inſpergito, mouens affiduè, in mor
tariu demiſſis, iterum; tunſis, malabathrini unguenti pondo ſemis adiungito, &
rurſus tundito; excepta uſaſe plumbeo, undique obturato, ut nihil perſpiret ſeruato;
uteris medicamento interim ut malagmate, iuxta morbi inclinationem, interim ut
enchriſmate. Nam pharmaci quod ſatis eſt capientes, ſoluentes, unguento, ut ce-
rati humidi ſpiffitudinem habeat, utimur.

ALIVD HALIEI PHARMACVM, QVOD IPSE HA

lieus longo tempore conferuans, cum affeſtu adeò inſeſtaretur, ut corpore un-
diq; moſtaretur, uſurpabat, & toto malo liberatus eſt: data eſt conſe

Etio Gualerio Paulino; habet autem in hunc modum.

Olei ſabini libras tres, populi ſurculorum libram: qui cum non adſint, ſampſucho
uti oportet, duas ipſius partes inijcientes: habet autè ſampſuchi, cyprini, irini, maſti
ches, ſingulorum libram, myrrhæ ſtaſtæ ſelibram, ceræ qnadrantem, apochymatis li
bras tres, adipis ſuillæ pínguis libras tres, ſulphuris uiui uncias tres, nitri ſpumæ un-
cias tres, galbani libras tres, medullæ ceruinæ uncias quatuor: hirudinu̇ terreftrium
decem ſanguis immiſtendus eſt medicamini præparato, & iam trito: porro confi-
ciendum eſt, uti diximus. In uſu medicamento libram unam auferentes, opobalſa
mi uncias tres, unguenti malabathrini unciȧ unam condimenti gratia indere con-
uenit: in quotidianos uſus ita præparatur.

ALIVD HALIEI, A GVALERIO PAVLINO CONFECTVM.

Ceræ pondo libras tres, ficus agreſtis radicis pondo libras tres, apochymatis pon
do libras tres, adipis ſuillæ pínguis pondo libras tres, olei ſabini pondo tria, cyprini
pondo, ſuſini pondo, crocini pòdo, ſtaſtæ pondo ſelibrã, medullæ ceruinæ pondo
ſemis, galbani pondo ſemis, rubetas ranas quinč, ſampſuchi, uel populi ſurculorú
pondo tria, ſulphuris ignem non experti pondo uncias tres, aphronitri pondo un-
cias tres, hirudinum plurium ſanguinem: conficito quemadmodum prædixi.

ALIVD PHLABII CLEMENTIS PHARMACVM. HVIVS

uſu nouimus homines toto corpore diuexatos à podagra, chiragraq; adeò
conualluſſe, ut citra noxam obambularent.

Olei ſabini pondo duodecim, ficus agreſtis radicis pondo duodecim, ceræ pono
do, terebinthinæ pondo, medullæ ceruinæ pondo, galbani pondo, ranas numero
ſex, Oleum diuidimus, & ſeorſim in eo ranas, ſeorſim item radices incoquimus, de-
inde liquore percolato ad pharmaci confectionem utimur. Pharmacum autem aco
pi uſum præſtat, quod à Gualerio Paulino cōſectum eſt. Hæc autem ſcripturæ adij-
ciuntur, ſampſuchi pondo s, unguenti crocini pondo, malabathrini pondo, opabal
fami pondo uncias tres, hirudinu̇ decem ſanguinem, medullæ ceruinæ pondo dua,
galbani pondo dua, adipis ſuillí ueteris pondo tria, apochymatis pondo, ceræ pono
do tria s, ſulphuris uiui pondo unciam, aphronitri pondo uncias quatuor, rubetas
ranas tres, hirudinum quindecim ſanguinem, & loco crocini ſyriaci pondo, ſampſu
chi pondo s, ponitur: ſuperiorum modo præparatur.

ALIVD POMPEI SABINI PRECIOSVM INSCRIBITVR, ABVR

nius Valens præparauſt: utile eſt iſchiadicis, arthreticis, podagricis, tremulis, & ad omnem
neruorum diſpoſitionem, compoſitio talis eſt.

Sampſuchi pondo dua, ſœnigræci pondo dua, meliloti pondo, roſmarini pondo,
brathyos pondo s, cachryos pondo, cyperi pondo, abrotani pondo, cardamomi
pondo ſelibram, baccarum lauri pondo ſelibram, uini odorati ſextaríos uígintiqua
tuor, unguenti irini pondo quindecim, cyprini pondo dua, ſyriaci pondo dua, ceræ
pondo dua, terebinthinæ pondo, galbani pondo uncias duas, opopanacis pondo
uncias tres, guttæ ammoniaci purgatæ pondo uncias quatuor, piperis longi, nitri
rubri, lapidis aſſij florís, colocynthidis partis interioris, aluminis fillilis, ſingulorum
pondo uncias quatuor, thuris pondo uncias quatuor, centaurij pondo uncias qua-
tuor, mandragoræ ſucci, myrrhæ ſtaſtæ, mellis coſti, ſingulorum pondo uncias

Q 2

C quatuor, rubetas ranas magnas numero sex, hirudinum terrestrium decem sanguis nem, Medicamentumuaric componitur, aromatica ficaçã crassius contufa, uaitaçã duplici unguentario inieçta, uino superfuso, triduo macerari permittimus: quarto die uino quantum fatis eſt, ablato, guttam ammoniaci, thus, galbanum, & opopanacem imbuimus & reliquis ſuccis, hæc diffoluta leuigamus; quibus factis leuibus, tunſa cribrataçã, alumen, nitrum rubrum, colocynthidem, lapidis aſij florem, piper, & reliqua immittimus, & cum aridis terimus: his myrrham, ſtacten, & mel adjicamus: ſic iam præparatis, omnia liquida his quæ in uino macerantur, affundito: igni ſuperpoffa coquito, mouens continuè. Vbi bona uini pars consumpta fuerit, hudemorem exprimito: cui ranas imponens, ſicut ſupra dictum eſt, incoquas, & tunc liquida adjicias, Hæc liquata igne deponens, leuigatis indes, ac rurſus fundes: excepſtis utitor.

ALIVD ACOPON ΜΕΤΑΣΤΡΙΚΡΙΤΙΚΟΝ, ΑΧΙΛΙΑΤΥΡ ISCHIAΣ

dicis, arthreticis, ſolutis, & tremulis: utebatur Iulius Secundus: diuturnos affectus reſicit, capite dolentes adiuuat.

Adarces pondo uncias duas, myrrhæ ſtactæ pondo uncias duas, aphronitri pon
do uncias duas, euphorbij, opobalfami, ſingulorum pondo uncias duas, ſtyracini
unguenti pondo: arída tundtūtur, cribranturq; his myrrha, ſtacte, & opobalfamum
adiſciuntur, denuo tunſa ſtyracino excipiuntur; ac interim per ſe, interim alteri miſ
tum ufui eſt; coctionem quocq adiuuat.

ALIVD ORPHITVS COMPOSVIT, CVIVS VSV THOΣ

racis affectu moleſto, & iam inueterato liberatus eſt.

Adarces pondo uncias duas, myrrhæ ſtactæ pondo uncias duas, aphronitri pon-
do uncias tres, euphorbij † pondo unciam s, malabathriní unguenti pondo, fuliati
Romanis dicti pondo ſelibram, ceræ pondo uncias duas, opobalfami pôdo uncias
duas; præparatur in modum prædictum,

ALIVD NEAPOLITÆ, QVOD AGRIPΣ

pa compoſuit.

Aliás†ſex.
Adarces ablatis arundinibus pondo uncias tres, euphorbij pondo uncias †tres,
aphronitri pondo uncias tres, ſtactæ pondo uncias tres, opobalfami pondo uncias
tres, unguenti malabathriní pondo, fuliati pondo ſelibram, hedychroi pondo ſeli-
bram, crocini pondo ſelibram, nardi aſiani thyaterinæ pondo ſelibram, ceræ pondo
uncias tres; conficito ut priora,

ALIVD MYRACOPON REGIVM AD INVETEΣ

ratos affectus, item coctionem adiuuat.

Calami aromatici, carpobalfami, amomi, cardamomi, iunci floris, caſſiæ roſam
ſpirantis, meliloti, ſampſuchi, brathyos, ſœnigræci, cyperi, nardi, piperis albi, ſingu
lorum pondo uncias tres, myrrhæ troglodyticæ pondo ſelibram, euphorbij pondo
ſelibram, uini falerni ſextarios ſedecim, unguenti malabathriní primæ confectio-
nis pondo duo, nardi primæ copofitionis pondo, fuliati primi pondo, opobalfami
pondo, crocini podo, ſtyracini primi pondo, amygdalini pondo, comageni pono-
do, gleucini podo, irini pondo, hedychroi pondo duo, amaracini primi podo duo:
coquitur unguenti modo: nimis quam bonum medicamentum eſt, à Celere Primi
pilareo compoſitum; benefacit iſchiadicis, arthreticis, ſolutis, tremulis: ualet ad
conuulſa, ruptaçã, item ad ſcirroſos uſicerum affectus, & concoctiones iuuat uen-
triculi orificio & dorſo illitum.

ALIVD AVTORE ACILLA SECVNDILE.

Euphorbij, opobalfami, myrrhæ ſtactæ, ſingulorum pondo uncias duas, nitri
ſpumæ pondo uncias tres, ceræ tantundem, unguenti malabathriní pondo, fuliati
pondo ſelibram, crocini pondo ſelibram, nardi unguenti pondo ſelibram, hedy-
chroi pondo ſelibram, amaracini pondo ſelibram: conficitur quo dixi modo. Hæc
guidem ſufficiunt, Etenim Asclepiades confecturas ipſorum & ufus accuratè traë
didit:

KATA ΓΕΝΗ, LIB. VII.

93

A didit: Andromachus autem, ut solet, negligentius: neque ad quid singula ualeant indicans, fed uobis coniunctiendum relinquens. Nam ceu ad artifices scripturas semper conscripshit. Quoniamuerò nonnulla acopa inuicem fibi similia, in temperatu-ris diſcrepit, ideo hæc quoque appoſui, quòd lectores inde quæ Aſclepiades docuit, de ijs ſimul ratiocinari queant, cuiuſmodi acopa, quibus uitijs potiſimum condu-cant. Dicemus autem & nos, ubi uniuersales quodam ſermones de iſpis retuleri-mus, unde accuratiore uia ac ratione ad eorundem uſus, qui mentem dicendis adhi-bebunt, peruenient.

## ACOPON VIRIDE HALIEI.

Ceræ,terebinthinæ,olei ueteris, ſingulorum pondo s,aphronitri pondo uncias quatuor,galbani pondo uncias tres, eruginis rafæ pondo uncias tres, opopanacis pondo uncias ſex,guttæ ammoniaci pondo uncias tres,mannæ pondo uncias tres, aceti pondo uncias duas, melini pondo uncias duas, cyprini pondo uncias duas, irini pondo uncias ſeuı caprini pondo unciam.

## ALIVD ACOPON BONVM.

Ceræ pondo fedecim,aphronitri pondo uncias octo,baccas lauri numero octo, piperis albi denarij pondo unius,crocomagmatis quantum ſufficit, medullæ cerui-næ denarii pondo duûm,myrrhæ denarij pondo unius,ceræ denarij pondo unius, uini rhodiaci denarium, aceti modicum aridis adijcitur.

## ALIVD BASSI STOICI.

Ficus agreſtis radicis pondo,* caſtorij pondo uncias duas*, medullæ ceruinæ pondo uncias ſex, olei ueteris pondo duo,ceræ pondo unum,* aphronitri pondo uncias tres, baccarum lauri ſextarios duos, rutæ uiridis faſciculum manipularem, roſmarini tantundem, olei ſabini ueteris pondo decem. Radices & herbæ oleo in coquuntur,deinde exprimuntur,poſtea liquida ſuperfunduntur.

## ALIVD.

Opopanacis pondo unciam, refinæ pondo unciam, refinæ pityinæ pondo duo, ceræ pondo, guttæ ammoniaci pondo uncias ſex, œſypi pondo uncias duas, olei ue-teris ſextarium unum s, ſalis floris pondo uncias duas.

## ALIVD.

Ceræ pondo,medullæ ceruinæ pondo uncias duas,unguëti babylonij pondo,he dychroi pondo,ſtactæ pondo, malabathri pondo unciam,nardi pondo uncia, opo-balfami pôdo uncias ſex. In marina uel muria medullã liquato: in uſu liquida ſimul committito,poſtremo opobalfamum:at ſi liquidum ſit acopen, plus ceræ indito.

## ALIVD ACOPON QUADRATI.

Irini unguenti unciam, cyprini uncia, laurini unciam, olei ueteris uncias tres, te-rebinthinæ unciam, medullæ ceruinæ unciam, œſypi unciam, piperis unciam, nitri denarium pondo quatuor, fulphuris ignem nô experti denarium pondo quatuor, pyrethri denarium pondo quatuor, mellis unciam; liquida ſiccis miſcentur.

## ALIVD ACOPON, QVIA FOETET ATEΩ ΔΕΣ APPELLATVR.

Terebinthinæ denarium pondo quinquaginta ſex, ceræ denarium pondo uiginatiocto, œſypi, mellis, medullæ ceruinæ, guttæ ammoniaci, galbani, aphronitri, in-terdum opopanacis, baccarum lauri, ſingulorum denarium pondo ſex, olei ueteris ſextarium, uini heminas duas, quidam caſtorij denarium pondo trium addunt.

## ALIVD AIA ΣΑΜΥΧΟΡ, ID EST EX SAM-

pſucho medicamentum.

Ceræ pondo, olei omphacini ſextarios tres, ſampſuchi ſextarium, *œnigræci ſextarii, * uini ueteris ſextarios quatuor, maluæ ſaſciculii, herbæ mercurialis, quam Græci λυοσιωπα uocant, ſaſciculum, ſicus agreſtis radices.

## ALIVD ANTIMACHI.

Sampſuchi noui, roſmarini, aſpalathi, brathyos, id eſt herbæ ſabinæ, ſœnigræci, ſin gulorù ſextarios duos, ceræ pôdo, uini ueteris ſextarios tres, gleucini ſextarios tres.

Q 3

C

ALIVD PHILOCLEI.

Olei decocti permultum, radicum ficus agreftis ſextarios tres, ceræ minam, tere-
binthinæ minam, medullæ ceruinæ denarium pondo uigintiquinæ, adipis anſerint
denarium pondo uigintiquinæ, galbani denarium pondo duodecim s, ſampſuchi
ſextarium, roſmarini ſextarium. Hæc poſtrema cum uino odorato tum leuigantur,
tum miſcentur; ſit autem malagma cera copioſiore iniecta.

ALIVD ACOPON AVTORE APHRODA.

Aphronitri denarii pondo trium, piperis grana quadraginta, & longi totidem, thuris denarium pondo ſedecim, His tritis uini odori chij, uel rhodij heminam ſua perfundito; mellis denarios nouem, deinde in patella liquato, ceræ tyrrhenicæ denarium pondo duodecim, ſeuí taurini denarium pondo quadragintaduûm.

ALIVD QVOD ERAT ASPHALARTESII.

Crocomagmatis denarium pondo quatuor, medullæ ceruinæ denarium pondo duodecim, œſypi denarium podo ſex, adipis anſerini uel ſuilli denarii pondo duo decim, terebinthinæ denarium pondo duodecim, irini denarios octodecim, cyprianí gleucini, ſingulorum denarios octodecim. Mel liquatur, deinde ſiccis admíſce tur: ac ubi ſimul cum his quæ in mortario ſunt leuigaueris, in uſus condes.

ALIVD ACOPON BARBARICVM ΔΙ' ΕΙΩΡΟΒΙΟΣ,

hoc est, ex euphorbio: ad ifchiadicos, aliaq, multa.

Opopanacís pondo unciam, tyrrhenicæ pondo unciam, terebinthinæ pondo un
cias duas, galbani pondo unciam, guttæ ammoniaci pondo uncias duas, euphor-
bij pondo uncias duas, caſtorij pondo uncias duas, piperis albi pondo uncias duas,
medullæ ceruinæ pondo uncias quatuor, œſypi pondo uncias quatuor, limneftri-
dis pondo unciam s, ſtyracini, laurini, amaracini, ſingulorum uncias tres, olei uete-
ris ſextarios duos, hedychroi uncias ſex; præparato utitor; ualet ad deſperatos ner-
uorum affectus, item propriè ad ifchiadicos.

D

ALIVD ACOPON QVO ARVNTIVS ACILLAS CV;

ratus est: benefacit coxendicum dolori, omniq, neruorum distensioni.

Opopanacís pondo uncias duas, œſypi pondo uncias quatuor, caſiæ pondo un-
cias quatuor, medullæ ceruinæ pondo uncias quatuor, ceræ pondo, ſtyracini pon-
do uncias ſex, irini pondo uncias ſex, laurini pondo uncias ſex, olei ueteris pono,
euphorbij pondo uncias duas, guttæ ammoniaci pondo uncias duas, Euphorbium
modico mellis temperato.

Aliás † pondo
duo.

ALIVD GLYTI VT PHILOXENVS GRAMMATICVS.

Ceræ podo libras duas, guttæ ammoniaci pondo libræ, galbani pondo libram s,
ſtyracis pondo libram, bdellij pondo libræ, myrrhæ pondo uncias duas, thuris pon-
do uncias nouem, œſypi attici pondo libram, propolis pondo libram, refinæ tere-
binthinæ pondo libram, olei ueteris pondo duo, cyprini, irini unguenti, amygdali-
ni, ſingulorum pondo duo, ſyriaci pondo tría, opopanacis pondo: præparatur.

ALIVD ACOPON VIRIDE VT CLEMES

Sertorius, quo utor.

Eruginis rafæ pondo uncias ſex, refinæ frictæ pondo uncias quatuor, olei myrtel pondo, lentifcini pondo, olei ueteris pondo, laurini pondo duo, ſyriaci pondo, gleu cini pondo tría, pinguis ouilli uncias tres, ceræ ponticæ libras tres, galbani pondo libram, myrti tenerorum foliorum, rutæ foliorum uiridium, roſmarini uiridis, lauri foliorum tenerorum, ſingulorum uncias ſex, herbæ faluiæ ſelibram: uiridia tundun tur, & oleo per noctem & diem macerantur, deinde cum liquidis incoquuntur: cum ab igne depoſueris, erugo inditur, percolata reponuntur: facit ad omnem neruorum laborem.

ALIVD ACOPON CALEFACIENS CASTI, AD

diuturnos affectus & conuulſiones.

Pyſſelæi ſextarium, ſyriaci unguenti tantundem, iris illyricæ parem modum, te
rebinæ

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB. VII.

94

A rebinthinæ pondo libram, axungiæ pondo libram, rasuræ naualis pondo unciam. Incoquito, ruta uiridi mouens.

ALIVD ACOPON ORIONIS CTENESTI BONVM.

Ceræ pondo libras ſex, propolis pondo libras quinçb, iris illyricæ pondo libras quatuor, terebinthinæ pondo libras quatuor, opopanacis pondo libras tres, olei ue teris pondo quatuor, galbani pondo libras duas, olei lentifcini pondo tria, myrtei pondo tria, guttæ ammoniaci pondo libram, medullæ ceruinæ pondo libras tres, œſypi pondo libras ſex, baccarum lauri pôdo libram, ſtyracini pondo tria, amygda lini pondo tria, ſeu uitulini pondo libras tres, & leonini pondo libram s, opobalſami pondo libram s. præparato diligenter.

ALIVD MYRACOPON BONVM.

Malabathri, hedychroi, nardi crocini, babylonij, ſingulorum ſelibram, ſtactæ, opobalſami, ceræ, comageni, ſingulorum uncias ſex, aloës uncias duas, mellis uncias tres; conficito.

ALIVD MYRACOPON QVO VTOR.

Ceræ candidæ pondo uncias duas, adipis anſerini odoramentis conditi uncia, ſeu taurini odoramentis conditi unciam, adipis leonini odoramentis conditi uncias duas, crocodili odoramentis conditi unciam, medullæ ceruinæ unciam, ſalis ammo nici uncias duas, piperis albi uncias duas, thuris uncia, cinamomi uncias tres, aphro niſtri unciam, iris illyricæ ſextarios duos, nardi uguenti ſextarium, malabathri Ale xandrini ſextarios duos, ſtactæ libras duas, ſyriaci crocini libras duas, mellis libras quatuor, opobalſami ſextarium, comageni libras duas; parato uti nouiſt.

ALIVD MYRACOPON.

Ceræ tyrhenicæ uncias ſex, ammoniaci uncias quatuor, euphorbij libras quatuor, piperis albi uncias quatuor, lymniſtridis uncias quatuor, magmatis malabathri uncias ſex, opobalſami pondo, malabathri pondo, ſtactæ uncias ſex, foliati uncias ſex, nardi pondo tria.

GLEVCINI CONFECTIO IVXTA ANDROMACHVM.

Poſt prædicta acopa Andromachus gleucini confectionem deſcripſit, non male ipſam acopis chrifmatis adiungens, quippe ad dolorè laſſitudinemc; tollendà lonicæ eſt accommodatilimum, Traditur autem ab eo in hanc ſententiam,

GLEVCINI CONFECTIO QVA VTOR.

Myrrhæ pondo libras duas, nardi indicæ pondo libras duas, coſti pondo libras tres, ſtyracis pondo libram, bdellij, ſampſuchij, xylobalſami, iunci odorati, cardamomi, ſpathæ, iris illyricæ, milyos, aſari, ſingulorum pondo libras duas, meliloti pondo libram, nardi gallici pondo libram, alpalathij, calami, ſingulorum pondo ſelibræ, mali terræ longi pondo libram s, roſmarini ſeminis ſextarios duos, thuris pondo libras tres, caſiæ pondo libras tres, ſœnigræci ſextarios duos, ſphagni pondo libras duas, amomi pondo libras duas, corticis thuris pondo libram, roſarum ſiccaru pon do libras duas, brathyos pondo uncias ſex, marathri pondo libras duas, balsami fructus pondo libras duas, croci pondo uncias tres, baccarum lauri pondo libram, piperis albi pondo libram, opobalſami uſaſcula tria, malabathri foliorum pondo libras duas, nucleos píneos uirides duos, ruca uiridis pondo uncias duas, ſalis ammoniaci pondo uncias quatuor, niſtri pondo uncias quatuor, uini ueteris ſextarios duos, muſt boni uſaſcula duo s, olei ueteris libras quinque; præparato diebus qua draginta. Hæc præfatus Andromachus, non adhuc confectionis modum, ſicut Crito, adiecit; inſuper quot libris italicis uſaſculum aut ſextarium æſtimet, filentio præterijt.

GLEVCINI CONFECTIO CRITONIS IN

ſecundo κοσμευτικῶν.

Crito ad libri calcem gleucini confecturam his uerbis tradidit. Gleucinum uim habet calefactoriam ac remittentem; uuluæ & neruis præſidium eſt; huius conſea

Aliás† ſex.

Q 4

c. Actiones multæ sunt: quæ uerò simplex dicitur, hunc in modum habet. Muſtihecias, uuæ maroniæ, menſuram in uas ſtanneum coniectam ſupra prunas incoquito, Ac ubi ter quaterue eſſerbuerit, in fictile demiſſam, ſoli exponito: olei omphacini congiós ſex addito, iunci minas ſex, alij minam s, nardi, calami, aſpalathi, ſingulo rum tantundem, palmæ elatæ minam, cyperi minam, cardamomi octauam minæ partem, amomi tantundem, meliloti uncias quinçb: ſint autem omnia leuia; deinde diebus octo commouens, muſtum, repurgans, utitor.

GLEVCINI CONFECTIO SECVDVM DIOSCORI:

dem libro primo de materia: scripſit autem ille in hanc ſententiam.

Gleucinum simplex componitur ex oleo omphacino, iunco, calamis, nardo gal lica, ſpatha, aſpalatho, ſertula campana, coſto, & muſto, uinatijs ualiu quod aroma ta, uinū, & oleum cōtinet, circundatis; trīginta diebus ſingulis bis mouetur: poſtea expreſſum unguentum reponitur. Vis eius eſt calefacere, emollire, & remittere; benefacit rigoribus, neruorum uuluæ, affectibus: omni acopo efficacius eſt, ut quod emolliat.

GLEVCINI CONFECTIO HERA AVTORE.

Quoniam Héras Gleucini confectionem luculentius iſpìs iuxta finem operis medicamentorij edocuit, illius quoque ſcripturam ad uerbum ita ſubiuncturus ſum, Olei gleucini cōpolitio ad perſtrictiones & neruorum uitia potiſſimum; iuuat opici ſthotonicos, id eſt, quibus ceruix reflexa eſt in poſteriorē partem, oleo irriguo locis dolentibus iniecto. Olei uenephrani pondo tricenta octo, uini falerni ſextarios trīginta, muſtiheminæ ſextarios centu octo, helenij pondo duodecim, ſpathæ pondo quinçb, aſpalathi pondo quinçb, hedifari pondo duo s, artemiſæ maternæ pondo duo s, myrrhæ pondo tria ( alij pondo ) piperis albi pondo duo s, ſplachni pondo duo s, xylobalfami pondo duo s, mali terræ longi pondo unum, uncias tres, myr ti ſicci foliorum uncias duodecim, bdellij pondo duo s, iris illyricæ pondo duo s, ſtyracis pondo unum, uncias tres, caliæ ſicca pondo unum, uncias tres, ladani pondo unum, uncias tres, cardamomi pondo unum, uncias tres, croci pondo unum, uncias tres, balfami fructus pondo duo s, thuris pondo quinçb, crocomagmatis pondo quinçb, panacis pondo unum, uncias tres, calami aromatici pondo quinçb, aſari pondo duo s, caliæ nígræ pondo duo s, amomi uuæ pondo unum, uncias tres, iunci floris pondo quinçb, coſti pondo quinçb, uncias tres, nardi gallici pondo quinçb, ſer tulæ campanæ, quæ melilotus dicitur, pondo unum, uncias tres, fampuchi pondo unum, uncias tres, roſarum ſiccarum pondo unu, uncias tres, ſœnigræci pondo tris, opobalfami uafcula quinque, malabathri unguenti pondo, Arida tunduntur, & tenuiore cribro incernuntur, uincb macerantur: bdellium, eti aridum non fuerit, & ipſum contunditur: ſin pingue extiterit, uino ipſum in pila contundendo ſoluittur: hæc in uas exiguum unguentariu ſtanneum, coniecta, ſed ita ut nihil expiret oper tum, diebus duodecim, & totidem noctibus confundi ſinuntur: muſtum uerò cum his permaneat, uua purè expreſſa, ut nihil roris contineat. Porrò in magnu uas con dito, ut etiam fertori iſpìs locus ſit, omnia in uino macerata adiſcuntur. Oleum, uinum, bis die ſpatha unguentaria ad horam agitatur: ſpatha uerò accuratè deter gatur, ne id acre quod ei adharet, medicamentum offendat, dum rurſus immittitur. Præparetur autem uas operculo, & deſuper pluſculis centonibus accuratè cirdundatur: ualiu ſubſit reſtis: cum iam dies quindecim præterierint, ammoniacum, & ipſum amomum inditur, craffius contuſum. At trīginta dies duplici uafe ſupra prunas duas uel tres fouere unguentum permittendum eſt, opobalfamo adempto: uafe autem modice refrigerato unguentum defundere, reliqua ſportulis, ut ſunt calida exprimere oportet: primu manibus, deinde prælo, molientes aliquid unguenti gra tia in ipſum malabathrum conijcere, ſi unguentum in calente aqua ſufum immittamus: item ſpatha permouere, ut miſceantur. Poſtea diem unum ſinentes uitreis ſtilibus gummi illitis reponemus.

Aliás†quin-
quaginta.

D

Aliás†decé.

Aliás†duo.

QVAB

KATA ΓΕ'ΝΗ, LIB. VII.

95

A

QVAE SCRIPSERIT HERAS
ACOPA.

ACOPON AD PARALYTICOS: SVMMATIM
ad omnem neruorum dolorem.

Vtæ uiridis pondo, pulegij siccí pondo, cyperi pondo, nítri denarium pondo quinquaginta, ſcenigræci pondo, linozoſtis siccæ pondo, praeij pondo, roſmarini pondo, mali terræ pondo, amygdalarum amaræ rum ſquamatarum modij dimidium, iris illyricæ pondo dua, terebinthinæ pondo dua, baccarum lauri pondo dua, ficus agreſtis radicis pondo dua, guttæ ammoniaci pondo dua, ceræ pondo quatuor, uini heminas duas, alibi, uini congios duodecim, olei congios quatuor; contuſis ijs quæ tundi debent, ſubtiliter aquam affundito; ac rurſus tunſis, uínum oleum cy adiungito, & noctem ſic eſſe ſinito; ſequenti die incoquito, dum hæc copioſa decocta fuerint, & oleum à coctis qualitatem acceperit; hæc omnia ſunt pedetentim; dein ſublatis, expreſſis cy incrementis, ceram, reſinam, & bdellium adijcito.

ALIVD CHLORACOPON AD ISCHIADICOS, ET
neruorum reſolutionem. Hoc ufus ſum in Phorte.

Reſinæ terebinthinæ pondo, mannæ uncias quatuor, galbani uncias quatuor, aphronitri uncias quatuor, guttæ ammoniaci uncias quatuor, opopanacis uncias quatuor, ſeuí caprini uncias ſex, eruginis uncias quin cy, cyprini heminam, irini heminam s, melini uncias quatuor, ſyriaci uncias tres, piperis uncias tres, quidam uerò uncias quatuor, olei ueteris ſe qui ſextarium, adarces unciam, aceti quod abundè ſufficit. Eruginem, opopanacem & aphronitrum cum aceto terito, reliqua liquefa cta ſupers fundito.

B

ALIVD ACOPON AD COXENDICVM DOLORES
dutinos, artuum ligationem, & paralyſim admodum eſt efficax.

Olei ueteris & irini pondo ſex, laurini pondo ſex, pyracini pondo ſex, ceræ pon do ſex, terebinthinæ uncias duas, piperis uncias duas, * euphorbij uncias duas, * guttæ ammoniaci uncias tres, caſtorij uncias duas, * opopanacis uncias duas, galbani uncias duas, medullæ ceruinæ uncias duas; liquida ubi liqueſeceris ſiccis affun dito, ac unitis utitor.

ALIVD ACOPON AD COXARVM DOLORES,
& in uniuersum ad omnia.

Myrrhæ partem unam, pyretri partem dimidiam: leuigatis gleucinum affundi tur, ut medicamentum ſtrigmenti ſpilſitudinem accipiat. Vbi opportunitas accidit, rhodino admixto utitor.

DAMOCRATIS ACOPORVM COMPOSITIONES,

Vm plurima filij medicorum dictitent,
Tum de uſu acop on, tum myracop on ſimul omnium,
Hæc quæ ſient dicam, & quo conferant modo,
Quaue ratione facias quod pharmacum.
Ergo & dolores neruorum hæc omnia leuant,
Carnis torius & muſculum, quibus
Molesta laſſitudo eſt, aut perſtrictio,
Aut his dolores ſimiles ſine patentibus
Caufas oborientes, quæ laſſitudini
Obnoxijs, & frigori faciſe haud accident,
Quod ſi prius his uſi prodeant ad munia
Vitæ neceſſaria obeunda, corporis
Et carne partes pabulo indigas ſuo
Explet, peruncis ſtatim à cibo locis:

c Refarciendis,ægrè quoq[ur] fenibus iuuant
Ip[er]is per hyemem ad ue[per]am linentibus,
Quæ porro acopa faciunt, alio uobis loco
Exponam, & horum scripta subiungam ordine,
In quem quoq[ur] ufum ueniant, mox transfigam.

Nunc quo licet imprimis referam facere modo,
Ammoniaci etenim bis quinas uncias,
Siue uncías mauult quis, siue pondus aliud,
Idemq[ur] thuris, galbani tum quattuor,
Cerui medullæ totidem: parem modum
Simul attici, deinde mittunt œfypi,
Terebinthinæ quampuræ centum quattuor,
Mellis recentis optimi rurſus decem,
Aequalem tribuunt ponticæ ceræ modum,
Pinguis recentis anſeris, mollis decem,
Vini falerni quinq[ur] pluresúe heminas,
Aut pauciores paulò conijciunt quoq[
Itidem olei ueteris bis uiginti boni,
Id autem graue olens minimè commifieris.
Sic tum fiet, gratum ut fit hoc utentibus,
Paratur id maiuſculo mortario.

Simulatq[ur] thus in grumulos confregeris
Et ammoniacum uino affuſo, protinus
Id auferens macerari modicum admittito.

Tere cochleari, in mellis ſp[iff]itudinem
Cogantur, addito mel unà & œſypum,
Cerui medullam, quæ in pila counies,
Deinde cera in ollula liqueſcito,

Oleumq[ur] totum iuncta & adipe & galbano,
Terebinthinamq[ur] colliquefacies, ſimul

Coëuntibus ſuperfundens in ſictili,
Sed ſpathula parua ut refrig[er]cant permoue.

Tum ſubígito tantíſper hæc omnia manu,
Dum bene coacta appareant, & humidi
Mellis, boni[que] cras[til]udinem habuerint
In ſtan[ee]num uas condito, uel buxeum.

Hoc ſedulò ufus optimo ceu pharmaco
Eſt commodiffimum & mulieribus quoq[ur]

Quas eſt oborta phlegmone intus uteri,
Duritiam abigit inde, ſimul & ſcirri metum,
Vbi peſſulo uſurpare pharmacum iubent

Litum utero, quod indere hoc ſolent modo.

Benefacit hoc idem ad dolores aurium
Expertium ulceris, fineq[ur] fluxu graues.

Sergetici autem mittis irini unctuli,

Aut portionem quartam, aut trinam pharmaco,
Calidoq[ur] lanam intinctam addis foramini.

ALIVD.

Quin uiridacopon hoc efficax ſupra modum,
Vnde & laborum exordijs facit magis
Arthreticis, podagricis non ineſſicax,
Hoc ante balneas medicamento litis

Et pedi.

A

B

KATA' ΓΕ'ΝΗ,

LIB. VII.

A
Et pedibus & neruis incraſſatis, ſimul
Plures ſuifſe ſanatos conſpeximus.
Habet boni thuris pondo libram unícam,
Ammoniaci guttæ pondo libras duas,
Aphronitri quamalbiffimi ſolum libram,
Idem puriſculi attíci ſeſypi
Myrrhæp leetæ, galbani, rurſum azyli
Opopanacispuri ſingulûm omnium
Statuens diligenter uncias bis quattuor,
Euphorbij recentis quattuor uncias,
His asperi pares dato limneſij,
Hoc nominant adarcen unguentarij
In Italia inſtitores, quiúe coemunt,
Ceræ bonæ adeò ponticæ libras duas,
Terebinthinæ puræ libras duas, ſemis,
Laurini olei, cyprini, necnon gleucini
Sergeticip lingulûm pondo libram.
Vetuſti olei, recentis quoq lentifcini
Cuiuqp rurſus immittes pondo dua.
Aceti modicum, quo miſturas ſimplíces
Siccas abunde contritas, contemperas
Liquidis, unguinibus, & ceræ, terebinthinæ,
Ac galbano, liquori panacis, & alijſ
Vbi calida atq adhuc feruentia in pila
Vniueris, cochleari & manibus contere
Valenter, unita omnia ſic reponito
In pyxidem, qualem paſſu dixi prius.
Audacter in ueteratis omnibus utitor,
ALIVD.

Et hoc parabile paſſim acopon: item bonum
Potissimum per hyemem, ſi eſt profectio
Vſquam, m alo opportunis facilè ſubuenit,
Quod puri recipit galbani tres uncias,
Sed unam opopanacis recentis unciam,
Floris ſalis tres, & quaternaſ ſeſypi,
Ammoniaci guttæ bonæ pondo libras
Octo, atq ceræ unam, pineaqp torridæ,
Non ſeitidæ, bis pones quattuor uncias,
Olei libram, ſabini quoq bis quattuor:
Plus hyeme ceu libram oportebit indere
Vini falerni nigri denis uncijs,
Sic præparato. Ammoniacum in mortario
Contundito, deinde uinum affundito,
Pauliſper macera: curioſe conterens
Florem ſalis, tunc etiam adijcias ſeſypum.
Poſtea leuigans, & mellis ſpilſitudinem
Faciens, liquida deliquans, inde galbanum
Tum opopanacem adiunctum rurſus liquefacito.
At leuibus in mortario factis antea probè
Vnitisq superfundito, ſic temperans,
Feruens adhuc medicamen, uitreo uae condito,

C

ALIVD MYRACOPON.

Ethoc myracopon optimorum inest gregi,
Nam fuauitatis plenum est; iuuat insigniter
Quos nominaui paulo affectus antea,
Stactæ bonæ receptat ternas uncias,
Opobalfami tres, & mellis tres attici,
Ceræp puræ ponticæ, tres crocini,
Vnguenti fyriaci quaternas uncias,
Ammoniaci quamcandidissimi, leuis salis
Tres uncias, albæ & puræ terebinthinæ
Vnam unciam, at partem ipfius unicam,
Et cinamomi pondo, malabathri quoq
Tantum adde, & partem libræ tertiam insuper.
Sin absit autem malabathrum forsan tibi,
Adiunge nardi tantundem gangitidis.

Istud bonis mediocriter unguentum additur:
Abunde medicamentosum, ut nullum inuenis
Aliud, uel irini tantum fergetici,
Vel cyziceni pondo, idem amaricini.
His uteris, ubi non adsit quod diximus
Malabathrum, arbitror moderatum myracopon
Nihil minus fanè auxiliari utentibus.
Sic confit. Accuratè mel factum leue
Adiunge, fitacten tritam modicè tempera, &
Opobalfamum, rurfus puram terebinthinam

D

Exactè leuiga, cera & crocino uasi
Iniectis duplici, prædicta liquato aqua
Alio cacabo: quibus liquefactis, malabathrum
Et omnibus unitis modicè ut non ferueat,
Depone uas duplex ex cacabo protinus
Exactè refrigerato, & rafo medicamine,
Et addito ijs quæ iam prius recensui
Mortario, leuigato rurfus dum probè
Totum uniatur, fiatp num pharmacum.
At si uoles ipfum reddere efficacius
Ad uitia neruorum, simul ad diutina,
Affectiones longas, tenos muſculos,
Euphorbij recentis etiamnum & boni
Duplicatas uncias toti adde ponderi
Salic, mellic, inſuper opobalfamo
Sic leuigata prius, quo ſatis erit tempore:
Ac omnia dicta in unum cum redegeris,
In pyxidem, uel uas uitreum reponito.
A balneis in ufum potius ducito.
Cum regi facies principiue myracopon
Para facillimè, uel ignis fine commercio,
Opobalfami collectis ternis uncijs,
Et optimi malabathri quindecim,
Et cinamomi tottidem boni cape,
Ceræp non olentis candidiffimæ
Denarios decem: ſic ipſum præpara.
Partem malabathri tertiam, & ceram quoq

Diuifam

KATA' ΓΕ'ΝΗ, LIB. VII.

97

A Diuifam pariter multò minutiffimè,
Argentea in pyxide tenui recondito,
Aqua calente plurimum ut liquaueris
Ipfum refrigerato, deinde radito,
Tum leuia coniungens rurfus in opobalfamo
Et cinamomo totum unitum conteres,
Quod reſtat ipſis ſuprafundens malabathrum
Terens adunito manibus, ſic condito
Argenteum in uas aut uitreum, ſed craſſius:
Sic nanque tutò habebis ſemper pharmacum.
At ſi quadrantem libræ addas gangitidis
Nardi, medicamen reddes longè ſuauius
Præſtantius, ad uitia adhuc recentia,
Synchriſma, cinamomon ſi non adijcis
Quod abſit, minime peius, ſed uere bonum
Habebis, omni & myracopo præſtantius.
At ſi proponis ipſum facere efficacius
Ad quos retuli modò affectus, atlantici
Euphorbij iunges quaternas uncias,
Nam ſic erit ſuaue, nec inefficax,
Mifturis licet exiguis ſit conditum.
Cognouimus quoddam uti multis pinguibus,
Item medullæ, & nonnullorum aromatum
Liquoribus, unguentis, & oleis aliquibus,
Quibus iterum ufus deprehendi talia
Expertium boni eſſe, qui non probauerint
Mifturas, neque naturas horum ſimplices.

CLAVDII GALENI PERGAMENI DE
COMPOSITIONE MEDICAMENTO
RVM KATA ΓΕ'ΝΗ, IOANNE
GVINTERIO ANDER
NACO IN
TERPRETE, FINIS,

R

I C

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE PONDERIBVS ET MENSVRIS, AN

DREA ALCIATO INTER

PRETE.

ONDV[S] gravitate menſor diſjudicat, menſuram uſaſculi conca
uitate, ſiue arida, ſiue humens ſit quantitas. Eſſe autem earu[n] quas
dimetimur rerum tripli[c]em differentiam conſtat: unam enim pon
deris, alteram ſicca[]e ſubſtantiæ, & quæ in cumulum queat agge-
rari, tertiam humidæ. Plurima uerò, & quæ experiri nemo unus
poſſit, ſunt huiuſmodi ponderu[n] menſurarum[]c[]y genera, uarijs rea-
gionibus, uarijs utentium moribus. Quapropter à nobis de his tantum ſermo ha-
bebitur, quæ maxima[]e in communi omnium uſu[]ſunt,

DE NOTIS MENSVRARVM ET PONDERVM.

Aeterum quoniam alíqui non integrí[]is literí[], ſed per ſigna, & præ-
scriptas notas huiuſmodi demonſtrant, melius utique eſt & nos hac
in re ueteres ímitari, & imprimís hoſce charácteres declarare. Pri-
mum quidem litera χ quoties ſuperadditum habet alpha, chalcum,
id eſt, æreolum significat: hac ní[m]irum figura χ. Quòd ſi o ha
beat, choa, id eſt congíum, χ. Si v chœnicem, χ. Si χ cheman, χ. Si
uerò litera ½ describatur, cuius ínferíus cornu acuto accentui ſimilis recta [lí]nea
ſecet, ceratíum addito ½ oftendit, ½. Quòd ſi ſupra v habeat, cyathu[n], ½. Si
o, cotylam, id eſt hemínam, ½. Si uerò circumpuncta [lí]nea omnino in obliqúm
flexa ponatur, obolum notat, ∞. Si duæ circú[p]unctæ huiuſmodi nota[]ſint, du-
os obolos, ≈. At qui gramma, id eſt ſcrupulum faciú[t], prima eius elementa de-
scribunt addita recta [lí]nea, ⅔. Duæ autem coniunctæ, atque altera parte in angu
lum flexæ lineæ, uti duo cornua rectam drachmam constitúunt, ∠. Cuí cognemi
nis eſt quam olcam uocant. Apud ueteres tamen olca per λ ſcribebatur, cui in me
dio litera o addebatur, λ. Nos idem drachmā olcam[]b dicímu[n]. At cum λ ad-
iunctum 1 habet libram significat, λ. Aliqui tamen eadem litera acuto accentu
ſecta idem demonſtrant, λ. Cæteru[n] quoties 5 litera in ípso ſui angulo o habet,
unciam denotat, 5. μ autem, cui in ſummo meditullio ſit v appolita, minā, μ.
Si uerò v habeat, myſtrum, μ. Si e medimnum, μ. Si o modium, μ. Si
quando τ ſcribas & 9, ítem[]b v adjícias, tryblion ſeceris, τ[]eu. At cum e ſcria
pſeris, iuxta[]b e locaueris, xeſtem, qui ſextarius eſt, deſignabis, ε. Si o appoſue
ris, oxybaphu[n], ε. Aliqui tamen xeſtem recta [lí]nea e ſecantes conficiunt, ſic ε.
χ uerò adiacentem μ habens hemínam indicat, κμ. Quòd ſi χ effigiaueris ad-
dito 5, ceramium denotabis, κς.

D

DE PONDERIBVS.

Na Attica & Aegyptia habet uncías 16. Mina Romana uncías 20.
Libra uncías 12. Vncia drachmas 8. hæ & olcæ quibufdam dicuntur.
Olca, quæ & drachma, habet ceratia, id eſt ſiliquas 18. Aiunt[]b in ea
eſſe tres ſcrupulos. In ſcrupulo obolos duos. Habet autem obolus ce-
ratia tría: Ceratium uerò granula quatuor, hoc eſt, chalcos, ſeu æreolos
duos, ítem[]b duas tertij partes; In obolo quíppe octo ſunt chalci.

DE HVMEN

DE PONDERIEVS ET MENSVRIS.

98

A

DE HVMENTIVM DIMENSIONIEVS.

Talicum ceramium habet choas 8. Chus 6. Xeſtes cochlearia duo, quæ aliqui & tryblia dicunt. Alij autem aiunt xeſtem pondus habere li bræ ſemis. Tryblium 9. tale enim eſt cochlearij pondus. Idem aiunt & pendere corylam, id eſt heminam. Habet autem & tryblium myſtra magna tria, oxybapha tria. Oxybaphü autem cyathum ſemis continet; Cyathus ue rò chemas paruas ſeu myſtra parua duo. Si autem uelis humentis uſiæ pondera diju dicare, uarias omnino in examine ipſo differètias reperies, ut in lei, & uini, & mel- lis exemplo dicemus: etenim mel uino pôderoſius quarta parte, item decima eſt, quò fit, ut ferè tertia ponderis pars melli accedat. Oleum autem melli & uino hoc diſtat, quòd mel oleo ſeſquiplum eſt; tantum enim, item eius dimidium pondus habet, at uinum nona tantum parte ipſo grauius eſt; plus quippe claritatis in oleo eſt, quod infra ſcripta particulari ponderum formula oftendimus, ex qua per ordi- nem quid communiter hæc differant constituemus.

<table><thead><tr><th>Ceramium Italicum, quod & amphora, habet libras</th><th>Olei.</th><th>Vini,</th><th>Mellis.</th></tr></thead><tbody><tr><td>Chus, qui & congius, libras</td><td>9.</td><td>libras</td><td>10.</td></tr><tr><td>Xeſtes, qui ſeſtarius, uncias</td><td>18.</td><td>uncias</td><td>20.</td></tr><tr><td>Coryla, id eſt hemina</td><td>9.</td><td></td><td>13. ſemis.</td></tr><tr><td>Magnum Myſtrum</td><td>3.</td><td></td><td>4. ſemis.</td></tr><tr><td>Oxybaphü, id eſt acetabulü drac.</td><td>18.</td><td>uncias</td><td>2. ſcrup. 12. drach. 27.</td></tr><tr><td>Cyathus</td><td>12.</td><td>drach.</td><td>12. ſcrup. 4. unc. 2. drach. 2</td></tr><tr><td>Myſtrum paruum</td><td>6.</td><td></td><td>6. ſcrup. 2. drach. 9.</td></tr></tbody></table>

Oribatius autem ſecundum Adamantinum autor eſt, ſextarium quidem Italicum uini menſura unciarum 24. eſſe, pondere uerò unciarum 20, cum ſextarius men, ſuræ mellis duas libras ſemis ponderet.

B

DE ARIDIS.

Egyptia artaba habet modios 5. Modius Aegyptius, & Italicus chœs- nices octo. Chœnix ſextarios 2. Sextarius ſemifextarios duos, quos & heminas uocant. Hemina habet cyathos 8. Atticus medimnus habet ſemifeſtaria, quæ hemieſta uocant. 12. Hemieſtum chœnicas 4. Sic ſemimedimnus habebit minas 49. xeſtas 96. Huiusmodi autem men, ſurarum pondus exprimere haud facile eſt, quòd hæ uſiæ trusinari non ſoleant. Ad hæc non modicum inter ſe differunt, quemadmodum medici in arte præſtantiffimi ante nos doctores mirum in modum declararunt.

EIVSDEM ARGVMENTI INCERTI AVTORIS

DE NOTIS.

Ignorum notarum doctrinam utpote neceſſariâ haudquaquam obi- ter perſcribendam duxi, ut in pharmacorum compoſitionibus, ſi qua ex ſignis notata inueniamus, ſtatim poſſimus ex ponderis ipſius ſigni- ficatione dignoſeere. Igitur µ cui litera v adiſciatur λ minam ſi- gnificat. λ adiſciente 1 libraṁ λ1. At gamma cum o, 50. una- ciam: tametſi apud aliquos per v & o id ſignificetur, hoc ſigno vo. µ uero cui ε ſuperieſtum ſit, µεγ, id eſt partem ſignificat, µ. Obliquü uerò λ in dextrü lineolæ partem deſſlexum drachmam denotat <, in ſiniftram uerò, eius dimidi- um >. At Romanü s apud quodam triobulum, apud nos uerò ponderis ſe- milſſem indicat s. Quòd ſi in obliquum deſcribatur obolus eſt, ∞. Si duplex ea ſit nota ∞, duos obolos oftendit. Intus autem conuerſum græcum ſigma ſemio- bolum >. ξ uerò ε adiacentem habens xeſtem, id eſt ſextariü oftendit ξε. At κ cui v inſit cyathü κ. o cui λ adiaceat olcam, id eſt drachmam λ.

R 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI
DE PONDERIBVS.

C

Ina Italica drachmas habet 144. Iuxta Atticos uerò 122. Quo fit ut illa libram unam femis continent, Attica uerò libram tantum, uncias tres, & præterea drachmas quatuor. Vncia Athenienibus drachmas habet 7. Italís 8. Drachma scrupulos habet 3. quorum in uncia 24 funt. Libra uncías 12. Didrachma olcas, seu quod idem eſt, drachmas 2. Scrupulus habet obolum unu, chalcos 4. Obolus habet chalcos 6. Chalcus autem & filiqua omnium ponderum minima funt, & æquando trutinæ examini imponuntur. Medimnus habet semifexta 12. Semifextum choas quidem duas, chœnicas uerò 4. xeſtas 8. Quo fit, ut medimnus chœnicas habeat 48. xeſtas 192. Chœnix corylas, id eſt heminas habet 8. xeſtas 4. Xeſtes heminas 2. cyathos 12. Et ita plurimi Græcorum metiuntur. In Italís uerò congiò utuntur, quo menſura ſextarij quidem inſunt ſex, hoc eſt heminæ 12. pondere uerò drachmæ 720. aqua pluiali accepta, quòd ea iuſtiffima ſt, nec unquam mentiatur. Chœnix ſextarios habet 3. heminas 6. Quod pondus Atticis Tryblion dicitur. Acetabulum quarta pars eſt heminæ. Habet uerò ſextarios pondere drachmas 120. Proprie au tem Græcorum cotyla olei habet libram unam, ſextarius duas: Italica autem olei fe rè octo uncias, uini nouem. Id autem ſciendum, menſuris pondera non æqualiter reſpondere propter materiæ differentiam.

EX CLEOPATRAE LIBRO DE MVNDICIIS.

D

Ina nomen ponderis habet uncias 16, drachmas 128. ſcrupulos 384. obolos 768. thermos, seu quod id eſt, lupinos 1152. filiquas 2304. chalcos 6144. Attica mina habet uncias 12 femis, drachmas 100. ſcrup. 300. obolos 600. thermos, seu lupinos 900. filiquas 1800. Ptolemaica mina habet uncias 18, drachmas 144. ſcrupulos 432. obolos 864. thermos 1296. filiquas 2592. chalcos 6912. Libra habet uncias 12. drachmas 96. ſcrupulos 288. obolos 576. thermos 864. filiquas 1728. chalcos 4608. Vnia habet drachmas 8. ſcrupulos 24. obolos 48. thermos 72. filiquas 144. chalcos 384. Vocatur autem uncia alio nomine etiæ quatruffis Italicus. Drachma habet ſcrupulos 3. obolos 6. thermos 9. filiquas 18. chalcos 48. Italicus denarius habet drachmam unam. Eſt & drachmæ cognominis, quæ Aegyptiaca uocatur, ſextam tantum Atticæ drachmæ partem pendens, ut quæ ſolum obolum habeat. Scrupulus habet obolos 2. thermos 3. filiquas 6. chalcos 16. Obolus habet thermum unu femis, filiquas 3. chalcos 8. Semiomobus habet filiquam una eu dimidia, chalcos 4. Thermus habet filiquas 2. chalcos 3. Atticus uerò semiomobus ſupradicti semioboli quatuor quintas partes ſolu habet. Vnde & filiqua Atticos chalcos 2, item chalci duas quintas partes habet: cum aliis chalcos femi oboli quarta pars fit: quippe 4 chalci semiobolum faciunt. Stater pendet drachmas 4. unde & tetradrachmon dicitur, Cuius ponderis eſt & quod dupondiù uocant. Similiter & segium Charium, seu basilica nux. Cheme magna habet drachmas 3, parua autem drachmas 2. As, seu Affarion, drachmas duas. Cochleaium drachmam unam. Cyathus habet drachmas 10. ſcrupulos 30. obolos 60. thermos 90. filiquas 180. chalcos 480. Eſt & cyathus heminarum 6. Hemina menſura quidem continet cyathos 6, pondere uerò drachmas 60. uncias 7 femis. ſcrupulos 180. obolos 360. thermos 540. filiquas 1080. chalcos 2880. Tryblion euſidem eſt menſuræ cum hemina: nimirum cyathorum 6. Pendit au tem drachmas 60. Xeſtes menſura habet heminas 2. pondere drachmas 120. Vocatur ab Aegyptijs Inium acetabulum, habet heminas 4. & ſesquicyathum pondere autem drachmas 15. Concha magna idem menſuræ & ponderis habet, quod & acetabulum, Concha minor ſemicyathi menſuram habet, pondus drachmas

DE PONDERIBVS ET MENSVRIS.

99

A mas 5. Myſtrum magnum ſextadecima parte heminæ conficitur, drachmís ſcili cet tribus & ſemiſſe, item[que] quadrante. Quod autem paruum dicitur, heminæ duas & uiginti partes habet. Item ſiliquas 11. Chus, id eſt congius, menſura quidem heminas atticas 12 habet, ſextariorum dimidio minus, nempe ſex, chœnicas 4. pondere uerò drachmas 720. Chœnix menſura heminas tres, pondere drachmas 180 habet. In re ruſtica reperitur cotylâ terciâ uel quartâ eſſe ſextarij. Choa autem ſextariorum 9. heminarum 15. & Amphoram ſextariorum 36. cotylarum 43. Metretam ſextariorum 72. cotylarum 96. Medimnum uerò ſextariorum 102. heminarum 136. Apud Syros autem metreta ſextarios 6 habet: at Italorum 120. Tryblion & Oxybaphum quartam ſimiliter heminæ partem habent. Cya thus heminæ pars eſt ſexta.

## ALITER DE EISDEM.

Ina Attica habet uncias 12, alia mina uncias 16. Ptolemaica 18. Líbra habet uncias 12. Vncia drachmas 8. Drachma ſcrupulos 3. Scru pulus obolos 2. Obolus lupinum unum cum dimidio. Lupinus fili quas 2. chalcos autem 5. Atticus ſemiobolus alterius ſemioboli quin ta parte minor eſt. Siliqua autem atticos chalcos 2. & unius decumã partem habet. At Chalcus ipsius ſemioboli eſt quarta pars. Stater habet drachmas 4. quem & ideo tetradrachmon uocant, & dupondium, & Basilicium carium, & Chemem magnam: nam parua solas drachmas duas continet, ſicut & as, ſeu affarium cochlear unum.

## INCERTI AVTORIS DE MENSVRIS

&A ponderibus ueterinariorum.

Ncía habet drachmas 8. Drachma ſcrupulos 3. obolos 6. Hemina habet uncias 12. acetabula duo. Acetabulum cyathos 3. Cyathus myſtra 4. Cochlear myſtri dimidium. Oxybaphum facit uncias 6. Cyathus uncias 2. Myſtrum uncias 2. cum dimidia. Cochlear ſcrupulos 6. Drachma ſcrupulos 3. Obolus facit ſcrupulum. Sicilicum uncía ſemiffemq. Myſtrum cochlearia duo. Sic eſſe traditur cochleariū unciarum 4. Mina habet uncias 15, drachmas 112 ſemis. Libra habet drachmas 6. De narium ſcrupulos 4.

## DE HVMENTIBVS.

Talicum uas, quod Amphora dicitur, habet congiós 8. Congius ſextarios 6. ſextarius heminas 2. quæ & Tryblia dicuntur, pendunt enim idem, hoc eſt, myſtra magna 3. id eſt, acetabula 4. magno enim myſtro ineſt acetabulum, item[que] eius triens: Habet autem acetabulum cyathum cum dimidio. Cyathus uerò habet chemas paruas, ſeu myſtra parua duo.

## DIOSCORIDAE.

Go cariffime de menſuris & ponderibus cum ſic cenſerem, à minis[m]is incipienda[m], & aduſque minâ multiplicando ascendendum duxi. Sili qua idem pondus habet chalco. Obolus chalcos habet 3. Vnde & ſemiobolus filiquam eius[que] dimidium pondus habens. ſcrupulus habet obolos 2. id eſt, chalcos 6. Drachma ſiue Olca habet ſcrupulos 3. hoc eſt obolos 9. Vncia uerò drachmas habet 8. ſcrupulos 24. Libra habet uncias 12. drachmas 96. Mina ſecundum medicorum ufum habet uncias 16. quod eſt drachmas 128. Italica autem uncias 18. hoc eſt, libram una ſemis, drachmas 144. Alexandrina mina habet uncias 20. hoc eſt, drachmas 160.

R 3

ERRATA, EXEMPLARIS

uitio commissa.

Pagina sexta, facie secunda, ueru 38. molybdena conficiuntur,

18 fac. 2. uer. 28. Tarentini Heraclidis.

19. uer. 41. nigri denarium pondo duodecim s. Ver. 49. olei ueteris, in quo chamæleon inferbuerit. Facie 2. uer. 37. quatenus iam amolyntu euaferit.

20. uer. 7. æstate cyathum, & quartam eius partê. Ver. 39. glutinans & amo lyntum, id est non inquinans. Ver. 51. & præcipue ad neruorum puncturas ualet: item ubi in muſculis, uel neruís reſarcire aliquid oportet. Facie 2. uer. 20. & ſenſim ad amolynti craſſitiem.

21. uer. 32. & ſic coquo, donec manus non inquinet,

22. fac. 2. uer. 1. nam in capitis furfuribus, Græcè ἀχοσαῖς. Ver. 37. quadra- ginta, lege quinquaginta.

23. uer. 22. colophoniæ pondo minas tres. Ver. 27. marinæ ueteris. Ver. 49. adipis ſuillæ recentis pondo.

24. uer. 5. pondo libras quatuor, thuris libras quatuor, ſquamæ. Ver. 29. & coſtis ad amolynti ſpilſitudinem uſque. Ver. 32. Rurfus ſuper ignem polita, dum manus non inquinent coquuntur. Ver. 39. centum ſexaginta ualere ait. Ver. 41. centum ſexaginta denarios. Ver. 44. denarijs centum ſexaginta, ſeu i uitulini denarium pondo centum ſexaginta, reſinæ terebinthinæ denarium pondo octoginta, mannæ thuris denarium pondo octoginta, ceræ. Facie 2. uer. 1. do centum ſexaginta: hanc ex. Ver. 5. papaueris liquoris. Ver. 11. radicis liquoris ſycamini. Ver. 44. promptilimè educit.

25. uer. 2. ſeu i taurini pondo libras quatuor, ceræ pondo libras quatuor, terebina- thinæ. Facie 2. uer. 47. pyritis denarium pondo ſexaginta.

26. fac. 2. uer. 31. Aſclepiadem. Ver. 39. Aſclepiade,

37. uer. 8. ſic emmoto, hoc est, in linteolos illito,

R 4

RIS.

libras 42. Cuiusdam uniusque pars habentur, etiam unum habet, aliumque ducitur. Alinguitur, etiam in libris acutius, etiam in ſexaginta est hanc littera, ut etiam in ſexta est hanc littera.

Coeangunt litteras 2. litem. Hanc litteram habemus autem utilemque exibat. Acta libras 2. litem.

Hendietque litteras tres: potestatis, hanc exibat, etiam in libris cyathis habentur. Acta libras 3. litem, etiam in ſextis decem. Chemis, etiam in ſextis decima pariter myſtrae, etiam in ſupremis myſtris, etiam in ſerupibus. Inſi, etiam in ſeontica una: in bochaccis in oboe.

ET MΕΝ
ΝΙ ΡΕΣ

S.

2

IOANNIS GVINTERII ANDERNACI

AD CHRISTIANISSIMVM FRANCORVM REGEM
FRANCISCCEIVS NOMINIS PRIMVM, PRAEFAE
TIO IN GALENI LIBROS DE ANATOMI
CIS ADMINISTRATIONIBVS.

VVM anno superiore opus quoddam Galeni è Græco in Latini traductum sermonem, REX CHRISTIANISSIME iuxta ac- clarissime, augusto tuo nomini dedicaſſemus, cœpifi nos tan- quam uocis tæ classico, qua es etiam in minoru̇ gentium uiros humanitate præditus, animare, hortarićp. ut reliquos eiusdem au- toris commentarios, ſi qui noſtris eſſent intacti hominibus, Lati- nitate donaremus. Quod nunc & autoritate tua, & cōmunium ſtudioru̇ ratione adducti fecimus: nempe ſuſcepimus interpretandum Claudii Galeni Pergameni de conſectionibus adminiſtrandis, deus bone, quem librū, ſiue autoris peritiam ſacundiamep, ſiue rei de qua tractat, dignitatē utilitatemep cōſiderēs. Quid enim magis arduum fuerit, quam rebus obſcuris abſtruſisp[ro]c lucem dare, omnibus uerò naturam, ut ait ille, & naturæ ſuæ omnia? Quid dignius, amâbo, quiſpia exoptet, quam corporis ſui harmoniam fabricationemc[ip], & omnis naturæ humanæ figu- ram atq[em] perſectionem, hoc eſt, quam ſe iſp[ro]sum cognoscere? Olím tanto in honore habita eſt Anatome, ut clariffimos quosc[ip] non modò Philosophos, aut Medicos, ſed Patricios etiam, & primæ, ut ita dicâ, notæ uiros in ea ponere induſtriam non puduerit. T[em]ſtes ſunt locupletiffimi, Boethus Romanoru̇ Conſul, eorundem Pre- fectus Paulus Sergius, alijc[ip] id genus principes, & rebus bellicis, & doctrina cele berrimi. Hippocrates ſane, & Plato, duo in Philosophia ueluti Achilles, inter Me- dicinæ partes, Anatomæ primas, ſecundas, & tertiaſ tribuunt. An enim quicquæ Medico ad accuratam artis ſuæ cognitionem æquè conduxerit, ac ſingularu̇ par- tium ſitum, figuram, magnitudinem, et uſum habere perſpectu: Quum enim tela extrahimus, continuata diuidimus, putrifica uitia & abſeſſus ſecamus, ſcire ope- ræprecium eſt, ubi neruus aut muſculus inſignis ſitus ſit, ubi arteria aut uena gran dior. Aliquando ſiquidem membri quod curandum eſt, ſenſum, interim motum, ſæpe utrunc[em] aboleri Anatomæ imperitia contingit. Non dico quid arterijs in ſan guinis detractione pertuſis eueniat. Iam in præſagijs quantum habeat momenti exacta partium cognitio, facilius cogitare, quam uerbis eloqui p[ro]ſum. Omitto prudens, ne ſiam prolixior, quos errores in latentium uſcerum curatione Medici parum in conſectionibus exerciti, cōmittunt. Solet enim partium corporis igno- rantia in rebus ſecuris timidos, in periculofis ſecuros plerunque efficere. Qua de cauſa uerius quam alia, noſtris iſpi periculis diſcere, & per mortes experimenta agere dicuntur. Nam quemadmodum in Oratore ſi felix deſt locorum inuentio, ut cætera illi conceſſa ſint ampliſſimè, nihil eſt quòd magnu̇ abs ſe quippiā effici putet: ita Medicus niſi omnes corporis humani particulas adamuſſim habeat co- gnitas, non eſt quòd egregium ſe aliquid in arte ſua facturu̇ confidat. In ſumma, Anatome qualiſ Medicinæ fundamentum eſt: quo ſublato cætera omnia collabi necefſe eſt. Intellexerunt hoc nímiſum prudentiffimæ ueterum Medicorum fa- miliæ, quæ pueros domi, ut lectione & ſcriptura, ſic etiam cadauerum conſectio- nibus exercebant. Ita nanc[em] instituti nō aduerſa Muſa deinde ſtudijs incubueru̇t. Hoc ſeculo, proh dolor, magna professorum Medicinæ pars modo non príncipal- ium uſcerum regione ignorat, tantu̇ diuina illa Aſclepiadum ars à príſtino cultu ac nitore degenerauit. Veru̇m eius rei culpam non tam in Medicos, quam in tem porum inſelicitatē, quæ omnia in peiſus degenerare coëgit, reiſciendam exíſtima.

2

EPISTOLA DEDICATORIA.

uerim. Quare nunc magnæ DEO OPTIMO MAXIMO à nobis gratiæ haberi debent, quòd inter omnes disciplinas Medicinam ueluti ab inferis reuocatam uo luerit, tot egreijs autoribus quotidie in lucem prodeuntibus. Latuit in hunc usq[ui] diem nobile Galeni opus de Anatomicis administrationibus, magno indubie flu dioſorum dispendio. Dolendum uerò eſt, aliqua ex parte mutilum id (nam quinæ decim libris comprehenſum erat) ad nos perueniſſe. Quanquæ audio apud quoſa dam integrum haberi, ſed ita, ut nullum ſui ufum præbeat. Tales nimirù ſunt qui foli ſapere, neminem in doctrinæ participatum uolunt recipere. Hos liuoris tincæ comest, rubigo ſubrodit inuidiæ; hi profectu contabefcunt alieno: execrabile ho minum genus, & quouis dignum ſupplicio. Nos itaque nouë illos libros, qui in uulgato codice habentur, in latinam orationem conuertere ſumus aggreſſi. optant tes eos quamplurimis fieri cōmunes. Quem laborè nemini iuſtius quam tibi Rex optime adſcribimus, ut qui nos ueluti Mycenæus ille Agamemnon in bello Teu crum, ad eum ſubeundum inſtigaueris, id[que] magnifico donato munere. Adſcribamus autem tibi, non tanquæ in excelſſimo humani generis faſtigio poſito, ſumam prudentia. & animi iudicio propè dixerim cœleſti prædito condignum, ſed ut aliquid ex clariffimo tuo nomine patrocinij nanciſcat, auſpícato[que] in uulgus procedat. Vix enim tuti erimus à rabioſulis quibufdam, & malè feriatus hominibus, qui ingenuos cuiuſq[ae] conatus eleuare, non meliora facere didicerunt. Quippe hi omnem orationem ut putidam reſpuunt, & quodcunque uerbum allatrant, lautioris eloquentiæ inſtitores; opinantur[que] cæteros quali in Tullianorum officina non perpolitos, nequicquæ ad palmæ ſpeciem afpirare, aut ſecundæ, aut tertiæ. Quan tum ſane ad noſtras partes attinet, laboratum eſt in hoc commentario haud me diocriter: primùm, quòd ſerè nulli inter emunctos latinae linguæ ſcriptores ha beantur, quos in Anatome explicanda æmulari potuerimus: deinde quòd Græci in ea potiſſimum Medicinæ parte multò Latinis ſint locupletiores, & in effingen- dis rerum uocabulis multò liberaliore natura, & beatiore: demù quòd nec liceat nobis eſſe tam diſertis, qui feueriores Mufas colimus. Porrò auxit laborem exem- plar ab Afulani officina proſectum, tot ſcatens mendis, ut in ſuum id nitorem reſituere, immenſi cuiuſdam operis eſſe uideatur. Iuuit autem in locis aliquot, ne quiſquæ ſua defraudetur laude, uetus quædam tralatio, nuper miſt à quodam faſ- miliari allata: quam typographi Bononienſes uiro cuidam magni nominis uita defuncto, ut eſſet uendibilior, ſicut conijcio, adſcripſerunt. Nam quiſquis ille in- terpres fuerit, ſi exordia librorum excipias, reliqua tam obſcure uertit, ut à nemine queat intelligi, dum uidelicet schemata græca pugnante Latinorù idiomate reddere totidem uerbis nititur, id[que] Medicinæ imperitus: quemadmo dum Cocles ille in Dioſcoride, & Nicolaus Calaber in quibuſ- dam Galeni operibus faſtitauit. Verùm nos autoris men tem fideliter exprimere conati ſumus, nunc ad uer- bum, nunc ad ſenſum, ne latinitati uim adſer- remus: atq[ue] hæc omnia ſermone ſimpli- ci, & quantù licuit puro. Proinde has noſtras, REX CLA=

RISSIME,

lucubrationes læta rogamus fronte excipias, ut & in po- ſterum maiora libeat & ſcribere, & in publicu ædere. Vale. Lutetiæ.

Anno M. D. XXXI.
XV. Calend. Martias.

IN SEQVEN-

TES GALENI

libros index,

A.

Bdominís muſculi, 33, C

Abdominis ſu
endi ratio. pa
gina 34, B

Abdominis futura, quam
uocant γαρροσαφιαμ. pa-
gina 34, B, 38, D

Actionis cognitúi ad quid
conducat. 2, D

Alimenti communes ufus,
pag. 37, D

Anatomæ exteriorum utili
tas. 8, D

Anatome quomodo phy-
ficæ ſubſeruiat. 9, A

Anatome utiliffima & ne-
ceſtaria quæ ſit. 9, B

Angina laborantium pul-
fus. 86, D

Animantú genera homini
proxima ſex. 25, A

Apoplecticorú pulſus. pa-
gina 86, D

Araneæ artes. 77, D

Arria curata uino ex abſin-
thio confecto. 72, A

Arteria uenofa. 45, B

Arteria aſpera. 44, B

Arteria maxima. 44, B

Arteriæ duas habent tunti-
cas. 45, C

Arteriarum genus duplex.
pag. 44, B

Artes naturæ in formando
foctu. 77, C

Artes factiue multæ. 61, C

Artiü uaria genera. 61, B, C

Artus ſtructura, non appel-
lationibus ſibi respon-
dent. pag. 15, D

B.

B. Eſtariu probatio quæ
ad medicamen utiles,
& quæ non. 79, A

Bilis receptacula. 38, A

Brachiale quid. 4, C

INDEX.

Brachialis muſculi. 5, C

Brachij nerui. 16, D, 17, A

Brachij confectio. 17, A, B

Brachij neruorù exteriorù
principia duo. 17, A

Brachijt unde incipiat. 17, B

Bronchus. 44, B

C.

C Achexia. 80, A
Camelus ruminat. pa
gina 38, B

Cameli cerebrum comitias
les ſanat. 76, A

Caro non eandam ubiſ
 Guram ſeruat. 46, C

Caro ex ſanguine nafcitur,
neruus & ligamentu ex
ſemine. 62, D

Caro, unu ſpecie elementu
eſſe non poteſt. 63, C

Catochoru pulſus. 86, C

Cerebrum uenis & arterijs
implexum eſt. 59, A

Cerebrum anterius. 58, B

Cerebri membrana. 44, B

Cerebri ſeptu uentriculos
eius diſcernens. 57, D

Cerebri pars poſterior. 58, B

χρησιδύχοι meatus. 38, A
χωνν. 57, D

Cibi alteratio maxima ubi
fiat. 37, D

Cibus cōſfectus per uenas
in corpus diſtribuit. 37, D

Coccyx quid. 36, D

Comunis alimēti ufus. 37, D

Conarium. 59, B

Contrariorum contraria re
media. 65, C

Conuulforu pulſus. 86, C

Cor animoſæ uírtutis iníti-
um. 47, A

Cor neruis ad ſua ſunctio-
nem non indiget. 47, A

Cor inuoluentia quæ uo-
cent. 47, B

Corde detecto quidam ſu-
peruixerunt. 49, A

Cordis os. 47, C

Cordis motus non arbitra-
tius. 46, C

Cordis caro dura & fibro-
ſa. pag. 45, C

Cornigeris quare ſuperio-
res dentes deſint. 38, B

Corpus humanum ex ana
tome cognofcitur. 61, D

Corporis ſani & ægri habi-
tus notio. 64, C

Corporis ſtatus triplex, pa-
gina 64, C

Corporis totius tres dimen-
fiones. 82, D

Costa decimatertia rarò uta-
ſitur. 51, B

Costa undecima rarius in-
uenitur. 51, B

Costæ ſpurię ſeu nothæ. pa
gina 30, B, 51, C

Costæ duodecim. 51, B

Costarum membrana laſa
quid efficiat. 52, D

Costis omnibus ſedes du-
plex. 51, B

Coxarú muſculi, II, D, 12, A

Crura propria homini, 23, C

Cubiti uenæ ſuperficiariæ.
pag. 20, C

Cubiti cutis, & digitorum
prímuó auferenda. 4, C

Cubiti muſculorum exte-
norum diſſectio. 5, C

Cubiti muſculi, & ligami-
na. pag. 4, C

Cubiti confectio. 17, D

Cubiti muſculi externi o-
cio. pag. 6, A

Cubiti muſculi interiores
quinque. 5, C

Cynocephali. 2, A

λυνόδυντες. 2, A

D.

D. Entes τωμής. 26, B
Diaphragma quid in
ſpiratione agat. 54, B

διαφεράμαντες. 35, C

Díaſtoles quantitas. 82, D

Diſciplinæ rerum ſunt re-
cordationes. 71, C

E.

E. Efflatio quid ſit 55, C
Efflatio quomodo per
a 3

3

INDEX.

I.

reat. pagina 52. C
éryxéaiay. 58. B

Elephantiaſi obnoxiorum
pulſus. 87. B

Epilepticorúpulſus. 86. D
éπώδη & ἐπίπλουν. pa=
gina 47. C

Euacuatio quæ optima.
pagina 68. A

Excoriatio quid ſit. 16. A

Excrementa & ſuperflua.
pag. 37. D

F.

F Aciemuſculi. 23. D
Familiares quare citi=
us agnoſcuntur. 2. B

Fellis ſueſica, 38. A

Fibræ robore ac craffitie ua
riant. pag. 46. C

Fibrarum cognitio neceſſa
ria. pag. 23. D

Femur in crure reſpondet
brachio in tota manu. pa
gina 15. D

Fœtus non parentibus ſo=
lum ſimiles. 77. C

Fraudes per quos ſiant in
medicamento. 71. D
G.

Galene uocata theriace. pa
gina 79. C

H.

H Ermia quid uocetur,
pagina 47. C

Hippocratis ſententia de
medicaminibus exhuben
dis. 73. B

Hippocratis in abigenda
peſte conſilium. 80. D

Hiftoria de curſore. 10. C

Hiftoria de Pifonis filio.
pagina 72. A

Hiftoria elegans & uetus.
pag. 77. C

Hiftoria de pernicioſo bel-
landi modo. 73. C

Hiftoria de regina Cleopa
tra. 75. C

Hiftoria elegans de Mithri
datís morte. 81. A

Hydropum pulſus, 87. B
Κάμαξ.

I Ctericorum pulſus. 87. B
ſius & interualli diſſe-
rentia in pulibus. 83. A

Iecur quid agat. 37. D

Iecur magnum timidis in-
eſt. & gulſolis. 41. A

Iecoris fibrarum ſitus. 41. A

Iecoris fibræ non pares nu-
mero. 41. A

Iecoris maxima portio de-
xtram ſedem occupat. pa-
gina 41. A

Imperatores cum dijs com
parantur. 71. D

Imperatorum mira dexte-
ritas. 71. D

Imperatorum ſtudia in ami
cis ſeruandis. 72. A

Instrumenta prima ratione
facta. 37. D

Instrumenta ſecunda ratio
ne facta. 37. D

Instrumenta tertia ratione
facta. 37. D

Instrumenta recremento=
um conceptaculæ. 38. A

Instrumenta triplicia. 37. D

Instrumētarij affecius. 67. D

Intercoſtalis tertij. quarti, ſe
xti, ſeptimi muſculorum
ſolutio grandē adſert no-
xam. 53. B

Intercoſtalis primi muſcu-
lus actione inſi matus mi
nimam adſert oftenſam,
pagina 53. B

Inteſtinum cæcum. 41. B

Inteſtinum duodeni. 41. B

Inteſtinum medium. 48. A

Inteſtinum ieiunum. 41. B

Inteſtinum colon. 41. B

Inteſtinum ſenue. 41. B

Inteſtinum rectum. 41. B

Inteſtinorum exortus. 41. B

Inteſtinorum natura omni
um eadem eſt. 41. B

Iocinoris uenæ tunica. 41. C

Iocinoris portæ quæ, 14. C
K.

1. C
Membrana cerebrì tenutis,
pagina

L.

L Abrorum ſubſtantia,
pagina 25. B

Lenos cerebri. 58. A

Lethargicorú pulſus. 86. A

Lien teireſtre excrementi
recipit. 38. A

Lien albus frigidioribus a=
nimantibus inſt. 41. B

Lien niger in calidis ani-
mantibus. 41. B

Lienis uena. 41. B

Lienis ſitus. 41. B, 47. C

Ligamenta quæ nominem-
tur. pag. 3. B

Logica neceſſaria ueritæ
inueſtiganti. 64. B

Lyci commentarius. 2. C

M.

M Manus in ſolo homi-
ne. pag. 23. C

Manus unam arteriã, duæ
as autē uenas habet. 18. D

Manus ſumma quid uocæ-
tur ab Hippocriate. 15. D

Manus extrema reſpondet
pedi. 15. D

Marceſcentiú pulſus. 85. C

Marylli mimographi filius
curatus. 49. A

Maxillæ motus quot. 24. B

Meatus urinarij. 38. A

Medicamēti probatio. 71. C

Maxillæ motus quot. 24. B

Meatus urinarij. 38. A

Medicamēti probatio. 71. C

& 72. B

Medendi methodus unde
incipiat. 65. A

Medendi methodus. 61. C
& ſequentia.

Medicum quid considera-
re oporteat. 64. D

Medicina ars factiua eſt. pa
gina 69. D

Medicaminis adulterati ex
perimentum. 71. C

Medicamina quædam diæ
ueriſis cōſtāt uiribus. 72. D

Membranæ succingentes
ναυελωκότες. 35. C

Membrana cerebrum con-
tegens dura. 57. C

Membrana cerebri tenutis,
pagina

["INDEX,", "pagina", "57. C", "Membræ intercipientes.", "pagina", "35. C", "Meninges qd uocent. 58. C", "μεσαραμού, & μεσοντήει). 48. A", "Milui caput podagricis u-\ntile, pag.", "76. A", "Moderata lectio qd fit. 16. A", "Morborum magnitudo &\nmores ex quibus depre-\nhendantur.", "67. A", "Mortis nouû genus in Ale-\nxandria.", "75. D", "Muris aranei ictus curatio.\npagina", "76. D", "Muſculi, arteriæ, & uenæ\ncruris pedisφ. 22. C, D", "Muſculi recremætis egeræ =\ndis ſubſeruientes.", "38. A", "Muſculi buccarum. 24. A", "Muſculi temporum. 24. B", "Muſculi quando motu pri\nuentur.", "54. B", "Muſculi maſſiteres q. 24. B", "Muſculi goſt offa diſcendi.\npagina", "2. C", "Muſculi cubiti interiores\nquinque.", "5. C", "Muſculorum funcio ſub-\ninde quietcit.", "46. C", "Muſculorum genera qua-\ntuor in pede.", "13. C", "Muſculorum caro rubicun\ndior eſt.", "46. C", "Muſculus nullus extra ma-\nnum ſummâ habeſ. 18. D", "Muſculus laryngis. 29. D\nN.", "29. D", "Naturæ & medici cu-\nra uaria.", "65. C", "Nerui & uenæ no eandem\npolituram, uel numeru,\nuel gracilitatē perpetuò\nretinent.", "16. D", "Nerui in obeſis occulſtur.\npag.", "16. C", "Nerui in macilentis conſpi\ncui, pag.", "15. C", "Nerui ex cerebi ſubſtantia,\npagina", "14. C", "Nerui quid. 3. B", "Neruis interceptis uox pe-\nrit, pag.", "53. B", "Neruorum prima coniu-\ngatio.", "55. D", "Neruorum origo.", "55. D", "Neruorum coïugationes,", "ſecûda, tertia, quarta, 55. D", "Neruoſæ exilitates muſcu-\nlorum,", "3. B", "Neruus in brachium de ſpi\nnali medulla ingrediens,\npagina", "17. B", "O.", "O Mentum quid uoce-\ntur, pag.", "39. C", "Omentum primaria ratio-\nne factum.", "38. C", "Omentum maximum ho-\nmines obtinent.", "39. C", "Omenti geſtores ὀπηλογι\nμίσω.", "39. C", "Omnes nerui utrâq facul-\ntatem habent.", "46. D", "Oris functiones qnq. 24. B", "Oris muſculorum quinčp\ngenera.", "24. B", "Orthopnœæ pulſus.", "87. A", "Os divpaqulés.", "23. B", "Os iugale. 26. A", "Offa quomodo inſpiciun-\nda, pag.", "1. D", "Offium ſubſtânia quid pre-\nſtet, pag.", "1. C", "Offium natura perſiſen\nda, pag.", "2. C", "dunphtnés meatus.", "38. A", "權\n士\n治\n安\n治\n安\n安\n安\n安\n安\n安\n安\n安\n

CLAVDII GALE-

NI PERGAMENI DE ANATOMICIS
ADMINISTRATIONIBVS LI
BER PRIMVS.

NTEA QVOQVE ADMINISTRA-
tiones Anatomicas conscripſi, quum pri
mùm nuper ex Græcia Romā ſum reuer-
fus, initio principatus Antonini, qui no-
bis etiam nunc imperat; rurſus tamen alte
ras haſce duplicem ob cauſam literis man
dare mihi uſium eſt. Primû, quòd Flauius
Boëthus Romanorù Conſul, quum ex urbe in ſuam ıſpius pa
triam Ptolemaïdem proficifci inſtitueret, precibus me compu
lerit, ut priores illas adminiftrationes ſibi præſcriberem : tam
enim Anatomicæ ſpeculationis amore flagrabat, quem morta
lium, qui uixerunt unquam, nemo alius. Dedi igitur iam diſce
denti præter alios commentarios etiam de adminiftrandis con
ſectionibus opus, libris duobus comprehenſum; cuiuſmodi
ueluti memorie adminicula deſiderabat, ueritus ne multorum
quæ exiguo tempore apud nos uiderat, obliuicereſt. At quo-
niam fato ille ſunctus eſt, nec ego cōmentariorum exempla-
rium copiâ amicis poſſum facere, ijs uidelicet quæ Romæ ha-
bueram, per incendi amiffis; ideoq. rurſum ab illis rogatus,
fatius eſſe putaui alios conscribere. Altera cauſa eſt, quòd hoc
opus, eo quod tunc condideram, longè melius reddetur; puta
tum libris ſuße perſpicuitatis gratia explicatis auſtius, tum di-
ligentia exactius. quippe multas interea conſectionum ſpecu
lationes adinuenimus. Síquidem quù Boëthus adhuc Romæ
ageret, libros de Hippocratis Anatome, & Eraſiſtrati abſolu-
mus, præter illos de uiuis reſecandis, item de mortuis, inſuper
de reſpirationis cauſis, & de uoce commentarios. Porrò à di-
ſeſſu Boëthi ingens uolumen de particularù uſu compoſui,
quod ſeptemdecim libris abſolutù uiuëti adhuc illi milimus.
Verum de thoracis & pulmonis motu treis olím commenta-
riolos adolescēs exarauí, ſodali in patriam longiore interuallo
redeſti gratiſcaturus, qui publicè aliquod artis ſuæ ſpecímen

a

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Cædere cupiebat, sed orationibus ad oſtentionem ſibi compendis partiri erat idoneus. Quo etiam mortuo accidit ut cœmentarij in multorum manus exciderent: quamuis in hoc non parati ut æderentur. Nam degens adhuc in Smyrna, Pelopis audiendi gratia, qui ſecundus poſt Satyrum Quinti diſculpui preceptor mihi obſigit, ſcripiti ſanè ipſum, nondum plane magni quippiam, aut noui, quod mentio ne dignum eſſet, dicere conatus. Poſtea uerò quuſiſſem Corinthi, ut operam da rem Numilianoy qui & ipſe celeberrimus Quinti auditor exſtitit: item in Alexandria, tum apud alias quaſdam gentes, quibus cum Numilianum Quinti diſculpum conuerſari audiebam, deinde in patriam meam perrexi: in qua haud ita diu commoratus, Romam repetij: ubi permultas Boetho conſectiones oſtendi præſentibus quidem ei ſemper Eudemo Peripatetico, & Alexandro Damaſceno, qui nunc Athenis publica peripateticæ diſciplinæ proſſione dignatur: ſubinde uerò & alij plerijp uiris præclaris, quemadmodum & Sergio Paulo Conſule, nunc Romanorum præſecto, uiro tum rebus, tum diſciplinis philofophicis per omnia præcipuo. Tunc ita: Anatomicas, id eſt inciforías adminiſtrationes in Eoethiogra tiam compoſui, multa ſanè & perſpicuitate, & exacta diligencia ijs quas nunc paramus, inſeriores. Proinde iam mihi mentem accommoda ſermonem auſpicanti. Quod in tentorijs præſtant pali, láμακας Græci dicunt, & in ædibus parietes, id nimirum in animalibus oſſium ſubſtantia, quippe ad huius imitationem cætera in animante ſolent eſtingi, mutari: ut ſi caluaria ſit rotunda, neceſſariò cerebru tale fuerit: quemadmodum etiam ſi oblonga ſit, talem quo: figuram cerebru induet, Iam uerò ſi maxillæ paruæ, facies tota exiſtat rotundior, muſculi pariter tales e runt omnino, pari ratione ſi longæ, longa ſtatim erit tota facies, eius muſculi taules apparebunt. Quapropter quidem & ſimia inter uniuersa animantiu genera, tum uſſeribus, tum muſculis, tum arterijs, tum neruis (quoniam & oſſium forma) homini eſt ſimilima. Nam ob illorum naturam binis pedibus incedit, prioribus ut manibus utitur. Pectus omniu quadrupedum latiffimu habet, humerorum clauiculas humanis ſimiles, faciem rotundam, collum exile. Quæ iam quu hominis ſimilitudinem referant, qui fieret ut muſculi ſecus haberent: Hi enim oſſibus foris adharent, protenſi: ſunt: quare etià tum magnitudinem ipſor, tum figurã imitantur. Quos rurſus arteriæ, uenæ, & nerui ſequuntur: & hæc ijs quæ oſſium formam referu, ſimilia eſſe dicimus. Quoniam igitur corporis forma oſſa repræſentat, & his aliarum partiu natura reſpondet, uelim te in primis exactam humanorum cognitionem periti: am: indipisci, non obiter ea ſpeciare, nec etiam ex libris ſolùm diſcere: quos Græco: iu quidam ὀσκλογίας, id eſt oſſiu interpretationes uocat: alij σκηνήνους, quali dicas cadauera aſſicata, nonnulli ſimpliciter de oſſibus inſcribui, cuiuſmodi hic noſter eſt. Quæ tum ex quiſita reru indagatione, tum interpretationis promptitudine, & perſpicuitate omnibus ante nos ſcriptis præcellere perfuaſum habeo. Hoc autem ſit opus tuum, hoc ſtudiu, ut non libroru modò leſtura, ut eùrum ſedula etià inſpectione, ſide: oculata, cuiuſ: oſſis humani ſpeciæ accurate perdiſcas. Quod quidem in Alexandria multo: facilius facies, ubi medici oſſi diſciplinã auditoribus ante oculos exponunt. Enitendum ita: tibi cenſeo, ut in Ale xandria cœmoreris, ſi non alterius, at huius certe rei ſolius gratia, Quod ſi non alſe quaris, licebit uel in eum modum hominu oſſa contemplari, quo ego quo: ufus ſum. Siquidem inſpexi ſubinde admodum, uel ſepulchris qui: buſdam, uel monu mentis diſſolutis, At: etià fluuius aliquando ſepulchru, pauculis menſibus ante negligentius extructu ſuperã, ipſum ex facili diſſoluit: totum: cadauer agminis impetu tractim ductu, carnibus quidem iam putreſactis, cæterum oſſibus adhuc inter ſe ſtrictim coharentibus, uſ: ad ſtadiu pionum detulit. At quu ipſum locus paluſtris margine altus excepſſet, eòdem cadauer appulit. At: hoc tale nobis oc currit, quale medicus ipſum ad adolescens diſciplinã de induſtria præparasset.

Cæterum

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. I.

2

A Cæterùm mihi uſum eſt etiam latronis quandoque cadauer afficcatum, paulu-
lum extra utiam in monte procumbens, quem uiator quidam ſe prius adorientem
contrà pugnando occidit. Nemo autem ipſum illius regionis inquilinus ſepultu-
rae mandaturus erat, ut qui odio ipſum profecuti, à gruibus deuorari gauderent,
quæ illud carnibus biduo abſumptis dimiferunt, tanquam ad artuum poſituras
exquiliſtus perſtiscendas uolenti cadauer afficcatum inſpícere. Tu ſi ne huiuſmo-
di quidem ullius ſpectandi copiam naſtus fueris, at in ſimia incíſa carnibus abla-
tis, ſingula exactè oſſa còſideres: ad quod delegeris ſimias hominis figuræ quam-
proximas. Tales nírumur ſunt, quarú maxillæ nec oblongæ, nec dentes canini,
quos Græci κρυώδοντας appellant, magni prodeunt. In id genus ſimíjs etiam ali-
as partes humanis poſitura ſimiles deprehendas, atq; eius rei gratia bipedes ipſas
& ingredi & cùrrere. Quæ uerò cynocephalos imitantur, roſtro longiore ſunt, &
caninos habent prominentiores. Hæ etiam uíx binis cruribus conſiſtunt erectæ,
tantum abeſt ut ambulare uel cùrrere poſſint. Itaque ſimíæ uel maximè homini ſi-
miles, exíguo aliquo interuallo perſectam illius rectitudinem non affequuntur.
Nam & femoris caput obliquius quodammodo cum acetabulo coxæ committi-
tur: & quidam ex muſculis qui in tibiam deſcendunt, ulterius progrediuntur: quę
ambo rectitudinem impediunt, offenſunt: quemadmodum & pedes ipſi calce
magis anguſta conſtant: digitis autem infligi ſpatio inuicem diſcretis. ſed hæc
parua ſunt, eoq; ſimia paululum à rectitudine diſcedit. Quæ cynocephalos reſe-
runt, quoniam amplius hæ, idq; manifeſtò iam ab humana ſpecie degenerant, euì
dentem quoque oſſium diffiſimitudinem ſortitæ ſunt. Proinde eas poſiſſimum ſi-
mias deligito, quæ hominis figuram proximè accedunt, ac in ipſis oſſium natu-
ram ex libris noſtris deceptam diligenter condifcas. Statim enim fiet, ut nomini
bus etiam ipſorum affuſcas, quæ ſimul ad reliquiarum partium incíſionem perci
piendam non mediocriter conducte. Quippe ſi hoc pacto inſtructus in huma-
num cadauer afficcatum poſtea aliquando incidas, facile omnia agnoſces, & me-
mineris. Quòd ſi lectione ſola, citra ſimiarum oſſium ſpeculationis uſum ac con-
fuetudinem nitaris, haud poteris ita adamuſſim hominis cadauer repente uſium
cognofere, nec recordari. Síquidem memoria rerum quæ ſenſibus noſtris patèt,
aſſiduam requirit conſuetudinem. Hinc eſt quòd inter ipſos homines, illos celera-
rimè cognoſcimus, quibus cum famíliaritatem habuerimus. Qui uerò ſemel ite-
rum: ipſus longiore temporis interuallo nobis occurrit, eum rurſus præterimus,
nec omnino cognoſcentes, nec quod antea còſpexerimus, memores. Hoc pacto
neque decantata illa Anatome, græcè περὶ περίπτωσι, quòd cauſ accidat, dicta,
quam nonnulli medicorum magna celebritate profitentur, ſpectatorum naturam\ edocere poteſt. Inſpícere prius conuenit multo ocio quanque particulam, ut ſta-
tim uſa cognoſcatur, præſertim in hominibus ipſis: ſin minus, certè in animanti-
bus homini ſimilibus. Quin & multorum partes cute, nonnullorum carne etiam
ipſa detectas còſpeximus, quum ſoeda quædam lues carbunculorum in pleraſq;
Aſiæ ciuitates ingruiffet. Porrò per id temporis adhuc in patria ſtudebam Satyro,
annum iam quartum in Pergamo agenti cum Coftunio Rufino, qui diui Aſcula
pij templum extruxerat. Quintus autem Satyri præceptor haud multò ante è uita
excellerat. Qui igitur inter nos illum particulàs quaſdam detectas incidentè con-
ſpexerunt: promptè eas cognoſcebant, accuratam: artuum dignotionem molie-
bantur, imperantes ægris, ut motu aliquem æderent, qui à quo nam procederet
muſculo, ipſis conſtabat, dum leuiter muſculos contraherèt, interim etiam in ob-
liquum deflecterèt, arteriæ magnæ adiacentis, uel nerui, uel uenæ ſpectandæ gra-
tia, Alios autè omnes qualiſæ cæcos uidebamus, quibus tum partes detectæ eſlent
incognitæ, tum alterutrum è duobus neceſſariò accideret: nempe uel dum multas
nudatorum muſculorum partes eleuabant, circumgebant, negocium ægris ſa

2 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
cefferent, fruſtra importuni, uel nequaquam huic rei manum admouerent. Nam
ægro iniungere ut particulam conuenienter moueat, in quibus id conſuetum eſt,
percallent; unde nimirum ego didici uulnerum ſpectationem illis qui iam antea
nonnihil eruditi ſunt, præceptorum memoriam confirmare: alios autem qui nun-
quam conciſionem adminiſtarunt, omnia ipſam docere non poſſe. Sed age ad
inſtitutum ueniamus. Offium, ut dixi, omnium natura perſcenda eſt, ſiue in hu
mana, ſiue in ſimiæ corpore, modò poſſis; prætaret autem in utroq. Poſt illa mox
ad muſculorù conciſionem properandum. Nam hæ duæ corporis partes reliquis
omnibus ueluti fundamenta ſubieſtà ſunt. Deinde licebit quoduis diſcere pri-
mùm, ſiue arterias, ſiue uenas, ſiue neruos. Atque in horum conſectionibus uer-
fato, uſiſerù natura, ad hæc inteftinorum, adipis, & glandularum, innoteſtet: quæ
rurſus ipſa per ſe penitius inſpicere conuenit. Hunc igitur exercitiij ordinem ſequi
potius tibi ſuaſerim. Porrò qui alio modo uolet oſtendere, curabit ut particulam
ab ipſo propoſitâ quàm fieri poterſ ocy ſlimè detegat, uarijs c. modis indicet, aliás
ſecundum aliam ſectionis adminiſtrationem, ut docturus ſum. Praſtiteri ſic in-
ſtructum eſſe, ut ſi quando ſimiæ copia non datur, aliorum animantium corpora
queas incidere, definiens ſtatim in quibus à ſimia diſcordent, euarientc, nam &
illa indicabo. Offium ſanè poſtura ſcorſim, ut dixi, exponita nobis eſt. Atq. opor
tet te libro illo quo hæc traſtantur, prius perſeſto, nò res modò, ſed nomina quo-
que ipſarum uelut in numerato habere, ne in præſenti commentario ſi quod in ſer
mone incidat, interpretari cogamur. Porrò ſcripſimus paulò antè etiam muſculo-
rum anatomen ſeparatim, amicorum impulſu, ut diſcedentes haberent uſiſorum
commentarios. Maximè uerò hortati ſunt ut hanc ipſam anatomen ſcorſim pecu
liari libro comprehenderem: quoniam Lyci quidam commentarius nobis allatus
eſt, tam prolíxus, ut propemodum quinque uerſum milia continéat, in plurimis
ipſorum erroribus ſcatens, adeò ut etià muſculi non pauci omſſi ſint. Noſter uerò
in quo anatomen ipſam tradidimus, quaſi tertiam illius partem magnitudine ſua
absoluit: uniuersos tamen muſculos docet, præterquam quòd Lyci etiam mena-
tionem faciat, qui muſculorum complurium actiones ignorauit, quaſdam omni-
nio præteriſt. Licet ſanè cuicunque uſiſum fuerit, ex illo etiam libro ſimiæ conciſio-
nem addiſcere: ſed hinc quoque eandem eſt petere, tum magis adhuc quomodo
ſingularum partium muſculis diſſeandis manù admoliri conueniat. At primùm
in cadauere exercitiij ſumas exordium, quo muſculi cuiuſque principium extre-
mum c. & fibras confideres: omnia ne muſculi inuicem ſimilia exiſtant, an com-
poſitionem uariam ſörtiantur. Quoſdam enim simplicem fibrarum naturam ha-
bere inuenis, nònullos duplicem, ut pluribus ſibi mutuò incumbentibus ſimiles
eſſe uideantur: iam longitudinem inter ſe contrariam fibras continere. Quæ uni-
uerſa medicinæ parti, quæ manu medetur (xagoveyiaip græci uocant) tum actioni
bus inueniendis haud parum profuerint. Etenim in chirurgia interim muſculos
ipſos propter abſeſſus altiores, humorum illiſiones & putrifica utia incidere co-
gimur. Actionis cognitio maximè ex uſu eſt, ut pernoſcas ſunctionem in magnis
uulneribus, ubi muſculus totus ex tranſuero fuerit diſſeſtus, abolituram. Quod
ſi prædixeris, nullum reprehensioni locu querulis iſtis hominibus relinques, qui
illius abolitionem medicorum curationi, non uulneri prius impacio ferunt acce-
ptam. Quin etiam ut exquiſite manu cures, actionis muſculorum cognitio nimif-
quam eſt neceſſaria. Quippe nonnullorum munus tam eſt proprium, ut tota par-
ticula fiat inutilis, ſi actione ipſius priuetur. Quidam uerò improprijs præſunt fun
ctionibus. Quamobrem fatius eſt eum qui hæc prænoſcat, alios reuerenter, alios
audacius incidere. Præſtat etiam pro fibrarum ductu, diuſionem ipſorum moli,
Nam tranſuerſe ſi cum hæc conferantur ſectiones, actionem diſſoluunt. Voco
autem tranſuerſas, quæ ad angulos rectos ſiunt. Necesse quidem eſt interim par-
tes quaſdam

tes quaſdam

3

A

tes quaſdam uulneribus anguſtis in profundum ſpectantibus confectas adhuc amplius diuideſere, aliás ob alios uſus. Fit enim interdum, ut puncturâ aliquis ma- ximè circa tendinis caput uel radicê accipiat, eam ęc totam adeò anguſtam, ut peri culum ſit ne ſummis partibus conglutinatis profundiores nò coaluerint. Eſt quû ob ſuffusionem muſculos incidimus, item figurarû gratia ſubinde in quibus uul- nus acceptû eſt, profunda diuſio euanecit. Quippe ſi elevato, exēpſi gratia, bra chio, uulnus impingatur, fieri certè nò potest ut in tota curatione ſic homo figure- tur. Deligenda ſiquidem figura, que ex omnibus minimè eſt doloriſa, At dum ſi gura qua uulnus acceptum eſt mutatur, ut præſenti malo ſit idonea, diuſio in alto facta interdum obſcuracit, & ex toto occultatur, ut nec medicamentû in eam im- mitti, nec ſanies poſſit eſſuere; ob quâ cauſam inciſio eſt in talibus neceſtaria, ſiue in latum uulnus ducere, ſiue glutinare deſideres. Atc in hoc opere, fibrarum po- ſitura, muſculorum actionum intelliſtigentia omnium maxime requiritur. Cæte- rùm accurate omnia qui ſe in Anatomicis exercitat, cœſecturus eſt, ne uel proprijs ipſum manibus pellem auferre pigeat. Nam qui ante me ſimias alijs excorïadas, quemadmodum ego quoq, initio cœmiterunt, octo ſtatim muſculos ignorarunt: ex quibus duos ad buccam mouendam natura formauit, alios duos qui brachia lateribus attrahunt. Hi ſane in totum, ſicut reliquorum quatuor & ufus, & tendi- nes, iam antea fuerunt ipſis incogniti. Vnuerſi nanc in tendines adamuſſim ro- tundos deſinunt. Explicati ſic, in latum & eiusmodi tenuitatem ceſſant, ut mem- branam eſſe diceres. Plante quidem tendo qui hanc partem occupat, ſubhæreſcit: palmæ uerò, qui illam. Cenſuerunt autem de ijs Anatomici omnes, quòd qui in manibus eſſent, dígitos fleſterent: qui in tibia, calcem retrorsum agerent. Atque hoc probabili ratione aſſeruerunt, in pedibus enim ne unus quidem natura ad ten- dinis generacione ſeorſim deſtinatus eſt, ſed unius ſuræ muſculi bipartiti, portio al tera prædictum gignit tendinem. In manibus cœſpicua tendinis eſt generatio: ſed inter excorandum auellitur. Is autem qui palmam intercurrit, ſimul cum illo de- trahi nequit. Itac deprehendentes tendinem ex muſculo clare profiſci, deinde uidentes infimù eius extremum auuſſum, ad disputationem magis quam ſtudio- fam inſtitutionem declinant, rati & hunc, ſicut ei ſubiectos, fleſtendis digitis eſſe procreatum. Multa certè id genus in uniuerso animante Anatomicis neglecta of- ſendimus, quippe quos diligenter incidere pigeret, cõtentos dixiſſe quid probabi le ſibi maxime uideretur. Quare non eſt quod mireris tam multa exiſtere quæ ant mali adhuc uiuo ignorarint: quandoquidem quæ diligenter reſecantem ſola ſpe- čare conueniebat, tanquam nullius momenti reliquerunt. An enim unquam in- cidere conati ſunt, aut ſuniculo partes uiuente adhuc animali excipere, ut quænã actio laderetur condifceret. Primum itac mihi famulorum aliquis ſimias incide bat, quum uidelicet opus id detreſtarem, uilius exiſtimans quam ut à me admini ſtraretur. Posſquam uerò exiſquam quandam carnem ſub axilla inueniſſem, inſi- dentem ſimul & cœiunctam aliqua ex parte illius loci muſculis, ſed quæ nulli ipſo rum poſſet accommodari, uſum eſt mihi fatius alteram ſimiam diligenter exco- riare. Accipio igitur ipſam in aqua ſuffocatam, ut facere cõſueui, ne uidelicet pars ulla colli contundatur, ſummam cutem duntaxat aufero, ijs quæ ſubiacent, inſa- cùs, inuenio muſculum tenuem & membranòſum coſtis omnibus incumbentè, qui inferius principium ſubter uniuersam ilium cutem expanſum habet. Hic mu- ſculus uertebrarum in lumbis contiguus erat operculo, quod ex ſpina ligamenti naturam forſitum prodijt. Nomino autem ſic quæ ex offibus procedunt, quem- admodum quæ de cerebro & ſpinali oriuntur, neruos: nerueas autè muſculorum tenuites, tendines appello. Quia uerò ſemel hunc muſculã inuenio (dicetur enim ſuo loco eius natura) multò etiam magis cupio totã ipſam animantis pellem auel lere. Atque inde comperio, quos paulo antè inueneram muſculos, haud ad me-

B

a 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

diocres ufus à natura creatos, quorum prímos interiori manus parti subiectos ree
 cenfebimus: quoniam melius eſſe cenſeo, in prímis totius manus dicíplinam in-
 ſtituere, ſequutum librorum ordinem, quos De ufu particularum septemdecim
 conſcripſimus. Etenim píiores adminiftrationes Anatomicas duobus compre-
 hendi libris iuxta Marini Anatomæ ordinem; cuius in opere de partium ufu men-
 tio facta eſt. Nunc tandem ad hunc commentarium aggredior, diu ínterea in con-
 ſectionibus ſpectandis uerſatus, ut quædam inſuper exactius elaborata adiuen-
 rem: præſertim ex ijs quæ in exordio illius operis cōmemorantur. Latebant enim
 me adhuc parui illi ſummis in artubus muſculi, qui príimum cuiusq[]ę digiti articu-
 lum inſlectunt. Putabam ſolius membranei ligaminis beneficio, quod foris digi-
tos ambit, tendine ad extremum ipſorum internodium porrectio, functionē hanc
 adminiftrari. Putabam quoque tendines unumquenque digitum in latera mo-
 uentes, ijs qui extendunt ipſos fleſtunt[que], proportionari, ut ſolis offium partículis
 in artuī compagibus inſertentur. Atqui rem aliter ſe habere comperi. Nam ſingu-
 li in ſingulis digitis ad extremum uſq[]ę extendebatur, fibras exiguas, & telæ ara-
 neorum modo ſubtilés, in offa, poſt articulorum iunccturas ſita, immittentes. In
 ſumma igitur manu & pede hæc inuenimus. Cæterùm non pauca huiusmodi
 alia in reliquo toto commentario habentur: de quibus ſuo loco dicemus. Quo-
niam uerò contraria Anatomicorum præcipuis dicere ſubinde uideor, fatius eſſe
 cogito paucula de hoc prælibare. Non ego prímus medicorum in conſectionibus
 diſcordiæ autor extiti, ſed potius ueteres, idq[]ę duplici de cauſa: hæc, quod non-
 nulli falſa memoriæ prodiderint: illa, quòd diuerſis docendi rationibus uſi: licet
 inter ſe non diffentiant, quantum ad uſorum cognitionem attinet, imaginem ta-
 men controuersiæ ijs præbeant qui libros quidem ipſorum legunt, cæterùm quæ-
 conſectiones indicant, nunquam uiderint. Dicium itaque eſt uberius de huiuſ-
 modi uniuſſis in primo Anatomicorum diffenſionis uolumine. Dicetur autem
 etiam nunc, ſed breuius, & quantum ad præſens duntaxat inſtitutum conduxe-
 rit: hoc ſermonis ſumpto exordio. Nonnulli ſanè conſectionum proſſores tot
 numero eſſe muſculos autumant, quot ſinguli habuerint capita. Quidam non
 capitibus, ſed terminis attendendum eſſe cenſent: ad hæc, magnitudinem ipſo-
 rum considerandam. Siue enim multa capita inuicem coeuntia ſtatim unius de-
 ſcriptionem muſculi efficiant, non conuenit (aiunt) muſculum hunc tot eſſe pu-
tare, quot eius capita numerentur. Siue etiam termini plures motum habuerint
 uniformem, melius eſſe dicunt unum hunc muſculum ſtatuere. Quòd ſi am
 particulas plures ſin[]æ recta diffolui nò poſſet, multò ſanè magis unum hunc mu-
 ſculum eſſe pronunciant. Huiusmodi quid etiam medio muſculo accidit, qui cu-
 bito à foris incumbit. Nam cohærens ſibi, continuus[que], & unus adamuſſim, qua-
tuor tendinum propagines in brachiale diffundit, motum uniformem miniftran-
tium. Liquidem unuſquisque digitum cui inſertus eſt, mouere ſolet. Merito igitur
 omnes Anatomici muſculum hunc unum eſſe dicunt, non aduertentes tendi-
 num multitudinem, in quos definunt. Eadem ratione uidentur adieſtum ei mu-
 ſculum, qui paruos digitos in obliquum agit, unum putare, licet in ſuo ipſius ter-
 mino duos potiſſimum tendines habeam. Conſtrinxit enim ipſe uniuſeram ſuper-
 politam tendinum molem, unius deſcriptionē muſculi obtinens. Quòd ſi quem-
admodum tendinibus, ſic quoque muſculis eis incumbentibus duplex eſset cir-
cumſcriptio, duos nírumum muſculos ſtatuiffent, qui paruos digitos in obliquum
 fleſterent: quandoquidem muſculum, cui reliquorum trium digitorum motus
delegatur, non unum collocant. Si tamen motuum ſimilitudo ſufficens nota eſt,
quæ ſidem faciat unum exiſtere muſculum: certè quemadmodum extendentem
 quatuor digitos unum omnes ponunt, ſic & in obliquum eos agentes, non duos
 muſculos, ſed unum numerarent. Præterea quum plura muſculus capita habue-
 rit,

I
I
I
I

B

4.

rit, quæ inter se haud multò poſt principium in muſculi ſuam obtinentis circumſcriptionem coeant, neque hic mentem capitum numero aduertunt, pari modo priorem brachij muſculum ex duobus incipientem capitibus unum omnes conſtituerunt, quod tum finem unum habeat, eo[que] motum neceſſariò unum, tum uniuerſam pariter circumſcriptionem unam. Non tamen illos qui ſuram efficiunt, unum ponunt, etſi per unum tendinem calcem ingredi opinentur, eo[quò] quod gilſimè ipſorum capita procedunt prius quam in idem una conueniant. Si itaque rectè ponunt, parum recta in alijs muſculis diſciplina frequenter utentes, non tamen protinus dicet aliquis, huius gratia ipſos ignorare de quibus differunt. Nec etiam meliore docendi modo ufum, hinc ſolùm cum alijs diffentire quiſquam ſuáſpicabitur. Duos itaque eadem in re doctrinæ modos deinceps producam, ſpecie quidem diſcrepantes haud mediocriter, cæterum re ipſa non admodum. Dicetur autem ufus ipſorum hoc pacto. Digitos treis maiores, pollicem uidelicet, quem a[trix]e[pa]æ Græci uocant, indicem, & mediù, unus muſculus in latus ceu ad parui digiti regionem inflectit, ex toto cubiti offe procedens: iuxta brachiale treis tendi num ramos diffundit, à quibus in latere digitorum infertis, obliquè ipſus motus peragitur. Hic quidem prior docendi modus eſt. Alter poſt hunc iſte eſt. Duo muſculi extrínſecus cubito incumbentes, treis illos digitos in latera flecſut. Alter ipſorum in medium & indicem digitum tendine bifido inſeritur, cubiti offi quamlon-gilſimè adnexus. Alter simplici tendine prodiens, tanquam & ipſe unus ſit, polli-cem indici admouet, caput quidem in ſupernis partibus propter cubiti articulum obtinet, mox in tendinem ceflat, qui muſculo nuper dicto, binos digitos, medi-um puta & indicem mouenti, adhareſcit. At[que] hæc altera tibi diſciplina eſto. Diffe runt ſanè inuicem, non re ipſa tantum, de qua diſputant, quantum, ut diximus, do cendi racione. Exactior enim quodammodo altera eſt, quæ duos eſſe muſculos di-catipſos, quòd propriam circumſcriptionem muſculus qui pollicem mouet, ha-bere uideatur. Non tamen prior omnino repudianda eſt, quia muſculi inter se mu-tuam ſere ſocietatem ineunt, tenuibus & inuicem filamentis coharent. Multò ad-huc magis in tendine, qui magni digiti & brachialis motor eſt, docendi ratio falſæ diſſenſionis imaginem præ ſe fert: quandoquidem in illa quo[que] unum hunc eſſe muſculum dicas licet: quemadmodum ab Anatomicis aſſertù eſt, quòd uidelicet unù habere caput unam & circumſcriptionem uideatur: etſi duos in radij extremo, ubi brachiale incipit, tendines producat. At uerò cui exactior diſciplina curæ fue-rit, ei magis conueniet dicere, non unum muſculum, ſed duos exſitere: quamuis inter ſe arcu[m]m cohæreant à capite ufus dum in tendines ſcindantur. Nam quòd o[m]nino ſeparantur, ſi c[omode] eos ſecernas, quod[que] diuerſas ſpecie partes mouët, duos eſſe ratio ipſa conuincit. Siquidem alter tendinum maiorem digitum, alter brachiale mouet, qui ſanè motus idem eſt, particulæ uerò diuerſæ. Quòd porrò motuum differentia potius quàm ſuperioribus principijs muſculos inter ſe diſcer nere confueuerint, fatis argumenti præbent, non unum dicentes, ſed duos muſcu-los exſitere, à quibus omnes digiti moueantur: quanquæ & motus eorum ſere ſit uniformis, & principium ſuperiore ex parte unum. Quia uerò hoc tendinum ca-put ſecundum articulum, illud primù & ter[ium] inflectit, idcirco duos aiunt eſſe muſculos, exactè per totum brachium inuicem adunitos, prius quam in tendinù radices terminentur: quas pariter duas eſſe, ex motuum diuerſitate animaduer-terunt. Itaque diſciplina exactiſſima hânc animi intentionem continet. Non tamen aliter docentes reprobare decorù eſt, quum parum ab ea deſciuerint. Secus enim faciundum eſt, quum à pleris[que] bonæ exſiſtimationis uiris ſcriptum nonnihil inueniamus, quod à clariflimorù doctrina tantillù degeneret. A deo[que] nos priore illa uti præſtiterit, ne auditores turbemus, in diſcordiæ imaginatione perducentes. Qui autem exquiſitè rem uolet considerare, uel opinabilem preſatus disciplinam,

a 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
subiſciet deinde ſermoni, melius eſſe, ſi quis duos hofce, exempli gratia, muſcu-
los, propter rationem illam exiſtimet: uel præſtantilſam interpretatus, iterum
deinde ſubiunget, licere duos hos muſculos, unum propter longiſſimam inter ſe
continuitatem costituere. Hæc itaque de omnibus muſculis prædixiſſe inſitio con
ueniebat. Nunc quomodo ſe gerere debeat, qui tum ipſe exercitari, tum alterum
docere uelit, tempeſtuum eſt dicere, ſed primi oftendemus communem mul-
torum, Anatomici nomen falſo ſibi arroganti, impoſturam, qui interim animal
incidunt longo tempore mortuum, ut partes iam inaruerint, contractæ 6. ſint. Ac
maximè dum cutem à foris ipſi circundatam tendunt, uel membranas, uel alia
quædam corpora, nonnullas ſimul à ſubiectis particulas auellunt, quo modo &
illi qui per tendinem internæ manus parti inſertu digitos trahunt, inſlectunt que.
Quamuis ipſi dicant muſculum, uel tendinem, in os, quod mouebitur, coniſci
oportere. Malè itaque hîc eorum quæ rectè dixerint obliti, digitos aiunt à tendine
ſlecti nuſquam offi inſerto. proinde quam nos traſandi rationem inibimus, ne
ex æquo cum illis fallamur, dicendum modò uenit. Primùm ſanè totam cubiti,
atque diſgorum cutem exteriorem auferemus: ab ea folùm, quæ extremam in-
tus manum cooperit, abſtinentes. Dein quæ in articulo ſunt, quo manus ſumma
cubito iungitur, καθημον Græci, brachiale autem Latini uocant, ſtudioſè adinere
oportet, ſi forte quippiam ex cute detracta reliſtum ſit. Verùm huiusmodi auel-
lendis ſcalpellus acutior eſt accommodus, quemadmodum muſculis in uicem ſe-
parandis retuſior. Iam uerò membranis ademptis, primo 6. poſt ipſas medij cubiti
ſub cute ſumma muſculo, de quo paulò poſt differam clarius, uidebis ligamenta
articulorum compagibus iniecta, poſita in utraq: membri parte foris & intrinſe-
cus tranſuerſa: quibus capita tendinum ſubiacent, interna parte digitos fleſten-
tium, exteriore intendentium. At ex utraq: ligamentor, quæ dixi, parte interna
quidem duo ſunt muſculi; quorum hic rectè tramite ad paruum digitum, alter ad
indicem brachialis motor porrectus eſt: externa uerò unus, qui brachiale per cu-
bitum extendit duo per radium, brachiale utrique mouent. Alter ipſorum etiam
magni digiti motor eſt, quem duos potius quam unum æſtimandum eſſe dixi,
Cæterùm omnium à foris muſculorum, de quibus uerba fecimus, capita ligamia
na habent tranſuerſim circundata. Iam alius quidam muſculus toti radio deſuper
incumbit: nequaquam hic in tendinem alij quos recenſui ſimilem ceſſans, ſed
in particula extremum, quo in interiora conuertitur, paulò membranofus obſi-
net. Nullo hic muſculus ligamine cingitur, ut nec iſ qui brachialis nodum inſle-
ſtunt, ſed quemadmodum à nobis dictum eſt, carnoſus, ſimul & in membranæ
naturam, ubi radius terminatur, degenerans, intrò diuertit proximè brachialis
commiffuram. Atque licet tibi membranofum tendinem, nerueam eius tenuita-
tem appelles. Medium itaque ſitum hic muſculus poſſidet, ut neque exterior,
neque interior in manu certè naturaliter figurata exiſtat: ut qui toti membro, ra-
dióque incumbent. At quum omnes Anatomici cubiti particulas in duas partian-
tur regiones, has exteriores, illas interiores ipſius appellantes, nos quoque ean-
dem diuſionem, ne nouum docendi modum inuehere uideamur, ſequineceſſe
eſt. Atqui hunc muſculum externis, potius quam intimis adſcribendum cenſeo,
Cæterùm alius etiam, quo de clarius agere diſtuli, intus in cubito deliteficit, nulli
omnium qui in uniuero habentur animante, ſimilem præſtans uſum: imò nec
eorum qui in tibia ſunt, ulli conuenit. Exſtat ſub cute manus interioris medius in-
ter radium & cubitum muſculus, quem in tendinem latum deſinentè palme ſub-
naſci diximus. Nam cute ſubtracta medius interiorum apparet, nihil autè reſert,
an exteriora prius inciſdas. Ab hoc igitur muſculo, quem ſub cute per latum tendi
nem propagari dictum eſt, auſpícemur. Tendo autè hic paulò ante brachialis no-
dum emergit: quare hinc probè diſſectione ipſius inceperis. Haud enim obſcure
circumſcriptus

B

5

A circumscriptus est, & à uicinis subiectis, muſculis ſeuinctus. Ad hæc tenuibus
fibris continetur, quas uel digitis queas auellere. At longè facilius hoc ſcalpello
hebetiore perficies, tendinis caput in ſublime eleuans, uel hamo, uel tuismet digi
tis exceptum. Hinc uerò primum incides ipſum ſurſum uerſus ad cubiti iuncu-
ram tendentem, ex qua duxit originem. Commendantur maxime ad huiusmodi
munus obeundum, ut modò eſt dictum, ſcalpelli ex myrto. Vbi iam tranſuerim
ipſum, primum ramum deſuper exortum incideris, inferiorem partem cum ra
dicibus ipſius ſublimem eleues, tranſuerſa línea ab incumbentibus ſegregatam.
Atque hic mentem operi adhibeto. mox enim tendo hic poſt ſuum ipſius caput
interioris manus cuti adhæreſcit. Hoc loci biſariam licet ſectionem adminiftres.
Priore tendinè latum cuti còtinuum à subiectis partibus auferes, ſcalpello ipſum
acutiore ſeparans. Altera cutem à tendine liberabis: quâ ſubditis partibus tendi-
nis incumbit, intaſtam relinquens, nam utroque modo natura ipſius apparet. Vbi
iam ſegregaueris, iterum conaberis tendinem ſeorſim à ſubiacentibus adimere.
fic enim innotecſet, ex tali prodijſſe muſculo. Iam uerò idem omnibus digitis in-
terioribus ſubtenſus est, in lineam illam definens, qua depilis manus pars ambi-
enti eam cuti piloſe committitur. Poſt hunc tendinem, quem internæ manui ſub-
naſci docuimus, dilatata uidebis uſa, & neruos inibi diſtributos. His membranæ
incumbunt, quas cum ipſis in muſculorum diſſectione tolles. Nam ſubſunt ten-
dines, qui digitos fleſtunt, à binis prodeuntes capitibus; illic maximè ſiti, ubi &
ligamentum, & tendinis in eo dilatati caput poſtum eſſe retulimus, de quo dice-
re nuper deſtitit. Horum itaque capitum ſubieſtorum aliud, quatuor producit ten-
dines, digitis omnibus, præterquam magno, propter ſecundi internodij principi-
um inſertos, à quibus ſecundus eorum articulus fleſtutur. At quod huic ſubiacet
caput, inquinque diſcretum particulas, quæ ſingulatim ualidum aliquod muni-
mentum in extremam uſque digitorum aciem diſtribuunt, inibi inſeritur. Tendi-
nes autem univerſos, ualens aliquod uallum munimentum, ſingulos priuatim
continet, multo ſanè ipſo tendine durius, membranæ uerò ſimile crassiori. Quod
pro arbitrio uoces licet, ligamentum, membranam, aut compoſita appellatione
membranofum ligamentum, uel membranam duram. Nec prohibet quicquam,
tendinum indumentum, uelamen & tunicam appellare. Porrò ſi poſt caput in ra
mos ſcifum, tendines ſingulos unà cum prædicto inuolucro attrahas, fleſti per
eos, qui ſubiecti digitorum offibus inſident, primum ipſorum tertium que articu-
lum uidebis, tanquam inibi tendine inſerto: priorem uerò nodum, per ligamen
quod circulatim offibus adhæreſcit; quo tendines quatuor ſuffulti, medium dun-
taxat quatuor digitorum articulum inſlectunt, ceu in caput ſecundi internodij in-
ſinuentur. Vocant autem Anatomici oſſa digitorum, internodia latine, φάλαγγας
uel σκυτάλλαλας græce, ut in libris de offibus annotatum est. Videbis autem, ubi
inferitur, ligamine, quod tendines in orbem ambit, ſublato. Et quidem tendines
ſubditi, qui digitorum offibus incumbunt, citra ſiſuram tertium cuiuſc digiti os
ingrediuntur. Quatuor huic ſuperſtrati, ſecundo, ut diximus, offi inſeruntur; ut-
pote qui priori cuique tendini maiuſculo ſubharent, ſinguli biſariam ſcifi ſubdi-
tum tendinem circumeunt, ac ſecundorum offium lateribus inſinuantur. Porrò
maior digitus priuatim hoc ſupra cæteros habet eximiu, puta quod nihil ex altiori
bus adipſum deuenit, nec particularum propago ſoli ipſi ex communi omnium
capite, ſed aliunde accedit. Quare magna cura diligëtia, cauæ manus partis ten-
dinem inſpicito, qui ex quatuor ſibi contiguis in maiore digitum propagatur: no
tamen in primu eius articulum, ſicut illorum unuſquifc, recto tramite peruenit:
ſecundum uerò ascendens, mox ad tertium uſc porrectus, primum quidem ſimi
liter illis inſitu mouet: alteru deinde tunica extrinſcus ipſum ambiēte: quam ubi
ſcalpello acutiore à tendinibus diſſolueris, iuxta longitudinem incidere cōuenit,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Nam si manu aberrans, tranſuorſim, non recta linea diuiferis, totum tendinem et
subiunctum amputabis. At quum tendines una cum indumentis circundatis ad
fua deducis capita, uel, ut dictum eſt, recens admodum ſimia eſto, prius quam dia
giti exiccati indurati, tendinibus trahetibus renitantur: uel aqua calente in eam
confuſa, recenti ſimile efficito: uel dum modice induruerint, manibus tuis emol
liens, permouens. Clarius autem functionem ſingulorum didiceris, uniuereſis
quæ digitos circumcunt partibus præciris. Atque hacte ntione tendines ligamento
ſubditos tractabis. Cæterum aliorum duorum muſculorum, qui brachiale, Græci
παιγρού uocant, fleſtunt, conſectionem paulò supra articuli commiffuram exordi
tis. Ibi ſi quidem in neruosas palam tenuitates exeunt, et manifeſtas tendinu illinc
prodeuntu circumſcriptiones obtinent, Iam uerò ſecernens ipſos ab ijs tum quæ
ſubſunt, tum quæ ambiunt, particulis, aduſque ſuperius inferius extremum, ue
luti demonſtraimus, tendines quidem imo articulo uides inſinuari, capita ipſo-
rum cubiti nodum adire. Vnus itac: tendinum in brachiali iuxta parui digitu reſt
tudinem oſſi recto membraneo, inhaereſcit, quod propter cubiti proceſtum con
ſtitit graphi modo figurat, quæ diſſectores Græci nunc γαφοσιδη, nunc συνασθη
nominant. Alter tendo ſtatim ab articuli iunctura profundius mergitur, ut in bra-
chialis os aliquod putes ipſum inſeri. At dui ligameta ſuperſtrata incidis, ad quod
dam palmę os indici digitu præpoſitum excurrere uidebis: ac id iuxta principium
ingredi. Hi ergo quin: muſculi totam interior cubiti regione occuparunt: qui
bus ademptis, radij motores apparebunt, de quibus poſtea dicturi fumus. In præ
ſentia cubiti muſculos interiores prius exequar, hoc præterea ſolùm adiungens,
eorundem muſculorum ex alto proceſtus, ſiue auſerre, ſiue referuare libeat, uttu ma
lis, conſectione ſequuturam nihil offendes. Porro digitis inſertos tendines adha-
rere ſinito, ut exiles muſculi ſumma in manu conſpiciantur, qui uel citra exterior
incifura poſſunt inueniri, quo oftenſurus ſum modo. Satius fuerit omnino poſtre-
mos ipſos diſſecare, ut in ſermonis proceſſu explicabo. Atque externor diſſecio
ita ſere adminiſtrabi. Sub cute uafa, nerui: ſuperſiciari extant: quibus cù mem-
branis exemptis, quatuor ligamina tranſuerfa clare conſpicis: unum cubiti radij
extremum conſtringens: alterum in cubito duntaxat, priori ſubiacet; reliqua duo
ſoli radio inharent. Ied primum recta linea incidendum eſt; deinde ligamenti par
ticulas ob diuſionem mutuò diſiunctas, utrunque ad ſuam quan: radicem redi-
gere oportet, aut penitus ipſum præcidere: ab hoc primum tendinum quatuor ca
put digitos mouentium, præter magnum, quòd alij in medio ſiti ſint, in altum at-
tollere: mox id quou exiguos duos digitos ab alij in latera diducit, in binos ſiſa-
fum tendines. Nihil porro diſcriminis eſt, etiam ſi ad inferiorem manus partê mo
tum hunc fieri dicas, modò pro naturæ ipſius habitu figuram ipſam confideres,
ut Hippocrates docuit. Poſtea reliquium tertium, ſimilem motu grandioribus tri-
bus digitis ſuppeditans. Princeps itac: tendinu caput ex uno, ſicut & ſecundum,
muſculo prodijt. Tertium bifariam incidens, qua digitos duos, indicem & medi-
um fleſtit, de uno procedere muſculo comperies: qua magnu, de altero. Atque hacte
ratione quatuor muſculi prædictis ligamentis ſuberu. His ſuccedit qui brachiale
ad paruum digitu promouet tending unico, palmæ oſſi quod exiguo digitu præ-
ponitur, inſerto. Côtinet ipſum haud ualens ligamentu, quod ex ſolo cubiti tuber
culo oritur. In magno digito alterum hic quoque ualidum, caput duorum tendinu
conſtringit: quod ſané quantumuis craftum radij os ut eſt concinne inſculptum,
pari ſinu in tuberculo excipit. Porro unus ipſorum in os quod ante maior e digitu
brachiale uerſus collocatu eſt, cœij citur. Alter in ipſum maiorem digitu ſtatim ab
articuli iunctura ingreditur. Quos inqu duos tendines ſiue ex uno dicas muſcu-
lo, ſiue duobus exortos, nullu grau e incōmodum conſectioni adferes. Præſtat aut,
ſinuper dicta animaduertimys, tendines illos e duobus muſculis inuic e coeuntes
præcidere.

B

6

A. præcidere, Etenim sì exquίsitè ipſos libet incidere, à mutuo cōnexu dirimes, quæ admodum antea cōmemoratos duos, qui tres digitos maiores in obliquù agunt. Reliquus exteriorum cubiti muſculorum, qui brachiale extendens ſummo tendine palmæ ſe ante indicem medium & digitum inferit, caput tendinis in radio ſixum propter brachialis iuncturâ exìgit. In eum ita: modum octo erunt muſculi, qui totum extrinſecus cubitum occuparunt: iuxta alterum ſeni. Si uerò dicas à duobus muſculis tres moueri digitos maiores: ab uno rurſus qui radij eſt, brachiale, magnum & digitum, ſeptem erunt. Cæterùm quo pacio ſinguli muſculi in radij os ſe coniçiant, in muſculorum conſectione dictum eſt, ac nunc dicetur etiam, ne quid ſermoni deſit, quinetiam de ſuperiorum proceſſibus, ueluti libro iam citato icti: et, uerba ſumus facturi. Quippe conſtat, de eîdem eadem eſſe dicenda. In exteriore quidem brachij nodo tria muſculorum capita inuenis: eius ſanè qui digitos quatuor extendit, elatiffimum: qui brachiale paruum digitù uerſus reflectit, humilimum: medium uerò inter illa, quod digitis duobus minoribus ſubſeruit. Sub hîs iam in imo, non ſuperficie, duo muſculi conduntur, qui ex toto trium digitorum oſſe, quod ex cubito ducit originem, inuicem coëunt. Primus quidem máxima ex parte duorum digitorum eſt, ille reliqui magni prope ſuperius extremum. Incumbit ipſi alius, brachialis muſculo cohârens, qui maioris digiti caput extollit: idem uerò totam profunditatem regionis quæ inter utrunq[uo]s radij & cubiti habetur, occupat. Huius itaque muſculi diſſectionem, quemadmodum & aliorum omnium, à brachiali incipere conuenit. Quam qui molitur, magna[que] cura pellem detrahit, membranæ attendet, quæ ligaminis naturæ compos, intra cubitum radium & per totam oſſium longitudinem exporrigitur, atque externas membri partes ab intimis discriminat. Inibi ſiquidem muſculum hunc ligamento infidere comperis. ſatius forſan erit dicere ex ipſa oriri. Quum igitur eundem probe à ſubiecto ligamine auulferis, ut docui, item à cohârente muſculo ſueris, occurret ſub eo quidam obliquus exilis de cubito in radium perueniens: quo de paulò poſterius ſermonè inſtituemem. Nam prius adoriere muſculum prædicto adnatum, incumbentem, ſed uniuerso radij oſſi porrectum, ei[que] perpetuo adhâreſcentem: qui etiam radium ſuperiore ipſius extremo leuiter attingit. Deinde elatiorem hoc muſculum incidere oportet, commemorato imminenientem, radio[que] connexum, quem antea retuli, bipartito tendine in palmam, ante pollicem ac medium digitum inſeri. Huius muſculi finem deprehendes, qua exte rior maximè brachij nodus extat, conſcendere iam quadantenus etiam ſuperpo ſitam nodo brachij partem. Eum uerò confidera, qui huic ipſi radio peculiariter deorſum expanſus, totam manum reddit ſupinam, ſupra[que] hunc proceſſum continuum adnatum & prædicto exigit. Maximè enim hic turbatur opus, ac deſtruietur; quandoquidem & extremum huius muſculi in membranam degenerâs, brachij muſculis qui inibi ſunt, inſinuatur. Sines igitur ipſum, nec in cubiti cōſectione ne conaberis curiosius diſquirere: uerùm ubi ad brachij muſculos uentum erit, prìmùm deteges inter ipſos interiorem, ut nunc oſtendimus, & caput nímirum brachij oſſi per tenue ligamen insertum, inuenies. Magna uerò ipſius portio brachij muſculis hac parte inſidet & adnecitur. Exteriores itaque cubiti muſculi talia quædam habent capita. Ex interioribus qui quidem brachiale ad paruum digitum inflectit, à nodo brachij interioris incipit, attingit, cubitum, qui uerò ad reliquum magnum, ex eodem nodo ducit originem, porrò inter utrunq[uo] caput proceſſus habetur muſculi in manus cutem elabêtis. Atque huic rurſus ſub ſunt capita duorum muſculorù qui digitos mouent, & mediam cubiti radij[orum] regionè totam implent. Minor ita: illorù & medius exacè ſitus eſt, & ab externo capite proceſdit, leuiuſculè brachiù cubiti[que] attingens. Alter uerò ſolus huic ſubiacet, per proſ fundiora mediâ radij cubiti[que] ſedem uniuersam complexus, Quinetiâ utriq[uo]s oſſi

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Cohæret, & cubito propter gibberum. & brachiale comprehendit ea parte, qua re-
ctus in paruum digitum insertatur. Eſt & alia eius pares, quæ ortum ſimilem prædi-
cto muſculo quatuor mouenti digitos obtinet. Verum iuxta lineam rectam indi-
cem adit, quemadmodum & tertia ipſius portio eſdem digitis applicatur: maxi-
ma uerò etiam regionem, quæ radium cubitum intercedit, occupat. Quum tam
& hunc muſculum diligenter incideris, ipſius obliqui, de quo antè paulum dice-
re diſtulimus, exponendi tempus certè occurrit. Etenim omnibus quos percenſui
muſculis exemptis, radij peculiares apparent, per quos ſupina pronačę manus to
ta efficitur. Quatuor autem ſunt uniuerſi: duo ad primas radij partes, duo ad prio-
ra brachialis extrema pertinent. Ex iſs qui brachiale ſpectant, alterum ipſorù ſito-
eſſe obliquum, radium ac cubitum intercedentem: cuis quidem caput ex cubi-
to enaſci, extremum autem radium, cui mouendo eſt, ingredi comperis. Nam ſi
manum ſupinam collocaueris, uelis muſculi caput tuismet digitis prehenſum
extendere, quod in omnibus te facere præcepì, totam in pronum cœuerti manum
uidebis: quemadmodum ſi eum, qui toti radio ſuperſtratus caput in brachiù con-
ijcit, de ſuperiori extremo tetenderis, ſic quoque ſupina manus tota euadit. Quippe
hi duo muſculi contrarias inuicem actiones obeunt. utrique mouentur ad finem
radij qui brachiale reſpicit: uerùm longior ipſo carnoſioru solus ipſi paſſim deſu-
per iniectus, agens extrorum, manum ſupinam figurat. quare & exterioribus
eum annumerat. Alter uerò qui radium intro fleſtit, pronam efficit. Reliqui duo
muſculi radium deorſum uerſus mouentes, & ipſi quodammodo obliquè inui-
cem opponuntur. unus ab interna parte ſitus, ex brachijs nodo prodit: idem ca-
piti fleſtentis brachiale ad magnum digitum muſculi coheret, ex elatioribus radij
partibus emergens, alter internus quidem eſt, ſed hoc minor: atque ideo tranſuer
ſum magis fibrarum ſitum obtinet, & radio, qua eminet, per extremum neuoroſus
inſertatur, quam prior dictus interior, qui continuum ſanè ipſi proceſſum in radi-
um exigit. cæterùm inferius conſtitit, ut ſerè ad medias uſe radij partes ſubinde
extendatur. Conſtat autem omnibus, interiore tenſo pronam manum conſtitut,
ſupinam exteriore, qui ex ligamento articuli membranco proceſſit, attingens ali-
quatenus cubitum quoque. Porrò dicti mihi ſunt omnes qui cubitum radium in
orbem ambiunt: ac poſtea ſummæ manus exiguos aggrediere. Ita: exteriorum
muſculorum tendines uniuerſos, aduſtę extrema, quæ ſingulis in digitis haben-
tur, eximere conuenit; non tamen omnium interiorum, ſed prius examinabis mu-
ſculos exiles, tendinibus tertium articulum mouentibus adnatos, deinde omnes
amputabis. Etenim hi muſculi ex quatuor inuolucris tendini cui: circundatis ori
ginem deducunt; mox in digitorum latera ſubeunt, tendinem generantes, ut pri-
us quoque eſt dictum, admodum tenuem. Proinde ſi à carnoſo, qui in prima propa
gine habetur, incipias diligenter conſecare, & à uicinis partibus cutem detræhere,
paruum inuenies tendinem toti digito adhæreſcentem. Quatuor autem ut tendi-
nes iſt, etià muſculi digitorum hi ſunt, parui, annularis, medi, & indicis. Etenim
magnum alij mouent octo muſculi. Alius longilſimè ab omnibus digitis abdu-
cit: alius indicem uerſus agit. Longior autem factus eſt neceſſariò qui quamlon-
gilſimè deflectit, eo: caput ex primo brachialis oſſe proceſtum obtinet. Breuior
porrò, latior: eſt, & obliquis conſtat fibris, qui indicem admouet: cæterùm alij
muſculis, quos referam, inſidet, capite ante medium digitum palmæ affixus. Iam
uerò ſicut magnum digitum longilſimè ab alij diducit ex primo brachialis oſſe
procedens, ſic paruñ alius eiusmodi muſculus à cæteris plurimum remouet, origi-
nem ducens ex brachialis offium priore, cui etiam tendo totum inibi brachiale fle-
ctens inſeritur. Hi igitur septè muſculi meritò Anatomicos no latuerunt. Quippe
nulla pars quæ artificioſus adimi deſideret, quo ſit conſpícua, ipſis incumbit. Si
quidem qui magni & paruum longilſimè abducunt, no ſolùm à nullo occulta:
tur muſculo

tur muſculo

7

A tur muſculo, uel tendine, ſed prius etiam quam tendines digitorum motores dete guntur, in ea conſectione qua tendinem membraneu depili excarni, manus par ti ſubditum auferimus, alij ſinguli quatuor ipſis tendinibus in imo ſitis adhæreſcunt. Merito igitur hos latuere, ſicut & me haud paucis annis, qui palmæ ſubſacent. Nifi enim prius magnos ipſos tendines, à quibus digiti fleſtūtur, & ſeptem illos muſculos, quorum mentio facta eſt, adímas, nullus ex muſculis exiguis apparet. His autem ſublatis unum quoddam cōtinuum corpus ex omnibus conſla tum ſpectatur, quod exquiſitius ad muſculos inuicē ſegregandos diſcernas opor tet. Ex quibus bini ad priorem cuiuſſa digiti articulum inſtrinſcus perueniunt, ac obliquos iam quoque attingunt, quapropter & flexum non rigidum omnino, neque indeclinabilem efficiunt, ſed leuiter in latus inclinant: ut unuſque ipſorum tenent ſus primum fleſtat articulum modice inclinando, utriq[ur] uerò in rectum ſingulos digitos agunt, nec in ullam parte declinat. Reliqui omnes ex brachialis palmæ ligamento iuxta oſſium ſere commiffuram proceſſerunt. At magni, ut uocant, muſculi, elatiorem his proceſſum exigunt, & ipſi ex ligamento nati, quod nō oſſium dictorum, ſed muſculorum quos uocaui magnos, bina capita unde mouentur digiti, conſtringit. Porro ligamen hoc ex brachialis oſſibus utrinque prodijt, nec cubi u extremum attingens, nec initium oſſium quæ poſt palmam habentur. Quod ſi iam muſculos hos ademeris, nullus tibi diſſecandus reſtabit, uel ex ijs qui ſummam manum explent, uel ex illsi qui totum occupant cubitum; uerum inde ad oſſium compositionem eundem erit, inſpiciendum, quot numero ſint, quem inuicem ſitum, quem inter ſe contextum habeant. Diximus autem abunde de ijs in com mentario de oſſibus. Cæterum ligamenta omnia quæ adhuc ſunt reliqua, muſculis quos retulimus ablatis, incidere conaberis, meditatus antea triplicem huiusmo di corporum naturæ uſum exiſtere. Primo id præſtant, à quo & nomen ipſorum deriuat. Nam ex oſſe in os inſerta, uinculum utriuſſa commune redduntur, hoc ſo lo nomine, ut oſſa inuicē deligata contineant. Secundo uſu munimenta ſunt corporibus ſubditis, quemadmodum in brachialis tendinibus dictum mihi eſt. Ter tio indumenta his ipſis tendinibus extrinſcus circundant. Quartus autem ipſorum uſus generalis alius nō eſt. Etenim qui muſculi exacte ligamenta in ſuis ipſorum capitibus tenent, eorum ſimilis eſt quoque uſus ei quem de oſſibus oſtendimus: nifi quod huiusmodi ligamenta os oſſi non committant, ſed medio ipſorum muſculos ſubiectos oſſibus, ex quibus ducunt originem, connectunt. Verum ta lia examuſſim ligamēta nullus muſculorum quos memoraui, obtinet, alij autem nōnuli habent, quorum iterum meminero: quemadmodum & brachij anterior, de quo mox plura, Formam uerò quandam ligamenti etiam dictorum muſculo-rum aliqui ijs uidentur habere, qui in paruo magnum poſſunt dignoſcere: quemadmodum certe magni quoque digiti motor, quamlibet exiguus, ab alij oſſibus quamlongſilſim eſp[ul]um abducit: tamen & h[inc]e circumſcriptionem quandam liga menti ex primo brachialis oſſe prognatam exigit, uerum exacta ſunt uſu priore ligamina in muſculis commemoratis, brachiale quina numero aſſerit, intus unum magnis duobus muſculis, qui digitos fleſtūt, incumbit: extrinſcus quatuor, meſdium uidelicet tendinum, qui digitos moueant: & in radio bina: quartum præterea cubitum intercurrit. Alia uerò ab his, que in ſingulorum digitorum articuli, to tiuſa brachialis cōmſiſura habentur, membranea ſunt. Iam alia quædam uideas dura, ac crassa, quæ brachialis oſſa ac palmæ inuicem colligant, de quibus in præſentarum agemus. Nam muſculis omnibus, quos dixi, exemptis, h[ae]c apparent euidentius. Quid, quod continuus adhuc oſſibus, motu quendam in palmæ cum brachiali commiſura ſpectas: Quapropter diuſiſis inter ſe ligaminibus, manifesto ſolui ſtatim conſpiciuntur & diſiungi, quæ prius unita uidebantur. Ac propter oſſium breuitatem, & exactam articulorum ſtructuram non admodum perſpicuus

B. Nam ex oſſe in os inſerta, uinculum utriuſſa commune redduntur, hoc ſo lo nomine, ut oſſa inuicē deligata contineant. Secundo uſu munimenta ſunt corporibus ſubditis, quemadmodum in brachialis tendinibus dictum mihi eſt. Ter tio indumenta his ipſis tendinibus extrinſcus circundant. Quartus autem ipſorum uſus generalis alius nō eſt. Etenim qui muſculi exacte ligamenta in ſuis ipſorum capitibus tenent, eorum ſimilis eſt quoque uſus ei quem de oſſibus oſtendimus: nifi quod huiusmodi ligamenta os oſſi non committant, ſed medio ipſorum muſculos ſubiectos oſſibus, ex quibus ducunt originem, connectunt. Verum ta lia examuſſim ligamēta nullus muſculorum quos memoraui, obtinet, alij autem nōnuli habent, quorum iterum meminero: quemadmodum & brachij anterior, de quo mox plura, Formam uerò quandam ligamenti etiam dictorum muſculo-rum aliqui ijs uidentur habere, qui in paruo magnum poſſunt dignoſcere: quemadmodum certe magni quoque digiti motor, quamlibet exiguus, ab alij oſſibus quamlongſilſim eſp[ul]um abducit: tamen & h[inc]e circumſcriptionem quandam liga menti ex primo brachialis oſſe prognatam exigit, uerum exacta ſunt uſu priore ligamina in muſculis commemoratis, brachiale quina numero aſſerit, intus unum magnis duobus muſculis, qui digitos fleſtūt, incumbit: extrinſcus quatuor, meſdium uidelicet tendinum, qui digitos moueant: & in radio bina: quartum præterea cubitum intercurrit. Alia uerò ab his, que in ſingulorum digitorum articuli, to tiuſa brachialis cōmſiſura habentur, membranea ſunt. Iam alia quædam uideas dura, ac crassa, quæ brachialis oſſa ac palmæ inuicem colligant, de quibus in præſentarum agemus. Nam muſculis omnibus, quos dixi, exemptis, h[ae]c apparent euidentius. Quid, quod continuus adhuc oſſibus, motu quendam in palmæ cum brachiali commiſura ſpectas: Quapropter diuſiſis inter ſe ligaminibus, manifesto ſolui ſtatim conſpiciuntur & diſiungi, quæ prius unita uidebantur. Ac propter oſſium breuitatem, & exactam articulorum ſtructuram non admodum perſpicuus

b

["CLAVDII GALENI PERGAMENI", "C ipſorum motus eſt, ſed etiam plerifq. hæc omnia unum eſſe uidentur, maximè uerò offa brachialis. Oportet autem ipſa ad commifſuras ligamentis præcifis inuiæ diſſoluere: quorum commifſuræ, inquam, ſi commouentur priuſquam exarue- ſint, apparent. Articularis ſiquidem motus quidam breuis quum ſit, clare animu ſ aduertentibus oftendit ubi ligamenta ſecare conueniat. Nam dum extendis bra- chiale, deinde contrahis, offium coitus etiam ligamentis motum aliquem exigu- um (ut dictum eſt) repræſentare uidetur. Illic ita: prà particularis incidenſ, omnia inui cem diſſolues, formam ipſarum uariam eſſe uidebis. Item dum lata hæc ligami- na detegis, aliud quoddam rotundum ſpectas, tendi oppofum, brachiale par uum digitu uerſus inſlectenti: quod in primo de particularum uſu explicuimus, quomodo reuellat os cartilaginofum, hæc in parte articulo brachialis incumbens. Præterea ligaminibus detecſis confpícies alterius muſculi brachiale magnum di- gitum uerſus inſlectentis tendinem, qui primo indidem offi brachialis inſeri cre- ditur, adhærens quidem ei, ſed ligamentum aduſſa caput primi palmæ offis perre ptans. Atq. hic tendi detegendo curam omnem adhibeas oportet, ne perleces, necq. opineris, ut quidam, ibidem deſinere, ubi etiā apparet ijs qui incurviolius pri mi brachialis os, ut dixi, incidunt. Conſideres autem in hoc quoq. cubiti proceſ- ſum, quem rectà ad paruum digitum porrectum, à graphiij ſeu ſtyli modo Græci diſſectores ἀραυοειδικ & συλλειδιν appellant. Is nimirum docebit te, ſi totum arti- culi nodum in latera circuſagas, quomodo obliquis brachialis motibus minifret, quos extremæ manus circumductu molimur. Ad hæc exquiſitius contemplace radij motus ad cubitum, quos manum totam circumagendo efficimus. Verum cubiti motus ad brachium, qui uel inſlexu uel intenſione ſiunt, nequaquam exa- cte prius uidere licet, quam toti brachio omnes muſculos ambientes detraxeris. Ita: hoc iam agamus, memores quòd ſuperſtratum radio muſculum in brachiij os peruenire dixerimus, nec non ei ſubiacentè ſtatim illuc procurrere, qui palmæ ante indicem medium digitum inſeritur. Præſtat igitur, ut oftendimus, obferua- re horu muſculoru capita. In minus, at certè illius qui radio incumbit. Siquidem apparebit tunc prìcum euidenter, quum priorem brachij muſculum detexeris, porrò facies id, duo hæc attendens, uenam uidelicet quæ per totum fertur brachi- um (Græci ὀμμακή uocant) & muſculum qui ceruicem occupat. ſatius foran erit dicere, qui eam efficit, ſolus enim hic in eam partem incumbit. proinde ſecuio in uena decliuis adminifrettur: tota, quæ inibi adharet, cute ablata, & omnibus muſculorum membranis, Eum uerò qui in ceruice habetur, ſecabis, fibratù ſimi litudinem diſſimilitudinem obferuans, ex quibus etiam totam circumſcriptio- nem ad unum cacumen ascendentem cognosces; cuius proceſſus tanquam trian gularis in brachium conijitur. Peculiaris quidem eſt humeri articulo: uerùm loz- lus ex ijs qui mouent ipſum, neceſſariò aufertur, ut prioris muſculi brachij caput biiceps appareat. Ita: cogitatione compleſtaris uolo, clauiculæ os eſſe A & B: ſca pularum ſpinam BC. muſculis autem incipientibus à primis & tertijs capitibus, uno extremo ad B peruenire, altero ad D. Ac B quidem ſummus humerus eſt, D uerò extremum ipſorum, quo in brachium inſeruntur, tota inſertio compiehen dit B D. Cæterùm de hoc muſculo: terum nobis dicendum eſt, quum eos qui hu meri articulum mouent, exponemus. In preſentia uerò complexus animo, ipſum auferri, quæ deinceps dicuntur, aſſequere. Brachij prior muſculus, qui iuxta uea- nam humeralem omnibus uel citra confectionem apparet, maximè in gymnafiti- cis, duo habet capita ſuspenſa: unum ad ſcapularium ceruicis eminentiam, alteru ad proceſſum, quem nonnulli ob anchoræ ſimilitudinem ἀγχυοειδικ, quidam ab arcus cornu κοσμοειδικ nuncupant. Ligamen utriuſq. capitis abundè ualens eſt, paulò minus toto rotundum. Quapropter hæc ipſius capita deorſum in brachiȗȓȗȓȗȓȗȓȗȓȗȓȗȓȗȓȗȓȗ

3

A
hunc non certe sublīmem, nee ab offibus diffidentem generant, sed ueluti cum illis inquam capitibus brachij offi mox cohærentem: in super alteri muſculo minori subdito elatius ad cubiti articulum uſque inſidentem, ubi & neruofam exili tatem quam ædit, ualidum tendinem procreat: per ipſum radium pariter & articu li membranofum ligamen cœprehendit, quo totu etiam articulum attollit, paula tim ad interiora declinans. Ablato iam hoc muſculo, alterum ei subiectum cœperis, brachio & hunc ex duobuscarnoſis principijs circundatum: uno in poſteriori brachij ſede, altero in anteriore magis: uerum poſterius caput longè altius eminet. Atque hæc mutuo in idem coitu muſculum unum generare ſpectabis: qui in ner ueam deſinens tenuitatem, in cubiti os per tendinem procreatum inſertatur, & fleſtens ſimul articuli nodum, & in exteriora paulatim inclinans, uerum utriſque muſculis probe functionem obeuntibus, articuli flexus in neutram partem deflectit. Tres igitur muſculi priores, ſunt qui cubiti articulum fleſtunt, ſicut oftenſum eſt: duo uerò alij connexi inuicem, hunc articulum extendunt: quibus etiam manum admoliti ſic oportet. Primu incides muſculum internis brachij partibus iniectum, cuius caput ſub cute iuxta poſterioris axillæ muſculi extremu habetur (naturam ipſius in muſculorum humerum mouentium conſectione explicabimus) finis au tem ad cubiti articulum peruenit, iuxta interiore brachij nodum membranofus, tenuisq. Cæterum ubi hunc ſuſtuleris, duo principia muſculorum totam manu extendentium conſiderato: quorum alterum ab humili coſta ſcapulariu offis non totius, ſed ex dimidio ſere ipſius partis ſuperioris prodit: alterum uerò ex poſtrema brachij regione ſubter caput. Hæc iam procedentia in brachio coœunt: dein de per tendinem elatum cubiti tuberculum ingrediuntur. Ac fibrarum rectitudi nem ſequenti, tendo hic duplex apparebit: qui externam partem prioris muſculi ex ijs quos oftendimus, obtinet: intimam ſecundi. Iam uerò ſi diſiunctam utramque muſculi partem attrahis, totam extendi manum ab utroque uidebis: hoc diſcri mine inclinationis ad latus facto, quòd prior in exteriora, ſecundus intrò obliquè deflectat. Cæterum ſub hoc alius delitelycit muſculus brachij os ambiens, qui fecundo adunitur, adeò ut ipſius partícula anatomicis eſſe putetur, ſicut etiam eſt ſi quis unum bifidum hunc, totum eſſe cœſideret. Integrum eſt etiam pro fibrarum rectitudine ipſos ſeparare, ita enim hunc perpetuo carnoſum poſteriori tuberculo committi ſpectabis. Quem ſi tendis interim, recta ac indeclinabilis circa cubiti articulum intenſio fieri uidetur: nonnunquam intrò paululum uergere. Dicte mihi ſunt omnes totius manus muſculi. Quod autem de his, & omnibus quæ in conſectionibus apparent, ſcire cœuenit, auditum ſemel, memoria ita mandabis, ut nun quam excidat. Etenim inueniuntur quædam, que paulum primo initio, uel à medio itinere ad uſque finem immutentur, alia in ipſo ſolo fine, nonnulla etiam connexa appenſis, uel appenſa ſunt connexis, uel huiusmodi quandam aliam paruã differentiam ſortiuntur. Si igitur tibi quoque membrum incidenti aliquod, præter ea quæ à nobis ſcripta ſunt, quippiam inueniatur, ſcito hoc rarum exiſtere. Quare nec antea damnare opera noſtra oportet, quam ipſe, quemadmodum nos, frequenter corpora inſpexeris. Itacque primus hic liber colo-

phonem accipiat. Secundo de cruris muſculorù

ligaminumque conſectionibus admini

frandis peragã, adjiciens

etiam de ungui=

bus ſermonem, utriſque artu=

bus communem.

LIBRI PRIMI FINIS.

b 2

C

CLAVDII GALENI PERGAMENI
DE ANATOMICIS ADMINISTRATIO

NIBVS LIBER SECVNDVS.

TI ueteribus minimè uitio uerterim, quòd de adminiftrandis con
fectionibus nihil scripserint, ita Marinû quòd memoriæ quædam
prodiderit, laude dignum eſſe iudico, quippe superuacuum erat,
illos ſibi aut alijs còmentarios præscribere, qui domi apud paren
tes à pueris exercebatur uti lectione & ſcriptura, ſic etiam cadaue
rum confectionibus, tantum enim ueteres non modò medici, ue
rum philosophi quoque anatomæ ſtuduerunt, quare ne incidendi rationes cuiquæ
ſic edocto memoria exciderent, non magis erat metuendum, quam ne linguae ele
menta ſcribere obliuſcerentur, qui ab ineunte ætate ipſa didicere. Posita eaproverò
temporis proceſſu non liberis modò, ſed alienis etiam artem communicare hone
ſtum eſſe cenſuerunt, quamprimu ſanè factum eſt, ut non amplius in corporum
conſectionibus pueri exerceretur, nam abſolutis iam uiris, quos uirtutis nomine
colebant uenerabantur, artè ímpartiebant. Vnde protinus neceſſariò accidit, ut
eam inſelicius conſiferent, exercitatione, quâ in pueritia auſpicari ſolebant, abo
lita: quæ quantu ad omnia ualeat, omnes priscipalibus identur oftendiffe, non ſo
lùm eos uocâtes humanos, qui in artibus excellunt, ſed breuiter uniuersos qui to
ta uita probitatis titulo inclaruerunt, quemadmodu & his contrarios inhumanos
ac rudes. Quu igitur Aſclepiadum familia excidiffet, deinde multis ſeculis in de-
terius uergeret, opus fuit còmentarijs, quæ ſpeculatione ipſius integram conſerua
rét. Antea enim non tantu adminiftrationibus anatomicis, ſed ne libris quidè in-
digebant: cuiuſmodi Diocles ſanè primus, quorù memoria ad nos peruenit, poſte
ritati reliquit: poſt hunc alij quidam ueteru medicorum, nec pauci ex iunioribus,
quorù prius mentio facta eſt. Quandoquidem uerò præter alia, ufus eorù quæ in
id genus libris continuebant, no oftenſus eſt, ſed ex æquo omnia reiceta ſunt, tum
quæ maximâ utilitatem arti præbebant, tum quæ nihil penitus, aut paru adeò mo
menti ad eam cōſerebant, potius erat (ut dixi) libris medicinalibus, in quibus aut
affectuú dignotiones, aut præſagia, aut curatione ſ descripseris, còemplatione ana
tomicâ intermiſcere: quomodo Hippocrates ſaſtitare uideſt. At quia periculù eſt
ne huiuſmodi ſpeculationes pereant, tum propter huius ætatis hominu negligen
tiam, qua circa artes laborant, tu quia à pueris exercitari non affueuerunt, menito
còmentarios ſcribimus. Nam ſi à maioribus ueluti per manus nobis traditas còſer
uare poſſemus, quorum ſum attineret literis ipſas demandare: Ego ita omnia, quorù
cognitione ab initio indipſci contigit, candidè ijs qui requirebant, ímpariij: cuip-
ens uniuersos homines, ſi fieri poſſit, ea perſidere: et si iam nonnullos qui mihi o-
perâ dederunt, intelligâ alijs nolle, quæ eſt ipſorù inuidia, còmunicare. quibus ſi
repente fato fungi contigerit, poſt me ſimul ſpeculationes interibunt. Quamobri-
Marinum laudo, quòd anatomicas adminiftrationes ſcribere non dubita it: qu au
tem paru integras, nec perſpicuas ſimul prodiderit, tum multo magis & Anatomici
ci propè omnes utiliſſam artis portionè non plane euidenter tractare uidean,
ipſe alios libros exarare coactus ſum. Quid enim utilius eſſe poſſit medico ad uul
nera quæ in bello accipiunt, ad telorù exactiones, offium excisiones, luxata, ſi
ſturas cum ulcere ſactas, item ad fistularù sinus, abſeſſu inciſiones, & quæcun-
alia huius generis, quæ omnes & manuum & crurù particulas accurare cognoſcere.
Vnuuerſas autem exteriores magis quam interiores, ſcapularù, dorſi, pectoris, co
ſtarum, pectinis, colli, & capitis, ex his enim tela extrahere cogimur, partim conti
nuata

D

B

["DE ANATOMICIS ADMINIST. LIP. II.", "A. nuata quædam incidentes, partim excidentes; nonnulla quoque efficientes, in pu-\ntrificis utijs, linuum curatione, quæ manu administratur, abſeſſuum offium\nexcifione: aut ex particulis aliquid præcidere, aut diffecare res poſtulat; in quibus\nnili noueris ubi aut neruus, aut muſculus præcipuus ſitus ſit, ubi uero arteria, aut\nuena magna; interim mortis magis quam ſalutis eris autor: interdũ uero mancos\nefficies. Linguæ autem muſculos pernoſcere, quot uidelicet numero ſint, & qua-\nles ſpecie, ſupra uſum artis cōducit; non tamen præcipuum eſt, nec: neceſſarium.\nDico ſupra uſum, quòd talia curioſus inquirere ſophiftarũ gratia cogimur, qui\nbus non ſatis eſt naturæ artificialium in utilibus tantum didicille, ſed paſſim propo\nnunt cuius rei cauſa particula hæc facta ſit, aut cur talis tanta ue. At homo dexteri-\noris animi, contentus fuerit artem naturæ ex accurata unius aut duarum partium\nconſectione intelligere: in quibus tum per id quod uehementer rei medicæ con-\nducit, tum per illud quod ab illius uſu remotum eſt, naturæ ſapientia innotefcit.", "Licer autem mihi potissimum dicere, huiusmodi conſectiones ad affectus curan\ndos noſcendos, & ad illorum præſagia non eſſe ijs commodas, qui uaſrorum ſo\nphilſtarum contradictiones euitare cupiant, qui ſermonis inquilibione neglefta,\nin autores eum conuertunt, dicentes ipſos hoc nomine talium diſciplinarum inu\ntilitatem reprehendere, quòd eas ignoret. Quorum gratia præter anatomæ uſum\netiam ſuperuacua còprehendi, ne uel ex damnantis illas inſcitia, ſophiſtæ contra\ndicendi facultatè nanciſcant. Atqui hoc abunde ipſis in opere De uſu particularu\ndemonſtraut: quan & nunc nihilofecius dicturus ſum, quomodo omníui corpo\nris particularum coſectiones adminiſtrabis. Verùm nos quidem uti hoc agimus,\nſic quo: dignitatè cuius ſpeculationis, tũ uſum oftendemus. Secus enim phyſi\ncis anatomæ ſubſeruit, qui diſciplinã ipſam propter ſe adamant. Aliter ijs, qui non\nob hæc illam amant, ſed ut nihil temere à natura factum eſſe demonſtrent. Aliter\nei, qui argumenta ex conſectione ad actionem quandam uel naturalem, uel ani-\nmalem cognoſcendam inuenit. Ad hæc aliter ei, qui aculeos telorum: cuspides\nprobè exiſet, uel aptè quippiam exciſurus eſt: quemadmodum ei, qui ſinus, fiſtu\nlas, abſeſſus manu rectè curabit. His enim, ut dixi, nihil æquè eſt neceſſarium, o-\nportet: in ipſis medicum optimum in primis eſſe exercitatum; mox in latentium\nuſicerum functionibus: deinde uſus ſingulorum cognoſcere, qui ad affectuum di-\ngnotionem medicis conducunt. Alia nanc: philosophis utiliora ſunt, quam medi\ncis: dupliſi, ut dictum eſt, modo, uel ſolius ſpeculationis gratia, uel ut docerent ar\ntificium naturæ in qualibet particula probè expreſſum. Atqui Anatomici ſecus e-\ngerunt: ut qui eam partem diligentius uideantur excoluiffe, quæ prorfus medici-\nnæ ex uſu non eſt, & parum commodi, id: rarò, folet exhibere: illam neglexiſſe,\nquæ præcipua eſt, ac utiliſſima, maxime ne: neceſſaria ab omnibus exiſtimatur, ea\nuero eſt quæ uerſatur circa muſculos, neruos, arterias, & uenas, non cordis, aut ali\ncuius uilſceris, uerùm quæ in cruribus manibus, ac thoracis exteriore iuxta ſpi-\nnam, aut pectus, aut coltas, aut ſcapularum offa, aut pubem, aut collum, aut capit\nconſpicuæ. Noui ſiquidem horum ignaros, quotidie in rebus ſecuris timidos, in\nijs quæ metum poſtulabant, ſecuros extiſiſſe. Talis eſt qui latum extra ſemur mu-\nſculum, tan: præcipuum aliquem ſulpicioljs obſeruat, cui ne: tendo magnus,\nne: arteria, ne: uena ſubiacet, ne: ſub ſtio à qua mouendis cruribus neceſſaria\ncommiſa eſt, quemadmodum illis qui genu articulum extendunt inſlectunt:\nTobius itac anatomæ pars utiliſſima in his conſiſtit: quorum potiſſimè accuratam\ntraſtationem proſſores illius omiſerunt. Satius enim erat cognoſcere, non quot\nmembranas ſinguli cordis ſinus habeant, ne: quot uenæ ipſum nutriant, aut un\nde, quomodò ue procedant, aut quo pacto neruus ex paribus illis, quæ à cerebro\ndeorſum ferun: eidem inſeratur: uerùm à quibus quidem muſculis extendi: bra-\nchi: cubitus, brachiale, ſemur, tibia, & pes: à quibus rurſum inſlecti: quí nam", "B. etiam, etiam, etiam. Etiam. Etiam. Etiam. Et

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C in obliqui ſingulas partes enumeratas circumagant, quotc[um]am quan[que] ſerui
perreptent, unde progrediantur, quem ue ſitum nacti ſint: ad hæc ubi uena aut ar
teria inflignis, ubi parua ſubſtrata ſit. Hæc liquidem medicis tam ſunt neceſſaria,
ut ne ipſi quidem Empirici, qui de anatome libros integros cœmentati ſunt, ipſo-
tum ſcientiam audeant damnare, ſed fateantur potius omni[us] id genus cognitione
eſſe utiliſſimam. Verum aiunt ex frequenti uulnerum factorum inſpectione natu
ram ipſor[ui] abundeſtatis intelligi, quor[ui] temeritatem quis non demiret? Vi enim
ne uel ij, qui magnam in anatomis ipſorum induſtria collocarunt, exaſtam cogni-
tione ſunt affecuti, multo minus ex uulner[ui] intuitu quiſpiam didicerit. Hæc ita[que]
in cathedra ſubſlimis aliquis ſedens diſcipulis dicere, in ipſis autem operibus artis
docere non poteſt, ut qui ipſemet primus omnes dict[or]ui animalis inſtrumentor[ui]
particulas ignoret. nam ſola quæ maniſeſtò ſub cute appar[èt]o cognoſcunt, qui ad-
mod[ui] periti inter illos eſſe uiden[et]. Quare uerbis cœtend[è]dum c[ui] talibus uiris n[ò]
eſt, neq[ui] enitend[ui] oſtendere, q[ui] non ſol[ui]m fortuita illa anatome & uulneraria ſpe
culatio(hec enim illor[ui] uocabula ſunt) cuiſque particul[æ] natur[à] accurate[n]o poſſit
edocere, uerum ne uel ipſa quæ ſtudio diligët[ia]q[ui] adminiſtraſt, niſi frequ[è]tui in mul
tis exercitio præcepta inſdagaueris, quæ ego hoc commentario recenſebo, Empiri
cor[ui] ita[que] minor[è] aliquis cur[à] habuerit, qui maniſeſtò cauilli[à] ſtudio tenen[t]. Ve
tum omnes anatomæ profefſores accufandi mihi ſunt, q[ui] tam neceſſaria negligen
tius & ueluti deſu[n]ct[i]oriè inquifierint. V bi enim n[ò] paucos muſculor[ui] tendines,
uel integros muſculos in q[ub]uſda particulis ignorarunt, qui exiſtimand[ui] eſt ipſis
in neruor[ui] natura accidifl[è], qui quidem in ſumm[à] interim exiſitatem porriguni,
uim aut[è] maximam obtin[t]et. Quamobrem adhortor iuuenes, relicti in præſentia
cerebri, cordis, linguae, pulmonis, iocinoris, lienis, ren[ui], ſtomachi, laryngis, ſœus,
uteri grauidi coſectionibus, prius ediſcant quali brach[i]i, ſcapul[è], & cubi[n]us c[one]
xu deligen[t], quomodo rurſus alia[] artu[n] membra ſingula, qui n[à] muſculi ea moue
ant, qui nerui, quæ arteri[è] & uen[è] qua[que] particul[à] intercurrat, atq[ui] ob id ipſum ma
nus & curuis anatomicas adminiſtrationes alijs omnibus prepoſui, q[ui] ad ea que[t]u
uſui homin[ui] neceſſariò, tum arti maxim[è] conducant, ire prim[ùm] iuuenes operæ-
preci[ui] ſit: deinde uerò q[ui] eundem ita diſciplinæ ordinem cœmentarij de uſu parti-
cularum obſeru[è]. Quod opus, ut dixt, non minus philofophis [è] medicis utile exi-
ſit. Quoniam iſtur in illo de partibus humani corporis ſermo nobis fuerat, ideo
prius de manu (nam hæc propria hominis eſt particula) cœmentationem inſtitui.
Nunc aut[è], ceu retuli, ne huiu quid[è]e ſol[i]us gratia, ſed potius ut iuuenes in primis
illis maxim[è] neceſſatijs exerceant[t]: n[à] hoc tempore ſecus ipſos faci[t]are uideo, qui
anatomica ſpeculatione adminiſtranda dignos ſe exiſtimant, ignorantes adhuc
quali cubiti uenæ, neruus, uel caput muſculi, uel neruea muſculi exiſitas, uel arte-
ria qua[pe]ià ſubſterna[t]. V n[inde] ſit ut in uenar[ui] conſectionibus maxim[è] errent: quip
pe cor inci[d]unt, & lingua bubul[à]: hoc ipſum neſcientes, q[ui] plurim[ui] ab humanis
diſcrep[è]t. Superiore iſt[ib]o libro inſtitui quomodo manus muſculor[ui] coſec[t]io ſit ad-
miniſtranda: h[ic] ſimili modo de cruribus uerba facturus. Prius [è] enim muſculos
exact[è] cognoſcas, neruos aut uaſa diſſecare nec ipſe poteris, nec aliui docere, qua-
re & h[ic] cutis auferenda eſt, attendend[um]q[ui] diligëter, ne in primo plantæ exortu,
iuxta calcis initi[ui] ſito, una cum cuſtula tendinem eſi ſubſectum auellas, cuius, ut
in manu oſtenſum eſt, explicati interuentu cutis depiſis, ſimul & circumacitu diffi-
cilis membro ſubten[æ]eſt. Hanc iſtur ſubjec[i]tis ibidem corporibus obductam ſi-
nere, ueluti in manu diximus, oportet: reliquam omnem membro toti admire, id
ipſum prius indidem diſſètes, femoris muſculos omni[us] primos eſſe incidendos:
mox qua[le]ſuncq[ui] uelis, ſiue tibiæ, ſiue coxe[que], qui femoris caput, & cum eo uidelicet
tot[ui] femur mouent, ſi uerò interim uel tibiæ, uel coxe[que], priores [è] ipſius femoris mu
ſculos uel coxe[que] diſſecare libeat, auferes in tibia quidem muſculor[ui] extrema, quæ
ex femore

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. II.

10

A

ex femore ad eam pertinent: in coxæ uerò muſculis, capita quæ ad articulum attol luni. Sed ex facili ipfa, quemadmodum ego dicturus ſum, reperies, ab auguribus quibufdam nulli non cognitis auſpicatedis. Quis enim poplitem, genu & tibiam iæ ignorat: His iam animum accommodans, coſectionem exordieris, toto membro cute ſimul & membranis ei ſubditis detecto, dictum nanc mihi eſt prius, minimo ſic negocio potiſſimum & muſculum deprehendi, utpote cuius circuſcriptio pro fibrarum differentijs cognoscatur. Omnium ita primus tendo latus paulatim in cilibus uel ante coſectionem cuilibet confpicu. Quinetiam quum diltinguimus ipſum à partibus poſtremis, priores per totam longitudinem in ſpinam turbinatã delinunt: qualis eſt & ſcapularum offis ceruix, maximè in ſummo ipſius ſaltigio. Hic ita muſculus è media potiſſimum dicta ſpina ortus, per ilium os ad intimã femoris regionem defertur, in obliquum paulatim tendens. Hinc ad genu articu- lum defcendit, mox hunc circa femoris nodum interiorem permeans; inde rurſus obliquo ductu tibie offi ea parte inijcitur, qua maximè excarnis nudus eſt. Huc muſculum ſi ad originem ipſius protendas, ita tibiam figurabis, ſicut pueri in palæſtris crus inuertentes, altero uidelicet femori iniecto, quod tibi clare innotefcet, ſi multas tibiæ partes ademeris: atc hoc magis, ſi pede iuxta articulum ab ſecueris. Magni liquidem muſculi etiam mortuo animante tenſi functiones ſuas citra carni præclionem poſſunt indicare: exiguì, niſi multis ipfaru ablatis, nò poſſunt. Cæterum poſt neruoſam huius muſculi exilitate, etià alius quidam examuſſim tendo in tibiæ os anterius inſertat: quæ ſecutus, ſefecans & muſculum ipſi incumbentè, ad particulã unde diſt ascendens, id per ſumma femoris interius iuxta os quod pubi ſubest, ubi huc muſculus caput habet; atc indidem prior ipſius pars deorſum uerſus in longuæ exporreta, ſenſim teretè figurã repræſentat. Ad hæc illi iuxta peſtinæ comittunt, & cartilaginis interuètu coeunt. Atc hi duo numero muſculi in utroque crure ſeſe mutuo iuxta prímos exceſſus còtingunt. Item ex ipfa regione un de prodierunt, & femore per interiora ducto, nec non ex loco propter quæ tibiam egrediunt, actionem ſuam docere te valent. At etià citra ſuam ipfa naturam inedicant, tu quoque motum quo tibia circumfertur, manibus proprijs inuenire pote rìs: quippe dum ad exortus muſculorum ſedem attrahis, tibia clatius ſimul & inte rius attollitur. Verùm huiusmodi examina mortuo animante potiſſimum faciun da ſunt, plurimis artuum mouendorum partibus undiquacque eleuatis, &, ſi fieri po teſt, offibus ſolis carne uacuis relictis. Porrò tertius à duobus primis tendo latus inſeritur, nominato iuxta anterius tibiæ os còtiguus: id magis ab internis ipſius partibus: paulatim uerò magna ex parte deorſum uerſus ad obliqui muſculi ſit, uergit. Inuenis ipſum, ſi, ut in prioribus duobus, pedetentim muſculi particulam ſequaris, quæ tendines prædictos procreauit: inſinſecus quidem primùm iuxta tibiam genu, ſitam: deinde uerò per poplitam ſurſum obliquè ascendentem iuxta poſteriorem femoris ſedem: poſtea ſic ad coxæ os (ubi ſimiæ nates carne pilis) carent foras ac in altum emergentem. Hinc enim exortus, ac caput indidem obti nens per femur obliquus defertur, deinde intrò ad proceſſum quem dixi, peruenit, tibiam, ut ita dicam, retrorſum agens, quemadmodum saltatores faciutare conſueuerunt. Nam ſciendum eſt id de omni æquè muſculo: nempe rectos motum rectum minitrare, contra obliquos obliquum. Verùm nullus femoris muſculus alius obliquiorem hoc ſitum habet. Liquidem ab externa coxæ parte incipit, interna ſe in tibiam inſerit. Necesse enim eſt tibiam hac tractam anſa retrorſum

B

b 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

surfum ḿ ferri, & hæc in orbem conuolui. Cuius ratione compolitus, non simplic
hic motus efficitur. Hi ergo tres muſculi tibiam ingrediuntur, tendinibus conftri
cti: quos auferre oportebit, ſi tibiam ipſam prius diſlecare cogites. Nam quid sub-
ter lateat. ipſis incumbetibus uidere nullo queas modo. Iam alius eſt quartus mu
ſculus ex iſs qui in tibiam deferunt, qui non interna ipſius parte, uerùm externa lo
lus tribus opponit, quantād ad loci rationē attinet cui inſeritur. Extremu ipſius in
carnem degenerans, ſimul & latitudine manifeſta confpícuu, tibig extrinſcus, uti
dictum eſt, connectit. Quin etiam magis adhuc dilatethcſe iuxta ſuſ ipſius caput,
extra coxæ os ſitum, surſum protendit. Etenim predicti caput muſculi hinc, ut do
cui, exorientis, muſculum hunc ſitu excedit; unde facile innotecat ipſius ſunctio,
tibiam totam ſimplici motu in externam partē agentis. Porro notum eſt etiā expe
rientia, ſi uniuſum muſculum ad proprii caput uoles extendere, ſequuturā tibi-
am, quēadmodum prædiximus. Eundem muſculum ſpectauimus curſori cuidā
haud uulgari abruptu, medio in certamine homini auuſum: cuius deinde ſedes
inanis erat & concaua, ut quam partes ſuæ relinquerēt: hæc quidem surſum ad ca
put reuulſa, altera uerò ad tibia detracta. Curiſtamè ille poſteac: dolor ceſſaſſet,
& inflammatio deſtituſſet, obambulando nihil offendebat, adeò ut audacter cur-
fum iteraret: ex quo etiā nihil ſentiēs inco: modi rurſus certauit, iterum ceu prius
uiſtoriam retulit. Quod illi obtigiffe non eſt uero diffimile. nam in curſu non eſt
opus articulos in obliqui torquere: uerùm ſufficit eos extendere, atc: inſleſtere,
unde nec hi tres commemorati muſculi, lato ſi & carnoſo præpoſiti, motus tibæ
præcipuos adminitrât, quantu fanè ad ciuiles curſorios: cruris ufus pertinet, la
poſt quatuor illos muſculos quintus alius exiſtit, nō in anterius tibæ os tribus pri
mis ſimiliter perueniens, uerùm ad inferius femoris caput. & muſculi tibia princi
pium, à parte interna. Incidit itac: poſtet non hinc modò, uerùm nihiſo minus à ſu
periore etiā initio. quin & utrinque coſectionem adminitrare exercerit: melius eſt,
ſi quidè inſi à inceperis, primus hic euidentiffimè apparenſ totius muſculi proceſ-
fus, qui tertio inter narrandum dicto iuxta exortu cohæret, ceu manu te ad caput
ipſorù per poſteriores femoris partes, uſc: ad coxe os deducet. Sin autem deſuper
aufpiceris, ad muſculi nuper inciſi caput animu diriges. Quatuor enim continua
muſculorum capita ex coxarù oſſe prodeunt: lati uerò, quem curſori auuſum di-
xi, omnium extimum habet. ſecundum tibiam extrorfum agit, tertium de quo uer
ba fecimus, in exteriora paulatim intorquet & ipſum totam tibiam, ſimili quidem
ſecundo predicto motu, ſed non eſquè magno. Hoc caput ſub ſequitur aliud quar
tum, ut dixi. nam omnia uno ſita ordine, ex oſſe coxarù procedunt. At à ſuperiore
bus anatomen exorſus, inde per poſteriora interna: femoris deſcendere conabe
ris: deducet em te ad nodu ipſius, ea nimiru parte, qua & muſculorù ad ſura per-
tinenti alter procedit interior: in quo finè eius infertum una cum illo qui articuli
ligamentu adiuuat, intueberis. Hunc muſculum ſi ad caput ſuſ extendas, cum ſe
more etiam tibia retrorfum íntrorfum ferri uideſt. Id uerò ei accidit, prædictus
huius muſculi finis cōmunis ſit adnato illius capiti, qui in ſura ab interna parte &
poſteriore habet. Satius igitur fuerit & horu fines quoquo modo tibiacōmunes
auferre, quu illos aliquādo muſculos prios incidere fueris aggræſſus. Sicnam:
& hic muſculus per ſe quidem femur extendere, tibia uerò predicti cum muſculo
ipſius cōnexus beneficio contrahere quo: apparebit. Atqut ſi nunc omnes (de ſe
moris muſculis agimus) exemeris, adhuc magni tu in priore, tu in poſteriore inter
na: uniuersa femoris parte reſtabut, ex quibus anteriores prius diſlecaſbis. Habet
ſane una omnes actionē; nempe qua genu articul ſu extendant, non tamen uel ſimil
ſimilē, uel capita, quæ quidem in totu quatuor numero exiſtunt. elatius exilium
oſſis ſpina pcedit, e directo muſculi omniu primi dicti, id: parte ipſius inferiore.
huic ſuccedit aliud multo maius priore et humilius, qd externa potius femoris re-
gione

A

B

11

A

gione propter ipfos clunes potissimum eminet; ex quo (inquam) capite maximus anteriorium femoris muſculorum exortus eſt. Huic cōtiguus connexus ipfum à fo ris omnium primum dictus latior carnoſiorum muſculus, à medio propmodum femore uſco ad finem inſernu procedens, qui curſori fuerat auuſtus. Ad eundem huius muſculi locum peruenit & alius proceſſus, qui primus è ſpina ilium oſſis exoriri dictus eſt; atque ambo iuncti, unius muſculi modo aduſque patellam appa- rent, (Græci ἀνγοάπισι & μύλη appellant) in quam per valentifimum latum ipfum tendinem inſeruntur: ad hec totam ipſius priorem partem comprehendunt. Idem tendo ad tibiam quocumque peruenit, firmus adeò, ut uix diſſolui queat: anteriori poſt articulam parti in荷 reicens. His autem reſectis, alia muſculorum capita duo ſub- iecta manifeſto in conspectum ueniunt: alterum quidem primum grandioris in ſe more capitis (Græci τροχατήρα euocat) proceſſum attingit, præterea capitis ipſius ceruicem. Reliquium uerò infra hoc emergit: atque ab interiore femoris oſſis ſede reſita prorufus uſco ad patellam totam carnoſam perpetuo defertur. Alterum deſu- perincipiens iuxta internum femoris caput, membranofiore extremo deſinit: cæ terum fines ipſorum cohaſrefcunt, unitieipfunt. Atque hac de cauſa proſeſores Ana tomici hunc muſculum pro uno numerant, etiſ plura capita habeat; ueluti maio- res quocumque ipſorum externi, qui ualidiffimum ex ſe tendinem producunt, de quibus nuper egimus. At quod omnium muſculorum qui genu articulum mouent, ualidiffimam iij functionem obire creduntur, quibus extenſio debetur, cuius no tum eſſe arbitror. Quippe niſi hos firmiter extenderis, nullo paſto queas pedibus conſiftere. Sin autem omnes alios perijſe ſinxeris, ſoli hi ad tensionis ſtabilitatem ſufficiut. Nam poplitis flexura inter leues inſirmas, eius actiones reſertur: ſit au- tem ubi crus ſeu quiddaſublime à terra eleuare conamur, innixieipfirmiter altero, tota corporis molem ſuſtinemus. Quamobrem natura nec magnis, nec multis muſculis ipſam commiliton: uerum ex cōmemoratis unus capiti interioris ſuræ mu- ſculi inſinuatus, ut dixi, tibiacæ flexus autor exiſtit: quanquam non magis ipſam fle- ctere, quam ad internam regionem abducere uideatur. Hic quidem muſculus lea- uiter & obſcure quodammodo genu articulum mouet. At quem magnum mu- ſculum putat ipſum fleſtere, qui totam propè regionem femoris poſteriorem inte riorem, occupat, iſ uel omnino non attrahit tibiam, uel certe parum, quia & finis ipſius leuiter attingit articuli totius ligamentum in orbem circumpolitum, nam in os tibiacæ minima quidem ſui parte ingreditur. Verum coacti ſunt hunc poplitis flexuræ autorem dicere, quòd nimirum ignorarent alterum muſculum articulo latenter quidem inſinuatum, uerum eundem uel ſolum poſſe necſtere, uel inſigni potentiæ præditum: quem prius cernere non eſt, quam à tibia muſculos ademeris qui ſuram efficiunt. Quapropter nec mihi de eo dicere neceſſarium eſt, ſed quum primum ex ordine Anatomico fuerit detectus, tunc & ego naturam ipſius uniuere ſam exponam. Nunc autem ex femore muſculis præter magnum duntaxat reſe- cts, licebit tibi & coxæ articulam mouentes, nec non circa tibiam uniuereſos dein- ceps incidere. Fingamus ià nos coxæ articulum mouentiij priores adminiſtrare: ex quorù numero maximum quocumque femoris muſculum eſſe diximus, quem per- peram, ut retuli, genu articulum fleſtere arbitrantur. Ab hoc igitur ipſo articulo exordiens, fibras cōntemplare. Quæ quidem in poſteriore magis parte totius ſemo- ris habentur uſque ad coxæ os ſurium tendunt: quæ interiorem perreptant pecti nem, intrà porriguntur. Ex hoc enim toto procedens coxarum quoque iam os amplexatur, quatenus humilimo pectinis oſſi iungitur. reſtis igitur fibris poſte rioribus coxæ articulum fleſtit. Sin autem & genu nonnihil mouere ipſum eo- dem paſto, non alio permiſerimus, ijs ſanè quæ in lateribus ad pubis os perueni- unt, obliquum intra totius femoris motum adminiſtrari deprehendes. Interim uero huc muſculus bina quædam uidetur uel tria, ceu exiguorù muſculorum deli

B

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
neamenta in se contenta affumere, interim unum, uel duo: unum plane quod in-
ternis coxæ partibus, iuxta ipfius medium pauloq[ui] superius medio, innaſci.
 ani
mum igitur aduerte diligenter dum huc incidis muſculum pectini ſubiacentem,
ne illum præcidas, qui totum foramen, magnitudine ſua alioqui maximum, occu-
pat, in ſuam quandam nerueam tenuitatem definens, qua de mox agetur. Itaq[ui] ma-
gnum hunc, cuius nunc eſt mentio, à toto pectine reſecans, abſtineto primum ab
eo qui foramen comprehendit: deinde ab humili muſculo, quem etiam in hife ani
mantibus ſemper liuidum uidimus, orientem ſanè ex inferiore pectinis parte, exi-
guo autem patellæ capiti inferius coherescentem tendine haud inualido, licet ipſe
magnus no exiſtat; uerum tendo ipſe carnoſus magis quàm neruoſus ex toto in-
terioris genu partes excipit. Alter muſculus ualentiorum hoc tendinem prædiſio-
contiguum descendentem, in reliquii genu caput totum ducit, quantum cunque
illud eſt, amplexus, procedit hic ex ſuperioribus lumborum ilium, offis partibus,
quibus utriſque originem ſuam debet. Hinc iam perſpicuum euadit, muſculum
hunc, niſi omnibus in abdomine reciſis, ablati, uniuerſis quæ lumbis incum-
bunt, non poſſe conſpici. Solus enim hoc pacto lumborum muſculus euidenter
apparebit triplex interna ſui parte per ualidum tendinem, qui ligamenti robur
naturam, habeat, in illam partem defcendere, ubi pecten definit coxæ commi-
fus. Extrinfecus autem altero nerueo proceſſu ſiue tendine, non autem longo ut prio-
re, ſed tenuiore multo ilium offis inſinuatur. Alia ipſius pars, quæ ex medio tendi-
num proceſſu inſra tendit, muſculo totius ilium offis interiore una ſecu excepto,
tendinem modo nominatum producit, exiguo genu capiti inhærereſcentem. Qui
iam uel ex ipſo ſitu palam deprehenditur, ſimul dum ſemur inſtro fleſſit, etiam ſur
ſum erigere. Atque experiunti tendenti, tibi ſæpius hoc facere uidebitur, con-
trariam uidelicet poſtremæ grandis muſculi, cuius mentionem fecimus, partu, a-
ctionem obiens. Atqui paruum muſculum liuentem obliuſi inſtro motus auto
rem eſſe femori quis ignorat. Ibidem haud alium præterea muſculum femori in-
fertatum reperias: profectus autem ad exteriores, nimirum uniuerſos compersi
ijs quæ femoris caput ambiunt, iuxta magni proceſſum exterorem, transaxius
uocant, immitti. Primus itaque ipſorum ſub cute ſumma politus eſt, ex tota ilium
offis ſpina recta procedens: quæ quidem eius pars ex toto carnoſa eſt, cui alia ad-
heret contigua, paulatim iam in membranam definens, ut mox exactam ligamen
ti naturam habere uideatur. Incumbit hic muſculus ijs ilium partibus, quæ offe
ipſorum magis eminent, & obliquè retrorſum pſpectant: cæterum ſpinalium mu-
ſculorum extremo connexus eſt. Vbi uerò hoc eius membranæum definit, alius
proceſſus carnulentus occurrit, è regione primo (ut ajuunt) ex ilium offe emergen
ti oppoſitus. Atqui quum eodem procedit ex lateribus ſacri offis mucronis, coc
cygem Græci appellant, ſenſim etiam poſteriores ipſius partes amplexatur. Au-
ferendus igitur eſt, ſed ita, ut deorſum uerſus protendas, Omnia uerò ſubiecia cor-
pora ſcalpello et uſuiore potius quàm acutiore deteges, quæ membranæa uifco-
ſaque in totum ſunt, coccygis nominati, & externi coxarum offis extremi interme
dia. Quin etiam pars huius muſculi membranæa magis eſt, quàm carnulenta,
Quantacunque uerò ipſi contigua coxam ingreditur, ea omnino carnoſa eſt, ca-
piti ſtatim, quod ex coccyge deriuatur, admilta. Paulatim itaque tum has carnes,
tum ipſis oppoſitas, quæ ex ilium offe prodeunt, mediámque ipſorum membra-
nam à ſubieſtis reſoluas. Sic nanque & femoris caput reuelas, & bipartitum mu-
ſculi ſinem alterum inuenis, poſtremis illius partibus connexum, recto, poffi-
mum tramite ad coxarum & mucronis ſacri offis, qui coccyx dicitur, exortus ſiut:
alterum in membranæum tendinem latum degeneràtem, qui priores femoris mu-
ſculos complectitur, còtiguus proceſſui, quæ ad genu defcendere antea diximus.
Vnde liquet omnibus, muſculum hunc ſemur retrorſum abducendo extendere:
per eam

A

B

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIE. II.

12

A per eam nimirum insertionem, quæ recta tum ex sacri offis mucrone, tum ex co-
xarum offe producita, ad caput pertinet. Ad hæc femur paulum in exteriora decli
nat: uerum altero ipfius extremo dilatato, in latus extendit. Ambobus autem simul
tenfis, perfectiflimam totius cruris extensionem efficit. Vbi iam hunc muſculum
ſuſtuleris, alius occurrit, ualens, & omnino carnoſus, qui ex tota propemodum
poſteriore ilium offis ſede progrediens, uicinis etiam offibus ſimul incumbit. Ve
rùm tendo ipſius magni genu muſculi, capitis uertici inferit, adeoque ulterius ad-
huc procedit. Porrò animum dum hic muſculus inciditur, paruo cuidam muſcu-
lo adhibe, qui ab externis infernis lati offis finibus oritur: ac putabis hunc, niſi
exactè circumſcriptionem ipſius obferues, magni muſculi partem eſſe: non mo-
dò quòd ab eodem loco procedat, uerùm etiam quòd ad genu muſculi caput, cui
grandis muſculus immitti dictus eſt, contiguus ipſi exiſtat, quin etiam paulò inte
riorem quam ille insertionem obtinet; erigens nimirum & hic femur retrorſum, cù
leui ad interiora deflexu. Porrò alius inibi muſculus colore liuido deliteſcens, ipſe
quoque grandi muſculo ſimiliter ſubiacet: qui hoc nomine promptius preſdicto in-
uenitur, quòd liuorem repræſentet. Originem ducit ex interioribus ſimul & late-
ribus offis lati: quem poſſe femoris caput cõtorquere, cuiuis eſt perſpicuum. Ete
nim & ipſe magno femoris exceſſui ſeu tuberculo (trochantera nominant) ſed hu
milius quam grandior muſculus inſicitur. Hic fanè tres muſculi in magnum exceſ-
fum femoris, ſicut dictum eſt, ingrediuntur. Ab his alij duo cõditi plane inſtrorfus
femoris caput detorquent, & per ualidos tendines in grandioris tuberculi femo-
ris ſinum deligantur. Vtrio ex offe quod pubi ſubest, procedunt, foramen occu-
pantes, hic intus, ille extrinſcus; mox ad ipſam femoris ceruicem à foris emergùt:
unde ſic ad tuberculum ipſius per ſinum prædictum aſcendunt: cui rurſus ante-
rior demſſius, poſterior elatius immittitur. Quum iam pariter huius capita à pecti
ne abripueris, ligamen membraneum cõmuniter utriſque ſubieſtum ſeruato, quod
totum pectinis foramen comprehendit. Equidem numerofus hinc eſt proceſſus
muſculorum, qui uidelicet etiam ad uicina foramini offa utrinſque porriguntur. Ita-
que muſculum exteriorem ex facili diſſolues: interiorem uerò, ſi totum uoles ex-
quilibet contemplari, offium pectinis cõmiſſuram prius ſcalpello ualente dirimes:
quod leui admodum negocio confeceris, nam cartilago utraque intercedit, quæ
ipſa connectat, committatque. Quapropter ſi in illa conſectionem moliaris, faciè
adminiſtrabis, opusque promouebis, adeò ut ſolutis ſtatim inter ſe offibus, muſcu-
lum promptè queas inſueri. Inſuper magis hoc efficies, ſi ubi pectinis offa ſcalpel
lo diremeris, ilium offa manu utraeque prehenſa extrorſum ualide reflectas. Quippe
hæc quod tali functione ſoluuntur, ſeparantur ab offe lato, ut tota illa regio ſu-
pina iam & conſpicua euadat, uniuera pectinis pars interior clare omnibus ap-
pareat. Qua de cauſa nunc fatis eſt muſculi ex his partibus proceſſum amputare.
nam poſtea in conſectione ſedis auditurus es, quomodo priorem ipſam ſuperſici-
em membraneam detegere conueniat, quam muſculi operculum eſſe putaueris.
Sed hoc non ad preſentem disputationem pertinet, uerùm potius quidam muſcu-
lus membraneus tenuis, ad anum pertinens, unus utrinſque, non admodum Ana
tomicis cognitus: quem admodum neque prædicti. Verum de illis quum ad ſedis
anatomen uentum erit, accuratius dicetur. Porrò hic quoque muſculus qui nunc in
cidi, pectinis internus, ſicut docui, ad grandem femoris exceſſum contrarii qui
dem motum, ſed genere ſimilem priori ſubministrat. Quippe ambo femoris ca-
put inſtrorfus circumagunt; unus per totius articuli anteriora, alter per poſteriora.
Talis eſt certè muſculorum coxeæ articulum mouentium confectio. Iam uerò op
portunum eſt ad tibiæ muſculos digredi, quos etiam, ueluti eſt dictum, ante coxa-
rum muſculos licet incidere: imò uel ante omnes, ſi eos abſtuleris qui ex femore
in tibiâ descendunt. His enim ademptis, duo muſculorùs capita manifestò conſpi-

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

cluntur, quæ ex poſteriore femoris regione illa potissimum ducunt originem, qua nodorum radix habetur. Vnde fit ut muſculorum etiam capita nodos hocce com prehendant: atq[ui] ideo ſinui ipſorum cartilago inijetur, quæ gibbæ utrorumq[ui] par ti communis eſt. Quæ uerò capita poplitem permeant, propter ſuræ coëuntia mu ſculum unum gignunt. In hunc autem ipſum haud exigua capitis exterioris por- tio propagatur: quæ muſculus per ſe efficitur, in tendinem latu[rum] paulatim ceſſans, qui pedi ſubhæreſcit, quemadmodu[rum] de manu ſuperiore libro enarratu[rum] eſt. Poſtq[ui] ergo ipſum ſimiliter illi detexeris, nempe bifariam, ceu monſtrauimus, euidenter ſpectabis tum figura conformem, tum muſculo, cuius mentionem facimus, con- nexum. At ex utroq[ui] muſculi in ſura, ut dixi, nuper geniti, capite, tendo produci tur, qui memorato cōtiguus incumbit, poſteriori autem calcis extremo inſeritur, ad quod ipſam trahere eſt idoneus. Huic tendini continuum, alterius muſculi ex tibia orti, colore magna ex parte liuidi, proceſſum altiorem deprehendes: caput ipſius qua poſterius tibiæ os, peronam appellant, plurimum eminet, habetur. Hi quidem muſculi retro in ſura ſiti, ſiue tres, ſiue quatuor ipſos numerare libeat, & ad calcem, uelut dictum eſt, & ad inferiora pedis deferuntur. Iam alij ipſis cohæ- rent, qui non adhuc exactè in poſtremis partibus, ſed potius ex lateribus tibiæ in- tus exorti, ad inſimum pedem omnes porriguntur. At ubi tendines prìcum gene rant, ibi ligamentum ipſis extrinſecus inſectum eſt, ex tibia ad calcem pertinens: quo reſta linea diuſo, quemadmodum de manu diximus, ſi tendines deinde ſe- quaris, digitis ipſos inſertari comperies: non tamen (ut in manu) alterum medium articulum, alterum prìcum & tertium, ſed ambo primu[rum], ſecundum tertiumq[ui] mo uent: ſi magnum uidelicet digitum excipias. Nam ad ſecundum ac tertium tendo qui ipſum mouet, porrigitur, ſicut in manu ſe habet, cæterò capitum duorum quæ retuli, proceſſus inuicē connectuntur, non eodem ſemper modo, ſæpe eam alter ipſoru[rum] muſculus quaſi indicem & paruum digitum mouet, alter medium & annu larem: utriq[ui] eadem uniti propagine, magnum. Eſt quu[rum] aliter ipſi miſceantur. Ho rum igitur tendinu[rum] capita inter calcem & tibiam ſita, ut prius dictum eſt, hoc ſolo diſerimine uariát, quòd alterum ipſorum inferiori malleoli extremo inſideat: qua calcem proprio quodam ligamento rurſus præter commune à foris accedit. Ter- tius tendo ipſi tibiæ fini adhæreſcit, eiq[ui] innixus, ligamento iterum peculiari con- stringitur: qui & ipſe pedem uniuersum, ſicut qui calcem ingrediuntur, retrorſum inſleſt; uerùm ipſius extremum in prìcum palmæ os interius conijitur. His ſin gulatim reciſis, diuertendum rurſus eſt ad exteriores tibiæ muſculos, qui quantu[rum] ſanè ad ſuperiores proceſſus attinet, tres exiſtunt: ſin autem tendines, motuümq[ui] differentiā ſpectes, cui in primis eſt attendendum, plures. Has itaq[ui] membranas adimens, h[ui]c etiam ſub cute ligamentum conſpicies, ei quod manum extrinſecu- tuetur, proportionatum, unde omnes tendines qui digitos extendunt, prodiere. Verùm hoc ligamen illo tum multò longius, tum tenuius eſt, præſertim ſi artuum differentiam conſideres, nam qua ratione pedis ligamenta plura creavit natura, eadem quoq[ui] uehementioribus munijs obeundis robuſtiora effecit, quam que in manu ſunt. Porrò ligamentu[rum] hoc ſitu paulatim obliquum eſt, non, ut quod in bra chiali habetur, tranſuerum: item tibiæ & calcis extremo connectitur. Oportet au tem hoc quoq[ui] ſicut prædictum eſt, iuxta membri longitudinê incidere: mox par- tes ad originem ſuam erigere, ac capitibus ſubieſtoru[rum] tendinum detectis, h[ui]c to torum muſculorum conſectionem auſpícari. Infrà ſiquidem ad plantam, ſuprà ad tibiam ceu manu deducunt. Prìcum ſanè cōtueberis muſculum uſq[ui] ad ſuperius caput porreſtum, cuius extremum ligamentis continetur: & plantam ubi maior digitus incipit, ſubit, paulùm in exteriorem ac inferiorem ipſorum regionem exce dens. Secundum deinde muſculum alium ſpectabis, huic adeò uicinum, ut pars ipſius eſſe putetur; idq[ui] ob cauſam duplicem, tum quòd proceſſum deſuper com- munem

13

A munem habeat, tum quòd ipsi per totam tibiæ longitudinem extrinsecus adhæreæat; uerùm tendo eius in caput primi maioris digiti internodij infinuatur. Itaque conſtat, ſi manuū ſeſectio tibi ſuccurrit, huius bipartiti muſculi proportion cum eo qui in illis tum brachiali, tum magno digito communis eſt. Huic autem cohæret alius muſculus exilis, medio inter tibiæ os anterius poſterius ſitus. ingrediatur totius digiti maioris latus, proportione ſimilis paruo manus muſculo, qui pars eſſe creditur, adeoq. tres maiores digitos extrinsecus in obliquum mouet. Verùm hic pedis tendo quum propter magnum digitum ſit, ligamentum quoddam permeat, eundem præbens ufum, quem circuli in curru. Porrò deinceps muſculorù quos nominaui tendinum caput ligamento ſubieſtum cõemplator, quemadmodum prædicta, ijs abunde maniſetum qui animum adhibeſt. Ab hoc itacq. incipiens, deorſum uerſus tendines quatuor digitos quaternos extendentes maniſetò inuenies, ijs reſpondentes qui manum extrinsecus perreptant. ſurſum uerò muſculum hunc uidebis calci aduſq. ſuperius caput inſertum: cuius extremum plan tam propter maiores digitos ingreditur, paulùm interna parte exuperans: ubi etià muſculi ipſius caput conſpícies, ligamento cuidam externis tibiæ partibus iuxta ipſum tibiæ os poſterius exortis contiguum. Quod (ligamen dico) tenuìum paruarum carniùm coitu multis alijs ſimile, muſculi caput efficitur: qui deinceps taſis circumſcriptus eſt, Hi igitur muſculi in prioribus magis totius tibiæ partibus conſiſtunt: alij tres ab uno capite in exterioribus habentur: atq. hi prepoliti ligamenæ tum ex poſteriore oſſe tibiæ, peronam nominant, ad calcem ipſam pertinens conſinent: quo ſoluto, tres neruoſas muſculorum exilitates ſpectabis: unam quidem eximizæ magnitudinis obliquam ad plantæ exteriora deferri: & hinc rurſus ex obliquouelſium ſubire: mox ad caput prìmi oſſis prope maiorem digitu porigi. Notum eſt in hoc ipſum articulo maioris digiti flexum ueluti plantà uerſus ibidem moliri. Cæterùm ex ſuperioribus ad infernam cartilaginem productum tèndini coire deprehendes. Iam uerò ſimię pes hac parte ab humano diſcrepat, quòd etiam natura digitoru huic animali diſſimilis ſit humanis. Illi ſiquidem multo mignores, quam qui in manu, exiſtunt: hi uerò maiores etiam ijs in quos manus eſt diſcreta; quales repentibus quoq. animantibus plurimum ſilli, tum inuicem diſtan tes adſunt, quorum beneficio ex facili ſublimia cõſcendit ſimia: quemadmodum muſtelæ, mures, ſeles, & id genus alia. Hunc igitur, ut dixi, tendinem in pede hu mano haud eſt reperire; gracilem uerò ei proximum, qui ex paruo procedens, mi nimum digitum inſtrorfum agit, inuenis: ſicut & ipſi uicinum, qui totu pedem inſtorquet, reddiqt. hac in parte concauum, iuxta minimum digitum in cubito eandem ſumens proportionem. Hic tendo biceps interim ab exortu redditur, eius partes tunc permeat alius tendo, qui paruum digitum extrorfum agit. Sin autem aliquando non ſciffus ipſe in ramos fuerit, ligamen membraneu continës ipſum inter ſe & tendinem, excipit eum qui ad paruù digitum portendit: eundem ufum exhibens, quem paruuli circuli in curribus, per quos lora traſciunt equis aurigan dis apſoſita. Talis auté quidam alius in magno digito ex ligamento circulus habetur, ad tendinis tranſitum, ut prædictum eſt, conſtructus. Cæterùm tres hi muſculi connatas inuicem propagines obtinent. Prior dictus circa plantam, qui ex ſu pernis poſterioris tibiæ oſſis partibus ad inſinuò pedem pertingit, ſumma ſub cute tenſus, ex tenuibus ligamentis carni cõnexis efficitur. Alter, ubi prioris appellati caput deſinit, & ipſe non multò poſt principium in tendinem rotundum degene rat, ex illis totus exiſtens. Tertius uerò, qui pedem totum efficit concauum, ex reſliqua poſterioris tibiæ parte procedit. hic itacq. pedem eleuat, ſimul & initio deſletut, at qui in magnu digitum inijcitur, extrorfum fleſt. Verùm utriq. ſimul tenſi indeclinabilem pedis eleuationem moliuntur. Hoc modo etiam ex muſculis qui pedem reſorſum agunt, uterq. in latus ſenſim declinat: ambo autem ſimul directè

c

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. pedem ducunt retrorsum. Hi quidem muſculi eſi minus abſolutè ac adamuſſim, certè medioriter à maioribus noſtris diſſeſt iunt. Verùm qui ulterius dicentur, omnes ſere omnibus ſunt in cogniti. Primùm inſignis tum craftitudine, tum robo re, licet nò longitudine, qui in articulo poplitis conditus eſt, inuenies eundem ablatiis poſterioribus muſculis ad ſurâ porreſtis, quos priimos ſermone incidi. Nam inter capita horum amborum muſculorum hic muſculus ſitus eſt, totam ſere ibi dem latitudinem tibiæ comprehendens. Caput ipſius ligamentum eſt ualentiffte mum, ex femoris nodo exteriore producſum, conſpicitur ligamèto totius articuli abſciffo, ut quod ab exteriore femoris, & tibiæ poſterioris oſſis parte ducens origi nem. hæc inuicem connectat, ac totû articulum contineat conſtringat. Sub hoc enim lateſcit, iuxta ipſum obliquus ascendit, ex carnoſa tibiæ ſubſtantia per po plitem ad nodum femoris, ubi caput ipſius eſt, procurrens. Quod caput ex femoris nodo ortum, ab interna & priore parte ligamenti, quod articulum totum conſtringere dictum eſt, conſtitit, hoc ſi tendis, tibia fleſtitur. Quoniam uerò breuis hic muſculus eſt, tibiàs multa carne orbiculatim circundata, breuis propter illam eſt. Hac carne adempta, ac pede præterea detecło, tibiæ os faciè à ligamèto, cuius me mini ſuprà, muſculo, retrorsum attrahit, extrorsum inclinare uidebis. Hic ita muſculus merito illos latuit, ut cuius caput ſit reconditum, uerùm pedis muſculi cur quibusciam nò ſint animaduerſi, non poſſum explicare: præſertim qui ſeptem intra manum conſpexerint. Omiferùt enim & illic in alto oſſibus ipſis incumben tes, ſicut prius dixi; non tamen ſeptem conſpícuos. In pede quatuor muſculorum ſunt genera, non ut in manu, duo. Tria quidem infra pedem: unum ſupra in aduerſa plantæ parte ſitum eſt, atque hi muſculi obliquos adhuc motus digiſtus ſubministrantes, proportione ijs reſpondent, qui manum extrinſecus mouent. Qui ſub pede habentur, ſeptem & hi, cum ſeptenis qui in manu uifuntur, conuenit, ſingulos digitos mouentes: quorum duo, ut in manu, ex primis brachialis oſſibus exoriebantur; etiam ipſi in pede priorem digitum iuxta plantam plurimù ab alij digitis extrorsum abducunt: reliqui paulò poſterius dicentur. Alij inſtra muſculi ex tendinibus digitos fleſtentibus, priuſquam exactè ſingulatim ſcindantur. procedunt: quorum munus eſt medium uniſcuiuſs digiti articulum fleſttere. Nam ſciffis iam tendinibus, alij minores muſculi adhæreſcunt, ijs qui intus in manu obli quum motum digitis ſingulis ſuppeditant, proportione ſimiles. Quatuor hi ſunt numero, ſicut & illi; uerum accellione duorum, qui extremos digitos longiſime abducunt, quos nuper nominauimus, item eius qui magnù hunc indici ueluti adducit, totus numeruſ ſeptenarius efficitur. Ad hæc tertium quodam genus muſculorum eſt, qui ſubter pedem oſſibus inhaſreſcunt, & in manu plane incognitis antea muſculis proportionantur, in conſpectum prodeunt, ſi tendines quemadmodum & illic excindas. Situs ipſorum totus, numerus, & ufus pro illorù ratione habet, quos in manu eſſe prediximus, duo enim cuiuſs digiti primo articulo præpoliti, leniter ipſos fleſtunt; ſimul quidem pari actione ſunt, priuatim autem uterque in latus ſenſim declinans. Interim tam continui inuicem ſibi inueniuntur, ut unù in digitis eſſe putes. Conſectus hi muſculis nullus præterea ex ijs reſtat, qui in toto crure conſiſtunt. Verùm considerare te conuenit, ut in manu ligamèta oſſi um, ita nunc quoque: omnium articulorum quos detexeris: primi coxarù, qui unum in orbem ambiens ligamentum habet, omnium articulorum commune, nullus enim eſt cui tale ligamen non ſit obductum. Aliud autem inſpice quod in imo arti culi reconditum, femoris caput coxæ ſinui connecit, durum adeò, ut iam neruus cartilagineus dici queat, præterea partes ligamenti quod totum articulum orbicu latim ambit, còſidera; quò noſcas, ſint ne omnes æquè ualentes, tum craftitudine, tum robore, an aliaæ alij præpolleant. Pari modo in genu articulo facies: inſuper in ijs quæ in pede habentur, ligamentum in omnem æquè partè diſtendens. nam ſi partem

14

A

Sipartem ipfius aliquam in se concurrere sinas, aliam uerò tendens adhuc digitus tuis dilates, inualidior tibi uidebitur dilatata cōcurrente. In his igitur articulis nul lam inſignem partium ligamenti quod ipſos cōtinet, eminentia inuenies, in pede apparebunt nonulla, ut dicemus. Verum genu articulus etia alia plura ligamen ta habet, unum in imo coxæ ligamini reſpondet, sub ipſius commiffura condito: quod in femoris partibus bifidum porrigit. Alia duo in lateribus habetur: exteri us, cuius & antea memini, quu muſculu in poplite ab Anatomicis prætermiffum recenſerem, femoris, tibiæ poſterioris os inuicem colligat: eius extremum in ſerius, quod iuxta poſterius tibiæ os habetur, capiti muſculi ſubieſtum eſt, cuius tendinem externas plantæ partes perreptantem ad primum maſoris digiti articu lum protendi diximus. ſiquidem tranſit magis in priorē tibiæ poſterioris partem, non omnino in latere permanēs. Alterum ligamen internum, hoc tum gracilius, tum mollius eſt: quanquam & ipſum ibidem ex femoris nodo procedat, ne idem in tibiæ latus inſeratur, fed uelut & aliud exterius, in priora maiore ſui parte con cedat. Cæterum alia ligamenta ſunt in articulo cartilaginea, utriſtibiæ ſinui orbi culatim circundata: quæ inuicem ea articuli parte coeuntia, ubi tibiæ ſinus inter ſe committuntur, ualidius quoddam inibi producūt ligamentum cartilaginorum, quod in medium femoris nodum inſicitur: totum uerò articulum bifariam interſe cat. quippe medium inter tibiæ ſinus & femoris nodos ſitum eſt. Hoc quu tempo ri ſpatio excidit, locus qui tibiæ capitis ſinum intercedit, cōcauus apparet, eti ela tior, quum animal uiueret. Reliqua pedis ligamenta deinceps inſpiciam, fed ita ta men, ut eorù prius mentionem faciā quæ tendinibus ſpectandis exemeris. quæ dam ſiquidem ipſorum articulos nihil iuuant, quæ ex una aliqua oſſis particula prouenerunt: quemadmodum tum quod poſterius caput tendinum digitos mo uens ampeſtitur, tum illud quod hunc totum pedem concauum efficit, tibiæ, ut dixi, extremo cohæreſcens, in iſdem enim oſlibus, quibus prædicta tendinum ca pita inſinuantur, ligamenta habent, non ex altero in alterum perueniente, ſicut id quod deſuper ipſi incumbit. Hoc enim ex tibiæ extremo in calcem deſinens, una tendines ſubieſtos cōſtringit, una ipſis oſlibus ligamentu eſſicito & prius ligamentum anterius tibiæ os cum poſteriori connectens, ſimul hæc in uicem deligat, & ſubieſta tendinum capita ceu uallo munit, quemadmodum & quod exterius tendinibus ibidem obieſtum eſt, non modò illos ſecurè tueri po teſt & conſtringere, uerùm etiam poſterius tibiæ os calci connectere & coarſtare. Ita huiuſmodi ligamenta oſſium ipſorum quæ uinciunt, muſculorum ſubiacen tium communia eſſe contingit, fed non eundem utriſtum præbent, uerùm alia oſſa ligant, tanquam munimenta quædam, & muri, tendines ambientia. Alia arti culorum tantum propria inuenis, quæ neruos cartilagineos magis referunt. Iam uerò hæc in alto recondita, tum alia quædam extrinſecus exporreſt a ſimiliter ijs quæ tendines tuentur, reperies. Eſt præterea ligamentum quoddam oblongum, ex eadem radice procedens cum priore ligamento, quod ex tibia ortu, poſteriori eius oſſi inſeritur: no tamen & ipſum ſimiliter illi anterius tibiæ os poſteriori con neſtit. Quippe humilius fertur, exſtrumque & deſor lum uerſus iuxta priorē mal leoli prominentiam ſere reconditur: extremum ipſius ad calcis os deſcendit: prin cipium alio ligamento conſtat, quod ſubter ea quæ inibi habentur, ex tibia proce dit, connexum ligamento totum articulum compleſtenti, finis autem ipſe non multo poſt exortum deſcendit, articulum ſtatim qui cum poſteriore tibia commit titur, excedens, ſequitur hoc ligamentum aliud iuxta inferiorem tibiæ partem ner ueum magis & cartilaginorum: quo tibia cum interiore malleoli parte coit, illic potiſſimum ubi ipſum excipit. Aliud ſimiliter extrinſecus poſterius tibiæ os mal leolo coniungit. Item aliud tertiu iuxta eandem radicem ex malleoli ceruice pro cedens, in os poſterioris tibiæ peruenit. Ad hæc quartum aliud in prioribus parti

B

C 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

bus caput ipfius connectit offi, quod σκηφοσειδης appellant, Hæc omnia quatuor ligamenta malleolum ambientibus uinculis colligant, ut dicti est. Qui pp e rui cartilaginei admodum funt, eandem proportionem habentes cum ijs quæ coxæ & genu articulum in imo coniungunt. ita fanè & in pede malleolo quatuor offi- bus confirmato, ligamen cartilagineum per profundiora creatum est; extrinsecus iuxta postertus os tibiæ: intus ad tibiam; inferius ad calcem, sicut in priori etiam parte propter os scaphoides, Porro quemadmodum in manu omnia brachialis offa forti ligamento excipiuntur, ita quoque omnia plantæ offa valentius ligamen- tum in ínimo pede comprehendit: nōnulla ipforu etiam paruis quibusdam pro- paginibus, fed ualidis, inuicē aduniuntur. Cæterùm ſupereſt de unguium natura ſermonem duplicem inſtituamus: unum omnium ſimilarium partium commu- nem: alterum unguium peculiarem, Putant enim nonnulli ipſos ex offis, nerui, & cutis concretione procreari. Quidam carnem etiam addunt. Quòd ungues igi tur ex prædictis omnibus coaleſcunt, manifeſto conſtat: uerùm ſubſtantiam hinc ipſius creatam nufquam eſt uidere. Nam ſingulæ partes ſimilares ex materia quæ animanti ſubieſta eſt, tales à natura ſinguntur, quales ſunt: neque cubitus ex bra- chio, ſicut neruus ex cerebro, oritur: nec brachiale ex cubito, neque hinc digito- rum offa. Qui pp non paru differunt, cohereſcere cuipiam, & ex illo oriri, quem- admodum ex truncis rami, ex his ſurculi, quos eodē ſeſiſos modo uidemus, quo arterias & uenas. Nam quod ex aliquo naſcitur, ceu ipſius ſubſtantiæ propago quædam ei uſdem cum origine ſua ſpeciei eſſe oportet. Sic igitur nerui ex cerebrì ſubſtantia propagantur. Vngues autem nò talis extremi digitorum internodij ſo boles, ſed diuerſa eſſentiæ ſpecies eſt, ut in domo lapidis, tegulæ, & lateris. Anima- lis enim conſtitutionis ratio omnium exteriorum, quæcunque homines ſubſtan- tijs ſibi diuerſis in idem collectis effingunt, compoſitioni reſpondet. Qui pp illas inuicem connectunt, totam molem, quancunque inde ſingunt, unam reddentes. Non tamen later ex tegula aut lapide gignitur, uerùm unitatis ipſius ſubſtantiæ quædam ſunt inuentæ, lutum, gluten, clau, paxilli, funes. Interim etiam compo- sitionis ſolius ratio eſt, ut in ijs quæ ligamentis inha reſcunt. Atque his naturæ o- pera reſpondent. Alia nanque inſertat, ut dentes gingiuis. Alia tegminum modo condit, ut offa capitis per futuras. Alia tanquam glutine connectit, nempe carilla ginis interuentu coeuntia. Alia ceu luto, ut quæ carne connectuntur. Alia quali fune, quæ uinculis illigantur. Pari modo fanè & ungues ligamèto quodam extre- mi digitorum internodij termino coniunxit. Quoniam uerò carni cuti[que] illos co- hæreſcere uoluit, hanc extrinsecus uniuersæ radici circundedit, illam interius uf- quequaque ſub didit. Cæterùm in radicem ipſam non modò neruus, ſed etiam ar- teria uena[que] porrigitur, unde ſenſum, uitam, & alimentum, ſicut aliaæ partes, acci- piunt. Quarum nulla neque ex trium horum uaforum coitu, multò minus ex co- plexu facta eſt, ut Eraſiſtratus exiſtimabat, contra ipſam rei euidentiam ſentiens. Nam corpus ipſum cuiuſque inſtrumenti à trium horum ſubſtantia diuerſum ap- paret: ſicut in tertio de Hippocratis conſectione demonſtraui. Qui pp uentricu- lus, uſeſica, & uulua, talem à natura ſingula ſtructuræ ſortita ſunt, qualem neruus habere uidetur: ut autem nutriatur usuat[que], uenam & arteriam: omnia[que] hæma- nifeſto in ſe diſperſa ſunt, quemadmodum in hortos alueoli. Verùm in ungues hæc non diſpenſantur, eò quòd pilorum modo ab radice exeuntes augentur. Sa- tius enim erat & hos ſicut pilos quoque ſemper renouari, & quu[que] atteruntur, nun- quam incrementum ſuum intermittere. Quum igitur alio ſubſstantiæ quodam ge- nere comprehendantur ungues, arteriæ quidem & uenæ nerui[que] propter radia- cem iunguntur, ſenſus, uitæ, & alimenti gratia, offi uerò & cuti committuntur, ne ſuſpenſi uacillent, partē enim & hos eſſe toti animanti cohæreſcentem, ſicut alias quoque. At ſi quòd cute & nervo duriores ſint, oſſe uerò molliores, ideo ex horu[que] ſubſtantia

D

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. III.

15

A
substantia constare dicantur, obijciemus etiam alia omnia sic esse facta: cartilagi-
nem ex offe & ligamento conflatam; ligamentum ex cartilagine & neruo; hunc
ipsum rursum ex cerebro ligamento, quippe mediam inter utrunc consistentiam
obtinet; non quòd cerebrum ex mixtura ligamenti, sed concretione sola tale euæ-
ferit. Quin etiam glacies ex aqua frigore congelata efficitur. Dicant igitur & hanc
ex aqua & lapide inter se per tota mixtis esse procreatã. liquidem uniuersa duorù
corporum intermedia, non horum uſu, aut consilientia preſita, ex eorum tempe-
ramento fieri arbitrantur.

SECUNDI LIBRI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE ANATOMICIS ADMINISTRATIO=
NIBVS LIBER TERTIVS.

Ioan. Guinterio Andernaco interprete.

VI IGITVR artis operibus neglectis, maiorem in Sophistarum
cauillis industria pofuerunt, minus studioſe faciunt, ut artuū na-
turam accurate perſoſcant. Neque enim curationes cum ulcere
pariter & citra ipſum factas, neq fracturas, & offiū in eis cariem
ſanare aggrediuntur. Quid opus eſt uerbis? neq obſeſſa humori
bus ſecare, uel putrifica uitia excindere, uel telu, uel ſpicula pro-
bè eximere poſtunt: imò ne uenam quidem, ut par eſt, ferire didicerunt. Ego autè
malim iuuenes in eiſumodi omnibus in primis eſſe exercitatos, tum quòd uſum
ipſorum neceſſariù uideam, tum quòd ignorationis ipſorum nota hoc grauior ſit,
quanto cognitio (ut ipſi opinantur) breuior, itac tota artuū natura còſtat offibus,
ligamentis, muſculis, arterijs, uenis, & neruis, ad hæc cõmuni omniu̇ ſuelamento,
cui nomen eſt cuti. Etenim circa huius quoq naturã Anatomicorù peritiſſimi er-
tarunt, cum in alijs quibusdam, tum internæ manus, & imi pedis regione, quam
Græci ὀλιμα, Latini plantam appellant. Cuius rei inſcitia factum eſt, ut uir qui-
dam haud paruæ in chirurgia exiſtimationis, qui aliquado brachialis ſideratione
laborantis os excinderet, interiorè manum ſenſu expertem reddiderit. Alteri uerò
non multò antè circa eundem locu exciſionè molienti, qui adſſem, indicaui ſe-
dem qua primum tendo qui palmâ ſubit, dilateliſere incipit; admonens ne ipſum
diuideret: eoq ſenſu qui curabatur non eſt deſtitutus. At ſi quandoq tendo etiam
computruerit, culpa uacabis ſi abolitionè ſenſus neceſſariò ſecuturam predixeris.
Pari modo ſi etiam à quodam extrinſecus incidenti ſubito totus fuerit diſſectus,
ſicut cuidam accidit; neq tunc quicquam medico obijci poterit, ſi quorum res ſi-
niet præfagierit. Hæc itac tum in palma planta q pedis cognouilſe conuenit. Cæ
terùm alia non pauca de arterijs, uenis, neruis q dicenda reſtant; ac primum, non
ex iſdem neruis & ſenſum, & motu ſingulis digitis diſpenſari: deinde quòd ner-
uis ex omnibus ijs qui ad illos in manu quidem per brachiù cubitum, in crure
uerò per femur & tibiam pertinent ſectis, nonnunquam in ſemore, alioß in tibia,
digitos quodam extremi pedis manus q inſenſiles uel immobiles reddiderint: ue
rum hæc ex neruorù ignoratione ipſi acciderunt. Alia autè ſexcenta ob arterias ac
uenas eueniunt: quarù ex medicis nonnulli ne tantillam quidem cognitione ha-
bent, ut dum manu curant, earum læſionè queant uitare. Atq ideo oſſa exciden-
tes, & abſeſſus ſubſecantes, interim inſignes uenas pertundunt: interim dum ar-
terias ſecant, in ſanguinis proſluuiù incurrunt, quod ſupprimi nequeat. Quidam
ipſorum uenam ferientes, arteriam diuiferunt, ignari quibus artuum uenis arteria
aliqua ſubſtrata ſit. Illud uerò quòd sophiſtam ſenſu exiguorù in manu digitorù,

B

c 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C medijçp iuxta partem dimidiâ oblæsum curauerimus, nemo propter ipfus nominis celebritatem ignorat. Cui ex tertia quidem fecita medici præfecti, negociuâ dignis exhibebant, tanquam in ipfis effet affectus, qui illinc potius manarat, ubi neruus primum ex spinali medulla oritur. Methodici itaqc initio relaxantia medicamina, mox à coagmento syncretica dicta ipfis digitis applicarunt: nihil de caufis præcedentibus soliciti, nec curiose indagantes, sed hoc unû scientes, puta sensus difficul tatem stupidumç affectum digitis sponte oboriente paulatim increscere. Quum autem æger nihil à medicamentis auxilij perciperet, curatione mecum etiam com municavit. Rogabâ igitur ipfum, nunquid in cubito uel brachio antea ictu quendam accepiſſet, quum autem nullam diceret, iterum percontabar, an nec propter dorſi ſpinam, ſtle ante tres quatuor ue menses inquit vehiculo ſe delapsum, interea dum pefſum iret, in rectum quendam lapidem impegiffe, unde dorſi principium nônihil illideretur: ac uehementi dolore affectum, intra ſeptimum diem con ualuisse: decimoquinto uero die ab ictu accepto, leuem quandam fentiendi difficultatem in digitis percepiffe, eam augefcere, nihil hactenus medicametis adiu uantibus. Confideraui igitur inflammationis ad radicem nerui qui in digitos affectos porrigitur, ortæ, reliquias quaſdam ſupereſſe, neruumç ipſum ſcyrro obdutum, à dolore quidem liberari, ſed digitis ad quos peruenit, ſenſus hebetudinis autorem exisſtere: ideo medicamentis quæ digitis admouebatur, in eum locum qui primus contusione acceperat, tranſlatis, affectus curatione molitus ſum. Dies me deficeret, ſi omnia percenſere uellem quæ id genus iuxta pedes manus, tum in militibus in bello conuulneratis, tum hifce gladiatoribus (ut uocant) tum alijſ multis priuatis, ut ſunt plerae rerum infortunia, confpexi accidiffe medicis anatome imperitis, per omnia ſe turpiter in ipſis gerentibus. Vel enim dum manu cularant, interim exiguum quendam neruû haud mediocri potentia præditum prædunt, cuius cauſa aliâs ſenſus duntaxat cuiuſdam ipſis ſubiecti obliteraſ, aliâs mo tus, eſt quum uter perit. Iam ex tali reru caſu quodam ſic uulnerato, ipſi medici generationis affectus, quòd non prædixerint, cauſam ſuſtinent. Quin igitur artuâ cognitione maximè neceſſariam, ſed extremè neglegtâ uiderem, ſicut etiam exteriorum omnium partium ſectione, par eſſe duxi, poſt adminiftratâ muſculorû in artubus ſectionem, de inceps & arteriari, & uenarum, & neruorû ipſos perreptantium anatomem ſubdere: hortari, iuuenes qui ad diſſectioni ſtudium incubunt, ut in hifce primum ſele exerceant: quu ſpectent quotidie medicos, qui quidem ſciant quot & qualibus cor membranis obueletur, uel quot linguae muſculi ſint, alia his ſimilias ignoret autem exteriorû ſtruſturam, in præſagijs, & affectuum has partees inſefianti curatione, quæ manu perſicitur, uehementer aberrare: eos autem qui hanc calleant, illam ignorent, nunquam non rectè munus ſuâ obre. Dicamus igitur iam quomodo uaforû neruorum conſectione adminiftrare conueniat: ac de priore manu tota ſermonè inſtituamus. In itiâ autem huius cōmodè ab Hippocratis ſententia ſumetur, quæ in hunc modum habet. Pes humanus ex multis paruis, cōſtat offibus: quemadmodum etiâ manus ſumma. Pedem nante ſimplici ſei mone dixit: manum, non item ſimplici, uerum ſummâ adieicit, non enim appellationibus mutuò ſibi argus reſpondent, eti ſtructura proportionetur. Quale liquidè in crure ſemur eſt, tale in manu tota brachiú, qualis in crure tibia, talis in manu tota cubitus, qualis in crure pes, talis in manu integra, manus extra ma habetur. Quippe quod ab articulo quo brachiú cum manu coarſtatur, xag-pnq Græcè nominant, in digitos diſcretu eſt, ſumma ſeu extrema manus appella tur: ſicut pes, curis poſtremu quo incedimus: atque ſic nos etiâ uocabulis utemur. Quum enim fine appendice manu dicimus, totum membru: quu ſummâ manu, à brachiali terminu ipſius innuere uolumus. Incipit autè uidelicet hoc membrum ab humeri articulo, ibi ſcapularum offis ceruix cum brachij capite connecitur.

Quare

16

A
Quare si tota manu propter hunc articulû refecta, seorlim ipsam toto corpore re-
moto uolueris incidere, nihil o minus efficies. sic nancb & me frequenter uidiftis
ea quæ continet indicantē. Primum autem in hoc opere eſt, ut uniuersam cutim à
ſubiectis corporibus circulatim adimas. Nec uerò in curioſe, ſineb iudicio, quæ-
admodum coriarij, ſimul cum ea membranā quoq fubiacentē auferentes, quam
uenæ cutem nutrientes permeant, membranā autē quæ ſubiectis ei muſculis cir-
cundatur, corpori affixam relinques, cutem uerò ſolam per ſe acutiore ſcalpello à
membrana ſecernes ac ſeparabis. cuius operis hoc ufus initio partem unam mem
bri quamlibet in manũ ſumptā pilis exue, ut ex ea tantũ cute nudum pateat, quan
tum in ea primũ ſecare ſtatueris. Promptus enim depilem quàm piloſam incides.
Vero igitur ſimile eſt, primo te conatu uel cutis aliquid inſectu relinquere, uel mem
branam ſimul cui illa incumbit, perforare, Iteru ſuerò & tertio diſſecare aggreſſus,
uel penitius quàm antea ſcalpellum demittēs, uel magis per ſumma circuagens,
paulo pōſt ab ipſa experientia ſectionis mediocritatē doberis. Notum autē eſt
omnibus, moderatā ſeu mediocrem me ſectionē appellare, quæ nec cutis quippiā
carni reliquī faciat, nec membranā ſubiacentem una incidat. Quũ igitur hoc tibi
succedere animaduertas, utrunq[que] ſecti labru hamis eleuatu, ſub cute incidere mo-
liaris, membranā ab ea ſecernens. Verum ſolis digitis citra ſcalpellum opus com
mittendum non eſt: quemadmodum quũ animali cuipiam corium detrahimus.
Nempe membrana à partibus ſibi ſubiectis refoluitur dum fit excoriation, quā He-
rophilus Græce ἀλγενη appellauit, nomen à uerbo δερω deriuans, tū actioni, tum
affectui cōmune: ſicut etiā à τεχνω, id eſt incido, uocabulā τομη, quod eſt incilio,
deduixit quæ actionē quidem, hominis incidentis: paſſionem uerò, corporis inci-
dendi ſignificat. Hac igitur ratione excoriation, una licet res, quemadmodum inci-
sio, pro ſubieci ratione exiſtat, paſſio quidē eſt corporis excoriādi, ſunctio aŭt ho-
minis excoriantis. Itae cutis (de hac enim dicebamus) nō excoriatione à membra
na liberatur, eò quòd neq[ui] naturali habitu ſolùm ipſi ueluti membranę ſubiacenti
tibus appendet, ſed cōnexa eſt: nō tamen firmiter adeo, ut ſeparari nequeat; quē-
admodu particularu nonnullas habere uidemus. Etenim ſciendu tibi uenit, per-
magnā minoris maioris rationē tum in partiū connexu, tum in adhæsione conſi
ſtere, aliae ſiquidem magis, alie minus coëunt & appendent. Nam cōmune eſt ijs
quæ connexu coitu q[ui] uniuntur, tum ut citra ſectionē, aut iuolentā omnino diuul-
ſionem, inuicē ſeparari nequeāt, tum ut ſeparatoru hulcus in utroq[ui] appareat. At
partiu quæ appendent, & unitas eſt infirma, tenuibus intercepta fibris, et diuortiu
facillimum, quod excoriationem appellant. Quamobrē membrana cuti ſubdita,
& corporibus quæ obuelat, per fibraru deductus telæ aranearu modo ſubtilum
cōtinetur, & excoriando ab eis refoluif: nihil huc nobis (nifi libeat) ſcalpelli ufum
requirentibus, ut quod digitis ſolis perfici queat. Non tamen membrana ſolis di-
gitis, ſed potius ſcalpro acutiore ſecerni poteſt, utpote annexa ei, commiffaq[ui]. Ac
oportet ſcalpellum cuti leuiter applicantes membranā ſecernere. nam ſi ad hanc
ſcalprum inclines, ipsam cōu vulnerabis. ſin autē à cute membranā deradens, inte-
rim illam uulneres, nihil propoſitā functionē offenderis, neq[ui] uerò cutis in ea uul
nus, quamuis ſcalpellu iuolentius adegeris, cōcitabitur, ſed ſuperficialis quædam
raſura. Desiderat autē hoc opus longioris temporis interuallu. Quare quũ alteri
cuipia ſtudioſo manus poſiturā oftendis, membranā prius à cute, ueluti monſtra-
tum eſt, deradito, quàm ſpectator acceſſerit. At ſi familiari cuidam conſectionē uo
les impartire, qui etiā ipſe alteri nōnunquam oftenſurus ſit, præſente ipſo rem aggre
dere. Quippe munus eſt quod exactę multu diligentiæ poſtulet, uiro induſtrio, di-
ſcendit cupido cōueniens. quod quũ frequenter alicui ex familiaribus obeundu
delegat ſem, offendi equidē membranā in partibus plurimis auuſlam, in alijs cuti
continuā, in quacunque aŭt parte euſmodi quippiā acciderit, nullē neq[ui] uenē, neq[ui]

c 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
nerui exigui sub cute delitescentes amplius conspiciuntur: id est potissimum in simia, nam in equis, alinis, mulis, bobus, magnitudinis gratia senfum non effugiut. At si à subiectis libi continuis auellantur, nò claram magis cognitionem sui præbent, in minutis autem animalibus, ubi ex prædictis quippiam in membranam committatur, tota illorum politura corrumpitur. At est ideo iam à tota manu cutem detrahes, totius poft cutem membranæ particulis circundatam, interea autem ue nas neruos est cumma perreptantes confeftim intuere, prius quam membrana inaëre fecat. Verum nerui non æquë in omnibus euidentur apparent, quòd & natura quibufdam simijs, sicut etiam hominibus, graciliores exiftant, & quòd pinguitedinem animans habeat, aut nullam habeat. Etenim in macilentis nerui magis funt conspicut, in obefis occuluntur, at uenæ cuti subiacentes, quum simia multo abundat languine, omnes manifeftò in conſpectu funt: quum pauci ſanguinis compos est, obſcurafcnt. attamen in omnibus tum radicem neruorum in ſuperficie extantium, tum lationis modum penitus intueri & meminiffe conator, ut si & ipse incidere coactus, iuxta longitudinem porreſtorum lineam deducas, hoc enim pacto uel unum, uel nullum neruum pertundis. Sin autem tranſuerim ſcal pellum admoueas, multos ſimul diuides. Cæterum à radicibus longiflimè abſcedas, haud ignorus, te uti quù ex arbore ramum uel ſurculum amputas, leuiter ſiit pem offendere: ſin autem truncum interſcas, totam ſtirpem perdere: ita in neruis quocumque ad radicem diuidas, totum locu qui à neruo illo propagato ſenſum mutuabatur, ſenſus reddes expertè. Itaque miſculorum conſectio animo ſubit, quâ priorè libro expofui, diſces etiam nunc ex facili principia ſeu radices neruorum per cu tem diſcurrentium inuenire, ſin memoria exciderit, relictio in præſentia hoc libro, ad priorem illum te conferas. Atque ubi cuiuslibet muſculi polituræ exaſtius iam memineris, ita ſermonem inſra hanc scriptum legito. Hac igitur conditione, quæ prædictis còſinia funt, exequemur. Priore còmentario explicatù est, qualis nam ſit muſculus qui ceruicem amplexus est, cuius etià Hippocrates meminit. Si brachium carnibus detexeris, ceruicem quocumque deteges, quâ muſculus affurgit, horu ubi memoriam expromptâ habendam cenſeo, potissimum est in illa corporis parte, ubi litteræ Gæcoru à figura repræſenta: quoniam nonnulli totum etiâ ſipfum deltoidem, quali dicas à imitanţe, nominarunt. Eſt porro hæc pars, quâ brachiu caput ambit: qua iam etià totius manus inſitium est, nam in brachiù propter figuræ à triangulæ uerticem inſeritur. Quem quù in extremo ipſius latere manifeſtò còſpexeris, pergito quoad neruulorù eximo prodeuntiù propago apparuerit, que obiter in ſobo les pilorum modo prætenues diffunditur, nímirum ut frutex qui ramulos ab una bali in aliam atque aliam partè obliuos expandit. Quem admodum igitur illorum quidam reci feruntur, quidam paulùm in latera declinant, ſic etiam neruorù hórum ſeries ab eodem orta principio, partim in membri longitudinem porrigitur, partim ad latera deuiat. procedunt igitur hi paulò ulterius quam medium brachiù est, nam ima exterioru ipfarum partiu altera exilium neruorù radix amplexa, ur, quæ prædictis ſimiliter ex alto emergit, & in ramos ſpargitur. præterea tum exterriores, tum interiores neruos partiù quæ articuli còmiſſuram ambiunt, una comprehendit. Iam uerò tales neruos uoneas exiguas ſubter cutè apparentes magna ex parte ſic habere ſingito, quemadmodù ego ſum narraturus. Nò enim eandem perpetuò uel politurâ, uel numeru, uel gracilitatè retinent, ſicut in majoribus ualis & neruis nec numerus, ut dixi, nec ſitus, nec magnitudo exaſtè neceſſariò permanet. Principia uerò tum ab ipſo ortu, tum ab ipſis ualis, neruis est, exempli gratia iam antea dictis, ceu de paruis fruticibus procedut. Vrus itacque neruo quinmuſculum à litera à quâ imitanţur, deltoidem dictu intercurrit, propagatio est: alterà maximo ad brachiù pertinentiù, qui & poſteriores muſculos intertexit, & ad exte riorem mèbri regionè permeat; deinde cubito iuxta elatius brachiù caput, qù etià nodum

B

17

nodum diximus appellari, inferitur. Atqui huius nerui particula quædam exigua in prædictam regionem pertendit; reliquum eius qui in musculum, Δ literam figuram imitantem, spargitur, totum per cutem excedit. Hæc ita, exteriorium brachii nervorum principia duo summa sub cute esse dicimus. Anterior cutis neruulos accipit; superiore quidem parte ex primo ortu fecundi nerui inter eos qui de spinali medulla in brachii porriguntur; inferiore uerò ante cubiti articulum ex alio quo piam spinali, solo mox ab origine descendente, quo de posterius agetur. Sed in ternam posteriorem brachii cutem uniuersam adusceptum scapularum hic extrema alius quidam neruus interreptat, ex secundo intercostali progresseus. Porrigitur nisi mirum & hic in brachii, sicut & alij per axillam. Ac oportet eum qui clare ipsos contueri uelit, musculum paruum Anatomicis prætermiffum prius incidere, sub illo nancum omnes ordine quorum litus hic est, deferuntur. Primus quidem in superficie poft musculum hic neruus extat, quem ex altero intercostali dixi procedere: ramorum autem ferie in brachii interiorem pofteriorem cutem admodum diffunditur. Deinde per profundum grandibus membranis uaflectus exemptus, amplæ magnitudinis porrigi neruos diximus. At hic cutis neruus brachiij subi, ubi in limijs caput parui musculi conslitit; qui quidem à maximo huius loci musculorum, unde exterior axillæ portio conflatur, incipit: in posteriorè uerò cubiti regionem paulò interius terminatur; ac statim ab ingressu triplicem de se ramorùs sobolem diffundit. Elatiore internas quædam brachiij partes adusque nodum cubiti retro intercurrit: altera totam huius articuli cutis regionem pofteriorem adit: tertia omnes particulas quæ uscepta ad scapulas sibi cohærét. Cutis sane brachij prædicta nervorum principia habet. Quæ uerò cubiti cutis fortiatur, paulò pofterius exequemur. Si etiam omnium brachii nervorum naturam prius in spexeris, cum incilio, tem cognitio eorum qui cubitum non in superficie solùm, sed in imo etiam perreptant, clarior euadet. Brachium itaque ab humeri articulo incipit: quare fit ipfum hinc ab scilicet fine toto corpore uelis confecare, nihiло minus perficies. In ium uerò operis fumes de uena humerali, eoß musculo qui inter brachii laceratos priores duo quidem habet capita, ut didicili, à ualidis ligamentis prodeuntia: nerueam uerò propaginem in radij principiij immittit. Vbi igitur duo huius musculi capita in unitatem coitura sunt, primum nervum brachii os ingredi competis: eodem loco pofterior axillæ musculus eximie magnitudinis in brachiij lato tendine valenti, inferitur. Deinde musculorum qui à pectore mittuntur, maximi tendo prædicto carnoſior eòdè protendit. Poft hunc rurſus tendo ceruicis musculi, què deltoidem, quòd Græcorum Δ repræſentat, appellari diximus. Ita, neruus qui à spinali medulla per axillam primus in brachiij defcendit, eo potilimù loco brachiij ingreditur, cui inhærefcit tendo poſterioris axillæ musculi, què maximus esse inter humeri iunctorum motores cœmemoraui: deinde qua inferitur, priorem subit musculi: capitibus ipfus hac parte nondum counitis, fed adhuc diremptis. Sub altero igitur interius ſito procedens, partè aliquâ ſui utricque capitis statim mittit: inde decliuis fertur, in ſinuans ſe magis alterius capitis interni partibus, in rectum ſpectantibus: quod caput fecundum latitudinè tenuius est, ex ligamento natum quod à radice ancoræ figurâ imitante procede. Porro capita mox coeuntia musculum unù generât, ex numero priorum, quos cubiti articuli flectere, priore didicili còmentario. Vides autè hunc neruï, ubi utraque capita à ſupernis processibus fuerint liberata. Deinde quù in unum coierint, ſcinduntur, ſeparantur, directa musculi utriusque linea. Nam iuxta eù neruus quocumque deorsum mittitur. Iam uerò dum hoc agis, alius quocumque neruus multò hoc inferior in conspectu occurret, inſertionem molitus in brachiij: quæ statim ab eodem musculo occultatur, qua etiam primus neruus contegi dictus est. In processu uerò hi duo nerui interim ab altero, interim ab utroque propagines in caput exigui ex cubiti anterioribus musculi transmítse

A

B

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

tunt: deinde alter neruus priori tantum de se ramum impartit, quantù illic primi
reliquum fuisse apparet. unus autem ex duobus neruus conelatus, ad cubitù per
medium ipfius flexù porrigitur. Secundus neruus ceu ab initio per internas par-
tes ferebatur decliuis, & æquè à primo distans, humiliorem litum habet; insidet
ibidem brachij nodo, ubi planiffimus eft. Relictis igitur his neruis, denuo ad prin-
cipium brachij reuertitor. Siquidem duos illos prædictos tertius quidam infequi-
tur, fere propter fecundum, brachium ingrediens, unà cum grandibus uafis, arte-
ria, ac uena, quæ per axillam ad brachium perueniunt. Atc ideo neruus hic cum
uafis in magnos brachij muſculos propagatur, à quibus cubiti articulus extendi-
tur: atc magnos ſui ramos utriſc ipſis tranſmittit, obliquus in externam partem
emergens. Eſt etiam maximus hic eorum qui manus intercurrunt: ſi inaudias ui-
delicet maximum ab Anatomicis neruum aliquem dici folere, aut arteriã, aut ue-
nam, ubi non longitudinis distantiã ſimul indicant, uerùm ſolam circularè, quaſi
etiam dixerint crasſiſſimam, ubi uerò neruus hic brachij os per exteriorem partem
egreſſus paulò ſupra cubiti articuli effertur, ibi pars quædam ipſius ad cutem ela-
bitur, de qua prius dictù eſt, quù de ſummis brachij neruis incidendis ageremus.
Hinc autem quomodo omnes tertij nerui reliquiæ ad cubitum pertendant, quo-
modo in ipſum ramorù ſobolè diffundant, paulò poſterius in cubiti diſſectione
difces. Detectis enim plurimis iam brachij partibus, reliquos duos neruos pro-
pter internam ipſius regionem conſpicis: in quam etiam prædicti tres paulò infe-
tius quam tertius neruus eſt, inſerùtur. Alter quidem ſumma ſub cute, etiam citra
muſculorum brachij conſectionem, omniù primus apparet: cuius iam nerui etiam
paulò antè in ſuperficialium concilione memini, diſtuli anatomen ipſius totam
dicere, quoad cubitum diſſecandum aggrediar. Verùm idem neruus in brachio
ante cubiti commiffuram in ramos propagari incipit, fertur per totum ſere ipſi-
us nodum, ſciſſa iam numeriore ramorù ſerie. Solæ autè elatoris articuli partes
ramos ipſius nò participât: reliquæ brachij anteriores, quæ ante cubiti nodum ha
bentur, nimirum ſuperficiariæ, huius nerui proceſſus excipiunt. Inſuper quintus
alius neruus restat, ex ijs qui de ſpinali medulla brachiù adeunt, hic per intimam
ipſius regionem aliorù modo fertur: fed nulli brachij particulæ, ſiue ſuperficiariæ,
ſiue penitiori aliquam ſui portionem com̄nícat. ſecundo reſpondet, ſicut etiam
primo, & quarto: ac utrique, nempe ſecundus & quintus, ceu triplicatam primi
quartij crasſitiem explere tibi uidebuntur. Omnium pleniffimus eſt quem terti-
um poſuimus: ac meminifti alium quendam neruum ex ſecundæ coſtæ interual-
lo elabentè, in brachij cutem deferri, ut duo nerui ſint, qui de ſpinali medulla pro-
fecti, ramorum ſobole manuum cutem adeant: quatuor alij per profundiora in
omnes totius membri muſculos diſſeminantur, ac propagines quaſdam tenues
cuti tranſmittunt. Iam igitur brachio reliclo, ad cubiti conſectionem accedas. Se-
creta cute à membranola ſubſtantia, quæ ſimul, uti prius dictù eſt, cum illa detra-
hi ſolet. Primum intuere propaginè nerui inter eos qui brachiù perreptant, quarti
appellati principium: quod internam cubiti regionem ſere totam occupans, infe-
riori uniuersæ, & exteriorù partium non paucis inſeritur. Quantacunque uerò cu-
biti pars ad radium eminet, utrinque, ſum exterius, tum interius aliorum neruorum
proceſſus exigit, internam ab omnium primo dicto, exteriorem à tertio neruo mu-
tatur. Porro de ſuperficiarijs ſummæ manus neruis cuti ſubjecſtis, in magnorum
neruorum conſectione ſimul pertractabimus. Nam ſupra illos quinç: omnes nu
mero ſunt, quos per nodum quo brachium cubito committitur, ad cubitù ipſum
ferri, in brachij anatome ſpectaſti. Sed horum unus in ſolam ipſius cutem ſpargi-
tur, ſciſſa ramorum ſerie paulò ſuperius quam brachium cum cubito connecti-
tur. Superfunt igitur quatuor. primus, quo de antea in brachij diſſectione uerba
ſeci, in medi cubiti articuli inſinuatur, alter hoc humilior, interiorè inſeriorem
nodum

D

B

18

<table>
  <tr>
    <td>A</td>
    <td>nodum brachij, ubi planiſimum, & minime gibbum eſt, ingreditur, tertius neruus, quem & suprà illorum gregi aſcripſi, qui in totas manus porriguntur, exteriori, ſuperiori brachij nodo circundatus, in cubitum portendit, radium contingens, reliquus quartus ex eorum numero qui per profunda cubitű adeunt, in meſdio gibberi, & interioris, in ſuperioris, brachij capitis interuallo conſtitit, proximű igitur eſt poſt inſectiones ſitus, inſpectos, ut muſculos incidas, quemadmodum in primo uolumine didiciliti: omniium diſtributionem examines, auſpicatus à quocunque ſiſum fuerit. Sed præſtiterit forſan eundem diſciplinæ ordinem ſeruare qui in brachio. Ita, neruus per medium brachij flexum in cubitum deriuan, ibi ſtatim ramum ex ſe ualde tenuem mittit, uenæ adhæreſcentē, quæ in medij maſxime cubiti ſuperſcicie ſecundum longitudinem extenſa eſt, mox arteriæ quæ ad brachiale profecta, euidentem pulſum repræſentat. Iam uerò & aliam quandam propaginem admodum tenuem neruus hic omnibus quos dixi elatior, ad peculiaris radij muſculi oblongi caput diſpenſat, deinde humeralis uenæ reliquo aliam mittit, quæ totum brachium modo telæ araneorum prætenus intercurrit. Qui ſupereſt ramus nerui prædicti, poſtquæ permeauerit ſubter uenã, quam ab hume rali propagatam obliquè incidimus, in ſuperſcие obliquus emergit: deinde pauлатim ad proprium radij muſculum oblongum ex ſuperiore parte que intus habe tur, accedit, medius dictorum quatuor nimilquam exilium. Vbi uerò hic muſculus ceſſat, & ipſæ propagines abſumuntur, ad magni digiti partes radio propinquas cum eo exporrecſtæ. hinc itaque neruus alter, cubiti flexus uenæ ſubiacet. Quos autem ab utraque eius parte ſitos eſſe dixi, frequenter ipſi uenæ inſident: eo, cute detraſta, hi quidem ſenſum perpetuò effugiant, ille uerò qui uenæ ſubſtratus eſt, nunquam non conſpicitur. Primus itaque omnium neruorum quos commeroraui, ſic in totu abſumitur. Videmus enim ſemel hunc ipſum neruum uſc[.] ad cubiti nodum in brachio confumi, à ſecundo particulam quandam ad cubitum permeare, diſſeminabatur autem non alio modo, quam nunc commemoratus. Secundus uerò neruus una cum quarto interiores cubiti muſculos perreptat, quemadmodum & tertius crassus exteriores uniuersos. Dicamus itaque iam de primo neruo exteriore, ne reliquorum duorum, qui in uniuersas partes cubiti & digitorum emergunt, diſciplinam interrumpamus. Siquidem hic neruus poſtquam dictas prius ramorum propagines in brachium deduxit, deorſum ad articuli iuncturam fertur, medio ſpatio inter minorem ex brachij anterioribus muſculum, & caput muſculi oblongi. Qui radio peculiaris eſt, primum ramum externis cubiti partibus tranſmittit, ſub cute ſumma in cubitű ac brachiale diſtrahendum, alium dum cubiti nodum permeat, alium in eam partem diſpergit, quâ caput muſculi brachiale extendens bis corni tendine ascendit: hunc quidem in caput huus muſculi diuſum, illum uerò in non diuſum. Defertur ſanè hic neruus muſculo inſidens, clare, apparet, quum oblongus radij muſculus illi incumbens, totus iam reſectus fuerit. Cæterum medius inter duos muſculos excurrit, magna ex parte alteri inſidens, alteri ſubiectus. Ac non rarò totus cum muſculis prædictis quâſe mutuò contingunt, extenſus ab interiore parte coſpicitur. Terminus ipſius per nodum, quo manus ſumma cubito iungi, rectà pergit ad magnú digitum, ramorú ſobolè extrinſocus ipſi ſub cute ſummæ: comunicans, duobus quidè totis, medio autè dimíndio. Subinde quidem aſſumit in radij extremo aliquà portiuncu lam nerui, quæ cum ipſo expanſum eſſe diximus. Reliqua ſoboles magni nerui qui tertius eſt, externæ cubiti regionè adit, obliquus, per profunda uergit, ſtatim quidè ad brachialis muſculú bifidum, cuius caput retuli ipſum ſuperare, priuſqua ramum prædictű emílerit, deinde radij muſculorű extimum ad gibberű ſpectantem perreptat, quibus utriſc propagines quaſdam tenues impartit: deinde muſculo digitos quatuor extendenti, mox etiam ei qui duos paruos in obliquú agit,</td>
  </tr>
</table>

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C poſtremo illi qui brachiale uerſus paruum digitum deducit. Has igitur ramorum propagines uniuerſas in capita muſculorum quos enumerai, haud longè ab arti cuſo diſpenſat. Inde ad muſculum biſidum, qui magnum digitu ad brachiale mo- uet, porrigitur: palam  est quòd huic ramos quoſdam impartiat. In tranſitu ipſi- us nerui, tendo muſculi, qui magnum digitum in obliquum mouet, aliquatenus accumbit proximè cum eo ad brachiale ulc porreſt; mox tendo, qui duos digi- tos, indiſem & mediú, pari motu regit. pars huius nerui reliqua aduſc brachiale excurrens, locis propter articulum diſſeminatur, in nullum digitum perueniens. Maximus autem ipſius finis in illius loci profundum demergitur, ubi ligamentu eſſe dixi, quod caput tendinum digitos quatuor extendentium contegat. In hunc itacmodum neruus iuxta nodum brachij exteriorem in cubitum deueniens, dia- ſpergitur. tertius autem hic erat ex ijs qui ab axilla in manus totas pertendunt. Re liqui duo nerui omnibus inſtra cubitum muſculis diſtribuuntur: quos inciden ut priore còmentario didicift, aſſqueris neruus in ipſos diſſeminatos, qui à brachia lis nodo incipiut. Inuenies enim ab utriſc neruis proceſſus muſculis, qui digitos habent fleſtere, communicatos. Alijs uerò omnibus, ſi unum excipias, à ſecundo neruo qui brachium ingredi dictus eſt. Quartus enim neruus, qui inter gibberu inſeriorem nodum brachij in cubitum porrigitur, ramulum quendam muſculo brachiale fleſtenti uerſus paruum digitum tranſmitit. Itac deprehendes reliquu neruum, qui per radium huic muſculo propaginem quampiâ tribuit, deinde obta- ter elatiori fleſtentium brachiale, qui tendinem uolæ ſubiectâ procreat. Ad hæ aliquam ſobolem per profundum tenuem paruo huic radi muſculo còcedit. Per cubitum uerò hie magni duo nerui deferuntur, medio muſculorû digitos fleſien tium interuallo huic incumbentes, illi ſubiect: ac mittunt ſanè quoſdam de ſera- mos utriſ, ipſorû partículas. V bi uerò muſculi hi in tendines celfauert, ſiciam & utriſc nerui reliquium tum in brachiale totum, tum in aduerſam eius partem, μετὰνδρομ uocant, peruenit, inibi corporibus, & intimis digitorum partibus diſtributum: altius quidem duobus magnis, & medio iuxta indicè dimidio; humi- lius medijs reliquio, limul & medijs cæteris digitis. Itac elatior neruus inibi abſu- mitur: humilior ramum quendam de ſe haud exiguum in externam manu iuxta brachialis initium tranſmitit. Cæterum hic neruus totam ſummæ manum extero- ris partem dimidiam amplexatur, ſub cute extrema ad ſummos percurrens digi- tos: paruos ſanè totos: medijs uerò dimidium. Nam reliquam ipſius partem dimi- diam cum magno digito totus tertij dicti nerui terminus excipit, quemadmodum prius oftendimus. Muſculus autem ne unus quidem extra ſummam manum ha- betur ſicut inſtrinſecus. V na ſanè arteria, duæ autem uenè in totam manum propa gantur: atc altera quidem etiam ante conſectione omnibus eſt conſpicua, ut quæ in ſuperficie tota inter cutem & muſculos ei ſubiectos ſitum habeat: quorum alter humeri ceruicē triangula inibi figura generat, alter quod in pectore carnoſum eſt. utriſc uerò tendinibus, quos αρνευρώσεις etiâ uocant, in priores brachij partes, iuxta ipſius longitudinè, haud longè ab humeri articulo inſeritur. Hunc itac mu- ſculum uena quæ in ſuperficie extat, humerariam appellant, medio ſic interuallo, per interiorem coſtam muſculi del idis, hoc eſt literam Græcoru Δ imitantis, ad extremum ipſius proficifcitur. Inſeiam in externam brachij regionem deſliuſs procurrit, ubi maiòrem ex ijs qui antè habentur, muſculum attingit, nimiru iuxta lineam quæ in extremis partibus ipſam ab alijs diſterminat. poſtquam uerò cubiti articulum propius acceſſerit, ab hoc muſculo ſeparatur. & radi muſculum oblon gum conſcendit: atc ideo etiam in pares ſere treis ramos inibi ſcinditur. quorum unus in altum demergitur, cuius ſitum, deſlationem in ſuperficialium uenarum examine inſpicies. Alter porrò ad articuli, qui hic eſt, nodum portendit: cæterum alterius (ut dixi) partículam uenæ habet ex ijs quæ in totam manu excurrunt. Re- liquus

19

A. liquis tertius ramus humeralis uenæ paulatim in exteriorem cubiti declinat, ibidem in numerosam sobolem diffunditur. At priuſquam magna hæc uena in cubito trifariam diuidatur, humeralem euidenter eſt uidere, toti brachio poſt cutem porrectam, nuſquam in altum uergentem, ſed eminentem admodum, & cœspicuam, præſertim in ijs gymnastícis, qui natura tum graciles, tum muſculoſi ſunt. Videbis ita: hanc uenam in grandibus ſimij, multi: ſanguinis, dum incidunt, pro-pagines admodum tenues per totum brachium in ſummam cutem, ac muſculum diſpenſantem: item in alijs uniuſſis quadrupedibus, quorum primarías ac gene-rales differentias ſex eſſe didicift. Vi bi uerò ſuper radij muſculum in cubiti articu-lo defertur, inibi, ut dictum eſt, triplici ramorum ſerie propagaſt, qui interim æqua-les omnino, interim inæquales ſunt, redduntur: aliás alij maiores, parum ſe mu-tuò exuperantes. Et ſane quod in externam cubiti partem ſpargitur, ramos iam-manifeſtiores ijs qui in brachio uidebantur, expandit: totum ibi inibi iuxta termi-nos pateſcere ortificio cum aliarum uenarum extremis quæ dicam, abſumitur, un-de uerò huc iſta: deducantur, in præſentiarum condifces. Vena per axillam pro-currens, quû humerali multo ſit maior, ſimul cum huius loci arteria, quæ axillam-perreptat, in ramos finditur. At hæc duo uafa mutuò ſe cœtingunt, tum quâ per-alas feruntur, tum quâ brachium ſubeunt. Ac prædicti nerui in ſingulos muſcu-los æditi, utrorum uaſorum propaginem ſibi connatam habent. Quum autem brachium perreptauerint, in totum cum maiore ex ijs qui ante ſunt, muſculo in-trò delata, mox arteria quidem penitius, uti initio, ſic etiam nunc ad cubiti muſcu-los porrigitur. Vena autem bifariam ſciffa paulò ante articuli commiffuram, alte-ra parte in profundum dilabitur, ubi arteriam contingit, una: in ramos cum ipſa-perpetuò propagatur: altera obliquè ſub eutem producта, conſpicitur etiam ante-conſectionem, tum in gracilibus, tum in ijs qui latas natura uenas obtinet, euidentius autem apparet, brachio ſune intercepto. Huius igitur uenæ soboles prima de-orſum ad cubiti os obliqua ferri uidetur: nempe ut ſpatium quod intra brachij tu-berculum intinum, & cubiti ſinum eſt, perreptet. At ubi cubitum ſuperauerit, re-liquam ipſius partem oberrat: pariter: ad terminum uſco: procedit. Altera propa-go ex eadem regione, qua prior orta, elatior aliquatenus defertur, mox bipartito-diuiditur, cuius pars demiſſior, obliqua paulatim tendit, longius: porreſcita inte-rim ad eam uenam peruenit, quæ cubito porrigitur. Frequenter autem in ramos prius exhauritur, quam illam contigerit. Quod igitur uas cubito expanſum eſt, aduſco: extrema ipſius pertingit. Ac termini ipſius aliquot euidenter nonnunquam in regionem brachialis extima: protendunt, interdum obſcultè. maximus: unus ex ijs qui inibi habentur, committitur ipſis, & manifeſtò ad gibbum cubiti exortu: tendit, ab infernis ipſius partibus procedens cum altero uenæ extremo, quod de-orſum porrigitur. Et coitus ipſius anteriorem finis cubiti uerſus brachium partem-accedit, ut oris counitis uas unum ambæ fiant, unde uerò proficifcatur uas ipſum-quad annecitur, paulò poſterius uidebis, ad magnam iterum uenam ſuperſficia-iam reuerſus, cuius primam sobolem ad cubiti os obliquam deferri diximus: in-quod primum inſeritur, paulò ſuperius quàm cubiti articulus exiſtit. Vena autê-magna ſuperſcialis obliquè procurrit, coitua mox cum ea quæ ex humerali du-cita eſt. Verùm priuſquam illam cœtingat, duplicem quendam ramum emittit: ac-demifſior, qui etiam minor, societatem init cum uena adiacente, quæ poſtrema ex-cœmemoratis dicta eſt. Poſt societatem uerò ad cubiti partes brachiale uerſus ten-dit, ex medio regionis ipſius internæ humilior procedens. Alter autê elatior hoc, maior: uenæ bifariæ diuifæ, aliás per mediam exacſtè regionem cubiti internam, aliás paulò altior procedit, uſco: ad brachiale propagatus, iam uerò omnium quos-tetuli terminorum ora coeunt, & ex unoquoc: duorum coitu uas unum fluxile-conflati, ut quot unita coierint, præ multitudine & paruitate ne quidem numerare.

d

CLAVDII GALENI PERGAMENI

queas. Relictis igitur & his uenis, denuo magnam repetes, ipfam &c. De ctabis quâ humeralis parti iungitur; & subfequêre, quo te uas unum è duobus compoffum deducat. Hanc enim uenam cernes in radij cacumen emergentem inferius planè quàm ubi longitudo ipfius media eft. Inde iam per extimâ offis radij ſedem binis ramis propè æqualibus expandi: ut duo hæc uafa tertia Græcorum literam repræ ſentent. Quippe alterum poſt ſciffuram directè ad magnum digitum procurrit; al terum uerſus paruum digitum tendit, per illud cubiti extremum quo in manû in- ſeritur. Quod itaque recto tramite ad magnum digitum pergit, radio uehitur, & poſtquam brachiale contigerit, ramorum ſeriem aliam in poſteriorem magni dia- giti regionem porrigit, aliam in eam partem, quæ inter hunc & indicem media eſt, aliam in totum indicem retro, & per latera. Atque in hac parte ipſius extremum uenulæ adunitur, quæ particula ex uena ipſi conformi diuariicata eſt. Reduces e- nim in memoriam uenas duas nuper dictas, quarum figuram tertiæ literæ y ſi- milem produxi. Atque hactenus altera linea defertur. Ad reliquiam igitur uenam diuertes, quæ ad paruum digitum quafi cupit extendi. Conſpicies autem rurſus antequam ad cubiti extremum permeauerit, uenulam quandam propagare, quæ recta inter indicem medium & digitum prorſum defertur, & cum exili prius nomi nata coit, deinde utraque in unam conflata, mediam duorum digitorum regionem, indicis uidelicet & medij, accedit. Reliqua pars uenæ quæ paruum digitum adit, dum obliquum cubiti tuberculum perreptat, ramum quendam exilem ad poſte riora medij digiti transmittit, mox bifariam ſciffa, altera parte mediam magni digi- ti & annularis regionem ingreditur: quam uenam nonnulli in ſinifra manu ſecan tes, ſinentes &c. languinem ex ea fluere quouſque ultro ſiſtatur, lienem ex tali uac- cuatione iuuari afterunt. Et hîc rurſus eam quæ ſpatia annularis & parui digiti in- tercurrit, ſecutus, deinceps omnium quorum mentio facta eſt, uaforum propagi- nes confidera, tum pilorum modo prætenues, tum ampliores ortas, quarum plu- res propter terminos cum alijſ similibus ex uafis ſibi proximis deriuantibus coe- unt. Iam uerò quædam uenæ etiam conſpicuæ admodum, mutuo complexu quâ ceſſant coniunguntur, ut uel citra diſſectionem in gracilibus, & ijs qui latiores na tura uenas obtinent, clariffimè appareant. Proinde paulò antè dixi, uenam cubiti offi porreſtam, humilem ferri in priorem partem uenæ quæ termino uno, ſicut au diſti, propagatur in anteriora, quà cubiti eſt tuberculum, ut notabile uas efficia- tur. Non enim omnibus eſt conſpicuum. Venæ porro cubiti demiſſæ per quæ- dam extrema iungitur etiam humeralis uenæ particula, in exteriora cubiti diſſemi nata, ipſi uenæ molò propoſitæ, cuius diſtributionem retuli, extrema uenarum quæ ex alijſ ductæ ſunt, admiſcentur, altera pars lateris tertiæ literæ y ad magni- ueniens digitum euidenter apparet, quæ in extremis pateſcit ſimul cum uenis per interiora cubiti uſque ad brachiale tendentibus: ubi has uenas generari dixi, ra- morum ſerie prius hîc diſperſa, quàm uenæ duæ per flexum excurrentes, ad com- miſſuram articuli perueniant. Ad hæc commemorau binos de ſe ramos mittere, quorum alter, qui & grandior eſt, magna ex parte per cubitum uectus aduſque brachiale defertur, illuc nímirum ubi ſcinditur. Hæc itac & portio totam digitu ma- gni regionem internam amplectitur. & per latera ascendens coit cum extremis ue- nularum, quæ ex altera tertiæ literæ y linea ducuntur: quem admodum rurſus quam ad cubiti extremum dixi procedere, per extrema quædam pilis ſimilia com- mittitur ijs quæ de humerali uena in extremam cubiti regionem diſſeminantur. Interim quoque prius quàm ſciffa uena tertiæ literæ ſimilis reddatur, ex ipfa pro- cedens ſurfum cōſcendit, ac inibi diſpergitur. Id uerò accidit ijs maximè, quæ par- uam humeralis uenæ partem occupant, quam exteriorem cubitum dixi intercur- rere. Verum omnibus conſtat, quòd & ante ſciffuram ex uena triangulum gene- rante oriatur, de qua in præſentia ſermonem institui. Mittit eadem propagines in- extimam

20

A. extinam cubiti partem, ac terminis cum humerali congreditur. Has fanè omnes uenas in gracilibus multis, ac copioso languine, uenis amplioribus præditis, pa liam uel ante confectionem eſt cernere: uerum aërem calidum eſſe, uel etiam hominem lotum oportet. Manu autem immiſſa intercipienda eſt, quacunque in par te uenas repletas manifeſtò uidere libeat. Quod te crebrius in multis factitare uelim, quandoquidem haud mediocriter duplici nomine conducerit: hoc quidem, ut ualorum cognitionem aſſequaris, nulla liquidem res quæ ſenſibus noſtris percipti potest, exquifitè & ſubito, niſi uſa ſæpius, cognoſcitur. Argumento ſunt gemi ni admodum ſibi ſimiles, qui ab inſuetis nequeant dignoſci: ab ijs quibus cum ha buerint conſuetudinem, conſeſtim agnoſcantur, altero ut exactam partium humanarum, ſimiarum ſimilitudinem perceptam habeas. Has itac uniuerſas ue nas, quas in hominibus ante conſectionem cōſpicis, in ſimia diſſecta uideris, quare penitiores etiam partículas hæc animantia perinde ut homines obtinere conſtat. Quod quí ita ſit, conſuluerim prius te in ſimia ipfa ſubinde exercitari, ut ſi huma ni corporis conſecandi quando copiam nactus fueris, promptè ſingulas partes detegas: quod non uulgaris operæ eſt, nec quifquam in ipfa parum exercitatus repente potest aſſequi. Etenim quú in anatomis exercitatiblimi, qui multa diligen tia corporis partículas inſpexerint, in multis errorem commiſſe uidentur: nihil fanè qui hoſtis germani corpus in bello, quod aduerſus Marcum Antonium gere batur, incidebant, amplius præter uſcerum ſitum addiſcere potuerunt. At qui in alijs animantibus, & potiſſimum in ſimia, prius ſe exercuerit, promptiſſime ſingu las quæ inciduntur partes detegit: & procluius eſt uiro induſtrio exercitato in anatomis antea conſpecta quedam in humano cadauere ſubito conſidcere, quám alteri non exercitato manifeſta multo ocio adamuſſim inuenire. nam in coru qui mortis ant damnati, aut feris exponi, corporibus, multi ſæpe quod ipſis liberet inſpexerunt, ad hæc in latronibus qui in monte iacerent inhumati. Iam uulnera magna, & putrifica uitia in altum ſpectantia, partículas cōplures detexerunt, quas prius exercitati ſimilem habere ſtructuram ſimiæ cognorunt. Qui nunquam ſe in his exercuere, nihil inde commodi percipiunt. Qui uerò pueros mortuos exponi tos complures incidunt, perfuasum habent, corpora hominum ſimiarum perſi mili ſtructura conſtare. Quin & in ipſis curationibus quas manu frequenter obi mus, aliás carnes putridas, aliás oſſa præcidentes, manifeſtam ſimilitudinem præ exercitati agnoſcut. Quidam uerò tam negligentes rerum pulcherrimarum ſitum, ut ne uel quæ ante conſectionem cuiuis manifeſtò licet cognoſcere, unquam diſcere cupiant. Quæ igitur de cubiti ac manus ſummæ uens nuper retuli, omnia citra conſectionem plerisque in hominibus obuium eſt cognoſcere: quemadmodum etiam poſt quâ axillæ uena in ramos ante cubiti articulum ſciſſa fuerit, ea que ad flexum peruenit, ſubiectam aliquouſc arteriam continet, quam in macilentis naturis, magnis pulſibus præditis, tactu motum aliquatenus indicante, depre hendimus, atq[ui] ſi ſanguinem detraxeris in ijs fanè qui totam manifeſtò uenam ha bent cōſpicuam, quam longi ſſtimè ab arteria recedendum eſt. In quibus id ſolùm quod arteriæ incumbent, eſt ſpectabile: reliquum uerò totum, ſpectum effugit: cui diligentius attendendum eſt. Primò, ne dum brachiù per ſe adſtringis, regio arteriæ uicina in tumorem notandum attollatur. Secundò, ne aliam quampiam ex ijs quas relaturus ſum diſſeces. Nunquâ enim uenam hanc loco inflato ſecueris, ſciens arteriam ſubiacentem tum latam, tum eſſe ualidam. Deinde quum pluri- mûm intumuerit, uenam incumbentem ſimul cum ipfa extollas, circundesc un de accidit uenam in gibba arteriæ parte elatam magis inaniri, quam attolli, adeò ut ſcalpellus medio criteri iniectus, prout ſolet illidi demitti, illam quidem totam ſubito penetret, ſubiectam uerò arteriam cōuulneret. Quare conſilium eſt ab hac recedere ad uicinarum aliquam, maximè ex ijs quæ ad tibiæ os deferuntur. Sin au

d 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C tem ex his quoque nulla appareat, eam adibis, quam ex articuli uenarum coitu factam, ad radij cacumen dixi peruenire. Si ne hoc quidem est conspicuum, eam feries quæ ab humeraria ad cubiti flexum porrigit. Pari modo si humeraria, quan do ipsam fecare oporteat, conspectum effugiat, eam necessariò diuides, quæ in fle xum pertendit. Si nec ipsa, eam quæ ad radium obliqui expanditur. Si nec illao- culis obuenit, uenam ab axilla ad cubiti nodum recurrentem incìdes. Hec enim accommodatiffima est ijs qui in partibus infra clauiculas fitis laborant: humeraria, qui in superioribus. At inibi commemoratæ secundum tertium, ordinem post ipfas obtinent. Communis utrifque est, quæ ad radij fastigium conſcendit: quare tertium quoc? ordinem in utrifc? manibus ei attribuimus. Nam in ijs qui infra clauiculam afficiunt, li quidem ſanguinem detrahere oporteat, principem loci præſidij ratione uena poſſidet quæ flexum accedit: ſecundum quæ ad cubitum deferetur; tertium communis: quartum quæ de humeraria ad flexum pergit; poſtremu humeraria. In alijs quos ſupra clauiculam morbus inſeſtat, contrà humeraria pri mum; quæ inde ad cubitum porrigitur, ſecundum; tertium communis: quartum quæ iuxta arterias procedit: & quintum quæ cubitum adit. De ſuperficiarijs itac quidis totius cubiti aduſque digitos, omnia dicta ſunt. Profundiores autem deinde ceps inſpícito, ijs quæ in articuli ſuperficie extat, ademptis: quoniam has ubi ſuſuueris, quemadmodum didicifti, mox tibi per profundiora perinde ac in ſuperficie mutuo coëuntes apparebunt. Inſuper poſt quam congreſſæ fuerint, iterum in ramos binos dirimuntur, & per cubitum ad brachiale recta tendunt, æquali inuiect spatio diſtantes, demifſior quidem alter per os cubiti, elatior per radium una cum arterijs in muſculos propagatur. Venæ igitur humilioris, quum radij muſculum exilem poſuerit, particula quædam in externam regionem elabitur, in qua ſciffa, cum prædictis hifce uenarum partibus per ſumma societatē init. Ad hætoreliqua ipſius pars quanta intus delitèſcit, ima ſubeuntibus adunitur, quas intimis cubiti partibus per ſuperficiem diſtribui diximus, ac ſæpius putaui plurium eſſe portionem uenarum, quæ ex ſummo uergunt in ima, liquidem ipſius profundioris ue næ ſecundæ proceſſus paucis ſuperficiarijs commifcentur, duas quidem in manu ferri commemorati, tum eam quæ per axillam excurrit ſpectanda magnitudinis, tum hac quidem multò minorem, magnam tamen & ipſam, quam humerariam appellant. Porrò arteria una duntaxat in manum proficifcitur, uicinam uenæ quæ axillam permeat, utracq autem thoracem elabitur cum nouo pari neruorum à ſpinali descendentium, & brachium illic egreditur, quo & tertium neruum dixi peruenire, inde omnibus brachij muſculis proceſſus notandos mittètes, declües ad flexum articuli, quo brachium cubito coarctatur, excurrunt, at uenain brachij extremo in duas diſſuſa eſt soboles: quarum altera ad cutem uſc? effertur, ut antea declaratum est: altera per profundiora ceu ad flexum cum arteria deducitur, hanc tertiam humerariæ partem aſſumens, deinde bifariam ſciffa, cum utracq parte arteriæ, quæ & ipsa bipartito diuſa eſt, ſimul tum porrigitur, tum in uniueros uſc? ad digitorum inſitæ muſculos ramorum ſerie diſpenſatur. Itac? elatiorem arteriam quæ ad radij os decurrit, propter brachialis commiffuram tangimus, pulſum exploratur. Iam arteria indicis magni? digiti intermediam originem ab hoc fortita, motum ædit ſenſibilem, humiliors uero quæ per os cubiti recta in paruum digitum procurrit, motum manifeſtò haud queas percipere, nifi homo fuerit extenuatus, maximum uero pulſum ædit, quippe natura in imo retinet arterias, nufquam particulam ipſarum manifeſtò in cutem emittès: quemadmodum in uenis ac neneruis perfferri prius dictum est, Meritò igitur nullam in extremis manibus à foris arteteriam reperias: quia ne muſculus quidem unus habetur. At interna regio quoniam multus ſepta eſt muſculis, ideo multas quoc? arterias ſingulis ipſorum porreſtas obtinet. Verùm uniuersas brachialis interim arterias una cum uenis coniungi ſpectabis,

21

A

giſpectabis, lato tendine amputato. Etenim hunc inter, & eos qui digitos flecſut, litus ipſarum eſt pariter cum tenuibus neruis, quorum antea mentionē feci. Nam quum hoc in loco muſculi conſiſtant, qui & primos digitorum artículos moue-ant, & fecundos in obliquum prorfus agant, meritò pars hæc arterijs, uenis, & neruis ſcatet. Quippe ſinguli muſculi particulam cuiuſque horum aliquam in ſe reci piunt. Ac iam quidem omnes totius manus particulas explicuì. At tu nō ceu He rodoti hiftoriam animi gratia iſta leges, ſed memoriæ ſingula ſpectata mandabis, ut omnium ipſe partium naturam exactè pernoſcas, nonnullæ ſiquidem neq[uo]r-teriam, neq[uo]r-neruis, neq[uo]r-uenam grandem habent: quædam uel tria horum gene ra, uel unum, uel duo. Itaque arterijs uenis, pro magnitudinis ratione uirtus in-eſt, non item neruis omnibus, ſed alicubi exiguus neruus haud exiguam obtinet potestatem: exempli gratia, qui muſculos magni digiti motores intercurrit, dein-de qui indicem mouentibus inſperguntur, ſi enim hi ſoli in naturali habitu ſeruen tur, uel alijs refolutis, uel etiam omnino abolitis, nō uti, mанс in totum homo euaferit, neq[uo]r-manum prorfus inſuilem habuerit: quòd ſi medijs adhuc ipſis adhe-refcat, paruam in actionibus offenſam manus ſentiet, paruo digito in totum per-eunte: rurſus ſi quatuor exiſtant in columns, muſculus autem qui maiorem digittu-uel inſlectit, uel extendit, laborauerit, omnia manus officia interibunt, parti enim muſculorum qui ſibi mutuò ſunt oppoſiti, actio uitiatur, ſiquidem muſculo, qui maiorem digitum extendit, refoluto, is qui ipſum fleſtere cōſueuit, obita quidem functione ſtatim fleſtit digitum: cæterùm poſtea nunquam poterit. Nam is qui in fleſtendo perſiſtit, rurſus fleſtere, niſi prius extenſus fuerit, qui poteſt: Quare co-gnoſcere adamuſſim cōuenit cum aliorum muſculorum omnium neruum, tum eorum præcipuè qui functionem mentione dignam obeant, ut ſiue telum, ſiue ſpi-cula auſterre diſſectione uel præcitione alicuius oporteat, ab inſignibus uſaſculis neruis, abſtineamus, ſiue putrefactam quampiam particulam, uel os carie conſe-ctum præcidamus. Noui enim quempià ex ijs qui legniter manu curant, qui quu-prius aliquando extima brachij regione magnam partē muſculi præcidiffet, non tam inſignē membro noxam primum attulit; poſtea ſcalpello in eam partē interne-circuſcriptionis muſculi prioris iniecto, ubi tertius neruus ingredi, ſultā, ut Hip-pocrates ait, exercens facilitatē, orbiculari linea ueloci, ſectionē ducens, non mo-dò tertium neruī præcidi, ſed etiam duos ei præpoſitos: ad hæc arteriā, uenam, in eo liquidem loco hæc omnia habentur. Quamobrem ille ſubitò propter ſangui-nis proſluuium turbatus, hoc ſolùm attendit, ſunibus uafis quæ amputata erant circundatis: paulò poſt æger neq[uo]r-manum tantillum mouere poſtuit, neque tangen-tes in multis membri paribus ſentire, clamauit, hoc ipſo medicorum uerbo u-ten, quinque, id eſt neruos miſero præciditi. Hic ita medicus una ſecti-one totum membrum reddidit inutile. Alij porrò in alia quapiam parte una uel duabus manus & cruris propter neruorum imperitiam peccauerunt: ut nunc o-mittam quæ in ſanguinis detraſione mala delignent, ignorantes quæ obſeruan-da ſint in ſingulis cubiti uenis: de quibus etiam in libro de neruorum conſeſtio-ne traſtatum eſt. Horum igitur omniu gratia ſæpius manum ſimiæ diligenter inci-das, etenim ſi rarum quippiam in ea conſper, etiam hoc uſui ubi fuerit. ſpe-ctas enim aliquando dum ſimiam incidis, neruulum interiori cubiti uenæ incum-bentem, ac rurſus alterum uenæ ipſi coniugæ inſidentem. Pari modo & horum ſpeculatio medicis quibudam familiaribus utilis ex titit, ut qui tanquam neruum-incidiffent accuſabantur, quoniam & poſt ſectionem acceptam ægri ſtupidum af-fectum ad manus longitudinem ſenſerunt: tempore inſecuto affectus ijs quibus uena fuit inciſa, permaſt. Quapropter ego accuſatoribus proprietatem ſtructu-tre corporis nonnunquam talem fieri indicans, medicos ab inſamia liberaui. cre-diderunt autem mihi qui illos increpabant, non ſolùm quia alios eius rei testes

B

d 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. citauerim, sed etiam quia in commentariis anatomicis, quos in singulorum animale malium confectionibus feci, scriptum oftenderim quod nuper in uena accidisse percenfui. Cæterum qui libros anatomicos scriptSerunt, paruas à subiectis muſcu lis reliquiáis in cutem ipſis uicinam emergere arbitrantur. atqui aliter res habet; quemadmodum ſubinde conſpexiftis. Verùm propriæ neruorum per ſumma extantium radices habentur, quas cum cute ſimul auellentes, obliterant, ut ne eſſe quidem uideantur. Eſt enim, ueluti & prius dixi, difficillimum neruos hofce deſtegere, utpote cuti coharentes. Nam membranam ipſi ſubiectam cum muſculis relinquere oportet, cõtrarium naturali ſtructuræ facientes. Hac igitur adminiftra tione, ut in manu dictum eſt, rite peraſta, quatuor iuxta femoris principium radi ces muſculorum in cutem excurrentiù apparerbunt, pares numero principijs gran dium neruorum qui in muſculos diſperguntur, unde proceſſere, proinde una eſt, quæ ab anterioribus muſculis deorſum uerſus in totam cutem ipſis uicinam fer fur, diſpenſatur. hac interior per inguina magno anguſtóque muſculo uehitur & tertia, iuxta facri offis faſtigium mucronatum, quod coccyga Græci uocant, cæ teris minus conſpicua eſt. quarta hac adhuc magis condita, in pecuinis foramine conſiſtit. Etenim neruos etiam qui in cutem elabuntur, exiles admodum, hæc continet, & reuera telæ araneorum ſimiles, reliquis autem pleniores: partim ut pi los bene nutritos, partim etiam pilis craffiores, ad radices interim ualde conſpicuos. Qui igitur anterioribus muſculis expanſi ualidam membranæ ſecum retinent, cute ſtatim quæ ambit ipſos, ablata, media priore ſede radicem habere uidentur. Porrò qui tenui lato, muſculo per inguina inuehuntur, haud difficiltem conſpectum habent, nam inſternam omnem femoris tibiæ regionem amplexantes coeunt: quippe cum uena uſque ad interiorem tibiæ proceſſum iuxta talum feruntur, reliquium uerò internæ femoris regionis parua quædam (ut dictum eſt) particula nerui pectoris foramen excidentis amplexatur. Quartù uerò qui reſtat nerui iuxta facri offis mucronem enaſcentis, totam ſere poſteriorem exteriorem, ſemo ris ſedem, ramos excipit, præter extremum, genu uerſus ſpectans, huc enim alius neruus, per latum muſculum euadit, quemadmodum & propter ipſius extremi rurſus alios tibiam exteriorem interreptare dictum eſt: quoniam interior quoque à neruo qui cum uena defertur, propagines ſuſcipit, reliqua poſterior tibiæ pars pe culiarem neruum ab eo qui furam intercurrit, deriuantem exigit: anterior particu lam quampiam eius nanciſcitur, qui priores tibiæ muſculos inſtercurrit. Cæterum intuitus, quo dixi modo, exiles ſuperficiarios cutis neruos, omnes femoris muſcu los incidito, ut libro ſuperiori didiſiſti. Nam dum ipſos inuicem ſeparas, grandiù neruorum qui omnes medij per muſculos ferunt, clare apparent. At cip quo etiam proceſſus ipſorum uicinis diſtribuunt. Iam uerò quatuor principia, quæ ſimul in ſuperficiarijs cõtemplatus es, occurrent. Etenim illæ ab his quæ in imo latet, pro pagantur, & rurſus inſpecta muſculis maioribus inueniendis uiam indicant, inò etiam citra ſuperficiarios promptè grandium neruorum principia uidentur, muſculis ut docui inciſis. Sunt igitur tria neruorum initia magnitudine ſibi inuicem coæqualia, quæ primùm exequar. Quartum uerò aliud maximum bifidum ipſis ſuccedit, quo de poſterius peragam, itaque ex tribus principijs unum in anteriores muſculos solos diffunditur: alterum magnis ualis tranſuerim porrigit, ipſis ualis ramos telæ araneorum modo prætenues, ut muſculis contiguis impartit. Por rò tangit ipſum subiectus maximus muſculus, in cumbit autem tenuis & anguſtus, quem primùm in femore diſſecamus. Quod reſtat tertium neruorù initium, amplum pectinis foramen permeat, & nimirum duos muſculos id amplexos, num utrinque, à foris alterum, inſtrinſecus reliquum, quos inter coxæ articuli mo tores audiſti anatomicis prætermiſſos. Verùm ſcinditur neruus hic bipartito, pri us quàm muſculos permeat. Ac partium ipſius altera quidem elationem in muſculum procur

22

A lum procurrens, à pectine ortum, quem secundum incidere totum didicifti, diffeminatur, maior uerò & demiflior, ubi foramen peruaferit, & sobolem in paruos circa ipfum muſculos emittit, & in maximù femoris muſculum finditur. Ad hæc ramulos quosdam tenues muſculis exiguis ipſi uicinis communicat. Hec iam tria principia intuitus, ut dixi, ad quartù duorum ramorum grandium, qui in crus deſeruntur, mittuntq; ad extremos ufque digitos propagines, deſcendas. Euadit autem & hoc conſpicuum, natum muſculis inciſis, quos præcedenti libro tradi- di, in conſectione eorum qui coxendicis articulum mouent. Cum his incidantur ſimul capita femoris muſculorum, quos numero quatuor ex coxendicis offe or- tum ducere commemoraui, quippe grandes nerui illis ſubieſti appareant, qui ſo ras ab interiore lati offis parte cum neruulis tenuibus ex eo producſtis emergunt. Verùm illi in omnes articuli iuncturæ muſculos exteriores diſpergûtur. primùm ex uniuerſis ſuperficiarium, qui articulum retrorſum agit, mox carnoſum ſub ipſo magnum, deinde paruos infra hunc latentes: unum ex ilium offe procedentem: alterum ex lato, qui liuens ſemper apparet: & tertium poſt ipſos alium à pectinis offe ad magnum femoris tuberculum, τροχωατήναια. Græci uocant, concurrentem. Inſumptis iam in hos neruís tenuibus, poſtea grandes ſoli per femoris regionem poſtremam excurrentes, maximum ſanè ramum lato muſculo, notabilem uerò alij quoque diſpenſant, interim & femoris maximo. At latus muſculus non mo dò ſurſum ad caput, ſicut alij, neruum capit, ſed etiam alterum poſtea, quum gran des nerui de quibus agitur, femoris medium perreptauerint: ab hoc autem ner- uo eos, qui ad cutem excidunt, uti paulò prius dictum eſt. Qui igitur in ſemore conſiſtunt, in hunc modum ſe habent, tibіæ uerò neruos deinceps inſpicito. Duo ſoli in tibia grandes per femoris poſteriorem ſedem conſpicui apparent. quem- admodum antea quoque declaratum eſt, latiore muſculo inciſo. Quà enim hic adiacentem attingit, illac longiſſimè porrigitur. Alter uerò muſculus genu articu lo uicinus, adeò ut ipſum contingat, ad internas tibіæ partes recedit, nerui ſub u- nico lato feruntur, ad tibіæ principium excurrentes, atque ibidem primùm ſepa- rantur inuicem, alter qui minor eſt, exterioribus ipſius muſculis diſtribuendus: alter, puta maior, interioribus. ſed externus tibiam ſubter poſterioris ipſius of- fis (peronen uocant) caput ingreditur, interior, quem maiorem eſſe retuli, ſuræ initio profundius immergitur, idq; media regione inter duo grandium ipſius mu- sculorum, quæ ſupereſt libro didicifti, capita. Atque huius nerui pars reliqua non mediocris in pedis inſeriora porrigitur. Alterius autem tenuia extrema ſupre mis plantæ partibus diſpenſantur. Portio quædam ipſius etiam ad neruum alte- rum peruenit, qui per ſuram prope inferiorem tibіæ finem defertur. Itaque inſi- mā pedis ſedem neruus unus ſubit haud exiguus, in omnes ipſius partes diſtribu- tus. Porrò hic neruus ex altero grandiore ſupereſt, quem in poſteriores tibіæ mu- sculos digeri commemorauimus. Cæterum in plantam pedis deſcendit unà cum tendinibus qui dígitos ipſos inſlectùt. Inſuper interioris nerui particulam quam- piam huic miſceri dictum nobis eſt. At in ſupernam partem pedis exiles neruuli quatuor porriguntur, trium aliorum reliquiæ: unius certè qui cum uena intra tibіă defertur: alterius qui retro ſuram per ſummæ promit, cuius mentionē paulò pri- us feci, nempe quum dicerem ipſum in ſuræ initium inter muſculos ex ſemore or tos inſeri. Procedit autem ex gracili neruo, hoc eſt ubi is inſerit, alius quidam ner- uulus, qui per ſuram procurrens à muſculo poſterioris tibie offi porrecto, ad extre mum ipſius pedi proximum peruenit, atq; inibi externis plantæ partibus propter exiguos digitos diſſemina: quemadmodù prædictus, quē ſimul cum uena per to tū crus ad magnos ſerri digitos retuli, fines expanſit. Hos inter alij duo ex magno- rù altero, qui anteriores tibіæ muſculos amplexari dictus eſt, deorſum uerſus per- tendunt, medium plantę cōſcendentes. Alter itaq; è ſuperficiarijs ſub cute cōſ liftit,

d 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
qui tum articuli iuncturæ ligamento incumbit, tum solis in cutem plantæ extan-
tibus particulis distribuitur. At qui in ímo sub ligamine deliteſcit, ſuperſtratis plan-
tæ muſculis diſpenſatur omnibus, quorum tendines obliquo digitorum motui
præſſe audiuiſti, Etenim exíqua uena crus per os pectinis adit, mediam ipſius par
tem nutriens, cuius mentionem poſtea facturus ſum. Alia enim uena maxima to
tum in crus ab interiore ipſius parte per inguina procurrens diſſeminatur: propa
gines quædam ipſius inordinatæ ad cutem permeant, quas nonnulli medicorum
*αρογαλλας*, quali dicas modicis interuallis ſparſas, appellát. Qua in muſculos dige
runtur, ordinatum habent tum ortum, tum ſitum: nec tamen ipſæ magnitudinis
æqualitatem in omnibus conferuant, ut ne in manibus quidem. Dicentur autem
nobis etiam nunc quæ plerunque ſoboles maioris uenæ apparent: quæ omnium
crus perreptátium ueluti truncus eſt. Statim igitur ramus quidam in priorem in-
ternam, femoris regionem perſertur, multifariâ ſumma sub cute in ipſum diſtri-
butus. Ab hoc alia tenues modicis interuallis ſparſæ, in cutem treis quatuor ue
diſſeminantur, deinde alia notandæ magnitudinis, priori ſimilis, medio in ſemore
propter muſculum arc tum conſideratur, in quem ipſum quoque uena indidem
maxima inſeritur, deinde alie exiles duæ forſan & tres modicis ſpatijs digeruntur,
poſthas alia inſignis tibiam interius ſubit, deinde ſequitur alia duas in partes di-
uaricata, huic ſuccedunt alia plures. Hæ quidem ſubter cutem ſummam omnes
conſiſtunt, in ímo alia quædam hunc in modum ſe habēt. Poſt inguina primam
anterioribus duobus muſculis diſpenſari diximus, mox aliam penitius grandem
ſatis intra maximum omnium muſculum & ex anterioribus internum porri gi, un
de plures uenarum propagines in omnes propemodum femoris muſculos diſper
guntur. Poſt hanc, quam prædixi, ſubter cutem diſtribui: ac poſt eandem etiam a-
lia quæpiam deinceps in grandem ex anterioribus muſculum ingreditur, elatius
ad extremam femoris regionem emergens. In ſuper poſt illam alia notatu digna
profundius in maximum muſculum eis, uicínos inſeritur, at poſt has in ſuperfi-
cialium enumeratione prædicta, quæ ab íntima genu parte ad uſc. tibæ extremi
multiplici ramorum ſerie cutem ſubit. Cæterum propter tam dictam propaginem
alias quos ſpectabis, quæ à maiore uena in imas maximè muſculi partes, & totu
penitius articulum diffunduntur, at præter prædictas nonnunquam statim magna
uena in ramos finditur, aliquando ante ſiſturam uena prope ſuræ inſitiu ex ea pro-
cedit, per inſernas articuli partes in exteriora erumpens. Iam uero ipſi ſecundo
ti
biæ oſſi uenæ bipartita ſoboles apponitur: quarum altera in ſuperficie externis par
tibus tibiae oſſis poſtremo, quod peron en appellaui, ad malleolos uſc. ramorum
ſeriem ſpargit. altera per ima exteriorum muſculorum ducta, ramos ſingulis com
municans, intra tibiam eius, os ſecundum, iuxta penitiorem huius finem perua-
dit, nam utro, hoc & prædicto uenæ ſuperficialis extremo protuberans poſterio
ris tibæ exceſus comprehenditur. V erum apparet nonnunquam, ubi maior ue-
na duplicem ramum in poplitem immiferit, utra ex parte uena, de qua mentio-
nem feci, ramos edere. At quomodo ſciffa fuerit, ac in ea habeat, etià reliqua uena
maior bifariam in poplite diuiditur, deinde cum altero muſculo ſurà perreptans,
ad malleolorum in tibia finem pro arrit: hinc ad imam pedis regionem uecta per
medium tibiae, ac alterius oſſis peronæ dicti, in eam diſtribuitur, altera parte ad os
tibæ oppoſitum permeans in plures uenas ſcinditur, quæ omnes anteriore parte
intra tibiam eius, os ſecundum deferunt, at extrema ipſarum ad plantam uſc.
& pedè digitos, permeant, tum inter ſe, tum ijs quæ adiacent, permixta. Hac ete-
nim uena, quæ os tibiae anterius oppoſitù intercurrit, ſcinditur, ut dictum eſt, in
tota poſterioris anterioris, tibie oſſis regione intermedia, uenæ due inflignes pro-
pter extuberantes poſtremæ ac prioris tibæ terminos ſube ſt, alias omnes medio
fuo complexæ: ac prædictis in utro, extremo hæ uenæ miſcentur; interior ſanè ei

D

quæ pro-

DE ANÁTOMICIS ADMINIST. LIB. III.

23

A quæ propaginem in genu transmítit: intrinsecus autem supra furam tibiam exta-
tam ad malleolos porrecta est. Exterior societatem init cum uenis ibidem relatis
ab ea porrigi quæ intrinsecus ad posteriorē tibiam prona fertur. uerum ab ijs quæ
ad tibæ anterioris posterioris extrema inuicem coeunt, exilis quædam ad plan
tam pedis excurrit, maiores autem ipfarum ad imas partes euadunt, præfertim
regione interna, qua tibæ finis extuberans habetur: ex quibus uenis tota pedis
regio superior alimentum accipit. Porrò calx posterior à proximis intus foris ra-
mos inuicem coeuntes sulcipit. liquidem hoc cōmuniter inaudiendum est, sicut
iam prius dixi, extrema uenarum etiam alijs partibus commisceri, potissimum in
fummo corpore. Verum eiusmodi omnibus sunt manifesta, ut quæ unà cum di-
ctis, uel me tacente, intelligantur. Nam uenas ac neruos in plantam excurrentes
ulque ad pedis extremum porrigi necesse est. Iam uerò quis ignorat earum pari-
ter, quæ ab interiore tibia ad ipsum perueniunt, extrema in paruos digitos perten
dere? Rurfus ab exteriore tibia prodeuntium terminos magnos subire, quemad-
modum & à media regione interioris exterioris tibæ procedentium fines in me
dios expandi? Vena igitur per inguina excurrens, hunc in modum propagatur.
quæ uerò pubis os perreptat, solis indidem partibus distribuitur: sed offi huic pre-
ponitur musculus unus exilis foramen totum complexus. Huic primæ inſternun
tur partes grandioris muſculi, adhæreſcit tertius ex pubis offium commiffura or-
tus, utrinque unus. Itaque uena hæc paruum totum, fed maximi partem haud am
plam nutt: eius autem qui ex commiffura cōflatur, plurimam. liquidem in imas
huius muſculi partes tum uena, tum neruus alius inſeritur. Verum extrema uenæ
de qua differuimus, in idem cum extremis coeunt, à maiore quidam uena profe-
ſiis, fed primoribus maximi muſculi partibus inſertis, quæ hic diffipantur. Porrò
arteria maxima crurì per inguina inſeritur, eo nimirù modo quo uena magna, ac
macilentis, magno pulſu præditi manum inijciens, ſenſiblem inibi motu per-
cipies. Vtrunc autem uſculum per interiora femoris protendit, actiori ipſius mu
ſculo incumbens, in quem ueluti in omnes alios femur perreptantes arteriæ rami
pro magnitudinis portione perueniunt. Sed quemadmodum in manu, ſic etiam
in crure ſe habet. Venæ quidem arterijs in muſculos inſertis cohærét, non tamen
arteriæ ſuperficiarias uenas una conſcendunt, uerum altius ſemper per muſculos
ingrediuntur. Quot igitur uenas dixi profundius in femoris muſculos propter ti-
biam propagari, his omnibus adiacet arteria, in ſuperficie extantiuum nulli. Id au-
tem inde liquidò conſtat, quòd carnoſis nufquam in crure pulſus appareat, niſi in
planta directè ad ſecundum digitum poſt maximum. Tangimus itaque ſubinde
arteriam inibi fitam, qui eam que brachiali ſubest, attingere no potuerimus. Sunt
porrò & aliae in planta ac parte infima arteriæ, quæ crebro in macilentis pulſum
indicent, in magnitudinê eleuata. At in brachiali exteriore nullam afteruimus re-
periri arteriam, quòd uidelicet nec muſculus quidem ullus inidem habeat, nam
ob exiles muſculos plantæ incumbentes arteria quam nuper retuli, in ipſis diſtri-
buitur: quemadmodum & imi pedis muſculorum gratia, haud grandis arteria ſi-
mul cum uena, cuius prius mentio facta est, procurrens huc tendere uidetur, cæte
rùm ad id loci per mediàm tibæ interioris calis regionem conſcendunt. De ar-
teria autem quæ per offis pubis foramen (DVRGOAS DÈS Græci ab offiij ſimilitudine ap-
pellant) in femur peruenit, eadem quæ paulò prius de uena commemoraui, inau
diuiffime me putato; Nam iſdem tribus muſculis perinde ac illa diſtribuitur,

TERTII LIBRI FINIS,

C

NIBVS LIBER QUARTVS.

D

N OPERE de particularum ufu hoc mihi fuit inſtitutu, ut omniſ corporis humani partium ſtructuram, quatenus arti conducere, exponerem. Cuius rei argumentum ex ueteribus quoque tum medicis, tum philosophis celeberrimi perinde ac ego tractaue- runt, Itaq à manibus haud temere ſermonis hic ſumpſi exordiut; quòd has partes uidelicet in ſolis hominibus uidere liceat. Non autem abſurdum fuerit deinceps etiam de cruribus nonnulla commentari, quan doquidem & hæc ceu propria homo præter omne aliud animantium genus ſibi uendicat: quòd nimirum ſolus adamuſſim rectus horum beneficio incedat, Simi- am uerò ridiculam hominis ſimulationem còtinere demonſtrauimus, ac ob id ho minis quidem modo graditur: ſed in ipſis principalioribus partibus manca eſt, ut quæ minus rectam crurum ſtructuram fortita ſit. Magnum uerò digitum, qui to tum functionis firmamentum ipſi eſt, mutiſum obiuet. At in præſenti commen- tario duo mihi peragenda propono: primum ut ſingulas accurate partes contem pleris, quarum ufus illic percenſui; alteru ad medicinæ artis ſinem pertinet. Quo- niam enim huius ætatis medicos uideo, qui quidem conſectionibus operam de- diſſe putantur, utiliore illaru parte neglecta, eam quæ cauillatoria magis eſt, exer cere, conatus ſum hoc ipſum primùm iuuenibus oſtendere, deinde ad meliorum ipſos adhortari. Atq id initio ſecundi tertijq libri à me faciitatur eſt, ubi ſermonis caput curationes propè uniuerſas còtinebat, quas manibus quotidie adminiſtra- mus, tu in cruribus, tum per totius corporis ſumma, quæ muſculos & in his uafa nervosq, còprehendut. Etenim tela aculeosq ex his, non ex iocinore, uel corde, uel pulmone excindimus. Item ſiſtulas, ſinus, humoru illiſiones, ſuppurata, & pu trifica uitia in his manu medicamur. Quam ob cauſam optarè utruq, còmentaria- um, eundem ut in primis duobus libris ordiſe obtinuiffe. At quia, ut uideo, iuue- nes quotidie maiorem induſtriâ in peiore conſectionis parte collocant, utiliorem propè omnes reſpuunt, ſtatui non ſolùm ratione, ſed etiam diſciplinè ordine ad rei ipſius dignitare eos exhortari. Quæ enim prius eis diſcenda cèſeo, ea quoq priora in hac enarratione proſequar: ac ideo poſt artuì diſſectione ſuperioribus libris cò prehenſam, deinceps reliquis duobus externam totius corporis inciſionem, hoc eſt, muſculorum (nam in his continet) exarabo, orſus à faciei & capitis partibus. Atq in his ipſis nimirum quæ cuti circuſatæ cohæreſcunt; inter quas Anatomia- ci ignorarunt principaliores, nempe duos muſculos latos, ac tenues, qui in buc- cam, & labra ceſſant, à ſpina uerò colli incipiunt: unde membraneum procedens ligamentum, quod talibus conſtat fibris, quales uniuersi muſculi obtinet, ſubſtan tiam ipſoru conſtituit. Complures etiam fibræ ex ſcapularu propter ſpinam regi- onibus emergunt: quemadmodu ex humeroru clauicula in artus omnibus termi nantur. Atq oportet hofce muſcuios, quum ufus aliquis poſtulauerit, pro fibrarù natura incidere. Quam ignorantes, ubi nonnunquam ampliore ſectione traſuer- fas ipſas diuiferint buccas, alteram partem diſtrahi compellunt. Hi ſanè omnes la tuerut, ut paulò ulterius iteru de ipſis ſum dicturus; uerùm muſculofam còpaginè cuti in facie ſubieſtam, ipſiusq actione, proſſiores nouerunt. Totam itaq ſuper- cilioru molem ab ea dicunt attolli, & cutis faciei motu eidem ferunt acceptu. Non tamen uulgus chirurgorù nouit. Nam propterea tranſuerſas potius q[ui] rectas ſecti- ones in fronte moliutur. Accidit igitur quu maiore quandoq ſectionem inibi, & maximè

B

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. IIII.

24

A

maximè propius supercilia peregeris ad palpebrarum radices, tum supercilia, tum contiguam ipsi cutem deorfum conuelli: tum oculos quibus incumbunt, aggra uare, ut neq[ui] aperiri probè queant, neq[ui] functionem fuam libere obire. Hic itaque fibrarum rectitudo deorfum uerus tendit: in ijs autem quæ buccas mouent, ut nu per dixi, nunquid turpe eſt ignoros quoſdam multa inſuper huiusmodi quærere, puta num cartilaginorum quippiā in ea parte cerebri, quæ à turbinis ſimilitudine Græcis luvāc[ie]op appellatu, uel oſſeu inhæreat. Pari modo etiā, in quolibet ne corde cartilagineā uel oſſeam quandam particulam ſit inuenire, an in magnis duntaxat: Cuiuſmodi friuolis potius quàm utilibus operā accommodare huius tempeſtatis medicos uidemus. Quæ res me adducit, ut artuī diſſectioni alios duos libros ſubſ tungā: hunc ſanè quartum totius operis futurum, alteruī deinde quintuī. In quibus tota muſculorum coſectione abſoluta, ad eundem rurſum ordinem me conuertā, quem in coſmentario de uſu partiī ſeruaui. Ac prìmùm de cibi inſtrumentis dicu rus ſum: mox de ſpiritalibus, dein de cerebri, & ſpinalis medullæ partibus uniuer lis: poſtea generandi inſtrumenta exequar: quibus proximuī eſt, de ſoctibus admiſniſtrandis dicere, ſed decimus ſeſtux illius operis liber agit de arterijs, uenis, & ner uis: ubi quæ quidē comuniter & generatim de ipſis cognoſcere profuerit, explicati: membratim uerò, qualē ſingula naturā habeant, in opere de coſectionibus admiſniſtrandis doceri diximus. Quamobrē accuratissimè de his in præſentiaruī age: re necellarium eſt, Nam in prioribus adminiſtrationibus anatomicis multa nobis omiſſa defiderant. Cur autē ad operis totius calcē ſatius mihi uideat, arteriarum, uenaruī, & neruorum diſſectione perſcribere, in eo libro indicabimus, ubi etiā admiſnandi rationes exponemus, quibus probè utens, in illis queat ſe exercere.

B

Nunc ad muſculos incíndidos me conferam, inter quos prìmùm comemorabo, qui buccas unà cum labris mouet inferiore maxilla quiſcentе. Licet autē, cui úi ſum fuerit, dentes utriuſq[ui] maxillę inuicem firmiter comittenti, in aduerſum, nem pe colli latera diſtorquere, ſiquidem in hoc contingit cutē quoq[ui] ipſam ad ſummuī humerum maximè & extremuī inibi clauiculæ diſtendi. iam etiā ori ad omnia cer uicis latera aperiuīdo hi muſculi ſunt accōmodati, quē admodum alij quos à man dendo græce μασινήρας nominant, latis maxillæ inferioris muſculis iniecti, uarijs totam ipſam modis circuſagunt. Nam temporum muſculi, qui Græcis dicuntū κεο παφιταυ, non circumagere maxillam nati ſunt, uerùm adducere, dum mordemus aliquid, uel edimus, uel os claudimus. Qua de cauſa uocat & hos Hippocrates μασινήρας. Ego autē euitans homonymiā, temporales toto ſermonis proceſſu ap pellau: maſſiteras autē, qui toti buccæ ſuperpoſiti ſunt, maxillam utrinč[ui], ut dictuī eſt, mouertes. Nam omnia quoruī nobis obtigit cognitio animantia, præter crocodi lum, inferiorē maxillā mouere, ſuperiore immobili, natura uoluit. V niuerſi porrò motus ipſius tres ſunt: unus in mandendo, alter in ore claudendo, tertius in aperi- undo peragit. Atq[ui] ab his motibus ſecerniſt ille, quē in buccis maxilla omnino im mota fieri prædiximus, Non solùm autē ab his ſeparat, uerùm etiam à labroruī mo tu, qui & ipſe alijſ muſculis perſcitur: ut quinč[ui] ſint in ore functiones, quina uerò muſculoruī genera, quæ deinceps uniuersa referā, ab ijs quæ ipſe comperi, auſpica tus. In omnibus itac[ui] animaliuī generibus, quæ medici ceu hominuī figura: proximā ſolent incidere, lati graciles ipſu muſculi habent, totas buccas in latera deducere idonei. Sunt porrò, ut ſummatim dicam, ſex numero genera animantiuī, quæ haud multu[m] ab hominum natura diſcrepant, de quibus antea mentionem fecimus. In præſentiaruī à ſimijſ exordiar, quòd omnium proximè hominuī figuram accedant. His igitur in aqua ſune iniecto ſuffocatis, ne uidelicet ullum colli inſtrumentuī of- fendaſt, rectā à mento uſq[ui] ad pectus lineā iuxta ceruicis longitudinē incidere ſcal pello acutiore oportet, tā leuiter ac moderatě cuti admoto, ut ſolā ipſam diuidas. Quod ſine negocio facere coſuſeſces, non modò hic, ſed etiā in toto animali pilos

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C ab ea parte auferens, quam incífurus es. Itac[que] alij propemodum uniuſeræ corporis totius cuti membrana ſubiacet, que inter excoriandum ſimul auellitur. I[b]idem uerò latus tenuis[m] muſculus unà cum numeroſa ſerie neruorù continetur, talem in unaqua[c]a parte ſitum habětium, qualem fibræ quibus ille adnaſcitur. Quippe omnes ad labra deſi nunt, ex uarijs procedentes inítijs. Etenim ab uniuſeris colli uertebris incipiunt: mox à ſcapulis: deinde ab utriuſo[m] humeri clauicula. Quæ iſi tur à ſcapulis ducunt originem, obliuæ omnes per buccas in oris latera porrigun tur: quæ à uertebris, tranſuerſæ magis: quæ uerò à clauiculis emergùt, propter reſtas conſiſtunt. Harum ſanè complures ubi ad ſummum mentum exceſſerint, la bris inſerunt, in ſe mutuò ac uariatis uicibus, & quali[ſi] crumene inuicem contractæ coaleſcètes, dum partim labrum à ſiniftra ad dextrâ, partim à dextra ad læuam exatendùt. Membrana ipfa cui fibræ cohæreſcùt, non alijs membranis craſſitie uel to bore reſpondet, ſed etià craſſior omnibus & valentior eſt, tanto[m] valentior, quan to craſſior. nam ex ligamentorù & ſubſtantia & natura conſtat: quæ quù dura ſint, & ſenſus expertia, de oſſibus dixi procedere. Voce[t] itac[que] tum hoc, tù alia id genus omnia, ligamenta ſanè, quoniam à reuera ſunt: membranea uerò, clare interpræta[ti]onis gratia: quandoquidem tenuia membranarù modo apparent. Verùm hoc li gamentum ex ſumma in collo uertebrarum ſpina exortù eſt: ad has totum quem nominaui muſculum ſuſpenſum conſtringit, illigat[que]. Conſentaneum igitur eſt, dum animal excoriamus, muſculum euanefcere, qui cum ligamento ſimul ceu membrana detrahitur. Ac bifariam in uno animante conſectionem licet adminiſtrare; in altera quidem parte, aut dextra, aut ſiniftra cutem à muſculo deradere: in reliqua cutem ac muſculum cum ligamento aduſo[m] uertebras detrahere, & cute tuis ipſius manibus diſtenta, ſpeculari per tenue ligamentum numeroſam neruo-rum ſobolem ordine continuo inter ſe fibrarum modo ſitam. Euidentius autem in ſenio conſectis & nuper natis animalibus conſpiciuntur, utra[m] enim p[ing]uitudinem non habent, quæ membranis, ligamentis, tendinibus, neruis, &, ut ſemel expedià, omnibus ſanguine uacuis frigidis[m] corporibus obduci ſolet. At in nuper natis nerui exiles ſunt, ligamentum inualidum, carnoſa ſubſtantia mollis. Quam ob rem merito huiusmodi animantia in propoſito opere uitaueris: quæ uerò præ ſenio extenuata ſunt, omnia aptiffima. Etenim carnes his modica[es] & arida[es] ſunt: longè uerò aridior tota neruorum ſubſtantia, tum magnitudine inſignior. Quòd ſi è duobus parum idoneis delectum facere oportet alterius inopia, præſtat recens natum capere, quam magnum & p[ing]ue, nihil enim tam neruorum conſectione obumbrat, quam p[ing]uitudo. Iam mentem adhibeto muſculi huius fibrarum poſituræ, ſurſum à quibus dixi locis ad buccas mentum[m] tendentiù. Hæ liquidem ad neruorum principia, uarijs è regionibus prodeuntia, uiam indicant. Quorum alij in priore capitis parte, & latere utro[m], ex ſubſectis procedunt muſculis: alij ex poſteriore uenientes, de ſpina prodijſſe tibi uidebuntur, & cum ligamento ſubtili ac lato ſimul incipere, & progigni. Satius igi[t] eſt acu quæ tenue linum ducat ſubmiſſa, laqueum ſingulis neruis proxime maxillam circundare, deinde neruo per linum tenſo fibras ipſius utri[n]c[que] adimere, atc[que] hoc in unoquo[m] neruo erit faciundum, ut muſculo toto excito, nerui uniuſeris ſi relinquantur inuiolati, quò ip[orum] proceſſus, muſculis cràſſioribus qu[ie] ſubiacent ablatis, appareant. Verùm fatis eſt id in altero muſculo, uel dextro, uel ſiniftro obseruasſe: in altero autem, fibrarum extremis, quæ tum ad ſcapulas, tum clauiculam, tum ſpinam pertinent, abſectis li beratis[m] à ſubiacentibus, conator quan[m] muſculi particulam ad relata principia trahere, ut animantis buccas ijs qui ſimul trahuntur, conſentire uideas. Sed animal recens mortuù, uel calidum adhuc eſſe conuenit, uel aërem æſtium, uel cali dam certè ipſi ſuperfundere. Nam ſi maxillarum particulæ refriixerint, immobiles ſiunt, corij modo c[ō]creſcentes, Poſterius itac[que] muſculi huius inítiù ex ſpina omni[que] no pro[no]

25

A
no procedit: inde ad occipitij offis basim defertur: mox sub aurem, ut exortu ipfis us perreptando cōtingat: deinde muſculum à mandendo maſſitera dictum totum aſcendit, officp ante ſuperiorem maxillam per ligamentum inibi cōmittitur, tam exquifitè, ut duo hæc (liceat ita loqui) latera muſculi definiantur: reliqua uerò tria haud æquè ſunt diſtincta. Nam magna ex parte ſcapulari ſpina muſculi inibi ex extremum circumſcribit: interim ex fibris pauxillum quippiam ſupergreditur, id deorſum uerſus. Eadem uerò de clauicula quoq dixiſſe me arbitrator: quanquam fibras citius quam fines cōmemoratos ceſiare, haud inueneris. Simili modo parates muſculorum piores in ſimijs plerunc inuicem coeunt, ut duo muſculi unus eſſe ubi videant. In alijs animantibus recta muſculorù quos recenſui latera inter ſe diſident: quæ tamen in nonnullis mutuo pauculis fibris tranſuerſis cōnnectuntur, præſertim iuxta ſaucium partes. At tanto magis prædicti muſculi in alijs animantibus inuicê diſtant, quanto hæ longiore collo prædita ſunt. His igitur omni-um primis muſculis ademptis, licebit uel occipitio, uel faciet adhærètes oftendas.

Quoniam uerò quinč motus inter ſe diuerſos oris partes habere dixi, melius eſſe mihi uidetur omnes ipſos explicare. Incipienda porro eſt à labris, quibus utro- runce muſculorum, & gracilium, & latorum fibras quaſdam mutuo coeuntes in- feri diximus. At prius quam exordiamur, diſtinguere præſtiterit, in ſimijs quidem dictum ſibrarum complexum euidenter apparere, in alijs autem animalibus, quæ paulò prolixiora colla obtinent, tanto minus quam in ſimijs innoteſcere, quanto collum maſus extiterit. Quibus id multo longius eſt, ea prædictam fibrarum ua- riationem modicam repræſentant: quòd nírumum tum prior, tum rectus ipſarum ſitus in id genus animantibus aboletur, lateralibus fibris una cum tranſuerſis ob colli prolixitatem munus totum ſine priori ſubſidio probe fatis obeuntibus. Iam uerò maxilla cuilibet animaliij prolixior eſt, quam ſimiæ. Nam ex omni animan- tium genere homo breuiffimä, pro totius corporis uidelicet portione, ſortitus eſt, mox ſimia: deinde lynces & Satyri: poſtremo cynocephali. Hæc autem omnia & collum ita prolixum, & humerorum clauiculas, hominis modo poſſident. Ac quædam ipſorum magis inſiſtunt, quædam minus. Inſiſtunt igitur recta, gradiun turç, alia peius, alia melius. At certe gradiuntur, omnia bínis innixa pedibus. Ali- ud autem nullum pedeſtre bipes incedit. Verum hìs proximum eſt urſorum ge- nus: hìs ſuccedunt fues: deinde quæ à ferratis dentibus, neque exsòbiva uocant: poſt hæc alia duo animantium genera, aliud cornutum, ungula bifida, & rumi- nans. Aliud cornua non habet, nec bifidam ungulam: uerùm ſolidæ inſnititur. Quæiam alia ſunt genera pedeſtrium, ac quadrupedum, quæ ſex enumeratis ge- neribus excidiffe uidení, haud negocíosum eſt inuenire, cui potius ipſa affiniles. Labra itac naturam ſingularem eximiam c obtinent. Etenim præter uarios ipſo- rum motus, quorù gratia condita ſunt, potiorem corporis ſubſtantiá ne uel excogi tare poteris. Nam deflectere ipſam poſſis, ac à ſitu ſuo auertere: contrahere, & di- ſtendere: stringere, & laxare, quocunque edentium, bibentiij, uel differentium, uel aliam quandam functionem obeuntiij ufus uocauerit. Cōmiffis autem ipſis cuti, latis c muſculis prædictis, initium primu ſtatuito, ubi excorianti cutis non ampli- us obediern. Adhuc maxillæ offi labra, tergij cuiuſdam ſubſtantiæ fungofæ in- teruentu, exactè iunguntur, ut tota ipſorum natura ex tali ſubſtantia, cute, & tri- bus lati muſculi terminis inuicem concretis, ſit conflata. Proinde latiorum muſcu- lorum beneficio in latera ſecundum tranſuerſas ipſorum fibras mouentur: deor- ſum uerò, ſurſum c uerſus motum tota ipſorum ſubſtantia ſuppeditat. At hóſ ob motus natura neruos ipſis per maxillam tenuiffimis foraminibus tranſmiſit: quæ per ſumma tum inſerioris, tum ſuperioris maxillæ patent. Per eadem elabun tur reliqui nerui, qui dentium ſedibus adhæreſcùt: à quibus gingiuæ, dentes ipſi, & membranæ ambientes ſenſum accipiunt, Diligentem itaque curam adhibeto,

e

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C dum labris maxillæ cutê adimis, ne scalpello neruos diffeces, qui etiam pro labro- rum natura ex immo fursum uerfus deferitur. Hi sane ipfi labra deorsum retrahere solent: extrema uerò utrorunc; muſculorù, & latorum, & exiliu ipſis inferta con- trahunt, pro fibrarum ſitu, quæ à clauiculis fursum porriguntur. Ab his enim ceu crumenæ conuulsæ, ad utranç lateralium neruorù ſedem attracña, tantum crasſi- tudine augentur, quantù ipſis longitudinis adimitur. Quemadmodum igitur ſi di- gitis duobus ipſis circumpoſitis, utroq; latere ſingulis, deprimens leuiter ipſa con- trahas, tantâ in altitudinem crasſiuiemç attollens, quantâ latitudinê conſtringen- do utrinç; ademeris: hæc ratione tenſio muſculorù dum in diuerſum uno tempore diſtrahuntur, ad mediù extrema deducit, fungoſa ſubſtantia non parum ipſis opi- tulante. Quippe talis omnino & inanitur ex facili, & replec: inanita quidem ſub- mittitur: repleta uerò in tumorem attollitur. At de ipſa uberius dicetur in opere de motibus dubijs. Sicut autem his nerui ab inferiore maxilla, ita ſuperioribus labris à ſuperiore ſubministrantur, ipſi quoq; in uniuersis animantibus tenuia foramina percurrentes. At ſi nonnunquâ foramina minus apparuerint, in ampliore quodâ ſpecie ſimili diſſecto ipſa comperies. Voco autê nunc ſpecie ſimilia, equu quo, ſimiam ſimiaæ, & canem cani. Nihil porro intereſt, etiam ſi aliquando genere ſimi- lia ipſa nomines. Cæterùm & hæc mouentur eodem, quo inferiora, modo: nem- pe fursum retrahuntur à neruis quidem commemoratis, muſculis uerò tenuibus ſibi proprijs, at in latera aguntur fibris muſculorum latiorum eò pertinentibus; in ſe contrahuntur fibris è diuerto complicatis. In magnis uerò animantibus often- dere eſt aliquas ipſarum in labrorum principia porrigi, ibic; ceſiare: nonnullas contrario inter ſe modo implicari. Cæterùm ubi labra cute detegis, neruos etiam qui maſſiteras, id eſt mandibulæ muſculos perreptant (porriguntur autem ufque ad labri utriuſque latera) excipito laqueis, ut horum quoque originem denuo in- ſpícias. Summa uerò cura considerato, rectè ne, an minus quidam Anatomici di- xerint, utrunc; labrum à duobus muſculis moueri, obliquè ambobus ea ingredi entibus, ex ſuperiore parte labrù ſuperius, ex ínfima inferius; an potius ſit dicere, utrunque muſculum ex toto cuticularem eſſe, à fibroſis autem muſculis adiuua- ti. At uerò muſculos qui narium alas mouët, tales natura eſſe pronunciare palam oportet, qualem & latu muſculum, quem nos inuenimus. Nam & hîc fibræ ſub- ter cutem cohæreſcunt, unde mouetur. Atque magis adhuc in faciei cute talis na- tura conſpicitur: uerùm alæ qua cum ſuperiore labro coëunt, contrahuntur, nul- lum peculiarem ad hoc muſculum fortitæ. Hinc igitur ad malas ufque paulatim deſcendes, cutem à vicinis illarum partibus auferens. Hoc enim confecio, mu- ſculi mandibulæ, nempe maſſiteres dicti, clare uidebuntur, neruis ipſos intercur- rentibus, qui ad buccas desinynt. Priuſquâ igitur hos ipſos neruos incideris, maſ- ſiteras hamulis eleuans, à ſubiectis liberato, ufque ad ipſius initium, quod poſt aures oritur. Atq; hîc ipſis demiſſis, accurate inſpícias capitis foramen unde pro- ceſſerint. Sed prius maſſiteras muſculos adi, tum eos qui intra maxillam in ore & temporibus habentur. Hæc enim tria muſculorum paria maxillam mouent: tem- porales quidem cum interioribus fursum conuellentes: maſſiteres autem in late- ra circumagentes. Singuli hunc in modum incendendi ſunt: Maſſiteron muſculo- rum fibras ex ſuperiore maxilla in ii. ſeriorem æditas diſſeca, non omnes, ut condi- ſcas quomodo inuicem euarient. Itac; ſupersiciarijs ipſorù primis abſeſtis, dein- de hamo iniecto ſurfum attrahes, excoriabis, & incides, aduſque ſuperiorem ma- xillam unde proceſſerunt, dum ad ſubiectas quæ ſitum habent diueraſum, perue- neris. Etenim hoc atque illo modo, ut dictum eſt, procedunt, nec rectà de orſum feruntur: quoniam non modò attolli adducíque inferiorem maxillam ſuperiori dum mandunt animalia oportebat, ſed etiam obliquam paulatim, nunc in ante- riora, nunc in poſteriora protendi. Quippe tali functione ad cibum mandendum indigemus.

26

A. indigemus. Duo igitur muſculi ſunt, puta maſſiteres utrique, ex proprio ſinguli capite in commune extremum proſecit, quod in maxilla inferiore habetur, quan- doquidem hanc moueri conueniebat. Ex capitibus uerò alterum in malis, uti uo- cant, ualens nerueum capparebit carniformi ſubſtantiæ robustiori coniunctum. Alterum in toto offe iugali conſtitit, quod Græci ὀγωμα appellant, minimè ner- uſum. Primum quidem maxillam ſenſim obliquâ prorſum retrahit, ſecundum contrarij motus gratia creatû eſt. Nam tantum maxillam retrorfum abducit, quan tum primum in priora agit. Quin & tendenti tibi utrunque uiciffim caput, mani- ſeſtò inferioris maxillæ motus conſpícietur. Quomodo autem faciundum ſit, dili genter attende, ſiquidem futurus fermo de qualibet diſſectione adminiſtranda tra ctabit, qua mortui animantis particulæ motum conſideramus. Itaque uniuersas auferre carnes ab illis partibus oportet, quarum frequenter examen inſtituimus: ſolos autem muſculos qui ipfa mouent, intacios relinquimus. At ubi hos quoq ad reſta ipſorum capita uſque incidimus, illa ſanè ab offibus quibus inferuntur, amputare conuenit: manu uerò eadem attrahere, tendendo quò prius erant col- locata: quoniam ſi hoc probè peregeris, offium motus palàm conſpicabere, qui- bus pares muſculi inhæreſcunt. Hoc paſto etiam inferioris maxillæ uniuerſas am bientes partículas adimere conuenit, & hac renudata examuſſim motus utriuſq maſſiteris muſculi, unde ipfa mouetur, examinare. At euidentius eos ſpectabis, ſi non tantum alias omnes maxillæ partes ademeris, præſertim quæ ab imo pro- ceſſerunt, ſed temporales quoque ipſos, quos certè poſt maſſiteras, ut etiam ante hos diſleces licet. Verùm os iugale, zygoma Græci uocant, utroque modo excin dere neceſſum eſt. Hoc enim ſublato, temporalis totus euidenter apparet, maxiſſe extremo per tendinem inſertus. Adhæc trium muſculorum ſocietatem iugali a-

B. demptos conſpicies. Dico autem trium muſculorù, maſſiteris, temporalis, & præte rea eius qui intus in ore delitèſcit, temporali admodum contiguus. Iam mandibu larius, ſeu maſſiter muſculus, temporali paucis partibus coheſeſcit: qui uerò intus in ore reconditus eſt, multis adeò, ut ſi partem temporalis ipſum eſſe dixeris, haud aberraſſe uidearis, ſiquidem temporalis muſculus toti maxillæ extremo orbicula tim circundatus, cum tertio hoc muſculo adunitur: qui inſitium quidem iuxta ca- pitis offis proceſſus alarum modo formatos obtinet; inferius autem extremum la tis humilioris maxillæ muſculis imponit: ubi iam regio quædam habetur paula- tim caua, ut muſculus inſinuetur, effecta. In capite uerò ipſius maxima cōcauitas eſt, circa capitis offiſi proceſſus alis ſimilatos. Atqui hunc muſculum prius uidere non eſt, quam maxillam diſſolueris, uel capite in artículo, uel inferiore fini ſcillo, ubi utreq ipſius partes coeunt. Temporù muſculus abunde cōſpicitur, id eſi os iugale duntaxat excideris. Proinde Hippocrates quoq innuit inferiorè maxillam eſ duobus offibus inuicem iuxta imam partem iunctis conſtare. Dixerunt porrò & alij omnes, qui quidem accuratè offium naturâ explicuerùt. Non tamen in ſimij omnibus manifeſtò poteris oftendere maxillæ commiſturâ, complures ſiquidem ipſatum unâ inferioris maxillæ os habere tibi uidebuntur. uerùm in canibus eu- denter latis cōmiſſura apparet, facile eſt maxillam inibi ſeparare. Cæterùm illa quoq animalia ſingulos tres muſculos obtinent, quorù paulò antè mentionè ſeci mus. Omnibus enim præpoſitis animantiu generibus tres hi adſunt muſculi, fun cutionis ipſius gratia facti: quorum duo ſimplices, unus, nempe in mandibula, du- plex exiſtit, ut prædiximus. In quibus igitur inferior maxilla promptè soluitur, pri us exerceri conuenit: deinde ſic ad ſimias digredi. At ſi in his etiam ab inſitio exerci tium ſubire uolueris, cultro excilorio, ἀκρωπὶ uocant, maxillam diuides, ubi parte ſui acutiffima promînet. Nam cura huic inferiori maxillæ extremo adhibita, tum ſuperiori cōmiſſuræ primorum dentiù, quos, quia ſecant, τομῆς Græci nominat, aggredieris ſic ipſam findere, à media primorù dentium regione auſpicatus. Poſt

e 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
quam uerò ipfius utranç partem ſciffam à mutuo complexu diduxeris, ſtatim ter
tium muſculum inſpícito, qui ex internis maxillæ inferioris partibus ad latitudinē
ipſius inſerit. Videbis ipſum liquidò, tunicula quæ omnibus oris regionibus ob-
ducitur, auulſa. Hinc iam fibras ipſius ſequens, caput muſculi exacè confpícies,
è capitis concautatibus, ut docui, exortum, quas proceſſus alarum modo figurati
generant, Itaç maſſiteres muſculi prius ſicut dictù eſt adminiſtrati, quù & tempo-
rales ex toto nudatos abſcideris, ut nulla parte maxilla adhæreat, neq[ui] retrahatur,
quomodo ipſam moueant, clare ſpeculeris licet. At ſi initio ſtatim, antequam his
quoq[ui] manù fueris admolitus, temporales íncidere cogites, os iugale quidem pri-
us excidendum eſt: fibræ autem muſculo ſic tum cute, tum membranis detecio,
inſpiciundæ, quomodo ex multís ortæ principijs in unù omnes ceu uerticè ipſo-
rum tendinem cōmemoratum procurant; deinde omnia præcidere capita opor-
tet, inde prehenſa ualidè extendere, deprehendes enim & inferiorē maxillam ſe-
qui, & os occludi: quo tuis manibus aperto, mox temporalem muſculum ſurſum
denuo attrahet, ut tum maxilla ipſum conſequi, tum os recludi appareat. Hæc con
templatus, totum ipſum excidito, quoad muſculum ori intus p[er]liſſ[ui] in partibus
cohaſrefcentem confpícias. Nondum autem exciſo, manſorius etiam muſculus,
quem maſſitera Græci nominant, apparet, in pauculis ipſi contiguus. Qu[em] ſimul
ipſum totum incidere ſam præſtiterit, ut interiorem ſpectes accuratius: quod fiet
etiam citra maxillæ diſſolutionem. Solues igitur ipſam uel in articuli nodo, uel in
commiſſura, ut ſacto ipſius diuortio, interior muſculus unus uideatur, at ſi utinſq[ui]
ſeparaueris, examen reddetur maniſestijs. Conſtat autē, huius etiā muſculi pri-
cipium in capitis oſſe, extremum uerò in maxilla inferiori conſiſtere. Huic etenim
inhæreſcit qua laſſima intus habet: ubi ſanè & leuiter caua eſt, ſed capiti immit-
titur iuxta concauam oſſium, quæ ab alarum ſimilitudine Æg[ustus] apped
lantur. Excíſo igitur iam toto hoc quoq[ui] muſculo una cum maxilla inferiore dimi
dia, uniuerſas oris particulas maniſeto poteris contueri, primùm ſedes gingiuas
dentium ambientes; deinde dentes ipſos, e[orum] ſedes. Verum quia muſculos
priores ſpectare propoſuimus, ad illos digrediamur, rurſus ab ijs qui oculos cin-
gunt, orſi. Itaç palpebrarum muſculos etiam in opere de uſu particular[em] ad com-
mentarium de motibus non compertis reiecimus. Interiores in oculorum regioni
bus incidendos cenſuimus, uel ijs quæ ipſos ambiunt, prius paulatim exciſijs, uel
totis oculis exemptis, Nec uerò ſimiæ oculum opus habet incidere, cui talis conſe-
ctionis in animantibus grandioribus facultas ampla ſuppetit. Quare etiā de hoc
differere in eum huius cōmentarij locu differemus, ubi huiusmodi animantiu par
ticulas incidere ſumusdocturi; quas et fine alij per ſe toto corpore exemptas, cō-
tueri licet: puta cerebru, oculum, linguam, laryngem, pulmonem, iecur, lienem,
reneſ, uuluam, uſeſcam, teſtes, íntestina, uentriculum. In præſentia uerò quod ab
initio inſtitutum eſt exequemur. Qui ex muſculis grandes ſunt, particulas conne-
ſtunt particulis: non in una quadam particula ipſi comprehenduntur. quippe ta
lium muſculoru naturam ſine toto animante ne cognoscere quidem poſſis. Itaç
oculis reliſtis cutem iam muſculoſam fronti obductam deinceps auferre docebi-
mus. D[ict]um mihi eſt & antea, latum muſculum illic cuti contiguu ſubijci, paula-
tim uerò extenuari, ut uidebis ſi ad caput uſq[ui] amputaueris. Porro uniuera capi-
tis cute ablata, delineamenta quædam muſculoru circa aures confpica[er]is, qua
in reliquis animantibus non delineamenta ſolùm, ſed perſectos etiam muſculos
ſpectabis. Tota igit[ui] hoc pacto capitis cute ſublata, necnon ceruicis uniuerſa, quu-
graciles latos[que] muſculos nuca[d]es, tempeſtiu[i] fuerit priores incidere, qui capiti
coharent, deinde ceruicis. At quu[em] de muſculor[u] horum initio autores ambigant,
idcirco ipſor[u] cum ſingulis oſlibus c[om]iſſuram ut in ment[u]e uenerit nuncupabo:
aliás ipſos huic connalci inquiens, aliás ex illo procedere, aliás in hoc inſerit, aliás
huic

D

27

A
huic inhærescere. Omniū ita: primus per ſumma apparet muſculus latus, pro-
pemodum triangulus, quales geometræ uocāt figuras trapezia. Intelliges autem
rem manifeſtus, ſi triangulum rectangulū linea recta interſeces, æquali bāſis in-
teruallo. at ex ijs quæ ipſos connectunt, alteram ſanè rectam, ſi cum utriſc: compa
res; alteram uero obliquam. Recta iuxta utriſc: ſitum linea è ceruicis ſpina pro-
ceſſit: bāſis totius figuræ, ſpina ſcapulari tota eſt, iuxta quam pari ſpatio linea exi-
gua ex occipitij capitis oſſe prodit, quod priori uertebræ proximum eſt, quæ uerò
hanc cum bāſis extremo copulat, quartum muſculi latus, obliqua ad ſummū hu-
merum nominatū: pertingit, leuiter etiam clauiculæ extremo inibi adhæreſcis.

Quum itacmuſculum hunc conaris incidere, ab altiore ordire linea, quæ in me-
dio occipitiij oſſe orta, tranſuerſa ceu ad radicem auris in ea porrigitur. Claru autem
cuius eſt, unum in utraque ſpina muſculum hunc haberi: neuter tamen ad aurem
procurrit, ſed tantum uterque abeſt, quantum ab occipitio recedit. Quare tranſuer-
ſa linea quæ ipſum à capite liberet, ubi primu oritur incidito, deinde hamulo exce
ptum à ſubiectis amputato, deorſum procedens ad terminos iam cōmemoratos:
qui & ceruicis uertebratu: ſpinam, & obliquum trapezij figuræ latus, aduſque clau-
culam, haud procul à ſummo humero exporrectu: comprehendunt. Atque hæc ita
tibi peraguntur. Cæterum muſculus hic ſcapularum ſpinae inferitur. Quod itac
paulò ſuperius inquirere, & de muſculis partes mobiles connectentibus determi
nare diſtuli, nunc explicandum uenit. Etenim & ſcapulæ magno aguntur motu,
nec minus ipſis caput. In ſuper ſi carne ipſarum circumprehenſa adhuc recenti, ut
facilius obediat, tendere uiciffim coneris, muſculi beneficio utraque ſimili modo ſe-
quetur: quam ob cauſam melius eſt muſculum hunc ſcapularum gratia non capi
tis à natura formatum exiſtimare. Primum igitur eſt, ipſo per ceruicem tranſuerſim

B
difſecto, quòd ſcapulæ deorſum uerſus conuelliantur, ſurſum uerò non amplius
moueri queant. hoc autem, dum uiuit adhuc animal, agere cōuenit. Secundum eſt,
quoniam alij quocumque muſculi caput agunt in latera, quòd hic ſolus habeat totas ſca
pulas ad caput retrahere. Quapropter ſi hunc quocumque ipſis adamamus, tali omnino
motu deſtituentur. Atqui habet eum omnibus euidentē, eſt igitur qui ipſum effi
ciat muſculus. Sin autem alius quicpam eſt, alius autem nullus eſt, hic neceſſariò
eſt. Tertium prædictis accedit, quòd grandiori collo præditis animātibus ne qui-
dem ad caput hic muſculus ascendat, ſed triangulus adamuſſim eſt, linea quæ re-
ſi: anguli tramitem directum coniungit, incipiente quidem ab inferioribus colli
partibus: definēte uerò prius quam ad occipitiij os perueniat, fruſtra alioquin hoc
natura feciſſet, quæ nihil ſuperuacuum ac temere cōmittit, ut uidelicet muſculus
ſcapulas ad caput reduceret, quum ſi hic inferius ceſſaret, illæ fatis poſſint attolli:
quòd nírum in his animantibus propter ſpinam ipſæ moueantur, tum ceruicu
longitudo ſit notabilís. Quartu, quòd ſcapulas ab eodem moueri teſtetur neruus
qui ad ipſum ex cerebro pertinet, ac ſi quis illum præciderit, predictu ſcapularum
motum, non capitis, reſolui. Quanquam Lyci liber caput ab eo ad ſcapulas con-
uelli dicat, ut qui nec ipſum neruum, nec aliud eorum quæ dixi quidquam cogno
uerit. Verum non hêc inſtitui uel Lycum, uel alium ex maioribus quenquam nifi
obiter perſtringere, haud enim ſum nefcius, cuilibet ſtudioſo, ueritatis indaga-
tori permultis erroribus aliorum libros ſcaterè deprehenſum iri. Quippe muſcu-
lorum maxillam quocumque mouentiij par unum intra os ſitum Lycus omiſit, quem-
admodum & latiores colli muſculos unà cum his quos retulimus ignorauit. Sed
muſco plura ex ijs quæ deinceps enarrabimus, ipſum latuerunt, quædam ſolum,
quædam ſimul & alios. de quibus operis huius lectores ſuismet oculis corpora
examinantes decernere adhortor. Ego enim hoc nomine præſentem cōmentari-
um conſcripſi, ut ſi ſtudioſi magiſtros qui indicêt deſiderauerint, ipſi docere que-
ant. Nam familiares qui cōmentationis gratia ipſum ſcribere me rogaruſt, uel ſine

e 3

23

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

hoc, ea quæ à me docti sunt, ipſi ſibi in memoriâ reuocare poterút, niſi certè ſocore
des extiterint. Quare maiores reprehendere non eſt consiliiù, quò ſermo uera duntaxat percenti ad calcem citius perducaſt. Secundum muſculorum par eſt quod prædictis longitudine reſpondet. ſiquidem ex eadem occipitij oſſis regione pro-
cedens, ſublimi ſcapularum basiſ angulo inſicitur. Verùm latitudo æqualis ipſiſs
non eſt, ſed multò minor. Anguſti enim hi muſculi, & prorfus inualidi, ſi cum illis
conſeras, quos etiam citra diſſectione tam magnos eſt uidere, ut totù collum, præ-
fertim gymnasticitis, in tumorem extollant. Porrò muſculos tenues modò propoſi-
tos incidere auſpícaberis, quemadmodù primos, à media occipitij oſſis regione,
ſubiacent enim prius nominatis, qui, ut illi, tranſuerſim orientes, ipſi quoque dorſi
ſpinæ per totum collum porrecti facili è ſubditis ut priores detrahuntur. Verùm
hoc illis tota ceruice aduſſa ſcapulas accidit: ac quù propius ipſa acceſſerint uici-
nis utrinque muſculis cōnaſcuntur. Dein ubi ſcapulas contigerint, obliquiù produ-
cunt tendinem, qui ad mediam basiſ uſque internis ipſius partibus porrigitur, hi
etiam ſcapularù basiſ ceu ad occiput retrahunt: priores uerò muſculi non modò
basiſ, ſed totas ipſas reuellunt. His iam ſublatis, ſi negligenter, quemadmodum
Lycus, intuearis, dorfales muſculos, paxitras Græci appellant, opinaberis toti cer
uici retro exporrectas uidere. Sin autem exquilibre animaduertas, alia pleracque mu-
ſculorum coniugia noſ solùm in ſimijs, ſed alijſs quoque uniuſers animantibus inibi
comperies, à dorfalibus nota maximè euidenti diuerſa. Illi nanc� ex ſingulis quæ
incumbunt uertebris orti, per ualida ligamenta proximis inferuntur, haud in lon-
gum fibras extendentes. At prædicta paria carnoſis anſulis caput retrorſum reſle
ctunt, toti collo iniecta, quod in multis animantibus haud mediocrem longitudi
nem obtinet: quin & nerui ab ima parte ſurſum ſuper ea feruntur, qui illinc non
exorti, quaſi in caput ceſſant. Primùm itacque par latorium muſculorum eſt quod li
nea tranſuerfa primis dictis ſimiliter ex occipitij oſſe procedit. Quis autem igno-
rat, in huiuſmodi narrationibus nihil eſse diſcriminis, ſi procedere, uel exoriri di-
cas? Porrò trian guli figura ſunt, unù quidem latus habentes, quam diximus lineæ;
alterum uerò totam uertebrarum ceruicis ſpinam: ac tertium aliud, quod comme
morata coniungit, ut obliquæ ipſorum fibræ ab occipitij oſſe ad ſpinam ſint incli-
natae. Contra has fibræ muſculorum ipſiſ subiacentium in priora feruntur obliquæ,
ad tranſuerſos uertebrarum proceſſus, Quatenus autem huc omnes concurrant,
muſculum utrinque unum constituant, alterum ex hſeſe ſpinæ partibus, alterum ex
ſinilſtris. At quatenus circumſcriptiones quaſdam plurimum treis, nonnunquam
turſus duas ibidem habeanſt, non unus utrinque muſculus, ſed tres uel duo tibi ap-
parebunt. Verùm quum tria muſculorum paria euidenter apparent, unum qui-
dem ex eis uertebrarum ſpinæ expanſum uidebis: alterum tranſuerſis ipſorum
proceſſibus: tertium uerò horum duorum intermedium. Porrò functionis mu-
ſculorum quos commemorauimus, licet nimirum ex fibrarum natura ſola conte-
ſturam ſumere, Iam uerò capitis os omnibus circundatis, ut dictum eſt, detecſtù,
per muſculos in poſteriora potes retrahere. Ab ipſis ſiquidem omnibus attolli ui-
detur, retrorſumque frequenter reſſecti, uerùm à ſingulis modò commemoratius ſi-
mul in obliquum declinari: ab utriſque autem ipſis incumbentibus de obliqua hac
inclinatione ad rectitudinem æqualem, quæ naturalis eſt figura, reduci. Porrò to-
ta coniugatione ſimul tenſa uel ſuperiorum, uel inſeriorum, in neutram uergi par
tem caput ſpectabis. In ſuper in moderatis tenſionibus ad rectam agi ſtationem ui
debis: in uehem entioribus retrorſum ad animalis ſpinam quodammodo reſſecti.
Perſpicuum uerò eſt cuilibet, tota carne ſimul cum capitis toti úsque faciei cute az
dempta, huiuſmodi motus examinari oportere. Exordiens igitur tria horú muſcu
lorú paria ab occipitij oſſe cui inhaſreſcut diſſecare (nam hinc promptius incidun
tur) perges uſque ad extremum inſerius, quod ſi caput ſiue principiú muſculorum
appellaueris,

D

I
A
L
N
I
T
I
O
N
I
N
I

B

28

A

appellaueris, minime peccabis. Iam uerò ipfis circa capitis articulum sublatis, alia quoq exilia muſculorum paria conſpiciuntur. At non tria ſunt, ſi ueritatem fatea- mur, ſed quatuor, quæ retro abſq paruis lateribus in prioris uertebræ articulo re- conditis habentur: quæ cauſa etiam occultionis ipſorum exiſtit: uerùm de illis age tur quum muſculos ſtomacho ſubiectos diſſecabimus. Quarta poſteriorum mu- ſculorum exiguorum coniugatio ob haſce occasiones Anatomicis non eſt anim- aduerſa. Prior uertebra poſteriorem proceſſum, qui ſpinam generat, neutiquam exi- git, ac omnium uertebrarum eſt tenuiffima: cui alteram ideo circundedit natura, ut propius connecteretur. Horum igitur gratia, tum quòd muſculo portione mi- nimo, qui ſummam uertebram capiti committit, alter extrinſcus incumbit, ſecun dam capiti coñectens, accidit ut exilis muſculus uifum effugiat. Nam ſuperiacēs iſpi poſteriore parte muſculus, incipit quidem ex inferiore uertebræ ſpina, ceſſat autem in occipiit os, præſertim medium: proptereáque duo muſculi primæ con- iugationis ex quatuor prædictis, reſti mutuò ſe contingunt, toti articulo ſuper- ſtrai. Quos nifi prius ademeris, haud uidere queas exiguos, ſimiliter rectos, ſimi- liter ex capite procedentes, ſimiliter ſp mutuò ſe tangentes, eorum modo qui arti culi coſmiſſurae incumbunt: quinetiam poſteriori primæ uertebræ regioni iniſci- untur: ſicut & qui ante ipſos habentur, ſecundæ. Ac quòd prior uertebra poſte- rius proceſſum non habet, haud alia quæpiam cauſa exiſtimanda eſt, quam quòd caput ſecundæ uertebræ, reſpectus gratia adnexum eſſe oportebat. Non igitur talem ſpinam muſculis iniſi ſubditam eſſe cœueniebat, qualis reliquis ſubſeit uer tebris. Quippe conuulnerarentur ab ipſis, ceu aculeo, uel certe contunderen- tur, ideo prædicta muſculorum paria incidere operæprecium eſt: interim quidem ſecundæ uertebræ muſculos amputatos in altum attollere: deinde ipſum ſequen- tem ſcalpello, uſque ad caput procedere: quod etiam facilius eſt: interim à capite incipientem, ad uertebram pergere: & ſi nullum exilium muſculorum qui ſubia- cent contigeris, propriam tibi circumſcriptionem habere uidebuntur. Sin autem ſcalpello alicubi tetigeris, præcideris ipſas, ſuperiectis cohærefcere putabís. At in priorem uertebram inſertionē, quomodocunque ipſarum conſectionem admini ſtraueris, maniſesto conſpicabere. Hæc itaq duo muſculorù paria caput ſolùm in poſteriora deſſeuntur: reliquiu erò tertium cum lateribus prioris uertebræ conne- citur. Ac muſculi hi obliqui prædictis adiacent, qui ſanè contiguu ipſis ex capite proceſſum obſtinent, in latera autem recedunt. Et ob hoc ipſum potius minor con- iugatio cum tota priore uertebra Anatomicis prætermiſſa eſt, eo quòd unius uer- tebræ imaginē primæ duæ repræſentent, ſecundæ uidelicet ſpina rectò tramite ad laterales prioris proceſſus ſita. Quemadmodum enim mediæ prioris partes delite ſcunt, quòd uidelicet ſpinam ipſa nò habeat, ſitq inibi tenuis, ac quatuor muſculi iſpi incumbant: ſic omnia ſecundæ uertebræ latera penitus abolentur, quòd prior hac parte ipſam magnis proceſſibus ambiat. Tertium igitur muſculorum par, ob- liquam capitis motionem pro fibrarum rectitudine ſubministrat: quin omnes mu- ſculi natura in ſeipſos colligi poſſint, & partículas ſimul extremis ipſorum conne- xas trahere, Sed de huiuſmodi uniuſſis plenius in opere de muſculorù motu tra- cſatum eſt: quod non tranſcurſim & obiter legendum ei conſulo, quicunque utili- tatis aliquid hinc ſe conſecuturum ſperauerit. Succedit aliud quartum par muſcu- lorum obliquum, tertio obuerſim respondens. Hi muſculi primam uertebram ſecundæ connectunt: eorù extrema ad laterales primæ proceſſus & ſecundæ ipſa- nam euadunt. Porro tria hæc paria, nempe primum ex omnibus quæ recenſui, ter- tium & quartù triangulum æquis lateribus tibi conſtituere uidebuntē. De ſecundo etenim, quod nequaqua nifi priore ablato apparet, prius diximus; uerùm reliqua tria coniugia maniſesto ſe inuiē qua retuli figura tangere conſpiciuntur. Itaq de- mirabar Lycu hunc, cuius modò libri poſt obitum in lucem prodierunt, in muſcu

B

e 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
lorum diffractione unum duntaxat ex ipfis par, quod caput priori uertebræ conne
tat,nouille. Quòd etenim uniuersi priorem uertebram minus aduerterunt, tum
ea quæ nunc dicta sunt, manifestò indicant, tum etiam adhuc quum neruos inci-
demus, demonstrabitur. Cæterum mirabile, quòd prius muſculorum par exacè
còtemplati, non etiam tertium quartum ipfiderint. Quippe tria muſculorum pa-
tia collo & capitì communium diſſecanti omnia ex æquo clarè confpiciuntur. Ve
rùm ego putauerim, ſicut etià ſcribunt, ſpinalium muſculorum particulas eos eſſe
rati qui toti collo obducuntur, nequaquam diffractionem ipſorum attigiffe. Quòd
etiam capitì articuli peculiares quosdam muſculos omnino exiftere opinentur,
ratione perfuſa iidentur commentarijs mandare, tanquam uiderint. non enim fi
eri potest, ut ſecundæ uertebræ, & capitì muſculos còmunes còtuítus, alios igno
res. Atqui non ſolùm in horum inſpecione negligenter uerfatì ſunt, ſed etiam in
capitis motibus, qui cum primis duabus uertebris peraguntur. Quales igitur hæ
ſint, & quem in modum inter ſe, & cum capite articulis committantur, in offium
commentario prius mihi dictum eſt: & qui ad hoc opus prius quam in illo fuerit
exercitatus, accedit, is nimirù fundamentis parum ſuſmis magnà ponderum mo-
lem imponit: in præſentia uerò tançilla ſcientibus, de primæ & ſecùdæ uertebræ
motibus ſermonem facturus ſum. Primum ac ſecundum quatuor muſculorum,
quos retulimus, par, caput duntaxat citra colli in poſteriora reſſe cut: ex qua ſun
cione capitì extrema in prioris uertebræ ſinibus conſtringuntur: occipitij autem
os cum ipſis primæ uertebræ ininititur, atq[ui] ſecundam præterea contingit. Ad hæ
tertij reſſexus idem hos ipſos terminos obtinet. Annuentes rurſus in priora capi-
tis recedimus: ſuper anteriorè primæ uertebræ proceſſum ininitimur. Verùm extre
ma ſinibus laxa inſident, à proximis ipſius partibus diſiuncta: eti[que] caput priorem
uertebram prorfum tranſcenderit, nullo à natura auxilio ad hoc præparato, non e-
nim muſculi ſolùm qui ipſum fleſtendo deorſum retrahunt, tale inſerre periculù
poſſunt, ſed etiam grauitas ipſa, quæ à prima mutatio ne promptè deorſum uerſus
tendit, proinde auxilium aliquod ex anteriori parte, qua priori uertebræ inſeritur
caput, obtinet, ne in priora facile ultra prolabatur, nam ibidem ipſum firmat & lu-
ſtinet, quà prìmùm tranſgreditur. Verùm hinc exiguam ſecuritatem, maximâ ue
rò inde, quà cum ſecunda uertebra committitur, natura ipſa conidit. Nam quù
particulam quandam turbini ſimilem rectam ex ipſa produxiffet, inſeriora anteri-
oribus conſtabiliuit, primam uertebram leuiter excauans, ubi maxime in anterno-
ra proceſſum ædit, nam poſteriorem ipſius partem ſecundæ uertebræ proceſſus
decluìis extremum ingreditur: ligamentum q[ui]ualidum à uertice ipſius ortum, ca
piti inſeritur: item aliud quoddam tranſuerſum ex ipſa prima uertebra proſecù,
ſecundæ extremum turbinatum ad amuſſim conſtringit. Hæc igitur ſi libuerit in-
ſpicere, facillimum erit exiguis muſculis, de quibus mentio prius facta eſt, adem
ptus, nam tota poſteriore parte prioris uertebræ exciſa, clare commemorata duo li
gamenta ſpectabis, quæ capitì ad quod dixi ſubministrant, alterum ſiquidem li-
gamen, quod ex uertice ſecundæ uertebræ dentis, ſiue culpidis, ſiue quocunq[ui]
a[lio] modo uocare libet, ortum, ipſum continet: quem (inquam) dentem reliquum
ligamen continet, firmatq[ui] adeò ut in neutram partem inclinet. Porrò obliqui mu-
ſculi caput in latera conuertunt: ab alterum uerò tuberculum quò muſculus ten-
dens duxerit, ipſum inclinant, ibidem igitur ſinui violenter inha[ret], tuberculo in
hunc coniecto, firmatoq[ui] iam alteri tuberculo ſublimi, oppoſito ſinui inſidet. Ac
in hoc motu caput alteram uertebram ad ſuam ipſius inclinationem per ligamen-
tum connectit. Quare natura in his quoq[ui] ratione freta conuersiones ipſius cum
alio muſculorum obliqorù còiugio primo còmilit, in rectum agere, pristinumq[ui]
ſtatum redigere idoneo. Et quidem de occipitij ceruicisq[ui] muſculis abunde ſaturs
dictum eſt, Deinceps uerò de ijs qui caput pectori & clauiculis còmittunt, fermo-
nem inſi[li]

29

A nem inſtituemus. Siquidem omnibus quorumque meminimus ademptis, promptum eſt iam tum hos, tum illos aggredi qui ſcapulas ſpinæ connectunt. Verùm quia complures muſculos ex capite procedentes ſermonis proceſſu cōſecui, ſatius uti-que fuerit & eos, qui ipſum in priora torquent, adiungere. Hi nanč ad pectus & primas claicularum partes protendunt, ex dupliſi orti principio, altero poſt au-rem, altero in ipſis ſito. Quòd ſanè uel pectus, uel claiculas cum ipſo thorace cir-cunducunt, ſimul & ſurſum uerſus ad capitis latera, aut caput ipſum in priora cir-cumagunt, cuius notum eſſe exiſtimo. Cæterùm nihiло minus etiā omnibus con-ſtar, ipſios thoracē hoc pacto mouere nō poſſe, quare caput ab ipſis prorfum fleſti neceſſarium eſt, nam hoc quoč de omnibus muſculis cōmuniter intelligendum eſt, qui quidem reſtam polituram obſtinent, ſimpliſi eos præſſe motui: qui uerò non reſtam habent, compoſito. Itaque omnibus antea commemoratis muſculis qui ex capite ortum ducuſt, tum reſtus ſitus, tum motus ſimplex adefe. Qui enim ad ſcapulas attinent, illas ſurſum uerſus attrahunt. Eorum uerò qui ad ceruicem porriguntur, alij nulla ex parte inclinatum ſurſum reflectunt, alij leuiter obliquij reddunt. At qui ex poſteriore auris parte ortus, ad claiculæ extremum quod pe-ſtori committitur, pertingit, ſitum non recto tramite obtinet, & motum ſitui re-ſpondentem; pari modo & quod ipſi proxíuum eſt, quatenus pectori inſeritur. Comperies autem proceſſus ipſorum in quiibus dixi locis: alterius quidem con-tinui primo inter communes ceruici capiti muſculos iuxta lineam tranſueram quæ ad aurem porrigitur: alterius autem iuxta auris ipſius radicem. Hic itač an-guſtus durus eſt, & modicè rotundus. Alter carnoſus, ſimiliter alijs omnibus quos ex occipitiij oſſe ortos in ſermone percenſui. Quapropter duplices dictorum muſculorum proceſſus ſunt: item duplici extremo in prius nominatas particulas inſerunt. Nam qui ſub auris radice obiter bifariam ſpargitur: altero quidem extremo in pectus, altero in claiculæ articulum ipſi commiſum ingreditur; atq- hoc muſculi extremum carnulentum eſt: quod autem in pectus inijcitur, exan-gue magis, durius ſapparet, ceu ligamenti naturæ particeps. Alter muſculus car-noſus, qui ex capite procedit, quemadmodum ille, claiculæ etiam inſeritur, ſed ita, ut priori carnoſo iunctus contiguus eſiſtat. Non tamen in totam ſic clauicu-lam conijcitur, ut quibuſdam uilſum eſt, ſed circiter medium pertingens deſinit. id uerò nunquam non uidimus: non tamen perpetuo tres proceſſus ſuam quen-que habere circumſcriptionem: uerùm ſemel aliquando terminus ipſorum bipar-tius uilſus eſt. Præſtiterit autem forſan, non fines, ſed principia capita, ipſorum extrema ad claiculam porrecta, nominare: in caput autem edita, fines; liquidem illud reuera mouent. Verùm ob adminiſtrationis ordinem, exortus quidem ipſo-tum appellaui ſuperiores iuxta caput, Anatomicorù more qui nos præceſſerunt: inſertiones autem, inſeriores ad claiculam. Porrò his muſculis amputatis, ad eos qui in ſcapulis habentur, digredi licet. Duo ſanè iuxta ſpinam hærent, quos ſolos ſcapulas retrorſum agere dicimus. nam Lycus alijos ipſius motus paruipendit. Alius uerò tertius à prima uertebra oritur: in extremas uerò ſcapulas iuxta ſum-mum humerum deſinit. Ad hæc quartus gracilis longus, incipientium faucium offi, quod à fuis ſimilitudine hyoides Græci appellant, ipſas cōnectit. Verùm ubi ſingulos cōmemoratos inibi paras incidere, poſt animantis caput exaſtè dorſi ſpi-nam cōtemplatus, ſecundam uertebram prætergredere: ad tertiæ uerò ſpinā pro-ſectus, muſculi cuiſdam ex eſquis lateribus proceſſum intuere. Hunc em ſi depre-hendas, ſine ullo negocio omniſ inſequenti, uertebrarù ſpinam ſequêris. At ubi quinč uentrebras ceruicis expedieris, eo quo dixi modò conſideràs, muſculù ſub cute deſiteſcentē thoracis principio palàm uidебis: qui reliquā uertebris qnč cer-uicis porrecti partem, ex alijſ ſeptem thoracis profectā abſcondit. Quare muſcu-lus ſuperficiarius, qui & humiliorē ſitum obtinet, antea tollendus eſt, ſi eū qui ex

31

CLAVDII GALENI PERGAMENI

ceruice defertur, cogitas intueri. Amputabis igitur prius humilioris muſculi ex duodecim thoracis uertebris proceſſus, atc hinc uſc ad ſcapulas quibus inſeria tur, ipſum deteges: poſt hunc deinde alteri quoque ſimiliter manum admouebis. Quum ſuperſciarium quidem & humilem in ſcapularum ſpinæ radicem aditum uideris, alterum uerò in totam baſim, utrunc ad ſuum principium pro fibrarû națura trahito, quò ipſorum functionem cognoſcas. nam ab utriſc ſcapulæ ſpinam uerſus tendi uidebuntur: ab elatiore quidem leuiter ad ceruicê inſlinari; ab altero ad inſeriores dorf partes deduci; ab utriſc uerò ſimul tenſis totas ſcapulas retror ſum nullam in partem inſclinantes deſerrì ad primas ſeptê thoracis ertebras qui bus proteaſe ſunt, conſpicies. Poſt hos muſculos ad eum tranſire conuenit, qui à priore uertebra proceſſum exigit. Quum uerò huius uertebræ lateralis duo proceſſus habeantur, multi ex utroque muſculi prodierunt: quorum duos iam exiguos diſſecuimus: unum ad capitis os conſcendentem: alterum ad ſecundam uer tebram ſubeuntê: obliquè ambos inter ſe oppoſitos. His ſucceedunt alij duo gran des muſculi iuxta proceſſus extremum. Alter ipſorum ad ſcapulas per ceruicem ſublimis emergit, non adeò adhæreſcens, nec alteri inſidens, ſed potius ipſi primo omnium quos retuli magno lato: muſculo, quem in totam ſcapularum ſpinam inſeri diſeambam. De altero autem, qui obliquum ex prima uertebra proceſſum exigit, libro ſequenti peragemus. Nunc autem muſculum in oratione propoſitum, ubi à prima uertebra amputaueris, incidito. Deinde cum ſpinæ ipſius termino inhaſrentem reperis eum qui ad ſummum humerum eſt, uerſus principium proſi brarum politura tendito, ut ſcapulæ eminentiam ad ceruicis latera ab ipſo adduci, ſurſum: moueri uideas. Cæterùm totus hic muſculus carnulentus eſt, magis: rotundus quodammodo, & in tertiæ ſcapulari ſpinæ particulam, qua iuxta ſumam humerum eminet, inſeritur. Verùm in hoc, ut pleris: alij, conſectionum muſculorum ſcriptores errarunt: quemadmodum & ipſe Lycus: cuius libri quidem Anatomici nunc allati ſunt: uirum ſanè uiuuentem adhuc non uidi, quamuis cum omnibus Quinti diſcipulis conſuetudinem habuerim, neque itineris longitudinem, neque navigationem detreſtans. Verùm Lyci nomen quum adhuc in uiuis eſſet, apud Græcos non erat cognitum: nunc autem ipſo uita defuncto, libri quidam magno ſtudio circumferuntur. De alij quorù copia mihi nò contigit, nihil quod dicam habeo: ſed conſectiones, quas in hunc uſc diem legi, multis ſca tere erroribus deprehendi. Atqui non inſtitutum mihi eſt, ſicut dixi, maiores perſtringere, niſi id obiter accidat: ſed potius ipſas conſectionum adminiſtrationes in commentarios redigere, quas & Marinus libro uno prægrandi, obſcuro ſanè in terpretatione, imperſecto autem doCTRINA, comprehendit. Itaque reliſtis ueterum erroribus, ad id quod inſtitutum eſt reuertamur. Muſculus gracilis longus à alaryngis partibus ad ſcapulas porrigitur, quas in priorem ceruicis regionē atrahit: atc eam ſcapularum regionē ingreditur, quæ in altiore earundem latere propter radicem proceſſus ab ancoræ ſimilitudine ancyroidis Græce appellati, accedunt. At ſuperiorem ipſius proceſſum larynge paulò altiorem, tunc perſequar, quum ilius conſectionē ſermone tractabo. Proinde hunc ubi muſculum amputas, unſ adhuc reliquum eſſe ex ſcapularum motoribus intelligito, qui necdum in conſpectum uenire queat: quo in præſentarum relicto, id tantum dicamus, ex muſculis qui ſcapulis mouendis ſunt, circulatim ipſas ambientes alios peculiares, alios reliquis etiam partibus cōmunes exiſtere. Peculiares ſcapulari ſunt prædicti ſex muſculi: quorù duo per dorfum, reliqui duo ad caput exporreſt: quintus deinde eſt ex priore uertebra ortus; ſecundù quos, ſextus oſſi hyoidi conneſtii, alij autê huemerorù articulo cōmunis eſt, ſcapulas deorfum uerſus detrahens: quo de, ſuo tè pore & loco diſſerà, Nunc uerò quoniam propoſui quemadmodum particulas ani malis detegere cōueniat, explicare, ad ea que ſupradictis finitima ſunt, pergamus.

Conſequentia

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C extremũ ipfius à fibris eleuas: deinde initium leuiter detrahis. Hoc squidem exa-
ctius subiectis corporibus deligatū, confricctū cōnexum, eft, quam reliqua hæc
omnia. ubi illud solueris, audacter iam muſculi ipſum attollito, ſcalpello, à par-
tibus subiectis ſecernito: idem donec ad humeri articulũ deueneris: ubi cōtempla
tus cōſectum muſculũ, ſiue ſuſpenſum, ſiue partibus inibi incumbentē, ad alium
hoc maiorem multò accedis: qui ad eundem nímirũ articulum peruenit, ex toto
pectore oriens, mammæ subiectus. Cæterum idem hic muſculus bipartitus quo-
dammodo eſt, fibris ipſius in ſimilitudinem χ literæ mutuò ſibi incumbentibus:
alijs ab humiliori pectoris ſede ad articuli eminentiorem porrectis: alijs ab elatio-
re ad demiffiora inclinantibus, ubi potiſſimum muſculi fibræ, modo linearũ χ li-
teræ ſe inuícem ſecant. At quod in axilla habetur, carnoſum eſt. Etenim huius lo-
ci concauitas à duobus generatur muſculis: uno certe quo de hic agimus, altero
coſtis porrecto, cuius ſtatim mentionē ſumus facturi. Ita, muſculum ex toto pe-
ctore enaſcentem, duos eſſe connexos, non unum licet dicere, tum propter fibras
alias alijs, ut dixi, ſuperſtratas, tum propter actionis differentiā. Quæ enim ab ela-
tiore pectoris ſede incipiunt, brachium thoraci adiigunt, nō deorſum reuellentes;
quíppe quum aliæ fibræ obliquiorem ipſius motũ deorſum uerſus obeant. Con-
fideres nanc quod quatuor motus ſe mutuò conſequentes, quos ſubinde me in-
dice conſpexíſti. Sed ponamus inter ipſos principem, quo brachium thoraci ad-
ducitur: muſculo de quo ſermonem hinc inſtituimus, ſecundum hanc efiguram
contracto, & (ut ita dicam) deducto. Hunc motũ alter excipit, qui brachij ſos una
cum obduſtis ei carnibus ad thoracem admouet, deorſum uerò leuiter declinās.
Ex quibus motibus prior ab elatioribus muſculi fibris, alter à demiſſis adminiſtra-
tur. Iam uerò alius ipſis tertius ſuccedit, ſecundum primi muſculi ſunctionē, quā
à mammarũ locis diximus incipere. Ad hæc alius quartus brachij moſis exilit,
quo ad coſtas thoracis longius expanditur. Duplex autē hic quoque eſt: unus pri-
oris muſculi motum excipiens, ad utranco adhuc partem quodammodo uergit,
& quali mixtus quidam ex acceſſu ad pectus, & ſitu propter coſtas. Alter exacite
brachium coſtis porrigit directa línea nuſquâ inclinante deorſum uerſus protea.
Vtricp uerò ex prædictis peculiaris præeſt muſculus: uni quidem ipſorù quem
utranco in partem uergere dixi, exíguus, ſumma ſub cute lateſcens, quem nos in-
uenimus: ſed de ipſo paulò poſt agetur, alteri uerò maximus indidem muſculo-
rum, quem nuper retulí una cum ipſo pectoris muſculo axillæ concauſ ſefficere.
Sunt autem hi duo muſculi in gymnasticis potiſſimum carnoſi insigniter, ac clare
conſpicui. Verum de eo qui ab imo ſurſum porrigitur, ſequéti oratione tractabo,
nunc ad illos redeo, qui à mammis ad brachij caput accedunt. Principem ipſum
commemoraui ſimul cum pectoris muſculo axillæ concauum efficere: & à co-
ſtis spurijs, propter præcordia, non procul à mamilla incipientem, humilis brachij
deductionis eſſe opificem. Deinde alius magnitudine notabilis, cuius fibræ alio-
reſtuerſe in alias tranſeunt, bipartitam de ſe mittit propaginem, cuius gratia me-
ritò non unus, ſed duo connexí putandi ſunt. Cæterum hic muſculus in proceſſu
ſermonis inter eos qui à pectore descendunt, maximus appellatur. Relfat alius
tertius, poſt conſectionem prædicti apparens, qui ex pectore ducit originem, qua
ſecunda, tertia, quarta, quinta & ſexta coſta cum ipſo coarctatur, eius beneficio
brachium elatius thoraci admouetur. Secundum hunc ſequitur, qui iuxta emi-
nentiorem ſcapularum coſtam euidenter iam brachium attollit. Quum ita, ſca-
pulas à thorace animus eſt ſeparare, quod initio propoſitum eſt, primus ſane ue-
nit incidendus, qui à spurijs coſtis ſurſum uſe: ad articuli cōmíſſuram porrigitur:
deinde magnus, ex toto pectore procedens, cuius partem axillæ carnoſam eſſe di
ximus, poſtea tertius, de quo nunc uerba feci, à ſecundo occulitur. Iſp[er] enim ſe-
cundus ex uniuſpo pectore prodiſt, tertius autem non de ſexta prioris coſtæ arti-
culi iunctura,

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. V.

31

A culiuncura, neq; de septima, fed, ut prius est dictum, ex media posterioris regio-
ne, quâ fecunda, tertia, quarta, quinta & sextra costa ei coarctatur. Quapropter le-
cundus, qui & maximus est, toti clauiculæ in longum figura triangulari expandit,
hæc nanque elatior linea est inter eas quæ ipfum definiunt, situ transfuerfa. At pe-
ctoris excelſus linea recta est, figura triangula; reliqua uerò tertia has coniungit.
Quarum cauſa muſculus ſublimior etiam ipſe triangulus est, fed neque triangulo-
rectangulo ſimilis, ut fecundus, uerùm retuſiori potius: & longè ualëtior est fecun
do. Cæterùm omnes dicti tres muſculi, in tendines latos brachio ſe inferentes deſi-
nunt. Sed magni muſculi tendo humilius ſubter brachij caput, directè fecundum
ipſus longitudinè inſeritur, idq; bipartito muſculi totius modo. Hic enim ab hu-
miliore ipſius parte intus in brachium inſertionem obtinet, altero horum ab alti-
oribus partibus profecto. Nерuoſioris ſanè prìmi dicti muſculi tendo in membra-
nofam exilitatè ceſſans, ad ipſum conſcendit articulum, ubi concautatis tubercu
la ſeu eminentiæ habentur: quas medium in brachio muſculi anterioris caput oc
cupat. Tertij uerò tendo ad elatiora ipſa ex brachij capite emergit, ligamento præ-
fertim membraneo, quod cōmiffuram continet. Polſquam igitur tres hoſce mu-
fculos aduſq; articuli iuncturam diſſecueris, ſcapulæ à pectoris partibus ſeparan
tur, uerùm duo adhuc muſculi ab imo ad thoracis latera procurrentes, ipſas conti
nèt. Quorum alter in ſuperficie tenuis, ex membranis quibudam generatur, iliù
cuti connexis, quæ primam ex lumborum uertebris originem deducut. ìnde pau
latim fibris in carnem degenerantibus gignitur. Alter uerò magnus inter muſcu-
los, qui ab imo ſurſum feruntur, ínitium ex eodem ſumit, & ipſe ſpinæ ertebras
occupans, præcipue quibus per ſpurias coſtas cum ſcapularum bali haud medio-
cre est cōſorium. nam dum cutè detrahis, unà diſſoluïtur, priuſquam uerò ipſam
auffer aggrederis, exactè cum muſculis inibi continetur, adeò ut connexam eſſe
putes. Ac inuenire Anatomicos est qui ſcribât, ut nos dicimus, annexu eſſe hunc
muſculum illi, etſi queat detrahi. Etenim talis communio etiam connexus genere
est. Quoniam autem fibræ tenues ſunt, tum circumſcriptio eorum quæ per exco-
riationem liberantur, inuiolata manet; tum exulceratio nulla relinquitur. Secun-
dum hanc igitur conſuetudinem grandis hic muſculus, de quo ſermonem in pre-
fentiarum facio, utriſq; dicitur cohæreſtere, ſiue cōnecſi, puta thoraci, & ſcapulari-
bali; licet ab ipſis poſſit auelli. Ex ſpina ipſe prodit alteri muſculo inter ſcapula-
rum primores demiſiori contiguus. Quà enim ille ceſſat, hic uerticem exortus ca
pit ſuper ſpinalis muſculi in eo portionem inieſtus. Itaq; propoſitos in oratione
duos muſculos, qui ab imis partibus ad brachij os perferuntur, incìdis ut dictum
est, deorſum incipiens; uerùm inſecutus aduſq; conſertionem, quam alter ipſorù
grandis per latum tendinem in brachium molitur, ad originem detrahis, quò re-
ctius functionem ipſorum internoſcas. Nam qui paulò infra brachij caput inſeri
tur, deorſum uerſus ipſum ad coſtas attrahit. Hic itaq; muſculus ex grandiorum
numero tendinem quoc; habet ualidum ſimul & magnum, qui grandi pectoris
muſculo ab interiore ipſius parte ſe inſerit: alter uerò exiguus etiam tendinem ob-
tinetualidum pariter & grandem. Porrò propter magnum exiguus prædictis ten
dinibus, ubi axillæ regio habetur, inſidet, ac bœuiffima anſa in brachium conferi-
tur. Cæterùm in prima ipſius origine ex ilijs profecta caue ne membranæ inibi di
uulſæ tibi ut maioribus imponant, tanqua gracilem muſculum totum prætereun-
ti, his uerò muſculis uſq; ad brachium conſectis, quem admodum est dictum, uel
uno ſanè grandi muſculo coſtis qua ſunt connexæ ſubnato, ſcapulæ adhuc con-
tineri potuerint; offis autem clauicularum interuentu pectori connecu: præterea
huius offis annexu, tum alterius muſculi exiguì ex clauiculis ad primâ coſta perti
nentis, quem, nili hoc pacto conſectionem adminiftres, ignorabis, & ſub clauicu
lis còditum diuelles. Primum à clauicularum oſſe ceruicis muſculum amputato,

f

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C qui maiori pectoris muſculo, quâ humeralis uena porrigitur, continuus conſexus est, adeò ut utroſque unum eſſe diceres. Verùm prior fibrarum ſitus diſcri men ipſorum indicat: poſt ipſas, tendines: deinde ceruicis muſculi ex ſcapulis otrigo, quippe elatiorem ipſius partem lineæ duæ rectæ finiunt, angulum inter ſe eſ ſicientes, trianguli uertici perſimilem, licet etiam compositionem ipſorum literæ à affilimare: quinetiam ei quæ in certaminibus ſcribitur 1, duas & ipſi lineas rectas obtiněti. Quarum altera tota clauicularum longitudo eſt: reliqua ſcapularum ipſi na, nam alterum ceruicis muſculi caput parte humiliore ipſi porreſtum eſt. At quod ueluti uertex eſt duorum laterum, ubi coëunt inuicem, ſub humero ſummo habetur. Quum igitur alteram muſculi partem incidens, à clauiculis ad humeri ſummitatem perueneris, tunc inde ſcalpello conuerſo muſculum hamulis eleuatum præcidito, ac particularum ipſius quas diſſecueris, continuitem ſequere. Nam ſi his neglectis uſque ad ſcapularum penitiora conſecueris, errorem committes. Síquidem alius hic muſculus propriam circumſcriptionem continens ſubiacet, qui in cutis detractione à ceruicis muſculo liberatur. Itaque hamo attollens ualide quod ex ceruicis muſculo ſubinde inciditur, cuidenter interim ſubiacentem muſculum peculiariter circumſcriptum continueberis: quem ſi conſecutus ſeſmel fueris, ex faciìm adſſolues ac ſeparabis muſculum incumbentem ab eo qui ſcapularum offi adhæreſcit. Item alius quidam ipſi iuxta ſcapularum coſtam con nexus eſt: à quo haud ægre ipſum, ſed à prædicto exacſte prius liberatum ſecernes, huic ſuccedit alius inſuper muſculus, ei in brachio adhæreſcens, uſque dum in pri ores partes inferius quam eſt articulus, inſeratur. Eſt autem recta inſertio deorum uerſus directo brachij tramite porreſtæ. Porrò nihil ad præſentem disputationem intereſt, declíuem dícas an rectam ipſam. Iam uerò magni à pectore orti muſculi inſertio ſimiliter recta exiſtit, in brachij longitudinem ab internis ipſius partibus proteſa: uerùm ille inſtrorfus membrum adigit: ceruicis autem muſculus attollit, nufquam brachium inclinans, neque ceu ad clauiculam inſtrorfum, neque ceu ad demiſſam ſcapularum regionem exſtrorfum, ſed rectam æqualem, adamuſſim ipſius extensionem molitur. Atc hic muſculus tali actionis ſpecie fungitur, quod duplicia habeat capita, ſummum humerij ambientia. Nam ſi à quibudam ipſorum alterum duntaxat uel ad clauiculam interiorem, uel ad ſcapularum exteriora brachium deferatur, non omnino directè adhuc attollitur, ſed ad latera inclinat. Hoc autem ipſum per ſcapularum muſculos etiam accidit, quorum hic elatior, il le demiſſior, ad ipſarum longitudinem expanſus eſt, ac conſipicuus uterque, cer uicis muſculo conſecto, quemadmodum docuimus, euadit. Cæterùm hos ipſos denuo incidere aggreſſus, à partibus ipſarum iuxta balim ſitus exordire, ubi utrauſque ipſorum poſtrema habentur. Inde aduſque humeri articulum procedito, abſcindens eos qui planè ex ſcapularum offe prodierunt, donec ſingulos utrorumque tendines latos cesseru uídeas explicatius: quorum beneficio brachij mouent obli quum attollentes: hic interius ceu ad clauiculam, ille exterius quâ ſcapulæ depen dunt humilius. Verùm ſi utrique simul tendantur, mediam obliquorum elevatio- onem rectam efficiunt, quam ſanè à ceruicis quoque muſculo brachium habere dictum eſt. Porrò elatior muſculus in alterum brachij capitis uerticem inferitur, quem maius anterioris in brachiujſi muſculi caput extrinſecus determinat. cæte rùm humiliu muſculus continuam ſibi neruofam exilitatem in caput brachij pau lò iam exterius conijcit. Si nanque ad totam manus confectionem diuertas, hos quoque muſculos incidere ſicut dictum eſt conaberis, atc ipſis proximos, prout naturæ ordo poſtulet. Sin ad thoracè properes, hìs ut habent relictis, clauiculam à pectore tollito, membranofa circa articuli ligamina interfecans, deinde ad ſum mum humerum attollens, ut alias membranas ac ligamenta ſenſim reflectas, am putato autè quâ uicinis clauicula partibus connexa eſt, idè tantus per facito, dum muſculum

32

A. muſculum ab interna inſerna: ipſius parte in priorem coſtam inſertum euidem coſpícias: paruum quidem magnitudine, ſitu uerò obliquum, caput ipſius ra dio ſurſum elato iuxta ſcapulas habetur: finis autem quo priorem coſtam ingre-ditur, pars ipſius eſt quæ ad pectus ſpectat. Hoc iam à clauicula quoque abſecto, is qui primæ coſtæ adiacet, intactus habendus eſt. Etenim thorace paulò pòſt de-tecto, ſi ipſum ceu ad caput ſuum attollas, ſimul interea & primam coſtam ſurſum retrahes. Porrò clauiculam non tantû, ut dixi, à pectore, ſed etiam ab humeri ſum-mitate licet ſeparare, interſecâdo ſcapularû uincula, quæ ipſam ſpinæ coñectunt. Aliud uerò tertium os in ſimia præter commemorata duo extrema nò diſquitito. Neq: eum Hippocrates in alio quàm homine ipſum eſſe pro didit: addit: ſermoni hanc ſeriem. Hominis nanc: natura hac parte ab alijs animantibus diuerſa exiſtit.

Si igitur quando: clauiculam iuxta huius ſitû abſcideris, rurſus ipſam ad pectus reſſcito, membranas eximens, quibus cum uicinis partibus continetur. quippe & tunc apparebit primæ coſtæ muſculus: quem abſcindens, ut monſtratum eſt, à clauicula, uel auferas penitus, uel ad pectus reflexum dimittas. His rite peractis, uala axillam perreptantia, & neruos cum membranis præcidito, ut etiam hac par te manus à thorace ſeiunga: reliquum enim præterea nullum ipſam thoraci com mitit, niſi grandis muſculus, quem gibbís ſcapularum partibus ſubhæreſcere pau lò ante commemoravi. Idem muſculus ex prima uertebra incipit: mox deorſum per totam ceruicem deſertur, ea ſcapularum parte, ubi elatior coſta, & ſcapularum bafis inuicem coeunt: ut & hîc in ſcapularum oſſe quippiam angulo perſimile ha beat. Sed antea quoque miſi dictum eſt, gracilem ad hunc locum muſculum tende re, ex occipiti: quidem oſſe natum, ſed propter ſcapularum dictum angulum muſculis ipſius utrinque cohæreſcentem. Ita: poſterior ipſius muſculus eſt, qui inter poſteriores ſcapularum partes eminet: anterior is ipſe de quo nunc ſermo eſt, nam ad inſitum bafis ſcapularû oſſis perueniens, huic inſi: cito: & perpetuo uſque ad inſeri-us extremum adhæreſcit, uniuersæ ipſarum parti coñexæ ſubieſtus: uerum hanc alius muſculus comprehendit, à quo dum cutem detrahis, prædictus in oratione muſculus diſſoluitur, hic autem muſculus de quo uerba facio, ſoli ſcapularum ba ſi connexus, ſunctio ipſius medijs coſtarum, quà maximè curuâtur iniecti, eſt tho racem uniuersum præter inferiora extrema reuellere, quæ ſeptû tranſuerſum mo uere docebimus, iam illa quoque interdum cum ſupernis in uehementibus muſcu li functionibus mouentur, quemadmodum & nonnulla ex iſ quæ ſepto tranſuer ſo ſuperſtrata ſunt, obſcure ſolent commoueri. Summa uerò ipſius functionis in illis potiſimum coſtis eſt conſpícua, in quas conferitur, hic etenim dum ſe inſerit, ueluti in quòdam digitos diſcretus eſt, quos ipſis non contiguos, neq: ſolidum inbi extremum obtinens, quemadmodum complures muſculi, uſque ad ſpuras coſtas pertendit, omnes ipſis ſuperpoſitas ſurſum uerſus attrahens. Alij autem muſculi utraque ipſius parte ſinguli continentur: hic in priore thoracis regione, ille in poſteriore coſtas ſurſum reuellit: ut tres huius thoracis muſculi ſint elatiores. Pari ſiquidem ratione ipſos nominant, alium poſteriorem, alium priorem, alium me-dium, eſt porrò medius, de quo nuper differui, ex ambobus ſimul cōpoſitus. Ac thorax ſolo hoc mediorum muſculorum conjugio motus, abunde ſatis animanti ſubferuit, diſces autem administrationem in diuentium conſectionibus. Altera priorum muſculorum coniugatio ex ſecunda uertebra incipit, ſed ab omnibus alij conſequentibus exorta, in quinque priores thoracis coſtas per ualida ligamenta ſe inſerit, quemadmodum etiam reliqua tertia coniugatio muſculorum membra-næ modo ſubtilium, etenim hanc quoque appellationem poſſunt accipere. Incipit quidem à ſpina extremarum trium colli uertebrarum, & primæ ſimul dorsi, ligamentum membraneo capite uterque ipſorum ſpinalibus muſculis inſtratum continens, V bi uerò ipſum ſegregaueris, primùm fibræ tenues ligamento inſertæ

f 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
muſculum generant: in ſimis nimifquam inualidum tenuem, in aliis animantibus, præſertim ſuibus, & canibus, ualentiorem, iam urſis pariter, & ferratis den tibus præditis, non paulò ualidior inefi hic muſculus eo qui in ſimis uilitur, ſuperiacet igitur tertiæ coſtæ, in quartam, quintam, ſextam, & ſeptimam inſeritur. Et ſi caput ipſius prehenſum ad coſtas ipſas attraxeris, thoracem ſurſum cœuelli attolli, ſpectabis: idem & in medio priore, muſculo molitus, paria ipſorum magnitudine interualla thoracis fieri confpicies. Hæ igitur tres ſublimi thoracis muſculorum coniugationes ſunt reſpirationis opifices. quarta deinde, quæ in primis coſtis exiſtit. nam ad pristinam ipſos ſedem attollens, priorum ſanè coſtarum oſſaretrahi ſurſum uerſus ſpectabis: partem uerò ipſius à thorace diſiungi. Cæterum alia duo muſculorum paria thorace detecto, ut indicatum eſt, iuxta longitudinem apparebunt: hoc ſpinæ, illud pectori expanſum, quod ſuper ſpinam eſt, carnoſis in totum muſculis conſtat, omnibus thoracis coſtis propter ſpinales muſculos ſuperspoſitum, quod autem iuxta pectus habetur, membranofis: niſi quòd ſuperior ipſorum finis carnoſus ſit, quanquam & hic paucam adeò carnem obtineat. Quod itac membraque ipſorum eſt, non pro aliarum membranarum robore, ſed uteſut i ligamentum quoddam uel tendo latus egregiè ualidus, albæ lineæ deduciu habet, quâ autè aſcendunt diuili à recto abdominis muſculo, diductus hic tranſuerſus eſt, qui iuxta os, ab enſis figura dictum Græcè ἐιφοιοδες, ſpuriæ coſtæ cani lagini eſt inieſtus, partim dextra regione, partim finiſtra, in utroque muſculo lingui: cuius etiam antea quodam in loco memini, precípiens in pectoris muſculorum conſectione ab eo abſtinendum, his ſiquidem ſubhæreſcit, & cum his auſertur, un de etiam Anatomicis ignoratur. Cæterum tendo hic recto abdominis muſculo cœtinuus, ut dixi, eſt, omnibus coſtarum terminis, qui ad pectus pertinent, incum bens. Porrò muſculus hic in omni animantiu genere ad primam coſtam alio per tendit, ubi & carnoſus uilitur, & tenuis carnis tendini alendo obductæ latitudine quampiam accipit, idem in lateribus potiſſimum, per quæ prima dorſi coſta deferetur, ab articulo ad pectus recedens. Iam uerò alius muſculus huic ſimilem habet functionem, ſpinali porrectus, neque ſic alteri muſculo commixtus, ut alterius cuiſdam pars eſſe putari queat, lìcut in pectore ſitus, eius qui in abdomine habetur: uerùm ſimul cui thorace & incipit & ceſſat, peculiari circumſcriptione orbicu lata magis quam latiore, cæterum finis ipſius inſerior ſpinæ muſculo obhæreſcit, obliquus in poſteriora uergens, ut tenſus coſtas intrò contrahat,ſtringat. Atqui indigere ipſis natura uidetur, quoties thoracem uehementer còprimere defideret, quando etiam abdominis muſculi functionem obire uidentur. Sed de his poſtea agemus. Supereſt aliud unum muſculorum par extra thoracem bifidum, quod in extremis coſtis thoracis inibi finem deorfum uerſus detrahit: caput quoque huius uni inter abdominis muſculos admifcetur, de quo clarius quu illos invidiam tranſabo: in præſentia tantum dixiſe ſufficit, quòd hic muſculus extremam thoracis coſtam deorfum ſimul cum alia detrahat, quæ in plurimis animantibus, & maximè ferratis, poſt ipſam habet. interdum uerò ad tertiam quoque excedit. Nomino autem extremam nunc coſtam, nò paruam illam re uera ſpuriam, quæ ab aliis abſcedit, & carnoſæ parti ſepti tranſuerſi obducta eſt, ſed ipſi proxima, cui manifeſta iam membrana tenuis intus ſubtenitur, ei cœtùna, quæ omnes coſtas ſuccingit. De hoc ſanè muſculo paulò poſt diluciùs agetur: in præſenti uerò opportunum eſt de muſculis intercoſtalium (ut uocant) ſermonem exequi, quorum neque ipſorù naturam uel actionem Anatomici profefſores cognouerùt, ſicut nec omnium prædictorum, à quibus mouerit thoracem retulimus. Tantillum enim in muſculis intercoſtalium ſcientiæ habent, ut fibras ipſarum non ad muſculorum longitudine à ſpina ad pectus proteſas, ſed ex alia ad aliam pertinere norint. Nec uero quod liquum habeant ſitum, neque quòd bipartute ſint, externis fibris obliquitate obliquitate inſimis contrariam

35

A. cōtrarioram habentibus, quīquam ipſorum conſcripſit, quoniam autem hoc igno-
rarunt, euیدens argumentum eſt, nec de functione quicquam intellexiſſe, Nunc
igitur fatis erit naturam ipſorum duntaxat cognoſcere. At quum de conſectione
thoracis in animante adhuc uiuo celebrata, fermo mihi fuerit, functionem ipſo-
rum peragam: quamuis etiam in opere de respiriandi cauſis omnium iam muſcu-
lorum thoracem mouentium explicuerim. Verùm in hac disputatione tantù de
ipſis dicere ſuffecerit, quòd muſculis omnibus quos percenſui, ablatiſs, ſitus fibra-
rum manifeſto apparet obliquus, ſi omnes intercoſtaliu[m] muſculos respícias. Exa-
men profecto ipſarum à spinalibus muſculis incípiles, & ex duobus cuiuſq[] fibræ
extremis contuebere, altius propter ſpinales magis ſitum, demiſſius inde longius
remotum, tanquam ſingulis fibris obliquè in priora non recto tramite deorſum uer
ſus procurrentibus. Præterea ſpinalibus exemptis fibras quoc[] similiter obliquas
ibidem ipſis ſubiectas ſpectabis. Verùm macilentù uetusq[] animans eſto, in quo
hac inſpícere oporteat, quippe in his præſertim muſculorum fibræ clarius ſolent
conſpici. nam iuuenilium pinguium[] animalium fibræ tum humiditate, tum car
nis copia conteguntur. At ſi non modo macilentum uetusq[] animal fuerit, ſed e-
tiam grande, euidentiffimè uidebís ligamenta tenuiter fibroſa ex ramentis offium
orta, quibus caro obduſta eſt. Hoc n[]o aliter fieri cernitur, quam in calathis alijſq[]
ficcellis, in quibus lac harum rerum periti coagulant, ſinge igitur fibras ex offibus
oriuntes, quæ ligamenta nominaui, eò quòd inde proueniant, iuncis reſpondere,
lactu uerò ipſi ſanguinem, & caſeo carnem proportionari. Nam ut ille ex laſte, ita
hæc ex ſanguine naſcitur. Aufpicatus igitur à ſpinæ partibus, ut dixi, fibras ſequê-
ris, obliquum uniuſcuuſq[] ſitum coſliderans, ex qua re fiet, ut dum ipſas inſpícis,
ac ad pectus magis ſemper abſcedis, etiam fibrarum ſitum nonnunquam cum co
ſtarum conuerſione uariare cernes. Non enim ut unum quodq[] à ſpina prodiſt, ad
pectus obliquum porrigitur, ab elatioribus animantis partibus ad humiliores in-
clinans; ſed ubi propter pectus iam cartilago offis uice creata appareat, alium ob-
netetum priori cōtrariorum, obliquè rurſum ad pectus cui coarctant[], portendens,
in hac igitur ipſa parte cartilago primùm gignitur, circulatim quodammodo ma-
gis, non in angulum coſtæ fleſtuntur: fibræ autem ex imo ſurſum obliquius per-
latæ, ſubcontrarioram obtinent polituram, etenim in omnibus ipſis cernitur, ſi illos
duntaxat exceperis, quorum extrema pectori non committunt, uniformis harum
coſtarum ab inſitio aduſq[] finem latio exiſtit, nequaquam flexiſis, ut quæ cum pe-
ſatore coarctantur, atq[] h[]a ratione coſtas illas appellant ſpurias, in amplam deſi-
nentes cartilagin[]e, quæ ſepti tranſuerſi ex ipſis orti ueluti propugnaculum quod-
dam exiſtit, quippe & h[]ic, ſicut in alijſ plerifq[], prouidens natura ſuit, quæ ſeptum
tranſuerſum nec ab interna ſingulari coſtarum parte, nec ab extremo, ſed in-
trinſecus ſimul &ante finem produxerit. Hæ igitur coſt[]e fibrarum ſitum deorſum
uerus obliquè declinantem tenent, quæ uerò pectori committunt, fibras pro lati-
onis uarietate committunt, ab externis ſan[]e partibus intercoſtaliu[m] fibræ hanc na
turam fortiuntur, ab internis autem contrario modo iuxta χ. literæ figuram exte
riores ſecant. Porrò has quoque coſtis à pectore diremptis coſpicari aggredieris.
Nam hoc pacto & ſpatioſa thoracis laxitas ex[]toto intus, & cum ea fibrarum figu-
ra apparebit. Vt autem promptè dignoſcas omnes ad ſpinam reſſectu, ſpuræ pro-
ſecto etiam ab internis partibus innotefcèt, toto ſuo corpore fibrar[]u[m] ſpeciem con-
tinentes, aliter quàm externæ ab humiliore coſta ad elatiorem obliquè procurren-
tes, reliquæ uerò omnes duplicem uſq[] ad cartilagines, quomodo ſpuræ per tota
ipſarum ſtructuram; in his autem ad pectus uſq[] contrariam. Vnus itac[]q[] thoracis
adhuc muſculus ſupereſt haud uiliffimus, phrenes appellatæ. Septum aut[]e tranſa
uerſum ipſas tantum eſſe Plato exiſtimauit, duarum animæ partium, appetitricis,
& animoſæ, uerùm hec non hoc modo ſunt, ſed ut in commentarijs de respiratio

B

k 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c

nis caufis demonſtratum eſt, inter omnes quos dixi muſculos ad reſpiandi functionem animali ſunt utiliffima, generatio huic muſculo talis eſt, qualem paulò antè de ijs qui coſtas cingunt, enarraui, ligamenta complura tenuia, ex offibus prodeunt: caro ſimplex ipſis circunducitur: media uero pars totius ſepti tranſueri ſi ceu grandis circuli: exiguus circa punctum ipſius alius circulus exaſtus tendo exiſtit, nullam adhuc carnem retinens quam prius habebat. ſed hæc confpici poffunt, in ſepto coſtis ſuperiore parte à pectore diremptis: uerùm totam ipſius natuam maniſeſtò prius contemplari non licet, quàm ocio ab dominis muſculos diſecueris. Ad quòrum conſectionem nunc diuertendum eſt. Atqui commonere uos cogito, eti memores, eorum quæ ſubinde à me ſunt. Verumenimuei (ut & prius dixi) opus hoc non apud amicos duntaxat ſeruatum iri ratio eſt, ſed ad multo- tum manus peruenturum, ex quibus nonnulli omnia inuidere, alij ueroptima quæ, eligere ac diſcere parati ſunt. Conuenit igitur etiam illorum gratia, quæ amici norunt, in memoriam reducere, ac ſæpius, quod etiam nunc commemorabо, dicere. Memini omnes ab dominis muſculos quamprimum ſimia fuerat ſtran gulata, incidere, mox inteſtina, uentrem, iecur, lienem, renes, & ueſicam. ſiutem ſœmina animal eſset, etiam uuluam. Atq[ui] hæc primo die ſola amicis frequen- ter conſecare memini, ne uidelicet diutius afteruata computreſcerent, deinde in- ſequuto die ad alia tranſgreſſus, incidere ſimul illa, ordine uidelicet eorum quæ hoc in opere initio conſcripta ſunt. Quomodo igitur ab dominis muſculos aggre- di oporteat, quum ab ipſis quis inceperit, paulò poſterius exequar: nunc autem di- ſciplinam prædictis ſuccedentem ſum inſtituturus, nam coſtas à pectore libera- tas, quas, ut maniſeſtò confpicerentur, intrò conſului reſſectere; rurſum ad pe- čtus, ubi prior ipſorum ſitus ſuit, reducas oportet, tanquam ſi nihil omnino ſuiffet conſectum: deinde quod ex ab dominis cute adhuc reliquium eſt, detraxere. Por- rò conſectionem muſculorum ſub eo latentium è maximo auſpicaberis, & omni- um extimo, qui à thorace incipiens, omnibus in abdomine muſculis ſuperſtra- tus eſt: cuius iniſtia, ijs quos prædixi diſſeſtis, euidenter confpicies, maximo inter elatos thoracis muſculos conſinia, ceu digitis quibusdam ſuis ipſius terminis in coſtas, ſicut dictum eſt, inſertari. Vbi igitur in illis ſingulæ inſertiones deſinunt, adiacere principia muſculi, de quo præpofita habetur oratio, contueberis, partim à dextra uidelicet, partim à ſiniftra. At prior exortus in ſeptima potiſſimum coſta- fini muſculi anterioris inter eos qui thoracem mouent, ſubiacet: deinde ex alij[is] iam omnibus coſtis procedit, quæ illis partibus uicinæ habentur, ubi primum ſin- gularum os in cartilàginem degenerat, ſicut prius declaratum eſt. At in huius fleas, priorum, coſtarum, ex ſpurijs uicem aliquid ſubit, octaua quidem ſi deor- ſum numeres, ad mucronatam cartilaginem perueniente: reliquis autem ab hæc deſcendentibus, prout maioris minoris ue ratione differunt. Semper enim humil- lior elatiore breuior eſt, attamen ex h[is] quoque omnibus prima ab dominis mu- ſculorum coniugatio enaſcitur, obliquis fibris ad uentris anteriora portendens, ce- terùm toti ab dominis regioni per inania, Græci uocât *lurwvæs*, expanditur, tum ad ilium offa, tum ad inguina uter[que] procedit, ac pubis offi per membranem, ſed ualidum tendinem ante inguina optum inſeritur. Quinetiam robur huius iuxta inguina tendinis nonnunquam laſeſcit, & cum eo totus hic locus laxior reddi- tus, partes quaſdam corporum ſubiacentium in ſe recipit, ueluti inteſtinorum, uel omenti; atque hoc iam Græcis cele, Latinis hernia uocatur. iam hic tendo mem- branofus paulò ſupra inguina ſitum obtinet, ut tenuem membranam, πωτωνα[μα] Græcè dictam, permeet, ac ea ſimul quæ ab ipſa includuntur: de quibus poſita differemus. Pars autem horum muſculorum quæ ad uentris anteriora porrigitur, in tenuem exaſtè tendinem definit, rectis extrinfecus muſculis ſuperpoſitù. Pari- modo ex altera coſiugatione muſculorum ab dominis, qui obliquum fibrarum fit- tum primis

D

34

A tum primis contrarium posident, tendo in membranã degenerans, prioribus mu-
fulis infidet: uterçb uerò iforum ex ilium offe ducit originem, membrana carno-
siore insertus; hinc deinde obliqui fursum protensi muſculis tranſuerſis infidet, Po-
ſea quatuor coſtarum, quas Latini ſpurias, Græci nothas appellant, extremis car-
nolores inſiuciunt. Tendo autem ipſorum tenuis, in quæ cefſare dicti ſunt, medi-
us inter rectos muſculos & prædictorum tendiē procedit, etenim duo amborum
muſculorù tendines in unum coire uidebuntur; ob quod ſeparare ipſos haud me-
diocris eſt negocij: præſertim quù ab hiſce particulis totius animantis conſectio-
nem auſpicamur. In præpoſita administraſione muſculos iſtos inſidere aggreſſis
proclive eſt tendines utrunce muſculi cōſequentes ſecernere. V bi enim prìmùm
carnola portio deſinit, inde nimìrum tendo proceſſit carni continuus, Hanc igitur
proprijs finibus circumſcriptam inſpiciens, tendinem membranofum ex utraque
ipſarum prodeuntem faciè comperis. Inſuper ex ea regione tendo hic ducit ori-
ginem, ubi rectorum muſculorù coſta in latere utriuſcb habetur. ſiquidem priore
parte duo hi muſculi per anteriores coſtas mutuo le cōtingunt: ex lateribus autê,
ut dictum eſt, membranofi ipſis tendines accedunt; ſubſtantia ipſorum per totam
longitudinem carne conſtat: ab elatiore parte etiã tendo nufquam eſt cōſpicuus.
Quapropter & in pubis os carnis interuentu coniſciuntur. Iam uerò in hiſce par-
tibus exactè inuicem coëunt: atque hoc ipſis prìmùm accidit inferius quàm ani-
matis umbilicus eſt. quippe elati or ipſorum portio, ſicut paulò ante oftendimus,
adiacet quidem, non autem adunitur, hanc coniugationem oſto abdominìs mu-
fculorum tertiam ponito: reliqua uerò quarta tum ex recta ilium offis linea, tum
ex lateralibus vertebrarum qui in lumbis uifuntur proceſſibus oritur; uerùm non
ſtatim hoc effici uideas, ſimulatcb uterce muſculus enaſcitur, ſed membranofum
ligamen qualens ex commemoratis offibus producſum, deinde in proceſſu fibris
adaſcum tranſuerſis, in muſculi figuram degenerat. adhæc partibus internis cu-
iuſcb ſpuriæ coſtæ finium ſub hærefcit. Quemadmodum uerò muſculi fibrarum
acceſſione facti ſunt, ita rurſus in priori parte ipſis deſtituti, in latum tendinem ter-
minantur. Ac tendo hic, ceu etiam cōplures prædicti, haud paucos medicos latu-
it, ut qui membranofus tenuis peritonæo obhærefcat: & ex ambobus una ſitis
compoſitus, non ut eſt, ſic etiam apparet, ſed ſimplex una membrana eſſe uidetur.
ita conandum eſt, qua tendines prìmùm ex carne prodeuntes peritonæum con-
ſendunt, eà maximè unitatem ſeruare. nam ſi tendo à carne fuerit auuſſus, non
poteris amplius ipſum ſeparare, niſi exercitatus peritus utrorunc naturæ: deni-
que in abdominìs futura, γαρσοαριαγ Græci uocant, tanquam peritonæum at-
tollunt, & ex ambobus dictis compoſitum, conſuut. dico autem ex peritonæo re-
uerà & muſculi membranofi fine. Porro ipſum peritonæum latis araneorum fibris
ſimillimum eſt, ſimplex, & tenue inſigniter: non ut quidam tendines membranæ
modo extenuati: qui tamen æqualitatem exactè repræſentant, ſi clara luce fibras
ipſos intercurrentes inſpiciamus. Sed peritonæum aliter habet. eſt enim ſimplex,
uti diximus, totum ſibi continu, unum quoddam ex primis corporibus, adamuſ
ſim ſimilare. Quinetiam manifeſtò apparet, quale natura in imis partibus exiftat,
ubi muſculis tranſuerſis ab eo ſeparatis ſolum habetur, nam hi commifcentur coë
unt reſtus inibi muſculis, à peritonæo digrem. De oſto igitur in abdomine mu-
fculis abunde ſatis diſputatum eſt, id fanè iuxta primã anatomicæ ipſorum ad-
ministrationis ſpeciem, quam nunc exponuſi. Quomodo autê inde quis incipiens
manum probe admoliatur, deinceps uenit explicandum. Cutem ex abdomine
detrahis, quæ ex medio ipſius originem ducit, ubi nullum eſt periculum, quippià
ex iſs quæ ſub ſunt ipſi, uel pertüdere, uel diuellere. Nam membrana cuti cōtinua
indidem à muſculis ſubiecſis diducta eſt: ac quicunque ab ipſa corporum natura ue
luti manu ducitur, is indubie cutem inibi obductam auellere idoneus eſt, ut etiam

f 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

D

nihil eorum quæ ipſi ſubdita ſunt, uitiet. Procedens autem ad latera propter co-
ſtas ſpurías, niſi curam adhibes, ueluti caput exigui muſculi diuulſeris, quem ad
axillam perſerii aſſeruimus, Anatomicis incognitum, nempe membrana cuti con
tinua fibras carnoſiores per interualla obtinet, primùm maiora, deinde minora;
rurſus ſuper ipſum nutriendas accipit uſque ad muſculum ibi gracillimum ſimul
& latum, dum uerò ad axillam porrigitur, fibris ex lata regione in arctiorem co-
actis, carnoſum anguſtum euadentem, ſi inferius ipſius principium latum unà
cum cute ademeris, auuſam protinus carnem deprehendes, quæ axillæ partibus
inſidet. Hanc, ſinduſtrius laboris patiens ſis, undénam auuſa fuerit, diſquides;
mox quum nihil ex ijs quæ illic habentur, auuſum deprehendis, totus hæſtatis,
quemadmodum & ego prìmùm, at ſi negligentior ac ſegnis extiteris, quales pri-
ores nobis Anatomicos in multis conſectionibus eſt inuenire, tanquam nihil nego
cij ſit carnè hanc uel abſectam à ſubditis corporibus quibus inſidet, uel auuſam
humi proijcere. Itaque de cute huius loci exacijus detrahenda quomodo dictum
eſt, etià hæc ſufficiet. Porrò tota abdominis regione detecta, muſculos octo ſic inci
dere conuenit. Corpus bifarià à dextra parte & ſinifra recta línea ſectum eſt, quæ
deorſum uerſus per totam thoracem porrigitur, huius ſcopos cuidentes naſius,
quos ego nunc recenſebo, undique utilem habiturus es ſpeculationem. Primus
erit mućronatæ cartilaginis extremum: inde deorſum per medium pectus proce
denti, poſtremus finis pectoris uertex eſt: qui locus inanis & à clauctulis utrifi que
& à muſculis de capite productis circumſcribitur: ut ablata cute, in conſpectum
palàm prodeat. at deorſum uerſus líneam hanc protendenti, poſtremus finis eſt
pubis offium commiſſura, quod uerò intercedit, medium umbilici regionis ha-
betur, hanc ipſa ratione etià interualli medium eſt, quo mućronatæ cartilaginis ca
cumen diſtat. hinc progredere circa medium umbilicum, ſummam cuem inci-
dens, quò poſt primam ſectionem línea candidior corporibus utrinque ſubdita ap-
pareat; ex qua maximum ſumes indicium, probe ſectionem eſſe administra-
tam. Muſculi ſquidem carnoſi, quos rectos paulò ſuperius nominaui, à línea co-
memorata diſtinguuntur, quæ merito ambientibus eſt candidior, quù nulla ei ca-
ro ſubſit, nam tendines membranofi rectos còprehendentes muſculos, quos ab
obliquis dixi procreari, iuxta huius líneæ candorem in idem coeunt, rurſus igitur
ipſam leuiter ſecabis, ut nihil eorum quæ ſubſunt, ſeces, ſed tendines dunta-
xat à mutuo contextu ſecernas. id enim ſi rite peregeris, habebis iam iuxta parœ-
miam, dimidium totius: quanquam parœmia, omne principium totius operis di-
midium intelligat: quum multa principia promptè queat peragi. Quod uerò mu-
ſculorum conſectionis principium ego dixerim, reuera totius operis dimidium
exiſtet: quemadmodum niſi etiam rectè ea perſeceris, tota còſequens diſſecio con
funditur, turbatur. Sed, ut dictum eſt, duplicem factæ anatomæ administra-
nem hinc ſuccesſuram noueris. Profuerit autem, priorem, quæ faciior eſt, exerce-
re: ita nancoſes eſt, ut poſtea aliquando difficiliorem aggreſſus, ab animi propo
ſito non aberres. Promptior faciior cò adminiftratio eſt, qua muſculum rectum ha
mulo elevatù, uel ſiniftra manu ad latus actum, diſſecas, paulatim à ſubieciis cor-
poribus ſeparans. Quale uerò in preſenti ſectione ſiniftra manu minifterium ſub-
ieris, eiufmodi dextra ſecante meſtus cum altero etiam in prima omnium admini
ſtratione peregeris. Commodius enim hoc pacto rectam molieris ſectione, à mu
cronata cartilagine auſpicatus. Porrò manus minifterium eſto, digitis quatuor ad
muſculi longitudinem iniectis, deinde quum in eo fixi ſint, ad latus modicè agen
tibus. Si enim hoc in utroque muſculo probè còſeceris, medium ipſorù maniſſetius
euadit, quæ prìmam ſectione fieri præcepimus. At quum rectè diremeris, uel una
manus ſufficiet, quæ muſculum incidendù leuiter in latus abducat, idè licet, ut di-
xi, hamo quoque peragere; eam adminiftratio ad umbilici loca ſiet, quoad notabilis
muſculi

35

A. muſculi pars detecta cognoscentur, nam peritonæum ipſi una cum nerveis tranſuerorum muſculorum exilitatibus ſubiacet: à quibus muſculi oblongi detrahi ſo lent, quapropter ego digitis quoque à ſubiectis ipſos ſeparo, uerùm id ab inſitio quù primùm diſſecas, agendum eſt: procedente uerò adminiſtratione & maniſſetò ipſis iam diremptis, quo totȗ negocium maturius abſoluatur, digitis ſubiectis reſequum muſculorum à ſubiectis auellas oportet. Poſteaquam hoc abſolueris, uel ſuperius ipſorum inſitium ubi diductum dixi exiſtere, abſcindens muſculos pau lulum deflectere conaberis, quo circumſcriptiones clarius conſpiciantur. ſiquidem extrinſecus tendo obliquorum muſculorum communis ſuperspoſitus, conſexum impedit, ſi uerò capita ipſorum nolis præcidere, ſed integra ſeruare cupiſas, tendinem membranofum ipſis inſectum auellito, qui peculiare muſculorum operculum parum ſtudioſe incidentibus eſſe putat: cuius uice plurimi membraſas connexas proprias & obtinent. Detrahes autem primùm ut simplicem, quo reſtorum muſculorum circumſcriptio in conſpectum ueniat, rurſus bifariam inſi des, diſtribuens aliam ipſarum partem primo maximoque muſculorum, aliam quæ ſub ea eſt, ſecundo. Atque ideo etià uocentur, ut modò narratum eſt, hi quidem obliquis muſculi illi uerò primi & ſecundi: ſub his tertius ad longitudinem expanſus: ſub quo quartus muſculus tranſuerus peritonæo cohareſcens. Ita uerò coniugationes ipſorum voces licet: primam ſanè maximorum obliquorum muſculorum, qui à ſexta thoracis coſta incipiunt; alteram his ſubcontrariorum obliquitum, teridi reſtorù: & quartam tranſuerorù. Verùm quum abunde in quibus dixi fueris exercitatus, aggredere ſtatim ab inſitio poſt reſtam conſectionem à reſeptis muſculis ſeparare, primum ſanè ſuperſciarium maximi muſculi tendinem, deinde ſecundum ab ipſo, qui à ſecundo naſcitur; ac ubi utrunque utricque connexum oftendens, reſtorum muſculorum conſectionem aggredere, ſic enim totum opus clarum tibi euadet, ut nihil cōſundatur, muſculis ſimul cum neruoliſis ipſorum tenuitatibus diſtinetis. Quod igitur prius feceris, deſuper à thorace in primo muſculorum cōſjugio incipiens, id nunc rurſus facito, nempe tendinem membranofum aggrefſus: quo leuiter eleuato, primum maximum muſculum aduſt ipſius originem deteges. Non tamen in hac adminiſtratione uſque ad totum pertinge requeas, ut cui pectoris muſculi obhæreſcat. Hunc igitur eatenus incidito, quate nus detectus muſculi proceſſum euidenter potest oftendere, reliquos uerò tres muſculos amputare licet, etiam ſi non ex ſuprapoſitis quippiam nudes. Quemadmodum enim primum à tendine prodeuntem uſque ad ſuperiore proceſſum diſſeuffiti, fibrarum cōſtinuitatem ſecutus, ita quoque ſecundum inciſdas, à tendine qui dem primùm ad fibras ipſius tranſgreſſus: deinde continuitatem illarum uſque ad exortum, quem paulò antè commemorari, referuãs, quin etiam tertij muſculi car noſi conſectionem uſque ad umbilici regionem emolieris; illinc uerò alterum muſculum alteri imis in partibus coeuntem conſpícies: nec non tranſuerorum conſugationis ſubiectæ infimam partem, ipſis inbi contextam, nam ea paulatim à peritonæo diſcedit, & ſolium ipſum nudum relinquit. Hæc igitur in præſens de præcordiorum muſculis ſufficiunt. Repetentes autem de ſepto tranſuerſo dicaſmus, quæ de ipſius natura indiſculſa dimilimus, quoniam prius apparere non poſteſt, quam abdomen aperiatur. Conſtat autem omnibus, licere nobis ſi non multa in uno animante uelimus oftendere, præpoſitas partes obiter incidetibus, ad id quod inſtituimus, frequenter digredi. Quid enim ſi aliquis de phrenum duntaxat natura uoluerit oftendi, uel ſi etiam de ſtructura ipſarù quæſtio quieſdam fieret, ad miniſtrationis anatomicæ indiga, an non in huiusmodi occasionibus ratio eſt totȗ quidem abdomen unà cum peritonæo prout euenerit perſecuer: cæterùm inteſtinis exemptis primum ſepti ex ſpurijs coſtis proceſſum indicare, de quo paulò ſu præegimus, deinde quomodo ſpinæ inſeratur, pateſacere, poſtea particulas ipſius

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

distinguere, & non solùm subſtantíjs, ſed etiam ſitu, actione & uſu differentes. Ete
nim medium ipſarum eſt muſculus, qui in tendinem latú omni ex parte à carno-
fis comprehenſum definit. Ex utraque autem ipſius parte, ſuperiore puta & inſe-
riore, tenuís membrana obhcreſcit, quam accuratè, ſi aníum huic accommodes
fermoní, deteges. Harum itaque elatior duplicí ſtrucíura totam thoracís regio-
nem ſubſlinit, à dextra parte altera, à ſiníſtra quoque altera, non enim una quèdam
eſt intra thoracem ſpatioſa laxitas, ſibi continua, ſed à prædictís membranís inter-
cipitur: quæ recta linea ad pectorís longitudinem mutuò ſibi cohærent, níſi quan
tum ea in parte abſcedunt diſtantí, qua cor ſitum eſt. Hoc enim inter ſe medium
capientes propria incluſum membrana ipſis craſſiore, ita ad mucronatam cartila-
ginem uſque porriguntur: utrinque comprehendentes, ut dictum eſt, cordis in-
uolucrum, περικαρδίοι Græci appellant, ſiue membranam, ſiue tunicam tu uelis
nominare, totam itaque utranque thoracís regionem internam membranæ ſub-
cingunt, natura ſimplices, telæ araneorum modo, uocantur in coſtis cingentes,
Græcè ὀσκωνότης. ubi uerò rectè ad iugulum uſque perferuntur, intercipientes,
Græcè δλεφαγοντες. ubi pulmoni circumhæreſcunt, huíus operimentum exi-
ſtunt. Bafis ipſarum ſupernís ſepti paribus obiecta eſt, quemadmodum inferio
ribus alia quædam membrana huic perfímilis ſubſtrata, quæ peritonæi uertex o-
pumo iure nuncupatur, cæterùm hæc membrana ſibi continua totam inferiorem
ſepti tranſueri regionem ſubſlinit: ac ubi illud uſus neceſſarij gratia perforatú eſt,
íbi íjs ipſis quæ permeant, circumhæret, ſimulé, expanditur, ſimili modo mem-
branæ quæ deſuper thoracem cingunt, etiam cum uafis ipſas perreptantibus tum
extenduntur, tum procedunt in orbem circundatæ, duo ſunt foramina ſepti: alte
rum grande, qua uertebris uia exhibetur, ſtomacho & magnæ arteriæ præpara-
tum. Reliquium uerò minus, communem uenam ſupernís animalis paribus ſan
guinem deriuantem excipit, & magna cum ſecuritate tranſmittit, etením hæc co-
miffura admodum pertinaciter cohæret, & membranam ſimul, quæ in dextra ho-
racís habetur, emitit. Porrò nullum ex his inſtrumentis quenquam potuerit late-
re, neque uena caua, neq[ui] ſtomachus, neque arteria: præſertim quum, ut exponí
tum eſt, íma ſepti tranſueri pars fuerit deteſta. Prius autem ſuccurrit diſſecanti-
bus uena caua, ceu in ſubſlimi ſuſpenſa, & nihil ante ſe continens, muſculis ſub-
latis. At ſi alterum ſepti foramen exaſtius uoles contueri, bifariam adminiftratio-
nem aggrederis: nonnunquam thoracem in longum aperis: deinde ſtomachum
ex ſupernís partibus ad ſeptum tranſuerſum defcendentem ſequeris, nonnunquam
uentriculum attollís, ſimul & comprimis, ſiquidem orificiú ipſius propter ſeptum
poſitum, non tamen ualide connexum, ueluti caua uena ſpectatur, ſed laxis mem
branís interceptum, eſt autem hoc ſepti foramen nò exaſtè orbiculatum inibi, ue
rùm triangulo potius ſimile, cui ſuertex ſit ſubſlimior, bafis autè dorſo innixa, quid
ením aliud quam quod Hippocrates ait: ſiquidem phirens ſeu ſeptú hoc in loco
comprehendit arteriam, & ſtomachú: arteria in ipſa media regione ſpinæ innixa,
ſtomacho in ſiníſtra ipſius parte porrecto. Quinetiã uena quædam ſimulcú ipſis
exigua, & nerui duo permeant: de quibus differere accuratius præſens tempus
nò poſtulat. Nec enim de arteria ſermo uel ſtomacho horum ipſorú gratia expli
catus eſt, ſed ueluti appendicis loco præter ſepti foraminis inibi exponítionem in-
ſtitutam, mentio ipſorú facta eſt. Iterum tamen ſuo tempore explicabútur abſolu
tiú: uerùm ſeptum tranſuerſum ob hafce particulá elabentes, ímo etiam ob lum
borum carnes non ſpinæ uertebris inibi conexum eſt, etíi requirébat. quippe mu
ſculus circularís, ut comprehenſum eſt, habetur, qui ſupra omnes alios thoracís
muſculos longíſlimo uitæ tempore functionè ſuà obit: cuius gratia ofſe quodam
ex his quæ ualido ligamento ſecurè affirmita ſunt, ſuppendi deſiderabat. quia ue-
rò relatis inſtrumentis deſtum uerſus portendere neceſſarium erat, lumborum
**carnibus**

D

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIE. V.

36

A
carnibus ad phrenum eminentiora attolli, ideo septi transfueri muſculus ad ſpinæ connexu priuatus eſt. Præſtat autem non simpliciter dicere, omni ipſorum conne xu priuatus eſt, fed huius partis, Natura enim ingenioſa, & quæ nihil alicubi in animalibus conformandis curæ ac diligentiæ omittat, inferiori parte ſeptum tranſuerum per duo ligamina valentiffima cōnexuit. Etenim arteriam ac ſtomachum complexa, à ſepto ſuper uertebras conſequentes expanduntur: in alijs ſanè qui-buſdam animantibus longius, quibus totus thorax & ualens & robustus eſt: in ſi-mijs uerò nō tantum inſunt, uerùm etià per ligamina minus ualida, quam in alijs animalibus habent, uerùm de illorù discrimine iterum differemua. Nunc quoniam de ſimia in primis ſermo nobis eſt inſtitutus, hanc tu quoque incidens, ſeptu transfuerum ſpectabis: nec non muſculos ſtomacho ſubiectos, quū ordo conſectionis eò peruenerit, uſque ad quartam thoracis uertebram, deſcendentes itaque per totam ſpinam, quæ inſtr fecus muſculos obtinet, ſolius thoracis mediæ uertebræ nudæ proſus erunt, numero ſenæ. Quæ igitur à capite incipiunt, ſuperiorem totam ſpi næ portionem inſlectunt, lumborum uerò carnes ſolam inferiorem, quæ in me-dio conſiſtunt, ſimul cum ijs quæ utrinque ſunt, mouentur. At detectis magna ex parte que infra ſeptum habentur, nihil mali fuerit membranam lumborum carni-bus ſubditam detrahere. Eſt autem hæc, ſicut iterum docebitur, peritonæum lum bis obhereſcens: quo auuſto carnes ipſorum clare conſpicies: ſingulos utrinque muſculos exacios per ſpinæ longitudinem ſibi mutuo connexos, à quo dixi initio to tilumborum longitudini expanſos. Quum iam propter os latum uenerint (uoca-tur autem hoc, ut noutiſt, à quibusdam ſacrum) dirimuntur inuicem, inuernis illius adhareſcentes, item alia carnes numeroſa inibi ſimul prodeunt, ex ilium oſſe na tæ, ſequens igitur carnes deorſum tendentes, quas vices Græci nominant, tendi-nes duos nates ex ilium oſſe adeuntes in utraque lumborum carne reperis: quos Ana tomici neruas muſculorum exilitates nominare ſolent. Alter ipſorum interior, quem etiam ligamentum reſtits quam tendere ſacelles, ei maxime parti inſerit, qua pubis os cum coxa cōnectitur: reliquus in paruum ſemoris tuberculum ſiue caput pertinet. Prior ex parte lumborum caribus elatiore proceſum exigit per internam regionem procurrentem. Secundus ex humiliore, quæ inſtr fecus ipſi porrigit: imo etiam ex ea parte quæ ab ilium oſſe tendit. Itaque prius ligamentu ſon gius eſt: tendo autem qui ad exiguum ſemoris caput pertingit, breuior: quanquam nec ipſe quidem ſit inualidus, fed hunc ad conſectionem muſculorum coxa arti-culum mouenti ſeruere. Alteru uerò exquifite intuitus duriore candidiorem, quæ pro tendinum natura, ceu ex ligamentorum ſubſtantia on ſflatum, quapro pter etiam internæ lumborum carnis caput magis quam finem ipſum exiſtimare oportet. Ita utriusque exteriorum parti ſupram ex ilium oſſe proceſſum exigit, multo quidem interno minorem, fed eundem uſum ſubministrantem. Nam prædictæ duæ lumborum carnis partes tenſe deorſum fleſtunt tum eam partem ſpinę, quę per lumbos totos habet: tum eà quæ dorsi continua eſt, pari modo muſculi ſtoma cho ſubiecti, de quibus poſterius peragetur, ſuperiorem ſpinæ partem inſlectunt: nec non ex dorsi uertebris aliquid comprehendunt, uerùm lumbi carnes in ſe ipſis caput obtinent tendinis, qui ad ſemoris tuberculum pertinet. Quantum autem ex utraque harum parte habetur, finis potius eſt quam caput duorum muſculorum ſpi nam fleſtentium, ut uidelicet tres utriusque lumborum carnis partes exiſtant, una interior, elatiore orta principio: altera media, humiliore: tertia deinde externa de-miſſore etiam media proceſſum carnoſum exigit. Verùm ligamen infra hanc ab ilium altioribus incipit: quare etià longitudine ſicut & crassitie alias duas ſuperat. Iam uerò poſt prædictos omnes muſculos ſpinalium totoru proceſſus diligenter cōſidera. Incipiunt etenim ex ſecunda uertebra duo, ſinguli capita inuicem diluere obinentes. Explant autem medium ipſorum interuallum muſculi ab Anatomia

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. VI.

37

A modum & maxilla longa; & digitus in manu omnes limiæ, quæ cynocephalos imi
tantur, exiguus admodum habent; tales, muſculos quoque qui ex femore in tibiam
defcendunt, longissimè expanſos obtinent, atque ideo colligatum, ut ita dixerim, to
tum poplitem; cuius cauſa crura perfectè extendere, ac probè ijs còſiſtere neque
unt. Cui uerò animali erecto commodius ſiſtere à natura datum non eſt, quomo-
do uel incedat erectum, uel currat uelociter. Neque igitur maiorè in pede digitum
habent grandem, hominum modo: nec alios exiguos, ſed omnes ex æquo ma-
gnos, is minor cæteris eſt quem homo habet maximus. Porro caudæ inituì quod
dam ipſis inefit: & huic modi limiæ toto corpore cynocephalos referunt. Quem-
admodum igitur præſtat, ſimiarum homini quàm fieri poterit ſimilimarum artus
diſſecare, quum te in exemplolo exercere inſtitutes, ita fatius eſt in talis limiæ inopia
etiam diffimilium aliquam capere, ſicut etiam ſi in totum ſimia defideretur, cyno-
cephalum, uel fatyrum, uel lyncem; ſummatim ea animantia, quibus artuì extre-
ma in digitos quinque diſcreta ſunt. His ipſis & clauiculæ inſunt, & pectus mini-
mè acutus, eoque bipedes incedunt, hominis claudicantis modo. his uerò animan-
tibus ſuccedunt ursus, leo, & uniuersim omnia quæ à ferratis dentibus
nec χαρακτοδυ
πε Grecè dicuntur: & niſi puſillum eſſet, reſtilium genus, ut ictides, ſeles, & mu-
res, conducerent & horum artus ad còſectionum exercitâ. omnia ſiquidem hæc
quatuor constant digitis, magno abolito; niſi quòd quibusdam ipſorum ueluti deli-
neamentum quoddam in radice habetur. Sed nec hanc ab índice multum ſcre-
tam, ut in homine ſpectabis: attamen in ſimia præexercitatus etià hæc poteris diſ-
ſecare, nam præter alia tendo quoque ab interiore manu procedens, his inefit ani-
mantibus: quemadmodum etiam muſculi, digitorum motores, ſic qui brachiale,
radium, magnum, digitum mouent. Eos uerò tum muſculos, tum tendines, qui
magnum digitum mouent, hæc animantia non habere cuiuis notum eſt. uerum
ut uno expediam uerbo, & ex actionibus quas obeunt, & figura particularum,
quam ſingula animantia extrinfecus habere uidentur, nonnulla & de ſtructura
ipſorum tibi indicatio deſumetur. Nam particulæ quæ ſimili munere funguntur,
& eandem à foris figuram obtinent, necelle planè eſt eandem quoque interius ſtru-
cturam fortiri. ita uerò ijs quæ ſimilem actionem obeunt, ſimilem, figuram exte-
riorem repræſentant, ſimilis nimirum & interna particularum natura tota exiſtit.
Quippe natura cuique animanti corpus animi affectibus idoneum condidit. atque
huic gratia ſimulatque nata fuerint, omnia particulis utuntur tanquam à magi-
fsto edocta. formicas igitur, pulices, aliaque id genus minuta animalcula nequa-
quam diſſecare unquam ſum aggresse: quæ autem repunt, quemadmodum mu-
stelæ, & mures: tum quæ conuolutim ſerpunt, ueluti ſerpens: ad hæc multa auï-
um genera & píſcium ſubínde incidi, ut firmiter perſuaſum haberem, unum eſſe
qui hæc uniat opificem, & moribus animantis, corpus in uniuersis eſſe peculia-
re, tali ſiquidem cognitione fiet, ut intuïtus quoddam animal antea non uifum,
præſagias qualem nam ſub cute ſtructuram habeat: ac frequenter ego hoc indi-
caui, non aliunde, ut dixi, eius cognitionem peritiamque indeptus, quam ex ſirma
perſuasionc, quòd ſingula animantia corporis ſtructuram animi moribus faculta-
tibus, propriam obtinerent. Nullum itaque miraculum eſt, cuiuſque animantis in-
ternam compositione ex figura exteriori clare conſpecta præoſcere. Multò ma-
gis ſi functionem obire ipſum uideas, quemadmodum nuper dixi qui rectè gradi
untur. Quinetiam uoce animantis audita, de illius instrumentis coniecturam ali-
quam ſumere poteris, non ex magnitudine uocis tantus, ſed alia quoque ſpecie. Ve-
rum de hoc manifeſtius agetur quum ad uocis instrumentorum confectione per-
uenero. In præſentia autem hoc quoque de artubus tractaui uberius, quòd ſtructu
ram ipſorum in primis huius operis commentarijs exponuerimus. Quum itacque in
eis præexercitatos, ſermonem perſecuturos ſperarere, ceu exempli ipſorum gratia de

g

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

aliorum animantium simili & eodem percenfui, quod tum ex functionibus, tum forma animantis uniuersa & particulari cōsideres licet. Digitus liquidem ubicun
que fuerit, eandem habet ftructuram, quatenus digitus eſt: ita uerò ſi proprij gene
ris digitus fuerit, ſimilem tali generi ftructuram ſemper obtinet. Eodem modo cu-
bitus, radius, & alia ſingula habent. Quatenus enim radius uel cubitus eſt, ſem-
per eadem constat ftructura; quatenus autē ſui generis uel radius, uel cubitus eſt,
ſimili quidem in ſimilibus, proportionali in diffimilibus. Qui igitur ratione, et de-
xtra natus índole ſe exercuerit, facilè inuenit quid in ſingulis rebus idem ſit, quid
non idem. At qui nec probæ fuerit índolis, neq; exercitatus, forſan & hic præ ani
maliu conſectoru copia adduci quandoq; potuerit, ut uel obſcurè ac leuiter intelli
gat, idem nō per accidens, neq; prout euenerit, ſed ex propria ſubſtantia cuiq; ſpe-
ciei inſeſe. quod autem non idem, à nonnullis quæ particularibus accidunt, indi-
uiduas ſubſtantias nominare ſolemus. Quum enim uideas membrum nō modò
extendi flecti q; ſed etiā in latera circumagi, neceſſariò duo muſculorù genera ob-
tinet, alios extenſionis & inſexus, alios ad utranq; partem deductionis autores,
Quu igitur præterea conſideraueris, unò ne offe membru conſtet, ut brachiu: an
duobus, quemadmodu cubitus radius q; , uno quidem offe inuento, muſculos in
eo tum rectos, tu ſoliquos quaerito. Sin aŭt duo fuerint, ut in cubito radioq; ſcito
protinus alterum ipſorum membri extenſionem & flexu moliri, alterum in latera
circumagere. Ad hæc non ignorandum eſt etiam ex muſculis ea mouentibus ſitu
obliquiores exisſtere, qui obliquos motus ſubministrant, rectiores autē qui rectos.

D

Verum hoc omnibus cōmune membris inefſt, quæ eosdem motus forſtuntur. Ma-
gnitudo autem muſculorù, figura & poſitura ſimilis in membris forma ſimilibus
exiſtit, diffimilis in diffimilibus. Eadem ratione & in digitis, quæuus animal quod
diffecatur, minutius fuerit, cuiusmodi ſunt reptiles ipſi mures, neceſſe eſt muſcu-
los qui fleſtunt extenduntq; ſingulos digitos, non aliter quam in homine conſpi-
ci. quòd ſi in latera quoque digitos moueri uides, neceſſitas omnino eſt & motus
ibidem animantis illius hominibus proportionari, ut cuiusq; latio paruì digitum
uerus ab exterioribus in oratione propoſitis & tendinibus, & muſculis fiat: ad
magnum uerò ab interioribus, Magnum autem ipſum ſicut & paruum quamplu
rimum ab alijs omnibus abducere in eius generis animantibus comperies muſcu
los, ſimilem ſitum humano ſortitos. Vnde cōſectio ipſorum facilis tibi futura eſt,
tanquam ſæpius antea manum ei admolito. Proinde ſi quæ priore commentario
de manu diſputata ſunt memineris, & quæ nuper relata ſunt, promptè didicers,
& promptè in animalibus comperies. Quæ autem hoc libro de cibi inſtrumentis
dicere inſtitui, quorù gratia quoq; huc uſq; ſermonem deduxi, fide carere forſan
primum audita uidebuntur: ſed quu in multis eiusdem ſpeciei & diuerſæ animan
tibus inſpiciundis pones induſtria, non amplius à fide aliena tibi apparebunt: at-
tamen miraberis hæc unam artem omnium animantium opificem demonſtraret:
quæ partium ftructuræ ſcopum eſſe uoluit, ut eis uterentur homines. Quu enim
unus ſit ufus cunctis animantibus communis, cuius gratia alimento indigeat, re-
peries inſtrumenta in ſingulis ipſorù generibus triplicia. Quædam prima ratione
à natura facta, ad concípiendum alimentum conficiendum q; , et in totum corpus
deferendum, Alia ſecunda ratione, quæ excrementorum ſunt receptacula. Nihil
autem refert, excrementa dicas, an ſuperflua, ut Græcè πολιτικά, ſiue ut Arifiote-
les, πολιτικά. Reliquas alias particulas tertia ratione ſtruxit, quæ horum ex-
cretionibus ſubſeruiunt. In quam itacq; particulam cibu animantia recipiunt, uen
triculus nominatur, in hoc leuem quandam & primam ſubeunt mutationem in-
gesta, ac præparantur iocinori: quod maximam cibi in ipſum permeantis alteratio
nem emolitur: hinc uenæ confectu ipſum in totu corpus deruant. Porro ut ex ioci
nore purum nullius q; ſuperflui particeps uniuerso corpori diſpenſet, natura in-
strumenta

ſtrumenta

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. I.

2

A & id quoq monstrauimus: nec fecius quòd quædam tota subftantia in sefe mutuò & agant & patiantur: quædam uero una duntaxat, aut duabus qualitatibus, Super hæc, alia itidem esse tenuia, sive tenuiù partium (Græci λεπτομερεῖν uocant) alia crassa, sive crassarum partium (παχυμερεῖν Græci nominant). Tenuia quidem, quæ facilè in tenues còminui partes poſtint: crassa, quæ contra. Atq[ui] ut ſemel dicam, omniù minifſe diſtinctionum oportet, quas in tertio de Temperamentis poſuimus, ut ſecun dum illas medicamentorum ſpeciei facultas explorari ualeat.

De aquæ facultate.

Cap.

II.

Sto ſanè prima nobis in contemplationem propofa aqua: quòd nimirum ea & communiffima hominibus omnibus ſit, tum ſanis, tum ægrotis: & ad uitam maximè neceflaria. Primum eucrato, ſive temperato corpori applicator ipſa neq[ui] frigida infligniter, neq[ui] calida. Deinde ijs qui natura ſunt intemperati. Tertio, qui affectu aliquo tenentur. Nam hoc pacio exacètè in omnibus propriam eius facultatè perpenderis. Igitur temperato admota pluſculo tempore, ipſum omnino refrigerabit. Intêperato uero, citius quidem refrigerabit id quod frigidius natura fuerit, tardius uero quod calidius. Semper autè omnia refrigerabit, etiam ſi nò multis deinceps diebus, ſed uel una quis hora, aut pluribus ea utatur. Nec enim talis in ullo omnium calorem reuocare poterit. Nam quæ ſummè frigida eſt, ſi quadrato ac iuuenili corporis naturæ pauculo tempore adhibea tur, caloris molietur reuocationem. Sin aliter utaris, ſemper refrigerabit. Quin etiàſijs quoq[ui], qui ſimplici laborant morbo, eiusmodi admoueat aqua, hos etiam manifeſto refrigerabit. Nam ſimplex ſit affectio oportet, quemadmodum utiq[ui] in tertio de Temperamentis definitum eſt, quò uidelicet quæ adhibetur, ex ſua natura refrigeret, non ex accidente quopiam: quippe quum frequêter ubi compoſitus fuerit affectus, aliud primariò medicamentù efficiat, aliud ex accidente eueniat, uelut in phlegmo- ne. Eſt enim ea affectio calidæ copioſæ fluxionis ſoboles. At quæ modicè excalſa: ciunt pharmaca, quum ſuperfluitatem euacuant, protinus, opinor, & quod affectum eſt, frigidius efficiunt. Verum quum ſimplex unaq[ui] fuerit affectio, quòd ex acciden te ſit, in ea prouenire non poteſt. Ergo ſi hac ratione expendas, aqua potabilis utro: biq[ui] uidebitur frigida. Non eſt tamen eadem aliarum aquarù, quæ sulfur, bitumen, aut nitrum qualitatibus ſuis referunt, facultas. Siquidem earù omnino nulla, ubi alie næ tum caliditatis, tum frigiditatis expers adhibita fuerit, frigefacere confpicitur. Quinimo nec marinã ipſam priuſqua adſcititiù frigus ſummù acceperit, admodum refrigerare apparet. Nam ſi quis in potabili aqua totù diem innatet, ut etiam non admodum ſit frigida, ſed uelut ex ſole tepens, neceſſariò tamen refrigerabitur. At mare complures iuuenum interdum pertulere non per diem modò totam, ſed etiam adiuncta nocte. Ex quo liquet, aquam potabilem certe & dulcem, ſecundum naturã ſuam ſemper eſſe frigidam: mare uero non æquè. Quòd ſi non ſemper in ſermone adjiciã, potabilem, ſed dicam ſimpliciter, quantum ex ſe eſt, aquam eſſe frigidam, haud calumiari oportebit, tanquam inſufficientier & indiftinètè loquutum. Nam quæ exacètè ac ſyncerè aqua eſt, omnis alterius subſtantiæ miſtione uacãs, ea ex neceſſitate ex ſua facultate eſt frigida. Si qua uero per bituminofa, sulfuroſa, nitroſa, aut aluminoſa loca diffillans, subſtantiæ eius aliquid abſterſerit, ſecùq[ui] traxerit, miſta iam ea eſt, non autem exacètè aqua; uelut ſi ipſe quoq[ui] uoluerit aut ſalem, aut alumen, aut aliud id ge nus affatim aquæ miſcere potabili, ſicut ſanè ſæpenumero facere cogimur in marinae inopia, quando muriam facere uolumus: tunc enim ſalem aquæ indimus: ac tantù ipſa facultate iam diſſidet, ut ſi aqua dulcis, uidelicet quæ neque infligniter aut calida, aut frigida ſit, ſed uelut ex ſole tepida, eryſipelati perfundatur, noxam omnino nullam hominis corpori ſit allatura. At ſi marinam aquam, aut muriam, aut id genus a: quã miſtam, bituminofam uidelicet aut ſulfuroſam admoues, uſqueadeò hominè

Aa 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c offenderis, ut partē ipsam sīs aduſturus. Aqua igitur ipſa ex ſele frigida eſt facultate,
Porrō ſi extrancam caliditatem adeptam corpori humano perfundas, putabis forſan
ſimplex quoddam & naturale adhibitum medicamen: at ea quodā uti: modo com
poſita eſt, aut igneæ eſſentiaem partem aliquam nacta, aut certe omnino ipsam qualita
tem. Vt enim ſi falem illi miſcueris, ex confeso fuerit compoſita: ſic multo magis ſi
igneam aut eſſentiam aut qualitatem adieceris, compoſitam quodammodo eſſe-
ris. Eſt porrō etiam aqua liminaquadantenus compoſita, uelut eſt aqua Nili, & que
in Aegypto eſt. Sed ea per fiectilia uſa percolata, plane pura eſlicitur. O portet autem
non ſemel, aut bis, ter ue percolare, quando ne ſic quidem forſan adamuſſim puram
queas efficere: uerum quando qui aquæ infertur limus, omnem eſſugerit ſenſum, ſa
tis tunc eſt ut queas dicere, tales, ut ad uſus eiusmodi, puras eſſe aquas.

Quo pacto iudicemus aquam puram. Cap. v.

D

V dicantur autē hæ tribus ſenſibus, nempe guſtu, uſiu, & odoratu, Gu-
ſtu pura eſt, ſi nullam offerat qualitatem, ſed ad unguem qualitatis ex-
pers appareat. V iſu, quū ſyncera fuerit, ac planè perlucida. Sic nec odo
ratu ullam præ ſe ferre qualitatem debet, ut ſunt quædam extremæ pra
uitatis, quæ aut acriditatem, aut acrimoniam, aut falſedine, aut putredi-
nem, aut aliud indicibile aliquod utiit præferunt. Igitur aqua quæ abſo: his eſt omni
bus, ut ad naturā certe, ne ipſa quidem adamuſſim ſyncera fuerit, ſicut nec aliud ul-
lum elementorum ſenſibilium, ſed ut ad ſenſum & uſum ſyncera eſt. Talis ergo, ut
eſt propoſitū, ſecundum ſuam naturā frigida eſt. Quippe ſi ualde excaſſactam non
modo aquam, ſed uel mandragoram, uel altercum, uel cicutam, uel meconium ad-
moueris, non ſolum excaſſeceris, ſed etiā uſſeris corpus humanum. Omnia itaque
quæ examinanda uenient medicamina, omnis extraneæ ualentis: tum caliditatis,
tum frigiditatis, aliena ſunto, nedum aqua.

Demonstratio, qua oftenditur aquā frigefacere ex cerati, quod ex ea cōſcitur, effectu. Cap. vi.

Orrò quòd aqua omnis dulcis perſpicuò frigefaciat, hinc quoque dice-
ris. Ceratum humidum ſi ex aqua frigida ſub acutum accuratem mades
factum calido affectui imponas, protinus ipſum frigefacies. Oportet
autem quamplurimum admiſcere ipſius aquæ: mixtio: hoc maximè
modo optime perficitur. Ceram quantum fieri maxime potest puriſse
mam oleo liquantes, humidum facere ceratum oportet: deinde refrigeratum, ac de-
ſpumatum, ſordibus: purgatum, in mortario manibus ſubigere, aquam affunden
do frigidam, quantum nimirum ceratum accipere ualet, ac nondum aqua ſuperna-
tat. Id refrigerat & eos qui in febre uruntur, ſi hypochondrijs ſuperponat, & omnem
phlegmonen: ſimiliter herpetes quoque, & carbunculos, tum erysipelata, & phyge-
thla, ac breuiter omnes morbos calidos. Ergo ſi non aquam dulcem, ſed marină aut
muriam illi admiſcens in uno prædictorù quouis uti uolueris, non paruā continuò
differentiā conspícies: quippe quù id medicamentù adeò nullam propoſitarù affe-
ctionum amplius refrigerabit, ut inſuper accendat potius. Adeò multa eſt diuerſitas
potabilium aquarù, & muriæ, ſiue quæcunque aut nitrù, aut chalcanthus, aut mily, aut
chalcitin, aut ut simpliciter dicam, quæ calidorum natura medicamentorum guſtu
aliquod referunt. Inimicæ enim ſunt omnes calidis corporum noſtorù affeſtibus.
Ex quo claret, has omnes facultatibus eſſe calidas, ſola uero aquā potabilē frigida,

Quòd aqua potabilis humida fit. Cap. vii.

Aeterum quòd hæc quoque propoſitarum omnium aquarum ſola fit hu-
mida, plane ex eadem diſces methodo. Nam ulcera quæ ſupra modum
ſqualida ſicca: ſunt, ſi hac irriges, ſtatim admodum humida molliac
reddes, quù alieæ aquæ uniuereſt ulcera deſiccent. Tum pifcatorum ul-
cera adeò uidentur ſicca, ac ſi forent ſalita, Contrà eorum qui in balneis
uerant

DE SIMPLICIVM MEDIC, FACVLTATIBVS LIB. I.

3

Auerfantur, humida apparēt, ac mollia. Quin ſi imbutum linamentum ulceribus imponerem libeat, humida quidē à potabili, ſicca uero à muria marina, reddi cōperies. Aquæ quinetiā aluminofæ, quales ſunt in Italia uocatæ Albulæ, cum alijſs ulceribus idoneæ ſunt, tum uero quæcunque fluxiónibus tentantur, ea perſacilē deſſicant. Sic nec cæterarum aquarū ſulla humeſtare potest, quòd uidelicet non ſint exactè aqua, ſed miſta & adulterata, accepto nímirum aut alumine, aut chalcite, aut ſale, aut id genus aliquo. Quocirca earū nonnullæ ulcera quoque exaſperant, nempe quæ acres admodum ſunt & mordaces, Quinetiā ſitienti dulcis aqua remedio eſt, cæteræ uero acerbiorem etiam ſium relínquunt. Tum aqua inter cutem laurarum grantibus aduerſſum eſt & poculum, & lauacrum aquæ dulcis: ſalfarum uero ac nitrofarum, & ſulſurofarum, bituminofarum omnium ſanè perutile. Imitari autē potes ſicut mari- nam, ſic aliarum quamlibet, ſubſtantia uidelicet admiſta quæ in quacunque uincere conſpicitur. Nam ſulſure in aquā dulcē indito, ſulſuroſam effeceris: alumine, alumino ſam, ac eodem modo aliarum unam quanque.

Quòd aqua aduentitium calorem naſta, ſemper quidem humeſtet, non autem ſemper calſaciat: uerum in ipſo quidem perfuſionis tempore calſacere, poſtea uero frigefacere conſueuerit. Cap. VIII.

Aec ergo propria aquæ natura humida eſt & frigida. Porrò aliunde calorem adepta, excalſacit quidē & humeſtat quibus eſt admota: uerum haud ſimiliter ambo ſimul preſtare potest. Summè nanç humeſtat ſeu tepida ſit, ſeu temperata, ſeu etiam calidior. Summè autem non calſacit, níſi quæ extremè ferueat. Quòd dico, in temperata primû exploremus natura, Igitur ſi huic aquā aſſeras temperatè calidâ, eaç vel laues, uel parte caliquam identiden perfundas: in ipſo quidem perfuſionis tempore calidiorem ſimul & huzميorem efficies: quòd ſi deinde quiſces, nec corpus frigidæ uſu poſtea cōtrahes, conſtipabis ac denfabis, paulò poſt ſeipſo frigidius relínqui conſpicies: quippe quú corpus rareſaſtú tranſpirante immoderatius calore nativo, frigidius efficiatur. Non tamen ſicut frigidius poſtea calidæ uſus corpus deſtituit, ita & ſiccius. Quanquam proſeſtò uideri id poſſit, tum ob ſpiramentorum raritatem, tum ob corporis molli- tiem, tum ob ſubſtantia ſusionem: pluſculum ſiquidem in ijs affectibus euaporetur necesse eſt. Atqui uapor humor eſt extenuatus. Veru non ita habet rei ueritas, Nam mollities, quam calidæ aquæ lotionibus acquirunt corpora, ſolius humiditatis pro- prium ac inſeparabile ſignum eſt, in animantis uidelicet corpore: uelut in opere de Temperamentis eſt demonſtratum. Sanè indicio eſſe potest ulceraratum partiu ca- ro, quæ id ipſum perſpicuò oftendit, ut que in íſtis ex aqua calida perfuſionibus mol- lis atc algæ ritu fluida efficitur. Quanquæ ſanè corpus illiuſmodi affectionibus ina- nitur, ut minus tunc in ſefe habeat humoris quam antea. Videri uenia digni po- ſunt, qui per calidas lotiones, atc aquæ moderatè calidæ perfuſiones ſiccarì corpus exiſtimant. Nam ſimilis horum eſt error, atc illorum qui credunt ſenes adolesſcenti- bus eſſe humidiiores. Pluribus nanç ſenes excremètis redundant, ſed genuinæ (que quæ quæ quæ μόρια nun cupant) organicæ partes adolesſcentibus magis ſunt humidæ, uti in ſecundo de Temperamentis monſtrauimus. Perinde ſe res habet in perfuſioni bus, ac lauacris, omniç adeò ex aqua calida irrigatione. Siquidem humores qui in ualis alijſ communibus ſpatijs ſunt, exhauriuntur omnes: at ipſa uaforum corpo- ta, & uniuersum genus carnoſum ſeipſo ſit humídius. Atque hanc ſolam facultatem nunquam aqua deponit. Nec enim quú ſeruens corpora exurit, quæ uſta ſunt red- duntur ſicca, uti quæ ab igne ſunt aſſa. Rurſum nec quum ſummam adepta frigidi- tatem per diem totu, aut etiam longiori tempore parti cuipiam perfunditur, eam ſic- ciorem efficit, tametſi rugoſa atc admodum exilis relínquitur. Verum hæc eueniùt, quòd qui in ualis alijſ ſpatijs eſt humor, exhaußtus ſit, at partes genuinæ ſolidæ.

Aa 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c nulla sui parte sicciores euadunt, Huius est semper meminisse oportet; tum toto sere-
mone perpetuo obseruandum, ex euidenter apparentibus colligendam cuiuslibet me-
dicamenti facultatem, ac semper ad quod quid dicitur calidum, frigidum, humidum,
aut siccum, ad id esse aestimandum.

Si à rebus exteris de medicinarum facultate colligi quid oporteat, ex ignis cum illis cōmercio faciendum esse iudicium. Cap. IX.

Orrò si quis uelit ex superabundanti à rebus externis probationes du
cere, ne id quidem prohibeo; uerum animû diligenter aduertat confu
lo. Nam admodû lubrica res est, nec paucos obtinet fallendi modos.
Sed has in cōsequentibus edisseram. Cæterum quod solû quis fum-
perhit, ut id quod iudicii subit medicamentû, aut excalfacere, aut refi
gerare probet, id in ignis cōmercio contactus conspicietur. Nec enim ufqueadeo
abfurdum est, quod facilè in ignem uertitur, id calidum facultate putare. Memoria
eñ, opinor, tenemus omnia huius uocis Facultate significata, quæ in tertio de Tem-
peramentis definiuimus. V num igitur ex iis erat, quod ex propria eius quod dicere
tur, materia foret, tale esse Facultate, ut si quid facilè in igne uertitur, id facultate esse
ignem, non actu scilicet. Nam hoc Facultate, ex aduerso diuidentur huic Actu. Alteri
uero Per se, huic Ex accidente, Hanc ergo iudicij rationem considerare ac diffingue
re conuenit.

Quot & quæ prædefiniri oporteat, ut liceat ex alicuius affectione quæ ad igne est, quo pacto aduerfum nos id ipfum afficiatur, colligere. Cap. X.

D

T quibus consilii est tutò à rebus extraneis ad corpora transire anima-
lium, uidere primû debent, an tenuis fit effentiæ, an crasæ, quod explo
randù uenit. Secundo, an libi continuî, denfum ac solid, an inter-
uallis interceptu, ac rarù. Quocirca his immorandù prolixius est. Vide
tur enim id quoddam esse principium, ac uelut elementum multa con
fiderationem postulans.

Quod quæ subtiliorum funt partium, promptius propriam exerant actionem, quam quæ crasio
rum, tamet si eandem cum illis facultatem obtineant. Cap. XI.

Gitur eorum quæ in confesso est facultate esse calida, nullû omnino ap-
paret nos excalfacere priusquam in tenuia fit cōminutum. Nam si quis
piper solidû cuti inspergat, nullam planè caliditare percipiat; eadem ra-
tione si quis uel linguæ imponat, aut deglutiat, aut alio pacto utatur in-
tegro, haudquaquâ diligenter trito, & cribrato, ac non adeo cōminuto,
ut pollinæ tenuitate referat. Nam quod pollinis instar cuti inspergitur, excalfacit, ac
maximè si affricueris: præterea quod linguæ admotu fuerit, aut in uenture deuoratu,
At quod solidi integrum imponitur, nec cutem calfacit, & lingue uentris exigu-
um duntaxat caliditatis senfum mouet. Itac quum tenuiu esse partium dicatur quæ
facile in tenues partes cōminuuntur, solidarum crassarum partiu quæ contra tum
dura uifcofaæ ægre ac difficulter, aut omnino in tenues cōminui no poftint; fragilia
uero, & quæ citra uifcolitare mollia funt, promptè in tenues soluatur; hinc conlare
arbitror, multa esse facultate calida, ac facilè accendi, ueru nos haud facilè excalface-
re. Nam ignis, ut qui omniu est tenuiflimus, stimul calidiflimus, & in profundu fa-
cile penetrat, & cōminuit, extenuat, at in fuâ deni naturâ conuertit, undequa-
que scilicet contingens, & quod contigit exuperans. At nostra caliditas suprà quam
quod crasæ fit effentiæ, et halituofa, in fuper infirma est, ut no facilè mutet quod con-
tigit. Oftensum est autem in tertio de Temperaturis (quo fine, quæ hic dicetur, affequi
est impoſlibile) nullu eorum quæ nos excalfacere apparent, perinde ut ignem poſse
calfacere, uerum ut materiâ accendi facilè. Siquidem mutationis principiu à nostra
caliditate accipientia, ut calami aridi ab igne, nos contra recalfaciunt, & uelut partes
fiunt

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. I.

4

A funt quædam caloris natiui, sicut illi ignis. Nam quod prius erat calamus, id nunc fitignis, ut mutatis ipsum ignis essentia adaugeat. Monstraimus autem quædā ubi uel leuem fuerint mutationē adepta, secundū naturā deinde fuam ad plurimā muta tionem procedere. Quamobrem mirandū non eſt, ſi quædam medicamenta primæ quidem mutationis principiù à nostro calore nacta, inde iam pergant eū quoque qui mutabat ſuperare, Nam quum corporis cuius proprietas alia habilis ſit ad fulcipe- endum calorem, alia inhabilis, ſit ut paria principia nō ſequatur par incrementum. Quinetiā quod corpus admodūn exile facilius alteratur, mutatur ab eo cui admo- tum eſt; quod autem grandius eſt, non nifi temporis ſpatio, ac ut tandem etiam ſen ſibilem alterationē ſultinet: id quum nō modò à phyſicis naturā ſcrutantibus ſit de- monſtratum, ſed cuius etiā homini rei ipſius experientia notū, fatis magnū aſſert te- ſtimonium ijs quæ modò dicebamus. Quippe ſi piperis particulā à nobis accipere debent mutationem, eoque accipiant facilius, quò fuerint minutiores, mirandū non eſt, ſi eas tanto citius excalfacere experiamur, quanto accuratius in minimas fuerint comminutæ.

Medicamenta parem etiam fortita tum facultate, tum confistentiam, quanto rrioribus applicen
tur corporibus, tanto ocyus actionem ſuam exercere. Cap. XII.

Vinetiā quòd extima cutis ſuperſcies calloſa ſit dura, & frigida, tum quod ſub ea eſt, quanto profundius ſubeas, tanto ſit calidus, nemo am bigit. Huic fanè rationi ſi duo etiam principia in alijs à nobis tractationi bus demonſtrata adiecero, ita denique uniuſerum poſſis colligere. Alte- rum quidem ad demonſtrationē principiorum, ſiue lemmatū, ſiue axio matum, ſiue propoſitionē, ſiue utcunq; nuncupare libebit, in cōmentarijs de Tem- peramentis demonſtratum eſt, cutem uidelicet omnē in primo ſtatim ortu ſibi eſſe continuam, at temporis ſpatio perforari, ac plurima nanciſci ſpiramenta, ritu cribro- rum. Altera utilium ad ratiocinationē propoſitionum eſt, corpus uniuſerum expira bile eſſe, ac inſpirabile, ut inquit Hippocrates. Fuſius autem de hac dictu eſt in libro de Vſu pulſuum, ubi demonſtraimus arterias, ubi ſe dilatantes undiqua, & per omnes meatus attrahunt, nō aërem modò halitum, attrahere, ſed quicquid etiam trahi facile, ac tenue ſit, ad ſpiritalis effentia motum impetum, expedite ſequequi. Quibus ſic ſe habentibus, multæ uenæ arteriæ mutuis in ſele ofculis aperiuntur. Tum ad cutis meatus, etius ſuperſiciem, ac meatuſ perſationes haud pauca per- tingere uenarum arteriarum ofcula exiſtimandum eſt; nihilofc fecius ad extimam ſuperſiciem peruenire ofculis. Tum quicquid piperis ad exaſtillimum redactu fueri- t pollinem, ſimul cum ambiente aëre ab arterijs attrahi, ipſum protinus à calore natuo alterari, idem tum ob paruitatem, tum ob ingenitam ut à calore alteretur apti- tudinem. Siquidem haud aliud illi erat facultate eſſe calido, quàm faciè poſſe inca- leſcere. Quòd ſi ſemel id illi inſit, mirum non eſt, per omne corpus tempore perla- tum, ipſum recalfacere, ac proinde primum maxime ab id genus medicamentis incaſleſcere partes quas primu contigerint, deinde quæ his ſunt proximæ & cōtinen- tes: ac ſic deinceps tertio quarter loco, pro ſitus uidelicet uicinitate, cum ea quæ primo incauerat, incaſleſcere. Hæc ſcientifica conſtant demonſtratione, non tamen ijs fatis credibili, qui in primis non fuerint exercitati. Oportet enim in ijs quæ de Ele mentis ſunt ratiocinationibus eſſe uerſatum, ac in commentarijs de Temperamen tis, & Vſu pulſuum, & ante hæc omnia in demonſtrandimethodis peritù. Sanè pau eis datum eſt omnia percurrere. Verum his quidè ſuffecerit (mea ſentētia) in euiden tibus duntaxat uerſari, paucis attactis cōmunibus rationibus ſiue epilogiſimis. Ita cauſam quamobrē nō excalfaciut corpora humana ea quæ crassa adhibent, etiam ſi natura ſunt calida, ijs duntaxat qui aſſequi ualeant, dicta eſſe reputent, ſibi fatis eſſe perſuadeant, quod euidenter ſenſibus apparet. Apparet autem autem euidenter crasſorum

Aa 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c
omnium nullum prius quam ad unguem comminuatur extenuetur, neque ipfum
à corpore noſtro quicquam perpeti, neque rurſum in nos poſſe agere. Nec enim ſo-
lum in pipere, napy, canchry, cæteris omnibus quæ nos excalfaciunt, ita ſeres ha-
bet, ſed æque item in facultate frigidis. Nam ſi quis radicis mandragoræ corticem in
magnas partes conſtraſtam cuti imponat aut illinat, planè nihil efficiet: at ſi admodi
ſit comminuta, refrigerare potest. Sic etiam papaueris ſemen, & cicutæ (tam ſti hoc
ſit omnium refrigerantium ualentiffimum) antequam exactè comminuatur cuti no-
ſtræ impoſita, plane ſunt imbecilla. Ne te ergo magna teneat admiratio, quòd cala
mi aridi pilis, tam eti accendi promptiffimi ſunt, nò tamen nos cœtactu excalfaci-
quippè qui plane à noſtro calore mutari nequeant, ut ſic recalfaciant; quòd uidelicet
pollinis ritu comminui nò ualeant; quandoquidem calamus Indicus, quem & odo
ratum appellitant, quum tundi, cribrari, ac plane magis quam qui apud nos nafcurt
comminui ualeat, clare nos excalfacere confpicitur, ſicut uno ore omnes qui ætate
nobis maiores ſunt medici, confitentur.

Quòd corporarioria citius ab igne accenduntur, quam quæ ſunt ſpifiora. Cap. XIII.

D
Orrò considerandum eſt (quemadmodum propofui) non ſolum craſſa-
rum ſit partium, an tenuium, explorandorum medicaminû subſtantia,
uerumetiam rarà ne, an ſpiffa, denſaue. Voco ſanè raram, cuius partes
ſpatijs inanibus interceptæ ſunt. Intelligentibus uidelicet nobis, ac ſem
per recordantibus, quo pacto dicatur ſpatium inane ab ijs qui unitam
eſſe dicunt ſubſtantiam: non quemadmodum Epicuro & Asclepiadi eſt uifum. Imò
aëre plenum eſt in raris corporibus ſpatium inane. Vbi ergo eiusmodi ſpatijs mulis
corpus fuerit diſtinet, facilius quam ſpifium accenditur, etiam ſi quod ad calidita
tis frigiditatis attinet temperiè, ſimiliter illi ſit affectum. Nam qui in ijs ſpatijs con-
tinetur aër, quum ſit ad patiendum promptiffimus, primo ſtatim ignis occurrſu accen
ditur atc. inflammatur: una uero ſecum corpus uniuereſum accendit, unam quanque
eius partem nimirù occupans. Ergo ſi parua corpora, cingente ea circunquaſtiam
ma, promptè accenduntur (nam id clare confpicimus) non ſine ratione corpus raro
celeriter accenditur, utpote quum profundas eius partes omnes flamma contingat.
Sic itaque calamos aridos ignis celeriter exurit, tam eti minus ſint alia ſubſtantia cali
di, idem ob meatuum multitudinè, quos aër quidem prius occupabat: ubi uero ignis
contigit, flamma depaſcitur. Aër enim accenſus, flamma eſt: terra uero, carbo. Ponò
quòd aëris plenos meatus multos aridus calamus obtineat, ſummum argumentum
eſt ipſius leuitas. Nam ſiccum natura corpus leue eſſe alioqui nequeat. Eundem in
modum pumex, & ſpongia ſicca, atque omnia adeò quæcunque ſiſtulofa ſunt, mut
tum et uacui obtinèt, pondere ſunt leuia. Sic ſanè & calamus non eo duntaxat quòd
ſiccus eſt, ſed quòd plurimi aëris eſt particeps, promptè accenditur. At à noſtro cor-
pore ægre proinde cal fieri potest, quòd eſſentiaè ſit craſſæ. Quando igitur medica-
menti cuiuſpiam ex ignis commercio temperiem colligentes, ſcrutari ſtatuimus, an
aduerſum nos eodem modo ſe gerat, ſubſtantiaè eius reſpicienda còſtitutio eſt. Nam
ſi tenuis quidem ſit, ſed continua, eandem & in nos naturam oftendet, quam prius
in ignem. Sin autè rara ſit & craſſa, fieri potest ut ab igne quidem perfacilè alteretur,
non tamen à calore noſtro, ac proinde nec nos recalfaciat.

Aquam tenuiù eſſe partium, nec unquam nos ex ſua natura excalfacere. Cap. XIII.

Ofteaquam igitur hæc cum in modum definita ſunt, rurſum ad ſermo-
nem de aqua redeamus. Nam quòd tenuis ſit eſſentiaæ, argumento eſt,
quòd promptiſſimè per pilos & ueſtimèta perfluat. Nam propter humi
ditatè mollitiem et, quæ nihil habeat adiunctu uſcoſitatis, diuifiles par-
tes obtinet, & quæ facilè in minímas poſſint diſtrahi. Talis quù ſit, tamè
nec

5

c nec nos ex sua natura calefacit, nec proprium est ignis nutrimentum, imò omnino
contra aduerfatur, & diffidet, atc extinguit, ut quod illi sit aduerffimam. Nec mirum
est, si cù igne, natura tum calidiffimo, tum ficciffimo, pugnet aqua, que frigida est &
humida. Coniectura quidè igitur ex ignis fumitur comércio, quo pacio quod me
dicament in calore frigore, se habeat, non tamen protinus exiftimandum, tale ad
nos uideri, ni si tenuium fit partiu, & spiffum. Sic oleum tametſi faciltè in flammâ erti-
tur, non tamen admodum celeriter, nec manifeſtè nos excalfcit, nimiru lenta craf-
ſacubufſtantia ſua tenaciter ijs inharens quæ primum còtigit: proinde longiffimè
omnibus perdurat quibus fuerit illitum, ſcilicet nec ab ambiente, ſcilè aut extenua-
ni aut digeri potens, nec intro in corpus promptè transfumi. Aqua uero eorumariò
& celerrimè in halitum ſoluitur, atc expeditè digeritur. Proinde etiam si in idem uas
coniectam aquâ oleum decoquas, prior tamen aqua abſumitur. Sic item ſi lithar-
gyro, aut ceruſſa, aut id genus aliquo cum aqua diligenter còmisto ſimul ambo de-
coquere uoles, priorem digeri aquam experiere.

Non simpliciter quod citius ab igne accenditur, id ad nos quoq,
apparere calidius. Cap. XV.

On ergo simpliciter quod citius accenditur, protinus ad nos apparet ca
lidius. Siquidè antè oftenfum est, ut calefacienti aliud simpliciter erat
calidum, ut ignis: aliud exuperantia calidum, uelut qui in nobis est ca-
lor: ſic eorù quæ facultate ſunt calida, aliud eſſe eiuſmodi, ut ad id quod
primo & abſolutè est calidù, aliud uero ut ad id quod per exuperantiam
dicitur. Quamobrem non abſolutè ab ea quæ aduerſus ignem est in iudicium ue-
nientium medicaminù dispoſitione, ad nos tranſire expedit, ſed adiecta limitatione
proposita. ♀

Non quod citius à frigore congelafcit, eo quod tardius, abſolutè frigidius existimare
licere, ſed inter ea quæ parent fortita ſunt conſistentià. Cap. XVI.

Adem hec limitatio itidem neceſsaria est, quâdo ex eo quòd quid faciltè
conglaciatur, frigidù eſſe collígimus. Nam in ijs quæ eandem habent
aut tenuitatem aut crafliudinem còſiſtentiæ, quod ocyus à frigore con
gelatur, temperamenti eſt frigidioris. Nam ſi alterum ſit tenuius, puta
exempli cauſa uinum: alterum craffius, ut oleum, non eſt necefſe aut ci
tius, aut magis concreſcere quod eſt frigidius. Verum ſi quanto alterum eſt frigidi-
us, tanto alterum quoq craffius ſit, ſimiliter ambo concreſcent. Cæterum magis con
cretum uideatur, ipſa uidelicet conſiſtentiæ duritia, quod fuerit eſſentiæ craffioris.
Nam raionabile eſt, reor. ſimiliter congelatorum quod craffioris fuerit eſſentiæ, iti-
dem fieri durius. At ſi uel alterum plus ſit frigidius quam reliquù eſſentiæ craffioris,
aut contrà non frigidius quidem alterum, ſed alterum craffioris eſſentiæ, haud etiam
pari tempore hæc congelafcere eſt poſſible: uerum quod plus eſt frigidius quam al-
terù eſſentiæ craffioris, minori temporis ſpatio: quod uero minus eſt frigidius quam
reliquum eſſentiæ craffioris, maiori. Sic magis minus alterum uideri durius, id pro
excellus portione euenire eſt necefſe.

Quo differat congelatio à refrigeratione. Cap. XVII.

Aec ergo memoriæ mandare opere tet: tum quòd non idem ſint conge-
lari & refrigerari, & quod illud maximè à refrigeratiòe proueniat. Nam
refrigerari eſt frigidam accipere qualitatem. At congelari eſt dureſcere
præ frigore. Ergo quæcù corpora tenuis ſunt eſſentiæ, quù faciltè per-
petiantur, promptè tù incalescunt, tù refrigerant, at non æque promptè
congelant, ut aër, & ignis. Nam hic plane nò congelatur: ille autè, nempe aër, non
perinde ut uitrù, ut pix, ut cera, reſina, bitumen, tametſi bitumen ſit uel calidiffimum.

D

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c.uerum effentiæ eius crassities ac terrenitas, ad congelationis celeritatem adiuuat: ac
fi tetigeris calidum etiamnum, planè tamen congelatū reperías; sicut (puto) & plum
bum & stannum non aliter concreta sunt etiamnum feruentia. Sic aquam Hippo-
crates, quæ celeriter & incalefceret & refrigeraretur, semper eſſe leuifimam retulit.
Nam quāto tenuior fuerit, tanto pati promptior eſt. Atqui quæ tenuior eſt, minimi
habet limi terreſtris. Nò ergo abſolute, nec temere ex materiæ paffionibus ad ignem
conijcere eius ad nos facultatem oportet, uerum adiunctis limitationibus ſuprapoſi-
tis. Quare nec æque ſecurum eſt hoc iudicium, quam id quo ad noſtrû corpus quid
examinamus. At qui hoc etiam ulterius tranſeunt, planè in multis errorum pericu-
lis uerſantur. Quanquam id faciunt medicorum complures, alij omne quod uifco-
fum eſt, calidum aſſerentes, alij quicquid adſtringit, nò nulli quicquid eſt dulce, qui-
dam uero etiam quod auſterum acerbum ue eſt. Sunt autem qui lingulis illorù con-
traria defendant. Sed qui in ilſis errores comitantur, poſtea narrabo. Nunc autem
praſentem ſermonem conſilium eſt abſoluere, nempe ut ſi quis ex ignis commer-
cio materiam iudicare uolet, non abſolutè, neque citra limitationem id faciendum,
neque perinde ad ignem & hominem habere quicquid iudicatur, putandum. Nam
aqua igni aduerſſima eſt, ut quæ facultatem fortita ſit frigidam & humidam. Muria
uero, marina, bituminofa & sulfuroſa aqua, nò æque: quippe quij id genus omnes
ab aqua ad calidius receſſerint. Verum de ſponte natis aquis (Græci αὐτοῦν uo-
cant) uel hæc ſufficiant. Siquidem ubi medicaminum uniſcuifque, quorùs qua-
litates accipere aquam oftenſum eſt, ſermonè ſigillatim tractabimus, fi nunc aut ob-
fcurius quippiā aut imperfectius ſit dictum, id tunc adjicetur. Sed ad reliqua nunc
liquidorum medicaminum tranſibimus: inter quæ uel maxima eſt controuerſia de
aceto, alijſs frigidum, alijſs contrà calidum adſtruentibus: nonnullis calorem qui-
dem quendam illi concedentibus, ſed quendam etiam auferentibus, uelut qui ace-
tum uinum eſſe mortuum aſſerunt. Nam hi propriam uini caliditatem perdidile qui-
dem, uerum ex putredine aſſumpſiffe aliam quandam contendunt. Atque ego ſane
non multum abeſt, quin illorù laudè ſententiam, in eam, promptè accedant. Proq-
hac aſſertione atque opinione pericula omnia fubeam, ſi quam machinam aut az-
tem inuenire queam, ſicut in lacte contrariarum partium ſeparationis, ita hic quo-
nunc autem quòd lac uniuersum non ſit homœomeres & ſimilare, necq; undequa-
que ſibi idem, clarè monſtrat coagulatio, excogitata uidelicet multis hominibus ra-
tione, qua partes caſeoſæ à ſerofis ſeparari poſtlint. Atqui neque tale quid reperum
eſt, necq; manifeſtò demonſtrare poſſis, quòd quantum eius eſt tenue, atq; exacite hu-
midum, refrigeret: quod uero ſecundum fecis ſubſtantiam in eo defertur, uelut inui
nis, calefaciat. Nam ea ſolum ratione apertè quis probauerit, ex contrarijs ipſum par
tibus conſiſtere, ſicut lac. Sanè in omnibus liquoribus, quos exprimendis ſruſibus
conficiunt, crassum defertur quippiā, quod temporis ſpatio ſubſidit. Fex uocatur in
uino, in oleo autem amurca, Sed & in omnibus alij ſineft quod illis proportione rea-
ſpondet, tametſi proprium nomen fortitum non ſit, quod uelut fex eſt in illis. V uic-
& in aceto eſt eiufmodi quippiam, & forſan ipſum eſt quod caloris eſt particeps;
quod uero frigoris, id quod tenue eſt. Fortaſſis uero & in ipſo tenui exiguum quid-
dam defertur multo tempore præparatum, alterius naturæ quam ipſum ſit totum.
Nam quòd maiori parte frigidius ſit quam calidius, liquidò ijs apparere arbitror, qui
uere facultatem eius expenderint.

Perperam multos cauterij instar acetum pronunciaſſe calidum.

Cap. XVIII.

Ec ſatis mirari queo, qua ratione ducti quidam, uſqueadeò calidum eſſe
acetum pronunciarint, ut cauterio ipſum affimilarent. Nam hac, inqui-
unt, ratione ſanguinis eruptions (aiμορφαιας Græci uocant) reprimi-
Primùm enim tanta caliditas ſenſum noſtrû non fugeret, deinde ad illorù
calidorum

6

calidorum imaginem omnino utique cruſtam efficeret, calidis medicinis ſimiliter,
Nam id plane conſpicimus, ubi per ea fanguinem ſiſtere ſtatutum eſt, cruſtam re-
linqui haud exiguam. Siquidem niſi cruſtam effeceris, ſanguinem haud repreſſeris,
Nam ea uelut operculum ſit corporibus ſanguinem profundentibus. Proinde ſanè-
etiam cauteria plane candentia illis applicare cōſueuimus: compertum nimirum ha-
bentes, quæ non ſunt eiufmodi, præterquam quòd nihil proficiant, inſuper lædere,
ac ſanguinis proſluutum irritare. Nec ſanè ignis ex ſua ratione, aut quòd calfaciat,
ipſum ſiſtere potest: uerù idcirco, quia quum urit quæ contigerit, quod ex uſtione re-
liquum eſt, operculuſ subiectis partibus relinquat, id quod Græcis appellari conſue-
uit exaxæ. Latini autem cruſtam uocant. At acetum haud perinde ut cruſtam ſacien-
tia medicamenta, ſed potius ut adſtringetia citra cruſtam, ſanguinis fluores cohibet.
Itaq[ur] hac quidem ratione nò excaſfacere, ſed reſrigerare putetur. Præſtat tamen, ut &
suprà monuimus, à talibus coniecturis recedere, utpote quæ iudiciu ad ſenſum haud
referant, neque ex propè poſtis aut uicinis, ſed è longinquo & longis lemmatis ſiue
ſumptionibus rationem colligunt. Aperiam autem copioſus illarum abſurditatem
in libris ſequentibus.

Qua methodo cognosſere liceat, an calidum ſit acetum. Cap. XIX.

Os autem ſecundum methodum, ſiue ratione ab inſitio poſtã, uim eius
experiemur: primum in ijs quibus inculpata conſtat ſanitas, mox in in-
temperatis, deinde & in ægrotantibus, Itac[ur] ſpongiam aut lanam aceto
madentem cuiuis ſani corporis parti ſuperponemus: deinde, ut antè
eſt poſtum, protinus rogabimus, idiotas ſcilicet, atc[ur] ex plebe aliquem
(nam illorum in iſtiuſmodi in corruptum eſt iudicium, quia nulli uidelicet dogmati
feruſiliter ſunt addicti) nunquam calorem, an frigus percipient. Id uerò fatis conſtat,
quòd illud nec ſummè frigidum, nec calidum admouebimus. Nam & de hoc ſuprà
d uerba fecimus. Sanè ſi tale fuerit quod applicatur acetum, potiſſum ſi non admo-
dum inueteratum, nec extremè acre, manifeſtum principio frigus percipient, itidem
& poſt unam, duas, tres 'ue horas: poſtea uero, poſt ſublationem ſcilicet, ſenſim na-
ſcentis in parte calorìs phantasià ac opiniònem habebunt. Porrò ſi uehementer acre
acetum exiterit, & hoc etiam refrigerari ſe principio dicent, celeriter tamen recurren-
tem calorem ſentient, non autem longo poſt tempore, uelut in recentiore, ac non
ualde acri aceto. Ex quibus conſtat, omnino frigidum quidem eſſe acetum, ſed quen
dam etiam obtinere calorem, qui acrimoniæ ratione per accidens ſpatio temporis
mediocriter corpora excaſfaciat, tametſi id non ubique, ſed in quibusdam duntaxat
poſſit efficere: nam laxis ac doloris expertibus tumoribus, neque protinus, neq[ur] po-
ſtea calorìs ſenſum aceti uſus commouet: mordicatio tamen in illis quædam perci-
pitur, ob quam ſæpenumero ijs qui diutiffime utuntur, tenuis quidà recurrit rubor.
Itac[ur] nec primariò, nec proprio ordine excaſfacere uideri poſſit, ſed acrimoniæ mor
ſuinitare. Porrò quandoquidè à ſanis corporibus ad affectus ſemel delapſi ſumus,
fuggeramus que in calidiflimis & frigidiflimis affectibus efficere queat, Ergo ſi quiſ
ab illita thapsia uratur, ardor aceto reſtinguitur. Id quod, cui libitum eſt, experientia
dicere licet; uelut nos profectò fecimus in nobis iſplis, quò accurate medicamèti po-
tentiam experiremur. Illitis ergo multis in locis tibijs, ubi poſt quatuor quinque-
horas inflammari cœpiffent, huic quidem parti acetum, illi aquam inſperlimus: alij
uero oleum, alij roſaceum inunximus: & alij atc[ur] alij, alia atc[ur] alia, quæ aut acrimo
ntam hebetare, aut calorem refrigerare creduntur: ſed eorum omnium acetum com-
pertum eſt efficaciflimum. Quocirca manifeſtum eſt, non eo quòd acrimoniam ac
mordacitatem obtundat, ſicut oleum & roſaceum (nam id præſtare hæc poſſunt) ſed
quia refrigeret, tale eſſe. Quippe ſi excitatas à thapsia phlegmonas aliter ſanare non
liceat, niſi aut refrigerando, aut morſum ſiue acrimoniam obtundendo, nec alterum

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C præstare ualeat, confequitur utique necessario reliquam uim fanasse, Alias porr dœas lidas passiones omneis, phlegmonas puta, herpetes, phygethla, erysipelata, car bunculos, aliâs plus, aliâs minus refrigerare confueuit. Quapropter nisi uehementally atque asperitas facultatis molesta inefset, haud alio fanè utendum ad refrigendù foret,

Quibus rationibus sint usi tum hi qui summè calidum, tum hi qui summè frigidum esse acetum pronunciarunt.

Cap. XX.

Ameti quidam reperiantur, qui maximum id caliditatis eius argumen-
tum conìtituunt. Non enim, inquiut, nec acre, nec mordax, nec afpe-
rum, nec erodens foret, nisi affatim illi inefset caliditas. Nam sicut frig-
di est contrahere ac refrigerare, ita calidi fecare atque diuidere: id quod in
primis efficere acetum ualet: quippe quod fecet atque erodat non modò
animantium corpora, sed & grumos, callos, lapides, fictile, æs, ferrum, plumbum, ac
tantumnon uelut ignis cuncta peruadat ac penetret, nec ulla possit subftantia pen-
trationis eius uehementiâ aut suftinere, aut illi reluctari ac refftere. Nâ subtilè haud
fecus esse atque ignem, non leui teftimonio illi tactum esse: quin & guftantibus ita uie-
deri, & per subtiliffima uestimenta promptius aqua perfluere, omniaque exedere, uti
paulò suprâ diximus. Et quidnam, ob fecro, aliud ipfum his uerbis quam igne pre-
nunciant: Non aliter quam qui frigore grumos ipfum soluere contendunt, premen-
do uidelicet, den sando, ac omnia undequacib stringendo, ac si quis digitis compreſſe
rit. Nam hi rurfum adeò excedunt, ut & niue frigidius ipfum aditruant. Sed utrorum
caſtiganda immoderatio est. Nec enim ut frigidù ſit, iam niue frigidius pronuncia-
dum est. Siquidem niſi iuxta medium foret, ac longè ab extremorù utroque diffium,
non tanta incidiffet de facultate eius cœtrouersia. Nam de cicutæ aut mandragora uti
ribus nemo ambigit, nec de naſturtij, & canchryos, uerum illa omnibus medici in
confeſſo est esse frigida, hæc uero calida. Eundem in modum altercum & meconi-
um frigida, piper & napy calida. Ad hæc innumera ſunt alia quæ aut esse calida, aut
frigida, uno ore medici omnes fatentur.

Quòd acetum neutrum esse dicimus, ut ad summè calida, & summè frigida, quæ neutrius extremorum est particeps.

Cap. XXI.

Aeterum acetum, sicut utiç & rosaceum, nec esse summè calidù, nec rurfum summè frigidum, uel ex ipfa dubitatione fatis conſtat. Neumum enim horum ſit necesse est. Siquidem quum neutra tripliciter dicantur, uti diuſit Herophilus, partim amborum extremorum participatione, partim neutrius, partim nunc illius, nunc huius; omnino & hæc aut alio quo significatorum, aut aliquibus, ex neutrorum natura fuerint. Mithanè magis uidetur utriusque extremorum participatione, & quòd nunc ſenſibiliter calfacere uideatur, nunc rurfum refrigerare. Sic ergo neutra dici poſſint acetum & rosaceum. Quòd ſi quis ea neutra oftendere conetur, quia neutrum participent, ne illi quidem enim forte probabiles quædâ rationes deerunt, ſed non erunt demonſtratoriæ ac ſcientificæ. Id me exactè compertù habere confido, & maximè de aceto. Nam quòd ſua utriusque ſint rationes probabiles, tum ijs qui frigidiffimum demonſtrant, tum ijs qui calidiffumum, non paruum indicium est, ipſum utriusque esse particeps. Admodù tamen diſtite eſt rationi, contrariorum participatione concedere, quum non liceat subſtantiam eius aut soluere, aut ſcindere, uelut in lacte facimus, & alijs cœpluribus, quæ omnia ſermonis progreſſus aperiet. Proinde euidentius magis periculo uacans principum optamus affequi. Porrò ut mihi quidem uidetur, indagandum illud principium est ex naturæ tum tenuitate, tum crassitie, de qua dictù quidè ſuprà est, uerum nunc quoque copiosius de illa differere expedit, quando quidè & Plato de principijs longuè haberi ſermonem oportere prodidit.

Quæ

7

A

Quo pacto aërem dicamus tenuium effe partium, & nec omnem ignem effe tenuium partium, nec quicquid tenuium eſt partium, effe ignem. Cap. XXII.

Gitur nemo aërem non dicit effe tenuem, quòd uidelicet in tenues facte partes comminuatur, quod per corpora densiffima expeditè pene retret: aut ſi ex alia re quapiam tenuitatis uocabulum illi attribuant, clare nos doceant. Nec enim ex corporuſculis exilibus tenuibus, ut alterius ſectæ principes aſſerunt, & nos quoque aërem constitutui fatebimur. Nam continuus eſt, totus unus, nihil uſquâ in ſe uacui continens. Porrò in euifmodi corporis natura tenuitas intelligitur ex ſola in tenuia diuſiſnis celeritate. Verum ſi ea ratione ignis eſt tenuis, haud omnis ignis tenuis iudicabitur: quippe quæ aſſerrum, lapis, lignum, atque adèo quicquid in carbonè uerti potest, ſit ignis, non tamen quam antea tenuis; flammæ tamen, quum aliud ſint ignis genus, re uera tenues ſunt. Quocirca non omnis ignis eſt tenuis, neque quicquid tenue, protinus & ignis fuerit. Siquidem & pruna ignis quidè eſt, ſed non tenuis: & aër tenuis, uerum non ignis. Quid ergo tam in promptu habent haſce propositiones tum medici, tum philosophi paulominus omnes, omnem ignem effe tenuem, & quicquid tenue ſit, effe igneum? Nam ſi acrius quis attenderit, animum diligenter aduertat, haud qua quam dixerit, prunam aëre tenuiorem. Memoria nanque repetamus ambientis nos aëris puritatem in uehementi frigore & boreali constitutione, ipſam cum ferro componamus ignito: manifeſtò enim ex illiusmodi exemplis cognoscemus, frigidum quid effe quod ſit exactè tenue, & calidum quod ſit craftum.

Non omne quod mordax eſt, tenue effe, aut calidum. Cap. XXIII.

B

Vocirca haud concedendum arbitror quibufdam, qui acetû ex tenui- tate ſua mordacitate calidum effe colligunt. Nec enim quicquid tenue fuerit, id & calidum eſt: forte uero nec quicquid mordax fuerit, & tenue. Verum in præſens id illis detur: tametſi adferre liceret, niuem, boream, aquam frigidam, non oculis duntaxat, ſed & ulceribus & raris corporibus omnibus mordaces: uti Hippocrates inquit, ulceribus frigidum mordax. Verumetiam ſi quis & illud, ut dixi, concedat, quicquid mordax fuerit, effe tenue, non ſtatim & calidum conceſſeit. Ita acetum non proinde quòd mordax ſit, calidum fuerit, ſed tenue, uti aër borealis, non tamen calidum.

Quomodo acetum obſcure uideatur calſacere. Cap. XXIII.

Ndénam igitur quibufdam obſcuræ cuiuſdam caliditatis ſenſus obortur? Fortaſſis, ut antè dixi, ex contrarijs facultatibus compoſitum eſt, perinde ut lac, Forte uero caloris ipſius reuocatione. Poſſit autè, quum asperum moleſtum habeat transitum, dolorem inde ciere, atque cum in locum calidam elicere fluxionem. Siquidem id palam eſt, partibus dolentibus quippiam influere. Verum multum influere nequeat: quandoquidem acetum frigidum eſt, & proinde id quod accurrit, repellens. At quod planè tenue eſt, id medicamenti anſas effugiens, præterlabitur, atque in parte figitur: haud etiam retror ſum, ſicut id quod craftum eſt, repulſum. Sanè ad unguem tenuis quidam effloresce re rubor in partibus ab aceto irritatis conſpicitur. Forte uero alia cauſa eſt, quæ com prehendi nequeat. Nam ob id ipſum procul ordiendã facultatis explorationè prohíbuimus, quia in naturalia incidere problemata necesse eſt, eapropter non leuibus ambi guitaibus perplexa. Atqui nobis nunc haud ſtatutum eſt, ſicut ijs qui naturam reatum ſerutantur, omnes omnium rerum cauſas exquirere, uerum medicaminum fa cultates cognoscere, quòd & illis dextrè uti, & boni compositorum euadere artifices poſſimus. Nam quòd ſit impoſſibile aut probè ipſum medicamentuī cõponere, aut eo quod ab alio compoſitum eſt, idoneè uti, antequam simplicium medicaminum facultates pernoueris, abunde in libris tum de Curandi ratione, tum de Medicami-

Bb

CLAVDII GALENI PERGAMENTI

C. num compositione conscriptis oftenditur. Quum ergo is nobis in hæc træstione propositus fit scopus, ubi primû quod ab illis utile est inuenerimus, à phylicis pro-blematis recedendû est, quæ innumeris dubitationibus funt intricata; quippe quú in qua in uniuersum temperatura, aciditas, dulcedo, amaritudo, falso, autueritas, acrimonia, & aliarum qualitatum singulæ prouenire funt natæ, phylici uiri scrutati nituntur, hæsitationes tum plurimæ, tum maximæ in oratione exiftere affolent. Has ego non fecus uitandas cenſeo, quam quædam præcipitia, quum præſertim ad ma-num ſit uia regia, quæ medicamenta iudicare liceat. Primû, quod paulò antè præ-cepi, perpendendum, nullam in ambiguo eſſe facultatem eorum quæ uehementer aut excaſfaciunt, aut frigefaciunt: uerum de quibus ambigitur, neutra eſſe. Dein de pleraque, ut ad ſenſum simplicia, ex pugnantibus conſtare facultatibus. Non enim ſolum ſac, ſed etiam ſulfuroſæ, bituminofæ, nitroſæ, & quæcunque eius ſunt gene-riſ ſponte prouenientium aquarum, ex pugnantium facultatum miſtura nafcuntur. Siquidem aqua ex ſua natura frigida est & humida: bitumen autê, ſulfur, miſy, chal-citis, & eius generis alia, calida. Meminiffe uero etiam oportet, calidorum haud pau-ca crasſe eſſe eſſentia, nec pauciora frigidorum, tenuis: ac ſecundum hæc principia tutò de medicaminum uiribus pronunciare, Sat enim fuerit, tenue, refrigeratorium, exiccatorium & acetum dixiffe, omiffis ſuper illis rationibus nimis phylicis, quæſt magis ad naturam rerum ſcrutantes attinent. Nam ex illorum ſcientia, quo paſio au lijs medicamentis miſceri ipſum liceat, cognoueris.

Veteres medicos perperam indefinitam reliquiffé facultatis eiusdem generis medicamentorum qualitatem. Cap. XXV.

D

Vocirca non poſſum eos non culpare, qui de uiribus eius proſíxa quaeram nugantur & garriunt: magis etiam paulò minus medicos omnes, quibus curæ non fuit, ſimplicium omnium medicamentorum in mato-ris minoris ratione uires diſcernere, fatis fuit, hæc quidè, uerbi cau-fa, calfacere dixiffe, illa uero refrigerare: tum hæc humectare, ifta exi-care. Nec enim absolute ſic nouiffe expedit, ſed quatenus pſyllium refrigeret, quæ nus solanum, aut ſcandix, aut ceruſſa, aut portulaca, aut lactuca. Tum quatenus e-caſfaciat caſia, quatenus cinamomum, aut amomum, aut cardamomum, aut maio-rana. Sic & in humectantibus & exiccantibus pharmacis non fat est generale ſo-lum nouiffe, uerum quid primum receſſerit à symmetro & medio contrariorum ſa-cultatibus: deinde quid illi proximum: tum tertium, quartum, quintum, ſi fieri po-teſt, receſſum ſiue ordinem planis limitibus diſcernentem definire oportet: quan-doquidem in tali facultatum notitia tum artificialis ſimplicium ufus constitutus est, tum à ratione proficifcens ac methodo compositio. Facit præter hæc, ut quæ com-polita iam ſunt, rite uſui accoſmodare poſſis. Sanè id quidem difficultatis atque labo-ris pleniffimum est, multam poſcens tum diligentiam, tum ufus. Nam ab expe-rietia auſpícari in id genus omnibus necesse est, uelut iam propoſitum est, tum tutò ac diligenter colligere, ab ambiguis quæſtionibus cauendo. Eo- mirari quiſpiam poſſit eos qui talia exquirunt, quum illos implicantes ſele quæſtionibus ſcriptis animaduertat, quem admodum conſueuit Herodotus.

Perperam ſuperioris ſeculi homines à compositis medicamentis orſos, eorù quæ in illa ingrede-rentur ſimplicium pharmacorum hédicasse facultates. Cap. XXVI.

Iquidem ab omni uetuſtiffima compoſitorum medicaminum hiftoria orſi, ad expendenda quæ in illis ſunt ſimplicia tranſeunt. Ac quoniam his, exempli cauſa, calfacientibus medicamentis admiftum inuenitur acetum, proinde & ipſum eſſe calidum contendunt. Nec enim an re-ſte admiftum fuerit, coſtare poteſt priuſquam eius ſeſorum uim perſpe-xeris. Neque ſi id detur, etiam nota est componendorum medicaminum ratio, per-quam

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACULTATIBUS LIB. I.

8

A quam iudicantes inueniemus, qua ratione multis excalfacientibus medicamentis u-
num admittum fit frigidum, aut certe refrigerantibus quod calfaciat. Porrò, ubi etu-
latentes affectus memorant, ad quos cōgruere uideantur, ac deinde dogmaticis opi
nionibus paralogímos connectunt, ex quærendis quærenda, ex obfcuris obſcura
inuicem colligentes, tum profectò uel maximè alijs ſuas produnt ineptias ac nugas,

Quòd & Empiricis contradicendi præbeant occasiónem, qui citra iudicium ac discrimen & simpli
citer compositis omnibus facultatibus fidem habent. Cap. XXVII.

Am quòd ex æquo compositis facultatibus omnibus fidem habeāt, tan
quam fieri non posset, ut pars magna earum errore non uacaret, perpe-
ramq[ui]c[um] effet compoſita, talia iactando, Empiricis reprehensionis locum
ipſi exhibe[t]. Dicent enim, arbitror, ſicut ſanè dicunt, fruſtra nos primas
eſſetrices[que] cuiuſc[que] medicaminis facultates exquirere, quum ab expe-
rientia inuenta iam antea ſint tum compoſitorum, tum ſimplicium medicamento-
rum innumera, quibus & ipſi fidem habent qui fruſtra primas facultates exquirunt.
Quippe ſi particulares eorum uſus omnes comperti ſint, eos[que] unanimiter omnes
prædicent, cæterum de cauſis ob quas agunt nondum conueniant, liquet nō ex pri
marum facultatum notitia, medicamentorum tum uſum, tum composicionem eſſe
inuenta, ſed ea compoſuiffe experientiam, at rationem nihil aliud quam probabilita
tem conſequi. Hæc atque euilmodi alia multa, qui experientiam ac uſum profiten
tur medici, rite in illos dicere uidebuntur, qui omnibus quomodocunque conſcri-
ptis pharmacis fidem habere non uerētur, cauſas tamen interim titulis uiri[que] ac pro-
milſis eorum aptare nitun[que]. At ego nec illud quoc[que] in illos addere grauabor: Hero
dotum alias ſectas omnes prauas reputantem, præter eam quæ ſpiritibus omnia tri-
buit (πράναμα λοικών Græci uocant) Metrodorum omnes præter Aſclepiadeam, & Ze
nonem præterquam quæ ab Herophilo inuenta eſt, & Hermogenem præter eam
quæ Eraſilfratum autorem habet. & alium atq[ui] alium omnes damnantē extra ſuam,
de compositis tamen medicamétis citra iudicium atq[ui] experimentum ſcriptis omni-
bus fidem tribuere, ſiue à ſectā ſuæ hominibus ſint ſcripta, ſiue diuerſæ, ſiue etiam
à quopiam ex plebe: quin uero etiam cauſas ſubinde reddere conantur probabiles
medicamentorum peſſima ratione compoſitorum, &( quod hoc eſt mirabilius ) e-
tiam ſi nullum eorum quæ laudant, ſecerint periculum, ſed alijs duntaxat credant:
quemadmodum quum quidam nuper mirificas multas[que] podagrici medicamenti
laudes iactaſſet, atque eo etiamnum loquente forte fortuna adueniſſet podagricus
quidam, qui tam mediocriter laborabat, ut incedere etiam posſet, nos[que] uſſiſſemus
in illo primum præberet experimentum, ille acquieſcens pedi pharmacum adpo-
ſuit. At uir ille noctem totam inſomnè egit, ac poſtero die tantum abeſt ut commo
de ſicut antea incederet, ut ne geſtari quidem poſſet. Adeo[que] citra ullam exploratio-
nem ac temere tum alijs quidem fidem habent, tum alios alij ſcientes ac ſponte fal
lere gaudent. Porrò etiam ſi omnes medicamentorum quæ memorant, compoſiti-\ ones probe eſſent comparatae, ueru[que] tamen ſpeculationis eorum uſum ijs quæ facti-
tant euertunt. Aiunt enim ad præparanda medicamenta compoſita, eàque rite uten
da, ſimplicium facultates inſpici ac considerari, in[que] eorum testimonium tantumno-
omnes ueterum citant, Eraſilfratum, Herophilum, Philotimum, Dioclem, Praxa
goram, & ipſum etiam Hippocratem. Porrò ubi ad exploranda ea accedunt, ita no
bifcum agunt, ac ſi omnes perſpectas iam haberemus facultates compoſitas. At qui
inquiet, opinor, ad eos quiſpiam: Quo pacto non fruſtra ſimplicium quæratis facul-
tates, ſi omnes compoſitorum iam noſcitis et nam ſi cuius gratia ſimplicium faculta-
tes inquiritis, id iam nouiſtis, ſuperuacaneum eſt illas exquirere. Cæteru[que] ſi uel hoc
quoque quis illis concedat, ſaltem id quod & ſuprà poſitum eſt quo pacto perferat,
quu[que] pugnantia cum rebus apparentibus, proliſis rationibus adſtruere conantur.

Bb 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Sensus haud contemnendos esse, tanquam ad explorandas simplicium medicaminum facultates sint insufficientes. Cap. XXVIII.

Iquidem in quendam etiam iam incidi tantæ stupiditatis hominem, ut contemnendos esse sensus exístimaret. Quem quæ rogaſſet quis, num ipſi piper album uideretur calidù, itacq, ut par erat, annuſſet, rurſumq[ui] alter percontaretur unde id ſciret, ac ille reſponderet, tale apparere, mei tò ab iſ, qui præſentes erant ridebatur, qui quod diceret non intelliget. Ipſum enim hoc apparere, ſidem haberi ab illo ſensui indicabat, quem paulò atque tanquam fallacem contemperat. Nam, per deos, unde ignem ſcimus calidum, aut quo ſyllogíſmo docti, aut qua demonſtratione perſuafi? Tum unde glacieam frigidam esse didicimus, quam ex ſenſu? Ac poſtea reperiantur qui hoc neglecio phyſi c[is] problematis libros impleant. An non illo ex genere eſt, quam ob cauſam acen[ui] terram fermentat. Licet enim nobis dicere quòd nos lateat, ſicut talium problematum p[er]lae[que]. Si uero quis promptè dicat, quia aut calidum ſit aut frigidum (utrunq[ui] enim dicunt) in ambiguoas obſcuras[que] rationes ſeipſum coniſciet.

Vtrum in oxycrati potu acetum admíſum ſit duntaxat ut aquam deduca,
an etiam ut ipſum quoque refrigeret. Cap. XXIX.

D

Ecum certe probe actù putem, ſi quæ ſensui apparentibus uicina ſunt, atq[ui] in propinquo poſita, exactè inuenire poſſim, diſcernens in eis ac ſe parans quod ex ſe eſt, ab eo quod ex accidente prouenit: uelut æſtivo tempore oxycrati potu quidam planè refrigerantur, atque expertes ſi[n]us permanent: ſed nondum conſtat, an id aceti gratia eueniat; pauculum ſiquidem eius copioſæ aquæ miſtum, non calidum, ſed quàm fieri p[ote]ſt maxime frigidum ebibunt; nam dixerit forte quiſpiam, quia tardiuſcula ſit aqua, & plurimù temporis moretur in hypochondrijs, nec deorfum concedens, nec in corpus ſe diſ fundens, idcirco illi acetum miſceri tanquam in omnem partem ferendæ futurum uehiculum. Sic etiam ſi cum uino bibatur aqua, ſitim efficacius extinguui, quam ſola, ſcilicet uino ipſam ad diſtributionem promouente. Itaque refrigerationem, ſituq[ui] ſanationem ab aqua prouenire, ut quæ frigidæ naturæ ſit & humidæ: c[æ]terum adminiculo eſſe, ac uelut alas illi ad omnes corporis partes addere tum uinum, tum acetum, quæ ipſa nequaquam frigida ſunt & humida. Síquidem præſtare, ſic ſola exhiberi potiſus, quam cum aqua, quando ea ſacilè præ tenuitate in corpus digerantur, & ab hypochondrijs recedant. Porro quoniam ſemel in hunc ſermonem deuenimus, nihil obſtat quò minus omnem exactè perſiciamus. Nam quòd fieri poſſit, ut & aqua acetum deducat, nec tamen ipſummet refrigeret, & nò deducat ſolum, ſed etiam refrigeret, certo certius eſt. Verum utrum cum ueritate co[ñ]iunctum ſit, id conſiderationem poſtulat, Diftingui autem id poſſit, ſi cui exhiſbes acetum & uinum, utrunq[ui] ſeorfum & per ſe. Apparet enim à uino homini ſemper ſitim increſcere, ab aceto uero epoto interim quidem augeri, interim uero ſedari.

Quæ ſit ſitis cauſa. Cap. XXX.

Vippe quum & ſitis duplici ratione prouenire ſoleat, partim humoris inopia, partim caloris copia. Quamobrem mirum uideri non debet, ſi priorem quidem ſanare nequeat, alteram poſſit. Síquidem humeſtare nequit, at refrigerat non inſtrenuè. Quapropter neq[ui] à ſicca diſpoſito: ne prouenientem ſitim, neq[ui] à calida & ſicca unqua ſanare queat epotù acetum. At ſi quando in unum co[é]ant humiditas atq[ui] caliditas, eiulſce quidem ſitis optima h[ed]edela acetum eſt. Rara ſanè eiulſmodi affectio eſt, in aquæ inter cutem af[ſ] fusionibus (h[æ]y[χ]uòas Græci uocant) nonnunquam proueniens; c[ō]geſta nimirum in uentre ſalſi humoris copia: tum etiam ſi quibus pituita ſalfa uentri illita inhaſerit. Atqui aliter ſiti premuntur, puta in ſebribus ardentibus, & aduſtis omnibus, quic[ui] ætate

A æfteate laborant, ac in graui æstu, cōposita ijs est affectio, ex caliditate uidelicet & siccitate; quare non iniuria composita illis medela est acetum, ut quod strenuè refrigeret, & quóuis expeditè permeat; & aqua, quæ suprà quam quòd refrigeret, omnium fit uel humidissima; nihil est enim aqua humidius.

Medicamentum quod in iudicium uenit, non miſtum, ſed ſimpex eſſe oportere. Cap. XXXI.

Vemadmodum ergo haud fatis ſecura est procul à ſensu ducta de explorando medicamento ratio cínatio, ita nec ipſius alteri cuipá permi ſt iſus. Siquidem ipſum per ſe ſolum quod iudicandú uenit, expenſ dere oportet tű in ſanis corporibus, ijsq[ui] tempe[ra]tis & intemperatis, tum in morbo alicui obnoxijs. In temperatis quidem, uelut ſuprà poſt iſt[i]u elt, in intemperatis, ſicut dixit Hippocrates, naturis picrocholis, hoc eſt, quæ amaræ bilis ſucco abundant, utilissimum eſſe acetum: qui uero temperaturam forti fuerint melancholicam, aduerſiſtim. Porrò in morbo alioqu affectis, ſi ſimplex fuerit, in ſimplici exploretur affectu: Sin miſtum alicui, necesse est quod comiſcetur, temperatura fit medium, ſicut in aqua & cerato ſuperius declaratum eſt. Rationa bile quippe arbitror, quod nulli diuerti temperamenti ſit miſtű, ſed quam fieri queat medio coniunctum, ipſum eorum quæ perficiuntur, caufam exiſtere. Nam ſimplici cerato quod neq[ui] calſaciebat, neque reſrigerabat, aqua admiraſa frigida, reſrigerauit: quippe quæ temperiem habebat frigidam. Quòd ſi excſalcscientium quippiá eiusmodi cerato commiſcuiles, profecto calidum id medicamentum eua[i]ſſet: quemadmodum in affectibus compluribus ſæpenumero euphorbium aut caſtoriú tempe-rauimus. Sic ſi acetum ſimplici adamuſſim cerato commiſceas, cerato ipſo longe fri gidius medicamen effeceris, tanquam nímirum quod admíſtum eſt, ſit frígidum, Eritq[ui]túbi remedi[um] uel optimum ad eryſipelata, phlegmonas, herpetes, carbunbullos. Sin autem quod miſtum eſt, tanquá ſimplex expendas (nam id etiam molíuntur) longè maximè hallucinaberis. Nam ulcerum glutinatorium nò acetum, ſed oxycratum dicendum eſt, aliam multò naturá ab aceto obtinens. Siquidem quemadmodum carnem producere nequit ærugo, ſed ceratum exíguum quiddam habés aruginis, ad eundem modum neque acetum conglutinat, ſed aqua aceti pauxillum accipiens. Ipſum uero per ſe ac ſyncerum acetum ulcera quæ glutinationem deside rant, mirum in modum exaſperat, utpote tenuitate erodens, ac dolorem excitans. Quamobrè haud meritò, nec conuenienter talia dictitant, nec melius ítem faciunt, quum ignotis ignota connectunt.

Quòd neque adſtrictoria omnia conglutinent, neque conglutinatoria item omnia adſtringant. Cap. XXXII.

Vippe quum nihil ſeſſum de glutinandis, aut carne ímplendis, aut ci catrice obducendis ulceribus demonſtarint, ex induc[ione] tamen col ligunt, adſtringentia omnia dicentes glutinatoria. Oportet autem non ex induc[ione], ſed per demonſtratione in genere talia accipere, quemadmodum nos facturi ſumus in curandi rationis cōmentarijs. Imò abſolutè quiduis tale dictum, non modò indemonſtratum eſt, ſed etiá falſum. Neque enim chalcitis, neq[ui] galla, neque malorum punicorum putamina, neque omphacium, neq[ui] alumen, multoq[ui] minus æs uſtum, neq[ui] æris ſquama, neq[ui] miſy, ulcera glutinare poſſunt, aliaq[ui] innumera ſunt inter adſtringentia, quæ glutinare nequeát. Porrò ſi quis non hoc, ſed glutinatoria omnia adſtringentia dixerit, proſerentur & h[ui]c quoq[ui] non pauca quæ citra adſtrictionem conglutinent. Neutra igitur uera ora-tio eſt, ſi ſimpliciter atq[ui] indiſcrete efferatur, tum ea quúi dicunt adſtringentia omnia ulceris glutinatoria, tum ea quum aiunt, quæcunque glutinantur, adſtringentium beneficio glutinari. Porrò multò ſanè etiam magis tum abſurda, tum falſa de ſensu aſſerunt, quum mordacia, acria, amara, falſa, ad h[ui]c quæ molliſſimas, iucundiſſi-

Bb 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. mas, fortita sunt qualitates, adstringere dictitant, tanquam gultus non ad senforium pertineat quod adstringit, sed ex illorum imposizione atque arbitrio debeat accipi. Ma lum enim granatû, & mâlum, uerbi causa, & mefilum, & pirorum quædâ genera, & myrta, & forba, uinum, tum amynætû, tum marsum, euidenter nos adstringunt, At triticum, & zea, & milium, Herodotum forsan adstringebant, aliorum autem omnium neminem. Sexcentos enim quando, super his fum percontatus, & in pri mis super amylo: nam & ipsum adstringere ait Herodotus, sicut & piper, quod nec ipfum ullum omnino aliorum hominû qui synchronè & incorrupte qualitates expen dunt, adstringit. At Herodotus cuncta cœfundere non est ueritus, ait, & quæ aceni ma sunt facultate, & quæ summè rodût, & quæ mollissima sunt ac miissima, omnia adstringere, tanquam in hoc, ut quosdam senfu defraudet, uiectiorâ statueret. Verum non ita se res habet, quû ea uel maxima futura sit prauitatis dictorum eius probatio,

Quod non omnia adstringentia refrigerent. Cap. XXXIII.

Vin uero & Aſclepiades Metrodorus, tanquam illum etiam ſuperare contenderet, adferendis de ſenfu mendacijns, cum alia, tum refinam & bitumen calfacere nos denegat, atque adstringentia omnia refrigerare dictitat, quum ſi nihil aliud, ſaltem chalcitidis, chalcanthos, & mily, quæ ualenter adstringunt, tantam aſſecuta ſint caliditatem, ut nos etiam exu rant. Nihil est ergo mirandum, ſi prolixa quedam nugentur, ſeipſos, nonulli fallat, quum de manifesto apparentibus uerum fateri non audeant.

Perperam Herodotum ac Dioscoridem quæcunque aut proſtuiujs, aut dyſenterijs mederen tur, adstringentia censuiffe. Cap. XXXIIL.

D

Amen ex eis quidam, puta Herodotus & Dioscorides, ex medicamentis quæcunque proſtuiujs aut diſenterijs medentur, ea quæ adstringere colligit: quanquam ne minimum quidem habeant adſtrictiunis, imo prorfum contra rarefacientia nimirum ſint & laxantia, quum alioqui ſtringant. Nam ſemel ſenſibus pro nihil habitis atque contemptis, euerterunt confu derunt omnia, ea, quæ ſenſu cognosſere erat, prauis adducu rationibus credere maluerunt. Nam adeps caprinus omnibus quæ aut gultu aut facultate ſunt adſthin gentia, aduerſillimus eſt, uelut etiam farina triticea, & amylû, & innumera eorù quæ uim habent tum emplaſticam, hoc eſt illinendi, tum mitigatoriam, atque acrimonias hebetandi, ea, ratione ijs qui acria mordacia, per aluum excernunt, auxiliantur. Sanè eſto & oleum ex adstringentium numero, quoniam ſæpius ijs qui graviter moradicabantur, inſufum profuit. Eſto uero etiam & cera, & adeps ſuillus, tû gallinaceus, & anſerinus, chondri tragic, ſuccus. Nam hæc quoque inſundimus, & ceratum quando, ijs qui mordicantur, ſicuti & adipê caprinû. Verum efficacius auxiliuſa ſert caprinus, quia ſcilicet facilius & concreſcit, & intestinis inungit, plurimo, tem pore inhæret. Porrò ſiue ob craſſitiem, ſiue aliam ob cauſam celeriter concreſcat, non eſt opus in præſentia inquirere, re ipfa euidenter apparente. Verum quemadmodù quòd ocyſlimè concreſcat, atque intestinorum morſus obtundat, ex rei euidentia cre dibilius eſt: ſic sane etiam quod nulla inſit aut frigiditas, aut adſtrictio. Atque hi quidem ex obſcuris ratiocinantur de apparentibus, imo autem, ſi uerum fatendum eſt, ſeipſos potius decipiunt. At nos tanto decet magis ad ſenſum accedere, tantòque diligens perpetuo illi attendere, quanto plura in eo peccent ſophiftæ omnes, falſa, de eo aſſerant. Rurſum ergo, ubi prius memorauerimus quæ idiotas non fugient, ipſis, haud ignota erant, quum nondum contendendi libidine in ſenſus perue niſſent contemptum, poſtea autem per ſuperuacaneam ſapientiam amicerunt, ad id quod continuum orationi eſt tranſibimus.

De

10

A

De proprijs senſus cuiuſque ſenſorijs.

Cap. XXXV.

Naquæq senſilium natura priuatim subiecta eſt, tactui quidem caliditas ac frigiditas, durities & mollities: albedo uero, nigredo, flauedo, ru bor, atq[ui] ut ſummatim dicam, uniuersum colorum genus, uisui: amaritas, dulcedo, auſteritas, acerbitas, aciditas, falſedo, acrimonia, guſtui: planeq demens uideatur, ſi quis guſtu colores iudicare tentet, aut ſapores uisui. Eodem modo de tactu cognoscendum eſt, reliquisq[ui] ſenſibus. Siquidem tactu iudicandæ ſunt differentiæ tangibiles, auditu audibiles, odoratu odorabiles. Quæ quum ſic ſele habeant, audiamus quæſo Platonem guſtabiles differentias exponentem. Haud tamen animus ipſius physiologæ attendendus eſt. Nec enim nunc tempeſtiuè eius meminero, neq[ui] in hoc uiri teſtimoniu[i] cito, ſed tantum ut dicà qua de re quodque nomen efferre Græcis mos eſt. Auſculta ergo differentem Platonem. Tenduntur à lingua uenulæ ad cor, ſaporum nunciuæ, in quas ſi qua ita inci derint, ut rariorem mollioremq[ui] carnis partem penetrantia, terrestri ſua natura lique facta, uenulas contrahant atque deficcent, ſi quidem alperiora ſint, acerba: ſin mi[n]us, alpera auſteráque nuncupantur. Cæterum, quæ eas abſtergunt, totamq[ui] lín[q]uam abluunt, ſi quidem id ſupra modum efficiant, ſimulq[ui] aliquid abſumant, ut de natura aliquid colliquent (qualis eſt nitroru[i] facultas) amara omnia appellantur. At quæ nitri uirtute inferiora ſunt, ac moderata utuntur abſterſione, ſalſa citra aſpe[que] ram amaritudinem, & grata nobis magis apparent. Quæ ubi oris caliditati applica[que] ta, ab eóque mollita & feruefacta, ipſum uiciffim recalfaciunt, atque accendunt, præq[ui] leuitate ad capitis ſeruntur ſenſus, ac quæq[ui] obuia incidunt, talia omnia has ob uires acria nuncupata ſunt. Eadem uero ilſa interdum à putredine attenuata, & anguſtos ingredientia meatus, partes inibi tam terrenas, quam quodammodo aë[que] riás, mutuo incurſu miſceri compellunt, commiſtas uero circumlabi alias, & alias ingredi, ingreſſuq[ui] ſuo penetratas concauas circunvenſasq[ui] efficere, easq[ui] humore circunſuſo concauio, interim terreno, interim liquido uafcula aëris ex aqua concauca rotundaq[ui] effici. Ac quæ ex puro constant, perlucida ſunt, & uocant[ui] ampullæ: quæ uero ex terrestri agitato elatoq[ui], ebullitio fermentatioq[ui] nuncupantur. Harum affe[que] c[tionum] cauſa acidum cognominat[ui]. Omnibus uero quæ de ilſis dicuntur, affectio contraria ab occasione naſcitur contraria. Porrò ubi ingredientium c[on]stitutio in hu[us] midis familiaris linguae habitui exiſtit, quæ exaſperata quidem fuerint, lenit: quæ ue ro præter naturam aut coierint conſtiterintq[ui], aut ſuſa laxaq[ui] fuerint, partim contra[que] hit, partim laxat, omniaq[ui] quammaximè ad naturæ ſtatum reducit: quicquid euſ[que] modi eſt, iucundum ſuaueq[ui] & cognatum eſt omnibus, uiolentarumq[ui] paſſionum remediu[que] ac medela, nominatq[ui] dulce. His uerbis Plato, quæ nos uocare ſolemus auſtera, quæ acerba, quæ ſalſa & nitroſa, quæ amara, quæ acria, quæ acida, quæ dulcia, ex p[ro]ſuuit. Id uidelicet quod à nobis ſuq[ui] ſiue adſtringens dicitur, ipſe auſterum nuncupans. Nam ſic à uetuſtioribus Græcis appellari solet. Non tamen omnia in unum confundit, l[ui]citij faciunt qui & p[er] adſtringere dictitant, quum ex acrium ſit natura, & acetum quod ex acidiis eſt: nec ſan[te] etiam ueriti dulciffimoru[i] quædam adſtringentium numero adſcribere. Ex quo fit, quum omnia confundant, ut pr[in]us nec facultates inuenire omnino ualeant. Omnis enim inuentionis demonſtratio[n]isq[ui] principia ſunt, quæ ſenſui atq[ui] intellec[t]ui ſuidentia ſunt. At ilſi hæc ambo perturbant, atq[ui] omnes in unu[i] confundunt cum ſenſuum actus & paſſiones, tum multo etiam magis intellec[t]us ac rationis; nimirum haud quaquam in ſpeculatione logici cauerſati. Itac[que] opera[pre]ciu[i] eſt, nugacem illorum loquacitatem omnibus modis ex ſugere, ne quid nobis quoq[ui] affricet uitij ex tam prolixa illorum futiliq[ui] nugacitate. Porrò haud leue negociu[i] eſt, dedocere ac tranſmutare eos qui ab illis uſqueadeo p[er]uerſi ſunt, ut & ſenſum c[o]temnāt, & nequaqua[n] in ſpeculatione logica ſe exercuerint, planeq[ui] rudes ſint rationum quas de natura philosofhi confirmerant. Omnino enim

Bb 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C saltem uel id didicest, quæ in illis sunt ambiguitates, fugiendas esse, cauteque obferuandas; tum senibus magis super simplicium medicaminum facultatibus, quam ra tionibus haud fatis integris confidendum.

De propriis linguae senforijs.

Cap. XXXVI.

Erum tales dedocere, ac uelut transformare est impossibile. At aliorum tamen gratia, nimírum quos conatus noster iuuare poterit, resubenda est, diligiteter, definienda, tota de propriis linguae senforijs oratio. Nun cupatur igitur tum à Theophrasto, tum ab Ariftotele, tum à Mnefitheo medico; guftandi facultas, Græce χυνίων (nos saporem dicimus) secunda syllaba ab μ litera incipiente. At ex humido ficco, cōsſistentia, eorum uidelicet que à calore concocta sunt, χυνός (nos succutè dicere poſtumus) à litera λ secunda incipiente syllaba. Tametsi ab ætate illis maioribus non modò Athenienibus, fed & loſnibus utruæ per μ literam ſcribi confueuerit. Síquidem & apud Platonem, & apud Hippocratem, ueteres, comicos ſic ſcriptum reperitur. Vocetur autem in præſentí quidem opere, clarioris doctrinæ gratia, guſtatoria facultas, ſiue qualitas, ſiue utucunq[ue] cuique appellare libet, per literam μ, χυνίων (nos ſaporè nominabimus). Hu mor autè in caſſatus tum in animâtibus, tum in plantis, χυνός, secunda syllaba à lite ra λ incipiente (nos, ut diximus, succum uertemus). Sciendum ergo, ſapores, qui t[em] in uno quoque animali ac planta, tum in terra inueniuntur, plurímos esse, nec faciè ſpecierum numero comprehenſibiles: cæterum differentias guſtabiles alijs oſco uti fas, alijs numero ſeptem, nonnullís autem & his quoque pauciores. At Plato in Te[mæo in ſuprapoſita dictióne primum duos ſapores memorat eiusdem ſpeciei, fed in ratione maioris ac minoris differentes. Eorum alterum auſterum, alterum acerbum nominat, Fuerit autem auſterus, quem συφονία (adſtringentem uo[co]) nuncupamus. Porro acerbus huius intentione prouenit, uelut & ipſe Plato significauit, Atque hos ſanè pro una ſpecie numerabimus. Altera est eorum quæ illis oppoſita ſunt, nitroſorum uidelicet, ſalſorum, & amarorum. Et in his quoque amarus ex nitroſi prouenit intentione. Salfus uero aut nitroſo imbecillior, aut adſtrictionis quoque aſſumens alíquid: deinde à Platone acris exponens est, mox acidus, poſtremo ducis. At à Theophrasto additus est unctuofus, ſiue pinguis: à Platone quidem in ſeremone de proprijs linguae senforijs præteritus, uerum paulò antè plantarum ſucbis adſcriptus, ubi uinoſum ab oleoſo & melleo dſcernebat. Porro in illo ſermone unu adiecit ſucci genus una appellatione comprehenſum, ὀνόμα nominans: ubi autè ad guſtus ſenſoria tranſijt, protinus dulcem memorauit. Nihil enim retulerit, dulce an melleum dícas, uelut nec píngue an oleoſum, Omilit autem pinguem, ut qui ad guſtum nihil attineret.

D

Qua differat adſtringens ab auſtero & acerbo.

Cap. XXXVII.

Xponere quidem hæc exactè est impossibile, quandoquidè nec aliam ullam ſenſoriam paſſionem: uerum ei qui eodem ſenſu communicat, ſic fuggerere. Ergo ſi quis aut cydonia, aut mâla, aut meſpila, aut myrta guſtauerit, procul dubio cognoscfet aliu[n] nobis ab his in lingua mouereſt ſenſum, alium ab adſtringentibus corporibus. Nam quæ adſtringunt aut refrigerant, inſtrum ſellere cor tactam noſtri partem ex omni parte apparent, id[que] æquabiliter, uelut pellentia, ac ſtipantia, contra hentiáque. At auſtera in profun dum etiam ſubire uident[em], at[que] asper[ur] quend[am] inæquabilem, mouere ſenſum, tanquam reſſicantia, & humorem omnem corporum ſenſilium depaſcentia. Ex quo fit ut alia ſit paſſionum proprietas, quæ[que] haud faciè lucide, explicari poſſit, tum ab adſtringentibus nos corporibus, t[em] ab auſteris ſaporibus. Sed quiuis tamè faciè quod dico cōprehèderit. Porro quando quod linguae noſtræ admot[us] fuerit corpus, ualidè deſiccat, contrahit, & in multam profunditatè uſque illâ exaſperat, ſicut pira ſyl

ueſtia

11

A. uelvia, immatura, & corna, eiufmodi omne acerbum appellatur, ab auferis inten-
tione duntaxat diuerfum. At quod nos adstringeſo uocitamus, haud temere à Theo-
phraſto dictum reperias. Videtur autem idem significare quod auferum, aut certe
commune eſſe genus tum huius, tum etiam acerbi. Quæcunque uero linguam dum
contingunt non contrahunt, nec constipant, uelut adstringentia, imò contra plane
agere apparent, nempe detergentia & abluentia, etiamſi adstringentium quippiam
adiunctum fit, hæc omnia ſalfa cognominamus. At quæ his etiam magis detergut,
adeo ut etiam moleſtè exaſperent, amara nominantur. Porro quæ mordicanto-
dunt, idcum ualida quadam caliditate, acria uocantur: ſin, hæc abſit, acida: cae
terum hæc fermentandi quoque uim obtinent. At quæ uelut inungunt atque implent,
ac in ſtatum ſuum reſtituunt exaſperatas ac ueluti erofas linguæ particulas, hæc ſi cuj
uoluptate manifeſta contingant, dulcia: ſin hac fine, pinguia uocitantur. Atque hoc
quidè pacto, quantù in me fuit, res explicatu lòge difficillimas uerbis exponere ſum
annibus. Miror autè qui tam promptè omnia adstringentia nominet, ſiue acria ſint,
ſiue amara, ſiue dulcia, ſiue pinguia, ſiue acida, quum iam olim rebus ipſis impoſi-
ta ſint nomina, atque affectuum ſenſibilium non exigua in nobis differentia fit. Præſti
tiſſer fortaſſis, ſiquidem naturales ſcrutari rationes uoluerunt, apparentia non euer
tere, nec appellationes confundere. Verum inquirere cuius temperamèti, aut diſpo-
fitionis, aut corporis constitutionis, aut quomodocunque nominare uelint, ſoboles
ſit adſtrictio, cuius falſedo, amaritas, aciditas, acrimonia, dulcedo, pinguitudo, quæ
Plato, Ariftòreles, ac Theophrastus conati ſunt definire. Clarum quippe eſt, ſi ex
calido, frigido, humido, ſiccoque coeuntibus omnia ſunt miſta, etiam dictarù quæque
qualitatum ex horum constare miſtura. Itaque ſi quemadmodum dictorum ſaporum
quiſque proſeniat, exponere conarentur, lubens equidem auſcultarem, gratiamque ha
berem non exiguam. At ſi nec hoc efficiant, imò inſuper ſenſorias omnes differèti-
as in unù confundat, ut parum abſit quin corpora omnia adstringentia nuncupet,
fanè audire illos nolim; imò obſcrarem, ut inanem contentionem relinquant.

Non ad totam rerum naturam iudicandas medicamentorum facultates, ficut naturales philo-
ſophi faciunt, fed ad noſtram naturam. Cap. XXXVIII.

T nos equidè in conſequentibus oftendere conabimur, cuius nam tem
peramenti ſaporum quiſque ſit ſoboles. In præſenti autem diſcipulos ad
experientia acceſſuros id modò affueſcere uelim, ut quod ad artem eſt
utile, ſeligant, ubi iudicare uelint quo pacto unum quod nos medica-
mentorum afficiat. Quippe non quale ex ſe ſit, & ad totam naturam,
consideramus. Nam hoc pacto nec acetum, neque marinam aquam nos exiccare
posſe, aut ſicca eſſe facultate dici manifeſtum eſt. Siquidem utrunque illorum actu
eſt humidum. Verum ſi nos exiccare appareant, ſicca dicentur, ad nos uidelicet, &
noſtram naturam parem ſiccandi potestatem obtinentia. Quinetiam & calida, & fri
gida, & humida eodem dicentur modo, ubi nos ſcilicet calſaciant, refrigerent, atque
humectent, eācua ad nos, nò ad totà naturā, nec ex ſe. Atqui ſi huius duntaxat memi
nerimus, certiffima omniù erit iudicatrix experientia. Quam qui relinquut, atque ali-
unde ratiocinantur, non ſolur ſalfa pro ueris ducunt, fed etià tractationis utilitate de-
ſtruut. Proinde nobis propoſitù nò eſt, quale ex ſua natura quod ſit medicamen-
tum exquirere, uerù quid in nobis efficere poſſit. Atque hic primi libri finis eſto. At
in ſecundo deinceps, oleo ac roſaceo in fermone exemplorù uice poſitis, prauas &
inibi ratiocinandi uias monſtrabimus. Quibus qui medicorù complures utant, in
primis quidem ſeipſos decipiunt, ſecumque alios multos in errorem pertrahunt. Por
to ubi id erit abſolutum, ad tertium Commentariorum tranſiens, quaſtiones logi-
cas, quæ uniuersam de simplicibus medicamètis enarrationem antecedunt, explica-
re conabor, ut uidelicet in quarto ipſas iam facultates omnium definire liceat, quas

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. II.

12

A. Quæ si uera sunt, perſpicuum eſt, multò ante illa fidem habendam ſenſibus. Imò, in quiunt, mortales quum ſimus, à ſensibus auſpicemur necesse eſt: uerum illis haud-quaquam perpetuò immorandum, ſed ad partem diuiniorem accedendum, nempe rationem. Nam ſen ſum & animantibus rationis expertibus inefſe, rationem ſolam hominibus eſſe cum dijs communem. Atque hi in longum orationem extendunt, Quinetiam ex illis quidam & Anaxagoram in teſtimonium euocant, qui niuem pronunciarit non eſſe albam. Hic, inquiunt, uir phyſicus excelfior, ac ſupra ſen-ſum extitit, atque eius contemnit phantaſmata. Ad rationem ire pergit, eac[que] duce rerum naturam ſerutatur. At ſi me quod in mentem uenit fari op[ertet, qui] liber ſim ſelicet, & in tota adeò uita extra ueritatem ſtuduerim nihil: ad inſanire extreihum, & ultra, perueniſſe illos arbitror, quos talia nugari nò dispudet. Nam ſi quæ per ſen-ſus euidenter apparent, euertant, unde ſumant demonſtrationum principia, non habebunt. Sin autem ab ijs tanquam à fide dignis exordiantur, quo iure iſidem po-ſtea diſſident: Nam demonſtrationum principia certiora ſunt quam ea quæ per il-ſa demonſtrantur: quippe quum ilſa aliunde fidem mutuentur: demonſtrationum uero principia non ſolum ipſa per ſefe, uerum etiam ad quærendorum inuentione quibus credatur idonea ſint.

> Quod abunde ſufficiat iudicandis medicamentorum facultatibus, quæ per ſenſum accipitur experientia, iunctis duntaxat paucis epilogis, ſiue rationibus cōmunibus. Et quo pacto ratione experientia ſubſcribere oporteat. Cap. 11.

B

Quidem optarim nullas non res clare ſub ſenſus nostros cadere, nec quicquam eſſe quod illos fugeret. Hoc enim pacto nihil dubium, nihil ambiguum aut anceps uſquam foret. Verum quoniam illos quædam effugiunt, rationem illis ſuperinducere conandum eſt, ſic tamen, ut nò procul, ut illi factitant, nec confuſa & infinita colligamus, uerum ante omnia nominum significata diligenter definiamus, ne quis poſtea per æquiuocati- onem falli poſlit. Deinde, quod ex ſe quid agit, ab eo quod per accidens, ſeparetur. De quibus ſupra accurate differuimus, significata[que] eorù, quæ facultate aut calida, aut frigida, aut ſicca, aut humida, aut quiduis aliud dicuntur, diſcreuimus. Tum quo pacto propriam cuius[que] medicamenti facultatem ab ijs quæ ex accidenti ſunt ſegre- gans inuenire quis poſlit, generatim quidè in tertio de Temperamentis expolitum eſt, at[que] in hoc tractatu membratim enarrabimus, ceu in primo iam libro cœpimus: ut[que] ibi in aceto & aqua, ita hic in oleo & roſaceo facturi ſumus, ſi modò prius oſtè derimus, quantum delinquant medicorum nonnulli, qui longè demonſtrationum ducunt principia. Nam quid oportuit olei aut roſæ reſpexiſſe colorè, quando rebus ipſis uarie uti liceat, nec in ſanis ſolum corporibus, ſed & ægrotantibus? quippe quù ipſas per ſe roſas, aut ſuccum earum expressum corpori tum ſano, tum ſimplici af- fecto morbo, ut ſuprà diximus, liceat imponere, at[que] oleo miſcentes, corporibus aut ualèter refrigeratis, aut excalſactis applicare, ſiue affricando, ſiue perſundèdo, ac irri gando, tù in corpus quoque affumere, id[que] aut ſupernè per os, aut infernè per ſedè, ac ſic tandè quid ad unum quæque ſum proueniat, inſpicere. Nam hoc ſanè nomine medicamentorum omnium uires cōtemplamur, ut ſit quo uti liceat, hypochondrijs, aut capite mordicatione afflictis, aut refrigeratis, aut exulceratis, aut phlegmone oc cupatis, aut id genus aliud perpeſſis, tù ipſis, tù alijſ omnibus corporis partibus. Er- go quù tam perſpicua ſimul ac cōpendioſa adſit uia ad ea quæ inquirimus, etiámne colores æſtimabimus, aut odores, aut cōſiſſentias, aut formas medicamenti cuiuſque? perinde factitantes, at[que] iſ qui ex imagine aut ſicta aut pietà cognoscere quempiam uolunt, quum ipſum alſpicere non denegetur quem agnoſcere cupiunt.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Quòd neq., à colore, neq., ab odore, neq., à consìstentia, aut conglaciatione, neq., à duritate, neq., à leuitate ratiocinari de medicinâri facultate oporteat. Cap. III.

D

Tque hac utique parte non leuiter peccare mihi uidentur;multo etiam
magis quù inconclusa atq. indemonstrata nugantur, demonstrandi
tionis plane imperiti. Nam donemus ignem aut flauum, aut rubriu eſe,
fe, aut utcunque uoluerint; nec enim refert; quùd ergo id facit ad hoc, ut
omne rubrum ſit calidum? Nam omnis ignis, uerbi cauſa, ruber dicens
dus eſt; at omne rubrum ignem dicere, ridiculum eſt; multoque etiam plus, ſi omne
rubrum calidum eſis dixerit. Nam ſi principio aſſumptum eſſet in oratione, omne
calidum eſſe rubrum, licuſſet fortaſſis mutua axiomatis conuerſione rubrum omne
calidum concludere; licet non obſcurè & illic peccetur. Nam quæ mutuo conuer-
tuntur (quod ἀντισέφεια uocant) orationes, uere de ſe mutuo dicuſtur. Veruntamen
propinqua ea fuerit deceptio. Atqui quoniam nec illud orationis initio aſſumptum
erat, nempe omne calidum eſſe rubrum, haud licet mutua conuerſione omneru-
brum calidu eſſe colligere. Tribus ergo modis in ſermone peccant, qui atunt roſa
temperatura calidas, quòd ſint rubræ. Primum, quòd non demonſtrata hac propo
ſitione, omnis ignis rubet, couèrtere ex hac aliam, uidelicet, omne rubrum eſt ignis,
tanquam ueram, conantur. Secundo, quòd neſciunt propoſitiones quæ ex mutuo
ueris conduertuntur ( λόγους ἀντισέφουτας uocant) non autem simpliciter conueren-
tes (ἀνασέφουτας nominant) eſſe ueras. Tertio, quòd etiam ſi mutuò conuerterentur,
non tamen omne quod colore ſit rubro, calidum eſſe, ex mutua illa conuerſione ſe-
quatur, ſed alia eiufmodi, rubrum omne eſſe ignem. Porro quòd talia in rem præſen
tem non modò ſint inutilia, ſed etiam palaṁ falſa, cuiuis notum eſt; debemus enim
non an omne rubrum ſit ignis, ſed quod calidum ſit, oftendere. Nam ſi quicquid
bet, ignis fuerit, erit nimirum & roſa nobis ignis. Cæterum logicas methodos igno-
rantes medici primum in hoc maximè peccant, quòd proprijs finibus excedant, ni
mirum quum sufficiens ſit experientia, iunctis saltè paucis quibusdam epilogimis,
medicaminum uires exquirere. Deinde tam ſœde in rationibus hallucinantur, ac
pueri modo ſpeculationem logicam ingreſſi, eſdem erroribus tenentur, qui ex odo
ribus medicaminum facultates conjiciunt. Nec enim quicquid bene redolet, cali-
dum eſt (quod quid à dictant, haud intelligentes quo pacto inaudire oportat quæ
ab Ariftole & Theoprafto ſuper hac re ſunt prodita, ea quæ nos in quarto harum
commentationem definiemus) neq. quicquid calidum eſt, bene olet. Quinetiá neg
ſi quid graue olens eſt, calidum etiam fuerit; neq. ſi calidum, etiam graue olens. Sic
nec ſi quis quicquid graviter oleat, frigidum dicat; nec ſi quicquid frigidum ſit, gra-
uiter olere, uerum dixerit. Siquidem calidorum innumera ſunt, partim bene olen-
tia, partim graviter olentia, partim neutra: ſimiliter quoq. frigidorum. Quanquam
quid calida dico ac frigida? quum debeam dicere calfacentia nos, ac refrigerantia,
quæ utique inquirimus. Nec enim quod absolutè calidum eſt, aut quod ad hoc exa-
penditur, nunc considerare propoſitum eſt, ſed quod corpus humanum excelfat;
Nec ſanè etiam quod absolutè frigidum, ſed quod hominem refrigeret. Denuo ergo
hic hallucinantur in homonymia, haud diffinctis nominum significatis; tanquam ſi
quis de cane terrestri differens, ad marinum ſe oratione tranſferat, exſtimans ut ani
mantis utriusq. nomen, ita & naturam quoque unam eſſe. At nobis demonſtratum
apertè eſt in còmentarijs de Temperatura (quos & hancce antecedere traſationem
protinus in initio commoneſcimus) aliud eſſe facultate calidum, aliud actu: & hu-
ius quod actu uidelicet calidum eſt, aliud absolutè dici calidum, aliud per exuperan
tiam, aliud ad fymmetrum ſui generis, aliud ad quiduis obuium collatum. Quin &
hominem non absolutè calidum, ut ignem, ſed exuperantia calidum diximus. Sic
quidem maiorem in eo calidi portionem inſeſſe, quam frigidi, Ergo & quæcunque
hunc

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. II.

13

A hunc dicuntur calida potestate, illum excalfacere dicuntur: facilec[que] de illis inítur iudicium, & per experientiam expenditur, paucis indigens (ut suprâ commonui ) epi-logilímis. Quos quum sophístæ excedant, & tempus aduleſcentulorú fruſtra terunt, & sophímatis cauillíſ[que] homines ſeducentes eorum ſoluendorum imperitos, falſis eos dogmatís opinionibus implent. Debebant enim neq[que] colores memorare, neque odores, imò neq[que] consílentiam, neq[que] leuitatem, aut asperitatem, aut eius generis quodcunque. Nam quid refert oleum an lentum fit, aut leue, aut ſplendens, aut liqui-dum, aut pallidum, aut píngue, aut lubricum, ægreq[que] corporibus illitum exiccari poſſit. Quippe quum ex nullo omnium eiusmodi colligere poſſis, ipſum eſſe facultate aut calidum, aut frígidum, aut humídum, aut ſiccum. Síquidem ex genere ſplenden tium, leuíum[que] & lentorum, partim ſunt quæ plane nos calſaciant, partim quæ reſſigerent, tum alíą quæ exíccent, alíą item quæ humeſtent, non tantum in oleo, ſed & in alijs omnibus, Neque in ullaſ adeò accidentium reperire eſt quicquam quod ſolí-dum perpetuum[que] fit, ut in eo generalem constitueré propositionem liceat.

Quod sophístæ rationibus haud uſi ſint ſcientificis ad ea lemmata, ſiue ſumptiones, ex quibus perperà de medicinariu facultatibus colligút, ſed aut ex inducutionibus, aut ex exéplis. Cap. 1111.

Am omitto, quòd non ſcientificis in omnibus id genus ſint uſi rationibus sophístæ ad inuenienda lemmata, ſed ex inducione, &, quod omnium pellíuum eſt, quòd nec quæ ſit inducutionis natura, unquâ inſpexerint. Quòd ſi quis eos prouocet, neq[que] ſequi audêt; & ſi de demonſtratione quis quid agat, increpant. Imò, quod etiam deteriúus eſt, non ex inducione ſolum ratioocinari affueuerunt, ſed nonnunquam etiam ab exemplis, tanquam rhetores. Nam qui frígidum eſſe oleum aſſerit proinde quòd lentum ſit ut pituita, is per exemplum concludit, par robur præbens demonſtrationis, atq[que] is qui ipſum calidum contendit, quia lentum ſit ut uíſcum. Nec ſecus is qui calidum dicit, B quoniam facile in flammam uertatur uti bitumen, atq[que] is qui frígidum probat, quòd facile cogatur ac concreſcat ut aqua. Nam differt, ex exemplo aut exéplis quid ſua-deas, an ex inducione. Síquidem qui ex exemplis ſidem facit, unum aut duo gene ris eiusdem adfert, aut certe plane paucula, p[er]ſiſ[que] ſcilicet præteritis. Qui uero ex inducione, omnia c[omo]prehendere nititur quæ per experientiâ ſunt cognita: nec quic-quam præterire, quoad eius fieri potest, quod apertum uulgo ac perſpicuum ſit, ſutdet, niſi quod occultum eſt & paucis comprehenſum. Quamobrem uiolenta eſt, & uchementier perſuadet quæ ab omnibus quæ experientia ſunt cognita, ducitur inducito; ſolis[que] ijs mendacium perſpici potest, qui in demonſtratorijs methodijs ſunt exercitati. Quare nos de ea copioſius in demonſtrationis libris differuimus, ac forte etiam ſeorſum de ea librum componemus.

De oleo ad Archidamum.

Cap. v.

Alàm autem fiet nihiло ſecius & nunc quoq[que] inducutionis natura, multoq[que] magis & exempli. Nam omnia in ſumma percurrere ſtatutum eſt, quæ de olei facultate à medicis ſunt prodita, eaq[que] probabiliter quidem, quòd ita uiderent: at non uerè; ac primú illud quod à Diocle in Archidamo ſcriptú eſt, quòd Archidamus dureſcere uríq[que] cutem ijs qui eo fri carentur exíſtimarit: quapropter etiam ſiccam frictionem prætulit. Oleum enim accendi atq[que] exurere quum à frictione incalesceret, putabat, ac propterea admodum hu morè exhaurire atq[que] ſiccare, non ſecus atq[que] ea afforum quæ ungi ſolent. Nam & ipſa magis dureſcere, quam ſi citra oleum affaueris. Præſtat autem totam adſcribere dictionem Dioclis, Habet autem ea hunc in modum. At cum oleo fricare non perin de probabat. Primum enim inæqualem fieri eiusmodi frictionem putabat, quòd ma nus laberentur ſcilicet, nec æquè carnem apprehendere propter pinguitudine poſſent. Præterea dureſcere atq[que] aduri cutè in illis magis qui ſic fricarentur exíſtimabat, C c

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C » ἧ qui ficca uterentur frictione; oleũ quippe accendi & urere à frictione incalescens,
» quæ admodum in aſſis quæ uncta sunt, magis ἧ non uncta, ubi oleo accenſo incale-
» ſcut, & ualde exiccant, indureſcutq. Similiter quæ in oleo coquutur, dura exuſaſ

» effici eandem ob caufam. Ad hæc quemadmodum ligna & coria, & alia complura

» quæ ex oleo fricantur, oleum intrò imbibunt, ita putabat & corpora. Quod quum

» fieret, multa quæ ſolita eſſent cum ſpiritu effluere, ac foras prorumpere, tunc conclu-
» di arbitrabatur: cœcum cribris, linteis, lanæ, omnibus adeò per quæ percolant

» quid aſſolet, perfunditur ac inungitur, non æquè liquores fluere per ea ualent. Por-
» rò ubi ea excretio inſcepta eſt, quædam intrò recurrere, quædam aceruata imu-
» cem implicita meatus opplere, retenta ſcilicet ab oleo, quòd uſco quid ſimile ha-
» beat: ſicut in alijs omnibus apparet quod pìngue eſt, pulueres ac ſeſtucas, omniæ

» eiufmodi conſectari. Denique ubi obſtructi iam meatus fuerint, perpetuo ac ſenſim
» omnia deteriorius perfici eſſe neceſſe, quam in ijs quæ pro conſueto geruntur naturæ

» modo. Putauit quoque oleo inefſe mordacitatem, cuius ui oculi illachrymarent &
» & guttur in tuſſim cieretur ( quod lègex vey) uocant) tum aluus raderetur, excremen-
» ta redderentur languinolenta eo bibito; proinde qui citra frictionem ungerentur,

» nihil affligi: inſirmiorem enim eſſe mordicationem, quam quæ ſenſum mouere poſ-
» fet. At ſi per frictionem carnem ſubintret, mordicationem moliri maligniorem; ue-
» lut multa medicamentorum ubi illinuntur, minus ualent: at compreſſa introq. ſub-
» euntia magis agunt: ſicut ſanè ſi urticis, & alijs multis ſenſim quempiam còtingas,

» nihil leſeris: ſin ferias aut premas, uti offenderis. Hæc ergo ſunt quæ Dioclesin

» Archidamo prodidit, quorù ſimul tum probabilitatem, tum prauitatee ſolpicere eſt,
» ſi quidem quòd quicquid in oleo coquitur, propriam amittat humiditatem, ac hiria
» bile durum celeriter reddatur, quù alio qui nihil in aqua tale perpetiatur, ipſanos

» docuit experiëtia. Quamobrem hac uti parte nihil Archidamus mentius eſt: de-
» bebat tamen, ſicut Ariftoteles & Theophrastus, aliij non pauci philosophi eiufmo-
» di problemata in phyſicis quaſſionibus & proponut, & ſoluunt, ipſe quoq. liquide
» omnium rerum caufas ſerutari uoluit, perinde ut illi, uti proponere, ſic quoq. ſolue-
» re. At quum id minus facere appareat, in hoc uel maximè mihi delinquere uidetur,
» Nam quod apparet euidenter, id ſemper primum ponendum eſt: ac deinde, ſi cuii

» beat, caufam eius inſpicere debet, phyſica problemata hunc in modum componés.
» Cur oleum quæ in ipſo coquuntur, ficca & friabilia efficiat: aqua uero, humida &
» mollia: aut, Quamobrem in oleo cocta ſicceſcant; at quæ aliter in eo madidata ſunt,
» magis proprià ſeruent humiditatem, quam ſi omnino nò eſſent madidata. Qua ratio-
» ne ſcillæ & urticæ morſuſs ſanet, Qua de cauſa his medeatur, quù ipſum oculos mor-
» dicet. Qui fiat, ut reliquum corpus uniuersum non mordicet, ſed oculos duntaxat,
» Quare guttur exaſperet, ulcera uero leniat. Quo pacto uentrem ſubducat. Quo mo
» do laſſitudines ſanet. Quamobrem inuncios tueatur à frigore. Quare animalia inſe-
» cta interficiat. Cur lora & coria emolliat, at quæ in ipſo coquuntur, duriora omnia
» efficiat. Atq. hoc unum eſt problematum genus, ad phyſicum duntaxat attinens. Al-
» terum uero, quod commune quoque eorum eſt, qui artem quamuis exercent, eſt
» tale. Quã ob cauſam carnes píſces affantes coci oleo prius illinant. Quid ſit quòd
» athletas oleo fricent gymnasta. Quid etiam quòd pueros pædotribæ. Nam cuuſe-
» que talium problematum ab experiëntia profectam cauſam aſſignare liceat: coci-
» nimirum reſponſuris, propterea ſe píſces ac carnes oblinere, quòd ficca aduſtæ
» extimæ eorum reddantur partes, ſi citra pìnguedinem affentur. Athletas uero le
» ex oleo ſicare dicturis gymnastis, tum quòd quæ ante inerant laſſitudines ipſum
» exoluat, & quæ futuræ ſunt mitiget, tum quòd frictionem æqualem & mitem pla-
» ne efficiat, corpùſque ad motus futuros præparet. Eas ob res ipſi quoque pædo-
» tribæ pueros ſe & antè, & poſt exercitia inungere dicent. Cur autem oleum laſſitus
» dini medeatur, haud etiam nouit nec gymnastes, nec pædotriba, nec medicus expe-
» rientia

14

A rientia curans, nec tamen quia id nefciant, ab euidenter apparentibus recedent. Si quidem tametli ignorant, quamobrem ueratrum album fursum purget, nigru deor- sum detrahat, necq. cöpertum habentes, quare cnicus pituitam ducat, atram uero bi lem epithymum, tamen medicamentis ad ea utuntur, ad quæ utenda docuit experi- entia, & eos quibus eſt opus curant, & euidenter apparentibus fidem habent, eosq. qui contraria rationi adſtruunt, derident.

Quòd præterquam quòd pugnantia de olei facultate Archidamus aſſerat, inſu- per improprijs utatur exemplis. Cap. Vaj.

T Archidamus ſuprà quàm quòd in multis, quæ perſpicuò apparent conténit, inſuper & hac quoq parte taxandus mihi iure uidetur, quòd dícat meliorem eſſe frictionem ſiccam, quàm que cum oleo adhibetur, quia corpus durius & ſiccius ijs qui unguntur, eſſiitatur; mollius autem ijs qui fricātur ſicci. Dicit porro nihilo ſecius & in illa ipfa diſtione pau lum progreſſus, ligna, pelles, aliaq. quæ ex oleo fricantur, ipſum in profundu‡ tranſ- mittere, idq. maximum eſſe teſtimonium, quòd in corporibus noſtris intro ſubiens meatus oblinat, ac humidoru‡ prohíbeat effluxus. Et quod ſi ſit et haudquaquam ſic- cum dicendum foret, ac proinde fruſtra id tanquam deſiccans in frictionibus repu- diat. Falli præterea in hoc mihi uidetur, quòd ſimiliter affici putet tum ea quæ in illo coquuntur, tum ea quæ fricantur. Nec enim eadem agere dixerim oleum calidum, frigidum, temperatum, tepidum, aut ſeruens: ſicut nec aquam ipſam. Apparet enim & ipſam, ſi frigida applicetur, condensare, contipare, contrahere, conſtringerèque quod excernitur, ſicut ſi extremè feruida, adurere. At ſi temperata adhibetur & mo derate calida, laxare, rareſacere, fundere, digerere. Porro ſi nec infligniter calida, nec frigida admouatur, ſed uelut quæ fontana dicitur, tunc propoſitorum nihil eſſicet: uerum propriam ſui facultatem exeret. Sic ſi quis oleum expendere uolet, ab omni prius liberum alieno tum calore, tum frigore ipſum eſſiatic, atq. ita demu ad explo- randum accedat: quippe quod ſummè frigidum fuerit, non ex ſua duntaxat faculta- te, ſed ex alienæ qualitatis exceſſu nonnihil in contactis operabitur. Ita quoq. quod magnopere calidum. At ſi utroq. ipſum liberans, ſic demum examinare uoles, hoc duntaxat pæcto propriam olei uim inueneris. Quapropter quum quis ex more oleo fricatur, ſicut gymnastici omnes, in ſolo fricatur oleo, quod nimirum abq. omni ſit aliena qualitate: at ſi admodum excalfacto, aut ſummè utatur refrigerato, iam com- politam edi actionem necesse eſt, nempe ex propria olei facultate, & aliena qualita- te. Sæpe uero propriam cuiuq. medicamenti facultatè obſaurari necesse eſt, ubi ua lentem aliunde qualitatè accuerit. Itaq. qui ſimile fuerit, herbas in oleo feruente co- quere, ac exercitantiu‡ corpora fricare. Maximè liquidè, uti ſuprà oftendimus, extrin ſecus ductas probationes fugere oportet, quum liceat nimirum propriam cuiuq. adhi bere experientiam. Quòd ſi quando tamen id quippiâ facere uolet, certe ſilia com parare conabitur, ſicut in corijs faciebat & loris. Nec enim quippiâ oleo in igne præ- calfacto, necq. in niue refrigerato, ſed obuio quoq. accepto corium ac lora conſricat. Ita puto & pædotribæ faciitant, obuio oleo pueros fricantes, neutiquam aut in igne excalfacto, aut in niue refrigerato. Alioqui fanè & nos non raro caput ardore grauaz- uatum olei admodum frigidi perfuſione refrigerauimus. Porro ſi falis nihil oleo ſit inditii, tanto magis refrigerabit. Sin etiam omotribes, hoc eſt crudum fuerit, multò profectò etiam amplius.

Quomodo frigidum pæremus oleum.

Cap. VII.

Orrò præparat illud solemus non aliter atq. aquam: nempe prius excal- facientes, ac deinde aqua mergètes ſummè frigida: at ſi etia fons in ipſum cum ſtrepitu decidat, uasculo nimirum, cui inſt oleum, ante diligèter oc- cluſo, magis quoq. ac magis ita reddetur frigidum. Multum item frigefe-

Cc 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

ceris, si præcalfactum in puteum ita demittas, ut aquam contingat: quanquam quod aquam nondum tangit, frigidum item euæferit, sed non perinde. Atque hoc paco præparando frigidum reddimus oleum: contra, calidum. Quo sane modo etiam utimur in reftigeratus corporibus, in alueum olei calidi demittentes, quibus pars quæ piam obſupuit, aut tremuli ſunt, aut conuſſione tentantur, aut motu, ſentifue priuaniur, aut etiam ægre ſentire poſſunt, aut eiusmodi quippiâ perpeſſos. Ergo si quis ex univerſo uſu de medicaminum facultate pronunciet, nunquam excalfacere & reſfrigerare, tum exicçare & humeſtare nos oleum, uelut Dioclis Archidamus, liquidem pugnantias considerare animaduertere neſciat, putabit. Nam quum exiccaeri & fragilia effici quæ in oleo coquuntur dicit, exiccantem & digerentem eius facultatem oſtendit. At ubi intrò in coria ſubire, poros noſtros oblinere, ac naturales humorum effluxus prohibere, rurſum sane quodammodo contrariam eius facultatem demonſtrat tum digerentibus, tum exiccantibus. Atque in ilſis uel adhuc quæ parent proſerens, de illis non rectè ratiocinatur. At ubi de mordicatione agitur, non ea omnia commemorat. Nam quòd oculus mordicet, quòd guttur exaſperet, ſiue ad tuſſim prouocet, quòd uentrem radat, atque ſeceſſus ſanguinolentos efficiat, abun de magna teſtimonia ſunt, mordacem illi inſeſe facultatem. At quòd ulcera dolore liberet, & uentris mordicationes aut irrigatù, aut inſuſum omnino ſanet, qui morſu irritantur mitiget, quum & ipfa non parua ſint contrariæ ipſius facultatis indicia, planè omiſſa ſunt. Cæterum ſi utriſſa propoſitis quis ratiocinari uolet, duorum alterum eueniet: aut enim id faciet ut Empiricus, qui experientiæ omnia tribuit, dicere in collatione ad aliquid cuiuſque medicamenti facultatem per experientiam cognoscere, ipſius autem per ſe propriam ignorare naturam: aut ut rationalis, contrariæ inſeſe medicamento facultates, mordicantem & lenientem: ac deinde ingenti tenebitur anxietate, cauſam dicturus cur interim altera earum agat ſenſibiliter, interim altera, reliqua aut perdita, aut non clare apparente. Quarum omnium dubitationum ſolutiones, si quidem ut phylica proponantur problemata, sane quam difficiles ſunt: ſin ut ad uſum referantur artis, multam requirunt experientiam: epilogimos autem non ita multos, ſed exactos ac definitos. Nam primum, an omne oleum oculis mor dax ſit, nec ne, experientia definire præſtat, hauſquaquam ex tempore in utranque partem rhetorum more differere: tum an omne æquè guttur exaſperet, aut uentrem ſubducat aut radat, ut nonnunquam cruentas moueat excretiones: an oleorum hoc quidè hæc faciat, illud uero non: & aliud magis, aliud minus. Olei differèntias nunc recenſeo, ne quis heterogenus, ſiue alterius generis exiftimet, ſicut cicini, rhaphani, caryini, balanini, ac ſimilium. Nam & horum uires medicus noſcat oportet: ſed in præſentia eas enumerare non expedit. Satis eſt enim, mea quidem ſententia, prin cipio propriſſimum, & quod maximè ab omnibus hominibus uocatur oleum, con ſideraſſe: quando & ipſe fructus ex quo fit oleum, ſolus ex omnibus oliua nuncupetur, & arbor olea (Græcè utrunq[ue] λασια uocatur, & ipſum oleum ἐλασιον) ipſumque lim pliciter primariò oleum dicitur: at reliqua omnia per translatione & abufum.

De differentijs proprie uocati olei.

Cap. VIII.

Vius sane quod proprie oleum appellant, de quo omnis in præſenti fermo habetur, plures dico eſſe differentias. Secundum ætate quidem, quum aut recens eſt, & uelut muſtum, aut ætate uigente, aut uetus. Secundum præparandi modum, quum aut ſimplex ſolum, & impermixtum fuerit, aut cum ſale præparatum. Secundufruſtus ipſius diuerſita tem, quum is aut immaturus, aut maturus extiterit. Secundum inductâ arte alteræ tionem, quum aut quomodo ab initio præparatum ſuit, ita ſeruatur, aut candidum efficitur. Scriptum uero eſt de albificatione eius & ab alijs non paucis, & nos quoque in ſequentibus de illo nonnihil trademus. Horum omnium oleorum facultates ipſe equidem

15

A equidem experiri fitudiu: quid autem in quoq[ui] deprehenderim, poſtea exponã. At nunc abſoluere ſtatui primu[m] quod erat in manibus. Perperam enim mihi uidentur medicor[u] pleriq[ui] tum experiri medicamenta, tum de uiribus eorum ratiocinari.

Quomodo cuiusq[ui] medicamenti facultatem experiri oporteat. Cap. IX.

Vippe quum experiri ſolum oporteat quæ impermita ſunt, & ab omni extranea qualitate aliena: eaq[ui] primu[m] in optima corporis constitutione, deinde in intemperatis, demu[m] in morbis simplicibus: ſic ut in libro hunc antecedente, & in terrio de Temperamentis definit[us] est. Ratiocinari ue ro, id quod ex acciděte eſt, ſemper ab eo quod per ſe eſt, diſtinguentem.

Quòd non ſolum in explorandis medicamentis medici hallucinentur, ſed etiam in opinionibus quas habent de affectibus. Cap. X.

T nonnulli medicorum non in iftis modò hallucinantur, uerum etiam in opinionibus quas habent de affectibus. Nam oleum quòd laſſitudinibus remedio ſit, omnes propemodum fatentur: cæteru[m] quis affectus ſit laſſitudo, non conſentiunt. Hic enim articulorum eſſe ait ſiccitatē, ex motionibus deſiccatorum. Alter & muſculor[u] adjicit. Alius porrò contra quam hi, humiditatem multam & tensionem, & caliditatem: fluxione nimirum partibus uehementer agitatis affuſa. Alius non humorum multitudinem, ſed qualitatem ſolam cauſatur, prouenire inquiens in motionibus immoderatis pinguedinis carnis, teneræ colliquationes quaſdam, quar[u] pars foras tranſpiret, reliquum retineatur in corpore: & hoc qu[u] acre mordax, ſit, affectio[n]e efficere ulceroſam. Itaq[ui] etiamli in hoc conveniatur, quòd laſſitudines ſanet oleum, attamen ob ancipite atq[ui] ambiguum corporis affectum nihil queat certi de olei facultate colligi. Atq[ui] id ſanè non tantum in laſſitudine uſu uenit, uerum etiam ubi doloris cauſa, aut mordicatio[n]is, aut phlegmones gratia bibendum oleum exhibemus, aut per ſed è in fundimus, aut identidem perfundimus. Siquidem ulceribus phlegmone affectis non ſol[u], ſed & cum aqua moderatè calida perfundimus, ut in laſſitudinibus cum lauacro aquæ dulcis: ſed nec quæ ſit in phlegmone affectio, conſentiunt. Porrò ubi per ſed è ipfum ingerimus, aut bibendum offerimus, ne tunc quidem cognoscimus euidèter, cuinã corpori ipſum applicamus, an pituitæ, an bilis, an aliorum aliquorum recrementum pleno. Conſtat enim, non perinde hominem affecturum, ubi pituitæ uifcosæ intestinum omne ſimul cum uentre plenum offendet, atq[ui] ubi bilioſis excrementis refertum, aut alijs quibusdam acribus humoribus, aut ſtercore multo, aut hor[u] qui[que] nullo, ſed incidat in uentrè intestina, undiqua: pura: aut præterquam quòd pura, etiam exaſperata reperiat.

Quòd ut quis probè de olei facultate ratiocinetur, debeat etiam affectionem hominis æſtumare, & de ipſo oleo quale ſit præfinire. Cap. XI.

Taq[ui] negligenter admodum & ſegniter de his omnibus medicor[u] plerique ratiocinantur, haud indicantes nec quo pacto affecto homini oleum exhibent, nec qualenam ipſum. Ac mox tamen dicunt, alij mordicare & radere prorfum partes corporis internas, alij uero etiamli præfuerit mordicatio, & huic mederi. Nec enim par[u] intereſt, an inſi[c]catur in uentrem pituita ſcatentem oleum expers falis (Græci ἀναλογ[ous] uocant) & quod re uera oleum eſt: an quod plurimum accepit falis, in uentrem purum. V trunc[u] enim aluum ſubducit, diuſris tamen facultatibus. Nempe illud quod ſale uacabat, in pituitoſo uentre per lubricitatē, ſimiliter maluis, blitis, moris. Quod uero ſalem habet, in puro per acrimoniá, perinde ut muria, & marina aqua: & ſanè hoc quidè radet, al terum non radet. Ergo nec absolútè oleum quoduis interna omnino radere dixerimus, aut deſectiones moliri cruentas, nec mordications lenire: uerum id cui fal eſt inditus, in puro uentre radere; cui autem non, in pituitoſo non radere.

Cc 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Quod salfuginosa & acria ex accidente quandoq. morfui medeantur, nempe fecum quod mor-
dicat educentia. Dulcia uero & epicerastica contra morfum etiam aliquando ex
accidente exaſperant, nimirum quum una corruptantur, & fo-
ueant alantiq. cacochymian. Cap. XII.

D

Onnunquam uero mordicationes ex accidente quod salfuginosum eſt,
fanauerit, uelut melicratum, salfugo, ſerum lactis, Educut enim ſecum
hæc nonnunquam succum mordicationem facientem, ac mordacitati
ris reduntur medela, perinde ut cætera omnia quæ abluunt & abſter
gunt. Sed non ſtatim ubi immiſſa ſunt hoc genus medicamenta, mor-
fum fanant, quin potius tunc etiam exaſperant. Siquidem euacuationis, haud miſtio-
nis ratione ſanationem moliutur. Quippe ceratum ex roſaceo & adipe, aut pingu-
dine inſufum, ſæpenumero morſibus continuò succurrit, idem miſtioniis ac tempera-
tionis ratione. Sed & oleum ipſum ſolum, ſed dulciffimum, id frequenter præſuit:
ficut certe etiam adeps hirci, aut ſuccus chondri, aut ceratum ex oleo dulci. Nos au-
tem ſæpenumero quibus ex frigore interna dolore tor quebantur, ingeſto oleo cali-
do dolore liberauimus: ac ſi maius eſſe frigus conijciebamus, addidimus & anethu,
oleum excalfacientes: ſi uero adhuc etiam maius, rutam quoq. & bitumen. Atq. ta-
lia omnia medicorui pleriqu. neſciunt, nec norunt dolorem ab intemperantia natum,
ab eo qui ex cacochymia oritur, diſtinguere: nec quod medicamentorum quæ dolo
ris gratia inſiſtuntur, alia excalfaciendo partem refrigeratam fanant, alia humorem
mordicantem euacuando, alia miſcendo. Sed & ſubinde miſte exiſtunt affeſtiones,
ex intemperie uidelicet, & mordicatione. In quibus nos cōſueuimus anethinu, aut
rutæ oleum inſundere, anſerino in eo liquato adipe: is ſi no adſit, ſaltem gallinaceo:
ſi nec is quoq, uel aliorum aliquo: quod ſi horum nullus ad manu fuerit, ceram mi-
ſćemus mordacitatis expertem (uoco autè ſic eam quæ lota eſt) aut certe olei ipſum
quod effectu eſt candidum, inſ fundimus. Nam id ceræ mordacitatis experti propor-
tionale eſt. Temeraria itaq. pronunciatio eſt atque indefinita, tum eorum qui oleum
omne omni tempore mordicans adſtruunt, tum eorum qui leniens. Nam quod ſa-
lem accepit. mordax eſt: quod autem eo caret, & dulce eſt. quod quidem ex ſe eſt, le
nire poteſt. Nam uideri poſſit & ipſum quandoq. pro affectibus quibus applicatur,
haud etiam eſſe euſimodi. V num quodq. enim temperantium medicamentorum
(Græci ἐπικεφαλιαντα, ſiue ἐπικεφασικα nuncupant) ubi ualentius euafit humonibus
mordicantibus, morſum eorum retundit. Verum ſi aut ualentioribus facultatibus,
aut multis paucum miſtum fuerit, una & ipſum corruptitur, alitq. cacochymian,
ſiue ſucci malignitatem. Quamobrem protinus euacuandi ſunt qui ab iis quæ tem-
perandi natura habent, irritantur atq. exaſperantur: utpote qui multa nec facili mo-
bili corruptione ſint repleti.

De lacte.

Cap. XIII.

Ic ſane lac frequenter simulatq. ſumptum fuerit, alijſ aceſcit, alijſ in ni-
dorem uertitur, prius quàm probe cōcoſtum corruptionem temperet.
In quibus utiq. primu maxim a cacochymiæ pars euacuari debet, atq.
inde ſumendus chondrus, & ptifana, & lac, & alia: quæ ubi probe fue-
rint coſta, conferunt ad euſchymiã, hoc eſt ſucci in corpore bonitatem.

Non tamen quod ad hoc attinet, omnia exiſtimare oportet, aut deteriores, aut con-
trarias in ſele obtinere facultates, neq. in ſermone ſcientem eorù quæ eueniunt par-
tem alteram omittere: id quod fecit Archidamus in oleo. Siquidem memorabat ocu-
los ab eo mordicari. guttur ad tuſſim excitari, & uentrem radi: cæterum quod ſtoma
chum ſape quu ualenter morderetur, oleum protinus dulciffimum ſanauit, & inie-
ctum totius uentris mordicationes leniſt, & à thapsiia urtica & ſcilla excitatas ſeda-
uit, eorum mentionem non fecit. Ego uero non ambigo, neq. fidem non habeo iis
qui aiunt, rebus propemodum omnibus multas ac diuerſas inſelle facultates: quin-
oſtenſurum

16

A oftenurum me id ipfum polliceor in libro sequenti, Attamen non proinde adfruo eam quæ in quoq exuperat, nò poſſe cognofci. Verum ſi quod ex accidente eſt, ab eo quod per ſe, diſtinxeris, omnia clare cognosces. Contemplator enim utrùq in exemplis, propofitis uidelicet exépli cauſa duobus hominibus, quibus similiter os uentris mordicetur, & qui pariter aut succum ptifanæ, aut chondrum, aut panem lo tum ſumpſerint: deinde alteri mordicationem restinctam, alteri uero inauctam po nito; obſcro, nunquid succus ptifanæ, aut chondrus, aut panis quum ex ſe mordax ſit, per accidens in altero hominum morſum non modò non inauxit, ſed mitigauit: an quod ex ſe quidem erat, mitigauit, per accidens uero in altero irritauit: Ego ſanè ex ſua natura epiceraſticum eſſe dico succum ptifanæ, & chondrum, & panem, & per louem lac quoque, cæteru in altero homine morſum auxiſſe, quòd properaſſet à corruptione ſuperari. Atq ea utiq eſt (certò ſcio) ueterum omnium ſentētia, ſed & recentiorum optimi quicq ita ſapiunt. Verum ſi quis fuerit quem ego neſciam (nec enim quicquam eſt quod non audeant iuniorum medicorum quidam) qui conten dat, ex ſua natura corruptiones augere chondrum, panem, aut ptifanà, cæterum in quibusdam ex accidenti nimirum mitigare; is inquam qui talia iactabit, nullà aſſer tionis ſua demonſtrationem afferre poterit. At nos dicimus, quòd ſi ptifana foret caocchymos, maliuſe ſucci, haud unquam mordicationem mitigaret. Atqui con ſpicitur frequenter tum ſupernè ſumpta, tum per ſedem iniecta mitigare. Ex quo pa tet, per ſuam quidè naturam boni eſſe ſucci, uerum interdum una cum ijs ſuccis qui mordicationes excitant, corруpſi, & ipſum augere ſymptoma.

Quomodo discernendum fit, à cacochymis ne mordicatio ſanata fit, an ab epiceraſticis,

hoc eſt temperantibus.

Cap.

XIIII.

B

Orte igitur nos roget quifpiam, an nullum unquam cacochymorù mor dicationem curauerit. Equidem id non raro factum cognout; uerum ea dico non temperando, uerum id quod mordicabat educendo, mordi cationes ſanaſſe. Ac proinde & statim, & uſq dum euacuentur, homi nem mordicare, & inſuper euacuata aſperù relinquere ſenſum in par tibus, aliud medicamen requirentē. Quod non faciunt quæ boni ſunt ſucci & dul cis (Græci ἔνγυα ἀγαθού ἐντυχία nominant). Etenim & protinus mitigant, & abſq uteuacuationē eſſiant, tum ſenſum aſperum nullù inducunt, quin potius ipſa con tra ſenſu medentur aſperitati. Itaq chondrù, lac, ptifanà in eiusmodi aſſectibus & edenda prebemus, & per ſedè iniſcimus, ubi uidelicet melle, aut quopiam eiusmodi quod inſeſtabat exterſerimus: quo têpore opportunus eſt & adeps, & ceratù dulce, & oleum dulce. Porrò & in præſenti & in ſequèti deinceps fermone omnia me dul cia dicere exſitimato, tum ea quæ falè non ſunt experta, tum ea quæ ſunt elota. Qua tur itaq indicijs ac notis, quù poſſis quod per ſe eſt diſtinguere ab eo quod per acci dens, ſacilè cuiusq taliu medicamētorum facultatē inuenies, Primù indicium eſt, an ſtatim mitiget, an non. r Secundù, an intus maneat ſanando, an nò, 1 Tertiu, an aſpe titatem quandà in corporibus relinquat, an non: & quartù, an nò ita aſſeſt utile & commodù uideatur. Nam quù nec protinus mordicationē ſanat, uerù maiore cum uehementia excernitur, nec intus medendo ramanet, & molestà corporibus aſperi tatē relinquit, quà, ſi denuo offera, exaſperat, argumentù eſt rodentis ac mordican tis eſſe naturæ, cæterù ex accidente quandoq morſus ſanare. At quod & continuò mitigat, & nullà excretionē prouocat, ſed nec exaſperat dù intus manet, imò exaſpe ratorù medela exſit, ipſum quidè natura bonù eſt, uerù interdù à cacochymia, quæ ipſum alterat corруpſit, mordax eſſici. Atq hæc ita à me dicta ſunt, ut ſimul utri uſq medicamentorù generis & têpus, & utendi modù, ſimulq facultatis inueniēde rationē docuerit oratio, dem oftraueritq & ptifanè ſuccù, et chondrù, & tragù, et lac, & panè elotù, ex genere eſſe euchymorù: quin & pinguedinè, et adipè, & oleu dulce

Cc 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c & ceram dulcem ex mitigantium esse natura. Fuerit autem cera dulcis, quæ & na-
tura eft talis (nam quædam gustantibus amaræ funt) & præterquam quod eft talis,
in aqua bona clota eft.

Deratione abluen di & candida faciendi medicamenta.

Cap. XV.

D

Auanda porrò eft non tantummodo cera, fed & pix, & refina, & ole-
um, & quicquid aliud aquæ milceri nò patitur, Primum modicè con-
calfactum, mox in uas lati oris ac magnum, cuiç infit aquæ copta pu-
riflimæ simul & omnis qualitatis expertis, infundito. Nam in ea quic-
quid id fit quod abluitur, acrimoniam fuam exuit. Deinde contento,
tundito, frangito, manibus & impenſe ſubigito, ut unaquæ uidelicet abluen di me-
dicaminis particula aquã poſſit contingere, Deniæ effuſa priore aqua, rurſum quod
lauatur excalfaciens, in aliam aquam æquè fynceram iniijcito, rurſum diutiflimè
contundito, donec qualitatem fuam in aquam deponat. Id autè guftu datur cogno-
ſcere. Mox uero & tertio, & quarto, & ſæpius deinceps idem faciendù, donec aqua
nullam etiam ex abluto medicamento qualitatem recipiat. Atque hunc in modum
omnia quæ excalfieri & fundi ſuſtinent, lauabis. At ſi qua ſint lapidofa & dura, ve-
lut cadmia, & æris ſquama, & æs uſtum, ea exactè in tenuia comminuentem, pluri-
mum in aqua terere fontali puriſſima oportet, ſubinde priore effuſa, quoad nihil
in aqua innatet, maneatæ aqua prorſum à contriti medicaminis qualitate immunis.
Nam quandiu aut qualitatis eius quippiam in guftu appareat, aut aliquid innatet,
tandiu terendum atc effundendum eſt. Nam ſi hoc paco quiduis eorum quæ la-
uiari poſſunt, abluas, mordacitatis expers euadet. Et ſane oleum non tantum morda
citatem exuit, fed etiam candidius interea efficitur. Oportet uero ipſum nò perinde
uehementer uerberare ut pícem, aut ceram, aut refinam, ne uidelicet adeo aquæ mi-
fceatur, ut ægre poſtea ſeparari poſſit, fed ita, ut ubi quiefcere pauliſper ſiuers, fiacè
poſſis innatas detrahere. Sunt & alij modi quibus oleum efficere poſſis candidum,
quos ſcriptos inuenies apud eos qui præparationum libros conſcripſere, & qui de
materia prodidere, ut & apud Dioſcoridem in primo. Verum pleriqc eorum conſu-
mentes quod in oleo aqueum ac rurſum eſt, reliquiu candidum efficiunt, Athic ab-
luendo, ueluti ipſum abſtergendo ac detergendo, candidum efficit.

Quòd non colligatur oleum ex eo quòd ad tuſim quendam cieat impetum, proinde effe mordax: neq-
enim omne quod ad tuſiendum impetum ciet, mordax eſt: neq, ſolum quod mordax eſt, ad tuſ-
ſim impetum mouet, fed & quæ pinguia ſunt. Cap. XVI.

E medicaminum quæ lauari candida[que] effici ſolent, dilipositione, alia
dicetur; nunc ad propofum reuertor. Oleum quod non ſit omphaci-
um uocatum, hoc eſt, crudum (id enim adſtringit) neq[ui] cum ſale præ-
paratum, neq[ui] recens, ac uelut etiamnum feruens, ad hæc omnia accu-
rate lotum, id neq[ui] epotum, neque infuſum mordicationem exercebit.
Quòd ſi guttur ad tuſſis impetum prouocet, non idcirco mordax dicendù erit. Nam
quicquid mordax eſt & acre, ad tuſſim impetum prouocat, non tamen quicquid im
petù ad tuſſim prouocat, mordax eſt & acre; hoc enim duntaxat paco mordax eſſe
oleum conuiceris, ſi quicquid ad tuſſim impetum mouet, mordax eſſe cōſeffum fue
rit. Occurrit ita: denuo hic error non leuís, fed pernicioſus, in concluſi conuerſione
cōmiſſus. Conſeffum enim eſt, omne mordax impetù ad tuſſim mouere, & conſe-
fum eſt, oleu omne ad tuſſim mouere impetù: uerù his ſuppoſitis nò conficitur ole-
um eſſe mordax, neq[ui] ſi categoricas, neq[ui] ſi hypothéticas efficiamus propoſutiones,
quòd ſcilicet ex duabus uniuſerſalibus aſfirmatiuſis nihil concludi in ſecunda figura
poſſit, neq[ui] conclusio ex neceſſitate ſit uera. Fient autè in ſyllogifo categorico dux
propoſutiones ita: Omne mordax ad tuſſim impetù ciet: t &, omne oleu ad tuſſim
impetù ciet, a quibus cōſeffis nihil cōcludi poterit. Hypothetica uero propoſitione,
quam

17

A quam Chryfippus ἀξιωμα σωκρημνίον, nuncupat, ueram accipere non licer, neque ex senfu, neque ex consequentia rationali. Non enim aut per senfum, aut ex senfu, aut utcunque nominare placebit, id genus ἀξιωματα desumpta sunt; nempe, Omne mordax ad tuflim impetum ciet: &, Si quid mordax eſt, itidem & ad tuflim impetum ciet: &, Non ſi omne mordax ad tuflim ciet impetum, protinus quicquid ad tuflim ciet impetum, mordax erit: neque omnino ad hoc, Si quid mordax eſt, hoc & ad tuflim impetum ciet, ſequitur in uniuersum iſtud: ſi quid ad tuflim impetum ciet, ipfum & mordax eſſe, ſed id quidem: ſi non cieat ad tuflim impetum, haudqua quam mordax eſſe, id inquam uerum eſt: quippe quum mutuò conuertantur. Non tamen ſi quid ad tuflim impetum ciet, continuò & mordax eſt. Demonſtratum autem in methodis logicis eſt, quæ ex mutuò ueris conuertuntur orationes, ipſas quoque ueras eſſe: at quæ simpliciter conuertuntur, non perpetuò eſſe ueras. Illas quidem ἀντισέφοντας uocant, has uero ἀνασέφοντας. Igitur ſi non ex neceſſitate uerum eſt, ſi quid ad tuflim impetum mouet, idem mordax eſſe, neque ſané oleum proinde quòd ad tuflim impetum moueat, mordax eſſe concludi poterit. Hoc enim dunta-xat pacto, nempe ſi in cœſſo eſſet, omne quod ad tuflim impetum moueat, itidem mordax eſſe, uerè talem confici conclusionem inueniretur: Si ad tuflim impetum mouet oleum, utique & mordax eſt: quò uidelicet ad hanc ſequatur orationem, fa-cita tali affumptione: Atqui ad tuflim mouet impetum oleum, ſequitur ergo iuxta primam orationem indemonſtratam, mordax igitur oleum eſt. Verumenimuero non hoc pacto colligendum illis fuerat, quòd ſi quid mordax eſſet, continuò & ad tuflim moueret, ſed quòd ſola mordacia ad tuflim impetum prouocât: ita enim con cluderetur, quicquid ad tuflim moueret impetum, eſſe mordax. At hoc ipſum, ſola uidelicet in. mordacia ad tuflim impetum ciere uideri, & aliene à ſenfu dicitur ( quippe quum & pínguia mouere ad tuflim impetum appareant) & quod quaeritur, prom-pre affumptum eſt neque ex ſenfu neque ex demonſtratione. Præterea hominum id eſt ignorantium, quæ nam ſit ad tuflim impetù mouendi affectio, quam fortaſſis ipſis exponere præſiterit.

Quomodo & per quæ ad tuſſim impetum cieri contingat.

Cap. XVII.

Ontingit autem ad tuſſim impetù cieri inæqualitate quadam in gutture præter naturam proueniente: quippe quum ſpiritus per purà leuem, ferri utam confuetus, ſi quando in eminentia quædam impingat, tumul- tum quendam ac uelut inæqualem cœcuſſionem in gutture efficit, atq- ita ad tuſſim animal prouocat: nam ut alias quoque multas natura ho- minibus falutis gratia ingenitas indidit paffiones, ad eundem modum & ſternuta- tionem, & tuſſim. Sternutationem quidem, uti ea quæ in naribus inſetta moſtæ, ſunt, propellerent. Tuſſim uero, ut quæ in gutture. Porrò duplex ea affectio eſt, aut reſſicata exaſperatáue quæ in arteria eſt membrana, aut inæquali in ea corpore dela- to, ſiue id liquidum ſit, ſiue solidum. Hinc ſeu panis micula, aut alterius cuiuſpiam edulj, nobis inuitis in ſpiritus meatum decidat, tuſſire adigimur, ſeu ſi bibentibus affatim ipſius potus quippiâ eò influat, ſimiliter irritamur, atque ad tuſſim compelli- mur. Percolatur enim perpetuò per aſperam arterià in pulmonem ipſius potus tam exile quippiam, ut protinus ab inſtrumètis raptum perfacilè quocunque, diſtribuatur, nec tamen uſpiam aceruatim in ſpiritus ſemita conſiſtat, neque animal ad tuſſim ir- riter. Atubi uel id ipſum płuſculum, uel aliud quodpiam ſeu liquidum, ſeu solidum corpus in aſpera defertur arteria, iam inſde tuſſire neceſſe eſt, donec à ſpiritus uehe- mentia quod moſſtat propulſatum eijciatur. Proportionale quippiam huic accidit, ubi in membranam ipſam arteriæ exaſperatam ſpiritus impingit, niſi quòd hæc affe- cito alia à tam dicta ſit. Hæc enim ab arteriæ membrana aufert abradit, quippiam, intus uero adhæret aliquid in priore affectu. Porrò utrique communis eſt ſpiritalis

CLAVDII GALENI PERGAMENI

cui uīæ inæqualitas. De quibus fultus in caufis symptomatum differuimus. Cæterum in præfentiarum cognouisse sufficit, quòd mordacia gutturis exaſperatione, oleofa uero & pinguia illitu inæqualitatem & ad tuſsim impetû efficiant. Quicquid enim extra naturam in arteriæ incidit tunicam, tenaciter illi inhâret, tum organis ipſis, & qui per ea deſertur ſpiritui inſolens eſt, tum animanti quoque moſtum. Necid nunc dico, quin pleraque ex oleis mordicantia ſint, Nam & quæ admiftum habent ſalem, & prorfus reſentia ſunt, ea omnino mordacia quoque ſunt: non propria ſui eſſentia, ſed quoniam omnibus plantarum ſuccis geminum inſit excrementuī (quod abunde indicauit Theophrastus, & nos poſtea commonſtrabimus) alteru craffius, ac uelut terreftrius, alterum tenuius & aquoſius. Sanè & oleo ambo hæc inſunt, ad concoſtionem & diſpoſitionem tempus poſtulantia. Porrò tempore quidem alterum refidet, alterum uero consumitur: ac primum quidem, quod uidelicet & terrestre eſt & craffum, ſubſidit, amurca nuncupatum: alteru uero tenuius, ac uelut aquo ſius, quodammodo & ipſum cōpofitum eſt, ex aëria ſcilicet eſſentia, & tenui ſerola.

Quot modis aqueum & tenue excrementum ab oleo ſeparari queat. Cap. XVIII.

Aeterum ſerofum inſtud ruffi coloris eſt, à craffo illo terreftribp ſubſiden
te ſcilicet qualitate abſterfa. At oleum ipſum tum minimè mordax, tum
candidum ſua natura exiſtit. Quapropter ubi tenue hoc excrementum
ſeparatum fuerit, candidius etiam dulciusq[ur] efficitur. Separatur uero
multis modis. Aut enim in ſole feruente lati oris uafculo olei pleno de-
poſito, conchis in altum ſublatis, ſubinde cum ſtrepitu deſuper conturbant: aut cali-
dos uafculis oleum continentibus cineres ſubijciunt, ſolarem quam fieri poſſit ma-
ximè calorem imitati (maiorum enim idcirco uitant, quòd ipſum in qualitate altert,
promptep[ur] fumum excitet) aut nucleos oliuaru[que], aut frumentum circumcirca ap-
nunt, aut medicamenta uafis ipſis iniſciunt. In ſumma, quod aqueu[que] eſt, exiſtant atq[ur]
confu[m]unt, reliquum aut[em] ſeruant. Itaq[ur] ſi tam dulci candidoq[ur] accepto oleo, cuju[que]
nec ab inſitio ſal inſitus eſt, ipſum inſuper, ut ant[em] poſtu[que] eſt, laues, id tibi medicamen
torum omnium minimè mordax erit. Ac nos quidem perſæpe oleum eiusmodi bi-
bendu[que] nonnullis exhíbuimus, nosq[ur] ipſi experimenti gratia ſumpſimus: prorufumq[
]nullam inſteſtinis mordacitatem attulit. gutturiq[ur] minimè ad tuſsim impetum cōmo-
uit: quu[m]q[ur] oculis eſſet inſufum, ſenſum mouit exiguum, ipſa potius nouitate, atq[
]inſolentia, quam acrimonia moſtum. Atq[ur] eiusmodi ſanè oleum, ad unguè oleum
exiſtens, cunſta tum humeſtat, tum emollit, ubi nec ſummè (ut monuimus) frigidu[que],
nec calidum applicetur. Porrò cui iniectus ſal eſt, nonnulla quoque inſect neceſſanò
mordacitas: uerum mirer ſanè ſi quis tantum inſat ſalis, ut oleofam pinguemq[ur] ſub-
ſtantiam exuperet, utq[ur] Archidamum ſcilicet referat, qui ait cutem aduri ijs qui in
oleo fricantur, quando quidem & id ſæpenumero factum uidi, cum aliorum nonu-
lorum gratia, tum arthritidis; fricant enim partes affectas trito in pauculo oleo ſale
multo, idq[ur] per intermiſſiones, haudquaqua[que] in paroxysmis, tum ut ſuperfluu[que] omne
exiccent atq[ur] diſcutiant, tum ut partibus inſirmis bonam comparent habitudinem
ac robur. Atq[ur] in hoc quidem ſal exuperat, in oleo uero ſuperatur: potiusq[ur] eorum
quæ in oleo rigata ſunt, facièda comparatio eſt, quam quæ in eo decoſta, ut pote qui
hominem feruenti nequaquam oleo decoſturi ſumus, uerum temperato uncturi.
Præſtat enim, id quod aliquoties ſuprà monuimus, ipſum rei euentum ſenſu per-
ceptibillem & exacſtè maniſestum inſpicere. Neque enim ſanè extrinſecus quæſtus
opus exemplis eſt, in rebus nimiru[que] tam clare cognofci poſſunt. Quin ſi quando
forte obſcurum ſit quod quæritur, adeò ut ex alijs ſibi fidem poſcat, neque illic ſanè
remotiſſima diſtilliſimáque, propinquis præteritis, accerenda ſunt quaerendæ fa-
cultatis reſtimonia. Sanè euigens lucéque clarius omnibus eſt, quòd fricitiu[que] ex oleo
magis

D

18

A magis quam sicca laffitudinê aufert, corporaçp emollit, cohibens occludensçp quic-
quid è nobis foras effluere est natum, haudquaquam digerens & exicçãs. Idipsum
& Diocles confessus est, ut qui oblinere poros oleu dixerit, quæçp effluunt cohibe-
re, tum coria emollire. Quòd si rerum euidentia illi non sufficiebat, ac proinde exa-
tuinfecus adducere coniecturas potius illi uifum est, ea quæ in oleo frigido rigantur,
memorare, non quæ in feruenti decoquuntur afferre debeat.

Quòd perperam Archidamus inæqualem ex oleo frictionem afferuit.

Cap. XIX.

Vemadmodum in talibus rerum transgreffus est euidentiam, ita illic quoçp, dum ait inæqualè effe ex oleo frictionem, manibus uidelicet luæ brice labentibus. Nam contrarium omnes manifeftò percipimus, nimí rum quum quæ ex oleo fit frictioni, æqualis exiftat: inæqualis uero ſicca. Cutem enim in frictionibus ſiccis manus coadducunt, ac uelut duplât, firmiterçp ac præter naturam complicant. Dein ubi non amplius prior uelut duplæ- to labentes ſequi manus potef, ipfa quidem recurrit, atcçp ad continuum reuellitur: manus uero ſemel ac uno impetu in alteram cutis partem tranſeunt, inferiorè tranſ- greſſæ duplationis partem, ac proinde inæqualem, duram, laboriosam talem ſenti- mus frictionem. Duram quidem, quoniam cutis uiolenter & tenditur, & cœcutitur: eſtdem de caufis & laboriosam: porrò inæqualem, quandoquidem non in omnes cutis partes fricantes incidunt manus, ueru infernam duplationis partem perpetuò tranſiliunt: id quod fit tum ob naturales cutis asperitates, idçp potiſmus in natu gran- dionibus, tum quòd laxa est cum alijs propè omnibus cutis, tum gracilibus maximè & ſenibus. Quippe ſi leuís æquabiliter tota, & tenſa exactè cutis foret, haud facileè plicari posset, nec inæquales in ſe manuum efficere decurfus, ueru facileè reor antror- B ſum percurrerent, à primis ad reliqua delabentes: nimírum quum nullam ſecum cu- tis partem ducerent. Atqui quum laxa ſit & aspera, externo quopiam medicamen- to indiget, quod & rugas eius impleat, & fricantibus manibus lubricitatè præbeat: quas ad res oleo nihil aptius inuenias: mirerisçp profecto Archidamum, qui nec rei ſit reueritus euidentiam, nec quæ eius ſit cauſa inuenerit, ſed in utriçp pronunciarit contraria: quippe quum inæqualis ſicca appareat frictioni, æqualis uero quæ admini ſtratur cum oleo; nec minime ea teſtimonio ſuo adſtruit ratio, quæ cauſam exponit,

Redarguit prauam medicament oru facultates inueniendi rationem.

Cap. XX.

Erum de Archidamo & Diocle fatis in preſentia. Volo enim, quando- quidem ſemel aggreſſus ſum, prauã facultatis inueniendæ uiam often- dere, oleo pro exemplo ufus, omnem celerrime orationem abſoluere, Igitur quum philofophi calidum eſſe oleum affeuerant, non paruo (ut putant) argumento, quòd celeriter ſcilicet in flammam uertatur: con- tradicentes quidam, id illi accidere aiunt, quoniam tenue eſt, & aërium. Cæteru fri- giditatem eius inde adeò monſtrari, quòd hyeme ocyſſime concreſcat. Nec enim ui- no ſolum acetoçp, ſed etiam aqua ipfa promptius à frigore deuinci. Ad ea rurſus ob- ijcientes alij, quòd aériu quidem ſit non negant, idçp ex leuitate perſpiciuò apparere dicunt: non tamen frigidum eſſe fatentur: quippe quu aër omnis ſit natura calidus, utu generatio quoçp eius indicio eſt: nimírum quu extenuata solutaçp, calore aqua, aër efficiatur. Conſtatçp iam inde maximam eò ingredi quæſtionem clariflimis phi loſophis dubitatam. Si quidem Ariftoteles, quiçp eum ſectantur, calidu eſſe aëra exi- ſtimant, at Stoici frigidum. Porrò ad celerem olei congelatione, quod uifum est illis qui frigidum ipſum afferunt, hi qui calidum contra contendunt, no tam uale de con- creſcere ut aquam contra opponunt, neq: enim congelatione in eo eſſe aiunt, ſi quis reſtie expêdat, ſed uelut conſiſtentuã & incraſſatione, quia uidelicet craftum eſt & ui- ſcoſum, non quia frigidum. Itacp rurſum utriuçp in ambiguù oratio perducitur. Illis quidè ex eo quòd celerius à frigore uincat oleu, çp aqua: his uero ex eo quòd aqua

CLAVDII GALENI PERGAMENI

oleo plus congeletur, contraria adstruentibus. Ad hoc ita, quod de his ad dubitè, nec quod aërium sit, omnibus cœffesium est. Etenim leuitas quidè, inquiunt, huius indicium foret; at crassities non paruam adfert coniecturam ipfum esse terreð. Porro quidam ambo componentes, aërium simul & terrofum constituit. Sunt qui hos deridentes, id quod cum primis oleo inest, nempe humiditatem, adimere ipfos oratione dicant. Ad hæc, nonnulli ex eo quod uifcofum fit, frigidum esse contendunt, alij uero calidum, nonnulli ficcum, potremo quidam etiam humidum. Etenim niſi contractæ cœpactæ partes eius forent, & inuicè exactè adhèrerent, uifcofum haud fore: atqui illos omnes frigiditatis esse effectus. Nam fundere, extenuare, soluere, partes à ſe inuicem ſeparare, eam uero esse calidi naturam. At alij contrà, uifcofum nihil fieri pronunciant citra calidi uiſtoriam, ueluti in succorum omnium patet decoſione, tum eorum qui ex herbis exprimuntur, tum qui ex fructibus: quippe qui quum aquei principio ſint, ac confiſtentia tenui liquida, ubi decoſu fuerint, cràili uifcoſi, euadant. Quin & ex particularibus utri, exemplis contraria probabiliter adſtruunt, alij uifcum, mel, picem liquidam, refinà, & alia id genus quæ in profetto & uifcoſa ſunt & calida, proponentes: alij cicutæ, pſyllij, atriplicis, blitij, fucci, morantes, & ad hæc ueluti colophonem quendam orationi pituitam proferentes: liquidò enim ipſis ea & uifcoſa esse & frigida uidetur. Quin & ex eo quod quibus uenæ fecſione fanguis detrahitur, olei inſtitutum fluidum reddat ſanguinè, utroſque contraria adſtruere uidere eſt. Alij enim tanquâ calore fundens, alij uero tanquam frigore lubricitatem præbens, non fecus ac glaciem fluxibilitatem ipſum facere alſe runt. Atc, inde aliò uerſi, de lubricorum omnium natura diſceptant, ad extremam uifc garrulitatè oratione promouentes. Porro horum errore contemnentes quidam, ut ipſi aiunt, pinguitudinem proponût, quæ proximè ad olei naturam accedit, & euidenter deprehèdi potest cuius fit temperamenti: quippe quæ in nobifmetipſis confiſtat, nec fallere nos queat. Nam in ſanis, inquiunt, & bene curatis corporibus multa prouenit pinguitudo, quæ ne inſanus quidem frigida dixerit: talia enim fieri robuſta natura, quâ omnes naturaſophi calidam esse rem confiſentur. Sed his ediuero quidam in frigidis temperaturis pinguitudinem prouenire aiunt: uelut fœminæ indicant, qui, ocioſam uitâ tranſigunt, iam uero & inter gentes ubi frigus quidem ſuperat, pinguës: ubi uero calor, graciles prouenire homines afferunt: proferunt, exempla Gallos, Thraces, Bithynos, Ponticos, Galatas, ſicut frigida regionis incolas. ita quo, in uniuera ſum pinguës. Arabes uero, Libyos, Aegyptios, Aethiopes, qui, terram inhabitant calidam, graciles & aridos omnes. Nonnulli uero citra particularia exempla, uniuera ſali inter ſefe ratione contendunt, partim pinguem in nobis ſuccum prouenire non poſſe, niſi probe à natura cibi confiſciantur, afferentes, partim in cibis quidem contineri confiſtentes, à noſtro tamen calore conſumi, ue lut à ſlamma oleum: qui ubi inſirmior eſt redditus, in corpore aceruari. Sunt qui ani mantia quoque in medium afferant, ut quæ natura frigidiora ſunt, pinguiora omnia reperiuntur, ut urſi, oues, fues: quæ calidiora, itidem & ſicciora, graciliora, & pinguitudine uacantia, ut leones, pardales, canes, Praeterea inde adeò, quod madefactæ oleo apes, muſcæ, ueſpæ, formicæ, intereant: alij quidem calidum, alij frigidù com probare ipſum tentant: ac rurſum alij humidum, atque alij ficcum. Etenim quum iam dictæ animantes exangues ſint, ac proinde frigida, quidam eas celeriter refrige rari aiunt, atc, ita mori: quidam contrà dum excalſiunt, haud poſſe in contrarii muſationem proſerre. Quin & quòd immoderate exiccantur, alij: quippe quum naëtura iam, antea exiccata ſint, immoderationis ratiune offendi. Alij uero quòd hume cſentur, id, naturæ contrarietate. Atc, quòd in inſectis animantibus contraria inui cem colligant, mirum fortafſis uideri non debet, sed quòd ex ijs quæ nobifmetipſis accidunt, in utranco partem diſerunt, id uero admiratione dignum eſt. Quippe alij plus, alij minus ſudare nos inquiut, ſi quis in balneo ungatur. Nec tamen iij qui plus afferunt,

19

A afferunt, de facultate eius uniuersali inter seſe conueniunt, neq. iij qui minus: uerum ex ijs qui plus nos ſudare aſſerunt, quidam calori acceptum referunt, quidam uero uifcolitau: priores quidem calidum ſudores prouocare natum dicentes, uifcoſum uero alteri. Quippe uenandi & aceruandi eoru quæ hactenus celeriter deſluebant, proinde ſenſum fallebant, facultate obtinens, manifeſtā ita ſudorū copiā efficere. Porrò qui minus ſudare uolunt eos, qui aut in balneis, aut exercitijs unguntur, alij quidem illinendi facultatem, alij uero refrigerandi uim illi attribuunt. Quinetiam ex apparentibus, alij reficcare, alij humeſtare ipſum dicut: humeſtare quidē, quot-quot plus ſudare inunctos cenſent, reficcare uero, alij. Quinimo & quod à frigore tueatur inunctos, alij quidem crasliudine uifcolitatéque inſtar uſtimenti ac munirementi frigus arcere, alij uero per calorem naturalem contaſtā excalſacere referunt. Porrò etiam ex eo quòd quæ in libris atramento conſcripta ſunt, nihil uitiet aut deleat, haud aliter quam arena cinis, quum reliqua liquida omnia deleant, quidam ſiccam, & uelut exuſcam eius naturam adſtruunt: quidam uero partiu crasſiorum, ac minus elaboratarum. Sic & quod alij non commiſceatur, hoc alij quidem leuitati, partium tenuitati, alij uero crasliudini uifcolitaticque adſcribunt, quum ſuc cis ſui limilibus miſceatur, ut maluæ decocto, Eadem aſſerunt & de hoc quòd terra non probe oleo irrigetur, tametſi alij liquoribus madefcat, ut uino, aqua, aceto. Ac nonnulli quidem hic eſſentiae cauſantur ſiccitatem: alij tenuitatē, ſunt qui crasliudinem. Etenim qui tenuitatem pro cauſa aſſerunt, intactos tranſire meatus aiut. At qui crasliudinem, omnino ne ingredi quidem illos aſſerunt. Neutros uero arguere queas, quum utraque cauſa quædam ne propinquis commiſceantur prohi beri poſſint. Siquidem phyſicorum nonnullis meatuum commoderatio, miſtio-nis eſſe cauſa uidetur. Atque ego nunc ſanè illa, in ſumma tantum relatis, ſolis rati-ocinationum occasionibus commemoro. Quòd ſi quis ſingillatim unumquodque extendere uelit, atque hincinde in utranque partem diſſerere, non unum ille uolu men, ſed etiam complura meo iudicio explebit. Licet enim uel iam nunc proſpice-re, quam non longus ſolum orationis hic euafurus ſit error (nec enim tolerari poſet) uerum quòd ſummam etiam interim attinget phyſiologiam, ſic ut diſjudicari nonnunquam ne requiret. Porrò ſi cui conſtaret omnino inutilem eſſe medicis, longè età magis eam rationum uiam arbitror effugeret. Non enim abſolutè an calidum, frigidum, humidum, ſiccum ue unumquodque medicamentorù ſit, inquirimus: neque an formicas, apes, ueſpas, aut aliu animalium humeſtare ualeat, aut reſiccare: calſacere, aut frigefacere, ſed quomodo ad corpus ſe habeat humanum. Quum li-cearigitur in hominibus experimentum capere, non rectè ad alia uertuntur.

Quæ ſit recta experiundæ olei facultatis ratio.

Cap.

XXI.

T recta experiundi ratio, in primis quidē ea eſt, quæ in corporibus habet temperatis, deinde ea que in intemperatis, mox, ut sæpenumero an tea monuimus, quæ in calidis, frigidis, humidis, ac ſiccis morbis. V bi animu aduertere iuſſimus, ut quod per seſe quid ageret, ab eo quod ex accidenti diſtingueretur. Id quod futurum eſt, primu quidē ſi quam simpliciſſum affectibus admoueas, deinde ſi an protinus ab initio quod ſenſu poſſit percipi, ſuam uim exerat, consideres, an poſt temporis aliquantum, aut denique ubi ablatu fuerit, uelut aqua frigida, quæ caloris eſſicit repercuſſum; ad hæc alienæ qualitatis miſturæ expers ut ſit, danda quammaxime opera eſt. Quomodo ergo oeleum quis tale efficiat, ſupra poſtum eſt: uerum quomodo simplici morbo applicari queat, nunc dicemus: id modò prius commemorantes, quòd in morborum diſſe tenuiſt oftenſum eſt, corpora quædam ad calidius uerſa uideri citra aut malum ſucum, aut pectoris uifceris ue inflammationē, uelut in ingentibus exuſtionibus eue nire aſſolet. Quædam uero ad frigidius, ut in uocatis iam paſſim confueto nomine

Dd

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c perfictionibus (Λυγμας Græci uo cant), In talibus utiæ affectionibus fi oleum ad hibeas, manifestò comperies, refrigerare nos an calfacere fit natum. Sed illud tamen conſtet, ut omni prorfum aliena uacet qualitate uehementi. Id enim perpetuo in omnini medicamento memoria tenere oportet. Atque hæc quidem ſumma eſt ratio nis. At opus ipſum quod perficitur, experientia commonſtrat. Nam qui ardore tenentur, tantum abeſt ut à calore liberentur, ut etiam magis exaſtuent, & proceder te tempore calidiors euadât. At algentibus, ex olei inuſtione perſpicua nulla aut noxa, aut utilitas affertur. Ex quo liquet, ut calſacere ſit natum, certe non admodi id poſſe nec euidenter ſicuti refina, pix, bitumen. Inaudienda eſt nunc pix non ſicca, itidem nec refina, nec bitumen ſiccum: nec enim ipſis inungi quis poſtit, neq[ui] item quæ ſol liquarit. Quippe hæc nec simplicia, nec ſponte nata ſunt medicamenta, uerum refina, quæ Græce ἀντοργοῦτα à ſpontaneo fluxu dícit, aut terebinthina, aut len tilcina, quæ liquida etiamnum ac recens ſit, aut ex pinea, quæ in ſictilibus ſupeme olei ritu innatat: pix autem liquida, aut potius quod oleofum in ea ſuperne fluitat, quod utique πισταθορ, hoc eſt, picis florem nuncupant: eſt enim reuera tanquam picis flos: ſic bitumen adhuc liquidum, quod ex Media importatur: omnia enim hæc pinguia ſunt, plurimum oleoſæ naturæ poſſident: ueluti myrtha, ſtate, & pite, cinum, iuniperinum, cedrinum, laurinum oleum, & alia huiusmodi clariflome frigeratos recalfaciunt, exaſtuantes uerò ſummè excruciant. Atque hæc quidem utriusque excalfacere, conſeſſum eſt: at oleum neutris admodum, neque refrigeratos ſcilicet excalfacere, nec excalſactos offendere; non tamen obſcure ijs qui ex ardore ſebricitant, faſtij curiſdam cauſa eſt, caloremque augere apparet, quemadmodum in exquiſitis eryſipelatis, quippe quæ bíloſæ ſunt fluxiones: manifestò enim in his calorem adauget, etiamſi applicetur uel frigidilimù. Etenim in ardoribus ſi falis ſit expers, & alioqui etiam candidum, nonnullum ſanè ſolatium, ſi modò frigidù per fundatur, affert. In eryſipelatis autem, quantumuis ſit frigidum, nihiſi iuuerit: calerum lædere omnes quæ ex pura bile ſunt fluxiones, uel maximè eſt natù: atque ex ſanguine coſtant illi permiſto, has quidem minus, non tamen uulgariter. Portò illsi etiam minus, ſed tamen perſpicuo affligit inflammationes etiamnum feruentes. Ex quibus omnibus coïecturam ducenti, uilum eſt tandem calorem parem eis quibus applicatur accendere. Apparet enim corporibus mediocriter calidis admotum, mo derate illa excalfacere, quæ uero ualide, ualidum accendere calorem.

Quod oleum ex eorum ſit numero quæ ex æquo nos excalfaciunt. Cap. XXII.

Ictum eſt igitur in tertio de Temperamentis, uenit[que] nunc iterum di[cendum], quòd unum quod[que] medicamentorum quæ corpori applicantur, quæ quidem calida eſſe facultatibus diximus, caloris ſui principiù à nobis accipiens, partim ſimiliter nos recalfacit, partim ualentius. Atque exijs quæ nos æqualiter racalfaciunt, oleum mihi eſſe uilum eſt, partit[culares] eius uires inſpicienti: comperi enim perpetuo calorem efficere tepidum in ijs quæ mediocriter eſſent calida, feruent[em] in feruentibus: proinde mihi eſt uilum neq[ui] conuſſiones, neq[ui] tremores, neq[ui] ſenſum tum difficilem, tum deperditum ma[n]gnopere aut iuuare, aut lædere. Quippe iuuare nequibat, quum ualenter excalface re non poſſet, nec lædere item ualebatur, quum omnino non refrigeraret. Atubi adſi[t]itium comparaffet calorem uehementè, multum prodeſſe: nempe ubi in alueolos olei calidi, in quo radices quædam aut herbæ excalfaciendi facultate pollentes incoſtæ erant, ita affectos demilifflemus. Vnde meritò uelut materia quæd[am] cæterorum fuerit medicam[inum]. Nam ſi frigida illi commifceas, frigidum efficietur quod miſtum erit: ſin calida, calidum (quippe quod ex media temperie eſt, utriſque ſummis inſeruit) utpote quod ſi calido commiſceatur, id quod ex ambobus miſtum erit, frigidum efficere non ualeat, nempe quum ipſum non ſit frigidum: neque ſi frigido, calidum;

DE SIMPLICIVM MEDIC, FACVLTATIBVS LIB. II.

20

A calidum: quippe quum ipfum non fit calidum. Itaque non immerito alij calfacere ipfum aiunt, alij uero negant. Calfacere enim uideatur, quum ad parem calfacienti corpori calorem peruenit: hac enim ratione recalfacere rurfum poteft. Quòd uero quam acceperat augere caliditatem non poteft, haudquaquam calfacere uideatur: quippe quum non quam acceperit, feruare, fed augere, calfacientis fit opus.

Quenam fit principia tantæ de medicamentorum facultatibus ambiguïtatis. Cap. XXIII.

Iuſmodi porrò ambiguïtatum tria ſunt principia. Quòd non distinxe- rint genera eorù quæ nos excalfacere dicuntur, & quòd homonymijs ſiue æquiùcationibus utantur confufe, & quòd nihil relinquant me- dium. Itaque calfacere nos dicuntur, & quæ energia ſiue actu ſunt cali- da, ut ignis, & quæ poteſtate. Tum quæ poteſtate ſunt calida, partim ali- menta ſunt partim medicamenta, partim tegumenta. Porrò calidum quoque ipfum & quod actu eſt, ita nomínare confueuimus, & quod poteſtate, uelut ſubinde antè monuimus. Sed & calidum actu eſt & quod simpliciter eſt calidù, ut ignis: & quod per exuperantiam, ut animal, & quod ad ſui generis symmetrum comparatur, & quod ad quiduis obuium. At quod poteſtate dicitur, primum quidem diſtinguitur contra id quod eſt ex accidenti: deinde totidem habet significationum differentias, quota actu calidum. Etenim quum fit uelut apta quædam materia ei quod eſt actu ca- lidum, partim ad ea quæ abſolute calida nuncupantur, partim ad ea quæ per excel- lentiam quandà, tum ad quiddam ſui generis, aut speciei deniç, & ad obutù quid- uis collatum, propria utiç fuerit materia. Quocirca quum ea confideremus quæ re- feruntur ad hominem, ut alia prorfum omittantur, æquiſ exiſtimamus. In iſtis ergo omnibus peccare ſolent qui de medicaminù uiribus confiderant, & præterea quòd mediocritatis tum in naturalibus nostris temperaturis (ut in opere de Temperaturis oftendimus) tum in medicamentis expendendis prætereant. Sí quidem tanquam necellariò id cuius perpenditur facultas, medicamentù aut calidum, aut frigidum, aut humidum, aut ſiccum eſſe debeat, ita uerba ipſi faciunt, ac ſi non fieri poſſet, ut in calfacientium nos ac refrigerantium medio quiddam conſiſtat, atc aliud rurſus inter exiccantia & humeantia. A deò inuenire eſt quofdam ſtupidos, ut ne ubi au dierint quidem ueritatem, aſſequi poſſint. Itac quodam etiam noui, qui contra cò tendere adſtruereç conarentur, nihil temperamento eſſe medium.

Quòd compluribus nos modis calfacere oleum appareat, nempe ut alimentum, ut medicamentum, ut tegumentum, & quòd excalfacientium nos ac refrigerantium medium quodanmodo obtineat. Cap. XXIII.

Erum hos in libris de Temperamentis iuſtis confutauimus rationibus, nihilofecius idem in ſequentibus facturi. Huic autem libro finem im- ponere ſtudens, ad oleum reuertor. Accidit enim illi ut fortaſis tanquà alimentum nos excalfaciat, ubi ſcilicet intrò in corpus aſlumitur: proba tis enim quibufdam tum medicis, tum philofophis, ſicut ex cibis, ita ex oleo corpori fieri apſpositionem ipſum eſt. Accidit uero illi ut tanquam medicamen medium fit nos calfacientium & refrigerantium, tum etiam uelut tegmen nos excal facit: naturæc eius uel maximè propria eſſe imago uidetur eiusmodi. Nam quem- admodum uelſimenta à nobis ipſis excalfactæ, rurfum nos recalfacere confueuerùt, ita & oleum. Sed quemadmodum illa excalfaciente corpore calidiora nò euadunt, ita quoc nec oleum. Recite autem perpendas rem totam, non ad præſens modò, fed & ad futura omnia utilè, ſi aëris nos ambientis memineris, qui interim eo qui in no bis eſt calore uſqueadeo redditur frigidior, ut munimentis quibufda aduerſus eum tegminibus, fit opus: interdù uero uſqueadeo rurfum calidior euadit, ut ferre ne- queas, fugias, ſub tectum aliquod uel umbrà. Eſt autè etiam quando tanta eſt mo- deratione præditus, ut nec tepeſacientia, nec refrigerantia expoſcas, fed citra omne:

Dd 2

CLÂVDII GALENI PERGAMENI

c. moleſtiam ſenſum in eo uerſeris. Tertiam hanc temperiē quam modò dicebam, symmetiam moderatam, atq. aliarum mediam eſſe ſtatuo: ac corpus noſtrù neq[ui] excalfacere, neq[ui] refrigerare: qu[ui] aliarum duarum altera nos excalfaciat, altera u[er]ro refrigeret. Similem eſſe dico med[ia]e a[er]is nos ambiens temperaturæ, tum qui à ueſtimentis, tum qui ab oleo prouenit, calorem. Porrò ſi ne ſic quidem etiam cl[ar]um euaſit quod indicare uolo: at illo ſaltem modo apertius op[in]or intelliges. Duos mihi animo intelligito homines corpore ſimiliter temperatos, mutuò ſefe contingens tes uel pectore & uentre ſolis, uel manibus & cruribus. Quòd ſi eand[eu] duobus ills hominibus nactu ſit temperiē a[er] illos ambiens, ut in tribus ijs corporibus pari inſit calor, ſeuter ab altero tunc excalſieri dici queat. Nam quæ ſimilia undiqua[que] corpo ra ſunt, à ſefe mutuò nullam accipiunt mutationē. At ſi frigidus ſit ambiens, mutuo ſe calfacere ijs homines dicentur, tam eti haudquaquam excalfaciant, ſed frigus mo d[um] arceant. Vulgo itaq[ui] aſſueti abuti uocibus, id quod frigus arcet, excalfacere a[ui]t: haud ſan[em] rectè. At qui permittendum ipſis eſt, ut prout uelint appellèt; ca[ter]um per calſaciendi uerbum in utra[que] diſtione idem ſignificari, id uero neutiquam conceden dum: haud enim idem eſt, an ex ſe qu[ui] cuipiam cal[or]è præbeat, an frigus prohíbeat. Quibus ſic ſe habentibus, qu[ec]uncq[ui] foris nobis inie[ct]a eandem corpori calidita[tem] obtinent, ſiue à ſefe ipſis, ſiue ab alijs, ſiue à nobis[]emetipſis eam nac[ta] fuerint, exa[ta] loquendi ratione neq[ui] calfacere, neq[ui] refrigerare dicend[ui]. At ſi cui abuti libeat, non repugnandum: modò in diſtione ſignificationum differentiam commemoret. Siquidem alio modo calfacere nos dicitur a[er] calidus, atq[ui] alio modo qui ſit moderat[us]. Respondet autem proportione a[er]i calidiori, pyrethrum, napy, piper; moderato aut[em] p[ing]uitudo, & oleu[em]: actu enim a[er]es ſunt calidi: potentia uero medicinæ. A[er]a enim calidum haud ipſi efficímus, ſed quoniam in eo uerſando talem ipſum expe riri, ita nuncupamus. At medicam[em]ta, ſicuti in tertio de Temperamentis demonſtratum eſt, principium excalſactionis à nobis accipientia, partim æquè nos recalſare ſunt nata, partim plus, partim minus. Ex genere aut[em] eorum quæ æquè nos re calſaciunt, oleum eſt: cui eidem quoq[ui] à uſſoſitate, ac quòd difficulter item deſuat, tum quòd meatus inſarciat, obſtruatq[ui], dupli[ci] ratione ut excalfacere uideatur eu[n]nit: tum inde adeò quòd inſtar ueſtimenti aut munimenti illinatur: tum quòd meatus inſarciat, prohíbeatq[ui] foras effluere magnam uaporoli intus caloris partem. Eamdem ratione nec ut reficentur corpora noſtra permittit, niſi ſan[em] applicetur calid[ui], idq[ui] plusculo tempore. Has itaq[ui] uires eius quum homines omnes experientia com pertas habeat, quos largius ſudare uolunt, ſiue à balneo, ſiue balnei expertes, ijs n[on] protinus ab inſitio oleum admouent: uerum in ijs qui morbo laborarunt, ubi ſudare inſeperint, tum excalſactum perfundunt. In ijs uero qui etiamnum laborant, ubi abunde iam fatis ſudarint. Porrò in ſanis, liquid[em] ex longo itinere, aut exercitatione, ali[ou]e quouis pacto corpus ipſis exhaufum eſt, eis inungi & ante ſudorem permit tunt: uerum quibus cruditas eſt, aut corpus habent plenum, quod uolens ſi exu[u] p[er]o[u] cant, his neq[ui] in balneo inungi concedunt.

Quòd medium ſit oleum inter hume[ct]antia nos, & exiccantia.

Cap. XXV.

T[em] que hic quoque mihi uidetur oleum eſſe medium inter hume[ct]antia nos, & exiccantia, uel inter excalfacientia & refrigerantia medium conſiftere ſup[er]à demonſtrauimus: hume[ct]at enim aqua, exiccat uero tum laurinum, tum cedrinum oleum. At quod ſimplíciter ſic admouet tur, citra ullam uidelicet ex arte conciliat[à] à nobis aut calid[ita]tem aut ſi g[id]itatem (huius enim uſque meminiff[em] oportet) talem ſeruat noſtram temperiem, qualem ſclicet accepit: quam fieri pos[ſ]it maxim[em] uaporofas omnes corporis expe[ra]tiones prohibens. Porrò ſi plusculum membra frices oleo, calorem ex frictione adſcititium comparabis. Atque hac interim ratione laſſos non parum iu[u]uabis, partem

21

A tim quòd in minutos corporis meatus pingue ingrediatur, & quæ indurata sunt e-
molliat: partim quòd humiditatem acrem ac subtilem, quæ in laſtitudine ex colli-
quatione proueniens sub cute latebat, per halitum digerat. Conſpiciuntur enim
excentibus tum foras effluere ſufores, tum intus in uentrem non pauca deſluere
excrementa, quæ uelut liquamina ſunt. Ex hſce autem colligendum eſt, complura
toto in corpore eius inodi relinqui, quæ euacuationem depoſcant. Quippe duplex
in laſtitudinibus affectio nafcetur, ſicul alibi oftendimus. Nam ſimilares quidem
animaſtis partes reſiccantur, humeſtantur uero uacua ſpatiola, non utili & natu-
rali humore (nam ſic foret plethra, ſiue repletio) ſed tenui & acpi, mordacique: pro-
indèque remedijs indigent duplicibus, tum ijs quæ ſiccitatem irdigent, tum ijs quæ
humorem acrem euacuent. Itaque ad hæc aptiffima ſunt dulcium aquarum laua-
era, nimirum quæ humiditate ſua inſtrumentorum corrigant ſiccitatem, & calidita
te tenuem atque acrem humorem eliciant. At ſi corporibus inhærere poſſet aqua,
nec faciè deſlueret, ipſa quidem per ſe ſufficeret. Atqui quum ea quæ foris contin
git, faciè deſluat: & quæ in poros ingreſſa corporis nullam habens anſam promptè
eſſuat, in hoc ſane ipſum utiliter miſcetur oleum, maximep iuuat, ſi ex utroq. quis
diutius fricetur, id quod ueteres Græci χυτλδαι nominabant: cui oppoſitum im-
poſuerunt uocabulum ἀρεάλφη, quod eſt ſicca uti fricitione. Eſt ſane & hoc quoq.
quodammodo laſtitudinem ſanare potens, ſed multum relinquitur ab eo quod χυ-
τλδαι nuncupant. Nam ut reliqua taceam, ubi cum oleo aqua còtunditur teriturq,
haud faciè solubili miſtione coit, ut quibus ita corporibus inungatur oleum, necel-
ſe ſit & plusculum inhærere aquam. Quare hic item uelut materia eſt quædam ole-
um, humeſtantium exiccantiumq, ſicut antè oftenſum eſt, excalfacientium & reſi-
gerantium. Quippe quod ſi exiccanti commiſceas, totum effeceris exiccans: ſin hu
meſtanti, & ipſum humeſtans reddideris. Sæpèque quod ex ambobus conſtat, ma
iorem adipiſcitur humeſandi facultatem, quàm id quod primariò eſt humeſtans,
quod in aqua accidit. Nam ea primariò madeſfacit. Verum quum haud ita diu in-
hreat, nec actionem obtineat diutinam, leuiter utiq prodeſt. Quum ergo illi uelut
uinculum fiat oleum, cogatq plurimum quibus auxilio eius opus eſt, inhærere, lon
géomnium optimum redditur remediù exiccatis ſqualidisq corporibus. Sic ſi exic
cans oleo medicamen commiſceas, puta chalcitin, pyrethrum, gallam, ſtruthion,
ſiccans erit quod ex utroque commiſtum fuerit. Itaque quum omnibus quæ ſibi
commiſcentur, ſubſeruiat, recta ratione uelut omnium exiſtit materia: tametli uti-
que neceſſatiò propriam eorum actionem retundit quidem ac minuit, non tamen
utilitatem: imò eſt ubi eam quoque adaugeat. Haud eſt enim idem, quod forte quis
autumet, actionem augere cuiuſpiam, & utilitatem: quippe quum actio ſecundum
propriam cuiuſque facultatem, utilitas uero nonnunquam ex accidenti proueni-
at. Differemus autem poſtea uberius de utilitate quæ per accidens euenit, & nunc
quoque haſtenus de ea dicetur, quatenus in præſenti eſt commodum. Quippe con
tuſa cum oleo aqua, quod hydrelæu uocant, magis auxilio eſt laſtitudinibus, quàm
ſi eſſet ſola: non quidem quòd ſuæ uires intendantur, ſed quòd quibus opus eſt,
diutius inhæreat.

Quod materie rationem obtinet, in miſtis median, tenere temperiem debere, alioquin enim
futurum, ut miſiorum ſibi aduerſetur actioni. Cap. XXVI.

Vòd autem niſi mediam habeat temperiem, id quod ea quæ primariò
quibus opus eſt auxiliantur, uelut deuinciet, sæpenumero ipſorum re-
pugnabit actionibus, ex ipſa medicaminum natura generatim addiſce-
re ſiccat, ſpeciatim autem ex medicamentorum hiftoria: generatim qui-
dem, quoniam id quod miſcetur, ſi in contrarium retrahat, admiſt ſibi
facultatem medicamenti uincere interim poterit, & in alteram planè ſpeciem quod

Dd 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C ex ambobus miscetur transfferre. Siquidem quod materiæ rationem in miftura præſtabit, nullam inſignem neque ſpeciem, neque facultatem exerat oportet. In particularibus uero experiundis hoc maximè paco addiſces, non debere id quod mate triæ rationem obtinebit, aut excalfacere, aut frigefacere, aut humeſtare, aut reſicere, ſi primum quidem in memoriam reuoces quæ ſuprà de reſina, & pice liquida, myrrha, bitumine, tum cedrino, & laurino, cæterisque quæ excalfaciunt, comemorauimus. Hæc enim omnia in aqua trita ad modum olei, calfaciunt magis quam refrigerant, deſiccant plus quam humeſtant: quam ob rem laſtitudinis ſenſus non admodum ſoluere ualent: haud enim eandem cum aqua uim obtinent, quò ſcilicet auxilio magis ſint, quam aduerſentur: neque mediam inter extrema natu-ram ſorita ſunt, ut uidelicet tanquam materia quædam inſeruiant primario agenti: deſiccant enim & excalfaciunt potius, non humeſtant ac refrigerant, uelut a-qua. Si uero excalfacientium admodum reſicantium cuipiam aquam commi ſceas, non modò nihil eorum quæ agere nata eſt, fieri uidebis, ſed prorfum obſcu ratam, tanquam omnino admiſta non eſset. Siquidem chalcitis, fandarache, miſy, cætera quæ nos uehementer tum excalfaciunt, tum reſiccant, ualidas etiamnum ſuas uires etiam aquæ permiſta obtinent. Omnino ergo conſtat, mediam obtinere temperaturam debere, quod utriſque extremis tanquam materia inſeruit: quem in ordinem oleum ſi ſtatuas, nihil utique peccaueris: quippe quum omnia ſingula-tim opera tibi conſentiant. Et accuſabis proliſtatis non nos utique, ſed quicre uia præterita prauam prolijam ſeſtantur: quorù ſanè cauſa hunc nos ſermonem extendere ſumus coacti, Ipſa enim ueritas celerrimam inuentionem obtinerit: ut quæ ab euidenter apparentibus exoriatur. Haudquaquam tamen eouſque orationem prolongauí, quouſque licuerat omnia quæ prauè ab ipſis prodita erant ſcripturum, cauſas errorum edocturum polliſto. Sanè cauſas dixiſſe neceſſe fortallis fuerit: nempe quò qui ex ipſis proueniunt paralogiſmos in tota particularium medicamen torum iudicandi ratione cauere poſſis, ueram doctrinam cum maiori ſcientia per-cipere. Creſcit enim nobis de rebus ſides, ubi non ſolum ipſam ueritatem cognori mus, ſed etiam parologiſmorum omnium cauſas edidicerimus,

D

Derofaceo.

Cap.

XXVII.

Vod ſanè in ſquentibus efficiemus. Nunc autem ubi pauca de roſaceo ad ea quæ ab initio ſunt dicta adiecerimus, oratione hoc in loco ſiſtemus. Igitur dictum eſt, quòd neque odoribus, neque coloribus, neq alij omnino accidentium animum adhibere in expendendis facultati-bus rationabile ſit, ſed iſs quæ perſpicuò apparent tum in ſanis corpo-ribus, tum in ægris. Oſtenſum etiam eſt, oleum ubi falis expers purum ad unguè fuerit, ex media eſſe materia. Conſcianiendum itaque roſaceum, quod exaſtum ſimul ac ſimplex, reſuera roſaceum erit, ex hoc uidelicet leo, dandáque opera, ne quid in ſe medicaminofius contineat, uti apparare ſolent unguentarij, quò uidelicet tum magis duret, tum odoratius euadat, oleum uidelicet prius quam roſas inſiſciant, odoramentis præcondientes. Ac præſiterit fortallis, ipſis etiam nominibus ea diſtin guere: quod ueteres feciſſe conſtat. Oleum etenim roſaceum nominare ad ſolent, quod ab illo odoramentis præparatum eſt: cui autem & horum aliquid inditum fuerit, non id etiam oleum, ſed unguentum cognominant. Itaque quum oleum uelut materia quædam ſit excalfacientium refrigerantium medicaminum, ex media uidelicet temperatura, conſtet ex oleo & roſis roſaceum, eſt utique & ipſum talis temperaturæ, qualis eſt roſarum ſuccus. Sanè uero facillimum fuerit, non modò roſarum ſucci per ſe, ſed oleo quoque roſaceo conſecto, in ſanis pariter atque agros (utiam frequenter monuimus) uirium eius periculum facere. Experieris ergo eos qui aduſtione tentantur, ab eo refrigerari, protinus utillitatem aliquam percipere: qui

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. III.

22

A qui uero refrigerati sunt, omnes lædi, uti facilè ex utroq[ui] intelligas, uires eius refrige-
rare magis quam excalfacere. Non tamè ualida à roſaceo apparebit refrigeratic, ſed
qua proxima uideatur temperiei mediæ. Voco autem id genus medicamenta, lu-
cidioris doctrinæ gratia, ex prima natura ordinéque refrigerantium: ſicut rurſum
qua paululum à media temperie ad calidiorem declinarunt, ex primo receſſu & or-
dine excalfacientium. Atque hæc quidem in præſentiarum de roſaceo nouiſſe opor
tet. Necefſe enim erit & in ſequenti libro ipſius medicamenti meminiffſe, & quæ re-
liqua ſunt dictis adijcere.

LIBRI SECUNDI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM

FACVLTATIBVS LIB. III.

Theodorico Gerardo Gaudano interprete.

B
tate, non id mihi iure imputauerit, fed ijs medicis quibus pro ueris probabilia potius
ſcribere studium fuit. Nam & ego nunc quidem etiam magnopere uereor, ne quia
nimis paucis illos confutauimus, sophifmata quædam conuerfantes, cum illis ado-
leſcentulos à recta opinione deijciant: quandoquidè ſi in dialeſticis methodis exer-
citati, aut captionum ſoluendarum periti ad libros legendos accederent, tum ſante
& ab ijs qui falſis demonſtrationibus utuntur, magis ſibi cauerent; & nos qui uerita
tem compendio tradimus, rectius intelligerent. Quoniam uero uel ipſorum medi-
corum plerique nequaquam in íſtis ſunt exercitati, tum inter illos quoque nonnullí
reperiuntur ingenio natura tardiuſculo: in nifi noſtris ſuppeſijs, qui sophifmata ar
guimus, iuuentur, non ægrè perfuſaí in sophiſtarum ſententiam perducentur. Ita-
que quod ad iſtos attinet, deſſe huic etiam operi quippiant uideatur. Verumenim-
uo uando ad omnes mihi orationem accommodare non licet, quum tanta ſit e-
orum qui hæc legent, non modò naturarum, fed etiam ætatis & habituum diuer-
sitas: quod utique uifum eſt fore maximæ parti utiliffimum orationis genus, id ſu
perioribus duobus commentarijs ſequuti fumus. In quorum priore quidem de a-
quæ acetique uiribus cōtemplati fumus. In ſecundo maximam partem de oleo pere
gimus, pauculis poſtea de roſaceo adiectis. At in hoc tertio libro eiufmodi utemur
oratione, qualem ab initio protinus habere inſtitueramus, id e[mp] definitis primum uo
cis cuiuſq[ui] lignificatis. Deinde traſatus huius uelut elementa tradituri, mox ad ſylla
bas accedemus; ex quibus operis finis, ad quem contendimus, prompte ſequetur.

Quot modis dicatur calidum, humidum, frigidum, ficcum.

Cap. I.

Aeterum uocuſi definitio nihil accuratius edocebit, quam quæ in tertio de
Temperamentis, ſimulq[ui] in primo cōmentariorum iſtorum ſunt prodita;
repetam tamen eam nihilo ſecius & in preſentiarum. Corporum unum-
quodque aut calidum, aut frigidum, aut humidum, aut ſiccum & dicitur,
& apparet, interim quidem ex ſua natura, interim autem aduentitia qualitate affiuma.

Dd 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C pta. Confueimus autem quod ex sua natura est, primariò, & secundum se, & per se potentia tale & esse & uideri dicere: quod uero adscititiam acquifierit qualitatem, ex accidenti quopiam esse uiderique ciuimodi. Porrò eorum quæ propria sua natura aut calida, aut frigida, aut sicca, aut humida dicuntur: quædam actu seuenerga talia exiftunt, alia potentia; differente quidem hoc potentiæ modo, quem nunc dicebamus, ab eo quem paulò antè diximus. Illic enim ex aduerſo diuidebatur ei quod ex accidenti dicitur, hic uero ei quod actu. Sed & eorum quæ actu dicuntur, aliud quidem abſolutè est calidum, frigidum, ſiccum, aut humidum, uelut elementa: aliud exceſſu, ut homo, equus, bos, canis, & uniuersa animalia. Aliud ad symmetrum ſeu generis ſui, ſeu ſpeciei, ut uerbi cauſa, leo cum homine comparatus, homo autem ætate florens cum puero. Aliud ad quiduis obuium, ut Dion ad Theonem. Quin & corpora quæ potentia talia, aut talia dicuntur, unumquodque ut ad id quod est actu relatum dici neceſſariò monuimus. Id quidem quod facile accenditur, ad id quod actu est abſolutè calidum: hoc uero quod alia calfacit, ad id quod per exuperantiam. Sic quod hominem calfacit, esse ut ad hominem potentia calidum: quod uero bouem, aut equum, ut ad bouem & equu. Similiter hoc huic, uerbi cauſa, homini: illud uero illi calidum, frigidum, ſiccum, aut humidum est, illius unius naturæ comparatum.

Ad quid, & quæ nominum diffinxiffe ſignificata conducerit.

Cap. 11.

D

X hac nominum discretione & ad affequendam iudicij cognitionem non parum ſumus adiuti. Siquidem ſi ad hominem quid dicatur calidum, à cæteris omnibus recedendum, & in ipſo duntaxat homine per culum ſumendum explorandum, cenſuimus. Si uero quid ad equu, bouem, ceruum, aut aliorum animalium quoduis, in ipſo rurſum pectulum faciendum erit. Interim uero & illos quoque caſtigauimus, qui ex colſitentia, colore, odore, ſapore, grauitate, leuitate, cuiuſque medicamenti exſistentem in ſinguilis facultatem inuenire tentarunt. Atque hæc uti, rectè nominum diſtinctioni consentanea uidentur. At quæ uelut elementa huius esse tractationis propoſuimus, in primarum consſitere qualitatum cognitione oſtendimus. Quas quidem in libro de elementis ſecundum Hippocratem, humiditatem, ſiccitatem, caliditatem, frigiditatem, ſse demonſtrauimus: prope harum quoque inuentione affequebamur ex ſignificatis nominum rectè diſtinguendis. Etenim quum medicamentum ab alimento diſcerneremus, quòd medicamentum in qualitate alteraret, alimentum uero ſubſtantiæ corporis adſimilaretur, rectè hinc ad alterantium nos qualitatum inuenionem perducti ſumus.

Quòd quum duplicia ſint genere quæ alterant, alia ſpecifica, alia minime, in ſpeciforum genere conſiſtant medicamentorum facultates.

Cap. 11.

Orrò quum duplices ſint in genere alterationes, alieà ſpeciſæ, quæ proprie ſanè & primariò dicuntur alterationes: alieà uero quæ contundunt & contrahunt corporis noſtri partículas, quas utique potius per abſuionem quam proprie alterationes cognominant: in primo genere medicamentorum coſtineri facultates cenſemus. Nec enim quicquam ex ſpecie in ſpeciem mutari queat citra excalſactionem, refrigerationem, hupectationem, & reſſicationem. Dico autem ex ſpecie in ſpeciem, uelut quum ex parte, pittisa, lente, ſanguis, pituita, bilis tum ſlaua, tum atra, atque ex his iterum adeps, os, neruus, caro, arteria, uena, atque adò ceterarum animantis partium unaque iegnitur. At si ſecando nos quippià, uelut uitrù & enſis: aut contundendo, ut lapis & plumbù: aut ſegregata coarſtando, ut uinculù, quadantenus partes alteret, ea haud pharmaca fuerint; quippe quum eiuſmodi alteratione nullæ rerù omnium ex propria recedant

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LÍB. III.

25

A recedant natura. Etenim sive minutim panem frangas concidásque, sive minutim concifum colligas, non tamen propriam ideo formam exuet, neque caro ex pane sicut per contusionem, nec os, exempli gratia, per coarctationem. Verum dum in uenTre uenis & concoquitur, in sanguinem pituitam abit, atque inde ex ipsis in os, car nem & alias corporis partes tota sua subftantia alteratur, ueterem naturam exuit, in aliam transiens speciem. Nec tamen ab alio quopiam quam calore, frigore, humiditate, siccitate & eas quæ fiunt in aliam effentia speciem alterationes mutationes, singuli corporis affectus accipiunt, ut demonstratum est. Atque hæc ratione primas & elementarias specificas qualitates quatuor effe diximus, humiditatem, siccitatem, caliditatem, & frigidatem: quærimus quam harum medicamentum unum quodque in miftura pollentem posseрат. Atque protinus in hoc primum plerem eas iniquirentium lapilli uidentur, quòd uidelicet pollentem absolutè tanquam naturales quidam philosophi considerarent. Præterea complures quoque orum decipi uidentur, quòd sive certa methodo Ariftotelis Theophrastus libros perlegant.

Quod solis philosophis conuenit de calido, frigido, humido, & fico, ut ad totam naturam diftere, medicis uero ut ad homines. Cap. IIIII.

Iquidem permagni refert, an totius naturæ respecatu, an hominum duni taxat, de calido, frigido, humido, fíccoque definiamus. Nam totius naturæ respecatu bifariam horum unum quodque dicitur, partim absolutè, partim per exuperantiam. Absolutè quidem unum quodque elementorum homo uero, equus, & bos, per exuperantiam. Iam autem quum ad aliquid respiciendo exploratio fiat, illud modò considerandum erit, quod nam fit illud ad quod dicitur. Nos uero medici non id quærimus, an in aqua marina humidi simpliciter plus fit quam ficci (id enim clare conficimus) sed si ad hominem conferendo: neque tamen rurfum ad hunc simpliciter, ac si leonem illi compares: quippe quum sic homine humidior marina fuerit. Quónam igitur pacoferutabimur, an ficca fit facultate marina? Quónam alio, obsecro, quàm an corpus humanum in æqualitate quadam reficcare ualeat? Itaque in hoc unum modò cateris: relictis intendendum. Atqui contra faciunt medicorum plerique. Nam ad quiduis potius respiciunt quàm ad hoc. Quomodo ergo ad hoc folum conuerit, reſque prætermiffis, quánam in hoc agendi facultate polleat marina cognoscemus? An uidelicet corpori applicantes, fic que eius periculum fumentes, lauando, tringando, fouendóque, tum subinde lanam, aut spongiam marinam madentem partibus applicando, ad hæc emplaftris ceratis & miscendo, æque in his omnibus, ab eo quod ex accidenti quandoque euenit, id quod à propria medicamenti uiri proficiicitur distinguendo? Nam in hoc omnis inuentionis fumma consilift, quam uix quisquam illorum attingit. Sed eos philosophorum uerba decipiunt, haud potentes homonymiam percipere.

Quod per exuperantiam dici, bifariam apud philosophos accipiatur, nempe ubi aut mole quid exuperat, aut qualitate. Cap. V.

Am non folus, ut modò diximus, aliud simpliciter, aliud per exuperantia ab ipsis dicitur (simpliciter enim igeris calidus est, per exuperantia homo) ueru quod per exuperantiam dicitur, bifariâ quoc? dici autumât: partim fecundum subftantæ molem (uelut & nos quoque in Temperamentorum commentarijs diuifimus) ut si cados duos aquæ fumme feruens uni caedo aquæ maximè algentis infuderis: partim uero fecundum qualitatum effectum. Atque hoc ita dicunt, tanquam ex dogmatis confequentia, non ex ijs quæ evidenter aparèt, accipientes. Nam proponentes frigidum omne cōtrahere cōſtipare, & subftantiam reddere immobilem, calidum uero rarefacere, fundere, coquere, mouere,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

rationabiliter in plantis omnibus uincere calidum pronunciant: liquidem haud alie
ter nec nutrimenti ex terra digestionem prolixissimam, nec alterationem eiusdem,
neque concotionem, quin nec incrementum prorsum plantarum, neque germin-
nationem, neque fructuum generationem perfici posse, nisi calidum superare: at-
que ita rurfum inter plantas, alias calidiores, alias frigidiores constituunt. Ex eadem
iita hypothesi pendet ea ratio, qua rofas esse calidas contenderit. Siquidem in illis,
fi in aliis ullis plantis, plurimum uincit caliditas. Ex altera rurfum hypothesi depen
det quod de oleo & adipe adstruunt. Nam quod ocyssimè inflammentur, idcirco
calida esse ea facultate iudicant. Et alio rurfum modo quæcunque dulcia sunt, cali-
da esse dicunt: liquidem quòd familiarissima sint, limillimâque naturis nostris quæ
calidæ sunt, ideo & ipfa quoque calida esse uolunt. Atque philosophis quidem, ut
puta qui de tota natura fcrutantur, rectè talia & quæruntur & dicuntur. At medicis,
quibus alius est scopus propofitus, haud perinde rectè, quippe quum in rofarum ef-
fectibus calidum non uincat: nec fanè quoduis aliud plantæ genus, eò quòd plan
tæ est, calidum dici debet, quoniam nos haud ita calidum quærimus, fed ut ad ho-
minem: liquidem si quia in actionibus superat caliditas, propterea calidum quid di-
ces, planta unaquæque calida erit, multo? magis animalia omnia. Dicant igitur, fi
lubet, papauer, mandragoram, cicutam, salamandram esse calida: uerum nemoid di-
cit, fed uelut uno ore omnes esse frigida pronunciant. Atqui animal est salamandra,
quod & nutritur & crescit, & mouetur, quæ fanè calido in miſtura uincente proue-
nire afterunt. Quid ergo in iſtis quidem ad hominem respiciunt, in alijs uero ad to-
tam naturam, aut primarum qualitatum actiones? At ego non salamandram modò
aut cicutam ut ad hominem frigida esse dici oportere cenſeo, fed alia omnia ad eun-
dem modum iudicanda. Siquidem cicuta ſtturnos non modò non refrigerat, & ene
cat uti nos, fed & alit quoque, & nímirum etiam calfacit. Quicquid enim subſtan-
tiam alit calidam, calorem eius quadantenus & auget & tuetur. Atqui corporis ſur
norum calida est subſtantia, non modò qua animalia ſunt, fed etiam qua ſanguine
prædita. Sanè ſubinde in alijs tractatibus demonſtratum à nobis est, amicitas qual-
dam pugnantias: qualitatum omnibus rebus inſesse: ac quod familiare est, expedi
tè affimilari: quod uero contrarium, ad internecionem ducere tum animantia, tum
plantas. Præterea familiaritates illas à totius ſubſtantiæ proprietate oriri. Id quod ſa-
penumero à me & dictum est & oftensum. At iſt quum ægrè id capere pollint, ſe-
gniter & falſe de complurium medicamínum uiribus pronunciant. V na enim dun
taxat illorum examinandorum regula est, nempe ea quæ ad hominem fit explora-
tio, id quod ſecundum accidens, ab eo quod eſt per ſe ſemper diſtinguendo. Cuiſi
quis animum intendat, is nec acetum, nec roſaceum calidum unquam dixerit: quip
pe quum utrunque nos primariò & per ſe refrigeret: acetum quidem ualide, leutet
autem roſaceum, Porrò quid nam hoc ſit Leutert, ego exponam. V na enim cum eo
tota medij temperamenti medicamentorum omnium ratio conspicietur, cuius & in
præcedente libro mentionem fecimus, ubi de oleo differebatur.

Quomodo iudicanda ſint quæ ex media ſunt temperie, nempe ſi media temperature
ſimilem ipfa temperaturam obtineant. Cap. VI.

I quippiam est ex applicatis nobis ſeu corporibus ſeu medicamentis,
quod actu ſic calidum ſit ut nos, aut ex contactu ſimiliter calidum eua-
dat, id ex media est temperie, cum nobis nímirum collatum: liquidem
fecundum ſe queat per exuperantiam dici calidum, uelut & nos quo-
que. At ſi quid nondum adeo calidum est ut nos, neque admotum tale
redditur, id temperie humana frigidius est, quantum cunque in eo caliditas exupe-
ret. Etenim admotu calorem, qui in nobis præerat, auferet detrahetq; quippe ſi dais
duabus aquis calidis, quaru altera plus, altera minus caleat, miſceas minus calente
magis

DE SIMPLICIVM MEDIC, FACVLTATIBUS LIB. III.

24

A magis calenti: huius certè feruorem extínxeris. Sic si in caliditatem roſacei, quæ tepida eſt ad temperiem humanam, caliditatem indideris humanam, prorsum ab hac quid detrahes, & refrigerabis.

Quòd ſexenumero pro corporis nostri diſpoſitione, quod per ſe calidum erat, refrigerare eſt uſibus: quodq. per ſe erat frigidum, excalfacere. Cap. VII.

On ergo ſtupenda magnopere res eſt, ſi quícquam eorum quæ proprie & per ſe ſunt calida, cum calidiore commiftum, frigidius efficere ipſum queat. Ea eſt enim communis alterabilium corporum omnium natura, uti in ſe & agant, & patiantur admota: quodq. minus eſt calidum; à ma gis calido calidius euadit: quod uero magis calidum, à minus calido corà afficitur. Nam id uel ex ipſo tactu clariffimè diſcas. Etenim eadè ſubinde illi tum calida, tum frigida eſſe uidentur: calidiori quidem facto, frigida: frigidiori uero, cali da. Propoſuit autem mihi dudum quiſpiam, quamobrem in balneis frigidum memius, foris uero calidum: haud intelligens, in balneis urinâ quidem perinde ac ſo tis tepidam eſſe, uerum nos non æqué extrínſeca corporis ſuperficie, & dum lauamur. & antè affectos eſſe, Nam in balneo ipſo calidior ea nobis eſt quam urina, exà autem frigidior. Quare & urina non abs re illi calida extrà balneum apparet, in balneo autem frigida. Quod enim minus quam ipſa calidum ſentitur, uelut refriigerans habet: quod autem magis calidum, tanquam excalfaciens. Liceat uero tibi, periculi faciundi cauſa, poſtquam abunde lauando incaueris, pelui aquæ modice tepidæ intrò iuſſu tuo allata, in eam manum aut pedem immittere: apparebit enim aqua non tepida, ſed admodum frigida. At ſi protinus balneum ingreſſus, aquam peluis tetigeris, minus uidebitur frigida: perpetuò enim quanto plus fueris præcal factus, tanto apparebit frigidior. Nec mirum uideri debet, ſi putealium aquarùs plegæq. quæ uidelicet fontes profundos admodum habeant, contactæ hyeme uidean tur tepida. At ſi à balneo manibus contingas calidis, multoq. magis ſi etiamnum in lauaco consiſtens, haud proſectò apparebit tepida. Itaq. tactum calidi frigidicp di gnoſcendi normam ponentes, ac eius diſpoſitioni iudicium omne tribuentes, metito ſanè crebro fallimur, ut qui quod haud ex ſe eſt frigidum, id frigidum eſſe dica mus: quòd uero calidum ex ſe non eſt, id eſſe calidum pronunciemus. Hinc fit ut dum lauamur, frigidam eſſe urinam credamus: contráque frigore rigentes, aquam et puteis hauf tam calidam exiſtimemus. At ſi affectionum, in quibus eramus dum utranque contingeremus, obliuſcamur, ac ſolius eius qui in nobis factus eſt ſenſus meminerimus, periculum eſt, ne forte aquâ aliquando abſolutè dicamus calidam, urinam uero abſolutè frigidam. At qui neutra abſolutè aut calida aut frigida eſt, ſed ut ad nos. Nec ut ad nos rurſum abſolutè, uerum hoc uidelicet pacto affectos. Abſolutè autem utraq. qualis ad nos eſt, dici poſſit, ad mediam, eandemq. optimâ noſtri temperiem collata; ut ſi ad hominem abſolutè expendatur, omnino ſanè ad tem peratum & eucratum expendi oporteat. Sanè & hæc quoque peccata omnia à nonum definitione dependent, quam paulò minus omnes habent contemptui. Ete nim quum calidum & frigidum partim abſolutè dicatur, partim per exuperantiam, partim ut ad ſymmetrum ſui generis comparatum, partim ut ad quiduis obuiu colatum, iure optimo in homonymijs identidem fallimur, neſciij quidem quo nam ho rum modorum quid calidum iudicemus, ad alterum tamen tranſeuntes. Verum ſexcenties nunc dictum eſt, dicetur, quòd in quarto & ultimo eorum quæ modò tecenſuimus signiſicatorum, de medicamentorù uiribus conſiderare oporteat.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Quod experientia cognoscere iudicare, medicaminum facultates oportet.

Cap. viii.

D

On enim, an absolutè unum quod cæ calidum sit, ut ignis (nam id omnino etiam foret impossibile) aut an per exuperantiam, ut fanguis, consilierare propoſum eſt: neque an ut ad symmetrum ſui generis aut speciei dicatur calidum, ut leo in animanibus, & quod florentis ætatis eſt ad ætate prouectum, ſed an ad hominem ſit calidum, frigidum, humidum, aut ſiccum medicamentorum unum quodque, id uero inquirere ſtatutum eſt. Neque rursum ad hunc, tanquam id quod ad aliquid aliud comparatur, ſed ſi facultate, hoc eſt, li ad motum ipſi, eam partem quam tetigerit reddat aut calidiorem, aut frigidiorem, aut humidiorem, aut ſicciorem. Itaque in experientia & iudicandi & dignoſcendi confiſtet ratio. Licet reperiantur medicorum plerique, qui experientia poſthabita, an rubra ſit roſa, an bene olens, confiderant, negligentes ubi ca puti pſis exaſtuat, coronis ex roſa contextis, capitique impoſitis, aut ſucco eius, aut oleo roſaceo, ſic uel ipſa experientia id quod res eſt diſcere. Nam ſi excalſiant, maſgis etiam calida fuerit: ſin refrigerentur, frigida: [at ſi neque excalſiant, neque reſfrigerentur] ex æquo cum natura humana refrigerandi pollebunt facultate. Nam id perpetuo memoria tenere oportet, quod tametſi ſexcenties dicere non grautatus ſim, tamen multi ne ſic quidem id capiunt, atque ignoſcendum ſanè illis eſt, ut quos ſophiſtæ proliſxis ſuis nugis peruerterunt. Et profectò experientiæ quidem ratio tam faciſis eſt, cum in roſis, tum in cæteris medicamentis omnibus. Nam roſis aut coronari liceat, aut eis contritis hominis æſtuantis uentriculum illinere, aut ſuccum earum expressum ebibere, aut oleo aquæ ue miſtis aliquam corporis partem confi care. Sed quid hæc multis commemoro, quum nonnulli miſtum opobalfamo roſarum ſuccum ſub Canis ardoribus refrigerij cauſa corporibus inungant, uti uide licet ipſo docti, eas abunde refrigerare? At Herodotus medicus præ eximia uidelicet ſapientia, ne miſtum quidem aceto roſaceum, quod propriè oxyrhodinon uocant, refrigerare nos conceſſerit. Poſtea memor illo ſe uti in principijs moribum phreniticorum, nec ignorans quantam ſibi contradicentiu turbam inde cieret (qui pe omnibus propè medicis conſeſſum eſt, adeò ut uel Theſſali ſequaces, hominis impudentiſſimi, negare nò audeant, repellendum refrigerandum cæ in principijs eſe potius quam calfaciendum aut laxandum) non refrigerare ipſum inquit, ſed adſtringere. At qui diſſicile ſanè illi neutiquam fuifſet, ſi quando æſtu nimio affliſeget tur (nam & homo erat, opinor, eſdem obnoxius paffionibus quibus & nos) caput oxyrhodino perfundere, ſic ex experientia medicamenti effectu cognoscere. Imò ſa cilius puto fuerat refrigeratù eo uti, caput perfundendo, auribus cæ inſtillando, ac na ribus infundendo, totam cæ adeò frontem perſtricando, quem admodum amaricino, irino, cæteris cæ eius generis unguentis calidis uti affuocuimus, quum non mediocnater quidem ſecundum eum calfaciat oxyrhodinon, ex duobus calidiflfixi felicet conſeſſum medicamentis. Cæterum ſi Herodotus eo uti auſus non eſt, æquum arbi tor, ut qui nunc uuiuunt, eius in ſele periculum faciant, ubi aut algent, aut aſtu laberant, uelut nos ſæpe in nobis meti pſis experti ſumus, aliorum cæ complurium æſtuan tium caput perfudimus. Praſtat enim ipſos prius in ſele quæ proſerunt expertos, ita denique ea nobis conſulere, ac literis poſteritati prodere.

De roſis, & quod ex eis conficitur, roſaceo, tum chamæmelo, & lini ſemine. Cap. IX.

Erumenimuero tametſi contradicere nemini ſtatueram, tamen neloquo pacto huc illorum me impudentia adegerit. Rursum itaque redeo ad id quod ab initio propoſuerà, nempe, experientia iudicandas medicamentorum potentias: id cæ tum in ijs qui inculpata ſanitate fruuntur illis utendo, tum in ijs qui, quoad fieri licet, quammaxime simplicibus tenentur

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. III.

25

A. tenentur ægritudinibus, aut calidis aut frigidis, aut humidis aut siccis. Ita enim si iudicaueris, oleum nec calidum, nec frigidum, ut ad hominem temperatûr inuenies; rofaceum uero aliquatenus iam eo frigidius, non autem uehementer frigidum: uerum ut ego nominare confueui, in primo ordine seu limite refrigerantium. Nam ut aqua, uerbi caufa, alia ad unguem temperata est, alia aut calidior, aut frigidior, non adeò tamen ut possis extreme frigidam aut calidam dicere: ita in medicametis quoque oleum quidem ex media exiftit temperie; at rofarû fuccus ex frigidiore quidem, fed non ita multo: uerum caloris est, ut diximus, tepidi. Eiusdem cum illo ordinis est, quod ad calorem tepidum attinet, linospermon quod uocant uerum effentia fua craffitudine non paruo difcrimine ab illius natura recedit, quum rofarum fuccus exquilibet tenuis fit effentia: cui rei indicio est, quòd celerrimè arefcat, nec quicquam obtineat uitcoſitatis, tum cæterorum unguentorù odores exoluat ac obſcuret. Nec enim alia re efficere id uidetur, quam quòd odoratus meatus opplere præoccupet. Nam quum tranſire ac penetrare illa cunctantur, ante ipſe præoccupat, atq. illos implet. Eſt & chamæmelum tenuitate quidem roſe perſimile, calore uero ad olei vires magis accedens, homini tum familiares, tum temperatas. Quapropter laſſitudini, ut ſi quid aliud, cum primis confert, dolores ſedat mitigat: præterea tenſa remittit & laxat: quæ mediocriter dura ſunt emolliit, quæ confitipata rarefacit. Ad hæc ſe bres quæ citra uifceris alicuius inflammationem infestant, diſcuit diſſoluit: ac præſertim quæ ex humoribus biliſis, aut cutis denſitate proueniunt. Qua de re & ab Aegyptiorum ſapientiffimis Soli conſecratum est, ſebrium omnium unicum puta tur remedium. Verum hac quidem in re à ueritate aberrant. Solas enim qua dixi ſebres ſanare poteſt, eaſ percoctas: licet ſanè pulchrè etiam reliquas omnes adiuuet, quæ melancholicæ ſunt aut pituitosæ, aut ex uifceris inflammatione prognatae.

B. Nam & harum remedium chamæmelum est uel ſtrenuiffimum, ubi concoctis adhi betur ſcilicet: quapropter & hypochondrijs, ut ſi quid aliud, gratum exiftit. Quin & tale quoque eſſe lini ſemen uetus fermo prædicat. Nam & ipſum quoque reuera quæ cirda hypochondria ſunt uifceribus grati est, minus tamen chamæmelo: quippe quid & minus calidum fit, ut eſt dictum, & præterea effentia crasſæ. Verum roſa illis necquaquam his in rebus propinqua est: tametſi quod ad caloris tepidatè & effentia tenuitem attinet, perquam ſanè & ipſa inflammationibus in hypochondrijs confi ſentibus utilis eſſe posſit, niſi adſtrictio (quæ unà quoque illi inefit) multifariam læderet, quæ maximè ijs obeſt, in quibus chamæmelum præcellit: nempe condenſata corpora rarefaciès, indurata molliens, tenſa relaxans. Nam ijs omnibus inimica adſtrictio est. Attamen ad aſcensus augmenta, inflammationum, ac pouſimum eaurum quæ in exterioribus membris extant, chamæmelo rofaceum præfertur: quippe quum hæ tepida liciditate cum leui adſtrictione indigeant. In principio enim quæ refrigerant atq. adſtringunt, per incrementa uero tepida, & mediocriter conſtringent iia. At in uigore ac ſatu inflammationum quæcunque tum moderatè calfacere, tum ualenter diſcutere ualent, magis competunt. Ac de iltis omnibus fufius in libris de Medendi methodo traſtabimus. Nunc ad propoſitum conduertor.

Quòd pro diuſis corporù affectibus aliâs aliter agere ſunt nata tum quæ mediæ temperaturæ medicamenta ſunt, tum quæ paulum in alterutù paxi declinant. Cap. x.

Tenim quæ mediæ ſunt temperaturæ, & quæ utramuis in partem leuiter declinant medicamenta, interim calfacere uidebunt, rurſum, refrigerare: interim uero nec excalfacere, nec refrigerare, ſed ſic uti corpora acceperunt, ita ea ſeruare. Nec id illis ab re accidit. Siquidem aqua tepida & urina in balneis quidem frigida, algentibus uero calida nobis apparent. Quum ergo ex eo quòd affecta corpora uarijs ſubinde modis difponantur, ipſum quod afficit, uarie quoque agere contingat, liquet ex hoc, non roſam, non

Ee

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. oleum, nō chamāmelum, non līni semen, fed neq anethum, neq farinam aut ſcenem græci, aut triticeam, neq alia ſexcenta, quæ partim adamuſſim mediam temperem fortiūtur, partim paulum ab ea recedunt, eandem ubi? editura effe actionem: quan do nec ſani eandem omnes temperaturā obtinemus, nec eſdem morbis affligimur agroti. Iam roſaceum mediam inter oleum & roſarum ſuccum temperiē poſtiden, (illo enim minus eſt calidum, hoc autem magis) refrigerat quidem exuſtos. idem caliditatis ſua tepore: algentes uero paulum etiam calfacit, quòd uidelicet is quoque effectus calor is ſit tepidi: quemadmodum balneæ rigentes quidem excalfaciunt, aſtuantes uero frigideaciant.

Quòd ex æquo & quod curatur, & quod curat, à medio diſidere debeat, id: utroque in contraria recedente.

Cap. XI.

D

Vocirca ſi aut refrigerantibus medicamentis, aut excalfacentibus roſa-
ceum indideris, ſicut nec magnopere obfueris, ita nec admodum proſu-
eris. Nam caliditas tepida nec eſt ſufficiens quæ refrigerata ſunt lændere,
nec eadem curare potens. Etenim quicquid curari debet, tanq[ui] quod ab
immoderatione ſeu ametria ad commoderationem ſeu ſymmetriam re-
ducitur, non id quod bene temperatum ſit requirit, uerum id quod contrariam hæ-
beat intemperaturam. Siquidem ſi aquam frigidam temperatam efficere ſtudes, tem
peratam ei miſceri non oportet (ſic enim tepidum euadet, quod ex utriſq[ui] comiſum
erit) fed ſeruens petenda eſt, eaq[ui] frigidæ miſcenda. Haſtenusq[ui] moderata calidior
effe debet ea qua frigidam temperare uoles, quatenus uidelicet & frigida ipſa ſym-
metram frigiditate exuperat. Nam ſicut quæ leuiter tantum ſymmetra frigidior eſt,
ab ea quæ multo eſt calidior, mediam non recipiet temperiem: ſic nec quæ longe hi-
gidior, ab ea quæ paulò calidior. V[er]um ſi quod curationem poſtulat, multo eſt hi-
gidius, necesse eſt, quod ipſum curabit, multò quoq[ui] calidius exiſtat: Sin paulò hi-
gidius, paulò etiam quod curabit, calidius erit. V[er] autem uno uerbo exprimam, tan-
to abeſſe à medio quod medebitur, quanto ipſum cui medela adhibetur oportet: ni-
mirum quum in contrarium utriusq[ui] uergat exceſſus. Nam quod eadem in partem
cum corpore curando, idq[ui] æquo temperamento receſſit, id quidem idoneum non
eſt quod alteratione ullam inuehat: quare affectu necq[ui] lædet, necq[ui] iuuabit. At quod
minus eſt, iuuabit quidem, non tamen perſanabit. Ergo ſi affectio quidem frigida ſit,
at calor medicamenti tepidus, omnino necesse eſt affectu iuuet quidem, ueru haub-
quaquam ad naturalem ſymmetriam reducere poterit: quare nec perſanabit. Ru-
fum ſi affectio quidem ſi parua, nempe ut à ſymmetra naturæ caliditate ad tepidiza-
tem declinet, ſitq[ui] medicamen frigidum, omnino refrigerari affectum, lædiq[ui] a frigo
re necesse erit. Eodem quoq[ui] modo ſi calidior ſit moderato affectus, à ſimilibus ipſus
medicamentis in codem ſtatu ſeruabitur: lædetur autem à calidtoribus. Ponò uuaa-
bitur quidem ab ijs quæ ſe ſunt minus calida, non tamen penitus perſanabitur. Sa-
nè & hic quoq[ui] rurſum homonymia in totam extenſa uitam, crebroq[ui] nos fallens oc
currit. Etenim quod mediocriter eſt calidum, id ſubinde calidum appellamus, ſicut
balneum quod eſt eiuſmodi, ac poculum: tum id quod ab hoc multum etiam deſu-
cit: ad hæc quoq[ui] & quicquid calidius eſt. At ſi exquiſita nōminum uteremur appel-
latione, quod ſymmetrum eſt, non calidum, fed eucratum, hoc eſt temperatum nun
cuparemus. Quod autem ab huius excederet modo, ſi ad calidius quidem immodе-
ratione ſua accederet, tum plus, tum minus calidum: ſin ad frigidius, plus minus
frigidius. Sic opinor in medicamētis ſi exquiſite loqueremur, quiddam uocaremus
eucratum & medium, uelut oleum. Si quid autē eo effet calidius, calidum, ut ſceni-
græcum: ſin frigidius, frigidum, ut roſam. Caeterum huiuſmodi nōminum abuſus
cauſa extitit, quod nō omnia corpora ab id genus medicamentis refrigerētur, quale
eſt uidelicet roſaceum. Nam quum alia peræqu[ue] illi frigida ſint, alia etiam frigida,
ilia

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACULTATIBUS LIB. III.

26

A illa quidem prorfum ne alterat quidem, hæc uero etiam calfacit: saneç abfridum uideri pofit, fi quum quid excalfacere fateamur, tamen frigidum uocitemus, ac fi quis aquam putealem, quæ hyeme manibus refrigeratis tepida uidetur, frigidæ appearlitet. His ergo occasionibus perturbatus confufusçs, nominum ufus, rerum quoque unà confudit notitiam. Similiter uero & de ficco & humido, confufis ipforum nominibus, rerum quoque notitia confusa eſt. Ac tametſi exile uideatur, nominum ſignificata probe diſtinguere, attamen maximum habere momentum & facultatem ad rerum cognitionem deprehenditur. Sed de humido & ficco paulò pòſt dicetur, ubi uidelicet omnem de calido & frigido ſermonem perſecerimus. Nam non multum etiam reliquium eſſe uidetur, ubi uidelicet iam ſemel apparuit, nihil miſi eſſe, ab eodem medicamento corpora diuſeræ alia quidè excalfieri, alia uero refrigerari, alia autem neutrum omnino perpeti. Etenim in eo quod ad aliquid, facillimum eſt ad particularia accedentem dicere, quòd eiusmodi corpori admotum roſaceum, in qua ipfum temperie naſtum eſt, in ea ſeruare potef: alteri uero illiusmodi applicatum, excalfacere: alij autem, reſfrigerare. At in uniuſſum de facultate eius pronunciare, id uero difficile eſt abſcip ut nomina diſtinguas, atque de ijs conuenias. Fuerit autem tum diſtinctio, tum conuentio talis. Quandoquidem corpora humana tum ijs quas ab ortu naſtæ ſunt temperaturis, tum ijs quas ex ætate poſtea acquirunt, tum ijs quæ ex uitæ confuuetidine adueniunt, plurimum inter ſe differunt, ab eſdem ea medicamentis uarie alterentur necefſe eſt. Quippe ſi iuuenem natura calidù, ex uitæ inſtituto artificium exercentem, uetulæ mulierculæ eidem natura frigida compares, nò minus illum excellere comperies, quam ſi ualide calfacientium medicamentorum quippiam cum reſfrigerantibus componas.

Quod generales medicamentorum facultates, ad mediam referentes temperiem,
expendere eporteat.
Cap. XII.

B

Edium ergo horum miſi quempiâ intelligas, qui & natura ſit eucratus, hoc eſt temperatus, & moribus ac cōſuetudine cōuenienti hanc tueatur eucrafian: dein tres hoſſe tanquam temperaturæ ſcopos animo cōmenades, ac circumſpícias, quod in genere calidum eſt & frigidum, & ficcum & humidum, cuius ex ipſis temperiei ſ respects tale appellare ſit optimù. Nónne ad temperatiffimam, quæ unica eſt, pariter, reliquarù mediarum ad immoferatas & intemperatas, atque indefinitas, ac propemodum numero infinitas. Sane miſi ne conferenda quidem diſtinctio uidetur, nec ulla propè consideratione indigerem, ſed homini uel paulum etiam ingenij habenti perſpicuum eſſe, corpus omnibus numeris abſolutum & decorum, ſimplex, & unum, uelut regulam quandam & ſcopum proponendù, ac ad ipſum alia omnia dirigenda eſſe. Eſto ergo nobis corpus hoc medicamentorum facultatis regula: quod, ſimilem illius temperiei caliditatem accendit, uocetur temperatum, etiam ſi uel maximè excalfacere ſenem reſfrigeratum uideatur. Quod uero calfacit aut reſfrigerat corpus eiusmodi, illud quidem ca lidum, hoc uero uocetur frigidum. Eſto autem, quo hæc dilucidius tradantur, ipſorum exceſſuum ordo, ad frigidum quidem primus, cuius eſſe dicas roſaceum: ſecundus, cuius ſit ipſa roſa: pòſt hunc tertius & quartus, quoad ſermone ad frigidiffima pertigerimus, nempe cicutam, ſuccù papaueris, mandragoram, hyoſcyamum. Rursum ad calidum, anethum quidem, & ſcenumgræcum, prima. Secunda uero deinceps, quæcunque uideantur ſecunda, tertia, & quarta, donec ad exurentia peruentù ſit. Ad eundem modù in medicamètis humeſtantibus rurſus à symmetro exorſi, or, dines deinceps ad ſumma uſque conſtituamus. Nam huius notitiæ ad medendi methodum non paruus eſt ufus: imò nifi quis hoc pacto definiat, officiet magis legenti bus quam proderit. Siquidem medici, qui nunc quidè ſimpliciù medicamentorum utres exponunt, præter alia multa quæ delinquuſt, hoc maximè noxium eſt cernere,

Ee 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C nempe quod in calidis, uerbi gratia, anethū, & fœnumgræcum, & mify, & calcem, indifferenter numerent, in frigidis rofaceum, mandragoram, & cicutam; tanquam feci licet propinquum fit aut calci fœnumgræcum, aut cicutæ rofaceum, ac non multis mediantium medicamentorum ordinibus diffuncta. Veru nos pro uiribus rem tam immensam tam operofam in ordinem redigere tentemus, exponamus quæ uiri bus propinqua funt, quæ longe diffita. Atq. id quidem efficiamus, no probabiles ſermones, ſed certa ac definita experientiam pro iudice fumentes: uelut & id quoque ſuperius ſepenumero admonuimus. Enimuero eiusmodi iudiciu ut tutifillem quidem erit, ita prolixum quoque, ac plenum laboris, dum propofiti finem cœsequamur. Eos tamen qui hæc relegere uolent, hoc unicu ac folum efformare atq. artificiosos reddere poterit, ac uelut oculum quo ueritatê agnoscant, præbere. Ergo quæ adhuc reliqua funt ad totam uelut elementarem constitutionem, poſtquam ea hoc libro con fecerimus, in quarto de ſaporum uiribus differemus: quando quidem & hoc quoqita uifum amicis eſt; in quinto autem de omnibus in genere simpliciu medicaminum fecundis quidem ac compositis facultatibus; atque ita ad particularia in iis qui dehinc ſequentur libris tranſibimus.

Quod quæ ſensu ſimplicia uidentur medicamina, perſæpe compoſitas obtineant uires, imò uero etiam nonnunquam contrarias.

Cap. XIII.

Eliquum autem eſt id, cuius ſubinde iam antè neceſſariò mentionem qui dem fecimus, ſuerum absolutè nondum exſpoſuimus. Eſt autem ilud, nempe omnia propemodum medicamenta, licet ſensu ſimplicia appaireant, natura tamen eſſe compoſita; quin & ſubinde quoque diuerſilimas in ſeſe continere facultates, nempe excependi & ſiftendi, in cralſandi & extenuandi, rare faciendi & condenſandi, illinendi atque abſtergendi, tenendendi & laxandi, cæteras oppoſitiones uniuuerſas; ut in ſequenti hunc libro patebit. At mirum hoc uideri minime debet in id genus facultatibus, quu uni & eidem medicamento uim calſaciendi & refrigerandi inefſe appareat, aut exiccandi & humeſandi, aut tenuium partium & cralſaru. Quippe niſi primæ efficaciffimæ ipfutes hoc pacto complicarentur, haud ſanè quæ ex illis ſequuntur, ſimiliter complicatae fuerent. Quin ſi nos ipſi rhu ſuccum, uerbi gratia, melli cōmifceamus, quod ex ambobus miſtis confectu eſt, non modò adſtringendi, ſed etiam abſtergendi poſſidere facultate concedemus; nec cohibendi ſolu uentris, ſed & euacuandi. At in laſte duas contineri facultates, nempe excependi, ac uentrem ſiftendi, haud itidem concedimus, tametſi id perſacilè in ſerum ac caſeu ſegregetur, confefſum ſit omnibus, illud quidem uentrem ſubducere, hunc uerò eundem cohibere.

Quod & braſſica duas, eas, contrarias, in ſeſe facultates obtineat. Cap. XIII.

[Vòd uero & braſſica duas, eas, contrarias, in ſeſe facultates obtineat] neq id quidem etiam faciè concedimus. Nam ſi ſuccu eius exprefſum aut ſolum, aut cum melle hauſerimus, expurgare ipſum cernimus: atta men quoniam quod reliquiu eſt, edere nequeamus, adſtrictoriu eſſe differimus: ſed ſi tota concoquas, primam eius aqua, in quam ſuccu deſpoſuit, effundas, iterum eam alteri aque pura inijcias, rurſum concocta eximas, ſuccum quidem purgare offendes, braſſica uero ipſam uentrem adſtringere: multoſ magis ſi non bis duntaxat, ſed ter aut quater aqua effuderis. Nam quanto exquilius in aquam ſuccum ſuſ depoſuerit, tanto & illi quidem maiorè purgandi uim adijciet, & ſeſuam ſui ſubſtantiâ, quæ uelut holeris ipſius caro eſt, reſtringentè efficac et. Eadem eſt ratio in beta, atque adò in omnibus fermè quibus ſapor aut acris, aut nitroſus, aut ſalſus inefſt. Quippe & lenticula ipſa, tametſi fatis magnâ adſtringendi potentiarn guſtu referat, tamen eiusmodi quid fortita eſt. Nam & huius decoſtum, uentris ſoluendi uim obtinet. Verum hic ſuccus etiâ, ſi deguſtes, perſpicuâ miſturâ repræſentat,

27

A repræfentat, tanquam si nitroſo auſterum quid commifceas. Sed & conchularu[m] ma-
tis, cæterorum q[] oftreor[]u[m] ſuccus plane[]tum ſalſus eſt, tum uentr[+]e ſoluendi uim ob-
tinet: quamuis eorum caro uentrem reprimat. Verum quod dico deprehendes, ſi ea
quoq[]s quomodo braſſicam cenſuimus, præparare non graueris, Nam & gallor[+]u[m] ue-
terum ius uentrem ducit: tametſi caro eundem ſiftere poteſt. In æris autem ſquama
ſicut duplex qualitas, ita gemina quoq[]s facultas inefſt: nã & adſtringit & mordicat;
quare adſtrictione quidem ſiccatas ulceratarum carnium cicatrice obducit, mordi-
catione uero præhumidas colliquat. Quòd ſi intrò in corpus ſumatur, purgat qui-
dem uentrem, uer[+]u[m] non cohibet. Vincitur enim ea adſtringendi facultas ab acri pur
gatoriaq[] potentiá, tanquam ſi rhu ſuccum ſcam oneæ commilceas. Nam quod ex
ambobus miſtum erit, ſoluet uentrem, haud ſiftet, licet guſtu auſteritas exuperet. Sic
autem non pauca purgantium medicamentorum cum carne mâli cydonij exhibita,
guſtu quidem fallunt, at effectu ſolo quid ualeant commonſtrant. Dantur uero qua-
dam cum palmulæ carne, alia aut[+]e cum myrtis, alia cum maſtiche chia, aut alio quo-
piam eorum quæ tum grata ſunt ſtomacho, tum adſtringunt, quò ſcilicet guſtum fal
lant, ſimulq[]omach[+]u[m] minus euertát. Verum tametſi ea quæ guſtu percipitur qua-
litate, expurgátia ab adſtringetibus uincantur, alia tamen facultate ipſa uincunt: per-
ſæpe enim lingua à materiæ uic[+]ta eſt copia: cæterum actio pro facultatis ſuiribus ac ro
bore perficitur. Itaque quum ſubſtantia exigua quidem, ſed ualidis prædita uiribus,
mifta alteri ſubſtantie plurimæ, eidemq[]p imbecillæ, in corpus intrò peruenit, guſtum
quidem fallit, attamen effectum quàm illa efficaciorem exhibet. San[+]e permultos hu
ius rei admiratio detinet, remq[]p rationis expertem abſurdamq[]p exiſtimant, ſi corpus
quodpiá adſtringens purgare queat, uelut aloé, & æris ſquama, atq[]p æs uſtum. Nam
contrarium potius oportebat, nempe uentrem reprimere, haud quaquam ciere. Cæ-
terum quòd mâlum, uerbi cauſa, cui indita eſt ſcamonea, adſtringens purgat, nemo
miratur: tametſi hinc orſis facilius erat & in aloé miſtam inefſe facultatem colligere.
Ac ſi quod ex ea purgat, ab eo quod non purgat, segregari poſſet, non etiam admira-
tione afficeret: quanquam id ſan[+]e quodammodo prætari queat. Nam ſi aloé accu-
rate lauetur, aut debiliter, aut plan[+]e nihil uentrem ſubducit. Idem uſuuenit æris ſqua
ma[], æriep uſto: quippe quæ nos diligenter elota obſcuram modò purgandi uim reti
nuilſe ſumus experti. Quinimo ipſius quoq[]s qualitatis medicaminofus ſapor primo
ſtaum guſtu facultatis miſſion[+]e demonſtrat. Nam ſi unica ſemper qualitas unicuiq[]
guſtu adſtringentium medicaminum inefſet, haud ſan[+]e inter ipſa alia eſui apta, alia me
dicaminofa forent, ſed tantum in plus ac minus adſtringendo different. At non ita
ſeres habet. Nam hæc quidem adſtrictio mitis ac ſuauis apparet, alia moleſta ingra-
taq[], & medicamentofa, uelut piri quidem, mâli, & mâli punici, ſuauis: ſquamæ ue
to æris & aloés, ingrata atq[]p medicamentofa: temetſi mâlo cydonio æris ſquama mi-
nus adſtringat: quam ob rem nec adſtrictionis uehementia eam qualitatis abſurdita
tem inuehit: quando innumera prop[+]e alia eorum quæ eſui ſunt, aloé, æris ſquama,
& ipſo etiam ære uſto plus adſtringant. Atque in hils[+]e utique ſubſtantia miſtura cl[]
reperſpicitur. At in alijs etiamſi non appareat, tamen eam ratione colligere oportet,
ac non putare aliud in aloé adſtrictionem moliri, aliud in mâlo. Vnum enim in o-
mnibus efficere pro ſua natura non adſtrictionem modò, ſed & aliarum qualitatum
unamquanq[]p rationi consentaneum eſt. Cæt[+]er[+]u[m] quia nullum omnino ab alijs qua-
litaibus ſyncerum reperitur, idcirco diuerſi effectus ab alijs atq[]p alijs adſtringentium
edi confpiciuntur. Nam alius eſt effectus meſpili, alius æris, alius aloés, alius moro-
tum, exempli gratia, aut gallæ, aut corticis mâli granati, aut aluminis, aut ruu[m]:
præ-
ſuſſetq[]p forſitan, qui de adſtringentium medicaminum ſuiribus pronunciare ſunt
aui, in genere de ipſa potius adſtrictione, haud quaquam de adſtringentibus dixiſe.
Nam quod adſtringit, non adſtringit modò, ſed & præter adſtrictionem acre
eſt aut píngue, aut dulce, aut amarum, aut ſalſum, aut acidum. At adſtrictio unum

Ee 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c id solum perpetuo est quod est, uti & fallitas, & dulcor, & aliarum qualitatum una- quælibet. Quod si ut adstrictio, ita adstringens unī effet, sane unum quoque perenni- ter eius effet opus. Verum quī præter adstrictioē inſuper alias qualitates recipiat non paucas, ſemper quidem omnibus illis aget, ſed cuidentius aliās per aliā, nempe uincentem: id et ut ad corporis ſicilicet cui admotum est, affeetionem: quippe quum & lac, & lens, & braſſica, horum interim citare aluum, illorū uero ſistere cernantur. Et causam quidem quamobrem non perpetuo euidenter agat in corpore unoquoq unica duntaxat qualitas, uisq[ui] medicamenti, eam quidem iam mox in ſequenti ſer- mone edisseram: in præſentiarum uero id quod res habet cōmemorare ſolummodo propofat, ne quis pleriſq[ui] medicamentis contrarias tum qualitates, tum facultates inſeſſe diffidat. Sed & id quoque multam consideratioē & diſtinctiones non paucas requirit: tametſi omnibus perſacilè uideatur, contrarias inuicē & qualitates & ſacul tates inuenire. Ergo citra cōtrouerſiam omnes propemodum adſtringens contrari- um ei quod purgat, eſſe ſtatuunt. Veru neq[ui] illud huic cōtrarium est: quod nos pro- cedente ſermone declarabimus. At in præſentia ex ſuperabundantú illud quoque monſtrauimus, etiamſi ea quis eſſe contraria ponat, nihil inde ſequi absurdid: quum fieri poſt, ut in unam ſubſtantiá conueniant uel maximè contraræ tum qualitates, tum facultates: quippe quum ſupra oſtenderimus, in ſuccis aliud eſſe quod grauill[um] eſt, aliud quod leuiffimum, aliud tertium, toti ſucco permiffum. Nec miri quic[que] quam eſt, ſi & in roſæ ſucco aliud quidem eſt grauiffimum, amurce & feci propo- tionale, aliud leuiffimum, & ipſum proportione ſpondens flori in quoque ſucco ſupenatant: aliud tertium, quale eſt quod in muſto ſeruet: ad hæc quartum, ipſum uidelicet puriſſimum ac ſynceriſſimum, cuius hæc tria excrementa exiſtunt. Luenit autem alios quidem ſuccos aut aceſcere, aut corruptus putrefcere: ſola uero oleum, mel & uinum, in longum temporis ſpatium perdurant. Itaq[ui] neq[ui] per ebulliationem, neque per ſecretionem in alijs ſuccis has excrementorum differentias inuenire per- ſpicuò licet: uerum protinus ab initio coſtione quadam illis eſt opus, aut ſaliem alie cuius perdurantis ſucei miſtura. Nam ſic roſæ ſuccum melli miſcentes, aut olco inco- coquentes, aut totas roſas ei immergentes reponimus. Cæteru quòd & in his quo- que probabile ſit quatuor illa inſeſſe genera, proprium ipſius ſucci uidelicet, & uia excrementa, intelleſtu clarum eſt, ac puſſimum quia qualitas earum non ſimplex eſt, imò adſtrictionem quoque quandam obtinere, ſi roſam dentibus mandere vo- les, uidetur. Habet autem & dulcedinem, & amaritudinem, qualiſq[ui] mordicationem quandam leuem. Veru fatis erat, etiamſi horum nihil guſtantibus deprehendi poſ- fet, tamen ex eo quòd non extremè adſtringat, aliorum quoque ſaporum miſturam intelligere. Etenim ſi ſolus ſit auſterus, ſummus itidem fuerit. At ſi non ſummus, ſe- quitur quòd neque etiam ſolus. Quam enim propofui adſtrictionis generationem, eam ſi ſolam citra alias inſeſſe cogites, ſumma hæc ſit neceſſe eſt: quomodo ſi ſola cor- pori cuipiam caliditas ſummè inſeffet, id ignis utiſq[ui] foret. Nam contrariorum miſtu- træ, ſummitates ipſas frangunt.

Quam ob rem lingua, tangētibus ipſam diſsimilaribus corporibus, ac per diuerſas eius partes ſimul agen tibus, non quam in omnes illa parteis inferunt, percipit affeetionem, ſed ea ex parte primo affe- eta in totam ipſius diffunditur ſubſtantiam.

Cap. XV.

Tque in ſimilaribus quidem partibus, calor, frigiditas, ſicctas, humidæ- tas, particulares differentias efficiunt; in diſsimilaribus uero, acrimoniæ, ſicctates, auſteritates, acerbitates, dulcedines, amaritates, falſitates, au- quolitates, & unctuolitates. Itaq[ui] unum quoque: ſimilarium in partibus ipſis non multas, ſed unam qualitatē obtinet: quod uero totuè eſt diſſimi- lare, complures. Nam ſi mille, exempli gratia, hoc in cyatho huius ſucci corpora con- tineantur diſſimularia, fieri poteſt ut centum adſtringant, ſexaginta mordicent, ſexa- centa

28

A centa sint dulcïa, ducenta amara, quadraginta falso, ficc qu mutua miflione temperata, ut partem nullam accipere fit quantumuis paruam, quæ non fit omnium pariceps, ut in linguae contactu omnes quidem agant, diuerſa tamen unaquæ earum parte, nempe cui ipfam appropinio còtigerit: ipfa uero affectio, ex eo quod primo affeétum eſt, in totam eam diffundatur: ueluti ſi in frigore ingenti digitu in aquam geli dam repente immittas, tota interim manu horrebis, ſapenumero uero & corpore to to. Nam uelox eſt ex eo quod primo affectum eſt in corporibus ſenilibus, in totum animal diffuſio, ut uidelicet cum calfacto unà concaleſcat: refrigerato, ſimul refrigerato: ſicato, pariter ſicefcat: humeſtato, cohumefcat: atque ad do frequenter etiam contraria uno tempore perpetiatur. Quò autem id facilius quod dictur intelligas, alteri etiam exemplo adhibere animu præſtiterit. Vididi opinor quando conecto in aquam quietam lapide, ex hoc quidem moueri aquam incipientem, in orbem au tem motum extendentem, tanquam centrum fit id quod perculſit. Quum ergo uno tempore in diuerſas placida tranquilla, aquæ partes duo lapides còlecti duos effe cerint círculos, qui per ſefe inuicem ferantur, contrarios conſpicies in quavis aquæ particula motus. Quæ res utris etiam naturæ ſtudioſis dubitationem no paruam ataturit, num alia, partes ab utro, motu, an eædem ab utro, moueretur. Nam quòd circulus circulum non ſiſtit, nec ultra prorsum, ferri prohibeat, id manifestiſtibe cemitur. Idipfum item mihi intelliçe, quum eodem tempore pedes quidem in caldam, manus uero in frigidam indideris. In totu enim corpus utriusque affectationis moſtus peruadit, contrarijs inuicem occurrunt: referat, forsan nihil, etiam ſi contraria non incedant ſemita, ſed unus ab uno, alter ab altero pede profiſiſcatur. Tunc enim nec nihil pati corpus, nec ab altero duntaxat dicere queas: nam & manifeſtò patitur, & ab ambobus patitur, incaleſcens, ac frigefcês. Quod uti, & in ſebribus lepyrijs & hepialis euenire autumo, extra quam quòd in illis no extrinfecus, ſed ex ipſo cor-

B pore caliditatis frigiditatis, affectus exoritur. Quòd ſi quis dicta affequi nequeat, certe ex eo quod iam dicetur, facillime periculum facere poſſit. Etenim non longè ab ijs quæ inquirimus abest, ſed ex linguae affectuum numero exiſtit. Nam ſi parem abſinthij portionc melli exquifite commifta, linguae imonas, 27νοντικού (quemad modum poctæ amorem cognominant) hoc eſt, ex amaro dulce, quod ex ambobus miftum fuerit, uidebitur: nimirum quum haud alio tempore mellis ſaporem lingua ſentiat, alio uero abſinthij, nec alterum ſolum, uerum perpetuo ex utriſque inſolen tem quandam miflionem permiftam. Tale quid euenit quum in unum ſuccum coierint auſtera & nitroſa facultas, ſiue id natura miſcuerit, ſiue à medico fuerit compoſitum. Nam eodem tempore lingua utriusque ſucci qualitatem percipit: ac ſi percipit, nimirum & afficitur, id, pro familiaribus illorui uribus. Necesſe, eſt quanqia alia- tum corporis partiij ſimiliter affici, etiam ſi qualitates ipſas non ſenuat. Nec enim in patiendo aut no patiendo, ab alijs linguam differre putandu, uerum eò quòd ipſam nihil familiarium affectuum ob exquiliſtam ſentiendi facultatem latere poſſit. Quòd ſi ad id nonihil faciat ipſus raritas: quippe ſucci facilius in profundum penetrantes, atq in molculas partes actionem exerentes, tum ualidam quidem affectiœ, tum uero ſenſum eius imprimut euidentiorem: ueruntamen maior uis in ſenſu accurato potius quam in affectationis robore conſiſtit, quæ affectationis robur nihilofecius & in exulceratis partibus fiat, ſed quia exacta ſentendi ui carent, idcirco succorum quaſlitates non percipiunt. Liceat uero cum in illis, tum etiam ante illas, nondum uide- licet cute exulcerata, miſtam ex contrarijs facultatibus actione ſimul in corpore fieri colligere. Etenim ſi parti inflammatæ ſolani ſuccum imponas, densi ear conſti- pari, & cohiberi transpiratus conſpicies. Itaque ſi plusculo idipfum tempore fae- cias, non rubram ſeruabis particulam, ſed aut liuidam aut atram efficies, id quod affi due in erylipelatis à medicis plerisque fieri uidere eſt: nam & ea tempore dura atrap immodice refrigerando efficiunt. Quòd ſi ergo non ſolanum, ſed anthemida, hoc

Ee 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C est chamæmelum parti inflammatae impoſueris, eam prorfum contra affici uidebist, quippe quæ rara, ſuſa, mollis, tepida, euadet, etiamſi uel plurimis deinceps diebus chamæmelo utaris. Fundere enim hoc ac digerere per halitù potest, haudquaquam contrahere, condenſarèue, aut tranſpiratus prohibere. Quod ergo ſolano chamæmelum contrarium ſit, illine liquet. Quòd uero etiamſi utranco commifceas, euidenter tamen utriuſo uires perſpicies, ego ſanè expertus edisserà: quanquam te quoque malim ipſa re experjunda euentum cognofcere, quam narranti mihi fidè habere: id quod ſcio efficiet quifquis ueritatis amore tenentur. Oportet uero ut in re iam tenenti oratione abſoluere. Si enim ſimul impoſitùs ſolano & anthemide, neq[ui]ta denſa, duſa, tenſa, liuidac[ui] reddaſ, atq[ui] ſi ſolo uſus ſolano eſſes: neq[ui] adeò rara, mollis, tepida, rubens[que], ac ſi chamæmelo ſolo uſus ſores, ſed dictorù mediam accipere affeccionem, particula coſpicitur, conſentaneù eſt utrunco medicamentù ſecundum ſuam operatum eſſe facultatem. Nam ſi neutrù quicquam egifſet, ſed quieuifſet utrunco, quam ab initio affectione particula habebat, eam haud dubie ſeruaſſet, nò ſecus ac ſi omni no nihil impoſitù foret. Sin autem alterù quidem eorum operatum ſuifſet, alterum uero penitus deuictum, non mediam affectione, ſed extremarù alteram perpeſſa paritica eſſet. At ſi utrunco agit, ea[que] contraria facultatibus ſuere, contraria uti[que] eodem tempore corpus perpeſſum eſt: nec enim partitis inter ſe agendi uiribus operabatur, tanquam ſi utriuſo exempli cauſa totum diem impoſitis, ſex horis prioribus medicamentorum alterum, reliquijs uero ſex alterù ſuo uiciffim munere fungeretur: nugax enim hæc eſt hypothefis, nec ſolum demonſtratione, ſed probitate quoque omni deſtituta. Quanquam profectò nec ita quidem fundi contrahic[ui] subieſtam contingit ſubſtantiam, uelut in ijs qui in balneis lauantur, poſtea[que] ingrediuntur frigidam, ſed potius ita ut ſi lauanti frigidam aquam adſpergas. Sic enim nò diuerſis temporibus, ſed eodem contraria perpetietur. Igitur quemadmodum in medicamentis compoſitis mirum non eſt, ſi contrarij ſimul affectus corporibus infligantur: ita neq[ui] in ſimplibibus, quum & ipſa ſenſu quidem omni atq[ui] cognitione ſimplicia apparant, uerum natura ſint compoſita. Quinetiam quemadmodum in ijs quæ nos componimus ac commifcemus, interim, ſi ita uifum eſt, plus adſtringeſt ſucci indimus, interim plus dulcis aut amari, aut falſi, aut acris, aut alterius cuiuſpia contrariorum, nonnunquam uero utroſo[que] partibus paribus: ita quoque natura in arboribus, fruticibus, animalibus, & in ipſa quoque terra contrarios temperare ſuccos paribus aut portionibus, auturibus alienum non eſt. Potest etiam quando[que] alterum uincentem efficere. Itac[que] acio nes eorum in miſturis paribus ſimiles euadent, in imparibus autè diuerſa. Nequis ergo putet, quod & ſupra monuimus, nihil referre, adſtringentem ſuccum dicas, an adſtrictionem. Nam adſtrictio una res intelligitur, adſtringens uero duplex: ſicut & calfaciens partim ſimplex & ſummum, ut ignis: partim per exuperantiam caloris, ut ſanguis. Sic adſtringens quoque aliud ſummum eſt, ut exempli cauſa, alumen, & meſlanteria, ſiue atramentum ſutorium, & galla, & thus: Aliud quia adſtrictionis cuiuſdam eſt particeps, uelut pírum, uinum, mâlum, roſa: nam minimum omnino eſt in roſa quod adſtringit, multis numeris eo quod non eſt eiuſmodi ſuperante. Quapropter non abs re exigui quoque adſtrictionis effectus ſunt, tanti ſcilicet, dum à relaxandi facultate quæ roſæ inefſt, corporum illi admotorum robur non exoluatur. Ita[que] mi tandem non eſt, medelam eſſe eam inflammationum, ac potiſſum dum increſcunt adhuc atq[ui] augentur, plus[que] etiam dum incipiunt.

Quòd roſaceum, utpote olei roſæq[ui] mediam ad unquem naturam obtinens, inflammationem

optimum in augmento remedium ſit. Cap. XVI.

Oſaceum uero (utpote cuius natura olei roſæq[ui] in medio eſt) in inflamatio num augmentis optimum eſt remedium. At oleum commodum eſt ubi inflammationes maximè uigent: id quod experimenta docent: cauſam autem nos in tractationibus de medendi ratione exponemus. Porro roſa ceum

29

A ceum, quia in medio eorum ex quibus confectum est cōsiftit, utiç & in medio tem-
pore utilitatem oſtendit. Nam per initia repellere comprimereçp influxus oportet:
in uigore autem ita per halitum digerere, ut morſus abſit: at in incrementis repellere
ſimul ac digerere. Id quod ſi quis nudum, citraçp iam dictas ratiocinationes audiat,
fortaſſis ſidem nō habebit. Nunc autē mirer, ſi quis adeò ſit ſtupidus, ut rationi non-
dum acquieſcat. Nam ſemel unoçp impetu ab adſtringentibus contrahentibusçp
ſubſtantiā, ad laxantia fundentiaçp tranſire, plane abſurdum eſt: ſicuti ſanæ æquum
eſt, in intermedio principiſtatusçp Ipatio, dum uidelicet morbi adhuc increſcūt, nec
planè repellere ſicut in principijs, nec itidem digerere ſicut in uigore, ſed perinde ut
morbi conditio media eſt inter contraria, ita medicinā quoque mediam eſſe oportet,
quæ uidelicet non ut in principijs adſtringat, nec ut in uigore digerat. Atqui medi-
um omne ex cōtrarijs miſtum eſt, ijsçp tous per tota temperatis, aut per exiguas par-
ticulas ſenſum effugientes eorum quibus apponuntur. Porrò hoc an illo modo ro-
faceum miſtum eſſe uelis, mea quidem certe nihil reſert: nam utroç modo propoſi
tum demonſtrari poteſt. Satis autem certò ſcio, ſi ratiocinationes omnes tum quas
Theophrastus memoriæ prodidit, tum quas nos toto hoc tractatu complectimur,
multum animo uerſaueris, ſecundum miſſionis modù reperturum. Quin & in pro-
fundum penetrare, & corpora arenția magis quam oleum humeſtare roſaceum po-
test: arbitrorçp subinde roſaceo te prædenſas coriaceas tunicas teri uidiffe: quoniam
neç oleum, nec hydrelæu (quod ex aqua & oleo miſtis conſtat) eas probe mollire
ac madeſacere poffit, quia uidelicet craſſiorum ſunt partium, quam ut penitus imbi-
bi ac penetrare queant: roſaceo uero præter cætera quæ poteſt, paucula quæda ineſt
adſtrictio, haud parum huic rei conferens. Nam quæ magnopere auſtera acerbaçp
ſunt, primo ſtatim contactu ſuperſiciem condenſantia, humorem ingredi imbibiçp
prohibent: at quæ paulum quidem adſtringunt, cæterum plurimum in ſe continent
B effentiæ tum tenuis, tum tepidæ, tantum abeſt ut præ adſtrictione ingredi altius cor-
pora admota prohibeātur, ut etiam ab ea, magis ſcilicet impellente, tuuentur. Quæ
autem penitus tenuia calidaçp ſunt, magis digerunt diſcutuuntçp humores ex corpo
ribus quibus admouentur, quam alios ipſa apponāt. Porrò quæ frigida ſunt, & craſ-
fioris effentiæ, omnino nullum introducere humorem queunt. In quibus uero hu-
miditas ineſt tenuis pariter & tepida, hæc per effentiæ quidem tenuitatem & tepidi-
tatem promptè mobilia, corporum quæ contingunt, meatus ſubire nihil prohibet.
Quòd uero non admodum calſaciant, ex eo liquet, quòd exſentem in illis humidi
tatem non digerant. Si uero præterquam quòd ſint eiufmodi, inſuper exiguam ad-
ſtrictionem poſſideant, quæ tenues particulas meatum iam ingreſſas in profundum
propellere ualeat, ipſamçp extrinſcus ſuperſciē quadantenus conſtringere ac con-
denſare, ea inter omnia humeſtantia efficaciffime humeſtant. Adſtrictionis enim
natura eſt, ut meatus occludere præoccupans, uicinamçp ſubſtantiam ad ſe contra-
hens, conſtipansçp, ijs quæ humeſtare ualent, impedimento exiſtat. At quæ adeò
inſirma eſt, ut in roſaceo, quæ ipſa uincatur potius quam uíncat, tenues roſacei parti
culas præuertere quidem nequit, ſed ubi illæ altius penetrauerint, in ipſam iam tum
ſuperſciē agere incipit, pro uitibus conſtipando, contrahendo, ac condenſando. Ex
quo neceſſariò ſequitur, ut quæ ingredi meatus anteuerterint exígua corpus, in-
trò propellantur, ac meatibus præclusis foras ingredi inhibeantur.

Quòd quæ frigiditate interimunt deleterijs, ex mutationis celeritate uti corruptant euenit, ac proinde aliena requirant caliditaten, quæ uelut manu in totu deducat corpus. Cap. XVII.

Anè ad opera eiufmodi non mediocriter confert innata corporibus no-
ſtris caliditas: quippe quæ intrò ad ſe ſe attrahat, & comminuendo exte-
nuet. Hinc eſt quòd & quæ natura frigida ſunt medicamenta, nempe
quæ deleteria nuncupantur, utputa cicuta, papauer, hyſocyami ſemen,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C mandragora, & quæ eius funt generis, citius magis in calidis naturis uim ſua exerant; cuius & tu, tametli unum ex ambíguorum difficilium problematum numero habitum id fuerit, haud difficulter, modò non ſegniter ijs quæ dicimus aduerteris animum, ſolutionem inueneris. Etenim quŭ fit impoffibile ut talia interficient, niſi prius cor refrigerent, ſanè intrò cōminuta extenuata, ingrediantur necesse eſt. Id quod ex ſua natura præſtare nequeuſt. Quippe quæ caſſarum funt partium, nec ille moueri poſſunt, nec ut minutim concidantur, prorſum ferantur ex ſua natura obtinent: ueru adſcititiam calidstatem requirunt, quæ in minuta ſecet, extenuet, atc. cōminuat, q[ui]a[que] uelut manu ducat, atc. in subtilis partium omnium meatus deduſat. Ita: q[ui]s ſi quando ea abſit, cunſtantur tardant[que] in maioribus meatibus hærentia, & uenis atque arterijs uelut innatantia, ac temporis ſpatio interim per longos errores ac multas iactationes ab humoribus quæ in eis funt uiciflim nonnihil petiunt. Oſtenſum eſt enim iam ſæpenumero, in ſele mutuò qualitates omnes quodantenus agere. Nam & lapis ab afflido[u] aquæ ſtillicidio excauatur, gladius, cori fecando hebetatur. Monſtratu[que] etiam eſt, actiones à ſolidis animantiu[que] partibus perſici, quæ quum nondum à refrigerantibus medicam eſt refriixerint, animans ſupersit necesse eſt. Porro refrigerari nequeunt prius quam illa in propriis ilſorum meatus ſubierint; atqui ex ſua id natura caſſioribus frigidis medicamentis datum non eſt, niſi ſuccurrat quod uelut deducat. Deducit porrò, ut cauſa primaria, arteriatum attraſcio (oftendimus enim ipſas inter dilatandum uicinum omne attrahere) ut ſe cundaria uero & materialis, eſſentia tenuitas: quam quŭ ex natura ſua non obtineant frigidiora caſſiorum partium medicamenta, ijs uti opus habent quæ prehent. Corpora ita: quæcunque temperaturæ funt frigidioris, ea arteriarum traſium in becilliorem poſſident (id quod etiam demonſtratu[que] eſt) atc. in minutas particulas me dicamentorum ſubſtantiam redigere nequeunt. Proinde medicamentum & ipſum cunſando tardando temporis ſpatio aliquid perpetiatur par eſt. Ita: interim acedit ut concoquatur, uelut lactuca ſuccus; Nam & is tempore concoquitur. At ſi teger ad cor pergere properaret, non ſecus atque cícuta hominem interficeret; euenit autem id ipſum alijs quoque omnibus admodum refrigerantibus ſuccis. Nam niſi celiter interimere poſſint, ſanè ex hoc omnino nullius effectus redduntur. At quæ aut erosi[]ione aut putredine enecant, ijs ut tempore inualeſcat accidit. Siquidem temporis ſpatio putrefcunt omnia, eo[que] magis quo fuerit humidior calidior[que] locus. Meritò ergo fit, ut quæ frigore ſuo noxam inferu[que], ijs actionis celeritas ad perniciem proficiat: quippe quæ alioqui ſpatio excalſacta, uim per quam agebant, deperdant. At quibus actio conſiſt in putredine, ijs tempus actionem adauget, quoniam ſibi cet & putredin[que] ſi. Nec enim animal ullum interire poterſt, quin cor ab agendi mune re ceflet: fieri porrò ut ceflet nequit citra maximam intemperiem. Siquidem nò lima pliciter quam par eſt aut calidius, aut frigidius moueri definet. Eodem modo ſi moſte dice ſiccum aut humidum euadat. Minus enim ſuo ſungetur ob hafce quidem in[temperies] munere, cæterum motu non uacabit prius quam immenſam aut caliditatem aut frigiditatem, aut reliquiarum qualitatum aliquam acceperit. Porro medicamentis quæ frigore occident, ubi ad cor pergere cunſtatur, ſimile quid accidit, quod lignis humidis uiridibus frequenter euenit. Hæc liquid[que] ſi multa aceruatim inigne coniſciantur, eum celerrime extinguunt: ſin undiquaque in orbem compoſita prius ſiccentur, ac incaſſant, & deinde ſenſim iniſciantur, tantum abeſt ut extinguant, ut etiam alimento illi efficiantur. Sic hominem quidem cícuta necat tum ob meatuum amplitudinem, caloris, multitudinem, tum ob attractionis arteriarum robur uae lidum etiamnum ad cor pertingens. Sturnos uero ob cauſas contrarias haud ene cat, ut puta quum & retineatur & cunſetur, ac ſele temporis traſtu concoqui præparatique à corde tanquam à foco incaſſens ſinat, non ſecus ac ligna extrinſcus. Quare nec id quidem mirum dubium, relinquitur, ſed eſt quale lactuca accidit, quippe

30

A quippe quæ moderato eſu hominem nutriant. At ſi quiſpiam expressum earum ſuc cum largiter hauserit, non ſecus profecto morietur, quam qui aut cicutam, aut papa-uer ſumpierint. Sic lactuca ſi cor refrigerauerit, interimit: in concoquatur, alimen- tum animali efficitur. Ad eundem arbitror modum cicuta hominem quidem cele- ritate diſtributionis interficit, ſtturnos uero tarditate ipſa nutrit. Si uero exiguī quid- dam ſumatur, mortem homini nequaquam inferet. Id quod anus Athenienſis ex- perimento docuit, cuius apud omnes percelebris memoria eſt. Etenim ea ab exigua cicutæ portione auſpicata, nullo detrimento ad permagnam progresſa eſt copiam: principio enim paucum exiguitate ipſa deuicitum eſt: at confuſtudo naturale reddi- dit. Nec enim nunc locus eſt, ut cur plurimum poſſit confuſtudo, curq[ui] acuſt altera ac adſcitiua natura ſit, uti à ueteribus proditum eſt, cauſam reddam. Nam ita maius euaderet operis accellorium, quam ipſum opus: ut omittam quod ſeparatim de hoc tractauimus. Verum connectendus eſt perſciendus: præſens ſermo.

Quod medicamentorum quæ frigiditate ſua interimunt, nullum prorfus genere letale ſit, ac deleterium, ſed ſola quantitate. Cap. XVIII.

Orum ergo medicaminum quæ frigore interimunt, nullum genere leta le eſt, ſed ſola quantitate. At in erodentibus, putrefacientibus atq[ui] excal- facientibus haud ita ſe res habet: ſed de his paulò pòſt diceſt. Quæcunque autem frigiditate occidunt, ea exigua quantitate ſumpta morte non adſe rent, nò magis quam ſi copioſæ flamæ pauxillù aquæ inſtilles, aut lignù inijcias humidum ac uitide. Quemadmodù itaq[ui] nifi calorem habeat abundantem, qui tum còminuat, tum ad coruſque perducat, interficere non poterunt: ſic ſi quod comminuit ac deducit, multo ualentius fuerit, prorfum deuincet, mutabitq[ui], ac ali- mento ut ſibi ſit medicamentum, efficiet.

Quod medicamèta quæ natura ſunt frigida, iure à ueteribus potestate frigida appelletur. Cap. XIX.

B

Vamobrem eius quoq[ui] nunc protinus meminiffe oportet, ueteres me- dicamenta natura frigida, potestate dixiffe frigida. Nam ea quoq[ui] qua- dantenus refrigerandi potentiàm à nobis accipiunt, ſicut excalfaciendi calida. Quòd ſi alio modo illa, alio uero iſta, nihil utic[ui] refert: generale enim idem còmuncq[ui] utrisc[ui] eſt, nempe alterationis principiù ex paſſu ro corpore in acturum medicamentum procedens. Nam quæ potestate quidè ſunt calida, alterantur eò duntaxat, quòd incaleſcant à nobis: at quæ natura frigida, tum quòd comminuantur, tum quòd adſcititium accipiant motum. Quù itaq[ui] ipſis tan- quam frigidis agere abſc[ui] corporis patientis auxilio non licet, iure potestate frigida dicuntur. Nam ut actu nos calfaciant, non prorfum ex ſefe obtinent, uerum à nobis prius perpetiantur ut refrigerent oportet. Etenim in minuta conteri, & aduen titium motù accipere, affectus ſunt medicaminù. Attamen ſi cui libeat ea actu frigida nomi- nare, haud equidem repugnem, modò omnis in uerbo diffenſio ſit, res autem utrisc[ui] conſeſſa. Siquidem (quod paulò ſupra monuimus) id genus omnia calidum corpus quo agere poſſint poſtulant. Ea propter meconium, hoc eſt ſuccus papaueris, & ci- cuta, ſi uino miſta bibantur, ocyus necant, licet non quouis temperata modo. Si enim ipſa paucilíma plurimo miſceantur, prorfum deuinci poſſint. Si uero paucu- lo multa, aeducuntur quidem ad cor, uinci autem nequeunt. Si quis uero papauæ- tis ſuccum, qui interficere potest, hauserit, ac etiamnum tamen ſupersit, recta ratione & hunc quoque ſanabit epotum uinum uetus, magis etiam ſi generosum fuerit: nam id quoque magis calefacit. Quòd uero cor nondum admodù reſfixe at liquet, quandoquidem adhuc homo uiuit. Tum autè digeſtionis in corpus tarditate qua- dantenus mutatum iam à corpore eſſe medicamentum, ſicuti lignum uiride ubi pro xime ignem aliquandiu acuerit: nec id quidem obſcurum eſt. Calidum itaque id temporis uinum ebibitum præſentiffimum eſt remedium, nosq[ui] etiam quendam

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. extreme iam refrigeratum uini lesbij potione feruauimus: potestatæ idem falernum, surrentinum, ariusium, tmolites auferet, ac quotquot calida limul exquilibet uinola fuerint uina, eundem cum lesbio præstare ualent effectus. In summa quod tenui perucidae subf tantia est, colore uermiculo aut flauo, odore gratus, quodæ multam aquæ miſturam expeſcit, id tum admodum excalfacere est natum, tum facile undique per corpus uniuera ſum deferri. Tale ergo natura uinum, ætate uetus, meracius miſtum, eos etiam qui refrigerati iam ſunt perſanat, nec ſolus à papaueris ſucco, aut alio quo piam refrigerantium medicaminum, uerumetia qui in morbis aut ex ſtomachi, aut ex cordis dolore alii patiuntur deliquium. At quod cum refrigerantibus medicamentis, quò celeriorem mortem afferat, bibitur, id nec multum est, nec generorum, ſed quod cōminuere ea, ac diſtributionis ſui impetu in cor perducere modò ualeat. Atque de his quidem hæc ſufficiant.

De actione medicamentorum, quæ putrefactione & erofione nos necant. Cap. XX.

D

Voniam autem de ijs etiam medicamentis, quæ erofione ac putredine interimere ſunt nata, dicturū me, quò tempore perniciosiora reddantur, & ipſo genere naturam noſtram corrumpere poſſunt, non modò multitudine, uelut refrigerantia, ſum pollicitus: tempus nunc eſt proſimis ſatis facere. Coniuncta eſt enim quadantenus que de his habetur oratio, ijs quæ de medicamentis potestate calidis dicuntur. Veriſimile ſiquidem eſt plerae eorum etiam actu eſte calida, ſed ideirco nos fugere, quoniam aut ipſi plurimum habeamus caloris, aut crassa eorum eſſentia ſit. Redigamus enim eadem rursum in memoriâ, nempe quòd in balneo frigida uideatur urina; itidem, memora repetamus, quòd quum in ſolium calidù defcendere non ualeremus, aliud prius mi nus calidum ingreſſi, nullo negocio quod antea intolerandù uidebatur, poſtea per tulerimus. Quin & aqua fontium tempore hyperno quibus manus algent, tepida apparet, quù alij minimè uideatur eiusmodi. In ſumma enim (id quod antea quod diximus) pro ſuo unum quodque affectu corpora admora ſentire conſueuit. Sic ergo ſi manum habens frigidam, eam in tritici aceruù immiferis, luculenter calorem percipies: ſin calidam, nequaquam. At ſi ſtercori columbino accumulato, potissimum ſylueſtrium columbarum, manum inſeras, etiam ſi calidam, manifeſtam tamen ſenſties caliditatem. Sic miſy, ſory, chalcitis, ærugo, calx, alia, id genus innumera ſi illis aceruatis manum altius inijcias, protinus uidebuntur eſſe calida. Ceterum ſi bolum ex eis unum acceperis, cuius extrinſeca ſuperficies ab ambiente extrinſecus aere ſt refrigerata, merito nullijm percipies calorem: quippe qui refrigeratas tantum eius partes contingas, idem antequam in minutas redacte ſint. Ad eundem modum hyeme ſapenumero tum putealis, tum fontalis, calida tangentibus eſt uifa: uerum ſi quis calfaſtis prius manibus contigerit, frigida uidebitur: memorari, ſanè poſſint alia id genus inſinita, quibus facile adduci quiuis poſſit, ut credat medicamèta potestate ut ad nos calida, alteri animantium generi actum eſſe calida.

Quod rectè quæ erodendo putrefaciendoque interimunt medicamenta, genere, non qualitate deleteria ſunt dicta: & quòd quanto in corpore morantur diutius, tanto & magis agere ſunt nata. Cap. XXI.

Tæ hæc quidem obiter dicta ſunto, Cæterum quæ nos contactu aut per putredinem, aut per erofionem interficiunt (nam de his habebatur oratio) ea recta quidem ratione humanæ naturæ deleteria toto genere exilii mata ſunt, non ut frigefacientia, duntaxat quantitate; hæc enim interdiu uincuntur, & nutrimentu animali redduntur: putrefacientia autem etiam ſi quantitate minima ſumantur, omnino tamen corrumpunt, quia uidelicet quæ puſtredini obnoxia ſunt, calore humiditate, putrefere ſolent. Atqui calidus humidus, ſanguis eſt, Ita, putrefere nunquam ceſſare poſſunt, limulæ uicillim pureſcere,

31

A. cere, quæ συναπάνων ἀριστερά à putrefactione uocantur medicamina. Proinde longo etiam pôlt tempore à quo sumpta sunt, nonnulla interimunt, potissimum quæ crasifæ terre- nae effentia sunt. Hæc enim corporibus nostris inhærëtia inidentia, dein tempora i patio putrescentia erodunt corrumpunt, uicinas corporis partes.

Quæ cauſa putrefacientia medicamina, licet genere letalia ſint, non tamen perpetuo occident.

Cap. XXII.

T quæ tenuiora ſunt, etiam excerni interim cum excrementis poſſint: ſe reç accidit, ut duas ob cauſas iſtas quandoque medicamenta putredine e roſionéue necantia non interficiant; unam uidelicet, quam moab admo dum dicere deſij: nempe quum una cum excrementis excernuntur priu- uſquam iniuria corpus afficiant: alterã, ſi cui accipienti bona faueat for tana, uidelicet aut cibis, aut quæ alioqui conferunt, utenti: aut medicu qui curando præſit, nacto. Nam ubi grauis ab ijs noxa illata eſt, malu neque uictus ratione, neque ge neroſorum medicaminu, medicip auxiliantis ope ſiſi potest. Quòd ſi prorfum exile ſit deleteriu, nihil repugnat quò minus illud quòque nihil perficiat, propterea quòd cù recremétis excerni poſſit, aut idonea uictus ratione ſuperari: utputa ſi cantharidis ſit centefima drachmæ particula: nam id priuſquam noxam animali inferat, una cù uri nis excernaſt. Sanè cantharides urinã cientibus medicinis miſcetur, ſicut plerae alia letalia alexipharmacis, hoc eſt amuletis. Atque id genus medicamenta cōpofita ſi aptè tèperata fuerint, omnino efficaciffima ſunt: quoniam admodum quod ex cantha- ride conficitur, urinæ mouendæ accommodum eſt. Feruntur enim alioqui ſpōte ſua cantharides per urinã ad uſeicam, atque ſic rodendo eam exulcerat: uerum ubi paucu ex illis, multis miſcetur bonis atque utilibus, illa quidem uelut manu ducunt, rodere tamen nequeuſt. Opus eſt enim ut quicquid agat, etiam ſi ſit ualentiflimu, alíquantã tamen magnitudinè habeat: quando nimirum & ignis ipſe ſi prorfum minimus ſit, præter quem quòd non uret, ne calfaciet quidem: quippe quum & centefima ſcin- tillæ portiuncula ſenſu à nobis ſit imperceptibilis. Ex quibus patet, quæcunque frigi- ditate interimunt, ſi paucula ſumantur, nutrire corpus poſſe, uelut laictucæ succum: at quæ putrefaciendo erodendo, ea nunquam nutrire, ne ſi præ paruitate quidem innoxie corpus permeant: genere nanci talia humanæ aduerſantur naturæ.

Quòd in medicamentis diſsimilaris ſubſtantia reperiatur miſtura: ac proinde ubi fine ſuo purgantia ſfruſtatur, interim quidem extremè ledimur, interim nequaqua: quippe ubi deleteriã in ſe uim permittam obtinent, ad corrumpendum conuertuntur. Si uero uim non habeant deleteriã, concoquuntur, talem, generant succum, qualem trahere nata erant.

Cap. XXIII.

Vemadmodum in ſaporibus antè monuimus, nullum propè eorum alienæ eſſe qualitatis expertè, uerum ſiue in arboribus, ſiue in herbis, ſiue in fructibus miſtos ſemp[er] alterius generis eſſe ſaporibus: ita in me- dicamètis intelligere oportet, multas diuerſi generis miſtas eſſe ſubſtā tias, id quod inuenias, ſi cōſideres granum cnidium hoc à cnico differ re, quòd plurimu habeam caliditatis. Nam ſimilitudinem utriuſe ſubſtantiæ tactu ui ſu quod cognoscere liceat: præterea ea tertiu eſt, quòd ambo pítuitam detrahant. Oſten ſum eſt ſiquidem nobis in commentarijs de naturalibus facultaibus, quòd qualita- tum quæ in ſubſtantijs ſunt proprietatibus attractiones perficiatur. Attamen grano cnidio multum permittum caloris eſt, qua re à cnico diſtat. Idcirco purgantium me- dicamentoru, ubi forte purgatione fruſtratur, quædam extra quam quod noxam cor pori nullam afferunt, etià alimentu homini præbent: alia uero in corruptione, ac tan- quam in uenenu uertuntur: prorfum enim medicamentu expurgans uel cù uno fal- tem humoru, qui in corpore ſunt noſtro, ſimilitudinè obtinet, nò autè perpetuo per- miſta eſt uis uenenofa: quamobrè nec perpetuo licet nò purget, iniuria afficiet, ue- tum concoctionè accipiet, talem, producet humorè, qualem trahere natum erat.

Ff

["CLAVDII GALENI PERGAMENI", "Quamobrem, quum qualitatum proprietate attractiones perficiantur, purgantia medicamenta quidem perpetuo humores attrahant familiares, nec tamen unquam à familiaribus attrahantur: An quòd efficaciora sunt purgantia medicina, sic ut attrahere potius quam attrahi sunt idonea? Cap. XXIII.", "N\no\nv\ne\nm\no\nn\no\ns\ni\nv\no\nn\no\ns\ni\nv\no\nn\no\ns\ni\nv\no

["DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. III.", "32", "De superpurgationibus, quas ἀρεσκαλεσις Græci uocant. Cap. XXVI.", "Orrò quoniam ſemel ſermonem de purgantibus medicamentis attigimus, præſiterit fortaſſis nonnihil quoque dicere de nimijs purgationibus, quas ἀρεσκαλεσις Græci uocant, quali ſuperpurgationes dicas. Euenire igitur eæ ſolent, quum purgans medicamen ulqueadeò inuauluit, ut in uaſorum ad uentrem pertinentium oſculis mordicationè aper uionem, multâ relin quitat, aſſidue irritans conuellens, corpora, quæ in ualis ſunt uires diſſoluat atq. deijicat. Nam quod in uentre euenire conſipimus, ubi uires eius in extremam inciderunt infirmitatem, idem in uenis accidere pùtandù. Quìl porrò eſt quod in uentre euenit: uomitus totius eius quod deglutijt, ubi uidelicet ſuperiores eius partes debilitas occupuit: inteſtinorum uero leuitas, ubi inferiores. Oſtenſum eſt autem & de hifce latius in traſtatu de uacuandorum cauſis. Huiusmodi affeſtum exiſtere in uenis exiſtimandum eſt in ſuperpurgationibus. Quù autem per iniſtia modica etiamnum ſit & apertio, & imbecillitas, tunc quod & tenuiſſimus eſt, mini meq naturæ familiare, excenritur: ſed ubi utraq. aduocata eſt, iam tum etiam caſſa, & quæ naturæ familiariffima ſunt, euacuantur: quamobrè ſlaua bilis primo, pituita ſecundo loco, tertio loco atra bilis, poſt hæc poſtremus omnium in ſuperpurgationibus effunditur ſanguis, utpote qui naturæ ſuccus ſit familiariffimus. Ante hunc uero primus quidem qui tenuiſſimus, poſtremus qui caſſiſſimus. Differuit autè & Hip-pocrates in opuſculo quod de natura humana inferibit, de ordine qui in ilſis euācuandis ſeruari ſolet, ac nunc quoq, ne quid huic ſermoni deſit, dicendum eſt. Ete-nim ſi quod pituitam ducat medicamentum exhibeas, prima quidem in ſuperpurgationibus ſlaua, mox atra, tertio loco ſanguis eijcitur. At ſi quod ſlauā bilem detrahat, pituita conſequetur, tertia atra, quartus demum reddetur ſanguis. Quin & ſi atram bilem purgare ſit natum, eam quidem primam euacuabit: poſt quam, ſlauā deinde pituitam: omnium poſtremus ſequetur ſanguis, tanquam ex inanimis iam ualcu-lis effluens, ut quæ ſumma iam debilitas occupet, quæq. ad extremā oſculorū aper-tionem peruenerint. Ex quibus manifestum eſt, poſtremum in ſuperpurgationibus euacuari humorem, qui idem & familiariffimus eſt; aliorū autem unum quenq, prout aut caſſus eſt, aut tenuis.", "Qua cauſa in ſuperpurgationibus humores minimè purganti medicamèto familiæ itidem eua-cuentur, nempe propter uaſorum infirmitatè, propter oſculorū laxitatem, propter purgantis mordacitatem. Cap. XXVII.", "Aterum cauſæ quamobrem omnino & qui atièni ſunt à purgante medicamento ſucci, una excernantur, in hifce tribus conſiſtunt, uaſculorū ſcilicet imbecillitate, oſculorū laxitate, & purgātis mordicatione. Quù enim uafcula non amplius in ſefe cōtinere ſuccos poſſunt, & oſcula eo rum recluſa fuerint, nec irritare medicamentū definat, poſſitq. non amplius familiarem trahere ſuccù, necesse omnino eſt reliquos quoq quo diximus or-dine excerni. Satis enim erat unaea mordicatio, quæ organa ad excretionem excitare poſſet: quanto ergo magis id fiet, ubi & apertio, & imbecillitas uaſorù coierit: fit autè ut ſupra diximus, apertio ob medicamenti potentiā: ob quam uidelicet mordicatio item prouenit. V aſorum autè imbecillitas, tuq. ob ingentem defatigationem (quam ſcilicet dum à purgante medicamento mordicarentur, ac ueluti emulgeretur, afficie-bantur) tum ob intemperantiam, quæ in ſuperpurgationibus occupat. Quemcunque humor ſenit, quæ in ſuperpurgationibus occu-pant. Quemcunque humor ſenit

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM
FACVLTATIBUS LIB. IIII.

D

vo pacto igitur dícatur frigidum, calidum, humidum, líccum, fa-
culgate medicamentum: tum qua ratione id explorare oporteat, lu-
prà definitum eſt. Porrò quoniam nonnulla emollientia dicuntur,
relaxantia, rarefacientia, condenſantia, emplaſtica, ac digerêcia, mul-
ta, his ſimilia alia, præſiterit & de his diſſerere: unà uero cum iſus,
aut etiam ante ea, de ſaporum omnium & eſſentia, & facultate, de
qua & in tine primi horum còmentariorum uerba fecimus, quando ſcilicet Platonis
ex Timæo diſtionem adſcriplimus. Verum ibi quidem gratia paffionum ſenſibiliza-
um, quas lingua in quoc, eorum perpeti eſt nata: at hic de eſſentia & facultate fermo
habebitur: quando quidem & aliaë animantis partes ſimiliter ut lingua perpetiùtur,
ſed paffionum ſenſum non exactè percipiunt. At lingua præterquam quòd perpe-
tiatur, ſenſus etiam perfectionem poſſidens, earum omnium naturas dignoſcere po-
teſt. Nec enim hoc dicendum eſt, calidum, frigidum, humidum, líccum, linguam
calfacere, frigefacere, ſiccare, aut humeſtare poſſe, aliarum uero quamuis nò poſse:
imò uti hanc, ita & alias omnes ſingula afficiunt & alterant, tantù diuerſitate in iſlis
exiſtente pro minoris maioris, ratione: haudquaquæ in ipso, ut ſic dicam, affici, aut
non affici. Quippe quòd lingua non ſecus atc alia quæuis animantis partium, cali-
dum, frigidum, ſicci, humidum, dignoſcere corpus ualeat, cuuis clarum eſt: ama-
ritatem uero, dulcedinē, fallitatem, acidiſtatem, auſteritatem, acerbitatem, acrimonie-
am hæc ſola diſcernere creditur: tametli paffionum ſimilitudinè inuenire eſt cum in
alijs partibus omnibus, tû in ulceratis, Nam cutis duritas denſitas, excludit, reſſuit,
prohibet, quò minus foris incidentiù facultates intrò in carnè ipfam penetrent,

Quonam modo frigidù corporibus noſtris mordax appareat, & qua differat ab ijs quæ caliditate mor-
dicant: nempe quòd continuum diuellat, cuuis rei cauſa eſt, quòd & tenues humores compreſſu
exprimantur, & uacua ſpatia relinquātur, & mollis ſubstantia in arctiorem loci
cōtrahatur: at calidù, quia ſubſtantiæ continuitate erodat. Cap. I.

Ic enim & illud ab Hippocrate dictum eſt: Viceribus frigidù mordax
tametli cuti priuſquam ulceraretur, mordax nequaquam eſſet. Eſt uero
& oculis, & naribus, & ori, externis partibus animalis, frigidum mor-
dax, nec minus internis, uentri, & inteftinis, ut difficile ſit nonnquam
discernere, an à frigore quiſ, an ab humorù mordicetur acrimonia. Eue-
niunt autem hæc non abs re. Siquidem quum frigidum quæcunq, còtingit, corum
& contrahat ſubstantiam & condenſet conſtringat, primù tenues tum exceman-
tur humiditates neceſſe eſt, ſicut ex oculis lachryma, ex naribus mucus: poſtea uero
etiam mordax appareat, licet alia ratione quam in calido. Nec enim erodendo quod
continuum eſt, ſed diuellendo moleſtum ac mordax eſt frigidum. Quare nec duns
corporibus tale apparet. Nam dum mollia contrahuntur comprimuntur, humi-
dum exprimi contingit, ſimul, partes diuelli; humidum quidem, ſicut in ſpongia à
manibus noſtris contracta compreſſa: diuelli autem, ſicut in ijs quæ diſtrahuntur
diuelluntur, ſiue à noſtris manibus, ſiue aliunde. Tale quid rara mollia corpora
à frigido perpetiantur neceſſe eſt, raritate frigus promptè intrò recipiente, multoque
etiam promptius partibus in ea mollibus, quæ in profundo ſunt, à frigore còcreſcen
tibus. Frigidum ita: ſpiramenta cuncta in raris corporibus ſubiens, qualia ſunt utu-
nerata omnia, oculi, & nares, ac os, uenter, omnes refrigerandorum corporum
partes

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. IIII.

35

A partes arripit, & quodammodo multis circunqua: ansis eas contrahens atq: con-
denfans, à còtinuis auellit. Quæ dum patiuntur, multa fieri spatia inania necesse est:
non tantum quia tenues exprimantur humiditates, uerumetia quia subftantia mol-
lis in arcum contrahatur. Atqui spatium inane in fibi continuis corporibus, feruata
etiamnum continuitate, fieri non poteft, Ergo fi fieri id constet, claru eft illam deper-
di, ac corpus continuum diftrahi, ex quo molesta mordaxq: senfus exoritur affectio.
Tametli non eadem utriuſc qualitas eft, tum ijs quæ frigore mordicant, tum ijs quæ
calore; fed in illis protinus & contractionis còdenlationisq: ſenſus percipitur, in his
diffolutionis & ſusionis. Quin nec par eft utriuſc affectus celéritas, uerum in refri-
geranubus quodâmodo tardior & cunctantior eſt mordacitas, at in excalfaciètibus
celerimè penetrat. Quando igitur abunde definitum eſt tum ipfa rerum natura, tû
etiam qui in nobis fit ſenſu, clareq: expofum eſt, quo pacto calidu, quoq: frigidum
mordax appareat, colligere quemq: apud ſefe oportet uel antequam à nobis id au-
diat, mordicantium medicamînum alia calida facultate, alia frigida, neceſſariò eſſe:
à nobis autem diffi:ntiones eorù exactè addiſcere licebit, ubi prius commoneſece-
rimus, poculum & balneu quum temperata ſunt, calida à nobis dici nonnunquam
appellationis abſu : quandoquidè eucrata ſiue temperata dici debebant, ac ſymme
tra potius quam calida, Ergo quæ ſic calida ſunt, grata amicaq: ſunt: funditur enim
quod in corporibus noſtris conſtiterat, atq: concretum fuerat: quo maximè affectu
uoluptas animantibus conſtat, At ſi moram etiam traha, t, ſenſim quoq: & ipfa mo-
lefta euadunt. Ad tantam enim ſusionis immoderationem ſic recidunt, ut subſanti-
am noſtram etiam digerant, diffoluant, atq: diſpergant. Verum nec ſic quidem mor
dicatione infestant, ſed animi afferunt deliquium, uiresq: deiſciunt, ut mors quoq:
tandem ſequatur. At quæ hîs magis ſunt calida, ſecant, diſtrahunt, diuïduntq: ſub-
ſtantiam: quare neceſſariò mordacia uidentur, uelut aqua ſeruens, ac ipſe ignis.

B Eundem in modum frigida quæ [contrahunt] nondum tamen contacti corporis
continuitatem diuellunt, frigida duntaxat ſunt, haud etiam mordacia. At quæ fuprà
quam quòd contrahunt, etiam conuellt (ea uti: omnia uiolenta condenfatione
utuntur) mordacia apparent. Igitur ſubie:ctam materiam contrahere & condenſare,
frigidi ſemper proprium eſt: fundere autem atq: liquare, calidi: utriuſc uero immo-
deratius auſtì, communis eſt mordicatio. Etenim quæ ſummè frigida calidaq: fue-
rint, preter omnes alias, quas modò memorabà, raras mollesq: partes, cutem etiam
noſtram inuadunt. Memini me quandoq: per niuem iter feciſſe tam altam & copio-
sam, ut nulla terræ pars nuda conſpiceretur. Aër exactiſſime purus erat, ſpirabatq: à
terra uentus adeò frigidus, ut non oculos modò & nares, & totam adeò faciè mordi-
caret, uerumetiam ſi quis forte manum protuliſſet, ſimiliter illam afficeret. At quæ à
ſumma frigiditate, aut caliditate abſunt, cutem nò mordicant. Frigida quidè, quoni-
am continuitatem eius ob duritiem diſtrahere nequeant, nec in profundum ſubire
præ ſuperficiei denſitate ualeant. Calida autè, tum quòd non erodant, ſed duntaxat
fundant, tum quòd interdum meatus promptè penetrent. Plurimum autem ad id ge-
nus paſſiones facit effentiæ medicamètorum uel tenuitas, uel craffitudo. Siquidem
frigida quæ tenuium partium ſunt, quum magis in profundum tranſeant, uehemen
tius etiam proinde mordicant. Calida uero quæ craffarum ſunt partiù, quoniu: plus
ulcerant, uiolentius id circo etiam affligunt. Tenuiorum itaq: partium aër eſt, craffio
tum terra, medium eorum tenet aqua. Sed aër accenſus fit flamma, terra autè pruna;
at aqua uehementem ſanè caliditatem accipit, ſed nec flàma, nec pruna propter inna
tam humiditati: eſſicitur. Siquidem flamma & pruna, ignis ſunt genera. Iga:is autem
omnis calidus eſt & ſiccus. At aqua ſicca ut ſit, fieri nequit: proindèque ipſus ignis
exactè qualitatem ſicut aër & terra non accipit. Nullum eſt itaq: æque calidum phar
macum, ut aut flàma, aut pruna, aut ſeruens aqua; imò ut ſit uel calidifimù, omnino
tamen plurimum ab illis uincitur. Procedit autem ad uſtioniem uſc medicamento

Ff 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

cum caliditas, ubi uidelicet in crassâ consilítit effentia. Quæ uero subtilium partium funt calida, nónunquam omnino non mordicant, sed calfaciunt duntaxat. Eſt autem ubi & mordicent, non tamen urant.

Quæ uocemus tenuium partium, & quæ crassarum.

Cap. 11.

D

Ed quid tenuium partium, quid ue crassarùs eſſe intelligamus, cõmemo rare oportet. Nempe quæ celeriter in tenuia soluuntur, tenuium appel-
lantur partium. At quæ id perpeti nequeunt, crassarum. Quòd ergo ea
soluantur, calor qui eſt in animantis corpore, cui unum quod: applica
ri contingit, in cauſa eſt. Quòd autem in tenues crasſas ue partes comi-
nuantur, id à ſua ipſorum natura obtinent. Quocirca refrigerantium medicaminum
ea quæ crassarum funt partium, mordicare nequeunt, utpote quæ extimam cutis ſu-
perficiem penetrare non ualeant. At quæ tenuium funt partiù, & perfacile penetra-
re poſſunt, & in profundum ſubeuntia molles animantis partes mordicant. Mordi-
cant etiam magis quæ quù tenuium ſint partium, inſuper inæquabilè obtinet tem-
periem. Sed ſupra demoſtratum eſt, inæquabilia eſſe propemodum omnia. Quippe
aut impoſſibile eſt, aut perdiſcile, ullà inuenire ſubſtantia quæ ad amuſim ſimilariù
ſit partium. Vinum nanque diximus unum quidem habere in ſe recrementum cras-
farum partium; unde, dum temporis ſpatio ſecernitur, ſertur deorum, ſex cōſtitut
aliud uero quod florem nu-cupant, quod dum uinum ſeruet ſupernatat, ſed poſſua
ad feces ſubſidit; tertium, aqueum, quod toti uino permiſtù eſt; hoc primariò potilla-
mum & ſeruet; quartum præter hæc eſt ipſum reuera uinù. Oſtenſum uero etiam eſt,
quòd tum in oleo, tum in lacte, tum in alijs omnibus ſuccis eadem ſit recremento
rum natura, multo: magis in totis plantis, metallícis & omnibus. Quæ memoria te-
nentes nunc tempelſuum eſt de medicamentis omnibus confiderare. Ac primum
omnium cauendum eſt, ne nobis quo: quod plerific: omnibus qui talia ſcrutantur,
accidat. Nam quali omnia ſimilariù forent partiù, ita differunt, nec concedunt neq-
uinum, neq: oleum, neq: reliquorum ullum ex diuerſis facultate partibus confiſtere:
imò multò magis mirantur, ſi de aceto audeamus dicere, ipſum ingenitâ uiní calidita
tem perdidiffe, cæterum ex putredine aliam adeptù; cuius ſanè ſententiæ eſt tum Ari-
stoteles, tum Theophrastus, Nam uinofæ uiní partes, dum ipſum in acetum tranſit,
refrigerantur: at aqueum recrementum putrefcens adſcititiam qualitatem obtinet,
uelut cætera omnia quæ putrefcunt: fit: acetum quiddâ ex cõtrariæ facultatis par-
tibus compoſitum, partim refrigerantibus, partim calidis, ſicuti uſtorum lignorum
omnes cineres, Etenim in illis aliquid uelut fomes quidam igneus per partes diſper-
sum eſt, quod & ualde calidum eſt; reliquum omne tum terreum eſt, tum frigidum,
Idcirco quum cinis aqua maceratur, ac per rariuſcula quædam corpora modice cola
tur, fit ut calidæ acres: partes una ferantur: reliquium quod eſt, frigidum eſt, nempe
quod igneas fuas partículas in aquâ depoſuerit. Vocant eam aquâ homines græcè
loviay, latinè lixiuium: id: proportione quadâ aquæ marinæ & muriæ, diſpoſitionis,
generationis & facultatis ergô respondet: illa enim ex aqua fale: constant: at aqua
quæ cinerem abluit, tum ex ipſa, tum ex partibus quas fecum rapuit, compoſita, hoc
pacto effecit nominatam loviay, id eſt lixiuiù: quod niſi antea ſcias ex aqua ac fuligi-
nolis cineris partibus effectum, forſitán ſimplex & incompoſitum eſſe corpus exilie
mes. Eiuſmodi quiddâ in aceto nobis euenit. Nam quum nequeamus ſenſu cernenete ipſius generationem, rationi diffidimus. Cæterum ſi nihil aliud, ſaltem confidera-
tes omphacis cum eo differentiam, æquum eſſe credere ſciemus, quòd non acidus
modò, ſed & acris quidam alius ei permiſtus ſit ſapor: quamobrè perfecte omphaci
succus refrigerat. Hinc eſt quòd ſummè ardoribus profit, ſiue ori uentris impoſitum,
ſiue totis hypochondrijs, ſiue cuilibet alij quod refrigerare libeat. Secus uero habet
acetum: nec enim ad unguem unum eſt, neque tantum acidum, ſed & acre, Itaque
quod

LIB. IIII.

34

A quod tantum est acidum, quicquid id fuerit, planè frigidum est, siue pirum, siue mâlum, siue rus, siue rubi, siue ipfius mori, siue rhœas fructus, hoc est mâla punica, siue quiuis alius tum fructus, tum succus, tum planta, ut oxylapathum, & oxalis, quam eandem oxyda quoq; nominant. Quippe si guftanti uehemens atque manifesta illi inefſe aciditas appareat, nec quicquam præ se ferat acrimoniæ, omnino huc succum refrigerantem reperies; quin confidenter utitor, siue ad ardores uti confilium est, hypochondrijs impolito, siue ad erysipelas, siue ad alium, affectum calidum. Similiter quoq; frigidos affectus ab eo omnes palàm lædi comperies. Porrò ubi miſta tibi qualitas appareat cum acrimonia, conjiciendum est caſitare quoq; inefſe. Sin iuncta ſit adſtrictio, aliud est frigiditatis genus; nam acida frigiditas tenuium est partium, at adſtringens craftarum.

Quomodo exerceri oporteat in agnoscenda cuiusq; saporis facultate.

Cap. III.

Ed horum paulò pòſt probationes afferemus in medium. At quod prius confiliu dari oportet ijs qui talia abſc; sophistica arrogantia, imò unius ueritatis gratia ſcrutantur, id nunc tempeſtiuù est expromere; nempe quòd non ſola ratione exerceri per eas methodos logicas, ad quas nunquam hortari deſino, quaſp; in demonſtrationu commentarijs tradidi, ſed etià guſtandi exercere ſenſum in ſaporibus oporteat, principioq; in ijs exquirendis ſolicitos eſſe, que unam quampià habeant qualitate ſa nifeſtiflimà; ut ſi acrimóniam cogitatione cóplecſi clare uelis, id in allio, cepis, & quæ ipſis ſimilia ſunt, eſticiæ es affidue guſtando, plurimùq; dentibus mandendo, tum ita longo uſu paffionis exiſtentis ſenſum memoriæ diligenter mandando atq; inſigendo. Sin adſtrictioſem, in galla, rho, & ſimilibus. Si uero amaritatem, nitri fellisq; guſtu. Si autè dulcedinem, guſtu ſirai & mellis. Ad hæc ſiue àpitooy, hoc est quod qualitatis ſit expers, ſiue qualitate quod ad ſenſum attineat, medium uoles comprehendere, aqua guſtare iubeo, ac diligenter memoriæ commendare, eamq; poſſimù quæ nullam dictarum præferat qualitatum, neque dulcedinem, neq; amaritatem, neq; acrimoniam, neq; acidiæ tatem: præter hæc quæ neq; ſupra modum ſit aut calida, aut frigida. Nam hinc exorſus promptius & ad aliorum obſcurorum omnium ſaporum agnitione peruenies, & ad eorum quos ego quidem dulces, alij uero aqueos appellant, qualis utique est calamorum uiridium, & graminis (agroſten Græci uocât) ad hæc tritici, hordei, zeæ, aliorumq; multorum quæ Theophrastus recenſet, inquirens an plures ſint ponendæ dulcium ſaporum ſpecies, an uero in maioris tantum ac minoris inter ſe differre ratione exiſtimandi ſint. Sed de his alibi definiam.

B

Quòd pharmacorum emplastica uocata, quum media ſint in caliditate ac frigiditate, terrestria quoq; eſſe, ac ſine mordicatione ſiccare oporteat.

Cap. IIII.

Orrò ſi qualem præbet ſenſum aqua planè omnis qualitatis uacua, taſtem in re ſicca inuenias, ea nimirum extra omnem eſt insignè tum caliditatem, tum frigiditatem, mediam quoad fieri queat constitutionem obtinens, aut certe paulum ad frigidius declinans. At ſi talis quuſit in caloris frigorisq; differentia, in ſuper confiſtentiam nacta ſit ſiccam, ter reſſis ſit, ac citra morſum defiſcet, neceſſe eſt. Appellantant eius generis medicamen ta omnia medici emplastica: uelut pleraq; quæ exactè lota ſunt, Amylum, Pompholyx, Ceruſſa, Calx, Cadmeia, Terra Cretenſis, Cimolia, Chondrus, Samius after, & fullonum terra, ex emplasticis ſunt pharmacis. Sunt uero ex eis nonnuſa nò terrena ſolum, ſed aquea natura. Quinetiam quædam non parum in ſe aëris còtinent, omnia quidem glutinofa, ac proinde emplastica.

Ff 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Quòd duplex est emplasticorum medicaminum natura. Nam partim terrena sunt atq. exacèt siccar partim planè uiscosa ac lenta, sed misfa aqua terraq, atq. utplurimù etiam aère: cōmuniter uero omnia mordicatione uacant. Cap. V.

Vplex liquidem est emplasticorum natura, altera exacèt terrea & sicca, altera uiscosa quidem omnino, fed ex aqua & terra, & plerunq: etia aère misfa, sicut oleum dulce. Politum autem retro est, quid dulce uocitem, Ergo hæc ex aërofa terrea, aqueat: essentia temperatum est. At out albu men ex ijſdem quodammodo, fed magis tamen terrenù oleo est. Quin & quod lactis est caſuosum, emplasticum quoq est, & ſuillus adeps. Nam tauri ſand & hirci pinguedo acrimonià & multam, & igneam poſſidet; bouis ite ouisq: adeps acris est. Nam talium animantiù pinguë ob craffitiem adeps appellatur. Sunt enim non calidiores tantum, fed & magis terrenæ ſuibus. Porro anferis & gallinacei calidior est pinguedo & ſiccior quam ſuum: quin & ſubtiliorum partium, & minimù ter reſtris, sicut & auium omniù: quandoquidem & corporis ipfarum ſubstantia nò paſtum habet aërís. Sed de his alibi tractabitur. Quæcunq: ergo pinguedines nondum ullam nactæ ſunt acrimoniam, emplasticam & illinendi poros facultatem obiſtunt, eamq: tanto efficaciorè, quanto ſicciores, magis: terrenæ fuerint. Huiusmodi est ce ra elota: deponit liquidem & ípſa quã habebat à melle acrimoniã. Satis uero còſtat, hæc à me nò dicta eſſe de cera quæ natura ſua amara est, qualis est pontica. Ex ablinatio nanc: ea amaritudinè obtinet: ac ſi uel ſexcèties eã laueris; prorfum tamè omnè amaritatè haud elueris. Fugienda uero etià illa cera est, quæ ex acri & thimoſo melle còſicif, quù planè ab omni mordacitate alienù præparare uoles medicamentù. Quo circa ad lauandù idonea est, que ex melle facia est tù aquoſiore, tù minimè mordaci,

Quòd adſtrientia medicamenta acidaq, licet utraq, qualitate ſint frigida, inde tamen diuerſa ſunt, adſtringentia terrena ſint craffæq, effentiæ, acida uero tenuis. Cap. VI.

D

Tque emplastica quidem medicamenta eiusmodi ſunt: fed ad acida adſtringentia, reuertor. Adſtringentia certe terrena ſunt & craffa corporis còſittentia, qualitate uero frigida. Acida autè tenuitate pollent corporis, fed perinde ut adſtringentia refrigerant. V tric: gemina probatio est, nem pe ex ſenſu, quæ ab inducione est: & ex ratione, quæ ex ſubstantia coru colligitur. Dicium est autem, probationem priorem uulgo quidem eſſe apertorem, cæterum ad ſcientificam demonſtrationem minus habere uirium. Arborum ſuſtius quotquot nobis ubi maturuerint dulces apparent, nuper enati, acerbi ſicci: ſunt cò ſiſtentia, pro ſui nimirum parentis quiſ: natura ( ceu quodam ait loco Theophrastus) oliuæ, uuæ, mâla, mâla punica, mora, palmulæ, pira: at progreſſu temporis hu midiores redduntur, acquirunt: ad acerbitatem acidiatem, quam ſenſim exuentes poſtea dum matur eſcunt ac perſiciuntur, dulces euadunt. Sunt qui non in arboribus, fed poſtea quum decerpti conditi: aliquandiu fuerint, dulcedinem acapuntur. Alij ſunt qui non interueniète aciditate, fed palàm ab acerbitate in dulcedinem tranſeunt, sicut oliuæ. Quin quòd calido matureſcunt coquuntur: omnes, darum est: tum quòd idipſum duplex ſit: alterum proprium, & cui: ingenitum: alterum externum, à ſole uidelicet, fed tamen naturæ ipſorum conueniens ac familiare: ſi quidem meminimus quæ nobis perpetuo propoſita ſunt elementa, & ipſum utique clare cognorimus. Porro ſi quum inſitio acerbi effent, tempore matureſcentes dulceſcunt, ſequitur ex calore ipſis prouenire dulcedinem, acerbitatem uero acidiatem conſtituit: ex frigore. Quoniam autem principio lignoſi quum ſint ( ut & Theophrastus dixit) ſicci quoque ſunt, ſimul: acerbi, uerum affluentis poſtea humoris copia acidos efficiat, palàm est ſaporem acerbum magis eſſe terrenum, acidum autem magis humidum. Itaque & Plato rectè definiſt dicens. Quæcunque partes eiusmodin

iuccis deferuntur terrestres, eã liquefactæ contrahunt atque exiccant lingua ſenſibus

35

biles partes: ac si exaſperant, acerba: ſin minus id faciant, auſteræ apparent. Reſte autem & nos præter hæc dicemus frigidum eſſe temperie ſaporem euſimodi. Nam ſiterrenus ſuſſet duntaxat, emplaſticus, non acerbus foret, 1am oratio quodam modo ad eſſentia ipſam transſ灰ſa ſaporum, demonſtratione attingit ſcientificam. Quippe ſi ab acerbo ſapore manifeſte linguam cōtrahi, ſiccar, 1asperari contingit, oſtenſum ſuperioribus libris eſt, ab unico frigido cōtrahi, conſtringi, denſari cor pora, liquet plane frigidum eſſe ſaporem acerbum. Quoniam porro inæquabiliter deſiccat (id eſt enim quod exaſperat) fuerit ſanè omnino etiam terrenus. Siquidem aqueus omnia æquabiliter penetrat atque peruadit, eis inſeparable eſt ac perpetuus, etiam ſi diuulſa ſit, ut rurſum uniatur: at terreno corpori quod in ſaporibus deſertur, iam antea inſet diuuliſo, ſimul ut nunc deinceps facile coecat. Quin ſi eius recorderis quod utriusque ſingulatim paſſionis eſt proprius, iſdem ipſum ſubſcribet ac teſtificabitur. Vel ox ſiquidem acidorum ſaporum tranſitus in ſentientibus partibus ſerit, conſpicitur, acerborum autem tardus. Tum acida quidem in alto magis agere ap parent, in ſuperficie autem acerba. Hæc itaque omnia crasſarum eſſe partium acerba indicant, acida uero tenuium. Multum inter se hæc conueniunt, tum ea quæ à rerum dicta ſunt eſſentia, tum ea quæ per inducutionem eorum quæ ſenſu ſunt inuaenta. Por rò nibilo deteriorius fuerit, mentionem rurſum de nominum uſu facientes, hæc quoque adiicere, nempe quòd utraque adſtringere dicantur, tum quæ acerba ſunt, tum quæ auſteræ ſed in maioris minoribus ratione differant. Tum quòd multæ inſunt medicamentis qualitates, non diuerſæ tantum, ſed & pugnantes, atque interim etiam ſub con trariae. Id quod retro fatis oſtenſum eſt: cæterum ab eo nunc rurſus ordiri ne cesse eſt. Nam ſi guſtanti tibi idem acerbum & mordax appareat, id miſſum facias medicam eum tibi uſo: atque illud quaeras, quod abque mordacitate adſtringat. Ac si nec acidum appareat, nec dulce, nec amarum, ſed quam fieri maxime poſſit una poſſideat qualitatem à miſſione alienam, nempe adſtrictionem, ita denique experiëtia examinabis: quomodo ſæpenumero faciendum ante propofui. Sin adſtringit ſimul ac mordicat, aut alia quâuis qualitate ſeu facultate adſtrictioni iuncta habeat, fruſtra eſt ac ſuper uacaneum, ubi adſtrictionis actionem explorare consilium eſt, ad experimenti tale ducere pharmacum. Incertum eſt enim, num ob adſtrictione, an ob aliam quâpiam admißarum illi qualitatum, an ob utraque ſic in corpore illi applicato egerit. Etenim chalcitis, mily, chalcanthos, fori, æris ſquamam, quum ſimul adſtringant & mordi cent, ſecundum utraque qualitates in quouis admotorum corporum actionem exerunt nec tamen docere nos aperte queunt, an ab adſtrictione urendi uim habeant, an ab acrimonia. Mittere itaque illa præſtiterit, & multa deinceps alia guſtare, ſynceram ſeor ſum adſtrictionem inſuentem, ac quoad fieri poſſit per ſefe exiſtentè: ac ubi tandem talem quampiam repereris, ita denique medicamenti iudicare ijs methodis quas ſupræ à me frequenter audiviſt: utpote ſi guſtanti tibi balaußtium, aut galla, aut citinus, aut hypocytis, aut solanum, aut glaucium, aut acacia, aut succus rhu, aut id genus aliud exactè quidem eſſe appareat acerbum, nec ullam manifeſtam habens aliam qualitatem in hoc iam expendere ac diligenter explorare adſtrictionis actione opor tet. Porrò exploratio ipſa fieri (ut ſæpe diximus) debet tum in optima corporum constitutione ad unguem ſanorù, tum in ſimplicibus affectibus, ſeu calidis, ſeu frigidis, ſeu humidis, ſeu ſiccis. Nam ſi corpus ſanura manifeſtò refrigerare cernatur, & ca lidis profit affectibus, & euidentem quoque laboranti ipſi frigidam aſſerat qualita tem, audendum erit de adſtrictione, quod refrigeret, pronunciare. Sin contra appareat, ſanàque ab eo corpora incaleſcant, & calidi affectus exaſperentur, frigidique inſuentur, non refrigerare, ſed excaſfacere medicamentum euſimodi putandum eſt. Eodem modo de acibus ſumendum experimentum, in cepis, allio, pipe, pyrethro, zingibere, struthio, helenio, calce. Etenim quemadmodum qui ſolantur ſuccum piperi miſcuit, neutrum fatis explorare poteſt: ſic nec quæ à natura ſunt.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. *mifta*. Eundem in modum contemplandum de acida qualitate, de amara, de dulet cenfeo, uehementes nimirum, & quæ quantû licet solæ sint in explorationem legen do, & experientia uires eorù scrutando. Quippe quiduis te, quod modò fit aut acerbum, aut aufterum, aut amarum, in experimentû ducere, tanquam in eo acérbitatis, auferitatis, uel amaritatis facturum periculû, planè aburdû arbitror. Nam fit unam duntaxat qualitatè poſſideat, idè erit medicamenti ipſius & qualitatis experiment: fin multas, ex omnibus nimirum miftam medicaminû actionem edet: ex quo unius adhuc eius quæ in judicium ueniebat actio obſcura & in certa permanet. Itaſſi, ut propoſitum eſt, iudicare oporteat, non rectè ſenserunt qui nihil prorfum pronunciare poſſe de ſaporum facultatibus exiſtimarùt, quiq aliter iudicium ineundû cenſent. Siquidè & de ipſis aliquid aſſeri poteſt, nec iudiciù aliter quam nunc eſt propoſiù ini ri conuenit. Sanè ſi id modò dixiſſent, planè opus non eſſe ſaporum consideratione, quù uires medicamentorù expendimus (nam abſc his medicaminum uires experientia inuenire licet) laude illos potius, quam uituperatione dignos putarem. Vêrum ubi tanquam de re neceflaria quidem illa ſed incomprehensibili differunt, bis reprehendendos iudico, tum quòd rem non neceflariâ habeant pro neceflaria, tum quòd conſequi eam poſſe desperant. Nam facultatis medicamenti cuius uis iudiciù, abunde citra ſaporum dignotionem ſola reperitur experientia, eum in modù habita quem ſexcentis iam antea poſui. Atc ego ſanè nunc, nò quaſi aliter inueniri quod inueſtigatur non poſſet, aduermonè de ſaporibus deſcendi, ſed partim propter eam quæ ad principia eſt ſequelam, ut uidelicet oftenderem, omnia ad elementorum rations conſequi, nec quicquam uſquam inueniri pugnans: partim uero etià utillos coarguerem, qui adſtringentia omnia excalfacere contendùt. Quinimo fuerit etiam nonnullus eius ad præſens negocium uſus, ſed hæc poſtea monſtrare conabor. At nunc ad rem propoſitâ reuertor, moneoq & hortor qui ueritatis ſunt amatores, ut ipſimet adſtringentia omnia deguſtent, uti nos fecimus: ac ubi inuenerint aliquo in corpore perfectam adſtrictionem, quoad liceat ab aliarum qualitatum miſtione aliam, tum deniq experientia expendere tentent frigidum ſit an calidum, humidum an ſiccù corpus eiusmodi. Sed hoc quiſquis ſapiet, ſeorsum ipſe faciet. Ego uero ut aliquid de mea aſſeram pronunciemq experientia fortaſſis neceſſarium ſuent, atq in hoc quidem libro in genere, membratim autem in còmentariis ſequentibus. Fue rit autem generalis de omnibus ſermo eiusmodi. Corpus omne adſtringēs, ab aliis, quod ſenſu animaduerti poſſet, qualitatibus ſyncerum, perpetuò comperi experien de frigidum: quinetià nonnulla ex ijs quæ qualitatibus miſta erant, nempe quæmo dice dulcia, aut amara, aut acria, aperte quoc refrigeratia reperi, ſcilicet quum in eis adſtringendi refrigerandiq facultas ita uincerent, ut alias obſcurarent. Eadem ratio ne acida uniuersa, tum ea quæ simpliciter acida eſſent, ſicut oxalida, & oxylapathi: tum miſtis quoc alijs qualitatibus quædam ſiue dulcibus, ſiue acribus, ſiue amaris, nihiſo ſecius refrigerantia expertus ſum, qualia ſunt mâla punica, mâla, pruna, uuæ, mora, ſicus, ceraſia, ipſumq adeò acetum; ſed huic, ut ſupra poſitum eſt, miſta eſt quædâ acrimonia: fructibus autè ijs quos *apòpæs* Græci uocât, dulcedines quedam & acerbitates: quibusdam uero etiam amaritates quædam obſcuræ ac leues. Tum item quæ adſtringunt pariter, atc acida ſunt, ea omnia quoc manifeſto refrigerare experientia cognoui. Sola uero dulcita omnia pro dulcedinis modo protinus etiam calorem continent. Quocirca eorum quæ admodum dulcia ſunt, nullum omnino eſt frigidum. Fuerint tamen quædam modice dulcia, itidem frigida, ſcilicet quando plurima corporis ipſius ſubſtantia aquea extiterit, ſed non adeò tamen frigida, utid quod ualde acerbum eſt, aut acidum, ſed ſicut alicubí retro diximus de illis quæ te pidum calorem poſſident. Porrò amara omnia calida ſunt, ut bilis, nitrum, uina uala de uetuſta, ac numeroſa ſeminum copia. Nam & ſemen ruteæ, poſſimum ſylueſtris, & tordyli & ſpondyli melanthiſq & lupini, magisq agrestes, orobi, et inſter hos potius

36

A potius agrestes, quiās à secure pelecinus nuncupatus est, reperitur autem in tritico, amygdalæ quædam, quæ ob id ipfum amaræ uocitantur, & cucumerum quædā ſe- mina, & ſemen māli medici, & ad hæc infinita alia amara apparent guſtantibus.

Quòd per acerbi saporis exolutionē nafscatur & auſterus ſapor, & acidus, & dulcis ac pinguis.

Soluitur autem acerbus ſapor, quù frigidus ſit & terrenus, aut excalſatione, aut hume-

ſtatione, aut ſimul utraq.

Cap. VII.

Ed in infra copioſius de amaris agemus. Nunc rursum rêſumpto de adſtrin- gentibus atq. acidis ſermone, conuenientē ei finem i.ponamus. Ergo auſterum quòd ſit acerbum exolutum, ſenſum ad memoriam revocare oportet. At quæ ſit eius generatio, nunc dicam. Quandoquidē corpus acerbum terreum est ac frigidum, triplíciter neceſſariò exolvitur, aut in- caſſcens, aut humeſcēs, aut utrunq. ſimul perpetiens. Itacq. ſi caſſcat duntaxat, nec ſit aut humidius, aut mollius, ſed durum, folam acquiret dulcedinē, uelut robustæ glandes, ac potiſſimum quæ uocantur caſtanecæ. Sin tantum humeſcat, ſi quidem ea caſſarum ſit partium, & aquea humiditas, auſterum etuadet: cuiusq. enim ſaporis ui res aquea retundit ac hebetat humiditas. Si uero aëria, aceſcet. Oſtenſum nancq. eſt, frigidum ſubtile acidam efficere qualitatem. At ſi pariter & humeſcat & caſſiat, hu- miditate quidem aquea in dulcedinem, aëria uero tranſibit in pinguédinem, Perſpi- cum ergo hinc iam euafit, quo pacto fructus principio acerbi quum ſint, proceſſu temporis quidam planè dulceſcant, quidam aceſcant, nonnulli ſiant auſteri, aliqui etiam acerbi permaneant, tum quidam etiam pingues reddantur. Et ſanè ſecundum propoſitarum qualitatum miſturas uariam fortiuntur mutationem. Acerbus ad ex- tremum perſeuerat fructus ilicis, arbuti, fagi, corni: ſiquidē frigidus ſiccusq., qualis erat ab initio, permanet, tantummodo mole increſcens, nulla præterea magna acce- b dente alteratione. Nam & arbores ipſæ tum denſitimæ ſunt, tum ficciliimæ, ac frigi- diffilimæ. Acerbus ſimul & dulcis myrti fructus eſt, & piri agreſtis, ac roboris. Magis tamen dulcis quàm acerbus fructus caſtanecæ quem nominant. Tantum acerbus ui tis amineæ tum fructus, tum uinû, ac quotquot his ſimilia ſunt. Auſterus unaq. dul- cis fructus paſmæ, & inter uina ſurrentinû, fabinum, albates, ut uocant, & quæ eius ſunt generis. Solummodo dulce theræum, & ſeybeliticum, & ſyræum, & alia quæ- cung cum iltis cōueniunt. Pinguis exactè tum fructus, tum ſuccus oleæ, tum etiam alij omnes ex quibus oleum conficitur, ſicut rhicini, raphanidis, & ipſa ſefama, nu- cesq., & amygdala. Nam id genus omnia uetuſtate prorſum efficiuntur pinguta, quippe in quibus aquea quidem excrementitiaq. humiditas digeritur, propria uero à calore natuo elaboratur atq. exactè concoquitur.

Quòd amara ab immodico nafcantur calore, & immodice ſint calida: dulcia uero omnia calida ſint miti caliditate, quæq. non ſupra modum noſtram exuperet caliditatem.

Cap. VIII.

Vicunque ergo fructus oleofi ſunt ſolummodo, edendo ij ſunt & dul- ces: quibus uero alteraſcentibus amaror aduenit, ij edi non poſſunt. Quippe amarum omne edi nequit: taleq. efficitur à caloris exceſſu, ſicu- ti poſtea docebimus. Verù dulce omne calidum eſt, nec immodice ca- lorem noſtrù exuperat: imò ſicut aqua calida, cuius contactus uolupta- tie eſt, maximè ubi frixerimus, hactenus uidelièt nos excalſaciens, dum concretas fri gore in nobis particulas fundat, non tamen ſoluat aut ſecet diſtrahat'ue cōtinuum, ea, inquà, ut ſumma afficit uoluptate, ac utiliſſima eſt, ſic omne eduliù dulce, calidù ſanè omnino eſt, ſed non tantù calore excedit, ut is lædat, ac moleſtus ſit, ſed inter li- mites ſe continet fundentis, leuigantis, ac mollientis. Rurſum mihi hic memoria re- pete quæ ſæpe antè poſui, quædā eſſe quæ una, quædā quæ duabus in ſefe qualitati- bus & agunt & patiunt, quædā uero etiā totis ſubſtantijs fuis: quorù in numero & medicamenta nò pauca poſui, & nutrimēta uniuersa, Horù duplex eſſe genus appa-

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. ret, prout significavit & Theophrastus. Nam quædam funt pinguia, uelut pinguedo; quædam dulcia magis minúsue, uelut fructus omnes quibus ueſcimur, & camem, tum herbæ item multæ, ac radices, floresc, & germina. Nam tametí funt inter ea quædam acerba, ſicut píra ſylueſtria & corna, omnino tamen dulcedine participít, niſi ſummè ſint acerba, uelut galla, rhus; ueru ob hæc iam pro medicamentis ijs magis quam pro cibis utimur. Apparent enim quæ citta laborant mulieres, quiq[ur] implet ſunt, & quibus exſolutus eſt ſtomachus, ea appetere deguſtare: alioqui ſi eluiant, contra reſpuere potius tum acerba, tum acida; expetunt autem ac ſumunt quæ dulcia funt & pínguiá, hisc expleri defiderant.

Quod pinguia, atque adeo quæcunque, nutriunt, ex dulciu funt genere.

Cap. IX.

D

An[em] uero fortaſſis & píngue ipſum dulce eſt, & quicquid nutrit, exgerere eſt dulcium. Euenit autem id illis non abs re, ſed ſecundum ipſam quantum fieri potest nutrimenti ſubſtantiá: quippe nutritio eſt eucauti repletio. Atqui quod euacuat[ur] eſt, familiare erat: quamobrè & quod nutrit, familiare ſit necesse eſt. Porrò ſi familiare & iucundú amicum fuerit, protínus etiam ut ad id quod nutrítur, modicè calidum. Sed in hoc non parua eſt maioris minoris ratio: quando nimírum nec ad cibos accedímus plane ſecundum naturam affectu. Solum enim corpus eorum qui cibum defiderant, inaniti ſit oportet, ſi exaciti futuri ſint familiaríis ipſorum qualitatis cognitores. Nam ſi præter calidiores quam conueniæ aut frigidiores euaferint, ſeu toto corpore, ſeu pertinenci bus ad linguam ac uentrem locis, non solum quæ nutriant, uerumetiam quæ refrigere aut excalfaciant poſtulabunt. Proinde ſanè cibi quo[que] illis aliás alij uidentur uecundiores. Nam quum duplex ſit genere iucundum; alterum quod impleat id quod euacatum eſt, cuiuſmodi eſt nutrimentum; alterum quod medeatur ei quod alterum eſt, id quod iam medicamentum eſt; euenit uti[que] cibis, ubi non modò uacuari exhibitur corporibus, ſed etiá qualitate aliqua mutatis, ut duobus nominibus delectent, ut cibi ſcilicet, & ut medicinæ. Sed ut medicamenta quidem, refrigerando quædá, & excalfaciendo, & exiccando, & humeſtando ex ratione iuuaunt & puerunt: Vt nutrimenta uero, ſola ea quæ cognata funt, & familiaria totis nutriendo rum ſubſtantijs. Protínus uero íſtis adeft, ut conuenienter ſcilicet ſint, ad ea que mu triuntur, calida. Quamobrem nec eduliorum, nec medicamentor[ur] una eſt animatibus omnibus ſpecies. Síquid[em] pro ſua unaquæc[que] familiaríi ſubſtantia ſimul & affectione tum delectantur, tum iuuantur ab utriq[ue]. Sed ſi hæc ſic habent, id quod in debis minus erit dulce, minus quo[que] erit calidum: quod dulcius, tanto nimírum erit caledius, quanto uidelicet dulcius. Sin ad immodícum recidat calorem, nec euio[modi] dulce erit, ſed iam amarum apparebit, uelut mel uetuſtum atq[ue] decoſtum, iudem aliorum dulcium unum quodc[que].

Quod amara dulciaq[que], partim adſcititio calore ſiant, partim proprio & ingenito. Cap. x.

Tenim ut à moderato calore bifariam cui[que] corpori dulcedo prouenit; partim enim ſunt proprio & ínſito calore dulcia, partim uero adſcititio; ad eundem modum amara, Alia enim ſunt quę ſuapte natura excalfaciant per eas quæ temporís ſpatio eueniunt mutationes; alijs autè id accedit ab acquilítitio calore accenſis. At de amaris pòſt dicetur. Cærerú dulcia calore proximè accedunt ad ea quibus apparent dulcia: ſiunt autem talia (ut ant[em] dictum eſt) bifariam. Quædam proprio calore, ut mel: quædam adſcititio, ut ſunto: mnia qu[em] ab igne præparantur, ac proinde dum calida ſunt, ſuauiora ijs quibus nutritione eſt opus apparent. Porrò muſt[ur] non ſuo modò, ſed & acquilítitio calore dulce eſſe uidetur. Multum etiam ceu ardoris (Græci ἐμπρευμαν·) uocant) ut Ariftotéles & Theophrastus cenſuere, ex ſolari calore tum acinis, t[ur] alijs inſet fructibus, à quo id quod illis aqueum, ac uelut etiamnum ſemicoctum reliquú eſt, ad concoctionem duciur

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. IIII.

37

A ducitur conficitur, ac transmutanti simile redditur. Nam ex quibuscunque po-
mis si succum exprimas, cum protinus non fecus atque muſtum feruere deprehen-
des; tanto tamen feruoris discrimine, quanta erit unius fructus ab alio in calore diuer-
ſitas. Sed ubi iam quod aquoſum ac ſemicoſtum erat, tranſmutatum fuerit, atque
conſecti, & is qui ſeruorē concitabat calor euanuerit, iam tum deni, quæ propriæ
ſunt ſuccorum proprietates ſynceræ cofpiciuntur. Ita, tunc quæ propria uinorum
natura ſit agnoſcimus. Qua in re animum diligenter aduerte, ut auſtera ſenſim auſte
titare deponant. Semper enim que inueterantur, acredinem quandam & dulcedinem
adſeſcunt: quæ uero prius inerat illis adſtrictio, eam tempore abijciunt. Eſt autem
in quibusdam, poſtquam efferbuerint, dulcedo quædam ſyncera, ſuauis & propria
ipſius ſucci naturæ: non qualis antè erat, miſta ſcilicet ex proprio, atque eo qui circa
ſemicoſtum aquoſum excrementum erat feruore. Igitur ſi conſeſſum eſt, uina o-
mnia uetuſtate fieri calidiora, auſtera uero primu quidem tempore dulcedinem qua-
dam atq, acrimoniā depoſita adſtrictione acquirere; ac deinde increſcēte acrimonia
ſenſim dulcedinem deponere, ac ſubinde rurſum maiori tempore acria admodum
euadere, affiduèque amareſcere, ac deni, ubi crasſeſtere incipiunt, penitus fieri ama
ta, ſanè conſtat dulce auſtero eſſe calidius, ac dulci amarum. At qui ſi uerum eſt, dul-
cedinē à moderatione prouenire caloris, patet adſtrictionē à frigido uincēte perfici.

Quod & acidi ſucci ex frigore proueniant.

Cap. XI.

Orrò quòd & aciditas frigorìs ui eueniat, & antea oftendimus. Verùta
men, quandoquidem in preſenti disputatione de naturali uinorum que
temporis ſpatio fiat alteratione docuimus, nōnihil quo, & de nō natu
rali dicamus. Ita, ut uinu acerbu, tempore dulcius primu, mox acrius
amarius, efficitur, deni, plane etiam amarù redditur: ad eundem mo
dum quod uelut rigorem perpeſſum eſt, acidius protinus redditur: ac ſi prorfum re-
frigeretur, penitus acerſit. Item quod in fructuum collectione, uindemia, per
aſſiduam pluuiam humido madore impletum fuerit, quod alio quouis modo hu-
miditatem accepit, leui occafione ea omnia promptè acerſcunt: contrà euenit ijs quæ
igni admouentur. Nam & protinus ſtatim, & têporis progreſſu poſtea semper dul-
ciora euadunt. Quòd ſi multo etiam tempore durauerint, & ipfa nihilo minus quam
cætera amareſcunt; uidetur, id ſibi quodammodo ſecundum naturalem conſenta-
neum eſſe rationē, Nam ſi omphax acida eſt, uua uero dulcis, ac fructibus omnibus
maturatio à folari prouenit calore, planum eſt, imperſectius & frigidius eſſe quod aci
dum, perfectius uero & calidius quod dulce fuerit. Quum ergo uinum perſtrictione
rurſum acerſat, manifeſtum eſt, in eum illud humorē conduert, ex quo prouenerat.
Diuerſis tamen hactenus uiribus omphacis aceti, ſuccus conſtant, quòd aceto ac-
cedat ex putrido calore acrimonia quædā. Proinde Ariftoteles rectè dixit acetu pro-
prio quidem uini calore eſſe frigidum, adſcitiu calidum. At omphacis ſuccus calo
tem nō habet, ac proinde nec acrimoniам, Accedit uero & in ſubſtantiæ tenuitate
diuſtitas. Siquidem omphacis ſucco acetum tenuibus eſt: cui rei & ſenſus adſtipula-
tur. Excellit enim quæ ab aceto infligitur frigiditas, eam quæ ab omphacis ſucco, ue
hementia & miſtione: imbecillior enim eſt quæ ab omphace fit refrigeratio: quum
etiam alienæ in ſe caliditatis ne minimum quidem contineat. At quæ ab aceto pro-
ficicitur, tanto eſt ualidior, quanto & tenuior: inſe uero illi & acrimonia quædam
excaſfaciens: quæ tamen fatis non ſit ad ſuperandam ab aciditate prouenientem fri-
giditatem: uerum quæ tranſitus modo celeritatē promoueat. Nam quanquam
dulgid facilius penetrat, tanto acris ſuccus aptior eſt, qui ſenſibilium corporu mea-
tus tranßeat, quam acidus. Ita, ille uelut præcedens uiam ſternit; hic uero haud ita
tardè inſequitur: quo tempore ſenſus perficitur miſtus, & qui ægre exponi queat, ut e-
pote qui nec plane frigidum eſſe acetum denunciet; quippe quum in eo ignea que-

Gg

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C dam percipiatur acrimonia; nec planè calidum. Nam perpetuo quæ ex præcedente fit acrimonia calfactionem frigus ab insequente aciditate occupans, obscurat, protie nus extinguit; quo fit ut maior multò ex frigore percipiatur senfus, quam ex calo re. Porrò si plurimo melli aceti paulum admifceas, statim & calorem & frigus mani feste percipies. Nam si paulum mellis aceto permifceas, magis frigidù quod fuerit mitum, quam calidum uidebitur. Sin multo melli pauxillum mifceas aceti, plus calia cere quam refrigerare confpicietur: & si pari mole utracque mifcueris, acetum tamen etiam uiribus ſuperare comperies. Quòd si, ut eſt dictum, plus ſit multò mellis quam aceti, æqualia rurſum frigus ac calorem in ea miſtura confpicies. Multis enim nume ris acetum plus ab ijs que moderatè ſunt calida, ad frigiditatem receſſit, quam mel ad caliditatem. Proinde & ſuprà demonſtrauimus, fieri non poſse ut uchemens coecat cum dulcedine caliditas: uetus illud uerbum pulchre dictum eſt; Vera inter ſele òmnia conſentanea eſſe, ac conuenire. Etenim ad hypochondria ardentia præſtantior eſt ſuccus omphacis quam aceti, quòd nec uiolentà, ac ſerientè habeat frigiditatem, nec eam mordaci admiftam caliditati. Debent enim qui ſic laborat, ſine uiolentia mitigari, ut eſt dictum, nec foris ullam adſciſcere mordacè aut caliditatem, aut acromoniam. Atque hæc quidem iam curandi attingut huic tractationi communis eſt. Quare ijs denuo reſliſtis ad propoſitum reuertamur. Ita omphacis ſuccus nò acidus modò eſt, ſed & acerbus. Nam, ut ſuprà propoſiti eſt, omnes propè arborum, fructus ortus ſui principio, teſtimonio etiam Theophrasti, guſtantibus acerbi ſunt: dein ubi humore implentur accedit quidem aciditas, de cedit uero acerbitas: haud tamen & quod accedit, & quod amittitur, par eſt in fructibus omnibus, neque ſi ſpeciem, nec ijs genus respicias. Etenim inter omphacas aliae plus acbitatis, aliae aciditatis minus obtinent. Sunt & quæ pari portione ambas ſonitæ ſint: omnes tamen ad refrigerandos ardores nò abs re conueniunt: quippe quin non ſolum quod acidum eſt frigidum ſit, ſed & quod acerbum, uelut & ante à nobis dictum eſt. Recedit ſanè & hie rurſum oratio ad curandi methodum: quare & rurſum ad propoſitum illam reuocemus. Porrò propoſitum, ut reor, ab initio fuerat, de ſaporibus omnibus differere: ac nunc quidem ſere de omnibus uerba fecimus; interim tamen orationis affinitate & alia attingere coacti. Nec enim de acer bo modò & auſtero, & acido iam diximus, ſed & perſæpe de dulci, & amaro. & aci: reliqua tamen, quò tota oratio perfecta euadat, adſcienda ſunt. Atq in adſtringenti bus haud ita multum etiam reliquium eſt, quod non ex iam dictis clarum euadat.

Vnde arbitrati ſunt quidem à calore acidum prouenire ſaporem? Ex eo quòd uina nequaquam fortia, uere æſtateque mutentur. Cap. xii.

T in acidis deefſe ſonſallis etiamnum uideatur, quod eximios quodam medicos ſe ſellit. Nam eo quòd uina inualida uere atq æſtate alterentur atq aceſcant, hyeme uero ſuas ſeruent qualitates, hinc adeo quibuscum à calore aciditatem nasci uifum eſt. Quorum auget opinionem & quod uehemētius motum eſt, & quod longius aduectum. Talia enim omnia quum infirma fuerint, celerrimè aceſcunt. Quinetiam quidam qui de re ſuſticia ſeripere, dolia in ædibus ad Aquilonem exponſitis defodienda cenſent: tanquam frigus ſcilicet qualitatem eorum ſeruet, muſet autem caliditas. Sanè uero & id ſapenum eto ipsa experientia comprobatum conſtat. Aceſcunt enim uina quædam promptè, ubi in meridianis & ſoli exponſis locis reſoſita fuerint. Video, diſectorum hinc iam orſus ſoſutionem. Etenim quòd non omnia caliditate aceſcant, ſed quæ inſi to tum frigidiora ſunt, nec id ueteri alicui accidat, id nobis ad ueritatè uiam inuenet.

Qua de caſa

DE SIMPLICIVM MEDIČ. FACVLTATIBVS LIB. IIII.

38

Qua de cauſa ab externo calore uinum natura frigidum inſirmum, corруpitur? Quia ſicilicet res quælibet in propria natura proprio ſeruatur calore; corруpitur uero ab extrinſeca immoderatione, atq. extinguitur.
Cap. X.III.

Vippe cauſam ſermo ſcrutabitur, propter quam uinu natura frigidum atq. inualidu ab extrinſeco arguatur calore. Quanqua per uerbum, arguatur, iam dictum, omnes prius dictæ ambiguitates diſſoluantur: perſimile enim quid uinis accidit quæ natura frigidiora aquoſiora, ſunt, quale flàmis exiguis & imbecillis: quippe ſi eas ad ſolem ſeruidum exponas, aut prorfus obſcurari, aut deniæ etiam extinguui conſpicet. Sic quoq. ſi arden tem lucernam aut iuxta flammam uehementem magnam deponas, aut ad ſolem ſeruidum exponas, marceſcere utiæ, ac diſſipari protinus uidebis. Quinetiam ſi uali dum uentum facias inſirmæ paruæ, flàmæ, citiis eam extúnxeris quam inauxeris. Natura enim inſirma, ualidum nec motum, nec calorem ſuſtinet, uerum ab ijs diſſipatur potius quam augetur & crescit. Quanquam ex induſtria multis in locis uina & commouent & tranſportant, ſicuti ſane & in ſolem efferunt, atq. excalfaciunt, ut etiam quædam inſuauia fiant, ſumi contrahentia qualitatem. Apud nos ſane in Asia in tecta ædium æſtate omne propè in lagenas tranſuſum imponunt, poſtea in edita cubícula, ſub quibus inſerne multa flàma luceat, tranſportant. In ſumma autem ad meridiem ſolem, cellas obuertunt, in quibus & citiis ea matureſcant, & potuì ido nea euadant. Nam quod multo tempore alijs, hoc ijs quæ ſic excalſacta ſunt, breuiflimo aduenit. Porro nihil mirum eſt, qui de colendis agris memoriæ prodiderunt, ob eam quam de ſua regione habebant experientiam, audacius atq. incoſiderantius de uinis omnibus definiuiffe. At Theophrastus atq. Ariftoteles experientiã etiam ultiériorem naſti, & in perſcrutãdis naturæ rationibus exercitatiores, ac diligêtius omnia diſtinguentes, cum multa huiusmodi, tum uero de uino nos docuerunt, quòd ſimile quid illis atq. corporibus nostris accidat. An non enim & ipſa quoq. prout aut robuſta ſunt, aut inſirma, ab ijsdem tum iuuari, tum lædi conſpicimus: Etenim ut exerciuia ualida, & ſol, calida atq. robuſta corpora euam ualidiora efficiunt: mutar autem & digerunt refrigerant, quæ non ſunt euſcemodi, ſic uina natura calida motus uelut uentilans, ſol excalfaciens, flammæ, iuxta ardentes, celerius concoqunt. Que uero frigidiora ſunt & humidiora, eorum arguunt omnia id genus imbecillitatem, celerius, perpeti cogunt, quæ alioqui pòſt paſſura effent: quippe quum ita comparatum ſit, ut res quælibet in propria ſeruetur natura calore proprio, corruſatur autem ab immoderatione extrinſeca, nempe caloris humidi, aut frigoris abundantia. Atq. quod ab utroq. efficitur, unum eſt, non tamen unus generationis modus: quærenò æquè ab idiotis omnibus facilis cognitu eſt hæc corruptionis ratio. Etenim ubi quid rerum calidarum à frigore deuïctum eſt, ne uulgo quidem ignotum eſt. At ubi à circunſiſtente foris calore ualidiore diſeſtum ac diſſipatu eſt, eos ſane qui circa natam exercitati non ſunt latet, ignorantes caliditatem mediocrem omnibus eſſe utilem, immoderatam uero non minus frigiditate noxiam.

Quòd in ſaporibus aciditas prouenit, calore ipſos quidem incipiente concoquere, non autem perfectam mutationem atq. alterationem afferre potente.
Cap. X.III.

Aeterum in genere hoc noſse purchem eſt, quòd aciditas in ſaporibus naſci potissimum uidetur, dum à calido quidem mutatur, ut tamen non ſuperet: id quod ex acidis ruſibus uel maximè conſijcas. Nam hi haud quaquam, ubi nulla prorfum facta in uenture eſt ciborum alteratio, prouenire ſolent: quemadmodum nec ubi optimè concocti, ſed tantuì ubi ſemicocti, ut ita dixerim, fuerint. Voco autè ſemicoctos qui à uentriculi calore alterationem perpeſſi, non etiam perſectè ab eo ſuperati fuerint. Sic lac, ptisanæ ſuccus, & quæcunque eius ſunt generis, tempore æſtivo citiis acſcunt quam hyeme, poſtu

Gg 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c Iant[em] ædes frigidas, ut in iis reposita plusculo tempore perdurent. Ex quibus omnibus patet, quod à calore mutante quidem, nō tamen prorfum uincente, aciditatis gereretur qualitas: at[que] ob id plerif[que] inest fructibus priuſqua maturuerint: id[que] etiam iis quæ ab initio de ſaporibus acidis diximus conſentaneum uidetur. Etenim ſi ſiſte quid illis uſuuenit quod Borealibus constitutionibus accidit, ut tenuis ſcilicet eſſentiæ ſint, ſimul[que] frigidi, nafci eos haud ſine calore ſatis conſtat, ſicut nec illu[que] ipſum aërem. Proinde quoque quæ ſummè nos refrigerant ac interimunt, ueluti cicuta, paueris ſuccus, hyſcyamus, mandragora, minime omnium acida ſunt: quippe li cet frigidi ſint ſapor[que] acidi omnes, haud tamen eouſ[que] refrigerant, ut interficiant: nō enim ſe. bilis forent eſſentiæ, ſi extremè eſſent frigidi. Ita[que] non modò iam quòd frigi dus ſit ſapor acidus, ſed & quatenus iam apparuit. Exploranda porrò eius natura eſt in oxylapatho & oxalide, quam etiam oxyda nuncupant; eſt autem hæc holus ſylue ſtre: in iſtis enim maximè mihi ſyncerus eſt uſius ac ſimplex, nullius particeps acerbi tatis, ut ſolent arboru[que] fructus: perspicuò enim hi cum acerbitate quadam admiftam habēt aciditatem, ſicut cum acrimonia acetum. Ita[que] quod proprie in ſaporibus appelſatur acidum, à ſola lingua percipi ſotest, ſicut & acre: cæterum quod utri[que] commu ne eſt, nempe mordacitas, etiam à tactu ſentitur: utraque uero lingua agnoſcere nata eſt: nam quæ communia ſunt, ſicut & reliqua corpora ſenſilia: quæ uero propria, tanquam guſtus organum percipit: id[que] mihi uidetur illi eximium ac peculiare eſſe iuxta aliarum ſubſtantiarum tum proprietatem, tum, ut ita dicam, alienitatem. Die[ctum aut[em] demonſtratum[que] ſepenumero eſt, nec ſecius alij[as] quoque repetam, quid ſit ſecundum totam ſubſtantiam agere, aut pati: imò uero & hactenus eius nunc minero, quod in rem præſentem ſatis ſit, hinc ſumpto initio. Ex quatuor elementis, particulatim corporibus omnibus conſtant generationes impares miſtura, ac diuerſæ. Siquidem quædam ignis aliorum ue elementorum in ſe plus continent, quædam aquæ: ſicut alia, ſi fors ita tulit, terræ, nonnulla aëris, Ex eiusmodi itaque imparitate proprietates corporum particularium ſunt perſecte: ex elementis quidem, plantarit: ex his autem, animalium: ſicut in libris de Elementis demonſtratum eſt. Porrò tranſeunt quædam quidem protinus in ſefe mutuò, nonnulla uero mediantibus alij[as]: ue lut terra in triticum, hordeum, & alia id genus: rurſum horum unum quod[que] in cænem humanam: quum tamen ipfa terra caro ut fiat ſit impoffibile, eam uidelicet que in medio eſt mutationem tranſiliendo. Attamen eor[ur] quæ in ſefe mutuò tranſeunt, quædam promptam celerem[que], quædam diuturnam alterationem obtinent: ac quæ ſimilitudinibus propinqua ſunt, celerē: quæ uero remotiora, tardiorem. Oportebat ita[que], meo quid[em] iudicio, nnaſci animantibus organi, quod naturæ ſimilitudines ac diffimilitudines discernèdi potestate polleret: quod agnoſcens reru[que] naturas, familia-ria quidem eligeret, aliena uero refugeret. Eiusmodi ergo lingua eſt, quæ exuberanti ſenſu non calida modò frigida[que], humida at[que] ſicca, ſed etià quæ familiaria, quæ[que] nō familiaria ſunt agnoſcit: in hanc enim duntaxat particulam cōplures inſeruntur necui: quum alij[as] omnes aut unius tantum, aut duorum ſint participes: nec ita magnorum tamen. Porrò quum quædam naturæ noſtræ magis ſint familiaria, quædam mi[nus]: ac partim in hæc cōjugatione, partim in illa, neceſſariò plures guſtus qualitates extiteru[que]. Cæterum omnium quæ nutriunt, communis dulcedo eſt. Nam quicquid nutrit, aut plus aut minus eſt dulce, H[us] uero quæ nō nutriunt, cōmune eſt id quod per negationem aut priuationem ſic dicitur, uelut non dulce, & ſalſum. Particula-tes autem differentiæ complures merito euaferunt: quia id quod cuique rerum familiare eſt, unum eſt: nempe quia & natura eius familiaris, una: aliena uero plurima: partim plus, partim minus à ſubſtantia eius diffidétia. Quæ ita[que] ſummè acida ſunt, acerba, aut amara, aut ſimpliciteraliam quāuis qualitatem præter dulcè fortita ſunt, ea omnia nutrire nequeu[que]: ſicut que ſolum dulcia ſunt, omnia nutriu[que]: inter ea autem que miſta ſunt, quotquot dulcia ſimul & acerba ſunt, & crassioris ſunt eſſentiæ, & tempe raturæ.

D

39

A raturæ frigidæ: uelut paulò antè oftendimus. Quotquot uero acida simul ac dulcia, tenuiora quidem funt, quam acerba: sed & ipfa tamen refrigerant. Quinetià amara quidem calida funt, sed acria his etià calidiora. Nutriunt ergo hæc omnia, si tunc tam habeant dulcedinē. Cæteru per se dìctoru nullum, ut nutriat, fatis eft. Porrò dupliç ratione mitfa eſſe affolent, nempe ut diffimilaria ſint, & diuerſas habeant qualitates in diuerſis partibus: aut simplicia & similaria, ſed quæ in mutua eoru quæ multu diffident, alteratione coſiſtant; nec enim meſ extemplo ſit amarù, ſed aut multa coſtione aut uetuſtate amaritudinem induit; nec id tamen illi niſi pedetentim accidit: nec quotquot ex fructibus dulces euadunt, ſicut quædà ficus & mgìopepones, & ipſi re pente ſemelà ab iniſto qualitatē abijciunt. Nam ijs quæ à natura mutantur, ſenſimi ſunt mutationes: potiſſimù ubi in multum diffidentes, aut planè contrarias qualita tes alteratio ſiue tranſitus perſicitur. Sicut ergo quod eſt ſummè dulce, aptu eſu eſt: quod uero ſolum ac ſyncere amarù, eſu ineptum: ſic quæ in medio ſunt eorum, nu- triunt quidè etiam, uerum minus quam dulce. Eadem ratio eſt in alijs qualitatibus. Nam nutrire præter dulcè nullæ omnino poſſunt. At elemēta multo ſanè etià minus nutriunt, nullàς gultui qualitatē offeruſt: proinde & terra, & aqua (ſunt enim ambo gultui inſipida) minime nutrire idonea ſunt, ſicut nec aër, nec ignis, Itac pro horum interim admisſione, dulciu ſæpe qualitas exoluïtur, aquea ſere eſſentia in pumilum (ēniviſiæ Græci uocant) fructibus ſuperante (nam triticu, hordeu, fabæ, cicer, & quæ eius ſunt generis, quu propter humiditatem principiò qualitatu propè expertia ſint, temporis ſuccesſu maturata ac ſiccatà dulciora euadunt) terrefstri uero & ſicca in palleis, ſceno, gramine, & harundinibus ſiccis, & lignis: quorù tamen quædam priuſcù auriert, dulcia nobis ſunt, nutrimentum interdum corpori exhibeſt, uelut palmæ cerebrum (ſic enim nominant ſummam eius particulā) & gramen, & molles malua rum radices, maxime quæ in Aegypto proueniunt: ad hæc pleratunq arborum germina. Siquidem quod nutrit, à ſimilitudine quæ illi eſt ad id quod nutritur, dulce ap- paret: à diffimilitudine uero, non dulce. Porrò multæ quu ſint diffimilitudines, multas proinde necesse eſt qualitates eſſe non dulces: quas uerbis quidem efferi eſt impoſſible: attamen memorià earum mouere fuggerere, quodammodo licet, quum omnes homines certiſime norint, alium fieri in lingua ſenſum atq affectum ab acer bis, alium ab acidis, & alium à fallis, alium ab amaris.

Qua de cauſa quæ igni admouentur, alia ſuauiora, alia ſuiauiora efficiantur. Et qua de cauſa edulia quædam quum per ſeſe edi non poſſint, ſuauitatem tamen ijs præbeant quæ per ipſa præparantur.

Cap. • X v.

Tac quem admodum edulia quæcunq nutriendorum naturæ ſimillima funt, ea & dulcedinē præ ſe ferunt, nec ullà præparatione poſſulant, ſic quæ temperaturà naſta ſunt remotiorē, alia condimentis, alia coſtione, alia utroq indigent. Nec uero miru eſt, quum condimentorum nullum edendo ſit, ſuauitatē tamen ijs augere quæ per ipſa præparantur: quippe quum fieri poſſit, ut immoderatis duobus coeuntibus, id quod ex ambobus miſtum ſit, comoderatum euadat, ac proinde quoq dulce appareat: quu immoderata minime ſint talia: poſtea uero quam & per elixationē & per affationē, & omnino per cali dum quiddam præparatio fiat ciborù, nihil etiam abſurdu eſt aut ambiguī, quæ prius nō erant ſuauia, tunc fieri ſuauilſima. Apparet enim calidi natura quibus admota fuerit, ea celeriter alterare, atq in aliam ſpeciē mutare. Quocirca nec id quoq dubium eſt, quædam ſuauiora, quædà uero ſuiauiora effici igni applicata: tum quædam tempore minimo, quædam plurimo coqui debere. Etenim quæ nutriendoru corpo rum temperaturis ſimillima ſunt, ea uel citra coſtionem aut preparationē iam dulcia apparent. Quæ uero diffimilia ſunt, omnia ſuiauia ſunt antequa præparent. Porrò quæ nimilquam calida ſunt, frigido corrigi debent: quæ uero multu frigida, calido.

Gg 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c rum miſtura ciborū, & igni: ad eundem modũ humiditate, quæ terrea ſunt & ſiccat; ſiccitate, quæ plus quām conueniat aquæ ſunt & humida. Siccitates ergo, humidæ rum admiſto: humiditates uero, ſiccoru miſtura igni: emendat, Maximam rei dictæ ſidem affert quæ in ore ſit mutatio. Nam qui p[]uſculum ſuſtinucrit ietunium, ijs ſalitua ſalsa redditur; qui uero plurimum, non ſalsa modò, ſed & amara. Sic etiam corpus uniuersum, bilioſum habitum cōtiahit, ac ſi perinde ut lingua ſenſu polleret, ſalſedinem quoq; quæ in ipſo eſt, atq; amaritudinē perſacilē, reor, perciperet, ad hæc etiam ipſam dulcedinem quæ naturali inſe t ſanguini. At nunc ubi uafe quopiam aut rupto, aut aperto, aſſatim calidus ſanguis in lingua effunditur, dulcillimus apparett uti: ſi ſe cundum naturam habuerit, Nam morbidus, amarus, aut ſalſus eſt, aliam ue eius generis qualitatē præ ſe fert. At qui in toto eſt corpore, nos fugit, nō aliter quam aut bilis, aut pituita. Quanquam bilis quidē flaua uel minima quapiā parte linguam contingens, perpetuo amara appareat: atra uero acida, Porro ubi pituita lingua atingit, partim quidem dulcis, partim acida, partim ſalsa ſepe eſt manifesto uifa, quum & ipſa in toto animali in cognita ſit.

Qua de cauſa mel à caliditate ualidiorem amaritudinē contrahit, lac uero frequenter etià dulcius efficitur, qui tamen utraq; guſtui ſint dulcia? An quia mel qui ſummè ſit dulce, nec quicquam adi p[]oſus ad dulcedinem, in conſuentem recidit qualitatem; lac uero minus dulce quam ſit, quodre-

liquum eſt à calore accipit?

Cap. XV I.

D

Ihī mirum igitur nec; cur rerum omnium dulcillimum mel, ſuſce ge-  
neret amariflimum, nec; cur id maximè ætate florentibus, & calidis na-  
tura, & ſebrientibus accidat. Nam ut foris, quum p[]uſculum igni admo  
uetur, am arum efficitur; ad eundem modum & in animantium corpori  
bus, ubi ſyncerum ualidum & naſtum calorem fuerit, bilioſum ſuſcum  
procreat. At in temperaturis frigidioribus, ſiue propter ætate, ſiue propter  
corporis, ſiue etiam ob morbum facilè in bonum & moderatum ſanguinem  
conuer  
titur: quippe quum neque nimium in ijs corporibus aut excalſiat, aut  
ei quod modice coſtum fuerit, ſimile quiddam perpetiatur, planè illis  
adliſtilatur,  
prorum & ſeruat dulcedinem. Et quid obſcro miſt, ſi à valentiore animantis  
caire, aut longiore coſtione ueterem mel dulcedinē exuat? tum etiam  
ipſius calorem ſpatio temporis amarum euadat? Nam in mutationis duntaxat  
tate, haudquaquam quòd aliam perpetiatur paſſionem ab alia cauſa, differentsia  
ſiſtit: quippe & paſſio eſt eadem, & cauſa quæ mutat. Paſſio quidē  
uero caliditas immodica, Porro immodicum, quod ad alterationē ducit,  
aut enim in admoti conſiſtit robore, aut in temporis diuturnitate: alterum  
& igni, alterum ex ſeipſo mel accipit. Et merito ſanè tempore maiore id ſit  
& quidem quod mutat, imbecillius eſt. Ergo quod à minore longiori ſit tempore,  
mirum eſt à maiore in breuiori perfici? Cæteru̇ lac eti g[]uſtui ſit dulce, tamen ex ſele  
nunquam amar[]i efficitur. V incitur enim in eo à frigore magis caliditas,  
uincat: proinde etiam reſpoſi[]t ſ aceſcit. Ex tribus enim ſubſtantijs qualitate diſſiden-  
tibus (uelut ſup[]ra quoq; diſtum eſt) conſtat. Prima quidem crasſa, ex qua caſeus con  
ficitur; altera p[]ingui, ex qua butyrui: & tertia aque, quod ſerum nuncupamus. Ve-  
rum ex h[]iſce p[]inguis quidem uel maximè temperata eſt, crasſa uero paulum ab ea  
declinat, at excrementu̇ illud ſeroſum, & frigidum & humidum eſt. Quare lac uni-  
uerſum à modicæ caliditatis corpore longo interuallo relinquitur: quapropter ex ſe  
aceſcit potius quam amareſcit. A c[]e g[]uſtari poſſet, ubi in uentre & per uenas conco  
ctum eſt, ip[]ſo etiam melle dulcius inueniretur. Nam quod foris & ex ſele mel obi-  
net, id dum coquitur, lac accipit. Et quum admodu̇ ingens in animante calor exute-  
rit, tantam acquiſit lac dulcedinē, quantam mel deperdit. Re c[]itq; id ratione euuenit  
etenim quod ſummè dulce eſt, ac proinde etiam nihil apponi ad eius dulcedinem  
poſſit, id ut in conſuentem uerti pergat qualitatē nec eſſe eſt. At cu[]t quid deſt, id  
per con-

40

A per cōcotionem acquirit. Proinde fanè lac ubi cruditatē in uentre perpetitur, dupli-
cem suſcipit alterationem. In frigidiore nancb uentre aceſcit: in calidiore nidoroſum
amarumq efficitur. Non tamen mel coquendo unquā aciditatem admittit: quippe
quū calidius ſit, quam ut ubi non ſuperetur aceſcat. Porro utraq linguam mordicat,
tum quod acidum eſt, tum quod amarum, non tamen id tanquam proprium lingue
ſensu poſſidet. Quippe ſi in aliam quamuis carnem cute ſpoliatam ipfa inieceris, &
illam fanè etiam mordebit. Ex quo conſtat, mordacitatem à tacu proprie, non à gu-
ſtu ſentiri. Quin & quæ acria appellantur, uelut pyrethrum, alliu, cepa, nō linguam
modò mordicant, ſed & omnem reliquam noſtram carnem: communis eſt mordi
catio tribus iltis ſaporibus, acido, amaro, acri. Verum acido quidem, ut frigido ſimul
& ſubtili(nam & id ſæpe monſtratum eſt) amaro uero & acri, ut calidis,

Quòd ſapores acres omnium ſunt calidifimi.

Cap. XVII.

Vòd itacq fapor amarus calidus ſit, modò oſtendimus. At de acri uocato,
principio ne demonſtratione quidem eſt opus: præuertit enim ſensu ei
dentia, rationis ſidem: quare nec quifquam de ipſo addubitauit: imò &
Plato de eo tanquam omnium calidiflimo pronunciat, tum Ariftoteles
quoq, & Theophrastus. Atqueadeò nec ueterum, nec recentioru quif-
quam eſt qui ſecus ſentiat, quippe quum excalſactio ex eſſentiæ eius ſit ratione. Itacq
liu el ex plebe quempiam roges, quid uocet edulium acra, dixerit ſanè, puto, quod
fortiter dum guſtatur excalfacit, uelut piper, pyrethrum, naſturtiù, allium, cepa, & id
genus omnia: uideturq id adeò ſaporum genus, quu appellatione careret propria,
communi per excellentià uſum. Nam quu & fapor amarus, & fapor acidus, ambo
etiam acres ſint, in quocunq tamen corpore uehementè comperimus acrimoniam:
tametli necq amarum ſit, nec acidum, acre appellare confueuimus: quanquā multa
in ſpecie ſint corpora eiusmodi: alia eim edi poſſunt, alia eſui ſunt inepta. Ea igitur
quæ idonea ſunt eſui, dulcem quandam faltem obſcuram admiftam habeant qualitatem
neceſſe eſt: proinde multis ipſorum pro opſonio utimur, multis uero ut condimen-
tis tantum: at ut cibo, ipſorum omnino nullo, idq ob uirium uehementiam. Porro
eorum quæ non eduntur alia mortifera ſunt, alia simpliciter medicameta: omnia fal-
tem cui noſtræ impoſita ulcus celeriter moliuntur. Quin & horum quoq nonnulla
qualitatem quandam amaram præferunt, quemadmodum eſculentorum quædam
dulcem: non tamen uocantur amara; quandoquidem hæc in eis leuis eſt & infirma,
ualida autem uis acrimoniæ. Sunt & quæ ne guſtare quidem audeas, cuiuſmodi eſt
thapſia, cantharides, & ea quæ erobione aut putrefactione interimut. Sed & horum
guftum eſſe acrem ex ijs cōnjere licet quæ in toto agunt corpore. Multa uero etiam
ipſo ſtatim odore aliena ſunt, planeq pugnantiā cum homine indicant, uelut & hæc
ipfa quæ nunc dicta ſunt, & cicutæ, papaueris, mandragoræ, & hyoſcyami ſuccus.
Quin & nuper quoq herbam quandam conſpeximus, quam Centurio quidam ex
barbarica circa Aegyptum regione cōportauerat, odore adeò graui, adeoq inamœ-
no, ut ne guſtare quidem auderem, ſed letalem eſſe conijcerem: utebatur autem ad
urgentes articuloru dolores: atq ipſis etiam laborantibus refrigerandi pollere facul-
tate eſt uifa. Eſt autè colore ſubflauro, odore tam graui, quam cicuta: niſi quòd leuem
quendam inſtar aromatü odoris adferat gratiam. Nomen herbæ ex qua ſuccus hic
exprimitur, lycopersium eſſe dicebat. Verum de facultatibus deleterijs alibi tractabi
tur. Scire autem oportet, acres ſapores omnes (nam de iltis agebatur) ſummè eſſe ca-
lidos, ac deinceps poſt illos eſſe amaros, deinde uero dulces. Quu uero in omnibus
ampla ſit latitudo, is qui magis aut acris, aut amarus, aut dulcis eſt, magis quoque eſt
calidus; qui uero minus, tantum amittit caloris, quantu abeſt ab exacta guſtus qua-
litate. Terminus autem ſeu finis ſaporis amari eſt abſtergere: acris uero, urere: at
dulcis, nutrire: ubi uidelicet in ſua quifq natura absolutus fuerit, hoc eſt, ubi quoad

Gg 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c
fieri poſſit, minimè alienis permiffi ſint qualitatibus: uelut amarus prorsum quidem eſt calidus: uerum qui modò admodum ex dulci mutatione natus eſt, & minus amarus eſt, & minus calidus. At qui iam diu mutatus eſt, ſummè amarus eſt, & proximè ad acrem pertingit, ut non abſtergat ſolum, ſed etiam exedat & mordicet: uelut ariftolochia quidem, iris, & panax, id modò poſſunt, nempe ulcera abſtergere, atque expurgare. At uitis agreſtis, quæ Græcè ſtaphis agria dicitur, nihil ab ſtibus amaritudine uincitur, nifi uel ipfa quoque uincat: eſt enim iam etiā acris, idè alde: tum multum quoque calida, ut non fordem ulceribus auferat modò, ſed & ipſam quoque carenem colliquare poſſet. Porrò quod in ulceribus nati ſunt præſtare amari ſapores, id ipſum in corpus aſſumpti efficere ualent: abſtergunt enim, expurgante, & quæ in uenis eſt craſſitiem incidunt: quamobrem menſes mouent, educendo, ex pectore pulmone, puri auxiliantur. Et in ſumma, ſiue craſſa in eis pituita, ſiue pus, ſiue alio ud quippiā continéatur eiusmodi, expurgant: eacum ratione & comitiali morbo competunt, quicunque certe naturam non habent deleteriā ac uenenofam. Illi enim toto genere præter naturā ſunt. Sic & ijs qui ſanguinè ſpuunt, noxij ſunt: quippe quum ilſi adſtringentia & uifcoſa, nò incidentia diuidenta, expoſcant. Atque hæc quidem iam quadantenus curandi attingunt methodum.

Qua differunt amarus acris, sapor: Quòd amarus præter quam quòd calidus fit, etiā eſt ſiccus; atque acris, uti, qui non exactus eſt, ubrem quandam humiditate obtinet. Cap. XVIII.

D

Oftea uero quam de saporibus amaris definiuimus, diximus quòd incideni uim habeāt & extenuandi, tum abſtergendi, ac nimirù etiam calfaciendi, haſtenus tamen, ut non urant, rurſum ad acres orationem uertamus. Ac primum exacèt ipſos calidos dicimus, deinde exedentes, uteates, cruſtam molientes, ac deniæ etiam colliquantes, eos, uel cui impolitos eſſe huiusmodi, Sin intrò in corpus ſumantur, ſi quidè tota ſubſtantia animanti cuipiam ſummè aduerſentur, putrefacentes, eius generis animantium de leterios. Sin caloris duntaxat immoderatione, ſi craſſæ ſint effentiæ terrea, interio ra exulcerandi pollere facultate; ſin tenuis, urinā mouendi, ſudores, ciendi uim habere; in ſumma autem, incideni, & digerendi per halitum. Ex quo genere quidam tum exſpuitionibus ex thorace, tum menſium motibus auxiliantur. Cæteru quan- do fit, quo modo, & qua methodo utendum, nò eſt præſentis traſationis exponere; de omnibus liquidem eiusmodi in curandi methodo differetur: quare de acrium ſa- porum natura plura ſcribere ſupersedebo: ſat enim fuerit diſtinctiones adjecere exa- ctiores, quibus ab amaris differunt. Nec enim ſola caliditate uehementi ab illis diuer ſi eſſe confueuerunt, ſed quòd amari omnes nò modò calidam habeam facultatem, ſed & ſiccam, cineri (uti eos quis optimè comparet) adſimiles. Acres autem, quicun que uti: amari non ſunt, multam interim humiditatis admiftam habent, proinde corporum eiusmodi non pauca à nobis eſitantur. Porrò quòd non calidus modo, ſed & ſiccus eſt omnis sapor amarus, in primis nos maxime, diſcreta docet expe- rientia, de qua ſapenumero uerba ſuprà fecimus. Iis uero qui præter expenientiam per rationem etiam ſcrutantur, ſimiliter accidit. Admodum ita: excaſtactus dulci- bus, ſiue id ab igne, ſiue à calore ingenito, amarorum corporum conſtare generatio nem indicauimus: quæ protinus coſſentia quoque ſicciore apparent: tum uero quoniam abſumatur ſemper ac deſluat ab eis humor in uaporè à calore ſolutus, necesse eſt reliquum terrenius ſiccius, effici: quippe quum dulce præterquam quòd calidù fit, ſiue pus, ſiue minus, neceſſariò ſane & humidù plus minus ue exiſtat. Si autem corporis noſtrì naturæ maximè eſt ſimile, ipfa uero ſit temperate tum calida, tum hu mida, id quod ex dulci ſuperaſſato prouenit, perinde ut calx cinis, calidù ſiccum, neceſſariò efficitur: proinde abſtergere quoque, còmiuere, ſecare craſſos uifcoſos, humores, licut cinis & nitrum, eſt natu, Nec enim aëria eſt, neque tenuis, neque aque eorum.

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS. LIB. IIII.

41

A eorum consffentia: fed, ut paulò antè dictù est, terrena, exacèt à calore elaborata, ac
uelut fuperaffata ipforum effentia. In comparatione ergo adstringentù quidem, nò
parum ijs tenuiora funt medicamèta amara, ut ad acria uero, craffiora: quamobrem
neq: facilè craffos uifcosofq: humores pertransfeut, uelut ea quæ funt tenuiore effen-
tia, nec incidere perinde ut craffiora nequeunt. In medio autem utriuſq: exceſſus ſint
oportet quæ incifura funt, nempe ut neq: promptè penetrent perinde ut ſlama, neq:
dum cunctantur tardantq: diſſecare nò poſſint. V erum de iltis in ſequenti libro, qui
exordine eſt quintus, traſtabitur. Nunc autem tantum nouiſſe ſuffecerit, quòd qua
litas omnis amara calidis ſimul ſiccisq: ſubſtantijs accidit, & præter hæc tenuibus &
terrenis. Inaudiendum eſt autem totum quod dicitur, coniunctim, hauďquaquam
urunc: separatim legendù. Nam ſic pugnare cum terreno uideatur tenue. V erum
non ſimpliciter tenue, fed ut in terrena colíſtentia tale eſſe amarù aſſero, uelut calx &
cinis, & quicquid exacèt peraſſatù fuerit, cinisq: redditum: forte autè uerius adſimi-
les fuligini, ac ipſus flammæ fauillæ: quippe quæ guſtantibus apparet amara. Ergo
craſſum & terrenum eſt corpus, ferrum, ac lapis: fauilla autem & cinis tenue. Ignita
itaque ferrum lapisq, calce cinereq funt craffiora, multoq magis quam fauilla: ad
hæc quoque & calidiora. Sed ferro lapidic ignito, ea quæ per erofionem interimunt
medicamenta, ſimilia ſunt: quæ à corporis nimírum calore huc perducuntur: uelut
chalčitis, myſi, ſori: ad hæc arſenicum, hydrargyros, lithargyros, & alia innumera:
craſſarum enim funt partium id genus omnia, ac potestate calida, ac proinde tempo
ris: ipatio accenſa per eam quæ eſt in animante mutationem, non aliter quam lapis
ferrum: ignitum uentrem tum exulcerant, tum exurunt, quum ſcilicet in corpus di
ſubiui prægrauitate haud poſſint. Iftis autem ſubtiliora funt, tametí & ipſa terrenæ
funſt consſitentia, calx, cantharis, lepus marinus: quorum quædam uſque ad iecoris
pertingunt regionem, quædam uero uſq: ad uſicam & pectus, in tanto interim iti-

B neris ipatio igneam acquirentia naturam. Porro arſitolochia & iris his etiam ſubtilio
res funſt: quippe quæ tum humidæ effentia, tum aëriæ plus quam illa obtinet: quod
hinc conſtat, quòd neq: adeò ſint ficca duraq, neq: adeò grauia, quapropter & dele-
terù effugère genus. Sanè uero & cantharis parce interim fumpta, quibusq: opor-
tet admilſa, præterquam quòd uſicam nihil offendat, etiam renes expurgat: imò &
quæ efficaciora conficiuntur ad urinas mouendas medicamenta, nonnihil habent
cantharidis. Sed de hifce aliâs habebitur fermo.

Quòd ſapor amarus inſit corporibus temperamento ſiccis, & ſi planè amarus ſit, eſculen
tus non ſit. Cap. XIX.

T amarus ſapor quòd ſiccis temperie corporibus inſit, hinc colligere li-
cet, quòd & minime omníu amara putrefcant, minimeq uermes aliaq
nonnulla animalcula, qualia in radicibus herbisq ac fructibus putre-
fcentibus prouenire ſolent, procreët. Maximè nanq uidemus in humi-
dis nasci corporibus uermes, ac putrilaginè. At quæ exacèt amara funt,
(uoco autem ita quæ nulla ſenſu notabili alia participant qualitate) omnibus prope
animantibus, nedum hominibus, eſui inepta funt: quippe quum animal omne plus
minusq ſit humidù: amara autem ſicca, haud aliter quam cinis & puluis. Itaq: neq:
cinerem, neq puluerem, neq: fauillam, neq: calcem animal ullù eſtat, neq: eorù que
plane amara funt quicquà. Abſinthium enim nò ſolum amarù eſt, fed & adſtringit:
marina uero aqua ſalfa potius eſt quam amara, plurimù in ſe habens aque potabilis:
id quod & ab Arſiſtotele olim fatis eſt demonſtratù. At aqua que eſt in lacu Syriæ Pa
læſtinæ, quem alij quidem mare uocant mortuù, alij ſtagnum bituminofum, guſtan
tibus non ſalfa modò, fed & amara eſt. Salem uero etiam habet ex ſefe natù, perinde
amarum: primoq statim aspectu unà cum uniuерſo mari tum candidior, tum craffi-
or apparet, ſalfugini meræ ſimilis: in quam ſi falem iniſcias, ne liquari quidem etiam

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
poſſit; plurimū enim eius in ſe habet; ac ſi quis in eam ſe mergat, cōtinuō ſale tenuiſt
mo uelut conſperſus undiq; emergere conſpicitur. Quapropter etiā aqua illa quam
caetera marina grauior eſt, idq; tanto pondere, quāto fluuiali marina. Itaq; ne ſi cone-
ris quidem, inſiliens in profundum deferri poſſis: ita attollit elevatq; aqua; non ſane
quia natura leuſis ſit, quod quidam ueterū ſophiſtarū prodidit, ſed ut cenſuit Arifiote
les; propter grauitatē inſtar luti quæ leuiora ſunt geſtans. Proinde ſi hominē ligatis
manibus pedibus q; in ſtagni illius aquā conieceris, deorsum haud feretur: quin ue-
ro ſicut naues in mari onera plura quam in fluuiſs citra ſubmerſionem portare ualēt,
eundeip in moduī in ſagno mortuo multō plura quam in mari. Tanto enim eſt quæ
in illo eſt aqua, marina grauior, quanto marina lacuſtri aut fluuiali. Ineſt enim ei fa-
lis ſubſtantia, quæ terrea grauisc; eſt. Ipsiſc; ubi marinam, ſi lubet, efficere licet, ſale
in aqua fluuiali colliquato, cognoſcere q; quanto grauior reddatur aqua euſmodi q;
ſit dulcis. Quin & moduī iam inuenerut, moderatā ad falienduī conficiēdi ſalſuginē,
ſi ouum in ea uideatur natare. Nam ubi etiamnū ſidit, ac nondum ſuper ſalſuginis ſu
perficiem innatat, aquoſa magis eſt & dulcis: grauiter uero ſalſa eſt, ubi tanta eſt ſalis
copia índita, ut amplius liquari qui poſtea adijcitur nequeat. Quam aquam ſi pende
re non grauaberis, omniuī aquarum comperies grauillimam. Itaq; ego quandoq; ina
nem eſſe diuitis cuiuſdam ambitionē oftendi, qui tantā in Italia maris mortui aquam
deuexit, quæ cíſternam implere poſſet. Nam id ipſum ego expedite præſiti, ſale plu-
rimo in aquam potabilem cōiecto. Longè etiam grauiorē euſmodi effeceris aquam,
ſi quamplurimum ſalis liquatum ſub Canis exortu, ubi potiſſimum æſtus iam fuerit
ualētillimus, torreri ſueris, haud aliter quam in ſtagno bituminoſo: ſic em hæc aqua
perinde ut illa grauís efficietur, ac ſi ligatum hominē, aut aliud animal, in ipſam con-
ieceris, inſtar nauis ſuper aquam feretur. Quin uero & amarior protínus quoq; euſ-
modi erit aqua, ſi decoquere ipſam in igne lubeat. Nam quicquid ſalſum pluſculum\ excalſeceris, amarū tibi euadet. Sic & ipſius bituminoſi lacus aqua in cauā calidaq;
regione contenta, dum ſole torretur, amara efficitur, proindeq; aſtate quām hyemè
amarior eſt. Ac ſi quid eius haufum in uafe cauō regione q; aprica ( quemadomu-
nos effecimus) æſtio tempore deponas, cōtinuō amarior ſele reddita uidebitur. Ve-
rum hæc omnia iſs quæ paulò ſuperius de amari generatione diximus, abunde ſub-
ſcribunt. Ceterum cuius gratia oratio ad bituminoſum digreſſa eſt ſagnum. id non-
dum omne exponſitum eſt; nullum enim in eo neq; animal, neq; planta inefſe conſpi-
citur: imò quum duo in eum fluuij confluant longè maximi, p[il]ſium q; copia ſcaten
tes. maximè qui prope Ierichontem fluit, quem Iordanem nominant, nullus omni-
no p[il]ſium fluuiorum oftia excedit; ac ſi captos quis in lacum iniijcat, celeriter mori
conſpicit; adeò eſt omnibus tum hominibus, tum plantis inimicuī quod exactè ama-
rum eſt, & quod ſqualidum pariter & ſicum eſt, atq; natura uelut fuliginem ab ex-
aſſatione referens. Quanquam ne illius quidē ſtagni aqua exactè amara ſit: quippe
quum nec ipſe ſal. Vocant autem eum Sodomenum, à circumiacentibus ſagnum
montibus, quos Sodoma appellāt, multiq; ipſum accolè ad omnia, ad quę nos alio
utimur ſale, accōmodant. Vis eius non modò plus quam cuiuſuis alterus ſalis exi-
catoria eſt, ſed & extenuare nata: quia ſcilicet plus quam alius exaſſatus eſt. Omni
enim ſali obſcura quædā adſtringendi uis inefſt, qua eas quæ condiuntur carnes con-
ſtringit, denſatq; potiſſimum ubi durus & minimè fragilis extiterit. Talis eſt exactil-
limus quidem ſoſſilis ſerè omnis; minus autem illo marinus: tum qui multis in locis
aquis leuiter ſalſis areſcentibus prouenit, tertium locum obtinet, abſtergere magis
quam adſtringere cōtrahere q; potens: proximas h[ui]s habet Sodomiticus, æque
atq; marinus durus: caeterum ob admiftam amaritudinem, facultatem ualentius ab-
ſtergentem ac digerentem quàm marinus poſſidet. Sic & nitrū ipſum, & ipſius ſpu-
ma, & quod compoſita appellatione uocatur aphrolitrum, caeteris magis extergere
poſſunt, nempe quia minimè adſtringunt, & exactè ſunt amara.

D

poſſit; plurimū enim eius in ſe habet; ac ſi quis in eam ſe mergat, cōtinuō ſale tenuiſt
mo uelut conſperſus undiq; emergere conſpicitur. Quapropter etiā aqua illa quam
cætera marina grauior eſt, idq; tanto pondere, quāto fluuiali marina. Itaq; ne ſi cone-
ris quidem, inſiliens in profundum deferri poſſis: ita attollit elevatq; aqua; non ſane
quia natura leuſis ſit, quod quidam ueterū ſophiſtarū prodidit, ſed ut cenſuit Arifiote
les; propter grauitatē inſtar luti quæ leuiora ſunt geſtans. Proinde ſi hominē ligatis
manibus pedibus q; in ſtagni illius aquā conieceris, deorsum haud feretur: quin ue-
ro ſicut naues in mari onera plura quam in fluuiſs citra ſubmerſionem portare ualēt,
eundeip in moduī in ſagno mortuo multō plura quam in mari. Tanto enim eſt quæ
in illo eſt aqua, marina grauior, quanto marina lacuſtri aut fluuiali. Ineſt enim ei fa-
lis ſubſtantia, quæ terrea grauisc; eſt. Ipsiſc; ubi marinam, ſi lubet, efficere licet, ſale
in aqua fluuiali colliquato, cognoſcere q; quanto grauior reddatur aqua euſmodi q;
ſit dulcis. Quin & moduī iam inuenerut, moderatā ad falienduī conficiēdi ſalſuginē,
ſi ouum in ea uideatur natare. Nam ubi etiamnū ſidit, ac nondum ſuper ſalſuginis ſu
perficiem innatat, aquoſa magis eſt & dulcis: grauiter uero ſalſa eſt, ubi tanta eſt ſalis
copia índita, ut amplius liquari qui poſtea adijcitur nequeat. Quam aquam ſi pende
re non grauaberis, omniuī aquarum comperies grauillimam. Itaq; ego quandoq; ina
nem eſſe diuitis cuiuſdam ambitionē oftendi, qui tantā in Italia maris mortui aquam
deuexit, quæ cíſternam implere poſſet. Nam id ipſum ego expedite præſiti, ſale plu-
rimo in aquam potabilem cōiecto. Longè etiam grauiorē euſmodi effeceris aquam,
ſi quamplurimum ſalis liquatum ſub Canis exortu, ubi potiſſimum æſtus iam fuerit
ualētillimus, torreri ſueris, haud aliter quam in ſtagno bituminoſo: ſic em hæc aqua
perinde ut illa grauís efficietur, ac ſi ligatum hominē, aut aliud animal, in ipſam con-
ieceris, inſtar nauis ſuper aquam feretur. Quin uero & amarior protínus quoq; euſ-
modi erit aqua, ſi decoquere ipſam in igne lubeat. Nam quicquid ſalſum pluſculum
excalſeceris, amarū tibi euadet. Sic & ipſius bituminoſi lacus aqua in cauā calidaq;
regione contenta, dum ſole torretur, amara efficitur, proindeq; aſtate quām hyemè
amarior eſt. Ac ſi quid eius haufum in uafe cauō regione q; aprica ( quemadomu-
nos effecimus) æſtio tempore deponas, cōtinuō amarior ſele reddita uidebitur. Ve-
rum hæc omnia iſs quæ paulò ſuperius de amari generatione diximus, abunde ſub-
ſcribunt. Ceterum cuius gratia oratio ad bituminoſum digreſſa eſt ſagnum. id non-
dum omne exponſitum eſt; nullum enim in eo neq; animal, neq; planta inefſe conſpi-
citur: imò quum duo in eum fluuij confluant longè maximi, p[il]ſium q; copia ſcaten
tes. maximè qui prope Ierichontem fluit, quem Iordanem nominant, nullus omni-
no p[il]ſium fluuiorum oftia excedit; ac ſi captos quis in lacum iniijcat, celeriter mori
conſpicit; adeò eſt omnibus tum hominibus, tum plantis inimicuī quod exactè ama-
rum eſt, & quod ſqualidum pariter & ſicum eſt, atq; natura uelut fuliginem ab ex-
aſſatione referens. Quanquam ne illius quidē ſtagni aqua exactè amara ſit: quippe
quum nec ipſe ſal. Vocant autem eum Sodomenum, à circumiacentibus ſagnum
montibus, quos Sodoma appellāt, multiq; ipſum accolè ad omnia, ad quę nos alio
utimur ſale, accōmodant. Vis eius non modò plus quam cuiuſuis alterus ſalis exi-
catoria eſt, ſed & extenuare nata: quia ſcilicet plus quam alius exaſſatus eſt. Omni
enim ſali obſcura quædā adſtringendi uis inefſt, qua eas quæ condiuntur carnes con-
ſtringit, denſatq; potiſſimum ubi durus & minimè fragilis extiterit. Talis eſt exactil-
limus quidem ſoſſilis ſerè omnis; minus autem illo marinus: tum qui multis in locis
aquis leuiter ſalſis areſcentibus prouenit, tertium locum obtinet, abſtergere magis
quam adſtringere cōtrahere q; potens: proximas h[ui]s habet Sodomiticus, æque
atq; marinus durus: caeterum ob admiftam amaritudinem, facultatem ualentius ab-
ſtergentem ac digerentem quàm marinus poſſidet. Sic & nitrū ipſum, & ipſius ſpu-
ma, & quod compoſita appellatione uocatur aphrolitrum, caeteris magis extergere
poſſunt, nempe quia minimè adſtringunt, & exactè ſunt amara.

Quod

42

Quòd sapor salfus calidus fit & terrestris, eaç, ratione quadantenus sapori amaro
similis.
Cap. XX.

Ttenim propinquus est sapor salfus amaro: quippe terreni ambo sunt, & calidi: non obfcura tamen diuerſitate diffident, quòd uidelicet amarus à calore arido plus fit extenuatus & elaboratus. Sic in genere falis, qui durior est & denſior, terreſtrior est, qualis ſerè est uniuersus ſoſtilis, minus calidus est, ſubtilium minus partium: qui uero rumpi facilis, la xus est, tenuior ſimul & calidior est: in quo genere est & qui ſubamarus est, mediam quodammodo naturam inter ſalem durum & aphronitrum obſens. Sanè & inter aphronitra quædà ſunt duræ crasæ est ſentiæ, quæ nec faciè liquari in aqua que ant. Verum de prauis non est in hoc loco nobis ſermo, ſed de ijs quæ iuxta nominis rationem effentiam habent ſpumofam, qualis uti est ipfa nitri ſpuma. Eſt enim ea omnium modò dictorum tenuiffima: uelut & Aſiæ petræ flos: multum enim & hic quoque tenuis est, ſed Aphrolitro minus calidus. Quare uti carnium excreſcentiam minore cruciatus colliquat: mordicat autem eas nitri ſpuma: mordicat uero & aphro nitrum, nec ſecius quoque & ipſum nitrum, tametſi illis fit minus calidum. Verum ſu- prà monuimus, effentiam crasiam plus erodere, ubi nimirum calorem quendam na cta fuerit. Nulla enim eius pars line cruciatus celeriter est tranſit, ſicut eius quæ ſubtilis est, uerum retenta & immorans ac tardans, plusculo tempore uni corporis noſtri particuæ inhærens, haud immerito moleſta redditur, inſtar pali carni infixi.

Quòd odorata omnia calida.

Cap. XXI.

B

Aeterum ubi de ſaporibus omnibus, quæ conuenire uifum est, expofui mus, reliquum fuerit de odoribus differere: quippe quum huius ſenſibi lium generis gratia, odoris ſenſum natura crearit. Sanè plerìs ſimiliter ſaporibus nos afficiunt. Siquidem acida omnia, & ante ita ipſum adeò acetum ſimiliter odoratù guſtum mouet: tum acria quoque, uelut allia, cepæ, & ipſa non minus quam guſtù, odoratum quoque offendunt, mordicantè. Sic in alijſ lingulatim ſimilis propemodum est odoris ſenſus ſenſui guſtus. Itac quorun dam corporum, etiam non guſtantes, qualitatem cognoſcimus, ueluti ſimi: proinde omnino ne guſtare quidem aggredimur: quia ſcilicet admodum fides habeatur odo ratui. Quinetià ſi qua boni odoris edulia putrilagine corrupta, odore nos ſuo offen- dunt, protinus ea abijcimus, haud guſtare dignat: ſere in omnibus mutuò conſen- tiunt odoratus & guſtus: attamen in odore ſuauiſſimis, uelut roſa, plurimum diſe- runt diffidentè: tantum enim abest ut guſtantibus ſuaui ſiht, ut amaritudinem non paucam præ ſe ferant, tametſi amarum nunquam odoratum est, nec ut medicamen nobis ſuaue, nec ut cibus. Quænam igitur huius ſit diffonantiæ cauſa, licet Theo- phraſtus quæſtuerit, tamen præſtiterit & quæ nos de ea cognoſcimus exponere. Amari ſaporis generationem ex dulcibus à calore extenuatis prouenire tam clare docuimus: apparuit que calidiora ſimul & tenuiora temperie eſſe amara, quam dulcia, ſed & odoris ſenſus in ipſis cerebri est uentriculis, uelut & id quoque alibi à nobis demonſtratum est, & odorabilium uaporofa est ſubſtantia. Ea enim quæ à corporibus deſluunt, ambienti permiſta, ac deinde per narium inſpirationem in ce- rebrum delata, ſenſum mouent. Recta ergo ratione, quæcunque odorata, eadem & calida ſunt: quippe quum uaporum copia à calore proueniat, non tamen pro- tinus quicquid odoratum est, ſuaue eſſe colligitur. Siquidem non omne id ſpitiui in cerebri uentriculis contento familiare est. Etenim quemadmodum quí linguae obueniunt ſapores, ij qui familiariffimi, ijdem & dulces erant: qui uero non fami- liares, complures habebant differentias: ita odores qui familiares ſunt cerebri ſpi- ritui, ijdem & grati ſunt & ſuaues: qui uero non familiares, multis differentijs à ſe ſe mutuò diffident. Cæterum non omnibus impoſita ſunt nomina perinde ut ſaporis.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c bus. Dicimus enim quippiam acidum acrem, habere odorem, sed auferum, acer-
bum, salfum, aut amarum haud etiam dicimus. Verum in hafse duas appellationes
odorabilium pleraque reducimus, beneolentia, & graueolentia appellantes; bene-
olentia quidem proportione quadā ad ea quæ lingua sunt dulcia; graueolentia uero
ad ea quæ non dulcia: uno enim nomine totū hoc in saporibus genus appellari ne-
quit; uidetur autem à corporibus nō odoratis aut omnino paucū defluere, aut quod
pro mole sua non ſen moderatum, ſicut in ijs quæ exactè tum salfa, tum acerba ſunt.
Exactè autem quum tale aut tale quid dicimus, ſyncerum, & quantū fieri poſſit, alie-
rius qualitatis expere dicimus. Siquidem crassa utriſque ſentia est, & ad hoc acero-
rum etiam frigida: quare uerifimile est, quod ab ijs deſtuit, paucīſſe & craſſum, &
mole sua terreum, ac proinde per inſpirationem in cerebrum non incidere,

Quod neq, ex odore, neq, ex colore certò quid definiri de medicaminum tempe-
rie poſſit.
Cap. XXII.

Taque haud solida res est, ex odore de ſenſibilium temperatura conſi-
re perinde ut ex guſtu. Nam quæ odore carent, craſſam quidem effen-
tiam obtinent: cæterum quæ ſit coru in calore frigore natura, id uero
nondum conſtat. At quæ odorata ſunt, tenuia uti quæ ſunt quadantenus
& calida. Verum eius tenuitatis caliditatis, quantitas haud etiam indi
catur. Porrò maxima potiſma cauſa, quamobrē in odoratis nihil euidens de tem-
peratura iudicari queat, inæ qualitas est ſubſtantiæ, de qua ſæpenumero uerba mihi
iam habita ſunt, ubi demonſtrabam, corpora pleraq diffiſilari eſſe ſubſiſtentia. Ac
nunc quoque etiam claritatis gratia unum proponam exemplum, nempe roſam, quæ
non ea modò ratione diffiſilaris est, qua pars quidem eius continet, pars uero coni-
netur. Continens quidem, durum & terreum: quod cōtinetur, ſuccus est humidus;
imò & ſucci ipſius tria ſunt excrementa, quemadmodum ſupra neceſſarium eſſe de-
monſtratum est: unum terreum, quale est in uinis ſex: alterum aërium, quod ipſum
quoque uini ſlori proportione reſpondet: tertium aqueum, quod in omnibus bulli-
nem efficere corruptionem diximus, ubi nírumum nec deuïctum, nec plane alte
ratum ebullitionis tempore fuerit. Sanè huius excrementi gratia quidam ſuccos nō
nifi coctos reponunt, alij in ſole ſeruenti præſicatos: nam terrei aërij, gratia non
admodum corrumpendos metuunt, quum ea & ſeparari uideant, ægrem corrupti-
bilem fortita ſubſtantiam: quandoquidem temperamentum naicta ſunt ſiccum. Sed
de iltis ſuprà abunde differuimus. Cæterum in roſæ natura aliud guſtantibus acer-
bum est, quod terreum ut ſit & craſſum frigidum, neceſſe est: aliud uero amarum,
quod tenue est & calidum, & tertium in bis aqueum, neceſſariò quidem frigidum,
ſed in tenuitatis craffitudinis oppoſitione quadantenus ſummorum mediú: cuus
miſtura nec ipſum illud adſtringens, nec ipſum amarum, ſummè est tale quale dici
tur: qualitates enim omnes exoluit aquei admiltio. Ipſum itacq hoc aqueum elabora
tum extenuatum atque excalſactum quodammodo uidetur, ac proinde faſſe in ua
porem ſolui, & hac ratione roſam tum odoratā eſſe, tum celerrimè reſſicari. Atque
omnía de eo ex guſtu conijcias: at per odorem haud æquè: quippe quum non æquè
omnes eius partes euaporent, nec perinde ſenſum moueant. In guſtu autem omnes
ſimiliter guſtabilium corporum particule in linguam incidunt, ſenſum, moue pro
sua natura ſingulæ. Quare certum tutum non est, de tota medicamentorum facul
tate ex odore conijcere. Nam ea ſola agnodiſci poſſunt quæ modò poſuimus. Multò
minus est coloribus de medicinarum uirtutibus colligere quid ualeas: quippe quī
in ſingulis coloribus calida, frigida, humida, ſicca, reperias: quemadmodum in pri
mis huius operis cōmentarijs oftendimus. In quoque tam ſingulatim genere autle-
minis, aut radicis, aut ſucci ex colore indicatione quandâ liceat ſumere: ut pote cepa,
ſcilla, uinu, quanto fuerint albidiora, tanto & minus ſunt calida: quæ uero ſubflaui
fulua

DE SIMPLICIVM MEDIC, FACVLTATIBVS LIB. V.

43

A fuluaç, calidiora. Idem usuuenit tritico, milio, ochris, phafelis, ciceri, íreos radici, afphodelíç, alijs çopluribus. In quoç enim genere in uniuersum fulua, flaua, ru- braç omnia albís sunt calidiora. Itaç etí hinc quoç de medicamentorum uíribus coniectura fieri queat, tamen ſermoni adijciatur, optimum ſanè eſſe (ut & dictum & oftenſum ſæpenumero eſt) per experientiam diſcretam facultates inuenire, in hac enim falli nò poſſis: quanquam prius quàm experientia uirtutem agnoſcas, guſtus pleraç indicet, pauculum etiam approbante ipſo odore.

LIBRI QUARTI FINIS

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM

FACVLTATIBVS LIB. V.

VINTVM librum de simplicium medicamentorum facultatibus or furus, ea primum repetam, quæ ſuprà demonſtrata in rem præſentem cenſentur accomoda, ſumpto ab elementis principio, aqua uidelicet, igne, aëre, ac terra, quæ non nulli à qualitatibus denomi-nantes, humidum, calidum, ſiccum, & frigidum eſſe aíunt. Sunt ergo qualitates hæ, humiditas, ſiccitas, caliditas, frigiditas. Quæ uere ab illis denominantur corpora, ea ſunt tum communia omnium elementa, tum ea quæ per harum excellentiam aut humida, aut ſicca, aut calida, aut frigida nuncupantur, tum ea quæ ad conueniens ſiue symmetrum generis eiſdem aut ſpeciei B conferuntur, quæ ad quiduſis obuium. Sanè de horum differentia frequenter tra ſtauimus, nec minus diximus quatenus differat nutrimentum à medicamento, & quòd nutrimentum uincitur ac ſuperatur ab eo quod nutritur, medicamentum au- tem contra : ipſum enim uincit atque ſuperat corpus cuius fuerit medicamentum: quippe quum utriuſque referatur ad alíquid notio. Oſtenſum præterea eſt, medica-mentum alterare natum eſſe aut una quapiam qualitate, nempe aut calfaciendo, aut refrigerando, aut humeſtando, aut ſiccando, aut dictorum coniugatione quapiam: aut tota ſui ſubſtantia, ſicuti complura letalium medicamentorum, nec pauca aſſi-teriorum ſeu amuletorum, tum purgantia omnia, ac pleraç eorum quæ epiſpaſtica, hoc eſt attrahentia nuncupant. Sed de iſtis quæ reliqua ſunt inſtra adijciá. Quæ uero una duabus ue qualitatibus in uniuersum corpus noſtrú agunt, ea hoc in libro ex- ponam, rurſum hic ſumpta hypotheſi ſuperius demonſtrata, quòd simplicium medi caminum pleraç diffítilarium ſint partium, reç uera composita: cæterum appella ti ſimplícia, quòd cuiusmodi ſunt, talia natura ſint, nec quicquá ex noſtra induſtria aſſumpſerint; quinetiam quòd quædam crasſarum ſunt partium, & terrena ſuis ſub- ſtanjuſ, quædam tenuia & aëria, alia uero aquea, & dictorú media. Hæc quum ſint ſuperioribus libris demonſtrata, hypotheſes mihi ſunto, ad ea quæ nunc dicèda ue- niunt. His ergo propoſuís ordienda iam oratio eſt.

De uſu medicamentorum.

Cap. I.

Sus eſt frequenter hominibus medicamentorum ob id ipſum tantummodo, ut aut refrigerent, aut humeſtent, aut calfaciant, aut ſiccent, aut per coniugationem horum quid agát. Interim uero, ut quod ſupra modum laxatum eſt, contendant atc contrahant, aut quod intenſum eſt laxent, aut quod condenſatú eſt rareſaciant, aut rarum condenſent, aut durum emolliant, aut immodicam molliuem ad duritatem reuocent, aut plenú eua H h

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. cuent, aut uacuum impleant, aut generis eius quid agant. Nam quifquis perfixerit, non medicus tantum, fed quifuis etiam ex plebe, ab ipfa rei natura ductus, caliciens medicamen inuenire defiderat; aut ardenti febre æstuans, quod refrigeret. Sic priuatus quifpiam si ulcus habeat nimis molle ac humidum, id medicum deficere iubet; aut si ficcum & exuccum, humectare. Quinetiam quum ficcitatem prierit atque caliditatem toto corpore percipiunt, ceu qui æstuant, siue uiti sunt, aut defatigati, lauari expetunt, frigidamque bibunt, tum quicquid refrigerare, simul & humectare potest, itudiose exquitunt, uotisque fæpe compotes sunt, atque ipfa natu ra duce eorum rente dia plerique idiotarum inueniunt. At phlegmones, scirri, dematris, erysipelatis, putredinis, herpetis, gangrænæ, nullus ex illis sibi remedium perueftigandum fumit, tanquam unum quodcunque eorum maius iam fit quam pro caepatu hominis plebeij, ac scientiam requirat uenerabiliorem. Eam scientiam nuncupant Medicinam, & qui eam exercet, Medicum. Atque hucque & ipfi procedunt, ut sciant ulcus cauum carne impleri, fordidum purgari debere, æquabile cica trice induci. Non tamen norunt quid carne impleat, quid purget, quid cicatrice inducat. Sic fanè etiam si muſculum habeant durum aut tenſum laxum ue, quòd uo quidem mollientibus ſit opus, tenſo autem laxantibus, laxo uero contendenti-bus, id ſatis perſpiciunt: non tamen compertum habent, medicamentum quod aut emolliat, aut laxet, aut contendat, fed ea inuenire opus eſt medici. Siquidem inue nias ex plebe quosdam, qui non ſecus atque medici medicamentorum pollent inuenione, fed hactenus, dum calida modò ac frigida, humida ac ſicca perquiruntur. Verum in ijs quæ modò dicebamus, prorfum rudes reperias. Tam eti, ceu antè monuimus, haud omnium tum calfacientium, tum refrigerantium, tum humectantium, atque exiccantium, æquè facilis eſt atque expedita inuentio. Quippe quòd napy pyrethrumque excalfaciunt, & portulaca folanumque refrigerant, tum aqua & oleum humectant, & acetum & marina aqua deficcant, penë omnibus non medicis duntaxat, fed & idiotis confessum eſt. At roſaceum an ne calſacere, an refrigerare dicendum, ſimiliter acetum, oleum, & eius generis non pauca, ingeni controuersia iactata ſunt. Verum de talium facultate in quatuor ante hunc libris dìſputauimus. In primo ac ſecundo ſophiftarum redarguentes epicheremata, ſeu in utranque partem ratiocinationes monſtrantes, ueramque methodum, cuius quis duceu medicamentorum facultates inueniat. In tertio, miſſis ſophiftis, omnes ab initio logicas exponuimus quæſtiones, quibus maximè inſiſtas, quibus que, ut ſic decam, artificioſe efformatus, idoneus ſis ac ſufficiens, qui medicamentorum omnium facultates inueſtiges. In quarto de proprijs linguae ſenforijs differui, quos ſapores appellitant, id indicans, quo pacto hinc orſus, primas inuenias tum qualitates, tum facultates. Attigi porro etiam in extremo libro qualitates odoratus, docens, quantum itidem & hinc iuari queas ad primarum inuentionem facultatum. At in hoc quinto libro aliud mihi propoſitum eſt facultatum genus expromere, quas uo care potes ſecundas ac tertias poſt primas & omnium communes. Siquidem quum particulatim unum quodcunque non pari modo ex illis temperatum ſit, aliud, puto, ex ijs laxatorium equalit, aliud intenſorum, aliud emolliens, aut indurans, aut rareſaciens, aut condenſans; tum ex operibus quæ edere nata ſunt, facultates in ſe habere dicta ſunt rareſaciendi, condenſandi, emoliendi, indurandi, illinendi, extergendi, attraxendi, repellendi, ad hæc laxandi, contendendi, ora referandi, ac contrahendi, ineratandi, extenuandi, dolores ſedandi, acciendi (illas ævans quæ uos, has odium nominant) concoquendi, puris mouendi, digerendi per halitum, ſudoris prouocandi, ſoporiscanciliandi, ſtuporis accerſendi, animum alienandi (εἰς ἀληθινὸν nuncupant) urenendi, erodendi, cruſtam faciendi, fundendi, denſandi, ſuccum prauum procreandi, exuiperandi, purgandi, ſiftendi, exaſperandi, leniendi, inſarciendi, farctu liberandi: ac quum ulterius etiam procedunt, ac propè particulatim opera appellant, urinas cendendi

D

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACULTATIBUS LIB. V.

44

A endi, uomitus proritandi, subducendi uentris, ac lubricandi, per nares & os purgan di, quas ἐρρίνες & ἀνωρηγικές uocant, menſes mouendi aut comprimendi, ſimi literaſtis ac feminis tum generandi & extinguendi, tum prouocandi & reprimendi, magis etiam quum à iccore hepaticas, à liene ſplenicas, ab auribus oticas, ab oculis ophthalmicas, à dentibus odonticas, à coxa ifchyadicas, à renibus nephriticas, à pedibus podagricas, ab articulis arthriticas, à costis pleuriticas, à tuſſi bechicas, & à calculis comminuendis λιθωργικάς facultates uocitant, ad particulares perueniunt. Pari modo quædam dicta eſt à procreanda in ulceribus carne facultas sarcotica, ab inducenda cicatrice epulotica, à glutinando colletica, à purgatione cathartica, ab excreſcentia carnis detrahenda catharetica; ſere numeri nequeant omnes parteculatim facultates, ſi ab unoquod ſingulatim eorum quæ perficiuntur deflexa illis imponere nomina aggrediamur. Sed præclarius ſanè ac methodo dignius eſt, ſi miſam facientes orationem tum prolixam, tum confuſam, commodis ſpeciebus cōſue tas medicamentorum facultates cōpendio definiamus, non puris mouendi aut miſtigandi, aut doloris ſedandi, aut per halitum digerendi, aut laxandi in triticeæ farinæ cataplasmate facultatem inſe diſtantes, ſed modicè tum humidam, tum calidam; ſuperius nanc poliſtum eſt, in quo ſignificato euſi modi diſtione eſſerimus. Similtutem non urinas, aut menſes prouocans, aut bechicum eſſe medicamen, aut pleuritiſcis, aut peripneumonitis, aut purulentis (quos ἐρρίνες uocant) congruere, aut mor bis comitialibus, & ſpaſmis, & palpitationibus, & tremoribus, & ruptionibus, & ſpaſmatibus prodeſſe, neq[ur] carne implere, aut purgare ſinuſa ulcera, aut lateris, ie[coris], ſlien[ſ]ue dolores ſedare, neque choeradas diſcutere, aut ex oſſibus carnes edu cere, ad eundem modum neque genituræ proſtruio congruere, aut in uteri fomenta

B utiliter miſceri emollientem & referantem; quin nec quod neuos & ephelides deter geat, & inueteratum capitis dolorem ſanet, aut ſœtum corrumpat detrahat: ſed ſuſcit haſtenus dixiſſe calidam, haſtenus ſiccam, & eatenus tenui[rum] partium illis obueniſſe temperiem, ſicq[ur] tum omnia quæ nunc memorata ſunt, tum longe item plura i[n]dicasses: quin alio quoque modo de ea dixiſſe fat eſt amaram eſſe, ſed non extremè, imò ita ut dulcedo quædam admiraſt appareat. Ac primus doctrinæ modus empiricorum proprius eſt, ſecundus uirum potiſſimum rationalem decet; atq[ur] hunc mihi nunc exponere ſtatutum eſt.

De pus mouentibus, atque emollientibus medicamentis.

Cap. II.

Aeterum uniuera ca quæ quatuor ſuperioribus libris ſunt dicta, proſpria ſunt ipſius de medicamentis ſpeculationis, niſi ſi quando per affinitatem curandi methodum ſermo attigit: at in quo nunc uerfamur, ad illam magis pertinet: quapropter ſæpe confilium mihi ſuit, omnino inſactum præterire. Verum quandoquidem uſi[rum] eſt præexercendos eſſe eos qui aſſequi deberent curandi rationis intentiones, & plerique ex amicis, poſtillimum, in quorum in gratiam hunc tractatum conſcribere ſum aggræſſus, ita me facere cenſuerunt; idcirco ſermonem hunc hoc in libro abſoluam, ſumpto exordio ab emollientibus, & pus mouentibus. Quæ quum utraque ſint calida humidáque, diuerno tamen utrunque modo. Hæc enim ceu ſimillimum corpori in pus mouendo calore producentia, abſque ulla exiſtentis in eo humiditatis, aut conſumptione, aut adiectione; illa uero ceu maiorem quam pro natura accendentia, ac nonnihil quoque humiditatis contrahentia. Porro perſpicua eſt nota: & pus mouentium nonno.

Hh 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Tribus modis dicitur molle & durum, partim ut extremè tale, partim ut per excellentiam, partim ut ad symmetrum generis eiusdem, aut speciei, aut quiduis obiumum. Cap. III.

Ed de emollientibus medicamentis, ipse adeò emolitione non perinde simpliciter loqui licet, quia uidelicet nec de duro mollicor, Siquidem partim absolute durum dicitur, ut terra: partim per excessum, ut unguis, calcar, cornu: partim ad symmetrum sui generis aut speciei, ut hoc animal, puta elephas, aut hic homo, puta Hercules: partim ad quiduis obium, collatum, ut Diogenes ad Ariftotelem. Pari modo dicitur molle, aut ut summè eius nodi, aut per excessum, aut ad symmetron sui generis, aut specie, aut ad quiduis obium. Quòd uero tripliciter quoque id genus omnia diceret liceat, partim ut à miftura aliena, summas habentia qualitates à quibus nunc pata funt, partim ut ad symmetron sui generis aut speciei, partim ad quiduis obium collata, & quod nihil retulerit, illo an hoc modo dixeris, frequenter mihi often sult eft. Omilfis ita cæteris significatis, de mollibus duris, ut ad optimè còparatutum habitum hominem contemplemur, quem sànè regulam ac menſuram ſtatutum omnium quæ eum in modum dicuntur: nec tamen ad illius partem quamcunque, puta os adipem ue, ſed quæ temperie media eft, nempe cutem, maxime eam quæ in manibus eft, ubi perſecta eft tangendi potentia. In unum autè redit, ſi quod per excessum ad totam ſubſtantiam dicitur, ſic molle durum appellites, quandoquidem mediú quoddam eſt tactus noſter: uti & Ariftoleti uſum eſt, & Plato quod ſenſiſſe uidetur, quúit ait. Dura quidem quibus caro noſtra cedit. Mollia uero, quæ cedunt carni. Nam cutem hominis eo ipſo in libro, Timæo ſcilicet, genere eſſe cœnam oftendit. Quin & Ariftoleſes quum ait molle eſſe quod in ſe cedit, duru quod non cedit, idem quod Plato ſenſiſſe uidetur, & maximè quòd ad taſtum ea iudicandæa cenſet, tanquam ad medium. Quod uero in comparatione ad quiduis obium durum eſt ac molle, id in eo quòd magis minus cedat, iudicari uidetur. Quin & ipſam cutem noſtram aut muſculum quum induratum dicimus, cum naturalibus ſtatutu aduentitium affectum conferentes ita nominamus. Sanè corporum hoc paccio affectorum ad ſtatum naturalem reditus emolliſtio eſt.

D

Quot modis ſiunt dura? nempe aut reſſcatione, aut conſcretione, aut nimia impletione, aut harum coniugatione quapiam. Cap. III.

Orrò quum uariè quidque durius efficiatur, nempe aut ſicſcens, aut conſcreſſens, aut nimia repletione, adeò ut uechementer diſtendatur, aut coniugatione quapiam, ſequitur ut & propria ſua, cuicui emolliendi fit ratio. Ita de omnibus deinceps diſtinguamus. Interim illud prius còmoneſacientes, nomínum uerborum copiam plerunq; nò eſſe indecoram, ſed potius eius còtrarium: illiberalem uero tum eſſe, quum nò eſt neceſſe de illis diſtinguere. Nam ita & Plato prodidit. Et nobís in præſens neceſſitas incumbent de duri ſignificatis definire, principio rurſum ab ijs deſumpto quæ modò dicere deſijmus. Nam quod in ſe cedit, molle eſt, ſi quidem corpus ſimplex fuerit. Siquidem quod ex pluribus conſtat aut ſefe contingentibus, ſicut tritici aceruus, aut inuicem implicatis, ut lana & pili, ſimul & cedere potest, nec tamen eſſe molle. Contra in ijs quæ ſummè plena funt, uelut utres, uel ſicæ, neutrum latus in ſe cedit, nec tamen quod continetur durum eſt, ſicut nec quod continet ubi impletum eſt, durius ſeiplo euafit, aut aduentitium alium affectum eſt adepti, niſi quòd nunc tenſum eſt, quod hactene fuerat laxum. Quamobrem ego id renitens, Grecè àvτίτυπον, non durum appello, quando nimirum accuratius loqui propono. Permitto tamen qui uelit durum appellare; quin & ipſe perſæpe ſic nuncupo. Sed illud tamen moneo, non nam eſſe induratorum naturam, neque unam medelam. Nam quod à ſicitate indutatum eſt, humectari poſtulat; quod uero à congelatione, excalfieri; quod autem à repletione,

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. V.

45

A repletione, inaniri: quod denique à siccitate simul concretione, humectari simul ac concalescere: quod uero à congelatione pariter & impletione, pariter quoque & calfieri & euacuari. Siccantur ita corpora citra congelationem, tum in ualidis exer citijs, tum in sole feruenti, tum in inedia ingenti, tum in febre ardenti, & medicamentis quæ ita siccant ut non refrigerent quoque. Congelantur à uechementi dun taxat frigore, sicut sane & implentur à largi tantum humoris affluxu. At siccantur simul & congelantur coeuntibus quæ simul conuenire possunt caufis: ut si quis supra modum laboret in frigore. Sic quoque replentur simul & congelantur ab influ xu frigido, ac partis refrigeratione. Frigoris rurfus caufa triplet & eft: una à feris inci dentibus, puta, aëre, aqua, medicamento, quod sæpe factitant in erysipelatis. Altera eft propria patientis particulae temperies. Tertia ab influente in ipfam humore prouenit. Nam is sæpenumero seipfo calidior effectus eft, aut putrescens, aut contactu calidarum natura partium alteraſcens, quum interim quod partibus natura frigidoribus affricuit frigus, plurimo perdurat tempore. Atque tot quidem modis corpo ra tum indurantur, tum molliuntur. At medicamen emolliens (Græcè uocant μαλακτικόν) non de omnibus ijs modis efferre uidentur, fed peculiariter de ijs quæ con gelatione induruerunt, magis etiam ſi in eis contentus fit humor præter naturam, uelut in ſcirroſis. Quippe ſi à siccitate induruerit, humectare, non mollire id præciptiunt, sicut impleta euacuare, non emollire. Sed de nominibus neque contendere honestum eſt, nec curioſum eſſe eſt neceſſe: uerum reru infiſtere diuerſitibus preſſationi quibus ſi quid peccatur, ingens ægrotis damnum malum prouenit. Itaque quod reficcatum eſt, humectantia poſcit remedia, de quibus ſupra abunde differuit. At quod à frigore cœgelatum eſt, excalfacientia poſtulat: quæ nec ipfa obſcura ſunt. At quod impletum eſt, aut refrigerantia requirit, aut excalfacientia, aut quæ proprie uocantur ſiccantia. Vnuerſa liquidem hæc humorem ſuperfluum euacuant, fed ſua ac peculiari quodque ratione. Frigida quidem duobus modis, nempe repellentia, ſimul cum calore multam educentia humiditatem, ſicut Ariftoteles docuit. Quæ uero excalfaciunt, dum contentum in incalescentibus corporibus humorem in uapores diffoluunt. Quæ autem deficcant, uelut quæ uocantur diaphoretica, hoc eſt per halitum digerentia, & ipfa dupliſi ratione, aut humores ebibentia quum po ris quibufdam influnt, aut totam alterantia partem. Verum quando tempeſtius cuiusque ſit ufus, non eſt præſentis negocij definire, fed ad curandi attinet methodum. Quæ uero à frigore pariter & siccitate induruere, ea excalfacere pariter & ma defacere expedit, non ſicut pus mouentia calore & humiditate, ſecundum naturam temperatis, fed tanto eſſe medicamen expedit calidius, quanto exuperauit frigidentas: tantoſiccius, quanto & uicit ſiccitas. In quibus menſuram finire ad curandi iuidem methodum pertinet. Sufficiat autem hic medicamentorum ſpeciei formulam quandam exponere, id pauculis exemplis. Igitur oleum & aqua calida hume ſtant ſimul & excalfaciunt. Quòd ſi ambo in unum miſceantur, multò magis tum excalfaciet, tum humeſtabit quod ex ambobus erit miſtum, sicut aquæ potabilis bal nea cum oleo copioſo exhibita. Idem efficit eduliorum qualitas, ſi ſimiliter habeat. Ita: ingentis famis, quam βουλήματα nominant, illiusmodi ſunt remedia. Eſt enim ea affectio frigiditas iuncta ſiccitati: & ſanatio eius per contraria perficitur. Verunta men cataplasma quod ex farina triticea cōſcitur, in temperatis naturis pus mouens, nec quicquæ naturalis partium humiditatis auſert, quod quidem relatu ſit dignum: multoque magis nec apponit, sicut nec calorem intendere potest, nec hebetare, fed tantum in ſubſtantia ipfa augere. Cæterum non idem eſt, qualitatem intendere, & augere ſubſtantiam. Sed hæc paulò pòſt accuratius oftendam. Attamen id genus medicamenta humida calida, dicimus, non ceu calidiora humidioraque quam no ſtra ſit ſubſtantia, fed ceu ſimilem habentia nobis temperiem, quæ calida & humida eſt iuxta ueterem ſermonem, uelut in libris de Temperamentis oftendimus. Nec ta

Hh 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c men sic aquam humidam aut † galbanum calidum dicimus, sed illam tanquam quæ
carnem noſtram riget, hoc tanquam quod calfaciat. Nam tametſi aqua calida euca-
are quæ per humorum influxum contumuerunt ualeat, ſimilares tamen partes fal-
tem omnino humeſtat, ſicut in primo libro à me monſtratum eſt.
† vetus in-
terpres le
git, ignis.

De medicamentis p[us] mouentibus.

Cap. V.

N
Edicamenta itaque quæ p[us] mouent, eò quòd perinde ut aqua calida
excalſciant, ſuperfluim in ſpanijs uacuis contentum humorem per ha-
litum diſgerunt: ſicut in libello de inæquali intemperie monſtraimus,
Ipsi tamen ſimilaribus corporibus ſecundum naturam affectis, humi-
ditatis nihil neque adiſciunt, neq[ui] adiſunt, quod quidem manifestum
ſit, & ſentiri queat. Quippe quum temperaturam poſſideant æqualem ac parent,
earum ſubſtantiam tueri potius quam alterare poſſunt. Nam in ſuppurationibus hu-
miditas quidem alteratur, item q[ui] ſi qua ſit caro contufa: cætera uero quæ ſecundum
naturam habent, ſubſtantiam ſuam ſeruant. Etenim quum tres in animalium corpo-
re ſiant alterationes: una planè ſecundum naturam eſt, quum uidelicet in ventre ei
bus coquitur, aut in uſſeribus & uafis qui inibi generaſ ſuccus, unde rurſum pars
unaquæq[ui] nutriatur. Altera contrà plane præter naturam, nempe in putreſcentibus
omnibus. Atq[ui] hæ quodammodo inuicem ſibi contrariæ ſunt. Tertia ex utraque mi-
ſta & media eſt, partim ſecundum naturam exiſtens, partim præter naturam. Siqui-
dem alterationi ſecundu naturâ duo hæc ſinfunt, ut & ex familiari animantis natura
ſiat alteratio, & ab ingenito calore plane ſuperetur. Ei uero quæ præter naturam eſt,
& ab aliena caliditate mutatio prouenit, & ad nihil utile. At media earum, quæ ſeli
cet ſuppurationes comitatur, ab ingenito quidem fit calore, fed non plane uincenter:
neque enim ex materia peragitur quæ prorfum benigna ſit, neque tamen ex omni-
no aliena. Itaq[ui] quemadmodum naturales alterationes, quæ ab innato proueniunt
calore, à ſimili extrinſcus iuuantur, pari modo & quæ in mouendo pure conſpi-
tur. Nam quid æquè concoctioni uentris conferre nouimus, atque corpus huma-
num illi impoſtum? Proinde quidam puellos noctu admouentes per quietem, lon-
gè euidentiflimum adiumentum ſentiunt. Conſert ſiquidem amplius, magis q[ui] mul
to familiaris eſt eo calore qui à fomentis paratur. Ei udem gratia utilitatis quid[am] pa-
uos catellos per quietem uentri imponunt, copiam coquentis cibos caliditatis adau
gentes, non qualitatem. Tale eſſe debet quod ad mouendum p[us] adhibebitur medi
camentum, qualis eſt in naturis temperatis calor natiuus. At ſi uſto calidior natura
fuerit, in eo corpore, quod p[us] mouebit medicamen, calidius ſit oportet: tanto nimi-
rum temperato calidius, quanto & natura eius temperatam in caliditate exuperat,
Itaque clarum iam illud eſt ex curandi methodo, cui uſq[ui] ſingulatim hominis ſuum
ac proprium eſſe puris mouendi medicamentum. Nec minus illud conſtat, quod ſæ-
penumero iam demonſtratum, horum comprobatur teſtimonio, omnes medica-
mentorum facultates ut ad optimè temperatum hominem explorandas. Siquidem
nulla constituit uirs poſſet, niſi prius uelut regula ac ſcopo generi materiæ in qua uer
fatur constituto, ad illum iam particularia omnia dirigantur. Rurſum ergo propo-
sito tanquam ſcopo quodam in hoc ſomone optimè temperato homine, eius reſpe
tu aliud eſſe dicimus medicamentum p[us] mouens, quam quod indurata emollit,
eſſe q[ui] eorum temperaturas, quas ſuperius eſſe poſqui[n]us, eius quidem quod natu-
ræ in mouendo pure auxilio eſt commoderatam & ſimilem ei corpori cui admoue-
tur: ac proinde quod natura nostra humida ſit & calida, humida calídáque medica-
menta ei uſmodi frequenter appellari. Eius uero quod indurata emollit, temperata
natura multo calidiorem, non tamen iam ualde calidam.

D

De ortu

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. V.

46

A

De ortu scirri.

Cap.

VI.

Ritur autem induratorum affectio ex fluxione uiscosa & crassa, paruis
particulæ poris sive meatibus impacta. Digestio uero per halitum quod
tenue est eius ac subtile, ac deinde quod reliquum est refrigerato ac ue-
lut congelato, uocata sequitur scirroſis, ac proinde frigidus pathos aiunt,
& per calfacientia curari. Porro quoniam cum frigiditate humor re-
dundat superfluus, idcirco etiam compoſitam eius esse medela, ob refrigerio-
dum ſcilicet excalfacientia poſcente affectu, ob alienam uero & superuacaneam hu
mitidatem, euacuātia. Vnde fit ut eorum quæ ſcirri in morem indurata ſunt, nullum
curari ualeat, nec à ualide exiccantibus, nec à fortiter excalfacientibus, nec ab iis
quæ utraque hæc præſare poſſunt. Nam quæ ualide excalfaciunt, hærens ac conten
tum in particula humidum uiolenter digerentia atque elicientia, reliquum omne
deficcant, & incurabile conſtituunt: quæ uero fortiter deficcant, etiam ſi non excal-
faciant, tamen ipfa non per medium, euacuando ſcilicet quod subtile eſt, ſed ex pro-
ſello, ac ex natura ſua ad ſummam ſiccitatem inſixam particulæ fluxionem adigunt.
Sola igitur ea quæ calfaciunt, ſed non admodum, unaq[ur] exiccant non magnopere,
eiusmodi ſanare affectus poſſunt: uocanturque ea medicamenta Græcè μαλαξικά,
Latinè emollientia nomino, codem tempore utrunque agentia, nempe quod conge
latum est fundentia, & ſenſim per halitum digerentia.

Emollientia medicamenta in hoc à pus mouentibus differunt, quòd emollientia calidiora ſunt & moderatè deſiccant existentem in partibus humiditatem: pus autem mouentia corporibus quidem noſtris ſimilem calorem obtinent, ſed tamen existentem in eis humidatem ſeruant.

Cap.

VII.

B

Vapropter calida ſunt id genus medicamenta, nec admodum ſicca, à
pus mouentibus eo diffidentia, quòd calidiora ſint, & ſicciora. Illa e-
nim cognatam ac ſimillimam corporibus noſtris caliditatem poſſident:
emollientia uero licet ualidiorem habeant, non tantam tamen ut attra-
ſationis uiolentia reliquum deſiccent. Præterea ea quæ pus mouent, hu-
morem qui præſuit in partibus induratis, ſeruāt; emollientia uero paulum quiddam
eius abſumunt. Proinde quamuis innumera ſint calfacientia ſimul atque exiccantia
medicamenta, ſola tamen ea que conuenientem ac symmetrum calorem poſſident,
unáque illi respondentem fortita ſunt ſiccitatem, mollire quæ ſcirri inſtar indurata
ſunt poſſunt, quale eſt bdellium, ſtyrax, galbanum, thymizma ammoniacu, medul-
la tum ceruina, tum uitulina, adeps caprinus, & taurinus, & quæ eius ſunt generis.
Nam nunc conſilium non eſt omnem expromere materiam, ſed unam de id genus
facultatibus omnibus generalem confitituere doctrinam. Præſtat nanque in gene-
re de pus mouentibus atque emollientibus cognoscre, quòd illa æqualem accen-
dunt calorem ei qui eſt in homine fecundum naturam: quæ uero emolliunt, mul
tò maiorem. Quocirca illa quidem quantitate potius quam qualitate caloris agere
ſunt nata: at quæ indurata emolliunt, qualitate potius. Itaque ſi in parte quæ ſup-
puratione indiget, afflidiuò impoſitas ſeruare manus, aut aliam quamuis partem poſ
ſibile foret, celerrimè ſic ſuppuratio procederet. Pari quoque modo ſi medicamen-
tum hominis temperaturæ ſit quam ſimillimum, ocyſſime concoquet quod in pus
uerti debet, ut eſt nonnunquam caro, nimirum ubi contuſa fuerit: interdum uero
humor qui phlegmonem produxit.

Quòd pus mouentia etiam emplastica eſſe conueniat.

Cap.

VIII.

Vinetiam quòd emplasticum eſſe debeat eius generis medicamentum,
& ípsum liquidò mihi apparere uidetur. Nam ſi ſubſtantiam innati calo-
ris augere, non intendere qualitatē ipſam conueniat, poros corporis ob-
ſtructos eſſe neceſſum eſt, quò uidelicet halituosos tranſpiratus includat,

Hh 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
Siquidem ea cataplasmata quæ aut detergentia, aut ualidius excalfacientia, halitus difflari permittunt, exiccant quidem, fed pus non mouent. Talis est hordeacea, cice rum, fœnigræci, fabaceæ farina, amplius etiam grina, eruina, panici, lupinorum, milij, omnium adeo exiccantium: quippe quum tum per ea quæ detergunt, etiam si non admodum excalfaciant, fed quia obstruptione liberant, referant meatus, una quoq: calor particulæ euolet, ut naturalis haudquaquam feructur commoderatio: tum ab admodum excalfacientibus huius etiam non parum uacuetur, & qui reliquus est incalescat, ex quo fit ut natui caloris substantia diminuatur, fed qualitas intendaur. Quorum neutrum fieri expedit, uerum halituoſum & calidum ſpiritum contineri quamplurimum, & ad unguem caliditate symmetrum; quippe quum hic in pueris copioſſimus, omnes actiones naturales adaugeat. Sed ſunt quos id fugit, & cum hoc quod ignorent, Hippocratem inſuper accufare non uerentur, quod di xerit crescentia plurimum habere caloris innati. Sed nos dicta eius haud perperam capere oportet, ac cognoscree innatuë dixiſſe calorem, quem in quoq animantium ſpiritum nominamus, de quo & Ariftoteles ſcriptum reliquit. Verum nihil prohiebet, ſanguineæ subſtantiam ſimulæ aëriam una cum ſpiritu calidum inaudire inna tum, Ac Stoici quidem hunc ipſum ſpiritum animæ eſſe subſtantiam autumát. Nos ſanè de animæ subſtantia non admodum pronunciare quippiæ audemus, & ad præſens ſuperuacaneum arbitramur. Quanquam nos iam ante ſpiritum innatuë, etiam ſi non ſit animæ eſſentia, ſaltem primum eius eſſe inſtrumentum in commentarijs de Hippocratis Platonis placitis demonſtrauimus: & certe dicimus eum ſpiritum in omnibus animantis contineri partibus, fed non undiquaque eſſe ſui ſimilem, ueluti nec ſanguinem, eſſe neceſſe. Tum in ſpatijs inanibus non paruam eius inſelle subſtantiam, imò potius uelut materiam quandam leuiculam etiamnum mutatio-nem exſpoffentem ad innati ſpiritus qualitatibus suis abſoluti generationem, niſiio ſecius tamen iam tum etiam admodum ad naturalia opera conducentem. Porrò autem unum ex naturalibus operibus eſt, ea quæ in pus fit conuersio. Nam & illic quædam perficitur coſtio. Quum autem coquere confilium eſt, quamplurimum, meo iudicio, ſpiritum ſeruari intus oportet. Atqui digeritur tum ab euaporantibus ac detergentibus, qualis est hordeacea fabaceæ farina; tum à reſiccantibus, qualis est panici, lupinorum, milij; tum ab excalfacientibus, qualis est fœnigreci. Quin mul to etiam magis ab ijs quæ ſimul & excalfacere & reſiccare poſſunt, puta lolio, eru, cicere, ochris. Porrò omniij ad puris generationem aptiffimum eſt, ex ijs utiæ quæ perfunduntur, aqua temperata, aut cui additum oleum eſt, quod hydrelæum Græci uocant: ex ijs uero quæ irrigantur, oleum temperatum. At ex ijs quæ ex hydrelæo illinuntur, farina triticea, & panis ipſe. Sed is modice coſtus fit oportet. Nam qui plurimum coſtus eſt, quodammodo ſicior eſt, aptus phlegmonis quæ æguus concoctionem admittunt: qui uero minus, ijs quæ admodum calidæ ſunt, atque, ut ſic dixerim, ſeruent, congruit. Tum cui plus additum olei fuerit, pertinacius coſtio-ni aduerſantibus conuenit. Cui minus, ſeruentibus magis competit. Et ſanè quod ex pane conficitur cataplasma, difficulter coſioni cedentibus phlegmonis idoneum eſt, liquidem pani tum fal, tum fermentum admiftum eſt. Quod uero ex triti cea farina præparatum eſt, calidioribus utilius eſt. Et ipſius etiam triticeæ farinæ quæ pura eſt, tum panis quoque qui purus eſt, puri mouendo competenti eſt, ni-mirum quum furfur minus fit calidum, & magis deſiccet. Farina autem pura, quæ alere eſt nata, humida eſt & calida: qualia certe ad pus producendum conferre often dimus. Ita medicamenta quæ phlegmone tentatis imponuntur partibus, ſi calida ſint & humida, ad pus mouendum conducunt, uti adeps ſuillus, & vitulinus. Nam tauri & capræ acriora eſſe oftendimus: quamobrem phlegmonis tum frigidioribus, tum durioribus magis congruunt. At ſuillus ijsquæ proprie phlegmonæ appellantur, familiariffimus eſt, Eſt & adeps gallinaceorum familiariffimus, magisque etiam anſerum,

D

47

A

anferum, quodammodo tamen ad digerendum potentior: eſt enim ſubſtantia ſua tenuior, ſicut & bubulus & caprarum craſsior & terrenus magis, Quin & agreſtium animalium omnium acrior eſt adeps ſimulq[ui]c ciccior multo quam domeſticorum, maximeq[ui]s pardalis & leonis. Quare horum nullus omnino puri mouendo idoneus eſt, ſed, ut dixi, ſuſtus & uitulinus. Porrò p[ro]s mouent & pix, & ſeſina, nempe oleo quopiam aut roſaceo ſubacſtæ. Sed & hic ad ſeruentes phlegmonas ex roſaceo eas liquare oportet: ad frigidiorens uero excalſacientium quopiam, p[ro]ta cicino, rapha[n]ino, ueteri ſicyon[os]. Quòd ſi quando ſola utaris cera, alijs ad ananum nullis, ad p[ro]s mouendum, & ip[er]am in excaſeſacientium quopiā diſſolue oportebit: quippe quum ip[er]a per ſe minus ſit calida quam ut p[ro]s mouere p[os]ſit. Siquidem illenendi certe u[m] obſtinet. Solis itaque ſeruentibus phlegmonis apta eſt, ex calidorum oleo[rum] quopiam liquata. Verum quemadmodum h[ae]c ſymmetria ac mediocritate inſerior eſt, ut ad medias temperie phlegmonas, hominumq[ui]s & partiū naturas, ſic pau[rum] quiddam excedunt ſeſina & pix. Quapropter h[ae]c omnia ſimul miſta modera[t]e p[ro]s mouent. Sed h[ae]c iam ad traſcatum de medicamentorum compoſitione attinent, quem ut aliquatenus attingeremus, ſpeculationis ip[er]us nos ſequela adegit. Rurſum ergo ad propoſitum reuertor. Eſt autem propoſitum, definire quae ſit in ge[n]ere p[ro]s mouentium natura. Dic[tu]m uero eſt, quòd modic[em] eam humeſtantem & excalſacientem eſſe oporteat: quod alijs uerbis eſt, ut neque excellat, neque inferius ſit temperatura corporis ip[er]us immutantis, ſed quoad ſi[mi]ri p[os]ſit ſimilimum. Cæ[ter]um quòd medicamentum puri mouendo idoneum tale ſit facultate, & ac[tu], ſiue energia fiat eiufu[n]modi, dum corpori noſtro admotum eſt, ſæpen[um]ero iam ante diſt[ut]um eſt: ſed nunc nihiło ſecius id repetimus, quandoquidem utrobique eius memi niſſe oportet. Atq[ui]e eiufu[n]modi eſt p[ro]s mouentis medicamenti temperies. Porrò corpo[ris] ip[er]us conſtitutio emplaſtica eſt: qu[ui] maxime[]pollent quæ lenta & uifcoſa ſunt, uelut adeps porcínus, butyrum, thus, & quod ex farina triticea c[os]ſicitur cataplaſmat: quippe quæ moderat[em] tum calida, tum humida lenta[que] ſunt, ac proinde puri mouen[do] idonea. Chondrus tamen farina triticea c[ic]cior eſt, quanquam nihiło minus len[tus] ſit, niſi ſorte etiam amplius: unde ſit ut in medijs phlegmonis puri mouendo in[ceptior, in hu[m]idioribus etiam triticea farina præſtantior ſit. Verum & h[ae]c iam præſentis commentationis limites excedunt. Itaque denuo ad medicamenta duritates emollientia reuertor, h[ae]ctenus & hic curandi methodum attingens, quant[ui] dicen[torum] claritati conducat. Scirrum uocant tumorem præter naturam, doloris uacu[rum], ſed durum. Sunt autem inter eos quidam, qui ubi pluribus increuerint, ſimul[ato]q[ui]s indurati fuerint, non modò dolore carent, uerum etiam ſenſum exiguum, aut e[tiam] nullum habent reliquium: porrò naſſcuntur ex humore craſſo & frigido, qua[les] ſunt in animalium corporibus duntaxat duo, bilis uidelicet atra, & ſuperexiccata pituita. Proinde tumores ſcirroſi omnino aut pituitoſæ ſunt ſubſtantia, aut atrabila[tia], aut ex utraq[ui]e miſſi. Sed de agnitione eorum non eſt nunc tempeſtiu[n] differere, uerum de medicamentis emollientibus illud ut nunc dicam opportun[u] eſt, nempe quòd propri[u]e uocantur emollientia, quæ medentur ſcirroſis tumoribus ex pituita re[ſic]cata cr[aſſo]q[ui] humore prognatis. Conſueuerunt autem iſ potiſſimum in muſculo[rum] capitibus, & qui ex eis prodeunt tendonibus conſiftere. At quæ ab atrabilario ſucco duruerunt, cancroſa ſunt omnia, & ab emollientibus medicinis exaſperantur. Sed horum quo pacto meminiffe oporteat, in c[om]mentarijs methodi curandi doce[bimus]. Quæ uero à lento cr[aſſo]q[ui] humore congelato indurata ſunt, calida p[os]cunt ſiecaq[ui] medicamenta, ſed non tamen quæ ualida ſunt ac uiolenta: ſed ſuffici interim ut ſecundi aut tertij ſint ordinis excalſacientium, pr[im]i exiccantium. Porrò qu[u]n non exigua ſit in corporibus induratis maioris minorisq[ui] laítudo, necesse utique eſt & medicamentorum illis medentium non paruam eſſe latitudinem. Siquidem adeps caprinus, & gallinar[u], quæ ſic indurata ſuere iuuarunt, Verum illi quidem imbeat

B

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c liores funt, & moderatas duritates emolliunt. Valentior gallinarum gallorum adipe anserinus eſt, caprarum uero hircinus, ualidior quoque & taurinus, ſed minus tamen quam hircinus. Quinetiam medulla ceruina modice emolliit, & cum ea utu lina: quippe quum id genus omnia medicamenta calida ſint, & mediocriti ſicca, multoque magis excalfacere quam exiccare nata. Unde ſi quis forte ea quando calida dicat & humida, non repugnandum: nam paulum abſunt ab ijs quæ neque humeant neque deſſicant. Eodem ex genere funt, quanquam ualidiora, ammoniacum, thymiama, & ſtyrax, & galbanum, & bdellium ſcythicum, ſed ad emolliendum præſtantiora ex ijs tient quæ recentia funt. Siquidem inueterata ualidius quam opor tet deſſicant. Id ipſum uſu uenit in medulla & adipe, quippe quæ & ipfa uetuſtate ſeipſis tum acriora, tum ſicciora euadut. Quin & oleum quoque ſicyonium ex hoc eſt genere, nec in poſtremis id quod inueterat eſt, & ea quæ præparantur, ut ſubnum. Sed de cōpolitis hic dicere ſtatut ſi nō eſt. Porro radix altheæ, & cucumeris agreſtis, nonnullatenus alia plantæ, partim in oleo, partim in aqua decoctæ, emolliendum medicamentorum facultatem indußt, ſicut maluæ agreſtis folia tum cruda, tum cœta. Atque hoc ſimplex medicamentum eſt, ſicut porcinus adegops uetuſtatem paſſus ſed falis nihil oportet adijcere, ſicut nec alijs quæ emolliunt: ualde enim deſſicat ſal. Porro quæcunque alia emollire poſſunt, ſeu ſimplicia ſeu compoſita ſint medicamenta (alibi enim ea recenſebimus) calida ſunt ex ſecundo & interdum ex tertio ordine, leuiter uero ſicca. Sed & h[is] ſanè illinendi uis (emplaſticam uocant) inſit necelle eſt, non aliter quam ijs quæ p[os] mouent. Sed quanto maiore euacuandi facultate polle re debent, tanto utique minus etiam meatus illitu obſtruere.

Quod medicamenta indurantia humido frigidòs, ſint temperamento.

Cap. IX.

D

Anè emollientium facultas medicamêtorum abunde iam exponita eſt, proinde deinceps de indurantibus uerba faciam. Frígida ita? h[ae]c ſint oportet & humida, uelut ſemperuīuum, portulaca, p[í]ſyllium, lentiula paluſtris, solanum; aut hoc quidem certe non eſt temperamento humido, ſed medium abſolutè humeant antis & exiccantis, expugnantibus facultatibus compoſitum, exiccante uidelicet & humeantante: nimirum quum & du p[li]cem in ſe habeat ſubſtantiam, terrenam & aqueam. Sed iam non eſt mihi conſi lium, ad particularem materiam ſermonē deducere, uerum generales duntaxat breuiter facultates definire. Sanè ſi quid ſimul & refrigereret & deſiccet, & ipſum proſectò omnino indurabit: ſed non eſt ex ijs quæ propriè indurant. Siquidem congélatione potius quam euactione durum efficitur corpus, prout ſupra poſſimus. Atq[ui]d ſit quod proinde quia natium humorem non retinet, induratum eſt, id ſicû potius quam durum appellabimus, conſtatque eius ſanatio rigatione & humeantione, non emolliione: ſicut certe & tenſio curatur laxatione, & laxatio tensione.

De tendentibus laxantibus, medicamentis.

Cap. X.

Ed h[ae]c ut ſe habeant liquidò conspiciuntur, cum in cute, quemadmodum & ab Hippocrate dictum eſt, cutis duræ mollificatio, tenſa laxatio, tum etiam frequenter in articulis. Igitur laxatio prouenit humeantatis immodicè quæ circa eos funt ligamentis pariter & tendonibus: tenſio uero non etiam simpliciter, ſed aut plusculum exiccatis, aut refrigeratis, aut phlegmone affectis, aut ſcirro. Atq[ui]ta quidem in articulis. In cute uero non tantum ita, ſed muſculis quoque qui ei ſubiectè funt, quoquo modo in tumorem ſublatis, N[am] & præ carnis ſæpe copia quibusdam tenditur. Quod uero & in phlegmo n[is] idipſum illi accidat, ſupra poſtitum eſt. Quamobrem non simpliciter una eſt ipſicæ laxantium remediorum, utpote quum alia humeantando, alia calfaciendo, alia uero emolliendo, quæd[à] euacuando, n[on] nulla tum ores præter naturam purgando, alia etiam per coniugationem horum quampià agentia, laxare aſſolent. At Theilalus, feréque

48

A ferreque sequacés eius uniuersi, sicut in alijſ multis, ita & in his appellationes ſimul
cum rebus confundunt, quicquid obuſi eſt, citra ullam examinationem conſcriben
tes. Quamobrem ubi quæ in manibus ſunt abſoluerimus, necesse nobis ſanfor ſue-
ritaliuando in eos ſtulum conuertere : in præſentiarum autem quod dicta cōtinuò
ſequitur perſequamur, rurſum ſumpto principio ab ijs medicamentis que uocantur
emplaſtica. Quia uero ſæpe iam ante de ijs diximus, breuiter ergo Emplaſticu me-
dicamentum eſt, quod tenaciter corporis poris ſiue meatibus illium inhæret. Porrò
abunde dictum eſt nobis de pororum, quos nos ſtatuimus, natura in libris de Tem-
peramentis. Demonſtratum autem eſt & in libro hunc præcedente, mordacitate ua-
care omnino debere medicamentum emplaſticum; nam ſi qua illi inerit moraci-
tas, hætere in poris non poterit, ſed omnino facilè excernetur, aut partium aliquam
liquando, aut certe humorem ex alto attrahendo. Sed & illud fatis conſtat, terrenæ
conſiſtentiæ & uilcoſum eſſe oportere emplaſticum.

Quod poros purgantium medicaminum unumquodque calidum fit, & tenuium partium:
nam amara omnia & nitroſa ſunt. Cap. X. 1.

Ed de iſtis ſuprà abunde dictum eſt. Quod uero illi contrarium eſt, dici
queat poros purgans, & in farctu liberàs; sicut & ipſum emplaſticum
non modò emplaſticum dicitur, ſed & ἐμφρᾶκλοῦ, quali dicas infarci-
ens. Fuerit autem id sicut effectu cōtrarium, ita & corporis natura necq-
uilcoſum, necq; mordacitatis expers, ſed nitroſum & ſubtile. Nam in ra-
tione maioris ac minoris differunt, ſubſtantiaë genere minimè diuerſa, tum emplaſti
ca ab ijs quæ ſordem nutriunt, tum repurgantia ab extergentibus. Nam quæ in ſu-
perſicie ſordem auferunt, ſiue in cute, ſiue in ulceribus, ea extergentia ſiue rhyptica
B nominantur. Quæ uero poros etiam expurgant, ea ſubtiliorum his partium ſunt, &
emplaſticis cōtraria: proinde pororum ecphractica & eccathartica, qualiſ expurgan-
tia & farctu liberantia dicas, appellantur. Sunt autem hæc tum nitroſa, tum amara,
atque cuti extimæ impoſita ſolam nitroſam qualitatem poſſideant exactam eſt opus
ad ea peragenda quæ dicta ſunt. At intrò in corpus affumpta, etiam ſi adiuncta ſit
quædam adſtrictio, poſſint tamen ſic quoque magnos purgare abſtergereque mea-
tus, cuiuſmodi ſunt in uafis. Nam foris meatuum exiſguitas prius ab adſtrictione oc-
duſa quam probe queat expurgari, non etiam inde in altum abſtergentem ſubſtan
tiam recipit, nec expurgatur. At quæ circa uentrem ſunt partes omnes, quæq; in io-
cinore, liene, alijſ q; omnibus uifceribus, quu; maximos in ſe meatus habeat, maius
accipiſt commodum ex uaforum corroboratione, quam p[ro]pter oſculorum exiſgu
tatem lædantur. Proin intus abſlinthi[u] repurgare p[ote]ſt, foris n[ō] p[ote]ſt: quippe com
poſtum eſt, ut ſuprà dixi, ex amara acerba q; facultate. Quamobrē eius generis me-
dicamenta particulatim ut perſequar, non eſt necesse. Quæcunque enim repereris ni-
troſa & amara, ea ad purgandos meatus omnes ualere noueris. At cutis ac ulcerum
fordes, non hæc tantum, ſed & uiribus minora auferre poſſunt, qualia ſunt dulcia
quæ tenuium ſunt partium, puta mel, & ex cerealibus ſeminibus quædam, ut eru-
um, fabæ, hordeum, lupini: quanquam in ipſis fabacea hordeaciáque farina tantum
extergit, non etiam meatus farctu liberat. Erui autem & lupinorum poſtimum ſi
amara fuerint, ſuprà qu[am] quòd extergunt, ſonnihil quoque meatus purgare ua-
lent. Simile quiddam amygdalis accidit: nam & horum ipſorum ea que amara ſunt,
& detergunt, & meatus expurgant: quæ uero edendo ſunt, detergunt quidem, non
tamen in farctu liberant. Quin & urticæ ſemen, non ſecus atque eruum amygda-
laque amara, meatus purgat. Ex eodem genere ſcilicet ſunt ſcilla & iris, & quæ-
cunque alia uincentem in ſe qualitatem amaram poſſidêt. Siquidem nitrum ipſum
per ſe, & aphronitrum, & ſpuma nitri, & ſeriphon, & abrotonum, & id genus re-
liqua cum cibo potuque affumpta eandem uim obtinent. Protinus enim his inest,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

ut craffos lentos humores extenuandi uim obtineant, sicut emplasticis omnibus craffos lentos corporis succos reddendi: quamobrē lentis ac pituitolis thoracis pul monis humoribus, aut puri & incidēdis & extenuādis & educēdis aptiora inuente re alia præ iftis medicamēta nequeas: if id iftis & iocinoris obstruções expurges, & modícas etiā lienis: nam quæ maiores funt, uehementiora desiderant, nempe cap paris corticem, radices tamarices, scolopendrion, & scillam, & eam quæ id ipfum nomine repræfentat, asplenos appellata. Sed tamen iftis utendum in quoque uifcetum eft: ad iecur, iftis per fefe duntaxat: ad lienem uero, miftis aceto, aut ei incoftis: ad thoracem pulMONem, melicrato, ptifanæ, oxymeliti, aut dulcium uinorum cuipfam. Sed hæc ad curandi pertinent methodum, proinde in præſens rationibus ea confirmare omítto. Nam & in illo opere, & in alio quod De componendis medi camentis inſcribetur, eas explicabo.

Quòd urinam cientia ex acrium genere ſint, ac proinde calida & ficca, tum quòd ſanguinem ferofum ſegregent, craffum uero cogant. Cap. XII.

Orrò quæ necesse eſt ut dictis adijciam, ea duntaxat expromā, nempe quum plurimam mouere urinam annitimur, nō admodum dictis uten dum pharmacis, ſed quæ acriora funt, & magis excalfaciunt. Dicium ſiquidem ſupra eſt, acre omne eſſe calidū: eius generis funt ſemen apſi, petroſelini, ſoſnici, dauci, agriſelini, ſmyrni, & ſanè ipſum quoque ſe ſeli, & ammi, & phu, & meon, & afaron, & acoron, à quibus ſanguis nō extenuatur duntaxat, ſed & funditur ac ſecernit, nō ſecus atc: lac quod coagulatur, ſeroſo uideſt cer & tenui ſeorfum ſegregato, craffo uero in ſefe coeunte. Siquidè quò facillime ad ſe attrahant renes quod in ſanguine aqueum tenuep ac ferofum eſt, ultra hæc con ferunt, nempe totius ſanguinis primum ſuſio, deinde ſegregatio, quorum neutrum absque ualido calore peragi queat. Quamobrē puris ex thorace expuſioni ea omnia aduerſa funt: quippe quum natura eorum ſit tum excalfaſoria exicctoria, tum etiam ſecretoria, & coactoria. Cogitur quidem in ſefe quod craffum eſt, excernitur uero ac ſecernitur in ipſo coactu quod in ſanguine ferofum ac tenue defertur. Atq. hoc ad ſefe trahere renes anteuertunt: quod uero coactum eſt atc: exiccatum, haud etiam facile expuitur. Proinde ut modò poſui, incidendi uim habeat eiusmodi medi camentum oportet, ſed non tamen infligiter calidam, ne uidelicet ualide delicet: ac eiusdem profectò commoditatis gratia cum forbitiunculis potionibus humeſtantibus exhiberi poſtulat. At quæ renes expurgant, & ipſa quidè incidența funt, uerum larga humiditate non indigent. Porro quæ calloſas ſiue tophaceas conſiſten tias incidere funt idonea, & ipſa uti: admodum incidunt, ſed minimum caloris poſident. Quippe caliditas callu porum ue ipſa contrahit ac procreat, non invidit neq. diuidit. At quæ minus funt calida, cum hoc quòd incidere ualeant, meliora quoque funt, uelut radices regioru asparagoru, & rubi, & betonica, & polium, tum ochra. & uitrui uſtum, & ex ſcilla confectum acetum, & quæ funt eius generis. At Thelſalus inſuſſimus atc: imperitiffimus, sicut plera: alia artis cōtumelijs ac proſbis imme: ritò afficit, ita & hæc quoque diſcerpere contendit, nullum eſſe medicamentum cenſens quod proprie ſit aut hepaticum, aut nephriticum, aut pleuriticum.

Quòd rareſacientium temperies moderatæ ſot tum caliditatis, tum ſiccitatis, confiſtentiæ uero tenuium partium: anaſtomoticorum autem tum calidior, tum etiam mordax atque acris, ac craffarum partium: porro condenſantium adstringens & aquea potius: ſtipium uero, ſiue seyvōliku: craffarum partium, & ſrigida. Cap. XIII.

Ed illius peccata alijs libris detegam. In præſenti autem libro reliquias ſim plicium medicamentorum facultates edisseram, exordio ruffus ab aperi entibus ac rareſacientibus (illa anaſtomatica, hæc aræotica nominant) deſumpto. Vident enim & hæc qdā ſanè modo iam dictis eſſe uicina, nem pe quæ

49

A

pe quæ extergere, incidere, obstrucciones tollere, diuidere, diximus: quanquam nō undiqua, eſſe ſimilia. Sanè & horum ante omnia diſtinguenda notio eſt, ac ſic inquienda ſubſtantia. Quæ cutis meatus referant, rareſacientia dicimus: quæ uero ua ſorum oſcula, aperientia. Quin & illis contrariorum, quod poros contrahit, conden ſans appellant: quod autem oſculum occludit, haud etiam proprio deſignant nomi ne, ſed generalioribus, puta contrahens, occludens, conſtringens, obſtruens nomi nant. Porrò utriuſque natura ſic habet: rareſacientium quidem tu in modice calida eſt, tum minime deſiccans, tum tenuium partium: aperientium uero, tum craſtaru partium, tum acris ac mordax. His porro contrariorum, condenſantium quidem frigi da ſanè, ſed non terrena, neque aëria, ſed potius aquea. Eorum autem quæ apertio- nes ſiue anaſtomœs occludunt, craſtarum parti, & frigida. Exempla horù ſunt, rareſacientis quidem naturæ chamæmelum, & althea, & quod ex ipſis præparatur oleum, nec minus quod ex agreſtibus conficitur cucumeribus. Quin & uetus, & ci cinum, & rhaphaninum oleum ex eadem ſunt nota. Aperientis uero facultatis, quæ acria ſunt ſubilæ terrena, cyclaminus, allia, cepe, ſel taurinum: unguentorù adeò omnium quæ ſimul craſtarum ſunt partium, & calida, ſubſidentiæ: cuiuſmodi eſt iri num, & amaricinum: quæ utique & oecæcatas aperiunt hæmoirhoidas. Porrò quæ uteri os à phlegmone, aut ſcirro, aut ariditate oculſum aperiè dicuntur, ex acciden ti, non autem primariò & per ſe eiuſmodi habere facultatein censentur, uelut nec ea quæ labiorum à phlegmone occluſorum, aut genarum aut narium, aut gutturis, aut præpujt, aut ſedis, aut alterius eiuſmodi ofculi inſtrumenti phlegmonen ianant, atq occluſionem corrigunt. Ea nanq phlegmonem ſoluere dici poſſint, haudquaquam aperientia ſiue anaſtomœtica, Peccat ſanè in iſtis Diſcorides, nonnunquam aperiens inquiens facultatis medicamentu quod laxat, aut emollit, aut humectat, aut phle gmonem ſoluit. Atq rareſacientium & aperientium eiuſmodi ſunt eſſentia. At eo- rum quæ ipſis contraria ſunt condenſantium quidem, aquæ eſt frigida, ſempetuiui, portulacæ, tribuli uiridis, pſyllii, herbæ quam muris aurem uocitant, lenticulæ pa luftris, & ut ſemel dicam, quæcunque refrigerant, ſed non adſtringunt. Proinde & mandragora, cicuta, altercù, papauer, ipſas nunc dico herbas, ſi quis modice utatur, condenſandi uim obtinent: ſin liberalius, non modò condenſandi, ſed & obſtupe faciendi: ſi uero etiam plurimum, nō tantum obſtupefaciendi, ſed & enecandi. At eorum quæ aperientibus aduerſantur, ſubſtantia, quu ſit craſtarum partium, & frigi da, adſtringentium eſt omnium, quæ quidem admittam non habent acrimoniam. Quorum ſanè materiae abunde multa poſuimus in quarto huius exempla: in quo & eſſentiam eiuſmodi medicamínum terrenam frigidamq. expoſuimus. Mirum er go wideri non debet, ſi ſola contrahere occludere poſſit aperta præter naturam ua ſorum oſcula: ſoli enim huic, quæcunque requirunt ea quæ contrahi debent, omnia adſunt: nimírum quæ conſſentiæ craſtudine foris incumbat, nec paruos meatus penetrare poſſit, tum frigiditate ſua intrò premat, atque undiquaque in ſe ſe contacta uicina corpora cogat ac contrahat. Nam proinde quod deſiccat (eiuſmodi enim eſſe oſtenſum eſt quicquid adſtringit) humorem depalcitur, & partem roborat. Itaq ſi hæc omnia conueniant, oſculum cludetur, ceu à manibus foris, ipſis nimírum ad ſtringentís ſubſtantiæ partibus contractú. Ea uero medicamenta quæ frigida quidè ſunt aut æque, aut amplius, ſed ſubſtantiam fortita ſunt aqueam, ea inquam, debili ter & contrahunt & conſtringunt, nimírum propter molliét: quippe quicquid ua lenter tum confipare, tum conſtringere debet, robur quoddam renitens & durú ha beat oportet: qua quú careant medicamenta naturæ magis aqueæ, tenues quidè po ros in unoquoque corpore contrahunt atq condenſant, cæterum inſtrumentum un diquaque totum conſtringere nequeunt. Quamobrè merito talia cōdenſantia qui dem ſunt (græcè ὀυνωτικα) non tamen obſtruentia, græcè siyvōtikà dicta. Intelligas nunc uelim obſtruëtia ſiue ſtegnotica me dicere corpora, quæ ſenſibiles excretiones

Ii

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

cohibent: corpus enim stegnoticum, quod sīyd, ſiue claudit ac continet in ſe, nee quicquam quod ſenſu queat percipi, ex ſele emittit, Græcè sēyvōy nuncupatur. Ata que hæc eiufmodi ſunt tum temperaturæ, tum facultatis: at rarefacientia prorsum quidem calſaciunt: nec enim aliter diffundere & laxare poſſent ſubſtantia; ad quod conſequitur, ut & pori dilatentur, Debent autem non admodum eſſe calida tempeſtie; liquidem ea iam acria ſunt, & inhorrere faciunt: neque item exiccatoria: nam & hæc ſenſilia corpora ſolliquant, doloremq[ui] in ipſis excitant.

Quòd escharotica crassa ſint conſiſtentiæ, ac uehementer cauſtica, ſiue urentia: adeò ut corpus ſenſibuler colliquent: at ſeptica, quæ uidelicet non dicuntur proprie cauſtica, & ipſa colliquare ſunt nata: non tamen tam ualenter quam escharotica: ad hæc conſiſtentia ſunt tenui, ac proinde latentem moliuntur colliquationem. Cap. X.III.

D

Taque quæ citra moleſtiam excalfaciunt, ea ſola omnium ſunt rarefacientia. Si uero non modò calida fuerint, ſed etiam conſiſtentia cauſa, ſi quidè uehementia ſint, & cauſtica, hoc eſt urentia, & ignis inſtar corpus colliquant, & ſæpe eſcharas, hoc eſt cruſtas, ritu cauterij eſciant. Porro ſi debilius quam ut urere poſſint calſaciant, anaſtomoticam, ſiue aperiendi uim obtinent. Itaque medicamen omne anaſtomoticum eſſentiæ quidem terreæ, simula igneæ eſt, haſtens tamen excalfaciens, ut nondum urat. Si porro cauſticum ſit, non tamen uehementer, præterea eſſentiæ tenuioris, id planè ab omni aberit mordacitate: aut cum exiguo tum dolore, tum morſu carnoſas partes eliquabit. Nam quod non confertim alterat, uti quæ uehementer ſunt calida, quod non ægre penetrat, ſicut quæ crassa ſunt eſſentiæ. Siquidem alterationum ſubitæ conferta mutationes maximè ſenſibiles ſunt, tum pene trationum quæ uiolentæ ſunt. Quippe quod in crassa eſſentia cauſticum eſt, id cui cunque inhæferit parti, ſtipitis ritu inſixum excruciat. Verum hoc quidem escharotica, eis utuntur ad inducendam ulceribus excreſcentibus cicatricem. Sunt tamen & ipſa eiufdem genere facultatis, ſeptices ſcilicet: uerum tantulo imbecillioris, quod extimam modo ſuperficiem quam contigerint detrahant, non tamen in altum ſubire ualeant, uelut alia petrae flos: quanquam nec ipſius reuera facultatis cicatricem inducentis, quam uocant ἐπουλωτικων. Siquidem quæ huius ſunt facultatis, nò detrahere, neque liquare carnem ſunt illata, uerum indurare & deſiccare, cuiuſmodi ſunt alumen, galla omphacitis uocata, æs cōbuſtum, maximè lotum: nam quod lotum tum non eſt, quiddam obtinet cathæreticu, uelut & æris ſquama. Nam quod lotum eſt, omnit m medicaminum cicatricem inducentiu longè præſtantiffimu eſt: quippe quod probè cicatricem inducit, modice adſtringat oportet atque deſicet. Quapropter ſpinæ ægyptiæ fructus, & mâli granati putamina ſicca, & eius generis uniuera ſa cicatrici inducendæ ſunt medicamina.

Quod

V. 50

Quòd cicatricem inducentia medicamèta adstrictoria effe & desiccatoria conueniat: quæ uero ulcerè cau implent, mediocriter extergentia, & morfu uacantia. Cap. XV.

A

Aëterum confusa eft apud plerofc medicorum non solum appellatio, uerumetiam omnium id genus medicaminum facultatis cognitio. Si quidem quæ carnem detrahere ac colliquare sunt nata, ea nonunquam nominant epulotica, hoc eft cicatricem inducëtia, scilicet quòd horum sæpe usu ulcera ad cicatricem perueniant, fed id nec primariò, nec pe culiari ipsum facultate, nec in omni usu sequitur. Siquidem ad exactum pulueris leuorem redacta id genus medicamenta per specilli cufpidem, carnem leuiter con tingentia, ad cicatricem ulcera perdu cunt. At si paulò largius utare, mordicant colli- quantc carnem, & ulcus cauum efficiunt, contrà quàm in ijs quæ re uera sunt epu- lotica. Siquidem nifi fatis magnam eorum quantitatem imponas, nihil proficies. Id enim eft in planis ulceribus ad cicatricem ducendis còfilium, ut caro alteretur, fiat cutis: id quod perficitur per ea quæ illam contrahere, constringere, constopare, den- fare, præterea siccare, & calli inftar indurare ualeant: quippe quum cutis uelut in cal lum durata caro fit. Atc ea fanè medicamenta quæ sic agere posunt, primariò pro- prie dicuntur epulotica, fiue ad cicatricë perducentia: cætera uero, nempe cathæ- retica, hoc eft detractoria, fecundariò, & per accidës: sicut & ea quæ absc adstrictio- ne desiccandi uim habent mordacitatis expertem. Nam & hæc quoq ex accidente cicatricem inducunt, cuisufmodi utiq medicamentum st myrrha, & lithargyrus, & oftreum, & diphriges combuſta: quandoquidè & ipfa sæpenumero cicatricem indu cunt illita. Cæterum ſcire oportet, ubi tum in his libris, tum alij omnibus hanc uo- cem, sæpenumero, adijcio, id me uelle significare, quòd aliquando promiſa fruftren tur, propterea quòd nec primariò, nec ſua facultate efficiant. Porro epulotica medi- camenta ulcus omne planu claudere cicatrice ualent: ſicut mediocriter citra mor- fum abſtergentia cauitates implere. Cæterum de hoc genus medicamentis ſuſius di cetur in commentarijs de ratione curandi, cum quo multis locis magna eft huius li- bri affinitas, ceu etiam ab initio præfatus ſum. Proinde ſuſpenſo de ipsis ſermone, ad alterum genus facultatum, nempe attrahentium & repercutientium, ſiue repellenti- um, tranſeundum cenſeo.

B

Quòd attrahentium effentia & calida ſit, & tenuium partium: repercutientium uero & frigida, & crassarum. Cap. XV I.

Gitur attrahentes ſunt, quæ ex alto uehementius extrahit: repercuti- entes uero, quæ in altum occurrentes ſibi fuccos repellunt. At effentia illis quidem calida eſt, & tenuium partium: his uero frigida, & crassa- rum. Attrahit enim perpetuò calidum, repellit uero frigidum: uerum quod cum caliditate coniunctam habet partium tenuitatem, trahit ue- hementius: quod uero cum frigiditate partium crassitudinem, id uiolentius propel- lit, Itac ex actionis uehementia nomen utric impositum. Atc adstringentium qui- dem nota eſt effentia; attrahentium autem alia ſponte nata eſt, alia uero ex putrefen- te areſcente generatione ſortita. Sponte nata, ut dictamni effentia, & propoleos, & thapsiæ, & lagapeni, & ſuccorù cyrenaici & medici, & ſi qua his similis extiterit. Ex putrefactione, qualis eſt fermenti, & pſorci, quod uocant. Quòd ſi fimis quoque ex putrefactione generatio conſtat, utic omnes attrahendi facultate pollebunt. Sed non parua illis inſe diuerſitas. Nam columbinus admodù attrahit: ex æquo autem utrinck ab hoc receſſerunt, ad calidius quidem anſerinus, ad frigidius uero gallinace us: hoc etiam magis uincuntur humanus & ſuſillus. At canu ſtercus ſimile eſt medi- camentis extergentibus, maximè ſi ueſcantur offibus. Crocodilorum autè terreſtri- um ſtercus magis etiam id perficit atc absoluít. Sed & aliud eſt attrahentium genus medicamentorum, quod qualitatis familiaritate attrahit: id quod aliud eſt nihil quàm

11 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c totius effentiaë similitudine, ceu quæ nutriuntur, familiaria nutrimenta attrahunt. Tatum medicamentorum sunt purgantia omnia, & nonnulla alexiteriorum sive amuletorum. Cæteru calida ut sint id genus omnia necesse est. Nam inter ea, quæ effentijs similia sunt, quod calidius est, id potentius attrahit, utpote quod similitudini auxiliarium adiunxerit calorem. Siquidem quum ipsum duabus caufis attrahat, supe rabit id quod una duntaxat trahit. Porro nihil refert ἐπισκεπικῶ, aut ἐλληνικὴ, aut ἐλληνιστὴ διὰμυρία dicas, latine attrahentem sive attractoriam facultatem.

Alexiteriarum & alexipharmacarum facultatum, quædam alterando quod mortiferum est iuuant, quaedam uero euacuandam. Et earum quæ alterant, aliamæ una aut duabus qualitatibus agunt, aliamæ tota effentia. Similiter quæ euacuant, quædam substantiæ similitudine euacuant, quædam caliditate subtili ac tenui. Cap. XVII.

Erum quandoquidem de istis abunde dictum est, transeamus ad facultates quas uocant alexiterias, & alexipharmacas. Eſt autem harum natura duplex. Siquidem quædam alterant, quædam uero euacuat ex corpore patiente, ſeu uenenum corrumpens, ſeu deleterium medicamen. Alterant igitur aut una qualitate, aut duarum coniugatione, aut denique tota ſubstantia. Euacuant totius ſubstantiæ similitudine, & caliditate ſubtilium partum. Quatuor ita: ſunt uniuersæ differentiæ proficiscentis ab illis utilitatis, duæ alie rantes, & duæ uacuantes. Anæ ea ſane quæ qualitatis contrarietate auxilio eſt, manifeſta eſt. Nam ſi rigidum ſit medicamen deleterium, aut uenenu animantis, ab excal facientibus petendum remedium: ſin calidum, à refrigerantibus. Si uero humidu, ab exiccantibus: ſin ſiccum, ab humectantibus. Sic etiam ſi humidu ſit & rigidum, ab exiccantibus & excalfacientibus: ſin calidum & ſiccum, ab humectantibus & refrigerantibus, & in reliquis duabus coniugationibus ex proportione. Sed nec obſcura eſt alteratio quæ ſit per totius ſubstantiæ facultate, utijs qui memoria tenent quæ demonſtrata ſunt in cōmentarijs de naturalibus facultatibus, & in illis quæ inſcribuntur de Temperamentis. Siquidem facultates quæ deleteria medicamin alie rant, naturā habent mediam inter corpora perpetientia, & medicamenta ipfa lædenzia, ut uidelicet eadem ſit proportioni corporis ad facultatem alexiteriam, quæ illius ad deleteriam: & rurſum deleterij ad alexiterium, quæ alexiterij ad corpus. Eapropter propemodu omnia quæ deleterijs aduerſantur, ſi largius ſumpta fuerint, grauiter ani mantis corpus oblaeſt. Quamobrem ea moderatione quantitatis omnes id genus facultates exhibere oportet, ut neq copia nimia corpus offenbat, neq exiguitate ſua à deleterijs uincantur. Sed hoc iam attinet ad curandi methodum. Nunc autem quæ reliqua ſunt perſequamur. Omne deleteriu uenenum à foris impoſitis medicamentis euacuat, nempe aut caliditate attractionem molientibus, aut totius ſubstantiæ similitudine. Sed & hic quoad fieri poterit maximè mediu natura alexeteriu ſit oportet, corporis uidelicet quod curatur, & ueneni lædentis. Nam ſi aduerſſimum foret corpori, in ipſum ageret potius, ceu deleterium, haud euacuaret uenenum. Etenim, ut claritatis gratia ſummam repetamus, ſcire oportet, deleterias facultates uniuersas temperatura eſſe aduerſſimas corporibus quæ ab ipſis læduntur. Ita: ſi à ſimilibus temperie medicamentis euacuentur, erunt & hæc corporum naturis contraria. Sanè & ſunt quadantenus contraria, non tainen adeò ut interimant, ſed ambigant potius, in medio ſita eorum quæ ex profeso corpus animantis lædunt, & quœ iuuant. Porro nihil intererit, deleterias facultates, an phtharticas, an phthoropœas, an alio quouis modo appellare uoles: ſimiliter nec an alexiterias, an alexipharmacas. Attamè ſi qui ea quæ uenenatarum beſtarium iſtus aut uenena ſanant, alexiteria nominare uelint, quæ uero medentur, deleterijs, alexipharmaca, ceu quidā cenſuere, diſceptandum cum iſtis ac pugnandum de nominibus non eſt. Nec enim ex iſtis comparatur curandimorbos peritia, ſed ex rerum ipſarum cognitione.

D

Quod

51

A

Quod anodynorum, hoc est dolorem sedantium, & paregoricorum, hoc est lenientiū aut mitigantium hocatorum medicamentorum, quædam reuera sunt eiufmodi, uelut calida coniunctam habent- tia partium tenuitatem: alia uero nomine duntaxat, ueluti narcotica, hoc est ſtu pefacientia, qualia ſunt refrigerantia omnia. Cap. XVIII.

Orrò quando quidè & de his quod ad præſens conueniat fatis iam ex- positum eſt, tranſeundù deinceps eſt ad ſermonem de facultatibus ano dynis, hoc eſt dolorem ſedantibus, & paregoricis: ut præynticis, id eſt le nienibus, aut mitigantibus, aut utcunque nuncupare ſibcbit. Facultas igitur anodyna, alia reuera eſt, alia tantum dicitur, tanquam ſi quípiam hominem mortuī dicat anodynon, quia dolore uacet. Cæterum facultas reuera ano dyna eſt eorum quæ primo ordine excalfaciunt, ſi utiç in eſſentia tenui contineatur. At facultas eorum quæ dicuntur, frigidorù eſt, quæ abſoluto uteutia frigore partem obſtupeſaciant. Eſt autem ſtupor paulò minus quam inſenſibilitas, ac ſenſus priu- tio. Porrò quæ affectum ſanando, dolorem ſedant, nec ea merito anodyna dici poſ- ſunt. Nam id cōmune eſt omniſ quæ curant. Itac quæ reuera ſunt anodyna, parti- um ſint tenuiſ, & calidiora quam quæ symmetra ſunt, neceſſe eſt, ut ſcilicet euacuèt, ac digerant, tum rare ſefaciant, extenuent, concoquant, & æquabile reddant quicquid in partibus dolore uexatis aut humorum acrium, aut lentorù, aut crasſorum, aut mul torum tenuibus ſpiramentis inſarſorum, aut etiam uaporofi, aut crafi, aut admodù frigidi ſpiritus exitum commodum non inuenientis in ſeſit, atc incluſum eſt. Itac nihil prorfum adſtrictionis habeant oportet, ne ſi pars quidem aut etià affectus ex- poſcant. Ex quibus liquet, quòd interdum affectionem non iuuaunt, ſed dolorem tantummodo mitigabunt, quando uidelicet reuera dicentur anodyna. Interdum ue ro etiam affectum ipſum adiuuaunt, & facultatè habebunt duplicem, nempe ano- dynam, & ſanantem. Sed de talibus copioſius agetur in curandi uoluminibus. At in præſenti hoc dixiſſe ſufficiat, nempe quòd horum anodynorum proprie nuncupato rum medicamentorum quædam, ut eſt ante dictum, primi ſunt ordinis excalfacien- tium, quæ ſanè proprie ſunt anodyna, ceu oleum anethinum: quædam uero ſimili- ter ut corpus noſtrum, uelut pus mouentia nuncupata, de quorum materia ſuprà di ſertum eſt. Sed de ipſorum uſu in libris de curandi ratione deſinietur. At ea quæ na- tæpòpàp, id eſt ſoporem epota moliuntur, ac proinde cœvòpìnae, hoc eſt ſomnù con- ciliantia à plerisque appellantur, temperiem ſoniuntur uel ſummè aduerſam ijs quæ reuera ſunt anodyna. Reſrigerât ſiquidem omnia corpus, & ſenſum eoſuſ obſtupe faciunt, ut ſi paulò liberalius ebibantur, mortem afferant. Cæterum ad uſum propo- fitum optima ſunt quæ deſiccant. Quæ uero frigida quùi ſint, humiditatis item copi- am obtrinent, ceu cicuta, ea potui non ſunt utilia, talis eſt mandragora, excepto corti- ce eius ſicco, & altercum, præter ſemen. Sed tamen & in his candidum ſemen atro præſat. At ſunt quæ tota eſſentia nobis contraria ſunt: proinde ſi uel minimum eo- rum aſſumptum fuerit, omnino lædat neceſſe eſt, ceu dryopteris, & pityocampe, & thapsia, & solanum manicum, & hydrargyros, & ſungorum nonnulli, præterea ſa- liua & fel uenenatorum animaliſ. Nam talia omnia genere ſunt deleteria, nò quan- titate. Ac proinde nihil eorù in alexiterias antidotos inditur, ueluti papaueris succus, & myrrha, & ſtyrax, & crocus. Siquidem hæc ſi largius bibantur, quædam demen- tant, quædam mortem inferunt: uerum conuenienti quadam menſura alijds admi- ſta adiuuant. Porrò quæcunque inter ea mentem lædunt, continuò etiam plerae ca- put degrauant, uaporum prauorum congerie ipſum implentia. Sed & quædam os uentriculi tentant atc affligunt, ut & inde caput per conſenſum lædatur. Commu- niter uero uniuersa duobus modis cerebrum affligunt lædunt, aut quum tota ſub- ſtantia ſunt cõtraria, aut quum una duabus ue qualitatibus temperatur immutant.

Ii 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Duobus modis dicitur cathartica, hoc est purgans facultas: aut enim quocunque, modo expurgas corporis incrementa, aut quia uim attractoriam familiarium succorum obtinet. Cap. XIX.

D

Aeterum quoniam de his sufficienter dictum iam est, quod quidem ad præfentia faciat, tempeftiuum nunc est, refumptis dictorum capitibus, ea adjicere quæ sermoni reliqua effe uideatur. Nam in ueritate quidem nihil est reliquium, nimírum quum secundæ iam facultates omnes sunt expofitæ, quales sint genere ſcilicet, nec paucæ ſpeciatim ſuperius expla natae ceu exempla, unde quis orius, quorum auxilio reliquias ipse queas affequi. Verum nihil ſefeſes deterius habebit, ſi claritatis gratia breutibus iterum capitibus ea fuero complexus. Primum enim facultatem omnes purgatoriam in ore habent, haud tamen omnes perinde intelligunt: quia uocabulū duo significat. Alteru[m] com[m]une omnium quæ quouis modo animalis excrementa expurgant. Alterum uero quod per excellentiam de ijs tantummodo dicitur, quæ aut per uomitù, aut per uen[tr]is deiectionem purgent: n[ò] tanquam eiufdem ſit generis tum ea quæ fit per nares, tum ea quæ per os ſit purgatio. Vocant autem ea medicamenta, quæ naribus (quas Græci p[iv]as nominant) capitis purgandi gratia infunduntur, errhina. At quæ in ore colluutur, aut dentibus manduntur, omnia una nomenclatura còprehendentes apo phlegmatizonta nuncupant. Eiufde cum iſtis ſunt generis, quæ uuluæ admota ex purgant. Quæcunque ſiquidem purgare animaduertimus, ea trahendi uim poſſident, alia unum quempiam succum, alia duos, aut etiam plures: & id illis inter ſefe com[]u ne est. Nam quæ craffis leni[]tæ, humoribus extenuandis aut urinam ciere poſtunt, aut ex p[ec]tore pulmone[que] eiſciendis excreationibus auxiliari, ea purgant ſan[]e qui dem, uerum antedictis non ſimiliter nuncupantur, ſed alia uocantur uretica, alia be[]chica, alia menſes mouentia, h[ae]c re à ſuperioribus diuerſa, qu[ò]d non habeant uim familiarium succorum attra[]ctricem, ut illa, Quamobrem & in h[il]ſe ſermo aliam deſtinctionem poſtulat, nempe h[uius]modi. Quæ in p[er]ſis, aut fomentis, aut quouis modo ſimili, uuluæ admouentur, ea dupli[]c ratione agere confueuerunt. Nam alia calfaciendo duntaxat prouocat, alia facultatibus attra[]ctorijs & purgatorijs, quas uo cant, quas demonſtrauimus trahendor[]u familiaritate attractiones peragere. At quæ hoc nomine bibuntur, ut ſanguinem extenuet, & meatus obſtructione liberent ape riantæ, ea trahendi facultate uacuationem non perficiunt. At[que] priora quidem cum purgantibus eiufdem ſunt generis, ſecunda uero cum ijs quæ lac & ſanguinem ge[]nerant: de qui[bus] paulò infra uerba faciemus, ubi prius de bechicis diſertum à no[]bis fuerit: quandoquidem & h[ae]c bifariam nominata ſunt, partim quia tuſim pro[]uocent, partim quia ſedefit. At[qui] contrariæ horum facultates ſunt. Alia enim exte nuandi naturam habent, alia inca[]raſſandi. At[que] extenuandi quidem facultas in cali[]dis & tenuíum partium ſubſtantijs ſita est, inca[]raſſandi uero in frigidis & ca[]raſſar[]u part[]tium eſſentijs inſeſt. At[que] h[ic] ſermo hoc in loco finem habeat. Conuenit autem tranſire ad id quod paulò ant[e] diſtulimus. Eſt enim ſocietas & ſimilitudo quædam tum operum, tum facultatum in ijs que prouocant ſedantæ menſes, lac, & ſemen. Sed & affinia illis quodammodo uicinæ[que] ſunt quæ urinas mouent, & bechica, Proinde de quolibet ſeorſum differendum est.

Quòd lac generantium, aut ſemen prouocantiu[m] facultas moderat[è] ſit calida & humida, alimen- torum uero in totius eſſentiæ confiſtat ſimilitudine. Cap. XX.

Actis & feminis effectrices facultates ſunt partim in medicamentis tan tum, partim in alimentis. In medicamentis, quum succos pituitosos ex calfacientes in ſanguinem uertimus. In alimentis autem ſecundum ſub ſtantiæ totius ſimilitudinem: ubi uidelicet boni ſunt ſucci. & humida, ac tepide calida, ceu ipſum lac. Siquidem ſanguis caloris est particeps anima limediocris: plus quam uerò mediocris, bilis; ſicut pituita frigiditatis. In medio aut[em] pituitæ

52

A

pituita & sanguinis est lac, utique quod ad calorē attinet. Non tamē æquē ab utroq
abelt, fed longius abest à pituita, propius accedit ad sanguinem. Quum ergo minus
quam expediat ad ubera lactis uenit, uelis autem copiole prouenire, ipsum contem-
plator sanguinem. Aut enim paucior est quam conueniat, aut deterior. Itaq qui pau-
cior est, uniuersam uiectus rationem expofit humectantē & excalfacientem: qui au-
tem deterior est, si quidem bilioſus fuerit, primum purgationē defiderat, mox uiectum
quem modò dicebamus: ſin pituitoſus, medicamenta requirit excalfacientia aut pri-
mo, aut ſecundo ordine, non tamē deficcantia. Verum inter ea potiora ſunt quæ non
tantum ſunt medicamenta, fed & nutrimenta, uelut eruca, fociculum, anethum.
Dico autem ipſas herbas etiamnum uirentes & humidas. Nam sicca plus quam o-
porteat & excalfaciunt & deficcant. Huius generis est & ſmyrnium, apium, ſion, po-
lium, eaq uirentia prius quam ſiccentur: quippe quum ea quæ deficcant, humorem
sanguinis depaſcētia, ipſum crassiorē ſimul paucioremq efficiant; tum ſi natura quo-
que ſint calida, iuſto etiam calidiorem: ſin frigida, frigidiorē. Debet enim eſſe modi-
ce calidus, ac neutiquam crassus, ut lac generet. Quocirca que ſunt illiuſmodi, extin-
guunt magis lac quam procreant. At quæ ſic ut dictum est calfaciunt, nullamq inſi-
gnem adiunctam habet & ſiccitatem, lactis procreatricē habere facultatem merito dicta
ſunt. Verum ea numero ſunt perquam exigua. Nec enim profectò facile inuentu est
quod propofitam in temperie fortitū ſit mediocritatem; cæteru inſinita ſunt & multi-
tudine incomprehenſa quæ lac lædant: Etenim quæcunque plus quam expediat ca-
lefaciunt, quæq deficcant aut refrigerant, partim qualitatem ipſius sanguinis uitian-
ta, partim ipſum minorem reddentia, lac prouenire prohibent,

Quòd menſes mouentium medicaminum facultas calidior eſt, & modice deſſcat, alimentorum
uerò eſt ſecundum totius ſubſtantia ſimilitudinem. Cap. XXI.

B

Orrò dictis ad ſimilē uim obtinent quæcunque prouocare aut ſedare men-
ſes poſſunt. Vtrorunque enim communis materia eſt, nempe ſanguis
in uenis contentus. Itaq ubi hic fluxilis fuerit, & qualitate còtempera-
tus, utrique abundantem ſuppeditat copiam. Communes quinetiam
uberibus uteroq uenæ ſunt no exiles. At quæ nam ea ſint, alibi dictu
eſt. Itaque ubi ad alterutram partiu ſanguis deſertur, altera ſicceſcit. Proinde quibus
menſes mediocriter feruntur, ijs lac in mamillis [non Jcolligit: quibus uero hoc large
ſuppetit, ijs plane menſes ſupprimitur. Itaq mirandu non eſt, ſi tum uiectus, tum me-
dicam eſta ſimilia ſint, nempe & ea quæ generat ſedantq in menſes ſingulos ex utero
purgationem, & ea quæ lactis in uberibus generationem procurant ac ſupprimunt.
Quanquam haſtenus differant, quòd & calidioribus & magis incidentibus purga-
tio menſtrua nonnunquam indigeat: quippe quum ea in parte ſitæ uenæ magis ape-
tiri debeant, quam quæ tendunt in mammas, & ſanguinē fluxilem magis requirant.
nuſum quum uterus ad delationem eius nihil conferat. Mittuntur enim in uenas
quæ illi committuntur, haud attrahutur menſes. At ſanguis in ubera non tantu mit-
tur, ſed & trahitur: ac proinde leuiore ſubſidio medicaminum opus habet, quu non
abunde in mammas còfluit. Et medicinæ quæ iuuant ut ſanguis in mamillas eat, de-
ficientes atque imperfectas purgationes etiam adiuuant. Sin autem multum oblaſæ
ſint, aut planè retentæ, nulla ex euſimodi eas ſanare potest: ueru Sabina, & Msum,
& Iris, & Calamintha, & Pulegium, tum Dictamnum, Asfaron, Coſtus, Caſia, Cina
momum, Amomu, Ariftolochia, Buniu, & eius generis reliqua absolutas uteri pur-
gationum retentiones ſanant: nam talia quoq urinà promouent. Sed ab ijs quæ hoc
ipſum tantum appellantur, nempe uretica, hoc quidē differut, quòd no uehementer
deſiccēt. Siquidē excalſactuo tribus generibus medicaminu còmunis eſt, puta quæ
lacti procreando ſuccurrunt, quæq menſibus ciendis, aut urinæ cùueniunt. Differut
tamen caloris menſura, tum etià quòd quædā deſiccát, quædā no. Siquidē quæ non

11 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. nimirum puerilibus corporibus ac muliebribus perpetientibus. Sed & gingiuis pue rorum dentientium affidue illitum, nihil ombecillius melle gingiuas extenuat, per quas exitus est dentibus; & alios omnes in ore affectus phlegmonos, poſtea quam fluxio reſtiterit, digerit pariter & concoquit. Proinde cataplasmatis inditur quæ exerinſecus imponitur parotidibus, hypochondrijs, & bubonibus. Sed & in uentrem deuoratum, & ex eo diſtributum, magnificè confert expuitionibus ex pulmone, id in pleuriticis & peripneumonicis affectibus, cum hoc quod eos etiam concoquat. Atque ſi ſolum lingatur, magis quidem concoquit, uerum minus educit; ſin cum melole & amygdalis amaris, plus ſeducit, ſed minus concoquit.

Pytia. Coagulum.

Coagulum omne acris ac digerentis potentiæ eſt, ac nimirum etiam exicatoria: nam neceſſariò id ſuperiora comitatur. Ac leporis quidem coagulum comitialè morbum, ſi cum aceto ebibatur, præterea profluuium muliebre ſanare proditum eſt; ſed & lac in uentre coagulatum diſſoluere: quod certe & nos experti ſumus, non ſolum in leporino, ſed etiam in aliorum animalium omnium coagulo. Attamen leporinum omnium eſt præſtantiffimum. Sed & ſanguinem in uentre concretum ſimili modo epotum diſſoluit, ac efficacius quidem cæteris, uerum non ſolum, quod quibuscumque ſcriptum legitur, ſed & hoc commune eſt omni coagulo. Quidam autem ſanguinis ex thorace reiectiones leporinum coagulum epotum ſupprimere prodierunt: cæterum nec alium quenquam eo uſum noui, nec ipſe ſum auſus acri uti remedio ad aſſectum adſtrictionem poſcentem. Porrò coagulum equinum ad dyſentericos & cœlia cos peculiariter accommodari ſcripſerunt nonnulli.

Coagulum phocæ.

At phocæ coagulum eximiè aptum eſſe quidam prædicant, tanquam uires obtineat caſtorij. Verum quæcunque proditum eſt quodcoque coagulum ſecundum effentur ſuæ præſtare proprietatem, non eſt nunc tempus exponere.

D

Chole. Fel.

Hic ſuccus omnium quæ in quoque ſunt animalium, calidiffimus eſſe demonſtraſtus eſt. Itaque ſicuti ſanguinem & carnes diffimiliter temperata obtinent animalia, eadem ratione & ſel. Quocirca calidiflimorum ſel, aliorum quoque animalium ſel excelletere neceſſe eſt; & quæ illis minus ſunt calida, proportione & hunc humore illis inſelle minus calidum, quanto ſcilicet & in alijſ ſunt inferiora. Didicifti enim quatuor eſſe uniuersos in unoquoque animali ſanguineo humores, ſanguinem, pítuitam, & bilem tum flauam, tum atram. Didicifti porrò ex more non tantum medicis ſed & Latinis omnibus bilem flauam abiolutè efferri bilem, tanquam ſubaudituris qui audiunt, colo ris cognominationem. Atram uero non ſimpliciter nuncupari bilem, ſed cum addito, nempe hoc totum, atram bilem. Sed & quòd ſeuam bilem nonnunqnam pallidam cognominant, noſti, & quòd in uſeſica iecoris interdum pallidam, interdum ſeuam in conſectionibus animalium conſpicimus. Audifti porrò ſeuam tanto eſſe pallida calidiorem, quanto & caſſiorem, Nam ſeroſo recremento ſeuæ bili cōmíſto pallidam conſtitui contingit: ſicut & ſeuam plusculum excaſſactam cōſſitentia redidi caſſam, colore autè ſeuam. Quin & in animalibus apparet ſeuæ quidem ijs quæ magis ſunt calida: quæ uero minus, pallida, Et ubi calida animalia aut fame, aut ſiti torquentur, ad atrum colorè uergit, interim illum habens æruginosum, interim cœruleum, interim Ifatidis, qui quidem magis eſt colore braſſicæ ſuſcus, Itaque & tu bilis colori diligenter intendito, quum medicamétum præparabis cui admifcenda eſt bilis. Milſcent autem cycliſcis uocatis & trochilicis, qualis eſt Andronis & Polyidae & Paſſionis, & Bitinus, qui tauri recipiunt bilem: nam ubi ea medicamenta præparant quæ ſunt utilia ad oculos, hyænæ, galli, perdicis, & aliorum quorundam animalium bilem adhibent. Porrò taurorum bilis calidior eſt & ſicior quam boum caſtratorum. Nam caſtratû animal ſemper ſimile redditur foſminæ, & ijs quæ ſunt ætatis minoris, Itaque ſicut

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. X.

105

A. sicut hæc humore superant adulta & perfecta, uincuntur ab iisdem caliditate: ad eundem modum bos castratus à tauris. Et quorundam ego taurorum bilem uidi cœ ruleam, flaua nimirum superaffata: quam fanè in præparandum inijci medicamentu ietui, sumpto illius loco alterius tauri bile mediocriter flaua. Nam ille uinculis uio- lenter tractus, supra modum fuerat defatigatus. Itac eo labore quum excanduisset, clarum eſt temperaturâ eius ſuiffe calidiorê: probabile, eſt ſic uiolenter pertractum tum ſitiſſe, tum etiam eſuriuſſe: atc ut ſummatim dicam, uelut urina à modica poti- one modice pallere, & ſitim famem, & multum laborê perpeſſis flaua eſſe consp- citur: impletis uero atc inebriatis albida: ita & bilis colores uarjat: ad flauius quidem per exercitia, inediam, & ſitim: ad candidius uero in cōtrarijs. Scito ergo ſi præparan- do medicamini bilem impenſe flauam inijcias, calidius te id effecturum: ſi pallidam, mediocriter calidum: ſin exolutam & aqueam, tanto imbecillius temperie cōuenien ti, quanto & bilis ad candidius fuerit uerſa. Sic qui occlusas hæmorrhoidas taurino ſelle aperiunt, ijs interdum imbecillum, interdum uero ſuprà quàm conueniebat acre apparuit. Quanquam nonnulla quoque diuerſitas exisſit pro corpore cui adhibetur, prout ſcilicet promptiore ſenſu aut hebetiore fuerit, tum perſacile patiens, aut difficul- ter. Verum in ipfa bile non parua uifitur, ut dixi, varietas. Nam idem homo à pallida minus, à flaua bile plus mordicaſt. Líquet itac uel ex eo quod hæmorrhoidas aperit, quam ſit hic humor acris: ſed & illis ipſis qui utuſtur, mordicare percipit. Ac proinde cauemus, ne ad alij morbum aut ſymptoma bilem uſurpemus ſolam ac per ſe. Nam propoſiti cycliſc pauculum bilis accipiunt. Ac quæ ad oculorù acutiem componuſtur medicameta, partim hyænæ, partim perdicis, partim galli, partim alterius cuiuſpia bi- lem accipiet, admiftum habent tum mel, tum ſoeniculi ſuccum, tum opobalfamù. Porrò animalium quorundam ſingulariter bilis à medicis extollitur, tan- aciem exa cuat oculorù, & ſuffusionum initia digerat, uelut píſcis quæ uocant callionymon, hye- næ, & ſcorpij marini, tum galli, & perdicis. At ſuilla adeò omnium imbecillima eſt, ut ne ulceribus quidem toleratu ſit grauis: & apparet omniù bilium maximè aquea, exceptis ſylueſtribus ſuibus, & ijs quæ degunt in montibus. Nam ut harum caro & calidior & ſiccior eſt, ita & bilis. Porrò domesticarum ſuum bile utuntur quidam ad ulcera aurium, medicamento uti: non reprobo: & tu quoque ubi compoſitorum ni- hil adfuerit, utitor: ſunt enim innumera. Sed & pro affectus magnitudine alia etiam atque alia alterius animalis bilis poteſt congruere. Nam ubi ulcus diuturnum fuerit, multam faniem puse cōtineat, etiam ſicciorem bilem perferet, puta ouiù, quæ pau lò eſt acrior ſuilla: hac etiam magis caprarù: cui adſimilis quodammodo eſt urſorum, & boum. At taurorum his ualentior eſt, inferior tamen bile hyanarù: & hæc quoque inferior bile callionymi, & ſcorpij marini, & marinæ teſtudinis. Porrò hirici agreſtis bilem ſcripſere quidam prodeſſe luſciſiſis, ſiue nyſtalope uexatis. Cæterum uolati- lium animali: biles omnes tum acriores ſunt, tum ſicciores quàm quadrupedum: & inter ipſas quoque uolucres gallinarum & perdicum biles ad medicinæ uſum probati- ores habentur. Miluiorum uero & aquilarum impendiò acres ſunt: ſed & erodunt: quamobrem colore uifuntur ærugineo, ac nonnunquam atro. His itac earum co- gnitis differèijs atc affectibus, qui plus, qui minus deſiccari poſtulant cognitis, ſi unam modò quampiam opere fueris expertus, inde ad alias tranſire poteris per me- thodum: ut ſemper quæ cōmoda ſit adhibear. Nam quum uelut in coniectura ſita ſit cuiuſque facultatis uehementia, à definito quopiam principio ad materiam inex- ploratam tranſire oportet: ac à prius explorato, exceſus qui in illis conſiſtunt diſce- re. Sed & notas quaſdam luculentas ego exponui tum à bilis colore, tum ab anima lium temperie.

Hydras. Sudor.

Sudor. Vnus híc eſt humorum in animantis corpore prouenientium, & eandem habens materiam quam urina, & eundem generationis modum. Siquidem utrique

Ss

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
ex bibito humore conſtat generatio, excalſacto ſimul in corpore, & biliſoæ nonnihil
ſubſtantiæ adepto. Verum ſudor plus eſt elaboratus, utpote qui ad cutem uſc& per-
meatis omnibus quæ inter ſunt partibus, peruenit. Attamen ſudores inter ſele & uri-
nas differre neceſſe eſt, tum pro animaliū ſtemperaturis, quæ & natura & per atates
non parum à ſele inuicem ſunt diuerſæ, & pro ambiētis nos aëris temperie. Clarum
autem eſt, etiamſi aliquado in ſermone omilium fuerit, pro tempore anni, & præſen
ti conſtitutione, præſerea pro regionibus diuerſitatem effici in animantium corpori-
bus non paruam. Nam compendij gratia uno capite complecti eiusmodi omnia ſo
leo, nempe pro cingentis nos aëris temperie ea mutari dicens. Etenim diuerlitatê re-
gionunt quæ eſt in caliditate & ſligiditate, hic comprehendit, ut tempus anni, & præ
ſentem præteritam constitutionem. Quum ergo ſermo fuerit de urinis, aut ſudoria-
bus, aut ſanguine, aut pinguedine, aut adipe, aut quopiam in corpore nato, diuiden-
tibus uidelicet nobis eas quæ in animalibus uſiuntur differétias, de ſanis corporibus
fermo intelligendus eſt, mediam propriæ ipſorum temperaturæ constitutionem ha-
bentibus. Sic ergo quòd & ſudor falſæ & ſalſuginoſæ uocatæ qualitatis eſt particeps,
guſtus teſtimonio probatur. Nam ſæpenumero nolentibus in os deſluens, dicta qua
litatem indicat. Sæpe uero etiam non obſcuram præſert amaritudinem. Attamen &
color eius naturâ delignat. Nam ſicut urina naturalis modice eſt pallida, ſic & ſudor.
Verum id faciè cognoſces in ill qui lauantur, quû abſc& oleo ſtrigili raduntur. Nam
ſudor in cauo ſtrigilis colligitur, colorem quê dixi ſimul & guſtum præſerens, ac eu-
denter falſedinem habens, ſed obſcure amaritudinem. Verum de urina plus etiam
quàm conueniat medici ſcripſerunt, propterea níminum quòd large ea in omnibus
hominibus tum priuatim, tû publice quotidie colligatur. At de ſudoribus aut nihil,
aut quæ curioſa ſint potius, & præſtigaturæ obnoxia, & inſuper ſcripſerut alij ſuper-
uacanea, quæ per aliam fieri poſſent materiam. Porro ſudor etiam in palæſtris milce-
tur exercentium ſordibus, quem quidam curioſè Atticam ſectantes linguam. Coni-
falon uocant: cōſertq[ui] tenuibus ſordibus ac ſimplicibus ut tumores præter naturam
per halitum digerant. Nam illæ plus repercutiunt, minus autem digerùt: at poſt ad-
junctum exercentium ſudorem acquirunt multum facultatis digerětis. Ergo in phle-
gmonas uberum ſolæ hæ ſordes impoſita, efficaciori ſunt remedio. Sin ſicciores ui-
debuntur, cyprinum ſuperungito: & ſi ualde etiam ſiccae, cyprino item ſubbigito. Pre-
ſtat autem non ſiccas, ſed molles accipere. Porro ſi non adſit cyprinum, roſaceum bo-
num miſcuſſe ſufficit. Hoc medicamentum admodum eſt utile ijs quibus à partu re
ſtinguere lac conſilium eſt, eo nomine, quòd in mammis coaguletur in morem ca-
ſei. Hinc orſo, ad alios affectus ſimiles uti licebit. Atq[ui] ego ſane àd bubonem eo uſus,
celeriter diſparuſſe tumorem conſpexi.

Vrina.

Dictum quidem eſt de tota eius natura in ſermone de ſudore, dicetur & nunc,
quòd quanta eſt in animalibus bilis diuerſitas, tanta ite ſit in urinis. Atq[ui] omnes qui-
dem facultate ſunt calidæ, ſed plus tamen animaliū ſcalidioru, minus autê ſrigidoru,

Vrina humana.

At urina hominis omnium propè aliarum urinarum eſt imbecillima, exceptis
porcis domesticis, quibus execti ſunt teſtes. Nam illorum ſimilis eſt totius corpo-
ris temperatura, temperiei hominu, & urina ſimiliter debilis. Verum montanorum
aprorum ualida eſt, ut etiam ex odore apparet, qui uti: acerrimus eſt. Sed & in alijs
animalibus ex odore uim eius conijcere liceat. Nam urinas illas deguſtare plane eſt
abominandum, quum ne pueri quidem urinam uir quidam honestus uita pariter ac
moribus ebibere ſuſtinuerit, quû pectifere agrotaret in Syria, ubi quum multi urinâ
puerorum ſimul & uirorum hauiſſent, ſele hinc ſeruatos credebant. Cæterum uri-
na hominum, ut ſi quid aliud, extergendi uim obtinet: quod cum alij multi faus ina-
dicant, tum maximè fullones, qui ſordida uestium expurgant ea atque extergunt.

Hanc

104

A
Hanc eius uim quum & medici conspexissent, p[]soras & lepras ea detergunt, perfun
dunt[que] ulcera tum multa humiditate, tum fordibus & impuritate scatentia, ac multo
magis ubi putridum quiddam obtinent. Sed & pudendis, ubi sic afficiuntur, urinam
infundunt, & auribus pure fluentibus, Quin & achoras, & furfures ea curant, capit[i]
identidem perfundentes. At nos h[]æc facere odimus potius, quum ad manum sint
quæ illis conducant alia medicamina. At ulcera digitorum pedis, maximè quæ ex il-
lifione atque offensione essent inflicta, sæpen numero, ubi nimirum phlegmone careret,
& ipse curauit, etc. in feruis & hominibus ruſticis, quos iter ingredi abque medicis erat
necesse. Siquidem linam[]eto (μῶπω Græci uocant) ulc[]eri impoſito, ac inſuper linteo
circumuoluto, quoties meiendi inſesseret cupiditas, in digitum digerere urinam pre-
cep[i], nec ante ſoluere quam bene eſſet curatus. Nam & ſi quem alium rur[i]s fine medi
co agentem, urinam ulceribus perfundentem auſſem, non uetui, ubi ſcilicet in par
tibus thorace inſerioribus uſque ad imos pedes ulcus conſtituſſet. Siquidem ulcera aut
capitis, aut faciei, urina perfundi ſinere auerſabar. Attamen medicamentum quod ex
urina pueri conſcitur, quod quidam uocant chryſocollan, quia eo ad auri glutinatio
nem utuntur, ad ulcera difficilica ſanatu optimum eſſe aſſero. Fit autem id figura phia
li, c[]oſecto mortario ex ære rubro, habente p[]itillum eiusdem materiae, in quod me[n]
et puero p[]itillum circumages identidem, ut n[]o tantum à mortario quid deradat, ſed
tiam à ſele nonnihil deterat: id quod pluribus deinceps diebus peragitur, donec uri-
na crassitudinem aſſequatur mellis. Faciendum uero id in ſole. Nam facilius in a[]c[]ere
eiusmodi à mortario quid deteritur. Aut ſi ſol abſit, calidas eſſe ædes ſaltem conuenit.
Hoc medicamento miſto ijs quæ curandis ulceribus rebellibus ſunt idonea, utimur,
ut dixi, ceu optimo. Nihil enim habet abominandum, perinde ut urina capit[i], alie-
tr[i]ue parti inſuſa. Nam quid commemorem urinæ potum? Scripſere tamen medico-
rum quidam de ſubſidente in urina crasso illo uidelicet & albo, dic[]êtes id mederi ery
ſipelatis. San[]e ea eryſipelata, quæ ignea etiamnum ſunt, & reuera eryſipelata, calido-
tum & acrium medicamentorum omnino nullum iuuare pot[]eſt. Quæ uero per reſi
gerantia reſfixere, tum hoc, tum alia multa medicamina digerentia adiuuare ualent.
Atque hoc quidem uti licebit, ubi non in facie, aut propè eryſipelas conſtiterit, uerum
in artuum quopiam, aut dorſo, aut uentre. At urin[]a p[]ueri orthopnœæ gratia ebibere
necessarit[]ui n[]o eſt, qu[]ui ſint & alia medicamina quæ huic medean[]i affectui. Quin qu[]ui
bibiſſet quidam, affectu liberatus non eſt, ut non eximium quid pr[]eter alia poſſideat.

Sielon. Saliuæ.

B

Sielon, ſiue Sialon, ſiue Ptyelon appellare libet, nihil intereſt. Verum id ſciendum eſt, uim eius eſſe differentem tum in animalium ſpeciebus, tum in eorum unoquoc[]oſano &ægroto, ieiuno & ſitibundo, aut cibo potu[]que ſumpto. Etenim ut urina & bilis, ſic etiam ſaliua ſumpto quidem cibo imbecilla eſt: ualida & acris eor[]ui qui ingenti aut inedia, aut ſiti premuntur. In medio utriuſe[]que eſt eor[]ui qui prob[]e concoxere quidem, nondum tamen cibum potum ue haufere. H[]ac ergo ſaliua nutrices p[]ueris lichenas curant, paruum uidelicet digitum rigantes, ac deinde cutem affectam conſricantes. Id[]que faciunt ſubinde, tanto ſcilicet interuallo, dum ſaljuæ uires in lichene perdurent, ac nondum ſint extin[]ctæ. Sed & triticum mandentes ruſtici non pauci furunculis im ponunt. Nam celeriter eos & digerit, & concoquit: quum ſi macerarent aqua, non æquè prodeſſet. Ex quo l[]iquet ſaliuam iuuan[]di robur adferre. Atque corporibus molibus, aut p[]uerorum, panem, non triticum imponunt, ore comman[]ſum. P[]orrò o[mnia ſic comman[]ſa digerunt & fugillata, c[]ætera[]que ecchymomata, maximè ubi panis ſimul cum pauco radicula[]es fuerit comman[]ſus. P[]orrò tota ſubſtantia uel maximè aduerſa eſt ſaliua beſt[]ijs hominem interſicientibus, ceu alicubi etiam Nicander po[]eta refert. Polliſtus autem mihi quidam incantationem ſele oftenſurum, quæ ſcorpios interſiceret: ubi illam ſemel dixiſſet, in ſcorpium expuit: inde rurſum eam obmur[]emurans iterum ſcorpium conſpuit: ac ubi termi[]o dixiſſet, atque expuſſet, mor tuus eſt

Ss 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C fcorpius. At poſtea ego abſcip in cantatione à ſola ſaliua occifum uidi ſcorpium, idem celeriter à ſaliua eſurientiū, aut ſitientiū, tarde autem ab illis qui cibo potucp fuerant impleti; in alijs autem proportione.

De ijs quæ in corpore proueniunt.

Nafsuntur in corpore cum alia præter naturam, quorum non eſt fatis honestum meminiffe, tum etiam lapis in uelica: de quo ſcripſere quidam quòd lapides ueſicae comminuat. Atq[ui] hoc quidem falfum eſt experientia iudicatum. C[æ]terum an renum lapides frangat, omnino experti non fumus, quum ſuppeterent alia ad hoc ſympioza ma probata medicina ſina. Depure autem & id genus dicere ſuper ſedeo, id illis concedens qui his in rebùs mirifici ſunt, ſcilicet quibufdam cum præſtigijs. C[æ]teruſteraus unum eſt inter ea, quæ in corpore proueniunt ſecundu naturam affecto animali, ueluti & aurium ſordes. De utroq[ui] itaq[ui] deinceps differam.

Copros. Stercus.

Copros, ſiue copron, ſiue apopatema appellari uelis, perinde eſt. Scito autè hanc ſubſtantiam uim habere uel maximè digerentem. Verum ſtercus humanum ob ſoſtorem abominandum eſt. At bubulum, caprinum, crocodiloru[rum] terreftriu[rum], & canum, ubi offibus duntaxat uefcuntur, neq[ui] grauiter olet, & multa experientia non tantum nobis, ſed & alijs medicis me natu maioribus comprobatum eſt. Siquidem Aſclepia des, cui cognomentu[rum] erat Pharmaceu[n]a, & alia omnia medicamenta collegit, ut mul tos impleret libros. & ſtercore ad multos ſape affectus utitur, non modò medicamentis quæ foris imponuntur commilicens, ſed ijs quoq[ui] quæ intro in os ſumuntur.

Stercus caninum.

D

San[em] ego memini me admirandam tum humani, tum canini ſtercoris expertum facultatem. Sed prius differam de canino, quo uti affidue confueuit præceptorum noſtrorum quidam, ſola offa cani edenda exhibens duobus continuò diebus, ex qui bus durum candidum ac minime ſoſtens ſtercus proueniebat. Hoc igitur acceptum deficcabat, ut quum poſtea ufus eſſet, faciè ad leuorem poſset redigi. V tebatur eo ad anginam, & dysfenteriam, & ſumme inueterata ulcera. Ad anginam quidem, ijs admiſcens quæ alioqui huic affectui cōgruebant. Ad dysfenteriam, laſti illi immiſcens, cui decocto calculos uocatos παχληκα[ς] ignitos iniſci ante poſuimus: aut, ut ego poſtea ob parabilitatem ad ferru[rum] confugi, id candens laſti probe decocto iniſciens. V ocant autem medici nonnulli lac eiufmodi, neſcio quo pacto, ſchiftum. Verum oportebat no[rum] hoc ſic appellare, ſed in quo segregamus ac ſcindimus ( quod σχιζευ[μ] Græcè dicitur) ſerum à caſeo. Cæterum medicus ille ſtercus caninum laſti, in quo extinſti erant calculi marini, clam iniſciebat, & id ſolum generoſſimos quosq[ui] diſcipulos docebat. In his ergo duobus multum expertus ſum ſtercus caninum ceu medicamentum mirabile, ſicut & in ulceribus extremè malignis. Mifcui ergo & ad illa paulum quiddam ſtercoris canini medicamentis probatis: & manifesto[rum] ſeipſo ualentius redditu[rum] eſt medicamen[tis] admifcui.

Stercus humanum.

Cæterum humani ſtercoris hoc habeo experimentu[rum]. Affidue quidam à phlegmo nis ad guttur exiſtentibus uexabatur, adeò uehementer, ut ſuffocationis ſubiret periculum, & san[em] ob hoc periculum ſanguinem mittere cogebatur. In hunc quum forte quis inſidet, pollicitus eſt ſe præbiturum medicamentu[rum] experimentum, & ſe uocari ſi ſi quâdo rurſus aliqua in parte gutturis emicuifſet phlegmone, ante ſanguinis miſſionem præcepit, itaq[ui] uocatus, medicamento illito ſtatim hominem curauit. Vtautem iterum profecit, non in ipſo tantum, ſed & in alijs qui ſimiliter erant affecti: roga bat is qui affliduò periclitabatur, data mercede, ut ſe medicamentu[rum] illud doceret. Erat enim ille & locuples, & in pecuniæ ſumptu liberalis. Porro ubi consequum eſſet de precio, is qui uendebat; Hoc medicamentum, inquit, per antipathas[em] quandam utilitatem,

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. X.

105

A tatem obtinet. Eſſe autem eam antipathæan, ut qui curatur neſciat unde conficiatur. Iuſſit ita: alii daret qui pro ipſo dilcere, quiſ iureiurando reciperet, ſele nulli eius facturum copiam, priuſquam ipſe qui deditſet foret defunctus. Ita: à morte eius qui indicarat, non tantum ille ſuum hominē, ſed & alios ſanabat: & mihi ne petenti qui dem medicamenti exemplum uolens ac lubens obtulit. Erat autem ſtercus pueri ſic cum cum melle attico ad leuorem tritum. Viſitabat autem puer, cuius ſtercus accæpturus erat, uti ipſe qui medicamentum dederat oftendit, lupinis, illis uidelicet qui ex more edi ſolent cum pane bene coſto in clibano, modicum ſalem & fermentū ha bente. Præbebat autem bibendum uinum uetus: atq[ui]æc omnia mediocri in quanti tate, modò ut perſectè ea puer poſſet cōcoquere. Ita: quum plìmo die eo viſctu eſſet ufus, poſtero tamen die nondum ſtercus capiebat, ſed in eo quo: die rursum eodem alebat viſctu, ac terſio demum ſumebat, ac poſtea arefacto utebatur, ſimiliter ut ſterco re canino, ut antè dictum eſt. Dicebat autem illum qui docuerat, fugitantem alios ci bos ob ſœtorem, prætuliſſe lupinos: ſele uero, experimenti gratia, carnes gallinaceas aut perdićum ex aqua, aut tenui iure bene coſtas perſæpe exhibiſſe, & medicamentum nihiło minus operatum. Atque ego ſanè hæc tibi de canino humanóque ſterco- re narrare poſſum.

### Stercus lupinum.

At lupinum ſtercus quidam colicis potandum dabat, non tantum in ipſis paroxyſ mis, ſed etiam in interuallis, ſi quidem phlegmone uacarent. Quorum ego quosdam uidì non amplius inuadi: & qui erant inuahi, non amplius id grauiter paſſos, ſed nec poſt paucum temporis. Accipiebat autem ille albidtus potius ſtercus, quale ubi offa ederint ſolent excernere. Verum illud etiam in eo mirabar, quòd uel ſulpenſum cui denter aliquoties iuuiſſet. Ita: hic ſtercus capiebat quod non decidiffet in terram: id quod non erat inuentu difficile. Ea enim eſt luporum natura, quæ canum, ut ſulpenſo altero poſteriori crurum & meiant & caecin in eminenti quopiam ex terra. Ita: in ſpinis ſæpe æſtate ſtercus lupinum reperitur, & fruticibus, & nepribus, herbis, pro- cerioribus. Inuenitur porrò in ſtercore tilorum & nonihiſſum deuorati animalis: quod ut effugit commanſionem, ita & cōcoctionem: quod & ipſum contundens ac conterens, bibendum præbuit colicis: ac ſi homo eſſet puritatis amans, miſcebat & falis quippiam, aut piperis, aut quippiam eiusmodi. Vt plurimù autem ex uino albo conſtitentie tenuis bibendum præbebat: interim uero etiam ex aqua. Hoc ergo ſter- coris quod patientis inguinibus, λαγγαγας Græci uocant, applicandum eſſet, præce- pit ſulpendi ex uinculo conſecto ex lana, ſed non qualibet, uerum multò præſtabat eam eſſe ouis à lupo laniateæ, unde quod ad hunc ufum æ commodaretur, eſſet confi ciendum. Quòd ſi talis non adefſet lana, ex pelle ceruina & lorum quod cingeret in- guina, & in quo ſtercus contineretur, parari præcipiebat. At nos ollulam ad magni- tudinem maximæ fabæ confecimus, quam experiundi gratia indito ſtercore quibuf dam ſulpendimus, nec potuimus non mirari, quum plurimos ipſorum uideremus adiutos: cæteri ad ollulam duas ceu aures affiximus, per quas lorum tranſmitti poſ- fet. Sed hoc quidem obiter dictum eſto, ſi quis inuenietur qui ſic ſulpenſis ſidem ha bere dignabitur. Dico autem ſic, nam ſubſtantia eſt quæ ſulpenditur, non uoces bar baræ, ut quidam facere præſtigiatorem aſſolent: quando & alias expertus ſum ſub- ſtantias, quæ in alijs aſſectibus ſimiliter operarentur. Sed de his non eſt nunc dicen di tempus. Ad propoſitum itaque reuertamur.

### Stercus caprinum.

Nam humanum, caninum, lupinum, ſtercus recenſui, alia uero nondum: quo- rum etiam maior eſt quam dictorum numerus: & quædam aſſiduo habentur in ufu, quædam rariore. Omniù creberrime utimur caprino ſtercore (Græci αυραβούς pro- prie nominant) digerentis & acris facultatis: adeò ut & induratis ſcironù in modum tumoribus congruat, nec tantum lienis, ad quos creberrime medici non pauci huiu-

S 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. modiſtercora applicant, ſed etiam aliarum partium. Siquidem ego eo uſus ſum ad genu tumorem habens inueteratum & æGRE ſolubilem, iuſſo fieri cataplaſmate ex ſa- rina hordeacea per oxycratum indito uidelicet hoc ſtercore, & mirum eſt quam ho- mo ille fuerit adiutus. Erat autem ruſticus in quo id factum eſt. Et iam etiam alius ru- fticus quum ſic uſus eſſet non tantum in genu, ſed etiam alijſ in partibus ad tumores, ſimiles, perinde adiutus eſt. Nam acrius eſt medicamentum quam ut mulieres urba- nas, aut pueros, aut omnino qui tenera ſunt carne, ſanare poſſit. Sed de particulari o- mnium medicamentorum uſu in opere de componēdis illis tractabitur. Quin & ad aquam inter cutem, & ad ſplenicos uarie caprino ſtercore utimur. Sed & uſtum te- nuioris quidem eſſent, uerum haud manifestò redditur acrius: quamobrem ſanè ad alopecias congruit, & omnia adeò quæ extergentia medicamenta deſiderant, ut lepras, pſoras, lichenas, & hoc genus alia. Miſcetur & digerentibus cataplaſmatis, qualia ſunt quæ accommodantur ad parotidas & bubonas diuturniores. Eſt enim uis eius tum uſti, tum non uſti, abſterforia, & digerens, nec eam paruam habet dige- rendi potentiam. Nam medicus quiſpiam ex ijs qui in agris & uicis medicinam exer- cent, utebatur eo ex aceto ad uiperarum morſus, & multo ſane etiam magis aliarum beſtiarum: ac proſectò ex ijs complures ſeruauit. Et hic ipſe quoum medicus ad au- riginem potandas ipſas ſpyrathos ex uino præbuit, & ad proſluuium muliebre cum thure appoſuit. Quæ omnia ſanè optimus medicus ignorare non debet: cæterum po- tiora eligere poſſimum ad urbaños & honoratos, alicuius exiſtim ationis uitos in quibus equidem ego tali nuntiā ſum uſus medicamine, quú multo meliori ſuppe- teret copia. Attamen exiſtit nonnunquam taliuſ uſus, aut in itinere, aut uenatione, aut ruſticatione, quum ſcilicet meliorum nihil adfuerit, aut homo ruſticus perinde fuerit carnis duræ ac alíbus. Nam eiusmodi multos in agris reperias dignos qui bibant ſpy- rathos. Porrò quod & ſuprà monui de urinis & bile, & ſaliua, id nunc memoria repe- te, nempe uniuersalem & cōmunem facultatē eandem omnibus inſeſe, uerum pro animalium temperatu: uariam. Nam eorù quæ ſicciore ſunt temperatura, & ſter- cus exiccantius eſt: ſicut & calidiorum magis etiam excalſactorium. Verum nullum omnino ſtercus refrigerat, ſicut nec ullum humeſtat. Sed & pro natura eorum quæ edunt, multa item fuerit diuerſitas. Proinde in hominibus potius quam alijſ animali bus maior eſt: quâdoquidem hoc animal diuerſiſsimis maxime quarijs cibis utitur. Nam quid ſimile habent qui allium ac cepas comedunt, & qui cucurbitā, uerbi cau- ſa: At caprarum ſpyrathi pro paſtu uario nonnihil item habuerint differentiæ, non tamen tantum quantum ſtercus humanum.

Stercus bubulum.

D

Similiter ſtercus bubulum exiguam habet differentiam: eſt & ipſum facultatis exiccatoriæ. Verum attractoriam etiam obtinet, ut monſtrat dum apum ueſparum morſus iuuat. Atque hæc ut à proprietate ſubſtantiæ totius ſuuentur, fieri poteſt. Cæte rum medicus quidam medicamentorum peritus, in Myſſa quæ in Helleſponto eſt, aqua inter cutem laborantes bubulo ſtercore ſplinens in ſolem exponebat. Atque hic ipſe impoſuit & partibus ruſticorum phlegmone obſeſſis humidum illud uere col- lectum, quum herbam boues paſcuntur. Manifeſtum autem eſt hoc eſſe alio mode ratiorsibus multo uiribus. Dico autem aliuſ, quum paleis ueſcuntur. Nam hoc me- dium eſt inter id quod modò diximus, & quod prouenit ab erui paſtu. Liquet ergo quemadmodum id quod ex paſcuo herbaceo prouenit, ad phlegmonas accommo datur, iic uſtud aqua inſeſtatis eſſe idoneu: Scire tamen oportet, omnia id genus medi camenta duris agreſtium hominum corporibus aptari, nempe ſoſſoribus & meſſori bus, & qui opus obeunt tam ualidum: in quibus utique Myſius ille medicus & ad chœradas adhibebat, & ad tumores omnes ſcuroſos, ex aceto in cataplaſmatis for- mam compoſitum illinens.

Stercus

106

Stercus ouillum.

Sed & hic ipse medicus ouium utebatur ftercore ad acrochordonas, & myrmecias, & thymos, & furunculos duros, quos clauos nominant, aceto uidelicet diluens. Quin & ulcerum ambusta ad cicaticem illo ducebat, nempe ftercus hoc cerato rofaceo commifcens. Sed & per ftercus caprinum combustum similiter curabat: cæte rum pauculū eius multis numeris maiori cerati moli admifcebat. Et in totum studium id illi erat unicum, omnia curare per ea quæ in agris facillime parantur: inter que funt & herbæ, & frutices, & arborum flagra, & germina, & folia mollia, & fructus, & cortices: fuper quibus copiosus dicetur in facilè parabilibus.

Stercus columbinum.

Porrò ftercore columbarum nomadum (nam fic eas quidam cognominant, à do meſticis uidelicet diſtinguentes) tanquam medicamento excalfaciente & ipſe ad multa frequenter admodum utor, nempe cum ſemine naſturtij contufum cribratum & ficcum uice napyos ad ea quæ rubrificari debent adhibens. Manifestum autem eſt, quod inueterata omnia dico in talibus affectibus quales funt coxendix, hemicrania, fcotomata, uertigines, & cephalæa, & in lateribus, ſcapulis, ceruice, lumbis dolores inueterati, & ad hæc nephritides, & affectus coeliaci, & podagricæ arthritides: quan do uidelicet in articulis eorum nondum confiterint tophi ſue pori. Atque hoc ftercus planè foetidum non eſt, & maximè arefactum. Quocirca & in urbibus eo uarie utimur, aliâs alijs milcentes medicamentis.

Stercus gallinaceum.

Porrò quum confpexiffem illum in Myſia medicum gallinaceo utentem ftercore in eis qui ab eſu fungorum ſuffocabantur, & ipſe quoque ſum ufus in quibusdam urbem inhabitantibus, qui & ipſi fungos eſitarant, ipſum uidelicet ad leuorem contritum tribus quatuor ue oxycrati aut oxymelitis inſpergens cyathis, & palam adiuti funt, idem celeriter. Nam qui præfocabantur, paulò pofft uomebant pituitoſum husem omnino crastiſſimt, & exinde plane liberati funt ſymptomate. Eſt autè hoc ftercus columbino minus calidum. Cæterum Myſius ille medicus dabat etiam bibendum ftercus gallinaceum ijs qui diutino coli dolore fuiffent uexati, ex œnomelite. Quod ſi hoc non aderat, ex aceto aut uino aqua diluto. Porrò memoria tenere oporètet communem de omnibus animantibus rationem, nempe tum in ijs quæ in corpo bus ipſorù continentur tam humida quam ſolida, tum in ipſis partibus plurimam effe diverſitatem montanorum quæ uocant, & eorum quæ in pratis, paludibus, lacu bus, & ædibus uerfantur. Semper enim quæ exercentur, ijs quæ no exercentur, funt ſicciona, & quæ cibis utuntur calidioribus ſiccionibus, ijs quæ humidis frigidis. Nam in columbis (quandoquidem creber nobis earù ſtercoris eſt ufus) multo ſemper inferius ac imbecillius expertus ſum earum ftercus quæ in domibus degebant, quam earum quæ in montibus, quas nomadas nuncupant. Tum gallinarum quoque inueni multò etiam imbecillius earum quæ conclufæ feruantur, & furfuribus aluntur, non paulò autem ualentius earum quæ in agris, atrijs, aut foris paſcuntur.

Stercus anſerum, & ciconiarum.

Cæterum ftercus anſerinù præ nimia acrimonia inutile eſt. Colligo etiam ita effe & accipitrum, & aquilarum. Verum fugienda eſt materia omnis eiufmodi que difſiculter comparari poteſt. Qua occasione complures ualidiſſimas uires talibus mate ijs teſtimonio adſcribunt ſuo, ceu non facile redarguendi: uelut qui ciconiarù ſtercus comitiali morbo mederi ſcriptitant. Verum quanquam hoc multis alijs que ſcribunt, longè ſit parabilius, curioſum tamen eſt, ut taceam falſum effe, quod de illo eſt prodiſt. Nam quidam ijs qui talia memorant credulus, epoto hoc ftercore nihil adiutus eſt. Nam & antequam experiare, promiſorum prauitatè ac falſitatem ipſi qui talia ſcribunt detegunt. Nam quum multis modis difficulter homines ſpirent: nec quod omnibus conferant adſcribunt, nec quod his, aut huic. Tametſi funt inter eos

Ss 4

GALENI DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVL. LIB. X.

C. qui talia scriptitant, qui non simpliciter dyspnoææ, hoc eſt difficilis ſpirationis, ſed or-
thopnoææ talia eſſe remedia dicuſt, nempe ciconiæ ſtercus, noctuæ ſanguinæ, urinam
humanæ, & alia his abſurdiora; haud sciètes quòd pituitus ſuſcoſus succus bron-
chia obſtruens pulmonis, huſus affectus ſit cauſa, & quòd in eo euacuando conſiſtat
medela, & quòd euacuatur dum per tuſſim excreat, et quòd id fieri nequeat abſc[ip]re
d bro epoto medicam[eto] acriore. At hi adeo ſunt nugaces, aut præſtigiatores, aut quo
illos digno appellem, nomine neſcio, ut dicant abſurdorum iſtoru[m] poculorum unum-
quod[que] epotum à dyspnoæa liberare: quod fieri n[ò] poſſet, ne ſi uel ſpecillum fas eſſet
alicui in pulmonem ſemittere, quo inſixum humorem tolleret, ſemel duntaxat de-
milſo. Preſtabat itaque illis dixiſſe, non ſi epotus ſit hic ſanguis, aut urina, ſanare dys-
pœan, ſed ſi potetur. Reſtius[que] etiam quòd non ſemper & omnino ſanabit, ne ſi uel
aſſiduò potetur, ſed quòd multos ſanauit, multos uero adiuuit quidem, ſed morbo
prorfum n[ò] liberauit. Sed hos iam mittamus, & quod deinceps eſt, ad id pergamus,
Cuius[que] enim ſtercoris acrimoniæ & digerendi uim poſſidentis, prout aliud alio plus
minus ue eius forſitum eſt facultatis, ita particulares in ipſis proueniunt differentiæ:
ac proinde aliud hoc pathema potius, aliud illud magis curare ualet.

Stercus murium.

Sic enim murium ſtercus alopecias curare proditum eſt, & inuentus eſt quidam medicus, qui ad hoc pathema utebatur composito medicam[eto] ex murium ſtercore confecto. Et alius quid[am] glan[em] puero familiaribus rogantibus ut apponeret, præcepit ut ex ſtercore conficeretur murium. Quo dicto omnes qui audierant in ritum soluti ſunt, quòd qu[ui] tot eſſent quæ appoſita ſedi ad excretionem excitarent intelli- num, ille omnibus præteritis ad muri[us] confugiffet ſtercus. Nam re uera pudendum eſt talia etiam experiri uelle, qu[ui] omnes ceu curioſum & præſtigiator[em] condemnent eum qui talia aut faciat, aut dicat. Ita[que] de murium ſtercore hæc quoque ſufficiunt.

Stercus crocodilorum terrestrium.

D

Cæterum terrestrium crocodilorum, horum inquam exiguorum, & humi ſera-
pentium ſtercus precioſum effecere mulieres deliciofæ, quibus n[ò] eſt fatis quòd alia
ſint medicam[eta] tam multa, quibus faciei cutis & tenſa, & ſplendens efficitur, quin
etiam adiungat ſtercus crocodilorum. Similis illi eſt & ſturnorium, quum ſolam ory-
zam ederint. Clarum ita[que] eſt quòd abſtergendi deſiccandi[que] facultatem utran[que] mo
deratam habent ſtercora eius[modi], & multò moderatiorem & hebetior[em] ſtercus ſtur
norum. At ſtercus crocodilor[u] ſicut à facie ephelen tollit, ita & uiuiligin[em], &lichenas,

* Rhypos, hoc eſt fordes, hominum.

Sordes n[æ]ſcitur non tantum per totam corporis cutem, ſed & in auribus, ſed ob
paucitatem paratu difficilis eſt. Proinde de illa nihil ſcribunt, niſi quòd paronych[is]
congruat fordes aurium: quam ſan[è] etiam ſolam per ſe licet accipere. Nam quæ in
tota cute prouenit, & in balneis & in palæſtris deraditur, conferens nonnihil & ipfa
ad patum quem uocant: de quo ſupra differui. Sed & generatio eius naturam indi-
cat. Nam ſi fordes eſt crassum illud ac terreſtre, quod reliquium eſt eorum quæ per la
tentem transſpirationem euacuantur, ſequitur ut deſiccandi uim habeat cum nonnul
la caliditate iun[am]. Ea tamen fordes quæ lanis ouſi[rum] inhæret & adn[æ]ſcitur, ex qua
œſypon, quod uocant, conficitur, coq[ui]endi uim habet ſimilem butyro; paulum ue
to etiam digerentis facultatis obtinens.

DECIMI LIBRI FINIS.

CLAVDII

107

A

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE SIMPLICIVM MEDICAMENTORVM
FACVLTATIBVS LIB. XI.

PLERÆ QVE animantiū partes cōmunes inter se omniū funt, nul
la tamen eſt æquè communis ut caro. Hanc enim habet omne ani-
mal. Sanguine quidem præditum, ut homo, & omnes quadrupe-
des, tum aues, ſerpentes, lacerti, quos ſauros uocant, teſtudines, &
quæ funt eius generis, Sanguine carentia, tum oſtrea omnia, tū non
pauca eorum quæ in aquis degunt, ſicut & nōnulla que in terris. Et
quod ex animantibus maximè editur, caro eſt. Nam & uſcerum plurima moles ex
carnibus ipſis inhaarentibus conſtat. Verum nonnulli medicorum carnè uſcerum
parenchyma uocandam cenſent, propterea quòd ex uenis effuſus ſanguis circuſ uafa
omnia concreſcat, ut ipſi arbitrantur. Sed eam quæ uſitur in muſculis, ſolam carnis
appellatione dignantur. Veruē de nominibus, ut ſemper monemus, contendendum
non eſt: ſed exercenda potius reruē ſcientia: cuius nos quoq; ſtudio uſq; dediti, quæ-
cunq; tum de cuiusq; animantis partibus, tum de communibus cognouimus, eacq;
partim experientia, partim ratione docti, omnia deuſceps exponemus, orſi à carne
proprie dicta.

Caro uiperæ.

B

Non omnes animalium carnes hominem nutriuſt, ſed quorundam etiam letales
funt, non ſecus atq; uenena quæ uocant deleteria. Tum inter eas carnes quæ homi-
nem nutriunt, quædam hoc ipſum tantum funt, nempe nutrimentu. Quædam uero
ſupra quàm quòd nutriunt, habent & facultatem ceu medicamèti: quandoquidem
delicando, humeſtando, excalfaciendo ac refrigerando corpus alterât. Nam uiperæ
rum carnes palàm uidere eſt excalfaciètes & delicantes, ubi condiuntur ceu anguil
læ, nempe oleo, ſale, anetho, porro, & aqua, ſeruato nimirum modo. Quòd aute to-
tum corpus per cutim euacuent, diſcere tibi liceat uel ex ijs quæ ego iuuenis etiam-
num in Afia noſtra ſum expertus: quæ ſingulatim deinceps narrabo. Homo quidā
morbo quæ elephanta cognominant, laborans, aliquouſq; cù ſodalibus conuerſabæ
tur, donec ex ipſius cōſuetudine conuerſatione q; quidam noſtrùm morbi inſiceren-
tur contagione, & ille iam odoratu grauis, ac fœdus redderetur aspectu. Conſtructo
igitur illi tugurio proximè uicum in iugo collis propter ſontem, illiic hominem collo
cant, tantum illi quotidie ciborum ferentes, quod uitaſ ſuftinendæ ſatis foret. Cæte-
rum ad Canis exortum, quuſ forte meſſoribus haud procul inde metentibus uinum
eſſet allatum in fictili ſanè quàm fragrans: is quidem qui attulerat, depoſito illo pro-
pe meſſores, abijt: uerum ubi eius bibendi adueniſſet tempus, ſublato fictili adole-
ſcens, ut pro more impleto cratere, cōpetente aqua uinuſ temperaret, in cratera uinuſ
effundit, & una excidit uiperæ mortua. Qua re attoniti meſſores, ueriti ne quod, ſi ebi
biſſent, inde ſibi maluſ eueniret, ſuam quidem ſitim aquæ potione ſedare maluerunt:
cæteru quuſ illiic diſcederet, præ humanitate uidelicet ac miſericordia homini illi ele
phanti obnoxio uinum largiuntur, rati expedire illi potius mori, quàm uiuere in ea
miſeria. At ille ubi bibiſſet, admirandum in modum ſanitati reſſitutus eſt. Nam tu-
beroſum illud omne cutis totius nō aliter quàm animaliſ à teſtis mollitie nūcupato-
rum malacoſtracàn, tegmen decidit. Quod autem reliquuſ erat, molle admòdum ap
paruit, inſtar cutis cancorrum & locuſtaru (carabos Græci uocant) ubi extùma teſta
fuerit detracta. Alterum quoq; eiusmodi non diſsimili caſu in Myſia Afia, nō procul
ab urbe noſtra accidit. Vir quidam elephanto laboras proſectus eſt ad aquaru ſpon
te nafſcentium uſum, iſperans inde nonnihil ſe cōmodi adepturum. Erat illi ſcortum

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. mancipium, iuuencula ſanè formofa, compluribus amoratoribus ambita. Proſectis igi tur illis, in ædibus, quibus uicinus erat locus ſqualidus, & uiperarū plenus, forte for-tuna ex illis una in urceum uini incidit negligentius poſtum: extingita[que] eſt. Ac ſcor tum quidem in lucro id reputans quod fors eueniſſet, hero id uini propinat, atque ille ebibit: cæteru exinde ad eū modum quo ille qui degebat in tugurio, perſanatus eſt. Porro tertium quoque annecta quod ex noſtra proſectu eſt imitatione. Quu idam hoc morbo ægrotare, animo magis quam uulgus philofophico, & cōtemptore mor-tis, oppidò quam graviter ferebat, latius dicebat morte ſemel perpeſt, quam uitam uiuere tam miſerabilem. Itaque illi quæ ſuperioribus duobus accidiſſent indico. Erat autem ipſe auguriorum peritus, & amico utebatur miriſce hanc disciplinā tranſan-te. Itaque ubi ad augurium cum illo cōſediffet, perſuaſus eſt, ut quæ per experientiam eſſent cognita, ipſe imitaretur: atque epoto uino quod ſic erat ueneno inſectum, le-proſus factus eſt: ac poſtea lepram eius nos conſuetis remedijs ſanauimus. Quartus præterea uiuas capere uiperas arte inſtituit. Sed illius in illo morbi tantum erant prin-cipia: itaque cura ſtudium nobis fuit, ut illum quam celerrime ſanitati redderemus: quocirca miſſo ſanguine, atrae bile medicameto detracta, uiperis quas capiebat ut-iuſſimus, præparatis in olla anguillarum in modum. Atque ita ſanatus eſt, euapora to per cutem affectu. Poſtremo & alius uir quidam opulentus, non noſtras ille qui dem, ſed ex media Thracia, Pergamū aduenit, admonitus ſomnio: ubi iubente deo per inſomnium, ut quotidie medicamentum biberet quod conſectum eſt ex uiperis, foris corpus inungeret, non multos poſt dies morbus in lepram abiſt: rursum & hoc pathos quibus deus præcipiebat medicamentis curatum eſt. Sanè uiperarū ca-ro adeo ingentem obtinet deſiccandi facultatē, ut quidam qui eam edere, uehemen-tiſſima cruciati ſint ſiti: ac proinde illas diſpadas cognominant. Sunt autē qui dicant demorſos à uiperis ſatiari non poſſe potando, ſed dirumpi citius, quam ſiti liberari. Quocirca eos qui Romæ uiperas uenantur, quos Marſos nuncupant, percontatus ſum, ecquid haberent ligni quo genus utruncu uiperarum diſcernerent. At illi pror-ſum negabant ullum eſſe genus uiperarum diſpadum, ueru eas quæ iuxta mare atque in locis degunt ſalſedinem multam habentibus, carnem obtinere ſalſam: ac proinde in Libya talium ingentem eſſe prouentum: in Italia uero propter regionis humidita tem non inueniri. Atque hæc quidem narrantes audiuui Marſos: non tamen certo dice re queam, an in totum uerum dixerint, an partim etiam ſalſum. Nam quaſdam eſse uta peras in ijs quas memorabant regionibus, quibus ſalfa ſit caro, uel maximè mihi utetur eſſe probabile. Scio enim cum cibis animalium mutari carnes: non tamen nul-lum eſſe genus uiperarum diſpadum pronunciare ualeam. Cæterum tutiſſimum eſt cauere, ne in eiusmodi regionibus uiperas uenemur ſeu ad eſum, ſeu ad medicamèti præparationē, quale eſt & hoc præclarum quod medici propè omnes Theriacam ap-pellitant. Porro quoniam ex more, quu artificos theriacos, quos uocat, præparamus, non tantum caput, ſed & caudam earum abiſcimus, ſubiſt mihi frequenter rationabi-le fortaſſis eſſe, caput quidem totum abiſci, ob uenenum quod ore continent, uerum à ratione alienuē eſſe, adimere & caudam. Nec enim dicere liceat quòd id faciendum ſit ob recrementa tum liquida, tum ſicca. Nam interſectis atque excoriatis apertis exempta interanea omnia abiſcimus, ut ſola ſit carium ſubiſtantia reliqua una cum arterijs uenis per iſpas inſnatis, quam minima moles eſt ut ad totam carnè, ac ne apparens quidem, niſi quis multu diligenter intentis oculis consideret. Atque artificos, quos & Theriacos uocant, hunc in modum præparamus. Purgatas illas in aqua lixa mus, quod exactè nobis uideantur coſtæ. Indimus autè ab initio ſtatim aquæ ane-thum, & poſt coctione ſpinas à carne ſeparamus: mox pani ad leuorem trito carnem commiſcemus. Verum non quemlibet panem citra delectum accipimus, ſed quam fieri poſſit puriſſimu, ſimul & probè in clibano coſtu, & ſalis ſimuli ſermenti quod ſatis ſit habentem. Eum autem antea deſiccamus in ædibus ſicis, minime hume-ctis,

XI.

108

A citis, donec adeò siccus efficiatur, ut in mortario contundi poſsit. Non tamen tunden tes milcemus, uerum aqua in qua decoſtæ fuerant uiperæ, maceramus, & carnem ipfam prius quam commilceatur pani, in mortario coquorum eatenus conterimus, donec exacte reddatur leuis. Poſtea paruos artificos fingentes, atq. in ædibus calidis ſicis, deſiccantes, deinde quoq. in talibus repositos ſeruamus. Hos ergo ineunte aſtate conficimus, quo potissimum tempore optima eſt uiperarum caro. Porrò uti- mur eis poſtea contuſis denuo & cribratis, & rurſus ad leuorè redactis, falis nonihil adjicentes ad ſuauitatem compoſiti; cuius etiam aliquid ipſi theriacæ inſicimus. Cæ terum eodem quoq. tempore ex uiperis deuſtis ſalem ſoſicimi, uius illis in ollam nouam inieſtis una cum ijs medicamentis quæ illis & ſubſterni, & apponi affolent: quæ omnia nunc cōmemorare nò eſt præſentis negocij. Nam inuenientur fortaſſis etiam qui me nò iniuria reprehendent, ob monſtratam hoc in loco Artiforum præ-parationem, tanquam alieno tempore exſolitam. Verù hæc poſteaquam dicta nunc ſunt, ſeruentur tamen ac maneant etiam, ſi non admodum uideantur huic inſtituto propria. At quæ ſequuntur, conuenienti dicantur modo. Conueniens autem eſt ge-neralis facultatis meminiffe, carnem uiperinam dicendo exiccatoriam, & ualenter di gerentem, mediocriter uero excalfacientem. Properat autem, ut uidetur, uis eius ad cutem, per eà uidelicet quæ in corpore ſunt recremèta exigens, Quibus ergo affatim eſt mali ſucci in corpore, ijs ingës, puenit pediculorum numerus, & à cute ceu ſquama abſcedit ac decidit extima cutis, quam Græci uocant eniokmiidæ, ad quam ſiſtuntur ac retinentur crafiſi terroſi, humores ad cutem protruſi, à quibus quidem pſoræ, lea- præ & elephantes nafcuntur. Et hæc quidem habui quæ de uiperarum carne dicen-da putarem. Rurſum ergo ſermonem repetam, Calidiorum natura animaliij carnes non ſolum nos alunt, ſed etiam calfaciunt: frigidiorum autem refrigerant. Sic etiam ſicciorum carnes deſiccant: humidiorum humectant. Memoria itaq. repete, quem-admodum didicifti in libris de temperamentis, quòd ubi conieceris animal quoduis temperatura eſſe ſiccius, uelut exempli gratia ſuem fylueſtre comeſtico, huius & car-nem eſſe magis exiccatoriam, & ſecundum alias temperaturarù differètias ſimiliter: puta ſue ſicciorem ouem, & hac capram, qua bouem, quo deniç leonom: ſic in cali-ditate leo calidior eſt cane, canis tauro, taurus boue execto. Itaque pro portione, qua cætera animalia in temperatura excedunt, & carnes quoq. eorù differunt atq. exupe rant. Proinde ubi conſilium fuerit corpus exiccare, ſicciorum temperie animaliij car-nem exhibeto: calfacere autem uolens, calidiorum: & frigidiorum, ſi coneris refrige-rare: deniç ſi humidius reddere, humidiorù. Nec parua exiſtit carium differentia, quum quaſdam ſale còdimus. Nam prorſum diuerſæ atq. alijæ euadunt, adeò ut ſæ-penumero animalis temperatura humidilimi caro ſalita longè euaferit exiccantior, quam ea quæ natura fuerat ſicca. Porrò inter eas quæ ſalitæ non ſunt, ſiccior eſt quæ affa eſt, quam quæ in aqua eliXA. Scripſerunt autem & aliorù animalium carnes qui-dam prodeſſe tum comeſas, tum in partes affectas impoſitas, ut erinacei terreſtris de-ſiccatam, ſi bibenda præbeatur elephanto obnoxijs, cacheſijs, hoc eſt qui mali ſunt habitus, tum conuſſionem ſæpenumero patientibus, nephriticis, & ijs qui labo-rant aqua inter cutem, quam anafarca uocant. Ac ſi eà eſſicere poteſt, facultatem ha-bueritualenter ſimul digerentem deſiccantem, ſicut & caro Muſtelæ (Græci galen uocant) arefacta: quæ utique comitiali morbo affl ictos iuuat epota. Sed & falito-tum Hælurorum carnem ad leuorem contritam palos & ſpica educere aiunt, im-politam uidelicet, tanquam trahendi uim habeat. Porrò Mutulorum, quos Myacas Græci uocant, carnem ulceribus à mordente cane inſtictis competere. Ego uero nul lam inſignem inuenio facultatem quam requirant id genus ulcera, tanquam ea quæ à rabido cane mordente ſunt illata. At coclearum caro prius in mortario contuſa, ac poſtea ad leuorem redacta, omnium ualentiflime deſiccat partes ſuperfluo humore grauatas, adeò ut & hydericis conueniàt. Ipſe autè humor ſolus per ſe citra carnem

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
(uocatur autē is à uulgo cochliu myxa, hoc eſt mucus limacis)thuri miſtus, aut alio,
aut myrrhæ, aut horū quibſdam, aut omnibus, quoad accipiat cerati craſſitiem, me-
dicamentum fit tenax, deſiccatoq[ur] purulentos mucos aurium: ſed & fronti impoſtum
inhāret, oculorum fluxiones reliſcans. Quidam etiam ad palos eximendos utuntur
totis una cum teſtis ad leuorem tritis: ſed & quidam ad ſiſtendos menſes. Equidem
ego aliquando in agro carnes ipſas folas in uulnus cum nerui uulneratione & contu-
ſione factum tritas impoſui, ipſum q[ui] uulnus pulchre glutinatum eſt, & neruus phle-
gmonem haud perſſus; erat autem homo durus & agreſtis; miſcui tamen illis con-
tritis pollinem farinæ acceptum à pariete molæ proximo. Scripſere autē maiores me
nonnulli medici, ad eiſumodi uſum miſcendum thus aut myrrham. Verum horu ha
bebam tum neutriu, ut qui tunc ab urbe abeſſem in agro. Poffis autē & refinæ fricțæ
contritæ admiſtere, ſi adſit, quippiā. Porro ubi multi muci coclearum accipere uoles
ſeorſum, ſtylo carnem earu pungito. Sed non ante multos dies uenatas eſſe expedit;
alioqui enim tempore deſiccantur. Nam recentes plurimū habent uitcoſe illius hu-
miditatis, quam ſtylo compunctæ effundunt. Humiditas hæc pilorum in ſupercilijs
præter naturam gluten eſt.

Pinguoſo, & adeps.

D

Pinguedo, & adeps: & hæc quoque communissimæ funt inter animalium partes,
Nam quæcunque bene nutriuntur, ea omnia aut pinguedinem, aut adipem obtinent,
Quæ uero macilenta funt, malecunque nutriuntur, sæpe omnino ne habere quidem, sæpe
uero pauculum, idque ſiccum, ut ægre uti poffis, apparent. Porro differt à pinguedine
adeps, quòd craſſior ſit, ac propterea animantibus totam naturam terroſiorem haben
tibus adeps prouenit, uelut humidioribus pinguedo. Proinde pinguedo celeriter in
ignem polita liqueſcit; nec facile ubi liquata fuerit, rurſum concreſcit ac cogitur. At
adeps nec facile funditur liqueſcit ue, & ſufus celerrime coit ac conglaciatur, multoq[ui]
apparet pinguedine durior. Sus enim bene habitus paſtusque multam habet pingu-
dinem, ob naturalem temperamenti humiditatem. At boues & capræ, & quæcunque
id genus cornigera, ob ſiccitatem adipem plurimum generat. At tu ſi uoles, oleolam
& pinguem in animalibus ſubſtantiam omnem adipem appellato, ut pleriqui medici.
Sed & pinguedinem appellare totum hoc genus licet. Non tamen licet citra menda
cium adipem caprinum humidiorem eſſe dicere quàm ſuum. Nam hic omnium fer-
mè aliorum eſt humidilimus, ac proinde actione ſua uicinam oleo uim poſſidens:
quanquam oleo magis tum emolliat, tum concoquat: ac proinde cataplasmatis que
ad phlegmonas accommodantur, commilceri folet. Qui uero mordicationes perpe-
tiuntur aut in recto intelftino, aut in colo, ijs potius caprinum adipem quam ſuillum
inijcimus: non quòd acrimonias plus obtundat (nam ex natura ſua ſuillus obtundit
magis, ac proinde miſcetur medicamentis ulcera curantibus, cuiusmodi eſt quod uo
cant parygrum) ſed quòd caprinus ob craſſitiem citius concreſcat, ſuillus autem in-
ſtar olei deſluat: proinde ipſum potius dyſentericis & tineſmoſis inijcimus, quando
morſum eorum mitigare confilium eſt. Porro ob tenuitatem effentiæ nonnulla acri-
monias magis retundunt, ubi nimirum in alto mordicatorum corporum quod mole
ſtum eſt hæferit. Nam quod craſſiorum eſt partium, minus, magis autem quod ſubi
lium, tota corpora penetrat, & omnibus ipſum ſaniebus mordicatibus miſcietur.
Hac ratione adeps anſerinus quæ in alto corpore mordicant magis obtundit. Sed &
ſuillo calidior eſt. Horum tamen in medio eſt gallinaceorum adeps. Porro calidior
ſemper ac ſiccior eſt maſculorum animalium, & horum ipſorum exefctorum minus
tum calidus, tum ſiccus. Quippe mas caſtratus eiſdem ſemper generis ſeminæ alii
milatur. Hoc autem ſermonis caput comune eſt, cuius meminile oportet: Pro an-
malium temperatura ſemper exiſtere differentias eius que in illis eſt pinguedinis, aut
adipis, aut quo cunque modo appellare libebit totum hoc genus corporis in anima-
tibus oleoſi & pinguis. Igitur quum ſus omnibus propè quadrupedibus animalibus
in calidita-

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBVS LIB. XI.

109

A in caliditate ac siccitate inferior fit, proinde pinguedinem quoque minus habet cali dam, magis humidam. Omnis igitur pinguedinis facultas est humectatoria & ex- calfactoria humanorum corporum. (Huius enim meminisse perpetuo oportet in principijs huius operis dicti.) At differentiæ quæ sunt cuiusque lingulatim, in maio tis minoris ratione sunt. Nam pinguedo suis, ut ad nos quidem, largius humecta- re potest, sed non aequè excalfacere ut oleum: uerum pinguedinis suum talis est ca liditas, qualis spectatur in nobis. Porro taurorum adeps suillo multo calidior est & siccior. Rurfum id memoria repetentibus nobis, marem fœmina est eum calidio- rem, tum sicciorum: marem autem calstratum adsimilari fœminæ, uelut quicquid iu uenilis est ætatis. Et inter iuuenilia fœmina mare humidior est, & minus calida. Sic & adeps uitulinus taurino minus tum calidus est, tum siccus, & hædorum quam caprarum. Sed & caprarum minus quam hircorum. Et rurfum taurorum minus quam leonum. Nam horum adeps omnium propè quadrupedum adipe potentius digerit. Nam & caliditate exuperat, & partium tenuirate. Itacque ipfum medicamen tis ad ulcera & phlegmonas conuenientibus commifceas, non modò nihil adiue- ris, uerum etiam læferis, nimirum addita maiori quam conueniat acrimonia. Inuete ratis tamen tumoribus atque ſcirri in morem induratis, tum neruorù curuaturis (àgræa dæs Græci uocant) & in fumma quæcunque ſcirroſa ſunt, ijs aptiflimus est, in quibus ſanè minime apparet efficax ſuillus. Taurinus autem ab utroque ex æquo dilatet, ut quanto calidior ſicciorum ſuillo est, tanto ſuperetur à leonino. Itaque tanquam in medio confiſtens, merito utrius medicamentorum miſcetur generi, & ei ſcilicet quod ſcirro- lis medetur, & ei quod phlegmonas concoquit, cuiusmodi est tetrapharmacù quod uocat, ex cera, reſina, pice, & adipe conſtans. Nam ſiue in hoc taurinum, ſiue uituli- num, ſiue hircinum, ſiue caprinum, ſiue ſuillum indideris, ſemper puri mouendo a- ptum, & concoſtorium medicamen effeceris. Sed ſuillus ſi addatur in pueris, & ſœ minis, & ut breuiter dicam, omnibus quibus caro est mollior competit. Sin taurinù adieceris, ſoſſoribus & meſſoribus, & omnibus carnem duram habentibus, ſiue ob naturalem temperiem, ſiue ex ratione ac forma uitæ, conueniens effeceris. Cæterum adeps dum inueteraſcit, ſeipſo & calidior, & tenuior efficitur, ac proinde quoque uæ- lentius deſiccans. Verum id omnibus inueteraſcentibus accidit, quæ quidem non putrefere anticipent. Nam uinum, mel, acetum, frumentum, butyrum, hyſſopum, oleum omne, ſiue lentifcinum, ſiue cicinum, ſiue raphaninum, ſiue ipſum quod ex oliuis conficitur, uetuſtate & calidiora, & tenuioris effentiæ efficiuntur, ac proinde guſtantibus apparent acriora, & ad induratos ægreps ſolubiles affectus adhibent- bus potentius digerentia. Atque ſanè guſtantibus acriora uideri dixi. At quidam quibus ſtudium est nominum ſignificatus corrumpere, non acria ſed adſtringentia uocant id genus omnia, aduſque piper: tanquam interfinit nihil, adſtringens, an acre dixeris. Et si denuo illos roges de galla, myrto, meſpilis, mâli punici putaminibus, quæ ſidia uocant, rhoo & omphacio, & hæc dicunt adſtringere: tametſi aduerſiſſi- mum ex illis ſenſum percipiamus, ei qui à pipere, pyrethro, napy, euphorbio, cepa, allio, adarce percipitur. Igitur ſi quemadmodum adſtrictionis uocabulum de utro- que affectu quem guſtu percipimus, communiter efferunt, ſic ipſos quoque affectus unam habere naturam exiſtimant, quiduis aliud potius habendi ſunt quam homi- nes, ut qui ſoli proprios ſenſus obtineat. At ſomphaca, rhoon, gallam, balauftium, hypocyftida contrahere conſtringerèque noſtram fateantur ſubſtantiam, ſecernere uero, mordicare ac penetrare, piper, napy, pyrethrum, improprie adſtringentia nun cupant quæ mordicant & excaſfaciunt, cæterum in cognoſcendis ipſis medicamen- tis non peccant. Verum ſi oportet cœiectantem dicere, in uocabulis, an in rebus hal lucinentur, equidem in uocabulis potius falſos viros illos dixerim, & maximè qui- bus Græca lingua infueta est, qualis est Dioſcorides Anazarbenſis, qui profectò multa bene dixit eorum quæ de materia memoriæ prodidit, cæterum ſignificata græ-

Tt

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C canicarum uocum non fatis pernouit. Hic ergo quum ait, magis esse adstrictorium adipem caprinum suillo: si quidem acriorem significare uelit per magis adstrictoribus, accipimus sermonem ceu uerum. At si illud, talem habentem qualitatem, qualem rhus, rheon, hypocyftis, balaustium, haud uerum esse sermonem dicemus. Porrò quoniam uiperarum adipem ubi radicitus pilos sub alis euulferis, prohibere illos recrescere illitum referunt, uisum est mihi eius facere periculum esse fatius: at ubi prosequiubent feciſſem, mentitos comperi, sicut etiam quod iniúa ſuffuſionum ſanet. Ve rum urſorum adipem alopecias curare uere est prodiſtum: quum tamen probatoria habeamus ad eum affectum remedia. Porrò quum dicat tamen uulpinum adipem dolores aurium ſanare, abſque ut dicant quos aurium dolores, ceu non noſcentibus ipſos diſtinguere, attendendum non eſt. Alij píſcium adipem laudant, tanquam ad ſuffuſiones, aut quencunque alium affectum nominare uelint, congruat. Alij non ſimiliter píſcium dicunt, ſed addunt fluuiatilium: alij uero potius marinorum; quò uidelicet aliquid plus ſcire uideantur quam uulgus.

Myelos. Medulla.

D

Medulla uim habet indurata & ſcirroſa corpora emolliendi, ſiue muſculis, ſiue tendonibus, ſiue ligamentis id accidat, ſiue etiam uſceribus. Optimâ ſemper experitus ſum ceruinam, deinde iuniorum boum, quos uítulos etiam nominant, ac proinde medullam eorum uitulinâ appellant. At hircorum & taurorum tum acrior eſt, tum ſiccior. Itaq: durities ſcirroſas emollire nequit, ſi qua etiam memoria manet eorum quæ in quinto libro de his ſunt prodita. Ex uitulina igitur & ceruina medulla pessi cōponuntur uteros emollientes. Et extrinſecus uteris medicamenta imponunt tur, que ex medulla preparātur, uim habentia emolliendi. Accipitur autē non ſolum medulla ex offibus, quæ ſane reuera eſt medulla, ſed & ex ſpina, quam & ipſam me dullam nominant, ſpinalem uidelicet: quæ tum durior, tum ſiccior eſt quam alia. Illa enim mollior eſt & pinguior: ac proinde ego ſpinalem ſcorſum per ſeſe abſque illarezpono. Sed ea mihi utriusque cura eſt, ne aut putreſcat, aut ſitum colligant. Itaq: in hye me primum eas capio, uelut & adipem, deinde in ædibus ſiccis atq: editis, plane hu moris expertibus, cum folijs lauri ſiccis repono. Nam quæ recentia ſunt & humida, multum etiam qualitatis ſuæ illis impartiunt, ut acriores ſiant medullæ. At ſi quando ambiente calido & auſtrino medullas aut adipem uoles reponere, paratū fit in hoc cubiculum neq: calidum, qualia ſere ſunt quæ meridiem ſpectant (putreſcunt enim in talibus) nec humo proximum, atq: humidum (nam in talibus ſitum contrahunt) ſed ſupernum atque excelfum, & ad Aquilonem obuerſum, paruas habens apertas ſeneftras, ut tam noctu quam interdiu ab Arcto ſpirantes uentos accipiat.

Caput mænidorum.

Capitibus mænidorum ſale inueteratarû ad ſedis ſiffuras utebatur quidam, & is ipſe ad columellam diu induratâ. Videtur ergo uis illarû eſſe deficcatória, non admodû acris: nam id aduſtarû quæpiam obtinent, ſicut omnes communiter deficcationem.

Caput leporum.

Alius caput leporis comburens utebatur ad alopecias cum adipe urſino.

Caput ſaurarum.

Porrò ſauræ caput contritum quidam palos & ſpícula extrahere memoriæ reliquerunt, tum myrmecias, acrochordonas, & clauos.

Cerebrum leporis.

Cerebrum leporis attritum & eſum utile eſſe didicimus pueris dentientibus, ca pite uidelicet toto elixo, ut ego facere ſoleo. Non tamen eximia uis eius eſt, ſed ſimilis melli & butyro, & alij quæ ad dentientes pueros conueniunt. Quidam etiam aduerſus metum utiliter edi cerebrum hoc prodidere.

Cornua cerui & capræ.

Cornibus cerui & capræ uſtis maxime utuntur, ut & nos ſæpe uſi ſumus, tum ad candorem

110

A

candorem dentium, tum ad cōtrahendas mollitie fluidas gingiuas. Cæteru̇ ceruinu̇ maximè cōmendatur ab ijs qui talia scribūt, quòd si ab uſtione lauetur, dysfenteriam & ſanguinis excreationem, præterea cœliacos affectus ſanat: & aurigini utile eſſe di cunt. Porrò duo exhiberi coclearia ad omnia iſta præcipiunt. Mifcueru̇t autê ipſum nonnulli, ut dictum eſt, uſtum & elotum collyrijs etiam deſiccantibus oculorum fluxiones. Eſt enim ſcilicet omnium talium uis exiccatoria; uelut & dictum eſt.

Pulmo agninus, & porcinus.

Pul mo agninus pariter & porcinus intertrigines a calceamentis curare creditur. Atuulpinus ſi bibatur reliſſcatus, aſthmaticos iuuat.

Iecur canis rabidi.

Iecur canis rabientis ſi affum edatur, remedium exiſtere ijs, qui ab ipſo fuerint morſi, quibuſdam eſt prodiſum: ac ſcio certe quòſdam qui ſumpſere maniſſe ſu- perſtites, uerum non illo duntaxat uſos. Siquidem alia præterea remedia, quorum fecimus periculum, in rabientibus tunc adhibuimus. Audiui uero quòſdam quum illi ſoli ſidem habuſſent, poſtea mortuos.

Iecur caprinum.

Porrò caprinum iecur quidam aſſantes, ſaniem & effluentem excipientes, ea u- tuntur ad nyſtalopas. Vaporem autem eius dum lixatur, oculis apertis excipien- dum precipiunt. Quin & affum ſi edatur, & ad eos dem affectus accōmodari aiunt: & eos qui comitiali morbo ſunt obnoxiij, arguere, ſonuſſionem & illis accerſere. Idem poteſt hircinum.

Iecur lacertæ.

Iecur autem lacertæ erolis impoſum dentibus, eos dolore liberare nonnulli ſcri ptum reliquere.

Venter mergi.

B

Ventrem mergi quidam commendant tanquam medicamen concoquens, & pepticum, id eſi ſiue protinus lixum, ſiue areſactum comedas. At nos id experti, uanã eſſe promiſſionem comperimus, ſicut ſanè etiam quod de interna tunica gallinarum memoriæ eſt proditu̇, Aiunt enim quidã, ſi ea areſacta bibatur, iuuare ſtomachicos.

Iecur lupinum.

Iecur lupinum ſæpenumero in medicamentum indidi hepaticum, quod ex eu- patorio conficitur, nec tamen quod mentione dignum ſit amplius preſtare comperi, ad illud uidelicet comparans quod ſine ipſo componitur.

Castrorum.

Tefticulos caſtoris nuncupant caſtorium, medicamentum & celebre, & multi ufus, adeo ut Archigenes de caſtorij uſu totum conſcripſerit librum. Atque ille ſanè particulares eius facultates expofuit, nos uero uelut in alijs medicamentis fecimus, ita & in hoc quoque generalem modò facultatem dicemus. Quam ſi præ oculis ha beas, ipſe per te particulares inuenire poſijs. Itaque quòd excalfaciat, manifeſtum eſt. Nam ſi uoles ipſum ad unguem leuigatum oleo maceratum parti cuipiam inſira- re, euidenter illam incaſſere percipies. Porrò caſfacientia omnia ubi contaſtæ ſub- ſtantiæ quippiam digerunt, continuò etiam illam deſiccant, niſi ſi quid natura fuerit humidum, ceu oleum & aqua, atque aduentitiam qualitatem calidam, non faculta tem affumpſerit: ſicut certe hæc ipſa igni ſoliue æſtuo admota. Itaque quum caſto- rij confiſtentia quoque ſit ſicca, & caſfaciendi potentiam habeat adiunctam, merito deſiccat. Atque illi cum multis alijs medicamentis commune exiſtit. Porrò quo- niam impenſe ſubtilium eſt partiij, ob id plus ualet quam alia, quæ similiter ut ipſum & caſfaciunt & deſiccant. Nam quæ tenuium ſunt partium medicamenta, ijs quæ ſunt caſtarum, plus ſunt efficacia, etiam ſi parem ſorita fuerint facultatera, nimirum quia penetrent & in altum ſubeant admotorum corporum, poſtiffimum ſi ea denſa fuerint, uelut neruacea. Palam igitur talia ob cauſam poſitam magnificè iuuantur à caſtorio. Cæterum falluntur medicorum pleriq[ui] in uſu caſtorij, quum id modò con ſiderant, partem quampiam aut tremere, aut conuelli, aut ſenſu motu ue priuatam

Tt 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
aut ægre sentire; haud scientes id genus symptomata ad diffilniles sequi corporis affe
ctus. At tu ab Hippocrate doctus, ex plenitudine pariter & inanitione cœuulfionem
consequi; ubi quidem quæ in neruis continentur præter naturam, euacuare consilii
est, ibi & bibendum exhibe, & foris cuti caſtorium impone. V bi uero ex fovicitate ni
mia obuenerit cœuulsio, ſcito hoc medicamen illic eſe aduerſſimum. Ad eundem
modum ijs qui præ plenitudine tremut, utiliſſimum: aduerſſimum uero ijs quibus
id accidit ab inanitione. Ad portionem modò dìctorum affectuum, ubi ſingultus
euenerit ſtomachi, perſcrutato prius inuento illius affectu, ac diſcreto, ſi quidem à
plenitudine ipſum ægroti perpetiantur, ad caſtorij ſuſm accedito. Sin autem ab eua
cuatione, aut acrium humorum moru prouenerit, medicamen hoc fugito. Sanè ſi
odori guſtuique aduertas anîmum, ſuſpicaberis humano corpori aduerſſimam ha
bere ſubſtantiam: tametſi in natura nihil efficere comperiatur eorum quæ talia face
re aſſolent. Siquidem alia ſtomachum uitiant, alia uentrè, alia caput, alia aliam quæ
uis partem lœdunt. At hoc medicamen ſiue corpori humido applices reſiccationem
poſcenti, ſiue frigido excalſactionem, ſiue humido ſimul frigido humalio excalſationem
pariter & reſiccationem requirenti, magnam utique experiere commoditatem: nec
ullam parti cuiquam noxam afferet, potiſſimum ſi febri uacet, aut non admodum
calidam perpetiatur homo febrim, ſed ut ſic dicam tepidam, qualis accidit in cata
phoris maximè & lethargis. Ac multis ſanè caſtorium exhibuimus una cum pipe
re albo, utrunque menſura coclearij ex melicrato bibendum præbentes: nec qui
quam ullam ſenſit noxam. Sed & menſibus retentis, ubi per uenam quæ in talo eſt,
modicè euacuaſſem, oblato caſtorio una cum pulegio aut calaminto, ſemper me
dicamen hoc expertus ſum purgationem ciere abſque ut hominem lœderet. Præte
rea locos morantes eijcit, Ea[que] omnia ex melicrato potum efficit. At quibus ita uen
ter flatu diſtenditur, ut ægre curationem admittat, itaque torminibus uexatur atque
ſingultu, idem ob frigidos crasſos humores, aut crasſos flatulentos ſpiritus, eos
ex oxycrato potum adliuat. Quæ porro iuuat in corpus intrò ſumptum, ijs prodeſt
quoque cuti impoſitum cum ſicyonio aut ueteri oleo. Quæ uero ampliori caliditate
indigent, ijs etiam per ſele infiſcari debet. Iuuat etiam, ſi quis ſuffitum eius in prunis
impoſitu inſpiratione hauriat, maximè affectus in pulmone aut capite conſiſtentes.
Attamen lethargicos & cataphoricos affectus, qui quidem adiunctam habent ſe
brem, præſtat non dìctorum oleorum quopiam macerantes curare, ſed potius exro
ſaceo capiti colloſque imponere.

Renes ſcincorum.

Renes ſcincorum bibunt quidam tanquam puden da intendentes: quorum con
trarium accidere uidetur ſemini lactucæ poto ex aqua. Sed & quidam lenticularum
decoctum cum melle bibitum intenſiones ſedare referunt.

Vngues caprarum, & ſinorum.

Quidam ungues caprarum deuſtos mox aceto perfuſos alopecijs illinut. Itac
fuerit & talis cinis facultatis extenuatoriae. Sunt autem qui combuſtos aſinorum un
gues comitialem morbum curare dicant, ſi ſcilicet affiduò bibantur: ſi uero oleo ma
cerentur, chœradas digerere. Sed & ipſum cinerem ſi ſiccus inſperſus fuerit, ſanare
perniones ſiue chimethla.

Offa.

Offa combuſta admodum digerentem exiccantem uim obtinent, & id maxime
mè, ut quidam ferunt, humana. Certe talum ſuillum combuſtum, ac deinde bibitum,
inſlationes & tormina ſanare dixerunt. Noui autem noſtratium quosdam offa
potui exhuſiſſe, haud ſcientibus qui biberent, quidnam ebibiffent, ne ſcilicet auer
ſarentur; ac multorum tum epilepſiam, tum arthritin curaſſe.

Senecta ſerpentis.

Senectam ſerpentis ſcripſere quidam in aceto bullitã dentium mederi doloribus.

Pellis

111

Pellis ouina.

Pellis ouina recens detracta, circumpolita ijs qui quocunque fuerint uerberati, omnium luculentissimi adiuuat, adeò ut die nocte una illos curet; concoquit enim & digerit quæ sub cute sanguinem habent.

Equorum lichenes.

Equorum lichenas cum aceto tritas comitiales curare scriptum quibufdam est. Alij uero & ad cuiusfuis feræ morfum adhiberi confulunt.

Tela aranei.

Aranei telam scribunt quidam à phlegmone tueri lumina cutis ulcera.

Coria uetera.

Coria uetera, quæ uidelicet ueteramentorum funt, ufta, ad attritiones commodari calceamentorum scriptum à quibufdam est, tanquam scilicet hoc faciât ex antipathia quadam. Certe quæ phlegmone obsidentur, haudquaquâ iuuantur; uerû ubi extin cta fuerit phlegmone, non iniuria iuuantur, nempe quia reficcantur. Eft enim talis cinis reficcatorius. Ac nos sane quando in agro ad ulcus eius modi ex attritione su mus ufi, Curat autè talis cinis non abs re ulcerû ambufta, & quæ uocantur interligi nes in fceminibus exisistentes.

Oftrea.

Oftrea quidam nuncupant omnia otracoderma, hoc est teſtacea, ab Ariftotele appellata. At quod à plerifque uocatur oftreon, ſecunda ſyllaba abſque ſcripta, unà eſſe oftreorum ſpeciem conſtituut, in toto genere conſprchendentes & buccina, & purpuras, & chamas, & pinas, & ſimilia omnia.

Buccina, & purpuræ.

Buccinorum purpurarum teſta quandoquidem duriffima est, nunquam abſque uſtione uor. Atque uſta quidem deficcandi uim poſſidet, cæterum ad unguem eam leuigare plane pollinis in modù necesse est, undendo ſcilicet & cribrando. Quod tibi commune ſit in omnibus lapidoſis teſtaceis ſubſtantij præceptum. Nam niſi exacte leuia ſint reddita, arenis ſimilia ſunt: per ſe autem illarum tritarum fatina ulce ribus malignis competit. Id quod ipſum quoque cōmune est omnium quæ citra inſtegnem morſum deficcant uehementer: quippe quú alioqui fluxionu cauſa exiſtant. Sed & aliud est omnium id genus cōmune, nempe ut cum aceto, aut oxycrato, aut cenomelite, aut oxymelite idonea ſint ulceribus putreſcentibus. Idcirco lapides oſmnes ubi ad eum ipſum applicantur, alij magis, alij minus, certe omnes conferunt.

Oſtreæ.

Oſtreorum teſta uſta ſimilis est facultatis buccinorum teſtis, tametſi plus etià ſubtilis, imò ut certius uerius dicam, minus crassæ. Nam terſoam duram corporis fortita conſiſtentiâ concretionem, impendiò omnia crassarum ſunt parium. Itac accurate ea leuigare necesse est. Quamobrem quum dicimus horum aliud alio eſſe tenuius, ita inaudienda dictio eſt, tanquam ſi Vlyſſem Thersite dicamus maiorem, quum uter tamen fuerit paruus: aut Aſiacem Achille minorem, quú ambo itidem, fuerint magni. Cæterum omnia id genus (ut & antea eſt dictum) cogendi quandam in ſe facultatem obtinent, per quam condenſata eorum eſſentia, dura terroſa ſunt reddita; quam ubi per uſtionem depoſuerint, contrariâ adſciſcunt facultatem, quam uocât digerentè. Porrò ſi laueris ea uſſeris, ignea in aquam natura depoſita, ipſam efficiunt cum tenuitate excſaſcientem, adeo ut & putrefaciat: ſed nonnunquam reſliquú illud terrenum eſt, morſus expers: id quod maximè implendis cicatrice clau dendis ulceribus humidis eſt utile. Igitur teſta eorum quæ peculiariter uocantur ofſtrea, cōbusta uor ad diuturnas ex fluxione, ægre, carne implebiles cauſates, nempe quæ fiſtuloſæ ſunt atque profundæ, eam foris cum ſuillo adipe ueterato circumpoſnens. Id uulgo axungiam nuncupant. At in ſinum ipſum aliquid eorum quæ talia carne implent, immitto, quale eſt uſtum diaphanes, quod ſpecarium nominant. Patem in genere facultatem habent & ceterorum otracodermorum teſtæ deuſtæ, ma

Tt 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. ximè uero, ut dixi, oftreorum, deinde buccinorum, & purpurarum. Itaque cinis eius generis emplasticis miſcetur facultatibus digerentibus: & cum quouis adipe digerit, Verum quoniam inueteratos efficacius digerit, illi magis miſceri ſolet. Porro poterit ius hoc medicamen digeret, ſi acrem illi adipem quempiam miſcueris: de quibus ſu perius determinatum eſt. Quin & dentes ſplendidiores talium omnium cinis efficit, non tantum extergendi potentiā, ſed & aſperitate ſubſtantia, uelut & pumex, & teſta clibani. Verum in uſu eiusmodi non eſt necesse quæ ſic uſta ſunt admodum le uigare. At in ulceribus rebellibus præ omnibus diligenter ſunt leuiganda. Porro excreſcentiam mediociter exterunt comprimunt. Ad hæc cum ſale omnia id genus uſta dentium ſmegna reddunt efficacius, adeo ut non modò laxitatem mollitiem gingiuarum deſiccet, uerum etiam ulcera putreſcentia adiuuet.

Sepia.

Sepiarum teſta admodum laxa eſt, non ut oftreoru lapidoſa. Itaque abſterſio quidem illi cum alijs oftracodermorum teſtis communis eſt, uelut etiam deſiccatio: cæteru partium tenuitas eximia illi præ cæteris inefl. Quocirca uſta ea utimur ad uitiſligines, ephelin, lentes, pſoras. Quin & fossili ſali miſta, in oculis exiſtentes ungues eliquat. Et antequam uratur, dentibus ſplendorem adſert, ulcera deficcat. Porro hoc nomi ne, quod mediocrem obtinet aſperitatem, adhibemus eam & ad ingentes oculorum aſperitates, quas ſycæſis appellare confueuimus. Nam exſcalpentes ex ea quiddam ipfa figura ſimile collyrio, eo illas cōfricamus donec ſanguinē reddere incipiant quo facto collyria cathaëtica ſiue detrahentia præſtantius effectum ſuſ in illas exerunt.

Opercula purpurarum.

Opercula purpurarum quidam memoriæ prodiderunt lienes turgidos ſanare, & ſuffitu eas quæ uteri ſuffocatione periclitatur, iuuare: præterea retentos eſcere locos.

Lana hyſpera, hoc eſt succida.

Lana fordida, ac proinde à quibusdam appellata succida, idoneè excipit irrigationes quæ adhibentur contuſis, aut quomodocunque percuſſis, ut quæ utilitatem ex illis proficifcentē promoueat, id propter ſelypon. Lota uero, nec amplius ſelypum habens apta eſt humoribus qui irrigantur, excipiendis. Porro uſta uim habet acrem pariter & calidam, unà cum partium tenuitate. Itaque molles nimium, hu das ulcerum carnes celerrimè eliquat. Inditur & in medicamen deſiccatorium. Vri to eam tanquam alia plurima, ollam implens nouam, quam tegat operculum multis foraminibus pertuſum.

Pili uſti.

Pili uſti ſimiliter uſtæ lanæ excalſaciendi deſiccandi admodum ſunt facultatis.

Ouorum facultas.

Conſequens fuerit ad partium doctrinam de quis differere. Nam alibi eorù miniffe non licet. Sanè oua partes non ſunt animalium, ceu nec arborum fructus, nec grauidarum fœtus: uerum proportione respondent ijs quæ agnafcuntur. Itaque eorum quæ agnafcuntur, quædam planè familiaria propria, confpiciuntur tum plan tarum, tum animalium naturis: quædam non omnino talia, ut uifcum quod agnafci tur quercubus: & ut ſemel dicam, ſi qua arboribus, alterius generis arbor, frutex, fructus, herba aut germen quodpiam, ut fungi agnafcantur. Ex familiaribus autem eſt & ouium lana, & aliorum animali pili: & cornua quæ decidentia denuo reſcreſt, ut in maſculis ceruis, ex hoc ſunt genere. Conceptus autè ſiue fœtus fructibus proportione respondent, nimirum ad generis propagationem à natura creati. Ex hære num eſt & ouum, factum ad generis ſucceſſionem perpetuitatem. Cæterum utile eſt & tanquam nutrimentum. Verum de nutrimento non eſt nunc institutum diſere. Proinde quæ tanquam medicamentum efficere poteſt, ea hoc loco recenſebo, ex pauculis uſibus particularibus uim eius exquirens tum in partibus, tum in tota ſubſtantia.

DE SIMPLICIVM MEDIC. FACVLTATIBUS LIB. XI.

112

A
substantia. Siquidem quo pacto inuenta rerum cuiuslibet generali facultate, ad multos eam usus particulares ducere possimus, didicimus. Insuper suprà docui iam solum, quomodo ex uno altero ue experimento de generali facultate liceat colligere. Igitur ouorum album & tenue illud, quo item ad ophthalmias utimur, ex numero est medicamentorum minimè mordicantium, nec unquam effectu frustratus solum ex ulla tali intèperie, qualem habet sæpe lac, uti ante oftendimus, in animalibus cruditatem perpetuentibus, aut nímiam famem, sítim ue, aut quæ cibis pafta sunt prautis. Que sane frequentius euenire solent mulieribus, obiectus uidelicet uitæs quæ errorè, Atoua unam modò praubitatem patiuntur, quam scilicet affectu uetus tias. Eamque pacillimè effugias, si utaris recentibus. Porro utitatissimum nobis est maximeque parrabile gallinarum ouum: ea propter illa utimur, aliorum oua nihil curantes, tam et si eandem illi habeant naturam. Temperatura porrò symmetro frigidius est. Itaque utendum est oui albumine non tantum ad oculos, uerum etiam ad alia omnia quæ medicamenta requirunt suauissima, mínimec quod mordacia, ut sunt universa fedis ac pudendorum ulcera contumacia. Míscetur quoque idoneè medicamentis profluuium sanguinis ex cerebri inuolucris suppriimentibus, quæ nímirum citra morsum illinuntur, atque adstringunt. Sed & ad ulcera repellia míscetur ijs quæ abſque mor ſu ea poſſunt deſiccare, cuius modi est medicamen pompholyx elota, & metallico-rum quædam elota: de quibus priuatim ſuprà differuimus. Porro & ipſe utiellus adímilis est naturæ, ac proinde miſcetur ceratis morſus expertibus, ouis uidelicet aut lixis, aut affis. Veru id tamen manifestum est hic leuiculam exiſtere differentia; quòd paulò plus deſicett quæ ſunt aſſa: ac quantum huius accipiunt facultatùs, tan tum deperdant de mitigandi potentiá. Míscetur & cataplaſmaus phlegmonem extinguentibus, ut ijs quæ ex meliſoto conſtant, ſedi applicandis. Crudo uero uoio to to utimur admíſto roſaceo ad palpebrarum, aurium māmarum phlegmonas, quæ ſcilicet aut ictiis illis, aut alio quoiſis modo euenerint, aut extiterint in neruóſis corpo ribus, puta cubito, & digitorum tendonibus, aut articulis, idè in pedibus pariter & manibus. Porrò in aceto coſtum ouum ſi edatur, fluxiones uentris deſiccat. At ſi ex tiam quippiam eorù quæ ad dyſenteriam, aut cœliacu affectum conueniunt adiuenſers, atc in igne modico ſumiq experte (qualis est qui ex prunis conſtat) fixeris, edendum ita præbeas, non minimè ſanè laborantes adiuueris. Apatissima talem ad ſolum ſunt omphaciu, rhus, tum ipſe qui cibis adſpergitur erythros nícupatus, tum ſuccus ipſius: galla, ſidia, hoc est málí granati putamina, cinis cochlearum integrarii uſtarù. Apta quoq & uuarum acini, & myrta, & meſpila, & corna, Magis íſtis medi camínoſa ſunt balauſtii, hypocyftis, cytini, ſiue málí punici flores. Sed & ad ambustiones protinus impoſtù est utile, ſiue quis ſeſum albumen duntaxat ipſum molli lana excipiat, ſiue etiam cum uítello commißens confundens applicet. Etenim mediocriter refrigerat, & citra morſum deſiccat. Tale quù ſit, & ad anacollemata uo cata, quæ fronti uidelicet imponuntur, utimur, & pilos palpebrarum adglutinamus, nímirum admíſto idoneorum quoſiám, cuius generis est thus, potissimum píngue ſi fuerit, ac non inueteratum & ſiccum. Verum in illius modi, ipſius albuminis comoada est uíſcositas, non autem temperies: niſi quis quatenus nequaqua aduerſatur illi quod adhibetur medicameto, eo nomine utile commodum, dixerit. Nam uíſcoſum quædam ſunt quæ aduerſantur, uelut uſcum, nímirum acre & calidum, ad ea quæ excalſieri non debent: dictum, frequenter ſuperius est, ea quæ ualidam uim nullam obtineant medicamenta, ceu materiam ijs quæ tales uires obtinent, miſceri; proinde quoque creberrimi ſunt usus, utpote ijs quæ ualenter agunt, ineruientia. Eiusmodi quum ſit ouum, ſimulc non paruam adipiscatur in lixationis affationis qualitate differentiam, ſit ſanè multo utilissimum. Nam medicamentis quæ humiditates deſiccant, aut lixum, aut affum, aut frictum miſcetur: ijs uero quæ lentorem humorum in pectore pulmonéque incidunt, forbile quod uocant; id quod in qua

Tt 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C eoufṣ lixari debet, dum incauerit. Eiuſdem huius naturæ nomine & ad eos qui bus gutturis supremum aut ex uocificatione, aut ex humorum acrimonia exaſperatum eſt, aſſumitur: tum ſcilicet quòd affectis partibus illinitur, atq. cataplaſmatis mo do inhæret, tum quòd ſubſtantiæ ſuæ leuitate eas mitigat, ſanatq. Eadem ratione, ſtomachi, uentris, intestinorum ac ueſicæ medetur asperitatumbus.

Echinus, hoc est erinaceus, combusſus.

Erinacei utriuſq. tum marinì, tum terreſtris. corpus uſtum cinere efficit facultatis tum extergentis, tum digerentis, tum detrahentis. Itaq. eo quidam & ad excreſſetia, & ad ſordida uſi ſunt ulcera.

Cochleæ, ſue limaces.
Cochleæ ſi totæ cum teſtis urantur, admifta galla, omphacitide, ſimulq. pipere al
bo, mirificè profunt dyſenterijs, in quibus ulcera nondum computreſcere cœperut,
Conuenit autem ut piperis ſit pars una, gallæ uero duæ, quatuor cochlearum. Hæc
ubi ad unguem leuigaris, cibis inſpergito, bibendum q. aut ex aqua, aut ex uino al-
bo & auſtero præbeto. Cæterum abſq. gallæ miſtione cinis cochlearum admodum
reſiccantis eſt facultatis, obtinens item nonnihil ex uſtione calidum. Porrò cochleæ
quæ uſtionem non ſunt expertæ, ſi tritæ unà cum teſtis imponantur, & toti uentri a-
qua inter cutem laborantium, & in arthriticis articulorum tumoribus, ægre quidem
diuelli poterunt, cæterum impenſe deſiccant. Et ſanè inhærere ſinere oportet quo-
ad ſponte decidant. Idemq. ſcietum in tumoribus ex ictu natis difficilè ſolubili-
bus, & ex contuſione facta in auribus. Deſiccant enim illos magnopere uniueros,
etiam ſi uſiſcoſus crasſus q. in alto humor contineatur.

Carcini, hoc eſt cancri, uſi.

At fluuiatilium cancrorum cinis quanquam ſimiliter prædictis exiccatorem eſt,
ſubſtantie tamen proprietate mirabilis eſt eius in ijs qui à rabiente cane ſunt morſi, eſ
eſfectus, isq. tum ſolius, tum cù gentiana & thure multò præſtantior. Thuris ſanè par-
tem eſſe unam oportet, quinque autem gentianæ, porrò cancrorum decem. Etraro
equidè aliter ills uſtis nos ſumus uſi, çeteri ad eù modum plerunq, quo Aefchrion
Empiricus ille, medicamentorum peritiffimus ſenex, conciuis ac præceptor meus.
Patella erat aſris rubri, in quam impoſitis cancris uiuëtibus, eos haſtenus uſſit, dum
facilè ad leuorem redigi poſſent. Hic Aefchrion paratum ſemper in ædibus hoca
bebat medicamen, urens eos poſt ortum Canis, quando Sol in Leonem tranſiſſet,
nò ſoni Luna decimaocțaua. Porrò bibendù hoc medicamen ijs qui à cane rabido ſu
iſſent morſi præbebat quotidie diebus quadraginta, menſura cocleari magni aquæ
inſperſum. At ſi non protin is ab iniſtio, uerum aliquot poſt dies curâ cepiſſet demor
ſi, tunc quotidie duo coclearia aquæ inſpergebat. Ad ipſum uero uuinus empaſſicù
applicabat medicamentù quod ex pice bruïa & opopanace acetoq. confici, habès
picis librâ unam, unum aceti acerrimi ſextarium Italicum, opopanacis uero uncias
tres. Hæc tametſi à præſenti inſtituto eſſent aliena, ſcribenda tamen cenſui, quia ma
gnopere medicamento huic ipſe confiderem: nimirum quum nullus unquam eo-
rum qui illo fuerunt uſi, ſit mortuus. Cæterum ſeorſum librù conſcribam aliquando
de ijs quæ proprietate ſubſtanæ totius quid agùt, è quorum numero ſunt id genus
omnia. Ignoſcendum itaq. tum hoc in loco ſcribendi importunitati, tum ſicubi præ-
terea id mihi hoc in opere còtigit: nempe quia ex ijs ſumma proueniret utilitas, qua
ſanè poſteris impertire uolebâ, ſi forſane ne prius quam quæ his deinceps ſunt opera
perfecſſem, mors occupaſſet, propoſitum impediens. Cæterum Pelops doctorme-
us & ipſe omnium eiuſmodi cauſas reddere uolens, non abs re inquit, cancer quum
animal ſit aquaticù, prodeſt à cane rabido morſis, quibus uidelicet metus eſt ne cor-
ripiantur affectu ſicciſſimo, nempe rabie: quamobrem ſanè etiam aquâ metuut. Ac
fluuiatiles, non marinòs conuenire cancros dictitabat, ſcilicet q. animalia marina ob
admiſtionè ſalis natura ſicciſſimi haud æquè exactâ tuerent eam quæ eſt aduerſus ra
biem contrarietatè. Ac quù quidam ſubieciffet, cur non omnia que in potabili aqua

degunt

115

A degunt animalia, perinde ut cancri iuuare affolent; quia, in quit, similem cancris preparationem non admittunt. Nam horum uſtorum cinerem, exiccatorius quuſit, ca num rabientium uenenum abſumere ſimulq[ui] digerere ſteſſus uidelicet eſt, ambi tione magna iactitans, omnium ſe talium nouiſſe cauſas. At ego niſi plane me ſcire quippiam perfuaſum habeam, alijſs perfuadere non tento. Itaque nec Pelopis ratio- nem ut ueram accepi, ut quæ crebras habeat contradictiones: uerum cancros opí- nor ex proprietate totius ſubſtantіæ prodeſſe. Quoniam autem nullum eorum qui fuerant illis uſi, mortuum ſciueram, hæc aperienda reçenſendaq[ui] à me exiſtimauit: ta metſi non eſſet huius instituti proprium. Sed corporibus totis (nam id erat propoſi- tum) non in iſs tantum animalibus quæ poſui.

Chelidones, ſiue hirundines uſtæ.

Sed & hirundinibus uſi ſunt multi, comburentes uidelicet, & cinerem melli miſcentes, ac deinde ſynanchicos inungentes, & in totum quicunque in gutture ac co lumella conſiſtunt affectus. V tuntur & ad acuendum uſiſum hoc cinere nonnulli, At alijſ eas arefactas drachmæ pondere bibendas exhibent.

Tettiges, ideſt cicadæ.

Sed & cicadis quidam utuntur ad colicos affectus cum paribus numero piperis granis, dantq[ui] aut treis, aut quinque, aut ſeptem, per intermiſſionē uidelicet, & ipſos etiam paroxyſmos. Porro alij affas edendas offerunt quibus affecta uelica eſt.

Corydos, ideſt galerita.

Galerita tamen auſis illa puſilla ob iter nobis plerunque obuia, in iure elixa co- licos adruuat. Verum aſſiduè eam edere ſimul cum iure necſſe eſt. Habet uero hoc animal in capite uelut galerum ex pilis ſponte enatum, cuius occafione eſſiſta eſt, quæ apud Ariftophanem comicum legiſtur fabula. Is enim inquit hunc in modum. Imperitus es, & curioſus, & nec Aefopum quidem didicilſi, qui ait galeritam pri- mam uolucrum ſuiſſe, etiam ante terram: in de patre morbo deſpuncto, quum humus nondum eſſet enata, illum quidem dies quinque iacuiffe: at hanc præ inopia melio ris conſilii, in capite tandem patrem ſuum defodiſſe. Hoc quoque aiunt, obſcure li cet, deſignaſſe tamen Theocritum:

Οὐδ' ἐντυχθῆσιν ἄριστα, ἤδη καὶ ἀνήστης, ἤδη διὰνομή:

nempe indicare illum eas quæ in capite tymbon, hoc eſt ſepulchru gerant. Annexui autem huic iſta ſermoni, quo planè & clare hoc animal, nempe galeritā, ſignificarem, quos ferat in capite pilos erectos: quando quidem expertus ſum eius aduerſus colis: cos utilitatem, uelimq[ui] qui ipſum non norunt, iſs bene aperteq[ui] monſtratum. Nam & ipſa corydalis appellata herba colicis conuenit. Et hoc quoq[ui] tibi obiter ſit notatū.

Alectorides, ideſt gallinæ.

At gallinarum ius ſimplex retinendi uim poſſidet, uti gallorum ſubducendi. Co quendi autem ſunt cum ſale proliſſimè. Sed horum ipſi fecimus periculum.

Gale, id eſt mustela.

Muſtelam nunquam combuſſimus, de qua ſcriptum legiſtur, cinerē quidem eius cum aceto illitū podagricos arthriticosq[ui] iuuare, tanquam uehementer ualeat digere- re: ipſam uero arefactam ac potam prodeſſe comiſtialibus, eadem nimirum illa facul tate. Porro quidam etiam planè omnis ſeræ aſ Philiparmacum eam eſſe referunt, & maximè eius uentrem.

Ranæ uſtæ.

At tranarum uſtarum cinerem ſanguinis eruptioni mederi referunt inſperſum, cæ terum cum líquida pice ſanare alopecias.

Hippocampus.

Et hippocampum animal illud marinum ſi totum uſſeris, alopecijs prodeſſe pro- ditum quibuſdam eſt, ipſumq[ui] uidelicet deſiccantis eſſe facultatis, extenuantisq[ui], aut certe eius cinerem, quem quidam unguento amaracino commiſcent, quidam pici líquidæ, alij ueteri adipi ſuillo.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Tellinæ falso.

Et falso tellinas uſtas adeò ute nem efficere cinerem aiunt, ut is cum cedria, euul
ſos radicitus ex palpebris pilos, inſtillatus in locum, renaſci prohibeat.

Inteſtina terræ, ſiue lumbrici.

Porrò citra uſtionem aut lixationem, totorum animalium in partes affectas impoſitorum, aut intrò in corpus ſumptorum, quidam medicorum ſecere periculum, aut ceu fecerint periculum, ita ſcribunt, terræ quidem inteſtina contrita, neruis quiduſis impoſita protinus miſum in modum prodeſſe; atq[ui]æ hæc ipſa quoque cum mulſo poſta, medicamen eſſe mo[u]endæ urinæ idoneum.

Cimices.

Sed & de cimicibus quibufdam traditum eſt, quòd ſi cum aceto bibantur, hirudi
nes eijciant; at nobis, quum eas perpetuò alliorum eſu eiecerimus, haud opus ſuit
cimicibus.

Cantharides.

Veruntamen sufficientem habemus de cantharidibus experientiam, quòd in un
gues p[ro]fòdass cum idoneis ceratis aut emplaftris impoſitæ ſic illos educunt, ut toti
cadant. Miſcuimus eas etiam facultatibus p[ro]ſis & lepris congruentibus, nec non
quibufdam ſeptis, atque interim etiam ijs quæ clauos, quos uocant, eijciunt. Porrò
præceptorum meorum quidam earum paulum quiddam in medicamenta urinam
mouentia ſolet inijcere. At quidam solas alas & pedes inijciunt, quæ aiunt eſſe a-
lexiteria ijs qui corpora ipſorum bibiffent. Alij contrà. Atnos totas indimus. Cate-
rum aptiores ſunt ad ea quæ expertum me dixi, æ cantharidum quæ inuentæ in fru
mento, lutea tranſuerſim in alis cínula obtinent, potiffimum ſi inijciantur in uas ſi
citile, cuius ori linteum obductum ſit rarum, ita q[ui] illud inuertas, ut linteum halitum
ab aceto ſubtus poſito excipiat, donec emoriantur ipſæ cantharides.

Bupreſtis.

Sic bupreſſas quoque reponere expedit. Sunt autem & ipſæ animalis quoddam
genus cantharidibus tum ſpecie, tum uiribus adſimile.

Pityocampe.

Quin & erucæ quæ in p[ice]is nafcuntur, meritò ſanè nuncupate pityocampæ, hu
ius ſunt facultatis.

Salamandra.

Et salamandræ combuſtæ cinerem quidam ſepticis & lepricis p[ro]ſicis q[ui] miſcent facultatibus.

Narce. Torpedo.

Sed & torpedinem totam (dico autem animal marinum) capitis dolores ſanare ca
piti admotam, ſedem q[ui] euarſam co[er]cere, à quibufdam eſt proditum. Verum ego
quum utrunc[que] eſſem expertus, neutrum uerum comperi. Eam igitur quum cogita-
ſem uiuã eſſe applicandã, cui caput doleret (poſſe enim fieri ut hoc medicamen ano-
dynon fit, ac dolore liberet, ſimiliter alijs quæ ſenſum obſtupeſaciunr) ita habere cò
peri. Putoq[ui] cum qui primus eſt uſus, tali quapapi[mi]tã ratione experiri aggreſſum,

Draco marinus, & trigle, & alia id genus.

Viuas etiamnum hafce animantes apertas, & protinus partibus affectis appo-
sitas prodeſſe ſcripſerunt, neni[pe] draconem marinum in ſuum ipſius iſtum impo-
ſitum, ſimiliter & triglam in draconis, mures domesti[c]icos in iſtum ſcorpiij, uelut &
ſauram, mygalen in ſuum ipſius, & ſauram chalci[d]icam, quam & ex uino biben-
dam prebent, tanquam ſuum ipſius n[or]ſum ſanet. Porrò ſcorpiu[rum] ſuum ipſius iſtum
curare ſi tritus imponatur, ſimiliter ſi aſſus edatur. Congruere autem aiunt & ijs qui
à uiperæ ſunt morſi, aſcalab[ata] uero ijs qui à ſcorpio. Referunt autem & in Aegy-
pti regionibus arefactum aſſacum quem uocant, exhi[beri] ijs qui à ſcorpio percuſi
ſunt: & uocatum cybium utiliter uulneri à cane inſticto imponi. Multa[que] eiul-
modi, de quibus copioſius differemus, ubi traſabitur de ijs quæ proprietate ſubſtan
tiæ quid agunt. Cæterum in o[leo] lixis totis animalibus, ipſo oleo utebantur noſtra-
tium medicorum quidam, ſed & ſuperiorum nonnulli, ad depilationem ſeu pilo-
rum

rui

114

A. nudationem, nempe pityocampis, & urticis marinis, lepore marino, scolopendro marino. Ad aurium uero dolorem filphis in oleo coctis, & ijs quos uocant oniscos Græci, Latini multipedas. Ea enim animalia in globum sele contrahunt, uocantæ ea apud nos quidam cyamos, hoc eſt fabas, quandoquidem eſculentis fabis ſunt perſilia, ubi ſele uidelicet in globum cœuoluerint, colore ſuſco. Porrò in agro com plures uidere eſt natos ſub ſitulis, quibus à fontibus ruſtici aquam comportant, deponuntæ eas iuxta focum. Videlicet quodam ex ijs qui medicinam in agro exercebant, aſſiduè oleo ex illis compoſito ad uniuersos aurium dolores uti, non discernen tes affectum unde oriretur. Itaque non ab re euenit, ut interim affectum conſequentur, interim læderent. Et quid mirum: quando & inſignes quidam mediis de ijs eira diſtinctionem ſcripſere. Tales ſunt Apollonij libri de parabilibus. Atque hic ſa ne etiam ſcripſit uermes terræ in oleo coctos aurium dolores mitigare: ſed alij cenſent admisto adipe anſerino ſic demum utendum.

Vulpes, & hyænæ.

Cæterum de uulpibus quæ totæ in oleo coquuntur (nam ſic quidam curant arthriticos, partim uiuas uulpes in lebetem ingentem iniſcientes, partim etiam mor tuas) ſuſius dicere mihi necesse eſt, quandoquidem pleroſque uilſæ ſunt principiò planè morbo hoc liberaſſe, uerum poſt multum temporis non ita proſuiffe. Siquidem illos malum repetiſt, quanquam non ita uehemens quam antea. Sanè oleum in quo cocta uulpes eſt, non eſt potentiors in digerendo facultatis, quam in quo hyæna: quæ ſi similiter in oleo lixetur, redditur oleum longe potentiffime in digerendo facultatis. Porrò frequenter dictum eſt, talibus medicamentis inſelle potentiam eorum quæ in alto continentur corpore, in extimam cutem extrahendi, ac eo nomine quandoque ſedandi dolores: non enim perpetuò hoc ad ea ſequitur, quum iij dune taxat dolores ab euſimodi medicamentis ſedentur, quorum cauſa eſt humor in alto contentus, dolorem ciens aut ſubſtantia craffitie, aut refrigeratione, aut uehementi acrimonia, aut etiam ſpiritus flatuſus exitum non habens. Itaque qui utuntur uul pibus, & ipſi oleum digestorium efficiunt: atc; inde inpletis eo alueolis totos arthriticos in eos imponunt, multò ibi tempore immorari præcipientes; uerum ex hoc ſit ut non tantum qui circa articulos ſunt tumores euacuentur, ſed etiam uniuersum corpus. Itaque ubi corpus illis antea plenitudine affectum fuerit, mirum non eſt per euacuationem confecutum commodum, nempe quum nihil etiam in affectas parates influat, quia corpus uniuersum iam euacuatum eſt, & qui continebantur humores exhalarunt. Cæterum quemadmodum antea quum corpus noxa uacaret, præua iuſtus ratio morbum inu这两句是反义的, uernutem in modum, aut etiam amplius, à ſimili diæ tapar eſt rurſum illos similiter afficiendos in articulis quibus iam laborauerunt.

De ijs quæ in mari & aquis ſalſis proueniunt.

Ola hæc in toto opere reliqua hoc habent nunc tempus opportunum. Nam quæ in mari & aqua nafcuntur animalia, ſuperiori ſermone expofita ſunt, ubi uidelicet agebatur de animalibus. At quæ in aquis quidem nafcuntur, nec ſunt animalia, ea nunc exponentur.

Adarcion.

Adarcion, quidam uero maſculine efferunt adarcon, alij ſeminine adarcen apellitant, eſſentia quidem ſua uelut ſpuma eſt aquæ ſalſæ concreta, circum arundines & farragines concreſcens. Acerrimum hoc eſt ſimulc; calidiffimum, proinde & per ſe inutile eſt, uerum commifceri ſolet ijs quæ uim etus retundunt, ſic; ſit multo utiliffimum in ijs affectibus qui excalſieri poſtulant, id; foris impoſitum. Nam in a trò in corpus ipſum ſumere eſt impoſible, nimirum ob uirium uehementiam.

Alcyonia.

Alcyonia omnia detergunt ac digerunt, qualitatem habentia acrem & calidam: uerum alijud alio non parum plus minúsque, & in his ipſis quæ diximus ſecun-

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
dum partium effentia tenuitatem, Eſt autem eorum unum denſum & graue, odors
ris praui: olet enim píſees putridos: ſpongíæ in ſpecie ſimile. Alterum uero figura
longiuscula, leue & rarum, odorem habens ſimilem phycijs. Aliud tertium uermi
ſimile eſt ſpecie, colore purpureo, confiſtentia molli: uocant id milesium. Poſt quæ
quartum ſecundo quidem iam poſito ſimiliter & leue & rarum, uerum lanis ſucci-
dis ſimile. Denique & quintum extíma ſuperfiſie leui, cæterum interna ſubſtantia
aſperum, nullius odors, guſtu tamen apparens acre: & ſané omnium alcyoniorum
eſt calidiſimum, adeò ut & pilos urere poſſit. Itaque quum duo prima lichenas, al
phos, psoras, lepra, adiuident, præterea cutem ſplendidiorum competentia uiri-
um efficiant, idem præſare non poteſt hoc ultimo loco poſitum. Nec enim perin-
de ut illa cutem duntaxat ſummam extergit, ſed etiam excoriat, uſe in profundum
cutis penetrans, ut etiam ulcera moliatur. Porrò quod tertio ordine recenſuimus,
omnium eſt tenuiſimum. Itaque uſtum alopecias curat illitum cum uino, colore
quidem fuluo, tenui tamen effentia. Quartum autem eiuſdem cum hoc ſpeciei ui-
res obtinet, uerum haud parum imbecilliores.

Sal.

D

Sal eiufdem genere facultatis eſt, ſiue ſossilis ſit, ſiue marinus: uerum hoc diſſe-
runt, quòd falis ex terra effoſi ſubſtantia magis ſit compaſtta, ac proinde in hoc ma-
tor eſt & partium craſſities, & adſtringendi potentia. Itaque marinus affuſa aqua
protinus liqueſcit: at ſoffili hoc non euenit. Porrò eiufdem ſpeciei cum marino eſt
qui in ſtagnis quibudam ſalſedinem habentibus nafſcitur, æſtate uidelicet aquis æ-
ſtu ex ijs abſumptis, cuiuſmodi eſt Tragaſius, non procul à Sminthio. Conſulte:
nim illuc ante aquas ſpontaneas, quæ admodum ſunt calide, copioſa aqua ſtagnans
non amplo in loco: & ea æſtate omnis abſumitur, à ſole uidelicet arefacta. Porrò
quoniam locus ipſe ſalſedinem continet, quod reliquium eſt omne, ſal eſt, cognomi-
nationem à loco pariter & aquis ſortitus. Nam ſpontaneæ & ipſæ illis in locis aquæ
Tragaſiæ nuncupantur, potentia ſummè exiccatoria: & ſané qui in ea regione ſunt
medici, ad hoc illas accommodant. Porrò dictum eſt & de Sodominis in mari mori
tuo prouenientibus, in quarto libro: quem ſi quis librum diligenter perlegerit, illi
tantum reſfricare memoriam nunc opus eſt, ut exponita guſtus qualitate, ipſe medi
camenti facultatem cognoſcat. Igitur quum qualitas ſalfa digerat ſimul & contra-
hat contactam ab ipſa ſubſtantiam, aphrolitron in hoc diſſert, quòd in ipſo unum
modò ſaporem exuperantem ſit uidere, quem uocant amarum, uim habentem dige
rendi, haud etiam contrahendi uti ſal. Nam hic quicquid in corporibus humidum
ineſt, id quodammodo abſumit: & quod reliquium eſt ſubſtantia ſolidæ, adſtrici-
one contrahit: ac proinde etiam conditura ſua carnes ſeruat, & à putredine tuerur.
Quippe quæ putreſcunt excrementitium continentem humorem, ſubſtantiam, tum
diſſolutam, tum minime compactam. Quibus ergo corporibus nulla proſum eſt
humiditas ſuperflua, ceu melli óptimo, & corpus solidum & compactum eſt, ceu la-
pidibus, ea ut putreſcant eſt impoſſibile: ac proinde in his falis non probatur uſus,
uerum in ijs in quibus ſuſpecta eſt putredo.

Sal uſtus.

Sal uſtus digerit quidem potentius quàm uſtionis expers, quanto ſcilicet ſubti-
lius ipſum corpus accepta ab igne facultate redditur, uelut & in alijs quæ combuſta
ſunt euenire diximus: uerum non perinde ei qui non eſt uſtionem expertus, ſoli-
dam ipſam ſubſtantiam contrahere conſtringere poteſt.

Litrum. Nitrum.

Litrù. Oſtenſum eſt & hoc medicamen in medio falis & aphrolitri uires habere,

Halos anthos, hoc eſt falis flos.

Halos anthos. Quidam ut unum nomen haloſanthos, quidam diuidentes ha-
los anthos

115

A los anthos nominant, Eſt autem hoc medicamen liquidum, tenuiſt etiam quam fal uſtus: tum acris qualitatis, & admodum digerentis facultatis.

Halos achne. Spumaſlis.

Halos achne, ſpumofa eſt ſalis eſſoreſcentia, multò tenuioris naturæ quam ſal ipſe: quare & extenuare & digerere multò plus ipſo potest; uerum quod ſubſtantiæ eſt reliquum, contrahere ut ſal nequit.

Aſphalton. Bitumen.

Bitumen, unum & ipſum eſt ex ijs quæ in aqua marina proſeniant, & in alia qua- piam quæ non eſt marinæ diffimilis, ut in Apollonio Epiri, & per alia id genus loca multa aquis ſponte nafſcentibus ceu ſpuma quædā innatans hoc medicamen reperi tur: & molle quidem eſt dum innatat, poſtea uerò reſiccatū pice ſicca durius eſſicitur.

Bitumen proueniens in mari mortuo.

Optimum uero bitumen in mari quod mortuum uocant, prouenit. Eſt autem id ſtagnum ſalſum in Cœle, hoc eſt caua, Syria. Cæterum medicaminis ipſius uis eſt tum reſiccatoria, tum excalſatoria in ſecundo ordine. Merito itaque eo utuntur & ad glutinationes uulnerum cruentorum, & ad alia omnia quæ exiccari debent cum modica excalſatione.

Spongos, id eſt Spongia.

Spongia uſta acris eſt & digerentis potentiæ. Vtebatur ea præceptorum meorum quidam ad ſanguinis eruptiones, quæ manuali opera indigent: in quem uſum ſem- per eam paratam habebat ſiccam, & exareſcam: quum uero res poſceret, bitumine in primis imbuebat: ſin eo careret, pice. Porro admouebat eam partibus ſanguine proſluentibus etiamnum ardentem, ut & cruſta parti induceretur, & ipſum ſpongiae corpus ceu operculum acciperet. Cæteru ſpongia noua, non ſicut lana aut linamen- tum (quod μόσχη πιλαρύ, id eſt carpinatum uocant) materia duntaxat eſt quæ humores irrigandos excipiat, ſed etiam manifeſtè deficcat. Id quod ſeues, ſi ea utaris in uulnere cum aqua, aut oxycrato, aut uino, pro diuerſitate uidelicet corporum, uti eſt ante di etum. Glutinabit ſiquidem ea ſimiliter atque medicamenta quæ uocant enæma. At ſin non noua ſit, ſed uſui accommodata, palam cognosces quantum à noua ſuperetur, ſi uulneribus eam imponas ſiue cû aqua, ſiue cum oxycrato, ſiue cum uino. Nec mi- rum eſt, quû in ſpongia noua ſeruetur etiamnû ea quam à mari accepit facultas, mo dicè corpora exiccandi. Atque hæc quidem præſtare potest, quum etiamnum ſeruat maris odorem. Nam temporis ſpatio, etiam ſi nunquam uſui accommodata ſit, tamen & odorem maris amittit, nec æquè deficcat.

Garus, uel garum.

Garus facultatem habet multum & calidam & ſiccam: ac proinde eo quidam ad ulcera uſi ſunt putrefcentia; tum dyſentericis ifchiadicis inſiuciunt.

Halme. Salfugo.

Salfugo píſcium ſalſorum ſimiliter garo & ad putredines accommodatur, & ad ifchiadas dyſenterias inſ funditur. Et acrimonia quidem humores coxam inſeſtan- tes attrahit, ac proinde per intestina euacuat. Putrefcentia uero ulcera in dyſen teria colluit atque deficcat. Maximè uero ſalſugine ſalſorum filuro- rum & mænidum ad talia uti medici quidam affolent, & nos ſanè ad ulcera in corpore putrida

accommodauimus.

LIBRI VNDECIMI ET VLTI
MI FINIS.

Vu

IOACHINVS MARTINIVS GAN
DAVVS LECTORI,

NON te latet, capide lector, quàm multis in locis Græcus Galeni codex, qui ex Afulani officina prodiit, mutilus lit ac deprauatus. Nicus autem hic nobis fuit: quamobrem sæpenúmero aut addere quædam, aut lectionem immutare fumus co-acti. Hoc stellulis, fed in præcipuis tantum: illud notarum istarum [ ] ueluti septo significamus: quanquam & ubi dictioē pro dictione reposuimus, iſdem notis nonnunquam uſi fumus. Haud porro necessarium fuerit, singulorum hic rationem annotare, aut Græci exemplaris errores corrigere. Nam quíuis per se ex codicum colatione faciè utrunque præſtabit. Quædam, duntaxat de quibus aut merito dubitari poſſit, aut quibus notas iam dictas non affiximus, hic indicabimus. Cap. De tritico, folio 47. facie 2. uerſu 34. Græce τροφᾶς ὀνκ ἐνχυμοτάτας legitur, id eſt, cibos non optimi fucci: nos omiſſa negatione cōntrarium interpretati fumus. Etenim caro ſuilla, & panes nō optimè ut Galenus præcepit præparati ac coſti, quibus paulò pōſt exēplis utitur, inter cibos optimi fucci numerantur: id quod ex libro etiam De euchymia perſpicuum eſt: locum ipse inſpícias fo. 70. fa. 2. uer. 2. & 5. Cap. De lente, fo. 51. fa. 1. uerſu. 38. ſenſus cum uero ex diametro pugnat. Proinde ſic Græce legen dum puto, διὸ τευτλὸ μὴ πού ὅσφρετα, φακὶς δὲ διαχρησίη μᾶλλοι. Cap. De lupino, fo. 51. fa. 1. uer. 42. nos ordinem lectionis immutauimus, melius ita ſenſum congruere, quòd Galeno familiarior eſset, arbitrati. Tu ſi aliter cenſes, ſuo loco ſingula repone. Cap. De dolichis, fo. 52. fa. 1. uerſu ultimo, nos Theodorum Gazam ſe cuti pro ἐρημώδης, ἐρυσιβώδης legimus. Fo. 59. fa. 1. uer. 4. pro μεασίλων le-gimus ἀκύλων. ac ibidem uer. 5. pro μεμήκυλθ, ἄκυλθ. Fo. 65. fa. 2. uer. 21. Græce legitur, θερμότερον δὲ ἡ παρὰ &c. quæ oratio propter δε particulam membrum alterum, quod precedat, defiderare uidetur: id quod ex ueteri tralatione ſic reposendum puto, καὶ ωστὶ μὴ ὅλη ἡ κεφαλὴ ψυχοστέρα, θερμότερον δὲ τοῦ παρὰ.

CLAVDII

116

CLAVDII GALENI

PERGAMENI DE ALIMENTORVM FACVLTATI-
BVS LIBER I. IOACHINO MARTINIO
GANDAVO INTERPRETE,

Ad IACOBVM SADOLETVM Carpen-
toratom Episcopum.

E ALIMENTORVM facultatibus & multi, & perceletres me-
dici conscripſere, magna cura, præcipuoſtudio in hanc specu-
lationem conuereſi. Nihil eſt enim omnium ſerè, quæ in medicina
traduntur, hac una utilius. Siquidem aliorum præſidiorum non
paſſim, nec quouis tempore eſt ufus: at ſine alimentis ne uiuere
quidem neque in ſecunda, neque aduerſa ualetudine poſſimus.
Quare non iniuria pleric præſtantiffimorù medicorum, quæ in il

lis ſint uires, diligenter perueſtigare ſummopere contenderunt. In his alij ſolam ex-
perientiam ad illarum notitiam nos perducere aſſeruerunt: alijſ rationem quoq unà
placuit adiungi, quemadmodum non defuerunt qui uel primas illi deferrent. Itac li
ut inter Geometras & Arithmeticos, ita & inter eos qui de alimentis tractauerunt,
omniuſ conſenſus conſonantia ſuifſet, haud erat ſane quòd hanc nos denuo de iſ-
dem ſcribendi, poſt tot ac tam eximios uíros, prouinciam moleſtiam ſubiremus.
Enimuero quum mutuis diſſenſionibus inuicem ſele ſuſpectos reddiderint (omnino
enim fieri nequit, ut omnes uerum attigerint) ſingillatim ab illis tradita, incorrupto in
dicio diligenter excutere atq æſtimare fuerit operæprecium: quippe iniquum cenſea
tur, uni præ alijb abſt demonſtratione fidem adhibere. Quu porro huius duo in ge-
nere ſint principia (aut enim à ſensu, aut ab euidenti notione p[ro]ſicifcitur demonſtra-
tio omnis ac ſides) & nos itidem ad præſentis commentationis collectionem, aut alte
to horum, aut utroq uti erit necesse. Cæterum quoniam ratione res diſquirere ac iudi
care non cuiuſ promptum eſt & expeditum, quum & ingenij ſolertis hominem, &
à puero in ijs quæ animum exacuunt diſciplinis exercitatum tritum poſtulet, ſatius
fore duximus ab experientia auſpicari, eoq maximè, quòd bona pars medicorù hae
ſola alimentorum uirtutes inuentas eſſe perhibuerint. Nam empiricos, qui omne ſtu
dium operam in hoc conferunt, ut ambitioſis contentionibus, que ratione ſunt ex-
plorata, oppugnent, fortaſſe quis deſpiciat. Verum Diocle quid facias, qui tametſi
professione dogmaticus, hæc ad Pliſtarchu in primo de ſanitate libro ſcripta reliquit.

» Qui omnia ſapore eodem, odore, caliditate, aut alio id genus prædita, uires protinus
» eafdem obtinere exiſtimant, haud recte opinantur: quippe quum multa à ſimilibus

» eiulmodi diſſimilia fieri, poſſit monſtrari. Non enim ſi quid aluum aut urinam mo-

» uet, aut aliam quamlibet habet facultatem, ideo tale unum quod eſſe, quod uel cali

» dum, uel frigidum, uel ſalſum ſit arbitrandum: quando quidem nec dulcia, nec acria,

» nec ſalfa, nec cætera id genus paribus ſtatim facultatibus dotata ſunt, ſed totam natu-

» ram eorum omnium quæ ab illis efficiuntur, cauſam eſſe exiſtimandum eſt. Sic nimi

» rum minimu quis à ueritatis uia aberrauerit. Qui uero ſingulorum cauſas, cur uide-

» licet nutriant, aut aluum ducant, aut urinam prouocent, uel ſimile quid præſtent, red

» dendas autumant, ignorare uidentur prìuum quòd hæc inquirere haud frequenter

» ad ufus rerum ſit neceſſarium: deinde quòd multa certo quodam modo cù arcanis

» naturæ principijs amicitiam ac ſimilitudinem habentia, rationem de ſe eſſeri non ad-

» mittant. Ad hæc nonnunquam delinquuſt, quum incognita, & inconſeſſa, nec ad-

» modum uerifimilia ſumentes, abunde cauſam ſe credunt aſſignaſſe. Itac, ratiocinato

» res illos cum ſuts cauſis, quas nulſqua non ingerunt atq obtrudunt, miſtos faciamus.

Vu 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

D

c » Præstat enim quæ longo usu excoigitata còpertaç funt, simpliciter credere, ac admittant, ſeu consentaneorù duntaxatrationes perſcrutari, dum quod diſquiriit, notius ac credibilius inde ſpes eſt emerſurum. Hæc eſt Dioclis oratio, unica experientia ci borù potestates, abſ indicationibus, quæ cum à * temperatura, tum à ſaporibus ſu muntur, cognitas eſſe arbitrantis. Tertæ porrò præter has, quam à plantarum partibus mutuamur, ne uerbo quidem meminit. Ea uero eſt quæ Mneſitheus una cù reliquis ufurpauit, alias hinc radicibus, alias caulibus, ceu folijs utiç, fructibus atqæ ſemi nibus, alias uirtutes in eſſe demonſtràs. Itaç experientiam ut aliorum multorum magiftram, ita & quæ faciè aut diſticulter concoquantur, quæ ſtomachum iuuent, aut le dant, quæ aluum laxent aut ſiſtant, docere, omnibus notum eſt, quibus uel mica ſupereſt intellectus. Cæterù in ijs ipſis ſape grauiterç falluntur, qui citra diſcimen reſum faciant periculum; ueluti in commentarijs de simplicium medicaminum faculta te, atqæ in tertio de temperamentis oſtenſum eſt. Nec ſanè qui utrinçs committuntur errores, multum inter ſe diſſident. Quapropter hoc loco ad plenù iuuumç, ut illi, limitationes describere, quibus intentus ſingulorum quis facultates citra errorre poſſit deprehendere, haudquaquam mei eſt inſtituti, qui ſemel duntaxat de quaqæ re inſtegram narrationem ſoleo contexere, non eadem diuerſis còmentarijs patſim inculcare. Vt igitur uſitatum mihi morem ne nunc quidem omittam, ſummà tantummo do limitationum illarum ſeu definitionum, idqæ ea breuitate quam orationis patietur perſpicuitas, ſum complexurus'. Incipiam autem ab eo quod Eraſiſtrato minus reſie ſcriptum, uno omnium ore iatricatur, melicratum uidelicet aluum non cuiuis ſubdubere, neq[ui] lenticulam cohibere, ſed eſſe qui præter quam quòd neutrum expertuntur, in contrarium etiam incidant, nempe melicrato ſiſtente aluù, lenticula laxante. Item aliquos inueniri qui bubulam minori negocio, quam saxatiles píſces cōſciant. Equi dem ab iltis ſemper ſoleo ſcifcati (nam à poſtremis exordiar) quali ſa tentante ſymptomate saxatilium píſcium cruditatem arguerent, utrù ex pondere quodam, quod inſtar plumbi, aut lapidis, aut luti, uentriculo incumbat (hoc nempe modo quidam huius ſemodi cruditatis ſenſum enunciant) an ex demorſu uentrem palam inſteante, an flatibus, an grauis deniq[us] eructationis ſenſu. Mox alij nidorum ſeu ſumidum ruſtare, alij mordicationem, nonnulli utrunq[us] ſe percipere atebant. Horum igitur cor poris habitum ſtatum que diligenter contemplatus, ſlauæ bilis copiam in uentriculo uel à praua quapiam temperie, uel peculiari constitutione collectam deprehendi. Pe culiarem autem dico constitutionem, quoniam hominibus quibusdam bilis ex teco re ad inſteftina deſluens, in uentriculum regurgitat. Prauam uero temperiem, quum calor quidam natura ipſis in eſt acris ac mordax, &(ut quip[em] dixerit) ſebriculofus. Proinde par eſt ut iſti cibos difficiles concoctu, melius quam faciles uincant. Quod enim ex facili concoqúitur, facilè item alteratur, & corrumpitur. Contrà quæ confectionis difficilis funt, difficulter quoq[us] tum alterantur, tum corrumpuntur. Hæc ergo largioris melius, quam moderati caloris ambitu ſeu commercio perficiuntur. Atque hæc profectò ratione euenit quosdam bubulam leuius quam saxatiles píſces confice re. Cur autem lenticula aluù plerifç moueat magis quam ſupprimat, cauſa à nobis in còmentarijs de simplicium inedicinarù facultate demonſtrata eſt; habetq[us] in hunc modum: Quemadmodum quædam à nobis compoſita, contraria facultate ſubſantiaç conſtant, ita & natura ipſa permulta quæ ſenſui simplicia uidentur, còmificuit; id quod in cibis nò paucis eſt uidere. Et enim nò ſola lenticula, ſed & braſſica, atque adeo marina propemodum omnia, quibus teſta pro tegmine eſt, Græcis oſtracoderma appellata, compoſitam ex pugnantibus facultatibus naturam forſita funt. Nam ſolidum quodq[us] corpus & tarti meatus eſt, & uentrem conſtringit: succus uero illi permiftus, ad excretionem extímulat. Huius porrò rei à coſtura manifeſtum ſumi argumentum potest: nam aquam in qua dictorum quodlibet fuit elixum, aluum dilue re, ipſum uero corpus ſiſtere experimur. Hinc illud eſt quod nonnulli dictant: Si braſſicam

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBUS LIB.

I.

117

A brafficam leuiter coctam, & uniuersim ex lebete in uas, oleum garum, continens, transfuam ante alias dapes aftumas, aluum subducet. Atalij brafficam, quæ Græcis difeephthos, id eſt recoſta nuncupatur, ad uentris retentionem hoc modo præparant: Primo simul ut in aqua ebulliſt, quicquid in lebete liquidi eſt funditus eximitur, mox pura feruente aqua inſuſa fecundo elixatur: ut ſi quid propriæ humiditatis poſt prior rem remanſit decoctionem, in hac penitus exuat atque deponat. Cunctis enim quæ in humido coquutur id ufu uenit, ut quiddam ab eius facultate in ſe deriuent, ac de ſua uiciffim portiunculam aliquam impartiantur. Id quod in ijs quæ in iure aliquo elixamus, ſiue legumen, ſiue animantis particula, ſiue olus ſumatij, quotidie licet experi- ti. Res nanc: elixa tam guſtu quam olfactu iſplius iuſculi qualitatē ac natuam repræ ſentat, ceu ius itidem corporis quod in ſe eſixum eſt. Totius porro qui nunc nobis in ſtituitur ſermonis ueritatem hoc pacto licebit explores. Lenticulam, aut brafficam, aut aliquod marinorum quæ dixi animalium decoquito, poſtea decoctum oleo gage ro pipere, conditum, cui libuerit propinato. Idem facito in braffica bis decoctionem perpeſſa: Nimirum cernes furulenti potione aluum dilui, ſolido corpore contipari. Quare nò eſt quod miremur, ſi ab huiuſcemodi cibis, quum simul fuccus solidum corpus ingeritur, tormina & inflationes oriantur. Tum enim quædam utrinque pugna excitatur, nempe ſolido refiſtente corpore, ac moram trahente: ſucco contra celeriter ad exiſtum properante. Quòd ſi mordicans illud exernatur, ceſſant ſymptomata: ſin hæreat, tantifper uentrem torqueri, & flatibus diſtendi erit necesse: quibus ſola pugnantiu expulſio ſinem imponet. Quare quu: quibudam aluus subductu facilis, qui buſdam ſiccior, & diſſicilis ſit, pro illius utric: natura, ſymptomatis que ab huiuſmodi cibis ſunt, afficientur: nempe modò ſucci, modò ſolidæ partis facultati uentre ſuccur rente. Duabus nanc: contrarijs ſimul cōmifſis cauſis, unam ſuperare, altera ſuccum-bere eſt necesse. Idipſum & à uentriculi affectibus accidit, non natiuis quidem illis, ſed occasione quapiam ſubortis. Nunc enim pituitoſum in eo humorem, nunc bili- ofum aceruarì contingit. Iſpe item pituitoſus, iam acidus, iam ſalfus, iam dulcis eſt, quandoc: ſenſibilis prorfus qualitatis expers. Rurſum idem aut liquidus eſt, aut cras ſus, aut glutinofus, aut diſſipabilis. Et in bilis genere aliud flauu, aliud pallidum cer- nitur: eſt in utroque multiplex pro maioris & minoris ratione diſcrimen: ut interim alias eius ſpecies præteream, quæ laborantibus iam corpuſculis ſuperuenire conſue- uerunt. Ergo dictorum humorum quilibet, ſiue ad excretionem, ſiue ad alui retentio nem ſit accommodatus, poſteaquam ſolida ciborum memoratoru corpora ſuis cum ſuccis in uentrem peruenerunt, ijs quæ eiudem fecum ſunt facultatis, ſuppettias fert: ijs quæ contrariæ, aduerſatur. Itac: duas in genere cauſas ſuprà recenſuimus, quam ob rem iſdem ſumptis cibis diuerſi in uentriculo effectus ſequantur. Iam uero præ- ter naturalem conſtitutionem, & liquidas ſolidas: hoc eſt eorù quæ eduntur, partes, tertia quoque adinuenta eſt. Nec uero apud Græcos ſiue etiam ſpina, ſiue etiam, ſiue topa: dicas, quicquam intererit. Siquidem & ijs nominibus, nec minus etiam σιτία & βρώματα: illi ea quibus ueſcimur appellant. Sic nanque in uo lumine populariter graſſantiu morborum ſcripſit Hippocrates. Τα βρώματα, id eſt eſcas potus: experientia examinare oportet, an ad æquale ſpatium maneant. Ac alio rurſus in loco. Exercitatio, σιτίοι, hoc eſt cibus, potus, ſomnus, uenus, omnia moderata. Itac: nominu (id quod iugiter menemus) curam negligere, nec de eorum ufu, ſi quidem omnibus Græcis ſint uſurpata, anxie torqueri oportet (quod de Lati- nis quoque dictum accipi uelim) ſed còtrà rerum ipſarum cognitione amplecti, ac gna- uiter conſectari. Alimenta ergo citi tardi ue tranſitus eſſe comperiuntur, aliis ob na- turam à primordijs ingenitā, aliis ob aduentiùum uentriculi affectum, nonnunquam ob peculiarem aliquam propriam, eſculentorum ac poculentorum naturam: quan doquidem ex ijs iſplis quædam humida, quædam ſicca [duraue] ſunt: ceu alia gluti- noſa & tenacia, alia friabilia diuiduâque. Nonnulla denique acrimoniam in ſeha-

Vu 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
bent, alia acorem, aut amaritudinem, aut dulcedinem, aut falſitatem, aut auſteritatem, aut acerbitatem, aut alias extra has medicas uires, eiſdem cum ijs quæ purgantibus medicaminibus infunt, generis. Siquidem atriplex, blitū, malua, cucurbita, quia glu- tinofa & perhumida ſunt, alijs quæ talia non ſunt, celerius ſubſident: ijs potiſimum qui ſumptis illis in ſolo leniter obambulant, ſenſim modice cedentia. Quippe con cuffione promptius, quam ſi quietus ſedeas, delabuntur. Ad hoc genus pertinent mora, dulcia ceraſia, & ex uinis item quæ dulcia ſimul craſſa ſunt. Pepones quoq; & quos melopepones uocant, humiditatis glutinis ſp nominem uentri molliendo ido- nei ſunt: quanquam ſi quoque mediocriter abſtergendi facultas conceſſa eſt, ma- xime p[er]ponibus: quam facile, ſi ſordidam aliquam ijs partem confides, percepe ris: protinus nanque cernes quicquid eſt ſordium extergert: ideo p[er] inter ea quæ uni- nam mouent, connumerantur. Humidis autem aquoſis corporibus & præcicia uocitata & perſica merentur adſcribi: ac in totum quæcun[que] nullam eximiam guſtu aut olfactu qualitatē præ ſe ſerunt. Quæ, ſi quidem uenter deiectioni ſit acco[m]modus, non ægre tranſeſt. Sin minus, hærent & ipſa in ſupernis locis, nihil ad expulſionem conferetia. Etenim huius cemodi edulia mediſi quodammodo inter aluī ſiſtentia, & aluī prouocantia, locu[que] ſortita, exiguum quid in alteram partē aſſerunt momēti, ſi in uentrem incidant, nec ad excernendum ualde refidem, nec ad diſtributionē procliu- uem ſeu uehementem. Adeò hinc quoq aluum aliquando retineri contingit. Atq[ue] ipſum melicratuī, ſi quando membratim celerius digeratur, nihil aluo ad excretionē conferet: quin imò cibis ſecum cōmiftis ad digeſtione præbit. Còtrà ſi diſtribui nō anteuertat, excretionē nō ſecus ac ſlaua bilis, acrimoni[q]ie & mordacitis ſuae cauſa tri- tabit. Hoc ergo eſculentor[u] ac p[oc]culentor[u] genus duntaxat mordicatione ſua uen- tris parteis ad expulſionem irritat. Cæter[u] & Latinos uentris, & Græcos κοιλίας uo capulo inſteſtina etiam comprehendere haud arbitror obſcur[u]. Hinc nempe hi πρε- γάσαρας & μεγαλοκοίλας, nos item uentre promínulo, & uentricoſos homines illos eſſe dicimus, quibus inſteſtina propendere, magno p[er] extare ſpatio cernimus. Sunt porrò alia quædam uentri ſubducēdo appoſita, quæ in ſe medicinales virtutes com miſtas obtinent, quales in ſcammonia, & colocynthide, quæ ſylu eſtris eſt cucurbita, ueratro, ac id genus alijs conſpiciuntur. Horum enim natura cibo & medicina com miſta eſt, ceu ſi ipſe in ptisanæ cremorem ſucci ſcammonij paululum quid inijcias. Quippe ſenſum quidem ſic effugerit, ſua uero efficacia minimo deliteſcet, ſed aluī palam delaxabit. Atq[ue] hoc quibusdam Hippocrates inſinuaſſe uidetur quum inquit, In cibo medicina. Alij non id ſolum, ſed de illis quoq accipi poſſe ſermonē uolue runt, quæ neq[ui] alendi, neq[ui] purgandi corporis habent poteſtatem. Hæc enim inqui- unt non modò ut cibos, uerumetiam ut medicamenta noſtrum in corpus identidem agere, quum manifeſte id calſaciant, refrigerent, ſiccent, atq[ue] hume[ct]ent: ueluti dum horum nihil in homine efficiunt, ſed ipſum tantummodo alunt, tum medicamenti nomen haudquaquam promereri. Sunt autem ſanè quàm pauca id genus edulia. Quotquot uero & quæcun[que] tandem ea ſunt, alimenti duntaxat rationem plane ob- tinentia, ſumentis corpus in qualitate non immutabunt. Etenim quod refrigerat[u], calſactum, hume[ct]atum aut ſiccatum eſt, ſecundum qualitatem permutatum dicia- mus. At quod ex cibo portionem aliquam in locum reſolutæ ſubſtantæ ſibi ſufficit, id ab illo duntaxat ut alimento iuuatur. Quam obrem quæ medij ſunt temperamen- ti, nullæ eximia qualitate prædita, ea mere alimenta ſunt, nō etiam medicamenta: uen trem p[er] nec ſoluunt, nec retinent: ſtomacho nec robur, nec languorem inducunt: ſi cui ſudore, urinam ue nec pro[mi]ocant, nec coercent, nec aliam quamuis diſpoſitio- nem calidam, frigidam, humidam aut ſicca animantis corpori conciliant: tale id pro[mi]ſus aſſeruantia, quale acceperunt. Cæterum hic finito quædam mirè utilis exoritur, quæ ne ipſa quidem à Diocle poſita eſt, ut nec aliarum ulla quas hactenus recenſu- mus. Siquidem hominis corpus, qu[u] medie omnino t[em]peraturæ fuerit, per alimenta media

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBVS LIB. I.

118

A. mediae temperaturæ eo in statu feruabitur. At si hoc frigidius, calidius, siccius aut hu-
dius fit, medij temperamenti cibum & potum perperam exhibueris, Quippe hu-
iuscemodi corpus quatenus ab exactè media temperie receſlit, in diuerſum ſtatum,
idq per præſentis diſtemperantiæ contraria mutari poſtulat. Pari autè interuallo in
utraq oppoſitione contraria utrinç à medio diſcedant oportet: ut ſi tribus (uerbi gra-
tia) numeris à media constitutione ad calidiorem corpus deſflexit, totidem cibû quo-
que à media ad frigidiorem deſſectè erit necesse. Sin quatuor numeris illud ad hu-
miditatè declinauit, totidem hunc temperato ſicciore eſſe conueniet. Atq hinc ſanè
permultos eſt inuenire, qui de iſdcibis ex diametro pugnanda pronuncièt. Nuper
enim duos inter ſe concertates ſpectauimus, quorum alter falubre, alter inſalubre eſſe
mel affirmabat. Siquidem ex illato ſibi à melle affectu utercō coïectura utebatur: no-
dum illud intelligentes, haud eandem initio omnibus mortalibus conceſſam eſſe na
turam: nec etiàſi eſſet, immutabilem eam in ætatis decurſu, ueluti nec in temporum
ac locorum variatione, tueri licere, ut ne in præſens pro exercitijs, uitæ ue inſtitutis,
& uiectus ratione, natuum corporis habitum immutari poſſe comemorem. Conu-
nuò igitur eorum qui de melle ita inter ſe diſceptabant, alter ætate senex, natura pitui
toſus, uitæ inertijs ignauæq: erat, ab omnibus munij, atq ijs etiam quæ balneu præ-
cedunt exercitijs alienus: quas iſpas ob res mel ei apprime conueniebat. Alteri uero
bilioſa natura annos nato triginta, quotidianis negocijs moleſtijcō diſtricto, no abs
re celeriter mel in bilem conuertebatur: ex quo plus illud obſſe quam prodeſſe iudi
cauit. Noui & ipſe quendam, qui os uentriculi no rectè ſibi habere quereretur: quod
quù ab aceruata in eo pituita prouenire, ex iſpius ſermone intellexiſſem, conſului ut
una cum finapi betam & porrum uoraret: quorum equidem ope inciſa pituita, largi-
terq per aluum excreta, ab omnibus tentationibus eſt liberatus. At enim idem alias
ob acres tibos cruditate & uentriculi morſu uexatus, ſumpto rurſus cum beta finapi
non modò non leuabatur à mordicatione, uerumetiam longè cruciabatur atrocius.
Et ipſe ſanè admiratus, quînam fieret ut ab ijs quæ antè ſummopere iuuiffent, nunc
grauius læderetur, ad me acceſſit cauſam rei ſciſcitaturus. Itaq homines rei medicæ
imperitos in his falli minimè eſt abſurdum. Verum medicis uiris ſpeculationes ple-
raſq mirè utiles, indiſtinetas & indeterminatas relinquentibus, quis eſt hominum
qui ignoſcendum putet: Etenim non simpliciter faxatiles píſces permultis quidem
faciles eſſe concoctu, à nonnullis tamen bubulam facilius confiic dicendum eſt: ſed
utroſc præcife diſcernere oportet. Sie uticq & de melle no ſemel & absolute statuen-
dum, ſed cui ætati, naturæ, têpori, regioni, uitecq rationi utile aut noxiuſ fit, addendum
eſt, ueluti quòd calidis & siccis perquæ repugnat: frigidis uero & humidis maiorè in
modum coſducit, ſiue ea têperies ſit ab ætate, ſiue natura, ſiue regione, ſiue anni tem-
pore, ſeu uitæ conditione. Itaq ad præſentem ſpeculationè ſummè uidetur neceſſaria-
um, hominum pariter ac ciborù temperamenta considerare. Atq hominù quidem
qualia ſint, & qua ratione dignoſcere cœueniat, in cōmentarijs quos de temperamen
tis inſcripſimus, dictù eſt, ceu uticq & de medicamentis in ijs qui de illorum facultate
pertractant. In præſentia uero tempus exponcit, ut alipmentorù temperaturas exequa
mur, ſicut in libro de uiectus ratione ſcriptù eſt, qui ut nonnullis placet, Hippocratis
eſt, ut alijs, Philiftionis, aut Ariftonis, aut Euryphontis, aut Philitæ: quorum nullus
non inter antiquos habendus. Initiiù uero iſpius ſecundum quèdam exemplaria hoc
» eſt: Vniuſcuiuſc cibi ac potus uires tam eas quæ ab arte, quam eas quæ à natura, ſic
» oportet dignoſcere. In alijs autè iſtud: Regionis cuiuſc ſitù ac naturam ſic oportet
» dignoſcere. Ergo quum ſeorſum cōmentariolus ille circumfertur, de uiectus ratione
inſcribitur, eſtq ſecunda pars operis totius in tres diuili. Quum uero totus codex tri-
bus uoluminibus conſtans, indiuſus inuenitur, de natura humana & uiectus ratione
titulù præfert. Secùdus igitur liber, quo cibi recenſentur, fortaſſis haud iniuria Hippo
cratis eſſe ſtatuatur, ſed primus in permultis ab Hippocratica ſententia recedit. Veru-
Vu 4

This image does not contain any text. It appears to be a logo or a pattern of colors arranged in a specific pattern.

["CLAVDII GALENI PERGAMENI", "C\nhæc ceu præter institutum obiterç flint dicta. Quicunque tandem ille memoratorum\nuirorum autor dicendus fit, is certe ad uniuera falem quandam methodum cibatus ra-\ntionem reffere uoluiffe id estur. Qui enim hordeum natura frigidum, & elixatione hu-\nmidum esse scit, quib[us] corporum temperaturas tam à natura cōparatas, quām per affe-\nctum quempiam accerſitas pernouit, is rite non tantum ſanis, uerumetiam labora-\ntibus hordeum cibo exhibebit. Quin idem & cataplasmate ex hordeacea farina per-\ncommode utetur, qui, & corporis & hordei temperamentum tenuerit. Nec uero ſa-\ntis fuerit principem maximeque propriam uniucuiuſcib cibi temperiem nouiffe, ſed ut\nin libris de medicamentis monſtratium eſt, eas quoque quæ ex hac oriuntur qualitates\ncallere oportet: nec enim hæ minorem illa utilitatem præſtant. Quarum p[er]læc[]b in ſa-\npore, niſi uti[que] omnes, quædam etià in odore conſiſtunt. Quoniam enim unum quodc-\nex calido, frigido, humido & ſicco qnodammodo temperatum eſt: idcirco hoc dulce,\nillud amar[us], ſalſum, acerbum, auſterum, acréue apparet: ἀλυκοῦ autem, quod ſalſum\ninterpretamur, nihil aliud quod Græcis ἀρωγὴ & ἀλιμῶς hoc eſt muria & αλιμυρὸν, dicitur,\nfignificat: nam utraque uoce una quædam res deſignat, Item acerbi & auſteri cōmune\ngenus eſt, quod Græci svφoy, nos adſtringens uocamus. Cæteru[em] in quarto libro de\nmedicaminum ſimplicium facultate, de omni ſaporu[em] genere late ſuſe[que] differuimus.", "Ac si quis quæ nunc tradimus, anímo conſequi uolet, omnino necel[ati]rui eſt illum\nprælegiſſe, ne quæ ſemel de ijs dicta ſunt, hic repetere cogamur. Ergo ciborum qui-\ndam, ut paulo ant[em] memoratu[em] eſt, nullam inflignem guſtu aut odore qualitat[em] præſe\nferunt: quos ἀποίης & ὑφατώδης Græci, id eſt qualitate uacātes & aqueos nomināt;\nquidam perquam manifeſta conſtrictione, aut congenita dulcedine, aut actrimum\npr[é]diti ſunt, l[ic]ut n[on]nulli quoque ſalſiores aut pal[am] amar[ui] identur. Quare perſpicu-\num eſt, eiuiſmodi eandem p[oteſt]atem cum ijs obtinere medicamentis, quorum ſimili\ntudinem ſapore referunt. Cæterum in cōmentarijs de medicam[é]tis, cauſam explic[\n]a-\nuimus, quamobrem adſtringentia quædam diuerſum ab alijs adſtringentibus effe-\nctum ſorita ſint, ut aloſe, æs uſtum, atramentum ſutoriūſ, f[lo]s aeris, ſquamæ[que], & chal\ncitius. Etenim qu[ui]n in unoquoc[]b iſtorum adſtringenti facultati & ſubſtantiæ alia quæ-\np[]iam admiraſt ſit, euenit ut opera quæ ſingillatim edunt, ſint diuerſa, perinde ac ſi m[à]\nlo contoneo ſcammoniam inſeras: quod uti[que] interdum facimus: nam excauata in-\nteriore m[à]li particula quæ ſemen tangit, cau[ui]u locum ſc[à]monia ímpletu[em] oblinimus,\ndeinde m[à]lum ip[]ſum alſamus, atc[que] ita al[ſ]ſum mandendum offerimus. Quod nan[\n]b\nhunc in modum pre[par]atu[em] eſt, abſt[que] ſtomachi ſubuerſione alu[ſ]u subducit. Quamuis\nenim facultas Græcis cathartice appellata, id eſt purgans, quam Latini quidam uen\ntrifluam ſeu alu[di]ucam dicere tentaueru[em], quæ m[à]lo per ſcammonià acquiſita eſt, in\nip[]ſo exuperet: propria tamen [ſubſt]atia ſemper manet. Alioqui nec iucundum, nec\nadſtringeſ, nec utile ſtomacho eſset. Sic ergo cibaria quædam uiu[tr]tue[que] quamp[]iam aut\ndepurgante, aut aliud quippiam agere nata continent. Quamobrem ſaporum facul-\ntates ſulſpectas minime eſse oportet, quaſi id præſtare [non] queant, ad quod natura\nfunſt comparatae. Siquidem cuicunque qualitas inſe[]t adſtringens, ip[]ſa, quantu[em] in ſe eſt,\nadmeta corpora colligit, ſtringit, ac refrigerat. Idem autem corpus nonnunquam ali\nquas ſui parteis calſacìetes, aliquas inſtrigidantes habere p[oteſt]e; uelut in libris de ſim-\nplici medicina oſtenſum eſt: ita ſcilicet eas permiſcente natura, ut ſolent medici qui[\n]dam frigido cuip[ia] pyrethrum aut p[iper] interdum cōmificere. Ita[que] hæc, uti diximus,\nin commentarijs de medicamentis ampliſſime pertractata, præſenti doctrinæ maiu[re]\nin modu[rum] conducunt. Etenim particulatim cuiu[ſ]cib cibi conſectione ijs quib[us] ea pre-\ncognita meditatæb fuerint, inu[mi]nire erit expeditu[em]. Proinde & nos quando[que] teutol-\nphacen à beta & lente cōmiftis uocitat[ui] ſeru[i]l offerimus: atc[que] ante nos Heraclides\nTarentinus non tantu[em] inculpata ualetudine fruentibus, uerumetuià malo aliquo affe-\nctis exhibebat. Principio ergo illi betar[ui] copià inſic]cimus: deinde qu[ui]u uolumus con-\ndire, aut ſalis pluſculi, aut dulc[em] garum: ſic nempe alu[ſ]u ſubducit efficacius. Sin hoc", "D\nnon\n\nnon\n\nnon\n\nnon\n\nnon

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBUS LÍB. I.

119

A non deſtinaſt, lentè excorticatâ bis decoquito, aqua videlicet priore effusa, dein ſalís aut gari portiuncula addita, paucú quid eorú quæ aluú morâtur, iniſcito, puta acetú, ea menſura, ut guſtum nô offendat. Ita enim cibum pariter & medicinâ confeceris, pleríc[ò] diuturno aluí proſluio uexatis non minus iucundam, quam salutare. Dixi porro, pleríc[ò], non omnes complecti uolens. Nam hic quoq[ò] limitationum eſt ufus, per quas diuturno uentris fluori obnoxiorú affectus poſt inueniri. Omnino enim nullius rei uíres experiétia commode indagabis, nifi prius per rationem ad unguem compertum habueris affectum cui applicatur quod exploras, ſiue id cibus, ſiue po- tio, ſiue medicina ſit. Quippe talium cognitio eſt materia auxiliorum, non autè ipſo- rum auxiliorum cognitio. Quoniam uero nifi exactè rerum quibus utinú requires cal leamus, illarú ope egentibus ſuccurrere haud valebimus; necesse eſt ut alibi de me- dicaminum, ita hoc quoq[ò] loco de alimentorum facultatibus diſlerere. Harum porro cognitio longo tempore cum ex certa definitáque experientia, tum ex odorum ſapo rumq[ò] naturis, quæ examinatis rebus inſunt, ad hæc, coſiſtentia quam & glutinofam [aut fritabilem] & laxam aut denſam, & leuem aut graue effe coningit, uix demum rite percipitur ac consummatur. A deo enim hæc omnia ad illarum inuentionem ex- pediunt, ut ſi in peregrinam delatus regionem, eſculenti quid nunquá prius tibi con- iſpecti offenderis, permultas ſis occaliones habiturus ad eius pernoſcendam faculta- tem. Cæterum quæ Mneſitheus de radicibus, caulibus, ſolijs, fructibus, ſeminibus[ò] prodidit, nô uſque adeo certa firmaq[ò] ſunt, ſi præcisa & determinata experientia ipſa iudices: quod ex ijs quæ ſequentur, ſiet maniſeſtum. Quippe de unoquoque edulio proprium ſermonem ſtatui contexere, etiam ſi prolixior is interim ſit futurus. Denuo nanq[ò] alio tractatu, breuiore quidem illo, ſed qui in arte consummatis erit peridone- us, omnia complecti poterimus; quandoquidem exercitatio, quę per diſſuam enar- rationem, & ſolidas traditiones præceptorum excolitur, ſola nos eſſingere artifices ualet: ideoq[ò] non inſcite illud mihi uulgo ferri uidetur: Optimam effe doctrinam que utua uoce hauritur, non autem quenquam ex libro nauclerim, aut militúæ ducê cua dere, aut alterius artis magiſterium ſeu proſſionem adipisci. In hoc nanq[ò] compara ti ſunt libri, ut eorum quæ ante didicimus, monimenta & commentarios habeamus, non ut rudes & ignari per illos ad iuuum perſecteque edoceanitur: nifi qui uelint, & hi præceptoribus deſtituti, ijs quæ luculente & recto ordine tradita ſunt (qui nobis ſerbendi mos eſt) diligenter incumbere. Hi nanq[ò] ex priuato ſuo ſtudio, præſertim ſi eadem relegere identidem nô grauentur, fructum nô pœnitendum ſunt percepiti.

De tritico.

Aud iniuria pleríc[ò] medicorum præſentem doctrinam à tritico auspicati uidentur: quando quidem cum apud Græcos omneis, tum etiam Bar baros complures ſemen hoc & frequentiffime, & ſumma cum utilita- te uſurpatur. Inter cætera autem laudatiffimum eſt, cui prædenſa con- fertaq[ò] undique eſt ſubſtantia, ut dentibus uix queat confingi. Id enim exigua mole corpus ualentiffime nutrit; diuerſum ab hoc, facile dentibus frangitur: fractum[ò], rarum & ſubinane apparet, nec ex magna mole magnâ alimoniam præ- ſtat. Quod ſi utriuſq[ò] parè modú libeat pendere, denſum multo maiore ex parte pro- pendere cernes. Eſt itidem & colore id quam laxum magis flauo. Cæterum horum naturam non ſimpliciter decet explorare, quod foris & ſuperſicie tenus extat dunta- xat contuendo, ſed diſſringere quoque & commanducare oportet. Etenim ſæpenu- mero quod foris ſubflauú denſum[ò] apparet, intus rarum, laxum, albidum[ò] consp- citur: quod utiſq[ò] plurimum & furfuris habet: ſi[ò] poſtea quam molitú eſt. tenuiffima farina cribro ſuccreta, reliquum in panes, quos Græci pityrias nominant, id eſ furfu- raceos, conuertas, inſirmum præſtare alimentum, & uentrem excrementis implere eos comperies: ac proinde facile per intellaſina descendere: tametſi ad celeriorem tran- ſitum furfuris abſterſoria facultas ſuo iure iuuaſt, utpote ſtimulatis ab ea ad excretio

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
nem intestinis, lis contrarij panes omni ex parte puri nitidiæ sunt, plurimum ponde
ris exigua mole eleuantes. Inter omnes uero hi tardiffimè deiciuntur. Quinetiæ eor-
rum maſſam glutinoſam admodum eſt uidere, adcomptenacem, ut quamlongiſſime
indiuſula trahi poſt it quod glutinoſis corporibus proprii eſt. Quapropter hos am-
pliore fermento faturare, omniumque maximè ſubigere par eſt, nec ilico poſt indium
fermentum & ſubactionem coqui debent. Furfuraceis uero paucum fermentum, le
uis elaboratio, breue interuallum ſufficit. Coquuntur item prolixius puri, citius fur
furacei, Cæterum medij inter mundiſſimos, & ſordidiſſimos panes, longè late pro
minoris maioris, racione inter se diſcrepant. Alij nanc mundi, alij ſordidi & nomi-
nantur, & reuera ſunt. Præter hos tamen aliud eſt panis genus plane in his medium,
Græci nunc autopyrum, antiqui medici ſyncomiftum appellarunt: atque hunc qui
dem ex confuſanea farina furfure à candido neutiquam creto conflari, Græcae uoces
perſpicue ſignificant: auτιπυρ& enim dicitur, quoniam ὀλαυρία ὁπρός, id eſt to-
tum ipſum triticii nulla fui parte a dempta in panificiui cedit: συγκομίσι
autem, quoniam
in eum συγκομίζεται, hoc eſt conuehitur ſeu confertur ſimul furfur, utriculi & ſimila,
Verum & inter ilſtos ipſos qui ad unguem medij inter ſurfuraceos & quamnitidiſſi-
mos panes eſſe uidentur, non mediocre eſt pro uaria tritici natura diſcrimen. Etenim
ex denſo prægraui ſemine panis præſtantior, ex ſtolido leui, deterior fit. Ac panis
quidem ſynceriffimus cum à Romanis, tum ab omnibus ſere qui illorum ſubiacent
imperio, ſiligineus uocitatur. Huic proximus ſimilaceus, qui Græce ab antiquo no-
mine ſemidalis dictus eſt ſemetalitis: nam ſilignis, quæ Latina inflexione filigo di-
tur, Græca uox non eſt; at nec apud illos alia habetur. Inter panes igitur fummum ali
mentum præſtat ſiligineus, mox ſimilaceus, tertio medióque loco is quem autopy-
rum Græce uocari diximus. Quartus ab his eſt ſfordidus. Poſtremus ſurfuraceus, qui
inter omnes imbecillimus eſt, & quamciuſſimè per alium defcendit. Panes autem
ad concoctionem appoſtifiſmi ſunt, qui plurimum fermentati & approbe elaborati,
in clibano igne moderato percoquuntur. Nam profuſor ignis primo statim occurru
adurens exteriorem ſuperficiem in teſtæ modum indurat, ex quo utrobić ineptum
prauum panem fieri contingit, utpote qui cruda incocta interiora habeat, ambu-
ſta obarida & cruſtacea exteriora. Ignis uero iuſto minoris uis in totum panem ne-
quit penetrare, ideo illum non percoquit, ſed relinquit crudiorem, maxime inti-
mas partes. Qui autem longiore ſpatio undiqæ quæbiliter peraſſatur, hic & probiſi
mé in ventriculo concoquetur, atq ad ſequètes functiones erit accommodatiſſimus.
Contra is deterrimus panis cenſendus, cui nihil comprehenſorù inhæret. Equidem
quum iam fines probitatis & prauitatis in panibus ſtatuerimus, nulli poſthac uel no-
bis tacentibus difficile fuerit intelligere, quosdam eſſe aut optimis, aut deterrimis ui-
cinos, quosdam porrò ab illis ſemotos, alios nonnullos in horum amborum conſi
nio collocari. Itaq quemadmodù ſupra de melle admonuimus, non ſimpliciter pro-
nunciandum eſſe id ſaniti uel conferre, uel officere, ſed pituitosæ quidem naturæ,
hoc eſt iuſto humidiori & frigidiori, ac utriq etiā ſeorum, hoc eſt uel frigidiori du-
taxat ab ſemula multa humiditate, uel humidiori ab ſe exſeſu frigiditatis diximus conue
nire, calidis autem naturis, ac in his multo magis calidis & liccis, aduerſari: ita nunc
quoque cenſemus, panes non exquiſite coctos, nec ualde fermentatos athletæ [iuue-
ni] ex uſu eſſe, priuato autem ſeniq homini apprime in furno coclos, &abunde
fermentatos. At qui omnino ſermeto calet, nemini prorsus is erit accoſmodus. Quòd
ſi caſeus in ſuper addatur, ceu rura nostra ſeſtis diebus facere confuerunt, quem azy-
mum nuncupant, præſto quibus uis etiā robustiſſimi corporis noxa erit, quales ſunt
meſſorum, ac foſſorum præſtantiſſimi qui? Ab his nanc panes non fermentatos fa-
cilius quam à grauibus athletis cofici uides, ceu utiq bubulam & hircinā carnem.
Quorum enim ouillæ aut caprinæ poſt has attinet meminifſe? In Alexandria afini-
na quoque uelcuntur. Atqueadeo ſunt qui à camelina non abhorreant. Ad horum
porro

DE ALIMENTORVM FACVLTATIEVS LIB. I.

120

porro concoctionem tum confueto, tum uero etiam parior aſsumptio conducit, ac deniç ipfa totius corporis inanitio, quæ illis ſuperuenire solet qui de mane ad ueſperam uſc in ſtatis negocijs defudarunt. Nam uacuæ uenæ non tantu ſemicoctum ſuccum, uerumetiam omnino rudem & incoctum uentriculo nonnunquam præripiunt, quum à cibo ſtatim laboratur. Qua de cauſa grauiflimis quoq ills morbis tandem corripiuntur, raroq ad iuſtam perueniunt ſenectutem. Atq hæc uulgus ignotans, beatos illos de corporis robore prædicat, quu ea & eſſe, & concoquere cernut, quæ nemo noſtrum ne deuorare quidem poſit, nedum concoquere. Enimuero & graues altiq ſomni, qui defatigatos arctius ſolent complecti, quum concoctionem ipſam mirificè iuuent, multum aſserunt momenti, ne à prauis edulijs damnum accipiant. Quippe ſi plures ex ordine noctes peruigilare eos cogas, ilico morbum incurrent, illis igitur unicum hoc ad prauos cibos peruincendos datu eſt. Athletæ autem ut craffos lentosq, optimi certe ſucci cibos comedunt, qui quidè in ipſis graues cenſentur: quo nomine paſleſtritæ potiſſimum accipiebantur, nunc uero & pancratiaſtæ & pugiles. Quoniam enim omnes illorum apparatus certamina ſpectant, ijsq solis deſtinatur, in quibus toto aliquando dies aut luctandum, aut pancratia ſunt obeun da; ideirco cibaria quæ nec corruptibilia, nec euaporabilia facilè ſunt, exponſulant: huic ſcmodi uero ſunt craffa & glutinofa, qualis in primis eſt ſuilla caro, & panes in eum quem diximus modum præparati, quibus legitiſmi duntaxat athletæ uelcuntur. Siquidem priuatus quiſpiam, nec exercitijs deditus, in eius cibi uſu diuerſetur, alium quem redundantiæ morbum, Græci plethoricum uocant, celerrime ſit incurſurus; ut ſane qui exercitijs affuetus eſt homo, ſi oluſculis &ptisanæ cremore tantum uichtet, uniuſſum corpus protinus corrumpet & exhauriet. Succus porro ex panibus illis redundans, quibus athletas paſci dicebam, ſi quis noſtrum de uulgo illos eſitet, craffus gelidusq erit, qualem proprie crudum nominare confueuimus. Quanquam eſt ſane pituitus quoq humor & crudus, & gelidus, ueruntamen haud craffus, ut qui humiditate multa & flatulento ſpiritu ſit refertus. Crudus autem humor proprie appellatus talis eſt quale ſedimentum in urinis, puri quandoq adſimilis: ſed pus & graueolens & glutinoſum eſt: crudus uero ſuccus craffitie & colore illi duntaxat ſimilis, & odoris grauitate caret, & lentore. Nec uero in ſeſtribus tantummodo quæ ex crudorum humorum copia generantur, tale quid, quale dicebam in urinis, ſubſedit, ſed per ſanitatem etiam in ijs qui laboribus inediaq diuexati, duros difficilesq ci bos ingeſſerit. Ac de alijs quidem aliás, Nunc quoniam de panibus primo ſtatimus dicere, prædictis hæc item adnectamus. Eorum laudatiliſmi ſunt qui in clibano coquuntur: Græci clibanitas, Romani textuaceos nominant: ad eum quem præſcripſi modum & coſti, & ad ipſam coctionem adornati, Proximi ſunt qui hipnitæ, id eſt furnacei nuncupantur, eodem uidelicet modo inſtruſti: hoc tamen clibanitis inferiores, quod intima ijs pars non æque percoquatur. At qui in craticula, aut ſeruidis cine tibus, aut ſoci tegula, quos inde focaceos uocant, furni loco affantur, noxij plane ſunt, inæqualiter attemperati: exuſta nanque ſuperficie, intima partes crudæ reſinquentur. Subcinericij autem uocati, quoniam cineribus tecti affantur, ab illis ipſis neſcio quid noxæ contrahunt: quapropter omnium tantumnon deterrimi cenſentur: quod quidem ad coquendi attinet rationem: alijs nimirum omnibus pari moſdo ſe habentibus. Haud aliter enim quæcunque iam diximus, accipienda ſunt, quam ut in illis duntaxat quæ adinuicem comparantur, diuerſitas mutatioue eſſe inſtelligatur. Si qua uero non simpliciter, ſed pluribus inter ſe modis differentia componuntur: quæ de unoquoque membratim & ſeorſum diximus, ea inciſim aceruatim que uniuersa continebunt. Itaque de panis generibus ac differentsia abunde tractatum eſt.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

*De bellariis ac placentis.*

C

E bellarijs autem quæ triticea farina constant, dicere nunc fuerit opportum, Ergo quæ ab Atticis ταγνίται, à nobis Asiaticis τηγανίται appel lantur, ex solo fiunt oleo. Principio nanque in ftaginem, unde & illis nomen, oleum solum funditur, luculento igne subfructo, ne fumus con tingat: eis ferue facto triticea inijcitur farina, multa aqua consperfa: hæc uero mox cocta, cum oleo ipso, quali mollis caeus in calatho concretus, coit ac conspiffatur. Tum autem cocti superiorem eius superficiem deorsum, ut patellam tangat, uertunt: quum hæc pars fata cocta apparet, surfum agunt, sic ut exſtet: ac denuo quum id quod modò inferius ſuit, concretum eſt, uerſant: bis ſcilicet aut ter id facultantes, do nec ſtrues tota æqualiter undicb cocta uideatur. Ex quo perſpicuum eſt, cibum hune crasſum crudum succu gignere, & uentrem conſtringere: quapropter & à quibuf- dam mel admifcet. Sunt qui marinum quoſalem. Sed is tum inter placentę genera ſeu ſpecies, ſiue alio quouis modo loqui libeat, cenſebitur: uelut alieæ quædam placen tarum ſpecies, quas leui manu ac perſuſtorie ruſtici, & ex urbanis pauperrimi qui- que inſtituunt. Itaque bellaria quæcunque in furno citra fermentum coquuntur, at- que mox quam extraſta ſunt, in mel calidum, ut per omnia id imbibant, præcipitan tur, ſunt & ipfa quoddam placentæ genus, ceu adeò omnia quæ cum melle ex iſtrijſs deſinguntur.

*De iſtrijſs, ſeu libis.*

D

Triorum duplex eſt genus. Præſtantius rhyemata, deterius lagana Græci appellant. Quæcunque ex his ac ſimilagine componuntur, praui ſue ci ſunt, & tardè commeant: iecoris meatus, per quos defertur alimentum, obſtruere, lienè imbecillem adaugere ſolita, calculos in renibus gignere. Sed ualenter fatis alunt, modò concoqui, & in ſanguinem probe conuerti queant. Quæ quum melle paratur, miſtam acquirunt facultatem: nempe quum mel ipſum tenui humore conſtet, admotáque ſibi omnia poſſit extenuare. Quamobrem itria quæcunque copioſo melle in ipſo apparatu faturantur, diutius decocta ſunt, merito & citatius deſcendunt, & ex tenui crasſo miſtum humorem procreant: iecori uero, renibus, & lieni, rectè utique habentibus, magis quam ea quæ melle carent, con ducunt. Quòd ſi obſtructionis, aut inflammationis, duritiæ ue qui ſcirrus dicitur, ruidimenta apparuerint: nequaquam alijs minus, ſed quandoque etiam grauius obrunt; & multò omnium maxime, quorum glutinofa admodum fuerit farina. Succus nanque ex ijs proueniens, non modò retentus præ craffitudine prorfum ire uetatur, uerumetiam anguſtis uaforum ofculis ſeu finibus penitus inſarctus tenacitate uix diſ ſolubili concluditur, ac adhæreſcit: & grauitatem utique laborantes ex uifcere italæſo perſentifcunt: cui extenuante cibatu potione que ſuccutrimus. Alibi porro de tenuatoria uictus ratione único libello tractatum à nobis eſt. Quanquam nec thorax, nec pulmo ab huiusmodi epulis offenduntur. Verum de edulijs crasſum ac gluti noſum ſuccum generantibus alio loco rurſum differemus. Cæterum præſens ſermo alia quoſa hactenus relata ut in memoria complectaris exponcit, & maximè omnium, quæcunque de ipſis panibus eorum facultate audiviſti: quoniam nunquam illis non utimur. Et nihil ſanè fuerit incommodi, ſummatim quæ dicta de ijs ſunt, perſtrin gere. Itaque panis cui ſermenti falis plurimum inditum eſt, quique à piſtore ante- quam ſingatur & coquatur, permultum ſubigitur, in clibano moderatè calido affa tur, uti ſuprà præcepimus: is demum ad hominis neque iuuenis, neque exercitijs dedi ſanitate apſprimè conducit. Modum uero ſermenti ac falis guſtu iudicato: quod nancb in largiori horum miſtura offenderit, prauu. Intra ergo inſuauitatem, duntaxat quam guſtu percipiatur, illorum menſuram augere conueniet.

*De pane*

I.

123

De pane eloto.

Vi eluendi panis rationem excogitarunt, imbecillioris fanè nutrimenti ci
bum, fed cum ipsum quantum licet maximè ab obstruendi noxa immu-
nem inuenerunt. Siquidem quam minimum habet hic panis craftitatis
glutinis, ut qui ex terrestri ac graui aéreus leuis, fit factus. Eius porro
leuitatem cum in statera, si pendas, tum quòd in aqua non submergatur,
sed inftar suberis supernatet, facile est conspicere. Cæterum edulium quod nontra ru
ra ampla triticeæ farinæ portione cum lacte decocta crebro parant, sicre licet ipsum
quoq in eorù numero, quæ infarctu obstruunt, habendum. Huius cemodi ergo cibi
omnes ut & probi succi & alibiles sunt, ita affiduo utentibus nocent, in iesore obstru-
ctionè, ac in renibus calculos pariendo: liquidem crudo humore glutinosum simul
adepto, si quando renales uiæ natura angustiores aliquibus còtigerent, craftissimum
quodc; & maximè glutinosum in illis hærès trahens, tophù seu porum facile inge
nerat, qualem in caldarijs uafculis coalescere, & sponte nafcentium aquarù faxis ad-
nafiæ sspenumero uidemus. Quinetiam renum ipsorum temperatura, quum ueluti
igneus & acris eorum fuerit calor, huic malo plurimum solet adjicere. In hoc item ge
nere sunt & pori illi, quibus articulijs dicruciantur. Quicquid enim nostro in corpo
re redundat, semper ad partes confluit maximè imbecilles: in quibus aliquè tandem
affectum pro sua natura exuſcitat. Cæterum de univerſo crafti succi uſu ac natura, in
ſermone de lacte rurfum agemus, ceu utiç qui de incraftantibus edulijs mentio inci
derit: quandoquidem & alia quædam huiusce ſunt facultatis.

De alica.

Riticei valentiflimicq generis est alica, glutinoſo succo prædita, ſiu in a-
qua duntaxat coctam cum mulſo, aut dulci uino, aut etiam auſtero ſu-
mas (nam ſuo quodque tempore uſui accommodatur) ſiu ex * oleo
ſaleq conditam, Nonnunquam & acetum illi inijcitur. Atq; præparatã
hanc alicã ſeu chondrum medici ptisanæ conſactionem ſuſſe dictant;
quidam chondri ptisanam, nutritum ea laborantem referentes. Veterum nonnulli,
ueluti Diocles & Philotimus, ptisanam triticeam alicam hoc modo instructam appel-
litant. Quapropter eius nomen apud antiquos perrarum est, quemadmodum & ſi-
tanium, quod trimefstre triticum appellamus: communi enim nomenclatura triticum
ipsum nominant. Dictum porro est in libro Hippocratis de uictus ratione, panes ex
alica abunde nutrire, fed tardius externi: præterea similaginem & alicam coctam ua
lentiflimi eſſe cibi. Verum multus horum uſus fugiendus est, ijsq; maximè quibus ie
cur facile obſtruitur, aut renes calculis gignendis ſunt appoſti. Cæterum diligentiſi
mé dum ex alica elota forbitiones parantur, animaduertere oportet. Hic nanque eius
eſt succus aquæ cōmiftus, qui quum prolixius decoqui poſtulet, cotis ſubinde, qua-
ſi fatis coctus ſit, ſolet imponere: atqui non exiguum hinc ægrotis, quibus ſcilicet pa-
rant, damnum conciliatur. Ocyus enim, quum glutinoſus ſit, coit, ac densatur. Con-
ueniet ergo admira multa aqua ſuper prunas decoquere, ſubinde peragitando, do-
nec exactè coctus uideatur: tunc uero & fal erit adjiciendus: oleum ſi protinus ab ini
tio infundatur, nihil fuerit in cōmodi. Sed hæc obiter, & in tranſcurfu ſint dicta, magis
ad medendi rationem, quam ad præſens negocium ſpectantia. Quí autem per ſanita
tè ob uehementè uentris mordicationè ſiu à bilioſi humoris copia, ſiu aliunde pro-
fectam, forbizione egent, ijs alicam affatim coctam, quoad teneram flaccitatè adepta
colliqueſcat, deinde conditam & colatam, ut ptisanæ colatitio cremori perſimilis ſit,
forbendam exhibeto. Eadem elotæ alicæ condienda ratio est.

De tritico in aqua elixo.

I non ipſe aliquando triticum in aqua elixum comediffem, nunquam aliquè
eius in cibo ufum eſse ſperſſem. Et enim nec fame graſſante ad hunc utendi
modum quis facile cōſugiat, quum ſuppetète quidem tritico panem cadem

Xx

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c opera formare liceat. In cœnis uero sicut elixi fricitum ue cicer, aut alia quædam femi
na similiter parata pro bellariis, quæ uocant, fumimus; ita triticum elixum à nemine
uſurpatur. Quibus de cauſis elixum triticum nunq[]s ſanè eſitari credidiffem. Atenim
ipſe ego quu[] ſemel in rus procul ab urbe diffitum cum duobus meis æqualibus per-
ueniſſem, offenſo iam cœnafſe ruſticos, meliorum penuria id ingerere ſui coactus.
Etenim quædam ex mulieribus, quas tum panis defectu operi pito[]rio accinctas de-
prehendimus, ingreſſis nobis conſeſtim triticu[] in ollam coniectum cœpit decoque-
re: poſt[]q[] medio e[]riter id ſale condiens ad edendum nos inuitare: & nobis p[]roſeſt[]o,
utpote ex itineris labore famel[]cis, minime id tum recuſandum uidebatur: proinde
auide aſſeu[]m id eſitauimus. Verum à coena gravitatem in uentre ad inſtar incum-
bentis luti cœpimus ſentire: poſtrid[]e[]t toto die crudi cibum faſtidientes langueba-
mus, adeò ut nihil omnino poſſemus aſſumere. Præterea flatulento ſpiritu plenis ca
put dolebat, oculi[]q[] ceu per nebulam cernentibus caligabant, Nihil enim per aluum
adhuc ſecesserat, quod unicum cruditatis remedium eſſe confueuit. Rogabam ergo
ruſticos, num & ipſi aliquando elixum triticum ediſſent, ac quonam pacto ab illo af-
fecti eſſent. Illi uero & eſitaſſe frequenter, eadem qua nos neceſſitate compuſos ſe
aiebant, grau[]e[]q[] & contumax edulium huiuſmodi triticum comperiſſe; quanquam
ſanè id faci[]le uel citra experimentum colligi poterat. Quando enim & ipſius farina
comet[]a, ut ante reſulimus, conco[]ctioni repellis eſt, niſi per ſalem, fermentu[]r, conſper
ſionem, tritationem, furnum[]q[] edometur ac perſciatur; quis hinc non intelligat rude
& illaboratum triticum firmiſſimum ac pertinaciiſſimum eſſe. Veruntamen hoc mo
do ingeſtum præclaras habet uires, ſi quidem concoquatur, & ualenti nutrimento
inſigne uſe[]centium corporibus robur conciliat.

De amylo.

D

A

Mylum ex tritico conficitur, æquandi ac leuigandi exaſſeratas partes uim
obtînens, quæ communis eſt omni ſubſtantiæ ſiccæ conſiſſentia, conſtri-
ſutionis, acrimoniæ, atq[] alterius cuiuſuis manifeſtæ facultatis exorti: quam
ipſam non temere ætio[]næy, id eſt qualitate carentem, ut ad ſenſum, nun-
cupant: qualis inter humidas ſubſtantias aqua cenſetur. Cæterum amylum ſimilem
cum elotis panibus habet facultatem, duntaxat illis in alendo tenuius. Nec uero cal
facere poteſt, uti nec eloti illi: quod alijs tamen panibus eſt conceſſum. Nam cum
tritico in aqua elixo ne conferendum quidem uideatur, quum palam id excaſfaciat,
& eximiè, dum concoqui poſſit (quod illi uti[]q[] perdiſſicile eſt) nutriat, quemadmo-
dum ante declarauimus.

De hordeo.

Oc item ſemen in frequenti apud mortales uſu habetur, diu[]eſæ à tritico ſa-
cultatis: ſiquidem illo palàm calfaciente, hoc adeò non calfacit, ceu quæ-
dam in calidi frigidi[]q[] medio conſtituta, uti amylum, & elotus panis, ut etiā
frigerare aliqua ex parte, quocunq[] modo paretur, appareat, ſiuè inde panè
fingere, ſiuè ptisanam coquere, ſiuè polentam inſtituere libeat. Recedit præterea hu-
moris ſpecie à tritici natura hordeum: nam ex ſuccis, quos utrunque ſemen ædere
natu[]ſ eſt, qui quidem è tritico in nobis prouenit, cras[]ſus glutino[]ſus[]q[] eſt: qui ab hor-
deo, tenuis, ac nonnihil abſtergens. Nulla igitur apparandi ratione hordeum un-
quam calfacit, ſed uarie pro modo preparationis nunc humectat, nunc deſiccat. Ete
nim manifeſte cernimus polenta ex toſto hordeo factam ſiccare, ptisanam contra hu-
mefacere, ſi quidem rite fuerit inſtructa, hoc eſt in ebullitione quamampliſſime intu-
muerit, ac demu[] igne lento diq[]i, donec aſſatim in cremorem profuſet, percoquatur.
Quu[] porro perſecite intumuit, acetu[]r et admifetur: exquiſite uero decoſtæ ſub eden
di tempus friamentu[]r ſalis ſuperinijciêdum, Oleum ſi ab inſitio ſtatim addas, nulla ex
parte coſturam uitiaueris. Præter hæc nihil debet admiferi, niſi uelis anethi aut por-
et pauxillum, idq[]e protinus ab inſitio. Verum inepti[]ſſime à cocis omnibus eam parari
uideo.

122

A video. In mortario nanc crudam tundentes citra ignem diffoluſt. Sunt qui amylum addant, quò à coſtura ſcilicet in ſuccum abunde còtabuiffe uideatur. Hæc ergo concoſioni admodum renitens, flatus quamplurimos merito excitat. Sed nos quæ ad rectam præparationem defiderantur, adiçiamus, Crudam ptifanã aliquandiu præmaceratam aqua in mortario manibus terere conueniet alpera quapia re, ueluti ſpar to unde iumentis ſoleæ necuntur: uſc eò autem id facièdum, dum ambiens cortex, deteriorat: is enim, quo uelitur ceu tenui tunica, nò totus inter pinfendum decutitur. Quapropter & præmacerari, & in mortario tundi debet. Quòd si non quicquid eſt aceris deglubatur, elixa ptifana citra ullum aliud damnum magis abſtergebit. Longe pellima eſt ptifanæ confectio, quù à cocis cruda in mortario ex aqua tunditur, deinde pauliſper coctæ ſapa, quam Græci hepsema & ſireu uocant, inijitur, ceu à nò nullis mel quoq & cuminu: quæ cinnus uerius quàm ptifana dici meretur. At quæ probe parata fuerit, utilitates ab Hippocrate enarratas & ſanis, & ægris corporibus prætabit: ſiquidem lentitia eius, ut inquit, leuís, continua, iucunda, lubrica, modice flaccide humecta, ſitim arcet: ablutioni, ſi ea quoq requiratur, peridonea eſt: adſtrictione caret: turbam, dum coquitur, non excitat malam: deni: in uentre non exturgeſcit: ſiquidem inter coquendum in quam maximâ potuit molem protumuit. Hæc nobis in præſentia de ptifanæ facultate indicaſſe ſuffecerit, non medendi ratione tradentibus, ſed alimenter ùndaxat uires: quanquam in ſermonis tranſcurſu carptim illorum aliquem quoq uſum nonnunquam attingemus.

De hordeaceis panibus.

Vnc ad hordeaceos panes tranſire fuerit opportunu, qui haud aliter fa-
ne ac triticei paſſim parantur: ſunt tamen non modò illis, uerumetia olyri
nis, & multo magis ipſis typhinis macriores, ac aridiores, nihil in ſe gluti-
noſi, ut illi, habentes. Ex quo claru eſt, exiguam ex eis alimoniam in cor-
pus concedere, præcipue q[ui] ſi ex uili hordeo ſiant, quod Hippocrates ne
ptifana quidem dignum cenſuit: dum enim coquitur, copioſo ſucco non exuberat.
Laudatilimù eſt, quod ubi pinfitum eſt, candidum apparet, proq[ui] hordei captu den-
fum ac ponderofum. Item plenum, confertum, ac foris undequaq[ui] tenſum, rugoſo,
caffo ac gracili præfertur. Atq[ui] hæ quidem còmunes publicæq[ui] ſint omniu[que] ſeminum
exploratrices notæ. At caue ne illa tibi imponât, quæ peringentè molem ſupra quàm
eorum fert natura, ofſentant, cum molli laxitudine & uanitate quadam còiunctam.
Scito enim hæc humore excrementitio redundare, & commemoratis eſſe deteriora.
Quamobrem nec simulatq[ui] collecta ſunt, illis uti protinus expediat, ſed ſiccis in locis
diu ſeruanda erunt, partim ut exſpiret inutilis humor, partim ut amplius percoquan-
tur, donec ſcilicet ſiccatu medio criter preſſa contracta q[ui] euaferint. Etentim ab omni-
bus plantis, ſeminibus, fruſtibusq[ui], quù collecta reponu[que] tur, primu[que] deſluit quicquid
aquofi ſubtilisq[ui] adeft recrem eu[que]: tandem uero & proprij quippiá ac natiui ſucci ab-
fumitur, ac contabefcit. Enimuero hæc quum ſicciore quam par ſit ſubſtantiá habue
tint, ut deteriora ſint ijs quæ ad faſtigiú bonitatis peruenerunt, nò tamen prorfus ceu
praua uenient reijcenda: quin affecibus quibufdam ſiccari poſtulantibus utilius ac-
còmodabuntur. Quæ autem quamdiuſtima ſe referuantur, fathiſcunt, & fuis uiribus
defituſtur. Huius porrò uitij nota terminusq[ui] ſit tenuis quidam ex illis diffraſtis de-
ſiliens ceu pulyiſculus. Hæc itaq[ui] ſemel nun[que] explicata, ſemper meminiffe oportet.
Nam mihi ſanè uoluptati nò eſt, eadem de ij[ui]em rebus identidem còmemorare, niſi
ſi quando nuda reru[que] capita ad memoriá reuocare neceſſariu[que] uideatur. Sed ad hordea
ceos panes, de quibus ſermo erat, redeamus. In h[ui]s quoq[ui] differètias quàdam exta-
re dicimus, illis quas paulò ante in triticeis indicauimus, proportione ſpondentes.
Siquidem omnes hi triticeis multo minus alunt: attamè qui ex probatiffimo hordeo
conficiuntur, non tam huic uitio ſunt obnoxiij. At qui ex inaniuſculo leuic[ui] conſlan-
tur, proportione ſimiles ſunt furſuraceis panibus, Omniu[que] autem promptuſimè deor

Xx 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c

fum subeunt huiusmodi panes: quanquam non sogniter & alij hordeacei, si ad triticeos conferas. Quæ porro in his hordeaceis panibus mediæ sunt confectiones, exæ dem proportione ijs quas de triticeis retulimus, sunt iudicandæ.

De polenta, quæ Græcè ἀναφίλποι dictur.

X nouello hordeo mediocriter tosto fit probatiffima polenta; cuius si nō fit potestas, nōnunquam & ex alio conficimus. Quum portò omnis potenta boni odoris fit, tum potissimum quæ ex optimo recētis fit hordeo, cuius non fit præaridæ ſpicæ, hac gratia commendatur. Compluribus autem perfanitate ex more est eam cōſperfam in ſapa & uīno dulci mulſo, cōmmitis, aliquando etiam ſola aqua, in æſtate duabus tribus ue ante balneu horis bibere: aiunt quæ ſentire ſe, hac potione ſitim arceri. Equidem cum auſtero uīno poſta, uentrem deſiccat. Polentam gentes quædam pro pane uſurpant, uti in Cypro agrícolas uidi, tameti plurimū agri frumentarii colerent. Prisci milibus etiam potentam dabāt. Hac uero tempeſtate, damnata eius imbecillitate, Romani milites nō utuntur. Etenim paru alimoniæ corpori præſtat, quod priuatis & ocioſis ſanè quam fatis fit, non ijs qui quoquo modo exercentur. Hæc quum liquore conſpergitur atque subigitur, mazæ appellationem, de qua deinceps differemus, aſſumit. Philotimus nanqup in primo de alimentis libro ſufe quidem de hac ſcripſit, ſed quod erat omnium in ea utilissimum ſcitu, indeterminatum reliquit.

De mazæ.

d

Niuſcuiuſc edulij uires ante certe etiam experientiam ex ipſius qualitate ac natura licebit conijcias, Etenim perſpicacis uir ingenij farinam exaſtati leuoris candoris cernens, atq[ui] ab omni furſurea ſubſtantia puram, ſa cìle ex ijs notis deprehendet, in uentriculo quoque citius eam magis alte rari, eo qu[ui] probius concoqui, facilius in corpus digeri, ac promptius nutri, re, utpote quæ tota adſimilatione & adpoſitione in alii corporis ſubſtantiam cedat. Quicquid autem furſureum in ea durum eſt, ut foris in aqua non uidetur diſſolui, eadem ratione ne in uentriculo quidem macerat ſoli collique ſcere intelliget; ſed contra integrum omnino & inſconſectum, quale aſſumptum erat, permanere. Ideòque nec probe конкоqui, nec diſtribui poterit: quando quidem ofculis uenar[ui] ad uentrem ac intelfina pertinentium minime accōmodatum eſt, ad quæ neceſſariu eſt ut ſtercoris maior uis ipſum ſequatur citati or [que] deſcensus, tum ob grauitatem quam adſert multitudo, tum etiā ob abſterſoriā ſurfuris facultatem, ſita igitur ruminātui atq[ui] intelligentium perſpicuum eſt, tanto mazam in alendo corpore hordeaceis panibus, quanto hi ticeis, inferiorem eſſe: quippe qu[ui] hordeum ſuapte natura ſurfuris abundans torrea tur, idipſum ſurfur obdura tius infraſtius hinc obtinet, atq[ui] una cum eo præſtantio-rem hordei partem unde corpus nutritur, aridiorem. Hac ergo de cauſa hordaceis pa nibus maza minus nutrit, uentrē inflati onem magis implet: ac ſi in eo diu maneat, con citat perturbationes. Macerata uero & pertrita prolixius, promptius deſcēdit. Quod ſi mel quoque addatur, citius etiam ob hoc ipſum uentrem ad excretionem incitabit. Cæterum quod Philotimus opinatur crasſum glutinoſum gelidum ex omni maza ſuccum progigni, quem ipſe cum ſuo præceptore Praxagora uitreum nominat, ſecus profecto habet: quoniam nec glutinum, quod potissimum in alica apparet, nec ualens alimonia polentæ inefst. At illuui maza ſe ſeſſedit affatim uino dulci ſapa, conſperſa, & longo tempore ſubacta: quam ipſe, ſicut Athenienſes, τριαγμή, id eſt tritam uocauit: quod enim in ea triticeæ maſſæ reſpondet, cum ob longā permollitionem, tum ob humoris polentæ cōmſti craſſitiem, ſequax ac glutinoſum uidetur. Etenim ſicut crebra cum crasſo liquore tritatio facit ut preſiata farina uel miliacea glutinis ſpe ciem præ ſe ferat: ad eundem modum ptisanæ cremor apparet glutinoſus, tameti nihil huiusmodi, nihil illitricis aut inſarſtoriæ facultatis gerat, quin incidat potius. & abſtergeat, ceu noſtra quoque cutis fordes extergere confplicitur. Ad hæc ſi forbere quempiam,

123

à quempiam, pauloq[ui] p[ro]t uomitu eam reiectare iuſſeris, p[it]uitam deradet uentriculi tunicis adharentem, eamq[ui] omnem ſecum per uomitum educet.

De typha, olyra, & zeia, quam Latini ſemen uocant.

Oſt triticum & hordeum, typham tertio loco Mneſitheus cōnumerat: at Diocles hanc percurrit negligentius, concíſum ac compendioſum ſcribendi genus diffuſæ accuratæq[ui] explanationi proponens. Aequ[em] item ſuccincte de tritico, hordeo, alijsq[ui] permultis tradidit. Paulò de his prolixius Praxagoras ac Mneſitheus; at ne ipſi quidem faciunt fatis. Philoti[mus de quibusdam admodum prolixe, de alijs egit perieiune; ſunt quorum ne uerbo quidem meminit, ut zeiæ. Quod porrò nec eius præceptor Praxagoras, in confefſo eſt. Nihil enim prorfus eorum quæ is prodidit, Philotimus indictum reliquit: ſed multa inſuper elaborauit, multa[que] arti adiecit. Illud uero mirari ſubit, qu[od] nec q[ui] libri de uiſtus ratione, qui Hippocrati adſcribitur, autor, quicungt tandem ille ueterum fuerit, quicquam de zeiæ nomine meminerit. Si nancq[ui] typhan à nonnullis zeiam uo cari exiſtimauit, id ipſum indicatum oportuit. Sed ſingulor[ui] uerba fatius fortaſſe fuerit adſcribere. Diocles ergo in primo ad P[liſt]archum de ſanitate libro, in quo ciborui » facultates percurrit, ſic inquit: Hordeo triticoq[ui] ante alia in primis olyra, typha, zeia, » panicum, milium, uiutute proxima ſunt. In quibusdam exemplaribus zeiæ nomen » non ponitur. Quin in quibusdam n[ò] uirtute, ſed uſu legitur, hoc modo: Hordeo tri » ticoq[ui] ante alia in primis uſu proxima ſunt olyra, typha, panicu[que], & miliu[que]; tanquam aliud quiddam olyræ ſemen, aliud typhæ uideatur. Mneſitheus autem uni ſemini bi[q]uod nomina indita eſſe uoluit, ſcribens ad hunc modum: Ex ſeminibus cum primis ad nutritionem appoſita ſunt triticum & hordeum; quod hæc eueſtigio ſequitur, duq[ui] p[li]ci quidem uocabulo nuncupatur, ſed res una eſt: nam alijs typha, alijs olyra uoca[tur]. Deinceps iſta adiungit: Poſt hæc zeia, milium, & panicum. Dioc[esi]igitur ea quæ modò recitauimus, de typha & olyra ſcribere ſatis uilum ſuit. At Mneſitheus particulatim quoq[ui] de ijs exinde ſermonem ſecit, prìimum de tritico & hordeo, mox de typha ſcribens, his uerbis: Inter alia uero ſemina typha principatu[que] obtinet: nam & ſatius nutrit, & non magno nego[c]cio conficitur. Panem ex zeia nemo affatim ci[q]uod ſanitatis iniuriam ingerere queat. Qu[ò]d si quis inſolens eo uelcatur, etiam à mi[n]ima portione damnum ſentiet: eſt enim grauis, & concoctioni rebellis. Qui au[q]est ſub gelido ac hyemali coelo degunt, paſci zeia, ac eam ſerere, ut quæ frigoribus perſtrenue reſiſtat, compelluntur. Atque hi principio non multum edere auſueſcunt, qu[ò]d ſum quia ingrati odoris cibus, tum quia rarus eſt illis in locis meliorum frugum pro[u]entus. Poſt autem qu[ui] iam familiare fuerit edulium, facillimè in corporibus conſi[c]itur. In ſumma, grauis, concoctu pertinax, ualens, ac membranofa eſt zeia. Ex his quale ſemen Mneſitheus zeiam, quæ in frigidis regionibus terræ mandatur, dici uo[u]luerit, liquet apertiffime. Equidem nec ipſe ego omnets hybernas regiones peragra[u]ui, nec ab ijs tamen qui eas perluftrauiffent, audiui unquam aliquod eſſe frumentacecum ſemen, quod incolæ zeiam aut zeam appellant: utrunq[ui] enim ſcrip tum inue nitur, in alijs priore ſyllaba e & i habente, in alijs e tantum. Exiſtimare tamen licet fieri potuiff[e], ut indito illi proprio à barbaris alio nomine, Græci uernacula lingua ſemen hoc zeiam appellarint. Quum ipſe alio quando in Thracia & Macedonia ſegetem multis in aruis non ſp[ic]a folum, ſed toto culmo noſtræ in Asia typhæ ſimillimam conſp[er]icem: quodn[à] illi apud eos nomen eſſet, ſcifcitarab: aiebant omnes & ſtirp[è] totam & ſemen βρίσα[μ] uocari, priore ſyllaba tribus h[à] literis ſcripta, βρίσα[μ] sequente l[à] & a, in recto caſu: in accuſatiuo autem cum acceſſione v literæ. Ex hoc ſemine pa[n]nis fit grauis odoris, ater, & quodammodo membranofa, ut Mneſitheus loquitur, ſubſtantia. Qu[ò]d si nígrum quoque panem qui ex zeia formatur, eſſe adſcripſiſſet, libentius crederem id eſſe ſemen quod ab eo zeia nominatur. Eſt item in frigidiſſu.

Xx 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. mis locis Bithyniæ semen quoddam zeopyrum nominatūr, prima syllaba i non haesent, ut apud Homerum quum ait: Et zeia & triticum cum fœcundo hordeo & alio, ex eo panis præstantior fit, quam qui in Macedonia aut Thracia ex briza cōficietur. Ac fere quemadmodum nomen ipfum zeopyrum ex utroq. nomine, zea & pyrum, componitur, lic & subſtantia eius inter utruncq. media, & quali ex ambobus cōflata eſt; proinde quanto tritico deterius, tanto thracia briza præſtantius habetur. No mina autem urbiu[m] in quibus hoc semen prouenit, ſunt Nicea, Prusa, Craſſopolis, Claudiopolis, Heliopolis. Quin & Dorylis nafcitur, quod extremum eſt Phrygiae. Asiaticæ oppidum: ad eoc. in ipfa Phrygia, lict & in urbiu[m] illi finitimis. Qui porro ex hoc ſemine cōficitur panis, tanto eo qui fit ex briza in Thracia & Macedonia proueniente, melior eſt, quanto triticeo deterior. Meminit zeæ & Theophrastus in octauro libro de plantis, ſic ſcribens: Inter ea quæ tritico hordeoq. ſimilia ſunt, ut olyra, typha, bromos, auena, firmiffima eſt zeia: terramq. deſrugat ac extenuat, multiplici altaq. radice nixæ, & culmo cum denſo, tum numeroſo aſſurgens: semen uero & leuiffimū profert, & cunctis animalibus mire gratu. Nec longe p[os]t rurſum: Omni[us] leuiffima eſt typha: nam unico culmo, eoq. tenui, conſtat: quâ ob rem gracilius ſolum, nec uti zeia, p[ingue] ſertileq. expeſcit. P[os]t quæ continuo hæc ſubdit: Duo hæc, zeia & typha, tritico potiſſimum ſimilia ſunt. Hæc quidem de zea Theophrastus. Herodotus autē in fecundo libro hæc ſcripta reliquit: Tritico hordeoq. multi mortales uiuunt. Apud Aegyptios uero ijs in uiectu uti, ſummū dedecus putatur: ipſi nancq. olyram in cibo uſurpant, quam alij zeam cum z nominatû. Dioſcorides quodque in fecundo de medica materia hæc ſcribit: Zeæ duplex eſt genus; unum ſimpli ci grano, alteru[que] duplici conſtat: quod inde d[omi]noکوу uocatur: nam binis utriculis ſemmen conueſtitum gerit. Zea hæc hordeo ualentius nutrit; ori gratior, ſtomachoq. utilior: in panificio tamen minoris quam triticum eſt nutrimenti. Crimnon eſt cratior farinæ in confectione pars: fit ex zea, fit item ex tritico. P[uls] ex crimno coqui p[os]teſt: abunde alit, & facile conficitur. Ventrem uero ſiſtit efficacius pul[sa] ex zea, ea[que] maximè torrefacta. Præterea olyra ex eodem zeæ genere eſt, ſed minus aliquanto nu trit: eſt & hæc panificio apta, & ſimiliter crimnon leu pul[sa] ex ea paratur. Athara fit ex zea in pollinem tenuiffimum molita: hæc ſorbetur non fecus ac liquidior pul[ica]ula, p[ueris] acco[mo]data: eſt & in cataplaſmatis eius ufus. Tragi semen alicæ adliſme eſt, multo uero alit imbecillius quam zeæ, ob glumofam, qua denſe ueſtitur, subſtātiam: ea[que] ex parte ægre in uentriculo peruincitur, & aluum magis emollit. Et de zeæ quidem hæc ſufficiant. Mnſith[rum] profectò iure quis demiretur, quòd diſcrimen inter olyram ac typham non agnouerit. V trunque enim in Afia terra abundat, & potiſſum in regione quæ ſupra Pergamum iacet: adeò ut ipſi agricolæ eis ad panificium utantur, quoniam triticum omne in oppida cōuehi folet. Prima laus olyrinis panibus debetur: nam triticeis proximi ſunt, ſi quidem ex nobiliffima olyra fiant. Secundi ab his typhini. Quòd ſi olyrini uitioſo ſemine conſtent, hi illis non erunt inferiores. Caleti uero ac recentes panes ex laudatiffima typha facti, olyrinis etiam longè præſtant, ſed aliquantſper aſſeruati ſeme: ipſis deteriores euadunt. Quum nancq. in longum tractulis ac tenax ſit illorum maſſa, tempore maiorem in modum cōtrahuntur ac denſeleſcunt, maximeq. quum non accurate parati fuerint: adeò ut ſi quis heſternum, aut duorum dierum, aut hoc magis pristinum hunc panem comederit, putaturus ſitutum ſe in uentre gectare. At calidus etiam ab ipſis urbanis expetitur, cum caſeo quo[d] dam ſumptus, qui uernaculo uocabulo oxygalactinus, quali lactacidum dicas, ap[ellatur]. Hunc porro & mollem eſſe, & ipſum panem furni calorem adhuc retinere oportet. Nam qui in hunc modum coſtus eſt, nò ruſticis tantum, ſed urbanis quoq. hominibus in delicijs habetur. At qui trium quatuor ue dierum fuerit, uel ipſis ruſticis inſuauis apparet. Concoctu eſt hic quoque difficilior, & tardius per aluum tranſit: quæ incommoda calido minime accidunt. Quanquam enim hordeaceo, quod ad deie-

I.

124

ad deiectionem pertinet, longè posterior est, non tamen de eo ceu de miliaceo queri licet. Quinetiam corpus egregie dum calidus est nutrit, ut penè triticeo, qui farina fit non succreta, syncomiftus Græcè dictus, par fit. Habet aute typhæ semen forinjecus glumam, ueluti olyra, & hordeum: nihilominus pinfitû in panes congeritur, totûq[ui] utui accōmodatur. Nã ex aqua eftur elixû, haud aliter ac uocatus à rulticis apothermus: fapa, quam alij σιρεω, nos è ἀληα uocamus, adiecta; nōnunquam etiā cum fale, uti meipfum triticû retuli comediffe. Ex nobiliffima olyra, quum ut decet perpurgata fuerit, tragum nominatum cōficiunt: quo utuntur pleriqui, primum in aqua deco quentes, deinde ea effusa fapã, aut uinû dulce, aut mulfum in undentes: ſuperinſciunt & pineas nuces præmaceratas aqua, donec ampliflimè intumuerint. Quidam autem non forma nec aspectu tantum ſimile, fed idem genere hoc semen cum olyra eſſe dictitant. Sunt & alia permulta ſemina confimilia quidè prædictis, fed nō eadem penitus ſpecie aut figura: quæ partim in hordei ac typhæ, partim in typhæ olyra, aut olyræ & tritici medio collocātur. Quædam ſimillimæ cù olyra ſunt naturæ, quædam cum hordeo aut typha, aut tritico, ceu alia panico, alia milio. Atq[ui] hæc alibi ſim plices habent nomen claturas, ut in Italia id ex quo alicam illi conficiunt: alibi compositas, ut quod in Cappadocia gymnocrithon uocatur, & in Bithynia zeopyron. Verum fatius fuerit miſſa hac tam nominû quam ſeminum cōmentatione, de ſeminibus omnibus cōmunem quandam rationē expone, Ergo quæ parua mole mulſum ſubſtantiæ continent, eamq[ui] craffam ac glutinoſam, probiſſimi ſucci ſunt, & nu trimenti: haud tamen facile per aluum deſcendunt. Contra, quæ mollem minime denſam ſubſtantiam habent, eamq[ui] magna ex parte furfuream, cōmodius deſciuntur, fed tenuibus alunt. In ijs ipsis uero quæ graueolentia, & guſtu neſcio qui in ſuaia ſunt, manifeſte omnia & pravu ſucci, & difficilis ſunt concoctionis. Quæ porro exiguæ mole permultum ſubſtantiæ cludant, tum ex pondere quum in libra appendunt tur, tum ex farinæ multitudine cognosces: ea nancq[ui] in ijs quæ cōpacta denſaq[ui] ſubſtantia ſunt, ab exíguo ſeminû aceruo perampla proficifcitur, Caliditatis autem & fri giditatis díſcrimen ante quidem quàm íntrò ſumantur, cum ex colore & guſtu facile erit colligere, tum uero etiam ex eorum quem præſtant uſu forís applicata. Intus uero ſumpta, exactam fui notionem ac ſenſum uentriculis ueſcentiū imprímuunt, aut calfaciendo, aut reſtrigerando, aut neutrum horú manifeſte agendo. Eſt præterea hor dei ac olyræ naturalis color albus, triticiufflaus, typha tritico flauior. Quin & huusius corpus in arcuſi cluditur, ac denſatur: quod fortaſſis ad ſeminis paruitatem nonnihil adſert momenti: eſt enim id tritico longè exilius; quanquam inueniuntur quity pham in tritici numero habere non dubitent: eamq[ui] id ſeminis eſſe uolunt, cuius Ho merus meminit quum Hectorem equos fuos alloquentè facit, his uerbis: Triticum ením uobís prædulce ſerebam. Aíunt enim typham paruń triticuſ eſſe, ex eaq[ui] equos paſtum innoxiuſ caſſeffere, quum à uero tritico offendantur. Nec ſane abſurde typham quis exile triticum uocauerit, quum & colore, & denſitate, & calfaſto ria ui illi perſimilis uideatur.

De auena, quæ bromus dicitur.

Oc semen in Asia perfrequens eſt, & potiſſimú in Myſia quæ Pergamo ſuperiacet, ubi & typhæ & olyræ ubeſtrímus eſt prouentus, iumentorú magis pabulum, quam hominum: nifi utiſq[ui] aliquando extrema fames hoc quoq[ui] ſeminis in panes corrogare compellat. At extra annonæ per nuriam coſtum ex aqua eſtur cum uinculci aut fapa, aut mulſo, ſimiliter typhæ. Egregiè calfacit, non fecus ac illa: quanquam non eadem duritie eſt; ex quo minus quoq[ui] corpus enutrit. Eſt & inſuauis alioqui qui ex eo fingitur panis: cæ terum alui ſtatum non immutat, in retinendi ac impellendi munere medium locum fortitus.

Xx 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

De milio & panico, quod elymon & milinen uocant.

C

Is item in panes nonnunquam abutuntur urgente dic tarum frugum pes-
nuria, Panis eorù exigui est alimenti, & refrigerans. Constat infuper præ-
aridum & friabilem inftar arenæ aut cineris esse: caret enim penitus gluti
nofo píngui. Iure ergo aluum humentem desiccat. Agricola horum fari
na coocta admíto adipe fuillo & oleo uецuntur. Miliù ad omnia panico praestantius,
suauius editur, faciliu concoquitur, uentrem minus coërcet, magis nutrit. Horum
infuper farinam lacti in cooctam eſitant, ueluti triticeam rúſtici. Clarum eſt, id edulí
tanto quam illa per ſe kola aſsumpta melius eſſe, quato lac utriuſque ſeminis natura ad
boni ſucci procreatione, aliaque omnia eminentius habetur. Dico autem alia omnia,
concoctionem, uentris ſubductionem, in totum corpus digeſtionem, adeoque ipſam
in edendo ſuauitatem ac uoluptatem. Hæc nanci ſemina nulla gratia aut iucundita-
te commendantur, & minime panicum, quod quidem nostra in Asia nascitur: nam
apud alias gentes, ſicut in Italia quoque, melius inuenitur.

De leguminibus.

Egumina appellant ea cerealium ſeminum, quæ panificio non aceommo-
dantur, utputa fabæ, pífa, ciceres, lentes, lupinum, oryza, eruum, ciceru
la, aracus, eruilia, phafelus, ſœnumgræcum, aphace, & ſi qua ſunt ſimilia.
Ergo deinceps de lingulorum facultate tractabimus, ut ijs notis quammi-
nimo licet damno utare.

De oryza.

Emine hoc omnes in liftenda aluo utuntur, eodem modo quo alicam deco-
quentes: difficilius tamen quam alica conficitur, & tenuius alit, ceu utique
& in edendi ſuauitate longe illa inferius ſentitur.

De lente.

D

E ex lente quidem panê quis tentauerit, Præarida ením fine píngui, & fia
bilis eſt. Cortex eius uehemèter adstringit, carnea ſubftantia tenuiter, que
& craffi ſucci, & terreftris eſt. Succus porrò lentis, ſicut ante retulimus, ad-
ſtringenti eſt contrarius. Quocirca ſi elixæ in aqua iuſculum ſale garo o-
leoque conditúr bibatur, aluum deíſciet. At quod ex bis decocta lente ad eum modum
quem retulimus, ſerculum apparatur, contrariam ſucco uim obtinet. Nam quæ uen
tri obueniút fluxiones desiccat, os uentriculi, inteſtina, & totum denique uentrem cor-
roborans. Quam ob rem coeliacis & dysentericis accommodatus eſt cibus. Lens ue
ro decorticata, ut illam adſtringendi uehementiam, cum q[ui]c[um] h[ac] alia uidelicet omnia
quæ consequiútur, amittit: ita alibilior quam integra illa efficitur, craffum prauumque
ſuccum gignens, tarde commeans: alui tamen fluores haud desiccat, uti ea quæ cor-
tice non eſt ſpoliata, Iure igitur qui modum in hoc edulio non ſeruant, elephantiam
quam uocant, & cancrum incurrunt. Siquidem craffa ſicca, cibaria facile in melan-
cholicos humores uertuntur. Quare ijs duntaxat, quibus uitioſa eſt habito ob a-
quam in carne diffuſam, lens cibo utiliter præbetur, ceu aridis & ſqualentibus admo
dum damnoſe. Eandem ob cauſam uifum integrum & inculpatum hebetat, immo-
derate exíccans. Et uero qui contrario modo ſe habet, humidiori uidelicet, opitula-
tur. Menſtruis purgationibus inſidere eſt: craffum ením & tardifluum ſanguinem
facit. At multiebri appellato profluoio conuenientiffíma. Quum porrò lens & píſa-
na contrariæ inter ſe ſint facultatis, ex amborum commiftione præſtantiffimum edu
lium componitur, quod nos in Asia Phacoptifanâ nuncupamus. Verum non æqua
utriuſque portio eſſe debet: minus ením ptifanæ adſiendum, ut quæ per decoctione
in cremorem late diffunditur, & in magnam attollitur molem: lente contrà minimú
intumeſcente. Sedenim huius edulí eadem ac ptifanæ eſt confectio, prætere quod
ſatureia & pulegio adiectis, iucundius & paratius concoctioni efficitur: ptifana illis
minime

minime

125

A

minimè gaudente, sed solo anetho porroq cōtenta. Deterrima eſt lentis cōditio, quâ diuittum coci ſapa inſicunt: minimè enim incraſtantia ſibi uult admifceri, ſed liquida potius, & craſſitudinem incidentia. Cui uero ſapa cōmifceur, iecoris obſtructiones gignere nata eſt, & ipſius uifceris atq una lienis inflamationes inaugere, niſi addito melle corrigatur. Illud præterea non arbitror obſcuru, dureſcentes uifceris utriuſque affectus, quos ſcirros uoqat, hoc epulo exacerbari. Quòd ſi ſuillam ſimul libeat inco quere, ptiſanæ recentem, lenti ſale aſſeruatâ congruere deprehendes: ceu utiq quæ inter has media eſt, à Græcis neales dicta, hoc eſt recens ſalita, phaco ptiſanæ percom mode & ad ſuauiitatem & concoctionem immittitur. Magis tam ſen lens cum ſalſis car- nibus eſitata crasſos humores augebit. Nam hæ quoc parunt crasſum & nelancho licum ſanguinè. Quapropter neq ilſis affatim ſæpeq uti expediet, præſertim cui cor pus melancholico præcraſſo, & omnino prauo humori obnoxiu eſt. Hæc eadem & de regionibus, anni temporibus, & aëris constitutionibus in unoquoq edulio intelli gere oportet. Àc autunno quidem melancholicis & ſiccis eſcis abſtinendum, hye- me uero eis utendum: uti ſane in æſtate humectatibus & refrigerantibus, in uere me- dij temperamenti, medieq facultatis epulas offerendum. Eſt porro mediorum non una, nec ſimplex ſpecies. Quædam enim huiuſmodi ſunt, quoniam cum extremis ni- hil habent cōmune: quædam ex duorum contrariorum æquo interuallo à medio di- ſtantium miſſione ſunt medio e ritatem affecuta: ut ſi quis iuxta id quod paulò antè di xi, ptiſanam lenti cōmifceat. Sic & teutophacen, quæ ex beta & lente nomen apud Græcos inuenit, Heraclides Tarentinus non ſanis modò, uerum etiam laborantibus exhibebat. Eſt enim & hoc ex pugnantibus compoſitù edulium: quamobrem etiam tardius quam beta, * citius uero quam lens per aluum deſcendit. Eſt & illud perpſi- cum, huius ſuccum in corpus diſpartitum, ex amborum uirtute, lentis uidelicet ac betæ, eſſe permittum.

De fabis.

B

Abaru multiplex eſt uſus: quippe ex ijs cōcitu & liquida in ollis puls, & ſpiffa in patinis. Tertius confectionis modus cum ptiſana inſtituitur. Plurimum hoc edulio gladiatores quotidie apud nos utuntur, carne non denſa nec ſolida, qualis à ſuilla acquiritur, corporis habitum faginantes, ſed neſcio quo modo magis fungoſa. Inflat is cibus, quocunque modo apparetur: nec per quamuis longam decoctionem id uitij potest amittere: quod pti- ſanæ minimè negatum eſt: deponit enim per illam quicquid habet flatulenti. Qui porro affectus, ſingulos cibos ſequi natos, animaduertere, & mente conſequi uo- let, quandam totius corporis tenſionem, quali à flatulentu ſpiritu perſentifcet, ma- ximeq qui ad huiuſmodi eſculentu non fuerit affuefactus, aut ipſum minus rectè co ſtum affumpſerit. Habent autem fabæ non denſam, nec grauem, ſed fungoſam le uemq subſtantiam: quæ tamen ipſa nonnihil abſterforiæ poſſidet facultatis, ſimi- liter ptiſanæ. Etenim maniſſet fabacea farina cutis fordes detergere conſpicitur: quod intelligenſes mangones, ac mulierculæ, in balneis quotidie hac utuntur, uelut alij nitro pariter ac aphronitro, & in uniuersum ijs quæ abſtergent. Illiuunt præte- rea & faciem hac, quemadmodum ptiſana: nam quæ in ſumma cute eminent len- tes, exterit, & maculas uelut ex ſole contractas. Huius ergo facultatis nomine ne in alui quidem tranſitu diu cunſtatur, ſicut quæ glutinoſa, & crasſi ſucci ſunt ſine ulla abſtergendi facultate, qualia alicam, tragum, almaginem, & amylum eſſe perhibui mus. Quu porro ſerculum ex ſirea ſaba paratum, quod etnos Græci nuncupant, ſla tibus non careat, multò amplius integræ fabæ inflabit cibus: quanquam ſricta (nam hoc modo aliquádo pro bellarijs ſumut) flatum deponit, ſed tum concoctu perdiffi- cilis, tardiq deſcenſu incommodior redditur, & crasſi ſucci alimentu in corpus diſ- fundit. Quòd ſi uitridis immatura nondumq arefacta edatur, cōmmune omnium fru- ctuum, quos ante perfectam maturitatem ingerimus, rationem obtinens, corpori hu-

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

midiorem alimoniam exhibebit, ac proinde maiorem excrementorum uim non tan
tum in iij's intestinorum, fed etiam per uniuersum corporis habitum producet. Me-
ritò igitur minus quoq nutriet, fed promptius delectetur, Pleric autem homin non
crudas solas fabas comedentes, una eas cum fuilla carne decoquut, ueluti olera con
sueuerunt: ruri uero etiam cum caprina & ouilla. Alij fabas inflare sentientes, cepas
admiscent, quij in ollis pulmentum ex illis fruunt. Sunt qui non limul elixatas, fed
cum pulmento cepas ingerant crudas. In omnibus nanc dapibus quicquid flatuo-
fum continetur, per calfacientia & extenuantia corrigi comparatum est.

De faba Aegyptia.

Egyptia faba sicuti nostram magnitudine longè præcellit, ita & naturam humidiorem, magis excrementitiam fortita est. Quamobrem si memora complecteris quæ de eiusdem generis alimentis, duntaxat humidioribus, & excremento plenioribus, quantum ad illorum concoctionem, excretum, distributionem, & nutritionem pertinet, expofita funt, non est quòd plura nunc de hac audire defideres: illinc enim ex ijs quæ diximus, aſſumere potes quæ ad hunc locum pertinere uidebuntur.

De pifis.

Imile quid tota subſtantia píſa cum fabis obtinent: nec alio quam illæ mo-
do comeduntur. Duo tantum funt in quibus euariant. Non enim ſimi-
liter ac fabæ inflant, nec abſtergent: ideoq. ſegnius quam illæ per aluum
ſcedunt.

De ciceribus.

N

On admodum conſuetum est urbanis hominibus ex cicere pulmentu cò
ficere: ruri nonnunquam id conſpexi: quemadmodum & farinā eius cum
lacte decoctam. Haud enim perinde ac fabæ & píſa, comminutioni paret,
ut poffit ex eo conſracio pulmentum inſtitui, quod Græci inde e regnum
appellarunt. Apud nōnullas gentes moris est, cicer in aqua elixum eſitare, interdum
ipfum folum, interdum ſale modico conditù. Noſtrates uero quiddam inſtar farinæ
à ſicco & inueterato caſeo defriatum illi inſpergunt. Cicer non minus quam faba in-
flationes excitat, fed valentius nutrit. Venerem ſtimulat: creditem, est una ſeminis
genituram augere: cuius gratia admiffarijs equis quidam obſciunt. In eſt præterea ci
ceribus abſtergendi iis potentiør, quam ipſis fabis, adeò ut quædam ſpecies contra-
ctos in renibus calculos euidenter frangat, atq. comminuat: atrum hoc, & exſile est, in
Bithynia præcipue nafscens, arietinum nomine. Huius in aqua bulliti decoctu haui
tre præſtiterit. V eſcuntur & yirentibus adhuc ciceribus homines ante adeptam matu
ritatem, quemadmodum fabis. Modò autem quij de fabis ageremus, comune edi-
ctum de omnibus immaturis fruſtibus protulimus. Quineta de his fricis haud alia
quam quæ de fabis dicta funt, auſſiſte te exiſtimato. Siquidem cuncta que friguntur,
ut inflandi uitium deponant, concoctu certe funt pertinaciora, magis aluum ad-
ſtringunt, & craffius corpori præbent alímentum.

De lupino.

Oc quoq ſemen ωολυχησού, id est multi ufus eſſe nouimus, altera eius uo
cabuli acceptione: nam πολυχησού dicitur & de eo quod multis corponis
aſſeſibus accōmodatur, & de eo quod omnibus aut plurímis hominibus
utile est, etiam ſi una duntaxat conſet utendi ratio. Hoc nímiru modo lupi-
nus multi ufus legumen cenſetur. Euxus enim, ac deinde in aqua dulci, donec omnē
ſibi ingenitā exuat in ſuauitatem, comadefactus, ita editur, cum garo, ac oxygaro, uel
fine his etiam, ſale modico conditus, nō uelut hordeum, & alia multifariā inſtructa.
Lúpini dura ac terreftris subſtantia est: quocirca neceſſariò concoctioni repugnat, &
craſſum gignit ſuccum: ex quo non probè in uenis confecto, crudus proprie appella
tus ſuccus aceruatur. Cæteru quum inter parandum quicquid habuit amaritudinis,
amíſerit, τοις ἀποιοις, id est qualitatis expertibus inſpidis ue ſimilis euadit. Sic autem
cedulia

DE ALIMENTORVM FACULTATIBUS LIB.

I.

126

A edulia quædam medici appellant nulla præpollenti qualitate, duntaxat quæ ſensu percipiatur, prædita, qua uel aluī ad excretionem irritare, uel ab excretione coeúrcere queant. Proinde conſentaneuſt, lupinum nec diectioni, nec alui fluentis retentio- ni, ut adſtringentia, appoſitum eſſe: haud tamen fine ratione tardus, & eſeſtu tranſi tuæ difficilis efficitur. Illæ quidem igitur facultates cibis nō tanquā cibis, ſed tanquā medicamentis inhærent. Quæcunque uero omni illa euidenti qualitate carueruſt, haud ſanè temere *āπoiaē*, ut diximus, appellantur. Veruntamen pro humiditatis [ac ſicci- tatis, crassitudinis ac tenuitatis,] lentoris [ac friabilitatis] differetia aut tarde, aut ce- leriter, aut medio modo coſmeare ijs contingit, nemp[em] humidis & unguine ſuo lubri- cis, celeriter: duris & ſiccis, ueluti lupino, contrario modo. At quæ in dictarù differen tiarum medio ſunt constituta, nec celeritatē inſignem, nec tarditatē inferunt delectio- ni. Hæc ergo quemadmodum de omnibus cōmuniter nouiſſe oportet, ita & ea quæ iam inſequuntur. Omnia quæ humidioris ſunt ſubſtantiæ, exiguam corporibus ali- moniā largiuntur, quæ ipſa ex facili euaporaſt: ac diſcutitur; ut rurſus alia haud multo pōſt ſit exhibenda. Contra dura & terrestria, perdurabile, copioſum, ac uix diſſabile alimentu ſe ex præbēt. Quod ſi glutinis quoq nōnihil habeat, multo hec omnia per- ſicient efficacius. Conſtat item hæc non expedite prompte[que] concoqui, ceu uti[que] nec in ſanguinē cōmutari, nec aſſimilari ſolidis animalis partibus: ideoq nec cito nutrire: dum uero perdomita cōſecta[que] fuerint, corporibus haud paru[n] nutrimēti cōtribuent.

De ſuengræco.

Pud Græcos hoc ſemen telis, & buceras, & ægiceras appellat. Inter ma- nifeſto calfacientia cenſetur, eundem hominibus in cibo ufum præſtās, quem lupinus, Præſumitur enim cum garo, alui ſubducēdæ gratia: eſtoq huic muneri multo quàm lupinus acco[m]modatius, quu[n] nihil ex ſua natu ra quod tranſitum remoretur, poſſideat. Eſtur etiam cum aceto & garo, ſicut lupini. Multi præterea & ſœnumgræcī, & lupinum ex uino garo et oleo ſumut: aliqui etiā cum pane: habent[que] id ſufficientis obſonij loco: na[n] ut uentrē minus ſub- ducat, caput certe non pertentat, ceu nonnullis ſœnumgræcum ex garo facere ſolet. Inſuper ſtomachum nō ſubuertit: nam hoc quoq ſœnumgræcī affert inco[m]modi. Ad eundem modum phaſelis & ochris quidam in cibo utuntur. De quibus omnibus & conſimilibus mox cōmunem ſermonē ſum adſcripturus. Edunt nōnulli etiā ſœnum græcum, ante ſeminis exortu[rum] plantam eius aceto inſtingentes ac garo: quidam affuſo oleo cum pane obſonij uice aſſumunt: ſunt qui c[ui] aceto quoq & garo. Quod ipſum quoq ſumptum liberalius, caput inuadit, & magis adhuc ſi abſque pane. Aliquibus item os uentriculi ſubuertit. Liquor elixi ſœnigræci cum melle hauſus, idoneus eſt ad exturbandum omneis prauos humores in uis inſteſtinoru[n] retentos: nam & lubri- co ſuo glutine iucunditatem, & caliditate doloris len imen inducit. Quoniam autem mellis cauſa abſterforiæ facultatis particeps eſt, inſteſtina etiam ad excretionem inſti- gat, ſed parcius mel admifcendum, ne exuperet mordacitas. In diuturnis uero thora cis citra febrē affectibus, p[ing]ues unà cum eo palmulas elixare expedit, atq[ue] expreſ- ſum liquorem affatim melle ſaturatum, denuoq[ue] ſuper prunas decoſtum uſq[ue] ad me- diocre crassamentum, longē ante cibum aſſumere.

B

De phaſelo & ochro, quam eruiliam dicunt.

Aec item ſemina donec radix pullulet, non fecus ac ſœnumgræcum ho mines exonerandi uentris gratia, & menſa eſitant in aqua præmace- rata, garo p[o]ſt inſtingentes. Succum habent alibilem quu[n] in corpus di- geritur, & facilioris quàm ſœnumgræcum concoctionis. In Alexandria iuuenē quendam noui artis medicinæ exercitio deditu[n], qui per quatuor annos ſingulis diebus his duntaxat fructibus, phaſelis, ſœnogræco, ochris, & lupinis pro obſonio utebatur, deguſtās interdum & oliuas ex Memphide, & oluſcula quæ- dam, fructus[que] perpaucos, quos citra decoſtionem eſſe licet, Nam illi decretum erat

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C ne foco quidem uti. Omnibus ergo illis annis sanus permanit, nec ulla ex parte habitu corporis deteriore tum, quam ab initio, esse uisus est. Edebat autem huiusmodi fructus cum garo scilicet, oleu aliquando solum adiuciens, aliquando etiam uinu. Erat nonnunquam quum præter hæc adderet acetum, interdum uero falem tantum, sicut & lupinos fumere solebat. Ac salubris quidem uictus rationem fusa & explica- ta uerboru ferie in libris de tuenda fanitate enarrauimus: quædam uero & in his rura- fus succinere ac summatim referemus, Nunc iis que de ochris ac phafelis dicta sunt, ista quod addantur. Hæc edulia, inter ea quæ bonum succum, & ea quæ præuum gi gnunt, inter cœcoctu acilia & difficilia, tarde citoq transfeuntia, flatulenta, & flatum leuantia paru alentia & multum, medium quodammodo locum obtinuerunt. Nullam enim effectricem qualitatem gerunt, ueluti quædam acrem, auferu, acerbum, fallum, amarum, aut dulcem saporem habentia.

De lathyro, quam cicerculam uocant Latini.

Athyi perlîmiles ochris & phafelis subftaui sunt. Rura nostra in Asia, maxime Myfia & Phrygia, his plurimâ utuntur: nec eo tantu modo quo in Alexandria, alijsq multis urbibus, ochris & phafelis: fed infar phacoptifanæ quod parât. Succu habent phafelo & ochro potenti co- lîmilem, fed consfentia craffiorê: ideoq illis plus aliquanto nutriunt.

De araco.

Oftremâ araci fyllabâ per c in Aristophanis comœdia, quæ Holcades inſcribitur, exaratam inuenimus, ubi inquit: Aracos, triticum, pufanâ, alicam, zeiam, loliu, ſimilam. Semen hoc ſimile est cum lathyri femi- ne. Quidam etiam ambo hæc unum eſſe genus exiftimant; quandoqui dem & omnis utriuſc ufus & facultas in omnibus conueniunt, præter quam quod duriores, & minus coctui araci ſunt, eoq etiam concoctu difficiliores. Apud nos ſyluſtre quiddam, durum, eruoq minus in cerealibus ſeminibus reperi- tur, quod arachum nominant, non per c, ſed χ ultimam ſyllabam proferentes. Sele- ctiu id abijcitur, uti & ſecurinus, quem Græci weλεκινovr appellant.

De dolichis.

Olichorum nomen à Diocle poſt aliorum quod ſeminu nos alentium nomina recenſetur. Inuenitur etiam ſcriptum in libro Hippocratis dea- tione uictus, cuius antè memini. Opinor autem fatiæ plantæ ſemen ſic eos nominare, quod nunc à multis plurali numero dupliciter Græcè ap- pellatur: quidam enim lobos, id eſt ſiliquas, quidam phaſiolos quatuor ſyllabis proferentes uocant: atq ita aliud nomen à phafelo faciunt, quod tribus ſyl- labis pronunciatur. Sunt qui phafelum eundem cum lathyro eſſe dicat, alij eius ſpe- ciem. Sed dolichos ſanè ſemina ea quæ in hortis ſerunt, eſſe cœijciat quis ex ijs quæ Theophrastus in octauo de plantarum hiftoria recitat, hunc in modum: Alia caule ſunt erecto, ut triticum, & hordeum, & omnino frumentacea, ac aſſtiau. Alij hic ma gis in latus uergit, ut ciceri, eruo, lenti; alij humi ſerpit, ut ochro, pisa, lathyro. Doli- chus adacto longo palo confuſgit, & fructum gerit: ſin hoc adminiculo careat, uitiu ſus fit. & rubigine * tentatur. Quoniam enim ligna oblonga affigi iubet, niq id fiat, rubiginofum euadere ait, coniectura ſumi potest, de nunc uocitatis phaſiolis & lo- bis ſermonem eum facere. Lobi ab eum, ab eo appellantur ea quibus ſemen huiusce- modi leguminum, qualia ſunt lens, eruum, faba, pifa, lupinus, concluditur. Quem- admodum enim frumentacea ſemina ſuis ſpicis, ita tam dicta lobis, id eſt ſiliquis con- tinentur: qui ipſi lobi dolichos quod continent: atq ex eo totum fructum à nostræ tempeſtatis hominibus lobos appellari crediderim, ueluti aftachyas, id eſt ſpicas, in- tegros frumentaceos fructus. Scimus nanq alia multa quæ in frequenti hominum ulu ſunt, totius generis nomen uſurpare, ut calamus quo pingimus, & atramentum.

In libro

DE ALIMENTORVM FACULTATIBUS LIB. I. 127

» In libro autem Hippocratis de iuctus ratione ita scriptum habetur: Pifæ minus in-

» flant, & magis per alui defcendunt: ochri & dolichi his promptius subeunt, & ube

» rius nutriunt. Síquidem quum in hac dictione pifas fabis comparet, quas prius fla-
tulentas effe dixerat, deinde subneat ochros & dolichos; indicat dolichon eiſdem
eſſe generis cum prædictis feminibus, & potissimum ochris. Verum quoniam nul-
lam prorfus mentionem lathyri aut phaſeli fecit, ſuſpicetur forte quis fieri potuiffe, ut
alterunt illorum feminum dolichi nomine intellexerit. Quòd ſi quis phaſelum in la-
thysi genere comprehendi uelit, non idcirco obtinebit, lathyrù in dicta oratione do-
lichum dici no poffe, ſed in eodem adhuc hærebit luto. Qui etiam Diocles in legu-

» minum cenſu primo fabas ponens, mox pifas, hæc deinceps his ſcribit uerbis: Do-

» lichi non minus quam pifæ nutriunt; ſimiliter etiam flatu carent: ſed quod ad ſuauita

» tem pertinet & delectionem, uincuntur. Verum hic quoq deinceps ochri, lentis, ci
ceris, & erui mentionem faciens, omilio lathyri nomine, in eide nos ſalebris relin

quit. Et poffit quis dicere, omnia hæc, ochrum, lathyrù, phaſelum, unum genus eſſe,
pluribus nominibus ufurpata, forte nihil discrepantibus, ut enſis & gladius apud La-
unos, apud Græcos *lýwq & svæ#: forte uero aliqua exiſtente in illis differentia. Cæ-
terum ex quo dolichi non minus pifis nutriunt, & ſimiliter illis flatu uacant, indiciùt
eſt Dioclem nunc paſſim nominatos phaſeolos ſic nuncupaſſe. Síquidem lathyrus
pifis non minus inſtat, nec ochrus, nec phaſelus: ſiue hæc unum, ut dixi, genus, ſiue
unius generis differentiæ dicenda ſint. Philotimus autem & Praxagoras nullius hu-

iuſeemodi eſculentorum commeminerunt, nifi fabaſum & piforum. Quamobrem
nihil ab illis iuuarì poſſumus, ut ſciamus cui tandem rei dolichorum nomen impoſi-
tum ſit. Itaq: uocet unuſquiſ: quocunque libet nomine fructum illum, qui à permul-

tis hodie plurali numero phaſioli & lobi appellatur, dum ſciat talem obtinere uirtute
qualem dolichis Diocles attribuit. Ad cuius propemodum ſententiam accedit is qui
librum de ratione uiectus Hippocratis titulo conſcripſit, quum inquit ochros & doli-
chos facilius deijci quam pifas, parcius q: inflare: quin & alio diles eſſe teſtatur: atq: ita
res habet, nifi quando integros & etiamnum uirides una cum ſuis ualuulis ex oleo
& garo in uniuersum ingerunt: aliqui uinum etiam adijciunt. Sed horum in reſpoſi-
tione, ut píſarum, nullus eſt ufus: quum nempe natura ſint humidiores, corруpalli
to conſueuerunt. Attamen ſi quis hos tutò cupiat reponere, ſicuti in eus pater faciita-
bat, ſiccare prius diligenter & exacte oportebit. Quippe eo modo & à putrefactione,
& à corruptione tota hyeme uindicantur, eundem nobis ufum, quem pifæ, exhiben
tes. Quidam meorum amicorum Romæ agens, narrauit in Caria iuxta Ceramum
patriam fuam ſeri in aruis dolichos haud aliter quam alia legumina, figurámque la-
thyris longiorem obtinere.

De Eruo.

Oues apud nos, ut apud alias pteraſq: geſtes, eruo in aqua edulcato paſcun
tur. Hominum cibis prorfus hoc ſemen damnatur. Eſt enim & inſuauiſſi-
mum, & praui ſucci. Cæterum ingenti graſſante fame nonnunquam, ſicut
Hippocrates quoq ſcripſit, ob inexpugnabilem neceſſitatem homines ad
dicamentoſum, quam id quod ad flauum aut pallidum colorè tendit. Eruum bis eli
xum, & in aqua identidem condulceſtum, ſuauitate certe deponit, ſed una cum
ea & abſtergendi & incidendi uim, ut ſola in eo relinquatur terreſtris ſubſtantia; itaq:
citra amaritudinis intellectum deſiccans ſit eſculentum.

De ſefamo & ery ſimo.

Eſami ſemen píngue eſt, ideoq: repolitum citiſſime ſit oleoſum: quamob-
rem & ueſcentes fatietate ocyus implet, ſtomachum euertit, tarde concoqui
tur, & píngue corpori præbet alimentum. Liquet ergo quòd uentris partes


Yy

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C nec fulcire ualeat, nec corroborare, quemadmodum quoduis aliud pinguium edulio- tum. Eſt item cràiſi ſucci, ideoq; nec celeriter deorſum poteſt penetrare. Rato adno- dum hoc ſolo uelcuntur. Cum melle autem crudo ſelamides uulgo nominatæ ſien io- lent. Panibus etiam pro dulciario inſpergitur. Vt porrò milio panicu; aſſimile eſt quo- dammodo, ſed ad omnia deterius: ita & ſelamo eryſimù corporis ſubſtantia nonnihil aſſine: ſed manditur inſuauius, & tenuiotis eſt nutrimēti, adeq; in omnibus ilio dete- tius exiſtit, Ambo hæc ſemina calidi ſunt têperamenti, eacy; ob cauſam etiā ſiticuloſa.

De papaueris ſemine.

Atiui papaueris ſemen panibus utiliter ceu dulciarium inſpergitur, non ſe- cus ac ſelamum. Candidum nigro præſtat: reſigerandi uim habet, ideoq; ſomniſerum eſt; ſic; liberalius ſumatur, non ſomnum tantum, ſed ſoporem etiam inducet: ægreq; concoquetur. Tuſſim præterea ex thorace ac pul- mone compeſcit. Conſert aduerſus acutas ex capite fluxiones. Corpori nullum no- tabile dat nutrimentum.

De lini ſemine, quod compoſita etiam diſtione linoſpermum dicitur.

Vidam hoc toſto inſtar obſonij nò ſecus ac ſaſtito ſale cum garo utuntur. In uſu eſt & melle conſperſum. Inſerunt nonnulli panibus quoq;. Stoma- cho & concoctioni repugnat: tenuiter corpus alit. Quod ſpectat ad deie- cionem, nec laudandum, nec uiterandum: perexiguum tamen uim mo- uendæ urinæ tenet, quæ in toſto extat efficacior. Idem aluum quoque magis ſiſtit. Ru- ſtici homines eo utuntur ſepenumero, fricto tuſoq; mel admilcentes.

De ormino.

D E
St & hoc frictum, inſtárque farinæ detritum in uſu. admiſto itidem melle, Parum in ſe habet quod alendo ſit: mediæ inter eryſimum & cuminum naturæ.

De cannabis ſemine.

Ametſi cannabis ac uitiſis planta plantæ, ac ſemen ſemini quodammodo ſimilia ſunt, uiſtute tamen permultum diſtant. Etenim cannabinû ſemen difficulter concoquitur, ſtomacho capitic; aduerſatur, & prauos humores gignit. Sunt tamen qui hoc quoq; ſi iſtum tuſum q; ufurpent una cum alijs bellarijs. Bellatia autem uoco ea, quæ ſecunda menſa, ut cum maiore uoluptate biča tur, inſerri conſueuere. Admodum calſacit, ideoq; caput æſtuanti & medicamento- ſo halitu ſurſum miſto inuadit.

De uitiſis ſemine.

Riſtum eſtur & huius ſemen, non ſecus ac cannabinum, creditum uene- rios ſtimulos inhibere: exiguum corpori dat nutiſmentum, idq; ſicum & frigidum, ſlatum egregiè leuans. Ob quæ omnia ijs peridoneum eſt, qui calſitatem cuſtodire decreuerunt: unde & nomen illi eyvoq; impoſitū tra- dunt. Caput non perinde ac cannabis tentat.

De aphaca & uicia.

Orum ſeminum figura non rotunda eſt, ueluti fabarum, ſed aliquanto la- tiuſcula, ſimiliter lenti. Hæc quoq; cum ſua planta & ualuulis integra ruſti- ci reponunt, ut brutis pecudibus pabulo ſint. Per famem tamen quoldam noui qui hæc quoq; deuorarent, potiſſimoq; in uere, quum etiamnum ui- rent, quemadmodum fabæ & ciceres ſolent eſitari. Semina autê hæc non ſolum in- ſuauiæ ſunt, ſed concoctu etiā diſſicilia, & aluum retinentia. Perſpicuī ergo eſt, quum huiuſmodi naturam obtineant, alimoniam quoque quæ ex iſlis in corpus permanat, improbi cràiſi; ſucci eſſe, idoneam ad humoris melancholiſi generatione, ceu prius de lente retulimus. Verum hæc multis præclaris doſibus prædita eſt, quarum nulla illis conceſſa eſt, Cæteru; nomen hoc biciu; id eſt uicia, apud nos & uſitauiſtimu; eſt. & ſolum

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBVS LIB. II.

128

A folum id noſcitur; Attici uero faracum aut cyamum id ſeminis appellant.

De ſeminibus alienigenis, quæ in unoquoq; genere permista reperiuntur.

Enſum in tritico lolium frequens, inuenitur, ceu in hordeo quoq; fed
parcius: ſeffuca uero ægilops dicta, minime in eo rara, ſi quando imbecil
lum ſemen terra diutius retentum, infelicem exortum progreſſum ue ha-
buerit. At meus pater ætate iam inclinata factus agriculture ſtudioſior, tri-
ticum atq; hordeum ſummotis diligenter omnibus diuerſe naturæ ſemi-
nibus aliquando conſeuit, ut certò poſſet cognoscere, an per illorum degeneratio-
nem hec ſrugum uitia producantur, an propriam & ipfa naturæ fortita ſint. Quumq;
permuſum loliij in tritico, in hordeo parum, ſed ægilopis plurimum enatum conſpi-
ceret, in alijs quoque ſeminibus idem facere periculum tentauit. Reperit ergo len-
ti quoq; per degenerationem durum rotundum aracum innaſci, & ſecurinum, ci-
bo damnata ſemina: præterea apparinam, quæ cibo non modò aliena eſt, ſed in her
ba quoq; lentem ſtrangulat, humiç; detrahens enecat, ſicut eruum eruangina. Sunt
igitur fanè perquem pernicioſa hæc ſemina. Quod porrò melampyron dicitur, gene-
ratur & ipſum ex tritico per degeneratione: ſed nequaquam tantæ eſt prauitatis. De-
prehendit inſuper alia ſemina ſonſimiliter mutari. Proinde uſuris ſolitus eſt præcipe
re, ut noxie omnia, quu ad falubrem uſum ſemina uellent adhibere, prius ſeligerent,
neue illa negligeren, ut mos eſt publicis piftoribus. Et enim quum aliquando mali-
gnus eſſet annuus ſrugum prouentus, lolium affatim aritico innaſci contigit: quod
& agrícolæ, & píſtores non fatis diligenter expurgabant, factis idoneis in hoc ince-
niculis, quò ſcilicet uel hoc paſto rem frumentariâ auſtiorem facerent: nam ea ad-
modum tenuiter prouenerat. Extemplo ergo multi capitis dolore uexari cœperunt:
ineunte uero æſtate ulcera etiam in ueſcentium cute prodire, aut alia quæpiam ſym-
ptomata, quæ ſuccorum prauitatem declararent. Quamobrem præceptum illud de
repurgandis ſeminibus, quæ cibo aptamus, minime eſt conſemnendum: quamuis
enim noxâ, quæ ſingulis diebus ſuccedit, præ exiguitate non ſentimus, haud tamen
longa dierum ſerie collectam atq; exageratam effugiemus impune: quin erumpet
tandem aliquando, atq; manifeſte non ſine noſtro ſe magno malo eſt prodiſtura,

PRIMI LIBRI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBVS
LIBER SECVNDVS.

Ioachino Martinio Gandauo interprete.

VANDOQVIDEM ante me omnes qui de alimentis tractauerut,
non à plantis & animalibus, etiam ſi ijs maximè alamur, ſed à cerea-
libus uocatís ſeminibus ſermonem exorſi ſunt: quoniam uidelicet
panis, quo nihil in uita utilius, illis conſtat: idcirco nos quoque pri
mum uolumen tritico, hordeo olyræq, ac deniq; leguminibus dica
uimus. Iam uero ad alia quæ ex plantis ſunt alimenta, tranſire opor
tet: ac deinde ad ea quæ ab animantibus, ex quibus præcipuâ homines utilitatè per-
cipiunt, uenire. Nam id ſanè non in poſtremis cheputatum eſt: adeoq; nonnullis cu
ræ fuit, ut nò ſeriatim omnets congeneres cibos, nec cuncta plantarum genera poſt
cereales fruges ſimul recenſere, ſed ut quidq; mortalium uitè utiliffimum eſſet, ita pri
mum ei locum in enarrationis ſerie dare uoluerint. Videmus porrò ſuillam carnem,
hœdinam, caprillam, uitulinam, bubulam, ouillam, præterea uenationem omnem,
ceu utiq; & uolatilium ac aquatilium pleraq, magno hominibus uſui eſſe. Verum-
enimuero ego quum ſingula eduliorum genera uideam uno uolumine comprehen-

Yy 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c di non posse, haud ita multi referre exiftimans, quid prius, quid ue poſterius fit, non
dum dicta alimenta deinceps ſum perſecuturus: & in hoc quidem ſecundo quæ no
bis terra ſuppeditat, in tertio quæ ab animalibus uſurpamus, enarrabo. Licebit enim
unicuiq[uo] codicem hunc de alimētis ad manu habenti, quotiefcunque libuerit, nunc ad
primu[n], nunc ad ſecundum tertium ue uolumē, prout quoque maximè ſtatuit uti, tranſ-
currere.
Vtigitur omnis de plantis ſermo primis duobus uoluminibus abſoluatur,
uenio ad ea quæ dictis ſuperfunt, hinc ſumpturus initii[us]. Quæ primo libro dicta ſunt
edulia, ea omnia plantar[u] femina ſunt. Nunc à fructibus ordiemur, ſi prius à ſemini-
bus eos diſtinxerimus, præſertim qu[ui] plerif[que] ſiue ſemen, ſiue fructi[us] dicas, nihil in-
teress[ue] uideatur. Ergo quæ modo retulimus, paululum quid à fructibus diſcrepât: ab
ijs uero quæ iam trademus, non mediocriter. Etenim ſici fructus, ipſæ ſunt ſicus: mi-
nutum uero illud quod interiore farcto cluditur granu, ſici eſt ſemen, ſicut & acinus,
totius uitis fructus: nucleus, eius tantum ſemen: ipſum itidem p[ir]um, ac m[al]um, ar-
borum ſuarum, m[ali] inquam p[iri]que, ſunt fructus: tria aut[em] quatuorue in medio ipſo-
tum contenta grana, ſeminis nomen gerunt. Quid amplius de cucurbitis & cucume
ribus atunet dicere: Quid item de peponibus, & melopeponibus, & quæcunque con
ſimilia ſunt: V niuerſus enim fructus permultu[us] à ſemine differt. Cæteru[em] in fabis, lupi-
nis, dolichis, lente, ac alijſ quib[us]uiſis ſeminibus quæ ualuulis uſediuntur, totu[em] id quod
ex tegmine ſemineque conſtat, d[ur]itur ſane fructus: at maior ſubſtantia pars in folis ſe-
minibus conſtitut. Alioru[em] porro omni[u] ſerne quæ in primo libro cōmemorauimus,
eſtur ſolum ſemen: ſolius dolichi, dum adhuc uireſcit ſcilicet, integer fructus: quippe
areſcentes ſiliquæ inutiles hominibus ſiunt: fabarum aut[em] ualuuli uel uiridium eden-
do non ſunt, quemadmodu[n] nec quiceris, nec alioru[em] quæ elloba, id eſt filiquata Theo
phraſtus uocare solet: quare n[ō] iniuria uulgo lobos, id eſt filiquas, quos quidam pha
ſiōlos nuncupant, uocitari diximus: quandoquidem horu[em] duntaxat ſiliq[ua]e edendo
ſunt. De ipſorum autem facultate ſupr[am] relat[em] eſt, ueluti etiam qu[em] à ueterum non-
nullis dolichi idem fuerint appellati. Plantar[u] fructus ab arboribus hortenſijs ho-
leribus decerpuntur; inter quæ quidam medicor[u] pepones, melopepones, & cucur-
bitas connumerant: à quibus ipſis præſentis quoque libri doctrinam auſpicabimur.

D

De fugacibus fructibus, quos Græci Horæos uocant.

Oram, anni id tempus appellant Græci, in cuius medio canicula exori-
tur, durans per quadraginta dieru[em] spatium: quo tempore omnes hora-
ri quos uocant fructus proueniut; alij[us] florere tum incipiente, alij[us] iam de-
florere ſeu cōſenefcere, alij[us] in ſuo uigore, aut ultra paulum, aut citra con
ſiſtentes. Vocant porrò horæos, n[ō] quod id ſolum temporis n[af]cantur,
ſed (ut mea fert opinio) qu[em] à conditaneis eo nomine diſcernantur: quandoquidem
& triticum, & hordeu[em], adeo qu[em] omnia quæ primo ſunt uolumine enarrata, & lingulis
annis, & æſtate proueniunt, ſed non cito corrumpi poſſunt, ut cucurbitæ, mora, pepo
nes, melopepones, perſica, alia qu[em] id genus. Quanqua enim hæc afficata n[ō]nulli con-
dentes in hyemem uſque ſeriant, attamen ne ſic quidem priorem ſuam naturam tueri
queunt, quin totam immutent. Quidam ergo cucurbitas in hyemem cibis ſeruant,
exempto prius ſemine, ac deinde ſiccato eo quod in illis quali caro eſt, quo omnes
magis quam [ipſis] cucurbitis utuntur: ſiunt enim aridæ, exuccæ, lignofæ, & falga-
maris uſculis ſimiles] ſupr[am] quam alij[us] quiſpiam eſculentor[u] fructuum. In triuco
autem, hordeo, & quib[us]u[n]que cerealibus ſeminibus non euenit huusmodi in con-
trarium naturæ degeneratio. Diquidem hæc omnia talem ſubſtantia aſſeruant, qua-
lem in æſtate maturata iam obtinebant. Illud porrò nequaquam arbitror obſcurum,
nempe quæ ſicco ſunt corporis coagmemto, ut perennantem habitu[em], ita ſolidum quo-
que & terreum, eo qu[em] alibilem eundem obtinere. At quæ humidæ conſiſtentiæ ſunt,
corrumpuntur ocyus, & exiguum, & quod facili[è] toto corpore excernatur, alimen-
tum

tum

II.

129

A tum præbent: quamobrem etiam huiuſcemodi promptius quam ſolida per aluī deiij ciuntur: præcipue quum adeſt eis nitroſum quippiam aut abſterforium: curus faſ cultatis, quemadmodum oftendimus, quidam fugaces fruſtus nō contemnendam portionem ſunt adeſt: quæ & prauioris ſucci eſſe perhibuimus ijs quæ nullam exiſtiam qualitatem guſtabilem gerunt, ſicut optima aqua. Ergo huiuſcemodi omnia, multoſa magis quotquot ante exactam maturitatem eſitantur, flatulenta ſunt, ſed ce Ierius deorſum commeant: ceu ea quæ tenuem ſeruant humoſem, citius per membra diuidunt. Sunt porrò id genus omnia uitioſo ſucco notata. Adeo longo itinere defatigatis duntaxat, ingenti aſtu ſqualentibus ex uſu ſint. Tum nanc hominē reſocillant ac iuuant, partim ſquallore irrigantia, partim medio criter frigeranua, ſi qui dem frigida aſſumantur. Etenim calida ita ut retulī affectis oblata, ut per omnia huſmectent, refrigerandì certe nō retinent potestatem. Nec enim eò frigiditatis propria illorum natura peruenit, ut ualeat, etiam ſi calida offerantur, uentri refrigerium præſtare. Quare extraneo adſcitioſ frigore opus ijs erit, quò partium calori, quæ circa uentriculum & iecur ſunt ſitæ, quibus primis etiam occurrunt, queant reſiftere. Itaque habita horù notitia, quæ cōmuniter ad omnia euſimodi eſculenta ſpectant, iam ad proprias cuic facultates accingemur.

De cucurbita.

B

Ruda cucurbita cibo inſuavis eſt, ſtomacho pernicioſa, & concoctu pla
nè inexpugnabilis: adeò ut ſi quis alterius cibi inopia ingerere eam cō-
pellatur, ceu quidam iam auſus eſt, pondus cum algore uentriculo in-
cumbere ſit ſenſurus, eueroc ſtomacho ad uomitionem concitandus:
quæ una eum ab urgentibus ills tentationibus potis eſt liberare. Hanc
igitur, alia ex ſugacibus complura, aut mox quam elixata eſt, aut fricam inſuper
in fartagine, aut aſſam omnes homines eſſe confueuerunt. Atque hunc cōmunem de
omnibus quæ alterari ac corrigi per ignem poſtulant, ſermonē perpetuo te in memo
ria uelim habere. Cucurbita uero, de qua dicere cœpimus, elixa nullam euidentem
ſaporis qualitatem habet: niſi quis eum quoque ſaporem nominare uelit, qui neque
acris, nec ſalſus eſt, nec acerbus, nec amarus, nec id genus quippia manifeſte repre-
sentat, ueluti nec ipfa aqua. At huiuſmodi cuncta communi nomine omnes Græci
αγαοια, id eſt qualitatis expertia uocitare ſolent, Latini fatua, aut inſipida: quo modo
nos quoque clarioris doctrinæ gratia appellabimus. Talis ergo quuſit cucurbita, non
immerito uarias apparandi formas admittit, ut pote in medio omnis exceſſus cōſitu-
ta, eo potis promilcue & ex æquo quolibet duci, & apsari. At eorum quæ congeni
tum quempiam exceſſum ſeruant, nullum in contrariam facile parandi ratione per-
trahi comparatum eſt. Proinde cucurbita, quantum equidem in ſe eſt, humidum fri-
gidum corpori alimentum præbet, ac id ipſum ea de cauſa exiguum, uti paulò ante
de omnibus quæ aqueo tenui humore constant, perhibuimus: ſed leuiter per aluī
ſubit, cum ob ſuæ ſubstantiæ lubricitatem, tum ob communem omnium humido-
tum ciborum rationem, qui ſcilicet citra adſtrictionem tales ſunt. Nec ſanè in ſeliciter
concoquitur, modò non anteuertat corruptio. Nam ea illi ſolet nonnunquam ac-
cidere, quum aut uitioſe fuerit præparata, aut prauos humores in uentriculo acerua-
tos offenderit. Eſt quando ob nimiam in eo moram: quod alijs quoque omnibus ſuga
cibus fruſtibus humidæ temperaturæ ſere uſuam. Nam in uentriculo corrumpun
tur & ipſi, ni celeri deſcenſu id mali effugiant. Quemadmodum ergo cucurbita pu-
ta, & ut in ſeipſa eſt, ſuccum in totum corpus alendi gratia digeſtum expertem quali-
tatis guſtabilis obtinet: ita quum alicui uehementem habenu facultate ſuerit iuncta,
facile illi confimileſcit, ut ſi cum ſinapi ſumatur, ſuccus ex utroque in membra diffu-
sus acris efficietur cum manifesta caliditate. Eadem ratione ſi cum falſo quopiam eſi
tetur, ceu nōnulli in patinis cum falſamento inſtruunt, ſalſum in corpore humorem
generabit. Eſt porrò ſic apparata cibus longè ſuauiſſimus, ſi ſalſamentu ex ponticis

Yy 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C illis fit quæ myla appellantur. Eadem cum malis cotoneis elixa, decenterc condita, aufero sapore in distributione præpollet. Affa autem, uel in sartagine fricta, ut pro- priæ permultum humiditatis deponit, ita reliqua eius pars nullam libi valentem uim adscigit, uti nec quum in iure simplici paratur. Cæterum ob aqueam qualitatem libi innatam nō immerito origano iungi gaudet. Quæcunque enim talia sunt, acribus aut acidis, auferis ue aut fallis permilceri saporibus poſtulant, ſi quis & cù uoluptate ea capere, & naueam cupiat euitare.

De peponibus.

Nuerſa peponum natura frigidior cum larga humiditate exiſtit; habent & quandam abſtergendi uim: ideoq. urinam cient, & deorsum expedi tius quam cucurbita & melopepones rapiuntur. Quòd porrò abſterge- ant, diſcere licet ſordidam cutem defricando. Quam ob rem etiam ma culas, ceu solares, ſepeſtus uocatas, & lentes facie occupantes, atq. ſum- mam uitiſiginem extergere poſſunt. S ed ſemen quod in corum ueluti carne contine tur, ad hoc efficacius, adeò ut renibus etiam calculo inſeſtatis ſit accommodatū, Gi- gnit pepo in corpore uitioſum humorem, præcipueq. ſi quando rectam concoctio- nem non affequatur. Tum uero morbum etiam qui cholera dicitur, inducere conſue uit. Etenim priuſquam ad corruptionem peruenit, uomitiuni quoque idoneus eſt: largiusq. ingeſtus, niſi quis alíquid eorum quæ probi ſunt ſucci, ſupermandat, omni no uomitum concitabit. Illud porrò perſpicuum eſt, Græcos in hoc quoque fructu totius generis nomenclaturā poſuſſe, ſicut in eo liquore quo literas pingimus, quod p[]e[]lax[]u ipſi, Latini atramentu appellant. Hoc enim uocabulum πεπωωμ illis ueluti ὅ πεπωωνο[]r ſonat, hoc eſt maturum: quod alij quoc[]r] competit quæ matureſcunt. Nam & racemus quum exacſtè maturus eſt, dicì poteſt pepon: quemadmodum quu[]n non- dum maturuit, perperā ſic uocetur, utpote crudus & immaturus. Eadem ratione o- mneis autumnales fructus, & cucurbitam, piraq, πεπτεσσα, id eſt matura nuncupa re mos eſt, ſicut & quem melopeponem nominamus, qui peponem uoce comple- citur: unde medici quidam non ſimplíciter peponem fructu hunc de quo nunc agi- mus, ſed ſicyopeponem uocandum cenſuerunt. Nos uero in præſentia ſuper eiufmo di nolumus eſſe ſoliciti, ut quæ ad medicinam nihil conducant: ſiquidem longè præ- ſtat dilucide explicare res, quam huſuſmodi anxia diſquifitione doctrina[]e perſpicui- tati tenebras offundere. Tum porrò dices perſpicue, quu[]n uocabulis uulgo maxime uſitatis, ſeruata illorum propria ſignificatione, uteris.

D

De melopeponibus.

Elopepones & minus humidi quam pepones ſunt, nec adeò praui ſucci: ſegnius item prouocant urinam, tardiusq. deorsum descendunt. Ad uo- mitum uero excitandum non eandem uim obtinèt, ſicut nec celeriter in uentriculo praui humoris collectione, aut alia corruptionis cauſa obſeſo corrumpuntur, Cæteru tametſi in iuuando ſtomacho autumnalibus fru- cibus longè ſunt inferiores, hauſquaqua[]tamen ei ceu pepones officiunt; quin nec uomitum, ut dixi, perinde ac illi poſſunt commouere: pars porrò intima carni ſemen incluſum tangens, quum in peponibus edendo nō ſit, in melopeponibus paſſim ab hominibus manditur, diectioni non inutiles. Qui uero eorum quaſi carne tantum ueſcuntur, non tam cito eam ac peponum excernunt.

De cucumeribus.

Rinalis quædam his quoq. facultas conceſſa eſt, ut peponibus, ſed im- becillior, minus ſempe ſubſtantia humidis: ideoq. non facile, ut illi, in uentriculo uitiantur. Inuenias qui hos quoq. ceu alia plerac[]q. bonæ ho- minum parti inuincibilia, conficiant, ob totius ſcilicet naturæ cum eis proprietatem: quam in commentarijs de temperamentis, multoq. ma- xime in libris medicamentoru[]爆 expofuimus, demonſtrates ſu[u] cuic[]q. animanti cibum tota

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBUS LIB. II.

130

A

tota subſtantіæ proprietate familiarē à natura comparatum eſſe: utpote aſtinæ equis, paleam, ſœnũ, hordeum, aliaq id genus ſimilia: leoni crudas animaliū carnes: homi ni eas ipias coſtas, unaq panes ex frumentacets ſeminibus, ut diximus, elaboratos. Quin & helleboro conturnices, & cicuta ſturni citra noxā ueſcuntur, ceu uutq; eruo boues. Quare quæ facilis cuiq aut difficilis concoctionis ſint alimenta, aut ex pro- prietate subſtantіæ, aut aliquo ſymptomate, experiundo diſcere ac iudicare oportet. Quid porrò id ſibi uelit, quòd ex aliquo ſymptomate dixi, in primo libro declaratum eſt. Etenim ſunt quibus bilioſus humor, aut qualecunque omnino excrementū identi dem in uentriculo congeritur: in iſsc cibi leuis coſcoctionis cito corrumpuntur: ceu alij nonnulli reperiuntur, qui natiuſ calorem nō humidum, necb bene temperatum, ſed ſqualidum igneum, obtinent: nam in iſtis quoq quæ alij facillime omniu con- eoquunt, ex facili ea uitiantur, ruſtantq; ij in totu fumidum quid, ſeu nidorolum. Cæ terum illud perpetuo memoriæ mandandum erit, quòd pertinacis cutucuncb edulij, quamuis feliciter à quopiā perficiatur, ſuccus tamen ipſe in corpus digestus, antiquā naturam mordicus ſit retenturus. Siquidem fieri non potest, ut aquoſus peonis iuc cus uel optime concoctus, craſſus terreus euadat: quemadmodu nec is qui ex len te, aut bubul a carne prouenit, aquoſus, humidus, quem tenuem coſſiſtentia appel- lant: in quo potiſſimu tuendæ ſanitatis, & morbi præcauendi cardo utilitas, uerſat, ut alibi demonſtratū à nobis eſt, & nunc rurſus pauſis ſummatiq; in progresſu fer- montis docebimus. Ergo quibus cucumeres bene concoquere datu eſt, dum in hoc fili intrepidè aſſatim, ijs ſe explent, longi temporis tractu gelidu, & utcunq; craſſum humorem in uenis aceruari cōngit, qui per eam qua uenæ funguntur coſcoctionem haud facile in probum ſanguinè potest conuerti. Proinde omnibus praui ſucci edu- lijs, quantu muis probe à nonnullis coſſiciantur, abſtinere in totu conſuluerim. Clam enim ſenſimq; longa dierum ferie prauus in uenis ſuccus ex iplis ſuggeritur atq; ac- cumulatur: qui uel leuicula putredinis arrepta occasione, ſebres ſæuillimas & mire contumaces excitabit.

B

De arborum fructibus.

Ira, mâla, ficus, perſica, punica, omnes cōſimiles arborei fructus homi num adiuuant cibos. Sunt & præter hos alij, ſed cibo damnati: de qui bus in prælentia dicere non eſt inſtitutu. In uniuersum autem cōmuni edicto de fructibus quibus homines ueſcuntur, ſcire oportet, humidos tenuem humidam, ex ſe alimoniā corpori aſſerre. Quæ ipfa talis quuſit, necefſariò & commeabilis erit, inq omnets corporis partes penetrando, uelociter tum per urinas, tu per cuticularia ſpiramenta excernetur: ex quo nō abſurde omnets huiuſmodi eſcas Græcorum medici oligotrophas, id eſt exiguui nutrimenti uocitaruſt. Contra ex ſolidæ conſiſtentia fructibus amplior corpori, quod ad alimoniam perti- net, fit acceſſio, ſed non eadem in tranſeundo eſt celeritas, maximè ubi craſſum, gluti noſum, aut adſtringentem ſuccum obtinuerint.

De ficubus.

Ommune omniu autumnalium fructuſ, necq; eorum ſolum, ſed & ſugaci- um, qui à Græcis horæi uocantur, uitium ne ficus quidem effugere potue runt: quanquam enim cæteris omnibus tam ſugacibus, quam autumnali bus minus praui humoris adgenerant, haud tamen penitus huius uitij im- munes iudicantur. Cæterum hæc eis inſunt bona, nempe quòd cōmeabiles ſint, & ſacile in totum corpus peruadant penetrentq; Nam & abſtergendi ui pollent haud obſcura: cuius gratia commanſæ, è calculoſis renibus arenularum uim propellunt. Quum porrò omnes autumnales eſcæ exiguu corpori alimentum præbeat, minime omniu ficibus id uſuuenit: haud tamen cōpactam firmāq; carnè efficiunt, ceu panis & ſuilla caro, ſed turgidulam & ſubinanè, ueluti fabæ. Quin uentre ſlatibus implent

Yy 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C & ipfæ: & non mediocrem hinc profectò molestiam intuiffent, ni celer desceſus
anticipando occurriflet: quo dotatae, quum non multum temporis in uentre trahant,
haudquaquam diu inflare ſinuntur: ideoq alijſ autumni fructibus innocentiores eſ-
ſe confueuerunt. Cæterum maturæ ficus immaturas haud paruo interuallo antecel-
lunt: quod & in alijſ omnibus cernitur fructibus: quanquam non tam ingens in illis
discrimen exiſtat. Siquidem ad plenum maturatæ ficus paulò minus omni prorfus,
noxa uacant, iam uel caricis exæquanda: quæ licet ipſæ multiplici utilitate commen
dentur, ſi quis tamen crebro latgiterq eſitauerit, ſentiet non eſſe innoxias. Non ad-
modum enim probum ſanguinem gignunt: quapropter pediculorum quoq agmen
eas comitatur. Incidendi extenuandiq uim habent: quo nomine aluum stimulant
ad excretionem, renesq expurgant. Iecori autem lieniq inflammatione obſeffis of-
ficiunt, uelut ficus quoq, communi ratione omnium dulcium epularum, non pecu
liari quapiam eximia uirtute. Obſtructis autem illis, aut ſcirro duritia ue tentatis, ipfæ
ex ſele proprijs uiribus nil profunt, nec obſunt: ſed incidentibus, extenuantibus, &
abſtergentibus iunctæ, nò mediocriter auxiliantur: ideoq medici nonnulli in dictis
lienis iecorisq affectibus eas longè ante cibum cum thymo, aut pipere, aut zingibe
re, aut pulegio, aut ſatureia, aut calamento, aut origano, aut hyſlopo dare ſoliti ſunt.
Ad eundem modum cum alio quouis acrem qualitatem, aut omnino incidendi ex-
tenuandiq uim gerente caricas ſumere, non ſolum ita affectis, ſed ſanis quoq ex
uſu fuerit. Siquidem iecoris meatus, per quos fertur alimentum, patentes apertosq
feruari non ſolis laborantibus, ſed bene ualentibus etiam tutiſimù eſt. Proinde hoc
pacto ficus extenuante ſale, aceto, garoq conditas uulgo comedunt, experimento id
utile eſſe compertù habentes. Vertiſimile autem eſt & à medico quopiam, qui ita ali-
quando ſumere præeperit, notitià eius in uulgus dimanſſe. Qui quum aliquo in-
craſſantium eduliorum caricas ficus ue eſitant, non mediocriter offenduntur.

D

De uuis.

Icus, uuaq, ut autumnalium fructuum, quæ oporæ nominantur, caput
honosq, ſunt, atq fugacibus omnibus præclarius nutriunt, ita quammini
me praui ſunt ſucci, præfertim exactam maturitatem adeptæ. Nutritionis
certe maximo argumento ſunt uinearum cuſtodes. Siquidem hios toto bi
meftri, quo cuſtodiâ agunt, nihil eſitantes præter ficus & uuas, nili interim
aliquando panis modicum admetiantur, obefos tamen ac pingues uidemus. Cæte-
rum minime firma denſaq eſ caro, quæ ex ijs generatur, ſed fungofa, & cum uuidita
te quadam flacceſcens; ideoq haud longè poſt ceſſante eſu còtrahitur ac corrugatur,
Vuæ ficubus minus alunt, bonumq ijs hoc maximum eſt, quòd uelociter per aluum
ſubeant. Etenim ſi aliquando retineantur, grauiter nocent: id quod maturis ficubus
minime uſuuenit. Hæ nanque etiamſi non, ut par eſt, deorſum concedant, dummo-
do probè in uentriculo concoquantur, innoxium corpori alimentum tribuunt: quo-
rum neutrù uuis conceſſum eſt: nec enim retentæ probè nutrire poſſunt: & dum per
iecur uenasq diſtribuuntur, crudum humorem procreant, qui non faciè in probum
ſanguinè natus eſt còuerti. Acini nanq corpus ex quatuor componitur: ex eo ſcilicet
quod eius ceu caro eſt: exq humiditate per eam diſperſa, unde uinù: præterea ex nu-
cleo, atque eo quod omnia hæc foris cireuclus includit membranoſo tegumento. Nucleo-
rum porroſub ſubſtantia ſicca eſt & ſubſtringeſ, atque per omnes inteftinorum anſtructus
tranſit citra ullam ſenſibilem immutationè, non ſecus ac ficaria granula: ſunt enim hec
in utroq: fructu proportione inter ſe similia, quum & in ſua utrunq planta ſeminis ra-
tionè obtineat, & inalterabile, illique factum, & non mutatù tranſmittatur. Eſt & pro-
portio quædam in exteriore tegmine, quo uterq fructus ueſtitur, eandem illis utilita-
tem præſtante, quam cutis aut corium animalibus. Obſcura uero & huius in uentre fit
immutatio, ac nonnulli ceu inutile expuunt, exuſto omni eius ac nucleorum interiore
fucco:

DÆ ALIMENTORVM FACULTATIBUS

LIB. II.

131

succe: quos ipsos aliqui expuere tentant, maxime quũ grandes fuerint uuæ: nam in exilibus id factu permolestū est. Liquet porrò uentrem magis laxari sola acinorum carne cum succe haustæ, nucleis ac membrana foris ambietæ excludis. Adhuc uero fulius, quũ solus ipse expreſſus succus, quê muſtū uulgo appellant, forbetur: qui uen trem flatibus nōnihil diſtendit, ni uelociter pertranſeat. Ergo hic quoque corpus utcun que nutrit, fed quam carnea ſubſtantia imbecillius: eo accidit uuas qualid magis nutrire, quam deorſum concedere: contrà alias promptius concedere ă nutrire. Ergo quibus exiguus ſuccus, uberior eti alimonia: quibus copioſus, cù minore alendi fa- cultate maior laxandi uis inſest. Vocantur autem uuæ illæ, quibus exígua humidæ ſub- ſtantiæ portio est, ſolidæ uero permulta, quâ ceu carnē acini eſſe diximus, generosæ. Atque ijs utuntur autumni tempore, non uno eas modo reponentes, Etenim in muſtū coniunctiunt, impletas ijs nouas ollas in uinaceis condunt: ſic porrò appello duras ſo- lidas quarum in torculari penitus expreſſarū reliquias, quas ipſas homines in dolijs cōponunt ſtipatas admodum & cōſtrictas: Græci ſtemphyla eas uocant, uulgus eo- rum tryga. Nam ſtemphyli nomine congeriem illam ceu radicularum ex ſarmento prodeuntem hiij ſignificat: unde uidelicet acini cum pediculis dependent: quam alij βορχυχού, Latini ſcopium nominat. In his igitur uinaceis ollas nouas uuis reſertas cō- dunt, operculo diligenter obſirmantes, ne ulla fiat perſpiratio, ſpatium inter ollam & operculum oppicando, omnia ſpiracula obturando. Ipsas item fidelias ex luto be- ne olido, & plene coſto ſictas eſſe oportet. Huiusmodi uua uentriculum diffolu- tum confirmans, cibi auiditatem faſtidioſis inducit: ſed per aluon non faciè delabitur: manerant largius, capitis arcem inuadit. Quæ in muſto conditur, magis etiam quam hæc caput inſestat. Penſilis nihil ei prorfus inſert noxæ, uentrem nec reprimere, nec concitare in dieſitionem nata. Similiter & appetitum nec torpente expergeſacere, nec constantem proſternere uulet. Vuarum omnium illæ cōcoctu optime ſunt, quas homines in uinaceis & muſto per totum annum conditas ſeruare uſque ad alteram uindemiam retulimus. Penſiles uuæ dum inaruerint, inutiles ſunt, idem quibuidam ſtatim in ipſo uere, nullis certe non in æſtate contingit. Haud porrò exígua uuarum in ſapore est ſignificia, dum aut dulces, aut acida, aut auſteræ ſentiunt, aut nulla ue- hementi qualitate præditæ, quas ipſas uinoſas nominant. Proinde dulces calidioris ſunt ſucci, ideo ſiticuloſæ. Auſteræ pariter ac acida, frigidioris. Vinoſæ, in coloris frigoris medio. Dulces item aluon ſubducunt, maxime humentes. Acidæ auſteræ non huic ſolum muneri inidoneæ aduerſant ſunt, uerumetia concoctioni, diſtribu- tioni, ac nutritioni. Equidem acida quamuis exacta maturitath in ipſa uite affecutæ, ſuſpendantur, ne ſic quidem miteſcut. Auſterarū quædam ad dulciore naturam tran- ſeunt quamdiuſtillime ſuſpenſæ. Acberæ, ſimiliter acidis, quantumuis longa ſuſpen- ſione in dulcem ſaporè nequeunt tranſmutari: quocirca eſum earu cauere perpetuo oportet. Omniij ergo tutiſtillime illis utare, quaru natura carneo liquore cōſtat, cum hoc maturitath ſunt adeptæ: ſed has ipſas intra modum eſſe oportet, ſiue in uite ſum- mā maturitath obtinuerint, ſiue quod deerat, ſuſpenſio perſecerit. Secundu penſiles, eas quæ auſteræ acida qualitatis ſunt expertes, affatim uentris deiſciendi gratia in- gerere licet. Quidam in hunc ufum muſtū, id in primis dulciſſimū, bibunt. Hoc enim, ſi quod aliud, maxime mouet. Quod ab auſteris aut acidis profluxit, ad omnia ineptiſimum. Verumenimuero ego me ita nominibus ufum fateor, ut paſſim nunc homines ufurpant: maius me operæprecium ratus facturum, dilucide res ipſas tra- dendo, quam ueterem atticifimum anxie affectando. Qui uero id perſpicuo docen- di genere præſtantius ducunt, uuarum ſolidas partes, ab expresso muſto reſiſtas, bry tia malunt appellare, ceu ſtemphyla oliuarum, quæ expresso ſuperaſt oleo. Quod uero eraſſum in uino ſubſidit, plerique attici ſermonis ſtudioſi τρύγα, id est ſecem uocant: eòque nec ulla apud eos in uocibus ambiguitas cernitur, ceu apud alios homines quicunque uinacea etiam tryga nuncupant. Quin tertium quiddam hoc

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. nomine τσυγός Græci nunc solent significare. Siquidem uinaceorū madefactorum dilutum tryga uocitant. Quod rurſus à noſtris Atticis δευτεγια, apud nos συμφυλίτις, à Latinis lora uocatur. Coniectis nanc; in parua dolia uinaceis aquā ſuperaſſundunt, uſque dum undique omnia permadefcant. Quod ubi ſatis factum uidetur, in dolij fundo foramen aperiunt, ut poſſit eſtluere dilutum: id pro uino bibunt. Illud porro non arbitror obſcurum, quòd pro modo racemorum aquam aſſundant, ita experien tia docti: quò uidelicet nec aquoſa admodum, neque meraca ſit lora. Deutde uero rurſum aquam uinaceis, parcius tamen quam prius, infundunt, ſic ut hoc quoque potiōnioni ſit attemperatun: quod quidam atticæ proprietatis curioſi proprie δευτεριαρχ di ci uolum non ueluti prius illud. Vtraque lora capitı dolorem aſſert, niſi dilutior biba tur, ſed prior magis ſerit. Dos una huic potioni conceſſa eſt, nempe quòd ocyus per urinam reddatur: ſed non pauca ſubelt diuerſitas ex uaria uuarum ſpecie, è quibus uinacei ſunt relicti. Etenim ſi dulces fuerint, ſuauior longè erit potus, citius per uesſicam excernetur. Ab acerbis acidis, multo inamœnior, & minus urinalis. Dilutum huic ſimodi ſeu lora ualentius uinoſius, efficitur, quum in uer uſe aut æſtatê ſeruat, Hyemis tempore uſibus aptatum, ut caput minus tentat, ita & ſegnius emeijtur.

De uuis paſſis.

Andem paſſæ cum uis rationem, quam caricæ cum ficubus, obtinent, Euadunt enim dulces complures, acerbæ omnino perpaucæ. Plurimæ miſtæ ex dulci auſteræ ſunt qualitate: quanquam dulcibus quoque por- tio quædam ſubobſcura inſet auſteritatis, ipſis auſteris dulcedinis. Au- ſteræ temperamento frigidiore ſunt, ceu dulces calidiore. Stomachum item auſteræ corroborant, & uentrem colſtringunt: acerbæ his etiam fortius. Dulces medium quodammodo inter ipſas locum tenent, nec ſtomachum diſſoluentes, nec aluum ſubducentes. Adeſt tamen dulcibus ſemper uis quædam correſtūrix tempe- ramenti, quam Græci ἀπικεφαλτική uocant, ceu etiam mediocriter abſterſoria, ita ut ex utriusque facultatis ope leues oris uentrifici (quod & ſtomachus Græce dicitur) morſiunculas retundere ſeu hebetare poſſint. Nam grauiores mordicationes conſtat præſtantiora ſibi auxilia expofcere. Paſſarum optimæ, pingues, & ſuo ueluti cortice tenues. Nonnulli, & bene profecto, è dulcibus grandibus, quales ſunt ſcybelitice, prius quam ingerant, nucleos eximunt. Quæ & ipſæ inueteratæ duram crassam, membranam acquirunt: ideoque in aqua præmacerare oportet: nam & nucleus hoc pacto extrahit expeditius. Contra diuerſæ ab his alia quædam ſunt ſolidæ, crassæ, nullo prorfus nucleo. Crefcūt hæ in Cilicia, ſubflauo colore. In Pamphylia ſcybeli cae colore nigro: quæ, ut dixi, grandiſſimæ ſunt. Minimæ in Cilicia, uermiculæ. Aliae præter has in Cilicia nafſcuntur, colore nigro, mediæ magnitudinis: quemadmodum & apud alias pleraſque gentes, potiſſimū in Libya. In Alia uaria paſſarū ſpecies me- diocri magnitudine prouenit. Etenim ſubflauæ, nigra, dulces, ſubauſteræ quædam apparent. Cæterum in frigidis regionibus ne ipſæ quidem uuæ permaturari omnino queunt: nedum paſſarum, quapiam. Quapropter refinam uinis ſuperinſciunt, ne celeriter aceſcant. Quemadmodum igitur coloris discrimen nihil ad paſſarum tem facit, ita nec magnitudo. Sola guſtabilis qualitas omnem facultatem poteſt diſcernere: cui uni intentus, quibus, & quando exhibit eas oporteat, inuenies: uti prius dictum eſt. Alimentum ex paſſis tale in corpus diſtribuitur, qualis eorum fuerit natura, dulce ex dulcibus auſterum ab auſte: is, miſtum ex iis quæ utriusque quali- tatis participes ſunt. Quantitæs hæc eſ ratio. Ex pinguibus dulcibus, amplior, ab auſteris & macris parcior alimonia. Quòd ſi paſſarum pinguium, dulcium ac enu- cleatarum modum parem cum uuarum modo componas, paſſas uale ntius nutrire deprehendes. Huic ſimodi ſanè ut minus quam caricæ ſubducant abſtergeant, illis ipſis tamen ſtomacho ſunt utiliores.

De ſycaninis

132

De fycaminis, quæ & mora uocantur.

On hæc attici sermonis affectatoribus scribimus: fortiffis enim ne lectio-
ne quidem ea dignabitur ipforum quifpiam, corporis pariter animi fac-
nitate fortiter contempta: [uerum cum medicis, potiflimum de attici-
mo non admodum folicitis, tum uero ijs etiā qui non uti pecora, fed pro-
rationis imperio uitam tranfigunt, quibus corporis & animi cura ac cul-
tus, ambitione, gloria, opibus, luxu, ciuili potentia potior antiquior habetur.]
Hi enim, probe ſcio, atticam linguam nihilopluris quam alioru hominum ſtimat-
at, at ſanitatem ipſam præſtantius quiddam dignius ducunt homini, qui naturæ con-
uenienter ſtudeat uiuere. Quum igitur planiflimum maxime perſpicuum ſermo-
nem magis ijs ex uſu eſſe cognofcam, familiaria uſitata, ipſis nomina ſum propoſi-
turus, quamuis priscis illis Græcorum minimè in uſu ſuſſe arguentur. Mora ergo uo
cem eſſe puto uulgo utcunque notam, ſi non alia de cauſa, at ſaltem ob ſtomaticum il-
lud medicamentum, quod dià morum appellatur, ex illorum ſucco compoſitú. Cæ-
terum quidam autumnalium fructu, quos deinceps referemus, quo nomine ante
annos ſexcentos ab Athenienſibus fuerint appellati, bona pars hominu hodie igno-
rant: quandoquidem hac tempeſtate uident eos nihilofecius ac alij Græci unum-
quenque fructum nominare, mora ipſa tam ſycamina, quam mora dicere. Item
perſica, carya, præcocia, cætera poma pro alioru Græcorum conſuetudine. Síqui-
dem nihil illis, modò rerum uirtutes calleant, etiam ſi priscas earum nomenclaturas
ignorent, hinc damni incommodi ue queat accidere. Quanto hac nominum peritia
præſtantius eſt illud nouſſe, eduliorum ſcilicet deiectionem procurantium quæ tar-
de commeat, poſtremo ſumenda eſſe ordine: quæ uero celeriter ſubſidunt, & in uen-
triculo morata corrumpuntur, primo ante omnia loco, Quanquam ſanè non omni-
no mihi homines quo quæ ordine ſumenda ſint, ignorare uidentur. Nam in plerif-
que eduli eum etiamnum ſeruant, dum uidelicet radiculam, oliuas, ſœnumgræ-
cum ex garo præguſtantes, deinde maluas, betam, alíaque id genus olera ex garo &
oleo aſſumentes cernimus. Ciborum enim qui quotidie eſitantur uíres, longa eos
experientia facile potuit docere, niſi qui plane mente ſint capti. Rarius & longiore
tempore in experientiam uenientes, diligenti duntaxat uiro obſeruare datum eſt ac
commeminiffe. Itaque mora ubi & in purum uentriculum, & prima fuerint inge-
ſta, ciuillime tranſeunt, & alij cibis fuo ueluti ductu uiam ſtruunt. Verum ſecundo
loco aſſumpta, aut prauo in uentre humori occurrentia, celerrime alij una cum ci-
bis corrumpuntur, alíeno quodam atque indicibili corruptelæ modo, ſimiliter cucur
bitis, Tametli enim fugacibus hæc ſunt eſculentis innocentiora, corruptione tamen,
ea noua ac pernicioſa uitiantur, niſi uelociter deorsum concedant, non ſecus ac pe-
pones. Verum & hi cito ſubeuntes, haud ita multum officiut. Qua porro uentriculi
os ſquallens calidum erit, tum ſicut peponibus, ita & moris peropportune utens.
Tale nan iecur etiam tunc eſſe neceſſe eſt. Cæterum cucurbita & cucumis ſiue ma-
turus, ſiue immaturus, cum ijs melopepon, adſtringentis qualitatis participes non
ſunt. At in moris, maxime nò admodum maturis, manifeſte hæc facultas cernitur.
Immatrioribus uero adeft & acida. Hæc nonnulli ab arbore decerpta, ſicata, in
hyemem reponut, ut ſibi medicamen ex ijs parè utile ad dysfenteri, aluſ diuturnu
fluorè perſanandum. Veru nunc minimè medicaminu facultates receſſere nobis eſt
inſtitutu. Rurfus ergo que mora ut alimenta prierare poſſint, doceamus. Quod qui-
dem facilè descedant, dictu iam eſt. Forte autè id eis ufuuenit ſola ſubſtantiæ humi
ditate & lubricitate, forte uero etiā admifione acrioris facultatis, quæ ſtimulandæ ad
excretionem aluo ſit fatis, Nam adſtringens qualitas adeò nihil ad deiectionem opi-
tulatur, ut etiam reprimere ſtpare, ſit nata. Haud paucas porro res contrariarum fa-
cultatü participes eſſe, in libris de ſimplici medicamentorù facultate declaruimus.
Proinde moris exíguam quandam cius uirtutis portiunculam inſeſe coniſcio, cuius

B

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c permagna in purgantibus medicamentis, quæ aluiduca quidam uocarunt, habetur; quæ facit non solum ut facilè deijciantur, uerumetiam ut diutius in uentre morata corруpantur. Quòd si corruptionem effugiant, omnino quidem, ut dixi, humectant, fed non plane refrigerant, niſi frigida accipiantur. Parciffimè corpus alunt, ſimiliter ut pepones; haud tamen uomitum cient; nec ſtomacho, ut illi, aduerſantur.

De ceraſijs.

Eraſiorum quædam moris ſimilia ſunt, minimum adſtringentia; quædam rubi fructibus manifeſtius adſtringentia. Sunt quæ his etiam uehementi us adſtringant. Ergo cuiuſque iam dictorum facultates ex ijs quæ de moris & rubi fructu referuntur, coniçere licebit.

De rubi fructu.

Vbi fructum noſtrates homines à bato batinum uocant, quemadmodum mora, & ſycamina, [eum quē morus aut ſycaminus profert:] nam utrouis modo appellantur. Fructus hic magis quam mora adſtringit: ſi[que] liberalius ingeratur, capitis affert dolorem. Eſt in hoc genere qui ſtomachum quoque laceſſat. Quapropter eluere pulchre hunc fructum prius quam aſſumatur oportet: quod in moris ſanè non minus faciundum cenſeo. Alui excrementa non expellit, ſed potius retinet; ſi[que] immaturiorem eum deſiccans quis reponat, longè ue hementius co[er]cebit. Omnia porrò quæ ex mori succo medicamenta componuntur, ex huius liquore parata efficaciorem uirtutem acquirunt.

De fructu canis ſentis.

Anis ſentis fructus longè adſtringentior rubi fructu exiſtit: ideo[que] uentri ſuprимendo accommodatior. Ruſtici frequenter hunc eſitant, tenui alimonia; uocant[que] cynosbaton, id eſt canis ſentem.

De iuniperi fructu.

D

V iuniperi fructum Græci arceuthidas nominant. Acris abunde eſt cum leuicula dulcedine, leuioreç etiamnum adſtrictione. Edit & odoratūr quid, ideo[que] calfaciendi uim habere non eſt obſcurum, cum ob acrimoniā (often ſum enim eſt acria omnia calfacere) tum uero etiam quoniam guſtu olſaſtu[que] odoratus ſentitur: ſiquidem omne odoramentum calidum eſt. Iecur renes[que] expurgat, nimirum crassos ac glutinoſos humores extenuando: ea[que] de cauſa salubribus medicamentis immiſcetur. Perexiguum corpori humano alimentum ex eo apponitur. Affatim ſumptus hic fructus ſtomachum arrodiſt, caput[que] excalfacit: ex quo illud quondoc[que] uaporibus implens, dolore diuexat. Aluum nec retinet, nec imipellit: urinam ciet mediocriter.

De cedri fructu.

Edrīnum fructu[u] uocant Græci cedridas, iuniperino tam colore quam figu ra ſimilem: nam & ſufflauus, & rotundus eſt; differt duntaxat acrimonia. Par[ui] enim abeſt quin cibo damnatus, ad medicamēta relegetur. Nullam nanc[que] corpori alimoniam præbet, niſi in aqua cōmadefactus ſumatur. Ete nim commune id habent acria omnia, ut tenuiter corpus alere poſſint ſua acredine exuta. Quinetiam durior ſiccior[que] et cedri fructus, quam iuniperi, ceu utique & exilior, nulla odoris ui, ut ille, dotatus. Quare perſpicuum eſt, ſtomachum impenſe ab eo rodi, caput[que] uexari, ni perquam parce[que] ſumatur.

De pinea nuce.

Pinea nux bonum crassum[que] succum gignit, & alibilis eſt; haud facilè tamen concoquitur. Græci hodie non conos, ſed itrobilos pineas nuces appellantur.

De myrti

DE ALIMENTVM FACVLTATIBVS LIB.

II.

133

A

De myrti fructu.

Vne fructum uocât Græci myrta; nullius eſt alimenti, ut iuniperinus; con-
trariæ tamen facultatis, abunde enim conſtringit, ideoq. uentrem coërcet,
Verum pro adſtrictionis portione refrigeratrice ui nequaquâ eſt præditus;
quandoquidem nò ſolam eà, ſed cum acrimonia quadam permittam obti
nuit. Illud porro omniuè edulioruè que uehementem quampâ medicam gerunt uiitu
tê, coruone eſt, ut ea elixando, affando, macerandóue deſpoita, pauluľú alere corpus
queant, quum antea nihil omnino ualerêt. Quòd ipſum & cœpis & porro uſuuenit,

De perficis.

Iue mâla perſica fructum hunc, ſiue perſica ſimpliciter, uti nunc Græci, ſi-
ue alio quouis antiquo nomine uocare uelis, per me magno equidem id
ocio facias licet. Iam uero quod uocabulorù diſquifitione ſcitu utibus eſt,
accipito, nempe horum quoq. succum facile corrumpi, & penitus noxiu-
ſeſſe. Quapropter poſt alios cibos ultima mînime edere, uti quibufdam mos eſt, opor
tet. Nam in ſummo natantia, cito corrumpuntur. Quin huius quoque communis
ediſti decet meminiffe, uidelicet: Omnia cibaria prauum succum cum humiditate
& lubricitate obtinentia, ex facili deſcendere, eóque prima menſa ſumenda eſſe. Sic
enim & ipſa celeriter pertranſeunt, & alijſ commode præeunt, ac quasi uiam muni-
unt. Poſtremo autem ſumpta, una ſecum alia in coſumptionem trahunt.

De mâlis que armeniaca & præcocia dicuntur.

N perſicorum genere hæc quoq. numerantur, in hoc ſolum diſcrepantia,
quod minus mâla ſint. Nec enim ſimiliter in uentriculo corrumpuntur,
neq. acſeſcunt. Plerisque etiam ſuauiora apparent, ideoq. ſtomacho utilio
ra. Etenim omnibus cætera quidem paribus, uerum ſuauioribus, id ſolet
tant, ſtimulentq. ad uomitionem, nimirum quam citiſſime deſiderantem quod mole
ſtum eſt à ſe abijcere: quod utiq. pro moſteſtantiuè ductu agit ac procliuitate. Si nanq.
deorsum illa uergant, pellum trudit ac expellit: ſi ſurfum, per uomitű reieſtat. Idem
in prauorum humoruè ex uniuero corpore conſluxu facere conſueuit. Etenim qui-
cunq. ex ijs in ſuperiorem uentrem affluxere, per uomitű eijciuntur: qui uero inſeri-
ora petunt, fluore quem Græci diarrhœan uocant, eſſiciunt. Cæterum ante diximus
poma omnia exijgu nutrimenti eſſe: appellata tamen præcocia armeniacis meliora
cenſentur. Quibus præcocium nomen diſplicet, armeniaca mâla utrunq. hunc fru-
ctum noninant; quidam armenia, quatuor, non quinque, ut priores, ſyllabis.

De mâlis.

N. On una horum eſt ſpecies, uti nec pírum, nec punicorum. Alia nanc
auſterum, alia acidum dulcem ue ſaporem gerunt: ſunt que ex ijs miſtum,
nempe dulcem ſimul & auſterum. Alia quædam cum dulcedine acida
manifeſtò ſunt. Alia præterea cum acore acerba. Inuenias nonnunquam
que treis ſimul ſapores luculente referant, acidum ſcilicet, & dulcè, cum aliquantu
la acerbitate. His porro tribus uocabulis, adſtringens, auſteru, acerbum, unam qua-
litatem significari, & acerbum ab auſtero duntaxat quia fortius conſtringit, diſtere,
ipſo adſtringente ad utrunque generis rationem obtinente, ex quarto libro de ſim-
pliciù medicinarum facultate, in quo de ſap. a tubſtantia ac uíribus diſceptatur, po
tes didiciffe. Itacq. inidem dicta in memoriam reuocans, mâla quæcunq. adſtringu-
t, gelidum terrefremq. ſcito habere succum: acida uero frigidum quidem, ſed eum
ipſum tenuè. Medtæ temperaturæ dulcia ſunt, ad calidius nonnihil proniora, ceu pe
nitus qualitate carentia & inſipida, ac ueluti aquoſa ad frigidius inclinant. Ergo pro
ratione ac ui præpollentis ſaporis quibufque uteris, nimirum auſteris mâlis, quum
uentriculus aut ob calidam intemperiem, aut ob copioſam humiditatem fuerit im-
Zz

B

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c becillis; acerbis, quum ifta admodum increuerint; acidis, quum de crafto humore in eo collecto non ita frigido in ciderit fuspicio; nam gelidus non acida, fed acria expo ftulat. V trac enim craftudinem incidunt, tam acida, quam acria; eo duntaxat dferimine, quod illa cum frigiditate, hæc cum calore id præftent. Liquet autem ex ijs que sæpe iam diximus, quod adstringentia infernas delectiones, quantum equidem in ipfis eft, in uniuersum cohibeant. Acida uero craftum succum offendentia, hunc ipfum fecant, & deorfum agunt: ca ratione excrementa reddunt liquidior: confrà in purum purgatu, quentrem incidentia, magis liftunt. Dulcis succus citra acri moniam & craftitiæ, hæc eft, mare & exquifite dulcis, quantum in ſe eſt, distributio ni eſt accmodatior: cum acrimonia uero & craftitudine, magis in deſcensum proclinat. Eſt præterea aliud faporis genus, non tantum in mâlis, uerumetia alijs permul tis, quem aqueum & ſequalem fatuum, nuncupât, ut fuprà quo diximus; hic ſto macho minime eſt utilis, in medio dictarum iam facultatum constitutus, ceu ipfa e tiam aqua. Idem in mâlis, dum cibi cauſa fumuntur, aut ad oblectamentum, aut ad utilitatem, pro uitioſo habetur. Ergo huiuimodi mâla quum nec cibo iucunda ſint, nec uentri robur addant, ueluti adstringentia, nec aluum fluentem reprimant, merito floccipenduntur, ceu apud nos quo in Alia frequenter porcis obiciuntur &ατανίνω, quali platanina dicas, appellata, quoniam mollibus platanis folijs qua dantenus guſtatu ſimilia ſunt. Cæterum & ab optimis in toto genere mâlis, quum nondum in arbore maturuerunt, abſtinere expediat; ſunt enim concoctu pertinacia, frigida, tardi tranſitus, & prauſucci: ad hæc gelidum ſimul craftum, ſenſim humorem pariunt. Quæ uero belle maturata, in hyemem, ei proximum uer afteruantur, morbis ſæpenumero perquam utilia ſunt, aut cruſta pittoria circumoblata, aut in fer uidis cineribus mediocriter affata, aut ad aquæ feruentis uaporem conuenienter elixata. Danda autem ſunt ſtatim à cibo, aliquando etiam cum pane, ad uentrem ſto machum corroborandum, cibum auerſantibus, tarde concoquentibus, ad uomi tum pronis, fluxu moleſtis, & dysfentericis. In hunc ufum idonea ſunt acerba: nam in eum quem iam dixi modum parata, ad conſtringendi mediocritatem rediguntur: quum auſtera in hac præparatione omnem ponant adſtrictionem, ideo ijs quæ natura ſua aquea ſunt ſimilia euadant.

Qui fiat ut quibusdam aluus ab adstringentium mălorum aut pirorum eſu ſoluatur.

Voniam uero nonnullos aliquando audiui, qui ſibi aluum ab adſtringentibus cibis molliri dicerent, operæprecium facturus uideor, ſi hoclo co ſemel quæ mihi cum ratione, tum experientia crebro hæ de re com perta ſunt, ſufe ſlenec explicauero. Princípio igitur quum quidam ex noſtra ciuitate orator ab auſteris piris mális, uentere laxari ſibi prædica ret, re mecum diligenter perpenſa, per experientiæ examen prius comprobata, in alijs quo maiore cum fiducia eius periculum facere non dubitaui. Itac uirum ora ui, ut mihi uel uno die conuiua eſſet, quo uidelicet ipſe intueri poſſem & quo tempo re, & quo modo conſtringentibus illis uteretur. Ac in primis continuo illum id ſum precatus, ut ne quid ex confueta uictus ratione immutaret. Hic ergo à balneo aqua haud ita multa præbibita, moſtenumgræcum, ac radiculam, alia id genus quæ plerie ſolent alijs nondum guſtatis ſumere, ſimiliter prælibans, dulcis uini modi cum ſuper his bibes, maluas deinde ex oleo & garo uini momento comedit. Poſt hæc & de píſe nonnihil, & ſuilla ac aue. Ac deni quum ſecundo bibiſſet, paulum quid intermittens, auſteris piris prandium incluſit. Tandem uero ad ambu lationem prodimus: nec longè poſt aluus illi egregie ſoluta eſt. Quæ ubi conſpexi ſem, egi cum amico, ut poſtridi mihi conuiua denuo eſſe ne grauaretur, ut penes me omne uictus arbitrium eſſe permitteret. Quo non ægre impetrato, mox à balneo primæ menſæ pira induxi, cætera, deinceps ordine quo erat affuetus. Quibus ita peractis nò modò non abunde, fed ne mediocriter quidem deſedit. Ipsi igitur obſtu pefaſto,

D

II.

134

A

peſacto, reiſ cauſam ex me ſcire geſtienti, quæ nunc ſequuntur, ex pofui. Quum ea,
inquam, gari ac aliorum ſimul cum eo ſumptorum ſit natura, ut aluum ſubducant,
huic iam ita ab illis preparatae, adstringentia poſtremo iniecta, ſubductionis cauſa ſi-
unt, maximè ijs qui ſtomacho ſunt imbecilli. Nam hæc ipfa uentrem roborantia, cō-
citantiaς, deorſum trudunt in eo cōtenta. Hæc autè ut ita habere credas, ſacilius ad-
duceris, ſi cras inchoato ab adstringentibus prandio, proxime illis carnes, ultimo ex
oleo garo p[ro] ſercula ſumpſeris. Minime gentiū, inquit ille: nā p[ro] poſtremas cum oleo
& garo maluas eſſem, repente cuomerem. Acu, inquiã ego, rei tetigisti. Etenim hec
tum uentre ſubuertunt, tum eius potiſſimum os, quod nunc ab omnibus trita uoce
ſtomachus appellatur. Contra adstringētia ipſum firmāt, atq[ro] corroborant. Ideo p[ro] ſi
uentriculum alius quiſpiam humor percellat, ac labefactet, ut ſolet nonnullis ſlaua
bilis copioſius aceruata: alioqu adstringente deguſtato, qui ita affectus fuerit, ilico
inſtantem humorem deorſum expellet. Sub hæc iuuenem quendam illi common
ſtraui, qui paucis antè diebus purgationis gratia deuorato ſcammoniæ ſucco, quiq[ro]
poſt ſumptione Œ horis nihiſdum potuerat exčernere, ſed ſtomacho angi premi p[ro] ſe,
& uëtris diſtentione pondere p[ro] torqueri dixerat: ac idcirco pallidus, anxius, inopsq[ro]
animi, ſymptomata quibus obſidebatur, mihi indicare erat coactus. Proinde qua il-
lum ratione liberauerim, ex illo ipſo, inquam, malim audias. Ac cum dicto coram il-
liuuenem ſiſtebam, quænam ſibi eueniſſent relatu p[ro] ſi: nempe ut poſtquam ego iuſ-
ſiſſem, aut málí, aut punici, aut piri fruſtulum mande p[ro] , ipſe horum aliquo tranſglu
tito ſubito à moleſtijns omnibus ſuiffet perſanatus, uëtre coaceruatim & in uniuerſum
multa uaria p[ro] extrudente. Quocirca tibi quoq[ro] rhetori, aiebam, quum adstringenti-
bus cibo finem imponis, quoniam & ſtomachum, & uentrem totum nactus es im
becillem, idem ſcito uſuuenire. At ille, nihil, inquit, uerius dixisti; quippe talis pror
ſus natura mihi eſt ſtomachus: faciè à quibuffibet euertitur: atq[ro] ego à cibo auſterum
quid aſſumere tum præcipue ſoleo, quum illum uehementer ſupinú, & naufeaæ iam
ferè proximum perſentſco. Hic ita p[ro] qui mihi cum rhetore ſermo interceſſat, ſatis do
cere te poterit, ijs qui infirmo ſunt ſtomacho, ſi adstringentium quippiam ſupere-
mandant, aluum laxari.

B

De cotoneis & strutheis mâlis.

Xinium quid hæc præ alijs mâlis poſſident: nam & magis adstringunt,
& durabilem succum habent, ſi cocta cum melle aſſeruare quis cupiat.
Alia breui fugiunt, succus p[ro] eorum reposiſtus aceſcit, utpote frigidus, &
humidis excrementis redundans. At nos medicamentum ex Itrutheo-
rum mâlorum confectum ſucco, cíbos auerſantibus ſummopere expe-
diens, non temere in propatulo exponiſt, ſed diligenter cuſtitoditum, tandem aliquan
do exaſto ſeſtennio inuenimus nulla prorfus qualitate immutatum. Circa autem
os uafculi denſa cruſtula concreuerat, qualis melli ſæpenumero, & alijs quibufdam
ſupernaſci ſolet. Quæ nequaquam detrahenda erit, ſi aut mel, aut medicamentum ci
tra immutationem quam diuittilimè cupias ſeruare. Atq[ro] hoc quidem obiter & extra
tem dictum ſit. Cuius porrò gratia in mentionem non corrupti longo tempore me-
dicaminis incidimus, id repetamus. Strutheorum mâlorú ſuccus perennare poteſt,
ubi recte fuerit præparatus, quem admodum & cotoneorú: uerum minus hic gulam
oblectat, maxime p[ro] adstringit, ita ut huius c[ro] aliquando ufus ſit idoneus ad uen
trem maiorem in modum diſſolutum ſuo robori reſtituendum. In † Iberia placen=
tam component μυλοώλακντα uocatam, edulium tam longæuum, ut nouæ patinæ
illo refertæ Romam uſp[ro] perferantur. Conficitur autq[ro] ex melle, & carne p[ro] mâlorum]
ad leuorem trita, atq[ro] una cum melle percocta. Noſtrum uero medicamentú, quod
c[ro] faſtido iuorantibus dicatum eſt, non ſolo melle, & mâlorum ſucco conſtat, ſed
accipit præterea alíquantulum p[er]iperis albi, zingiberis, & aceti. Cæterú non eſt nunc
huius enarrandi locus; nam alibi ad plenum de eo diſſeruimus.
Aliás †Syria.

Zz 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

De piris, & pumicis.

C

I quæ de mâlis diximus, omnia ad pira punica[que] transfferantur, nihil nouo alio super his fermone opus erit. Nam in iis quoque alia auſtera tantum, alia acerba apparent, ceu quëdam acida, quæda dulcia, quædam deni; ex horum permiffione conflata. Sunt quæ nullam huiusmodi qualitate exu- perantem habent: quamobrem quum aquatici ſoluti[que] ſint ſaporis, nulla roborandi ui pollebunt. Talis igitur omnino pirorù ufus, qualis mâlorum. Punica, cætera illis confimilia ſunt, niſi quòd piftoria cruſta obli ta non affantur, nec in aqua aut uapore elixantur, ſuccum ampliorè quam mâla píraue còninentia, guſtuf[que] gratiorem. Non- nun quâ etiam magis iſdem fruſibus comperiuntur prodeſſe cum ad alia quëdam, tum ad eum affectum quem Hippocrates in ſecundo libro populari[rum] morborù reci tat, hùs uerbis: Mulier quædam est ſtomacho dolebat, nec còſiſtere potuit, malóue le uari, prius quam punici ſucco polenta inſperſa uteretur: quo ſolo ſemel duntaxat in die ſumpto contenta manſt: nec uero ſimiliter Charionis uxori euomuit. Liquet ergo mulierem ex eo quòd prauis humoribus os uentriculi permaderet, ac fluciuazret, naueſa & ſtomachi mordicatione uexatam ſuſſe. Id porrò ſymptoma Hippo- crates, & ueteres Græci per καρδιαχείρ & καρδιωσείν significabant: nam illis ſto machus λαμβάνε quoque dicebatur. Illum ergo humorem ſiccauſt polenta: ſuccus uero una ſumptus uentriculus roboravit, ut poſſet humorem tunicis obharentem excutere atque exturbare. Punica parciſſime omnino corpus nutriunt, adeò ut nun quam illis tanquâ cibis, ſed ut medicamentis tantum utamur. At piris, præſerim[que] grandibus, quæ apud nos menatæ uocantur, aliqua alendi facultas donata eſt. Pro- inde ſecta ea in tenues orbiculos ſiccati[que] reponunt. Quibus coctis per hyemem & uer famis tempore aliorum infirmorum ciborum uice uſeuntur. Cæterum Græci punica ſolus nuncupant. Attici priorem huius nominis ſyllabam frequentius abſque, Iones cum proſerunt: ſed huiusmodi diſceptatio uitæ mortalium nihil adſert commodi, quemadmodum nec illa de ὀνών, idet ſorborù nomine, ut Græci nunc omnes uocitant. Verum Attici noſtri cum proſerre nobis non permittunt. Hos igitur cum ſuis nomínum ſpeculationibus ac contentionibus miſſos facientes, fru- cíus facultatem enarrabimus.

D

De meſpilis, & ſorbis.

Orum eadem quoque cum prædictiis eſt ratio. Ambo enim adſtringuſt: ſed multò fortius meſpila quam forba. Quam ob rem aluo fluenti in cibo ac- còmodatiffimè e[mi]hibentur. Sorba maiore cum uoluptate ſumuntur. Pror fus nan[que] nihil acerbi uti meſpila obtinent: ſed ſuccus eorù citra acerbitatè duntaxat auſterus eſt. Illud porrò neminè puto latere, hæc omnia parcè, nò affatim, ut ficus uuas[que], eſſe comedenda. Nequaqua[que] enim eis ut cibis, ſed magis ut medica- mentis egemus. Hæc nouiſſe longè ubi fuerit utilius, quam ſi primâ huius diſtionis ὀνών ſyllabâ à priscis Athenienſibus per o ſolum prolata ſcripta[que] ſuſſe cognofcas.

De palmæ fructu.

Vne fruſtum ſi e balanum phœnicos, id eſt glandem palmè, ſi e arboris fuè nomine φωνιας, id eſt palmas appelles, ut omnes iam Græci, nihil in ea gente reſert: nec ſane quo cunque modo appelletur, ad facultatis notitiorè id obſeſe quicquam aut proſe eſſe poteſt. Eſt autè non exíqua in palmulis differentia, Aliæ nanc[que] ſicca[que] ſunt, & adſtringentes, ut ægyptie: alia[que] molles, humida[que], & dulces, ut caryotæ appellatæ. Huius generis laudatiffimè naſcùtur in Ierichunte, quod Syræ Palæſtinæ oppidù eſt. Inter has mediæ cenſentur reliquæ omnes palmu- læ: uerum cò coctu difficiles ſunt, capitisc[que] inferunt dolorem: alia[que] alijs magis humi- da[que], & dulces, & ſicca[que] atque adſtringentes. Sed definitiis extremis, quæcunque in medio conſiſtunt, faciles deprehenſu erunt. Nulla ergo ex illis eſt quæ non dulce quiddam & adſtringens relipiat, Nam & caryotæ leuiuſcule conſtringunt, & thebaicis obſcu- ra quædam

II.

135

A

ra quædam inest dulcedo. Dulcem porrò succum alendo esse, aufterum uero stoma cho conuenire, & aluum retinere monstrauius. Omnibus palmulæ concoqui perti naces, capitæ in festæ sunt liberalius ingestæ. Quædam morisonis quoqæ lensum ori uentriculi, quod & stomachum uocant, inducunt. Succus ex iis in corpus dige- stus, craslius omnino est, cum quodam etiam lentore, ubi pinguæ fuerint palmule, ut caryote. Si autem huic succo dulcedo etiam commis ceatur, celerrime iecur ab eo ob- structur. Quin inflammatione, aut duritia, quæ scirrus dicitur, idem uifcus tentatum, fummopere ab illorum usu offenditur. Secundum iecur lier miniuræ ac obstruptioni patet. At multo fanè maximè uirides palmulæ per omnia notentiores sunt paulò lar gius manducatæ. Clarû autè est, dulces calidiore, adstringentes frigidiore succo præ- ditas esse. Virides præterea palmulæ inflationes pariunt, ueluti & ficus. Eadem nan- que harum ad alias est proportion, quæ ficuum ad caricas. Cæterum in regionibus non admodum calidis hi fructus ad plenam maturitatè nequeunt peruenire, ideoqæ nec reponi commode possunt. Quapropter uirides eos coacti ingerere, crudis inde aceruatis succis, contumacibus rigoribus, quosqæ ægre calor expugnet, corripiuntur, & iecoris obstructionem incurrunt.

De oliuïs.

Erquam infirmam alimoniâ oliue corpori præbent, maximè drupæ. Man dunt has frequentius homines cum parte. Sine pane autem halmades & colymbades uocatæ, ante alias epulas alui subducendæ causa cum garo su muntur. Quemadmodum autem drupæ plurimum pinguis, ita hæ non parum adstringentis fucci in se continent, ideoqæ stomachum corroborant, & cibi excitant cupidinem. In quem usu idoneæ etiam sunt quæ aceto reponuntur. Væ- rie eas apparant qui condimentariam seu obsonatricem artem excenter; cuius ipfius non planè rudem aut inexpertum uelim esse medicum. Nam duorum ex æquo salu brium, quod suavitate præstat, minore item negocio concuquitur. Verum nunc tem pus non est obsonatricis industriae experimenta, aut artis præcepta tradere, proprius nanque ijs fermo dícatus est.

B

De nucibus.

Vglandes nuces Græcè carya nunc ab omnibus uocantur: sunt tamen qui non simpliciter sic uelint appellare, sed basilica carya, idest regias nu- ces. Sunt & auellanæ nuces multò his minores, que gens ea idcirco lepto- carya nuncupât, pontica ab alijs uocitata. V træqæ multo in usu sunt, quæ- uis haud multum nutriant. Valentiores sunt auellanæ quam iuglandes: nam densior strictioræ his est subftantia, ac minus oleofa: contra iuglandi laxior uanioræ, cum multa pinguitudine. Eſt hæc adſtringentis quoqæ qualitatis haud obscure particeps, quæ temporis proceſſu marceſcit interitæ, degenerante tota eius subſtantia in pin- guem succum, ut penitus cibo tandem fiat inidonea, quòd ueteri oleo, ſuo pinguil i quore perſimilis appareat. Viridis etiamnum atqæ humida, nec plane adſtringentem qualitatem, nec oleofam repræſentat, ſed est quodammodo qualitatis expers: quod aquoſum, ut dixi, ſolemus appellare. Iuglans felicius quam auellana concoquitur, & stomacho utilior est, multoqæ magis ſi unà cum ficubus edatur. Prodideret pleriqæ medicorum, ſi ambo hæc cum ruta ante alias dapes ſumantur, hominem non ma- gnopere à letalibus uenenis ſædi posse. Conque tem humidas delectioni magis, aridæs minus conuenire. Non pauci quoqæ cum garo iuglandes præmandunt, quò fa cilius uenter soluatur. Ad hoc uirides aptiores ſunt, ut pote adſtringetis minus qua- litatis participes. Quin aridarum quoqæ, ubi in aqua fuerint præmaceratae, ceu non nulli factant, ſimilis ac uiridium uis habetur.

De amygdalis.

Nihil hæ prorfus adſtrictoriae qualitatis forſitæ, ſola extenuandi atque abſtergen di ui pollent: cuius nomine uifcera expurgant, humorumæ è pulmone ac tho

Zz 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C race excreatus moliuntur ac promouent. Quædam ex ipfis tam exuperantem craftum ac glutinoforum humorum incidendi uim habent, ut cito prorsum propter amaritudinem sint ineptæ. Quin & pinguis ac oleofæ qualitatis participes sunt, uti luti iuglandes: propter quam ipfas quoq; longa dies oleofas facit, uti illas. Minus tamen eis pinguitudinis inest, quam iuglandibus: quapropter non tam cito ac illæ, ole ofæ apparent. Ex his liquidò constat, nec ad aluum soluendam eas idoneas esse, neque corpus ualde nutrize. Peramaræ ad facilem fanici ex thorace & pulmone expuitionem, & craftum ac glutinoforum eductionem mirifice conducunt. Eſt porro inutile quod eam genus hominum, tota uita uerborum aucupio, nec ulti præterea arti quæ humanæ uitæ ex uſu ſit, deditum, qui ſe Atticorum ſectatores iacti tant: ex iis alij fructum hunc amygdalas genere fecminò appellationum cenſent, alij neutro genere amygdala: id ipfum cuius tantopere ſtudioſi ſunt, nondum ſcien tes, nempe utroq; modo apud Atticos hæc nomina ſcripta inueniri.

De piftacijs.!

Aſcuntur hæc quidem circa magnam Alexandriam: ſed longe uberius in Berræa oppido Syriæ: pauci nutrimenti, ſed iecori cōſirmando, ac liberan dis ab inſarcto humore eius uij non inutilia: ſubauſteram nanc; & amariuſculam uim cum odiroſera participant. Scimus porro alia item id genus multa esse iecinori perquam ac commodata: ut in opere de ſinſplicibus medicamentis oftendimus. Cæterum an ſtomacho noxía hæc, an utilia ſint, nullum habeo certum eius rei teſtimonium, quemadmodum nec an aluum ducant, an ſiſtant.

De prunis.

D

Aro fructum hunc auſterum, aut acidum, aut omnino iniucundum inuenías, ubi exaciam maturitatem fuerit aſecutus. At prius quam eò perueniat, nullus eſt ferme qui non aut acorem, aut acerbitatem præ ſe ferat: eſt qui & amaritudinem. Proinde ex hoc fructu minimum alimenti corpus capeſſit. Verum quum humectare & refrigerare mediocriter uentrem ſtatuemus, accommodus erit: quem ſubducere etiam uulet, humiditatis ac lentoris ſui gratia, ceu alia quædam ante à nobis tradita. Prunis porro æque ac ficubus conceſſum eſt, ut uel exiccata utilia permaneant. Damaſcenis à Damaſco Syriæ monte, in quo naſcuntur, appellatis, prima laus bonitatis magna hominum opinione defertur. Proxi ma ijs quæ in Iberia & Híspania proueniunt. Verum hæc nullam adſtringendi uim repræſentant, damaſcena quædam ſaneà quæm præclaram. Probatiffima in his ſunt quæ cum mediocri conſtrictione, ampla laxa; ſunt. At parua, dura, acerba; & in cibo permoleſta, & uentri mouendo inidonea ſunt: cui officio iberica maxime con uentunt. In melicrato mellitiore decocta, abunde molliunt, etiamſi ſola comedantur, & multò magis ſi melicratù ipſum ſubſorbeatur. Perſpicuum uero eſt, ſi uinum dulce poſt aſſumptione ſuperbibatur, ſic; prandium non ſtatim, ſed aliquanto poſt interuallo inchoetur, id ad alui ſolutionem profuturum. Quæ communia omnium laxantium præcepta meminiffe oportet, ceu & alia quæ de pluribus ſpeciebus communiter dicuntur, ne identidem quæ; de iijdem repetenda ſint.

De fructu quem ſerica Græci uocant.

E his quidem quid ad tuendam fanitatem morbosque profligandos ualeant, teſtis eſſe poſſum. Nam ab inſolentibus & effrenatis pueris ac multierculis cibo duntaxat appetuntur, Imbecilliffima ſunt, & difficillime cò coquuntur: cum hoc, ſtomacho inutilia ſunt, Sed ipſa ſcilicet exiguum etiam corporibus dant alimentum.

De ceratijs,

DE ALIMENTORVM FACVLTATIEBVS LIB.

II.

136

De ceratisi, id est filiquis.

Eratia per titera scripta atque prolata tertia syllaba, nihil cum cerafijs per fcriptis habent similitudinis. Lignofus nanc; est hic fructus, & incibo praui succi, necessariò etia concoctu difficilis. Nullum nanc; lignofum facile conficitur. Preterea ob tardam secessionem non parum huic mali accedit; adeo fastus fuerat ne transfferre quidè ad nos ex orientalibus locis, in quibus nascit.

De cappare.

Apparis ex fruticum genere stirps est. Plurima in Cypro nascitur: prætenuibus conſtat partibus: proinde minimum ex ea alimoniæ in uefcenium corpora digerit, ut & ex aliis omnibus quæ tenuia conſtunt. Medicinis quam cibo familiarior est huius plâtae fructus. Importatur ad nos etiam ſale conſperſus, quia ſolus aſſeruatus putreſcit. Clarum ergo est uiridem etiamum antequam ſale diſiatur, plus habere nutrimenti: nam ex ſalitura permultum eius amitut: niéſal abluatur, prorfus haud quicquam nutriet: aluum tamen ſubdu cet. Verum ablutus & demaceratus, donec omnem ſalis naturam exuat, ut minimis ſane alimenti cibus est, ita obſonium & medicamentu cum ad excitandum proſtraum appetitum, tum ad deradendam deijciendam pituitam uentri adhæreſcentem accoſmodatum erit, ac deni: ad lienis iecoris amandiendas obſtructiones. Verum in hos ufus cum oxymelite aut oxelæo ante alias omnes dapes ſumi oportet. Tenelis lis porrò capparis germinibus homines ut terebinthi turionibus uefcuntur: quumque adhuc uirent, in oxhalme & aceto non fecus atque hos reponunt.

De ſycomoro.

N. Alexandria ſycomori plantam una cum fructu conſpexi, qui paruæ candidæ ficui perſimilis est. Nulla hic fructus acritudine conſtat, perexiguæ dulcedinis particeps: facultate ad humilus frigidus, nonnihil declinat, ueluti mora: quinimo inter mora ac ficus hunc non temere meaquis quis ponat: atque hinc mihi nomē inueniffe uidetur. Deridiculi nanc: ſunt qui ex eo fructum hunc ſycomorum appellatu dictitant, quòd paruis ficubus affimiletur. Alia porro huic nafcendi ratio data est, quam cæteris arboreis fructibus: haud enim ex primoribus ramulis ac germinibus, ſed à pregrādibus ramis caudice producit.

De perſea.

Ancoq: ſtirpem in Alexandria uidimus: quæ ipfa etià magnis arborebus est annumeranda. Tradunt huius apud Perſas fructum tantæ perniciæ eſſe, ut edentes interimat: in Aegyptum uero tranflatum, in eſculentù miteſcere, & pírorum mâlorum modo, cum quibus & magnitudine conuenit, eſitari.

De citrio.

Thunc fructum Medicum mâlum appellant, qui id ſtudent, ut à nemi ne intelligantur: quanquam inter præcipuas orationis dotes numerant perſpicuitem. Cæterum præſiterat quam iftiuſmodi curioſe perſequi, quas uires citrij partes, quid: ad uitam humanam utile habeant, inquiſiufiſſe: id quod ego nunc ſum facturus. Ergo trés huius fructus ſunt partes, nempe acidus in medio ſuccus: & quod hunc ambit quafi ipſius caro: tertio tegmen forinſe cus circundatum. Quod utic: odoris gratia ac ſuauiitate commendatur, non olfactu tantum, uerum etiam guſtu. Verum quum duru, calloſum, coarctum ſit, merito diſſiculter quoq: conficietur. Si quis tamen ut medicina utatur, concoctionem nonihiſt adiuuabit, ceu alia multa acri qualitate eoffantia. Eadem ratione ſtomachum fulciet modice ſumptum: ideo contusum expreſſo ſucco medicamentis miſceri ſolet, que ad laxandam aluum, aut uniuersum corpus purgandum deuorantur. Aridam uero.

Zz 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C & cibo inutilem fructus partem, in qua semen continetur, quum ad alia quædam u-
furpant, tum frequenter in defectum, iners acetum, ut acrius reddatur iniciunt.
Quod inter hæc duo medium est, corpori uidelicet alendo dicatum, citra acoris aut
acrimoniæ intellectum, duritie sua concoctu peruicax est. Quare cum aceto & garo
omnes id aſsumunt, ſaporis ſocordiam ac fatuitatem acuere uolentes: fortafle uero
ea quod de cauſa, quoniam ita manum facilius perfici norunt, aut ipfa experientia
edocti, aut à medicis prius commoneſtati.

De agrestium plantarum fructibus, in quibus & robustæ glandes numerantur.

Yluesſtrens plantas omnes homines uocare ſolèt, quæ paſſim in aruis cam
pis citra ullam agricolarum curam ſponte ſua proueniunt: ceu uti &
ſylueſtres uites nominantur, quæ nullam repaſtinantis, farrientis, aut pam
pinantis, aliam ue uinitoris operam requirunt. Ex harum plantarum ge-
nere est fagus, quercus, ilex, cornus, arbutus, aliæ huiſcemodi arbores, quemad
modum & frutices nonnulli, utputa rubus, ſentis canis, acherdus, achras, & ſylue-
ſtris prunus: in Afia πεδιονον uocatur: atq[us qui fert epimelidas, quem unedonem
Italiæ rura appellant. Huius fruticis fructus ſtomacho capiti, inſeſtus, & magnope
re acerbus est, cum breui quadam dulcedine, Ergo corna, glandes, memecylas ar-
buti fructus est] ruſticis in cibario uſu funt: aliarum arborum fruticum perraro fru-
ctus edunt. Veruntamen quin aliquando fame terra noſtra obſideretur, apud Sy-
ros autem abunde glandes quern [ilignæ] proueniffent, ruſtici eas recondentes,
tota hyeme, ipſo ueris inſitio pro frumentaceis eſculentis abutebantur: quas an-
tea ſane porcis obſicere ſoliti erant. Attum à confuetudine illa paſcendorum hyber
no tempore porcorum ob annonæ caritatem auerſi, ineunte hyeme eos maſtabant,
ut rem cibariam adiuuarent. Tandem uero ad glandes ſiccas uentum est: quas corti
ce detracto, alio aliás modo apte in cibum præparabant, nunc in aqua decoquentes,
nunc calidis cineribus obrutas tectas mediocriter affantes. Rurſum aliquando ex
fractis molitis pulmentum, etnos uocatum, inſtituentes: quod modò ſola aqua co-
ſpergebant, ſuperiniecto aliquo condimento: modò melle perfundebant, aut cum
lacte coquebant. Glandium porrò nutrimentum copioſum est, nequaquam ſimile
ijs quæ haſtenus ſecundo hoc libro enarrauimus. Siquidem he cum multis frumen
taceis in alendo certare queant. Ac antiquitus profectò, ut aiunt, mortales ijs ſolis ui-
ctitabant: Arcades uero ad multum etiam tempus, quum reliqui omnes Græci ad
cereales fruges iam eſſent conuerſi. Alimonia harum ægre permeat, & uitioſum ſuc
cum parit: ad quæ conſequitur, ipſi quoconcoſtioni rebellem eſſe. [[Iligna glans]
ad omnia deterior querna habetur, ceu ipſa quoqu[us] uocatis caſtaneis. Iſtæ nanc inter
omneis glandes principatum tenent: nonnulli lopimos nuncupant: folæ, agreſſi
fructu aliment, memorabile corporibus præbèt. Etenim corna, brabyla, memecy
la, zizipha, diſoſpyra, ſeu Louis flamma, alycacaba, item rubi, canis ſentis, terebinthi,
acherdi fructus, & quæcunque ſiſtuſmodi funt, ut aliquantulam nutriendi uim ha-
bent, ita prauo quoque humore olena funt omnia. Quædam etiam ex ipſis ſtomacho
inimica funt, & ingrata gultui, ſuum eſcis, earum non domesticar, ſed in mon
tibus degentium, dicata: ut quæ ex ijs ualentiffimum caſſant alimentum.

De alimonia ipſarum plantarum.

Lantarum non ſeminibus tantum fructibus ueſcimur, uerum & ipſas
ſapen numero totas, ſæpe etiam radices aut turiones, aut nouella germina,
prout ſuadet ſingulorum ufus, elitamus. Noſtrates ergo homines, raparù,
quas & buniadas dicum, caulem foliis ſoliti abijcere, nonnunquam ijs
quoq in cibo meliorum inopia coacti abutuntur. Sic item & radiculis, & quæ uer-
nacula lingua rapia uocamus. Eſt autem, ut ita dicam, ſylueſtris radicula hæc planta,
Quin & pyrethrum, & ſium, & equapium, & ſœniculum, & ſcandicem, cichori,
chondrilam,

D

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBVS

II.

137

A. chondrilam, gingidium, daucum, ac complurium arborum fruticum, tenella germi
na decocta homines comedunt haud raro fame publica cœcti. Quædam uel extra
famem, ceu nonnulli palmæ summum, quod ipsius cerebrum uocatur. Quid infu-
per de teneris ſpinis attinet dicere: Nam ipſe profectò extra famem etiam cum aceto
garo, ſumptæ in cibo, non ſunt aspernandæ. Superindunt aliqui & oleum, præſer
tim quam in aqua prius fuerint ferueſactæ. Duplici nanc modo, ſepenumero cru-
dæ, aliquando coctæ manduntur. Voco autem ſpinofas plantas carduum, colum ru-
ſticam, eryngium, cnicum, atragida, & appellatam leucacanthum, item chamæle-
ontis alteram ſpeciem. Quorum nonnulla agricolæ aceto aut muriæ inſiſtentes re-
condunt, quemadmodum & rapas, & cepas, & quæ uocantur ampelopraſſa, pyre
thrum, & alia ſtiusſmodi. Huius quodammodo generis ſunt ciboria, colocafia, &
quod abaton nominatur. Conſtat autem, hæc omnia, præterquam quòd exíguam
corpori alimoniam præbent, praui quoque ſucci eſſe. Quædam præterea ſtomacho
inutilia ſunt, ſpinis, ut dixi, exceptis modò è terra prodeuntibus. Quæcunque uero aut
aceto, aut muriæ iniecta conduntur, ac in totum ſequentem annum aſſueruntur, ad-
ſeſeet ex ipſa præparatione incitandi appetitus facultatem, ſi modice quis deguſtet,
ceu ipſi uiticis terebinthi turiones. Hæc itac inter ſylueſtres plantas connumeran
tur, ac id in commune de ipſis nouiſſe ſuffecerit, omnia uitioſo ſucco conſtare. Sati-
uorum uero non communem aliquam rationem, ſed propriam ſingulorum uirtutè
pernouiſſe longè optimum fuerit, potiſſimum, ſi qua in aſſiduo uſu habentur, quæ
ob id ipſum ab hominibus expetunt, longa experientia compertù habentibus, alij
ea eſſe præſtantiora. Itac deinceps de his ſum ſcripturus, ſumpto ab oleribus initio.

De lactuca.

Lerique medicorum reliquis omnibus hoc olus, ceu ficus autumnalibus
fructibus, prætulerunt. Nam inter ipſa aliud melioris ſucci non inuenias.
Quod porro nonnulli uitio uertunt, id in præcipuam ei laudem cedit: &
ſi ita ſe re uera haberet, non modò nulli olerum, ſed ne optimi quidem ſuc
ci ac ualentiflimi cibi edulijs eſſet ſecundum. Nempe ſanguinem aiunt generaret
quidam non simpliciter ſanguinem, ſed multum quoque ſanguinem gignere lactu-
cam clamant. Verum hi tametſi prudentius obiçiât, longius tamen alij à uero ab-
ſunt: quanquam hoc ipſum, ſuta multum ſanguinem procreare, non eſt quod meri
tò quis damnet. Conſtat enim, huiusmodi edulium laudatiflimi ſucci cenſendum
eſſe, quòd plurimum quidem ſanguinis, aliorum uero ſuccorum nullum produce
re ſit comparatum. Si uero quia permultum ex lactuca ſanguinis congeratur, idcir-
eo damnandam eam cenſeant, facillimè huic malo occurri poteſt: quippe quum ue
ſcentibus & liberalius exerceri, & ea parcius uti integrum ſit. Hæc ergo aduerſus te-
merarios oleris huius inſectatores dixiſſe ſufficiat. Illud porro nouiſſe expediat, cum
citis nimirum alij oleribus pauciflimum ſanguinem & uitioſum generantibus, ex
ſola lactuca non multu quidem, nec uitioſum, haud tamen omni ex parte laudabi-
lem gigni. Vplurimum cruda ipſa uefcuntur. Aeſtate autem, quum in ſemen iam
proruptura eſt, in aqua dulci præcoquentes, cum oleo, garo & aceto aſſumunt, aut
cum alíquo ex condimentis, obſonijs ue, præſertim ijs quæ caſeo conſtant. Plerique
etiam antequam excaleſcat, in aqua elixa utuntur: uti ego iam facio, ex quo dentes
mihi deteriores eſſe cœperunt. Nam amic quidam meus, quum olere hoc à lon-
go tempore me ut familiari cibo uſum ſuiffi ſciret, uideretque pòſt mandi à me citra
magnam moleſtiam non poſſe, coſturæ rationem indicavit. Etenim in iuuentu-
te, quoniam aſſiduo os uentriculi bile eſſerueſcelat, æſtus moderanl gratia la-
ctucas eſitabam. Quum autem ad prouectam ætatem perueniflem, olus hoc, con
trà quam in iuuentute, ſomnum iam ſtudio accerſenti mihi, auxilio ſuit: Quippe
qui etiamnum iuuenis lucubrandi gratia uigtlis dedita opera me aſſueſecerà, decli-
nante iam ætate, ipſa ex ſe in ſomni, grauius hoc incommodo moleſtabar. Aduerſus

B

CLAVDII GÁLENI PERGAMENI

c quod unicum mihi præsentissimum remedium lactuca ueſpere cōmanducata ſemper ſuit. Græcè porrò hæc thridacine, & uulgo nunc ab omnibus thridax nominatur. Eſt & aliud quoddam ſylueſtre olus thridacines nomen gerens: nafcitur id in uіjs paſſim, & ſepulchrorum cacuminibus, amœnioribus locis, quæ Græcè libades appellantur: præterea non conſtituſ, incultis. Eſt item perpuſſuī, inſtar hortenſis lactucae modo exortæ. Quin & paululum quid amaritudinis preſe fert, eam in dies euidentiorem p[ro]i]ncrementi ratione, ut emiſſo caule perquam manifeſteam liceat percipere. Eſt & aliud ſylueſtre olus lactucae nō abſimile, quod chondrila nun cupatur naturius prot auleſcens, illo amarius, glutinoſum quendam liquorem al bume, ſimilem ei qui ex tithymalis manat, continens; haud tamen ſimili acrimonia conſtat: eo nōnunquā ad palpebrarum agglutinandos pilos utimur. Hæc ita[que] olera ad hortenſiū diſcrimen ſylueſtria ſunt appellata. De hortenſi uero lactuca, quæ trito nomine thridax Græcè uocatur, ſummatim quæ dicta ſunt repetā, quò memoriæ tenacius inhecreant. Frigidum ergo humidum succum profert, haud quaquā tamen noxium. Ita[que] ſicut alia olera, iuſta concoctione non excidit, nec aluum cohibet, uti nec impellit. At[que] hæc illi non immerito accidunt, quum nec auſtera, nec acerba ſit, quibus auxilijs in uniuersum aluus ſiſtitur: quæ admodum à ſalſis, acribus, & omni- no abſtergêdi uim habentibus ad excretionem cōcitatur: quoru nihil lactucae inhebet.

De ſeri, hoc est intybo.

Nintybos à Romæ uocatos, ſeres tantummodo ueteres Attici appella
rint, an & alias quaſdam agreſtes plantas, non plane auſim afterere. Seris
cum lactuca conſimilis eſt facultatis, ſuauitate inferior, alijſćp. quæ de la-
ctuca perhibuimus.

De malua.

D

St & ab hac hortenſi alia qua[dam ſylueſtris malua, ceu in lactuca thrida-
cinem eſſe diuimus. Inter uero has congeneres plantas id eſt diſcriminis,
nempe quòd ſicciona ſint ſylueſtria, ſatua humidiora. Permifum quo[que]
eſt maluæ ſucco aliquid glutinis, quo lactuca caruit. A reſi[gerandi] facul-
tate manifeſte abeſt, ut ante ſumptionem, etiamſi ex ambobus uiciffim oleribus ca-
taplafma ad calidum quempiam aſſe[ct]um, quale eſt eryſipelas, componas, cernere
licer: id quod facitare homines confueuerunt, molliuſcula ſolia perquam diligen-
ter tundentes, donec ad leuorem exacuſſimum redacta ſint. Tum nanc[que] cognoſces
lactuca manifeſto reſi[gerare], maluam uero modicum, & quaſi tepidum quendam
calorem obtinere. Facile h[oc] olus deorſum labitur, non tantum qua[rum] humidum eſt,
fed etiam quia glutinoſum, præcipue quum oleum garum affatim una h[aur]itur.
Ad * concoctionem mediocriter ſe habet. Si horum trium olerum, betæ inquam,
maluæ, & lactuca ſuccos inter ſe compares, tentuis & abſterſorius betæ, maluæ cras-
fior lentior[que], lactuca in utriuſque medio ſtatuetur.

De beta.

Quidem non ſatiu[m]a ſolum maluam, ſed agreſſem quandam etiam in-
ueniri perhibi[n]us, quemadmodum & lactuca[m]. At agreſſem betam
nullam nouimus, niſi utique lapathum ſic quiſpiam arbiretur nominan-
dum. Betæ abſterſorius inſeſe ſuccus confi[picitur]: adeo ut aluum ad excre-
tionem extimulet, & nonnunquam, ſomachum demordeat, præſertim ijs quibus
ſenſilior is obtigit: eo[que] largius commanſa ſtomachum inſeſtat. Huius ceu aliorum
olerum, exi[guæ] eſt alimonia. Iecoris obſtructionibus, quam malua, aptius accom-
modatur: inag[is] autem ubi cui in ſinapi eſtur, aut aceto. Lienofos item ſimiliter man
ducata miſſi[ce] iuuat. Adeo medicamentum iuſtius quam cibus hoc modo ſum-
pta cenſeatur. Videoque homines huiuſcemodi omnia pro obſonijs, non cibarijs
eſſe, ceu aliquando porrum, pulegium, thymum, origanum, cepe, allium, naſtur-
tium, & alia quæcunque huius ſunt generis.

De braſſica.

II.

138

De braſſica.

Raſſica quoque à multis ut obſonium eſtur: medici ut deſiccante medica- mento ea utuntur. Diximus de hac quædam quum de facultatibus medi camentorum ageremus, ut in præcedente item uolumine: quæ nunc ſum- matim perſtringemus. Ergo braſſicæ ſuccus purgandi uim quandam obti net: contra ſolidum eius corpus ſiccitatis ratione cohibere magis quam incitare de- iectione am potest. Proinde quum expellere alui excrementa propoſum erit, aheno in quo elixa una cum aqua ſuit, propius admoto, ipsam eximè cōſeſtim, uaſculo- in quo paratur, oleu cum garo inijcere oportebit. Si falem proſaro ſumas, nihil re- fert. At humentem aluī ſiccare uolentes, quum mediocriter Bullijſſe uidelitur, pri- ore aqua effuſa repente aliam calentè inijcimus, ac ita rurſus in ea diſcoquimus uſq; dum tenera flaccidaq; euaferit: uentris ſubductione propoſita, minime diſcoquen tes. Tum enim non omni proprio ſucco ſpoliare eam intendimus, ſed quantum ma xime licet, ſeruare: quandoquidem quicquid elixatur, proprium ſuccum omnino quidem retinere non potest: quæ tamen amplius decoquuntur, plus eius amittunt. Quinetiam lentem braſſicæ modo parandam eſſe retulimus, & utrunque olus ſi- mul uentrem ducere poſſe, ac ſiftere. Vocatur autem hoc modo parata ſiue braſſi- ca, ſiue lens, diſephthos, idest recocta. Item cepa, porrum, multoq; magis ampelo- praſum, & allium, adeoq; quicquid à uetere natura ad aliam contrariam ducere ten tas, hoc modo apparabis: illius ante omnia memor, quod neque aere, neq; frigida a- qua tangi debet quod coquitur: haud enim unquam poſtea tenereſcere poterit, etiam- ſi diutijſime percoquatur. Verum oportet, uelut modo diximus, ſeruentem aquā pa ratā habere, in eam ilico id quod priori exemiſt, inijcere. Ad hec equo inter ſe mo do braſſica ac lens ſiccant: ideoq; uſum reddunt hebetiorē, niſi oculus totus præter naturam humidior ſit. Cæterum lens haud exiguī corpori alimentu præbet, idemq; craſſum ac melancholicum. Braſſica lente & infirmior eſt, & humidior: quippe quæ non ſolidæ ſubſtantiæ, ſed fungoq; ſit cibus; quanquam nec audabilem ſuccum uti laſtuca ingenerat, quum eum noxium habeat & graue olentem. De ea porro an ad urinam prouocandam eximie cōſerat, an officiat, nihil certi poſſum perhibere. Ve- tum hoc olus peruerſiſtimè fucatæq; doctrinæ ſectatores raphanum appellandum cenſent: quafi iam cum Athenienſibus qui ſexcentis ante nos annis uixerunt, non cum noſtræ tempeſtatis Græcis nobis ſermo ſit habendus, quibus omnibus confue tudo eſt, dictam iam plantam, cramben, idest braſſicam nuncupare.

De ariplice & blito.

Quoſiora ſunt hæc inter olera, ac uti quis non abſurde dixerit, qualitatis expertia, & inſipida, magis etiam quam cucurbita, aut omnino certe non minus, quum uidelicet elixa fuerint. Nam ex huſuſmodi oleribus ſola la- čuca utrouis modo eſtur. Qui porro ariplicis blitiq; guſtabilem qualita- tem intelligit, braſſicæ q; ſaporis commeminit, laſtucam in braſſicæ ac horum oleru medio eſſe nō diſſitebitur. Siquidem illa egregiè deſiccat, hæc contra plane humida aquoſaq; ſunt: quapropter nō ex ſolo oleo garoq; ſed addito aceto ſæpius meliusq; aſſumuntur. Alias nancq; ſtomacho inſelta ſunt. Diximus autē iſtuſmodi olera non- nihil ad leuigandam aluum momēti afferre, maximè ſi cum humiditate glutinofam lubricitatem ſortita ſint. Verum id ipſum perquā exiguum eſt: quoniam nulla ipſis acris nitroſaue aſſt qualitas, quæ aluum ad ſeretionè poſſit irritare. Liquet etiam quod minima ab ipſis alimonia in corpus dima et.

De portulaca.

Ac quidam in cibo utuntur, ſed imbecillem præbet alimoniam, eamq; hu midam, frigidam, & glutinofam. Vt medicamentum, dentium ſtupori medetur, ob lentorem ſuum mordere neſcium; de ea ſulus in opere de fa cilè parabilibus ſumus locuti.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

De lapatho, id est rumice.

Vmicem, uti ante diximus, sylueſtrem betam poſſit quis appellare: quum non guſtu ſolem, uerumetiam facultate hortenſi betæ perſimilis ſit. Quoniam autem beta aliquanto iucundior eſt rumice, idcirco ea magis homines uſeſcuntur. Quare nec nos quoque prolixius hic de rumice ſcribere oportet, quum in beta omnia ad rem facientia exſpulerimus.

De oxylapatho.

El ex nomine ipſo huius herbæ tum qualitate, tum uim conijcias: eſt nanz que rumex acutus. Et crudum ſanè rumicem, uti nec betam, edere nemo ſuſtineat: oxylapathum uero ruſticæ mulieres abſurdo quodam appetitu, quam ciitam uocant, laborantes, ſicut & inſolentes quidam ac curioſi pu eri, eſitant. Clarum quoq; eſt, hoc olus magis quam rumicem meritum eſſe, ut ceu nullius alimenti damnetur.

De ſtrychno, id eſt ſolano.

Nter olera que edendo ſunt, haud aliud noui quod adeò ut ſolanus adſtrin gat. Quamobrem non immeritò crebro eo in medicinis, raro in cibis uti mur. Ergo omnibus adſtringi ſimul ac refrigerari poſtulanibus efficaciter adhibetur; ſed leuſſimè corpus alit.

De aculeatis plantis.

Viuſmodi plantas è terra modò exortas prius quam ſolia ſpinis asperêtur, pleriq; ruſtici mandunt, non tantum crudas, ſed etiam in aqua coctas: cru das garo acetoq; immergentes, coctas oleo inſuper ungentes. Diximus iam ante, olera omnia leuſſimum alimentum, & humidum ac tenue exhi bere. Aculeata ſtomacho mediocriter poſſunt. In hoc genere plantarum eſt cardus, colus ruſtica, & uoçata leucacantha, labrum ueneris, cnicus, tragacantha, atra, gis, & quæ pluris quam pro merito penditur cinara.

De cinara.

Vi porrò uſitata ac trita deſpiciunt, per y primam ſyllabam, non per i, ci naram proſerunt. Praui ſucci eſca eſt, præcipue quum durior iam euæſerit: tum enim bilioſi humoris copia abundat, totáque eius ſubſtantia ad ligni magis naturam degenerat, adeò ut ex ipſa melancholicus, ex ſucco tenuis & bilioſus humor producatur. Proinde coctam edere præſtiterit una cum corian- dro, ſi ex oleo garo, uinoq; ſumatur: ſi in patina aut fartagine præparetur, coriandru ne addito. Pleriq; enim ſic eius ueluti cacumina comedùt, ſpondylos ea nominàtes,

De apio, equapio, ſio, ſmyrnio, quod Romani olus atrum uocant.

Mnia hæc urinæ ciendæ potestatem habent. Apium inter cætera familia- rilimum eſt, & ori ſtomachoq; gratilimum. Equapium & ſium inſuaui- ora. Nam ſmyrnium inſuaitate caret: ideoq; Romæ plurimù uenditur; acrius longè calidiusq; quam apium: quin & aliquam odoris uim habet: quapropter & apio lioc; efficacius urinam mouet. Ad hæc mulieribus menſes pro- uocat. Veris tempore caulem producit, qui crudus edendo eſt, haud aliter quam fo lia: quæ ſola per hyemem citra caulem retinet, ſicut & apium. Tandem uero caule accedente, tota planta iucundior retinitur, ſiue cruda, ſiue cocta edatur, ſiue ex oleo & garo, ſiue uinum, ſiue acetum libet adiſcere. Nonnulli cum aceto & garo tantù edunt, ueluti apium: alij paulum affundunt olei. Sium & equapium non niſi co- cta ſumuntur: utrunque enim inſuaue, ſi crudum edatur, apparet. Sunt uero etiam qui apium ſmyrniumq; lactucæ iungentes folijs, ita eſitent. Etenim quum lactuca inſipida & fatua quæptam res ſit, præterea frigidi ſucci, gratius commodiusq; cum acrium alíquo aſſumitur. Hac ergo de cauſa quidam etiam erucæ porriq; ſolia ipſi admiscent.

139

A

admiſcent. Sunt qui & ocymi. Quod porrò nos ſmyrnium, Romæ nunc paſſim ab omnibus non hoc nomine, ſed olus atrum appellatur. Et fortaſſe quiſpiam omnino ne numerandum quidem inter alimenta ipsum cenſeat, ut nec ſium, nec equapium, quum ſint huiuſmodi omnia ciborum obſonía duntaxat, quemadmodum & cepa, & allium, & porrum, & ampelopraſum, & simpliciter omnia acria. Ad hoc genus pertinent ruta, hyſſopum, origanu, ſeniculum, coriandrum: de quibus in commen tarijs obſonatorijs tractatur, qui ad medicos quodammodo accocos cōmuniter qui dem illi ſpectant, proprius tamen utriſ finis eſt ac propoſitum. Siquidem nos ut proſint cibi in primis, non ut delectent curamus: & uoluptatem ſi quando quaerimus, uti litati eam cogimus ſeruire. Nam in nonnullis magnum ad cruditatem momentum aſſert edendi inſuauitas: ideoque modice talia condire ſatius fuerit. Cocorum uero lau titias atque cupedias prauis apparatibus inſtructas, ut uulgo paſſim utuntur, cruditas magis quam laudabilis concoctio excipere conſueuit.

De eruca.

Lus hoc perquam manifeſte excalfacit, adeò ut non faciè ſolum abſcì ium citis laſtucæ ſolijs edatur; nam ita nimio ſeruori par frigus admiſtum, temperamentum æquat. Quinetiam genitale ſemen augere creditur, & in uenerem ſtimulos addere. Caput magis, ſi ſolum edatur, inuadet.

De urtica, quæ & acalyphe, & crvile dicitur.

Ylueſtrium herbarum hæc quoque una habetur, tenuibus partibus conſtans, Quapropter ut cibus à nemine ſumi meretur, niſi perquam immen fa fames eo compellat. Vt obſonium & medicamentum aluum ducens conuenienter accipitur.

De gingidio & ſcandice.

Lurimum in Syriä gingidium naſcitur: eſtur ſcandicis apud nos modo, Stomacho mire utile, ſiue crudum, ſiue elixum libeat ſumere. Longioris decoctionis impatiens eſt. Nonnulli ipsum ex oleo garoep eſitant. Alij ſuum etiam aut acetum adiſciunt: ac multo ſic magis ſtomacho conducit. Cum aceto ſumptum, ſaſtidíosos ad cibum inuitat. Perſpicuum uero eſt, hanc quoque herbam medicinæ magis quam cibo conuenire: quippe quæ & adſtrictionis, & amaritudinis non obſcuræ, nec exiguæ particeps ſit.

De ocymo.

Lerique hoc etiam ut obſonio utuntur, ex oleo garoep eſitantes. Succo mi nus commendatur. Admentuntur ob hoc quidam, ſi tritum fictili nouo inditum operiatur, citiffime intra paucos dies, præſertim ſoli exponiſt, ſcor piones gignere. Sed hoc ſanè à uero abeſt. Id porro ueriffime de eo dixeris, nempe & ſtomacho inimicum, & pertinax concoctu, prauiep ſucci oluſculum eſſe.

De ſæniculo.

Va nonnunquam ſponte ſœniculum prouenit, ceu & anethum. Seritur & in hortis. In condimentis aſſiduus anethi usus, ſœniculi uero & in obſo nijs. Apud nos enim hoc reponunt, non ſecus ac pyrethrum & terebinthum condientes, ut in totum annum ufui ſit, quemadmodum & cepas & rapas, & alia huiuſmodi quædam in ſolo aceto, alia in oxhalme aſſeruantes.

De aſſaragis.

N per ph, an p, ſecunda aſparagi ſyllabæ ſit proferenda, ut nunc Græcis omnibus mos eſt, minime iam nobis contéplandum propoſuimus. Haud enim atticarum uocularum captatoribus, ſed bonæ ualetudinis curam ha bentibus hæc conferibuntur. Et profectio quod ad hanc rem pertinet, hi Platonis neque libros, neque mentem noſſe aut intelligere uidentur. Quoniam qui

AA

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
dem igitur omnes fermè Græci teneros coliculos, quŭ ad fructus feminis, eruptio-
nem increuerunt, afsaragos p litera sonant, illorum ego uirtutes prosequar, permit-
tens unicuiq[uo]t uti ut liberit appellare. Sunt ergo in oleribus ac plantis permulta
quæ huiusmodi coliculos seu germina producát: attamen nō omnia in cibo ufur-
pantur: ideoq[uo] de ijs tantum quæ uſitationora ſunt, ſermonem ſum habiturus, ceu ha-
ctenus in ante dictus fecimus, Itaque bræſſicæ teneror delicatioq[ur] coliculus (cyma id
quidam uocant, per contractionem, ut opinor, nominis trifyllabi cyema) ipſa ſeminus
braſſica ſiccat: quanquam aliorum olerum aſparagi utplurimum ipſa planta ſiccio-
ris ſunt temperaturæ, inaximéque quŭ iam propè eſt ut in ſemen prorumpant. Alia
porrò olera dico non quæuis, ſed lactu cam, atriplicem, blitum, betam, maluâ: quum
contrà raphani, rapæ, ſinapis, naſturtij, pyrethri, ac omnium fere calidoru[rum] acriumq[
]aſparagus humidior eſſe comperiatur. Ad hæc autem bulbus quoq[uo] apiu[rum], eru-
ca, ocymu[rum], oxylapathum, rumex, omnesq[ur] oleracei generis herbæ, huiusmodi coli-
culum ante ſeminis emiſſionem edunt: qui parto iam ſemine areſcit, & cibo inutilis
redditur. Id autem generis omnia in aqua ferueſacta, cum oleo & garo eſitantur, ad-
iecta exigua aceti portiuncula, Ita enim & ſuauiora, & ſtomacho gratiora ſunt. Cæ-
terum corpori alimentum ilſa nec amplum, nec boni ſucci præſtant.

De alio aſſaragorùm genere.

St aliud aſparagorum genus, quod in fruticolis plantis prouenit, oxy-
myrſine, chamædephne, & oxyacantha. In ſuper aſparagorù alius regius
in hortis nafcens, alius helios, id eſt paluſtris appellatur, ceu alius ab ijs
qui à brionia oritur. Omnes ſtomacho accepti ſunt, & urinales, pauciq[
]a alimenti. Atq[uo] hi, ſi quidem probè cōcoquantur, oleru[rum] aſparagis magis
alunt: nimiru[rum] quanto illis ſunt ſiccores. Cæteru[rum] inter fruticum arboru[rum] germina
ſimilitudo quædam eſt: haud planè tamen eadem eſſe dicenda ſunt. Quippe in arbo
ribus magis ea lignoſa confpiciuntur. Quare ſeſum de ijs exinde dicendum eſt.

D

De turionibus, ſeu germinibus.

A
Rborum fruticumq[ur] turiones oleru[rum] aſparagis proportione reſpondent: ſunt enim hi quoque progerminationes quædam totius ſtirpis ad ſemi-nis generationem prorumpentis. In hoc autè diſſident, quod arborum caudex, qui cum olerum herbarumq[ur] caule proportionem gerit, peren-net: horum caulis annuus exiſtat. Cunct[ua] porrò arborum fruticumq[ur] germina in aqua decoſt[a], edendo ſunt, quiub[us]dam exceptis, quæ aut ori ingrata, aut medicam[ē]toſa ſentiuntur, Haud tamen prioribus illis homines ueſcuntur, ob alioru[rum] eſculentorum longè præſtantiorum affluentiam. Quum uero famis publicæ dira ut- get neceſſitas, ad horum cibos confugiunt, Quodam nanc[uo] modo hæc etiam nutri-unt ſi belle conficiantur. In hoc genere probatiora ſunt quæ ex terebíntho, utiſce, uti-te, lentuſco, rubo, ſenteq[ur] canina prodeunt. Apud nos in acetum aut oxhalmen tere-bínthi turiones coniecti, in domestiſcos ufus aſſeruantur.

De differentia quæ in plantarum, quæ edendo ſunt, partibus confpicietur.

” Quidem uera eſſe in primis optarim quæ Mneſitheus in libro de alimen
tis ſcripta reliquit. Nam publici ac uniuersales ſermones ut cum ueritate
multa breuibus docere, ita citra hanc magnopere obeſſe conſueuerunt.
Quæ porrò generatim de plantarum partibus Mneſitheus prodidit, ha-
bent in hunc modum. Primum ergo radices omnes cōcoctu difficiles,
turbatricæ ſunt, uelut raphæus, alliut, cepa, rapum, & reliqua id genus. Quorum-
cunque enim radix, quoq[uo] proxime terram nafcitur, edendo eſt, omnia euſimodi in
eorum numerum quæ concoctioni reſiftunt, demigrant. Ita nanc[uo] comparatum eſt,
ut alimenta ex radicibus in omneis plantarum partes diffundantur. Ex quo fit utra-
dices multum in ſele humiditatis colligant: quam magna ex parte crudam habeant
nec eſſe

II.

140

A. neceſſe eſt, Siquidem fieri nequit ut omnis ea penitus in ijs cōcoquatur. Quod enim
concoctum eſt, perſectum eſſe uidetur. At in radicibus contentus humor, alibi perſe
ſtam concoctionem affequatur oportet, per ſingulas nimifur plantæ partes diſeſtus.
B. Cuncta nanque à radice alimentum trahunt: quare neceſſe eſt crudos indidem hu-
mores confiſtere. Illic enim collecti, finem concoctionis quæ in ſuperioribus fit parti
bus, operiuntur. Itač in radicibus confentaneum eſt permultum crudæ & inconfec-
tæ humiditatis contineri. Merito ergo in noſtris quoque corporibus humida ab ijs
& turbatoria relinquitur alimonia. Hæc eſt Mnelithei oratio, uerbo quidem tenus
ueri ſpeciem præ ſe ferens, ſed experiētia iudice falſitatis damhanda, Etenim raphani
radix caule ſuo folijs, multo acrior eſt, ceu cepæ, ampelopraſi, porri, & allij. Quin
ſi betæ, maluæ, rapi, radicem una cum folijs conſerre libeat, fortiſe in ea uirtutem
deprehendes: uelut in altheæ quoque radice, quæ agreſtis quædam malua eſſe uide
tur. Ipsius ergo radix, ſicut & betæ, uim ſuam palam exerit, nempe comſplures inflam
matos tumores diſcutiens: quod folia ſanè præſtare non queant. Quinetià in medica
mentoſis plantis quæcunq radices iam dictis ſimiles habet, ipſis radicibus folia ſunt
imbecilliora, ut in cyclamino, ſcylla, aro, dracontio, alijs, quamplurimis. Quemad-
modum enim alijs in plantis maxima ſubſtantіæ pars ad caulem caudicem, cōuerti
tur, ita in ijs ad radicem: hanc earum natura præcipue educat, auget, ac enutrit:
quod in ea minus probe fuerit elaboratum, in folia caules, ſecernit. Proinde hæc
in ipſa etiam hyeme magnam radicem ſeruant: uere autè in ſemen iam prorumpen-
tia, caulem producunt. Videtur porro & in animalibus natura nonnunquam totius
corporis recrementis, ceu etiam Artiftoteles perhibuit, ad partium quarundam non
neceſſariorum generationem abuti: ut in ceruis ad cornua, in alijs animalibus ad co
piam magnitudinem ue ſpinarum, ſetarum, aut crinіum. Itaque tutius fuerit unam-
quanq plantarum particulam ſeorſum considerare: primum, quidem guſtando olfa
ciendo, deinde ipſa quoque cōmanduatione experiendo. Ipſe nanc olfactus ac gu
ſtus præterquam quòd qualem ſaporem odorem, plantæ pars habeat docet, ſimul
eius totam protinus temperiem coindicat. Per experientià uero, ſi quidem certis pro-
prijs, finitionibus tentetur, exacte uirtus omnis explorata habebitur. Nónunquam
etiam ſtirpis conſistentia una cum ſuo succo ſimul innoteſcet. Aliæ enim humidum
aqueum, alіæ craſſum & glutinofum habent succum: quos ipſos per ſe rurſus gu-
ſtare conueniet. Horum nanque alij acres aut acidi, aut amari ſunt, alij falſi, ceu qui-
dam auſteri aut acerbi, quidam inſuper aquei aut dulces. Quare non oportet Mneſt-
thei autoritate inductos ſidem nos eius uerbis tanquam perpetuo ueris adhibere, ſed
unam quanq plantæ partem ipſam ſeorſum ac per ſe experiri præſtiterit.

De rapis.

Lanta hæc apud Græcos tam gongylis, quam bunías appellatur. Quod
eius extra terram eſt, oleraceum cenſetur: radix, quæ terra cōtinetur, ante
elixationem & dura eſt, & cibo aliena. In aqua autem decocta, mirum ſi
aliqua ex congeneribus plantis minus nutriat. Hanc quoque ipſam mul
tiſariam homines parant: nam & in muria & in aceto reponunt, quo in totu annum
uſui eſſe poſſit. Succus ex ea in corpus diſeſtus, temperato craſſior eſt; ideoſi quis
ultra modum eſit auerit, & maxime ſi perſecte conficere eam nequeat, crudum ſuccu-
in uenis congeret. Ad alui deiectionem nec ſonferre quicquam, nec officere dixeris,
potiffimum quando bene fuerit percoſta, ut quæ longam elixationem requirat, opti
ma, ſit bis decoctione perpeſſa, ad eum modum videlicet quem antea in hac præ-
parandi ratione docuimus. Sin crudior ingeratur, concoctioni pertinacius reſiſtet,
pariet inſlationes, & ſtomachum inſeſtabit; nonnunquam etiam mordere illum non
uerebitur.

AA 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

De aro.

Vius plantæ radix, rapi modo manditur. Quibusdam in locis acrior na-
scitur, ut dracontio fere limilis sit. Dum recte parare uoles, prioris deco-
ctionis aqua effusa, repente alteram calidam injacere cœueniet, uti in bra-
fica & lente præcepimus. Cyrenis contrà quam in nostra regione arum se
habet: nam illic minimum medicinæ, minimum acrimoniæ præ se fert, adeo ut uel
rapis utilior habeatur, idcirco radicem quoque in Italiam comportant, ut quæ ab
putrefcat aut regerminet, longo tempore perennare possit. Perspicuum quoque est,
alendis corporibus hanc esse accōmodatiorem. Si quis uero in thorace ac pulmone
collectos craslos lentos, humores extuſire ſtudeat, acrior ac medicamentoſior ma-
gis conueniet. In aqua elixa eſtur cum ſinapi aut aceto, ex oleo & garo. Quinetiam
cum obſonijs quæ hypotrimmata Græci uocant, & ſale, & ijs quæ caſeo constant, ſu
mitur. Haud porro obſcurum est, ſuccu eius qui in iecur ac uniuersum corpus diffun
ditur, quo uno animal nutri, crasliuſculum eſſe, ceu de rapis diximus: id
quu radix medica ui caruerit, limilis illis quæ Cyrenis aduehitur. Apud nos nanc
Asia terra pleræ aricradices aciores ſunt, medicinæ potestatem iam obunentes.

De dracontio.

Racontij quo: radicem bis ter ue elixam, quò omnē exuat medicinam,
cibo interdum ari modo exhibemus, quum crassi ac glutinòsi pectus pul
monem, obſidentes humores ſortiore ui expellendi ueniūt. Illud porro
commune ac publicum de omnibus cibarijs edictum perpetuo in memo
ria habendum est, nempe acria amara, perexiguum corpori alimentu conferre, co-
pioſum uero ac largum qualitatis expertia: ijs magis dulcia, tum uero etiam magis
quæ folidee costipatae ſubstantie ſunt, ita ut nec humida, nec laxa costitutione di-
fluant. Hæc ergo ſi iugiter memineris, atc inſuper ſi animaduertas, an unum quod
eorum quæ per experien:iam exploramus, elixatione aut aſſatione, aut fixura ualen
tem ſuam qualitatem deponat, nil erit opus ut ſpeciatim de ſingulis n os audias diſſe
rentes. Verum, ut haſtenus in alijs, ita nunc quo: ea potiſſimum quæ in cibario uſu
aſſiduo uſurpantur, enarrabimus.

De asphodelo, qui albucus & hastula regia dicitur.

Cyllæ radici, albuci radix, magnitudine, figura, amaritudine quadante-
nus limilis est, duntaxat in hoc differens, quòd lupini modo parata, ſua
plurimum amaritudinis abiſciat. Scyllæ nanc qualitas difficulter elui po
test. Cæterum Heliodus albucij celebrare uoluitè uidetur, quum inquit:
Nec quanta in malua at: albuco ſint bona norunt.

At ego compertum habeo, famis tempore ruſticos uix crebris dulci in aqua macera-
tionibus, multaque coſtura radicem hanc cibo idoneam reddidiffe. Inſe tamen ei
extenuandi facultas, atque obſtructa demoliendi, ueluti & dracontio. Ideo ipſius
coliculus arquatis tanquam ſummum præſidium exhibetur.

De bulbis.

Vm prædictis bulbi genere conueniunt. Nam horu quo: radix direptis
folijs manditur, in uere ipſe etiam coliculus. Amaram auſteram uim eui
denter bulbi in ſe habent: quom ob rem iacentis ac diſſoluti stomachi alij-
quatenus excitant auſidat. Atuerò nec ijs incommodant, quibus è tho
race at pulmone pus conuenit exſpuere: quanquam crasſiore ac glutinoſiore ſunt
corporis ſubstantia. Etenim amaror crasliudini reſuſtatur, lenta crasſa, natus inci-
dere, ceu in cœmentarijs de medicamètis prodidimus. Quapropter bis elixi uberius
quidem alent, ſed excreare uolentibus aduerſabunt, ut pote omni amaritudine exuti.
Tum yero ex aceto, oleo garo, miſtis eſitare fatius fuerit: nà ita magis proſectò oble
ſtabunt,

D

II.

141

A. tabunt, ac nutrient, minus c[ap]llobunt, ac facilius concoquentur. Quidam horum cito abunde & immodice uti, plane feminis auſtam copiam, in c[ap]uenerem se eſſe ſalaciores ſenſerunt. Hos quoque homines non uno modo apparant. Non ſolum e[nim in aqua, ut retuli, elixam, uerumetiam patinas ex ipſis uarie conditas inſtruunt. Alij quidam in ſartagine frigunt; plerique in craticula aſſant. Verum hi longam decoctionem oderunt, admodum pauca contenti. Sunt qui nihil prorfus præcoquant: delectat nanque eos ipſa illa íntegra bulborum amaritudo ac auſteritas: quippe qui amplius ab ea ad cibum alliciantur: quanquam ad huius c[em]odi illecebram duo, aut ad ſummum tres plus fatis facient. Si uero liberalius ſic appaſati ſumantur, præſertim ubi, ut ſere mos eſt, crudiores ingeruntur, amplius ſua cruditate moleſtabunt. Qui dam etiam non probe concocti inflationes & tormina pariunt. Qui ad hunc ſane mo d[um]um eſitantur, alimentum minime laudabilis ſucci ſuggerunt. At ampliſlimè decoſtorum, aut bis etiam, uti diximus, ſuccus crassior quidem ille erit, cætera uero me lior ac alibilia reddetur.

De paſtinaca, dauco, & caro.

Orum quo[que] radices manducantur. Mínus quam rapæ alunt: sicut cyrenaicis etiam aris inſirmi us. Manifeſte excalſa iunt: quin odoratum etiam quid aedunt. Similiter item ac alia radices ægre conficiuntur. V[rinam] mo uent. Si quis immodice ijs utatur, prauu[n]n utcun[que] ſuccum generabunt. In hoc tamen minus noxia eſt cari radix quam paſtinacæ. Sunt qui daucum paſtina[cam] agreſtem nominent. V[rinam] is ſane potentius ciet, ſed ad medicinæ naturæ propius iam accedit, multa[que] eget elixatione, ut in cibum recipiatur.

De tuberibus.

Vlbolis radicibus tubera annumerare oportet, nulla euidenti qualitate prædita. Qui ergo his utuntur, ad excipienda condimenta tanquam materiam habent, ceu alia quæ *essentia*, id eſt qualitatis expertia uocantur; & innoxia, guſtus, aquoſa ſunt. Quibus omnibus commune eſt, ut alimen tum nulla inſigni facultate conſtans corpori præbeant: ſed frigidiſculum duntaxat, crassitudine tale, quale erat ipſum quod ingerebatur: ex tuberibus quidem crassius, ex cucurbita liquidius & tenuius. In alijs eadem eſt proportion.

De fungis.

Nter fungos boleti quo[que] rite coſti proxime ad cibos qualitatis exortes & fatuos accedunt. Verum nequaquam homines illis ſimiliter folis utuntur: ſed uarijs modis parant ac condiunt, ceu alia quæ nullam inſignem gerunt qualitatem, Alimonia ex ijs procedens pituitola eſt: clarum etiam, quod ge lida, malic[us] ſucci, ſi largius æquo quis utatur. Hi porro aliorum omnium fungorum innocentilimi ſunt. Secundi ab his Amanitæ. Alios omnino non attingere fuerit tu[ius]; multis nanc[que] mortem attulerut. Ego certe quendam noui, cui ob boletos, qui mi nime noxij uiden[que], crudiſculos, maiore[que] copia ingeſtos, os uentriculi anguſtia pon dere[que] afficiſum conſtrictum[que] fuerit, intantum ut ſpirandi difficultate, animi[que] deliquio corriperetur, & frigidum exudaret, uix[que] auxilijs crassos humores incidentibus ſeruari poſset, cu[ius] generis eſt oxymel tam ipſum per se, quam una cum hyſopo ori gano[que] mediocriter incoſtis. Nam hoc remedio eſſe à quodam acceperat, præterea & nitri ſpumam illis ſuperinſperam. Poſt quæ deuoratos fungos euomuit, iam tum in pituitofum ſuccum prægelidum crasſum[que] quadantenus commutatos.

De raphano, ſeu radicula.

Adiculam ſolam crudam[que] urbani homines utplurimum prima menſa ex ga[ro] ſumunt, alui ducendæ gratia: pauci acetu[m] admiscent. Ruſtici uero frequen[ter] cum pane eſitant, non ſecus ac alia quæ nobis natura, non ars parauit obſo[rum].

AA 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
nia,in quibus est originum uiride,nafturtium,thymu, fatureia,pulegium,ferpillum,
menta,calaminta,pyrethrum,eruca:quippe hæc omnia uiridia,edulioru funt obfo
nia,unà cum illis fumpta:untq, herbacei generis plantæ,Radiculæ caulis quoque
& folia nonnunquam eduntur,fed neceffitate magis quam Sponte .Radix in eorum
numero est, quæ obſonij potius quam nutrimenti nomine paffim edimus.Vim exte
nuatoriam gerit,cum qua confpicue unà calfacit.Acris enim in ea qualitas exuperat.
Verno tempore caulem in altum affurgentē producere folet, ceu alia quæ nata funt
excauleſcere.Hic elixus eſtur ex oleo,garo & aceto,ut rapæ caulis,napiq,& lactu-
cæ: idemq magis quaſi cruda fadicula nutrit, ut qui acrimoniam in aqua deponat;
quanquam minimam ſanè & ipſe alendi poteſtatem habet. Quidam non ſolum cau
lem, fed una ipſas radiculas elixantes comedunt,raparum modo.Cæterum cum me-
dicos illos,tum medicinæ rudes homines mirari ſubit, qui à cœna crudas eas, quo iu
uent ſcilicet concoctionem,ingerut.Aiunt nanc id ſe ipſa experientia abunde com-
pertum habere nullus tamen eos citra damnum potuit imitari.

De cepis, allio, porro, & ampeloprafo.

D

Arum quoque plantarum radicibus percrebro ueſcuntur homines, rarius caule folijsq, acri admodum facultate præditis, pro radicu portione. Corpus excalfaciunt, & crasſos in eo humores extenuant, glutinoſos inci-dunt. Bis tamen aut ter in aqua decocta, acrimonia ſpoliantur: quanquid ne ſic quidem uim perdunt extenuandi:uerum facultatem quandam obſcuriffimam alendi corporis exinde acquirunt: cuius antea quam decoqueretur, nihil prorfus ob-tinebant. Cæterum allium non modò ut obſonium,uerumetiam ut medicamentum ſanitati accommodum, quòd obſtructa ſoluere & diſcutere poſſit, ufurpat. Aliquan-tiſper elixum, ufquedum acridudinem abijciat, ut uiribus fuis imbecillius fiat, praui certe ſucci notam deferit, quemadmodum & porrum, & cepe, quũ bis fuerint decocta, Ampelopraſi autè à prafo, hoc eſt porro, tanta eſt differentia, quanta in alijs con-generibus plantis inter ſylueſtria & fatiua inuenitur. Sunt qui hoc in totum ſequen-tem annum reponant, aceto condientes, haud aliter quam cepas: eacq ex parte cibo commodius, & prauo minus fucco obnoxium efficitur. Acrium porro omnium affi-duus ufus eſt euitandus, præſertim ei qui naturæ eſt plus æquo bilioſæ: quoniam qui-dem ſolis pituitoſum humorè, aut crudum & crasſum, & glutinoſum colligenibus, huiuſcemodi edulia funt accommodata.

SECUNDI LIBRI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBVS
LIBER TERTIVS.

Iogchine Martinio Gandauo interprete.

R
Eliquum nunc eſt, ut de alimentis quæ animantia suppeditat, differamus:
quæ multum inter se uiribus diffident, pro ipfarum partium ratione, ac eo-
rum quæ in illis continentur, aut ex illis proueniunt: in quibus funt oua,
lac, caſeus, butyrum, & ſanguis.

De pedestrium animalium nutrimento.

S

Ingulæ animaliū partes haud eadem facultate funt præditæ. Siquidem ca-
ro quum probè fuerit concocta, optimum ſanguinem gignit, præcipue ani
mantium quæ bono constant fucco: cuius generis funt fues. At neruofæ
partes plus iuſto funt pituitoſæ. Inter omnia ergo edulia ualentiffima eſt
ſuilla.

DÆALIMENTORVM FACVLTATIBVS LIB. III. 142

A
fuilla. Argumento funt evidentissimo ipfi athletæ: nam hi fi de exercitiis conquetis nihil remittentes, alterius cuiufpiam eſcæ parem modum uel una die aſlumant, poſtridie redduntur imbecilliores. Quòd ſi plures exinde diſs idem facitent, non tanſum infirmiores, uerumetiam palam macilentiores euadent. Idem in pueris experiri licet, qui in palæſtra exercitantur, aut quibufuis alijs qui graues admodum operas obeunt, ut foſſores, ac meſtores. Bubula uero alimentum ipſa quoque nò exiguum, nec diſcufu leue præſtat, ſed ſanguinem crafiſiorem quam par eſt progignit. Præterea ſi melancholicæ quiſpiam naturæ in cibus cibo modum non ſeruet, affectu quoquam melancholico tandem corripietur, cuiuſmodi ſunt canceſſ, elephas, psora, lepra, quartana ſebris, & morbus qui ſpeciali nomine melanchola uocatur. Ad hæc lien ab huiuſmodi ſucco intumeſcit: quod uitium mala totius corporis habitudo, quam cachexiam uocant, & aqua intercus excipere ſæpe confueuerunt. Quantum autem totius ſubſtantiæ crafiſtudine bubula caro ſuillam ſuperat, tanto ſuilla bubulam lente. Suilla porrò ad concoctionem quam bubula accommodatior eſt: ac robustis quidem, florentibus ætate, & labore le aliquo fatigantibus, ea quæ à ſubbus in ætatis ſua uigore maſtatis ſumitur, cæteris nondum adultorum, ſed increſcentium caro conuenit. Quemadmodum autem ſuum ætate uigentium caro bene habitis iuuenibus peridonea eſt, ita iſdem boum nondum adultorum. Longè nanque bos fue tem peramento ſiccior, uti uir annis florens puero impubere. Merito igitur quibufcunque animalibus à natura ſiccior temperies obtigit, ijs tenella ætas, quo uidelicet humidior eſt, magis ad conueniens temperamentu conferre. Contra quæ humidiora ſunt, à conſiſtentia ætatis, quod iuſtæ temperaturæ deeſt, tandem acquirunt. Quare non ſolis uitulis accidit ut peradultis bubus melius concoquantur, uerum ipſis quoque hœdis ad capras collatis idem conceſſum eſt. Quanquam enim capra boue minus ſicca eſt, homini tamen ſuiq comparata, in hoc non mediocriter excellit. Similitudinem autè quæ ſuillæ carni cum humana eſt, uel ex hoc colligas, quòd quidam humonis carnibus quali porcinis uefcœtes, nullam eius neq ex galtu, neq olfactu ſulpicio nè habuerunt. Nam hoc ſanè perditiffimi hoſpites, ac alij quidam patrauiffe aliquan do funt deprehenſi. Merito ergo porcellorum alimentu tanto magis eo quod granades præbent ſues, excremētis abundabit, quanto illi ijs funt humidiores. Quin illud ipſum merito imbecillius quoque erit: quandoquidem humidior alimonia ut occlusus per corpus digeritur, ita citius etiam diffipatur. Agni porrò carne & humidiffima ſunt, & pituitofa. Quin ouilla quoque excrementis prauoſacco ſucco abundat. Caprænæ præter fucci malitiam acceſſit & acrimonia. Hircina tum ad fucci probitatê, tum ad concoctionem omnium ineptiffima eſt, mox arietina, deinde taurina. In his omni bus caſtratorum caro præſtantior. Annoſa autem & à concoctionis, & fucci, & nutritionis laude funt remotiffima. Quare ſuum quoque, tametſi propria temperie humidarum, quædam præ ſenio duram & concoctu pertinacem carnem acquirunt. Le porina quamuis crafiſiorem ſanguinem facit, ſuccum tamen meliorem quam bubula aut ouilla gignere poteſt. His non minus praui fucci ac difficilis concoctionis eſt, ceruina. Ferorum afinorum optimè habitorum ac iuuenum caro proximù huic locum habet: quanquam manſuetorum quoque, quorum ætas inclinat, nonnulli carnem ingerunt: ea tamen pellimæ concoctionis eſt, ac fucci, præterea ſomacho oriſp in ci bo ingrata, ceu equina, & camelina. Nam ne ab harum quidem eſu abhorrent homines quidam, mente pariter ac corpore inafinos camelos, degenerates. Sunt inſuper qui urſorum deuorent carnes: atque his abominabiliores, leonum, ac pardo rum, ſemel aut iterum decoctas. Supra uero quid ſit bís decoquere, expofuimus. De canibus porrò quid attinet dicere, ut apud quafdam gentes, qui in ipſis iuuenes pingues, funt, frequenter eſitentur, potiflimoque quum caſtrati fuerint: Non pauci quoque pantherarum carnibus uefcuntur, ceu afinorum etiam habitiorum, quales

AA 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. Sunt sylueſtres. Hæc nanque non modò eduntur, uerum à quibusdam etiam medici ſummopere commendantur. Vulpinam pulpam eſitant apud nos uenatores autumni tempore: tum nanque uuarum ſagina pinguеſcunt. Alia item animalia, quibus conuenientium & familiarium alimentorum ſuppetit copia, multo ipſa ſe ipſis cibo utiliora euadunt, ceu alia deteriora, quibus ea negata eſt. Quinetiam quæcunque prodeuntes à terra herbas depaſcuntur, aut arborum primores ramuſculos ſeu turiones: quo hæc tempore ubertim largiter proueniunt, eo ſemetipſis habitiora redduntur, magis obvia, atque ad noſtri corporis alimoniam comodiora. Et ex par te quæ procerioris herba paſtu gaudent, gracilia in hyeme aduſt ueris initium medium, ſunt, & prauum colligunt ſuccù, ueluti boues. At iſdem progrediunte tempore inaucta iam herba ac denſata, in feminis ſertilitatem late ſe diffundente, mani festò & craffiores, & bono ſucco pleniores fieri cernitur. Contrà quæ ex humili habba paſtum carpere poſtunt, primo medio uere melius agunt, ut oues: inerte uero æſtate, ac circa eius medium, capræ: quoniam tum fruticum germina copioſe proueniunt, quæ ijs in cibo gratiſſima eſſe ſolent. Quum ergo animantium me audax inter ſe comparantem ſpecies, tu quod adhibita experientia rem inquiſito, excutito, ac prudenter iudicato, non approbe nutritum ac pinguie, gracili macro componens, nec quod etiamnum adolescit, uetulo. Vitioſum enim & iniquu fuerit huiusmodi iudicium. Verum in unaquaſc juncti ſpecie, ſeu genere, ſeu quocunque modo libeat appellare, quod optimè coſtitutum eſt, ad aliud ſimile comparato. Ita nequaquam poſthac erit neceſſarium, ut proliſù de uernaculis cui genti animalibus ſermonem contexamus. Nam in Iberia animalculum inuenit lepori adſimile, quod cuniculum nominât. In Lucania, Italiæ ora, aliud medium quodammodo inter ſuem & urſum: ceu aliud quod in eadem Italiæ regione, alijs permultis locis eſtur, inter forices & domeſticos mures ac glires medium. Quæcunque igitur ex ijs animalibus bene paſta obefa ſunt, per experientiæ ea probato, commodos præparandi modos, quos quib que incolarum experimento didicit, ab iſdem percontans atque accipiens. Singulorum uero facultatē iam uel à nobis diſcas licet. Quæ nanc affantur, aut in ſartagine friguntur, corpori ſiccius dant alimentu: contra in aqua feruefacta, humidius. Quæ in patinis condiuntur, inter hæc media ſunt: quanquam in illis ipſis haud mediocre pro modo condituræ eſt diſcrimen. Nam affatim uino garo, ſaturata, alijs ſiciora ſunt eo liquamine carentibus. Rurſus quæ exiguam illorum portionem, aut ſapæ, quam Græce etiam hepſema quidam nuncupant, ampliorem habent, aut in simplici & tenui albo iure elixa ſunt, multo iam dictis ſunt humidiora. Quæ deni ex ſola aqua ſumuntur, ijs ipſis magis humectant. Maximum præterea præparationi diſcremen accidere poterſ ex ijs quæ ſuperinijciuntur, omnibus quidem illis ſiccantibus, ſed alio minus, alio magis. Sunt porro ita, ſemina quidem, anethi, apי, cari, lyguſtici, cumini, & alia quædam id genus. Ex plantis uero porrum, cepa, anethum, thymum, fatureia, pulegium, menta odorata, origanum, & quæcunque ſunt huiusmodi, ad obſo natricem ſeu condimentariam commentationem, non ad præſens institutum pertinentia. Quemadmodum autem modò præcepimus, quu animalium diſferentia inquiritur, optima cum optimis eſſe conferenda, ita nunc in apparatu diuſeritate non niſi de optimis utrinque erit considerandum. Hæc ita de pedeſtrium animalium car ne audiviſe ſufficiat. De eorundem uero partibus deinceps, quum ſermonè de limacibus absoluerimus, ſumus tractaturi.

De limacibus.

Oc ergo animal neque inter uolatilia, neque inter aquatilia adſcribile poſſe liqui dò patet. Quòd si ne inter pedeſtria quidem eius mentione faciamus, nun quam omnino de limacium cibo diſſerendi dabitur locus. Atqui ſilentio omnino præterire non fuerit, quæ uel lignorum uermes, uiperas, alias ſerpentes,

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBUS LIB. III.

143

A
serpentes, quibus Aegyptus ac alixæ quædam gentes uefcuntur. Nec enim illorum
quiſpiam hæc nostra lecturus eſt; nec nos quæ apud illos edendo ſunt, unquam co
medemus. At limaces ab omnibus Græcis quotidiano ciſo ufurpantur. Dura eſt ha
rum caro, eoq; concoqui pertinax; eadem tamen ſi conficiatur, ualentifilme nutrit.
Ineſt ipſis, ueluti ijs quibus teſta pro cute data eſt, Græci ofracoderma uocant, ſuc-
cus uentri ducendo idoneus. Quapropter nonnulli limacium oleo garo uinoq; con
ditarum iuſculo idoneus. Si autem ex harum carne ci-
bum duntaxat qui nutriat petas, in aqua prius ſeruefacito: eoq; pòſt effuſa rurſus in
altera elixato: deinde decenter condiens, tertiùm decoquito, ſuq; dum caro tota præ
teneritudine intabefcat. Nam hunc in modum præparata ut aluui retinet, ita alimen-
tum non contemnendum corpori præſtat.

De excarnibus pedestrium animalium partibus ſeu trunculis.

Edeſtrium animalium excarnes parteis homines mandunt, pedes, roſtra,
ac aures: eaq; utplurimum in aqua decoctas ex aceto & garo aſſumunt,
addito nonnunquam ſinapi. Quidam ex oleo & garo, uinum aſſunden-
tes. Sunt qui cui oleribus aut in aqua elixis, aut in patinis apparatis. Suilli
petioli omnium cōuenientifilmi ſunt ptilanæ incoſt: nam & illam meliorem effici-
unt, ipſip; molliuſculi redduntur: ideoq; tam in ore, quam in ſtomacho, expeditius
confici poterunt. Ergo haud exigua in præparationis modo differentia exiſtit: nec
ea tantum in partibus quæ carnis expertes ſunt, uerum alijs etiam omnibus: quam
ſuſius in condimentariis libris explicabimus. In præſentia uero ipſas in ſe tantum ani-
malium parteis consideramus, earum uniuerſales differentias enarrando, ita ſemper
temperata adinuicem comparatione, qualiſ ad eundem modum parata ſint, ut prius
retulimus: nam ea demum æqua fuerit comparatio. Iraq; excarnes ſeu extremæ cor-
poris partes, ut minimum pinguедinis, ita carnæ quoq; ſubſtantæ perexiguum ob-
tinet. Neruorum item ac cutis natura in illis præpollet. Haud porro tales hi nerui cu-
tis ue ſunt, quales qui per uniuerſum corpus diſperguntur. Hæc nanque in ijs magis
trita ſunt ac exercitata, eoq; etiam glutinofiora. Etenim neruacea omnia ac cutacea
dum elixantur, ad huiuſcemodi deueniunt naturam. Quare merito & tenuiter cor-
pus alunt, & expeditius per aluum, lentoris ſui nomine, delabuntur. Pedes ſuilli ma-
gis quam roſtrum probandi ſunt, uti hoc magis quam aures: nam hæ ſola cute ac car-
tilagine conſtant. Cartilago porro ſi ab adultis ſit animalibus, omnino confici nò po-
teſt. Quæ uero ab etiamnum increſcentibus ſumpta fuerit, ſi in ore dentibus bene
comminuatur, ac in uentriculo cōcoquatur, puſillum alimenti præbet. Idem de alijs
animalibus ac partibus proportione dictorum intelligito. Quanto enim eorum caro
alimonæ bonitate ſuilla inferior eſt, tanto ſummæ quoque ſeu excarnes partes ſuillis
deteriores ſunt æſtimandæ. Cæterum illud nequaquam arbitror quenquam latere,
quòd partes in pedibus appellem neruofas, ad eius qui proprie neruus uocatur, ſimi-
litudinem, qui ex cerebro & ſpinali medulla originem ducit. At quæ in partibus car-
te nudatis neruofa apparent corpora, per ſimilitudinem peruorum nomine appella-
tr permittuntur: quum uere ſint offium ligamenta, ſenſus expertia, & tendones qui-
dam ad ipſa pertinentes.

De animalium ped. Atrium lingua.

Ars hæc peculiare quandam ſibi ſubſtantia ex carne fungoſiore, ac magis
ſanguinea, ſortita eſt. Nam pura ueraq; caro muſculi ſunt, atque in ijs ipſis
media potiſimum pars. Siquidem multi circa fines in iuſtos tendones de-
ſinunt, quos plerique Græcorum medicorum aponeuroſets muſculorum
nominant. Nos abneruagines dicere tentabimus. Muſculi ad artuum extrema perti-
nentes, omnium maximas huiuſmodi abneruagines emittunt. Quin nonnulli mu-

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C. sculi capita habent nervosa. Ipsius autem linguae propria subftantia fungofa eſt, uti diximus, caro. Attamen coci, qui eam eſ ſuibus ſolent extrahere, non ſolam illam edu- cunt, nec eſ ſolam decoquunt, ſed ſimul cum adnatis muſculis. V plurimū uero etiam cum epiglottide, ſeu ligula, & ſumma gutturis parte, quæ Græce larynx nuncupatur, atque glandulis illic ſitis, tam ijs quæ linguae ad generandam ſaliuam proprie dicatæ ſunt, quam ijs quæ ſaucibus gutturis adharent. Nam arterias ſanè, uenas ac neruos lingua cum alia carne comunes habet: tria enim illa conceptacula una cum carne edi ſolent, in lingua duntaxat magnitudinem ac numerī proportione excedentia. Quæ porro facultas ſit alimenſt à glandulofis corporibus ſumpti, deinceps ex me audito.

De glandibus.

Vantum lingua à carnis subſtantia, tantum glandes à linguae naturæ receſſerunt, haud tamen omnes pari ab ea diſtant interuallo. Quæ nanque illi adharent ac contingunt, ijs quadantenus ſimiles ſunt quæ in mammis ha bentur nondum lacte refertis. Nec enim perpetuo ſuo munere fungūtur mamillares glandulæ, ceu aliæ propemodum omnes, & hæ quæ linguae adharent: quippe huius glandulæ ad ſaliuæ generationem natura ſunt comparatæ: mamillares uero, quum quidem ſœtus geſtatur, laxæ, turgidulæ, & lacte plenæ ſunt. At quo tempore lacte carent, in ſele contractæ denſentur, tantum inter ſe differentes, quantum permadidæ ſpongiant, quæ Græce ſeeleteuomenæ uocitantur: nam ſic appellant ſpongias, quæ expressa omni humiditate uinculis obductis conſtringuntur, ac in unum corpus coguntur. Sunt autem & circa guttur ac ſauces huſuſmodi quædam glandulæ, ſicut & in meſenterio: uerum hæ adeo ſunt exiles, ut multorum oculos fugiant. At illæ quas in ſaucibus & gutture eſſe diximus, grandes ſunt, omni- bus, conſpicuæ. Praeter has aliæ in multus corporis partibus glandulæ paruæ reperiuntur, quæ uaforum diuſuris confirmandis datae ſunt. At illa ſanæ glandula, cui thy mo nomen eſt, non paruæ, ſed perquam grandis in nuper editis animantibus conſpiciuntur: uerum illis increſcentibus ipfa decreſcit. Itaque cunctus glandulis illud commune eſt, ut dulces ac ſriabiles in ore ſentiant. In mamillaribus lacte refertis, ipſius quoque lactis dulcedo quædam intelligitur. Quapropter hæ glandulæ quum ſic lacte tu ment, ſi quod aliud epulum, à ganeonibus ſummopere commendantur ac expetuntur, præcipue ſuillæ. Alimonia ex ijs probè quidem in uentriculo concoctis proue niens, tantum non cum carnis alimonia certat. Si uero plena concoctione fruſtrentur, crudum aut pituitosum humorem procreant: quæ in ipſius humidiores ſunt, pituito- ſum: quæ ſicciores ſeu duriores, crudum: de quo ſuprà retulimus. Teſtes quamuis ad glandularum naturam ſpectare uidentur, non perinde tamen laudabilis ſunt ſucci ut mamillares: quinímo uiroſum neſcio quid ſapiunt, ſeminis, cuius ſunt ofſicina, na turam referentes, ceu renes etiam ipſius urinæ. Et difficilioris uti, concoctionis ſunt pedeſtrium animalium teſtes. Nam gallorum gallinaceorum alutium teſtes & ſuaſiſimi ſunt, & laudabile corpori afferunt alimentum. Glandulæ item collo uelicæ adharentes, ad teſtium naturam ferè accedunt. Sunt autem qui inter glandulas renes connumerant: hi nanc, ipſi etiam glandulofum quid habere uidentur. Verum præui admodum ſucci ſunt, & concoctioni rebelles, uti adultorum animalium teſtes ubi execti eduntur. Nam iuniorum longè præſtant. Taurorum, hircorum, & arietum teſtes inſuaues, concoctioni & ſucco inſtitiles ſunt.

De teſtibus.

Vuenibus ſuibus ac bubus apud nos teſtes execant, ſed non eadem in uſtrisque ſpectata utilitate: nam ſues cibi cauſa caſtrantur; quoniam & ſuauior, & alibilior, ac concoctu manſuetior talium caro redditur. Boues uero in hoc teſtibus orbantur, ut obeundis agriculturae munijs ſint aptio-tes, quando quidem tauri nímiu feroces ſunt, ac rebelles. In capris ouibus, caſtran diſ hæ

D.

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBUS LIB. III. 144

A

dis hæ simul ambæ considerantur utilitates, Omnes dictorum animalium teſtes difficulter perficiuntur, & utiſoſu ſucco ſunt obnoxij: at probè concocti, probè alibiles ſunt. Maius uero & minus in his quoq pro portione eorum quæ de animalium finugulorum carnibus differuimus, inuenitur. Etenim quanto ſuum caro alij præſertur, tanto harum quoq teſtes aliarum animantium teſtibus, Cæterum ſoli gallorum galli naceorum ad omnia præcipue commendantur, potiſſimoq faginatorum.

De cerebro.

Erebrum omne in cibo pituitoſum eſt, craffi ſucci, tardi meatus, & operoſæ concoctionis, nec minus etiam ſtomacho inimicunj. Quidam uero ipſius mollitudine decepti, laborantibus offerut, quu præter alia naufeam etiam concitet. Ergo potius quu à cibo quempiâ uomere uolueris, huius partem pinguiter conditam ultimò edendam exhibebis. Illis uero caue ne dederis, qui cibi faſtidio laborant, quos Græci avogektus appellant, ac ueteres eorù kpoσiτvσ. Quamobrem nemo facilè cerebrum in cibis ultimò loco ſumere uelit, nimirù ipſa loquente experientia, naufeam pòſt confecuturam. Nec iniuria plerij cum origano ſumptiant, uti nonnulli cum apparato uarijs modis ſale: quippe quu craffo ſucco & ſupertuoſſet, omnino uomitioni fit accōmodatius, incidentibus & calfacientibus iunctum. Si uero recte confici poſſit, alimentum corpori non inſimæ notæ præſtabit.

De ofſium medulla.

Edulla quæ in offibus continetur, cerebro dulcior, iucundior, pinguiorc cenfenda eſt: adeo ut ſi cerebrum cum ea comparando, deguſtes, putaturus fis auſterum alíquid illud in ſe habere. Prouocat & medulla naufeam, ſi liberalius affumatur, ueluti cerebrum; attamen ſi probè cōcoquatur, ipſa quoque alibilis erit.

De medulla ſpinali.

B

Edulla ſpinalis eiſdem cum cerebro generis eſt, ſed non recte medullam eam apparunt: quum medulla humidior, mollior, & pinguior nò ſolum ſpinali hac, uerum ipſo etiam cerebro uideatur. Quoniam uero in ſpinæ offi bus continet, colore medullæ nò abſimili, ea ex parte medullam nominat, quo nomine quidam ipſum quoq cerebruâ uocitarunt. Eſt porro ſpinalis medulla cerebro continua, ac eiſdem cum eo naturæ, duntaxat durior, nec id ſanè mediocriter: præſertim quò propius ad os ſacrum, qui ſpinæ finis eſt, accedit. Quanto enim à cerebro l'ongius abſcedit, tanto magis dureſcit. Proinde minimum pinguitudinis habet, eoq naufeam non æquè inducit: & ſi probè concoquatur, nò exiguam ſecum alímo niam in corpus defert.

De pingudivine & adipe.

Mbo hæc olei quidem naturam referunt, ſed humiditate & ſicitate à ſe in uicem diſtant. Pinguedo nanc humida quæpia res eſt, oleo adſimilis lon ga uetuſtate incaſſato. Adeps uero pingudivine multo ſiccior eſt: ideoq ſi ipſum incalſactum fundas, coit facilè ac concreſcit. Pauci ambo ſunt nutri menti: potius q[ui] ciborum noſtrorum condimenta, quam cibaria ueniunt appellanda.

De pedeſtrium animalium uſſeribus.

Mnium animalium iecur craffo ſucco conſtat, difficulter conficitur, &тарè cōmeat, Primam in omnibus, medum in edundi uoluptate, laudem metetur, quod Græci ſycotum, id eſt ſi atom appellant; inde inuento nomine, quod in animante maſtationi deſtinato multarum caricarum ſagina ie cur tale ſit effectum. Potiſſimum uero ſuibus ita paſcendis operam impendunt, quia huius animalis uſſera natura ſua longè ſuauiora funt aliorum omnium uſſeribus; quanquam hæc quoq caricas multas uorante animali, delicatiora fieri nihil prohibet. Verum id minimè rationi confentaneu hominibus uidetur, ut præteritis quæ natura

CLAVDII GALENI PERGAMENTI

cæteris præfare voluit, ad deteriora ueniant. Reliquorum uiscerum lien gultu non omnino iucundus uidetur: est nanc in eo acerbum quiddam intelligere. Nec im- merito praui fucci esse creditus est, quum melancholici sanguinis fons sit, & offici- na. Pulmo quanto iecore liene, molior rior, exisfit, tanto concoctioni quoque accommodator, sed longè iocinere imbecillior est; atc id ipsum quod corpori præ- stat alimentum, magis pituitum habet. Cor, substantia sua, fibrosa dura, est carot; ideo, non sìne magno negoocio confici potest: tarde, commeat. Si tamen inuenti- cum perfici posset, alimentu exhibit corpori nec mole, nec succo contemnendum. De renibus, nam hos quoque nonnulli inter uisera coñumerant, supeius retulimus.

De quadrupedum animalium uentriculo, utero, & inteslinis.

Ae partes carne duriores sunt, eam ob caufam si rectam concoctionem aſſequantur, ſuccù edent non plane languineæ naturæ, nec prorfus incula- patum, uerum & frigidiorem, & crudiorem. Proinde multum temporis re- quirunt prius quam fatis peragi, & in ſanguinem ualeant conuerti.

De ferorum & domesticorum animalium differentia.

Omeftica animalia temperie humidiora ſunt quam ſylueſtria, tum ob aſ- ris in quo degunt humiditatem, tum uero etiam ob uitæ totius ignauiam, At ſylueſtria multis curſationibus ac laboribus ſele fatigatia, in aćre etu- am licciore uerſantur. Quapropter eorum caro & durior est, & nulla pror ſus, aut pauca admodum pinguedine reſperſa: eo, pluribus diebus à putrefactione ſeruatur immunis, quam domesticorum, & inertem uitam agentiū. Liquet item ho- rum cibum ab excrementis puriorem eſſe, ceu eum qui à domi natis ſufficitur, magis abundare: ex quo neceſſariu est illum amplius quoque nutrire, & ſucci bonitate lon- ge hoc eſſe ſuperiorem.

De lacte.

D

Ac quoque inter cibos qui ab animalibus proficifcuntur, numerandum est; in quo haud parua ex anni temporibus differentia inuenitur; hæc maior etiam ex diuerſa animaliū natura. Siquidem crassiflimum pinguilifum, est bubulum; liquidiflimum, ac minime pingue, camelinum: mox equi- num, deinde aſininu. Mediæ constitutionis est caprillum: hoc crassius ouillum. Sed cundum anni tempora lac quod in uere ſtatim à partu editur, liquidiflimum est: tem poris progressu magis ſemper ac magis incraſſens: circa medium autem æſtatis in ſuæ naturæ medio conſtitit: ex quo ſenſim ad tantam crasitudinem peruenit, ut pe- nitus deficiat. Vere ut humidiflimum est, ita etiam copioſſimum. Quòd porro lac, ut diximus, pro animalium ſpecie uarietur, id uel intuenti protinus erit conficuum: clarius tamen cognofcetur, ſi ex unoquoque lactis genere caſeus fingatur. Etenim lac humidiflimum, ſero: crassiflimum, caſeo abundat. Merito igitur humidum lac ma- gis, crassum minus aluum mouet: contra crassum ualentius nutrit, tenue imbecil- lius. Si quis uero lacti præferuefacto ſerum omne consumat, iam nihil prorfus subdu cet. At iniectis candentibus calculis tantifper dum omne ſeru diffipetur, adeo aluum hoc modo accuratum non subducet, ut contrarium etiam fit effecturum: ijs, hoc exa hibemus, quibus uenter acrium excrementor demorsu inſestatur: quod ipsum non ſegnius quam calculi, imo efficacius, ferre orbiculi candentes prastant. Cito uero huiusmodi lac in uentriculo caſei modo cogitur: qua de cauſa mel illi cum ſale admi ſcemus. Quin aquam etiam affunde ſecurius fuerit, ceu non pauci medicorum fa- citant. Nec mirum tibi uideatur, quòd ſero studioſe diffipato, rurſus aquam inſun- dant. Non enim ſeri humiditas est quam fugiunt, ſed acrimonia: cuius nomine lac omne aluum subducit, ex duabus diuerſis permitt ſubstantijs, nempe ſero, & caſeo. Ad hæc pingui quoque succo conſtat: quo maximè, ut dictum iam est, abundat bubu- lum, ideo, butyrum ex eo conficiunt: quod gultu ſolo uisue, quantu in ſe pingui- tudinis

145

A
tudinis habeat, facile cognoscas. Quòd si & in ungenda quapiâ corporis parte uti eo
libeat, pinguedine debuta cutem haud fecus ac si oleo fricuiffes, uidebis. Præterea si
mortui animalis aridam pellem eo inungas, eundem cœrres effectum, Quinimo ple
rae[que] frigidæ inueniuntur regiones, quarû incolæ olei penuria butyro quû ſe lauerint,
utuntur. Idem si candentibus prunis inſpergas, flammam excitare inſtar pinguedinis
conſpicietur. Perſæpe etiâ pro adipe id uſurpamus, cataplaſmatis alijs[que] medicamen
tis commiscentes, Ergo bubulum lac, ut teſtati ſumus, pinguiffimum eſt. Ouillum ea
prinum[que] habent & ipſa certe pinguedinem, ſed longe pauciore. Alinum quammi
nimum huius obtinet, Quocirca perraro cuiquam in uentriulo coagulatur, ubi cali
dum protinus ut mamillis excidit, hauſtum fuerit. Quòd si ſal cum mellet adjiciatur,
fieri non potest ut in uentre concreſcat, Eandem ob cauſam uehementius aluum de-
ijcit, utpote ſeri copia affluens, à quo omne lac facultatem accipit delaxandi, uti à ca
ſeoſa ſubſtantia liftendi. Quanto uero ſerum alia lactis natura ad ſucci bonitatem al-
um retinente inferius eſt, tanto magis inter alia omnia uentrem mollientia excellit:
ideoque ueteres ad aluum exonerandam creberrime hac potione uſi huitle uidentur.
Tantum uero ei mellis optimi adjiciendum eſt, ut citra ſtomachi euerſionem dulce
ſentiatur. Similiter ſalem ea menſura, quæ guſtui ingrata non ſit, admifcEBIS. At ſi co
piſius ſubducere ſtatuas, quamplurim[que] ſalis immittito. Hæc equidē diffuſius quam
præſens poſtulet inſtitutum, exſolita ſunt. Quæcunque iacti ut alimento præcla
ræ inſunt dotes, eas duntaxat referre propoſitù erat. Verum quum inter alias quoque
ſubductio ei attribuatur, fecit rei affinitas, ut in hanc digreſſionem exſpatiarem, Er-
go rurſus à diuerticulo ad rem propoſitâ reuertamur, ea[que] in medium afferamus quæ
nondum de lactis uirtute ſunt tradita. Quorù hoc uel inter præcipua habendum eſt,
quòd omnium rerum, quas cibi cauſa capimus, lac optimum optimi ſit ſucci. Cæte-
rù ne oſcitanter hunc noſtrum ſermonè accipias caue. Haud enim ſimpliciter protu-
limus, lac omne optimi eſſe ſucci, ſed inſuper, optimù, adiùximus: quippe uitioſum
lac tantum abeſt ut ad ſucci probitatem conduſat, ut malò etiam ſucco utentium cor
pora impleat. Ac illud ſan[em] liquidò uſium eſt, infantem priore nutrice extinſta, alte-
rius noxijs ſucci plene lac fugentem, multis in toto corpore ulceribus tandem ſcatu-
ille: quippe ſecunda hæc nutrix ſyluſtribus herbis ac oleribus rurì ueris tempore,
quù fames graſſaretur, uicitiuerat: quare & ipſa huiuſcemodi ulceribus obſeſa eſt,
cum[que] ea inidem alij nonnulli ſimili uiciti uſi. Vidimus & alijs permultis laſcanti-
bus mulieribus id temporis idem accidere. Quinetiam ſi capræ, aut alterius cuiuſpia
animalis, ſcammoniam aut tithymalum depaſt, lac cibi loco quis ſumat, omnino al
uus illi proſluxura eſt. Itac[que] quemadmodum quæ de alijs omnibus, ita & quæ de la-
ſte pronunciantur, non quali ſimpliciter de quouis dicta ſint, intelligere oportet, ſed
duntaxat tanquam de probatilſimo. In quolibet autem genere quatenus quid[que] à pri
mo præcipuo[que] receſſit, eatenus ad nos iuuandos minoris erit efficacíæ. Lac igitur
plurimo abundans ſero, etiam ſi iugiter eo utare, quammiinimù periculi affert. Quod
uero huiuſce humiditatis mínimâ portionem, ſed caeſoſa crasliudinis permagnam
obtínuit, omnibus ufum eius frequentan[ibus] infid[um] eſt. Etenim renes offendit, ſi
quidem hi calculo ingenerando idonei ſint. Iecur ite obſtruit ijs qui ex facili huic in-
iuræ patent, ut ſunt qui fines uenularù, cibum ex cœcauæ iecoris parte in gibbam tra
ijcientium, anguſtos habent. Thoracis pulmonis[que] partibus omne lac utile eſt; capiti
minime, niſi admodum ualenti: ſicut nec hypochondrijs, ſi qua leui de cauſa inflare
nata ſint: quandoquidem uentre flatibus impere confueuit, ut paucilímos inuenias
qui non ita ab eo afficiantur. Verum cum quopiam dulio crasli ſucci alhunde ferue-
factum, flatuſam quidem naturam exuit, ſed iecur magis hinc obſtruit, & calculos
in renibus promptius gignit. Huius autem modi edulia primo uolumine eſſe perhi-
buimus amylum, ſimilam, alicam, tragum, oryzam, lagana, rhyemata, panes[que] non
bene in clibano coctos, nec multa tritatione prælaboratos, ſale[que] non abunde nec fer
mento ſaturatos. Cæterum ut hæc laſti immiſta aliquam eius facultatem aut augere,

BB

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C aut imminuere possunt, ita & alia quoque omnia, quæcunque nonnulli lacti admiscent. At nos breui nunc formula ipfius proprias uires perfingamus. Ergo lac boni fucci & calibale esse dicimus, ex contrarijs subftantijs ac facultatibus, nempe mouendi & ſi-ſtendi, obſtruendi & extenuandi, compoſitum. Quod nanc[que] eius ſeroſum eſt, crasli-ſtiem humorum extenuat, & aluum subducit: quod caſeoſum eſt, aluum retinet, & crasſos procreat succos, ex quibus, uti retulimus, iecoris obſtructio, & in renibus cal culti oriuntur. Affiduus lacus ufus dentibus, una[que] adnatis carnibus, quas gingiuas nominant, officit: has enim humentes & flaccidas, dentes uero putrefactioni & ero-ſioni obnoxios facit. Ergo aſſumpto lacte, os uíno diluto colluere expediet: ac ſi mel quoque adjecteris, melius habebit. Ita nanc[que] ſi quid ex lacte caſeoſum dentium interſti tis, gingiuis inſarctum obhæſit, abſtergetur. Quin ſi cuipiam tam robustum ſit ca put, ut uini meri collutione non offendatur, rectius is & dentibus, & gingiuis citra a-quam conſuluerit. Verum & admiftum mel miſturam ex utroque commodiorem fa-cit. Illud uero dentium in columns tuſtim aduerſus lactis iniurias fuerit præſidiu[m], ſi quis poſt aſſumptionem primum melicrato, deinde adſtringente uíno os abluat.

De acido lacte.

D

Vod Græci oxygala, Latini acidum lac nuncupant: dentes, qui quidem fecundum naturam ſe habent, nihil offendit. At qui aut ob naturalem in-temperiem, aut quem piam adſcititium affectum iuſto frigidiores ſunt, hi ſoli ut ab aliorum frigidorum occurru, ita ab hoc quoque offenduntur: ac-cidit[que] ijs nonnunquam ſymptoma quod ſtupore nominant, quale àmo ris immaturis, alijſ[que] aſterbis acidis[que] euenire confueuit. Illud item liquidò conſtat, uentriculum, qui quauſis de cauſa frigidior ſit, lac acidum non concoquere: at medio criter temperatus, quamuis ægre, concoquere tamen poteſt. Contra uentres iuſto ca lidiores, ſiue ab inſitio tales, ſiue à cauſa quapiam poſt adueniente in eam temperiem adducu[m], adeò nihil ab huſucemodi eulijſs noxæ concipiunt, ut etiam commodi ali-qui[di] ſentiant. Quin hi quoque acidum lac niue præfrigeratum innoxie perferunt: ceu alias pleraſ[que] id genus eſcas, & ipſam adeò aquam niue ſic accuratam. Ex quo medi cos pleroſ[que] ſubit admirari, qui de ſingulis edulijſs ſtatim ſententia prænunciant, pro-desſe uidelicet ea, aut obſſe: facile concoqui, aut difficulter: mali fucci esse, aut boni: alere, aut non alere; ſtomacho conuenire, aut aduerſari; aluum ducere, aut liftere, aut aliam quamuis uirtutem uitium ue obtinere unum quodque aſterentes. Nam quamuis in quibufdam perpetuò uerum eſt dicere, hoc, uerb[ia] gratia, praeui fucci esse, aut diſ-ficilis concoctionis, aut ſtomacho expedire: in plurimis tamen fieri non poteſt, ut u-nico edicto citra ullam definitionem ueritas ſeruetur. Cæterum quoniam in longum neceſſariò excurriſſet oratio, ſi per ſingula edulia tam naturali[rum], quam acquifitiu[m]or[u] affectuum diſtinctiones adcripſſitemus: fatius ſore exſitimaui[mus], ſi ab inſitio uni-uerſali totius docitrinæ methodo, ſeu ratione commonſtrata (id quod in primo horu[m] commentariorum fecimus) poſt in particularibus nonnunquam eam ad memoriam reuocaremus, præſertim in ijs quæ non ſimplicis ſunt naturæ, quale uti[que] lac, de quo nunc agimus, exiſtit, ex confuarijs ſubſtantijs & facultatibus, quæ similares duntaxat ad ſenſum apparent, conſlatum. Huic nanc[que] uel optimo pro diuerſa uentriculorum natura accidit, ut modò acerſat, modò fumofum ructum ſurſum mandet: quanquam diuerſi affectus ſunt, per quos acidum auſ ſumofum euadit, quod crudum in uentri-culo manet. Siquidem caloris inopia[que] eorem, eiufdem exceſſus nidorem affert. Que utraque lacti eueniunt, quia ſeroſam non ſolum in ſe naturam, uerum etiam pinguem & caſeoſam comprehendit. Hac ergo de cauſa lac acidum ſi crudum in uentre more tur, nunquam nidore[que] excitat, etiam ſi in maximè bilioſum ac ſeruentiſtim[u] uentriculum incidat. Nec enim amplius calidam acrem[que] qualitate ac uim retinet, quam à ſero lac habet; nec pingu[que] & mediocriter calidam, quam tribuit pinguedo. Nam in huiusce modi præparatione ſola relinquitur caſeoſa ſubſtantia, eac[que] ipſa non eiufdem omni-

no naturæ

146

A no naturæ, cuius ab initio suæ: uerum ad frigidiorum statum deflexa. Ita: quæ de acido laece suffecerit dixisse, quòd frigidum sit, ac crassi succi. Ex hoc enim colligitur, ipfum non facilè in corpore mediæ temperaturæ elaborari: quippe ad hanc unà in omnibus libris à me conscriptis ſemper referendum eſſe ſermonem, quum ſimpliciter quid afſe ritur, identidem monui cenſuïq; Cæterum crudum uocatum succum, cuius ſuprà na turam oſtendi, ac alibi etiam in præcedente uolumine de eo differui, conſentaneuè eſt ab ſtituïmodi cibis abunde procreari. Quinetiam æſtuantioribus uentriculis hoc eſu lentum congruere haud abſurde quis dixerit, ueluti & frigid: àribus ſummopere aduerſari. Illud porro per ſingula cibaria repetere nil eſt, nec eſſe, ſed in quibudam menſiſe suffecerit, ſuccuè utidelicet, qualis eſt is qui ex acido lacte, caſeo, cunctus, e: pule lis crassi succi prouenit, calculos in renibus párere, quum hi & iuſto calidiores fuerint, ſiue ob naturalem intemperiem, ſiue ob alium affectum poſt ſuperuenientè: quumque pro caloris modo, meatuum in ipſis amplitudo non reſponderit. Nam maximè ualetudinariæ corporis constitutiones ſunt hæ, quæ ex partibus diuerſi temperamenti cœponuntur: ut uerbí gratia, ſi uentre admodum calido cerebrum frigidum exiſtat: ceu quando: pulmo ac totus thorax frigida ſunt, uentre calidam temperiem obſtinente: frequenter uero contra euenit, ut alij: omibus plus æquo calidis, ſolus uentriculus ſit frigidior [nonnun quæ item totum caput frigidius] iecur uero calidius. In alij: partibus eadem eſt ratio. Ita: mox ab initio etià perhibuimus, utiliſſimam eſſe facultatuè quæ alimentis inſunt, docturinam, ubi ſimul differenæ explicantur tam quæ ex humi ditate, ſiccitate, caliditate & frigiditate, quam quæ ex ſubſtantiæ cràſitudine aut lenſore proueniùt: quum: ad hæc, an ipſa ſimilarium ſint partium, an diſſimilariùt, quale eſt lac, diſtinguitur. Ad horù: porro dignotione quum per olfactum guſtum, tum per alia accidentia nos uelut manu duci ſum teſtatus: de quibus in operis huius initio differerit: uti nunc quo: in hoc de lacte fermone, etus naturam ex accidentibus, quæ aut ſeruefactum, aut coagulo concretuè, aut alio quouis mode in ſuas partes diuìpum edere natum eſt, demonſtrans: etenim citra coagulum ſciffic quo: quæ uocant, eam diuſionem præſtat, quum lacti abunde ſeruent oxymel frigidum inſtillamus. Idem & mulſo efficimus, Interdum etiam citra ullam liquoris inſtillationem, uaeſ gelidam aquam continente in lac demiſto, ipſum ſcindimus. Abs: coagulo id etià quod poſt editum fœtum emuſum fuerit, mox concreſcit, in calidis cineribus aliquantſper ſeruefactum. Veteres comici lac ita coactum pyriaſten uidentur appellasse. Noftri homines in Afia pyriephthum, qualiſ igne coctum nominant. Hoc ergo purum lac cenſendum eſt, ab omni aliena ſubſtantia ſemotuè. Quum autem melle admiſto per coagulum coguít, ſeparatur hoc opere quod in eo tenue eſt & aquoſum, uario: tum mo: do ab hominibus ſumitur. Alij: nanc: denſam ac concretam duntaxat partem, quæ ex caſealiactis ſubſtantia conſtat, & calida ignea: coaguli uirtute, melle: ipſis admiſto: alij: cum eo quod cœcreuit ſerum una quo: hauriunt, id: aut ſimul utrunq: neu trius portione detracta, aut alterum altero largius. Proinde nunc amplius, nunc parcius illin: aluum duci continget, pro ſeroſæ ſubſtantiæ portione. Liquet ite: ſi quan do cœcreta pars ſola ſumatur, plus nutrimenti corpori acceſſur: minus, ſi ſeroſi quidpiam liquoris una bibatur. Adhuc uero ſegnius ubi con: retæ ſubſtantiæ perexiguuè, ſeroſæ quamplurimù in funditur. Simili modo & in eo quod à partu, ſiue cum melle, ſiue ab: eo coijt, diſcrimen non modicuè inuenitur. Eſt enim cœcoctu pertinacius, & succi crassioris, denic: tardioris deſcensus, quod mel nò accepit. Attamen utriuſc: alij: monia minime eſt illiberalis. Hæc de lactis faciitate nouiſe, in præſentè tractatuè fue rit fatis. Eius nanc: utilitates, qbus in morbis utimur, quù aut quauis cauſa intabefcetu: bus, aut pulmonis uomica obſeffis id exhibemus, pprie ad medendi ratione ſpectât. De caſeo.

E caſei facultate diximus iam quù de lacte ſermonè faceremus. Veruntamen fatius fuerit, peculiare huic quo: caput dicaſſe. Dum nanc: formatur, ab inſecto coagulo acrimoniam accipit, totam: humiditatem relinquit. Maximè

BB 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
uero inueterato acrimonia crecit, & omnino quam antea calidior urentior & is redditur, ideo & ſticulofior] & cœcoctioni rebellior, & ſucco deterior tandem euadit. Qua de cauſa nec id ipſum quod caſſus epulis, acris ac tenuatoriæ facultatis nonnihil habentibus, inſert commodi, ilſte citra noxam poſſidet. Quippe plus damni ex ſucci prauitate, & æſtuanti ſeruore inſert, quam caſſorù extenuatio poſſit prodeſſe: quan- do ad calculi in renibus procreationem hic item ſuccus [non] minus eſt appolitus. Siquidem in illis eos corporibus cœtrahi oſtendimus, in quibus cum caſſitudine hu- morum igneus ſeruor, ſonul confpirat. Quare inſiufmodi caſeus ſummopere erit fugi endus, ut qui nec ad concoctionem, nec digeſtionem in corpus, neque ad mouen- dam urinam, neque uentrem ſoluendum quicquam boni conferat, ceu utiç nec ad ſucci probitatem. Ad hoc alius eſt neque uetus, neque acris, inſeſtus quidem & ipſe, ſed minore noxa. Laudat ſiſſimus inter omnes caſeos recens habetur, qualis is quem Pergamena rura, & ſuperior Myſia mittit, ab indigenis oxygalactinus, quaſi lactaci- dum dicas, appellatus, gratiſſimus ori, & ſtomacho minime noxius, alijſ omnibus caſeis concoctu facilior, & commeabilior, ſucco conſtans non utiſo, neque ufque- adeo caſſo: quod omnium tamen caſeorum commune uitum eſſe ſolet. Præſtan- ſi- ſiſſimus is quoque qui Romæ diuibus in precio eſt, uatuſicus nomine: alijſ quidam alijſ in locis præſtant. Quoniam porro permagna in illis particulatim inuenitur diſſe rentia, cum pro animaliù natura, tum pro uarijs præſarandi modis, accedente ad hec diuerſa ipſorum caſeorum ætate & conabimur hoc in loco quosdam ceu ſcopos boni- tatis ipſorum deſcribere: quibus intentus quis, ex facili meliorem à deteriore queat diſcernere. Ita[que] duplices in genere hi ſunt ſcopi. Alter ſubſtantiæ eonſiſtentiam com- plesſitur; penes quem, an mollis ſit caſeus, an durus: denſus, an laxus: lentus, an friabilis, contemplamur. Alter in guſtabili qualitate conſiſtit, qui alium eximie aci- dum, alium acrem, aut pinguem, aut dulcem, aut alio id genus ſapore prædi um eſſe monſtrat, aut omni ex parte æqualem. Si ab his generatim prolatis ad ſpeciales diſſe rentias uenias, mollem d[ur]o, rarum ac laxum ualde preſſo denſo[que] meliorem iudica- bis. Deniç quum & admodum glutinofus, admodum[que] friabilis ad asperitatem uſo[que] uter[que] noxius ſit, medium inter hos locum ſoritus præſtantior cenſebitur. Guſtu au- tem illum optimum iudicato, qui nullam uehementem qualitatem obtineat, dunta- xat paulò dulcior. Suauis item inſuauè præcellit, & mediocriter ſalitus, permultum aut nihil omnino ſalis habentem. Quinetiam poſt aſſumptionem hunc ipſum, bo- nus ne an malus ſit, poteris ex ruſtu cognoscre. Cuius nanc[que] qualitas paulatim emo- ritur, utilior: contra qui diu in ſtomacho uiuit, minime probandus. Palàm enim hic difficulter cum qualitate, tum ſubſtantia ſua immutatur, ideo[que] ægre etiam confici- tur. Siquidem dum concoquitur cibus, omnes quas ante diximus qualitates immu- tentur neceſſe eſt.

D

De pedestrium animalium ſanguine.

Anguis omnis concoctioni rebellis, præcipue caſſus & melancholicus, qualis eſt bubulus. Leporinus ut ſuauiſſimus celebratur: apud p[er]loſque mos obtinuit ut e[m]t e[cor]e elixetur: quidam alijſ etià uſſeribus indunt. Sunt qui ſuum quoque iuniorum ſanguinem edant, ceu alij[que] etiam adulto rum, quum fuerint caſtrati. Nam aprorum nemo ne guſtare quidem tentauerit, pro- p[er]t nimiam inſuauitatem, & concoctionis pertinaciam. Caparum uero ſanguinem in cibo gratum eſſe ipſe etiam Homerus nouit.

De alimente quod à uolatilibus ſumitur animalibus.

Rifſa Græcorù gens omnes uolatiles bipedes[que] animantes ornithas appel lauit. Hac uero tempeſtate gallinæ, quas ueteres aleſtoridas, uti gallos ale- c[er]tionas uocabant, eo nomine ſignificant. Auiù porro omnì[que] genus leuilli- mum cibù preſtat, ſi ad quadrupedes cœferatur, in primis uero li ad ſuillam,

qua

147

A
qua non aliud facile inuenias, quod ualentioris fit nutrimenti. Veruntamen eorum quæ uolatu fidunt, caro, ob facilem concoctionem præcipuam laudem meretur, ma xime perdicis, atagenis, columbæ, gallorum gallinæ eorum, & gallinarum. Tur dorum, merularum, paruorum patferum, quo numero turriculæ etiam uocati habentur, illis durior est: quas ipsas turturis, palumbi, anatis caro duritate etiam supe rat. Phælianæ gallinis concoctione pares sunt, & nutrimento, cibo etiam suauiores. Dicte omnibus durior, & concoqui contumacior, fibrofior pauonis pulpa. Illud porro & ijs que pedibus, & ijs quæ uolatu magis nituntur, commune noſſe oportet, carnem etiamnum adolescentium longe preſtantioem quanam ætate declinantiuſ ſſe: florentium, in utriuſque medio hærere. Noxia uero est admodum neuellorum, diuera ratione admodum uetulorum. Etenim horum dura, ſicca & neruosa est ca ro; ideo & concoctu peruicax, & exigui nutrimenti. Contra nuperrime aeditorum corpora, mucoſa, eo excrementis plena ſunt: leuius tamen per alu ſubeunt. Hæc in cunctis animalibus meminiffe te uelim: communiter nanc omnibus & ex aquo hæ differentiæ, quas ab ætate ſumpſimus, inhærent. Quin & præparationis ratio ſa nitati accommoda, quam antea expofuimus, his quoque communis exiſtit. Rurſum tamen breui formula repetetur, indicata tantum cujuſque modi facultate. Quippe aſſa, ac in ſartagine fricta, ſicciona ſunt: in aqua dulci elixa, humidius corpori alimen tum præbent. De ijs porro quæ ex albo iure, uariis patinarum condimentis eſitan tur, ſatis ſuperius relatum est, ceu de domeſticis quoque, ac ſyluſtribus. Haud medi ocris uero differentia est inter ea quæ in ſtagnis, aut paludibus, aut lacuſtribus de gunt, & ea quæ in montibus aut ſiccis locis uagantur. Nam pro portione locorum, animalium carnes aut ſicce, & excrementis uacuæ, ac concoctu faciles, aut humidae & excrementitiae, concoctu difficiles redduntur.

De anſeribus, & struthocamelis.

B

Pud Græcos anſeres uitato nomine chenes ab artiquis eti appella
tur, ſed struthocamelorum nomen ippis in ſolens eas nanque
lectus nominabant. Ego uero etiamnum adolescentulus ſophiftam quen
dam ex eorum numero qui in utramuis partem diſeptant, audivi utrun-
que de ijs oſtendere conantem, nunc uidelicet hæc animalia aues eſſe, nunc uero
non eſſe. At longe præſtiterit, non in huiuſmodi captiunculis ocium terere, ſed qua-
lemnam habeat eorum alimonia uirtutem inueſtigare. Ex me ergo iltud ubi auſie-
ris, ab alijs, magno quidem ocio, an aues iftiuſmodi animalia uocanda ſint, an non,
condiſcas licebit. Ipsorum igitur caro excrementis abundat, & multo amplius con-
coctioni repugnat, quam prædictor ſu uolatilium animalium: eorum tamen alæ alio-
rum alis non ſunt deteriores. In multis nanc uolatilibus, potiſimum paruis, dura
carne præditis, aliaru natura fibroſa dura eſt. In quibufdam etiam uniuera caro ta
lis est, ceu & in gruibus: quas ipsas tamen edunt, plurimis ante diebus aère maceran-
tes, quod tenereſcant. Inter grues porro anſeres, tardarum, quæ Græce
aut
uocan, caro quadantenus media est: utro enim modo prima ſyllaba apud
Græcos & profitur & ſcribitur, tam per diphthongum, quam per uocalem.

De differentia partium quæ in uolatilibus ſunt animalibus.

N uolatilibus uifcera ad carnes eam proportionem obtinent, quam in pe
deftribus haberi retulimus. Inteſtina uero horum omnium prorfus cibo
funt aliena, exceptis uentriculis. ham hi & edendo, & alendo ſunt. Non-
nulli uero ex ippis perquam etiam ſlaues, ceu anſerum, ac deinde altiliu
gallinaru, Quemadmodum autu ſu iecori, ippis adhuc uuentibus, gratia quædam
& ſuavitas ex caricaru paſtu comparatur: ita anſerum quoque iecur pabulo laſte con
ſperfo ſaginari uídeo: ut nō modo iucundiffimus fit cibus, ſed etiam optimi alimenti
ac ſucci, & delectu minime difficilis, & probæ in uentriculo cooconitionis. Anſerinæ
quoque alæ nutritioni & concoctioni idonea ſunt: his uero magis ipſarum gallinaru,
Ceteru quu in iunioribus & adultioribus animalibus magnum fit camis diſcrimen,

BB 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. in alarum quoque natura ex ætate evidentior differentia conspicietur. De obefis ac macris eadem eſt ratio. Ac iunioru quidem probeç nutritorum caro præſtantiffima eſt, pellima macilentorum & uetulorum. Pedes paulò minus omnium cibo inepti. Galloru gallinaceorui criftas ac palearia non eſt quod laudes aut damnæ. Teſtes ho rum maximè probantur, precipue altiliu qui ipsi delicatiores ſunt, quum eſcis ſeroſo laſte consperſis faginati galli fuerint: nam & bonum succu ac alimoniu præſtant, & facillime concoquuntur: deiectione tamen nec iuuant, nec impediunt. Sunt præ- terea uolatili parua cerebella multò quam pedeſtru meliora, quanto uidelicet du- riora. Inter ea uero quæ uolatu ſeu ſu, motana præſtantius quam palustria cerebru ha bent. Eadèn alijs omnibus partibus eſt proportion. Falso quidam strutho cameli uen triculum prædicant, tanquam unum ex medicinis concoctionem adiuuantibus. Alij uero longè magis uentriculum mergi. Veru hæc nec ipfa facilè concoquntur, nec alijs in hoc ceu medicamenta auxiliant, ueluti zingiber, & piper, alia ratione uinu & acetu. Præter hæc autem ſi de uolatilium animaliu lingua roſtro tentem dicere, quæ nemo qualia ſint ignorat, meritò nugas me perſequi quiſpiam lit obiecturus.

De onis,

Va quoque inter alimenta quæ ab animantibus ſumuntur, numeranda ſunt, in treis differètias partita. Harum una eſt à propria ſubſtantia: ſiquidem gallinarum ac phaſianarum in his meliora ſunt; anſerum ac strutho-camelorum deteriora. Secunda eſt, per quam, recentia an uetera ſint, con- fideramus. Tertia penes cocturæ rationem uerſatur; nam quædam affatim coquun- tur, à Græcis ephtha, id eſt cocta uocata: alia ad mediocrem uſco ſubſſentiam: tre- mula dicuntur, Græcis trometa, Alia duntaxat incalescunt, que ſorbilia uocamus. Tremula, molliúe, omnium belliflimè nutriunt. Sorbilia minus id præſtant, ſed ex- peditius descendunt, ac gutturis ſcabritiem leuigant. Cocta ſeu dura difficilis ſunt concoctionis, & tardi tranſitus, crassam alimoniam corpori exhibent. Quæ uero in feruenibus cíneribus affantur, longè adhuc tardioris ſunt meatus, & crassioris * fucci. Quæ in ſartagine ad crassitiem uſco friguntur, eo à Græcis tageníſta appel- lantur, deterrími omnino ſunt alímenti. Dum nanc concoquuntur, nidorem ac fu- mum ædunt: ſuccus ex ijs prognatus, non ſolum crassus, uerumetiam prauus & excrementitius eſt. Duris affis præſtant quæ peculiari quodam cocturæ modo ſuf focantur, pnicta ob id à Græcis uocata. Ratio apparandi ſic habet. Conſperguntur oleo, garo, & momento uini: mox uas quo cōinentur, aheno aquæ calidæ imponi- tur, ſuperne undic operculatum: deinde lento igne uſco ad mediocre crassamentum coquuntur. Nam plus æquo conspiffata, à duris & affis nihil differunt. Quæ uero ad medio crassamentu perueniunt, & melius quam dura concoquuntur, & cor- pori præſtantius alimentum præſtant. Hanc ſubſſentiæ mediocritatem ex ijs quæ ſurſum in ollæ labra eſſunduntur, erit colligere: quæ ut indurentur, non eſt commit- tendum: ſed quum adhuc succu ſuum ſeruant, olla ab igne remouenda erit. Recen- tium porro uoru ad uetera non mediocris eſt differentia: quippe optima ſunt recen- tiffima: pellima perquam diu aſſeruata. Quæ uero in horum exceſſuum medio sta- tuuntur, pro portione receſſus ab extremis, bonitate aut prauitate inter ſe different.

De uolatilium animalium ſanguine.

De nutrimento quod ab aquatilibus animantibus ſumitur.

Nimalium in aquis degentium permulta ſunt genera: in ijs uariæ diſſe- rentiæ ac ſpecies. Nunc uero quæ in ipsi ad ufum medicinalem ſeu falu- brem utilia inueniantur, referemus. Ergo de omnibus quæ affiduò in uſu cibario ſunt, ſicut ante fecimus, nunc ſumus tractaturi.

De mugile.

D

III.

148

De mugile.

N squamatorum p[ic]cium genere mugil cenſetur, non tantum in mari, u[er]um etiam in ſtagnis ac fluuijs n[ac]ſcens. Ideo[que] magnum eſt mugilum inſter ſe diſcrimen, adeo[ut] ut pelagius ab eo[ui]n in ſluminibus, ſtagnis, lacubus aut chloacis, urbiu[m] fordes ac latrinas expurgantibus, maniſtat, diuerſi ge[n]eris eſſe uideatur. P[ic]cium n[am]que in coenſolis aquis ſordidis, u[er]ſantium excremen[t]ia, ac mucoſa admodum eſt caro. Optima eorum qui in pur[ate] natant mari, maxime[] quum uentorum æſtu agitatum attollitur. Nam in ſi[le]nte, nulli[que] agitato flut[ibus], tanto p[ic]cium caro u[il]ior eſt, quanto minus exercita[t]a. In ſal[is] ſtagnis, quas limno[th]alaffas Græci appellant, h[ac] etiam peior, at[que] h[ac] magis in ip[is] ſtagnis. Qua[que] ſi exi[] gua[que] ſint, nec ingentia flumina, ullo[que] ſontes habe[t], nec copioſum deſluxum, mu[le]to proſec[to] magis noxia erunt. Quod ſi nihil omnino affluat aquæ, nec deſluat, ſed ſtagnum reſes plane immotu[m] maneat, maiorem in modum id p[ic]cibus in[com]modabit. De ijs porro qui in palu[di]bus lacubus[que] capiuntur, at[que] id genus locis, ab inſi[to] mentione ſecimus: nam qui indidem uerſantur, carne longe peſſima conſtant. Fluuiatilium meliores ſunt qui in rapida ac multiſuaqua fatigantur: in ſtagnan[te] nequaqua[m] boni. Ipſo præterea paſtu p[ic]ſces meliores peiores ue euadunt. Nam quib[us]dam herbarum ac bonaram radicum copia ſupp[et]it: iij[que] præſtantiores eam ob cauſam ſunt. Alj[her]bis p[ac]ſcuntur limo[ſis], malij[que] ſucci radicibus. Sunt qui in flu[mi]nibus populo[ra]um urbiu[m], hominum ſtercoribus & prauis id genus eſci uiſt[ant] qui, ut dictum eſt, extremum prauitatis gradum tenent. Si nanque mortuos ali[que]ndiu[que] aſſerues, ilico puſtrefcent, & teterrim[us] ædent odorem. Sunt hi & cibo pror[us] ſus inſuaues, & concoctu difficiles, parum[que] boni alimenti, excrementi plurimum reddunt. Quare mirum non eſt, ſi prauum ſuccum in eorum corporibus, qui quoti[die] illis u[er]ſcuntur, c[ó]gerant. Hi ergo deterrimi. Sunt contra, ut diximus, optimi qui in puriſſimo mari natant, maxime ubi littus nec terroſum, nec leue aqua[que] cingit, ſed aut aſperum, aut arenoſum. Si uero uentu[m] inſuper ſpectet Aquilonarem, p[ic]ſces lon[ge] erunt meliores. Nam quum ad ſucci probitatem unicuiq[que] animanti haud leuiter peculiaria exercitia conducant, amplius etiam flatuum qui aquis permiſſetur, puri[tas], horum p[ic]cium augebit bonitate. Ex quibus perſpicu[m] eſt, in eo etiam mari preſtare, quod aut omnino purum ſit, aut magnis multis p[ic]cibus ſluminibus adulteratu[m], uelu[ti] Pontus. Nam huius p[ic]ſces quanto ſtagnales antecellunt, tanto alijs in puro mari degentibus ſunt inſeriores. Inueniuntur & ſtagna qu[ed]am huiuſmodi, quas limno[th]alattas uocant, ubi uidelicet fluuius ſingens mari coniunctus ſtagnu[m] eſt[icit]. Quin[et]iam abſque hoc ut ſtagnet fluuius, quo primum loco is mari miſcetur, miſta quoque ex ſalfa & dulci aqua inuenitur. Caro autem p[ic]cium illic uerſantium, inter fluuiatilium & marinorum p[ic]cium carn[es] media euadit. Hic porro ſermo alijs p[ic]cibus qui in ſluminibus, & ſtagnis, & mari degunt, communis eſto: nam bona eorum pars non ambig[it] qu[em] mari in fluuiu[alem] aquam perpetuo uitent, fluuiatiles ac ſtagnales marina[m]. Mugilis uero inter omnes maxime utriſque aquis utitur, e[aque] natu[rum] eſt, ut poſſit aduerſus ſluminis impetum longo à mari interuallo ferri. Hic mugil numerofas ac paruulas ſpinas non habet, uti nec alijs quiſpiam marinorum p[ic]cui[m]. Contra qui eſ fluuijs aut ſtagnis mare ingreditur, non ſecus ac congeneres, plenus eſt huiuſmodi ſpinarum. Quippe omnium p[ic]cium caro, qui in ſtagnis agunt aut flu[mi]nibus, exilibus ſpinis ſt[ip]atur, marinis eas non habentibus. Quo nanque loco ingentis ſluminis of[ta]ria mari committuntur, contingit identidem ut fluuiatiles in mari, & marini in ſlumine capiuntur, ex eo cogniti qu[ed]o[di]lliuſmodi ſpinas aut nu[mero]ſas, aut omnino nullas haberent. Itaque fluuiatilium pauci in mare tuant: at marini omnes dulcibus gaudent aquis. Continuò autem & guſtus mandenti tibi præſantiorem mugilem indicabit. Iucundior nanque ip[is]us eſt caro, cum qua[dam] acrimonia, citraque p[ing]uedinem. P[ing]ues contra & soluti ſaporis, tum ci-

B

BB 4

CLAVDII GÄLENI PERGAMENI

C bo, tum concoctu deterioriōes sunt, præterea ſtomacho inſesti, ſuccoſp inutiles. Quæ
propter cù origano ipſos parant. Quidam uero noſtrates quoſdam in fluuijs natos
piſces leuciſcos nominant diuerſi à mugile generis eos eſſe opinantes: cetera tamen
omnino mugili ſimiles, candidiore duntaxat ac minore capite, guſtuq magis acuto.
In alendo autem eandem obtinent facultatem, quam fluuiatili mugili inſeſe retuli:
adeò ut de nomine duntaxat, non de re diſceptatio eſſe uideatur. Dicam ergo quod
nouiffe magis ſit ex uſu. Hic piſcis unus ex eorum eſt numero, qui ſale afterantur:
multoq ex hoc ſtagna is præſtantior quam ante erat redditur. Quicquid enim for-
didum aut uiroſum guſu reſert id totum per ſalſuginem amitit. Verù recens ſalitus,
inueterato gratior eſt. Cæterum de ſalitis piſcibus paulò pòſt communis habebitur
ſermo, ſicut & de ijs qui niue obruti macerantur.

De lupo, *feu laurace*.

Vnc piſcem in dulcibus aquis natum non uidimus, ſed è mari in flumina
ſe aut ſtagna inuehentem conſpeximus, Ideoq prauus ac aliquantulum li
moſus aliquando inuenitur, ut frequenter mugil. Non uitat ſalfa ſtagna,
nec fluminum oftia, quamuis ex pelagiorum numero ſit. Sic porrò eos pi
ſces appellitant Græci, qui in altum mare ſecedunt. Alimentum tam ex hoc, quam
ex alijs omnibus proueniens piſcibus, tenuiorem ſenerat ſanguinem, quam pede-
ſtrium animalium caro, ſic ut non admodum nutriat, & celerius per halitum digera-
tur. Cæterum quoniam uocabulam hoc, tenuius, nunc de duabus inter ſe collatis re-
bus dicimus, nunc citra comparationem, ſcire licet, quum abſque addito simplicitet
proferimus, ad ſanguinem mediæ inter extrema conſiſtentiæ comparationem ſpectare.
Extremæ porrò prauitatis, quod ad conſiſtentiam pertinet, ſanguis eſt tum craſſus
uti píx liquida, tum adeò ſerofus, ut è uena effuſus ubi concreuerit, plurimum habe-
at aquoſæ humiditatis ſupernatantis. Laudatiſſimus uero eſt qui in horù medio con
ſiſtit, procreatus ex panoptime, ut primo libro præcepimus, præparato, & uolatili-
bus quæ diximus animalibus, perdiicibus, alijsq id genus. Quibus ex marinis piſci-
bus pelagij proximi ſunt.

De mullo, *feu trigla*.

Ic quoque pelagijs annumeratur piſcibus, præcipue apud homines nobi-
litatis: quoniam inter omneis ſumma cum uoluptate manditur. Omnium
ferme aliorum duriſſimâ habet carnem, impendioq ſriabilem: quod per-
inde eſt ac ſi dicas, necq glutinofam, necq pinguem. Eaq ex parte cunctis
alijs præſtantius nutrit, dummodo probè concoquatur. Diximus porrò antea quoq
duriores cibos parteis magis crasſas habere, & ut quiſpiam dixerit, terrestres, eoq ro
bustius alimentum corpori præſtare, quam humida molliáque, ſi quidem ipſorum
ſubſtantia alendo corpori propria ſit, ac familiaris: id quod delectatio ipfa rectè iudi
cabit. Nam edulia quæ tota natura ab aliti animalis ſubſtantia diffident, ea aut omni-
no in cibum non ueniunt, aut inſuauiter ſanç eduntur. Ex familiaribus uero cibis hu
midior ut minus nutrit, ita & facilius cōcoquitur, & in uniuersum corpus digeritur.
Ergo mulli caro iucundi ſaporis eſt, utpote homini natura ſua familiaris. Quanquam
autem alijs piſcibus durior, quotidie tamen edi poteſt. quoniam friabilis, & ſine pi-
gui eſt, quadam cù acrimonia. Quippe pinguia & glutinofa cibaria primo eſu pro-
tinus nos explent ac fatiant, ciborumq guſtû deiſciunt: & quod maius eſt, complu
ribus deinceps diēbus ab illorum guſu abhorremus. Mulli icur à gulæ proceribus
mírabilem in modum uoluptatis nomine cōmendatur. Quidam uero ipſum ne per
ſe quidem iolum edendum cenſent, ſed garelço quod uocât in uſe præparato, cum
pauxilſo uini uſcus in eo tantifper diſterunt, dum ex uniuersa eius ſubſtantia & pre-
parato liquamine unus ac ſimilaris ſuccus, quantù ſenſu poſſis iudicare, factus eſſe
uideatur, in hoc intinča mulli pulpa uſeſcuntur. At mihi proſectio nequaquam tante
ſuauitatis eſſe uſiſum eſt, ut cum honorem mereatur, necq tam inſignem corpori uti-
litatem

DE ALIMENTORVM FACVLTATIBVS LIB. III. 149

litatem conferre, uti nec ipfum caput, quanquă hoc quoq; laudant ganeones, ac fecundas à iccore ferre prædicât. Cæteru intelligere nequeo, cur permultu grâdiflimos mullos emputent, quă nec adè quæuui lint carne, ut parui: nec concoctu facili, utpote prædura. Itacq; quă aliquando quendam ingenti pecunia prægrândes mullos emen tem interrogare, cuius rei gradia illos tantopere expeteret, respondit iecoris in primis magnitudinem, capitus q, in illis quæri. Verum haestenus hæc de mullis dixitque nobis futuræcit, ut qui utilitatem in fermonе proprie præcipue q; spectemus. Laudatilimi mulli in puro mari dignuntur, ceu alij omnes píces. Verum alimenta quoq; si bona lint, multum illis ad bonitatem conferre poterunt. Nam quj cancellis uicuitant, & grauiter olent, & infuaues, ac coçoctu difficilesfunt, improbíq; fucci. Hos porro di-gnoſces prius quidem quam uelcare, uentre reuoluto aperto q; inter uelcendum ue ro ipio ſtatim guſtu ac olfactu.

De saxatilibus píſcibus.

Carum, merulam, turdum, iuliam, ficedulam, percam, saxatiles appellant píſces, à locis in quibus diuerſantur. Haud enim in leuibus, aut arenolis, aut terreis littoribus manſitant, ſed aut saxofis in locis, aut circa præmonto ria delitæſcunt ac pariunt. Inter hos ſcarus gulæ principatum obtinere cre-tur. Secundum hunc merulæ ac turdi, tertio loco iuliæ, ficedulæ, ac percaæ. Eorum porro alimonia non modò concoctu facilis eſt, uerumetiam hominum corporibus ſa luberrima, ut quæ medieæ constitutionis ſanguinem procreet. Medium autem uoco qui neq; admodum tenuis eſt, neque aquoſus, neq; impendiò craſſus. At quum non medioſcris huius medij ſit latitudo, de iſiplus differentijs ſuo loco differemus,

De gobione.

Obio littoralis eſt píſcis, ex coru numero qui parui perpetuo manent. Sua uilſlimus, ac concoctu facillimus, ſimulq; ad diſtribucionem & ſucci boni-tem optimè cōparatus eſt, qui in arenolis littoribus aut saxofis promon-torijs uitiu. At qui in fluminum oſtij; aut ſtagnis, aut falſis ſtagnis natat, non perinde ſuauis eſt, nec probi ſucci, nec concoctu facilis. Quòd ſi cœnofa quoq; ſit aqua, aut fluuius totius oppidi ſordibus inſectus, deterrimus hinc gobio erit cēſen dus, ceu alij omnes píſces qui in [huius cemodi] aquis uerſantur. Merito igitur in ſa xatilibus píſcibus nullum inter congeneres manifeſtum diſcrimen inuenitur, ut qui perpetuo in puriſlimo mari maneant, ac tam præducem aquam, quam eam quæ ex ſalfa dulciq; commiſta eſt, uitent. Quod poſt iltos pelagijs quoq; cōceſtum eſt. Necq; enim hi ipſi permultum à ſe inuicem diſtant, ut qui in uerſiſq; aquis ambigunt. In ho-rum nanque genere optimi ſunt qui in puriſlimo mari natant. Contra pellimi, qui in fluminibus urbes expurgantibus, Medij medio ad hos ſe habent modo. Hæ porroſupra etià diximus, quŭ de mugile ageremus. Cæteru gobij caro ut carne saxatiliu du-rior eſt, ita mollior quam mulli. Ergo pro huius portione uelcentiù corpus enutriet.

De píſcibus molli carne præditis.

Hilotimus in tertio de alimentis libro, de píſcibus quos Græci à molli car-ne malacofarcos nominant, ſic ad uerbum ſcripſit: Gobio, fycides, iuliæ, perca, muræna, turdus, merula, lacertus, ad hæc alinus, hamia, hepatus, ci-tharus, umbra, atq; uniuereſum eorum genus quæ molli carne ſunt prædi-terierit, qui inter saxatiles píſces primas tenet, quibus omnibus mollior & frabilior ad eſt caro quam reliquis píſcibus. Quidam enim in his molli quidem carne coſtant, ſed minime frabili, nempe inſerto glutinoſo quopià à pingui ſucco. [Aſſi nihil glu-tinoſum ac píngue habentes] in hoc quidem cum saxatilibus conueniunt, ſed quod ad carnis duritiem pertinet, differunt. Huius modi ſunt omnes propemodum pelagijs píſces, nifi qui ſint noxijs alimentis propriam carnem corruſpentes, ut mulli cancellis paſti. Sunt porro hæc animalcula perexiguis cancris ſimilia, colore flauo, Saxatiles.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C nec ciborum, nec locorú uarietate capituntur, nec dulces ingrediuntur aquas: ideò perperuò omnes integri & inculpati manent, Afini ait, quos Philotimus nominavit, ab alijs dicti asfelli, si quidem probo alimento, & puro utanf mari, cum saxatibus de carnis bonitate certare queant. At qui corruptis implentur cibis, aut in aquis miftis, ijsq[ui] maximé uitiosis diuerſantur, carnis quidem mollitiem n[ò] abijciunt, uerú præter eam pinguitudinem quoq[ui] ac lentoré acquirunt. Quocirca & minoris in cibo ſunt ſua-uitatis, & alimonía excrementitiam reddunt. De omnibus porro p[ic]ſibus id commu-niter, ut diximus, memoria tenere oportet, p[er]ſimos ſcilicet gigni in fluuiorum oſtij[s], quando in eos latrinare, aut cuinarum, aut balneorum, aut ueſtiiu, ac l[í]nteorú fordes corriuantur, aut ſi quaſunt in urbibus alia que fluminis alluio purgari poſtulant, & potissimum ubi populoſa urbs fuerit. Quin ip[er]ſus quoq[ui] murænæ, in id genus aquis educatæ, caro deterrima inuenitur, & quamuis flumina e[à] ſubintrare n[ò] conſtat, aut uſquam in ſtagnis gigni, ſummé tamen noxia in huiuſmodi fluminu oſtij[s], qualis eſt Tyberis Romam præterfluens, inuenitur: quamobrem omnium ſere mariorum pi-ſcium uiliffimo uenit, ceu alij quoque p[ic]ſes qui eodem in flumine n[af]cuntur, quos nonnulli tyberinos appellant, quaſi peculiarem ſibi ſpeciē habeant, quæ nulli ex ma-trinis ſimilis ſit. Sordium porro ex urbe confluentiu̇ colluuiem perquam uitiosos pi-ſces efficere uel inde diſcas, quòd ex eadem ſpecie præſtatiores ſint, qui in eodem flu-mine antequam in urbem perueniat, ſunt educati. Quin & alius fluuius Nar appel-latus, in Tyberim ſe plus minus ſrecentis quinquaginta ab urbe ſtadijs uoluens, eof-dem p[ic]ſes longè quam Tyberis ſert meliores: quandoquidem & ab ip[er]ſo ſtatim fon-te ingens oritur, & purus perpetuò decluii rapidoq[ui] fluxu in ip[er]ſum uſque Tyberim procurrit, ut n[u]ſquam in ſtagnum ne minimum quidem degeneret. Itoq[ui] ex lon-ga ac familiari confuetudine uernaculorum p[ic]ſcium naturam callent, nihil illi notus tam dictis ad eos explorandos egent. At quibus nouus aut infrequens eſt eorú ufus, ſiue aduenæ, ſiue incoq[ui] ſint, ijs huiuſmodi omnia protinus ab initio erunt inueſtigan-da, prius quam in ſeip[it]o de cuiuſq[ui] natura periculum faciát. Quare Philotimú haud oportebat simpliciter de omnibus ſimul qui molli carne ſunt p[ic]ſibus mentionem fa-cere, nec p[axatiles] una c[ù] alijs indiſcriminatim permiffere: hi nanq[ui] perpetuò opti-mi ſunt: quod asfellis minime donatum eſt, nec murænis, uti ne gobionibus quidem. Etenim quidam ex h[is] in fluuijs & ſtagnis, quidam in mari producantur, alij in ſalſis uocatis ſtagnis, aut omnino confuſis aquis, ubi ingentis fluminis ofſtia mari commit-tuntur. Hac ergo ratione particulatim longè lateq[ui] eiuſdem generis p[ic]ſces inter ſe diſ-fident, ut mugilis ſané & muræna. Asfelli h[is] quidem minus, ueruntamen ip[er]ſi quo-que non mediocriter inter ſe diſcrepant. Cæterum g[b]obij non perinde mollem ac iſt[ui] & p[axatiles] p[ic]ſces carnem habent, ueluti nec umbræ, quæ Graijs tam ſcinides, quam ſciænæ nuncupantur. De citharis quid Philotimo in mentě uenerit, uehementer de-miror: Rombus enim illis perfimilis, molliori c[ô]ſtat carne, quæuis aſſello longè ſit in-ferior. Et hos igitur, & p[ic]ſem qui hepatus à Græcis uocatur, atq[ui] alios quoſcunque Philotimus cum saxatilibus & asfelli permiſcuit, in medio p[ic]ſcium duræ carnis ac molli positos eſſe ſcito. Nondum enim duram omnino carnem obtinent, & ab ijs qui eam exactè mollem habent, recedunt: quibus & lingulacam Philotimus an-numerare omiſit, ceu saxatilibus ſcarum: niſi ſané p[li]ſtæ nomine lingulacam intel-ligat. Similes enim quodammodo inter ſe ſunt p[li]ſitta & lingulaca: non tamen eiuſ-dem omnino generis. Hæc nanq[ui] molli eſt, & cibo ſuauior, ac in totum præſtantior quam p[li]ſitta. Præterea lacerti medij quadantenus ſunt inter p[ic]ſes molli carne ac du-ra carne præditos. Veruntamen nullus eſt dictorum p[ic]ſcium qui acetum, aut ſinapi, aut origan[am] poſcat, ueluti p[ing]ues, lenti, ac duri. Nonnulli præterea frictis ijs in ſartagine ueſcuntur: alij aſiant, aut in patinis condiunt, ceu rombum, & citharum. Verum hi cocorum opipari ac prælauti in patinis apparatus, cruditatis in totum cau-sæ ſunt. Summopere uero concoctionem iuuat albi iuris confectio, quæ in hunc ha-bet modum. Copioſa in æneum uas inſuſa aqua, olei quod fatis ſit inijcito, cum ane-thi &

III.

150

thi & porri pauxillo: deinde quum hæc ad dimidiï cocta fuerint, salis tantum addito, quod totum ius salfum non efficiat. Hæc præparatio ijs etiam qui se à morbo recol ligunt, peridonea eft. Quibus uero inculpata sanitate poter contigit, in fartagine fives píces eſſe licet, aut etiam in craticula affios. Atq[ui] hi ſanè oleum garum cum ui ni momento expeſcunt. Frictus plus uini gariq[ui] addere conuenit, minus olei. Si qui uero ſunt quibus hoc ſtomachum ſubuertat, paratum habeant acetum, modicuï in ſe gari piperis recipiens, Nam qui his in cibo utunt, & rectius cōcoquunt, & deiectio nihil deterius procedit: cuius potiflimu gratia ex uino & garo ftrictos píces quidam ſumunt, plerilq[ui] piper immittentibus, paucis oleum. Nonnuſi autem ex memoratis píſcibus, quu[rum] ftrictus puri salis callus inſperſus fuerit, in cibo gratiſſimi ſunt, & concomitu meliores, ſtomachoq[ui] utiliores ita inſtructi, quam quouis alio modo, redduntur. Dicторum porrò omnium píſcium alimonia hominibus ociſios, ſenibus, inſfirmis, & qui à morbo recreantur, eſt accommodatiffima. At exercitijs dediti, robustiores expeſtulant cíbos: de quibus ſuprà differuimus. Iam porrò ſæpenumero diximus, molles & friabiles cíbos ſanitati quammaximè congruere: quippe qui omnium optimos pa riant ſuccos. Nullum enim maius aptius ad tuendam ſanitatem ſuccorù probitate adminiculum inueniri poſſit.

### De píſcibus duræ carnis.

E his quoq[ui] in ſecundo de alimentis libro ad uerbû ſic ſcripſit Philotimus: Dracones, cuculi, muſteli, ſcorpíj, phagri, ad hæc trachuri, & multi: ac ruris ſum orphi, glauci, ſcari, canes, cōgri, hamiæ, libellæ, omnes duræ carnis píſces difficulter conficiuntur, & crallos ſalfoſ humores remittut. Hæc ſanè ſunt Philotimi uerba, Nos uero ſingula quæ in his recenſentur, ab ipſo inſiio diſligenter expendamus. Ergo dracones quidem ac cuculos quijuis etià aſſumentium duræ carnis píſces eſſe palam ſit ſenſurus. Muſtelorù uero non una eſt ſpecies. Nam galaxius à Romanis uocatus píſcis, qui in ſumto apud eos precio habet, muſtelini generis eſt: qui in Græco mari nunquam naſci uſus eſt. Ideo Philotimo ipſum incoſnitum ſuſſe apparet. In Græcis porrò exemplaribus dupliciter muſteli nomen ſcripſtum inuenitur, modò galeus, per tres ſyllabas: modò galeonymus, per quinque. Etliquet ſanè, celebrem illum apud Romanos galaxium in eorum numero qui molli carne conſtant, habendum eſſe. Reliqui muſteli dura magis carne præditi ſunt. Dein ceps autem ſcorpium, trachurum, muſtum, orphum, glaucum, inter duræ carnis píſces Philotimus recte connumerat. At ſimul cum illis ſcarum perperam recenſuit, quum hic inter ſaxatiles ponendus ſit. Poſt hæc canè adſcribit, qui cetacei potius eſt generis, dura atque excrementitia carne. Quapropter in partes ſectus, ac salitus, ſere non nifi vulgarium hominum eſt cíbus. Ingrati enim ſaporis eſt, & ſordidus, ac muſcosus. Ideo cum ſinapi & oxelæo, atque id genus acribus condimentis ſumitur. Ex hoc ítem genere ſunt balenæ, delphines, phocæ. Ad quos proxime ingentes accedunt thunni; quanquam non eiufdem in cibo uoluptatis, Sunt enim infuuaues hi, ma xime recentes: nam ſalii ſapidiores euadunt. Thu[n]orù caro, qui & ætate & corporis mole minores ſunt, non perinde dura eſt, eoq[ui] hi commodius quoq[ui] perſciciuntur, híſque magis pelamides, quæ ſale conditæ uix laudatiffimis ſalſamentis cedunt. Plurimæ hæ ex Ponto aduehunt, ſardicis duſtaxat inferiores. Hæc nanc p[er]ſalſamenta in ſummo precio haud immerito habentur, quoniam carne & molliuſcula ſunt, & mirtiſice guſtù delectant. Vocantur autem paſſim uſtato nomine huiuſcemodi ſalſameta, ſardica. Poſt ſardas ac pelamides myli ex Ponto adueq[ui] precipue cōmendantur. Pro xíma laus eſt coracinorum. Hæc itaq[ui] extra rem obiter de salitis píſcibus ſint, diſta. Libellas porrò haud perperà Philotimus inter píſces dure carnis cōmemorauit: uerù una earum quoq[ui] inſuauitatis mentione facere oportebat, ceu aliorù p[er]ſicium quos omnino prætermiſit. Congrum uero, pagrum, hamiam, & aquila recte duram carnem habentibus annumerauit, Sunt alij q[ui]idam, ut ipſe inquit, duræ carnis p[er]ſa

["CLAVDII GALENI PERGAMENI", "C. fces, quorum homina dicere superfedit, quoniam non in frequenti hominû ufu ha-\nbentur. Quare fatius est, nos quoque omiliss nominibus ipforû uirtutes contemplari,\nHaud ergo malè cenfuit Philotimus, duræ carnis pífces difficilius quam mollis con-\nfici. Siquidem tum cõcoctio quæ in uentriculo adminitratur, tum aflimilatio quæ in\nqualibet corporis fit particula, in mollibus leuíus succedit, contra in duris ægrius. Illc\nnanc functiones citra alterationē non perficiuntur. Quo autem quidem mollius, eo\npromptius alteratur, quâdoquidem ad patiendum est accômodatius. Nihil uero ali-\nud est alteratio, quam rerû altera centiû affectio. Proinde uere dictum est, pífces durc\ncarnis difficulter peragi: uereq & illud, quòd crasfum succû gignant. Durior nanc\ncibus crassioris itidem est subſtantiæ, ceu molior tenuioris. An autem falſum quoque\nsuccû dura cibaria procreent, deinceps erit cõiderandum. Quippe Philotimus, ſicut\n& eius præceptor Praxagoras, falſum succum ex ijs quæ ſupra modum excalfaciut,\ngenerari tradit. Mihi uero non simpliciter, sed diffiçtius cautius id pronuncian dû\nuidetur. Quoniam uero quaſtio hæc ad omnia dura cibaria cõmuniter pertinet, pro-\nprio illam capite ſeorſum deinceps diſcutiemus.", "An dura omnia per decoctionem falſos succos gignant.", "N\no\ns\np\no\nl\no\np\no\nn\no\np\no\nn\no\np

151

De animalibus testatis.

Voniam quidem id quo totum animalis cuius corpus ceu adnato quo-
piam ueftimen to tegitur, cutis appellatur, eis buccinorum, purpuræ, o-
ltreorum, hiatulæ, & quæcunque huiusmodi sunt, tegumentum propor-
tione respondet: idcirco hæc animalia oftracoderma à Græcis sunt appel-
lata, Nam teſtæ omnino aut lapidi ſimile eſt operimentum illud quo foris obducun-
tur. Omnibus porro illis commune eſt, ut ſalſum in carne ſuccum contineant, aluus
ducentem: quod ſeſorum unicuique magis minus ue inefl p[ro]qualitatis ac quanti-
tatis modo. Siquidem oftrea inter alia teſtacea molliſima conſtant carne. At paruae
chamulæ, uertibula, ſolenes, purpure, buccina, omnia, huusmodi dura, carne com-
pacta ſunt. Non ergo abs re ofſtreæ aluum ſubducut efficacius, noſtrum autem cor-
pus imbecillius nutriunt. Dura uero difficilius quidem concoquuntur, ſed firmioris
ſunt nutrimenti. Atque hæc ſan[em] omnia elixantur: ſolas ofſtreas citra coſturam eſſe li
cet. Sunt qui in ſartagine ſrigant. Quemadmodum aut[em] in teſtatis animalibus [quæ
dura ſunt] difficilem conſitu[re] carnem obtinent, ita etiam corruptu minime facilem.
Qua de re conſulti ijs ſæpenumero ea exhíbuimus, quibus cibi in uentriulo cor-
rumpuntur, ſiue ob prauos ſuccos ex iecore in eum conſluentes, ſiue ipſius tunicis
adhærescentes. Habent autem omnia, uti diximus, ſalſum in ſe ſuccu, uentri mouen
do idoneu: ſed minus quæ dura, carne ſunt, quam oftrea: ideo cibum corrumpen
tibus ea offerimus, bis aut ter in laudatiffima aqua elixantes: nempe quum prior iam
ſalfa apparuerit, in aliam puram tranſſerentes. Ceterum ex his crudus apparatus ſuc
cus maiorem in modum generatur, ut ex ijs quæ molli ſunt carne, p[it]uita. Quemad-
modum igitur illorum ſallo ſucco ſpoliatorum caro ut corrupſu quidem difficilis, ita
aluo ſiſtende idonea euafit: ſic & liquamen ipſorum ſi ſale aut garo conditum (quod
in hiatulis confuetum eſt fieri) bibatur, uentrem abunde ſubducet, ſed nullam corpo-
ri alimoniam eſt exhibiturum.

De cruſtatis.

Staci, paguri, cancri, locuftæ, carides, gamari, ac id genus alia tenui teſta
con cluduntur, duritie, teſtaceis ſimilia ſunt: ſed minus quam illa ſali hu-
moris continent: quanquam illius non exiguam habent portionem. Du-
ra in totum carne conſtant: ideo & concoctu pertinacia ſunt, & firmi ali-
menti, in dulci uidelicet aqua prædecoſta. Aluum quo horum caro, ceu oftreor,
continet, poſteaquam in aqua ſalſuginem abiecerit, & quo præcepimus modo fuerit
discoſta. Proinde & hæc corruptioni non ſecus ac teſtacea duræ carnis repugnant.

De molliſbus.

Ollia uocantur quæ nec quamas, nec asperam aut teſtaceam habent cu-
tem, ſed mollem, inſtar humanæ: cuius generis ſunt polypi, ſpiæ, lolligi-
nes, quæ his ſunt conſimilia. Hæc ergo quoniam neque ſquamet, ne-
que asperum, nec teſtaceum tegmen gerunt, molli tangenti apparent.
Attamen duræ carnis ſunt, & difficilis concoctionis, exiguum in ſe ſalſum ſuccum
continentia. Si uero concoquantur, alimentum non contemnendum corpori exhi-
bebunt. Cæterum hæc quo crudi humoris copiam gignunt.

De cartilagineis.

Spera atque noctu ſplendicans horum animalium eſt cutis: ideo nonnulli
felachia Græcis nominata eſſe autumant, ἀπὸ πονίσθλασθῆναι, hoc eſt quia
ſplendorem ædant. Molli intus carne conſtant torpedo & paſtinaca, ceu
uti & ſuaui, & mediocriter per uentrem ſubeunte, nec coſcoctu difficili.
Nutriunt item non in poſtremis, ceu alia quo omnia que carne molli p[ra]edita ſunt.
Cunctis porro id commune eſt, ut mediæ partes illis quæ proxime pertinent ad cau
dam, carnoſiores exiſtant, id quod in torpedine præcipue eſt cernere. Huius nanc
animalis medium inſtar cartilaginis flaccidum tenerum apparet. Raia autem, leu-
C c

CC

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C raia, squatina, omnia, huiusmodi duriora funt & concoctu pertinaciora, cibiæ uae lentioris quam torpedo aut paftinaca.

De cetaceis animalibus.

Iximus iam ante de cetaceis ex mari animalibus: in quo numero phocæ, balenæ, delphines, libellæ habentur, ac grandiores thynni: ad hæc caes, quæ his similia funt: de quibus nu nc breuiter dixerim, omnia ea duram, praui succi, & excremittiæ carni habere. Quapropter sale macerata utplurimum eduntur, quò tenuior sit alimonia ex ijs per corpus digerenda, eoq. concoctioni & in sanguinem permutationi accommodatior. Nam recens horum caro ni probè concoquatur, crudorum succorum copiam in uenis fuggerit.

De marinis echinis.

X mulfo & garo eduntur hi alui subducendæ gratia. Parantur & in patinis, ouis, pipere melle, adiectis. Imbecillis funt alimenti, in eorum quæ humores extenuant ac incrastant, medio constituti.

De melle,

Limentorum materia hactenus tradita, duobus in uniuersum generibus continetur: quorum uno plantas, altero animantes fumus complexi. Ab utroq. uero mellis separata est natura. Fit enim in plantarum folijs: neque succus earum, neque fructus, nec pars ullo pacto dici potest, fed eiudem cum rore generis est: non ita tamen affiduò, nec copiose interpretibus halitus è terra atq. aquis prodeuntes, solis calore exactè attenuati ac cocti, à frigore fecutæ noctis in unum coacti ac denlati. ſiſſe uidebantur. Sed apud nos raro id accidit, in monte au tem Libano quotannis perlæpe, adeo ut expanſis ſuper terram uelleribus mel à con cuffis arboribus decidens excipientes, ollas ac ſicilia plena referant: uocantq. id ro ſcidum mel, aut aërium. Proinde liquet materiam ex qua mel generatur, rori conge nerem eſſe. Videtur autem & ex plantis, in quarum folijs mel colligitur, boni malie quidpiam poſſe acquirere. Ideoq. laudatiffimum in locis thymo alijſq. herbis ſicci temperamenti preſdenſe confitis inuenitur; quia tenuioribus partibus confet mel in huiusmodi plantis collectum. Quapropter in bilem quoq. facili è in calidis corporibus id uertitur. Frigidis uero, ſiue per ætatem, ſiue morbum, ſiue naturam ita ſe ha-beant, accommodatiffimum est: ideoq. in sanguinem mutatum, nutrire ipſa potest. Contrà in calidis prius quam in sanguinem uertatur, ad bilis naturam tranſit. Quoniam autem tenuium partiù est, neceſſatiò etiam acre ſentitur: ideoq. aluum ad excretionem prioritat. Verum ad diſtributionem & concoctionem ablata acrimonia cœuenientiffimum eſſicitur: quæ optimè auferetur, ſi primù multù illi aquæ admíſceas, ac deinde tantifper coquas, dum ſpumare ceſſet: oportet autem ſpumã affiduò mox quam emerſerit, detergere. Nam hac parandi ratione acrimonia ſpoliatum, necam plius aluum ad excretionem impellens, haud ſegniter in corpus digeritur. Melicratù uero pauliſper, aut nihil omnino coſtum, ad deſensum properat ante quam concoqui, & in corpus diſtribui, & nutrire ho poſſit. Præterea in eo diſſerunt, quòd mel non plene coſtum, uentrem ac inteſtina inflationibus impleat: contra quod in decoctione ſpumam omnem abiecit, flatus expers fit, ac urinam moueat. Si autem citra aquæ admifionem mel purum per ſe quis delingat, nutriet quidem infirmius, fed alui excrementa promptius deijciet. Largius uero ſumptù, os uentriculi ad uomitum cœcitare poſlet. At ſine aqua decoctum, nec ſimiliter uomitionem mouet, nec aluum ſubducit; uerum in corpus aptius diffunditur, & magis nutrit; urinã tamen ſegnius eo quod

D

DE ALIMENTORVM FACULTATIBUS LIB. III.

152

A eo quod cum aqua coctus est, ciet: quanquam ne tum quidem quum nutrit, memora-
tu dignam alimoniam corpori exhibet, adeo ut non defuerint qui nihil prorfus alere
affererent: quos abunde confutauimus in tertio De iactus ratione in morbis acutis,
qui Hippocratis est liber, à nonnullis quidem contra Cnidias sententias in scriptus,
ab aliis De pittana: utriusque in hoc delinquentibus: uti in commentarijs in eum li-
brum scriptis oftendimus. In præsentia quæ hactenus de melle recenfuimus, dixisse
fatis fuerit, nisi quis ea in fumma cupiat audire. Senibus ergo, ac in uniuersum frigidi
temperamenti corporibus mel perutile est. In uigenti autem & state & calida temperie
in bilem peruertitur. Ineſt preterea ipſi aliquantula alendi corporis facultas, niſi in bi-
lem tranſmutari anteuertat: quippe ſi hoc fiat, nihil prorfus nutriet. Clauum autê est
quòd pallidam & flauam bilem intelligamus ex eo gigni, nò atram. Identidem enim
multis in locis diximus, medicis ex more eſſe, simpliciter hanc citra coloris adieюto-
nem nominare, ceu reliquas cum coloris ſui nota, Nullam porro ex his omnibus, por-
racea excepta, niſi corpore admodum ægrotante, excerni uidemus. Flaua uerò, paſ-
lida & porracea ualentibus etiam nobis euomuntur sæpenumero, ac delectiuntur.

De juno.

Innum, omnium confessione ex eorum numero est, quæ nostrum corpus
alunt: si autem quicquid alit, alimentum eſſe fateamur, uinum item in ali-
mentorum cenſu erit ponendum. Non nulli tamen medici alimentum id
appellandum eſſe negant. Nam alimentem, quod & cibum, & edulium,
& elcam uocamus, potus ſeu potionis contrarium eſſe dicunt: eam de cauſa uinum
alimentum uocarì nolunt: quanquam alere ipſum non diffitear; quod unum ſanè in
præſentia requirimus. Ac si quidem alioæ materiæ inuenirentur, quæ tametli nutririēt,
nò tamen rectè alimēta eſſent appellandæ, [haud ſanè eas ſimul omnes uno ſeorſum
uolumine perſtringere grauaremur. Quoniam uero ſolum uinam huiusmodi habetur,]
permittent nobis tractati ori huic de alimentis: breuem de vino ſermonem adiunge-
re. Quas nancuires Hippocrates in libro De iactus ratione in morbis acutis, enu-
merat, uerius ei ut medicamento quam ut cibo adſcribas. Illas ergo & in eiusdem li-
bri commentarijs, & in Medendi methodo, ac Sanitatis tuendæ libris enarrauimus. In
præſentia uero differentias quæ penes alendi ratione uerſantur, ſumus tradituri, hinc
ſumpto iníto. Ergo inter omnia uina, rubra crassa, ſanguini generando accommo-
datissima ſunt, ut que minimo negocio in eius naturam tranſeant: mox nigra crassa,
cum quadam dulcedine: deinde quæ colore rubent, quæ nigra ſunt, ac crassa con-
ſittentia, cum hoc adſtringentia. His minus alunt candida ſimul crassa, & acerba.
Minime omnium alunt candida, & tenuia, aquis hydromeliti accommodatis ſere ſi=
milia. Ita crassa magis quam tenuia alendo eſſe, argumento est utriusque natura, &
experientia id ipſum còprobat. In uentrículo dulcia magis quam auſtera concoquum
tur, & in corpus digeruntur, utpote calidiora. Vina admodum crassa tardius quidem
perficiuntur, ac diſtribuuntur: ſed ſi in uentrem adeò robustum incidant, ut confici re-
ſte ab eo poſſint, ualentem alimoniam corpori exhibebunt. Conſtat autê ita ut alen-
do corpori aptiora ſunt, ita ad uinam ciendam minus uadere.

De sale afferuatis p[]iscibus.

E p[]iscibus sale aſſeruatis, medijs edulijs ſub finem operis ſcribere diſtu
limus. Ne igitur hæc ſaltem deliderentur, opportunum iam fuerit utro-
rum, uires recens ſere. Animalium corpora quæ excremētia carne con-
ſtant, ſalituræ ſunt peridonea. Excremētiam autem uocamus, ut ſupe-
rioribus locis, quæ pituitosam humiditatem in ſe refperſam continet. Quanto autem
ea copiosior aut crassior fuerit, tanto caro ad ſaliendum erit acco[]modatior. Quæ ue-
to admodum mollem, aut ualde ſiccum, & minime excrementoſum corporis habi-
tum gerunt, ſalituræ non ſunt accommo[]da, Salis nanc facultas, uti in opere De ſim

CC 2