Domino btīffīmo & merito uenerādo frī & cōſacnerdoti Præſidio, Auguſtinus.

C. c.lviii.

Epistola Auguſtī, Ad Btūm Hierony, De Repræhenſione Petri a Paulo, non ſimulata, ſed uera, Domino dilectiffimo, & in Chriſtī uſceribus honorando ſeſo frī & compſbytero

C. car. c.lviii.

Domino dilectiffimo, & in Chriſtī uſceribus honorando ſeſo frī & compſbytero Car. c.lxi.

Epistola Auguſtini ad Btūm Hieronymum, De eo qd ſcribīſ & canonica iacobi, Siqs totam legé ſeruauerit, Quod ad te ſcripſi honorande mihi i chriſto ſr Hieronyme grès de aia huana

Epistola Btī Hieronymi De corpore, & Sanguine domini noſtri iefu chriſti Magnitudo cæleftium beneficioru anguſtias humanæ mentis excedit

C. Car. c.lxiij.

Neerta Omelia Super Euangeliu Secundum Matthæum

C. Car. c.lxiii.

Sanctus euangeliſta docet nos necellitatem iopiæ tolerantes ſubſidii cā. Petri Pauli Vergerii tuſtinopolitani ſermo de laudibus Sādi Hieronymi i anniuerſario natalis eius

C. Car. c.lxiiiij.

Sanctiffimus doctorem fidei noſtræ Hieronymi, cuius dies ſolénis aſſet.

### C. SECVNDÆ PARTIS.

Epistola Beati Hieronymi Ad Cyprianum pſbyteru pſalmum, lxxxix, q. Moyſi ſnſcribitur expeſentis RIVS TE Cypriæ pſbyteroſ studioſiſime de illog. numero ſup qbus.

C. Car. c.lxyi.

Beati Hiero. Ad PRincipia urginé exponitio pſalmi, xliii. Eruſtauit cor meu. Scio me Príicipia i chriſto ſilia a p[rae]ſiſ, re[ph]édi q. iterdú ſcribá ad mulieres Car. c.lxyiij.

Beati Hieronymi exponitio p[almi], xli. Sicut ceruus deſiderat ad fontes aquarum Oé p[al]ſteriú ſagaci méte p[lu]ſtrans: nuñ iuenio q. ſiilii Choræ aliqd

C. Car. c.lxx.

Exponitio p[almi], c.xvii. Cōſitéini domino quoniam bonus, p modum cōcionis

In oi p[al]ſterio, dominus n[or] iefus chriſtus, p[ph]etaſ, atq. cair. Si q[ui]d h[et] clau[que] dauid Car. c.lxx.

Epistola Btī Hierony, Ad Marcellā De p[al]ſmo, o.xvi, Videlicet, Nifi domiūs aedificuerit domum

Btūs Páphilus martyr, cuius uitá Eufebius Cefariéſis e[ps] tribus ſerme uoluminibus Car. c.lxx.

Prologus Btī Hierony, Ad Damafu p[ap]am in exponifione cātici Epithalamii canticorum ſecu[d]ū Origenēs. Btiffimo papæ Damaſo, Hierony, Origenes c[ui] & c[æ]teris libris o[es] uicerit i Cātícis, Car. c.lxxi.

Traſlato duæq. höeliæq. Origéis in Cātico cáticoge e græco in latinu, Vbi p[ro]p[on]itur ipius Origéis p[ra]ſio De cantico cáticoge didurus: quomodo didicimus p Moylé q[ui]d e[que] n[ot] ſolú ſancta Car. c.lxxi.

HOMELIA PRIMA, ex Origene traducta. Oſculé me ab oſculis oris ſui, Quoſo Car. c.lxxi.

HOMELIA SECVNDa ex origene traducta. Ab eo loci i quo ſcriptú e. Nardus, 7 Car. c.lxxviii.

Com[ē]tariu[ut] crediſt Btī Hierony, i Cātica cáticoge, i. iiii. Omelias diſtictu f[u]c[it] probare videtur eius aftertio in libro uitorum illuſtrium, ubi ſe, iiii. homelias in cántica canticorum ſcripſiſſe cōm[ē]orat. Nota tamé q in hoc uolumine i[pe] liber uitorum illuſtrium eſt incorreptus, Nam tantum facit mentionem de duabus homelis, cum tamen ſint quatuor.

Epitalamiu libellus, i. nuptiale carmè i modu mihi u[er] drámatis á ſalomœ cōſcriptus Car. c.lxxv.

HOMELIA PRIMA O ſculé me ab oſculo oris ſui meminſſe opporet illud Car. c.lxxviii.

HOMELIA SECVNDA FVSca ſu & formoſa filiæ hieruſalé ut tabernacula cedar Car. c.lxxxii.

HOMELIA TERTIA Ecce es ſpecioſa p[xi]ma mea. Ecce es ſpecioſa Oculi tuí Car. c.lxxxx.

HOMELIA Q. VARTA SVrge u[er]p[xi]a mea, ſpecioſa mea, colúba mea, quoniá ecce Car. c.lxxxxvi.

Epistola Btī Hieronymi ad Cyprianu, q[uid] apud hæbreos differant: u[el] significant, Min. & Men

Frater cariſſime cypriæc ſcito p[no]ſocſes, q[ui] ſi ſcribá ſtremea ſía q[ui] appellatur, Min. Car. cxcviiiij.

Sermo Btī Hierony, de natiuitate dominica in ipſus diei cōmendati[em], Vbi aliqua de crucis trophæo

Hodie Verus ſol ortus eſt m[u]do hodie i tenebris ſaculi lumen ingreſum eſt Car. cxcviiiij.

Sermo Beati Hieronymi De Epiphania exponens græcum uocabulum, & de ſaluatoris baptiſmo p[ra]ſtāſ

Dies epiphaniorum græco nomine ſic uocatur, Quod, n[ap]ud nos apparitionem Car. cxcviiiij.

Sermo beati Hierony, De, xl, ad abſtinentiam iuitans, De téptatione ſaluatoris & myſtico exitu de ægypti

Quò miles ſemp exerceſi ad p[li]i, & ſimulatis iſtibus, ueris poſtea uulneribus p[ra]p[ar]at, Car. cc.

Sermo Btī Hierony, in uigilia p[al]cæ De imolatione agni typici, ubi q habéſ, i exo[do]. xii, c. de ipſo agno tem pore modo manducandi myſtice iſterpatur; docens tempore eſus agni ét a p[rae]priis u[xo]ribus abſtinendum.

Hodie ſres cariſſimi populus iſrael, & uere h[ui]o vid[em] deu, hoc u[pe] p[er]t[ra]ſi iſrael Car. cc.

Sermo Btī Hierony, De dominico p[al]cæ, iſtius diei gloriam attollès: & docens ſeptimú i oſtauum, & ſabba tum in diem dominicum mutatum

Non queo ſres cariſſimi qué méte cōſcepti: & ore proſerre ſermoné, & cordis mei Car. cc.i.

Sermo Btī Hiero, De reſurrecſtöe dæminicai, quo: & dæmonu metú, & deſideriú p[er]um i deſcléſu xpi ad iſe ros contemplatur

Exulta cælú: i et lætitia eſto terra; dies iſte amplius nobis ex ſepulchro radiauit Car. cc.ii.

SERMO Sanciti Hieronymi Ad Paulā: & Eufochiuāc reliquias uirgines de affum

ptione glorioliffime dei genitricis Mariæ ſemper uirginis

COGITIS ME o Paula, & Eufochiuā imo charitas xpi me cōppellit q uobis dumud Car. cc.ii.

Sermo Btī Hiero, De aſſuptöe eadéq. ánućiòſticarnationis: uirginitatis attollit iſignia

Scientes ſres dilectiſimi auſtori n[or]o multu nos debere cōditos, plus redemptos Car. cc.vi.

Traſtatus Btī Hiero, Ad Eufochiuā De uiculis btī petri: declaras unde ſolénitas iſta habuerit initium

Aepiſſimo rogatu o uirgo chriſtui Eufochiuā me tua depofit charitas; ut tibi tuifq Car. cc.viiij.

Libellus De hebraicis locis: uel locog diftāiſis, qué Btūs Hiero, Eufebiu imitatus ſcripſit

Eufebius, q a btō P[á]phylo martyr: cognométu ſonſitus eſt, Poſt decem eccleſiaticæ Car. cc.viiiij.

Expositio Symboli Ruffini Aquilegienfis præfiteri ad Laurentium papam: In qua singulos articulos fi-
dei noui ac ueteris teftamenti autoritatibus confirmat; & hærefes contrarias deſtruit. Epiftola Prima.

IHI Quidem Fideliffime Papa Laurenti ad ſcribendum animus non eſt tam cupidus; ſ nec idoneus: ſcienti non eſſe abſt; periculo multorum iudiciis in- genium tenue & exile cœmittere. Sed quonià (ut cum uenia tui dixerim) id te- mere in epiſtola tua per Chriſti me ſacramenta quæ a nobis maxima cum re- uerentia ſuſcipiuntur aſtringis: ut aliquid tibi de ſide ſecundum ſymboli tra- ditionem rationem compona; ſquis ſupra uires noſtras ſit pondus præcepti (Non enim me latet ſentétia ſapientu; quæ probe admodu dicit: quia de deo & uera dicere periculofum eſt) tamen ſi expetitionis a te impositæ neceſſitatè orationibus iuues; dicere aliqua obediencyæ magis reuerentia ſ ingenii p[]ſum p[]tione tentabimus; quæ quidè non tam p[]ſeſtoq[] exercitiis digna uideatur: ſ quæ ad paruuloq[] in Chriſto & incipiétiu[m] librent[] auditu, Equidè comperi nonnullos iluſtriu[m] traſtatoq[] aliq[] de his pie & breuiter edidifl[]e. Photinu uero hæreticu[m] ſcio eatenus ſcripſi- ſenon ut r[]onem diq[]oq[] audientibus explanaret: ſed ut ſimpliciter fideliterq[] dicta ad argumétu[m] ſui dogma tis traheret: cu[m] in his uerbis ſanctus ſpiritus puiderit nil ambigu[u[m] nil obſeuru[m] nil a reliquis diffonans uide ri: quia in his uere còpletur prophetia quæ dicit. Verb[.]u, conſumans & breuians iniquitatè: qa[] uerb[]u bre- uiatu facit dominus ſup[] terra. Nos ergo ſimplicitatè ſuam uel uerbis apoftolicis reddere & ſignare tentabi- mus: uel quæ omiſſa uiden[]c a prioribus adimplere, ſed ut manifeſtius ſiat argumentu[m] ueri huius ut dixi- mus breuati: c[]am quæ h[]a[]c traditio eccleſiis data eſt ab origine repetemus. Tradunt maiores noſtri p[]oſt aſcenſioné domini cu[m] p[]duétum ſpiritus ſancti ſupra ſingulos quofq[] apoftolos igneæ linguæ ſediflent: ut loquelis diuerſis uariiſq[] loq[]rentur: per q[]d[]e is nulla gens extranea; nulla linguæ barbaries inacſeſſa uideret & inui: p[]ceptu[]e is a domino datu[m] hoc ad p[]d[]icandum dei uerb[]u ad ſingulas qu[]e[]p[] []cifci natiennes. Dicſe[] furi itaq[] ab inuicé normá[] ſibi prius futuræ p[]d[]icationis in c[]omune conſtituunt: ne forte alii alio abducti di uerſum aliq[]d his qui ad ſidè Chriſti inuitaban[]t exponerét. Omnes igi[]c in uno p[]oſiti: & ſpiritu ſancto reple tibre uſtud futuræ ſibi ut diximus p[]d[]icationis indiciu[m] in unu[] conferendo q[]d[]e ſentiebat unuq[]f[]q[] compo- nunt: atq[] hanc credentibus dand[]a eſſe regulam ſtatuunt. Symbolum aút hoc multis & iuſtiffimis ex caufis appellari uoluerunt. Symbolum.n.græce & indiciu[m] dici p[]ot & collatio: hoc eſt q[]d[]e plures in unu[] conferunt. I[n]d[]n. fecerunt apoftoli in his ſermonibus in unu[] conferendo q[]d[]e unuq[]fiq[]s ſenfit. Indiciu[m] aút uel ſignu[m] iccir co dicitur: qa[] in illo t[]épore ſicut Paulus apoftolus dicit & in a[]cétibus apoftoloru[m] refertur multi ex circuèun tibus iudæis ſimulabant ſe eſſe apoftolos Chriſti: & lucri aliciu[m] uel uentris gratia ad p[]d[]icandu[m] proficifc- bantur: nominantes q[]d[]e Chriſtu ſed non integris traditionu[m] lineis nunciantes. Iccirco uſtud indiciu[m] poſu- runt: p[] quod agnoſcereſt is q[]d[]e Chriſtu uere ſecundu[m] apoftolicas regulas prædicaret. Deniq[]p[] & in bellis ciuili- bus hoc obſeruari ferunt: quoniam & armq[] habitus par; & ſonus uocis idé[]c & mos unus eſt. Atq[]e ead[]e inſi- tuta bellandi nequa doli ſurreptio ſiat: ſymbola diſtin[]ta unuq[]fiq[] dux fuis militibus tradit: quæ latina figna uel indicia n[]ucupan[]t: ut ſi forte occurrerit q[]s de quo dubite[]p[] Symbolu[m] prodat ſi ſit hoſtis uel ſocius. Iccirco deniq[]p[] hæc non ſcribi chartulis aut mébranis: ſed requiri in credentiu[m] cordibus tradideru[m] ut certu[] effe h[]a[]c neminé q[]e interd[]u[]e puenire[] & ad infideles folet ſed ex apoftoloq[] traditione didicifl[]e. Dicſeſſuri igi[]c ut diximus ad prædicandu[m] uſtud una[n]imitatis & fidei fuæ apoftoli indiciu[m] poſuere: non ſi cut fili[m] Adà diſceſſuri ab alteru[]tru[m] turré ex latere coqto & bitumine còſtruentes: cuius cacumé uſq[] ad c[]æ- lum p[]ingere[]t: ſed monu[]m[]eta fidei quæ ſtarét aduerſum facié inimici e lapidibus uiu[m] & margaritis domi- niciæ aedificáte[s] quæ neq[] uenti ip[]ellerent: neq[] fulmina ſubruerét, neq[] tépeſtatu[m] ac p[]cella[]q[] turbines, p[]mo uerent. Merito igi[]c illi ab inuicé ſeparádi turré ſup[]b[]iæ aedificantes linguæ c[]oſuſione dánati ſunt: ne unuq[]fiq[]s poſſet aduertere p[]xim[]i ſui loquelá. Iſi uero q[]turré fidei c[]oſtruebat omniu[m] linguæ ſcientia & agni tione donati ſunt: ut illud peccati: hoc fidei p[]baretur indiciu[m]. ſed iam nobis etiá de ip[]ſis aliquid c[]ôtreſtan- du[]e eſt margaritis in quibus primo í loco ſons & origo p[]onit[]c: cu[m] dicitur Credo in deu[]p[]rem o[]p[]otété. Veq[] prius q[]e incipiá de ip[]ſis ſermonu[m] u[]rtutibus diſputare: illud non ip[]une c[]omonendu[m] p[]uto q[]d[]e diuſſis eccleſiis aliqua in his uerbis inueniun[]tæ adieſta. In eccleſia tamé uerbis romæ hoc n[]o[]deprehenditur factu[m]: q[]d[]e eo pro p[]terea e[]e arbitror q[]p[] neq[] h[]a[]reſis ulla illic fump[]fit exordiu[m]; & mos mihi ſerua[]t antiquus eos q[] gratiá baptis mi ſuſcepturi ſunt publice, i. ſideliu[m] populo audiente ſymbolu[m] reddere; & uti[]q[] adiectioné h[]uius ſaltem ſer- monis eoq[] p[]ræceſſerunt in ſide non admittit auditu. In c[]æteris auté locis quatu[]t[]e itelligi da[]f propter n[]o- nullos h[]a[]reticos addita qu[]e d[]a uiden[]c: p[] quæ nouellæ doctrinæ ſenſus credereſt excludi. Nos tamé illu[m] or- diné ſequimur: qu[]e in aquilegienſi eccleſia lauacri gratia ſuſcepimus. Credo igi[]c primo o[]i[]um ponitur: ſicut Paulus apſtolus ad h[]æbreos ſcribens dicit: Credere.n.p[]rimo o[]i[]um accedenté ad deu[] oportet: quia e[]t: & cre dentibus remu[]erator fit. Sed & propheta dicit N[]ifi credetis n[]o[] intelligetis. V[]t ergo it[]elligetia auditu pate- fiat t[]eſte: primo o[]i[]um te credere p[]ſiteris: qa[] nec mare quis ingreditur; & liquido ac p[]ſundo ſele committit eleméto:nifi ſe prius credat poſſe ſaluari, nec agricola ſemina fulcis obruit; & fruges ſp[]arit in terræ:nifi cre diderit uenturos imbres: aſſutut[]e quoq[] folius teporem: iquibus terra confota ſegetes multiplicata ſruge pro ducat: ac uentis ſpiratibus nutriat. N[]ihil deniq[]p[] eſt: quod in uita geri p[]oſſit: fi non credulitas ante p[]c[]eſſerit. Q[]uid igitur mirum ſi accedentes ad deu[] credere nos primo o[]i[]um p[]ſitemur: cu[m] fine hoc nec ip[]a exigi po[]ſ- fit uita communis: H[]oc autem iccirco in principiis p[]m[]ſimus: quia pagani nobis obiicere ſolent: p[] religio

a i

nostra quia rationibus deficit in sola perfuſione confiſtat; & ideo oftendimus nec agi nec ſtare aliquid poſt
ſe niſi præceſerit uis credendi. Deniſ matrimonia contrahuntur: quia crediſ ſucceffiura poſteritas. & pueri
ſendis aritibus tradunt: quia magiſtro, in diſcipulos tranſfundenda creditur diſciplina, & iſ peri infignia
unus ſuſcipitur; dum credit ſibi populos & urbes armatù etiam exercitum pariturum. Quod ſi hæc ſingula ni
ſi prius crediterit futura nullus aggreditur; quomodo nò multo magis ad agnitione dei credédo ueniatur:
tatem Pauli apoſtoli, pſitentes. Sed de hoc in ſequentibus locis repetemus. Nunc interim quod ait in deum
tatem arbori apoſtoli, pſitentes. Sed de hoc in ſequentibus locis repetemus. Nunc interim quod ait in deum
patrem oſpotentem uideamus, Deus ſecundú quod opinari pòt humana mens naturæ iſpùs iuſub ſtatiæ
auus ſons: nec fons ſeuilius itelliſt aut appellari pòt; & tamé q uiderit ſeuiliu uiderit & ſonté. Exerce te prius
i hógè explanatione; & diſcute ſi potes quæ habenè in manibus; & tuc ad hógè ſimiliora ueniemus. Nec pu-
tes q te ſtatim de terra aſcédere ſuadea pú ſacons. ſed prius te ſi placet ad iſtud firmamentù quod oculis u-
det educat; & ibi ſi potes natura huius uſiſibilis lumis diſcute quomò ignis iſte cæleftis generet ex ſemetiſo
ſplendorum lucis: quomò ét, p[.]ducat uaporem, & cù tria ſint in rebus: unù tamé ſunt in ſubſtátia. Quod &
ſi hæc ſingula inuſtigare potueris: ſcito adhuc diuinae generatòis myſteriù tátó è differentiòs & eminentiòs:
quato creator creaturis potétiór: quato artiſex opere ſuo p[.]ſtantiór: quato ille qui ſemp è eo q ex nihilio ce
pit eſſe nobilior. Credédus eſt ergo deus eſſe pater unici filiij ſui domini n[.]rò diſcutièdus. Nec èm fas eſt
feruo de natalibus domini diſputare. Côteſtatus eſt pater de cælis dicés. Hic è filius meus dilectus; quò mi-
hi bene cōplacui: ipſum audite, Pater ipſum dicit eſſe filium ſuü; & ipſum audiri iubet. Filius dicit qui uidet
me: uidet & p[.]rem meu. Ego & pater unu ſunus. Et ego ab eo exiui; & ueni in huc mundu. Quis è q iſter has
patris & filii uoces medius ſe diſcufior iſererat; & diuinitatu diuidat: aſſectu ſeparet; ſubſtantiá rupat: ipiri-
tum fecet: neget eſſe ueg; quod ueritas dicit. Eſt ergo deus pater uerus tan[.]q ueritatis pater: non extrinſucus
creans: ſed ex eo quod ipſe eſt filiui generás; i: qui ſapiens ſapientiá: quia iuſtus iuſtitiá: quia ſempiternus ſem
piternu; q a ſmortalis imortalé: q a uſiſibilis inuſiſilé: q aLux ſplendoré: q a mens uerbú. Quod aŭt diximus
oriétis eccleſiæ tradere unu ueg: deu patré oipotentem & unu domini: hoc non intelligédu eſt unu nume
ro dici ſed uniuſeritate, Verbi g[ra] Siquis dicat autu hominé aut unu equu; hic unu pro numero poſuit, p[.]
ten[.]i & alius h[.]o è e[.]rterius: uel equus. V bi aŭt ſecundus uel tertius nò poteſt iungiu: unus ſi dica[.]n unitatis
ſed uniuſeritatis è nomé, Vt ſi exépli c[.]a dicamus unu folé: hic unus ita dicif: ut uel alius uel tertius addi nò
poſuit. Vnus è, n[.]ol, multo magis ergo deus cù unus dr: unus nò numeri ſed uniuſeritatis uocabulo nuncu-
paf: i, q, ppterea unus dicif q alius nò ſit. Similiter & de domio accipienúd: eſt q unus ſit domiù iefus xps,
per qué deus pater domina[.]t oium tenet. Vnde & ſequens fermo oipotenté, p[.]nunciat deu omnipotés auté
ab eo dicif q oium teneat potétatú. Tenet aŭt oía pater per filiui ſicut & apoſtolus dicit: Quia p[.]ipsum crea
ta ſunt oía uſiſibilia & inuſiſibilia: ſiue troni ſiue dominatiòes ſiue pricipatus ſiue ptátes. Et i[.]req ad hebræos
ſcribés dicit Quia p[.]ipsum ſecula inſtituit; & i[.]pm c[.]oftituit h[.]aederem uniuſerforum. Quod ſi p[.]er ipſum ſecu
la inſtituit pater; & p[.]ipsum creata ſunt oía; & ipſe e[.]hæres oium: p[.]er ip[.]m ergo & potentatú oium tenet: q
ſicut lux de luce & ueritas de ueritate: ita de omnipotéte oipotens natus eſt: ut i[.] apocalyp[.]i Ioánis ſcriptú è.
Et requié n[.]o habét die ac no[.]cete dicétes. S[.]actus ſanctus ſanctus domiùs deus fabaoth: q erat & q è & qui ué-
turus eſt oipotens. Omnipotens ergo dicif q uéturus eſt. & quis eſt alius qui uenturus eſt niſi iefus chriſtus
filius dei? His addiſt inuſiſibilé ip[.]aſſibilé. Sciendu q duo iſti ſermones i c[.]eccleſiæ romanæ ſymbolo n[.]o haben
tur. Conſtat aŭt apud nos additos h[.]areſeos c[.]a Sabellii iſtius, p[.]ſecto q a no[.]ſtris patri[.]paffia appellá, i, q[.]uæ pa
tré i[.]pm uel ex u[.]rgine natu dicit; & uſiſibilé fact[.]e ſel uel paſſum aſfirmat in carne. Vt ergo excludereſ talis
i[.]pietas de patre uidentur h[.]æc addidifſe maiores; & inuſiſibilé patré atq: ip[.]aſſibilé dixiſſe. Conſtat, n[.] filiui n[.]o
patré i[.]ncarnatu: & ex carne natu: & ex natiuitate carnis filiui uſiſibilé & paſſibilem factum. Quantum autem
expeſt at ad illa deitatis i[.]mortalé ſubſtantiá quæ una ei cadéq cù patre è; i[.]bi neq: p[.]r neq: filius neq: i[.]piritus
ſanctus uſiſibilis aut paſſibilis crediſt. Secu[.]du dignationé uero carnis aſſuptæ filius & paſſus i[.] carne è. Quod

& propheta Ædixerat ubi ait Hic deus noſter non reputabitur alter ad eum: qui inuenit oem uiâ diſciplinæ; & dedit eã Iacob puero ſuo; & ifrahel dilec̄to ſuo, poſt hæc in terris uſius eſt; & inter hoës cœuerſatus eſt. Se- quitur poſt hoc Et in Iefum Chriſtus unicú filium eius ſtominú ſnm. leſus hebraei uocabuli nomé ḕd' apud nos ſaluator diciſ. Chriſtus a chrifmate, i, ab unctiōe appellaſ. Legimus ení in libris Moyſi ᾿ Aufes Nauæ ſi lius cú eleſtus eſſet dux populi cōmutato nôie de Aufe leſus cognominatus fit; quo ſcilicet oftéderetur hoc eſſe nomen; quod principax & ducibus conueniret; huius duntaxat qui faluté ſequentibus ſe populis darét. Itaq; & ille leſus appellatus eſt; qui eductum de terræ ægypti populum; & de erroribus heremi liberatum in terrâ reſpromiſſionis induxit. Et hic leſus qui populi de ignorantiæ tenebris eductú; & de mundi erroribus euocatum introduced ad regna cælog. Chriſtus quoq; uel pontificale uel regiú nomen eſt. Nâ prius & potu- ſices unguéto chrifmatis cœlecrabanſt & reges. Sed illi ueluti mortales & corruptibiles ungebáſt, hic uero fan c̄to ſpiritu perunctus xps eſſicí; ſicut ſcriptura de eo dicit; qué unxit pater ſpiritu ſco miſſo de cælis. Et Eſa ias pſignauerat dicés ex pſona filii; ſpiritus domini ſup me; ppter quod unxit me; euagelizare me miſit paup- peribus. Quia ergo oftédimus quid fit iefus qui populi ſaluet; & quid fit chriſtus qui pontifex factus fit in aëternum; nunc ex cœqueſtibus de quo dicatur iſta uideamus. Vnicú filium inquit eius dominú ſnm. Poſt hoc docet nos quia leſus iſte de quo diximus; & Chriſtus de quo expofuimus unicus filius dei & noſter do- minus eſt; ne forte humana putes iſta uocabula terrenu te aliquid doceant;ideo ſubiungit Vnicú hunc eſſe filiú dei dominú noſtru; Vnus ení de uno, nafcí; quia & ſplédor unius eſt; lucis; & unú eſt uerbú cordis, nec in numerú pluralem deſluit incorporea generatio; nec in diuſionem cadit; ubi qui nafcí nequaq; a generan te ſeparatur. Vnicus eú et méti ſenſus; ut cordi uerbú; ut forti uirtus; ut ſapientia ſapiéti. Nâ ficut ſolus ſapiés pater ab apoſtolo dicit; iſta & ſolus filius ſapientia nominaſ. Vnicus ergo filius eſ; & cú ſit gloria; ſempiterni- tate; uiurte; regno; ptáte; hoc quod pater eſt; oia tamé hæc nô fine auſtore ſicut pater fed ex patre taſq; filius habet, cùq; ſit ipſe oium caput; ipſus tamé caput pater eſ. Sic eim ſcriptú eſt; Quia caput chriſtī deus eſ. Filiú ſane cú audis; nolo generatio̅n carnalis natiuaitis affúlmas; fed meméto hoc de ícorporea dici ſubſtátia & aeternæ ſimplicis. Si eú ut ſupra iá diximus uel in eo quod cor generat uerbú; uel més ſenſum; uel lux ex ſe parit ſplendoré; nihil hoſe requiríſt; nec ulla in tali generatöe fragilitas cogitatur; quanto purius & ſacratius de horú oium creatore cenſendú eſt; Sed fortaſſe dicas; iſta qua memoras inſubſtátia eſt generatio, neq; ení luſ ſubſtantiuú facit ſplendoré; aut cor ſubſtantiuú generat uerbú. Filius aút dei ſubſtátialiter afterſe; gene- ratus. Ad hoc primo oium illud dicimus cú ét in cæteris p[er]ſurunt exépla; nô per oia tamé ſimilitudiné ſer uare poſſunt rei illius; cui þbere putant[] exemplum; fed unius alicuius partis; pro qua uiden[]c affúlumpta; ſimí litudinát tenent. Verbi g[ra]; Vt cú in euangelio dicit; Simile eſt regnú cælog; ferméquod obſcòdít mulier in farinæ méluris tribus; Núquidná putabimus regnú cælog; per oia ſimile eſſe fermento; ut ſubſtantia illa ita palpabilis fit ac fragilis; ut & acida fieri poſſit & corrupta; Sed ad hoc ſolú exemplú iſtud uide[]c affúlmi; ut oftendereſ ex parua p[ă]dicatióe uerbi dei humanas menés. ſidei fermento poſſe coaleſcere. Similiter & cú di- citur: Simile eſt regnú cælog; reti miſſo in mare; quod ex omni genere p[er]ſiſtú abſtrahit. Et in hoc núquid pu tandum eſt; q[ui] naturæ lini; quo rete operamur; ac nodis; quibus maculæ nečtun[]ſ; regni cælorú ſubſtantia p[er] oia c[ō]ſeratur. Sed ad hoſo ſolú uide[]c affúlmenta comparatio; ut oftendereſ quia ſicut rete de profundo maris p[í]ſces adducit ad littus; ita de p[er]ſundo ſæculi huius errore humanæ aíæ regni cælog; p[ă]dicatióe liberan[]ſ. Ex q[ui]bus conſtat exépla non in oibus his quoq; exempla funt e[]e ſimilia. Alioquin ſi ead[]e eſſent oíã; iam non exé pla dicerent; fed ip[æ] ſæt potius res de quibus agi[]cú uiderent. Deíde etiá illud dicendú eſt; q[ui] nulla creatura talis eſſe p[ōt] qualis creator eius; & ideo ſicut fine exéplo eſt diuina ſubſtantia; ita & fine exéplo eſt diuinitas. Tum ét illud addimus: Quia oíſ creatura ex nihilo eſ. Si ergo iſubſtantiua ſcítilla quæ ignis eſt; ex ſe creaturá qua ex nihilo facit e[]e gignit; & c[ō]ditionem in hoc ſeruat originis ſua[]; illius aeterna[]Lucis ſubſtátia; qua ſemp ſuit quia inſubſtatiuú in ſe nihil habuit; in ſubſtatiuú in ex ſplendoré; p[er]ſre nô potuit. Et ideo reſte unicus di- ciſ filius. Vnicus ení ei ſolus eſt qui ita natus e[]e nec c[ō]parationé aliquá p[ōt] habere quod unicú eſt; nec ſimili tudiné in ſubſtátia cú facturís ſuis habere p[ōt] ille qui faſtór e[]oium. Hic e[]e ergo Chriſtus iefus unicus filius dei qui eſt dominus ſnm. Vnicus & ad filiú referri & ad dominú p[ōt] unicus eſt enim uere filius; & unus domi nus leſus xps. Cæteri g[pe]pili licet filii dicatur; adoptoí[s] tamé g[ra] dicun[]ſo n[ô] ueritate naturæ, & ſi dicú[]ſ alii domini; c[ō]cèſſa tamé n[ô] igéita ptáte dicú[]; Hic uero ſolus e[]e unicus filius; & ſolus unicus domini ſenſus, & apo ſolus ait. Et unus domiú leſus xps; p[er] que oíã. Ideo poſtea q[ui] præpoſitus ordo ſidei; ineffabile ſacraméſtú fi lii de natiuitate patris expoſuit; nunc ad humanæ falutis dignatón[]e dilputationéq; deſcédit, & húc e[]e ſupra dixit unicú filiú dei; & dominú ſnm; nunc dicit: Qui natus e[]e ex ſpiritu ſancto ex maria uirgine. Hæc iam iter dixit; h[uius]que clauſa erit; non aperietur; & nemo traſíbit p[er] ea; quoniam dominus deus I[]rnahel tranſíbit p[er] eam; & clauſa erit. Quid tam euídens de c[ō]lecratione uirginis dici poterat: Clauſa ſuit in ea uirginitatis por ta[]p[er] ip[am] intrauit domiú deus I[]rnahel; p[er] ip[am] in hunc mundú de utero uirginis p[er]ſeſt; & i[] aëternú porta

a ii

ntiæ; fancti erât qui p[]hgetabat, & tamen p[]fecl[]ta n[]o meruerut accipe p[]phetiâ. Nequaç[]g de futuro fecund[]i tro
p[]ologiâ: fed i[]præfentiæ; iuxta h[]istoriâ, p[]hgetâtes. Abacuc p[]hgeta c[]ticu[]t fu[]u hoc i[]scribit titulo. Oratio Aba
cuc p[]hgetæ pro ignoratibus. Locutus, n[]fuerat audacter ad dominu[]; & dixerat. V[]c[]q[]o quo domine clamabor
& n[]o audits? Vociferabor ad te uim patiés: & n[]o faluabis? Quare oftendifti mihi iniqtaté & laborem: uidere
praedâ & iuſtitiâ? Co[]tra me fa[]c[]t eſt iudiciu[]; & c[]tradictio potétior: p[]pter h[]æc lacerata eſt lex: & non puent
u[]ſ[]q[] ad finé iudiciu[]; quia ipius præualet aduerſus iuſt[]u[]; p[]p[]terea e[]gredi[]; iudiciu[] p[]uerum: p[]ro quo ſe i[]p[]re-
prehédens q[] p[]ignorantiâ ſit locutus: ſcribit cantic[]u p[]oënitétiæ. Si peccat[]u n[]o erat ignoratâ: ſup[]fluo ſcribit
librú p[]oenitudinis: & u[]luit id lugere: q[]d[] peccat[]u n[]o habet. In Ezechiel extrema parte: ubi p[]æ diſciliu[] tepli
in m[]ote Siti eccleſiæ multa po[]ſula futuræ facramêta n[]arran[]; primo die & ſeptimo die méſi primi oſſe
run[]; ui[]ctimæ: p[]ro peccatis o[]i[]num: in quo p[]erroré: aut ignorantiâ peccauerut. Sept[]ch[]oq[]o: diebus p[]aſch[]a h[]i
cus ſemp: p[]ro peccato ma[]ctâ: ſeptimi méſi q[]n[]ta[]decima die idé: p[]ro peccatis ſacrifiçio[]; ordo celebrat. Et
poſt alia plurima: quæ n[]o eſt iſt[]u[]; t[]eporis replicare: ſcriptu[]e eſt: Erat auté i[]bi locus ad occidé: dixitq[]o ad me.
iſte eſt locus: ubi co[]quere debét facerdots hoſtiâ p[]ro peccato: & p[]ro ignoratâ. Hieremias loqui[]; ad deum.
Scio domine q[]d[] n[]o eſt ho[]is uia eius: nec uiri eſt: ut ambulet & dirigar greſſus fu[]os. Ideoq[] prau[]i eſt cor ho[]is
& iſcrutabile: q[]s cognoſet illud? In, p[]uerbiis legimus. Eſt uia quæ uide[]c reſta eſſe apud ho[]is: & nouifſſa
eius ueni[]t in p[]fund[]u iſerni. Ecce & hic manifeſte ignoratâ c[]ôdena[]; c[]u aliud putat homo: & ſub p[]ſeque uo-
ritatis ad iſerna delabi[]; Multa i[]nq[]t cogitatiòſes in corde ho[]is: fed n[]o tamé i[]lius uolutas: quæ incerta & flu-
cluans: atq[]; mutabilis eſt: fed dei c[]ôſiliu[]; obtinet. Quis i[]nq[]t gloriabi[]; caſt[]u ſe h[]e cor: Et q[]s c[]ôſidet mundus
eſſe a peccato? Dulcis eſt enim homini panis médaſci. Et poſtæ i[]plebi[]; ſos eius calculo. A domino greſſus ho
minis dirigunt: mortalis auté quo modo ſcire poterit uias fu[]as? Ois uir uide[]c ſibi iuſt[]u[]; filius malus iuſt[]u[]; ſe
facit: & n[]o laudat exitu[]; ſed corrigit corda o[]i[]num deus, filius malus excelſos habet oculos: & palpebris ſuis
eleuæ[]. Eſt, n[]; iuſt[]u[]; q[] per it in iuſtitiæ ſua. Vnde dic[]; ad e[]u. Ne ſis iuſtus multu[]; nec q[]; per ſapientiæ qua[]n[]as
ſup[]flua: ne forte obſtuſcas. Quæ c[]q[]; enim laborauerit homo: ut regrat: n[]; o[]nueniet. ſi dixerit ſe p[]ſapiés in-
telligere: reperire n[]; poterit. Cor enim filio[]; hominu[]; repletum e[]t malitia.

U. Secydus liber euſiudè dialogi c[]ôtra P[]ellagianos.

C. Epistola. XVIII.

C
RITOBOLVS. Multa q[]d[]e de ſcripturis memoriter: copioſe q[]; dixiſt. Et q[]; q[]; q[]; quibam di
ſcuffiis nubibus: claru[]; uſiis es ueritatis lumen aperire, ſed q[]; d[]; ad rem? His enim cundis te
ſtimoniis uideris ho[]ium accuſare naturâ, ac p[]; hoc inuidiâ referre ad deu[]; ſi tales ho[];es c[];
didit: ut obliuone & ignorat[]; iâs peccato carere n[];o p[];oſtint, Ex q[];o p[];p[]icu[]; u[]; eſt ho[];em p[];o
ſe ſi uoluerit n[];o peccare. I, d[]; n[]; fecit q[]; uitare n[];o potuit. Vbi auté auſer[]; p[];oſſibilitas auſer
tur & uitiu[];. Nemo enim in eo c[];ôdena[]; q[];d[]; facere n[];o potuit, AT. Sæpe dixi te n[];o itelligere
conatus meos: nec c[];ôdeniderat q[];d[]; tu argum[];èteris: ſed quia q[];e deus iuſuerit pro obliuone:
errore: & ignorat[]; iâq[]; p[]; peccato offerun[]; ſacriſcia. Siue hoc male iuxta teſiue bene iuxta me, Deus p[];rae-
pit: meu[]; eſt obſeruare q[];d[]; iuſt[]; tu[]; dei iuſſa reprehêdere, CRI. Quoniam uim facis p[];p[]icuæ ueritati: & trahis
me ad blafchemiâ: c[];ôcedâ tibi hoc in ueteri lege p[];c[];ptu[]; eſt: de q[]; ſcriptu[]; eſt. Vetera trâſerut: Ecce fac[];ta ſunt o[];
noua. Nunq[]; d[]; e de euâgelio poteris hoc approbare: ut puniæ q[];p[];ia pro eo q[]; d[]; neſciat. Et ante poenas luat[];
reus ſit c[];ôciétiæ? AT. Du[]; ignoramus: Manichæus nobis c[];ôſurgit repéte: q[]; e leg[]; dicat oboli[];t: & folos nou[];e
t[]ſaméti leg[];dos libros. CRI. Quid, n[]; a me audiuiſt: ut hoc autumes? Et lex enim p[];ſibus data: pro t[]epore in-
ſta & ſanctâ eſt: & ueni[];te euâgelii p[];fecl[];iôſe: uiliora ceſlaru[];. AT. Ergo neq[];q[]; obferuâdu[]; eſt: q[];d[]; lege p[];c[];pitur.
CRI. Quæd[];a obſeruâda: q[];d[]; p[];termittenda funt. AT. Quoniam te video eſſe doctiſſim[]; dic mihiq[];g de ueteri
t[]ſaméto obſeruare de bea[]; & q[]; relinqre, CRI. Mádata obſeruare debemus: quæ ad uita[]; & mores p[];tinét cor
rig[];dos: de q[];b[];us dictu[]; eſt. Mádat[]; domini lucid[];u illumínas oculos. Quæ auté ad cerimonias legis: & ritus
ſacriſicio[]; p[];tinét: reſlinquêda ſút. AT. Ignoſce mihi: c[];u legis & o[];i[]um ſcriptura[]; ſcientiâ iactites: n[];o aſaduer
tis q[];d[]; uelim dicere, CRI. Hoc i[]telligo: q[];d[]; loqris: ſed h[];o q[];d[]; taces. AT. Tacere uideq[];r q[];tatis ex[];p[];lis docere te
uolui: peccat[]; ho[];em p[];ignorat[];iâ: & p[]; peccato ut i[]; lege hoſtias: ita & i[]; euâgelio offerêda p[];oenitudiné: CRI. Da
t[]ſtioniu[]; noui t[]ſtaméti: ubi error & ignoratâ & ip[];oſſibilitas mádati teneat: crimé. AT. N[];o necſſele é multa
p[];ferre: unu[]; p[];fera[];ui c[];ôtradicere n[];o poteris. Vas elecl[];iôs p[];p[]icue loq[];q[];. C[];ôſetio: n[];legi dei iuxta iteriore: ho-
miné. uideo auté alia[]; lege i[]; mébris meis: repugnáté legi méſtis meæ: & captiuaté me i[]; lege peccat[]; i[]; e[]; mé.
bris meis. Mifer ego h[];o q[];s me liberabit de corpe mortis huius? Gra dei p[]; le[]; u[];p[];xpm domini ſim. CRI. Protu
lifi[]; t[]ſtioniu[]; q[];d[]; p[]; me facit. Liberati ergo de corpe huius mortis p[]; g[];am domini ſni ſelu p[];x[]; neq[];q[]; ultra p[];ec
care debemus. AT. Liberati q[];d[]; fumus bap[];tilmo Saluatoris, ſed mihi ediſſere q[];re dixerit: uideo alia[]; lege i[]; mé
bris meis repugnáté legi méſtis meæ: & captiuaté me i[]; lege peccat[]; i[]; mébris meis é. q[]; é iſta lex regn[];as in mé
bris ho[];es: & repugn[];as legi méſtis eius? Reſp[];de ſimpliciter, Taces: Audi eu[];d[];e apoſtolu[]; p[];dicaté: q[];d[]; n[]; opor n[];o
cognofco. n[];o. n[]; q[];d[]; uolo opor: ſed q[];d[]; odi illud facio. Sin aut[]; q[];d[]; uolo hoc facio: c[];ôſetio legi quoniam b[];o eſt.
Nunc aut[]; neq[];q[]; opor illud: ſed q[];d[]; i[]; me hitat peccat[]. Scio. n[];o q[];d[]; h[];o h[];tet i[]; me: hoc é i[]; carne mea bonu[];, uellen,
adiacet mihi: opari aut[]; bonu[]; n[];o iuuenio, n[];o q[];d[]; uolo bonu[];: hoc ago, ſed q[];d[]; n[];o lolo malu[];: hoc facio. Sin auté
q[];d[]; n[];o lolo: hoc ego facio: neq[];q[]; ego opor illud: ſed q[];d[]; hitat i[]; me peccat[]. CRI. Miror te ho[];em prudéte i[];c tel
ligere apoſtolu[]; ut eu[]; ex p[];ſona fu[];i: & n[];o ex alio[]; hoc dicere ſentias. Qui, n[]; c[];ôciétia i[]; e ſloquétis Chriſt[]; libe
re proclamat: an experimentu[]; qua[]ritis eius: qui in me loquitur Chriſtus? Et in alio loco: Curfum confuma-
ui ſi[]dem feruau[];, de cætero repoſita eſt mihi corona iuſtitiæ: iſte hoc de ſe dicere poterat: operari bonum n[];o
inuenio: & non quod uolo bonum: hoc facio, ſed quod n[];o n[];o malum: hoc ago? Quid illud erat boni: quod
uolebat facere: & non poterat? Et quid illud erat mali: quod nolebat: & tamen uiter non poterat? Ergo

non ex fui per[1]ona hoc dicit. fed ex per[1]ona generis humani: quæ uitiis subiacet ob carnis fragilitate, ATTI. Parum mihi tollis: ut toru tribuas. Ego enim unu hoitem licer apostolu itelligo subiacere peccato: tu totum humanu genus afferis. q[1]d[1] si ueg[1] eſt: in genere tenemus & speciæ n[1]a & apostolus h[1]o eſt: & fi h[1]o eſt: uel of aliis uel of ſe q[1]h[1]i h[1]o loquiſt: Mifer ego h[1]oqs me liberabit de corpore mortis huius: Et quonià non habitat in me: hoc eſt in carne mea bonu? Corruptibile enim corpus aggruaat aſam[1]i & deprimit terrena habitatio ſen ſum multa curantè, CRI. Si loq[1]ris: q[1]h[1]i ego hoc ex p[1]ona generis humani accipiá: & n[1]o ex p[1]ona peccato[1]rō. AT. Et q[1]s tibi hoc cœcedit: ut ex p[1]ona peccatoris hoc loq[1]f[1] apostolus? S. i.n. ex p[1]ona peccatoris hoc accipias: debeat dicere: mifer ego peccator: & n[1]o mifer ego h[1]oq[1]ppe naturæ eſt: peccator uoluntatis. Nifi forte & illud q[1]d[1] ſcriptú eſt: Vanitas uanitatu & oſa uanitas; ad peccata reſer[1]c: & n[1]o ad oſs hoſes. Et itege: Verutamè & in ima gin[1]e p[1]ambulabit h[1]o.ac deide: H[1]o uanitati affilimatus eſt: dies eius uelut umbra præl[e]unt, Si hoc Pauli teſti- monio n[1]o moueris; audi aliud euſi[d]e: cui cōtradicere n[1]o potes. Nihil mihi c[1]oſcius ſum: & cætera, recolenda dicit teſtimonia. Mire: nec me i[1]p[1]um iudico: nihil mihi c[1]oſcius ſum. Qui hoc dicebat: nullius uti[1]q[1]i peccati ſi- bi c[1]oſcius erat. Sed qa[1]e legerat: delicta q[1]s itelligit? Et ſunt uia[1]: q[1]ui uiden[1]c uiro iuſt[1]a.nouiffima aut[1]eag[1] reſpi- ciut in p[1]fundu iſerni. Et itege: oſis uir uide[1]celi ſibi iuſtus, deus aut[1]e corda hominu dirigit, iccirco téperabat fen teniā: ne forte p[1] ignorat[1]ia deliq[1]ſet, maxime c[1]u ſcriptura teſteſ: eſt iuſtus: q[1]per it in iuſtitia ſua, Et alibi: iuſt[1]e q[1]d[1] iuſtus eſt: ſectaberis: ne opinione veritatis a iuſtitia declinemus: recordātis Saulis & Achaz. CRI. Ne cōté: dere uidear: & in diuerſum abſq[1]m[1]éma funé trahere: fal té hoc mihi cōcede: iuſtos i[1]cripturis plurimos ap- p[1]pellari. AT. N[1]o ſol[1]u plurimos: ſed innumerabiles, CRI. Si innumerabiles iuſti ſunt: & hoc negari non poſt[1]it q[1]d[1] mali locutus ſum: poſſe eſſe hoitem fine peccato: ſi uelit: hoc eſt aliis uerbis dicere poſſe iuſt[1]u fine peccato eſt: in eo q[1]u iuſtus eſt, AT. iuſtus eſſe cōcedo, line o[1]i aut[1]e peccato: o[1]ino n[1]o affentio. & n[1]. abſq[1]b[1]uitio: q[1]d[1] græce di- c[1]i: κακια: hoitem poſſe eſſa: fine eſſe nego, id enim foli deo cōpetit, o[1]iſq[1]b[1] creatura peccato p[1]ubiacet: & i[1]di get mifericordia dei: dicéte ſcriptura: Mifericordia domini p[1]lena eſt terra. Et ne q[1]h[1]i maculas q[1]d[1]a in ſanctis uiris uidear p[1]er[1]scrutari: in q[1]bus errore ſunt lapſi: p[1]uca p[1]er[1]a: n[1]o ad ſingulos: ſed ad oſs in cōe p[1]tineat. In tri- cæſimoprimo p[1]almo ſcriptú eſt: dixi: pn[1]uabiabo adueri[1]um me: iniqtatè meá domino: & tu dimiſi[1]pietati cordis mei. Statimq[1]b[1]eque ſequi: pro hac: hoc eſt i[1]p[1]i etate: ſiue iniqtate: (uturq[1]b[1] enim intelliſi p[1]ot) orabit ad te oſis ſanctus m[1]u[n]us in t[1]epore oportuo. Si ſanctus eſt: quo modo orat: p[1]iniqtate: Si iniqtatè habet: qua ratione ſanctus appella[1]: luxta illu uidelicet modu: q[1] & in alio ſcrib[1]i: Septies cadit iuſtus: & ſurgetur, Et iuſtus accufator ſui eſt in pr[1]icipio ſermonis. Et alias, Alienati ſunt peccatores a uuluæ: errauerunt ab utero: locuti ſunt falſa. Vel ſtatim ut nati ſunt: ubiatiuere peccato in ſimilitudine p[1]uariat[i]ios Adæ: q[1]e eſt forma futuri, Vel certe ſtatim: ut de utero uirginali natus eſt. Crlitust[1]: de quo ſcriptú eſt, O[1]is q[1]e aperit uuluæ ſanctu domino uocabi[1]c[1]: O[1]s hæretici errauerut: n[1]o intelligétes myſteri[1]u natiuitatis eius: magilq[1]b ad speciál[1]e natiuitatem. Saluatoris q[1]b[1] ad o[1]ium hoium referi poſt[1]u hoc q[1]d[1] dicif[1]: Qui aperit uuluæ ſanctus uocabi[1]c domino. Solus.n. Crlitust[1]u clau- ras portas uuluæ uirginalis aperuit: q[1]tamen clauſi æugiter pm[1]áerút. Hæc eſt porta oriétalis clauſa: p[1]quam solus p[1]otifex ígredit[1] & egredit[1]: & nihilominus ſemp clauſa eſt, Illud quoq[1]b[1] q[1]d[1] in uolumine Iob ſcriptú eſt: Nunq[1]d m[1]u[n]us erit homo cor[1]a deo: aut in opibus irreprehéſibilis uir: i[1]di aduerſus famulos fuos non cre- dit: Et c[1]ȏtra angelos prauu q[1]d repperit: quátro magis in iis q[1]u habitat domos luteas; e q[1]bus & nos de eodé lu- to ſumus: Quod fi afterueris: hoc dici ex p[1]ona Eliphat themanite: itellige n[1]o ab eo dici. ſed ab illo q[1]b[1] ſub p[1]o na angeli in uſione: & in reuelat[i]oæ loq[1]f[1] ei ſentétias dei. Sed eſto ut loquaf Eliphat: q[1]d[1] p[1]icpue angelus loq- tur. Nunq[1]d n[1]o hoc ex p[1]ona Iob p[1]prie dicif[1]: Tentatio eſt uita hois ſup[1]u terrá: Et ſi ego peccaui: q[1]d ego poſſu- facere: Et q[1]re oblitus es: nec feciti iniqtatis meæ obliuioné: & emédationé peccati mei? Quo modo enim poſteſ eſſe iuſtus homo ſup[1]u terrá apud deu[1]i? Et itege, Si fuero iuſtus n[1]o audiet me: ſed iudicio eius idigebo. Et turſum: qa[1]u ſum impius cur fruſtra laboro: Si lotus fuero nitro: & m[1]u[n]us m[1]u[n]us manibus: ſatis me forde tin- uſt[1]u. Si peccauero cultodes me. Ab iniqtate aut[1]e me n[1]o facies inocentè. Et ſi ip[1]ie egere: ue mihi. Et ſi fuero iuſtus: n[1]o poter[1]u resperare. Pleus.n. ego ſum ignominiæ. Et itege: Quis.n. erit m[1]u[n]us a forde[1]: Nec unus q[1]d[1]e: etiá: ſi unius diei fuerit uita eius ſup[1]u terrá: & numerabiles méſes illius. Quod ſi dixeris pn[1]omen q[1]s: n[1]o p[1] ipof- ſibili: ſed iterdú pro difficili accipi: Reſp[1]odebo tibi. Et ubi eſt illud q[1]d[1] temere ptulifti: Facilia dei eſſe máda- ta: & ea facile poſſe c[1]oplare: dicéte ſcriptura. Vir in dolore laborat ſibi: & uim facit p[1]editi[1]i ſua[1]: ut opprefia: & ſubiugata: & moriète carne: uuiat í eo ſpiritus: ridiculá[1]q[1]b[1] illá expulsioné Demofthenis uſteſi n[1]o dixiſſe Iob. Quis erit m[1]u[n]us a peccato? Sed q[1]s m[1]u[n]us a forde[1]: Prætcreo: qa[1] probare conaf: fordes pannog[1]e, ſignificari in inſantia: n[1]o uita peccatoru. Aut certe ſi n[1]o ſic intelligit: dicite uos: quid ſentiat. Tam etiam inuolutus diſctor eſt: & nimio uerbog[1]q[1]s fualore cooptus: ut ſup[1]pitioné magis q[1]s itelligentiá lectori præbeat, ad extremu inſert: Ego autem ad hoc quid reſpondebo? Manu poná ſup[1]os meu: ſemel locutus ſum. In ſecundo n[1]o addam. E[1]c: e[1]b[1]o Iob noſter imaculatus: & fine querela: & abſtinéns ſe ab o[1]i malo: quali fine iuſtitiæ cor[1]oaf[1]: ut mifericordia dei indigeat. Hoc eſt illud quod in prouerbiis legimus, Quis gloriabitur caſtum ſe habere cor[1]: Aut q[1]s c[1]oſi dit ſe mundum eſſe a peccato? F[1]ac quod & hic: non pro impoſibili: ſed pro difficili dixerit. Tolle ergo ſen teniā: & rade de libro tuo: facilia dei eſſe mádata. Quod ſi illud Io[1]nis apoſtoli oppoſueris: mádata eius n[1]o ſunt grauia. Et de euangelio, Iug[1]u meu ſuaue e[1]i: & onus meu ſleue: Facile reuiceris: leuia e[1]u dixiſſe euageli[1]m mádata: ad c[1]oparationé ſup[1]piti[i]o[1]is iudaica[1]: q[1]u aaria cerioniaru genera quaereban[1]c: quæ iuxta litterá & apoſto- li dei ſi[n]am nullus potuit explere. Vnde & i[1]a ctibus apoſtolog[1]i: ſcribit: n[1]uc ergo q[1]d tentatis ponere iug[1]u ſup[1]u ceruicé diſcipuloru: q[1]d[1] necq[1]p ſres n[1]i: necq[1]b[1] nos portare potuimus: ſed p[1]gratia domini lefu faluari credimus: qu[1]eadmodu[1] & i[1]li lacobus ſcribit apoſtolus. Si iudicas legé: n[1]o es factor legis: ſed iu[1]dex. Ille iudicat legé: q[1]di e[1]t aliq[1]d n[1]o iuſte præceptu: & ignorat[i]ia n[1]o habere peccatu[1]. Et fruſtra offerri uic[i]tāmas p[1]errore: q[1]d[1]e peccati

54

non habet cōscientiā.Nec, n.in lege ratio quærit: fed auctoritas, Idem in eade dicit epiftola. Ira viiri iuſtitiā del
non opaſ,& gs noſtru carere poſſit ira:de q ſcriptu eſt.Ira pdit etiā ſapietes.Significaterq. nō ira:deiſed iam
uiri poſuit.Ira.n.dei iuſta eſtIRA auté uiri de pturbata méte, pcedit.Vnde & in pſalmo dicif:Iraſcimini:&no
lite peccare,q uerſiculus qué ſenſum habeat apſtolus docet.Sol nō occidat ſup iracundiá ueſtra:ut peccatú
oíno ſit uel leuiter iraſci:iuſtiaut auté irá celéri pœnitudine mitigare.Vnde p ocioſo uerbo redditúri fumus
rationé in die iudicii, Et in eode euâgeli legimus;q iraſci:ſi ſi fu ſine cauſareus erit iudicio, licet in plerijg.
odicibus antiq. fine cauſa addit ſit:ut ſeilicet:ne cù cauſa qdé bebeamus iraſci, Quis hoium poterit dice:
re;q ira q abſq iuſtia eſt:in ſempiternú uitio careat Et ite q ne glorieris in craftinú, Nefcis.n.qd adueniés
pariat dies. Vnde ſcriptu eſt:ne beatú dixeris quépiá ante morté, q diu.n.uuiimus:si certamine fumus;& q diu
in certamine: nulla eſt certa uiſtoria,q etiá apſolofo fortijſme phatú; iu futuro ſæculo referuaq. Dominus atq.
Saluator ſub p ſona aſſumpti hóis logq: Inſpiétiſtilimus.n. oíum hoium ſum,& nō eſt hois prudéti in me. Et
in.lxviii. pſalmo: Deus tu fis ſlipiétia meá: fed fatuú dei ſapientius eſt hoibus, In Eccleſiaſte quoq: ſcriptu eſt:
In multitudine ſapietiá multitudo ſcietiæ,& q addit ſcietiá addit doloré itelleſtus;q pſeſtioe careat. Et ex
eo qd' nouit:quaúa nō nouerit:& odio inſt habui uitá: quoniá malú eſt opus qd' opor ſup terrá, oíia enim ua
nitas:& pſumptio ſpú:semo ſcit:qd ſuturú ſit,qa ſicuti eſt:qs annućabit ei'Sunt iuſtú:ad quos puenit quaſi
opus ipiog.Et ſunt ipii:ad quos puenit qſi opus iuſtoq. Hoc iccirco dicif:qa certú iudiciú folius dei eſt: &
quos putamus iuſtos:æpe peccatores iueniunt,& quos ecotrario peccatores: apud dei ſcietiá iuſt funt, qua,
túcunq; laborauerit hóut ingrat:nō repiet. Et ſi dixerit ſapiés,nóſe ſeſuenire nō poterit. Oíum.n.unus oc
curſus eſt: cordaq: filioq hoium repleta ſunt malitia, & in certo ſtatu: q græce πεπι φέιοι, dicif: imulcæ mori
turæ: ſiue ut in hebraico habeſ: mortuæ demoliunt: atq: corruſpunt ſuauitatu eſi,qs mortaliú alioque erro-
re nō capiſ: Qué hæreticoq & falſoq dogmatú ueneá nō maculat? Tépus inſq eſt:ut incipiat iudicii de do-
mo domini. Si auté primú a nobis:qs finis eoq q nō credut euâgeli: Et ſi iuſtus uix falueſ: ipius & peccator
ubi parebit: Certe iuſtus eſt:q i die iudicii uix faluaſ: faluaſeſ auté facile: ſi nihil hſet maculæ,ergo iuſtus eſt
in eo q floret multis uirtutibus, & uix faluaſ in eo:qd' in qbudſa dei idiget mifericordia. Quattuor ſut ptut
batioges;q bus genus uexaſ: humanú:duæ pſentes;& duæ ſuturæ, duæ bonog;& duæ malog, Aegritudo qua-
græce dicif: λυμη:& gaudium qd' illi χαραν uel hλαθνύν vouctant qg hλανύν vouctas a pleriq dicatur, alie
rú malialteq boni,excedimusq méſurá:li gaudeamus ſup his;q nō debemus:diuitiis:potéia: honoriſubq
inimicoq ifelicitate: uel mortibus, aut ecotrario præſentiú malog, dolore cruciamur aduerſis: exilis: pauta
te:lágere:& mortibus, ppinquog: qd: apſolus ſieri, phibet. Et rurſum ſup cupiamus ea q arbitramur bonas
hæreditates: honores: piperitates oíum reſ:& corpoq ſuauitatu, & cætera: quoq pſentia gaudio ſruimur,
& metuimus illa:q putamus aduerſa: q bus ad pſectu carere iuxta Stoicos Stoicos nos fragilitas corporis: & ſpiritalia neqia
in cæleſtibus manifeſta ſunt dicété opa carnis & opa ſpú:& hæc fibi inuicé aduerſan:ut nō q uolumis ipa
faciamus. Si nō qd' uolumus facimus: fed qd'nolumus illud opamur: quò dicif: poffe hoiem fine peccato eſt
ſi uelit: Ecce apſolus, Oeſq: credétes qd' uolút iplere nō poſſit. Caritas opit multitudiné peccatoq: non
tá pteritog q p[er]ſentiú:ne ultra dei in nos manéte caritate peccemus. Quá ob ré de muliere peccatrice dicif:
Dimittun[que] eí peccata multa. Ex quo itelligimus nō noſtræ ſolú eſſe poreſtatis facere qd' uelimus: fed & cæ-
métiæ. Si noſtrá adiuuet uoluntaſe deus lux appellaf:& tenebræ in eo ſut ullæ, quaúo dicit nullas tenebras
in dei lumine repiri: oſtédit oíia aliog lumina aliq forde maculari, Deniq & apſololi appellan: lux múdi. Sed
nō eſt ſcriptú:q in apſołology luce nullæ ſint tenebræ. Et de loâne ſcribif. Hic uenit ut teſtimoniú:ut teſtimo
niú phiberet de lumine:ut oés crederét p illú.Nō erat ille lux: fed ut teſtimoniú phiberet de lumie, Erat lux
uera:q illuminat oêm hojem uenienté in huc mundú, Vnde & de eo ſcriptú eſt. Qui ſolus habet imortalita
té: & lucé habitat inacessibilé. Et certe legimus imortales angeloſ: imortales thronos: & dominiţiæ: cæto-
raſq uirtutes. Sed ſolus deus eſt imortalis, qa nō eſt p gratiá ut cætera: fed p naturá. Quá ob cauſam idé apo-
ſtolus ſcribit Deu ſolú eſſe ſapiété, Cú & Salomon & multi alií ſanſi ſapietes uocent: Et dicaq iuxta hebrai
cú ad pripicé Tyri: Sapiétior Daniele es tuí Quo mō ergo ſolus lux: ſolus imortalis; & ſolus ſapiens appellaf:
cú multi imortales & luces & ſapietes ſint: Sic p[er]ſeſto hois: nō ex natura: fed ex gíra uenies: iperſeſtos eoq q
ſeſti uidenſ: eſſe demóſtrat. Quod auté ſcriptú eſt. Et ſlanguis leſu filii eius múdat nos ab oí peccato:ta in co-
ſeffione baptiſmatis:q in clæmétia plenitudinis. Sed aliud eſt múdari a deo: aliud p ſe eſſe fine uitio, luxat,
lud Iob, Luna nō p[le]det: & ſtellæ nō ſunt múdæ i còſpectu eius: qto magis hó putredo: & filius hois uermis
Omne.n.os obſtruif: & noxius eſt múdus deo: qa ex opibus legis nō iuſtificabi: oíos caro corá eo: nullaq di-
ſtátia eſt p[er]ſonag. Oés.n. p[er]peccauerút: & idigét gloria dei: iuſtificati gratis p grám ipſius. Sin auté ſcribí:exili
mamus ſide iuſtificari hojem fine opibus legis: qd qde unus eſt: q iuſtificat circuſioné ex lege: & pp[er]
tiú ex ſide: Manifeſte oſtédit nō in hois merito: fed in dei gíra eſt iuſtitiá: q fine legis opibus credétiú ſulcpit
ſidé. Vnde ſegq: p[er]peccatú nír nō dominabit. Cur:qa nō eſt: ſub lege: fed ſub gíra. Nón.n.uolétis: nec] cùretis:
fed miferétis eſt dei. Vnde & gétés q nō ſectaban: iuſtitiá còprechéderút iuſtitiá, Iuſtitiá autem ex ſide, Irahel
auté ſequés legé iuſtitiæ; i legé iuſtitiæ nō puenit: quoniá nō ex ſide: fed ex opibus offenderút i lapide: offen
ſiòis. Finis.n.legis Xpís ad iuſtitiá oíi credéti. Cúctæ: ppe epiftolæ apſoliti hoc habét principiú. Gíra uobis &
pax a deo p[er]e & Xpó iefu domino níro. Et ſimili fine claudúſ. Ad Corithios quoq ſcribif. Vt nō idigetis ul
la donatióe: expeſtates reuelationé domini nír iefu Xpíq & còſirmabit uos uſq i finé fine críe: i die domini

noſtrí iefu Xpi. licet ergo nulla íd iгеamus donatîo: tamé expeſtamus reuelationé domini nſi iefu Xpi; qui
túc nos in oibus cōſirmabit: & oftédet fine crimine: cu dies domini noſtrí iefu Xpi: & mûdi: ſinis aduenent: ut
no nō glorieſo ois caro in cōſpectu eius. Paulus płaſtauit: Apollo rigauit: ſed dominus i cremétú dedit: ergo neq
q płaſtat: neq: q rigat eſt aliqd: ſed q i cremétú dat deus. iplius. n. agricultura: iplius ædificatio fumus. luxta gra
ti dei: q fapiés architeſtor ponit fundamétú. Nolite inſt uosmetipſos decipe. Si gs fapiés eſt in uobis in ſæ-
culo ilto: ſatuus ſiſat: ſut ſit fapiés. Sapieſtia enim mûdi ſtuitia eſt apud deu. Dominus cognoſcet cogitationes
hoíum: qa uanæ ſunt. & itex: In nullo enim mihi cōſcius ſum: ſed nec in hoc iuſtificatus ſum: qa q me iudí-
cat dominus eſt. Dicié: & uobis: q fine peccato uos eſſe dicitis: qd habetis: qd: nō accepiſtis. Si auté accepiſtis:
q d gloriamini: qúi nō acceptis: ſi a faturati eſtis: ná diuites ſaſti eſtis. & ut ſciamus: nō ex nobis: ſed ex cun-
etá pédere iudicio: ueniá inſt citius ad uos: ſi dominus uoluerit. q enim dicit ueniam ad uos: oftédit ſe uelle:
môſtrat cupe: pittit aduentú. Sed ut cautius hoc loquat: ifert ſi dominus uoluerit. ſi gs enim putat qd noſ-
ſe: necdú nouit ſicut noſſe oportet: uas electiōis humilitate deieſtus: ímo cōſciëtia fragilitatis ſuæ loq: Ego
fum minimus apoftolos: q nō ſum dignus uocari apoftolus. quonìa pſecutus ſum eſcclesiá dei: gra auté dei
ſum: qd: ſum: & gra iplius in me uacua nō ſuſt: ſed oibus illis amplius laborauí. nō ego aut: ſed gra dei q me-
cú eſt. dicit ſe plus oibus apoftolis laboraſſe: ſi atq. laboré ſuú ad dei reſſt auxiliú. Nō ego inqens: ſed gratia
dei q mecú eſt. ſicut & al inio loco loq: Fidutá auté talé habemus p iefum Xpm ad deu. Nō quia ex nobis
ipſis iuſſicítes ſimus reputare aliqd: qúi ex noſtrí. ſed ſufficiëtia noſtra ex deo eſt: q & dignos nos fecit mini
ſtros noui teſaméti. Nō enim iuſtificat: ho ex opibus legis nifi p ſidé iefu xpi. unde ifert & nos in iefum chri-
ſtú credimus; ut iuſtificemur ex fide Xpi & nō ex opibus legis. qa ex opibus legis nō iuſtificabi: ois caro. ſi.n.
ex lege iuſtitia. ergo ſpís fine cauſa gratis mortuus eſt: in lege maledictio eſt. Scriptú eſt. n. Maledictus ois: q
nō pmanet in oibus: q ſcripta ſunt in libro legis: ut faciat ea. Chriſtus nos redemit de maledictione legis: fa-
cius p nobis maledictio: ſi.n. data eſſet lex: q poſſet uiuificare: uere ex lege eſſet iuſtitia. Sed cōcluſit ſcriptu-
ra oia ſub peccato: ur repromiſſo p ſidé iefu chriſti dare: c creditibus, lex ergo pædagogus noſter ſuit in chri-
ſtú; ut ex fide iuſtificemur. Vnde addit: & uno uerſiculo oíá cōprehèdit: dicés. Euacuati eſtis a Chriſto: q in le
ge iuſtificaminia gra excidiftis. Hæc cúcta pcurro: ut oftendá a nullo legé eſſe cōpeta: & p legé mádata oia
q cōtinen: in lege, Deus eſt. n. q opat: & in nobis: & uelle & pſicere laborat apoftolus: & iuxta iuſtitia: q in lege
eſt: fine qrimonia: cuaſtus: oia p Chriſto ducit q: glias, ut ueniá: in Chriſto nō habé: ſua iuſtitia: q de iε-
gé: ſed quæ ex fide Chriſti eſt a deo. Vnde ſcríbit ad Theſſalonícéſes. Fidelis aút eſt dominus: q ſeruabit uos:
& cūſtodiet a malo, ergo nō liberi arbitrii poteſtate: ſed dei clæmétia cōſeruamur. Ac ne putes argumètatio
mibus uanis: q mouê audite: iuſtibus q: ſtioés: ueritate: ſide poffe ſubuerti: idé apoftolus ſcríbit ad Timothéu: O
Timothée depoſit: cūſtodi: deuitás p: ſanas uocu: nouitates: & cōtradi: ióes falí nois ſciëtia: qua q d: apmit:
tes circa fidem erraſuerú. Bonitas. n. & miſericordia Saluatoris noſtri: nō ex opibus iuſtitiæ: q fecimus: ſed fe
cúdu ſua miſericordiá faluos nos fecit: ut iuſtificari illius gra: hæredes ſimus fecúdu: ſpem uitá áterna: Hæc
breuiter q: ex latíſimo atq. pulcherrimo apoftolica: doctrinæ prato carpímus: ut duræ ſtróis ipudétia cō-
zerat. Træſeamus ad evangélia: & apoftolicos ignicos clarifiſma Chriſti lápade cōpleamus. Ois ait q iraſcét
ſri ſuo fine cauſa: reus erit iudicio. Qui aút dixerit racha: qd: íterp: t: uanus & abq: cerebro: reus erit cōcilio:
haud dubiú gn fancto: & angelici ſenatus. Qui auté dixerit fatuæ: reus erit gehénæ ignis. Quis noſtrú pòt
huic uitio nō ſubiacere: cu: etiá p ocioſo uerbo reddituri ſimus rationé in die iudicii? Si ira & ſermonis iniu-
ria: atq. íterdu: iocus iudicio: cōcilioq: & gehénæ ignibus delega: qd mebié: turpiú re: q appetitio: & auari-
tia: q radix eſt oium maloge. Si inſt offers donú tuú ad altare: & ibi fueris recordatus qa frater tuus habet ali
gd aduerſus te: dimitte ibi donú tuú ante altare: & uade primú reccòciliari ſri tuo: & tuc ueniens oferres mu-
nus tuú. Meæ eſt poteſtatis: ut nō habeá aliqd cōtra fratré méu. Vt auté ille aduerſus me habeat: aut nō ha-
beat: in illius uolútate cōſſitit. Quid ergo faciá: ſi reccòciliari noluereit: obſecré: flectá genua: ſed audire cōtem
net. an obtorto collo nolété in ius amicitæ trahá: Et q eſt maior inimicità: q amicitias neceſſitate ſociare:
Necq. n. dixit roga eú: ut tibi cōciliet: ſed reccòciliari primú ſtrati tuo: & ſic oferres munus tuú ad altare. Nō q
ípoſſibilia deus pcepi: ſed in tantú patientiæ culmé: aſcéditut ppe ipolibilia p difficultate nimia pcepiſſe ui-
deá ad deſtenda ſenté: tuá p ocioſo uerbo reddituri ſimus rationé in die iudicii? Si ira & ſermonis iniu-
ria: atq. íterdu: iocus iudicio: cōcilioq: & gehénæ ignibus delega: qd mebié: turpiú re: q appetitio: & auari-
tia: q radix eſt oium maloge. Si inſt offers donú tuú ad altare: & ibi fueris recordatus qa frater tuus habet ali
gd aduerſus te: dimitte ibi donú tuú ante altare: & uade primú reccòciliari ſri tuo: & tuc ueniens oferres mu-
nus tuú. Meæ eſt poteſtatis: ut nō habeá aliqd cōtra fratré méu. Vt auté ille aduerſus me habeat: aut nō ha-
beat: in illius uolútate cōſſitit. Quid ergo faciá: ſi reccòciliari noluereit: obſecré: flectá genua: ſed audire cōtem
net. an obtorto collo nolété in ius amicitæ trahá: Et q eſt maior inimicità: q amicitias neceſſitate ſociare:
Necq. n. dixit roga eú: ut tibi cōciliet: ſed reccòciliari primú ſtrati tuo: & ſic oferres munus tuú ad altare. Nō q
ípoſſibilia deus pcepi: ſed in tantú patientiæ culmé: aſcéditut ppe ipolibilia p difficultate nimia pcepiſſe ui-
deá ad deſtenda ſenté: tuá p ocibis facilia eé dei mandata. Scádalizante: manú: oculú: & pedé iubemur
abſcideire. Eſto p tropologiá dictú ſit p amicifimis: & p cōſaguineis: & fraterno nobis uel coniugali amóre
ſociatis: facile ne arbitramur ob q: ſa: offeſas: tátá iubito abſcideire caritaté: Quodq: dicié. Sit fermo: u: e: eſt:
nō nō: qd atú iplius e: ex malo e, forſitá de uá ſchola repia: q nùg méſtus ſit: nec audierit illud: ppheticú:
& apofticú. Ego dixi in exceſſu métis meæ: ois hó médax. Et nclciat ſcriptú í alio loco. Os qd: menú: iocci-
dit áiam. Verberáti maxillá: alterá iubemur opponere. Tolleti tunicá: etiá palliú cōcedédu: eſt. Angaranti: ſe
mille paſſibus: duobus milibus: colla p: ſbedá ſunt. Petéti te: da. & uoléti a te accipere mutuú: ne aduertaris. Si
duos númulos habuero: & alius popoſerit: aut dabo ipſi: & mihi médicádu: erit, aut ſi nō dedero: tráſgreſſor
legis iueniar. Illud aút qd: dicié. Diligite inimícios uos: benefacite his q oderunt uos: & orate p pfeqntibus
& calúniáibus uos. Forſitá i u: co: tu uenié, apud uos rara auis é. Qui peccata ſipliciter cōſite: meré: hu
militate clæmétia Saluatoris. Quodq: ſeg: Cauete: ne iuſtitia hoc e: thelemoſyná u: ram faciatis corá hóini-
bus: ut uideamini ab eis. Nefcio gs poſſit implore. Ad largiendum fruſtum panis & binos númulos præco
conducitur. & extendentes manum huc illucq: círcunſpicimus, quæ ſi nullus uiderit: contraſtior ſit. Eſto
unus de mille inueniatur: qui ita non faciat: Re: ponde quæſo: ubi ſunt facilia mandata? Nolite inquit ſoli-
citi eſſe de craftino, Craftinus enim dies ſolicitus erit pro ſe. Sufficit diei malitia ſua. Vos de craftino non
coſ cogitatis: & inſtar auium p: ſentibus cōtenti eſtis. quoq: epiftolæ bibliinæ uolitant tras ſumina æthiopiæ: ut

Racba

ſter ſimías & pauos noua de ophir Salomoni dona mitranſ. Vis audire ſacilitatę pſceptog: dei: auſculta q[ui] di-
cit. Qua arcta & anguſta uia eſt: q[ui] ducit ad uitã:& pauci ſunt: q[ui] iueniut eã. Nò dixit: q[ui] gradiunt p[ea]. Hoc n.
dificillimù eſt. Sed q[ui] iueniut. Pauci.n.iueniut:& multo panoires iegrediunt p[ea]. Filius inſt q[ui] hoſs nò habet
ubi caput ſuiu reclinet. Qui dicit in Eſaia, Suſcipite laſſum:& hæc eſt reque reſcániſi ſup humilé;& quietu:& trementé urba mea.
ubi eſt mădatora, ſacilitas? Multi hoc q[ui] ſcriptu eſt. Nò ueni uocare iuſtosiſed peccatores ad p[en]citentiaſim
plieiter accipiut; iuxta illu ſenſum:nò indigét ſani medico; ſed ii q[ui] male habét. Alii uero iterpretant coactus.
nò ueni uocare iuſtos, nullus enim ad p[ec]tú iuſtus eſt; ſed ex aliq[ui] parte peccator; ſed peccatores q[ibus] mun-
dus reſertus eſt; dicěte David, Saluú me ſac domine: quonià defect ſanctus; & corrupti ſunt; & abominables
ſacti ſunt in adinuétiōibus ſuis. Oés declinaueruſt; ſimul inutiles ſacti ſuit:nò eſt q[ui] ſaciat borun: nò eſt uſq[ui] ad
unu. Nolite inſt p[os]ſidere aurú; neq[ui] argétu: neq[ui] pecuniá in zonis uſeſtis:nò perá in uiu: nò pané: neq[ui] duas
tunicas; neq[ui] calciamétá neq[ui] uirgá. Hæc inges p[re]cepta apoſtolica ſunt. Et certe Petrus apoſtolus caligas ha-
buiffe narraſ: dicěte ad eú angelo: p[]cinge te: & calcia te caligis tuis; duas auté tunicas; ut de cæteris taceat pu-
to q[ui] & ego & tu p[os]ſideamus, ſi tamé amplius nò habemus; hæc dico. Et iteru: iterú:q[ui] ac p[er] ſingula inſerit
tra parètes; & iterſcict eoſ & eritis inſt odio cùctis hoibus p[er]t er nomé meu, & qa[que] ſacilia iuſerat; & ſicbat
facile ea p[os]ſe cōpleri; p[er]terea ut rei ſacilitaté oſt[er]ederet: copulauit dicens. Qui p[er] ſeuerauerit uſq[ui] in finé: h[ui]
tra p[ar]ètes; & iterſcict eoſ & eritis inſt odio cùctis hoibus p[er]t er nomé meu, & qa[que] ſacilia iuſerat; & ſicbat
facile ea p[os]ſe cōpleri; p[er]terea ut rei ſacilitaté oſt[er]ederet: copulauit dicens. Qui p[er] ſeuerauerit uſq[ui] in finé: h[ui]
tra p[ar]ètes; & iterſcict eoſ & eritis inſt odio cùctis hoibus p[er]t er nomé meu, & qa[que] ſacilia iuſerat; & ſicbat
facile ea p[os]ſe cōpleri; p[er]terea ut rei ſacilitaté oſt[er]ederet: copulauit dicens. Qui p[er] ſeuerauerit uſq[ui] in finé: h[ui]
matré; & nurú cōtra ſcrú. Et ne oía p[ar]curredo; longioré ſentétiá faceret; uno cùſta fermone comp[he]ndit di-
cés. Inimicí hoſs domeſtici eius. Cúq[ui] p[os]ſuiffe q[ui] amat p[er]em aut matré ſup me:nò eſt me dignus. Et q[ui]
filu: aut filiá ſup p[er] me:nò eſt me dignus; crux Xpi faciliſt eſt. Núdu p[er] ſot Xpm p[er] gere ludus eſt; iocus eſt. Et uſus
p[er]mia q[ui] difficultate ſupera q[ur]un[te]. Nò colligunt: zizania in p[lenti] ſæculo: ne & frumentu pariter eradiſe: q[ui]
lea dominica futuro iudićio referuá: q[ui]do iuſtul fulgebút q[ui] fol. Et egredienſ q[ui] angeli: & ſepubút malos de me-
dio iuſtoq[ui]. Petrus mergiſt; & mereſ: audire, modica[es] fidei q[ui]te dubitaſtí. Si in illo modica fidesin quo magna
ſit neſcio. De corde inſt egrediunt: cogitatiòes p[el]ſimæ homicidia adulteria fornicatiòes ſurta falla teſtimo
nía blaſphemiæ, hæc ſunt q[ui] coinq[na]t hoies; p[cedat q[ui] in corde ſuo hæc nò eſſe tefteſ: & plená in corpo[re] illo
mortali iuſtitiá cōſitebor. Qui uult inſt ſaluere aiam ſua: p[det] eá; & qui p[der]iter aiam ſua: p[er]t er me: ſalu: fi
ciet eá. Hæc ſunt ſacilia m[á]data, leq[ui] dico: ue m[ú]do ab ſcálalis: neceſſe eſt enim ut ueniát ſcálala. Et p[er]terea
in alio loco ſcriptu eſt. In multis oſſendimus: ſiu e[m]ramus o[es]: nò pauba peccata; ſed multa: nec quorúda: ſed
ioium p[o]ſuit. O[es]. n[um] qua[ſ]a ſunt q[ur]unt: & nò ea q[ui] de ſunt unus bonus deus dicioſt; & maſtil[ri] q[ui] hoſs boni-
tas refuſa: in lege doctiſſimus: o[ia] ſecſiſe ſe dicit, qua[ſ] ob re: & amaſ a domino. Et tamé plená iuſtitiá n[ui]ha
bet: qa[que] ſolu itub ſubſtatiá ſua paupibus erogare. Vnde difficultas iſtici: imo p[o]ſſibile i[po]ſſibili t[uc] còpa-
rat: qa[que] nec camelus ignedi p[ot]eſt p[er]amé acus: nec diuites p[uen]ire in regna c[æ]log[us]. Quis n[of]trú non laur
exteriora calicis & parap[ly]dis; & iteriora habet nequaq[ui] fordibus inq[an]ata? Quis ſepulchroſe extrinſucus deal
batog[us] p[ot] ſimilitudiné declinedare; Ne & nobis dicat le ſus, de foris q[ui]de uidemini hoibus iuſtus. Intus aut[em] p[le]
ni eſtis hypocrifi & iniq[ut]ate: q[ui]s & aliis uitiis carere p[os]ſumus. Hypocríſes maculá h[re] nò p[os]ſe: aut pauro
rú eſt aut nulloq[us]. Pater inſt q[ui] p[os]ſibile eſt traſeat calix iſte a me. Verutamé n[ui]ſe ſic ut ego uolo: ſed ſic tu uis
pater. Filius dei q[ui] dixit. Et ſacta ſunt: m[á]dauit; & creata ſunt o[ia]. Secundú hoc q[ui] filius hoſs dicioſt: ſenténtiá t[em]
perat. Pater q[ui] p[os]ſibile eſt, uerutamé n[ui]ſe ſic ut ego uolo: ſed ſic tu p[er] Crito[bo]lus meus adducto ſupalo[lo]o
quiſe. Poteſt h[ui]o fine peccato eſſe ſi uelit. Apoſtoli audiutú. Sic n[ui] po]tuiftis una hora uigilare mecú. Non dixit.
Noluiftis. Sed n[ui] po]tuiftis. Apoſtoli mei una hora uigilare n[ui] po]ſunt: ſono m[œ]rore: & carnis fragilitate fu-
perati, & tu potes l[ogo] tépore o[ia] peccata ſupare. Marcus eu]ageliſta ſcribit de domino. Et n[ui] poter ati ibi ne
uná q[ui]de facere uirtuté: niſi paucis ægrotátibus manus ip[on]és ſanuít eoſ; & admiraba: p[er]t incredulitá: eo[us].
Dominus dicioſ n[ui] po]tuiffe in Nazareth ne uná q[ui]de facere uirtuté, & iſidelitatis alienæ ſupore reſtini:
& uos p[ote]ſtis omne q[ui] u[ſ]tis. Deniq[ui] in c[ol]equ[ntibus] ſcribiſt. Abi[t] in finibus Tyri & Sidonis: & i[gre]ſimus do
m[ú]m n[emin]é uolebat ſcire; & latere n[ui] po]tuit. Vere utiq[ui] cupiebat latere. Et q[ui]d[em] cupiebat; q[ui]re facere n[ui] po[
]rat: ut aduétu ſuo io[mi]um c[ol]ciëtiá declinaret? Quæris cauſas cur latere n[ui] po]tuerit. Cogita aſſumpti hoſs ue-
ritaté; & o[ui] carebis ſcálado. Si filius dei aliq[ui]d in carne & p[er]t er carné n[ui] po]tuiffe narraſ: nos q[ui] toti carné fu-
mus: & quotidie ſp[us] op[ibus] repugnamus c[ô]tra apoſtoli ſentétiá q[ui] uolumus c[ù]cta faciemus? Petrus apoſto-
lus tria u[ſ]t facere in m[ó]te tabernacula, unú domino: alteq[ui] Moyli: tertiu: Helix: neſciés q[ui] loq[ui] timore pu-
ritus, & nos pythagoricæ philosophiæ ruſtamus ſup biá, de die & hora c[ol]ſumatiòis ultimæ: & angelos c[æ]lo-
rú & filiú ignorare reſp[ò]dit; & uos plená ſciëtiá pollicemini. Carnis iſirmitas deo habitatore gaudebat; & tu
men m[é]ſurá fragilitatis ſuæ excedere n[ui] po]tuit, ut n[ui] T[α]ακ[ε]iv: id eſt putatiue iuxta ueteres h[æ]reticost[ed]
uere dei filius hoſs filius credereſt. Apoſtolos par[ú]per relinqués cecidit in terra p[us]; & oratub dicens. P[ate]
ſi p[os]ſibile eſt: Cur qu[æ]ſo ſentétiá ambigéter exprimebat: q[ui] alio dixerat; apud hoſes i[po]ſobilia: apud dei
p[os]ſilibilia ſunt: Sed homo paſſurus hoſs loq[ui] uerbis. Ille dicit. Si p[os]ſibile eſt: una hora p[re]terat: Tu dicispol-
fibile eſt omni tépore peccata uitate, In q[ui]búda exemplaribus & maxime in græcis codicibus; iuxta Marcum
in fine eius eu]ageli ſcribiſt. P[o]ſteuć a[n] accubuiffent undecim apparuit eſs leſus; & exprobrauit i[cre]dulitatié &
duricié: cordis eorum, quia his qui uiderant eum ſurgentem: non crediderunt; & illi ſatiffaciebant dicet[es].
Sæculum iſtud iniquitatis & i[cre]dulitatis ſubſtantia eſt: qu[æ] non finit per immundos ſpiritus ueram dei
apprehendi uirtutem, i[cc]irco iam n[unc] reuela iuſtitiam tuam. Cui ſi contradicitis; illud certe renuere
non auſdebitis. Mundus in maligno poſitus eſt, & q[ui] dominum ſuum ſathanas tentare auſus ſit: & u[ic]tus

atque cœufus receperit uſcB ad têpus utiçb paſſiōis. Et ſucſor Iouiniani audet loq eos q plena fide baptiſma cœſecutuſt:ut nò poſſe têtari:imo aliis uerbis poſſe hoſem baptizatuſ ſu iuoluerit:nequaq ultra peccare. Zacha rias iuſtus audit ab angelo meis credidit iuerbis meis:eris tacés:& nò poteris loq uſcB i díe natiuitatis eius. Pater Lunatici de apoſtolis loqf. Rogauí diſcipulos tuos:ut eiicerét euí.i.tramóné;& nò potuerút. Et iſpi di ſcipuli íterrogát Saluatoré:Quare nò potuimus eiicere illuí;& audiſt cæteri:ptter incredulitaté uſtrá. Cur queſo:q oaí poſſe domino ſeruabaſ:itrauit cogitatio in apoſtolos:q eoq maior eſſet? Et emédań deſtri na Saluatoris:dú minimus maior agnoſciſ:& humilitas ſublimitate mutaſ.Nò recipiſ:ab urbe Samaritano- ruí:qa facies eius erat cíuis hieruſalé,lacobus & Ioánes uere fili tonitruí;& zeli ardore ſeruentes, Phinees & Helias igné de cælo deducere cupiut;& corripiuſt a domino.Qui utiçb nò corriperentur:ſi abſcB,errore uo- liuiffent.Ibát cíllo populi:hoc eſt cú domino:q cœuſus dixit:Si q usuenit ad me;& nò odit párre ſuú & ma- tré ſuá & uxoré & filios & ſres & forores:inſup & aíam ſuá:nò pót meus eſſe diſcipulus.Et in hoc loco teme- rariis p[]clamabo:pót hó ſi uelit oíá peccata uítare:facilia ſunt mágda eius.q merenſe audire a domino Salua tore,Voſ eſtig:iuſtos uos eſſe dicitis corá hoibus,Deus auté nouit corda ueſtra, qa q[]d apud hoíes excelfú eſt:abominabile eſt corá deo.Impoſſible inſt eſt ut ſcádala nò ueniat:puto q peccatuſ/candalú ſit:q[]d p[]can dalú uenit.Niſi fallor,n.σκόπων & σκαναδαλών apud græcos ex offenſione & ruina nomen accepit, prope- rea in multis offendimus oëſ:fac ut nò corruerim.certe offendiſ:& nò in uno:ſed in pluribus.arbitrор q & in aliquo offenſiſle:peccatuſ ſit.Dixerút domino apoſtoli:Auge nobis ſidé.Qui reſpòdit eis:Si haberetis ſidem q[]ſi granú ſynapis:q[]d utiçb minimú eſt oíum feminú,& Critobolus meus ſide nobis mòtibus ítumefcit. Di cebat auté inſt & parabolá illíis q[]femp oportet orare:& nunq[]deficere,Fruftra ſemp oramus:ſi in n[]ſo arbi- trio eſt facere q[]d uolumus.Dixerút apoſtoli & q[]s pót ſaluus eſſe? Audiút a domino:q ipſoſſibilia ſunt apud hoíes:poſſibilia apud deu ſunt.Ergo aliq quæ apud hoíes ipſoſſibilia ſunt:certe a eſſe poſſibilia ex eoq oft[]edi tur:q[]d apud deu poſſibilia ſunt:ſit ergo & apud deu poſſible:homini ſi uelit donare ip[]eccantiá.nò iſpius me- rito:ſed ſua clæméſtia:& apud hoíes neq[]d poſſible liberi arbitrii p[]oteſtate:q[]d nutu donátis accipiſ.Nò ſuſ: ſic ficit apoſtolis dudú ſup dignitate q[]ſiffe:q[]s eoq maior eſſet.Sed in ipſo neceſſitatis & paſſiōis articulo ſcribíſ de eis.Facta eſt auté c[]otentio íter illos:q[]s illoq[] maior eſſet:Optimú re uera têpus íſtanté cruce de dignitate c[]otendere,Simon inſt Simon:ecce Sathanas expetiuſ tos:ut cribraret ficut triticú. Ego auté rogaui p[]teut nò deficeret fides tua:& certe iuxta uos í apoſtoli erat p[]oſitú p[]oteſtate, ſi uoluiffet ut nò deficeret fides eius: q[]t utiçb deficiéte peccatuſ ſubingrediſ.In q[]bufá d exéplaribus:tá græcis:q[]t latinis ſuień:ſcribete Luca. Appa- uſit illi angelus de cælo c[]oſfortáeú,Haud dubiuq:gn dominú ſaluatoré,Et factus in agonia:fixibus orat. factuſcB eſt fudor eius:ficut guttæ ſanguinis deurrétis in terrá.Saluator í p[]aſſiòe ab angelo c[]oſfortaſ.Et Cri tobolus meus nò idiget auxilio:habés liberi arbitrii p[]oteſtaté,& tá ucheméter orabat:ut guttæ ſanguinis ex parte prúperét:qu[]e totú erat in p[]aſſiòe ſufurus.Quid inſt dormitis:Surgite & orate: ne itretis in tétationé,debuit iuxta uos dicere.Quid dormitis:Surgite & reſiſtite,libeg[]n.haberis arbitriuí: & ſemel uobis c[]oſceſſa a domino p[]oteſtate nullius alterius idigetis auxilio.Si,n.hoc feceritis:nò ítrabitis in tétationé.Nò poſſum ait ego facere a metipſo alid:q[]fed ficut audio iudico,Arriani obiciuſt calúniá,ſed reſpòdet eccleſia:ex p[]oná ho- minis hæc dici:q[]d afflumptus eſt.tu c[]otrario loqris:poſſum fine peccato eſſe:ſi uoluo[]r. Ille nihil p[]oteſt ex ſe facere:ut hoíis idicet ueritatem,Tu potes oíá peccata uítare:ut adhuc in corpore c[]oftitutus αγιοιέον eſſe te- doeas,negat ſ[]fribus & pp[]iqns ire ſe ad xenophegiá,Et poſtea ſcriptú eſt.Vt auté aſcéderút ſres eius: tunc & ipſe aćédit ad ſolénitate:nò manifeſte:q[]d q[]ſi in abſcondito,Iturú ſe negauit:& ſecit q[]d prius negauerat. La- trat Porphyrius inc[]oſtatiæ ac mutatiōis accufat:neſciés oíá ſcádala ad carné eſſe referéda,Moy[]es inquit de- dit uobis legé:& nemo ex uobis facit legé utiçb poſſibilé.Necq[]n.culpa íp[]etrátis eſt:ſed fragilitas audiétis:ut oíis múdos ſubditus fiat deo,In euágelio ſecundú Ioáneí in multis:& græcis:& latinis codicibus inuenitur de adultera muliere:quæ accufata eſt apud dominú,accuſabát auté & ueheméter urgebát ſcribæ & pharifæi iu xta legé é lacidare cupiétés. At leſus inclinás digitó ſcribebat in terra:eoq uidelicet q accufabant:& omniú peccata mortaliuí:ſecundú q[]d ſcriptú eſt in pp[]heta,Reſinquétes auté te ſup terrá ſcribanſ.Tandé caput ele- uans dixit eis.Qui fine peccato eſt u[]eſtrú;primus mittat ſup eá lapidé,Hoc q[]d diciſ fine peccato:græce ſcri- ptú eſt ανακαρ[]θητοσ[q] ergo dicit:aliud eſſe eſt fine peccato: & aliud ανακαρ[]θητον:aut græcú ſermoné no uo uerbo exprimat:aut ſi exſpílum eſt a latinis:ut íterp[]tatióis ueritas habet p[]picuú eſt ανακαρ[]θητον nihil aliud eſſe:níſi fine peccato:& qa accuſatores oës fugiút(dederat,n[u]erecúdiæ eoq clæmétiſſimus iudex [pa- tiú] recedédi)rurumq[]b in terra ſcribés terráq[]b deſpiciés:paulatim diſcedere: & oculos illius declinare c[]oepe- runt,ſolufq[]b remáſit cí muliere:cui locutus eſt leſus.V[]bi ſunt q[]te accufabát:nemo te condénauit:quæ ait, nullus domine,Reſpòdit eit leſus,nec ego te c[]odénabo,uade & ámodo noli peccare,Præcepit dominus ne ul terius peccaret:ficuti & alia ſimiliter in lege mágdauit.Sed utrú ea fecerit nec ne:ſcriptura n[]o dicit: Oës inſt q[]g uenerút ante meſures fuerút & latrones,Si oës:níllus excipiſ.Qui uenerút inſt:nò q[]miſi ſunt.de q[]bús pp[]heta ait,ipſi ueniebát a ſet& ego n[]ò mittebá eos:q[]uo uerbo ſolius Chriſti potéria referuaſ:q[]d ad ſua uene- rát:& ſui eum n[]ò receperút.Dum eſſem inſt in múdo cí eis:q[]ego ſeruabá eos in noíe tuo:q[]d dídi eis:& cuſto diuí:& nullus ex eis periit:níſi unus filius p[]diſitióis,n[]ò dixit:de di eis liberi arbitrii p[]oteſtaté:ut ipſi de uo la- bore faluarét:ſed e[]go cuſtodiui eos:q[]ego ſeruauí.Deniq[]b íſert.N[]ò p[]eto:ut eos auferas de múdo:ſed u[]cuſto- dias illos a malo,in actibus apoſtologe:ſcriptú eſt:iter Paulú & Barnabá propter Ioánem qui cognominatus eſt Marcus,ortá diſſenſioné ita ut ſeparent:& Barnabas Marcum, & Paulus ſyllam aftiumerent in euangelii miniſtura,Paulus ſeuferior:ille clementior,uterq[]b in ſuo ſenſu abundant. Et tamen diſſenſio habet aliúq humanæ fragilitatis, in eodem uolumine legitur, Tranſierunt phrygiam & gallatiam regionem: prohibiti

56

a *spiritu* fancto loquit uerbū in *Afia*, quo *maledicto* in ipfa puïncia puto ufoc hodie hæreticos:q̣o cōtra *spiriti* fancti faciunt plurimos *repiri*. Cúq̣ ueniffent ait in *Myſiā*; tentabāt ire in *Bithyniā*:ſed nō dimiſit eos *ſpiriti* leſu. Nota q̣ *spiritus* leſu *ſus fanctus* fit:q̣ in alio loco pperter unitatè *ſubſtātiae* p[er]ſus *appellat*. Vobeſtus leſu. Nota q̣ *spiritus* leſu *ſus fanctus* loq in *afia*;& *phibent* a *spiritu* fancto. Tentat ire in *Bithyniā*;& nō eos *pmittit* *ſus* leſu. Satis *portunès* fi eis faciendi uel nō facièdi ſemel dederat liberi arbitrii potestatè, Seqf, T[é]pora inq ignoratiae reſpicieus deus nunc præcepit hoibus ubiq[us] p[œ]nitentiā agere, Significanter p[er]terita in lege t[é]porat; t[é]pora ignoratiae demōſtrae, t[ie]t. Rurſum ait. Veniā ad uos deo uolente. Cur interpoſuit uoluntate dei:ſi habebat ſui arbitrii poteratèm. Iacobus apoſtolus. Si q[ui]s ait ſeruauerit totam legè: offenderit autè in uno:reus eſt oium ſaſtus. Quis noltrī in nullo aliqaſdo peccauit: Si autè peccauit:q[ui]d'negari nō p[ot];& p[er] unu peccatū oium eſt reus peccato[re]; nō ſuis iribus: ſed dei miſericordia ſaluaſt. Si q[ui]s in uno nō peccauit: p[er]ſectus eſt uir. Si alqaſdo in ſermonæ peccata ſi ubi eſt apud te p[er]ſumpta p[er]ſectio: maxime c[ui] ſequat. L[ingua] autè hoium nullus potest domare; i̇conitens maluſ: p[ena] ueneni mortiferi. Rogo te:ut mihi reſpōdeas ſi lingua incōtines eſt maluſ: & p[ena] ueneni morti. ſeri: & nullus p[ot] domare lingua mortaliuſ; & t[ant]i criminis reus es; Vbi in p[er]petu[u] peccato[re] ſuga[que]. Vnde bel la: & unde rixæ inter t[ios]: Nōne ex uoluptatibus: qua militat in mébris uſetris: Aut mébra nō habetis huma t[ia]: aut ſi homo nō potest eſſe fine mébris: coſitemini uoluptatè atq[ui] luxuriā i uſeſtris artibus militare, Dauid q[ui] dixerat cofidéter, p[ha]me domine: & tenta me:ure rene meos & cor meuſ; qạnte oculos meos miſericordia tua eſt: & c[ō]placui in uetitate tua. Et ite[que]: Ego autè in inócétia mea igreſſus ſum: & p[er]mes uſtet in diu reſto, q[ui]q[ui] iudicii ueritate dei miſericordiā mitigaret: tamè q[ui]a hoc auſus eſt dicere: relingt paruſer fragiliatim fuæ. & ut uos dicitis arbitrii h[ab]ertati: & p[ar]adulteriu[ri] lapſus in homidiu[m]: poſtea loq: M[í]ſerere mei deus i[er]cui dum magnā miſericordiā tua. Et ſecund[us] multitudine miſeratōn[u] tua[que] dele iniq[ita]tes meas. Nec hoc dico: quo uiru[rum] fancti accuſem: de quo ſcriptu[rum] eſt: q[ui] ſecit oes uolutates dei. Sed q[ui] multis aliis bonis h[ae]c uitas penſarit: & ſaluatus ſit miſericordia dei: cuius iudiciu[rum] eſt in p[o]deribus. & ad q[ui]e Aſaph loq: Cibabis nos p[er]ne lachrymag[que]: & potu[rum] dabis nobis in lachrymis in méſura: neq[que]: n[iniuſtus] eſt dominus; ut tant[ia] peccata c[ó]dcnet: & bonog[que] opum nō meminerit. Vnde & in alio loco idè Dauid canit: Ego dixi in abundātia mea: non mouebor in a[ſtern]u[m]. Domine in uolutate tua p[er]ſulti decori meo uirtuté. Aueruſtib facié tuam a me: & p[er]ſus ſum c[ō]turbatus, Dixi, n[em]p[u]ciabo cōtra me inq[ita]tatè meā domino: & tu remiſiſt i[pi]etate[que] cordis mei, Iuſtoq[que] p[er]ſi[re]uela ad dominu uiu tua: & p[er]ſa in eu[que] i[ps]e facié. Et educat q[ui] lumen iuſtitiā tua: & iudiciu[rum] tuum tanq[ui] meridié, Salus, n[ui]uſtoq[que] a dominu: qa[n]o n[ō] eſt fanatio in carne eoq[que] a facie i[r]æ eius. Et quotidie iuxta apo p[er]ſol[u]i q[ui] dixerat: N[ō], n[habit]at in carne mea bonu: i[sem]icunt dicieues. Renes mei ipleti ſunt illuſiōbus: & e[n]o eſt ſanitas in carne mea. Breues, n[em]p[u]oſuit dies noſtros: & ſubſtātia noſtra quali mihil in c[ō]ſpectu eius, ueniueri uanitas oſis homo uiuens: uel uiuens in corpore uel uiuens in uirtutibus. & tamè o[ſ]ia uanitas. Incerto, n[em]ſatu fluctuat: & dum n[ō] timet in ſereno: p[ati]ſtè p[er]ſtatè, Cú[n]u: eſſet in honore: n[ō] itellexit, c[ō]paratus eſt iuementis inſpiétibus: & ſimilis ſaſtus eſt illis, p[er]nihilo inq[ui]t faluos facié eos: haud dubiu[que] iuſtos. q[ui] n[ō], p[er]p[ro] men: to[que]led dei ſaluaſt cl[æ]métia, & delicta noſtra a te n[ō] ſunt abſcōdita, hoc ex p[er]ſona Christi dicieſt, ni ille: q[ui]q[ui] peccatui n[ō] eſcit: nec dolus inuétus eſt in ore eius: p[er]nobis doluit: & peccata noſtra portauit: qua[to] magis debenus noſtra uitia cofiteri: Renuit inq[ui]t cofolari: aia mea: cofideras delicta quæ fecerá. Recordatus ſum dei: & leatu[rum] ſum: cogitás me illius cl[æ]métia c[er]ſoerandú. Nocte c[ui] corde meo meditáb: & Ic[opebá] *s[pi]ritu* meum ex dixi: nunc c[oe]p[it]: h[ae]c eſt mutatio dextræ excelſi, iuſtui uox eſt: q[ui] poſt meditationé ſomnii & conficietia cruces ad extremu[rum] ait. N[unc] c[oe]p[ic] p[œ]nitentiā agere: uel ſciétia lumen itrare, & h[ae]c ipfa de bonis ad meliora mutatio n[ō] meag[que] uiriu[rum]: ſed dextræ & potétiæ dei eſt: in a[ſtern]u[m] miſericordia a[di]ſicabif. Nullu[m], n[em]tempus eſt quod n[ō] a[di]ſicèſt miſericordia i[ng]ulis q[ub]uſoq[ra]ncto[re], & his qui de peccatis t[ra]ſeunt ad uirtutes. A lagitta uoluptate per diéa negocio pambulate in tenebris: q[ui]s noſtru[m] poterit liberari? Ecce enim peccatores int[é]derit autem ut ſagittét in obſcuro rectos corde, n[ol]u[t] prauos uulnerare: ſed rectos corde, Sagitta p[er] ſoluit: p[er] h[ae]tē eos in ſanțag[que] intelligétiá ſcriptura[que], Negociu[m] in tenebris & nocte p[ar]ambulat p[er]philosophi[q]o p[er]ſo[u]ritatè ſermonu[m] iuoluere cupiut ueritate[que]. Pláta ti in domo domini in ariis dei noſtru[m] florebu[t]: p[l]atatu in domo domini iuſtui ſunt: in eccleſia cofirmati. Sed ii n[ō] in præſentiá: ſed í ſut futuro in ariis domini florebu[t]: ubi eſt e[er]ta & ſecura poſſeſſo. Miſericors & miſerator dominus: l[ó]ganimis & multæ miſerat[i]o[s]. S[au]uis dominus oibus: & miſericordia eius ſup[er] oia opa illius. Tantas auſdis miſericordias: & in tua auſdes uirtute cofidere. C[ó]ſitean[que] tibi domine oia opa tua. Sed de c[u]ctus opibus dei & hoies ſunt, ergo oes hoies ſua peccata coflitan[em], Legimus in Samuele di[ct]u[m] de Salomone, p[er]ſa a[di]ſicabit domu[m] nomini meo: & firmabo regnum eius uſque in ſempiternu[m]. Ego ero ei in patre: & p[er]ſe erit mihi in filiu[m]. Et ite[que]. Si inique egeri: corripiá eu[n] in uirga hoium, miſericordiá autè mea n[ō] auferá ab eo. Cú egifſet Dauid gratias deo ad extremum itulit: & h[ae]c eſt lex hoies Domine deus ſemp reſpice ad cl[æ]métia tua: & í ſirmitaté carnis diuino auxilio ſuſtétare. Q[uid] mihi inq[ui]t & uobis filiu[m] Saruiæ, M[á]ledicat S[emei]. Domiu[s] p[er]cepit ei: ut maledicat Dauid. Et q[ui]s reſp[o]debit i[ei]q[ui]e hoc ſecit ſtu[que] Voluſt[u]as, n[ei] dei n[ō] diſcuti[da]: ſed c[ui] gratiá: acſiò p[ati]cda eſt. Et in alio loco dominus mádauit: ut diffu[st]e c[ō]ſiliu[m] Achitophel bonu: ut adduceret ſup[er] Aſſolon malu[n]: cuius certe c[ō]ſiliu[m] erat q[ui] c[ō]ſiliu[m] dei. Et qua ratió[n]e p[oteſtas] liberi arbitrii maiore p[oteſtate] ſubruſa eſt: Ierobo[q] q[ui] peccare ſecit Iſrahel, arguif[que] q[ui] reiſquint p[er]ſeptu[m] domini, Diciturq[que] ad eu[n]. Dedi tibi regn[u] domus. Dauid: & n[ō] ſuſi[ut] ſicut ſeruus meus Dauid: q[ui] ſtodiuvit mádata mea: & ambulabat poſt me in toto corde ſuo: & ſecit p[la]citu[m] in c[ō]ſpectu meo. Ergo & poſtibilia ſunt dei mádatai[q] Dauid feciſſe cognoſcimus, & tamen laſſeſcere ſanctos ad p[er]p[et]uitate[que] iuſtitiu[m]. In multis regibus legimus de I[ir]pe Dauid: q[ui] n[ō] ſuo merito: ſed Dauid patris uirtutibus conferuati ſint: qui fecent p[la]citu[m] in c[ō]ſpectu dei. Et uenitur ad Aza regem I[uda]: deo q[ui] ſcriptu[rum] eſt, Fecit Aza rectu[m] i[ c]oſpectu domini

["sicut David pater eius. Cúq in multis laudibus eius cōmemorata eēt hiftoria: ad extremū intulit: fed excella nō abſtulit. Attamē ga cor eius perfectū erat cū deo oibus diebus uitae ſuae. Ecce & iuſtus dī: qpppe cuius cor pſectū erat cū deo: & tamē in eo errauit: q excelfa nō abſtulit: i Ezechiā: & Iofiā legimus abſtuliffe. Helias in cuius ſpituī & uiutrite uenit loānes bapſtīta: ad cuius ſpreciatione uenit ignis de caelo: & Iordanis ſluenda di uifa ſunt: timuit lezabel & fugit: Iaſſuſi q in ſolitudine ſedit ſub arbore: & pſiſus anguſtia morte rogavit dicēs. Sufficit mihi domine: tolle animā meā: neq: n. melior ſum patribus meis. Hūc iuſtū negare gs pōt: Et tamen nō dicā mulierē: fed homini ſoemina formidare: de aí pturbatōe deſcédit: quæ uitio carere nō pōt: dicēte Da uid. Dominus auxiliator meus: nō timebo qd faciat mihi hō. De Iofaphat rege Iuda ſcriptū eſt. Et ſuit domi nus cū Iofaphat: ab ſubulait in uis David patris ſui prioribus. Ex quo intelligitur primas eū David habuiffe iuſtities: & nouiſſima nō hère peccata. Nō ſperauit ait in Baalī: fed in deo patris ſui: & ab ſubulait in pſceptis illi us: & nō iuxta peccata Irahel. Cōſirmuait: dominus regnū i manu eius: & dedit ois luda munera Iofaphat. ſa cæt eunt eī infinitæ pecuniæ: atq diuitiæ: & multa gloria. Cúq ſumpſſet cor eius audaciā ppter uias domini: etiā excelfa & lucos de Iuda abſtulit. Hic Achab regi iſpiiffimo affinitate cōuincſtus eſt. Cúq poſt plium reuerterē: Hieruſalē: occurrit ei Hieu filius Aman Iudæus: & ait ad eum: ipio pbes auxiliu: & iis qui oderut dominu: amicitia iuſgeris. Et iccirco ira qdē domini merebaris: fed bona opera iuēta ſut in te: eo q abſtuleris lucos de terra luda: & p[]paueris cor tuī: ut reſqueres dominu. Ac ne putemus p[]ſteritas iuſtities hoc peccato & i[]crepatōne p[]pphetica p[]ſuſſe deletas: poſtea de Ochozia ſirpe eius ſcriptuī e: q inueniter eū Hieu latetē i Sa maria: adduſtus q occiderit, & ſeperierut inquit eū: eo q eēt filius Iofaphat: q quæſierat dominu in toto cor de fuo. De Ezechiā ſcriptuī eſt, Fecit rectu in oculis domini iuxta oia: quæ fecit David pater eius, iſte abſtulit excelfa: & cōtriuit ſtataus: & iincědit lucu: cōtriuit: ſerpétē æneu: quæ ſecerat Moyſes, & iteru in domio deo iſrahel cōſinus eſt, & poſt ipſum nō ſuit ſimilis ei in cūſtis regibus iuda: & qui fueru: ate eū. Adhæſit domio: & nō receſſit ab eo: & c[]ultodiuit mādata eius: q p[]cepit dominus Moyſi. Et erat dominus cū eo: & in oibus i quibus inſbat: ſapienter agebat. Cúq rex Aſſyrioru Sénacherib c[]epiſſet uniuſcas urbes iuda: miſit ad eū Ezechias in Lachis dicēs: peccaui. Recede a me: quodcúq iuſſeris dało. Impoſuit: rex Aſſyrion. Ezechiæ trecēta talēta argēti: & triginta talēta auri, & dedit Ezechias oem pecuniā: quæ iuēta eſt in domo domini: & in theauris domus regis. In tpe illo cōcidit ualus t[]épi domini: & clypeos quos deaurauera: ioia dedit regi aſſyrioru. Cúq de eo tata dicā: nō timuit neceſſitate cogěte: quæ domio cōlecrarat: regi offerre Aſſyrion, d[]iq ad eū: ego cultodiā ciuaitate h[]ac: p[]pter me & p[]pter David ſeruū meu: nō p[]pter te: qa fupiora feciſt: quādo c[]ě t[]u. lxxxv. milia exercitus aſſyrioru angelo c[]edete p[]roſtrata ſunt. Illud quoq diſligētus att[]édēdu: q ſcriptura cōmemorat, agrotuait Ezechias uſc: ad morte: u[]eit ad eū Eſaiaſ filius Amos dicēs. Præcipe domui tua: qa morieris tu. Qui auertit faciē ſua ad parieț: & orauit ad dominu dicēs: Obſecro domine: memēto q[]uo abu- laueri in cōſpectu tuo i ueritate & corde p[]eſfecto: & bonu i oculis tuis ſeceri. p[]leuifit: Ezechias ſetu magno. Certe iuſtus Ezechias: & corde p[]eſco iturus erat ad dominu: plorare nō debuit. quaeris tōnē ſletu: ſi cogitaueris hominē: nō miraberis cauſas doloris. Nullus, n. intrepidus uadat ad iudiciu domini: hēns cōſciē- tiā peccatoru. Cúq p[]leuiffet: ſactus eſt fermo domini ad Eſaiā p[]pphetam dicēs: reuertere: & dic Ezechiæ duci me: (Dux dei appoſt: cui mors fuera n[]ucla: qa humilitate p[]roſtratus eſt) H[]ac i[]quit dicit dominus Da- uid patris tui. Audiui orationē tuā: uidi lachrymā tua, addiſ: ei t[]épus uitæ: & de Aſſyrion: máibus liberatur. & tamē ſignu poſtulat: credat ueru e: q d[]eus repromiſſerat: q[]d s[]altē paruæ fidelitatis iudiciu eſt. M[]ilit quoq rex babylonis n[]uncios & legatos: q[]i e[]i cōgratularē of reſtituā corporis ſanitate. Qui oſt[]édit eis o[]es theſauros aromatu: auri quoq: & argēti & uafog: ſupellectil: n[]o ſuit i[]quit res: qu[]a n[]o oſt[]ederet eis Ezechias in domo & in o[]i p[]oſteſtua ſua. Ex quo intelligimus etiā uafa t[]épi babylōiis m[]oſtrata legatis. Vnde & ira do mini cōcitatur: & poſtea Eſaia: ueticinatio: cogno ſeit. De filiis tuis eunuchi erut: & oia uafa t[]épi trāſſerē babylonē, ob qua[]pă etiā in libro d[]ieru ſcriptuī eſt. Cecidit Ezechias elatōe cordis ſui, certe Ezechiā iuſtū nemo n[]iſi i[]pius denegabit. Dicas peccauit i q[]ubſda: & iccirco iuſtus e: e[]ſinit, ſed hoc ſcriptura n[]o loq: q[]o enim ex eo q[] p[]ua peccauit: iuſtitiæ nomē miſiſt, ſed ex eo q[] multa bona ſecit: iuſtui uocabulāt: p[]oſſidet. H[]oc totu: d[]ico: ut ſcripturaru ſanſtaru t[]eſtimōtis c[]oprobeſ: N[]o ex eo peccatores eſſe iuſtos: q[] aliij peccaueru: ſed ex eo iuſtos p[]manere: q[]ul multis u[]rtutibus floreāt. De Iofia ſcriptuī eſt. Fecit rectu in cōſpectu domini: & am bulait in uia David patris ſui: n[]o receſſit ad Ezechias: & corde p[]eſco iturus erat ad dominu: plorare n[]o debuit. quaeris tōnē ſletu: ſi c[]ogitaueris hominē: n[]o miraberis cauſas doloris. Nullus, n. intrepidus uadat ad iudiciu domini: hēns cōſciē- tiā peccatoru. Cúq p[]leuiffet: ſactus eſt fermo domini ad Eſaiā p[]pphetam dicēs: reuertere: & dic Ezechiæ duci me: (Dux dei appoſt: cui mors fuera n[]ucla: qa humilitate p[]roſtratus eſt) H[]ac i[]quit dicit dominus Da- uid patris tui. Audiui orationē tuā: uidi lachrymā tua, addiſ: ei t[]épus uitæ: & de Aſſyrion: máibus liberatur. & tamē ſignu poſtulat: credat ueru e: q d[]eus repromiſſerat: q[]d s[]altē paruæ fidelitatis iudiciu eſt. M[]ilit quoq rex babylonis n[]uncios & legatos: q[]i e[]i cōgratularē of reſtituā corporis ſanitate. Qui oſt[]édit eis o[]es theſauros aromatu: auri quoq: & argēti & uafog: ſupellectil: n[]o ſuit i[]quit res: qu[]a n[]o oſt[]ederet eis Ezechias in domo & in o[]i p[]oſteſtua ſua. Ex quo intelligimus etiā uafa t[]épi babylōiis m[]oſtrata legatis. Vnde & ira do mini cōcitatur: & poſtea Eſaia: ueticinatio: cogno ſeit. De filiis tuis eunuchi erut: & oia uafa t[]épi trāſſerē babylonē, ob qua[]pă etiā in libro d[]ieru ſcriptuī eſt. Cecidit Ezechias elatōe cordis ſui, certe Ezechiā iuſtū nemo n[]iſi i[]pius denegabit. Dicas peccauit i q[]ubſda: & iccirco iuſtus e: e[]ſinit, ſed hoc ſcriptura n[]o loq: q[]o enim ex eo q[] p[]ua peccauit: iuſtitiæ nomē miſiſt, ſed ex eo q[] multa bona ſecit: iuſtui uocabulāt: p[]oſſidet. H[]oc totu: d[]ico: ut ſcripturaru ſanſtaru t[]eſtimōtis c[]oprobeſ: N[]o ex eo peccatores eſſe iuſtos: q[] aliij peccaueru: ſed ex eo iuſtos p[]manere: q[]ul multis u[]rtutibus floreāt. De Iofia ſcriptuī eſt. Fecit rectu in cōſpectu domini: & am bulait in uia David patris ſui: n[]o receſſit ad Ezechias: & corde p[]eſco iturus erat ad dominu: plorare n[]o debuit. quaeris tōnē ſletu: ſi c[]ogitaueris hominē: n[]o miraberis cauſas doloris. Nullus, n. intrepidus uadat ad iudiciu domini: hēns cōſciē- tiā peccatoru. Cúq p[]leuiffet: ſactus eſt fermo domini ad Eſaiā p[]pphetam dicēs: reuertere: & dic Ezechiæ duci me: (Dux dei appoſt: cui mors fuera n[]ucla: qa humilitate p[]roſtratus eſt) H[]ac i[]quit dicit dominus Da- uid patris tui. Audiui orationē tuā: uidi lachrymā tua, addiſ: ei t[]épus uitæ: & de Aſſyrion: máibus liberatur. & tamē ſignu poſtulat: credat ueru e: q d[]eus repromiſſerat: q[]d s[]altē paruæ fidelitatis iudiciu eſt. M[]ilit quoq rex babylonis n[]uncios & legatos: q[]i e[]i cōgratularē of reſtituā corporis ſanitate. Qui oſt[]édit eis o[]es theſauros aromatu: auri quoq: & argēti & uafog: ſupellectil: n[]o ſuit i[]quit res: qu[]a n[]o oſt[]ederet eis Ezechias in domo & in o[]i p[]oſteſtua ſua. Ex quo intelligimus etiā uafa t[]épi babylōiis m[]oſtrata legatis. Vnde & ira do mini cōcitatur: & poſtea Eſaia: ueticinatio: cogno ſeit. De filiis tuis eunuchi erut: & oia uafa t[]épi trāſſerē babylonē, ob qua[]pă etiā in libro d[]ieru ſcriptuī eſt. Cecidit Ezechias elatōe cordis ſui, certe Ezechiā iuſtū nemo n[]iſi i[]pius denegabit. Dicas peccauit i q[]ubſda: & iccirco iuſtus e: e[]ſinit, ſed hoc ſcriptura n[]o loq: q[]o enim ex eo q[] p[]ua peccauit: iuſtitiæ nomē miſiſt, ſed ex eo q[] multa bona ſecit: iuſtui uocabulāt: p[]oſſidet. H[]oc totu: d[]ico: ut ſcripturaru ſanſtaru t[]eſtimōtis c[]oprobeſ: N[]o ex eo peccatores eſſe iuſtos: q[] aliij peccaueru: ſed ex eo iuſtos p[]manere: q[]ul multis u[]rtutibus floreāt. De Iofia ſcriptuī eſt. Fecit rectu in cōſpectu domini: & am bulait in uia David patris ſui: n[]o receſſit ad Ezechias: & corde p[]eſco iturus erat ad dominu: plorare n[]o debuit. quaeris tōnē ſletu: ſi c[]ogitaueris hominē: n[]o miraberis cauſas doloris. Nullus, n. intrepidus uadat ad iudiciu domini: hēns cōſciē- tiā peccatoru. Cúq p[]leuiffet: ſactus eſt fermo domini ad Eſaiā p[]pphetam dicēs: reuertere: & dic Ezechiæ duci me: (Dux dei appoſt: cui mors fuera n[]ucla: qa humilitate p[]roſtratus eſt) H[]ac i[]quit dicit dominus Da- uid patris tui. Audiui orationē tuā: uidi lachrymā tua, addiſ: ei t[]épus uitæ: & de Aſſyrion: máibus liberatur. & tamē ſignu poſtulat: credat ueru e: q d[]eus repromiſſerat: q[]d s[]altē paruæ fidelitatis iudiciu eſt. M[]ilit quoq rex babylonis n[]uncios & legatos: q[]i e[]i cōgratularē of reſtituā corporis ſanitate. Qui oſt[]édit eis o[]es theſauros aromatu: auri quoq: & argēti & uafog: ſupellectil: n[]o ſuit i[]quit res: qu[]a n[]o oſt[]ederet eis Ezechias in domo & in o[]i p[]oſteſtua ſua. Ex quo intelligimus etiā uafa t[]épi babylōiis m[]oſtrata legatis. Vnde & ira do mini cōcitatur: & poſtea Eſaia: ueticinatio: cogno ſeit. De filiis tuis eunuchi erut: & oia uafa t[]épi trāſſerē babylonē, ob qua[]pă etiā in libro d[]ieru ſcriptuī eſt. Cecidit Ezechias elatōe cordis ſui, certe Ezechiā iuſtū nemo n[]iſi i[]pius denegabit. Dicas peccauit i q[]ubſda: & iccirco iuſtus e: e[]ſinit, ſed hoc ſcriptura n[]o loq: q[]o enim ex eo q[] p[]ua peccauit: iuſtitiæ nomē miſiſt, ſed ex eo q[] multa bona ſecit: iuſtui uocabulāt: p[]oſſidet. H[]oc totu: d[]ico: ut ſcripturaru ſanſtaru t[]eſtimōtis c[]oprobeſ: N[]o ex eo peccatores eſſe iuſtos: q[] aliij peccaueru: ſed ex eo iuſtos p[]manere: q[]ul multis u[]rtutibus floreāt. De Iofia ſcriptuī eſt. Fecit rectu in cōſpectu domini: & am bulait in uia David patris ſui: n[]o receſſit ad Ezechias: & corde p[]eſco iturus erat ad dominu: plorare n[]o debuit. quaeris tōnē ſletu: ſi c[]ogitaueris hominē: n[]o miraberis cauſas doloris. Nullus, n. intrepidus uadat ad iudiciu domini: hēns cōſciē- tiā peccatoru. Cúq p[]leuiffet: ſactus eſt fermo domini ad Eſaiā p[]pphetam dicēs: reuertere: & dic Ezechiæ duci me: (Dux dei appoſt: cui mors fuera n[]ucla: qa humilitate p[]roſtratus eſt) H[]ac i[]quit dicit dominus Da- uid patris tui. Audiui orationē tuā: uidi lachrymā tua, addiſ: ei t[]épus uitæ: & de Aſſyrion: máibus liberatur. & tamē ſignu poſtulat: credat ueru e: q d[]eus repromiſſerat: q[]d s[]altē paruæ fidelitatis iudiciu eſt. M[]ilit quoq rex babylonis n[]uncios & legatos: q[]i e[]i cōgratularē of reſtituā corporis ſanitate. Qui oſt[]édit eis o[]es theſauros aromatu: auri quoq: & argēti & uafog: ſupellectil: n[]o ſuit i[]quit res: qu[]a n[]o oſt[]ederet eis Ezechias in domo & in o[]i p[]oſteſtua ſua. Ex quo intelligimus etiā uafa t[]épi babylōiis m[]oſtrata legatis. Vnde & ira do mini cōcitatur: & poſtea Eſaia: ueticinatio: cogno ſeit. De filiis tuis eunuchi erut: & oia uafa t[]épi trāſſerē babylonē, ob qua[]pă etiā in libro d[]ieru ſcriptuī eſt. Cecidit Ezechias elatōe cordis ſui, certe Ezechiā iuſtū nemo n[]iſi i[]pius denegabit. Dicas peccauit i q[]ubſda: & iccirco iuſtus e: e[]ſinit, ſed hoc ſcriptura n[]o loq: q[]o enim ex eo q[] p[

["fensus. Iudices populi iudæorum Moyfes & Aarō deuorati ſut a peccato populi iuxta petrā:de qua aquarū flut\nenta manarut,& certe cuſi uſtui fuerint:& obedierint fermonibus dei:qui per ſe ſuauiſimi ſunt. Deniqs le-\nquitur, de cadaveribus in ſolitudine mortuog: quaſi crafitudo terræ dirupti ſunt ſuper terrâ. Difperla ſunt\noſſa nſa ſecus infernūn. In Oſea loquiſt deus. Despoſabo te mihi in iuſtitia & iudicio: Statig subiungit. Et mi-\nſeri ſecus infernus. In ſeque ſi ſub ſe ſit dominus. In eode ſcriptum\nfericordia: & miferationibus: & in ſide:ut largitoris p[]mio recognoſcat q[]p[]ſe ſit dominus. In eode ſcriptum\nſtertibus. Deus ego ſum: & n[]o h[]o:in medio tui ſanctus. Et n[]o ingrediar ciuaitate uitioru: ſicilic ſociabilu,\neſt libro. Deus ego ſum: & n[]o h[]o:in medio tui ſanctus. Et

a iuſtitia ſua ſaluauit oia:ut ois mūdus ſubilicætæ deo; & illius clæmëtia cōſerueſ. Fuimus, n. imūdi: nō pauci: fed oës. Quaſi pānus méſtruatæ reputata ſunt oia in lege opa noſtra. Ad hieruſalé i Ezechiel loquitur deus. Perſectæ eras i decore meo: & é ſenſus: nō i tuis opibus: nō i tua cōſcientia: cordiſq; iaſtatiæ fed i meo decore: quo te clæmëtia meæ libertate donauerá. Deniſq; i cōſequitibus loq: ad eāquādo ſaluator non ſuo merito: fed eius miſericordia. Recordabor paſti mei tecu: i diebus adoleſcentiæ tuæ: & ſuſcitabo tibi paſt ſempiter nū; & recordaberis iuari ſuarū; & cōſunderis. Et iteru: ſuſcitabo paſt meu tecu, & ſcies qaego dominus: ut recorderis & cōſfundaris; & nō ſit tibi ultra aperire os p cōſuſione tua, cū ſuero placatus tibi i oſbus quæ ſeci ſt: ait dominus deus. Ecce aperte divino ſermone mōſtrat: qd i alio loco dixerit. Et mūdans te nō faciet ino cente: q iuſti quoq; & poſt peccatú i ſtatú prīſtinu reſtituit: os aperire nō audeat, fed cū apotholo dicat: q nō ſum dignus uocari apotholus: qa p[ro]ecutus ſu eccleſiá dei. Deniſq; & i alio loco p eudé p[ro]phtá ad eos: q illius miſericordia cōſecuti ſunt, loq: deus. Et recordabimini iuari ſurag; & oium ſceleru ſueſtroru: qbus polluti eratis, & diſplicebit uobis i cōſpectu uſo i cūctis malitiis: quas ſecifis, & ſcietis qaego dominus: cū benefece ro uobis propter nomé meu: nō ſecundú uias uſtras malas: neq; ſecúdu ſcelera uſtra p[er]ſima, Erubecamus atq; dicamus: q[ui]o loquuntur hi q iá p[er]mia cōſecuti ſunt. Loquamur peccatores ſuper terrá, & in fragili morta liq; corpore cōſtitutis: quod ſanctos uidemus in cælis dicere: & iá incorruptione & ímortalitate donatos. Et dicitis inquit: Nō eſt recta uia domini: cú uſetræ uíæ prauæ ſint. Phariseoq; eſt hoc ſuperciliu: ut peccata pro priæ uoluntatis referát ad cōdistoris iniuriá; & illius iuſtitia calúniéſ. Sacerdotes tépli myſtici q[ui] interpreta tur eccleſia: fili Sadoch cú uſelimentis minifterii nō egrediunſ ad populi: ne húana cōuerſatione ſanctifica ti maculéſ. Et tu in medio uulgi: unuſq; de populo mūdú eſſe te credis. Hieremiá p[ro]phtá breuitur percur rentes ſenſu magis q[ui] ſermone carpamus. Curríte inquit in exítibus hieruſalé; & quaeríte i plateis eius ſicubi reperire poteritis iuiri: q[ui] uſtitiá iuuar & fidé; & ero propitius p[er]ter eú. Quáuis, n. dicant, uiuit domi- nus: fraudulenter iurát. Et hoc ipſum in médaicio refutat peccatorú ſacrificia. Vefcendas tradit offerentibus hoſtias: dicés ſe nō mádaſſe patribus eorú: quádo deduxit eos de terra ægypti, ut offerent huiuſemōi ſacriſci. Nō, n. uoluntate: fed i dolorú cōparatione mandauit: malés ſibi offerri uiétimas q[ui] daemonibus. Omnes re cesserút ab eo: nullus eſt qui loquatq; bona; & agat poenitétiá a peccatis suis. Sequiūtur, pp[er]s uolutates: quaſi equus p[ro]ptus ad prælii, Intédunt lingua ſua quaſi arcu, Mentiunq; oia; & nō eſt i eis ueritas, Amicorú quoq; cauendas inſiendi p[ro]capiſt: & nullí credere; pximoq; Singulos, n. infidiari amicis; & fratré a fratré decidi. Et hoc facere: nō naturæ malo: fed propria uoluntate: qa docuerút lingua ſua m[é]daciú; & proni ferút ad in- iuſtitiá. Si aethiops ante mutauerit p[er]lè ſua; & pardus variarét ſua; & uos poteritis facere bonú: cú didiceri: tis malæ Ego p[er]pilis aethiopica & pardorú uarietas: diſcipliſtæ eſt: nō naturæ: quæ doceſ & diſciſ; tamen auferi ri nō p[ot]; uitio mollita maligni: nifi per eú: cui oia p[er]ſilia funt. Vnde loquiq; ad eú: qui ſolus uerus medi- cus eſt: ſana me domine & ſanabor, Saluú me ſac domine: & ſaluus ero. Tu es gloria mea & ſpes mea, Si n. ad cōditione meá infelicitæq p[er]ſpicíati: nihil aliud níſi hoc poſſum loqui. Maledictus ho qui annuiciauit patri meo dicés. Ecce natus eſt tibi puè: fiat ho ille ſimilis urbibus quas ſubuertit deus. Quare, n. in uulua nō ſta tim perii? Et ſuſſet mihi ſepulchru mater mea: & uulua eius inſernus ſempiternus. Quare egreſſus ſum ex utero: ut uideré labores & miſerias; & cōſumerent dies mei in erūnis? Tantú de ſua conditione ſecurus eſt: & fic cōſidit in fortitudine: ut morte p[er]ferat uitæ, Nouerat, n. uulnus ſuum: & potétiá eius qué cælare nihil p[ot]; q[ui] loquitur per p[ro]phtá. Deus appropinquás ego: & nō p[er]cul. Qui, n. cælú replet & terrá: nullus p[ot] uitare eius notitiá; & cordis occulta cælare. Qui ſcrutatur renes introſpiciet; & ut ſciámus dei e[em] bonú oe q[ui] gerimus. Ego inquit plátabo eos: ut nequaq; eradicétur: & ego dabo eis cogitationé & ſenſum: ut ítelligant me, ſi co- gitatio & ſefus dáſ q[ui] a deo: & i[te]llectus domini ex illius noſcedús e[ir]adice pullat: ubi é liberi arbitrii tátú ſup[ba]c[it]aſtatio: Volumus ſcire cōditioné noſtra: audiamus h[ist]oriá, loachim Rex Iuda: cúſtq; ſocii eius & principes auditis ſermonibus Vriæ: uoluerut occidere eú. Quod cú ille didiciffet: timore p[er]turritus: fugit in ægyptú. Cur morte timebat: q[ui] explicabat p[er]tétiá domini: & q[ui] a ſe nunciari domini: nouerat uolútate: Dedi gnamur per ſingula auxiliú dei: & ad illius nutú c[ui]ta gerere negligimus: cú legamus faſtos uios etiá homi nú i[di]guiffie p[li]dio, Periclitat Hieremiás & manifeſte diq; auxilio ei fuerit manus Dían filii Saphan: ne tra- dereſ in ptaté uulgi: & obruereſ lapidibus. Abolitis legſ cerimoniis & duro p[ô]dere ueterú præceptorú re- promittitur euangelíi gratiá: gratéq dominus polliſe: ut oës eú nouerit a m[ín]imo uſq; ad maximum dicés. Dimittá peccata eoq; & iniquitaté illoq; ultra memor nō ero. Quá aŭt habuerint ſancti uiri in lege ueteri iuſtitiá: ſequéti fermone dem[o]ſtrat, fi filii Iſrahel: & filii luda iniquitaté ſecere perpetuá in conspectu meo: ab adoleſcétia ſua uſq; ad dié p[ra]ſenté: & ciuitas Hieruſalé ab initio cōditionis ſua: uſq; ad dié euerſionis ſua: me ad iracúdiam, puocauit. Attende q[ui] dicat: finé juſe principio: omne mediú tépus i uitio é. Hieremiás ſan c[it]ificatus áte q[ui] natus: uirgo; p[ro]phtá ueteris teſtaméti: p[ri]timeſcit Sedechiá & flebiliter obſecrat dicés. Núc er- go domine mi rex audi deſcationé meá: & p[u]aleat apud te obſecratio mea, ne remittas me in domú lonathá ſcribæne ibi p[er]eá. O p[ro]phtá: cur times i[pi]u regé? Cur eú metuis: qué noſti iá iáq; periturú: carcerem reſor midas: cui parat: paradíus? R[ep]s[ô]debit mihi, ho ſum mortali in carne & corruptibili cōſtitutus: d[olo]rè ſen- tio: horreſcoq; cruacius: quos etiam dominus meus pro mea ſalute ſenſurus eſt. Misereſ humano generi de us: & nō uult perire q[ui] ſecit. Nolt timere Iacob dicit dominus, Ego, n. ſum tecu, & interſiciá omnes gentes i quaſi diſpſi teſte uero ip[er]píre nō faci: fed c[af]tigabo te cú iuſtitia: & ita miſerebor tui: ut te inóxiu: nō relin- qua: Vnde & nos dicimus e[em] iuſtos: e[em] ſanctos uíros: & poſt peccata placétes deo: nō ſuo tátú merito: fed eius clæmëtia: cui ois creatura ſubiecta eſt: & indiget miſericordia eius, Audiát h[æ]reticiq; eleuane: p[er]superbiá; & dicut: ecce ipſi nobis ſecimus cornua, Audiant illud q[ui] audiuit Moab, Audiuimus ſuperbiá, Iob[us] ſuperbus hii

§ 8

["est ualde, Altitudinem illius & elationem & gloriationem: & inflationem cordis ego cognouit dicit domui: quonid nequaqua iuxta inflationem eius: & fortitudo illius est. Dicitur, ad huiusmodi homines. Inimici autem aut du biu quæ regis domini: cœffimat dicætes, nò peccuaimus; cù peccuauerit in pulchritudine iuſtituæ: & in expectatio patruæ. Deide uis ſeire quâdo oia peccata finiæ. Audit eudè, ppeſtare in tene illo dicit dominus: Quærimi tiœ patruæ. Deide uis ſeire quâdo oia peccata finiæ. Audit eudè, ppeſtare in tene illo dicit dominus: Quærimi quitas in hirrahel: & nò erit, & peccatù iuda: & nò inuenieſ. Cur q[ui]o lequiſ: qa propicius ero illius: Vi autem, p[ic]atiatio eſt: p[ec]ſerat ante peccatù. Tolle igiſ poſſe: & cœcodo oia donate deo ſub ſuſtere. Bonu eſt p[ro]ſtoli cù p[ici]ariato eſt: p[ec]ſerat ante peccatù. Tolle igiſ poſſe: & cœcodo oia donate deo ſub ſuſtere.

dīt domīus: & dixit ei, Etiā ego dico tibi: uſc; feptuagies ſepties, Eteni in, p[]pphetis quo: p[]oſt qu[]e un[]di ſt f[]uſ fa
Eōiuentus eſt fermo peccati, Ignatius uir apoſtolicus: & martyr ſcribit audaſter: elegit domīus apoſtolos: q
ſup o[]es ho[]ies peccatores erat. De quor[]u celeri cōueriſo p[]salmus canit. Multiplicatæ ſunt infirmitates eorù:
poſteea accellerauberit: q[]u bus teſtioiſ: ſi n[]o uteris ad auſtoriaſt: urere ſalt ed iniquitati: q[]d o[]es eccleſiaſtici ui
ri ſenferint, Fac alig[]ue bap[]tizat[]u el ſtati: uel in ipſis diebus morte ſubtra[]ctu: & cōcedo tibi q[]d cōcedere n[]o
debeo: ne c[]ogitaf[]e aliq[]d nec locutu: i quo errore & ignorat[]ia labereſ. N[]o ideo fine peccato erit: qa uideiſ
n[]o ſupalſe: ſed ſugif[]e peccat[]u, Ac n[]o potius: qa dei miſericordia de peccato: carceſ: liberat[]us migrauit ad do
minu: Hæc & nos dicimus poſſe deu q[]cqd uoluerit: & ho[]iem p[]e & p[]pria uolūtate: iq[]d tu aſſeris fine peccato
e[]e n[]o poſſe. Sin aŭt p[]ot fruſtra n[]uc iungis: & gratiā qua potés n[]o idiget. Quod ſi n[]o p[]ot ab[]ſq; gratia: ſulte tu
dixiſt poſſequod n[]o p[]ot, q[]u e[]ni ex alterius p[]eſet arbitrio: n[]o e[]ui ſt e[]t q[]u poſſe cōtédis: ſed illius fine
quo e[]u n[]o poſſe p[]ſicu[]u e[]t, CRI. Rogo: q[]uæ e[]t iſta prauitas: imo ab[]ſq; rōne cōt[]e tio: ne hoc quid[]e mi[]hi daſ:
ut egreſſus aquas bap[]tifmatiſe fine peccato ſit: AT. Aut ego ſenſum meu uerbis explicare n[]o ualeo: aut me ex-
p[]plicante: tu ad intellig[]e du[]tardior es, CRI. Quo n[]a m[]o: AT. Recordare q[]d & tu dixeres: & ego q[]d loquar. Po
fuſiit homin[]e fine peccato e[]e ſi uelit. Ego i[]poſſible hoc in ho[]ie e[]e r[]ep[]odeo: n[]o qa ſtati de bap[]timate ho[] p[]ec
cato n[]o careat ſed illud t[]épus qua[]do fine peccato e[]t: nequa[]q poſſibilitat[]i h[]uana[]: ſed dei gratiæ deputatur.
Tolle i[]giſ poſſe: & ego e[]e cōcedā. Quo m[]o: n, p[]ot: q[] per ſe n[]o p[]ot? Aut quæ i[]lla ipeccantia: quæ ſtati corporis
huius morte finitur: Aut certe ſi ultra uita: protraxerit: deſi[]cti & ignorat[]iæ p[]iculo ſubiacebit. CRI. Dialecti-
ca me arte cōcludis: & n[]o chriftiana loqueris ſimplicitate, nodos mi[]hi quo[]ſdā inter e[]e: & e[]e poſſe concinés,
AT. Ego ne uerboru: ſtophuis ludo: cu hoc de tua p[]eſſerit ofſicina? Tu, n, dicis n[]o e[]e ho[]iem fine peccato: ſed
e[]e poſſe: cu e[]contrario ego tibi tribu: q[]u negaſt[]i: e[]e ho[]iem fine peccato p[]e dei gratiā: & tam[]e p[]e e[]e n[]o poſſe,
CRI. Fruſtra ergo d[]a t[]e p[]cepta: ſi ea ip[]lere n[]o poſſimus. ATTI. Deus poſſibilia m[]adauit, hoc nullu dubiu: e[]
Sed qa ho[]ies poſſibilia n[]o fecerut: iccirco o[]is mundus ſubditus e[]t deo: & i[]diget miſericordia eius, Oe, n, q[]
ſieri p[]ot: tribus cōſtat t[]époribus: aut p[]terito: aut p[]ſeti: aut futuro. H[]oc quod aſſeris: poſſe homin[]e fine pecca
cato e[]e ſi homin[]e mo[]ſtrat ſactu: e[]e p[]erito: aut certe n[]uc fieri: de futuro poſtea uidebimus. Quod ſi nullu po[
tes oſtendere: q[]u fine omni o[]io peccato aut fuerit aut ſit: r[]eſtat ut de futuro t[]atu disputatio ſt. Interi in duo
bus t[]époribus præterito aut p[]ſenti ui[]ctus teneris. Si aliquis fuerit poſtea maior patriarchis: p[]pphetis: apoſto-
loſ: qui peccato careat: tu[]c futurus de futuro ſi potueris p[]uadeto. CRI. Loquere ut uis: argumetare ut libet.
Nunqu[]a mi[]hi liberu: arbitriu: extorquebis: q[]d ſemel cōceſſit deus, nec ualebis auſerre: q[]d mi[]hi tribuit de-
um poſſe ſi uoluero. AT. Ex: ſepli g[]ra: uno tant[]u utamur teſtionio. Inueni. David fili[]u ſſſe uiru: ſecu[]du cor me
um: q[]u faciet o[]es uoluntates meas. David fanctu: e[]e n[]o dubiu: e[]t. & tam[]e q[]u electus e[]t: ut o[]es dei peccato:
ſa: ceretia[]talia feciſe repr[]ehenditur, uti: q[]u poſſible erat ei facere: q[]u ad hoc electus e[]t: ut omnes dei uoluntates
faceret, nec deus in culpa e[]t. qui prædixit eum cunctas ſuorum præceptorum facere uoluntates, ſed ille
qui p[]e: d[]icta e[]e fecit. N[]e: n, dixit inueniſſe ſi uiru: q[]u cúſtas in perpetu[]u ſua iuſſi: o[]is facerit uoluntates. H[]oc &
n[]os dicimus poſſe ho[]iem n[]o peccare: ſi uelit. pro t[]épore: p[]loco: p[]ro i[]becillitate corporea: iu[]diu it[]e tis e[]t ani-
mus: iu[]diu chorda n[]ullo uitio laxa[]t in cithara. Quod ſi paululu remiferit: q[]uo qui aduerſus flumé l[]ebum tra
h[]it: ſi remiferit manus: iſtati retro la: bi: & ſuentibus aquis qui n[]o uult duci: ſic h[]uana conditio: ſi paululu
ſe remiferit: diſciſt fragilitate: ſua: & maulta ſe n[]o poſſe cognocit. Putas ne apoſtolu Paulu eo t[]épore quo ſcri-
bebat lacern[]a ſiue penul[]a: qua[]re reliqui t[]oadæ apud Eutarp[]u ueniens: aſſerre libros: & max[]ie mébranas de ce
leftibus cogitaf[]e myſteriis: & n[]o de his qua: in ufu co[]s uita[]e uel corporis neceſſaria ſut? Da mi[]hi ho[]iem: qui
n[]o eſuriat: n[]o ſitati: necq[]u algeat, n[]o doleat: n[]o ſebricitet: n[]o torminibus & urinæ difficultatibus torqueatur:
Et ego tibi cōcedā: poſſe ho[]iem & nihil niſi de uirtutibus cogitare. Cædiſt apoſtolus a minifto: & cōtra p[]o-
tiſe: q[]u c[]ædere i[]perauerat: i[]niam dirigit, p[]cuitet te deus, paries dealbate: ubi e[]t illa patientia Saluatoris: qui
quafi agnus ductus ad ui[]ctim[]a n[]o aperuit os ſuvi: ſed cl[]æméter loquitur uerberat[]i? Si male locutus ſum: ar-
gue de zelo ſeu de peccato. Sin aŭt bene q[]d me c[]eids: N[]o apoſtolo detrahimus, ſed gloriā domini p[]dicamus:
q[]u in carne paſſus: carnis iniuriā ſupera[]t & fragilitate: ut tacea: illud: quod c[]omemorat Alexáde: a[]eratus: mul
ta mi[]hi mala oſtédit, reddet illi dominus in ille die iuſtus iudex, CRI. Cogis me ut loquar: quod i[]adud[]u ge-
fio, & tam[]e eru[]pétia uerba n[]o promo. AT. Quis eni t[]e p[]hibet: q[]d ſentis dicere ? Aut, n, quod dicturus es bo
n[]u e[]t: & nos bono fraudare n[]o debes, aut malu: & iccirco n[]o noſtri gratiæ: ſed pudore ſiluſi, CRI. Dic[]a al[]
quado q[]d ſenti. O[]is disputatio tua illuc delabi: ut natur[]a accuf[]es, & culp[]a referas ad deu: q[]u tal[]e ho[]iem c[]o-
didit. AT. H[]oc illud erat q[]d n[]olebas: & uolebas dicere: dic quæſo: ut o[]es tua fruan[]f prudentia. R[]ephédis de
um: quare ho[]iem fecerit: hominem, reprehendant & angeli: cur angeli ſint. Omnis creatura cauſe: q[]uare id
ſit: quod condita e[]t: & non id quod condi potuit. Scilicet nunc mi[]hi p[]uerilibus declamatiunculis ludend[]u
é, & a culice atq[]u formica uſc; ad cherub[]i & feraph[]i u[]e: Cur n[]o lingula i[] meliori ſtatu c[]ôdita ſint. Cúq[]u ad
excellas uenero poſtates: cauſabor: & dic[]a q[]re deus ſolus tantum deus ſit: & n[]o omnia deos fecerit. Aut, n, i[]poſſibilitatis iu[]xta te: aut inui[]diæ reus erit. Reprehende eum: cur & diabolu: in hoc m[]udo tant[]u eſſe conce-
dat, & aufer coron[]a c[]ú certam[]e abſtuleris. CRI. Non ſum tá uecors: ut querar: cur diabolus ſit: cuius inuidia
mors ítiroiuit í orb[]e terrar[]u, Sed hoc doleo: cur uiri eccleſiaſtici: & q[]u magiſtror[]u ſibi uſurpát uocabulum: tol
lát liberu: arbitriu: quo ſublato Manichæoru ſeſta c[]ôſtruitur, AT. Ego ne liberu: tollo arbitriu: q[]u in tota diſ-
putati[]o e[]me nihil aliu[]d e[]gi: niſi ut o[]ipotentiæ dei c[]ú libero arbitrio c[]ôſeruaré: CRI. Qu[]o ſeruas liberu: arbi-
trium: qui dicis hominem nihil poſſe facere: niſi deus ſemper adiu[]erit? AT. Si í culpa e[]t qui libero arbitru:
iu[]ngit dei adiutorium: ergo ille laudetur: qui dei tollit auxilium, CRI. Non tollo deu auxilium. Quippe per
cuius gratiam poſſimus, ſed utrung[]o ſuis ſinibus terminans, ut deu ſit gratiæ: q[]u dedit liberi arbitriu: poſteſta-

hiii

tem;& noſtræ voluntatis facere quid:uel non facere:quo & facientibus premium;& non facientibus poena
ferueſ,AT. Videris mihi quali obliuiolus eê,& qſi nihil ſupradictù ſit:per eàſe diſputatiòs lineas reueri.
Hoc.n.lòga diſcretòe còcluſi eſt:ut gratiam ſuam domiſus:qua nobis còcèſſit ſiberù arbitriù in ſingulis ope
tribus juuet:atq. ſuſtetent.CRI.Quid ergo coronat in nobis:atq. laudat:qì ipè operatus eſt:AT. Voluſtate
noſtrà:quæ obtulit oë qd'potuit,& laboré quo còtédit:ut faceret:& humilitateqæ ſemp reſpexit ad auxili
um dei.CRI.Ergo ſi nò fecimus qd' p[oc]cipit:aut uoluit nos adiuuare deus:aut noluit,Si uoluit:& audiuit: &
tamé nò fecimus quod uoluimus:nò nos:ſed ille ſuperatus eſt.Sin aŭt uoluit adiuuare.nò eſt culpa eius qui
uoluit facere:fed illius qui potuit;& noluit facere. AT.Nò itelligis Διάλλιστον tuu in grà de blàphemiag
decidiffe barathrù:ut ex utraq. prei aut iualidus fit deus:aut iuidus:& nò tatu ei laudis fit:q. bonorù auctor
fit & adiutor:qtu uituperatois q. mala nò coercuit.Detrauſero illi:cur diabolù eê p[er]miſerit;cur paſus ſit
& hucuſp. patiaſ quotidie aliqd in mûdo male fieri. Quærit hoc Martion:& oês hæreticorù canes:qui ue-
tus laniát teſtamêrù;& huiuſeemodi ſyllogiſimù texere còſueuerùt.Aut ſciuit deus hoſem in paradifù poſtuſ
p[u]uaricaturù eê médaum illius:aut neſciuit.Si ſciuit:nò eſt in culpa is qui præſcientiá dei uitare non poſuit:
ſed ille qui talé còdidiut:ut dei nò poſſet ſeiëtiá deuiture.Si neſciuit:cui p[er]ſcientiam tolliſt auſers & diuinitate,
Hoc eni genere i culpa erit:q elegit Saul futurù poſtea regé impiſſimù; & Saluator aut ignoratìæ aut iuſtitieæ
tenebitur reus:cur in evangeliо ſit locutus. Nòne duodecì ego elegi apoſtolos:& unus de uobis diabolus &
Interroga eû:cur ludè alegerit proditoré? Cur ei loculos còmiferit:quê ſurem eſſe non ignorabat. Vis audire
rationé, Deus p[er]ſentia iudicat:nò futura. Nec còdénat ex præſentia:qué nouerit talé fore: qui fibi poſtea diſ-
pliceat. Sed tantæ boniſtatis eſt;& ineſſabilis clamètia:ut eligit eut:qué interi & bonu cernit:& ſcit malú fu-
turù;dás ei poſteſaté còuerſionis & p[œ]nitétiæ:iuxta illù ſenſum apoſtoli;ignoras quia benignitas dei ad po-
nitétiá te adducit:Sec cùdù duritéi auté tuá;& cor ip[œ]nitenſs theauriz as tibi ira in die ira:re reuelatois juſt
iudicicii dei qui reddat uníuiq[ui] fecuſú opera eius.Necq.,n.ideo peccauit:qa deus hoc futurù nouerat. Sed p[
]ſciuit deus quali deus:qd'ille erat,ppria uoluſtate futurus. Accuſa ergo deu médaci:quare dixerit per Ionam.
Adhuc tres dies & Niniue ſubuerteſed. Sed reſpòdebit tibi per Hieremià. Ad ſimum loquar còtra gentem;& re-
gnu:ut eradicé & deſtruá;& diſperdá illud.Si p[œ]nitenitiá egerit gens illa a malo ſuo:quod locutus ſum aduer
ſus eàiagam & ego p[œ]nitétiam ſuper malo quod cogitai:ut faceré ei.Et ad ſumá loquar de gente & regno
ut ædificé & planté illud:ſi fecerit malum in còſpectu meo:ut nò audiat uocé mé p[œ]nitétiá agam ſuper bo
no quod locutus ſum ut facerem ei. Indignabatur quondam & lonas:cur deo fuerit iubente métitus:ſed iu
ſti m[œ]coris arguitur:malens cum pernicie innumerabilis populi uerum dicere q[ui] cù tantorú falute méſtiri. Po
nitur en exéplu, tu doles ſuper hedera:ſi cucurbita: in qua nò laboraſt:neq feciſt ut creſceret:quæ certe peccato-
res ſuſſue nò poteris approbare;tanta ſuit hominú multitudo:q[ui] dicemus de utriuſq[ui] fexus ætate diuerſa:q[
]iuxta Philoné prudètiffimù philofophorù ab infantia uſq[ui] ad decrepitá ſeneſcuté ſeptenario ordine deuoli
tur:q[ui] ſibi ſic inuicé ætatuſ incremèta ſuccedut:ut quâdo de alia tranſeamus ad aliam ſentent minime uale-
mus.CRI. Tota argumétatio tua huc tendit,ut græci dicunt αυτερονοιον nos liberum appellamus arbitri-
um uocabulo tribuas re auſeras. Tu enim auſtoré peccatorú facis deum: dum aſſeris nihil hominé p[le] poſ-
ſe facere:fed adminiculo dei cui imputé omne qd' p[er] facimus.Nos auté ſiuocé bonú ſiuoc malú homo fecerit per
liberi arbitrii poſteſaté ei dicimus ip[er]tari qui fecit qd' uoluit. Et no n ei qui ſemel conceſſit liberum arbitrii
um. AT. TI. Quáuis tergiuerſeris:laqueis ueritatis ineſteris. Hoc.n.mò etiam ſi ip[le] nò adiuuat:tamen iuxta
te auſcor erit malog[us] q[ui] potuit, phibere; & nò phibuit. Vetus.n. ſententia eſt: homiicé eê euq cù poſſit ho-
miné de morte liberare:nò liberet. CRI. Ià iam tollo manú:cedo:uiſciſt. Si tamé uincere eſt:ueritaté uelle ſub
uertere.nò rebus:fed ſermonibus.i.nò ueritateſed médacio. Poſſum.n. illud tibi apoſtoli reſpòdere; & ſi im
peritus ſermone:nò tamé ſeiëtiá. Quádo.n. loquersis:coaſtus argumétationi ſtrophis tibi uideor aſſentire,
Cú aŭt tacueris:ex aio rurſus elabi:ut liquido appareat diſputationé tuá nò ex ſotibus ueritatis & chrifi-
na ſimplicitateſed ex philofophog[icus] minutiis & arte deſcendere. AT. Vis ergo me rurſú uti ſentioniis ſcriptu
rarú;& quò iactát diſculpuli tu:inullú argumentationi tuæ poſſe & p[ro]blematibus reſpondere? CRI. Nò ſolum
uolo:ſed & cupio, doce me de ſcripturis ſanctis:ubi ſublata liberi arbitrii poſteſate faciat homo:q[ui] p[le] aut
noluit aut nò potuit. AT. Nò ita:ut tu p[pon]is:ſed ut ueritas poſcit & ratio ſcripturarú:uocibus eſ utédu. Lo
quiſ lacob in oratòe ſua. Si fuerit dominus deus meus mecù; & cuſtodierit me i uià:per quâ ego p[ergo];& de
derit mihi pané ad màducaſú;& reduxerit me cu falute in domú patris meijerit mihi dominus in deuq[ui], & la-
pis iſte qué poſui in titulú:erit mihi domus dei. & oia quæcúq[ui] dederis mihi:decimas offerá tibi. Núg[ui] dixit
ſi liberum arbitriù conferuaueris;& cibum & ueliſtiméſú meo labore quaſiero; & reuертеро in domú patris
mei: Oia dat domini uolutati:ut mereaſ accipere quod p[ca]ſa. Reuertenti de Mefopotamia lacob; angororú
oceurrit exercitus;& uocanſ caſtra dei. Poſtea pugnat cù angelo ſub figura hois;& a domino còſfortatur. de
ſupplantatore lacob reſtiffime dei nomé accepte, neq. n. ad fratré crudeliffimù audebat reuerti.niſi domini
praſidio roboratus. Scriptú eſt in còſquentibus. Ortus eſt eſ fol:poſtq[ui] tranſuït Phanuel:q[ui] interpretatur
facies dei. Vnde loquitur & Moyſes. Vidi dominú facie ad faci: & falua facæ eſt aia mea.nò p[ri]prietate natu-
ræ:ſed dignatòe miferátis. Orit ergo nobis fol iuſtitiæ:quádo oultu dei còſirmatur,loſph in ægypto claudi
tur carcere, lbiq[ui] iſer:q[ui] cultos carceris oia poſteſati eius fideiq[ui] còmiferit. Cac[ui] reddi:q[ui] domius erat cum
eo & quæcúq[ui] faciebat; p[er]saban[que] a domino in manibus eius. Vnde & Eunuchis ſonía luggerun[que]. Pharoan
uidet ſonium inextricabile;ut per hanc occafionem liberareſ loſeph p[er]p[ra]ſceret & ſres:egyptus t[é]pore fa-

mis saluarec. Sequitur. Dixit aŭt deus ad Irahel in uiſione noſtis: Ego ſum deus patrù tuorùnoli timere deſcèdere in ægyptu. In genté.n.magná faciá te ibi:& ego deſcèdam tecu in ægyptu,& deducá te inde:& ponet Ioſeph manus ſuper oculos tuos:ubi hic eſt liberi arbitrii poteſtas? Et nò totum:quod ire nô audet ad fili um, & géti ſe toru comittere dominú neſciéti:dei patris auxiliu eſt. Liberaſ populus de ægyptu in manu fort: & brachio excelſo:Nô Moyſí & Aaron:ſed eius qui ſignorù miraculís populi liberauit,& ad extremu per cuſſit primogenita ægyptiut q prius retinebát ptinaciter:ardenter exire côpellerét,Salomon loqét. Eſto còſidens in dominu in toto corde tuo. In tua aŭt ſapientia ne exalteris, in oibus uis tuis cognoſce eút reſcet faciat uías tuas.Intellige qd loquac.Nec in ſapiëtia noſtra:nec in ullis uirtutibus còſidédu:ſed in ſolo domio: a quo greſſus hois diringuſc. Deniç p[er]cipic:ut oſtédamus ei uías noſtras:& notas eê faciamus:quæ nô labore p[or]prio:ſed illius adiutorio atq. clæmétia reſte ſiut. Vnde eſcriptu eſt. Rectá fac in còſpectu meo uiá tuá,ſiue ut alia exéplaria habét. Rectá fac in còſpectu tuo uiá meá,ut qd tibi reſtú eſt:etiá mihi reſtú,uideaſ. Idé Salo mon loquiſt. Deuolue ſuper dominú opa tua:& firmabun[que] cogitatoës tuæ. Túc ení noſtra cogitatio confirmatur:quádo oë qd agimus:quafi ſup fitabilé & solidiffimá petra domini adiutorio deuoluimus: eiq cúſta reputamus. Apoſtolus Paulus cú dei beneficia celeri ſermone narraſſet:ad extremu intulit. & ad hæc gs id neus? Vnde & in alio loco dixit. Fiduciam aŭt talé hêmus p Chriſtú ad deu.nô q sufficientes simus cogita-re aliquid a nobis:quafi ex nobis, ſed sufficientia noſtra ex deo eſt.q & idoneos ſecit nos noui teſtaméti mini ſtros.nô littera:ſed I[p]u. Littera,n.occidit.I[p]us aŭt uiuificat. Adhuc audemus per liberú arbitriu ſuperbire:& abuti beneficiis dei in còtumeliá largistoris:cú idé uas electionis aptiffime ſcribat. Habemus aŭt theſaurum iſtum in ſicibus ſiſtibilis:ut abúdantia fortitudinis ſit ex deo:& nò ex uobis. Vnde & in alio loco reſtúdés hæreticorú impudentiá loqét. Qui gloriaſt in domio glorietur. Neq[que]n. qui ſeipnum comédat:ip[er] probatus eſt: ſed qué deus comédat. Et iteru.Nihil.n.mihi deſuit ab iis:q ſuper modu ſunt apoſtoli:licet nihil ſim. Petrus loquiſt ad dominu:ſignorú magnitudine còturbatus. Recede a me:qa hó peccator ſum. Et dominus ad diſci pulos. Ego ſum uitis:& uos rami: qui manet in me:& ego in eo, iſte affert fruſtú multu:qa fine me nihil poteſtis facere, ſicut rami & flagella uitiu ilico còtabeſcut cum fuerint a matrice p[er]cifa:ita oisominum forti-tudo marceſcit:& deperit ab dei auxilio deſerat. Nemo iquit p[ot] uenire ad me:nifi pater qui miſſet me traxe rit eu,quádo dicit. Nemo inquit p[ot] uenire ad me:frangit ſuperbienté arbitrii libertaté. q et q ulitat ex A[p]x pergere:nifi ſiat illud qd eſequi. Nifi p[er] meus cælètis traxerit eu:neqeq cupiat:& ſruſtra nita[que]. Simul & hoc aiauertédu[m]q et trahi[que] nô ſponte currit. Sed a[ut] reſtac[que]t: & tardus. aut inuitus adduci[que] nò p[ot] tuis uiiribus & labore uenire ad leſum:quo m[ô] p[ot] oia[que] ſimul peccata uitare? Et uitare in perpetuu: & dei ſibi po tientiæ nomé aſſumere? Si.n.ille αναυαρτητοσ[τ]ε ego αυαυαρτητοσ[τ]ε:que iter me & deum erit diſtantaſ. Vnú adhuc poná teſtioniú; ne tibi & adiutoribus tuis faſtidiú faciam. Aſſuero qué.lxx. iterptes α[p]eſep[pe]n[uocat: ſonus auſter] ab oculis:ut commentarios in ſe fidelíu replicáis miniftrorú inueniat Mardochæus: cuius indicio de infidiis liberatis eſt:ut & Heſter comendabilior fieret:& cunctis populis iudæorú ōminenté uiter necé. Certe rex p[ot]eſtiffimus:q ab india uſq[ur] ad ſeptétrioné cuſtú p[os]ſidebat orienté:poſt largiffimás eſu las: & cíbos toto orbe quaſítos dormire cupiebat: & ſono requieſcere:ac liberú arbitriu implere dormíedi: nifi dominus.puſor bonorú oium ip[er]diffeſt naturæ ordine:ut còtra naturá tyráni crudelitas uincereſ. Lon-gum é: i[u]o luero cúſta ſanctarú ſcripturarú exempla proſerre. Totus ſermo ſanctorú ad deu oratio eſt. tota oratio:& deprecatio extorquet clæmétiá creatoris:ut q noſtris uiribus & ſtudio ſaluari nô poſſumus; illius miſericordia conferuemur. Vbi aŭt miſericordia & gratia eſt:liberú ex parte ceſtat arbitriu quod in eo tan-tum eſt:ut uelimus atq. cupiamus:& placitis tribuamus aſſenſum. Iá in domini poteſtate eſt:ut id quod cupi mus laboramus:an nitimur illius opere & auxilio implere ualeamus. CRI. Ego simpliciter dixerá:nó in ſin-gulis operibus noſtris:led in gratia còditionis & legis ſentiri auxiliu dei:ne liberú frangereſt arbitriu. Cætege ſunt pleriqui noſtroq;q oia quæ agimus:dicat fieri p[er]ſidio dei. AT. Qui hoc dicit:ueſter eê ceſabit. Aut ergo & tu ita dicio:ut noſter eê incipias:aut ſi nô dicisialienus eris:cum iis qui noſtra nô dicut. CRI. Tuus eò:ſi mea dixeris:imo tu meus:i aduerſa non dixeris. Sana corpora còſiteris:& aíæ que[que] ſoſtior eſt denegas ſanita té. Vt ení morbus & uulnus in corpore:ita peccatú in anima. Qui ergo ſanú aliquado hominé còſiteris ex ea parte qua caro eſt:quare nô ſanú dicas & ex ea q I[p]us é?AT. Sequor, p[ro]poſitioné tua.

Nunq hodie effugies:ueniá quocub[que] uocaris.

CRI. Paratus ſú ad audiédu. AT. Et ego ad loquédú ſurdis auribus. reſp[ô]debo igi[que] ad p[ro]poſtu. Ex aí co[pa]cti & corpore utriuſq[ur] ſubſtantia naturá còſequimur. Quo m[ô] corpus ſanú dicit: ſi nullo langore uexef:ita aí abq[ur] uitio:ſi nulla prurbatóe quatia[que]. & tamé quáuis corpus ſanú ſit:in[te]grúq[ur] & uegetú:& cuſtorú ſenfuú integritate robustú:aut crebris:aut raris in ſirmitatibus condoleſcit & ut firmiffimú ſit:interdú pituitá mo leftia pati[que] ita anima cogitationú & pturbationú ipetus ſuftinens:ut ſuperet naufragia:nô abq[ur] periculo na uigat, còſideráq[ur] fragilitate ſua ſemp de morte ſolicita eſt: ſecu[d]ú illud qd eſcriptú eſt. Quis eſ homo qui ui uet: & nò uidebit morte:q[uæ] cuſtis intéta eſt mortalibus:nô naturæ diſſolutóe:led morte peccati. iuxta il-lud p[h]ppeticú. Anima quæ peccauerit:ip[er] morieſ. Alioquin hác c[oe]m morté:qua & bruta ſoluſtur aíalia: Enoch & Heliá nondum uidiffé cognoſcimus. Da mihi corpus qd nunq[ui] languerit:aut quod poſt langorem perpetua ſanitate ſecurú ſit: & dabo tibi animá:quæ nùqua peccauerit. Nec poſt uirtutes deinceps peccatura ſit:præſertim cú uícina ſint ſitia uirtutibus. Et ſi paululú declinauueris:aut errandú tibi ſit:aut in preceps cado[d]ú. Quátu[que]n. inter ſe diſſat pertinacia & perſeuerantia: parſ SIMONIA & frugalitas:liberalitas & profuſio[que] pru-dentia & calliditas:fortitudo & temeritas: cautela & timiditas:quorú alia ad bona:alia referun[que]d a mala.qd quidé & in corporibus inueni[que] ſi felli prouideris temperádo:pituita ſuccreſcit, ſi humores ſiccare ſestines:

hiiii

["fardefcit fanguis:bile uitiaet:& luteus color ora, p fundit. Certe ut cùcā medicorù adhibeamus diligétiá;& ca\nfitgatis iuiamus cibis:& morborù fomitibus caſamus cruditate:occultis q bufda: & foli deo cognitis caufis:\nuel frigore inhorrefcimus; uel febre exardefcimus:uel tormibus eiulamus, & ueri medici Saluatoris íplora-\nmus auxiliu. Dicimuq cù apostolis, Magifter faluos nos fac:pimus. CRI. Eſto: ut nullus potuerit oë uitare\npeccatù; in pueritia:adoleſſeitá; & iuuétute:núqd negare potes plurimos iuſtos & ſanctos uiros poſt uitia of\nſe ad uirtutes aio contulife;& p has caruiffe peccato: AT. Hoc eſt: qd'tibi in principio dixera:n noſtrae q po\nſitú potestate uel peccare uel no peccare & uel ad bonu uel ad malú extédere manu: ut liberu: ſerueſ arbitriu,\nfed hoc pro mō & tépore & còdizione fragilitatis húanæ, perpetuitate: aŭt ipeccatiæ ſoli referuari deo, & eiq\nuerbú caro ſactus: carnis detriméta & peccata nò ptulit. Nec qa ad breue poſſum: cogis me ut poſſim iugiter,\npoſſim ieiunare: uigilare ábulare: legere: pſallete: federe: dormire, núqd in pperuú? CRI. Et quare in ſcripturis\nſanctis ad pſectá iuſtitiá prouocamur: ut eſt illud Beati múdo corde: quonía ipi deu uidebùt. & Beati ímacu\nlati in uia: quoniá ambulát in lege domini. & dei loquéris ad Abrahá. Ego ſu deus tuus. placeto in conſpectu\nmeo, & eſto fine macula uel querela. Et poná teſtamétú meú inter me & te, & multiplicabo te nimis. Si enim\nmeo

Tu dicis, domine tu noſti qua ſanctæ: qua inocentes: qua puræ ſint ab oſi fraude iniuria & rapina: qua ad te ex-
pando manus. Ille bis in fabbato ſei iunenare dicit: ut affligit carné uitiis laſciuienté. Et ois ſubſlatiæ ſuæ dat
decimas. Redépito, n.aíſi uiri, ppriæ diuitiæ. Tu cù diabolo gloriaris: ſup ſidera aſcédá. Poná in caelo thronu
meú; & ero meſilis altiſimo. Dáuid loqç. Lumbi mei iſleti ſunt illuſiōbus; & còputruerit cícatrices mea
ſa facie inſipiſtiæ meæ. Et ne ítres in iudiciu cù ſeruo tuo: & nô iuſtificabi in côſpeſtu tuo oſis uiuens. Tu ſan-
ctu & inocenté & purú te eſse iaſtas: & mudaſs ad eú expádis manus: nec ſufficit tibi in cunctus opibus gloria-
ti: niſi ab oſ fermonis oríſq peccato mundú: eſſe te dicas inſerés qua iuſta: qua imaculata labia: & ab oí méda
cio libera. Ille canit oſis auté homo médaſs. Et hoc ipſum còſirmat apoftolica auſtoritas: ut ſit deus uerax, oſis
auté hó médaſx: & tu ab oí médaſcio imaculata & iuſta libera poſſides labia. Eſiais plangit, heu mihi miſero:
quinia còpuntus ſum: cù ſim homo & imúda labia habeá: in medio quoq populi imúda labia habentis
ego habito. & poſtea ſeraphin ignitú carboné forpice còprehéſum deſt ad, pphetae labia purgáda: nô ut tu
loqris arrogātis, ſed ſua uitia cofitétis. Iuxta illud qd' in pſalmo dicit. Quid deſ tibi: aut qd apponaſ tibi ad
linguá dolofam: Sagittæ potétis acutæ cù carbonibus deſolatoriis. Et poſt tantú tumore: oratiq iaſtátia &
côſidentiá ſanctitatis qſi ſtultus ſultus pſuadere conaris, ut in extremo dicas: qbus tibi mihi ut miſerearis p-
ces fundo. Si ſanctus eſi inócés: ſi ab oí forde purgatus: ſi nec fermone: nec ope peccati: dicéte lacob, qui uer
bo nô peccat iſte iuſtus eſt uir: & poſtet reſrenare linguá ſua: quo modo miſericordiá deprecaris? ut uidelicet
plágas te & fundas pces. qua ſanctus & purus eſ & inócens imaculatíſq labiis & ab oí liber mendacio dei ſimi-
lis poſtetati. Si Xps orauit in cruce, Deus deus meus ut qd dereliqſti me, lóge a ſalute mea uerba delictorum
meoq. Et rurſum, Pater in manus tuas còmédo ſpiritú meú, & pater ignoſce eis, qd' enim faciut neſciut. q. p
nobis agés gías dixerat, Conſitebor tibi domine pater caeli & terræ. Sicut docuit apoftolos ſuos: ut quotidie
in corporis illius ſacriſtæ credentes audeát loq. Pater noſter q eſ in caëls: ſanctiſiceſ nomé tuí, IIII noné dei:
qd' per ſe ſanctu eſt: in ſe ſanctificari cupiut. Tu dicis, noſti domine q ſanctæ & q inocentes & q puræ manus
mea. IIII iſerunt: adueniat regnú tuí: ſpem regni futuro tpe pſtolátes: ut regnáte Chriſto nequaq regnet pè-
catú in mortali eoq. corpore, lungúq: ſiat uolútas tua: ſic in caelo & in terra, ut imitetur angelos humana
fragilitas: & uolútas domini còpleaſ in terra. Tu dicis: pót hó: ſi uoluerit: oí carere peccato, páné quotidianú
ſue ſup oés ſubſtatíues uentú: apoftoli depcanſ: ut digni ſint affumptione Chriſti. Et uos p nimiá ſanctitáte
ſecurá: iuſtituá audacter uobis caeſtia dona uindicatis. Seque dimitte nobis debita noſtra: ſic & nos dimit
timus debitoribus noſtris: de baptíſmatis fonte ſurgétes: & regenerati in dominú Saluatoré: ipleto illo qd'de
ſe ſcriptú eſt: Beati quos: remissíu ſut iníqtates: & quos: tecta ſunt peccata. Statí in prima corporis cômunio
ne dicút, & dimitte nobis debita noſtra: q illis fuerát in xpi còſſessioni dimiſſa. Et tu arrogáſ & ſupbus ſanctá
rú puritate manuú & múditia eloquií gloriaris. ſquis fit hoſ pſecta cōuerſo: & poſt uitia atq: peccata uirtutú
plena poſſeſio, nungq poſſunt ſic eſſe fine uitio: quóili q ſtati de xpi fonte pcedúet? Et tamé iubenq dicere,
dimitte nobis debita noſtra: ſic & nos dimittimus debitoribus noſtris. Nô humilitatis médaſcio: ut tu iter-
pretaris: ſed pauore fragilitatis humanæ ſua còſciétia formidátes. IIII dicút: ne nos iucas in tétationé. Tu cù
louiniano loqris: eos q plena fide baptíſma còſecuti ſunt tétari ultra & peccare nô poſſe. Ad extremú iſerú,
Sed libera nos a malo. Quid pcanſ: a domino: qd' habét in liberi arbitrii potestate? O hó nunc múdos factus
es in lauacro. De te dicit: q eſt iſta: q aſcédit dealbata ſup fratruelé ſuú: ut lota qde ſit: ſed cuſtodire nô ualeat
puritaté: niſi a domino deo ſuſtenteſ. Quó cupis dei miſericordia liberari: q paulo ante liberatus eſ a peccat-
tis: niſi hac róné q diximus: ut cù oíá ſecerimus: nos inutiles eſſe fateamur, Oratio ergo tua pharisei uincit ſu
perbiá, & publicani cōparatióe dánaſ: q de lóge ſtans oculos ad deú nô audebat tollere, ſed pcutiebat peſtus
ſuú dicens: ppitius eſto mihi peccatori. Vnde pferc domini ſentétia. Dico uobis: deſcédit hic iuſtificatus in
domiú ſua: plus q ille. Ois enim qui ſe exaltat humiliabitur, & qui ſe humiliat exaltabit. Apoſtoli humilant:
ut exaltent. Dículpiti tui eleuaneſ: ut corruát. Eidé aduláſ uduidæ: nô erubecis dicere pietaté: quæ nufq repre-
riaſ in terra: & ueritaté: quæ ubiq: peregrina ſit: in illa potiſſimú cômorari, nec recordaris illius ſentétuæ: Po-
pulus meus: qui beatú te dicut: ſeducut te: & ſemitas pedú tuoge ſupplantát, laudaq eam uocibus: & dicis. O
te felicé nimiú o beatáí iuſtitia q eſſe iá nô niſi in caelo credi: apud te folá iueniá in terris. Docere eſt hoc:
an occidere: Leuare de terra: an præcipitare de caelo: id mulierculæ tribuere: quod angeli nô audeant ufurpa
re: Si autem pietas: ueritas: atq iuſtitia nô iueniú: in terris: niſi in una muliere: ubi erut iuſti tui: quos abq
peccato in terris eſſe iaſtabas. Quæ duo capitula orationis & laudis foſes cum tuis iurare díspicipulis: non eſſe
tua: cum perſpicue in eis ſtili tui ßplendor eluceat: & tanta ſit uenuſtas eloquií Tulliani: ut teſtudineo incedés
gradu: quæ ſecreto doces: mittiq: uenalia: publice nô audeas profiteri. O te felicem: cuius præter díspicipulos
nemo conſcribít libros, ut quicquid uideris dísplicere: nô tuum ſed alienum eſſe contendas. Et quis ille tan-
ti erit ingenii: ut leporem tui ſermonis poſſut imitari. CRI. Non poſsum ultra díſſerre, omnis uincitur patié
tia ueſtrorum iniquitate uerborum. Oro te: quid infantuli peccuare ſe nec côſcientia eis delicti imputari po-
teſt, non ignorantia: qui iuxta loná prophetam manum dextram neſciunt & ſiníſtram: peccare non poſſunt:
& poſſunt perire: genua labát: uagitus uerba nô explicat: bal butiés lingua ridet: & aſternæ miſeræ cruciatus
miferis præparanſ. AT. Ah níniuum diſertus eſſe cœpifti: ut nô dicam eloqués: poſtq dículpiti tui uerí ſunt in
magíſtros. Antonius, n. orator, egregius: in cuius laudibus Tullius perſonat: diſertos ſe aft uidifé multos:
eloquentem adhuc neminem, Noli ergo mihi oratog: & non tuis floribus ludere: per quos ſolent imperito-
ru atq: puerorum aures decipi, ſed simpliciter dic mihi qd ſentias, CRI. Hoc dico: còcedas mihi faltem eſſe
ſine peccato: q peccare nô poſſunt. AT. Còcedam: ſi in Chriſto fuerint baptizati, nec me tenebis in afflénſum
ſententia: tux: qua dixiut; poſſe hominem ſine peccato eſſe: ſi uelit. Iſtu enim nec poſſunt: nec uolunt. ſed

fine ullo peccato per dei gratiâ funt:quâ in baptîfimo fu ceperut, CRI. Cogis me:ut ad iuidiofum illum uenïa;
& dicâ tibi,qd enim peccauerut:ut ſtatim in me populo; lapides cõicias;& qué uiribus nô potes; uolûtate
interficias? AT. Ille hâreticu itérficit:q effe hâreticu patif. Cæteq noîtra correptio:uiuificatio eft:ut hâreli
moriaris;uius catholicis fidei. CRI. Sí nos ſcitis hâreticos:cur non accufatis? AT. Quia apoſtolus me docet
hâreticu poſt unâ & ſecundâ correptione uitare:nô accufare. ſćiis quia puerſus ſit:& ſuo iudicio damnatus.
Alioqntultiflimu eſt ſup ſidé meá ex alterius pendere iudicio. Quid.n.ſi te alius catholicu dixerit:ſtatim ne
aſſenfum tribuâ? Quicuq; te defenderit;& puerſa credeté bene ſentire dixerit:nô hoc agit:ut te infamia libe-
ret:fed ut ſe ifamet pſidiae. Multitudo ſociog nequaq; te catholicu:fed hâreticu effe demôſtrabit. Vezg hæc
eccleſiaſtico calcenç; pede:ne qfi paruulis flétibus triftrit quædá imago moſtreſ,hoc nobis pſtet dei timor;
ut oês alios cõtenamus timores,prode aut defende qd' credits:aut relinq; qd'defendere nô potes. Quécuq;
in defenſioné tui adduxeris:nô patronu:fed fociu noíabis. CRI. Dic quælo: & me oï libera quaſtio:eqre ian
tuli baptizanf? AT. Vt eis peccata in baptîſmate dimittanf. CRI. Quid.n. comêruere peccati; quiq; ne folui
tur:nô ligatus? AT. Me itérrogas? Reſpôdebit tibi euâgêlica tuba; doctor gétiu:uas aureu in toto orbe reſplé
dés. Regnauit mors ab Adam ufq; ad Moyſen:etiâ in eos q nô peccauerut in ſimilitudiné pûuaricatiôis Adá;
qui eſt forma futuri. qfi obieceris dici hoc:efte aliquos qui nô peccauerut:itellige eos illum nô peccaffe pe-
catu;qd' peccauit Adá; pûuaricâdo in paradifo pçceptu dei. Cæteq oês hoîes:aut antiq. ppagatoris Adam: aut
fuo noie tenenç obnoxii. Qui paruulus eſt:parétis in baptîſmo uinculo foluif. Qui eius eſt atatis: quæ poſ-
fet ſapere; & alieno & ſuo Xpi fanguine liberaç, Ac ne me putes hâretico ſenfu hoc itelligere? Bēatus martv
Cyprianus; cuius te in ſcripturaq; teſtimoniis dirigédis æmulú gloriaris:in epiſtola qua ſcribit ad eµm Fidú
de ifantibus baptizádis: hæc memorat. Porro auté fi etiá grauiflimis delictoribus;& in deu ante peccatibus
cú poſtea crediderint: remiſſa peccatoq; daç;& a baptilmo; atq; gratia nemo phibef; quatoq magis prohiberi
nô debet inſans: q recés natus nihil peccauit:nifi qd' ſecundú Adá carnaliter natus contagiú mortis antiqua
prima natiuitate cõtraxit? Qui ad remiſſam peccatoq; cõcipiendá: hoc ipſo facilius accedit: q illi remittunt
nô propria: fed aliena. Et iccirco frater carifime hæc ſuit in cõcilio noſtro ſententia a baptilmo; atq; a gratia
dei: q oibus miſericors & benignus & pius eſt: neminé per nos debere phiberi. Quod cù circa uniuèros ob-
feruandú ſit; atq; retinendú; magis circa iſantes ipſos;& recés natos obferuadú putat: qui hoc ipſo de ope no-
ſtra ad diuina miſericordiá plus merenç: q in primo ſtatim natiuitatis ſuæ ortu plorâtes ac ſlètes: nihil alud
faciunt; q deprecant. Scripſit dudú uir fanctus;& eloqués eµs Auguſtinus ad Marcellinu:q poſtea ſub iuidia
tyránidis. Heraclianæ: ab hâreticis inocens cæſus eſt: duos libros de ifantibus baptizádis contra hæreſt ue-
ſtráp qua uultis aſſerere: baptizari iſantes nô in remifſioné peccatoq; fed in regnú cælog. luxta illum qd'fri
tptu eſt in euâgelo:niſi qfs renatus fuerit ex aquæ & ſpiritu:nô pôt intrare regnú cælog. Tertiú quoc; ad eun-
dé Marcellinú côtra eos q dicut idé qd' uos: poſſe hoiem fine peccato eſſe ſi uelit: abſiq; dei gratia. Et quarú
nup ad Hilariu côtra doctriná tuâmulta puerſa ſingenté. Alios quoc; ſpecialiter tuo noie cudere dicit: qui
necdu in noſtras uenere manus. Vnde ſupſledendú huic labori cenſeo: ne dicaç mihi illud Oratiu. In ſilu ne
ligna feras. Aut.n. eadé dicemus ex ſupſluo: aut ſou noua uolucrimum dicere:ia clariffimo ienio occupata ſunt
meliora. Hoc unu dicâ:ut tandé finiaç oratio: aut nouú nos debere symbolú tradere: ut poſt patré & filiú &
ſpiritu fanctu baptizetis iſantes in regnú cælog. Aut ſi unu;& in paruulis:& in magnis habetis baptilmaetíu
infantes in remifſioné peccatoq; baptizádos in ſimilitudiné pûuaricationis Adá. Quod ſi iniuſta uobis uideſ
alienoq; remiſſio peccatoq; q nô idiget q peccare nô potuít: trâſite ad Amaſiú uefrúq pterita in cælis;& an
tiqua delicta folui dicit in baptîſmo: ut cuius i cæteris auoritate ducimini:etiá in hac pte erroré ſeqmini.
Incipit tertius tractatus primæ partis de erroribus Origenis. Hactenus beati Hieronymi de fide & côtra di
uerſas hârefes ſcripta cœgeſta ſunt. Deinceps de unius Origenis pnicioſis erroribus & plures epiſtole ac tra-
ſtatus ſubiiciunſ. Vbi etiá illius accumulationes contra ſeſatores eius hâreſeos & apologiæ côtra calúniantes
eum euıſdem hârefis cõtinétur. 4 Incipit Argumentu excerptum ex libro beatı. h Augustinus de hæreſibus
Rigeniani Origenis adamâti ſeſatoresiq; & mortuog; reſurrectioné repellut: chrifú auté creaturá
& ſpiritu fanctú utroducetes; paradifum auté & cælos & oïa alia allegorizantes. Hæc qd'é de Orogene
Epiphanius. Sed q eû defendut; unius eiufdcq; eſſe ſubſtâtiæ dicut docuiffe patré & filiú & ſpirintum
fanctu: neq; reſurrectioné reppuſſe mortuog. quis & in ilſis eû couinere ſtudeat:q eius plura legerut. Sed
ſunt huius Origenis alia dogmata:q catholica eccleſia oíno nô recipit. In qbus nec ipſum falto arguit:nec po
teſt ab eius defenſoribus falli:maſie de purgatioe & liberatioe;& rurſus poſt lôgú tépus ab eodé malá reuolu
tioné rónalis uniuerſæ creaturæ. Quis.n. catholicus chriftianus uel doctus uel idoctus nô uheméter exhot
reat eá qua dicit purgationé malog. i. etiá eos q hác uitá in flagitiu & facinoribus & facrilegiu atq; ipieta-
bus qlibet finierut? Iµm etiá poſtremo diabolú atq; angelos eius quis poſt lôgiffima tpa purgatos atq; libera
tos regno dei luciq; reſtituï. Et rurſus poſt longiſſima tpa oês q liberati fumus: ad hæc mala denuo delabi;
reueri: & has uices alternátes beatitudinú & miſeriá: rónalis creaturæ ſemp fore: ſemp fuiffi: De q vanifi-
ma ipietae aduerſus philofophia qbus iſta didicit Origenesi: libris de ciuitate dei diligéiſſime diſputau,
A Nte annos circiter, x. ſcùs uir Pámachius ad me qfdam ſcedulas miſi:q Origenis piarchon iterpata
aolumina cõtinerét: ímo uiciata. Hoc magnope poſtulás: ut græcá ueritaté latina ſeruaret tráſlato.
Et iô utraq; pté ſeu bene ſeu male dixiſſet ille:q scripſit: abſq; iterpís p[ro]cínio romana lìgua cogno
ſeeret: feci:ut uoluit. miſitq; ei libros: quos cú legiſſet exhorruit. & i[]cudés ſcrinio:ne plati i ulgus multoq
aíos uulneraréta quodá ſre q hebat zelú dei. ſed nô ſcd'm ſciam ad legédú rogatus:ut traderet q[ui] ſtati rddi
turo: pp anguſtia: tpis fraudé nô potuit ſupicari. Qui accepat legédos adhibitis notariis opus oê delcripſit.

O

O
Rigeniani Origenis adamâti ſeſatoresiq; & mortuog; reſurrectioné repellut: chrifú auté creaturá
& ſpiritu fanctú utroducetes; paradifum auté & cælos & oïa alia allegorizantes. Hæc qd'é de Orogene
Epiphanius. Sed q eû defendut; unius eiufdcq; eſſe ſubſtâtiæ dicut docuiffe patré & filiú & ſpirintum
fanctu: neq; reſurrectioné reppuſſe mortuog. quis & in ilſis eû couinere ſtudeat:q eius plura legerut. Sed
ſunt huius Origenis alia dogmata:q catholica eccleſia oíno nô recipit. In qbus nec ipſum falto arguit:nec po
teſt ab eius defenſoribus falli:maſie de purgatioe & liberatioe;& rurſus poſt lôgú tépus ab eodé malá reuolu
tioné rónalis uniuerſæ creaturæ. Quis.n. catholicus chriftianus uel doctus uel idoctus nô uheméter exhot
reat eá qua dicit purgationé malog. i. etiá eos q hác uitá in flagitiu & facinoribus & facrilegiu atq; ipieta-
bus qlibet finierut? Iµm etiá poſtremo diabolú atq; angelos eius quis poſt lôgiffima tpa purgatos atq; libera
tos regno dei luciq; reſtituï. Et rurſus poſt longiſſima tpa oês q liberati fumus: ad hæc mala denuo delabi;
reueri: & has uices alternátes beatitudinú & miſeriá: rónalis creaturæ ſemp fore: ſemp fuiffi: De q vanifi-
ma ipietae aduerſus philofophia qbus iſta didicit Origenesi: libris de ciuitate dei diligéiſſime diſputau,
A

A

& multo celerius ǒ, pmiferat:codicè reddidit. Eadæc[em] temeritate; & ut lenius dicã ineptia: q[ui] male furripue-  
rat:peius aliis credidit. Et quia difficile grâdes libros & de rebus mys[icis] disputantes notâq[ui] pos[unt] ſeruare  
côpëndia: p[er]ſertim q[ui] ſurtim celeriterc[ia] dictanç: ita in illis confuła ſunt oïa: ut & ordine in pler[ic]q[ui] ſensu, ca-  
reant. Quâ ob rem petis Auite carillime: ut ipfum ad te exépilar dirigâ: q[ui] a me olim tráſlatu; & nulli ali[is] tra-  
ditû a ſupradicto ſtratre puère editû eſt. Accipe igi[que] q[ui] petiſt: ſed ita ut ſeias dereſtâda tibi in eis eſſe ᾳpluri-  
ma. & iuxta ſermonè domini inter ſcorpones & colubros incedendu[que] ut eſt illud ſtatim in primo uolumine:  
Chriſtú filiù dei nô natû eſſe ſed factû, deu patré per natura úſiſibilé etiá a filio nô uideri, filiù q[ui] ſit imago in-  
uſiſibilis p[er]ſo còparatú patri: nô eſſe ueritate. Apud nos auté qui dei oipotétis nô poſſumus recipe ueritatem;  
imaginariá ueritateú uideri, ut maietaſs ac magnito[n] majoris quodámodo círculcripta ſentia[que] in filio. Deu  
patrè eſſe lumen incôprehenſible: Chriſtú collatiõe patris ſplendoré eſſe p[ar]puu[que]: qui apud nos pro íſecillita  
te noſtra magnus eſſe uidead: Duaq[ui] ſtatuæ majoris & paruulæ: unius quæ mûdu impleat; & magnitudine  
fua quodámodo inuſiſabilis ſit: & alterius quæ ſub oculis cadat: ponit exemplú, priori patré: poſteriori filium  
côparás. Deu patré oipotenté appellat bonú & p[er]ſectæ bonitatis: Filiù nô eſſe bonú; ſed aurâ quandâ & imagi-  
né bonitatis, ut nô dicaſt abſolute bonus: ſed cu[ju] additaméto paſtor bonus & cætera. Tertiù dignitate & hono-  
re poſt patré & filiù aſſerit ſpirituú ſanctû. De quo c[ui] ignorare ſe dicat: utrú factus ſit an íſeſtus; in poſteriori-  
bus q[ui] de eo ſentiret expreſſit. Nihil abſc[ui] ſolo deo patre infectû eſſe còſirmas. Filiù quoq[ui] minoré a p[er]e: eo  
q[ui] ſecùdus ab illo ſit. Et ſpirituú ſanctû inſerioré a filio: in ſanctis q[ub]ufq[ui] uerſari. Atq[ui] hoc ordine maioré p[er]ſis  
fortitudiné eſſe q[ui] filiù & ſpiritus ſancti, & rurſum maioré filii fortitudiné eſſe q[ui] ſpiritus ſancti, & còſequéter  
ipſius ſancti ſpiritus maiorem eſſe uirtutem cæteris: quæ ſancta dicunç. Cúq[ui] ueniffet ad rationabiles creatu-  
ras: & dixiffet eas p[er] negligétias ad terrena corpora eſſe delaplas: etiá hoc addidit. Grádis negligétiæ atq[ui] deſi-  
dia eſſe in tantú a ſentú nunc qu[ui] ſeulere atq[ui] euacuari: ut ad uitiá ueniés irrationabiliù iumétoq[ui] poſſit caſto cor-  
pore colligari. Et in còſequé[tibus]: q[ibus] inſq[ui] moti diſputatiòibus: arbitramur ſua ſponte alios eſſe in nume-  
ro ſanctoq[ui] & minifterio deaſios ob culpa propriá de ſanctimonia corruètes in tantá negligétiam corruiffe:  
ut etiá in còtrarias fortitudines erteſtené. Qui uero fluctuauerint: & motis pedibus nequaq[ui] corruerint: ſubiicen[que] oino dispen-  
ſandi & regédiatoq[ui] ad meliora gubernádi: principatibus: p[ote]ſtatibus: thronis: dominationibus, & forſitá ex  
ii hoium còſtabit genus in uno aliquo ex mûdisia q[ui] oixta Eſaiu: cælú & terra noua fient. Qui uero nô ſue  
mint meriti: ut p[er] ſupplicia hoium reuerant[que] ad prinitiù ſatú: ſient diabolus & angeli eius & p[er]ſimi daemones:  
ac pro uarietate meritoq[ui] in ſingulis mundis diuerſa ofſicia forſienq[ui] p[of]ſoq[ui] daemones ac reſtores tenebratu[rum]  
in aliquo mûdo: uel mûdis: ſi uoluerint ad meliora conduerti fieri hoies: & ſic ad antiquú redire principiú. Ita  
uſi taxat ut p[er] ſupplicia torméta: quæ uel multo: uel breui tépore ſuſtinuerint: in hoium eruditi corpori-  
bus rurſum ueniát ad angeloq[ui] ſaſtigia. Ex quo còſequenti ratione moſtrati o[en]s rationabiles creaturas ex o[mi]  
bus poſſe fieri: n[oi] ſemel & ſubito: ſed frequétius, noſq[ui] & angelos futuros: & daemones: ſi egerimus negligen-  
tius: & rurſum daemones: ſi uoluerint capere uirtutes: p[u]nire ad angelica dignitaté. Corporales quoq[ui] ſubſtá  
tias penitus dilaplas. Aut certe in fine o[mi]um hoc eſſe futura corpora: q[ui] nunc eſt aer & cælú, & Et ſi q[ui] aliu[d]  
corpus fincerius & purius itelliigi p[ote]ſt. Quod c[ui] ita ſit: q[ui] de ſeruſcetio[e] ſentiat p[ic]cuíu eſt. Solem quoq[ui]  
& luná: & aſtra cætera eſſe animátiá: ímo quo modo nos hoies ob quaſdá peccata his ſumus circúdati corpo-  
ribus: quæ cràſa ſunt & p[ingu]iāſic & cæli luminaria talia: uel talia accepiffe corpora: ut uel plus uel minus  
luceáit: & daemones ob maiora delicta: aereo corpore eſſe uelſitos. Omne creaturá ſecundú apoftolú: uanitati  
eſſe ſubiectá: & liberari in reuelationé filioq[ui] dei. Ac ne quis putet noſtru eſſe q[ui] dicimus: p[ic]ſius uerba pona-  
mus. In fine atq[ui] còſumatiõe mûdi: quaſdo uelut de q[ub]ufda repagulis atq[ui] carceribus miſſæ fuerint a domino  
aíæ & rónabiles creatura: eſtaias e[que] tardius i[cedere] ob fegnicié: aliás pernici euolare corſu, p[pter] induſtriæm.  
Cúq[ui] o[en]e libeg[que] habeát arbitriù: & ſponte ſua: uel uirtutes poſſint cape: uel uitia: illæ multo in peiori còdito-  
ne eru[que] n[ui]c ſunt. Hæ ad melioré ſtatú pueniét: qa[que] diuerſi motus & uariæ uolútates in utraq[ui] parté diuer-  
fum acpiciét ſatú: i, ut & angeli hoies uel daemones: & rurſum ex ii[ex] hoies uel angeli fiat. Cúq[ui] o[ia] uario ſer-  
mone traectaſſet: aſſeré s[me]diolú n[oi]capacé eſſe uirtutis; & tamé necdu[que] uelle cape uirtute: ad extremú fermo-  
ne latiffimo diſputauit angeli: ſiue aiam: aut certe daemoné: quos unius aſſerit eſſe naturæ: ſed diuerſa, uo-  
luntatú p[er] magnitudine negligétiæ & ſultitiæ: iumétú poſſe fieri, & pro dolore poenæq[ui] & ignis ardore ma-  
gis eligere; ut brutú aíal ſit: & in aq[us] habitet & fluéthibus: ac corpus aſlùemere huius uel illius p[ec]oris, ut nobis  
nô ſolú q[ui] drupedú: ſed & p[il]ciú corpora ſint timéda. Et ad extremú: ne tenereſt pythagorici dogmatis reuſi: q[ui]  
aſſerit u[em]teu[que] ψ[υ]κ[oi]sin, t[ra]ſanimationé. Poſt t[á] neſandá diſputationé: qua lectoris a[ium] uulnerauit, hæc  
inſq[ui] iuxta noſtra ſententiá n[oi] ſint dogmata: ſed quæſita tátú atq[ui] p[ie]ceta: ne penitus ítraeſtata uideren[que]. In ſe-  
cu[do] auté libro mûdos aſſerit innumerabiles: nec iuxta Epicur[us] uno tépore plurimos & ſui similes: ſed poſt  
alterius mûdi finé alterius eſſe pr[ici]piu[que]. Et ante hunc noſtru mundú: aliú fuiffe mundú: & poſt h[ui]c aliú fuif-  
ſe futuroq[ui] & poſt illú aliú. Rurſumq[ui] cæteros poſt cæteros. Et dubitat utrú futurus ſit mûdus alteri mundo:  
ita ex o[ui] parte còſimilis: ut nullo íter ſe diſtare uidean[que] articulo. An cerre nunq[ui] mundus alteri mundo ex to-  
to indiſcretus & ſimilis ſit futurus. Rurſumq[ui] poſt modicú: ſi o[ia] inquit ut ipſe diſputationis ordo compel-  
lit: fine corpore uixerint: còſumetur corporalis uniuera natura: & redigetur in nihilum: quæ aliquádo eſt ſa  
ſta de nihilo. Eritq[ui] tépus quo ufus eius etiá neceſſarius ſit. Et i còſequé[tibus]. Sin auté ut róné & iſcripturaq[ui]  
auctoritate moſtratuú eſt: & corruptiu[que] hoc iduerit in corruptioné: & morta[le] hoc iduerit in[mortalitaté]: ab-

62

forbebiſt mors i uiſtoriā;& corruptio i ſcorruptione,& forſita oſis corporea natura toſleſe e medioſi qua ſola
poteſt mors operari.E poſt paululū.Si hæc nō ſunt cōtraria fidei:forſitan ſine corporibus aliquando uive-
mus.Sin auté qui pſecte ſubieſtus eſt Chriſto:abſo corpore ſtelligiſt.Omnes auté ſubiſcié di ſunt chriſto: &
nos erimus fine corporibus:quādo ei ad pſectu ſubieſti fuerimus.Et in eodé loco,Si ſubieſti fuerit oſe deo:
oſes depoſituris ſunt corpora,& tūc corporaliu reg: uniuera natura ſolueſ in nihilo.Quæ ſi ſecundo necellu-
tas poſtularit:ob lapſum rationabiliu creaturae rurſus exiſtet.Deus.n.in certamen & luſtamen aias dereli-
quit:ut ſtelligat plená cōſumatáſ; uiſtoriā:nō ex propria ſe fortitudine:led ex dei gratia ſe contem-
dunt.E iteſe. Triplex ergo ſubſitio nobis de fine ſuggeriſe qbus quæ uera & melior ſit:leſtor iuیرat. Aut
enim fine corpore uiuemus:cú ſubieſti Chriſto ſubiſciuer deo,& deus fuerit oía in oibus. Et quo modo
Chriſto ſubieſta cú ipſo chriſto ſubiſcieſ deo:& in unu ſcedus artabunſa ois ſubſtātia 'redigeſ in optimā
qualitati: & diſſolueſ in aëternu:q'd purioris ſimplicioriſo naturæ eſt. Aut certe ſphæra illa:qua ſupra appel
lauimus απλων & quicquid illius círculo continé: diſſolueſ in nihilu. Illa uero qua αντιγνησία teneſt:
& cingiſ: uocabiſ terra bona,necnō & altera ſphæra:quæ hæc ipſam terrá círcuambit uertigine: & diciſ ca-
lum:in ſanctoſ, habitaculo cōſerabiſ. Cú hæc dicat:nōne manifeſtiffime genti ſeuquun ſresores: & philo-
fophoſ deliraméta ſimplicitati igerit chriſtianæ? Et in eodé libro,Reſtat ut iuſibilis ſit deus. Si auté iuſibi-
lis per naturá eſt:neq Saluatori uſiſbilis erit,& in iſerioribus nulla alia aia: quæ ad corpus deſcedit humanu:
puram & germaná ſimilitudiné ſigni in ſe prioris expressit:nifi illa:de q Saluator loqſ. Nemo toſillet animam
meá a me,led ego poná eam a me ipſo.Et in alio loco,unde cú iſinita cautione traſandú eſt; ne forte cú ani-
mæ ſaluté fuerint cōſecutæ:& ad beatá uita puenerint:aíæ eſſe deſſant,Sicut enim uenit dominus atq: Sal-
uator quærere: & faluú facere q'd perierat:ut perditú eſſe deſſitat;Sic aíæ perierat:& ob cuius ſaluté ne-
nit dominus:cú falua ſacta fuerit aíæ eſſe ceſſabit.Illud quoq pariter reſquendú:ut rúſ ſicut perditú aliquádo
non ſuit perditum:& erit tempus quando perditum non erit; Sic & anima aliquando nō fuerit anima: & for-
tem tempus: quando nequaſ anima perſeueret. Et poſt multum de anima traſtatum hæc iſtulit vóvo, a mens
corruens ſacta eſt anima. Et rurſum: anima iſnſtruſta virtutibus mens ſiet. Quod & de anima Eſau ſcrutan-
tes poſſumus ſuenire; ppter antiqua peccata eum in deteriori uita eſſe dánatú. Et de cæleftibus reequitandú
eſt: q no eo t'épore,quo ſactus eſt múdus: ſolis aíæ: uel quodcú eá appellari oportet; eſſe coeperit, ſed ante q
lucés illud & ardés corpus intraret. De lunæ & ſtellis ſimiliter ſentiamus: q ex cauſis p[]cedétibus: licet iinita
cōpulſæ int; ſubtici uanitati ob præmia futuroſo:nō fuam facere: led creatoris uoluntaté: a quo in hæc offi-
cia diſtributæ ſunt. Ignis quoq gehénæ & torméta: quæ ſcriptura ſancta ſcceptoribus cōminat: nō ponit in
ſuppliutis ſed in cōſciëtia peccatoſ: quādo dei uirtute & potëtia ois memoria delictoſ ante oculos noſtros
poniſt. Et ueluti ex q[u]bſa ſeminibus in aíæ derelictis: uniuera uitiq[]e ſeges exorſa. Et quicq[]uod ſciberamus in
uita: uel turpe uel impiu: ois eoq in cōſpectu noſtro p[]ictura describíſt ac p[]teritas uoluptates mens intués cō-
ſcientiæ puniſt ardore: & p[]œnitudinis ſtimulus cōſoditiſt. Et iteſe. Nifi forte corpus hoc pingue atq: terrenu: cí
liguo & tenebræ nomináde ſunt: per q'd cōſumato hoc múdmo: cui nec eſſe fuerit in aliu[] fire mundúi: rurſum
nafſcédi fumet exordia. Hoc dicens p[]lícpie: θέτη ψυχωνι Pythagoræ Platonisq defendit. Et in fine ſecu-
di uoluminis de p[]fecti[]o e nſtra diſputá: iſtul: cuiq[]b in tantú p[]ſeferimus: ut nequaſ carnes & corpora: forſi-
tan ne aíæ q'd ſuerimus, ſed mens & ſenſus ad p[]fectum ueniens: nulloq perturbationu nubilo caligatusiu:
tuebiſ: rationabiles ſtelligiſibleſ: ſubſtātias facie ad faciem. In libro tertio hæc uitia cōtínenſ. Sin auté ſemel
recipimus: q ex p[]cedentibus cauſis aliud uas in honore: aliud in cōtumelia ſit creatú; cur non recurramus ad
aíæ arcanum: & ſtelligamus eam egilſe antiq[]tus: propter q'd cōſumato hoc múdmo: cui nec eſſe fuerit in hono-
rem: aliæ in contumeliam materiarum cauſarumq merita præceſſerút. Et in eodé loco, iuxta nos autem ex
præcedétibus meritis uas quod in honore ſuerit fabricatum: fi nō dignum uocabulo ſuo opus ſecerit in alio:
ſæculo ſiet uas cōtumeliea. Et rurſum, uas aliud quod ex anteriori culpa cōtumeliea nomé acceperat: i pr[]a-
fenti ſuit corrigi uoluerit: in noua creatione ſit uas ſanctificat: & utile domino: in omne opus bonu: pa-
ratum, ſtatimq[]b ſubiungit. Ego arbitror poſſe quodá homines a paruis uitiis incipiétes: ad tantam nequitíá
peruenire: fi tamen noluert in ad meliora cōuerti: & p[]œnitentia emédare peccata: ut & cōtrariae fortitudines
ſiant. Et rurſum, ex inimicis cōtrariiſq[]b uirtutibus: in tátum quod[]dam per multa tépora uulneribus ſuis adhi
bere mediciná: & fluëntia prius delicta cōſtringere: ut ad locum traéant optimorum. Sæpius diximus in inſi
nitis p[]petuiq[]b ſæculis: in qbus anima ſubſiſtit & uiuít: ſic nónullas earu ad peiora corruere: ut ultimú malí-
tiæ locum teneant: & ſic quaſdam proficere: ut de ultimo malitiæ gradu ad perſectam ueniant confumatáq
uirtutem: quibus dictis conatur oftendere: & homines, i, animas poſſe fieri daemones. Et rurſum daemones
in angelicam redigi dignitatem, atq[]b in eodem uolumine. Sed & hic reſquirendum: quare humana anima: nunc
ab hi: nunc ab aliis uirtutibus ad diuerſa moueatur. Et putar quorumdam ante q uenirent in corpore: mo-
rita præceſſiſe: ut eſt illud Ioannis exultantis in utero matris ſua: quando ad uocem falutationis Marie: in
digná ſe confabulatione eius Eſiſabeth confitetur, ſtatimq[]b ſubiungit. & e[]contrario paruſſilicet pene lac[]tæ
tes: malis replentur ſpiritibus: & in diuinos atq[]b ariolos in p[]lirantur. In tantum ut etiam dæmo n phytonicus
quod[]dam a tenera ætate poſſideat: quos derelictos eſſe apud prouidentiam dei: cum nihil tale ſecerint utiſt
ulmodi inſaniá ſuſtinerent: non eſt eius qui nihil uult abq[]b deo fieri: & oía illius iuſtitia gubernari. Rurſiúq
de múdó, Nobis aut inſt placet & ante húc múdú: aliu[] ſuiffe múdú: & poſt illú aliú ſuturú. Vis diſeſt q poſt
corruptionem huius múdú: alius ſit futurus? Audi Eſaia: loqntè, Erit cælu: nouú: & terra noua: quæ ego facio

pmanere in cōspectu meo. Vis noſſe ᶜ ante fabricam ilſius mundi:aliij müdi in præterito fuerint. Auſculta
Eccleſiasten. Quid eſt:quod ſuit: ipſum quod erit. Et quid eſt: quod factum eſt:ipſum quod futurum eſt.
Et nō eſt omne noui ſub ſole:qſ loqſ & dicat. Ecce hoc noui eſt. Iam.n. ſuit in ſæculis prilſtinis:quæ fuerut
ante nos. Quod teſtimoniij nō ſolui ſuſſeſ:fed & futuros müdos eſſe teſtaſ.nō quo ſimul & pariter oſes ſiant:
fed alius poſt aliiij, ſtatimqubii ſubiungit,diuinitus habitaculij;& uerā requiſ:apud ſupos æſtimo ſtelligi. In qua
creaturæ rationabiles cōmorates ante ᶜ ad iſeriora deſſederent: & de iuſibilius ad uſubilia commigrarēt;
ruenteſſq. ad tertia:craffis corporibus indigerét:antiq̑ beatitudine fruebanſ. Vnde cōditor deus fecit eis con-
grua humilibus locis corpora:& munduij ilſu uſibiſel fabricatus eſt miniroſtoq; ob saluté & correptionē eoq
qui cecirerú:miſit in munduie. qibus alii certa obtinerét loca:& müdi neceſſatibus obedirét. Alii iniuncta
ſibi officia ſingulis qubuſq. têporibus:q̑ nouit artifex deus:ſedula méte traſcarét. Et ex his ſublimiora mundi
loca:ſol & luna:& ſtelle:q ab apoftolo creatura dicunſ acceperuſt. Quæ creatura uanitati ſubiecta eſt: eoq
craffis circuſdata corporibus:& aſpectui pateat. Et tamé nō ſponte ſubiecta eſt uanitati: ſed ppter uoluntaté
eius:q ea ſubiecit in lpe:Et iteq; Alii uero in ſingulis locis atq. têporibus:quæ ſolus artifex nouit: in mundi
gubernaculis ſeruiuſt:quos angelos eius eſſe credimus. Et poſt paululuq. Quê reſe ordiné totius müdi regit p-
uidétia: dum aliaz virtutes de ſublimioribus corruuſt:aliaz paulatim labunſ in terras, lſtæ uoluntarie deſcen-
dut. Aliæ p[]cipitan[]c inuite. Hæ ſponte ſuſcipiut minitera:ut ruëtibus manu porrigant. Illæ cognuſ igrate;
& tāto tépore in ſuſcepto officio p[]feuerat. Et iteq; ex quo ſeq[]ut ob uarios motus:uarii creenſ & müdi. Et
poſt huc qué incolimus:aliij multo diffimilis müdos fiat. Nulluſq. alius diuerſis caſibus & p[]roſcibus: uel
uirtutu[]p[]miis:uel uitiog[] supſlutiis,& in p[]lenti:& in futuro atq. in oibus & retro:& in peiora têporibus p[]ôt
merita diſp[]éſare;& ad unu rurſum finé cuſta p[]trahere;ut ſolus cōditor oium deus:q ſcit cauſas: p[]pter quas
alios dimittat ſua p[]frui ſuolutate:& de maioribus ad ultima paulatim delabialios i[]cipiat uſitare;& gradatin
q[]li manu data ad prilinȗ retrahere ſtatu[]r: & in ſublibus collocare. Cúq[] de fine diſputare cœpiffet; hæc in-
tulit. Quia ut crebro iate diximus:principiij rurſus ex fine generaſ: quæri[]t utu[]r & tuc futura ſint corpora: an
fine corporibus aliuq[]ado uiuendu[]i ſitc[]u redaſa in nihil fuerint. & ícorporaliij uita ícorporalis eſſe creden-
da ſit:qualé & dei nouimus. Nec dubiu[]eſt:qn ſi oia corpora ad munduij ilſu ſenſibilé ptineat: q̑ appellan[]c ab
apoftolo uſubilia: futura ſit uita ícorporaliij ícorporalis. Et paulo poſt. Illud quoq[] q[]d ab eode[] apoftolo dici
tur: ois creatura liberabiſt a ſeruitute corruptiōs:in libertate gloria[] filiog[] dei:ſic ſtelligimus; ut primá cre-
turá rationabiliij & ícorporaliij eſſe dicamus:q[] nō ſerui t[]e corruptiōt[]eo q[] non ſit uſita corporibus. & ubi-
cúq[] corpora fuerint:ſtatim corruptio ſub ſeq[]c. Poſtea auté liberabiſt de ſeruitute corruptiōs:quado recepe-
rint gloria[] filii dei. & deus ſuerit oia in oibus. Et in eode[] loco. Vt auté incorporeu[] finé oium reru[]r eſſe creda-
mus:illa nos Saluatoris oratio, puocat:in q[]uit. Vt quo modo ego & tu unu[]fumus: ſic & ilſi in nobis unum
ſint. Et enim ſcire debemus:q[]d ſit deus:& q[]d ſit futurus in finé Saluator: & quo modo in ſanctis ſimilitudo
patris & filii repromiffa ſit, ut quomodo in ſe illi unu[]funt: ſic & ilſi in eis unu[]funt, aut ſuſcipiend[]u: uioueri
ſitatis deu[]e uſtiri corpore, & quo m[]o nos carnibus: ſic illu[]q̑ libet materia circu[]dari, ut ſimilitudo u[]itæ dei in
fine ſanctis poſſit æquari, aut ſi hoc i[]decens eſt: maxime apud eos:q ſalté ex minima parte dei ſentire cupi[]t
maieſtaté:& i[]genitæ atq. oia excedéſt naturæ gloria[] ſuſpicari. E duobus alteq. ſuſcipere cogimur; ut aut de-
ſperemus ſimilitudiné dei: ſeadé ſumus ſemp corpora habituri, aut ſi beatitudo nobis euſiſd[]e c[]u deo uita[]p-
mittiſt: eadé qua uiuit deus nobis cōditione uiuendu[]i eſt. Ex q[]bus oibus approbaf[]q d[]e ſeſurrecti[]o eſentiat:
& q[]oia corpora cōritura c[]oſſirmet, ut ſimus abq[] corporibus: quo modo prius ſuimus:ante q[] craffis corpo-
ribus uſeſtiremur. Rurſumq[] de mundoq[] uarietate disputansi:& uel ex angelis dæmones: uel de dæmonibus
angelos:ſiu hoies futuros eſſe c[]oſtetans. & e[]contrario ex hoibus dæmones: & oia ex oibus ſententiæ ſu[]tali fine c[]oſfirmat. Nec dubiu[]eſt:qn poſt quæda[] i[]terualla têpoq[] rurſus materia ſubſiſtat: & corpora fiat:& müdi
diuerſitas c[]oſtruif propter uarias uoluntates rationabiliij creaturaq[]e:quæ poſt perſectá beatitudiné uſq[]b ad
ſmé oium rerum paulatim ad iſeriora delapla tantá malitía receperuſt; ut in c[]oſtrarium uerteren[]t: dum noſtul
feruare pr[]cipiui[]r & ícorruptá beatitudiné poſſidere. Nec hoc ignorádu[]: q[] multæ rationabiles creaturae uſq[]
ad ſecundu[]terium: & quartu[] mundu[]r ſeruent principiui: nec mutationi in ſe locu[] tribuát. Aliæ uero tam pa-
rum de prilinu[]to p[]aſiſtura p[]miſuræ ſunt; ut pene nihil p[]diſiſe uidean[]t: & n[]onuſſa grádi ruina in ultimu[]p[]cipita[]
dæ ſint barathru[], Nouitq[] diſp[]éſator oium deus in conditione mundoq[] ſingulis abuti iuxta craffum & op-
portunitates & cauſas: qui bus mundi gubernacula ſuſtentan[]t: & in[]itiantur, ut qui omnes uicerit nequitia:
& penitus ſe terra: coæquauerit in alio mundo; qui poſtea fabricáduſe eſt: ſiat diabolus: pr[]cipium plafmatio
nis domini, ut illudaf[] ei ab angelis: qui exordii amilere uirtuté. Quibus dicti:quid aliud conaſ oſtédere; ni-
ſi huius mundi homines peccatores: in alio mundo poſſe diabolos & dæmones fieri? Et rurſum: n[]unc dæmo-
nes: in alio mundo poſſe uel angelos uel homines procreati? Et poſt diſputationem longiſſimam: qua omné
creaturam corpoream in ſpiritalia corpora & tenua: dicit eſſe mutandam: c[]unctamq[] lubſtantiam in unum
corpus mundiſſimum & omni ſplendore purius conduertendam: & talem: qualé nunc humana mens n[]o po-
teſt cogitare, ad extremum intuſt: & erit deus omnia in omnibus; ut uniuera natura corporea redigatur in
eandem ſubſtantia: quæ omnibus melior eſt. in diuina[] ſcilicet: qua nulla eſt melior. In quarto quoq[] libro:q
operis eius extremus eſt: hic ab eccleſia Chriſti damnanda exterſerit, & forſitan quo modo in ilto múdo qui
moruntur ſeparatione carnis & anima: iuxta operum differentiá diuerſa apud inferos obtinent loca:ſic qui
de c[]eleftis hieruſalem ut ita dicam administraſatione moriuntur; ad noſtri mundi inferna deſcendunt, ut pro
qualitate meritorum diuerſa in terris poſſideant loca. Et iterum, & quia comparauimus de ilto mundo
ad inferna pergentes animas: iis animabus quæ de ſuperiori c[]ælo ad noſtra habitacula peruenientes:

63

quodammodo mortuæ funt; prudèit inueftigationæ rimandum eſt; an hoc ipfum poſſimus etiam in nativitæ tate dicere singulae, ut quo modo q[ui] in ſita terra noſtra nafcunt: aſa; uel de iferno rurſum meliora cupiètes: ad ſupiora ueniut: & humanu corpus affumuſt; uel de melioribus locis ad nos uſq[ula] defcenduſt: ſic & e[ta] loca q[ui] ſupra ſunt in firmamèto alia[que] poſſideat: q[ui] de n[eris] ſedibus ad meliora p[ra]ſciat. Aliæ q[ui] de c[oe]ſtibus ad ſiruamèt: uſq[ula] delap[ſæ] ſint: nec tantu[que] ſecere peccati: ut ad loca q[ui] icolimus truſterent. Quibus dictis nitide ap[ro]bare: & firmamèt: u[er]i, c[ae]l[u]t; ad c[ô]patione ſupioris c[ae]li eſſe iſeros: & h[ac] terræ qua[rum] incolimus collati[que] ſiruamèt iſeros appellari, & rurſum ad c[ô]patione iſerog: q[ui] ſub nobis ſut nos c[ae]l[u] dicti: ut q[ui] aliis ſiru[n]s e[ſi] aliis c[ae]l[u] ſit. Nec h[ac] disputati[que] c[ôt]etus: d[icit] i fine o[ui]m reſe: quâdo ad c[oe]ſteſt hieruſal[é] reuerſuri ſumus; aduerſariæ fortitudinu[que] c[ô]tra popu[l] dei bella c[ô]ſurgere; ut n[os] ſit eo[que] ocioſa uirtus: ſed exercean[que] ad p[ia]: & habeat materiá roboris: qua[rum] c[ô]ſequi n[ò] poſſunt n[isi] fortes primu[m] aduerſariu[m] reſtiterint: quos r[ône] & ordini: & ſolertia repugnádi in libro numerog[ie] legimus eſſe ſupatos. C[uj] dixiſſet iuxta loa[nis] ap[o]calypſin euáge, liu[m] ſempiternu[m], i, ſutug[que] in c[ae]lis: tátu[m] p[cedere] hoc noſt[que] euágeſi[m] quátu[m] X[pi] p[ic]datic[ie] legis u[etera] ſacramèta ad extremu[m] intulit: q[ui] & cogitaſſe ſacrilegi[ui] eſt, p[er] ſalute d[æ]monu[m] X[pm] etiá in a[ere]: & i p[er] u[n]p[nis] locis eſſe paſſuſe. Et licet ille n[ò] dixerit: tamé q[ui] c[ô]ſequés ſit i[te]ligiſt: ſicut pro hoibus h[oc] ſactus eſt: ut hoies liberar[que] ſic & p[er] ſalute d[æ]monu[m] deu[m] ſutug[que] q[ui] ſut ii ad quos u[er]turus eſt liberádos. Quod n[ò] ſeritan[de] de n[ò] ſenſu pute[m] aſiè re: epiſius u[er]ba ponéda ſut. S[ic]ut, n[ò] p[er]mbra euágeſi[m] umbrá legis i[ple]uit: ſic qa[que] o[is] lex ex[plum] & umbra eſt cerimoniæ c[ae]leſi[m] diligétius reſq[u]endu[m]: utrú reſte i[te]ſelligamus leg[é] quo[que] c[ae]leſte[que]: & cerimonias ſupni cultus: plenitudinu[que] n[ò] h[oc]e[ſed] idigere euágeſi[m] u[er]itate: q[ui] in loa[nis] ap[o]calypſin euágeſi[m] legimus ſempi ternu[m]: ad c[ô]patione u[ide]licet h[uius] noſtri euágeſi[m]: q[ui] d[é]toporale eſt, & in traſituro mu[do] ac ſæculo p[ic]datic[u[m]. Quod q[ui] de tiá[que] ſi u[ſq]b[ula] ad p[affi]sionè domini Saluatoris inq]rere u[oluerimus]: q[ui] audax & temerariu[m] ſit in c[æ]lo eius q[ui] reſe p[affi]sionè: tamé ſi specialia neqtiæ in c[æ]leſtibus ſut: & n[ò] erub[ef]cili[m] cum cruſc[que] domini c[ô]ſiteri p[er]titer deſtructi]oné eo[que] q[ui] ſua p[affi]sioe deſtruxit: cur timeamus etiá in ſupni locis in c[os]ſumati]que ſæculog[que] alioq[ui] ſi mile ſu[pi]cari: ut o[ui]m locog[que] g[é]tes illius p[affi]sioe faluenſe. Rur[u]ſq[ui] blaphemá[s] de filio ſic locutus e[ſi]. Si, n[ò] p[er] tre c[ogn]oſcit filius: uide[que] in eo[que] n[ò] nouit p[rem] poſse e[ſu] c[ô]prehéde[n]. Ut ſi dicamus artificis a[ium] artis c[itæ] menſurá[Nec dubiu[m] quin p[er] ſi in filio[m]: & c[ô]prehédaſt ab eo[n] in quo eſt. Si auté c[ô]prehéſioné e[ſa] c[ic]dimuſit n[ò] ſol[u] ſenſu qs & p[api]tia c[ô]prehédaſt: ſed & u[irt]ute & pot[é]tia c[u]ctæ teneat: q[ui] cognouit: n[ò] poſſumus dicere q[ui] c[ô]prehédaſt filius patrè: p[ater] u[er]o o[ia] c[ô]prehédi[t]. Inter o[ia] auté & filius eſterg[que] & filius c[ô]prehédi[t]: ut ſicre mus cauſas q[ibus] p[ater] c[ô]prehédaſt fili[m]: & filius patrè n[ò] queat c[ô]prehédere. h[ac] u[er]ba ſubneſt[que]. Curioſus le[ctor] inq]rat: utrú ita a[ fil]em[ti]p[fo] c[ogn]oſcaſt p[ater] quo[m] c[ogn]oſciſt a filio: ſcienc[que] illud q[ui] ſcriptu[m] eſt. Pa[ter] q[ui] me miſit maior eſt o[ibus] u[er]ge: eſſe c[ôt]édit: ut d[ic]at: & in c[ogn]ituiu[m] p[at]re e[ſu] maió[m]: d[ui] p[ec]tus & p[ur]ius a [fil]em[ti]p[fo] c[ogn]oſciſt: q[ui] a filio u[et]éu[m] υκ[α]σ[ω]ν in quo[que] & ab]olitioné c[orp]o[q]: p[er] hoc rurſum ſenti[re] c[ô]u]cinciſt. Si qs auté potuerit oſtèdere i[cor]porale: rationabilé[q] naturá[c]u: expoliuerit ſe corpore u[er]uere[que] ſemetipfam: & in peiori c[ô]diti]que eſſe q[ui] do corporibus u[er]ſtebat: & i[la] melonii q[ui] do illa deponi: nulli dubiu[m] e[cor]pora n[ò] p[ri]cipaliter ſubſiltere: ſed p[er] itérualla & ob u[arios] motus rationabili[m] creaturá[q] n[unc] ſiuerit: q[ui] iis in digét u[er]tian[que]. Et rurſum c[ui] illa deprauióie ſlapu[m] ſe ad meliora correſxerint: diſſolui in nihili: & h[ac] ſemp[ur]ſucceſſe u[ari]ari. Et ne paruá[que] p[ut]are[m]us ip[iet]até eſſe eo[que] q[ui] p[er]miſerat in eiuſ[de] uoluminis fine c[ô]iungit o[es] r[on]abiles creaturas. i, patrè & fili[m] & ſip[um] ſanctu[m]: angelos: p[ote]ſates: dominationes: c[æ]teraq[ui] u[irt]utes ip[fum] quo[que] ho[iem] ſecundu[m] a[ſa]e dignitate[que] uniu[m] eſſe ſubſtátia[m]: i[te]llectuál[que] inq[ui] rationabilé[q] naturá[que] ſenti deus & unigenitus filius eius & ſp[us] ſanctus: ſentiút angeli & p[ote]ſates: c[æ]teræ[q] u[irt]utes: ſentit i[ter]ho[m]o: q[ui] ad imaginé & similitudiné dei c[ô]ditus eſt. Ex quo c[ô]cluſit: deu[m] & h[ic] quodammodo uniu[m] eſſe ſubſtan[ti]æ, unu[m] addidit u[er]bu[que] d[io]modi: ut táti ſacnilegu crimen effugeret. & q[ui] in alio loco fili[m] & ſpiritu[m] ſanctu[m] n[ò] n[ò] u[ult] de dei p[ris] eſſe ſubſtan[ti]æ: ne diuinitate[que] in partes ſecare uidea[m] naturá[que] o[pot]entis dei angeli hoibulq[ui] largiſt. C[ui] h[ac] ita ſe h[ab]eá[t], q[ui] ſiánia eſt: p[aucis] de filio & ſpiritu[m] ſancto c[ô]mutatus: q[ui]e aptá[que] blaphemá[que] p[ere]rebát: c[æ]terá[u]ta ſit a[ſcripta] ſunt: p[ut]iſſe in mediú[m]: & ip[ia] uoc[em] laudaté[q] c[ui] utiq[ui] & illa & u[er]ſa de uno ip[eta] tis fonte: p[ec]ſerint. Aduerſum o[ia] ſcribere; nec h[uius] eſt t[é]poris: & o[es] q[ui] aduerſus Arriú[m] & Eunomiu[m] Mani ch[æ]u[m]: & diuerſas ſcrip[er]ut h[æ]reſes: his quo[que] ip[iet]atibus resp[ò]diffe credendi ſunt. Qui ergo h[os] u[o]uerit legere libros: & calciatis pedibus ad terrá[que] repremiſſi[o]s p[ere]: ne cubi a ſerpétibus mordeat: & arcuato ſcorpiu[m] u[ul]nere u[er]bereſt: legat prius h[uc] libr[u]: & ante q[ui] i[g]rediaſt: u[ia]: q[ui] fibi cau[éda] ſint nouerit.

1. Epítola beati Epiphani ad loané hierofolimitan[ú] p[er] beatú Hieronymú e græco tráſlata: In qua ſe exculſat q[ui] in monafterio beati Hieronymi i[c]oſulto eo p[er] byteq[ue] ordinarit: oſtèdens ſe iure feciſſe, Deinde illu[m] como net: ne Origenis erroribus p[li]ceſt: quos ex ordine narrat: & detegit XXI.

D
Omino dilectissimo fratri loani epifopo Epiphanius. Oportebat nos dilectissime clericus homore n[ò] abuti i[mi] ſupbiá[q]e, & cuſtodia mádator[que] dei & obferuatioē diligitissima hoc e[ſ] q[ui] dicimut. Si, n[ò] ſanctæ ſcriptura loq[que] cleri eo[que] n[ò] p[er]dút ei: q[ui] arrogatía clericatus c[ô]ducere nobis poterit qui n[ò] ſol[u] cogitati]que & ſenſu: ueq[que] etiá fermone peccamus. Audiu[m] q[que] p[la]cuerit, Scribebat: n[ò] & epiftolæ biblinæ iuxta E[ſa]iá[q]e: & mittebat ſup aq[us]: q[ui] c[ito] ſæculo tráſeunt: nihil tibi nucoimus: nihil iurìæ fecimus: nec q[uc]q[ui] uioléter extorſimus. In monafterio fratrú[m]: & fratrú[m] p[egr]inog[que] q[ui] p[uit]iæ nihil tuæ debuere: & p[pter] noſtrá paruitate[q] & litteras q[ui] ad eos crebro direximus: c[ô]dionis quo[que] tuæ c[œ]perut h[re] diſcordiæ: ne uide[n]erent: q[ui] d[à] duritia & c[œ]cientia n[à] antiquæ fidei: ab eccleſia ſepari ordinau[m]us diaconu[m]: & poſt[que] minisirauit rurſu[m] p[er] byteq[ue] ſup quo debueras

["64", "gratulari: itelligens q. ob dei timorem hoc fumus facere cōpulfi, maxie cù nulla fit diueritas in facerdotio\ndei; & ubi utilitiæ eccleſiæ puidet. Nâ & ſi fingulae eccleſiæ eſpog; hênt ſub ſe eccleſias: qbus curâ uidêſt im-\npêdere; & nemo ſup alienâ menſurâ extendiſ: tamê pnoneſ: oibus caritas: chrifti: qua nulla simulatio e, nec\nconsiderandû qd factû ſit; ſed quo tîpre & quo mò; & i qbus: & quare factû ſit. Cù, n. audiſſis: qa: multudo\nſancto: fratrû i monaſterio cōſuſeret; & ſancti præſbyteri Hieronymus & Vicentius ppter uerecundiam &\nhumilitatê nollêt debita nôi ſuo exercere facrifiacia; & laborarê i hac pte minifterii: quæ chriftianorû ptaci-\npua falus ê: iuene aût & còprehendere ſeruû dei nô poſſiſq; te eo q graue onus facerdotii nollet ſuſcipere:\nſaſte fugiebat; ſed nec alius gs epîcoporû facile eum repreſt. Vnde & latis miratus fum: quô diſpenſatîo dei\nad nos uenerit cù diaconibus monaſterii & cæteris fratribus; ut mihi fatiſſaceret: qa: neſcio qd aduerſum eos\nhabebâ triftiætiae. Cù igitur celebrare collecta i eccleſia uillæ: q eſt iuxta monaſteriû noſtru: ignorantem eû; &\nnullâ penitus habêtê ſupſitionê: p multos diaconos apprehendi iuſſimus; & teneſi os eius: ne forte liberari ſe\ncupiens: adiuraret nos p nomê chrifti, & primû diaconu ord inauius; pponêtes ei timorê dei; & còpellêtes ut\nminiſtraret, ualdeq obniteba: i digni ſe eê còſteſtâs. Vix ergo còpulimus eû; & p ſuadere potuimus teſtimo-\nniis ſcripturarû; & p poſſitiòc mâdatorû dei. Et cù miniſtraret i ſanctis facrifićiis; rurſus cù iegenti difficultate\ntento ore eius; ordinuius præſbyterû; & iſſed uerbis qbus antea ſuaſerâus; ipulius ut ſederet i ordine præſby-\nteri. Poſt hæc ſcripſimus ad ſanctos præſbyteros moaſterii & cæteros fratres; & icrepauius eos; qre nô ſcrip-\nſiſſent ſup eo: cù ante ânum multos eoq; qri audiſſem: cur nô haberent q fibi domini facramêta côſicerent:\n& illû oês ſuo poſſerent; teſtimonio; & grandé utilitatê i còmune monaſterii teſtarenf, quare tuc repta op-\nportunitate nô ſcripſiſſent nobis: neq: ſup ordinatiôe eius aligd popoſſiſſent. Hæc ita acta ſunt ut locutus\nfum i caritate Xpi: qua te erga paruïtatê noſtra hre credebâ: qqq i monaſterio ordinauerim; & nô i parrochia\nq tibi ſubieſcæ ſit. O uere benedictæ eſpoq. Cypri mafûlet & bonitas; & nîa ruſticitas ſenfuo tu & at bitra-\ntu digna miſericordia dei. Nâ multi epi cōionis nîre: & p ſbyteros i nîfa ordinauerut puicía: quos nos côpre-\nhêdere nô potueramus. Et miſerunt ad nos hypodionos iquos ſuſcepimus cù gîra. Et ip ſe cohortatus fum\nbeatæ memorie Philonii epi: & ſancti Theoprobru: ut eccleſiis Cypri q iuxta ſe erat: ad mea æut parrochiae\nuidebanf: eccleſia ptinere: eo q grâdis eſſet; & late patês puintia ordinaret p ſbyteros: & xpi eccleſiæ puid-\nert, Nunq autê ego ordinaui diaconiſſas; & ad alienas mili: puintias: neq: feci qceq ut eccleſia ſcinderê. Quid\nergo tibi uifum eſt; egu græcherit i ſumeſcere; & iactari còtra nos p ope dei: qd' in ædificatione; & nô i deſtru-\nctione fratrû factû eſt? Sed & illud uehemêter admiratus fum: q meis locutus es clericis: aſterêts te p ſanctû p\np ſbyteq; & abbatte monachos? Gregoriu mâdaſſe mihi: quenq ordinarê. Et ego hoc polliſitus ſim dicens,\nNungd iuuenus fum: aut canones ignorò? Audi igitur audiſte in ſermone dei: me hoc nô audiſſe: nec noſſu: nec\niſtius ſermonis penitus recordari. Suſplicatus autê fumine forſitan iter multa qil hû oblitus eſſem. Et ob hâc\ncaufam ſanctû Gregoriu ſcifcitus fum: & Zenonê p ſbyteq; q cù eo eſt. E qbus abbas Gregorius reſpondit\nſe hoc penitus ignoratê. Zeno autê dixit: qa cù ei p ſbyter Ruffinus: neſcio q alia trâſitorie loqref; etiæ hoc d\nxerit. Putas ne aliquos ordinaturus ê ſanctus eſp: Et hucuq ſenſiſſe ſermonê. Ego autê Epiphanius: nec au-\ndiuq qceq: nec reſpòdi. Vnde dilectiſſime: nô te pueniat ſuror: nec occupet i diſignatio: nec fruſtra mouearis. &\naliud dolès: te uertas ad alia; ut peccádi occalationê iueniſſe uidearis. Quod ppheta deuítas dominu pcaf: di-\ncés. Nô declines cor meû i uerba malitæ ad excufandas excuſatiòes i peccatis. Illud quoq audiés admiratus\nfum: q dâq folêſt ultro citroq portare rumuſculos; & iis q audierut ſemp addere; ut triftiſtias & rixas inter\nfres còcitêt: te quoq turbauerut; & dixerut: q in ofone quâdo offerimus facrifiacia deo: ioleamus p te dicere.\nDomine pita loani: ut reſte credat. Noli nos in tatu: putare ruſticos; ut hoc tâ apte dicere potuerimus. Quaq\nenim hoc in corde meo ſemp ore: tamê ut simpliciter fatear nunq in alienas aures ptuli: ne te uiderer parui-\npêdere dilectiſſime. Quâdo autê còplemnus ofonê ſecuſi ritu myſterioq; & p oibus; & p te quoq cùdimus\ncuſtodi illu: q pdcat ueritatê: uel certe ita. Tu pita domine & cuſtodi ut ille uerbû pdcic ueritatis: ficut oc-\ncafio ſermonis ſe tulerit; & habuerit ofo côſequëtiâ. Quapropter obſecro te dilectiſſime; & aduolutus pedi-\nbus tuis pcor: pſta mihi; & tibi, ut falueris: ſicuti ſcriptû eſt a generatiôe puerfa; & recede ab hârefi Origenis:\n& a cùtis hârefibus dilectiſſime, Video, n. q, ppter hâc caufam oîs noſtra i diſignatio còcitata ſit: q dixerim\nuobis Arrii patre: & aliage hâreſeon radicê; & parêtê laudare nô debetis. Et cù uos rogarê ne ita erraretis &\nmonerê: còtradixiſtis. & triftiá i atq lachrymas nobis adduxiſtis. Nô folû autê me nô audiſtis: ſed ali os pluri\nmos catholicos q itererát, Inde ut itelligo hæc eſt oîs i diſignatio; & ilſe ſuror. Et iccirco còminamini: q mitta\ntis aduerſu me epiſtolas; ut huc illucuq fermo ueſter diſcurrat; & ppter deſenſionê hâreſeos: me odia ſuſcitá-\ntes rûpitis caritatê: qua i uos habuimus i tatu: ut ſeceritis nos etiá poenitêtiâ agere; qre uobis cōmunicaueri\nmus, lta Origenis errores & dogmata defendiſis: simpliciter loquor: nos ſecuſû qd' ſcriptû eſt: nec oculo no-\nſtro parcimus; ut nô effodiamus eû: ſi nos ſcadalizauerit: nec manui: neq pedi: ſi nobis ſcadalú ſecerit. & uos\nergo ſiue oculi nri: ſiue manus: ſiue pedes fueritis: ſinſtra ſultinebitis. Quis, n. catholicos: poſſit æquo aîo fu-\nſtinere; & eoq q fidê ſua bonis opibus exornât; ut audiât Origenis doetriná atq còſiliu: & credat pclare illius\npdcationi, nô pót ſilius uidere patre: neq p ſpiritus ſanctus uidere filiu? Hæc in libris περιφωκών (c)riuſunb his\nuerbis legimus: & ita locutus eſt Origenes. Sicut, n. incôgruî eſt dicere: p potêſt filius uidere patrem: ſic inco-\nfequens eſt opinari: q p ſpiritus ſanctus poſſit uidere filium. Illud quoq quis Origene dicente patiatur: q ani-\nmæ angeli fuerint in cælis; & poſtq peccauerint in ſupernis deicetas eſſe in iſtum mundum; & quali in tumu\nlos i ſepulchra: ſic in corpora iſta relegatas poenas antiquorum luere peccatorum? & corpora credentium\nnon templa Chrifi eſſe: fed carceres damnatorum? Exinde ueritatem hiftoriæ allegoriæ depraues men-\ndacio; i infinita uerba multiplicat, & simplices quoq uaria perſuafione ſupplantans nunc aſſerit animas;", "poffimus etiam deo, ut incolis, etiam deo, ut incolibus, etiam deo, ut incoluntur, etiam deo, ut incoluerunt, etiam deo, ut incolueruntur, etiam deo

iuxta græcam ætymologiam Ψυχασ· αποπλου Ψυχριστασια, i, ab angeleſcendo, ickirco uocitatas; qa de cel
leftibus ad iferiora ueniètes calorè prifinu amiferint, nunc corpus hoc, ob id iuxta græcos Deuxa, i, uinculur
fiue iuxta alia proprietate cadauer dici; qa aſe de celo ruerint, a pleriſc auté ſecundu uariagræci ſermonis
ſupelleſtilem corpus, i, σωμασιλα: hoc eſt memoria interp[ati]no q: ita aiam in ſe clauſam habet: qu[em] ſe
pulchra & tumuli cadauera mortuog[em]. Et ſi hoc ueru eſt; ubi eſt fides noſtra; ubi p[]coniu refuſectionis; ubi
apoſtolica doctrinaq in eccleſiis xpi hucq[urat]e; ubi illa benedictio ad Adai; & ad ſem[]eius; & ad Noet
& ad filios eius: creſcite; & multiplicamini; & replete terrat[]lán.n. nò erit benedictio; ſed maledictio iuxta Ori-
gene: q angelos uertit in aias, & de ſublimi ſaſtigio dignitatis facit ad iferiora deſcendere, q[ui] deus generi hu-
mano nò poſſit aias p benedictione dare: miſi angeli peccauerint; & tot in celo ſint ruina: qu[em] in terra natu-
uitates. Dimittéda nobis eſt doctrina apoſtolica & p[]pthera: & legis; & ip[]ſius domini Saluatoris in euageli-
ponnatis. Ecotrario Origenes p[]cepit; & leg[em] dat: ut nò dica colſtringit diſcipulos ſuos; ne q[ui] oret in celu: alec-
dere ne peius ite: q[ui] peccas q[ui] in terris ante peccauerat; p[]cipiteſt in mundu, t[]gq ilſtu: modi nugas & deliramenta
foleat ip[]ſe ſcripturaq: it[]erptatione p[]uerſa; & aliu[]i ſignificate q[ui] ueru eſt; aſſirmare; dicés, P[]riuſq[ui] a malitia hu-
miliarer: ego deliq. & illud reuertere aia mea i requi[em] tu: necno & aliu: educ de carcere aiam mea, Et i alio
loco. Coſitebor domino in regi[em] uiuog[em], cù alius p[]culdubio ſenſus ſcriptura: diuinae ſit: qu[em] ille in hæreſin
ſua maligna it[]erptatione detorquet. Quod faciu[]t & Manichæi & Gnotici; & Hebionitea; & Martionis ſeda
tores; & alia: hæres[em] numero, lxxx. q[ui] de puriſimo ſcripturaq: fonte aſſumétes teſtimonia: nò it[]erptan[;]
ut ſcripta ſunt, ſed ſimplicitate ſermonis eccleſiaſtici uolut ſignificare: q[ui] ip[]ſi ſentiu. Illud quoq[em] q[ui] alef-
rere niti[em]; doleá ne an rideá neſcio. Doct[or] egregius audet docere diabolu id rurſum futuq[em] eſſe: q[ui] fuerit; &
ad eand[em] redituru dignitate; & coſcenſuq[em] regna cælog[em]. Proh nefas, q[em] tsam uecors & ſtolidus hoc recipiat
fanctus Ioánes Baptilta & Petrus & Ioánes apoſtolus & euageliſta Eíaias quoq[em] & Hieremias & relig[em] p[]pthera
coha[redes] fiat diabol[em] in regno cælog[em]. Prætereo friuola eius exſpofitione ſup t[]u[n]icis pelliciis: quanto coatu
quátq[em] egerit argum[em]tis; ut t[]u[n]icis pellicias humana eſſe corpora crederemus. Qui inter multa ait, nungd
coariarius aut corticarius erat deus; ut coſiceret pelles aliaju; & coſueret t[]u[n]icas pellicias Adá & Eua: eua: Manife
ſt[]u: eſt ergo inq[ui]q[em] de corporibus noſtris loſq[em]. Et ſi hoc ita eſt: qu[em] legimus ante pellicias t[]u[n]icis & ante in-
obediëtia & de paradifo ruina Adá loquent[em] nò ſecu[d]u allegoria: ſed uere hoc nunc os de offiſibus meis & caro
de carne mea; Aut unde aſſumpt[]u eſt illud: q[ui] diuinus fermo teſtaſt. Et i[n]eicet deus ſopor[em] in Adá; & dormi
uit; & ſumpſit ſuna de coſtis eius; & adip[]leuit p[]ea carne: & æſdificavit coſta: qu[em] t[]ulera t[]em ex eo: illi in uxor[em] Aut
quæ corpora côtegebat Adá & Eua folliis ficus: poſtq[em] comederut de arbore uetita; & Quis auté patièer ferat
Origene: ſubricis argum[em]tati[]ibus refuſuratione carnis huius negantè: ſicut declarat maniſſeſtme in uolu
mine explanationu primi p[]salmi; & in aliu[]i multis locis: Aut q[em] audiat in tertio celo donat[em] nobis Origene:
paradifum; & illu[] que ſcriptura c[]omemorat: de terra ad cæleſtia t[]raſſerent[em]; & o[]eſ arbores: p[]cribun[im] ſene
de ſic allægorice it[]elligent[em]; ſcilicet q[em] arbores angelicæ fortitudines ſint: cu hoc ueritas nò recipiat; Neq[em] n. di-
xit ſcriptura diuina: depoſuit deus Adá & Eua in terrá: ſed i[]eicet eos de paradifo; & habitare ſecit eos contra
paradifumi; & n[]ò adiecut eos ſub paradifo, p[]oſuit r[]oſheá flámæ; & cherubin cuſtòdire ítrotum ligni uitæ; &
n[]ò aſcenſum, & ſluuius egredi[em] ex Eden: n[]ò deſcédit ex Eden. Iſte diuidi[em] in q[]ttuor príicipia, nomen uni Phi
fon; & nomé ſecu[]di Geon. Ego ego uidi aq[em] Geon. Aquas aq[em] his carneis oculis ap[]pexi. Iſta eſt geon qu[em] He
remias dem[]oſtrat dicés. q[em] uobis & uiæ ægypti: ut bibatis aquá geon turbidá, bibi & de magno flumine eu-
phrate aq[em] ſimpliciter: q[em] manu potes t[]agere: ore forbere: n[]ò aq[em] ſpiritales. V bi auté flumina ſut & aquæ; &
uiden[em]; & bibun[em]; ibi co[]lequés eſt; q[em] & ficus & alia ligna ſint, q[em] gbus dicit deus. Ex o[]i ligno q[ui] eſt in paradi
ſo comedes: ſimilia ſunt fluminibus & aq[em]. Si auté q[em] c[]ernic[em]; uere aq[em] eſt: neceſſe eſt ut & ficus uera ſit; & alia
ligna. & Adá uerus ſt[]ati a príicipio p[]lafmatus in corpore; ſicut & Eua. & n[]ò in phantaſmate & poſt ruinam(ut
uult Origenes) p[]pter peccatu[]; poſtea corpus accepit. Sed dicis, legimus q[em] fanctus Paulus raptus ſit uq[em] ad ter
tiú c[]eſtú & uq[em] ad paradifú, bene dicis qu[]ádo ponit tertiu c[]eſtú, & poſtea addit; & in paradifú: oſt[]ed alibi é
c[]eſtú; & alibi paradifú. Illas uero p[]ſtigas q[em] n[]ò ſtati abíciat atq[em] c[]oténat; dicéte Origene, de aq[em] q[em] ſup firmá,
m[]étu[]r[em] ſunt: n[]ò eſſe aq[em] ſed fortitudines angelicæ p[]otefattis. Et rurſum aq[em] q[em] ſup terrá ſut, hoc é ſub firmatè
to: eſſe uirtutes c[]otrarias, i, dæmones. Et quo m[]ò legimus in diluio[u] aptas c[]ataractas c[]æli; & aq[em] inuſdálle di-
luuiu; Vnde apti ſunt fontes aby[]ſi; & totus m[]údus optus eſt aq[em]. Sed furor hoium eſt iu[]tus flutit: e[]q[ui] teli
querút illud q[ui] i p[]uerbiis dicíc. Audi fili ſermoné p[]ris t[]ui; & ne abi[]cias leg[em] m[]ſis tuæ. & c[]oeru[]tus ſut ad eno
r[]é; & dicút ſulto: ut prícesui ſut ſit: ne c[]ôténút res fatuas q[em] dicun[]ſa: a fatuo: ſicut ſcriptura teſtaſt. Fatuus auté
fatua loq[em]; & cor eius uana it[]elligit. Vnde obſcro te dilectiſſime; & q[ui] mébris meis parcés, p[]pter caritatem
qua í te habeo: p[]cor: ſcribés & oras: ut ip[]leas ill[em] q[ui] dici[em]. N[]òne odiétes te domi[em] odiui; & ſup inimicis tuos
tabeſca: Inimica & digna odio Orig[em]is uerba ſut; & deo repugnátia; & ſcis eius, & n[]ò ita ſola q[em] dixi; ſed & alia
inumerabilia. Neq[em] n. n[]uhi mihi p[]poſitú eſt aduerſus oia Origénis dogmata disputare. Nihil mihi fubripuit
Origenes: nec in mea generati[em]e ſuit: nec p[]pter aliq[em] res m[]údi & h[]æreditate odiu aduerſum illu p[]ugnaq[ui] fu
ſcep[em], ſed ut ſimpliciter fatear doleo; & ualde doleo: uidés plurimos fratz[em]; & eoq[em] p[]cipue q[em] p[]ſſen[]ione habent
n[]ò minimá; & in gradú quoq[em] facerdotii maximú p[]uenerút eius p[]uſali[]ibus deceptos, & p[]ueriſſuma doctri-
na: cibos factos eſſe diaboli. In q[em] bus c[]o[]pletú eſt illud q[ui] dici[em]. Sup o[]em munitioné ludit; & eſc[]eius eius elec[em]
& c[]ogregau[em] ficut arená captuuitate. Te auté frater liberet deus; & fanctu populú Xp[]i qui tibi creditus eſto; &
o[]eſ f[]res q[em] tecu[]u ſut; & maxie Ruffinu p[]i byteq[em] ab hærefi Origenis; & ab aliu[]i hærefibus & p[]ditione e[]a[em]. Sin
p[]pter unu uerbú: aut duo q[em] c[]o[]traria fidei ſut; multæ hærefes abiectæ ſunt funt ad eccleſia: q[em] mag[em] hic iter hæ
reticos h[]abebi[em]; q[em] tátas pu[]erlitates; & tá mala dogmata c[]o[]tra ſid[em] adiuenit dei; & eccleſiæ hoſtis exitiu[]t Inter

multa ení mala etiá illud auſus eſt dicere; p[ro]didisse imaginé dei Adáicú hoc in nullo penitus loco ſcriptura ſi
gnificet. Si aŭt ita eét:nunq oíá quæ in muðo ſunt:feruient femini Adá.i.uniuero generi hominú: ſicut &
lacobus apoſtolus loquiſ. Oíá domáſ:& subiecta ſut humanæ naturæ. Núq. n.uniuera ſubieſta eſſent hoí-
bus: ſi nő hérë hoies:uxta id qd: uniuers iperent imaginé dei. C[or]iungés aŭt atq: c[or]ocíſiás ſcriptura diuia
gratia benedictiōs: qua Adá donauerat:& generat[ō]ibus: quæ ex eo erant, ne q forſitan maligna interpreta-
tione auderét dicere:uni datá gratiá dei:& illú: loſu ſaſtú eé ad imaginé dei: q paſſmatus eſt ex humo: & uxo-
re: eius creaſſet de coſta uiiri: eos uero q c[or]ciperent: in utero: & nő ita nafſeren: ut Adá: dei nő hérë imaginé:
ſtati p[or]diné júgit & dicit, & uixit Adá.ccxxx.ánis:& cognouit Euá uxore ſuá: & pepit filiú iuxta ſpeciem:&
uxta imaginé eius: & uocauit nomé eius Seth. Rurſuq: in decía generatióe: poſt ános duos millenos ducente-
nos. lxii, uídicés deus imaginé ſuá & oſtédés: qua gratia qua dediſſet hoíbus p[le]ſueraret eí iis ait: ne comeditis
carné í ſanguie, ego, n. ulcicar ſanguiné ueltrú de manu oíos hoíſ effúdétis illú: qua ad imaginé dei ſeci hoíem,
nec nő poſt alteras, x. generaciones ufq: ad Abrahá: & ab Abrahá ufq: ad Dauid: alias generationes, xiiií, quæ
xxiiíi, generatióes ſimul faciút ános duo milia centú decé & ſepté. Spiritus ſanctus í triceſimo oſtato p[al]
mo: cu[qu]ereſe de omnibus hominibus: q: i uanitate ábularent: & peccatis eſſent obnoxii loqf: uerútamé
í imaginé dei pambulabat omnis homo. Nec nő poſt Dauid etiá ſub Salomone filio eius legimus tale q[ui]
ſup dei imaginé nominatú, D[ic]it.n. í ſapiétia: quæ titulo eius í ſcribif: creauit deus í incorruptú hominé: & ima
giné ſuæ: pp[ri]etatis dedit ei. Et rurſum: poſt ános millenos centenos undenós, plus minus in nouo legimus
teſtaméto: q[ui] non perdiderút hoies imaginé dei. Iacobus, n.apoſtolus: & frater domini: cuius ſupra memini-
mus: inſtruſt nos ne Originis laqueis capiamur: hérë hoíem imaginé & ſimilitudiné dei. Nam cú de lingua
hominú latius: d[ip]utaſſet: adiecit. Inſtabile malú, in ipfa q[que] benedicimus deú & patré: & in ipfa maledici-
mus hoies: q[ui] ad ſimilitudiné dei c[ó]diti ſunt. Paulus quoq: uas electiòs: & q[ui] doctríná euágelica ſua predicá
tione c[ó]puleit: docet nos: q[ui] ho d: ad imaginé & ſimilitudiné dei c[ó]ditus ſit: dicés. Vir nő debet nutrire: comá-
cú gloria & imago dei ſit. imaginé ſimpliciter appellás ſuo noie: ſimilitudiné aŭt gloriæ appel latioe: ligniſſo-
cans. Pro tribus igitur teſtioniis: quæ tibi ſi de ſcriptura ſanctá reperiré, dicebas poſſe ſuſſicere: Ecce, vii. teſti
monia dedimus. Quis ergo ſuſtinebit originis ineptias: út nő grauius aliquid loqtr: & ſimilis efficax uel ipſi
u el d[ic]ipulis eius: q[ui] audét in periculo ánæ ſuæ afterere: quodcuq: eis in buccá uenerit, & magis iubere deo: &
nő ab eо uel areu eо uel dicere ueritaté. Quidá.n.eoq: dicut q[ui] imago dei: qua prius accepit. Adá: illo peccáte
p[er]itut. Alii ſuſpicanq: filius dei corpus habiturus eét ex Maria: & ipſam eé imaginé. Alii ſenfum: alii uirtuté,
ſiú t[apt]ſima: hiq[ui] ho d: ad imaginé dei domíef: oibus, hebræorú more hæc uel illa ruſtátés: quos oportebat ta
tú effugue diſcrímé: nec negare quæ loqf: deus: & credétes ſimpliciter faluos ſiſter: deoq: c[ó]cedere donatíos
fuæ certamé: & e[ra] c[ie]ntiá: q[ui]a potiſſim per te hoies c[ó]diderit ad imaginé & ſimilitudiné ſuá. Q[ui] hoc
réliqués multis ſe q[on]ibus ip[]licarú: & p[ha]s in c[œ]nu demerſi ſunt peccatorú. Nos, aŭt dilectiſſime credi-
mus: his: qua locutus eſt domíus, & ſicimus q[ui] in c[ú]ctis hoibus imago dei permáeat. ipſiq: c[ó]cedimus noſſe:
in qua parte ho d: ad imaginé dei c[ó]ditus ſit. Sed neq: illud q[ui]dá in epiſtola Ioánis legentes: nő intelligú: qu[é]
qua d[ic]ipiat: ubi loqf: Núc filii dei fumus. & neſcimus quales futuri fumus. Nouimus aŭt qa cú ille reuela-
tus ſuerit: ſimiles ei erimus, uidebimus. n. eŭ ſicuti eſt. Hoc, n. p[ter] gloriá: quæ tibi reuelanda eſt ſanctis eius:
dictú é, c[u]ſt & í alio loco legimus. A gloria í gloriá: cuius gloriæ iá í itto ſæculo ſaſti arraboné & portiuncu-
lá ſuſcepeſt. Primus eoq: M[oy]ſes: cuius ſuſt ſacies ualde: & radiabat ueluti fulgor & ſol. ſecúdo Helias igneo
curru raptus in c[æ]lú: & ignis detríméta nő ſentiés. Stephanus lapidabaſ: & facié hébat angeli: q[ui] ab oíibuscer-
nebaſ. Hoc aŭt q[ui] paucis diximus: de oibus itelligédu é, út ip[]leaf illd: q[ui] ſcriptú eſt. Ois q[ui] ſaſſicat f[em]et
ipſú: inter beatos nuérabiſ. Beati, n. muðo corde: quoniam ipſi deú uidebút. Cú hæc ita ſe h[é]ant dilectiſſime:
cuſtodi animá tuá: & define circa nos murmuraí. D[ic]it.n. ſcriptura diuina, nollite murmuraí adiuicé ſicut
quidá murmurauerút: & a ſerpétibus perierút, magis acquieſce ueritati: & diligentes te dilige: & ueritáte. De
us aŭt pacis præſſet nobis iuxta ſuá clæmétia: út c[ó]terat: ſathanas ſub pedibus chriſtanorú: & abiicía: omis
occáſio p[u]eráne ſc[id]icá: in nobis uinculú caritatis: & paicis reſtæ f[idei] predicatio. Præterea qa audiuo quiq[uo]
murmurare c[ó]tra me: qando ſimul p[ge]báus ad ſaſtú locú: q[ui] uocaſ: Bethel: út ibi collectá tecú ex more ec
eleſiaſtico faceré: & ueniffem ad uillá: quæ d[ici]é. Anabletha: uidiffemq: ibi p[er]tiés lucerná ardété: & iterrogaf
ſem q[ui] ſ locus eſſet: didictiſſemq: eſſe eccleſiá: & itraſſem út oraré: iueni ibi uelú p[éd]ens in foribus eiufdem ec
cleſiæ tincſtú atq: depictú: & habens imaginé Chriſti: uel ſancti cuiuſá. N[ó]n.n. latis memini: cuius imago fue-
rit. Cú ergo hoc uidiffem in eccleſia Chriſti c[ó]tra auſtoritaté ſcripturarú: hoíos pendere imaginé: ſcidi illud: &
magis dedi c[ó]ſiliú cuſtodibus eiufd[é] loci: út pauperé mortuú eo obuoluerent: & eſſerent. Iliqq: c[ó]tra murmu
rantes d[ix]erút. Si ſc[id]icé uoluerat: iuſtú erat: út aliu[]d daret uelú: atq mutaret. Quod cum auſſiſſem: me da-
turú eſſe pollicitus ſum: & ilico eſſe miſſurú. Paulúlú aŭt moratu[]ſuit í medio: du[] qu[æ]ro optimú uelú: q[ui] eo
mittere, Arbi[tr]abar, n. de Cypro mihi eſſe mittendú, Nunc aŭt miſſi q[ui] d[ot] potui reperire: & p[cor] ut iubeas præ
ſbyteros ipſius loci ſuſcipere uelú a latore: q[ui] a nobis miſſú é, & deiceps ſcipere í eccleſiá Chriſti: iuſtufmodi
uela: qua[]c[ó]tra religioné noſtrá ueniu[]t: n[ó] appendi. Decet, n. honeſtaté tuá h[inc] magis habere ſolicitudiné.
ut ſcrupulóitate remota: qua[]c[ó]na eſt eccleſiæ Chriſti: & populis q[ui] tibi crediti ſunt: itumeſ. Palladiu[] uero
Galatháqui quondá nobis carus ſuit: & nunc miſericórdia dei idiget: caue. qa Originis h[æ]refin: predicat &
docet, ne forte aliquos de populo tibi credito ad peruueritaté ſui iúcat erroris.

C. Argumétu excerptus ex Génadio de viris illuſtribus.

Oannes hierofolymorú epíſcopus ſcripſit aduerſus obtreſatores ſui ſtudii librum: in quo oſtendit
ſe Originis ingeniú non ſidé ſecutú. Sed beato Hieronymo magis credendú qui zelo ſide ſequen.

I

65

i

ti opere illum hærefis redarguit.
Incipit liber fancti Hieronymi ad pâmachiù côtra Ioânê hiero
lymitanû eµm: & Ruffinî pîby terû aſſertoré Origéis,i quo Ioânê eµp tanç ſeclatordé erroru Origéis coar-
guit; côtra quos disputar,le quoq de ordinatione ſuorû exculat. Ioânê inculat:quod Epiphanio nô reſpon-
derit;& ſynodo adeſſe noluerit.

Epistola, XXII.

S
I iuxta Paulû apoſtolû quod ſentimus orare nô poſſumus;ac ppriae mêtis cogitationê ſermo non ex
plicat: quâto magis periculofu eſt de alterus aio iudicare; & ſingulorû dictoru atq. uerboq inueref,
gare;atq. pferre rônem,natura hoium pna eſt ad clæmétiam:& in alieno peccato ſui quiq. mieref,
Si ergo reu in ſermone reprehenderis;ſimplicitaté uocabit,Si callidatatem argueris;iperitiam côſitebitur;ut
ſupſitione uitet malitiæ,Atq. ita fit;ut tu q arguis;calûniator,ille qui reprehêdif:non hæreticus, ſed ruſſu
cus iudiceq,Noſti Pâmachiù noſti me ad hoc opus nô inimiciiis;nô gloriæ cupiditate deſcédere;led prouo-
catû litteris tuis ex ardore fidei:nec uelleſi fieri poſſet;oê s id ſapere:ne ipatientia ac temeritatis poſſe rep-
hendi;qui poſt triéntiù loquor,Deniq. niſi ad apologia:de qua nûc ſcribere inſtituti;multorû animos diceres
pturbatos;& in utraq. parte fluſtare ſentëtia; decreuerá i icapto ſilentio pmanere,faceſtat itaq. Nouatus;
errantibus manus nô porrigens.Montanus cû infanis ſequis pſternaſ,iacêtes in barathrû p[]cipitantes:ne leu-
tur.Quotidie peccamus oê s;& in aliquo labimur.Qui ergo in nos clæmentes fumus;rigorem contra alios
nô tenemus:quin potius oramus;petimus;obſecramus;ut aut ſimpliciter noſtra ſateaſ;aut aperte:defendat
aliena.Nolo uerboru âbiguitates,Nolo mihi diciq'd& aliter poſſit itelligi,Reuelata facie gloriá domini cò-
têplemur,Claudicabat quôda & l[]ſharهلิตicus populus in utroq pede,Sed Hejias q interpretatur fortis domi
n:utq. quo ait claudicatis in utroq uelſigioſi eſt doius deus meus;ambulate poſt eum,li aŭt Baal;ſequimí-
n:utq. quo ait claudicatis in utroq uelſigioſi eſt doius deus meus;ambulate poſt eum,li aŭt Baal;ſequimí-
n eú.Et ipſe dominus, Iudæi filii alieni méſtiti ſunt mihí,filii alieni inueteraueruſt;& claudicaueruſa ſemiſis
fuis.Certe ſi hæreſeos nulla ſupſitio eſt;ut cupio;& credo:cur nô uerbis meis meus ſenſum logq: quâ ille ſim
plicitaté uocat;ego malitiá interp[]tor: p[]ſuadere mihi uult q pure credat;pure ergo & loquaf. Et ſi quidem
unu uerbú:uel unus ſenſus eêt ambiguſi:ſu duo:ſi tres ignoratíæ ueniam tribueré:nec ea qua et obſura;
uel dubia ſunt:de certis & perſpicuïs æſtimaré,Nûc uero quæ ilſa ſimplicitas eſt: quaſi ſup oua & ariftas;in-
ter theatrales p[]ſtigias pendéti gradu incedere ubiq dubiu ubiq ſupſectu;putes eu nô exponiſtionê ſide: fed
figuratá controueriam ſcribere,qd' ifte nûc appetit:olim in ſcholis didicimus;noſtra aduerſú nos dimicat
armatura,Etiá ſi bene credit;& circuſpeſte & timide loquiſ; ſupſitionê mihi facit nimia diligencia.Qui am-
bulat ſimpliciter;ambulat c[]ſoſidenter,Stultu eſt,fruſtraſiama ſulſinere,obiicif ei crimæ:cuius nô habet con
ſcientiamergo crimen qd'totú pendet in uerbo:neget c[]ſoſidenter;ac ſhibere ſaciat inuidiam aduerſario ſuo,
Eadem audacia qua ille inſimulat:hic defendat,Cúq oía dixerit:quæ uoeruerit;quæ p[]p[]oſuerit;quæ ſupſitio
nibus carenti;per ſeuerat calunia;côſerta manu in ius trahat.Nolo in ſupſitione hæreſeos quêq eê patiété
ne apud eos q ignorant inocentiá eius;diſſimulatio c[]ſoſcientia iudiceq;ſi taceat,licet ſuperſuum ſit eus præ
ſenſam qu[]ærere; & extorquere ſilentium cuius apud te litteræ tenereas,Scimus omnes qd tibi ſcrip[]erit;qdi
te arguerit,in quo ut tu uis calúniatus ſit,Reſponde ad ſingula,per epitoſa huius gradere uelſtigia;nec pun-
eſtum quidem; & apicê calúniæ tranſeas,Si.negeris negligenter; & ut ego tibi credo iurát;caſu aliqua tranſi-
eris;ſtatim ille clamabit & dicet,hic te uicuſ teneo,hic totius negocii cardo uerſaſ.nô æque inimici audient
& amici.Qui inimicus eſt;etía in ſcirpo nodu qu[]ærit:amicus praua quoq reſea iudicat,ſcribunt ſæculi ſitte
t[]æ:iamantuæ caeca eê judicia:quæ tu forſitan ſacris uoluminibus occupata oio neglexeris,nunq de amicu-
n iudicio glorieris.Illud ueru eſt teſtimoniù;quod ab ſuita uoce profertur,Alioqu o[]mi amicus pro te dixeritno
teſtis;aut iudex;fed fautor putabitur,hæc & huiuſmodi loquenf inimici tui:qui tibi forte nô credat, & mo-
uere cupiant ſtomachú,Cæteru ego quê nunqua uolens l[]æſtifi; cuius ſemper in epitoſis tuis nomen cogeris
enutilaté;do c[]ſoſilium;ut aperte aut ſidem eccleſiæ p[]dices;ut credes,loſpenfatio &n.ac libraatio
ilſa prudés uerboru idoqos decipe p[]ot.Cautus auditor & leſtor cito dephendet inſidias,& cuniculos q[]bus
ueritas ſubuertitur;aperta in luce demôſtrabit.Et Arriani quos optime noſti:multo tépore p[]pter ſcandalí
nois homouſion ſe d[]ańaſ ſimulabát;uenena erroris circúlinebát melle uerború.Sed tâde coluber t[]o]uolus
apparuit,& noxiu caput;q[]d ſpiris totius corporis tegebat;ſpiritali mucrone c[]ſoſſium eſt. Recipit ut ſic[]e;
cleſia p[]œnitêtes;& in uenia ſupata peccatiú;du deceptis gregibus c[]ſoſulit;paſſog uulneribus ſuſn[]oſcit.Eadé
núc i ueteri & noua hæreſi c[]ſoſuetudo ſeruaſ,ut aliuud populi audiát;aliud p[]dicent ſacerdotes.Ac primú ante
t[]egpitoſola tua:qua p[]ſcripſiſt ad episcopú Theophilú;iterpretatá hic uolumini inſerá,& oſtédá tibi:me intelli
gere nimis tatá prudétia tua;expoſtulare tecu libet.Quæ hæc eſt tanta arrogatía:nô reſpòdere de ſide intet
rogantibus?Tatá fratrú multitudiné;& monachorú choros;q tibi in palætia nô c[]oſicat:quali hoſtes p[]ubli-
cos æſtiare;Dei filius p[]pter una morbidá oué,xcix.in m[]otibus dereliétis; alapas:crucé;flagella ſuſtiniut&
fuis hueris portauit;ad c[]ælos baiulás & patiens delicatá peccatricé.Tu beatiſlimus papa & ſaſtigioſus an[]t-
ſtes;ſolus diues;ſolus ſapiés;ſolus nobili:ac diſertus;c[]oſeruos tuos;& reſedptos ſanguine domini tui; rugata
ſtóre & obliqs oculis deſpicis.Hoc eſt illud;q[]d ab apoſtolo præciépiete didicilíparati ſemp ad fatiſiact[]oem
o[]i p[]oſcéti uos r[]oem;de ea quæ in uobis eſt p[]re, Finge nos occafionê qu[]ærere; & ſub p[]textu ſidei lites ſereret
ſeima c[]oſicere:iurgia c[]oſcitare,Tolle uolétibus occafionê;ut poſtq de ſide fatiſſeceris;& oê s nodos;qui con-
tra te nečtú:abſolueris;túc liqdo oibus pateat nô dogmatú;led ordiatôis eê certamé.niſi forte prudéti c[]
filio ideo de ſide ítergatus taces:ne uidearis hæreticus fuiffe:c[]u fatiſſeceris,Oia ergo crimia q[]bus accula
tur hoſes;refutare nô debét;ne poſtq negauerit criminſi ſint. At c[]ôténis laicos;diaconos;atq. p[]ſbyteros.Po-
tes.n.ut gloriaris;& iaſtitas in una hora mille clericos facere,Habes papá Epiphaniuq; te aperte multius ſitte
tis hæreticú uocat.Certe nec ætate:nec ſciëtia:nec uita:merito:nec totius orbis teſtimonio:maior illo es.Si

ætaret quæris: ſuènis ad ſens ſcribis, ſi scientiā: nō ſic eruditus ad doctū, lietè te fautores tui diſtioriè Demo-
ſthene: acutiorè Chryſippo: ſapienſiorè Platone cōndarbèt. Et tibiſi forte pſuaferit. De uita aŭt ſide nihil
āplus dicāine te lādere uidear. & tpe:quo totu oriét excepto papa Athanaſio atq. Paulino: Arrianorum &
Eunomianorù hæreſis poſſidebat: quâdo in occidétalibus & in ludæx exilio cōſſoribus non cōicabas. Ille
uel p[er]ſbyter monaſterii ab Eurytio audiebat: uel poſſea epiſcopus Cypri a Valente nō tâgebat. Tâta.n, uel e
rationis ſemp ſuit: ut regnātes hæretici ignominiā ſua putaret: ſi talè uiru perſquerétur. Scribe iſgi ad huc
Reſpòde epiſtolæ eius, ſentiant cæteri ſide:eloquètia: prudètiā tuā, nō tibi ſolus diſertus eê uidearis. Cur ab
alio, puocatus: alioru ſarma cōuertis? Palæſtinis interrogaris; & reſpòdes ægypro, Tuis lippiétibus ungis: oc-
los:nō dolétu. Si placitura nobis: alteri loqriſtatis ſupbe, Si aliu d q[ui]ærimus: ſatis ſupſluè. Sed dicis: epiſto-
la mea p[aub]uit me cōtra Ariu: cōtra Photinu: cōtra Māichau: bene locutu. Quis.n te hoc tpe arguit arriu?
gs tibi nunc Photini Māichau: crimè iſpigit: olī ſita emèdata ſut atq. cōſeſſa. Nō eras tâ ſtultus: ut aperte de-
fenderes hæreſin: quâ ſiebas eccleſiæ diſplicere. Noueras te ſi hoc feciſſes: ſtatì loco mouédu, & ſoli tibi deli
tias ſuſpirabas. Sic ſententia ſêrpeſaui: ut nec ſimplicibus diſpliceres: nec tuos offenderes, bene ſcripſiſt, ſed ni
hil ad cám ptinés. Vnde nouerat alexádríæ eccleſiæ p[oti]ſex: in q[ibus] argueris: quòq[ula] te cōſſio poſtulare e?
Deberas tibi obieſta proponere: & ſic ad ſingula reſpòdere. Vetus narrat hiftoria: q[da] cù diſerte diceret: ſer
returq[ui] etu p[ac]u obuſubilitate uerboru: cauſatq[ui] o[n] nō tâget: prudès auditor & iudex: bene iquit: & bene, ſed
quo iſtud ta bene: Imperiti oculorú medici ad o[es] oculoq[es] dolores uno utunt[que] collyrio. Qui arguiſ in pluri-
bus: & in dilutiòe criminu: aliqua p[er]termittit: q[ac]q[da] taceruit: cōſiteſ, an n[ō] reſpòdiſt ad epiſtolà Epiſhanii: &
pp[ou]ſuili quæ iſpe diſſolueres? Nimiru: hac fiduciæ reſpòdiſt. Nullus fortiter a ſemetiplo cædiq. Eſlige ex du
obus q[ui] uis. Optio tibi dabièt, aut reſpòdiſt ad epiſtolà Epiſhanii: aut n[ō], ſi reſpòdiſt: cur maxia & plurima
de his qua tibi obieſta ſunt: reliquiſtui. Si n[ō] reſpòdiſt: ubi eſt illa apologia tua: in qua gloriaris apud simpli-
ées: Et qua ignoratius cauſam huc illucq[ui]aſſeminas: Oſto tibi ut ſtatì p[abo]: de ſide iſpe chriſtianæ q[on]u[n]
capita obieſta ſunt. Tria tâtù tâgis: & p[er]teris. In cæteris gràde ſilentiu: eſt. Si ad ſeptè abſolutiſſime reſpòdiſſes:
hæreret tâtù in uno crimie: & q[ui] d[omi]cueras hoc tenere: Nunc uero q[ui] auribus lupu: apprehédérис: nec tenet po-
tes: nec auſdes dimittere. Ip[a]a quòq[ui] tria quaſi negliges atq. ſecurus: q[ui]s aliud agès: & in quibus aut nulla aut
parua ſit quæſtio præteruolas atq. p[er]ſtringis. Et ita opertus & teſtus incedis: ut plus cōſſitaris taccédo: q[ui] re
nuas diſputado. Quis n[ō] ptinus tibi poſtet dicereſi lumè q[ui]d'in te e[tt]enebræ ſutip[ati]æ tenebræ quaſtæ eruſt?
Si tres quæſtioniuncule: in qua quibus uſuis es aliquid dicere: ſupſitione & culpa n[ō] carèt: & fraudulenter: ac lubri-
ce ſcriptes: coarguutur: q[da] faciemus de q[no]q[ui] reliquis: in quibus qa: nulla ambigui ſermonis dabaſ occaſio: nec
illudere poteras audiètes: maluiliſt io[ſo] reticere: e[ſ]pte q[ui] te[ſt]u fuerat cōſiteri: Sicut.n. incōgruè u[ſ]e d[ic]eſ: q[ui]
poſſet filius uideure patre: ita c[u]eueniſes & opinari: q[ui] p[ris]u: ſanctus poſſit uideure filiu. Secdùu q[ui] h[oc] corpore:
quaſi in carcere ſut aſis relegatæ: & ante q[ui] h[oc] fieret in paradifo: inter rónabiles creaturas in cæleſtibus como-
ratæ ſunt. Vnde poſtea in còſolationè ſua aſi loq[ui] in p[sa]lmiſ. Prius q[ui] h[ui]iliarer ego deliqui. Et reuertere aſi
mea in quætù: & uel de carcere aſiam mea: & cætera his ſimilia. Tertiui q[ui] dicat & diabolu: & dæmones
auctores po[en]itériæ aliquado: & cu[li] ſanctis ultimo t[é]pore regnaturos. Quartu q[ui] tuicas pellicias h[u]ana corpo-
ra interp[er]t: q[ui]bus poſt offenſionè & e[ie]ctionè de paradifo. Adà & Eua induti ſunt, h[au]d dubiu: q[ui]n ante i[pa]
radifo line carnere: fine nueris & oſſibus fuerit. Quintu q[ui] carnis reſurrect[em]i: mébroq[ui] c[ô]pagem: & ſexu:
quo uiri diuidimur a ſo[mi]mis apertiſime neget: ta in explanatione primi p[sa]lmiq[ui] in alius multis traſtatiibus.
Sextu ſit uel paradifi allogorizet: ut hiftorize auferat ueritate: pro arboribus angelos: p[er]fluminibus uirtutes
cæleſtes intelliſque, totar: c[ap]arati c[ó]tinëtiá tropologica i[ter]pretatòe ſubuertat. Septimu q[ui] aquas: quæ ſuper
cælos in ſcripturis e[é] dicunt: ſanctas ſupernacq[ui] uirtutes: qua[ſ] ſup terrà & infra terrà c[ó]trarias & d[am]o[jacias]
e[é] arbitreſt. Oſtauq[ui] q[ui] extremu: obiicit imagine & ſimilitudine de: ad qua h[oc] c[ó]ditus fuerat: d[ic]it ab eo p[di]
tatì: & in h[oe] poſt paradifi n[ō] ſuiffe. H[ae] ſunt ſagittæ: q[ui]bus c[ó]ſoderis: h[æ]c tela: q[ui]bus in tota epiſola uulnera
ris: excepto eoq[ui] tuis genibus aduolutus: ſanctacq[ui] canic[ie] ſepòſito parùper ſacerdotis honore: ſuſtiniés depre
catur falutè tuá. Et his uerbis loq[ui]t p[ra]ſta mihi: & tibi: ut ſalueris: ſicur ſcriptus eſt: a generatione p[er]uaf: & re
cede ab h[ae]reſi Origenis: & a c[u]tis h[æ]reſibus dilectiſime. Et infra p[pter]e defenſionè h[æ]reſeos aduerſum me
odia ſuſcitates: iru[pi]tis caritati: q[ui]a in uobis habu: in tantu: ut ſaceretis nos etiá po[en]itere: quare uobis comú
nicauerimus: ita Origenis errore & dogmata defendentibus. Dic mihi diſputator egregie: de o[cto] capitulis:
ad qua reſponderis pauliſper: de cæteris c[ac]tés. P[ra]ílla blaſphemia: q[ui] nec filius patre: nec filiu p[or] uideure p[ri]
ritus ſanctus: q[ui]bus a te telis conſoſſa eſt: Sanc[et]a inquit & adorandá trinitatè euilde ſubſtátie: & coæternam:
& eiufdè gloriæ & diuinitatis credimus. Anathematizátes eos: q[ra]de: aut paru: uat i[equ]ale: aut u[li]bile in
deitate trinitatis q[ac]uá loquutur. Sed ſicut incorporále inuiſibilé & æternu: dicimus patre: ſic incorporalem
inuiſibilé & æternu: dicimus, filiu: & ſpiritu: ſanctu. Níſi hoc diceres: eccleſiá n[ō] teneres: & tamé n[ō] qua[ro]e, ac
ſi ante n[ō] dixeres: n[ō] u[et]ilabo. Si uero amaueris eos q[ui] talia p[rd]icauerit: q[ui] ita dicètes: exilia ſuſtinebant. Quis
ſit ille: qui Theonæ præſbytero ſpiritu: ſanctu domini in eccleſiá p[rd]icáte: clauserit aures: foraſq[ui] c[ui] fuis c[ó]ci-
tus ſugerit: ne tâtù audiret p[ia]culú: ſtatíq[ui] ſera c[ó]uerſione f[ide]del e me ſuſciapiſis i[qu]it uolo: miſerabilis p[re]texta
tus. q[ui] deſignatus c[ó]ful eſt mortuus: h[oc] ſacriſlegus: & idoloru: cultor: i[ole]bat ludès beato papæ Damaſo dice-
re. Facite me Romanæ urbis e[pi]m: & ero protinus chriſtianus. Q[uid] mihi l[ogo] ſermone & lacinioſis p[iod]is
Arrianu: te n[ō] e[é] demòſtras: Aut nega hoc dixiſe e[ui] qui argui: aut ſi locutus eſt, talia: e[ui] d[ana] q[ui] dixerit. Vis
ſicere quaſtus ſit ardor bene credètiu: Audi apoſtolu. Et ſi uel h[oc] ait: uel angelus de c[æ]lo aliter cuágelizauerit
uobis: q[ui] anúciamus: anathema ſit. Tu mihi ut crimè extenues: & diffimulato noie: criminofi c[ui] ſecura ſint
oia & nullus i[] blaſphemiis argua: ſocioſa p[rid]é artifici ſermone c[ô]texis. Dic ſtatí: & epiſtolà tua hoc habeat

ii

exordiúnathema eíq talia aufus eſt scribere. Fides pura mora nò patiſt, ut apparuerit ſcorpius: ilico cōreren
dus eſt. Dauid inuétus ſecúdú cor domini: nòne inquit odientes te domine oderá? & ſup inimicos tuos tabe-
fcebá? Perſecto odio oderá illos. Ego ſi patréſi matréſi uxoreſi filios: ſi germanos aduerſu Christú méu av-
diuiffem íſta dicéres: quaſi rabidus cāis blaphemátia ora laceraſſem: & ſuſſet in primis manus mea ſup eos.
Qui patri & matri dixerút: nò nouimus uos: hi ípleuerut uolútate domini. Qui diligit patré aut matré ſup
chríſtu: nò eſt eo dignus. Obiicif tibi ¶ magiſter tuus: qué catholicú nocas: qué defendis obnix: dixerit fili-
us nò uیدet patré: & filiú nò uیدet ſpiritus ſanctus: & tu mihi dicis: inuifibilis p[er]ſuiuſibilis filius: inuifibilis p[er]
ritus ſanctus: quaſi nò & angeli & cherubí & ſeraphí ſecúdú natura ſam oculis noſtris inuifibiles ſint. Certe
ritus ſanctus: quaſi ſanctus: & tu inuicé trinitas uideat: humanæ aures tantá blaphemiá ſerre
des: inuifibilis eſt filius. Verfatur in cauſa: n[am]e inuicé trinitas uideat: humanæ aures tantá blaphemiá ſerre
nò ſuſtinet: & tu dicis: inuifibilis trinitas eſt. In laudes cæteras euagaris: poras. in his quæ nullus inquiſit: au-
ditoré aliorú trahis, ut quod quaerimus: nò loquaris uerú hæc ex ſuperfluo dicta ſint: donamus tibi ut non
ſis Arianus: imo plus: ut nùg fueris. Cōcedimus ut in expofitōe primi capituli aduerſum te nullas ſulſitio ſiti
& totú ſimpliciter ſis locutus. Eadé ſimplicitate & nos tecú loqmur. Ná papa Epipháius accuſavit te: ut Art-
anus eſſes. Nú Eunomii errores & quoſná hěas huius hæreſis ſocios: cú alid interrogatus: reſpondeas alidu
nio dixeris: cōſessione ſidei poſtularis: & diſeſtiffimos traſtatus tuos nolétibus ingeris. Quælo lector: ut me
mor tribunalis domini & de iudicio tuo: te ſtelligens: iudicádu[nec mihi nec aduerſario faueas, ne ue p[on]as
ille obieſſe e[ſic]t tu negas, ille teſtes p[er]ſert: tu nò uis audire p[ro]ducent, ille etiá memorat aliu ée: conuenitútu
pro utroq[ue] diſſimulas, mittit tibi p[er]clericú epifotá: reſpoſioné flagitat: taces mutus: nec reſcribere auſdes, & pa
læſtinæ, puocatus: alexádraíæ loqueris: inter illú & te: cui acccomódada eſt ſides: nò eſt méu dicere, p[ro]to: q[ui]e nec
ip[er]a auſdes aduerſu talé ac tátú uirú: tibi ueritate: illi mendacíu reputare, ſed p[os]t fieriut unuſq[ui]s pro ſe lo-
quaf: te íp[er]m cōtra teſte uocabo. Si, n[am] nulla de dogmatibus quaſtio uerſabaſ: ſi ſtomachú ſenis nò moueras:
ſi ille tibi nihil reſp[o]derat: q[ui]d neſſe erat: ut in uno eccleſiæ traſtatu de cuſtis dogmatibus h[uius] non latis e[lo]
qués diſputares: de trinitate: de aſſumptioē dominici corporis. de cruce: de iſeris: de ágelorú natura: deſa
ſtatú de reſurrectione Saluatoris & noſtra: & forſitan iter cætera oblitus eſ scribere: ut ſplentibus populis &
tali ac tátu iiro intrepidus diceres: & oíá una ſaliva cōntuáres: ubi ſut ueteres eccleſiæ traſtatores: uix ſin
gulas quaſtoes explicare in multis uoluminibus potuerút: ubi elec[to]ſis uas tuba euageli: rugitus leonis no-
ftri: tonitrus gétiú: ſlumina eloquétia: chriſtanæ: qui myſteriú retro generat[ō]ibus ignoratú: & p[ru]ſundú diui
tiarú ſapientiæ & ſcientiæ dei magis mirat: g[ui] loqui: ubi Eſaías virgínis demonſtraſq[ui] in una quaſtioē fuo
cu[b]es ait: generat[em] eius quis enarrabit: Repertus eſ ſæculuſ noſtris haud grádis homúculus: q[ui] de cuſiés
eccleſiæ quaſtationibus uno l[ingu]æ rotatu sole clarius coruſaret. ſi nemo e: te poſtulabat; & tranqúilla erant
oíá: ſtulte tátá diſputáti uoluíti ſubire diſcrimina, ſi tát úc t[uc] in ſidei ſanctificatione loquebaris: ergo n[am] eſt or-
dinatio præſbyteri cauſa diſcordiæ: qué cōſtat multo poſt tépore cōſtitutú, ſe ſelſiit abſentes: & litteræ tua
pegrinis auribus bládiút[us]. Nos hic eramus: cuſta nouimus: qua[do] cōtra Origené in eccleſia tua papa Epiphá-
nius loquebatur: quádo ſub illius noíe in n[os] acula torqueban[que]. Tu & chorus tuus caino ríſu n[ar]ibulq[ui] cō
traſtis ſcalpentes capita delirú ſené loquebamini: n[one] ante ſepulchrú domini m[í]ſo archidiacono p[re]cpeſit
ut alia diſputáς cōticeſeret: Quis hæc cuiú præſbytero ſuo corá plebe ip[er]auit e[ps]s: Nón[am] c[ui] una c[ui] dei ſer-
uo Anaſtatio p[er]geretis ad crucé: & ad e[ui] oí[s] ætatis & fexus turba cōſflueret offerés paruulos: pedes deoſculá:
fimbrias euellés: c[ui]q[ui] n[ò] poſſet p[ro]mouere gradú: ſed in uno loco uix fluctus inundantis populi ſuſtineret: tu
tortus inuidia glorioſu ſené clamitabas: nec erubuíſi in eius ore dicere: q[ui]o[ſ] uolés & de induſtria morareſt.
Recordare quaſo illius diei: quádo ad horá ſeptimá inuitatus populus ſpe folá: quaſi poſſea auditurus Epi-
phanium e[et] detinebatur: q[ui]d t[uc] cōcionatus fis. Népe cōtra Anthropomorphitas: q[ui] ſimplicitate ruſtica deu-
hére mébra: quæ in diuinis libris ſcripta ſut arbitran[que]. Furés & indignáns loquebaris: oculos & manus & toti
us corporis trúcú in ſené dirigebas: ſuolés illú ſup[er]ſtatu facere ſultiflme h[are]ſe[os]: poſt q[ui] lap[us] ore andóre-
fupinaq[ui] ceruice: ac tremétibus labiis cōticuſi: & táté totius populi uota cōpleta ſut. Q[uid] tibi ſecit delírus
& fatuus ſenex: Surrexit: ut ſe idíaret pauca dictuq[ui] e[que], Salutataq[ui] & uoſe & manu eccleſia: cuſta iqu[it]: qua-
locutus e[ſ] collegio frater: ætate filius meus cōtra Anthropomorphitarú h[are]ſin bene & fideliter locutus e[ſ]
q[ui] mea quoq: dánatur uoſe: ſed æquú eſt: ut líq[ui]o explicemus quo méu h[are] h[are]ſin c[ó]dénemus: q[ui] ríſus oíum
qua[ſ] acclamatio c[ó]ſecuta eſt: p[uto] q[ui] retineas, hoc eſt ill[ò] q[ui] in epifotola tua: loquéré illú ad populi: q[ui] uellet
& q[li]a uellet: nel laudas: nel reprobas. Q[uid] & h[ie] dubius incedis: Si bona erát quæ loquebatur: cur n[ó]apte
p[rd]icás: Si mala: cur n[ò] cōſtanter rephendis: Atq[ui] coluña ueritatis de fidei: q[ui] de tátu iiro audet dicere: loqué
te illo ad populi: q[ui] uellet: & q[li]a uellet: de leípo q[ui] prudéter & uerecúde: g[ui] huiliter referat c[ó]ſideremus. C[ui]
quit & nos q[ui]dá die ante e[ui] locuti eſſemus: & p[le]ns lec[to] pouocaffet audiete illo: & uniuersa eccleſia de fide &
oíbus eccleſiaticis dogmatibus h[ae]c locuti fumus: qua[ſ] & ſemp[ra] deu i[de]ſinét[er in eccleſia docemus: & in
cathecesibus. Rogo q[ui] eſt íſta c[ó]ſidetía: q[ui] tátus animi tumor: Gorgian leontinú cuſt[em] philofophi & oratores
lacerat: q[ui] aufus ſit publice ſella poſita polliceri responſurú ſe: de qua q[ui] re interrogare uoluíſſet, ními me
honor ſacerdoti: & ueneratio nois referuſſet; & ſciré illud apoſtoli: neſciebá ſatres: qa[mi] pontifex eſt. Scriptú

67

est, n. Principê populi tui nô maledices, qua uociferatœ & indignatœ uerboru; de tua narratione cœqueret? Licet ipe nois tui extenues dignitatê; cu patre pene oium e poge; & antiquæ religias fanckitatis; & opere & fer mone despicias. Dicis te quadam die; cu ßens lectio puoacasset audiente illo; & uniuersa ecclesia; de fide & oibus eccleſiastics dogmatibus disputatue. Nô eft morari Demoſthenê; q pulcherrima orationé contra Eſchi né dê recitaſſe, frubra ſuſcipimus Tulliu; Refert, n. Cornelius Nepos ſe pleteiüſde uerbis quibus ædova: quâdo eft; p Cornelio ſeditioſo tribuno defenſione poratâ, En Lyſias ſn & Gracchus; & ut aliqd de neoterics iſerá. Qu. Aterius; q ingeniu & nuerato hêbat; ut ſine monitor; tacere nô poſſet; de quo Cæsar Auguſtus. Qu. inquit nê inflaminâtus eſt. Quifq ne prudétu; & ſani capitis; in uno eccleſiæ traſatu de fide & de oibus eccleſiastics dogmatibus: ſe aſſerat disputatue. Quæfo te ut oſtendas mihi quæ ſit illa lectio; toto ſcripturarù ſapore dicta; cuius te ocaſſo puocaret; ut repète ad periculû ingenii deſcéderes? Et nifi tibi diſertitudinis tuæ ſluuius inundafset poteras argui; q nô poteras ex têpore de cuſtis dogmatibus dicere. Veru qd hoc eſt; aliud pmittis; & aliud exibes. Coſuetudo aŭt apud nos iſtuıımodi eſt; & iis q bapizádi ſunt; per xl. dies puæ blice tradamus ſanctá & adoráda trinitatê. Si te præſens lectio puocauit; ut de cuſtis dogmatibus una hora diceres; qd necceſt ſuit, xl, dieg replicare doctriná? Sin aŭt ea reſerebas; quæ p totá quadrageſimá locutus est; quo mò te quadam die; ut de cuſtis dogmatibus diceres; una lectio puocauit? Sed & hic ábigue loquiſ. Pôt, n. fi eri ut que p. xl. dies trahere folebat in eccleſia bapizádis; hæc ſub unius lectôis occaſione p[]trinxerit, ei, u dem eni eloquiæ eſt; & pauca multis; & multa paucis uerbis poſſe dicere. Hoc quoq intelligi daf q poſtq illu una lectio puocauit; iſſalatus ardo[] dicédi; p. xl, dies nuq[] taucuerit. Sed & oculius ſenex eius ore depêdes; dures ſauditas ſciif deſiderat; penè doſiés occiderit; utraq tolleráda ſut; forſitá & hic ſimpliciter moſ ſuo ſit locutus. Pòamus ſliq; qibus poſt laciniòſæ disputatòis labyrinthos; neq[]q dubia; ſed apta pôit ſniam; & miros traſatus ſuos hoc fine cœcludit, Cú hæc i[]po p[]ſte locuti eemus; & ip[]ſe poſt nos cauſa honori; qu[]e ei ſup om né méſurá exh ibuim; puocatus eſt; ut dicéſt p[]tricatòne n[]oſtrá laudauit; atq maritus éi; & catholicá fidé oí bus declarauit. Quátu ei ſuper oem méſurá honoris exhubueris declarat ſupra méſurá còtumelía: quâdo eú p archidiaconu ŏ tacere iuſſiſt; & oraté in populis laudis cupidú p[]tonabas. Docét p[]ſentia de p[]teritis. Ille p[]to- tu exinde triénu ſuas iniurias deuorat; priuataq ſmultate còtepra fidei tátu correctioné poſtulat. Tu q[] ſu- ptibus abúdas; & totius orbis religio lucrú tuu eſt; grauiffimos illos legatos tuos huc illucq tranſmittis; & dormiente fené ad reſpondédu ſuſcitas; & re uera cui tantú honoris detuleras; iuſtú erat; ut tua p[]ſerti extra p[]la dicta laudaté. Quia uero ſolét interdu hoíes laudare quos n[]ô probát; & aliená ſultitá caſiis nutreú p[]co niis; n[]ô ſolú tua dicta laudauit; ſed laudauit & miratus eſt; & ne miraculú quoq paruú éet; catholicæ e[]e fidei omni populi declarauit. Hæc q[]uere dixerit; & nos teſtes ſumus; q audiuimus ad quos tuis uocibus uenit ex animis temere ſe cœpuituræ dicés. Rogatucq ab oí monaſterio; ut ad te de Bethlehem reueruèſt tantorum preces n[]ô ſerens; ſic reuerus eſt ueſpere; ut medio noſtus aufugeret; ut litteræ ad papá Syritiu probát, quas ſi legeris; puidebis quo m[]ô tua dicta miratus fit; & catholica declarauerit. Veru nugas terimus; & aniles & ſup- fluas cantilunas longo ſomone cœuicimus. Tráſamus ad fecúda q[]ônê; in qua quali nihil fibi; p[]poffit ſi[]lecurus & ruſtás dormire ſe ſimulat; ut legétes faciat dormitare. Sed de reliquis quæ ad fidé ptinét; ſermo nobis erat, i. oium uifibiliu & inuifibiliu cæleftiu fortitudinu; & terreftru[]i creaturarú; unu & eudé e[]e c[]éditoré deu i. Ianctá trinitaté iuxta Dauid dicété. Verbo domini cæli firmati ſut; & ſp[]u oris eius oíis uirtus coru; q[]d[] ſim p[]líciter oſtedit & hoíis creatio. Ipe, n[]é q accepto limo de terra p[]lasmauit ho[]iem; & p[]g[]am ppriæ ſuſſlatiòis aiam donatu rónabát; & liberi arbitrii n[]ô p[]tè aliquá ſuæ naturæ iuxta q[]uofdáq hoc ip[]ie prædicat; ſed ppri am c[]ditioné; & de ſanctus angelis æque ordiutur lecúdu diuina ſcriptura de deo dicété. Qui facit ágelos ſu os ſpiritus; & minifros ſuos igné uretè, de quibus debemus credere; q imutabilis naturæ ſint; n[]ô cœcedit no bis diuina ſcriptura dicés; angelos quoq q n[]ô cuſtodierut ſuú p[]ricipatú; ſed reliquerut domiciliu in iudiciu magni dei uinculis æternis in tenebris cultodiuit, q[]u amutati ſut; & ex ppria dignitate & gloria magis q[]u dei in da[]monu ordiné abſſe eos cognouimus. Aías uero ho[]ium & angelorú ruiná aut ex c[]ouerſione fieri neq[]c c[]édidimus aliquádo; neq[]q docuimus. Abſit, n[] & alienú hoc e[]e a p[]rdicatœ eccleſiatica c[]ôſitemur. Quærimus utruí aíæ ante q homo in paradifo fieret; & p[]lasmarec Adá de terra; inter rónabiles fuerint creaturas; utruí p[]riu ſplatu habuerint; uiterit; moratæ ſint; atq ſubſtiterit; & an Origenis doctrina ſit uera; q dicit cuſtas r[]onabiles creaturas incorporas & inuifibiles; ſi negligétiores fuerint, paulati ad inſeriora labi; & iuxta quali- tates locog; ad quæ deſluut; affumere ſibi corpora. Verbi g[]ra; primi ætheræ; deinde aerea. Cúq ad uicinia terræ p[]uenerit; craslioribus corporibus circúdari, nouifílme h[]uaniis carnibus illigari; ip[]foſq; da mo[]es q pro prío arbitrio cum principe ſuo diabolo de dei minifterio receſſerunt; fi paululum refipiscere cœperint; h[]uæ na carne ueſtiri, ut hac deinceps p[]œnitétia poſt reſurrectioné eodé círculo quo in carné uenerat; reuertatur ad uſioné dei et liberati aereis ætheriæq corporibus; & t[]uc óia genua curuéſ deo; celeſtiu; terreftru; & iſer noru; & ſit deus óia in oibus, Cú ergo iſta qu[]aerátur; cur tu omſiſis ſup q[]ibus pugna eſt; de n[]üeri tui ordine & loco certamis egrediens; lóge alienis disputatiòibus imoraris. Credis q cuſtas uifibiles & iuifibiles creaturas unus deus fecerit; hoc & Arrius c[]ôſitet; q dicit illu inuifibiliu; h[]unc uifilibium aſſerit creatoré. Reſte mihi de h[]uius fatiffeſeris q[]one; credés q univerſitatis trinitas ſit creatrix. Iſtud Arriani & hemerriani negat; p[]sum ſanctu n[]ô c[]éditoré ſed c[]éditu blalphemátes. Sed qs te hoc tépore infimula[]r Arrianu; Dicis aías ho[]ium non parté dei e[]e naturæ; q[]li M[]aichæus n[]uc ab Epiphanio ſis uocatus. Deteftaris eos q aías ex angelis aſſerút fi- ni; & illoq ruiná n[]oſtrá dicút e[]e ſubſtatiá. Noli diffimulare q[]d[]o n[]oſti; nec ſimplicitate q[]d[]o n[]o h[]es fingere, nec Orígenes unq dixit ex angelis aías fieri; cum ip[]ſos angelos nomen eſſe officii doccat; n[]ô naturæ. In libris, n. periarchon & angelos & thronos & dominationes; poſt eſtates & rectoræ mundi & tenebræ; & omne nomé

iii

quod noſatur:nò ſolú in p[er]ſenti ſæculoſed & in futuro:dicat aſias e[que] corportu:ſque uel deſiderio uel mi-
nifterio ſuſceperit.Solèq: ip[er]m & lunæ & o[uium] aftrogæ chorú:teæ aſias rónabiliu quondá & incorporaliu crea-
turaru:ſuæ nùc uamitati ſubieſtæ:igni t[em]uideſicet corporibus:quæ nos iſperiti & rudes luminaria múdi ap-
pellamus;liberabúſa ſeruſute corruptòis in libertaté gloriæ filioru dei.Vnde o[is] creatura cògemiſcit;& p[
]pallamus;liberabúſa ſeruſute corruptòis in libertaté gloriæ filioru dei.Vnde o[is] creatura cògemiſcit;& p[
raturit;& ap[o]ſtolus deplorat dicès. Inſelix ego h[uius] me ſeruſabit de corpore mortis huius?No eſt iſtus t[ur]
co[tra] dogma g[ét]iliu: & ex parte platonicú ſcribere, Ante annos ſerme.x.in còmétiariis Eccleſiaſtes:& in expla-
natiò e[pi]ſtolæ ad Epheſios:arbitror ſenſú animæ meæ pruèdibus explicatú:hoc nùc rogo:t[em] t[em]a t[em]o
ris q[ue] de cùſtis ſermonibus ſub uno traſatu ediſſers ueritaté;ut resſondeas ſe[ci]ſitátuſ breu[que] abſolútis ſe-
tentiá. Quádo p[al]mauit deus ho[mi] ex limo: & p[er] g[ram] p[pr]priæ in ſuſſflatòis ei a[mi] tribuit; Vtr illa a[mi] ſue
rit ante & ſubſtiterit;& úbicúq[ue] uerſata ſtiquæ dei poſtea in ſuſſflatòe donata e[que]:& in ſe[to] die qua[do] corpus
ex limo formatú eſt;& e[que] & uiuere;dei potel[ate]ſuſceperit. De hoc taces: & q[ue] qua[ſi] ſcire diſſulmás in ſup-
fluis qua[ſ]tōnibus occuparis, Origené ſelings in[ta]ctú: & còrра Martioné Apollinaré: Eunomiu: Atriu: Ma-
nichæu: c[æ]ter roqæ h[æ]reticorú ineptias debaccharis: manu p[er]teris: & pedé porrigis: & tamé dogma q[ue] reſi-
nes: latéter inſinuas[ic] ſic nos rulſicos placas; ut t[ui]s penitus nò diſpliceas. Dicis ex angeliſ dæmones: potius q[
]ui
aſiæ fieri: quaſi nò & ip[er] da[mon]es iuxta Origené: hoc è piu: aſiæ ſint aerii corporis: & hoc eſt ip[ium]; ex da-
monibus poſtea: ſi relipiunt h[ui]anæ aſiæ ſint futuriangelos ſcribis eſſe mutabileſ. & ſub eo[que] p[er]dium eſtult[ur]
quod impiú eſt introducis; ut multis peri[od]is aſiæ ſiſt ex dæmōibus:nò ex angeliſ: ſed apparentibus ex mani
ſeſtius fieri, ſinge aliku[que] tribunitiæ p[oteſtatis] ſuo u[itio] degradatu[per] ſingula militiæ equeſtris officia ad ty-
ronis u[oc]abulú deuolutú:nò ex tribunitio ſtatí ſit ty[ro] ſed ante primicerius: deinde ſenator; ducenarius; pu-
re: ty[ro] ſed primicerius factus eſt. Docet Origenes p[er] chalá lacob, pa[ul]ati rónabiles creaturas ad ultimú gra-
dú,i.ad carné & ſaguíné deſcédere, nec fieri poſſe; ut de cètenario núero ſubito q[us] ad unu numeru p[er]ciſte-
nífi per ſingulos núeros: quaſi p[er] chalæ gradus ad ultimú uſo[que] perueniati: & tot mutare corpora: quòt de cæ-
lo ad terrá mutauerint manſiòes.h[æ]s ſunt ſtrophæ ueſtra[que] atq[ue] p[ri]ſtigæ: q[us]b[us] nos pi[ſ]oſiores & a[ia]les ho[ics] de-
citis: q[ui]a nò recipiamus ea qua[ſ]piritus ſut. Vos Hierofolymita: etia angeliſ deridetis: p[et]rauhunſ in medio ue
ſtra myſteria: & de g[ét]iliu fabulis dogma còtextu: chriſtiais auribus publicæ. Hoc q[ue] uos imitanui o[li]i p[ra] Pla-
to còtéplimus. Còtéplimus a[ut]q[ue] Xp[ie] ſultiæ: q[ue] fatu[us] dei ſapiétus è ho[ibus], nò p[udet] chriſtiaos & ſacer
dotes: q[ui] de rebus ludicris aga[que] uerbis dubiis h[æ]rere. Et ambiguas librare ſentètias: q[us]b[us] loqués magis è q[ui]
diens decipit; unus ex choro u[fo] cu[que] à me tenereſt; ut diceret q[ue] ſentire de aſiæ: ſuſſicet ne ante carnéan nò ſu-
ſiſer; ſuſſue ſe[po]dít ſimul corpus & anima[que] ho[mi] h[æ]reticú laqueos in ſermone qua[ſ]ere, t[and]e reſi-
eu fateri: ex quo corpus aſiæ ſiſet; ex t[uc]e è dicere a[ia]m nùcupatá: quaſi prius uel dæm[que] uel ágelus Sathænae uel
ſpiritus fornicatòis aut in parte còtraria dominatio: p[oteſtas] adminil[itrator] ſpiritus: aut núcius appellata ſit,
Sic fuit a[ui]a ante q[ue] Adá in paradifo formareſt; in quolib[et] ſatu & ordine: & uiit & erat aliq[us]. Necq[ue] n[um]
mus incorporaté & æterná imobilé torpétèq[que] ſentire. Necefſe eſt, n[ut] aliaq[ue] cau[que] p[ee]ſeſterit; cur qua[ſ] prius ſi
ne corpore ſuit: poſtea c[ir]cudata ſit ſcorpore: lic còtra naturá e[que] in corpore. Ergo rei[turne]ctio corporis còtra
naturá erit: ſed nò ſiet reſurrectio còtra naturá. Ergo iuxta ſentétiá no[ſtrá] corpus q[ue] còtra naturá: e[re]ſurges
animá nò hébit, Dicis animam non e[que] de iu[que] ſubſtanția: pulchre, dána[ns], n[im]p[ii]ſimú manicha[que] nò viu-
dicat: ſed p[pr]tiam c[ò]ditioné. Videte quanto circuitu quod non qua[ſ]erimus eloquat. ſcimus q[ue] de terra de-
us p[al]mauit ho[mi]n, nouimus q[ue] in ſuſſluit in faci[é] eias: & factus eſt in a[mi] uiuètè, nò ignoramus: q[ui]a rón-
nabilis ſit & proprii arbitrii: & ſcimus q[ue] dei illa còdito[fit]. Nemo dubitat errare Manicha[que]: q[ue] dicit e[ui] eſſe
de dei ſubſtátia. Hoc nunc interrogo. Anima[ſta] dei c[ò]dito[lio]: liberi arbitrii: rationabilis: necq[ue] de ſubſtátia cre-
atoris: qua[do] ſacta ſit; utrú e[to] t[ep]ore: quo de limo factus eſt h[uius] & in ſuſſflatú eſt ſpiraculum uitæ in faci[é]cius:
an qua[ſ] prius fuerit: & inter rónabiles creaturas & incorporeas erat atq[ue] uiuematá dei poſtea in ſuſſflatòe dona-
ta ſit. Hic taces: hic ſimplicé & ruſticú te ſimulas & ſub uerbis ſcripturæ: ea qua[ſ] ſcriptura n[ò] ſentit; abſcòdis.
In eo[que] loco: ubi dicis: q[ui] nullus q[rit]at: n[ò] illá parté aliqua[que] e[que] diu[na]tæ naturæ: iuxta quold[que] q[ui] ſpie p[er]di[cat]iúllad
magis debueras dicere: q[ui] o[que] qua[ſ]erimus: n[ò] e[que] qua[ſ] prius fuerat: n[ò] e[que] qua[ſ] ante c[ò]diderat: qua[ſ] inter rónabi-
les atq[ue] incorporeas & inuſiſibles creaturas multo iá t[ep]ore uerleban[que], nibil horú loqueris. Producis nobis
Manicha[que] & abſcondis Origené, & ficut paruulis cibú p[of]cètibus; ludicra qua[ſ]e offerút gerulæ: ut auo-
cent métes eorú: ſic tu nos ut rulſicos auocas: & alia reſpòdes: ut d[ul]a terius p[on]æ nouitate tenemurq[ui] do
lumus n[ò] qua[ſ]eramus, eſto hoc n[ò] loquaris: & ſimplicitas tua nihil in ſe h[é]atq[ui]d callide taceas: q[ue] ergo de a[ia]e
mel dicere inceperas: & de t[ata] re ante exordiú c[ò]dito[is] h[ui]anæ repetere: cur diſp[é]latòe pendète ad angeliſ &
ad diſp[é]lationé dominici corporis repète traſcendis: & cau[que] in medio p[er]termiſſa: non ſoluis dubia n[ia]e: ſed i
luto h[æ]rere nos pateris: Si ſuſſlatio: quod n[ò] uis: & q[ue] n[ùc]e n[in]relinquis ábiguú: h[ui]anæ a[ia]e c[ò]dito[io] eſt: Eua in
cuius faciem n[ò] in ſuſſluit deus: unde animá habuit: Taceo de Eua: qua[ſ] in typo eccleſiæ de coſta uiri adſi-
cata n[ò] deber poſt t[á]ta ſæcula nepotú calúniá ſuſtineré. Caym & Abel primi ex primis ho[ibus] unde habue-
re animas: O[e] deinceps h[ui]anú genus q[us]b[us] a[ia]æ cen[ſe] ex exordiú: Vt[eg] ex radice iuxta bruta animalia: ut quo
m[ò] corpus ex corpe[li]c anima generet ex anima: an racionabiles creaturæ deſiderio corpor[us] pa[ul]ati ad te[
rá] delapsæ nouiflme: etiá h[ui]anis illigatæ copibus ſint: An certe quod eccleſiaſtú eſt fecundú eloquia Sal-
notoris: p[ri] meus uſq[ui] modo opa[ſt]: & ego operor. & ilud Eſaie[que] format ſpiriæ: q[ui] homis in ip[ò]o, & in p[al]mist
q[ui] ſingit p[ing]ulos corda e[que] quotidie deus fabriſce: aſias: Cuius uelle: ſecifſe eſt, & c[ò]ditor e[que] n[ò] ceſſat. Scio

quæ cōtra hæc soleatis dicere: & adulteriora nobis atq. infesta pponere; quæ longior pugna eſt, nec huius te
poris pati anguſtias. Eadè cōtrouſia & in uos roturis pōt: & quodcùq. in cōditoré pſentis téporis ui-
detur indigni: hoc ét & donáte eo nō eſt indignu. Nalci de adulterio nō eius culpa eſt q nalcif: ſed illius qui
generat, quō.n. in ſeminibus nō peccat terra quæ ſouet: nec ſemé qd' in ſulcis iacif: nec húor & calor qbus te
perata fruméta in gerné pulluít: Sed uerbi gíra ſur & latro q fraude exinde eripit ſemia; Sic in generatōe ho
minu recipit terra,i, uulua qd' ſuú eſt; & receptu cōſouet: cōſotum corporat: corporatù in mébra diſtinguit.
Ut inter illas facri uétris anguſtias dei manus ſemp opat. Idéq. eſt corporis & alæ creator. Noli deſpicere bo-
nitáte figuli tui: q te pumauit: & ſecit ut voluit. Ipe eſt dei uirtus & dei ſapiëtia: q in utero virginis ædifica-
uit ſibi domu, lepto inter uiros ſanctos apoſtoli uioe numera: , mereticis eſt filius: ſed audi: ex Rebecca &
Isaac. Efau genitius: hípidus ta méte q corpore: quafi bonu triticu in loliú auenaſq. degenerat, qa nō in ſemi-
libus: ſed in uolítate nalcétiu cauſa eſt uitiuor atq. uirtutu. Si offenſa eſt nalci i corpibus húanis: quó Iſaac:
Sápion: loànes Baptrita de repromiffione nalcunt: Intelligis qd fit uita ſua audacter & libere pſiteri, pone er
rare me: apte dico qd' ſentio. Et tu ergo aut libere nífa pſitere: aut cōſtater tua loquere, noli ſatuere te i acie
mea: ut ruſtiticate simulata: in tuto héas: cum uolueris pugnatis terga cōſodere. Nō eſt iſtius téporis contra
Origenis dogmata cōſcribere, alteri iſtud i Christus uitá dederit: operi dedicamus. Núc qrif ad ea qbus ar-
guif respòdere: & ſimplex ſit & aperta eius reſponſio. Tráefamus hic ad famoſſimá de reſurrecſione carnis
& corporis qſitioné, in qua te rurſu lector admonitú uolo: ut timore & iudicio dei me ſćiis loqui; & te audire
debere. Neq, n. tantæ ſultitiae ſum: ut ſi in exponiſtio illius ſides mera eſt; & perſidiæ nulla ſulpitio: quæram
accufandi rationé, & dú uolo aliú notare culpæ: ipe noter calúniæ. Lege ergo de reſurrecſione dominicæ ear-
nis: quæ subdita ſut: & cú legeris & placuerint (cio.n.placitura ignoratibus) uſpède iudici: expeſta pauliſp:
atq. uſq. ad ſinem reſpòſionis níre cohibe ſentienti: & ſi tibi poſtea placuerit; túc nos calúniæ denotabis: paf-
fione qoq eius in cruce & morte: ac ſeptulat: iq uniuera ſeruauit: ac reſurrecſioné ueritate & nō putatiue cò
ſitemur: q & primogenitus ex mortuis primitius maſſae corporu nſorum: qſi in ſepulchro poſtuex puexit ad
cælú: ſpem nobis reſurrecſiōs i reſurrecſiō, pprii corporis tribués, unde & oés ſic ſperamus ſurgere, quæ
n. iuxta apoſtolú ſemináf i corrupte: reſurgét i iſcorruptiō, q ſemináf i ignobilitate: ſurgét i gloria. Semiaſ
corpus aliale: ſurget corpus ſpiritale, de qbus & saluator docés locutus ê. Quí.n.digni fuerit ſæculo illo: & re
ſurrecſiōe ex mortuis: neq: nubét: neq: nubéſ: neq ultra mori poterú: ſed erut ſicut ágeli dei: cu: ſint filii re
reſurrecſiōs. Rurſu i alia pte epiſtolæ: hoc eſt i fine ſuor traſcatatu: ait: auribus illudés nalcétiu: ſtrepitú ſ
reſcitiōs ac pompá ac uerború ábigitate liberauit, ſed neq: a ſecúdo glorioſo aduétu domini níle ſu Christi
ítermifimus: q uéturus eſt i gloria ſua iudicare uiuos & mortuos. Ipe.n, ſuſcitabit oés mortuos: & atë ſuú tri
bunal faciet eſſe; & unicuiq reddet ſecúdu q egit p corporis: ſiué bonú ſiué malu: ſcilicet ut coronádis i cor-
pore q caſte egit & iuſte: aut códénandus q uoluptatibus pariter iniqtatibuſq. ſeruiuit, hoc qd' i euagelio le
gimus: i cōſumatiöe múdi: ſi fieri poteſt; ſeduci etiá electos i hoc opera: capitulo: cu turba iperita: aut uulgus
ídoctu mortuos & uſtua audit reſurrecſioné mortuorú ueritate: & nō putatiue cōſteriaci primitius maſſa
fæ nſorú corporú: & deú corpore ad cæleftia pueniffle. auditq. reſurrecturos nō i peregrinis alieniq. corpo-
ribus: quæ affuńſu i phátaſmate: ſed ſicut ſurrexit dominus i corpore: qd' apud nos i íacto ſepulchro códí-
tú iacuit: ita & nos i ipſis corporibus qbus núc circúdamur & ſepelimur: i die iudicii reſurrecturos, & ne hoc
parú gs æſtimaret: addidit i extremo capitulo: & unicuiq reddet ſecúdu q egit i corpore: ſiué bonú ſiué ma
lu: ſcilicet ad coronádu i corpore: qd' caſte egit & iuſte: aut códénádu qd' uoluptatibus & iniqtatibus ſerui-
uit, hæc audiés ídoctu uulgus i tátu mortuorú ſepulcoris reſurrecſiōs ſonitu nullá ſtropham: nullas
inſidias ſuſpicatur. Credit eſſe quod dicitur, Sanctiores enim ſunt aures populi: q ſacerdotis animus, Iterum
atq. iterú te lector comoneo: ut patientiá habeas: & diſcas qd' ego quoq p patientiá didici: & tamen ante q
uultú diſtióis euoluá; & dogma Origenis de reſurrecſiō breunter exponá: non poteris uim ſcire átidoti: niſi
uenena pípexeris. Illud diligenter oblerua: & caute relegens memora q nouies reſurrecſioné nominás corpo-
ris: nec ſemel qd' carnis inſeruit: ſuſpectuq. tibi ſit quod de induſtria prætermiſit. Dicit ergo Origenes i plu-
ribus locis; & maxie i libro de reſurrecſiō quarto: & i exponiſt orem primi pſalmi: & in ſtromatibus duplicé er-
voré uerlari in eccleſia nſorú: & hæreticorú: nos ſimplices & philofarcas, i amatores carniú dicere: q eadem
oſſa & ſanguis & caro: id ſecutus & mébra totiuq. corporis particulæ ſurgét i nouiſſima die: ſcilicet ut pe
dibus ábulemus: opemur manibus: uideamus oculis: auribus audiamus: circúferamuſq. uentré ílacibſlem:
& cíbos ſtromachú códocoquété. Còſequés aút eſſe q ita credamus: dicere nos q a nobis comedédu ſit & bibé
dú: digerenda ítercora: & effundéus humor: ducéa uxores: liberi, pcreádi, quo, n. mébra genitalia: ſi nup-
tiæ nô erut: quo dentes: ſi cibi nô molédi ſunt: Quo uéter & cibi: ſi iuxta apoſtolú & hic & illi deſtruent: ip-
ſo iterú clamáte: caro & ſanguis regnú dei nô poſſidebút: neq: corruptio ícorupioné, hæcs nos ínocées & ru
ſticos aſſerit dicere, hæreticos uero i quorú parte ſunt Martion: Apelles; Valentinus: Manes: nomé íſlaníæ pe
nitus & carnis & corporis reſurrecſioné negare: & saluté tátú tribuere animæ: ſruſtraq. dicere: nos ad exéplú
domini reſurrecturos: cu ipſe quoq dominus i phátaſmate ſurreſreerit: & non ſolú ſurreſctio eius: ſed ipſa
natiuitas TOdOKÉIV, i, putatiue magis uifa ſit: q fuerit. Sibi aút utraq. diſplicere ſententiam: fugere ſe & no
ſtromú carnes: & hæreticorúm phantaſmata: quia utraq. pars in còtrarium nimia ſit. Alii id eſſe uolentibus
quod non erunt: aliis ſurrectionem corporum omnino denegantibus. Quattuor inquit eleméta ſunt: phi
loſophisq. nota & medicis: de quibus omnes res & corpora humana cōpačta: ſunt: terra: aqua: aer: & ignis.
Terram in carnibus: aerem in halitu: aquam in humore: ignem in calore intelligi. Cum ergo anima caducu
hoc ſcedumq. corporſculum dei iuſione dimiferit: paulatim omnia redire ad materie fuæ ſubſtantias, car-

68

iii

nes in terra clabi:halitū in aera miſceri:humorē reuerti ad abyſtos:calore ad æthera ſubuolare,Et quo mō
ſi ſextarium laetis & uini mittas in pelagus:ſi uelifc: rurſum ſeparare quod miſſum eſt:uinum quidem & lac
quod miſeras:non perire:tamen non poſse quod ſuſum eſt ſeparari; ſic ſubſtantiam carnis & ſanguinis non
perire quidem in originalibus materiis:non tamen in antiquam ſpeciem redire:nec poſse ex toto cadem eēt
quæ fuerint.Cū aŭt ita dicantur ſoliditas carniu[m]:ſanguinum ius:crasſitudo neruorū iuenarūq[us] pplexio:&
oſſium duricies denegaſ:Alia ratiſe ſDIFFRECTIONE corporū cōſitemur eorū;q ſepulchris polita ſut; dilaplaſ
in cinerē:Pauli apofoli: & Petri apofoli: & ſingulog[us] ſingula neq[us] n. fas eſt;ut in aliis corporibus aſſa pecca-
uerint:in aliis torqueanſ,nec iuſti iudicis alia corpora pro chrifto ſanguiné ſfundere:& alia coronare. Quis
hæc audiēs:reſurreCTIONE carnis eū negare putat?Eſt inquit ſingulis hoibus rō quædá deo artifice iſita:quæ
futuras materias in medullæ príciipi tenet.& quo mō tāta arboris magnitudo:trūcus:rami:poma:folia nō
uidée in ſimie:ſut tamé in rōne ſemís qua græci siethpo[ro]a[con] uocat; & in grano fruméti eſt intrinſcus:
uel medulla:uel uenula:quæ cū in terra fuerit diffoluta:trahit ad ſe uicinas materiās;& in ſipulam:foliata[ri]
ſtaſt[us] cōſurgit,neq[us] n. in grano radices:culmus:folia:aritæ:palea: diffoluta ſunt;ſic & in rōne húanorū cor-
poru manét quædá ſurgédi antiqua prícipia: & quaſi av[em]i v[em]i v. i. ſeminariū mortuorū ſinu terræ cōſoue-
tur, Cū aŭt iudicii dies auencrit:& in uoce archageli;& in nouiſima tuba tremuerit terra:mouebunſ flati
ſemia;& in púcto horæ mortuos germiabūt:nō tamé eſadé carnes:nec in his formis reſtituét: quæ fuerunt,
Vis ſeire uerū eē q[ui]d' dicimus:audi apoftolu[us].Sed dicit aliq[s] quo mō ſurſurgét mortui? quo aŭt corpore ueni
ent:ſiſpiés tu,q[ui]d' ſeminas nō corpus;q[ui]d' futurus eſt:ſemías, ſed nudú granu[us] utputa tritici:uitis;& arboris, Et
qa de grano tritici ac ſeméte uerboru ex p[ate] iā diximus:nunc de acino uinacii diſseramus,granu[us] paruum eſt:
ita ut uix duobus digitulis teneri poſſit. Vbi ſunt radices:ubi radicu; & truci: & ppaginu[us] tortuosa pplexio;
Vbi p[ap]inorū umbracula[que] uuarū pulchritudo futura uina parturiés?Aridú eſt q[ui]d' teneſt; & p[ene] uix cer-
nitur, ſed in ſicco illo grano potéia dei & occulta rōne ſeméti ſpumatiá muſtis ſinuanſ: hoc ligno tribus
homini nō tribuis. Quod periturū ſic ornat;q[ui]d' máſurū nō eſt:nec príſtiná recipiet uilitate: & uis rurſus oſ-
ſa:fáguiné:mébra[ut] creſcétibus capillis tófore egeas:nafus pituitas digerat:incremétam unguum ſecada: ſint
inferiores p[tes] uel ſtercora uel libidés effuſat. Si aſſers iſtas ineptias rulcicorū & carnis i: qua deo placere nō,
poſſumus:quaſi inimicis obliuſceris ſurſe[ct]oem mortuog[us]. Seminaſ in corrupte:ſurge in incorruptiſe,
Semiaſ in cōtúelia:ſurge in gloria. Semiaſ in infirmitate:ſurge in uirtute. Semiaſ corpus aiale:ſurge cor-
pus ſpiritale. Núc oculis uidemus:auribus audimus:manibus agimus:pedibus ambulamus.In illo aŭt corpe
ſpiritali toti uidebimus:toti audiemus:toti operabimur:toti ambulabimus;& tráſſ figurabimur,i:metaſtema
tice mébrorú q[ibus] núc utimur:diuerſitas denegabif. Aliud nobis ſpiritale & ætherium p[mitt]e:q[ui]d' nec ta
ctiui ſubiacet:nec oculis cerniſ nec p[ōdere] p[ra]guaſt: & pro locurú in q[ibus] futurú eſt uarietate mutabiſ. Alio
ctui ſubiacet:nec oculis cerniſ nec p[ōdere] p[ra]guaſt: & pro locurú in q[ibus] futurú eſt uarietate mutabiſ. Alio
quin ſi e[ſa]d[é] carnes eru[rt] & corpora q[ui] fueru[rt] rurſu[us] mares & ſemíe:ruſu[us] nuptiæ uiris hirſutum ſup[er]ciliu[us]
ta latanda ſunt. Refурſét ét infantuli:refурſét & ſenes. Illíi nutriendi ſunt:hi baculis ſuſtetádi.Nec uos o[ſi]mpli-
ces ſurreſtio domini decipiat:q[ui] latus & manus moſtrauerit:in littore ſtereri:in itinere c[ui] Cleopha ambu
lauerit: & carnes & oſſa h[ére] ſe d[ixer]it. Illud corpus aliis pollet priuilegiu[s], de uiri ſemine & carni uoluptate
nō natu[us] eſt. Comedit poſt ſurreſſatione ſua: & bibite: & uſeſtitus apparuit:tagédú ſe p[ub]uit, ut dubitatibusapo
ſtolis ſidé faceret ſurreſſo[nis]. Sed tamé nō diffimulat naturá aerei corbis & ſpiritalis. Clauſis ingredíſt hoſt
is:& in fractione panis ex oculis euaneſt. Ergo nobis poſt ſurreſſo[em] bibédú eſt & comedédú;& poſt
reſurreſſioné ſtercora digerêda, Et ubi erit illa p[mi]ſſio: oportet mortale hoc induere imortalitaté? Hæc eſt
oſis caſ;q[ui] in exponiſt oſide tuæ ad decipiédas aures ignoratíu nouies corpus: & nec ſemel carnes nomiſs:di
hoies puat[ut] te carnes in corporibus cōſiteri:& idé carnes eē q[ui]d' carquinum ſemimiciter ſum locutus. Quare nō carnes potius noiaſut
te hoc e[ſe] dicturú:putaui idé corpus eē q[ui]d' carné:ſimpliciter ſum locutus. Quare nō carnes potius noiaſut
corpus ſignifices: & idifferenter núc carne[mi]núc corpus:ut & corpus in carne: & caro in corpore demonſtreſt
Sed mihi crede:nec eſt limplex filentiu tuu[us]. Alia ení carnis:alia corporis definitio eſt, oſis caro eſt corpus:nón
omne corpus eſt caro. Caro eſt p[rie] quæ ſanguine:uenis: oſiſibus:neruifc[us] cōſtrigiſt. Corpus q[ui]q[ui] & caro dica-
tur:interdú tamé æthereú:uel aëreum noiaſt. Quod tactui uifuig: n[ò] ſubiacet: & pleruifc[us] uifibile eſt atq[ui]
gibile. Paries corpus eſt: ſed non caro. Vnde apoftolus corpora c[ar]eſtia appellat: & corpora terreſtria:ca[ſelle
corpus:ſolis: lunæ:ſtellarú, Terreſtre:ignis: aeris: aquæ:terræ: & reliquioſ;q[uiæ] abſc[ui] aia his ſentiunſ elementis,
Vides nos intelligere ſubtrillates uſas: & archana: quæ í cubiculis & inter p[er]ſecto loquimini. Et quo po[
p]ulus foris ſtans nec mereſ audire, p[er]ſtis in mediú. Hoc eſt illud q[ui]d' reduc[ta] ad auriculá manu: & c[oe]crepan
tibus digitis:ridétes d[icit]is:omnis gloria filiæ regis intrinſcus: & introduxit me rex in cubiculú ſuú, Patet
quare corporis: & n[ò] ſanguinis ſurreſſationé dixeris:ſcilicet ut nos rudes carnem te dicere putaremus in cor
p[ote]: & ii qui perfecti ſunt: intelligerent carnem in corpore denegari. Deniſ apoftolus in epiſtola ſua ad Co
locenſes:uolens corpus chríſtii carneum & n[ò] ſpiritale:aereum:tenue: demonſtrare:ſignificanter locutus e[ſi]
dicens. Et uos c[ui] effeſtis aliquádo alienati a chríſto: & inimicí ſefus eius in opibus malí:s:reconciliauit in cor
pore carnis fuæ per mortem. Rurſumq[ui] in eadem epiſtola, In quo circunſiſt eſt: circuſione non manu
ſaſt in expliatione corporis carnis. ſi corpus carnem ſolum ſignificat. & non eſt n[ò]men ambiguum:
nec ad diuerſas intelligias trahi p[ote]ſt: ſatis ſuperflue corporeum & carneum d[icit]e: quaſi caro non intel-
ligatur in corpore. In ſymbolo ſidei & ſpei noſtraſ: quod ab apoftolis traditum eſt: quod non ſcríbitur
in charta & atramento: ſed in tabulis cordis carnalibus poſt confessionem trinitatis & unitatem eccle-
siæ: omne chríſtiani dogmatis ſacramentum carnis poſurreſſione includitur. Et tu in tantum in corpo-
ris & iterú corporis: & tertio corporis: & uſq[ui] nouies corporis: uel ſermone: uel numero immoraris; nec

femel nominas carneg:q; illi femel nominant carnem: corpus uero tacent. Sed & illud qd' argute subne-
etis,& pcaues:prudéterqæ fito nos itelligere, his enim teſtimoniis ueritaté ſeturrectiois prostas;
qbus Origenes negat:& de dubiis icaſtæ cōſirmās certa ſidei domȗ fubita têpeſtate ſubuertis. Seminaſt inſt
corpus aſiale;ſurget corpus ſpiritale,neq; enim nubét;neq; nubent: ſed erunt ſicut angeli in caelis. Quæ alia
exea p[rae]ſumeres:ſi ſeturrectioé carnis ueret;neq; & nò putatие:ut loqueris cōſitereris: Poſt illa qbus ignorà
tiu bládiſtus euribus;q in ipſis corporibus in qbus mortui fumus & ſepulti ſeturgemus: hoc potius adiu-
ge & dic: quoniá ſpiritus carne& & ofſa nò habet:ſicut me uidetis habere:& pprie ad Thomâ.Infer digitȗ tȗ
in manus meas:& manu tȗ in latus meu;& noli eſſe icaſtulerus:led fidelis.Sic & nos poſt ſeturrectioé cadé
habebimus mébra qbus núc utimur,eaſde carnes & ſanguiné & ofſa:quog; in ſcripturis ſanctis opa;nò na-
tura dánan:Deniq; in Geneli ſcriptú eſt.Nò pmanebit ſpus meus in hoibus iltis:qa caro ſút. Et Paulus apo
ſtolus de prima doctrina & opibus ludæog: Nò acqeui ait carni & ſanguini. Et ad ſanctos qui utiq; in carne
erát dicit. Vos auté in carne nò eſtis:led in ſpiritu,li tamé dei ſpiritus habitat in uobis:neſgás enim eos in car
ne:quos in carne eſſo cōſtabat:nò carnis ſubſtatiá:ſed peccata dánabat. Hæc eſt hæc eſt uera ſeturrectiōis cò
ſefliot;q ſic gloriá carni tribuit ut auferat ſeritaté,qd' uero dicit apoſtolus corruptibile hoc & mortale: hoc
ipſum corpus,i carne:q tusc uidebat oſtedit. Quod auté copulat iduere incorruptioné & ſmortalitaté;illud
idumérú,i ueſtimentú;nò dicit corpus abolere;qd' ornat in gloria:ſed qd' ante iglorioſum ſuit efficere glo-
rioſu;ut mortalitatis & iſirmitatis liuète ueſte depoſita ſmortalitatis auro;&(ut ita dicá) firmitatis atq; uirtu
tis iſduamur:uolètes non ſpoliari carneſed ſupueſtiri in gloria;& domiciliȗ tnoſtrú;qd' de caelo eſt ſupindui
desiderátés:ut deuoreſ mortale a uita,certe nemo ſupindui:niſi q ante ueſtitus eſt:ſic & dominus noſter in
monte tráſfiguratus eſt in gloria.nò ut manus ac pedes cæteraq mébra pderet;& ſubito in rotúditate uel ſo
ſuls uel ſphæræ uoluereſt, ſed cadé mébra ſolis fulgore rutiliāta:apoſtololog; oculos p[trigerét, unde & ueſtimé-
ta eius mutata ſuit in cádóre:nò in aeré:ne forte & ueſtes eius aſſeras ſpiritales. Et facies inquit ſubgebat:ſicut
ſol. Vbi auté facies noiaſ; &aſtimó q & cætera mébra cōſpecta ſút. Enoch tráſlatus eſt í carne:Helias carneus
raptus eſt in caelú.Nec dů mortui;& paradifi iá coloni habét quoq mébra:cú qbus rapi ſut;atq; tráſlati;qd'
imitat; ieuniot;illi posſidét cōſortio dei:ueſcunt cæleſt pane:& faturant:oi uerbo dei:undé habentes deum:
qué & cibů. Audi ſaluatoré dicété;& caro mea requeſit í spe. Et in alio loco:caro eius nò uidet corruptioné.
Et rurſum:ois caro uidebit ſalutare dei;& ſemp igemináſ p[er]ferat magis hæc Ezechiel:q ofſa iungés oſſibus:
& educés qæ de ſepulchris ſuis:& ſup pedes ſtare faciés:caribus carniuſq; cōſtringit:& cute deſup tegit, tonet
lob tormétog; uiect; & teſta radés putridæ carnis ſanié miſerias ſuas ſeturrectiōis ſpe & ueritate ſoleſ. Quis
mihi det inqut:ut ſcribanſ ſermones mei:qs mihi det ut exarenſ in libro ſtilo ferreot;& plùbi lamina uel ceſte
ſculpan: in ſilicé ſiCio.n.q redéptor meus uiuit;& in nouilſimo die de terra ſeturrecturus ſum: & rurſum cir-
cúdabor pelle mea;& in carne mea uidebo deú:iqué uifurus ſum ego ipſe. & oculi mei cōſpecturi ſunt;& non
alius,repoſita eſt hæc p[es]mea in ſinu meo,qd hac p[phetia] maſſeſtius:Nullus tá apte poſt Xpm;q ilſte ante
chriftu, uult uerba ſua in p[petu] durare,ut & nulla poſſint uetuſtate deleri. exarari ea uult in plùbi lamina:
& ſculpi in ſilicé, ſperat ſeturrectioné:imo nouiti;& vidit;q uiuit xps redéptor eius;& in nouilſimo die de ter
ta ſeturrecturus ſit, nec dů mortuus erat dominus & athleta eccleſiæ:redéptore ſuú uidebat ab inferis ſetur-
genté. Et rurſum circúdabor pelle mea; & in carne mea uidebo deú.puto q nò logq q[ui]t amator carniú;qs pu-
tridas ſetetelq; cernebat, ſed ex fiducia ſeturgéi cōſtenit præſentia ſolatio futuroq. Rurſum ait circúdabor
pelle mea, Et ubi eſt corpus æthereuí/ubi aereum;& ſpiritui & auræ ſimile:certe ubi pellis & caro:ubi ofſa &
nerui & ſanguis & uenæ:ibi carnis ſtructura:ibi pprietas. Et in carne ingt mea uidebo deú, quoniam ofis caro
uidebit ſalutare dei;& leſum deú:túc & ego uidebo redéptoré & ſaluatoré & deú meu. Videbo auté í ifta car
ne:q me núc cruciat:qua núc pre dolore diffillat,iccirco deú in carne cōſpiciá:qa óes iſirmitates meas ſua re
ſuturrectiōe ſanabit. Nône tibi uideſ tâ tuc lob cōtra Origené ſcribere;& p carnis ueritate: in q[ui]torméta ſutli-
nuit;alteq; cōtra hæreticos h[re] certamé: Dolet.n.fi tâta ſit ſuſtra perpeſſus;& alia ſpiritaliter ſeturgentenita
carnaliter cruicata ſit. Vnde iculeat & exaggerat;& ofia lubricæ cōſeſſliōis arcana manifeſta uoce cōcludit:di-
cés. Qu[em]e uifurus ſum ego ipſe;& oculi mei cōſpecturi ſunt;& nò alius. Is ſi nò in ſexu ſeturrecturus eſt:fi non
iifde mébris;q iacueren í ſtercore:fi nò eſſé oculos apiat ad uidendu deú; qbus tunc uidebat vermiculos:
ubi ergo erit lob; tollis ea in qbus ſubſtitit lob; & donas mihi inane uocabulú ſerurgentis, qu[ui] ſi naumu poſt
naufragiú reſtitutá uelis ac neſges ſingula de qbus nauis cōſtruif:ego libere dicá;& q[ui]q torqueatis ora:traha-
tis capillos;aplaudatis pedeúludæog; lapides inqratis:fidé eccleſiá aptſilime cōſite bor, ſeturrectiōis ueritas
catholicæ fine carne & oſſibus: fine languie & mébris itelligi nò p[ot]ú, ubi caro & ofſa & ſáguis & mébra ſunt:
ibi necſeſe é:ut fexus diuerſitas ſit. Vbi fexus diuerſitas é:ibi loánes Ioánes: Maria Maria. Noli tiere eoq; nup
tias;q etiá áte morte í ſexu ſuo fine fexus ope uixerut. Quádo dicif. í illa die neq; nubét; neq; nubéſ; de iis di
ciſ;q poſſunt nubere;& tamé nò nubét. Nemo,n.dicit de angelis, nò nubét:neq; nubéſ. Ego nunq; audiui
ſpiritaliú vuitutú i caelo nuptias celebrari, ſed ubi fexus é:ibi uir & ſœia. Vnde & tu iuitus licet ueritate cogé
te cōſeſſus es. & dixiſt aut coronádus í corpoq; q caſte egit & iuſte, aut cōdénádus í corpore;q uoluptatibus
inigtatiq; feruiuit. Tolle corpus;& pone carne & uirú;& ſœiam nò negaſt. Quis.n. uiuit cù gloria pudici-
tiæ;q nò habet fexum:ip qué comitti potuit ipudicitia? Quis.n.lapidé coronauí:ga uirgo pmáerit. Angelo
rú nobis ſimilitudo pmittif; & beatitudo illa: i q fine carne & ſexu ſut ageli: nobis í carne & ſexu noſtro do
nabít: Mea ruſticitas ſic finite;& ſic intelligit ſexum confiteri fine ſexuum operum. Omnes ſeturgere: &
ſic eos angelis adæquari, nec ſtatim ſuperflua uidebitur membrorum ſeturrectio: quæ caritura ſint ofſicio
ſuo; cu adhuc i hac uita poſiti nitamur opera nò iplere membrorú. Similitudo aút ad angelos:nò hominum

69

in angelos demutatio: fed p[er]fectio ſi immortalitatis & gloriae eſt. Argum[ē]ma uero illa puerog & infantiu[us] & ſen[u] & cibog & ſtercoge: qbus aduerſum eccleſiā uteris: nō ſunt tua: quæ de g[ē]tili[u] fonte manarūt, ead[ē]n, oppo[n]nunt nobis æthnici, q[ui] chriſtianu[us] eſſe te dicis: gentiliu[us] arma depone diſcat illi magis a te reſurre[ct]ioné carnis cofiteri: q[ui] tu ab illis negare, aut fi & tu de numero hoſtu[n]i eſoſtédé te libere aduerſariu[ut] æthnicorum ſuſco[pias] uulnera, dono tibi nutriculas tuas: dono decrepitos ſenesine hyperno frigore cōtrahac[ur], ſruſtra etia: ton[fores] artificia didicerut: ſciétés Iſraheliči[u] populi per, Ix. annos: nec unguiu[us] nec capillog & icrem[ē]ma ſeniflic[ur] & q[uod] h[is] maius eſt nō ſunt attrita ueſtiméta eoq[ue]: nec inueteraue[r]ut calciam[ē]ma eoq[ue]. Enoch & Helais: de q[ui] bus dud[u] diximus tanto tépore in eadé p[man]eſt ætate qua rapi ſunt. Habét dentes: uentré: genitalia: & tam[em] nec cibis: nec uxoribus utunſt. Quid potentiá dei calu[n]iaris: q[ui] p[oteſt] de medulla illa, & de ſeminario ueſto interiori: nō carnes tantú de carnibus: fed corpus educere; & aliud de alio facere; & de aqua, i. uiluitate carnium p[ć]oſio[a] & aeriu[is] corporis uina mutare p[oteſt] atq[ue] eadé potéia, qua de nihiilo c[u]eta fabricatus eſt: reddere qua fuerut: q[ui] multo minus eſt reſtituere q[uod] fuerit: q[ui] creare de nihiilo, Miraris fi de ifan[ibus] & ſenibus iperſeſtui [ur] ætate reſurre[ct]io faciat: cu[u] de limo terræ abt[que] ætatu[u] increm[ē]tis c[ō]lumatus homo factus ſit: coſta muta tur in ſeeminá, & tertio humanæ c[ō]diti[u]o[s] modo ulia & p[u]édæ: iuxta natiuítatis elem[ē]ta mutan[que] i carnes ligan[que] in mébris; diſcurrut i[u] ueniu[s] in oſſa duran[que]. Vis & quartu[u] genus humanæ generati[u]o[s] audire: Sp[u]ſus ſan[ctus] ſupueniet in te; & uiruis altiſſimi obumbrabit tibi. Propter ea q[uod] n[ae]ſce ex te ſanctu[u] uocabif[que] filius dei. Aliter Adá: aliter Eua: aliter Abel: aliter Iefus x[ps]. Et in hoibus diuerſis exordiu[s] una hoí[s] natura n[ō] diſſert[ur] reſurre[ct]ioné carnis o[ui]umq[ui] mébrog: ſi uelim probare; & ad ſingula teſtimonia iungere explanati[u]o[s] multiun libris opus erit: fed præſens cauſa hoc n[ō] deſiderat. Propoſui, n[ō] n[ō] Origeni in oibus reſp[ō]dere: fed fraudulen r[ato] dei: miſt[i]que in gehéná: ubi fletus oculog & I[tr]idor dentiu[us] eſt. Capilli capitis ueſtri numerati ſunt, ſi capillai p[uto] facilius d[ē]tes, ſruſtra auté numerati: ſi aliquádo p[ut]itiu[u] ueniet hora: qua o[es] q[ui] in monu[m]étis ſit: audiet uocé filii dei: & p[ced]ét, audiét auribus; p[ced]ét pedibus. Hoc & Lazarus ante iam ſecerat, p[ced]ét auté de mo numé[tis, i. q[ui] in monu[m]étis illati fuerát: ueniet mortui; & reſurgét de ſepulchris ſuis, in eos, n[ō] q[ui] deo eſt meu dulla ex oſſibus ip[loge]. T[uc] implebiq[ue] q[ui] domínus loqui[que] per propheta. Populus meus i[u] tra cellaria tua ali quantulú[que] donec ira mea tráleat, Cellaria ſepulchra ſignificat: de q[ui] bus hoc uti[que] p[ro]ſerq[ui] c[ō]dítu[n]e ſuenet. Et exibút de ſepulchris ſuis ueluti hinnuli de uinculis solutiq[ue] gaebedit cor eoq[ue]; & oſſa eoq[ue] ſicut ſol i[or]ient, u[em] n[iet] o[is] caro in c[ō]ſpectu domini: & má[d]abit p[il]cibus maris; & eru[tab]út oſſa quæ comederát: & faciet c[ō]p[ag]em ad c[ō]pagé; & os ad os, & q[ui] in terræ puluere dormierut reſurget; ali[u] in uita æterná; ali[u] in obprobriu[que] & c[ō]ſuſioné æterná: t[uc] uidebút iuſtui [pi]og: poenas atq[ue] cruciatus: quonuá uermis eoq[ue] n[ō] moriét; & ignis eoq[ue] n[ō] extingueſt; & erút in c[ō]ſpectu o[is] carnis, quoquot igiſ habemus hanc p[er]ſem: ſicut exhibiu[m]us mébra no[n]ſtra famulátiu[m] imúditiu[que] & iniq[t]ati ad iniq[t]atié: ita adhibeamus ea famulána iuſtitiæ ad ſanctificationé: ut reſurgentes ex mortuis in novitate uitæ ambulemus, quo modo & uitæ domini Iefus maniſeſt[que] in noſtro mot tali corpore: & q[ui] ſuſcitaut Iefum x[ps]m a mortuis: uiuſificabit & mortalia corpora noſtra; p[pter] inhabitátem ſpiritu[u] eius in nobis, iſtud, n[ē]ſt: ut i[n] nobis q[ui] ſemp[or]tificationé n[ē] corpore n[ō]r[io] circu[t]ulimus: uitæ quoq[ui] le du maniſeſt[que] i[nc]orpore n[ō]r[io] mortalit[ia]: iſt[em] eſt in carne maralis ſecundum naturam: æterna ſecundum gratiam, Vidit & Stephanus ſtan[tem] Iefum ad d[ex]teram patris, & manus M[oy]ſi mutata eſt in candorem niu[u]s, & de inceps colori pristino reſtituta, in utraq[que] diuerſitate manus ſunt. Figulus ille Heremiæ: cuius p[er] duricí[ata] lapi pidú[u] uas q[ui] ſecerat c[ō]ſtraclu[u] eſt: de eadé maſſa & de eodé luto reditegrauit: q[ui]d[em] ceciderat. Sed & i[pl]um ſerut reſe[ct]io uocabulú[u] ſignificat n[ō] aliud ruere: aliud reſuſcitari, & q[ui] adiciſt moratu[r] carne[que] p[he]pheta demo[ſtrat, q[ui] n[ō] i[u] hoie moriſt, hoc & viuificat. Vulneratus ille i[ti]eris hierio totus reſerq[ui] ad ſtabulú[u]; & deli[ct]orú[us] pla[gæ] imortalitate ſanfan[que] apra ſunt & ſepulchra i[u] domini paſſi[u]de, quando ſol fugit: terra tremuit; & multa cor[pora] ſanctorú[u] ſurrexerut; & uitá ſunt i[u] ſanctá ciuitate. Quis eſt i[q]t[ui] Efaias: q[ui] aſcendit ex Edon: ſuſluida ueſu[m] méta eius ex Boſor: ſic formosus i[u] ſtola c[á]dida. Edon aut terrenus i[ter]p[ra]ſa[ut] cruétus. Boſor aut caro[u]t i[u] tribuliá[u]e paucis uerbis totu reſurre[ct]io[s] myſteriu[u] demo[ſtrat: iſt[em] eſt & ueritate carnis & augmentu[u] gloná, & eſt ſenſus. Quis eſt iſte q[ui] aſcendit de terra: aſcendit de ſanguine, Cuius ueſtiméta iuxta p[he]phetiá lacobq[ui] al[ig]aui[t] pullú[u] fu[u] ad uité; & torcular calcau[t] folus: muſto rubentia ſunt de boſor, i[u] carne ſiue tribulatione m[ú]di, I[pe]s, n[u] uicit mu[d]ú[u]; i[de]oq[ue] rubra & ſuſuida ſunt ueſtiméta eius: q[ui] p[ec]ioſus ſo rma ſuit p[er] filiis hoium p[pter] gloriá triúphantis i[u] ſtola candidá comutata ſunt; & t[uc] uere de chriſt[u] carne c[ō]pletum é. Quæ eſt uitá quæ aſcendit dealbata nitens ſuper fratrue[m] ſuum. Et quod i[u] codem libro ſcribitur. Fratruelis meus rubi cundus ſiue candidus, Hunc imitantur: qui ueſtimenta ſua n[ō] inqinauerunt cum mulieribus, uirgines, n[u] p[er] maniferunt: qui ſe caſtrauerunt propter regna c[æ]lор[u], i[t]a[q]u[u] in albi eſt ueſtibus. Eo tempore ſententia domi[n] ni opere p[er]ſe[ct]a m[ō]ſtrabitur. Omne quod dedit mihi pater n[ō] perdá ex eo q[ec]q[ue]: fed reſuſcito[ba] illud i[u] no[n]ſimo die: torú uideſicet hominé qué totu[n] n[ae]ſcendo ſuſeperat. T[unc] ouis quæ perierat; & in iſerioribus ob[err]abat: humeris Saluatoris tota portabitur. & quæ peccatis languida ſuſiti: cl[æ]mentia iudicis ſuſentabitur. T[uc] uidebút illum: q[ui] c[ō]puneru[t] q[ui] cl[æ]maverunt Crucifige cruciſige talem, Tribus & tribus c[æ]dét p[ec]t[ora] i[ps]i & mulieres cor[u]allæ mulieres q[us]bus dn[u]s locutus e[sc] crucem portans. Filiæ hieruſalem nolite ſtere ſup[er]m[ec]ed ſuper uos flete & ſup[er] filios ueſtros. T[unc] angelor[u] uaticiniu[u] c[ō]plebit: q[ui] ſup[er]tibus apoſtolis e[u]tem i[u] c[æ]l[u] dixerút, hic Iefus q[ui] uobis aſſu[ptus] eſt in c[æ]l[u]; ſic ueniet: quæ admodu[u] diuſtis eum euntem in c[æ]lum.

Quale eſt auté ćcirco dominũ dicere poſt ſurreſtioné,xl.diebus comediſſe cù apofolis: ne phantafma pu
tareſ, & hoc ipſum ſi cedit in carne & in mébris:uiſus eſt in phátaſmate cōſirmare: aut ueru pribat. Ergo inqes & nos poſt ſurreſtioné comet ſuri fumus. Neſcio.
Nô enim ſcriptum eſt, & tamen ſi credaſ nô puto ſim comet ſurus. Legi, n.nô eſſe regnû dei cibû & potum: re
promittés nobis: quæ oculus nô uidit: nec auris audiuit: nec in cor hois ascenderunt. Moyſes & Helias qdrat-
ginta diebus ſieiuamur & ac noſtibus, hoc hoium natura nô patiſ. ſed qd' homini ipſoſibile eſt: adeo ipoſibi-
le nô eſt. Sicut q futura pdcit: nô itereſt utrù poſt. x.annos an poſt centu uentura pnûciet: qa una eſt ſentitá
futurog: Sic q. xl. diebus pôt ieiunare & viuere: imo nô pôt ieuinare: ſed viuit vuitute dei: & æterno tpe pote-
rit abſq. eſca & potu viuere. Quare fauſu comedit dominus ut ſurreſtioné, pbaret: nô ut tuis faucibus mel
la pmitteret, piceé in prunis alium petiit: ut dubitâtes cōſirmaret apofolos: q ad illú accedere nô audebant:
qd' putarét ſe ſpirituı uیدere nô corpus. Archifnagogi filia ſuicitaſ: & cibû appetit, Lazarus qtriduanus mor
tuus ſurgit: & prandés iudic: nô qa apud iſeros eluriebat: ſed qa difficul tas opis ſcrupulofitaté fidei inqre
bat. Quó ueras manus & ueru oſtedit latus: ita uere comedit cù diſcipulis: uere ambulauit cù Cleopha: uera
lingua locutus eſt cù oibus: uero accubitu diſcubuit in cœna: ueris manibus accepit panem: benedixit: ac fre
giti: & porrigebat illis. Quia auté ab oculis repéte enanuit: uirtus dei eſt: nô umbræ & phantafmatis. Alioqn
& ante ſurreſtioné: cù eduxiſſet euì de Nazareth: ut pcederet in ſupcilio montis: traſiuìt p medios. i. lapſus
eſt de manibus eoſ. Nungd iuxta Martioné dicere poſſumus: q adeo natiuitas eius in phantafmate fuerit: q
côtra natura qui tenebat elapſus eſt: qd' Magis licet: hoc domino nô licet: Apollonius Theaneus ſcribitur: q
cù ante Domitianuſ ſteterit in côſuſrio: repente nô còparuit, Nolite potentiá domini Magog: pſtigiis adæq-
re: ut uideaſ fuiffe qd' nô fuit: & puteſe comediſſe fine détibus: ambulaſſe fine pedibus: fregiſſe pané fine ma-
mibus: locutuſ eſſe fine lingua; & latus moſtraſſe fine coſtis, & quo nô inqes nô cognoſcebat eum in itinerari: ſi
ipſum habebat corpus qd' habuit: Audi ſcripturá dicenté. Oculi eoſe tenebanſ: ne euì cognoſceret. Et rurſú,
aperti ſut oculi eoſe: & cognouerut euì. Nungd alius fuit quâdo nô cognoſcebat? Et alius quâdo cognitus eſt?
Certe unus atq. idé erat, Cognosce ergo & nô cognosſere oculoſe, ſuit: nô ejus q uidebat: licet & ipſius fuer-
rit, oculos, n. tenebat eoſe: ne le cognoſceret, Deniqs ut ſeias erroré q uer ſabaf in medio: nô corporis domini
fed oculoſe fuiffe clauioſe: iapi ſunt culto eoſe inſt & cognouerut euì. Vnde & Maria Magdalenæ qüdi non
cognoſcebat ſefuſ: & iuuiu quarebat inter mortuos: hortulanuſ putabat: agnoſcit: & dominu ſoacat. Poſt ſurre-
ſuſtitioné leſus ſtabat in littore, diſcipuli in naui erat, cæteris nô cognoſet ıbus euì: diſcit diſcipulus qué dili
gebat leſus Petro, dominus eſt. Prior, n. uirginitas uirginale corpus agnoſcit: idé erat: & nô idé oibus uideba-
tur, Statimq fubungiſt: & nemo audebat iterrogare euì tu gs es: ſciétés q dominus eſt, nemo audebat: qa deu
ſciebat. Veſcebanſ: cù prandéte: qa hoiem & carné uidebat: nô q aliter deus: aliter homo eſſet. Sed unus atq.
idé filius dei, cognoſcebat ut hó adorabaſt ut dominus. ſcilicet núc mihi philoſophandú eſt: incertos eſſe ſen
ſus noſtros: & maxime uifus, Carneades aligſ ab iſer excitáthus: ut pferat remuì in aqua fractu: uiteri: porti
cus loſius anguſtiores: rotúdos, pcul turriu angulus: colúbago: colla ad singulas côuerliones coloré mutáta.
Cú Rhode Petri nùtiaret: & apoftolis diceret: ob piculi magnitudiné euaſſe nô credút: phantafmata fulpi-
canſ. Porro q clauſis igreſſus eſt hoſtis eiufde vuitutis ſuit: cuius & oculis euanefcere. Lynceus (ut fabulæ ſe
xunt) uidebat tráſ parietem: dominus igreſſus clauſis hoſtis phantafma fuerit: itare nô potuerit. Aquilæ &
uultures traſmatina caduaura ſentiſt. Saluator apofolos fuos níſi hoſtiu aperuerit nô uidebit. Dic mihi acu
tiſtíme disputator. Quid eſt maius: tantá terræ magnitudiné appédere ſup nihiluſ: & ſup aquaſ: icerta libra-
re: an deu tráſire per clauſam portá: An creaturá cedere creatori: Quod magis eſt tribuis; qd' minus eſt calu-
naris. Petrus ſup aquas ambulat grádi & ſolido corpore, Mollis unda nô cedit: paululum fides dubitat: & ſla-
tim natura ſua corpus iſtelligit: ut ſciamus ſup aſſ nô corpus ambulaſſe: ſed fidé, Qro te q tantú côtra ſuru-
ſectioné ſentiés argumétaris ut nihil simpliciter mecú loqris. Credis uere dominuſ ſuſurrexſiſe in eodé quo
mortuus: quo ſepultus eſt corpore: an nô credis? Si credis: cur iſta pponis p qæ ſu ſurreſtio denegatur. Si nô
credis: qd ita iperitoq: animas & ſurreſtitioné caſſo noie veuitas: Audi nuper de Martionis fchola qda ue
ingt ei: qui in hac carne: & in his oſſibus ſuſurrexerit: gaudés aſus ſtatim itulit. Côſepulti enim fumus: & cò-
furreximus cù Chriſto p baptímu: Animæ an carnis ſurreſtitioné diecis: Reſpòditi: nô ſolius animæ: ſed car-
nis quæ cum aia renaſci: in lauacro. Et quo modo peribit: quæ in Chriſto renata eſt, Quia ſcriptú eſt: ca,
ro & ſanguis regnú dei nô poſſidebút, Attrede obſcro te qd dicaſ: caro & ſanguis regnú dei nô poſſidebunt.
Nungd nô ſu ſuſurgent. Abſt: ſed nô poſſidebút, Quare nô poſſidebút: Quia lequif: neq: corruptio incorru-
ptioné poſſidebit, tam diu ergo regnú dei nô poſſidebút: q diu caro tantú ſanguifq pmálerint. Cú auté cor-
xuptiuu induerit iſcorruptioné: & mortale iduerit iſmortalitaté: & lutú carnis in teſta fuerit excoſtú: q prius
gtaui pôdere premebaſ: in terrá: accepis ſpiritus pennis & immutationis nô abolitionis noua gloria uolabit
ad deum. Et tuc implebitur illud quod ſcriptú eſt. Abſorpta eſt mors in uiectoria, Vbi eſt mors côtentio tua:
Vbi eſt mors aculeus tuus: Præpoſtero ordine de animarum ſtatu & carnis ſurreſtitione reſpòdimus. omil-
silq principiis epiſolæ: tota nobis côtra egregios traſcatus eius ſuit disputatio, Maluimus enim de dei rebus
e de nis iniuriis dicere. Si peccauerit hó in hoiem rogabút pro deo ad dominu. Si auté in deu peccauerit: gs
orabit, p eo: Núc e diuero ſunt oia: noſtros aduerfarios imortali odio pſeq mur, blafchemátibus deu clæme-
t e porrigimus manu: ſcribent ad Theophilu: cpm apologiá: cuius iſtud exordiu: eſt. Tu qd'é ut hó dei: & apo-
ſica ornatus gratia: cura oium eccleſiæ: maxime eius q in Hierofolymis e ſuſtines: cù ipſe pluribus ſolicitu-
dinibus eccleſiæ dei: quæ ſub te eſt: deitrigaris, laudat faciem; ad perſonam principum trahit: tu qui regulas

70

quæris ecclesiſticas; & Niceni cœciti canonibus uteris & alienos clericos & cù fuis epifcopis cœmorates niters ufurpare; reſpode mihi ad alexádrinú epifcopú palætina qd pertinet; Nifi fallor; hoc ibi decerni; ut pater ſtæinæ metropolis cæſarea ſit; & totius oriétis antiochia. Aut igif ad cæſariem epifcopú ſerre debueras; cui ſpreta cœmunione tua cœmunicare non noueras. Aut ſi procul expetendú judiciu erat; ad Antiochia potius littera dirigendæ. Sed noui cur Cæſareá: cur Antiochia nolueris mittere, ſiebas qd fugeres; qd utares, maluifti occupatis auribus moleſtiá facere; q debitú Metropolitano tuo honoré reddere, Nec hoc dicte pater amicitias; quæ ſupliitioné generat; quicq in generatio rephendá, sed qda apud iterrogates magis & pientes te purgare debueras. Miluifti religioliſſimú hojem lſidoq præſyteq; uiru potené tam ex ipfa icaſſus & habitus dignitate; q diuinae ítelligeíæ: curare etiá eos; q aío ueheméter ægrotanti ſi tamen ſenſum ſui langeri habeát. Homo dei mittit hojem dei, nihil itereſt inter p byteq & epifcopú, eadé dignitas mittentis & amili, hoc fatis iperite; in portu ut dictif naufragiú, ſte lſidorus q in cælú tuis laudibus tolli; idipſum infamá. Ale xádría; qd in hierofolyma, ex quo non legatus adueniſſe uideſ; ſed focius. Alioq pferané & líra manu eius ſcriptæ quæ qd éante tres méſes legatiós ad nos directæ erat; portantes erroré. Vincentio pbytero redditæ ſunt, quæ uſq; hodie ab eo tenenſ; qbus cohorta ducé exercitus ſui; ut ſup petra fidei flabili perſiſtat gradut nec noſtris minis terreat. Polliceſ e ante q legatiós eſſet ulla ſupliatio; uentuge Hierofolymai & aduentú ſui ilico aduerſariog cuneos pterendos. Et iter cætera his etiá uerbis utiſ. Quò fumus in aere diſoliſt; & cæra ad uiciná ignis, ita diſſipabif qui ſemp ecclesiſticas ſidei reliſſés; nunc p hoies ſimplices eandé ſidé inquietare conaſ. Rogo te lector; q hoc ſcribit; ante q ueniat; qd tibi uideſ? An aduerfarius uel legatus? ſte eſt quos nos piſſimú uel religioliſſimú; & ut uerbú exprimamus e uerbo deicolá poſſumus dicere, ſte eſt ho diuinae iteliſgétiæ: tam potens; & tâta inceſſus ac habitus dignitate; ut qſi píritalis Hippocrates langoré aíagc noſtaruí ſua potuerit præſentia mitigare. Si tamé nos uoluerimus ſuæ medicinæ acqefcere; curet ſe tali medicinæ guemus; ne collyrio uestro ipie uidere diſcamus, tuæ uero ſanctiſonæ p optima uoluitate; qf ad finé uſq pducta ſit, deſcamur dominú in ſanctis locis nocte & die; ut reddat pſecta mercedé; & coroná uitæ largiæ. Reſte gratias agis, niſi, n. ueniffet lſidoru us in tota palætina tam ſidé fodalé nò inueniſſes, niſi ille tibi pmiſſum apportaſſet auxiliuá: hæreres apud turbá rulſticoq; quæ ſapientiá tua intelligere non poſſet. Nec ipfa apologia; de qua nunc fermo eſt; lſidoro præſente; & multu collaboráte dictata eſt, ipſe idé eſt dictator & baiulus litteraq. Cú ergo huc ueniffet; & acceſſiſſet ad nos tribus ibi uerbus; & admonuifet tam diuinae ſapientiæ tuæ; qppriæ ítelligentiæ habétiá uerba medicináinec p[ra]ſuit aliciuæ nec p[ra]ſuit ei quicq, i[de]coq ad tres uices diſeit; q ad nos acceſſiſet, ut & í ueniédó myſticu numeg, c[ó]feruaret, q theophili epifcopi mádaſtú nobis loqbat litteras ad nos ab eo miſſas noſult reddere. Cúq diceremus: fi legatus eſ; redde legationis epitoſas, li epitoſa nò habes; quo modo legatu te, p[ab]bis? R[es]p[ò]dit ſe hre qd[é] litteras ad nos, adiuratu: tam ab hierofolymog epifcopo; ne nobis eas redderet. En legati c[ò]ſtáta: q ut p[ac]ce faceret; & ſuſp[it]ioné in altera parté fauoris excul deret; a[qu]u[em] ſe utriſq tribuit, & quia fine emplaſtro uenerat; & medicoq armaméta nò habebat; icirco eus medicina nò p[ra]ſuit. Hieronymus inq[tt] & q cù eo ſunt; & ſecreto & cora oibus frequétiſime; & ſub iurifuria di teſtificatione fatis ei fecerút; q nunq de uobis ambiguitate aliquá habuerit ſidei dicentes, quo modo quod tèpore quádo cœmunicabamus ei; & t[uc]c ſimiliter eundé affectú habebamus de ratióe ſidei. Videte q[u]d faciat c[ò]cordia dogmatuí, lſidorus q ut hæc ſignificaret; eius focius erat; homo dei & p[ra]byter theoſebectos & uir poſtés & ſacro ac uenerabili icaſſu & diuinae ítelligétiæ & hippocrates chríſtianoy uocaſ. Ego miſſellum dum in ſolitudine delitefco; a tanto p[ò]tifice repéte trúcatus; p[ra]byteri nomé amili; & tamé ſte Hieronymus cù pánoſa turba & ſordidatis gregibus qd lſidoro illi fulmini aulus eſt reſpòdere; ait ne forte ille nò crèderet; & oppri méret eos p[ra]ſentia; & mole corporis ſui; nò ſemel; ſed frequétiſme iurauerút ſe eúde quo quæſtio erat; icre orthodoxu: nec unq in ſupliitioné habuiffe hæreſos, O apertú ipudenq, médaciuq, O teſtimonium pro ſe nè Catoni creditu. In ore enim duog, uel triu ſteſtú ſtát omne uerbú, aliciu ne diétú, aut tibi aliquádo mádaſtú eſt; q fine fatiſſactiòe ſidei cœmunioné tuá ſubiremus. Quádo per uiru diſertiſimú & chríſtianilimú Arche lau comité q ſequeſter pacis erat c[ò]ditus locus ſcederis ſuit; nòne hoc in primis poſtulatú eſt; ut futura: c[ò]cordia fides iaceret fundaméta? Pollicitus eſt eſſe e ſuentug. Inſtabat dies palchæ; frequés monachog, turba uenerat; expeſtabaris in loco, qd faceres neſciebas, repéte mádaſtú ægrotare te, neſcio qua algoris ut illa die te nò poſſe uenire. Ludio nedú eſps hoc loquiſ? Pone ueru eſſe qd; dicis; p[er]ſrigefcas, Eccleſiæ caufam negligis. Tot iurog & chríſtianoy & monachog, patientiá tentas; Noluimus tibi occafioné dare, uidebamus. n. t[ro]pham dilatiós tuæ, iniuriá patiétia uicimus, qd ſcribit Archelaus; Monet altero & tertio die manereſt; uelles uenire; & ille occupatus (muliercula, n. uenire nò ceſſauit) dum nauleá euaſſiſet; noſtri penitus oblitus e, poſt duos ergo méſes tandé expeſtatus uenit lſidorus; q non ut tu ſingis pro te teſtimoniú; ſed cauſam poſtulata fatiſſactiós audivit, Cú, n. obiiceret nobis q[re]e ei cœmunicaſtis ſi hæreticus erat; Audiuit ab oibus cœmunicæ uimus nihil de hæreſi ſupficantes. Poſtq uero a beato papa Epiphanio c[ò]duétus tam fermone q litteris reſpò dere c[ò]rétpiſt; c[ù]ctis monachis ab eodé Epiphanio ſcripta uenerút, ut abq fatiſſactiòe ſidei nullus ei temere cœmunicaret; p[ra]ſo ſunt lfræ; nec ſup hac re dubitari p[ò]t. Hæc ſunt q fratrú turba reſpòdito; nò ut tu arguméta ris; ex eo te nò eſſe hæreticu; qa aliquádo nò dictus fis, hac, n. t[ro]ne ægrotare nò debebit; q ante ægrotationé ſanu ſuit. Quádo auté cæptu eſt de ordinatioe Paulinianit; & alioq q cù eo ſunt uétilari; t[uc]c uidetés ſe rep[ar]hédic; cù p[er]ter caritaté atq; c[ò]cordiá cœcederent; eis oíá; hoc auté ſolu expeſtereſt; ut licet ab aliis c[ò]tra reguos ordiati ſeſſent; tamé ſubſicereé eccleſiæ dei; ut nò ſciderét eá; neq; ppriu ſib facerét pricipatú. In hoc oino acqefcétés cœpunt p[on]bere de ſide; & oibus notu facere; q n[ò]i nò arguerent; ii q cù Hieronymo præſbytero

erant: niſl culparent in nobis. Sin autem arguerent erroris & culpæ: cum penitus non queant de iſtiusmodi guſtionibus diſputare: ſatificatione errati: pprii nō inuenientes ad iſta cofugerint: nō quod ſperarét nos poſſe: cōuinci: ſed fama noſtrā lædere niterent. Quod pplexa oratio eſt: nemo uitiu ſterptatoris putet. talis.n. & græca eſt. Interim ego gaudeo: q. qui me decollatú putabă: ſubito mihi præbyteri caput uideo repositú. diſcis uos oíno cōuinci nō poſſe: & uenire ad p[uiu] phorrecis. ſi cauſa diſcordiæ: nō ex diſſentione ſidei eſt: ſed ex Pauliniani ut diſcis ordinatiſe deſcedit: quæ tата ſultitia eſt ſolútibus occafioné dare: nolle reſpòdere: cōſite reſſidé: ſed tamè reſponde q[u]d' quæreris: ut oibus luceat: nō de ſide: ſed de ordinatioſe eſſe certamé. q[iu]di enim iterrogatū de ſide tacueris: poſteſt tibi dicere aduerſarius: nō eſt ordinatioſis cauſa: ſed ſidei. Si ordinatioſis cauſa eſt ſtuite faciſe: de ſide iterrogatū tacere, ſi ſidei ſtulte prætědiſs ordinatioſem. Porro q[u]d' diſcis te petiſſe ut ſubiicerent: eccleſiæ deſt: & nō ſcindere t[am]e: neq[] propriu ſibi facerét principatu: de q[ibus] dicas nō latis ſitelli go, ſi de me & de p[le]bytero Innocéto: ſatis multo dormiſt t[é]pore: q[] poſt annos tredecim nunc excitatus hæc loqueres. ob id enim & ego Antiochiæ: & ille Constantinopolin urbes celeberrimas deferuimus: non ut te in populi prædicante laudatemus: ſed ut in agris & in ſolitudine dureſcétia peccata deflectes: Chriſtii in nos mi fericordiá deſſederemus. Si auté de Pauliniano tibi ſermo eſt: uide eú epícopo ſuo eſſe ſubieſtú: uerſari Cypr[is] ad uſiſtationé noſtrā iſterdú uenire: n[ot]o ut tuu: ſed ut alienu: eius uidelicet a quo ordinatus eſt. q[] ſi hic etià eſſe uoluerit: & in exilio noſtro quietus in ſolitudine uiuere: q[ud] tibi debet: n[isi] honóre qué oibus debemus Epícopis? Fac a te ordinatú idé ab eo audies: q[u]d' a me miſſelo hoíe fanctæ memorize: Epícopus Paulinus au diuít. Num rogaui te ut ordinarer: Si fic præbyt[er]æ tribuis: ut monachú nobis n[ot]o auferas: tu uideris de iudi c[ui]o tuo. Sin auté ſub noſe præbyteri tollis: & mihi pp[er]t[er] q[u]d' ſæculú dereliqui: ego habeo q[u]d' ſemper habuì: nullu[que] diſpendiú in ordinatione paſſus eſ. & n[ot]o inq[ui] ſcindere t[am]e: neq[] propriu ſibi facerét principatu: Quis ſcindit eccleſiá? Nos quoq[] oíſ domus Bethleem in eccleſiá cōcitat: An tuq[ui] aut bene credis: & ſupb[de] eſide taſces: aut male: & uere ſcindis eccleſiæ: Nos ſcindimus eccleſiá: qui ante paucos menſes circa dies Penthecoſten n[ot]o obſcurato ſole: oíſ múdus iam iac[]q[ui] futuq[]o iudicé formidaret: q[u]draginta diuerſæ ætatis & fexus præbytæris tuis obtulimus baptizádos: & certe quinq[] p[le]byteri erant in monaſterio: qui ſuo iure poterant baptizare: ſed noueret quic[]g c[ó]tumachú tuu: ſacire: ne & hæc tibi de ſide reticendi daretur occalio. An tu potius ſcindis eccleſiá: q[ui] p[re]ciſi ſti Bethleem præbyteris tuis: ne c[ó]petétibus noſtris in p[afca] baptímu† traderent: quos nos Dioſpolin ad c[ó]ſefforé & epícopu miſimus Dionyiú baptizádos. Eccleſiá ſcindere dicimur: q[ui] extra cel·lulas noſtras: locui eccleſiá n[ot]o habemus: At tu ſcindis eccleſiá: mandas clerícis tuis: ut ſi quis Pauliniani ab Epiphaniu epícopo confecratú p[le]byteq[ui] dixerit: eccleſiá prohibeaf intrare, ex quo t[é]pore uſq[ui] in præſenté die idemus tantú ſpecu domini: & hæreticis intrátibus ſup[ir]amus procul politi: nos ne ſumus: q[ui] eccleſiam ſcindimus: An ille qui uiu habitarú mortuis ſepulchru: negatú qui ſtratrum exilia poſtulait: Quis potiſſi m[ú] illam ferá totius orbis ceruicibus iminenté c[ó]tra noſtras ceruices ſpecialiter ſcitauit: Quis oſſa ſanctog[ui] & inóxios cineres ſcindés hucuſq[ui] uerbari ab imbibribus ſinit? His n[os] bládimétis p[af]tor bonus inuitat ad p[ac]e: & pp[ri]u arguit facere principatu: qui oibus epícopis rectá duntaxat ſidé tenétibus & c[ó]ione & cariatae ſociamur. An tu ſolus eccleſiæ eſi: & q[ui] te offenderita a Chriſto excludiſt: Si ad pp[ri]u deuenimus principatu: oftende nos in parrochia tu habere epícopú, q[ui] tibi n[ot]o c[ó]municamus: ſidei eſt. reſpòde & ordinatioſis erit. Occafioné quoq[ui] ſingú aliá liſterag[ui] q[ui] dicut ſibi ſcripſiſſe Epiphaniu, q[ui]q[ui] dabit ille rationé pro oibus quæ geſta ſunt ante tribunal Chriſtii: ubi maior & minor abq[ui] ulla perſonag[ui] acceptione iudicabiſt, & tamen quo modo poſſunt illius niti epíſtola: qua[que] de ordinatione Pauliniani illicita: & illoq[ui] qui c[ui] eo ſunt a nobis coar-gutus ſcripſit: ſic[ui] & ip[la] epíſtola eius in exordio ſuo ſignificat: Rogo quæ tanta eſt c[æ]citas c[iner]itis ſic[ui] aiunt tenebris iuoluta? Dicit nos occafioné ſingere: & Epiphaniu aduerſus ſe litteras n[ot]o habere, ſtatimq[ui] ſub-iungit: quo modo poſſunt illius niti epíſtola: qua[que] de ordinatione Pauliniani illicita: & eog[ui] qui c[ui] eo ſunt: a nobis coargutus ſcripſit: ſic[ui] & ip[la] epíſtola eius in exordio ſuo ſignificat: n[ot]o habemus epíſtola: Et quæ eſt illa epíſtola: qua[que] in exordio ſuo de Pauliniano loquiſt? Eſt ne aliq[ui] poſt exordiui: cuius tu times facere méto n[é]t: A te eſt coargutus ætatis: qua Paulinianus erat, Præbytæq[ui] ordinas: & legatú mittis ac ſociu: tantag[ui] habes: fiduciá: ut ubi Pauliniani métitus es p[ue]q[ui] illuc p[ue]q[ui] mittas præbytæq[ui]. Itemq[ui] Theoſobiú Tyriæ eccleſiæ diaconu facis præbytæq[ui] & c[ó]tra nos armas: illiuſq[ui] in nos abuteris eloquentia, tibi ſoli licet eccleſiæ uia calcare. tu quic[ui]q[ui] feceris: norma doctrinæ eſt, n[ot]o erubefcis ante tribunal Chriſtii iudicandú tecu: Epipha niu: puocare: Quæ ſequunt poſt hoc capitulú: hæc ſunt, m[é]ſa ſua: & domus c[ó]tuberniú iputat Epiphaniu: ſcribitq[ui] eú n[un]q[ui] eſſe ſecu de Origenis dogmatibus locutu: & ſui iurifiurádi teſtificatione c[ó]firmat dicens: ne ſupſitioné quidé[que] ſic[ui] deus teſtis eſt: p[u]erſæ in nos ſidei ſe habere moſtrauit, n[olo] respondere & arguere acriter: ne periurii epíſcopú conuincere uidear. Præſto ſunt plures epíſtola: Epiphaniu, una ad ip[ſ]um: aliaq[ui] ad epíſcopos palæſtinos: & n[uber] ad romanu† pontificé, in q[ibus] dicit ſe eum corá multis de dogmatibus arguètem: n[ot]o meruiffe reſponſum: totuq[ui] noſtræ paruitatis teſtis eſt monaſterium.

4. Beati Hieronymi præbyteri ad Theophilu papam Alexandrinu Apologia, in qua caluńias Ioannis hiero-solimitani reſbellit; & Origenis ſeſtatorem oſtedit.

¶ XXIII.

E P[it]ſtola tua h[ar]ëreditatis dominicæ te indicans poſſoré: qui p[og]ens ad patrem ap[o]ſtolis loqueb[ae]: Pa[c]e méá do uobis: p[ac]e méá relinquo uobis: illius quoq[ui] felicitatis compotem te eſſe teſtata eſt: in qua[] beati pacifici n[unc]upanſt, Bládiris ut p[ate]ri: erudis ut magiſter: Inſtruis ut pontſex. Veniſt ad nos n[ot]o in maietate uirgæ: ſed in ſp[irit]u benignitatis & lenitatis & m[á]ſuetudinis: ut humilitatem Chriſtii: primo ſtatim ſermone ſeronares, Qui mortalum genus, n[ot]o fulminas & tonás: ſed in p[le]ſpe uagiens & iac[es] ſaluauait in cruce, Legimus enim in typo illius ante p[é]dictum. Memento domine David: & omnis manuſetudinis eius.

74

["E in ipso poſtea ſpentatú eſt, diſcite a me;qa mitis ſum: & humilis corde. Vnde & multa de factis volumini bus ſup pacis laude pſtringés:ac puarios ſcripturae campos more apum uolas qcd dulce & aptu cōcordia ſuit artifici eloqo meſiuiſt. A te cùrres ſigif ad pacé imitati ſumus. Expofita ad nauiigandum uela: crebriot ſuſt artiſiōs tuæ aura cōpleuit:ut no tam retraſtātibus & ſaſtidiſis: q ut aiduis & plenis ſaucibus: dulcia pa eſt hortatiōs tuarum paſtus: ſuſt: ſo nò effectus: Et qgq uolun tas quocq apud deu p[ro]ſiti ſui mercedé habeat: ramé impſeſtú opus etià uolètes mœrore cōſtriftat. Quod ſciés & apoſtolus p[re]ſeſtiffimá uidelicet pacé in utriusq[ur] partis uoluntate cōſitere: quanſt inſt ex nobis etià iuſtus & apolitius ſuſt: ſi pacé uoſe p[re]ſtédere t: & opere oibus hoibus pacé habétes. El p[ro]pphetax p[ax]ut Et ubi eſt p[ax]: Nihil.n. gráde eſt: p[ac]e uoſe p[re]ſtédere t: & deſtruere. Aliud inſiti: aliud demoſtrare, uerbis ſonare cōcordiáre exigere ſeruituté. Volumus & nos pacem. Et no ſolú ſolumus: ſed rogamus. Sed pacé chriſt[ia]p[ace] uera: p[ac]e fine inimiciiſ: pacé in q[ui] no ſit bellú inuo: lutú. Pacé q[ui] no aduerſarios ſubticit: ſed amicos iuſgit. Quid dominationé pacé uocamus. & nò reddimus uni cuiq[ui] rei uocabulú ſuú: ubi odiu eſt: appellen[que] inimicitæ: ubi caritas: ibi tantúmodo p[ax]uocéſ. Nos nec ecleſiá ſcindimus: neq[ui] a patrú cōmunióſe diuidimur. Sed ab ipſis (ut ita dicá) cunabulis: catholico ſumus laſte nutriti. Nemo nácq[ui] magis eccleſiáſticus eſt: q[ui] n[on]q[ui] hæreticus ſuit. Sed ignoramus abſq[ur] caritate pacé: ſi pace cōmunioné. Legimus quoq[ui] in euágelio. Si offers munus tuú ad altare: & ibi recordatus fueris: quia frater tuus habet alijd aduerſum te: diſmitie ibi munus tuú corá altari: & uade prius reconciliari fratri tuos. Et túu ueniens offer munus tuú. Si munera noſtra abſq[ur] pace offerre nò poſſumus: q[ui]to magis & Chriſti corpus accipeſ. Qua cōſcientia ad euchariſtia chriſt[ia] accedá: & reſpòdebo amen: c[ui] de caritate dubitem porriginens[que] Quæſto te: ut patièter me audias: nec ueritaté aulationé putes. Quíſq[ui] ne tibi inuitus cōmunicat: q[ui]ſq[ui] ne exreſta manu uertit facié: & itér facras epulas ludæ oculu porrigit: Ad aduentú igrif ut reor tuú nò p[ac]ut mo nachoq[ui] turba: ſed gaudet: certatim tibi p[cedunt] obuiá. Et de heremi latibulis exeuntes: ſua te cupiut humi litate ſupare. Quis eos cōpellit exire: Nòne amor tuú: Quis p[er]hermú ſepatos in n[on] cogit: Nunnæ tuæ dilectio: Amari.n. parés debet. Amari parés & e[ps] debet: n[on] time[ri] antiqua ſententia eſt: qu[em] meruit: q[ui] odit, qué odit: periſſe cupit. Vnde & in noſtris litteris c[ui] initia paruulog[ui] in timore cōſiſtát: p[re]ſeſta dilectio foras mitit tit moré. N[on] quaſas monachos tibi eſſe ſubieſtos ideo magis ſubieſtos habeas. Tu offers oſculú: illi colla ſubmittút. Exhibes milité: & duce ipetras: q[ui] unus in pluribus es: ut fis unus ex pluribus. Cito idigna[ſ] ſubmit. Exhibes milité: & duce ipetras: q[ui] unus in pluribus es: ut fis unus ex pluribus. Cito idigna[ſ] ſubmittút. Exhibes milité: & duce ipetras: q[ui] unus in pluribus es: ut fis unus ex

72

inter Pauli renatum uincula diaconum cœpiffe effe de feruo.Sed fycophantam iaçitat, & ne probare cogat;
audiffe se dicit, o fi & mihi liberet diceret; quæ multi clamitat; & alioz maledictis acqefere; iam & nos eius
ligeret ſcire: quæ oës ſciut, & me quoq; audire quæ nullus ignorat.Dicit ei uelut p[]mia pro calúnia reſtituta.
Quis tá argutú & callés n[]o phorrefcat igréní? Quis tato p[]ot eloquiætæ flumini reſpòdere? Quid eſt plus ſu-
ſtinere calúniān ſacere? Accusare qué poſtea diliganian peccati ueniá tribuere? Quid minus ſerendú de ſy-
copantha ædile ſerian c[]ofulé? ſcit & ip[]le q[]d taceáq[]d loq[]r; q[]d & ego audierim; q[]d pro Chriſtí metu forſat,
ſe n[]o creda. Origené me arguit uertiffle in latinú,hoc n[]o ſolus ego ſeci; ſed & cōſeffor Hilarius ſecit,& tamen
uterq[]b noſtrú noxius quaq[]q detrúcans: utilia tráſulit, legat ip[]le; fi nouit. Arbitror,n[]e uſſúda c[]ofabulatione
& quotidiano latinoq[]b c[]ofortio Romanú n[]o ignorare ſermoné. Aut ſi certe penitus n[]o ibit; it[]erpten ei a
ſolét, & t[]uc ſciét & me in hoc ip[]lo laudandú eſſe; q[]d detrahit. Sicut,n[]p interp[]tationé & idiomata ſcriptura-
rú Origeni ſemp attributa tráliú; ſic ip[]ietaté dogmatú c[]oftatiffime abſtuli; ſic ueritate ſeruauí. Nungd ego
in turba mitto Origené? Nungd ut c[]æteros traſatores ſcio meialiter h[]re apoftolos; aliter reliſtos traſato-
res? Illos ſemp uera dicere illos in q[]bufád ut hoies errare. Nouí defenſiōis genus; ſic Origenis uitia n[]o nega-
re; ut c[]illo c[]æteros criminis uidelicet qué aperte defendere n[]o audeas; multoq[]b ſimili errore tuearis. Sex ní
lia Origenis tomos n[]o poterat quaſi legere; quos ille n[]o ſcripſit, faciliuq[]b credo teſté huius ſermonis q[] auſto
rem eſſe métitú. Fratré méu cauſam dicit eſſe diſcordiæ hoiem qui q[]e ſcit in monaſterii cellula; & cléricatú
n[]o honóre interp[]taſ; ſed onus. c[]uq[]b nos uſq[]b ad p[]ſenté dié ſecta pacis oſt[]efione laſcauerit; occidétaliú facer-
dotú c[]omouit aures; dicés u[]e adolesc entulú & pene p[]ueq[]b in parrochia ſua Bethleé p[]ſyteq[]b c[]ofitutú. Si hoc
uerú eſt; c[]uq[]b Palætini ep[]ſcopi n[]o ignorát. Monaſteriú,n[]an[]cti papæ Epiphanií noie uetus addictú in quo
ſtraſer meus ordinatus eſt p[]ſbyter in Eleutropolitano territorio; & n[]o in Helení ſitú eſt. porro a[]tas eius; &
beatitudini t[]uæ nota eſt, & c[]u ad, xxx. annog[]b ſpatia iam puenerit; p[]uto eá in hoc n[]o eſſe reſhendendá; q[]i-
uxta myſterius ſuſſumpti hoíos in X[]p[]o p[]ſecta eſt. Recordeſt legis antiquæ; & p[]oft. xxv. annos a leuitica tribu eli-
gi in facer dotúi, puidebit. Aut ſi in hoc teſtimonio ſolo hebraicá lequi[]ueritate ſouerit. xxx. annog[]b fieri fa
cerdoté. Ac ne forſitan dicat; uetera tráſuerit; & ſacta ſunt oíia noua; audiat c[]u Thimotheo; adolesc entiá tuá
nemo c[]oténat. Certe ip[]le quádo e[]ps ordinatus eſt; n[]o multú ea in q[]nú frater meus édiſtabat aſtate. V[]el
ſi hoc in ep[]ſcopis licet; in p[]ſbyteris n[]o licet; ne p[]antiphraſin a ſuo noie diſcrepare uidean[]t: cur ip[]le aut eius
aut minoris ætatis; & q[]d his amplius eſt; ministrú alterius eccleſiæ ordinavit p[]ſyteq[]b. Quod ſi n[]o poreſt pa-
ce habere c[]u fratre; níſi c[]u ſubditó; & ordinatíos ſua e[]p renuente; oſſédit ſe n[]o tam p[]acé cupere; q[]b p[]u
paſcis occaſió[u]e uindictá. Nec alterius q[]etis & pacis ocio eſſe c[]otentú; du[]modo integrú habeat; q[]d mina[]t; etia fi
ip[]le eſt; in ordinaſſet; & hic ſecreti amator q[]e ſcere uellet ne quicq[]b exerceret. q[]b ſi eccleſiá ſcinderet; nihil ei debe-
ret præter honore; c[]uq[]b facer dotibus debitú, Hucuq[]b anſracbus eius ímo categoria & lacinioſus tribu c[]ox
fermo, p[]traſtus eſt. Cui ego q[]de e[]p[]itola breuiter præteriens reſp[]odi. V[]t ex iis quæ c[]oxi teſligitar q[]d tacuerit;
& nouerit nos hoies eſſe rónale a[]iá; & prudétiá ſua poſſe it[]elligere. Nec ita obtuſi cordis ut íſtar brutog[]b aní
n[]o maliú; uerboq[]b tantú ſonú; & n[]o ſentétias audiamus. Núc quæſto te ut ueniá tribuas doliori meo. Et ſi lupp[]b
eſt reſp[]odiffé; multo ſit lupp[]bius accuſſaſſe; q[]g ita reſp[]oderim; ut ſilentiú méu potius indicauerim; q[]b ſermoné.
Quid procul pacé qu[]erút; & uolút eá nobis ab aliis i[]perari? Sint pacifici; & ilico p[]ax ſequeſt. Cur noie ſancti
tatis t[]uæ c[]ótra nos pro terrore abutunt? Et c[]u e[]p[]itola tua pacé & manſuetudiné fonet; illog[]b uerba duritié
c[]ominat? Deniq[]b q[]pacificas & ad c[]ócordiá ptinétes; p[] Deſideriú p[]ſyteq[]b litteras nobis miſeris; hinc proba
mus q[]b illis q[]b p[]acé uelle h[]re ſe falio ia[]ctát[]eas reddere n[]oluuerút. Eligát itaq[]b q[]b uolút, aut boni ſumus; aut ma-
li. Si boni dimittát q[]e ſcere. Si maliú q[]b maloq[]b æxpetit ſocietaté; q[]tú ualeat humilitatis exéplú didicit; q[]núc
diſsimulat; q[]uo c[]ofulio olim diſiuncta ſociauit, p[]bat ſe n[]úc ad alterius uoluntaſte copulata diſcerpere. Nup
nobis poſtulaitu & i[]petrauit exiliúatq[]b utiná ip[]lere potuſſet; ut ficut illi uolútas imputat pro ope; ita & nos
n[]o maliú uolútate; ſed & effectu corona haberemus exiliíi: fundédo magis ſanguiné & patiétq[]b faciédo c[]ofu-
melias. X[]p[]i fundata eſt eccleſiá p[]ſecutióibus creuit: martyríis coronata é. Aut ſi ip[]li foli; iuxta quos legimus;
amat rigóre; & n[]o nouerút p[]ſecutioné ſuſtinere; ſed facere; ſunt & hic ludæ; ſunt uarioq[]b dogmatú h[]aeretici;
& maxime i[]purifimi Manichæi; cur e[]q[]b ne uerbo q[]d quép[]ia aうdent l[]ædere; nos ſolos expellere cupiunt?
Nos foli q[]b eccleſiæ c[]oicamus; eccleſiá ſcindere dicimur, oró te n[]o æqua eſt ita poſtulatio? V[]t auſt illos nobil
c[]u expellat; aut nos c[]u illis teneát; níſi q[]b in eo magis honórat; quos ſalte ab h[]aereticis exilio ſeparant. Mona-
chus proh dolor monachis; & mina[]t; & iportat exiliú. Et hoc m[]oachus apoftolicá cathedrá habere ſe ia[]ctas,
non nouit tyrocinatio ita ſuccumbere; & ipendéti gladio magis ceruices; q[]b manus ſubiicit. Quis,n[]ona-
chorum n[]o exul patriæ; n[]o exul eſt mundi. Quid neceſſe eſt auditoritate publica; & reſci ip[]ti impédiis; & toto
orbe diſcuribus; tangat faltem digitulo; & ultro exhibemus. Domini eſt terra & plenitudo eius. Chriſtus
loco n[]o teneí; i[]clusus, præterea q[]d ſcribís nos per te; & per románæ eccleſiá communicare ei a quo iubemur
communione ſeparari. N[]o neceſſe eſt ire tam longe; & hic in palætina eodem modo ei iungimur. Et ne hoc
quod procul ſit; in uinculo Bethleem præ[]bteris eius; quantú in nobis eſt c[]omunione ſociamur, ex quo per
ſpicuú eſt dolorem proprium cauſam eccleſiæ n[]o putandum; nec ſtomachú unius hominis; immo per illum
aliorum generali eccleſiæ uocabulo nuncupandum. Quapropter quod in principio e[]p[]itola d[]ixi; etiá nunc
repeto; nos uelle pacem Chriſtí optare concordiam, & te rogare; ut illum m[]oneas; pacem n[]o extorquere; ſed
uelle. Sit præteritarum noſtrarum contumeliarum dolore contentus. Et uetera uulnera faltem noua oblitæ
ret caritare, ſit talis qualis ante ſuit q[]d[]b nos ſuo arbitrio diligebat. Verba ei de alieno ſtomacho non fluant.
Faciat quod uult; & non quod uelle compellitur. Aut quaſi pontifex c[]unctis æqualiter imperet, aut quaſi
imitator apoftoli; uniuer forum faluti ex æquo ſexuiat. Si talem ſe præbuerit; ultro præbemus manus:

nnde & multa deſi
plóſis q[]cd g[]d dulaſſa
ta ad náviugan
uidis & p[]lens ſtra
ſoléres moraſſu
r[]eque quan[]tú ingu
ſe p[]ace voſu
rúritu. V[]el
cti p[]aſcè in q[]
c[]e uocamus, &
rúmum p[]ar uocu
unabulís catholica
ramus abq[]b car
& ibi recordat
p[]rius reconſian
us; q[]to g[]mæ & C[]
caſite dubitat
in iuſtus c[]om
rú iſtus uter uſt
us exestens ſu[n]
s in unu c[]og[]
ntia eſt q[]uo meu
ſtátur p[]r ſecta d[]
T[]o p[]erque ſi
ex pluribus Citó
anones eccleſiá
rú didicimus; m[]
citico regnú m[]
exercitus q[]ui de
ſus ſui hume[]
plus optat ana[]
perdita; p[]erepita
in ſuis ſi u[]t il
eticus. Quon[]
ſtus accutur ab[]
& ſandú papá
er populos diſp
rútus q[]b c[]otací
in uno eccleſiá
rú uerú milia c[]
ip[]le etiá lebiq[]
tacú. C[]oferan[]
cc[]comodenus ſi
q[]ui q[]icndas q[]
ans obturá au
ſic q[]a c[]icat; in
rú & apta n[]
g[]d ſibere n[]
lex nec apta c[]
appeſtio p[]ace
[]tio p[]er ſi
ut ip[]le tetel[]
abq[]b ullis of[]
ti clauſus celu
nos n[]o p[]oſſu
habeat. & Honan

extêdimus brachia:amicos & parêtes habeat; & fentiat in Christo: sicut oibus fanctisita & fibi nos effe subietos, Caritas patiês eft: caritas benigna eft: caritas nô zemulaf: nô inflaf: oia suftinet: oia credit. Cunæarum uirtutuî mater eft caritas: & q[ui] s[par]fum triplex apoſtolica ſentetia roboraſ: Dicente: fides: ſpes: caritas, Credimus: ſperamus: atq[ui] ita p[idé] & ſp[em] dilectiōsis uinculo copulamur, Iccirco enim & nos patrias noſtras dimisimus: ut quieti abſ[que] ullis ſimultatibus in agris & in ſolitudine uiueremus, ut p[oft]ifices Chriſti: qui tamen reſtans fidé p[dicant]: nô domino[que] metu: ſed patrû honore ueneremur: ut deferamus epiſcopis: ut epiſcopis, & nô ſub noie alterius: aliis q[ibus] nolumus: ſeruire cogamur. Nô fumus tam inflati cordis: ut ignoremus q[ui] debea tur facerdotibus Chriſti, qui enim eos recipit: nô tam eos recipit: q[ui] illu: cuius epiſcopi ſunt, Sed contenti ſint honore ſuo, patres ſe ſciat, eſſe: non dominos: maxime apud eos: q[ui] ſpreſis ambitionibus ſaculi: nihil quieti & ocio præferut; Tribuat autem o[ſ]onibus tuis X[p]s deus oipotés: ut pacis nô ſicto noie: ſed uero & ſideli amore ſociemur: ne mordètes inuicem confumamur ab inuicem.

Beati Hieronymi præfbyteri ad Theophilum epiſcopum, in qua de litteris gratias agit: & cōtra Origenia, nos h[æ]reticos excitat.

Epistola. XXIII.

B. Eatiſſimo papæ Theophilo Hieronymus Salutè. Meminit beatitudo tua: q[ui] eo t[é]pore: quo tacebat, nunq[ui] ab officiis meis ſermo ceſſauerit. Nec cōſiderauī: q[ui] tu pro diſp[é]latiōe t[u]c facerest: fed q[ui] me fa, cere cōu[n]eniret. Et nunc ſumptis dignatiōis tuæ epiſtolis: ſruſt[ui] aliqué cepp[é]ſme uideo euagelice lectiōis. Si, n. duri iudicis ſententiá crebra mulieris inſlexit petito: qu[á]to magis paterna uīſcera i[ter]pellatiōe ſedula molliunq[ui]: q[ui]d'è canonicis & eccleſiāticis monitis gratias agimus: Qu[em]n. d. n[ic]litig dominus: corripit, & flagellat o[em] filiuiqu[ue] recipit. Sed tamé ſcito nobis nihil eſſe antiqui[que] Chriſti iura ſeruare, nec patrû tranb[us] ferre terminos: ſ[em]per q[ui] meiniſſe romaná fidé apoſtolico ore laudatá: cuius ſe eſſe participé alexádrina eocleſia gloriá. Sup. nefaria h[æ]reſi: q[ui]d'è multá patientiá geris: & puta[es] eccleſiá uiribus: incubátes tua p[os]ſe corigi lenitate: multis ſanctis diſplicitet, ne dum paucos: po[n]tulariá p[ſ]tolaris: nutrias audaciá perditorú, & uis ſaſt[ui] robustior fiat, Vale in Chriſto.

Theophili Epiſcopi ad Hieronymum: uiſtos Origenianos nuncians.

Epistola. XXV.

D. Ilectiſſimo & amatiſſimo fratri Hieronymo Theophilo epiſcopus, Sanctus epiſcopus Agatho c[ui] di lectiſſimo diacono Athanaſio in eccleſiāſtica directus eſt cauſa, qua c[ui] didiceris: nô ambigo quin noſtrus ſtudiu[us] probes: & in eccleſiæ uictoria glorieris. N[am]q[ui] Origenis h[æ]reſim in moſaſteriis Nitri qu[em] dam furioſi ho[ies] ſerere & fundare cupiētes; p[pe]phica phalce ſucciſt[ui] ſunt, Quia recordati ſumus cōmonétis apoſtoli. Argue eos ſeuere, ſeſtina i[gu]t: ſui: & parté h[uius] præmii recepturus: deceptos quoſq[ui] em[é]dare ſermo nibus, O[pt]amus: ſi fieri potest: in diebus noſtris catholica[que] fidé: & Eccleſiæ regulas c[ui] fubiectis nobis populis c[ust]o[d]ire: & o[es] nouas ſopire doc[rinas].

Hieronymi ad Theophilu[us] gratulatoria pro detectis & uiſtis h[æ]reticis.

Epistola. XXVI.

B. Eatiſſimo papæ Theophilo Hieronymus, Nup tuæ beatitudinis p[ce]pita: em[é]dátiá uetus ſaſtú[i] & me ad ſolitú officii: puocantia. Vnde licet p[er] ſanctos ſres Pluſculu[us] P[ri]ſcu & Subulú tuus ſermo ce[ſ] ſauerit: tamé qa uidimus illos z[elo] fidei c[ó]citatos raptim Palæſtinae l[u]ſtraſſe regiōes: & diſp[é]sig[ui] ſuſq[ui] ad fuas latebras p[ec]utus: breuiter ſcribimus: q[ui] torus m[ú]dus exultet: & in tuis uiſtoriis gloriſe. Ero et[ut]q[ui] Alexádriæ uexillú: & aduerſus h[æ]reſim trophæa fulgétia gaudés populoq[ui] turba p[er]ſpectet. Maſe ututate: maſte z[elo] fidei oſt[é]diſt[i] q[ui]d'uc[que] h[uc]uſq[ui] taciturnitas diſp[é]latio ſuit: nô c[ó]ſenſus. Libere, n[em] reuerentis t[ur]a loquor, Dolebamus te n[im]iui & eſſe patienté: & ignorátes magiſtri gubernacula: i[ge]ſt[ie]bamus in interitú p[di]torum. Sed ut uideo exaltaſt[ui] manú diu: & ſuſp[é]diſt[i] plaſq[ui] ut ferires forſtiter. Sup. ſuſcepti[que] cuiuſda: non debes c[ó]tra urbis h[uius] dolere p[ò]tificé qui nihil t[uis] litteris p[ec]epiſti, & temerariu[us] ſuit: de eo q[ui] d'ef[ne]c[ie]bat ſerre ſen t[entiá]: t[amen] reor illu nec audere: nec uelle te in aliquo l[æ]dere.

Beati Hieronymi præfbyteri reſponſua inc[re]pationis h[æ]reticog[ui] ſuſcipientis officii: & illius ſententiam Romani pontificis fidei c[ó]gruere c[ó]gratulantis.

Epistola. XXVII.

B. Eatiſſimo papæ Theophilo Hieronymus. Duplicate mihi gratiá beatitudinis tuæ litteræ p[ſ]titeruntoq[ui] & ſanctos & uenerabiles Agathoné c[em]pi: & diaconu[us] Athanasíu habuerint portitoré: & aduerſum ſce[]leratifiſſimá h[æ]reſin z[el]u fidei dem[ō]ſtrarin[t]. Vox beatitudinis tuæ in toto orbe p[ſ]fonuit: & c[ui]tis p[er] eccleſiis l[æ]tátibus: diaboli uenena ſeuire. Nequaq[ui] amplius antiquus ſerp[é]s ſibilat: fed contortus & euilcera t[us] in cauernag[ui] tenebris deliteſcés: ſol[em] clag[ui] ſerre n[ô] ſuſtinet. Qui q[ui]de ſup h[ac]re: & ante q[ui] ſcribereis: ad odi denté epiſtolas m[í]fera: ex parte h[æ]reticog[ui] ſtrophas: meq[ui] lingua ho[ibus] indicá: ex diſp[é]latione dei ſaſtum p[u]to: ut eo in t[é]pore: tu quoq[ui] ad Anaſtaiu[us] papam ſcriberes. Et noſtrá dum ignoras: ſententiá roborares. V[er]rú a te n[unc]a[mi]niti: magiſt[ui] ſtudiu[us] acc[ò]modabimus: ut hic & procul ſimplices ab errore reuocemus. Nec t[em] meamus ſubire odia quorundá. Nec, n[em] debemus ho[ibus] placere: fed deo: q[ui]q[ui] ardétius ab illis defenda[que] h[æ]re fisiq[ui] a nobis oppugneſt. Simulq[ui] obſcro: ut q[ui] ſi ſynodica habes: ad me dirigas: quo p[oft]im tanti p[ò]tificis auſtoritate firmatus liberius & c[ó]ſidentius pro X[p]o ora referare, Vincentius p[ſ]byter ante biduuiq[ui] h[ac] epiſtola darem de urbe uenit: & ſuppliciter te ſalutat: crebroq[ui] ſermone c[ó]celebrat Romá & totá Italiam t[uis] p[o]t X[p]m epiſtolis liberatam. Annitere ergo p[apa] amatiſſime atq[ui] beatiſſime: & per o[em]m occafioné ad occidenta les epiſcopos ſcribe: ut mala germina acuta: ut p[ie] ſignificas: ſuccidere falce n[ô] ceſſent.

Theophili epiſcopi ad Hy[er]onymu[us] præſbytero: quod fugati ſint Origenis ſectatores, & quod hipocritas euſdem fautores euiteret.

Epistola. XXVIII.

D. Omino dilectiſſimo: & amatiſſimo fratri Hieronymo Theophilo præſbytero Theophilus e[ps], Didici q[ui] & ſancti tas tua nouerit Theodog[ui] m[ō]achú, eiuiq[ui] ſtudiu[us] c[ó]probaui: qa c[ui] a nobis Romá nauigaturus exiſtent.

noluit ante cuſſicifcniſi te & ſanctos fratres.q tecu ſunt in monaſterio quali ſua uſcera:amplexaretur & iui-feret:qué p ſuſceperis p eccleſiæ tráquilitate lætare.Vidit.n.cuſta Nitriæ mohaſteria:& ſerre ſot pót conti-nerétiam & mafuetudiné monachorú.Quo moſtinetis & fugatis Origenis ſeſtatoribus:pax eccleſiæ reddi- ta ſit:& discíplica domini cſoberueſ,Atq utiná apud uos quoq deponerét hipocrifin:q occulte dicunſubru ere ueritée.De quibus no ſene ſentientes in his regionibus fratres hoc me ſcribere.puocarut. Qua ob rem cauete;& effugite huiuſcemi hoíes.Et iuxta q'd ſcriptú eſt.Si quis no affert ad uos eccleſiatica ſidé: huic ne au e dixeritis.Quaç ex luppſuo faciá:hæc tibi ſcribere:q errátes potes ab errore reuocare:tamen nihil no cet prudétés & eruditos uíros pro ſolicitudine fidei comoneri,Oes frés q tecu ſunt noie meo ſalutari uolo.

C. Epiphaniu epſcopi ad Hieronymu præſbyteru de proſligatione Origenianæ hæreſeos p Theo-
philu eµm:cuius epiſtolà interferit gratuláti.

C. Epítola. XXVIII.

D Omino amátiffimo filio:ac fratri Hieronymo:Epiphanius in domio Saluté.Generalis epiſtola:quæ ad oës catholicos ſcripta eſt: ad te prieptinetq zelú fidei aduerſus cúſtas hæreſes habés Origenis proprie; & Apollinaris diſcipulos aduerſaris, quorum uenenatas radices;& in altum deſixam impie taté omnipotés deus protraxit in mediú.Vt in Alexádria proditæ:in toto orbe areſcerét,Scito ení fili cariſſi me Amalech uſq ad ſtirpe eé deletu;& in mòte Raphadin ecreſtú trophæú crucis,Et.n quo mo porreſctis in altú Moyſi manibus uincebat Iſraeh:ic dominus cōſfortauit ſamulú ſuum Theophilu:ut ſuper altare eccleſiæ Alexandrinæ cōtra Origené uexillú poneret,Et implereſt in eo quod dicif:ſcribe ſignú hoc,qa delebo ſu fú ditus Origenis hæreſim a facie terræ cu ijo Amalech,Et ne uidear eadé rurſus iterare; & plixiorem epiſtolá texere:ipfa ad uos ſcripta direxi,ut ſire poſſitis:quæ nobis ſcripferit;& quátú boni ultimæ ætati meæ cōſeſ ſerit dominus,ut q'd ſemper clamaba:stanti pótificis teſtimonio pbaréſ, la út puto & te aliquid operis edi-diffe;& iuxta prioré epiſtolá qua te ſuper hac re fuerá cohortatus:elimaſſe librú:qué tuæ linguae hoíes legát. Audio,n.& ad occidenté: quorúdam hominú naufragia perueniſe; qui non còntení pditione ſua:euolút prures mortis habere participes,quali multitudo peccatiú felicus minuat:ut numerofitate lignorú maior gehénæ ſlama ſuccreſcat,Sanctos fratres qui tecum ſunt in monaſterio domino ſeruientes;& tecum & per te pluri-mum ſalutamus.

D Omino dilectiffimo fratri & coepifcopo Epiphanio Theophilus in domio Chriſto ſaluté,Dominus qui locutus eſt ad p̄pheta Ecce cōſtitui te hodie ſup gétés & regna eradicare & ſuffodere & disperde- re;& rurſum ædificare ac plátare ſingulis ſtboripæ eàdem:eccl[esiæ ſuæ largitur gratiá:ut integrum corpus cōſerueſ;& in nullo hæreticorú dogma tuú uenena p[u]aleát.Quod q[ed]e n[ú]c uidemus expletú.N[á] ec cleſiá Xpí quæ no habet maculá neq[]rúgá aut aliquid íſtiu:modi:egrediétés de cauernis ſuis Origenis colu-bros euagelici en[]e truncatu: & ſecudú Nitriæ monachor agm[]e c[ò]tagione p[e]ſtiraſa liberauit. Pauca ergo ex his quæ geſta ſunt in generali epiſtola qua ad oës in c[ò]e direxi:prout patiebaſ angultia temporis compre h[é]di.Dignatiónis t[u]æ eſt quæ in huiuſcemi domi certaminibus ſæpe ante nos p[ug]nauit;& poſtos in prælio con ſolari;& c[ò]ogregare totius inſulæ epiſcopos:ac ſynodicas litteras t[á]d ad nos q[ad] c[ò]ſtantinopolitanæ urbis epi-c[ó]ſop,& fi quos alios pu[ta]tueris mittere:ut c[ò]ſenfu oium & ipe Origenes noſatim;& h[æ]refis nefaria c[ò]dène tur.Didici.n.q calu[n]iatores uer[]e fidei Ammonius Eusebiuſ & Eutinius nouo,p h[æ]reſi ſurore batchantes C[ò]ſtatinopolim nauigarint:ut & nouos fi quos voluerint decipiát. & ueteribus ſuæ ipietatis fociis c[ò]iungá tur.C[ur]æ igitur turæ ſit:ut c[ú]ſtis epiſcopis p l[ſ]auriá atq P[á]philiá & c[æ]teraru[]puinciaru[] quæ i uicino ſut[]re i[]ordiné p[á]das;& noſtra[]ſi d[í]ignú pusatas)epiſtolá ſubijícias,ut oës uno p[ú] ſ공 c[ò]gregati c[ú] uirtute domini noſtri le ſu chriſto tradamus eos ſathanæ in interitú ip[]ietatis:quæ poſſidet eos,Et ut celerius noſtra C[ò]ſtatinopolim ſcripta perueniárt;mitte induſtriú uirú & alíqu[]e de clerici:sicut & nos de ipſis Nitriæ m[oa]ſteriis patres mo nachorú cum alii ſanctis & c[ò]tinetiffimis uiris miſimus:q poſſint c[ú]ſtos in p[é]fenti docere quæ geſta ſunt. & ſuper oíá quæſumus:ut ip[]enſas ad dominú fundas p[ces]quo poſſimus etiá in íſto certamine ui[]ctoriá c[ò]ſeg.N[ò]n.parua lætitiá & í Alexádria & per totá ægyptú populi[]u corda perſuaſit. Ex quo pauci hoíes eieſti ſunt puru[]corpus eccleſiam permaneret.Saluto ſratres q tecu ſut. Te plebs quæ nobilcú eí i domio ſalutat.

q. Epiſtola Beati Hieronymi p[]ſ]byteri ad Theophilu eµm.In qua librú illius ſumis laudibus eſſet: exculans q[]elerius no ſuerit in latinú.

C. XXX.

B Eatiffimo papæ Hierophilo Hieronymus Saluté,Ex eo répore quo beatitudinis tuæ accepi epiſtolas: iu[n]to paſchali libro uſq[]p in p[é]ſenté dié ita & m[œ]roere luſtus & lolicitudine ac diu[n]ſis p[ú]ſatu eccleſiæ h[]ic inde rumo[]ribus exagitatus ſum:ut uix u[]i]olumé tuú potuerim in latinú ſermoné u[]ertere,Opti me ení noſti iuxta ueteré ſentétiá no e[é] trifté eloquétiámaxime fi ad ægritudiné animi accedat corpís ægritudo.Et h[ac] ip[]am epiſtolá ſebre æſtuans;& q[nt]um iam diem decumbens le[]ctulo nimia feſtinatione diétaui:breuítér indicáς beatitudini tuæ:magnú me laboré ſuſtuinuſſe in traſſatione eius,ut oës ſentétiáς pari uenuſtate traſſerre;& græcæ eloquétiæ latinú aliqua ad p[re]ſponderet eloquiú. In principio philofopharis: & generaliter agés du oës erudis:unú iugulas.In reliquis aút q[d]u el difficillimú eſt:[]rhetoricæ eloquétiæ iun gis philofophis: & Demoſthené atq Platoné nobis cóſocías.O qua]ta dicútur in luxuriá:quátis p[]coniis ex-toliſt c[ò]tinétia,& de intimis ſapiétiæ diſiplinis diei ac noſtis:lu[n]æ curſus ac folis ratióemúdi iſtus natu-ra deſcribíſ,& h[ac] ip[]a]ſi]putationé ad ſcriptura[]g refers au[]ctoritatem:ne in paſchali libro uidearis de ſæcu laribus q[ac]q ſotibus mutuatus,Quid plura[]p in his laudare te uereor ne aſſentádi crimé incurrá. Optimus li[ver] eſt;& in philofophis: & agés p[ú]ſceptá cám ab q[u]n inuidia p[]ſonarú, Vnde obſecro te ignoſcas tarditá etiá meæ,Ita.n.f[á]ctæ & uenerabilis Paulæ c[ò]ſectus ſum dormitióe:ut abſq[]p traſſatőe h[uius] libri:uſq[]p in p[é]ſtia[]ge nihil aliud diuini operis ſcripſerim.p[]d]idimus.n.ut ipe noſti rep[é]te ſolatiu[]p,quod[ut] c[ò]ſciétiæ noſtræ teſtis e

k

dominus) nō ut, pprias ducimus necessitates; sed ut fancturō refrigeria; qibus illa solícite feruiebat. Sandita & uenerabilis te filia tua Euftachiú; quæ nullá pro matris abſentia recepit cōſolatione; te univerſa fraternitas ſuppliciter falutat. Libros quos dudú ſcripſiſte te nunciata: uel legendos nobis: uel uertendos tranſmitte. Vale in Christo.

Præfatio Ruffini p[ro]byteri Aquilegiéſis in libros piarchon Origenis in quo dicit ſe Hieronymu imitati; q[ui] ei uſſé Origenis aliqua traduxerat; & p[er]ſteq[ui]a ſide diſcrepant detractaturū. Nota q[ui]d h[uius] primu inter Hieronymu & Ruffinu exorta é cōtëtio: c[ui] callide in ea p[er]ſatœ Hieronymi méſtio habita crederetur; ſiuct mox ſubieſtæ teſtæ.

Epiftola, XXXII.

C[ic]io q[ui]plurímos fratrú ſcietiæ ſcripturarú defiderio prouocatos; pop[os]ciffe ab aliquátis eruditis uiris; & græcarú litterarú p[iti]siut Origené R[ō]anu facerět; & latinis auribus e[ui] d[omi]nét. In qu[em] q[ui] etiá c[ui] frater & collega ueſter ab e[po] Damaſo deſcatus; omelias duas de cático cático; g[ui] latinú tráſtuliſſet ex græco: it illo opere ornate magnificæ p[er]ſatus é; ut cuíus leg[em]edi Origené; & auidiſſime p[ui]rueſi deſideriú c[ui] moueretidicés illius aiſæ c[ou]enire; q[ui] dictú eſt. Introduxit me rex in cubiculú ſu[mi] afterens eu[mi]q[ui] c[ui] in c[orte] ris libris o[em]s uincat in cáticis canticorú: Etiá iſpe ſe uicerit. Polliſſe ſane in ip[er] p[er]ſatione ſe & ip[os] in canto canticorú libros; & alios q[ui]plurímos Origenis R[ō]anis auribus largiturú. Sed ille ut u[ideo] in filio p[rop]rio p[la]cens; r[é] majoris gloriæ ſe quic[ui]t p[er] u[er]bi ſit potius q[ui] iter[ps]. Nos ergo r[é] ab illo quidé cæpta ſequimur & p[er]batá; ſed n[ò] æquis eloqu[itiæ] uiribus; t[á]tú uiri ornare poſſumus dieta. Vnde uereor ne u[ito] meo id accidat: ut u[it]r[é] qu[em] ille alterú poſt apoſtoſolos eccleſiæ doctore[ris] ſcietiæ ac ſapientiæ merito c[ò]probauit; inopia l[erm]o[is] noſtri longe ſe inferior uideat. Quod ego ſæpe c[ò]lideras reticeb[ane]c deſcatibus me frequ[è]ter in h[oc] opus fratibus annuebá. Sed tua uis fideliffime frater Machari; tanta eſt: cui obſterere ne imperitia q[de] p[ot]; p[per] quod ne te ultra tá grau[em] p[ater]er exaſtoré; etiá cotra propoſitú meu c[ef]ſi, ea tamen lege atq[ui] ordineuut q[ui] t[u] fieri p[ot]; interp[à]tudo ſequar regulá p[de]ſeſſoræ. Et eius p[ic]pue uiri; cuius ſuperius ſecimus méſtioné; c[um] ultra, Ixx. libellos Origenis: quos omelíticos appellauit; aliquidos ét de tomiſ in apoſtolum ſcriptis tráſuſſiſſet. In latinú; in q[ibus] c[ui] aliquátæ offendicula inueniant[em] in græco: it ſتا liminauot o[ia] interp[à]tando atq[ui] purga u[it]; ut nihil in illis q[ui] a ſide noſtra diſcrepet latinus lector inueniat; h[unc] ét nos licet n[ò] eloquentiæ uiribus diſciplinæ tamé regulis inq[ui]atu poſſumus; ſe quimur; obſeruantes ſciliſet ne ea q[ui]æ in libris Origenis a ſe ip[so] diſcrepantia inueniun[em] atq[em] c[ot]raria p[er]amus; cuius diuerſtatis c[am] plenius tibi in apologetico; quem Pamphilus p[er] libris ip[si]us Origenis ſcripti[que] edidimus breuifimo libello ſuperaddito: in quo eudientibus ut arbitror, p[am]bætis corruptos e[em] in q[ui]plurímis ab h[æ]reticis & maliuoliſt; libros eius oſſédimus; & itos p[ic]pue quos n[unc] exigis ut interp[à]t i. piarchon: q[ui]d[em] de principiis uel de principatibus d[ici] p[ot]; q[ui] ſunt re uera alias & obſcuriflimi & difficillimi. De rebus. n[ib]i talibus diſputat: in q[ibus] philosophi o[mi] f[ui]a etate c[ò]ſumpta nihil in uenire potueſt. Hic uero noſter qua[tu]t potuit egit; ut creatoris ſide; & creatarum rerú r[on]emi: q[ui] illá ad in[im] p[ietaté] traxerút; ad p[ietaté] iſpe c[ou]nueret. Sicubi ergo nos in libris eius aliq[ui]d cotra id inuenimus: q[ui]d[em] ab eo[mi] c[æ]teris locis ſideliter de trinitate fuerat definitio: ueluti adulteratú hoc & alienú; aut p[er]tumſimus aut ſecu[rum] e[am] regulá p[ul]timus; qua[bo] ab ip[so] frequ[è]ter iuuenimus affirmatá. Si qua ſane uelut peritiá iſ; & ſci[ti]bútibus loqués; d[ú] breuiter traſire uult obſcurius p[ul]timut; ut manifiſtior fieret locus; ea q[ui]æ de ip[er] re in alii eius libris apertius legeramus; adiæcimus explanat[io] ftudétess: nihil tamé noſtrú diximus. Sed licet i[mi] alii locis dieta ſua tamé redidimus. Hoc a[ut] iccirco in p[er]ſatœ c[om]ouíne forte calúniatores iterú ſe criminandi putarét inuení ſe materiá ſed uiderint ip[er] quid peruerſi & contentioſi ho[ios] agát. Nobis interi tantus labori; ſi tamen onanibus uobis deus iuuerit; iccirco ſuſceptus e[ſt]. n[ò] ut calúnióſorum ora (quod fieri non p[ot]; licet forte etiam hoc deus faciet) clauderemus. Sed ut p[er]ſicere ad ſcietiá rerú uolétibus materiam p[er]beremus. Illud ſane onn[em]e q[ui] hos libros uel deſcripturus eſt: uel lecturus i[mi] c[of]peculu dei p[ris] & filii & ſpiritus f[æ]tico: c[ot]eſtior; atq[em] c[ou]eio p[er] futuri regni ſidé; per ſurreſtōt[em]is ex mortuis ſacramentú p[er] illum q[ui] p[er]ſatus é diabolo & agélis ſuis a[tem]ú igné; ſic n[ò] illú locu[em] a[ter]na h[æ]reditate poſſideat; ubi é f[let]us & f[ri]ctor d[é]tiú; & ubi ignis e[or]ú n[ò] extigueſ; & vermis e[or]ú non morieſt; ne qs addat aliq[ui]d huic ſcripturæ: ne auferat; ne inferat; ne imutet; ſed c[of]ferat c[ui] exep[ar]ibus; unde ſcripſerit; & emendet ad litterá; & diſtíguat; & n[ò] emédatú uel n[ò] diſtintú c[odi]c[em] n[ò] hea[t]; ne ſenſuú difficultas; ſi diſtintus codex n[ò] ſit: maiores obſcuritates leg[et]ibus generet.

P[am]achii & Oceani ad beatú Hieronymu præbyterú c[om]onétiú; ut de callida Ruffini interp[à]tatioe & mé tione illius in p[er]ſatione habita ſe purget.

Epiftola, XXXIII.

S
Anctus aliquis ex fratribus ſchedulas ad nos cuiuſda detulit; quæ Origéis uolumé q[ui]d[em] Periarcho[mi] ſcri bitur: in latinú ſermoné uerſum tenerét. Et quoniá in his multa ſut; quæ tenuitaté noſtri igeni per- mouét; quæq[ui] minus catholice dieta exilſtimamus; ſuſpicamur etiá ad excufationé auctoris multa de libris eius é ſubtraſtæ; quæ apertá ip[iet]até ei uſſé moſtrare potuiffent; quæſumus præſtantiá tuam: ut hoc ſpecialiter n[ò] tá nobis q[ui] uniuſeris; q[ui] in urbe habitat; ip[ro]ſe cut[em]us opus dignersi ip[end]ere, ut ſupradictú libri Origenis ad ſidé; qu[em]é admodú ab ip[so] auſtore editus eſt: tuo ſermoné manifeſtes; & quæ a defenſore eius iter- pollata ſut; prodas. Et quæ etiá in his ſchedulis quas ad fanctitaté tuá direximus: uel c[ô]tra catholica regulá uel ip[er]ite edita ſut; redugaras atq[em] c[ou]iícas. Sane ſubtiliter in p[er]ſat[io]e operis ſui méſtioné tacito noie t[em]a ſan- c[it]atis expreſſit; quod a te promiſuú opus iſpe c[opl]erit; illud oblic[em] agés etiá te ſimili r[oe] ſentire. Purga ergo ſuſpito[es] ho[ium]; & c[ou]ince criminanté; ne ſi diſſimulaueris: c[ô]ſétire uidearis.

Apologia beati Hieronymi ad eſodé resp[ò]ſiua, in qua docet ſe Origéis doctríná n[ò] dogma ſeſatu[mi], docetq[ui] illú ita leg[em]diut; ut exceptis bonis c[ot]raria ſidei reſp[an]dunt. Illius quoc[ui] errors deſtag[em]; & p[er]ſationé in libros periarchon carpil, illo[que] interp[à]tationé u[ti]oſam dánat.

Epiftola, XXXIII.

S

S Chedulæ quas misiftis honorifica me affecere cõtumelica:ſic ingenii p[ro]dicátes:ut fidei tolleret uerita t[em]. Et qa ead[em] in Alexádria & Romæ ut in toto p[er]ne orbe boni hoies fuper meo neio iacteque confue uerut: & tantú me diligút:ut ſine me hæretici e[em] n[ot] poſſint:omittá p[ro]ſonas:rebus t[at]ú & criminibus reſp[o]debo. Neq. n. p[er]ſed maledicétibus rema[li]edicere: & aduerſarios talione mordere: cui p[er]cipit malú p[ro]ma lo n[ot] reddere: ſed uincere in bono malú: faturari obprobruſi: & alterá uerberátí p[er]bere maxillá. Obiciut mi- hi:quare Origené aliquádo laudauerim. Ni fallor: duo loca ſunt: in q[ur]bus eu[rum] laudaui: p[er]ſatiúcula ad Damalú in Omeliis cáticis canticorú: & p[er]miu[n] in libro hebraicoq[] noium. Q[uid] ibi de dogmatibus eccleſiæ dictí? Q[uid] de p[er] & filio p[er]ſo: Q[uid] de carnis reſurrec[to]e: Q[uid] de aíæ ſtatu atq[] subſtatíæ: Simplect iſter p[ra]tio atq[] do[cr]ina ſimplici uoce laudata eſt: nihil ibi de fide: nihil de dogmatibus c[ô]prehéſum eſt. Morta- lis tantú traſtaſt locus, & allegoríæ nubilú ſerena exponiſtoe diſcutíſt. Laudaui i[n]terp[te]n: n[ot] dogmatiſten:inge miu[n]: n[ot] ſidem. p[il]oſophu[n]: n[ot] apoſto[lu], Quod ſi uolút fuper Origené meu[] ſicre iudici: legátí in Eccleſiasten c[ô]métarios, replicét in epiſto[la ad Eph[ei]ios tria uolumía: & intelligét me ſemp[ur] eius dogmatibus contraſſe. Quæ.n. ſultitia eſt: ſic aliciuus laudare do[cr]ináut ſequar & blaphemiá? Et beatus Cyprianus Tertulliano magiſtro utiſt: ut eius ſcripta p[ab]t. Cúq[] eruditi & ard[er]is delect[et] ingenio: M[ot]anú c[ui] co Maximilláq[] n[ot] ſe quitur. Fortiſſimos libros c[ô]tra Porphyriu[] ſcribit Apollinaris. Eccleſiaticá pulchre Eufebius h[ift]oríá texu- it, alter e[os] dimidiatá chríſti introduciut œconomíá alter i[pi]etatis Arrii apertíſſimus p[ug]nognaſt eſt. Ve i[gt] Eſaíasq[] dicút bonú malú: & malú bonú: & qui faciút amarú dulce: & dulce amarú, nec bonis aduerſiarú[rum] ſi honeſtú q[ui]d habuerit detrahédu[]ſt: nec amicorú laudáda ſunt ſuitia: & unu[que]q[] n[ot] p[er]ſonarú: ſed rerú p[ò] dere iudicádu[]ſt. Mordeſt & Lucilius: q[u]d inc[ò]poſito c[ur]rat pede: & tamé fales eius lepoq[] laudáſt, d[ù] eſſem iuuenis miro diſcédi ſerebar ardore, nec iuxta quorúda p[lu]mptione[n]ipe me docui, Apollinaré Laodicenum audiui Antiochíæ frequéter & colui. Et c[ui] me in ſanctís ſcripturis erudiret nunq[] illius c[ô]t[er]ioſu dogma ſu- ſcpi[ci], lam canis ſp[ar]gebar capit: & magiſtru potius q[u] diſcipulú decebat, p[er]rexi tamé Alexádria: audiui Didy mu[n]: in multis ei gratias ago. Quod neſciui didici: q[u]d ſiebá illo docête n[ot] perdidi. Putabant me hoies ſiné ſe ciſſe diſcédi, ueni rurú Hierofolymá & Bethleem, quo labore: quo precio Barabanú noſturnú habui præce ptore: Timebat, n. ludæos: & mihi alterú exhibebat Nicodemú; horú omniu[n] frequéter in opuſculis meis fa[ci]o métoné. Certe Apollinaris & Didymi inter ſe dogma c[ô]trariu[] eſt. R[api]at me ergo utraq[] turma diuérſu altrinſecus: qa magiſtru utrúq[] c[ô]ſiteor, ſi expedit odiſſe hoies & gentes aliquas delectari:miro odio aufer for c[ô]ſoción, e[ſ]q[ui] hod[ie], n[per]ſequíu[n] dominú noſtru ſeſum chríſtu in ſynagogis S[ath]anæ. Obiiciat mihi q[ui]p[ra]: cur ho[ie]m ludæu[] habuerí p[er]ceptoré. Et audet q[ui]dp[er]ferre litteras meas ad Didymu[n] qualiſ ad magiſtru, Gráde crimé diſcipuli: ſi ho[ie]m eruditú & ſené magiſtru dixeri. Et tamé uolo inſp[ic]ere ip[am] epiſto[la]: qua[]tá tem pore in caluníá referu[ata e[n]n] ſi N[ih]er p[ter] honore[] & ſalutationé c[ô]tinet: inepta ſunt h[ac] & f[ri]uola. Arguie po t[ius] ubi h[æ]refin defenderi, ubi paru[n] Origenis dogma laudauerim in le[ct]ioe Eſaíæ: in quo duo ſeraphin cla mátia deſcribúſt: illo interſpante filúi & ſpiritu[] ſanctú, n[ot] ne ego delectáda expositionem in duo ſtamenta mutau[] Habetur liber in manibus ante, xxx. annos editus, tot opuſcula mea: & maxie c[ô]métari iuxta oppor tunitaté locorú; gentilem ſedá lacerát, quod aút opponút c[ô]gregasse me libros ſcilicet illius ſuper c[u]c[to]s ho mines: utiná omniu[n] traſclatorum habere[] uolumina: ut tarditaté ingenii eruditionis dilig[et]ia c[ô]p[é]farem. C[ô] gregagui libros eius ſateor, Et ideo errores n[ot] ſequor: qa ſcio uniuera[] qua ſcripſit. C[redite] expto. qualiſ chrí- tianus: chríſtianis ſloquor, uenenata ſunt illius dogmata: aliena a ſcripturis ſanctís uim ſcripturis facientia, le gi inq[ui] legi Origené. Et ſi in legende crimé eſt: ſateor, & noſtru marſupíu[] Alexádrinæ chart[æ] euacuauerunt. Si mihi creditis origeníta n[un]q[ui] ſui. Si n[ot] creditis n[ue] eſſe c[e]ſlau[]: q[u]d ſi nec ſic adducimini ad fide: c[ô]p[ellitis] me ad defensioné mei: c[ô]tra Amaſiu[n] u[er]ſtru ſcribere: ut ſi n[ot] creditis negáti: credatis falté accuſanti. Sed liben t[ius] mihi erranti credi: q[ui] c[or]rèto. Nec mirú, p[ut]am, n. me ſu[n] e[em] συναντ[α]στην: & propter animales & lute os: n[olle] palá dogmata c[ô]ſiteri. I[pi]orú, n. decretú eſt: n[ot] ſ facile margaritas ante porcos mittédas: nec dandum ſanctú canibus. Et c[ui] D[aud]i dicere, abſcondi in corde meo eloquia tua: ut n[ot] peccé tibi. Et in alio loco ſuper iuſtoq[ui]o loqui[ſt] inqui[re]t eruditat[em] cum p[ix]io ſuo, i. c[ui] iis q[ui] dometici fidei ſunt. Ex quo uolút intelligi: nos q[ui] nec- d[ù] iniutiá f[um]us debere audire médačiu[n]: ne paruuli atq[] laſentes solidioris c[ibi] edulio ſuſſocemur. Quod aút periúrioru[] atq[] médačii inter ſe orgijs ſederen[]f: ſextus ſtromatu[] liber: in quo Platôis ſentětia noſtrum dogma c[ô]ponit: p[len]iſſime docet. Q[uid] ig[ie] faciá: Negé me eiud[é] dogmatis e[em] N[ot] credut: i[ride]bút & dicét. domi nobis iſta dicúſt. Faciá q[u]d ſolum cauét: ut ſacra eorú atq[] myſteria in publicu[] p[ro]ſerá: & omnis prudé- tia eorú: qua nos ſimplices ludút in, p[pa]tulo ſit. Et qui negáti uoci n[ot] credut: credát falté arguenti ſi[lo]. H[oc] ení uel maxé cauét: ne quádo c[ô]tra auſtoré ſu[n] eoq[] ſcripta tenean[]ſ: ſacile dicút c[ui] iuraméto: quod poſtea alio ſoluát piurio. A ſubſcriptione tergiueran[]ſ: quaerútq[ui] ſuffragia, alius non poſſum inqui[te]n dánare q[u]d n[é]o dánauit: alius nihil ſuper hoc a patribus ſtatutú eſt, ut d[ù] totius orbis, puocaſt auſtoritas: ſubſcribendi neceſ sítas differá. Q[uid]á C[ô]ſtantiu[s]: quo m[ô] inqui[te]n dánabimus: q[u]d ſynodus Nicena n[ot] tetigit: Quæ.n. dánauit Arriu[]: dánáſſet utiſt: & Origené: ſi illius dogmata reprobaffet: ſcilicet uno medicamine o[ſ]es ſimul morbos debere curari. Et icirco ſpiritus ſancti neganda maieſſas eſt: qa í[lla] ſynodo ſuper ſubſtantiá eius filentium ſuit. De Arrio tunc n[ot] de Origene qua[]ſtio ſuit: De filio n[ot] de ſpiritu[] ſancto: c[ô]ſeffi ſunt quod negabá: i[ac]u erunt de quo nemo qu[æ]rebar, quaq[] latenter Origenem fontem Arrii percuſuerút. D[án]antes, n. eos qui filiú de patris negát e[em] ſubſtatíæ: illú pariter Arriu[]: damnauerút. Alioq[ui] hoc arguméto nec Valétinus nec Mar tion nec Cathaphryges nec Manichæus dánari debét: qa ſyndus nicena eos n[ot] noíat: quos certe ante ſynodú ſuſſie n[ot] dubiú eſt. Quod ſi quádo urgeri c[oe]perint: & aut ſubſcribendú eis fuerit: aut exeu[d]ú de eccleſiá: miras ſt[ro]phas uideas. Sic uerba téperát: ſic ordiné uertút: & ambigua quaq[]c[] c[ô]cinút, ut noſtra[] & aduer-

kii

fariorum cœffitionem teneat;ut aliter hæreticus;aliter catholicus audiat, quæsi non eodè spiritu & Apollo
delphicus atq. Loxias oracula cecinerit Crœso & Pyrrho diueris téporibus;fed pari illudètes ſtropha. Exe-
pli cauſa pauca ſubiiciâ, Credimus inqunt refunditioné futurâ corporù. Hoc ſi bene dicat; pura cœffilio eſt.
Sed qa corpora ſunt cæleftia & terrefria; & aeris ſte & aura tenens iuxta natura ſua corpora noianſ; corpus po-
nut nò carnè, ut orthodoxus corpus audiés: carnè putet; hæreticus ſpiritù recognoſcat. Hæc eſt eorù prima
décipula, quæ ſi dephéſa fuerit; inſtruvit alios dolos; & inœcitiâ simulat; & malitiosos nos uocat; & qſi simpli
citer credentes aiut; Credimus refunditioné carnis. Hoc uero cù dixerit; uulugis indoctù putat ſibi ſuſicere
maxie qa id iſpm & in ſymbolo credif. Interroges ultra: circuli ſtrepitus comouſé: fautores clàitât, Audiſi re
refundtioné carnis. Quid quæris àpius? Et in peruerſ ſtudiis cœmutatis nos ſycophatæ: illi ſimplices appel-
lantur. Quod ſi obduraueris fronte; & urgere cœperis: carnè digitis tenés; an iſpam dicant refunducturæ quæ
cerni: quæ tangitur; quæ incediti; & loqtur: Primo rident; deinde ânuvit, dicentibulq nobis: utruí capillos &
dentes: pectus & uëtre: manus & pedes: cæteroſq artus ex ítegro refundectio exhibeat. Túc uero ruſi le tene-
re nò poſſunt, cachinoq ora ſoluentes; toſores nobis necessarios & placétas & medicos ac ſutores ingerunt,
Vltroq interrogát; utruí credamus & genitalia utriuſq fexus refundere, noſtras genas hirtas: ſoearu leues ſo
re; & habitudiné corporis p maris ac ſcemæ diſinſione diuerſam. Quod ſi dederimus: ſtati expetúr uului
& coitù, & cætera quæ in uëtre ſunt: & ſub uentre: ſingula mébra negat. & corpus qd còſtat ex mébris: dicut
nò refundere. Nò eſt huius téporis còtra dogma puerú rhetoricú iactare ſermonè. Nò mihi diues Ciceronis
lingua ſuſiciefi: nò ſeruens Demoſthenis oratio aíæ: ut poſſit iſlere ſermonè: ſi ueli hæreticoge: fraudulétiæ
prodere, q uerbotenus refunditioné fatétes; aío negat. Solèt, n. multierculæ eorù mámas tenere: uëtri applau
dere: lúbos & ſemora & puras attreçare maxillas; & dicere: Quid nobis, pdeſt refundectio: ſi fragile corpus re
ſurget? Tépore futuræ refundectòis angelorù hèbimus natura, designanç uidelicet cù carne & ofſibus refut
gere: iqibus ſurrefixit & Chriſtus. Sed ſac me erraſſe in adolescètioræ; & philofophorù i, gentiliú ſtudiis erudi-
tù; in principio fidei dogmata ignoraſſe chriſtanai; & hoc puſaſſe in apoſtolis: qd in Pythagora & Platòe &
Empedocle legerat: Cur paruuli in chriſto atq lactètes erreó ſequimini? Cur ab eo ipietate dicſit: q ne dà
pietaté nouerat; Secuſda poſt naufragiú tabula eſt: culaſp simpliciter còſiteri. Imitati eſt erraſé: imitamini &
correctù. Errauimus iuuenes: emédemur & ſenes, lungamus gemitus; & lachrymas copulemus, ploremus &
coertamur ad dominuq fecit nos. nò expeſtemus poenitétia diaboli. Vana eſt illa p[]lumptio: & in gehenzæ
trahés, p[]fundu, hic auſt credi: uita: aut amitti: Si Origenè nunn[]ecutus ſum: fructus infamare me cupitis. Si
diculus eius ſui: imitamini poenitété. Creditis còſiteti: credite & neganti. Si ita ut ais inqui ſoueras; q[]re
eu laudaſti in opuſculis tuis? Et hodie laudarè: nifi uos eius landareſt errors Nò mihi diſpliceret ingeniuiu
ſi q buſda etiá placeret ipietas. Et apoſtolus p[]cepit oíá legentes: quæ bona ſunt retinétes. Laſtantius in libris
ſuis & maxie in epitoſlis ad Demetrianú ſpiritus ſancti óio negat ſubſtantiá: & erreó iudaico dicit eu ad pa-
tre: referri uel ad filium: & ſanctificatoem utriuſq ponæ ſub ſeu noie demôſtrari. Quis mihi iterdicere po-
tef: ne legá inſtitutionú eius libros: quibus còtra getes ſcripſit forſtiffime: qa ſupior ſentétia detetáda e[] Ap-
pollinaris còtra Porphyriu egregia ſcripſit uolumina, p[]bo laboré: uiri: licet fatuú in p[]leriſq dogma c[]ôtèni,
còſitemini & uos in quibuſda errare Origenè; & uim ultra nò faciá. Dicite eu male ſenſiſe de filio: peijs de
ſpiritu ſancto: aiarum de cælo ruinas impie p[]tuliffere refunductiòem carnis uerbo còſiteri: cæteru affertione
deſtruere, poſt multa ſæcula atq uná de oibus reſtitutòemid ipſum fore Gabrielem: qd diabolú: Paulu qu[]d
Cephà: uirgines qd p[]ſtibulas. Cú hæc reieceritis: & q[]uali c[]éſtoria ſerpulauringa a ſide eccleſiæ: tuto
legá cætera, nec uenena iá metuá; c[]uí antidotu p[]bíbero; nò mihi nocebit; ſi dixero Origenes: cum in cæterisli
bris oés uicerit: in cática cáticoq ipſe ſuicit: nec formidabo ſniam: qa illú doctore: eccleſiarú quondá ado-
leſcétulus noiau nifi forte accuſare debui: cuius rogatus opuſcula tráſſerebá: & dicere i p[]logo: hic cuius in-
terptor libros hæreticus eſt. Caue lector ne legas, ſuge uiperá. Aut ſi legere uolueris: ſcito a malis hoibus &
hæreticis corrupta e[]e: quæ tranſuli: q[]gq timere nò debeas. Ego, n. óia quæ uitiata fuerú correxii: hoc eſt alis
uerbis dicere: ego q interptor catholicus ſú, hic qué interptor hæreticus eſt. Deniq[]b & uos fatis simpliciter &
ingenue; & nò malitioſe: parui ſcilicet p[]edentes p[]cepta rhetorica: & p[]ſtigias oratorú: d[]ú libros eius n[]epi[]noq
koy hæreticos còſitemini: & in alios crimè tráſſere uulitis: inieciftis leg[]ibus ſcrupuli: ut totá auctoris uita
diſcuterét. Et ex cæteris libris eius c[]oſecturá præſentis facerét quaſſtionis. Ego callidus q emédaui: filens qd
uolui: & diffimulans crimia: nò feci inuidiá crim[]ioſo. Aiunt & medici grádes morbos n[]o eſse curádos: ſed di
mittendos naturæ: ne medela langorè exaſperet. Cétum qun[]uaginta anni: p[]pe ſunt: ex quo Origenes mortu
us eſt tyri. Quis latinorú aufus eſt unq tranſſerre libros eius de refundectiöe: Periarchon: Stromateas? Quis
p[]ifamæ opus ſeip[]ſú uoluit inſamari? Nec diſtiores fumus Hilario: nec fideliores Vic[]torino, q[]e eius tracla-
tus n[]o ut interp[]tes: ſed ut auſtores, pp[]rii operis traſtulerút. Nuper ſanctus Ambroſius ſic Hexameron illius
côpilauit: ut magis Hippolyti ſentétias Baſiliq[]b sequereſ, Ego ipe cujus amulatores eſſe uos dicitis: & ad cæ
teros talpæ: capreare, i me oculos poſſidetis: ſi malo aío ſuſſem erga Origené: i[]terp[]tatus eſſe hos ip[]os: quos
ſupra dixi libros. Vt mala eius et latis nota faceré: ſed n[]uq feci: & multis rogátibus acq[]efcer eu n[]olui. N[]o, n[]o c[]
fueui eorú iſtultare erroribus: qu[]oq miror iſgenia, Ipe ſi adhuc uíueret Origenes: i[]rascere: uobis ſaurotibus ſú
is. Etc[]u lacob diceret odiolú me feciſt i m[]uðo. Vult alijq lauda[]r Origené: Lauder ut laudo. Magnus uir ab
iſatia: & uere martyris filius Alexádríæ eccleſiáſtica ſcholá tenuit. Succeedés eruditiffimo uíro Clæm[]n[]u p[]hy
tero: uoluptates in tátu fugiut zelo dei: ſed tamé n[]o fec[]du ſciétia: ut ferro truncaret ge[]italia. Calcauit aua
ritiá: ſcripturas memoriter tenuit. Et in ſtudio explanatòis earu: diebus ſudauit ac noctibus. Mille & eo am[]u
plus traſtatus: quos in eccleſia locutus eſt: edidit, innumerabiles p[]terea c[]ométarios quos ipe appellat tomos.

Et quos nunc ſtereo, ne uidear operu eius indicéx texere, Quis noſtru tanta pôt legere: quâta ille conſcripti:
Quis ardétè i ſcripturis aſium nô mireſ: Quod ſi gs ludas zelotes oppoſuerit nobis erroſs eius: audeat libere
Interdu magnus dormitat Homerus.

Veru operi longo fas eſt obrepere ſomnù.

Et ignoſcere, nô imitemur eius ūiti; cuius uirtutes nô poſſumus ſeq. Errauerut in ſide alii: tam græci i lati:
ni: quorù nô necesse eſt, ſperre noia: ne ideamur eû nô ſui merito; ſed aliorù errore defendere, Hoc nô eſt in
quiues exculſare Origené: ſed accuſare cæteros; pulchre: ſi eû erraſſe nô diceré: ſi in ſidei prauitate: ſalté apoſto
lù Pauli: uel angel: de cælo audièdu crederé. Nûc uero cù ſimpliciter erroré: eius fatear: ſic legá ut cæteros:
ga ſic errauit ut cæteri, Sed dicas: ſi multorù cōis eſt error; cur ſolù p[re]quimini? Quia uos ſolum laudatis ut
apoſtolù, tollite amoris ut[re]p[ro]a[H]n: & nos tollímus odii magnitudinem, Cæterorum ūitia de libris ſuis ad
hoc tantú excerpitis: ut huius defendatis erroré. Origené ſic fertis in cælu: ut nihil eû erraſſe dicatis. Quiqs
es aſſertor nouorù dogmatù: quæſo te ut parcas roanis auribus: parcas ſidei: quæ apoſtoli uoce laudata eſt.
Cur poſt quadringentos ános docere nos niteris q[u]d ante neſciuimus: Cur p[er]ſers i mediù: quod Petrus & Pau
lus edere noluuerut? V[]c[]ad húc dié fine iſta doctrina mûdus chriſtianus ſuit. Illú ſenex tenebo ſide: i qua pu
er natus ſum. Peluſotas nos appellát; & luteos aſiaſe[]q & carneos: q[]nô recipiamus ea que p[er]ſus ſunt: illi ſeli-
cet Hierofolymite: quorù mater in cælo eſt. Nô côténo carné: in qua chriſtus natus eſt: & reſurrexit, non de-
ſpicio lutù q[u]d excoſtù in teſtá puriſſimá regnat i cælo. Et tamé mior: cur carní detrahétes uiuát carnaliter:
& inimicá ſuá ſoueát; & nutriát delicate: níſi forte ip[er]lere uolút ſcriptur á dicenté. Amate inimicos ueſtros: &
benefacite his qui perſequutúr uos. Amo carné: caſtá: uirginé: iejunáté, amo carnis nô opera: ſed ſubſtantiá:
amo carné: quæ iudicáda ſe eé nouit, amo illá: quæ p[er] Christo i martýrio cædi: ianiaſ: exuriſ. Illúd uero q[u]
aſſerútá: quibuſda hæreticis & maluolis hoíbus libros eius eé iuiolatos: i neptú ſuit: hinc probari p[ôt]. Quis
prudétor: doctior ſcriptur: eloquétor: Eufymus & Didymo aſtertoribus Origenis inueniri p[ôt]. Quo[] alter ſex ſeu
minibus T[α]σ α[ρ]ολογ[ι]σ[]α, i. defenſiones ſcribés: ita eú ut ſe ſenſiſſe c[ó]firmat. Alter ſic eius errores nitíſ:
ex-
cuſare: ut tamé illius eé ſateſa: nô ſcriptú negáſ: ſed ſenſum ſcribentis edisserens. Aliud eſ: ſi quæ ab hæreticis
addita ſunt: Didymus quaſi bene dicta: defendit. Solus iuentus eſt Origenes: cuius ſcripta in toto orbe ſalfa-
rétur, & quaſi ad Mithridatís litteras oís ueritas uno die de uoluminibus illius radereſ. Si unus uiolatus eſt
liber: nú uniuèra eius opera: quæ diuerſis locís & t[é]poribus edidit: ſimul corrúpi potuerút? I[]p[er] ſorigenes in
epiſtola qua[ſ]c[ri]bit ad Faubanú romanæ urbis epiſcopú p[œ]niteniá agit: cur talia ſcrip[er]it: & haecas temeri
tatis i Ambroſiú ſerſett: q[] secreto edita: i publicú, ptulerit. & quidá núc α[ι]τ[α]σ[]αξ[ο]ου[]σ ív aliena eſſe: quæ diſ-
plicét. Porro q[u]d P[á]phili p[er]unt laudatoré eius: gratias illis ago meo noie: q[]dignú me putauerút: qué cum
martyre calúniareſt. Si, n[ab] inimicis Origenis libros eius dicitis eé iuiolatos: ut iſamareſ: quare mihi n[ab] lice
at dicere: ab amicis eius & ſeſtatoribus c[ô]poſtitú eé ſub noie P[á]phili u[olu]mê: q[] illú teſtim[]oio martýris ab i-
famia údicaret? Ecce uos emédatis i Origenis libris: q[u]d' ille n[ô] ſcrip[it], & miramini: ſi edat aliqs librú: qué-
me n[ô] edidit. Vos i edito ope p[ot]eſtis coargui, ille q[]nihil aliud edidit: ſacilius patet calúniæ. Date q[ul]dibl[]
aliud opus P[á]phili, n[ui]ſq[] repietis: hoc unú e[]. Vnde igiſ ſciá: q[] P[á]phili fit: Videlicet ſtilus & ſaliua docere
me poterit. Núq[] creda: q[] doctus uir prios iſenti ſui fructus quaſtioibus & iſamíæ dedicaret, & ip[]s um nomen
apologeticis oſtédit exculationé. N[ó]n, n[ab] defendi: níſi q[u]d' i crimé e[]. Vnú núc p[er]a[ci]ui c[ô]tra dicere uel ſulti
fit: uel i[]prudétis. Sextus liber Eufebii ſup[er] Origenis deſefioné: p[ri]cipiú uſq[] ad mille ferme uerſus libri iſtú:
q[] P[á]phili dící: c[ô]tinet. De reliqs ſcriptor eiufd[é] opis p[er]ſt teſtim[]oia: q[]bus nitíſ approbare Origené ſuſſe
catholicú. Eufebius & P[á]phili tátá iter ſe habuere c[ô]cordiá: ut unius aníæ hoíes putes: & ab uno alter n[ó]
mé aciperit. Qu[]o igiſ íter ſe diſſentire potuerút: ut Eufebius i toto ope ſuo Origené Arriani p[bet] dogma
tisi: P[á]phili nicenæ ſynodi: quæ ſuit poſtea: deſenſoré? Ex quo oſtédiſt uel Didymi uel cuiuſlibet alterius
eé opuſculú: q[]exti libri capite detrúcato: caſtera mébra fociarit. Si c[ô]cedáus ex ſup[fl]uo: ut P[á]phili fit: ſed nec
dú martýris (ante, n[ab] ſcrip[it] q[] MARTYRII p[pe]treparet) & q[u]o inqes martýrio dignus ſuit: ſcilicet ut martýrio de-
leret erroré: ut una culpá fanguis ſui effuſione purgaret. Quáti in toto orbe martyres: ante q[] c[æ]derent: uari
is ſubiacuere peccatis: Defendamus ergo peccata: qa[q] poſtea martyres: p[ri]us peccatores fuerút. H[ac]c fratres
amátiſſimi ad epiſtola uéſtrá celeri fermoné dictaui: uicéſ p[ro]ſoſtú, ut c[ô]tra eú ſcriberé: cuius iſeniá ante
lau dauerá: maléſ æſtimatio[ē] p[ic]litari q[] fide. Hoc mihi præſiterút amici mei: ut ſi tacuero reus: li resp[ò]dero ini
micus iudicer: dura utraq[] conditio. Sed e duobus eligam quod leuius eſt. Simultas redintegrari p[oteſt], blaſs
phemia ueniam non meretur. Quid autem laboris in libris tranſferendis periarchon ſuſtinerim: ueſtro iu
dicio derelinquo, d[ú] & mutare q[pp]iá de græco n[ô] eſt uertétis: ſed euertentis. & eadé ad uerbú exprimere: ne
qua[q] eius qui ſeruare uelit eloquii uenuſtate.

### Argumentu.

S V[]periòri traſatu irritatus Ruffinus p[ſ]byter Aqlegienſis c[ô]tra beateu Hieronymu t[á]g[] æmulú & ob treſtatoré reſorſit ſtilú duobus uoluminibus: illú argués quæ infra ſubdunt[]. Sed c[ù] iá apud urbe ſe Origenianæ hæreſis incuſatu audire: t[ap]o]pologia Anaſtatio eiufd[é] urbis epiſe]po ſcribit: ſidé fuá expo-
nens: de interp[]tat[]oë ſe purgás; & p[te]ſtás de origine animæ nihil uelle diffinire. Sed parú ea purgatióe p[ſ]icit.
ut ſequés epiſtola indicat.

A Ruffini præſbyteri Aquilegiensis p[er] Apologia ad Anaſtatiú urbis R[o]anæ urbis e[]p[]n[]. E[pi]ſtola. XXXiiii.
V[]diu quiſoſtá c[ù] apud beatitudiné tuá c[ô]trouerſuri ſiue de ſide ſiue de aliis neſcio q[us] tionibus
c[ô]uenire: etiá mei nois ſeciffe métioné. Et tua q[u]d[é] ſactitas uelut ab ip[]s incunabulis p[er] eccleſiaticæ
traditóis regulas inſtituta: de abſente ſibi[q] bene & iu ſide & iu caritate dei cognitio caluńiantibus n[ô]
accómodauit auditú, Qu[o]nía a me tamé appetite: æſtatióis meæ fama puènit: æquú qu[]t] p[u]taui: ut quoniá i[]p[]e

kiii

["poſt. xxx. fere ános parêtibus redditus ſü: & durú latis atq. inhúanú erat: ſi tâ cito defererê illos quos tâ tarde reuiferá: Simulq. tâ lôginq itineris labor fragilê me reddit ad iterádos labores: litteris meis fatiſacerê beati tudini tuæ:nô ut de ſanda méte tua: quæ uelut dei quodá ſacrarium aliquid iniquú nô recipit: maculá ſu spitiôis abſtergerê: ſed & æmulis aduerſú me forte oblatáritibus: baculá quêda cêſſionis meæ quo abigerê tur: offerré. Quáuis igitur ſides noſtra pſecutôis hâreticoz: têpore: cû in ſanda Alexádrina eccleſia degere mus: in carcibus & exilli: quæ p ſide infereban: p: bata ſit: tamé & nûc ſi quis eſt: qui uel tentare ſidem no ſtra cupit: uel audire: uel diſcere ſiat qd' de trinitate ita credimus: qd' unius naturæ unius ſit deitatis: unius eiudéq: uirtutis atq. ſubſtatiæ nec iter patré & filúi & ſpíritu iact: ſit p: uſus uila diuerſitas: niſi q: ille p: eſt: & hic filius: & ille ſpiritus ſanctus, trinitas in ſubſiſtetibus p: ſonit. unitas in natura atq. ſubſtâcia. Filúi q: dei in nouiſſimis diebus natu eê cêſitemur ex uirgie & ſp: ſancto: carné húanæ naturæ atq. aíam ſuſepeſt: i qua & paſſus eſt & ſepultus: & ſurſurrexit a mortuis. in eadé ipa ſurſurgêsiquæ depofita fuerat in ſepulchro: cu q: carne ſimul atq. aíapost ſurſurrectione aſcedit in cælos. Vnde & uéturus expeſta: ad iudiciu: iudicux: uorú & mortuoz. Sed & carnis noſtra ſurſeſt: ſtemur integre & perſecte futurá: huius i: p: ſius carnis noſtra: in qua nûc uiuimus: nô ut qdá calúniant: alterá p hac ſurſecturá dicimus. Sed & hác ipa: nullo om nño eius mébro áputato: uel aliq: corpis pte deſecta. Sed cui nihil óio ex oí natura ſua deſit: niſi ſola corrupto, hoc: n. p: mittit ſanctus apoftolus: q: ſemine: corpus in corruptione: & ſurfgat in incorrupt: & ſemine: fin: ſim: p: operibus ſuis: quato magis & diabolus: q: ofibus exiſtit ca peccati: De quo ſentimus illud qd' ſcript: eſt in euâgelio: qa: & ipe diabolus & očs âgeli eius cí uis qui opa eius faciu: & crimínátur frés: cú ipo pariter a: tene: ſionis ignis hâreditaté patiéci. Si quis aut negat diabolú ignibus æternis mácipádu: nô eê parte: hâreditatis dei cú ipo: ſed eá in igne accipiat: ut ſentiat uerú eê qd' negauit: Audio & de aia eê qônes c: motas. De q: re utu: recipi debeat qrimonia: aut abiiciuos: p: bate. Si aut de me qd: ſentia: q: g: fater: me de hac qône apud q: limos traſatog: diuera legiſſe. Legi: n. quodá dicétes: q: pariter cú corpore p húani femis traducé: retia: aíi funda: & hi quátú poterá id ſermonibus c: firmabát: Quod puto iter latinos Tertullianú ſenſiſte uel. La: etatu: ſu: fortatùs & alios nónullos. Alii aſſerút q: formati in utero corporibus deus quotidie faciat aías & in ſu: ſu: funda: Alii fac: atq. i: olí. i: tuc: cu: oí deus creauit ex nihilo: nûc eas iudicio fuo diſpétet in corpore. Et hoc ſentit Origenes: & nónulli alii græcorú. Ego uero cú hæc ſingula legeri (deo teſte dico) q: uq: ad p: ſes certi uel definiti aliq: de hac qône nô teneo: ſed deo reliquio ſcire: qd' ſit in uero: & ſi cui ip: releuare dignabí: Eota me: hæc ſingula: & legiſſe me nô nego: & adhuc ignor: are c: ofteor: p: ter hoc quod maniſeſte tradit eccleſiade um eê & aíarú & corporú c: oditoré. Sane qa: audio ét inde diſputat: uq: qdá Origéis: a ſribus rogatus de gra: co traſtuli in latinú: puto q: očs intelligant hoc pro folio liuore corpori. Si: n. alq: de qd' diſplicat in auctore: q: re id ad interpét: detorquet: Sicut in græcis hétur: rogatus ſum ut latinis oſterére. Græcis ſenſibus ureda: dedi latia tátum: ſiu: ergo i: illis ſenſibus laus ineſt aliqua nô e: mea: ſiu culpa ſimiliter nô eſt mea. Quini: mo etiá illud adieſi: ſicut in p: ſatiuncula mea deſignau: ut inquátu: poſſem aliquáta decideré. Illa tamé qua: mihi in ſupſitione ueniebáriq: nô ab ip: ſo Origene ita dicta: ſed ab aliis uideré e: ſerta: p: pter hoc q: de eide: rebus i aliis locis eiudé audtoris catholice dictú legerá. Néo ergo mihi ex hoc q: o te ſce ac uenerabiliſ: p: & beate c: ofſet iuidiá: neó fa: tibus uta: & calúniis: qd' i eccleſia dei fieri nô licet. Vbi: n. ſ implicitas & inočeta: tuta erit: ſi hic nô erit: Origéis: n. neq: deſefor neq: aſſertor ſu: neq: prius iter: ps. Alii áte me hoc idé opus ſece rát. Feci & ego poſtreus rogatus a ſribus, i iubef: ne ſatiuſſio obleruari debet in poſteq. i culpa: q: ante: ſioné fecerút: culpa a pris icipiat. Ego: n. p: ter hác fidé qua ſupra expoſui: & qua eccleſia róana & alexádría & aqlegienſis noſtra tenet: q: Hierofolymis p: dicat: alia: nec habui unq: ine: héro i íto ho: iemec héro. Et ſiquis aliter credit: quiſqs ille é: anathéa ſit. Reddet aut in die iudici: róné hi q: offendicula & diſſenſiones & ſcadala fratribus p: pter inuidiá ſola generát: & liuoré.", "T Beati Anaſtaci ſi Rónanæ urbis Epi ad Io. hierofolymog: e: p: m: c: ofſultationi i: p: us de Ruffini no: re: p: ſpóden tia: & accuſantis: q: ípia Origéis dogmata traſtulerit.", "Epítola. XXV.", "P\nRobatæ qd: affectôis eſt hoc: ut laudabiliter de ſacerdote ſacerdos loquaris. Pro tâto igiſ p: c: o: in merita mea e: fluſiſſime c: ofculi: ut amori tuo gratias ago: ita p: ſp: d: oré tuæ ſanctitatis: & e: q: as i domio h: e: uirtures: ſubinde quod: a: m: paruitatis noſtra: ſauorabilis ſermo p: ſeq: f, tâ eminé: n: o: i: m: p: ſt: a: ſu: ſi: ſu: ſim: ſim: ſim: ſim: ſim: ſim: ſim:

Itoloru maioru traditōe firmatā:uelut deuīs aſtraſctibus illu noluſſe diffoluere.Disſcere hoc loco libet; quid agat iu roanu lingua ſlratatio. Approbo ſi accuſat auſtoré:& execrādu factu populis p[rit], ut iuſtis tādé odii teneaſ:qué iadudu fama cōſtrixerat.Si uero interps tātoq malor[que] erroribus cōſenſu p[ſtat]& legēda ípia doſgmata[rit] in populos:nihil aliud ſui opera laboris extruxit:nili ut proprie ueluti mentis arbitrio:hanc quæ ſola & quæ p[riam]a apud Catholicos chriſtianos uera fides iā ab apostolis exíde uſq; ad t[em]pus p[ens] tenet: iopi natæ titulo aſſertiōis euueretet.Ablit hæc ab eccleſia roana nequaq[ula] catholica disciplina Núq[que] p[ſecto] eueni- et:ut aliqua hoc admittamus ratōe:q[ui] iu remeritoq dánamus.Quappter in toto orbe Chriſtii dei n[iri] diffuſ q[ui] p[u]idetia q[ui] bare dignabiſ:accipere nos o[ui]o n[ò] poſſe:qua eccleſia maculét; p[batos] mores euertat;que c[ir] cuſtātiu uulneret:uiugria:iras:diffenſioneſq[ur] disponát. Quare nolce q[ui]e epitoſa l[á] ad ſſem & c[oe]p[mi] noſtq[ui]e. Ve neriui diſligetiori cura p[ſcripta] paruitas n[ra]u traſmiferit; ſibiq[ui] hác c[of]ciensia fecerí:q[ui]d'n[ò] lúpflua laboru for- midine:neq uano tiore ſolicitet,mihi certe cura n[ò] deerit:euagelii fidé circa meos cuſtodire populos: par- tefq[ur] populi mei per quæq[ur] ſpatia diuerſa terrarú diffuſas quátu[que] p[os]ſim litteris c[ou]enire:nequa p[ſanæ] inter- p[ra]tāois origo ſubrepati:q[ui] deuotas métes imiſſa ſui caligéa labefactare coneſ. Illud quoq[ur] q[ui]d'eueniſſe gaudeo: tacere n[ò] potui:beatiſſimoru p[ri]cipú manaffe reſp[o]ſa; quibus unu l[ui]q[ui]s deo ſeruiens:ab Origenis lectione reuoceſ;dánadúq[ui] ſiá p[ri]cipú qu[ui]e lectio reu[que] p[ana] p[iderit]. Haſtenus ſniæ meæ forma p[ces]ſerit.Quod te uero uulgi de Ruffino querela ſolicítat:ut quofá malis ſuſpitiōibus p[ſequaris]:hác etiá opinioné conſtringa diuinae lectiōis exép[lo]cít scriptú é:N[ò] ficut uidet h[ò] ita & deus. Ná deus uidet in corde:h[ò] in facie. I[ta]q[ui] frater cariſſime o[ui] ſuſpítö ſepofita Ruffinu ſcitoq; p[ri]pria méte Origenis dicta in latinu t[ra]ſtulit; ac p[ab]auit. nec diffiſimilis ab eo eſt:q[ui] alienis uitiſ p[ſtat] affenſum. Illud tamé ſeire cupio:ita haberi a noſtris partibus alio- enu:ut q[ui]d agat ubi ſcit:nefcire cupiamus.I[pe] deni[que] uiderit ubi p[os]ſit abſolui.

1. Argumétu in libros inueſtios Ruffini Aquileienſis.

R
Vffinus ex apologia ad Pámachiú:uel(ut uerius arbitror)ex accuſatiſe publica:grauiori ſtímulo agi tatus inuehit in beatú Hieronymú hoc p[rio] libello:fidé ſua de carnis reſurrecſione c[ô]teſtans:magis Hieronymú in eo ip[ò] ſuis c[ô]métariis erraſſe dicés;& ſuæ interp[ta]tāois c[as] iuſtifiſmas aſtruſés;q[ui] non glorieus cupides:led dei tióre eccleſiæ p[ſutura] traduxerit.

R
Vffinus Aqlegiſis eccleſiæ p[ſbyter] n[ò] minima pars doctórú eccleſiæ: & de t[ra]ſſerédo de græco i[la] t[in]u elegáſ ingeniú habuit;& poſt aliqua.Sed & obtreſtatori opuſculorú ſuorú reſp[ò]dit duobus uo luminibus:argués & c[ou]cincens de i[mi] ſintuítu & eccleſiæ utilitate auxiliáte domio i[geni]ú agitauiſſe.
Illú uero ſtímulo æmulaſtōis incitaſtú ad obliuquú ſtilú uertiſſe.

R
C[ô]trouerfiarú Ruffini p[ſbyteri] Aquileienſis aduerſus doctór[é] illuſtriffimú beatú Hieronymú ad Apro- nianu liber primus.

P
Erlegi scripta tua Aporianæ cariſſime:quæ ab amico & ſre bono de oriéte ad uirú nobiliſſimú Pámachiú miſſa t[ra]ſtulifti ad me, recordatus ſum fermōis p[he]p[ti]ci: q[ui] ait. Filiu hoium dentes eoq[ui] arma & lagittæ;& l[í]gua eorú machera acuta, V[eg]a de h[ae]c uulnera q[ui] ſſlig[ui] ex lingua inter hoium medicus p[ene] nullus eſt. Et ideo c[ô]uerti me ad leſu c[æ]leſte medicí:q[ui] mihi átidotú pot[é]tiffimú dedit de euagelii ſui pyxide, platú:q[ui] u[di] doloris ſpe futuri apud ſe iuſti examís ſolareſ. Potio ergo ip[à] qua t[é]pauit leſus;h[æ]c erát uerba, beati ingt eſtis: c[u] uos p[er]ſecuti fuerit; & dixerit aduerſu uos o[e] malú métiétés. Gaudete & exultate: quoniam merces uſtra multa eſt in c[æ]lis. Sic.n[ò] p[le]cuti ſunt & p[he]phetas q[er]át ante uos. Et ego q[de] q[tu] in me eſt hoc medicamé c[ô]tétus:de reliquio ſilere decreueráidicés apud me ip[mi]ſi patr[é]familias Belzebub uo- cauerú: quaſto magis nos:licet indignos domeſticos eius? Et ſi illi dictú é; q[ui]a ſedu[ctor] eſt & ſeducit turbas: ego cur ídigner; ſi audiá me h[æ]reticú dici? Et p[í]geniú tarditate:uel potius c[æ]citate talpá nomiari? Et c[u] do- minus meus imo o[ui]um deus chriſtus dictú ſit h[ò] uorax: & uini potator:amicus publicanorú & peccatorú: ego cur ídigner ſi audiá:h[ò] carnalis & íl delitiués degés? Verú quoniam reſp[ò]deſi mihi:uel ex p[te] iuſta quædam neceſſitas uideſ: ip[on]iex eo q[ui] d[ica]ſ multos offendi de i[mi] quæ ab eo p[ri]ſcripta ſunt:nili q[ui]d ſit i[ca] p[á]daſt: c[ó]p[el] lor c[ô]tra uotú meu[que] & p[os]p[iti]u reſp[ò]dere:ne forte reticédo uidear crimé agnoscere. q[ui]s chriſtiaão c[æ]tera cri- mina ſilédo depellere: exép[lo]p[o] domini gloriſu ſit. ſed tamé hoc i[ſide] ſi fiat: m[ax]imú ſc[á]dalú generat. Quia ergo i[mi] ſiitio h[ui]us iu[ue]ctiōis ſuæ; p[mi]ttit ſe omiſſurú p[ſonas]; & rebus t[atu] & criminibus reſponſurú; utrúq[ui] auſt falſum e[mi]; ná cui reſp[ò]deat criminí:q[ui]d nullus obtédit? Quo m[ò] aŭt omittit p[ſonas]:c[u] i[te]p[tr]é librorú to to iu[ue]ctiōis ſuæ textu ídeinéter ícuſet; & oblaceret? Nos miſſa oi h[ir]onía & h[yp]ocríEOS tergieruſatione: quæ deo execrabilis e[licet] i[com]ptis uerbis;& oratióe i[com]poſita reſp[ò]debíſus. Veniá i[per]itieti n[ra]æ a legenti bus c[ô]cedéda n[ò] i[mer]ito p[ra]ſumétes:q[ai] n[ò] alios accuſamus: ſed noſmetip[os] a m[ale]dičtis purgare c[ô]tedi- mus. Et ideo ſtudéus:ut n[ò] t[atu] i[ nobis] fermo:q[tu] t[em] ueritas luceat. Sed prius q[ui] ip[ia] purgare c[æ]tera: illud e[ui] áte o[ia] uere dixiſſe c[ô]ſiteor:q[ui] aſt e[si] n[ò] reddere m[ale]dičtú p[ale]dičto:hoc ſatis uerú e[mi]; n[ò]n[ò] p[ale]dičtis: ſed p[ben]edičtis & laudibus c[ô]uitia & m[ale]dičta reſtituit. Necq[ui] ut ait uerberáti d[ex]terá maxillá:offert alte- ra: Sed palpá ni[que] leugáti maxillá: morú[ſ]p[oul]i d[ét]is i[ſ]figit. c[u];n.n[os] í eo eloquétiá ac ſtudiú laudauerú: i[te]p[tr]ado dumtaxat ex Græcis: & f[ide]ei eius nuſq[ui] derogauerimus:ille utrúq[ui] i[ nobis] damnat;& ideo ueniam etiam ip[le] nobis concedat: ſi forte aliq[da]t aut alperius: aut i[com]ptius dicimus: q[ai] i[per]itum hominem ad reſp[ò]deſdu lacessuit; qué ſc[ire]t n[ò] poſſe p[ult]a dicédi arté: & é eloquentiæ copiam id agere; ut is quem l[æ]ſum uellet ac uulneratu: nec uulneratus uideatur eſſe: nec l[æ]ſus, hoc ergo eloquentiæ genus ab ip[fo] requi- ratur; qui ad culpandum ſeu uituperádu ſeu i[mi] tumuſculo commotus uelut quis cenfor accurrit. Qu[ui] uero obieſtas depellere a ſe maculas cupit: neceſſitate ſibi reſponſionis impoſita: non q[ui] eleganter & ornate: ſed q[ui] uere reſpondeat cogitabit, & quoniam inter p[ri]cipia ip[à] ait: q[ui] fine me h[æ]retici e[em] n[ò] poſſint:primo hoc

kiiii

neq,n.naturá carnis huius in qú nunc uiuimus:urgere denegemus:neq rurſu carnis uitia piter iuoluamus. Sed caro quidé refurget:&nó alia pro alia:fed hæc ipfa,nec naturá pdet;fed fragilitaté & uitia deponet. Alioquin nec imortale erit;qd'fragile pmàerit. Et ideo nos neq uobiçu:neq fine uobis hæretici fumus.Eccleſiæ.n. ſides cuius nos alii ſumus:media incedes íter utruq; diſerimé:neq naturæ carnis uel corporis qd' re ſurget a mortuis denegat ueritaté,neq còtra apoſtoli ſentétiá incorruptioné futuri regni dicit a corruptione poſſidéá.Nó ergo carné neq corpus pditis;ut ais:aut amputatis mébris ſurgere dicimus: fed totu & integrú corpus:corruptiòe tátú & ignomina ac fragilitate depoſita:atq; ofbus mortalitatis uiuís pariter apotatis ita ut nihil prſus ex natura ſua deſit ſpiritali illi corpori;qd' ſurget a mortuis; níſi illa corruptio. Latius q; ppoſuerá huic uni titulo de ſtiòe reſpòdi:uerés ne iteq; p breuitaté alijbus caluńiis pateremus, & io nó ſolú corpus in quo caluńiá:fed & carnis ſecimus frequétur métoné;& nó ſolú carnis: fed addidimus huius carnis,& nó ſolú huius carnis;fed & naturá huius carnis cōmemoraimus,nec côtéti ſuimus hoc; Sed ne mébroq; qd'é ſurgere dictiòis ítegritáte diximus deſuturá,ita tamé ut ſecúdú apoſtoli definitioné:corpus qd're ſurget ex corruptibili incorruptibile:ex ignobili glorioſu:ex fragili immortale:ex alaií ſpiritale credaſ; ita ut demú ſpiritalis corpus mébra abſq; ullis eſſe corruptelæ uel fragilitatis ſupſitióibus ſentiamus. Deſignaui ſidé meá de trinitate. Deſignaui de ícarnatiòe:paffiòe:ac ſtiòe:& de ſecúdo aduétu in gloria: & de iudiſcio futuro domini Saluatoris níri, Deſignaui & de ſtiòe carnis níſe:& nihil (ut opinor) ábiguus dereliqu. Quid núc ſupéſt;Nihil arbitror qú ad ſidé ptinet.Sed in eo te ingt arguo;qd' Origené íterptatus es;q reſtitutioné oíum dicit futurá:i q nó ſolú oés peccatores abſoluédos;led & ípſm diabolú & angelos eius quaqóq; dicit relaxádos eſſe de poenis;ut reſtitutio oíum còſequéter poſſit ítelligi. Et alías ante dicit creatas eſſe q; corpuseſaſ; de caelo deductas;& corpibus íſertas. Ego núc nihil p Origene ago:nec apologetici p ipſo ſcribo. Siue.n.íſtat apud deúſi ſiué lapſus éípſe uiderit,fuo domino ſtat:aut cadit.Sed cogor in alijbus eius facere métoné,ga dú illú arguit rhetor noſter:nó iá obliq;fed palá mucrone diſtricto me petit;& rotus ſeré in me. & qd dico me petit;Immo uero ut in me deſauiat:nec ílítutori ſuo parcit,dú putat ſe ex his q; íterptatus ſum libellus eius poſſte in me aliqd caluńiæ retorqre,qa íter caëtera quæ culpat in nobis;etía iuidioſus hoc addidit dicés:me hoc opus ad íterptandú elegiſſe;qd' neq ipſe neq alius gs ueteg; íterptú delegiſſet, huius ergo rei caufam primo cur hoc opus poſſílimu adorſus ſim, qa hinc maxie mordeor q potero paucifílimis & uerifílimis ab ſolú licet id apud te fili cariſſime;qd ré ut geſta eſt;bené noſtú;ſupſluú uidebíſ; tamé & ignorantes con uenit noſcere:ſimul etiá qa & hoc nó ſolú ipſe fed & oís (chola eius iaſtat de nobis: qd' cú aliter pmíferimus nos in pſatíóibus tráſlaturos:alirer fecerimus in ope,ideo nó ſolú ipſis;fed & aliis reſpòdebimus: qbus uel p;prúsi liuor méſté:uel criminatio aliena còturbet,uir fide:eruditiòe:nobilitate:uita clarus Macharius cú opuſcula aduerſus fatú;uel Mathefin híſet in manibus;eaq; utili & pnceſsario labore còponeret, in alíqtis uero qa erat p difficilis materia de diuinæ puidétiæ diſſerer dispéſatióibus:hæſitaretp ſoporé ſibi a domino tale aliqd dicebat ofſéſum.q nais ei qd'é demóſtrareſ eminus aduétare p pelagus;q cú portú ſuſſet igreſa;no-dos ſue hæſatíotiis ab ſolueret. Exurgés uero cú de uíſu ſolicitus cogitatet:nos ſupueniſſe aiebat in tpe,qbus còtinoo & opuſcula ſua & ábiguitate idicauit & uíſum. Quid porro Origenes qué opinatíſimum apud græcos audierat:ſentiret de talibus pcontaſ;breuiterq; ſibi eius de ſingulis qbufq; ſentétias orat exponi. Ego ré primú dicebá ſactu eſſe difficilé,Sanctú tamé Páphilú martyré dixi q[ui ex pte tale aliqd opis còſcripſiſe in apo logetico ſuo,còtinoo id ſibi poſcit in latinú uerti nulluq; díbeá me uſum huiuſmói opis habuiffe;& ad latinú ſermoné tricennali íá pene ícuria torpuiſe,plitit tamé dépcans ut qlicúq; ſermone ſibi notitiá tantú eoq; q cupiebat oftédére.Cúq; id quo potui ſermóde ſecifíem:maiori desiderio accéſus eſt ad illa ipfa plenius cogno ſeſeda:ex qbus paucá illa q tráſtulerá uidebanq; afflumpta,exculanté me urgere uehemétius cœpit;& ſub dei teſtimonio cōuenire:ne ſibi ad opus bonú q le iuuare poſſent;auxilia denegaré.Cúq; ueheméter inſiſteret;& deſideriú eius ſecundú deuí eſſe pſpiceré;acqúui tandé;& íterptatus ſum qd'é. In pſatiunculis tamen utriuſq; opis;& maxime in Páphili libelú qe'mu tráſtulerá exponuí primú oém ſidé meá: & proteſtatus ſum fed qd'é ita credere:ſicut fides catholica eſt.Si qd auté uel legereſet uel íterptareſ a meid me falua fidei meæ facere ratione.In íſtis uero piarchon libellis etiá illud admonui,qd' cú in ipſis libris iuenireńq; qdá de ſide ita capholice ſcripta;ut eccleſiá pedicat;quædá aút his còtraria;cú de una re eadéq; dicant;q mihi uíſum ſit ea ſecú dú illá regulá ſemp pferéda;qua ipſe catholicæ ſentétiæ expolióie ptulerat,& ea quæ a femetipſo iuenireńq; eſſe còtraria;uelut íſerta ab aliis(id.n.ipſe epſitolæ ſuæ qrimonia còſteſtat)abiiceré,uel certe ut nihil ædifica tiòis in ſide habétia pteriré.Nó auté ſupſluum puto uideri;íferere etiam ipfa loca de pſatiúculis meis: ut nihil careat teſte qd' dicimus.Sane ne in legédo error ſit;ex iis q huic ſcripturæ núc aliude íferimus: ſiqd'é mea ſunt:ímplices ad uerſuum capita habét notas.Si accufatoris mei duplices ex pſatiuncula Páphili,poſt aliqta ita diximus:qliter ergo ſentiat Origenes:tenor libelli huius edoceat.De his auté q apud eú còtraria ſibi iue niuné;qd cauſe ſit in ultimo breui adieſta aſſertiòe docebimus.Nos auté ſicut traditú nobis eſt a ſanctis p[h]etis;ita tenemus q [a] ſanctá trinitas coæterna ſit & unius uiututis atq; ſubſtátiæ;& q filius dei in nouiſſimo tpe hó ſaſtus eſt;& p peccatis níſ paſſus eſt;& in ea ipfa carne in qua paſſus eſt:reſurrexit a mortuis:propter qd' & ſtiòis ip[em] humano generi tribuit.Carnis uero ſeturrectioné nó p aliq[us] pſtigias:ſicut nonnulli caluńiá:dicimus,led hác ipſam carné in q núc uiuimus:reſurrecturá credíus.nó alia p alia:neq corpus aliuud q huius carnis dicimus,fiue ergo corpus ſreſtug; dicimus:ſecúdú apoſtolú dicimus.Hoc.n.noie uſus eſt ille,fiue carné dicimus:ſecúdú traditioné ſymboli còſitemur.Sulta.n.adinuétio caluńiæ eſt:corpus humanú aliuid putare eſſe q carné.Siue ergo carné ſecundú comunem ſidem;fiue corpus ſecundum apoſtolum dicimus quod ſurget;ita credendum eſt;ſicut apoſtolus ſeſiniuit.Quia quod ſurget;in uirtute ſurget; & in gloria & incorruptibile ac ſpiritale corpus.Saluis ergo prærogatiuſis futuri corporis uel carnis: reſur-

77

["rectio carnis credenda eſt integre atq. perſecte:ut & natura carnis eadem feruetur: & corrupti ac ſpiritali corporis ſtatus & gloria non iſringat. Sic enim ſcriptu eſt: quia corruptione noſs obſidebit, hæc funt quæ in Hieroiolyms in ecclesia de:ta ſancto facerdote eius Ioâne p[]dican[]e. Hæc nos cum ipſo & didicimus & tenemus. Si quis præter hæc uel credit uel docet: uel a nobis aliter credi q. exp[]oſuimus: putat: anathe ma fit. Noſtra[]e ergo ſidei documèt[]u ſi quis h[]e uolt: habeat ex his. Si quid aut[]e legimus: aut afterimus: aut in terp[]taniur: Salua huius ſidei noſtra[]e ratiœ facimus: ſecund[]u ap[]oſtol[]u probates o[]n[]d: q[]uon[]b[]u eſt obſtinentes ab o[]i specie mala nos abſtinétes. Et ſi qui h[]ac regulá ſequunt: p[]ax p[]uf illos: & ſup []ſrahel dei. Cum iſi g[]e h[]æ ego ante q[]uæ cal[]uniato[]ge aliq[]es ex[]urgeter: de mea ſide p[]ſatus ſim[]ne quis forte d[]icere: q[]u[]e ab ipſis admonitus uel coactus. hoc modo d[]icere: quæ ante no[]ſen[]ſerá. c[]uq[]b[]u me ſi quid illa iterp[]tandi neſſitas pop[]oſſiſſet inſtro g[]oſidei mea ſatu factu[]ge eſſe p[]miſerim. quo modo adhuc locus cal[]uniatibus d[]at[]: C[]u uti[]q[]b[]u prima c[]oſſen[]tis meæ uox ab o[]i ſuſpiti[]oæ c[]otrarii dogmatis tut[]u me faciat ac m[]unit[]u. Præterea, n[]ut & ſuperius pradixi: do mini fermone didici: quia ex ſuis unuſq[]b[]u uerbis & no[]ſ ex alterius: uel iuſtificabi[]que uel c[]o[n]denabi[]que. Sed & mea nihilominus præſatiu[]cula: qua[]n in ipſis periarchon libris p[]miſimus: qualiter iterpretationis noſtra[]e ſid[]e ob ſeruand[]a d[]ixerimus: ex ipſis æque ſermonibus comprobe[]ſ. Aequu n[]a[]c[]e eſt etiæ ex ipſa: quæ ad rem ni[]c[]ui p[]n[]ét: inſeri. N[]á c[]u honoris gratia m[]éton[]e ſeciliſmus huius uiri: qui n[]unc h[]æc adduci ad crimé pro eo q[]uæ ante nos ipſe prior Origenis q[]uplurima fuiffet iterpretatus: & eius uel eloqu[]iætia in explicádo: uel in iterp[]tado di lig[]etiæ laudaſſemus: euq[]b[]u nobis ſequ[]d[]u in o[]pe ſimili d[]icere[m]us poſt aliquátæ etiæ hoc adiecumus. h[]uc ergo etiæ a[]io nos licet no[]ſ eloqu[]iætæ uiribus: diſciplinæ tam[]e reguli in q[]t[]u poſſumus: ſeq[]mu[]r: ob ſeruátæ hoc ea quæ in libris Origenis a femetip[]o diſcrepátia iuueniut[]q[]b[]u c[]otraria. p[]eramus. Mem[]emo qui legisne hic te breuiter dictus ſermo prætereat: qu[]e d[]ixi: qua[]n no[]ſperá ea quæ in libris Origenis a femetip[]o diſcrepátia inueniut[]q[]b[]u c[]otraria. N[]o enim generaliter p[]miſi me no[]ſ prolatu[]ge quæ eſſent ſidei c[]otraria: ſed qu[]e ab libri ipſi ſibi d[]iceter c[]otraria: uel quæ a femetip[]o diſcrepát: no[]ſ quæ a me uel ab aliquo alio diſcrepát[]e. Non ergo ex hoc fermone ſurp[]riep[]ites inimic[]i cal[]unias gener[]et: ut dicant me promiſſe. Quia ſi q[]d c[]otarrium eſt uel di ſcrepat a fide noſtra[]: proſerá. hoc etiæ ſi facere potui: tam[]e p[]mittere no[]ſ auderem. Et ſi quid[]e ſactu[]d in o[]pe re meo iuueniſes: amplecti poteris. Si uero in aliquo tibi minus implet[]u uidebi[]t: culpare no[]ſ auderem. Et ſi quid[]e ſactu[]d in o[]pe re meo iuueniſes: amplecti poteris. Si uero in aliqu

quæ puto q in oibus cù cōselliōe eccleſiatica cōcorder. Interpſandi obſeruantiæ diſtinimus: cuius re uera nobis in ſpluribus exéplum ipse ſpuerat: qui nunc accufator exticti, quid ppoſiti in iterpretando ſerſerim: deſignaui iam, ſi plene id aut minus plene adimplere valui; a legetibus cōprobet: a quibus uel laudari uel tr deri ſolet: nò tamen ad crimé uocari: cù in altera linguam, pprie uel minus proprie aliena uerba uertuntur. Verum quoniam exo fecimus métioné: qui ga hæc ipfa quoquo modo ſunt: tamé nifi falſi ſint: ea nullatenus criminari potuifſent: in ipſum caput manus falſarias inieerut: conueniés puto huic apologiæ noſtræ id ſerere, ne me ſtudio ſubtrahere putet hoc quo illi addito: falſa crimina obtrédunt. Et, n. cù in quodâ ſupradicti opis loco: qué itérptati ſumus: quaſtio hreſ aduerſum eos: qui deu corporeu dicat: & hánus eú mébris habiſtus, deſcribat, qd afterere p[]cipue Valétiſianog & Anthropomorphitæ hærefes ſolent: cui iſti accufato res niri nimis (ut uide) deſtex děſendés ofi genere icorporeu deu eſſe: & iccirco etiá inuifibilé confirmaret; puocâte ſe ordine quaſtioris reſpòdit contra hæreticos in hoc loco qdá quæ a nobis in iſto modo ueræ ſunt in latinu. Ex primo libro piarchon: poſt aliqta, ueg, iſtæ aftertiones minus forſaſſe auctoriatis hre uideanp apud eos: q ex ſanctis ſcripturis de rebus diuinis ſtituiu uolút: & iſde ſibi approbari quærut: quaſto dei natura ſupeminet corporæ naturæ. Vide ergo ſi hoc apoſtolus etiá nò ait: cù de xpo loq[]e dicés: q eſt imago iuſibilis dei priogenitus ois creaturæ. Non, n. ut qdá putat: natura dei aliqbus uſuilibils eſt: & aliis ſuifibilis, qa non dicit apoſtolus imago uſuilibils dei hoibus: aut ſuifibilis peccatoribus. Sed ualde conſtater pnúciat de ipfa natura dei dicés: imago ſuifibilis dei. Sed & Ioánes in euangelio di cés: deu nemo uidit unq[]manifeſte declarat oibus q itelligere poſſut: qa nulla natura é: cui uſuilibils eſt deus. Non q[]ui q[]ui uſuilibils quide ſit p naturæ: & uelut fragilioris creaturæ euadat: atq[]ex excedat aspectú, ſed quoniam naturaliter uideri ipſoſſible eſt. Sed ſi reqras a me: q[]di etiá de ipſo unigenito ſentia: ſi ne ipſe qd[]e uſuibilé dicá naturæ dei: qui naturaliter ſuifibilis eſt: non tibi ſlatis uel ipiú uideaſ effe: uel abſurdú: rationé gppre dabusimus conſequerú, aliud quid eſt uideræaliud noſcere, uideri & uideare corporeu eſt, noſci & noſcere itellectualis naturæ eſt. Quicq[]d ergo ppriú corporæ eſt: hoc nec de pře nec de filio ſentiédu eſt, q[]d[]e ad naturæ uero ptinet deitatis: hoc inter přem & filiú còſtat. Deniq[]i etiá p[]ſe in euagélio nò dixit. Quia nemo uidit patré nifi filius: neq filiú nifi pater: ſed ait, nemo nouit filiú nifi pater: neq patré gs nouit: nifi filius, ex quo manifeſſe idicá: q[]ui q[]uid éter corporeus naturas uideri & uideare dicí: hoc itér přem & filiú noſcere dicí: & noſci p uirtuté ſciétiæ: nò per uſibilitatis fragilitaté. Quia ergo de icorporea natura & inuifibili nec uideare pprie dicí: nec uideri: iccirco neq pater a filio neq filius a p[]re uideri dicí in euagélio: ſed noſci. Quod ſi p[]ponat nobis ali- quis: q[]re dictú eſt, beati múdo corde: quoniá ipfa deu uidebút: Multo magis ex hoc (ut ego arbitror) aftertio noſtra aſſirmabíſ. Ná q[]ui aliud eſt deu corde uideare: nifi ſecundú q[]d[]e ſupra expofuimus: méte eum itelligere atq[]e cognoſcere itérud eſt caput q[]d[]e iſtí quæ ad ſiſiádiáſt miſa de oriéte tráſmiſi ſunt nò folú puerſa itellige- tiaueq, etiá uerboq adulterio conati ſunt ſifamare, q[]d[]e ego iccirco ut alia quoq[]e nònulla eius qd[]e itérpreta- bar ſcriptoris ſupſpectú hre nò potui: neq p[]termittendú indicai: quia nò in eo aliqd de còparatione přis ac ſi lii dicebat: ſed de ipfa deitatis natura quaerebaf: ſi ei aptú ullo genere uſiſibilitatis uocabulú uidereſ, reſpòdi ut ſupra diximus: nis hæreticis qui iccirco deu uſuibilé eſſe afterut: quia & corporeu dicút: pro eo q uſio pro prie corporis eſt. Vnde & illi Valétiſianiniq[]o ſupra diximus hæretici: corporaliter & uſibiliter generalſe pa- tre & generatú filiú dicunt. Refugiés ergo (ut opinor) Origenes uſionis appellationé tanq[]uus ſupſpecta: aut me- lius eſſe in natura deitatis ratus, i. in patré & filiú uti illo fermone: q[]d[]e ipſe dominus definuerit dicés. Nemo nouit filiú nifi pater: neq patré quis nouit nifi filius, oem ergo occafioné ſupra dictis hærefibus credidit ex- cludédá: ſi notioné utile au minus utile uideaſ. Tamen ponamus q[]ui etiá ii qui norút de íris & huiuſcemodi ſenſi bus uedicare: q[]bus cù peritia adeſt & dei timor: q[]ui nihil per contéioné: neq p inané gloriá gerunt: quoq[]e ani mus ab ſuidia & ſauore & odio uacat: dicát nò multú ad íltruſtioné: uel ad ipugnandas ſupradictas hærefes caput itſud ureare: nùquid eſt id nò licet p[]terire? Et tanq[]uá minus ulaidú ad depelíedos aduerſarios traſcurre- re? Pone quia fit ocioſum: nùquid & criminoſum? Quo modo loco criminis duceſ: ubi ſuifibilitatis æq[]litas inter patré & filiú & sp[]iritú ſanctú cōſirmaſ: Nò puto hoc ita cuiú uideri: & q[]d[]o dico cuiú? ſed ne & itſis q[]de ipſis criminatoribus meis aliquid in meis litteris uſium eſſe: q[]d[]e poſſet offendere, Deniq[]i, n. ſi hoc puſaſſent: ipſa ficut traſtulerá mea uerba poſuifent. Sed nunc auſculta quid faciút: & flagitii eoq[]e require ſi ullú p[]ceſſit exéplú. In eo loco ubi ſcriptú erat: ſed ſi reqras a me: q[]ui etiá de ipſo unigenito ſentia: ſi ne ipſe quide uſibi- lem dicá naturæ dei qui naturaliter inuifibilis eſt: nò tibi ſtatim uel ipium eſſe uideaſ uel abſurdú: rationem quippe dabusimus cōſequéter. Illi ſcripſerunt: nò tibi ſtatim abſurdú: uel ipiú uideaſ eſſe: quia ficut filius patré nò uidet: ita nec ipſus ſanctus filium uidet, hoc ſi in foro poſitus: uel in negociis ſæcularibus commiſſet ite qui de monaſterio Romæ quaſi caluñiandi peritiffimus miſſus eſt; norunt oës quid conſequereſ ex legibus publicis: cuiuſmodi criminis reus eſſet. Nunc uero quia ſæcularé uitá iam reliquiú & a tergiueratióe iſla actuú publicoq[]e ad monaſteriu[]i cōſuerus eſt: & adhæſit magiſtro nobili: ut ab ipſo edocereſ iteq[]e, p modelfata ſuro- re inſanire: pro quieta[]e ſeditiones mouere: pro pace bellum mouere: pro concordia mouere diſiduia: p[]erſidus eſſe pro ſide: pro ueritate falſarius: crede mihi: q[]ui huius ſceleris nequitia etiam uerum ſuifſet exemplar: nifi le zabel tibi illa occurreret. Illa eſt, n. quæ hoc crimé aduerſus Nabutheum Iſrahelitem uineæ cauſa cōpoſouit.

78

mandavit præbyteris inictatis falſis eù conscriptionibus purgere:quali qui benedixiſſet, i. blap[æ]phemaſſet deu & reg[æ]. Sed quis in hoc felicior:illa quæ mädatiaut hi qui mädato iniquitatis obtéperat? Grauam haec & ut opinor in ecclesia pene huiuſmodi facinus inauditù eſt. Sed addiſ adhuc aliq[æ]d. Reqris q[æ]d illud? Ut rei vices ſianti & infidiatores ſentétias ferât. Nà erfæſe ſcribenté aut lapſum eſſe in ſermone: nouu non eſt; & ut opinor uenia dignu[us] eſt, qa & ſcriptura dicit. In multis, n. offendimus œc[æ]s, q[æ]tù in uerbo nò offendit: h[oc] p[er]ſtus eſt uir. Erratu[que] p[ut]aſt iu erbo? Corriga[em]edè: ſiud utilitas poſtulat; & auferat. Inſeru uero q[æ]nò ſut l[er]pta [ſ]ris alienis: & falſa iterſeri ad hoc ſolù: ut uità fris iſames: temerare aliena ſcripta: ut ſcriptori iſeras notà ut ſubrepas auribus populo[que]: ut còturbes corda ſimpliciù: ut nihil aliud ex eo niſi apud ho[ſes] opinioni maculà còſeras, uidete ſi alterius eſt opus: niſi illius q[æ]b ab initio médax ſuſit: & fr[æ]s criminado diabolus, i. criminator nomé accepit. Nà cù falſa huiuſm[ɔ]i ſniam apud Mediolanȗr recitare: & a me q[æ] legebat: & falſa e[que] dicerent: Iſterrogatus a quo accepiffet exéplaria: reſpòdit matroná q[æ]ndà ſibi dediſſe, de q[æ] ego q[æ]cu[que] illa eſt: nihi d[ic]o: ſed ſui e[que] dei c[œ]ſciètiae dereliquio. Mihi tamé in hoc dei & uſetri ſuſſicit teſtimoniù, i. ruu, & ſci uti ſiplus cui hoc opus gerebá Macharii q[æ] feedulas iſp[as] meas uel ab initio legiſtis: uel etià licet nòdu còpleta & ad i[le] gr[æ]u emédata exéplaria retinetis: quia ſicut filius nò uidet p[re]ſita: nec ſp[æ]s feuſi filiù uidetti, q[æ]d ego nò ſolù unq[æ] nò ſcripſi: ſed ecotrario qa ille fallaui: idico. Si q[æ]s negat q[æ]nò ira uidet filius patre: ſicut p[er] filiù, & nò ita uidet ſp[æ]s ſeuſ & filiù & p[re]ſent: ſicut p[er] filiù & p[er] ſum c[œ]ſum: anathema ſit, uidet, n. & uerſiime uidet. Sed ut deus deu: lux luc[æ]c, & nò ut caro carné: ſed ut ſp[æ]s ſeuſ nò corporeis ſenſibus: ſed uirtutibus ueritatis. Si q[æ]s h[æ]c n[æ]gat: ſit anathema in aëternù, q[æ]tù autuos còturbat: ſicut dicit apoftolus: portabit iudiciuq[æ]cùq[æ]s eſt ille. Meni ſane: q[æ] aliq[æ]s eo[ge] cù arguerec: falſaſſe h[æ]c: reſpòdit mihi: ita in gr[æ]co: h[re]. Me auté in latino imutare uoluiſſe. In quo o[m]itto illud exeq[æ] qa nec q[æ]de ue[ge] dicuſt, ſed tamé ponamus qa ſic eſt in gr[æ]co: & ego in latino hoc nò ſcrip[er]a, p[er]miſerá, n. me in p[ra]ſatiuſulis tale aliq[æ]d factuq[æ]g: q[æ]d ſi faceré: ut q[æ]d ubi offendebat in latino c[œ]modius ſcribere: q[æ]d ab[que] p[er]miſſo uel q[æ]d ab[que] r[æ]one noſtra faceré? Tu certe q[æ]c hoc in latinis meis exéplibus nò ſueneras; in tuis chartulis hoc unde ſcriptu[que] legebas: Ego q[æ] iter[ status] ſum, i: nò ſcrip[er]tu, q[æ] me accuſas & mea[ta]s l[æ]ſas n[æ]tens: criminé mihi unde c[œ]ponis: Haud ide ego accuſari debego: unde tu me falſu ſeculare planiſſimá dico, q[æ]ttuor libri iſtì ſut: quos iter[ status] ſum, i q[æ]bus de trinitate iſparim p[er] ſingulas pene paginas diſputa[que]. Releganc[em] uniuera: ſi uſq[æ]talis aliq[æ]s de trinitate iuétus fuerit in iter[ p[ra]tioſe n[æ]fa ſenſus: q[æ]le in illo ca pite calu[n]ian[em]: t[ut]c demu[que] creda: etià hoc eo ſenfu q[æ]u itiſ c[œ]ſoſingút e[que] p[lat]u, Si uero p[æ] c[æ]e libroq[æ] corpus c[œ]ſit illa differéſtia trinitatis: n[æ]noe uſanu[pariter] ſultuq[æ] com[è]tú eſt dicere: q[æ]no ſolo capite h[æ]reſis c[œ]túrmata e[que] ab eo: q[æ] e[que] mille capitibus expugnarit. Sed & rei iſp[æ]us c[œ]ſequéſtia prudére quéq[æ] faris edocet: q[æ] h[ic] h[oc] in ſi ſeis meis ſueniſſet: & uere ſcrupuli aliqué ex iſpa lectione cepiſſet: ni ſic me ſcripti ip[er] ſoſt: Romæ poſtih[ab]eret: p[re]ſenté c[œ]tinozu utiq[æ]p[u]liſſet; & iſpa ad me ſcripta detuliſſet, q[æ]p[æ]e q[æ]u[æ]s ad illud t[æ]ps etià uidere me & falutare: & in ofonibus c[œ]icare ſolitus erat: c[œ]tuliſſet fine dubio mecù de dis q[æ]bus uidebaſ[ed]i, ingiſſet: q[æ]uò ſuſiſſet a me p[lat]u: qu[æ]u h[re]ſe in gr[æ]co, certe hoc etià gloriæ ſibi ſuſſicere puſaſſet: ſi iuſus ſuſiſſet i[le]cti: n[æ]ſis uel ſcriptis ſeciffe p[er] aliq[æ]d emédari, aut ſi furor a[í] n[æ]ta emédari erroré q[æ] p[er]ſeri in publicu c[œ]puliſſet: fine dubio nunq[æ] elegiſſet ablenté lacerare: qué potu[que] grauius c[œ]ſutare p[re]ſenté. Sed iſt[ui] q[æ] falſi c[œ]ſciéta deterrebat: ad me q[æ]de cuius erát ſcripta: q[æ] uolebat criminari n[æ]detulit, ſed p[er] domos: p[er] matronas: p[er] monare riæ: p[er] ſingulos quoq[æ]s frat[æ] circuſert: quos ſolo c[œ]turbare poſſet auditu. Et hoc ſecit iu p[er] ip[er] t[æ]re: quo c[œ]ſet im ex urbe decederet, ne uel c[œ]phéſus ſacti ſui redderet cauſas, Etià ide ut iſteligat: ſecu[d]u p[re]cepti magiſtri p[er] totá me Italiá criminari: iſtigare turbas: c[œ]turbare eccleſias: aures quoq[æ]s polluere faceret d[ot]u; & in o[n]ibus his modelfa n[æ]ta q[æ]n[æ]c[œ]ſciètia abuti, h[æ]c diſculpi. Iſpe uero oriétalis magiſteri[que] ad Vigiliatúi ſcribés d[ix]erat p[er] me latini cognoluct o[ia] Origenis bona; & ignorát mala: iſtos iſp[æ]s quos núc ego tráſtulerá redi[n]terp[atus] e[que] ea o[ia] q[æ]d ad me uel ip[rob]abilia p[ter]miſſa ſut i[er]uit, quo ſicilicet núc c[œ]tra ſniam ſua Romani p[er] ip[er] Origenis cognofcat mala: & ignorét bona, h[inc] etià n[æ]ſol[us] Origené: ſed & me metip[us] in ſuſpitioné h[æ]reſis conſad adducere, h[ic] emittit iſeſabiliſter canes ſuos: q[æ] me p[ur]bes: p[er] uic[æ]os: p[er] iter: tráſeunté calu[n]ian[em] latratibus inſpeci[n]t: & fanda o[ia] & neſanda aduerſu me ſecten[em]. Quid q[æ]to te ſeeleris admíſimus: ſi ſecimus q[æ]d ſecifi: Si me neſariù eſt uti exéplis tuis: de te ip[er] q[æ]d iudicas? Ver[æ] tamé dic mihi o magiſter (iá.n, ad te c[œ]ouertéa eſt reſp[òſio]) Ad legêté aut iter[ p[ra]tanté: ſi q[æ] eſt illa ſcriptoris culpa: reçete reuocat: abſit inq[æ]t: nequaq[æ]: q[æ]d me ſubtili ter circuuenis: Nung[æ]d n[æ]b ego legi: Nung[æ]d non & ego iter[ status] ſum. Sed lege ea q[æ] iter[ status] ſum: uide i[le] q[æ]d in iſi dogmatici ſuenies. Certe li aliq[æ]d h[og]æ q[æ]núc ad dánaſtioné uoco repies, poſtr[æ]o air uſi plenius nol ſe (quoniá apud me etià ſuſp[itio] huiuſm[ɔ]i dogmatú ſemp execrabiliſeru[i]t) lege com[è]tarios meos i epítola Pauli ad Epheſios. Et ex his q[æ] ſcrip[ſi] noſces q[æ]d de eo ſenſeri, leg[æ]n, e[ui] uel iterptans noſces: & h[æ]c eſt t[ui]t magiſtri grauitas: ut e[ui] qué in aliis laudas: c[œ]donés in aliis: Et qué in p[ra]ſiòbus tuis alteq[æ] poſt apoftolos ecleſiæ: magiſt[æ] dixiſt: n[æ]c h[æ]ereticu[d]as: Quis h[æ]ereticus eccl[es]iæ: magiſter aliquádo dici potu[i]r: Eram inq[æ]t in noc. Sed q[æ]uádui p[ra]ſatiuſculá ſubiſcis: Com[è]tarios lege. Sed illos quos deſignau[n]: & cui hoc iuſtú uidet ut is q[æ]t[or]libros c[œ]ſcrip[ſi]: in q[æ]bus o[ſ]bus pene p[æ]conia eius uſq[æ]s ad c[æ]lú ſert: q[æ] tot iá án[is] & leci[us] ſut ab o[ſ]bus & legunq[æ]: ex q[æ]bus q[æ]plurimi ita edocti iá de hoc m[ú]do deceſſerút; & prerexút ad dominu: h[æ]c Origenis ſen t[et]ia tenétes: qu[æ] ex libroq[æ]! iſtius aſſertiðé didicerát: & abierút ſperátes iuxta huius teſtimoniù iuéturos ſe e[ui] ſecu[d]u apoftolos eccl[es]iæ: magiſtrú, & n[æ]c iſteq[æ] ſcribít iuenerút e[ui] c[æ]p iſp[æ]s hereticis & g[é]tilibus c[œ]doni[tú]. Quo m[ò] ſe ex c[œ]tétioſe com[è]tet & dicat: qa illu[que] xxx, ſere án[is] c[œ]tinuus leg[æ]s & ſcribés apoftolis exq[æ]ui n[æ]c h[æ]ereticu[d] p[ne]cio. N[ü]q[æ]d aliquos nouos eius libros m[ò] legi: quos áte n[æ] legerat. Sed ex iſs eufidé d[ic]iſt e[ui] & t[ut]c apoftolu[d]: & n[æ]c h[æ]ereticu[d] dicit: & nullo modo hoc ita fieri potu[i], Aut, n. tunc reſte dixit: & modo liuore quodá contentón[æ] puertit[æ]: & audi[d]us non eſt, Aut ſi tunc male dixit: & modo ſe ip[er]um condemnat.

quale ergo in ſe æterogæ expectabit iudicium is: qui ſecundum apoſtoli ſententiam a ſemetipſo daminatur? Et quid inſt ab ſcindit poenitëtiæ? Nò erraſ & in uerbo maximei licet quidè de errore poenitere. Sed ſimul aliq poenitëtiæ agit: ſimul accuſat: ſimul iudicat: ſimulq còdénat. Quaſi uero ſi q meretrix una ſe nocte: aut duabus a ſcortato còtineat: debet còtinoo leges de pudicitia ſcribere: & no ſol ſules condere: ueru & ſepulchra ſubruere oſium qua i defunctæ ſunt ſeminag: q ea ſuſpice: ſui ſimilé uità duxiſſe: poenitëtiæ ages q hæreticus fueris bene facis. Quid hoc ad me: qui nunq hæreticus ſui? Poenitëtiæ agis pro errore: recte facis. Si tamé ipſam poenitëtiæ legitime geras nò accuſado: led de pàcado: nò còdênado: led ſlèdo. Ná quæ poenitentiæ ueritas eſt: ubi idulgetiæ decret ſui ipſe fibi poenitès dictat? Qui poenitent pro iis q male locutus eſt: uuinus ſu ſu nò ite: male loquèdo curat: led ſilèdo, Sic, n. ſcriptú eſt. Peccati: quicſce. Sed nunc ipſe te reu ſtatuis: & ite hù reatu ipſe te abſoluis. Et ex reo ipſe te iudicé facis. Hæc ià nò tua q irrides in nos: led noſtra q ita nos irridèr patimur eſt miſeria. Verutamè ueniamus ad hos duos còmétarios: quos cæteris oibus opuſculis ſuis cò demnatis ac renùciatis ſolos excepit: & q caſte ſe in his & còtîneter egerit: uideamus. Ex his, n. ſolis & ſidè ſua pbari uult. Et qd' Origeni in oibus aduerſe, pferanq ergo iſt q ei ſoli ex oibus ſcriptis ſuis placèt, i. in epifto la Pauli ad Ephéſios libri tres: & in Eccleſiæſte (ut puto) unus. Sed nunc interim q primus occurrit in epiftola ad Ephéſios còmétarius reſlegat. Etia ibi còlociù & còcordè ſymmyſten ut ipſe ait: i iis quæ arguit approbo. Et primo oſium de qbus irridet mulierculas: q le dicùt poſt reſurrecſionè nò habituras fragile corpus: qpppe quæ angelogæ futuræ ſint ſimiles: qd ipſe ſentiat uideamus. In tertio commétariogæ libro in epiftola Pauli ad Ephéſios ſub eo capitulo ubi ſcriptú e: q uorx uoræ ſua dirigit: ſemetipſum diligit, nemo, n. unq carnè ſua odio habuit. & poſt aliquàta ita ait. Foueamus igitur & uiri uxores: ut aíæ noſtrae corpora, ut & uxores in uiros: & corpora redigant: in aías. & neqq fit ſexuù ulla diuerſitas. Sed quò apud angelos nò eſtuir neq: mulier: ita & nos q angelis ſimiles futuri ſumus: ià nunc ićipiamus eſſe: qd in cæleftibus reſpromiſſu eſt. Hæc & eccleſiis in tuis còmétariis ſcriptiſſe: ſciés: quò eas ad exéplù ſidei tuæ & ea q arguis còſutàda pponis: Et quò de tuis uer bis mulieres arguis: Deide q mulier dixit aliquado: q uxores còuertanq in uiros: & corpora redigant: in aías: qd'tu ſcribiſ? Ergo ſecundu te nò ſolù reſurrecſtio nò erit: led nec corporo: qd còſitui etià iſtos quos tu feci: ſiti hæreticos dicis. V binà ultra corpus qrimus: ſi in aíam redigif: Erit ergo ià totù aíæ: & nuſq corpus. Et iſte ruì ſui uxores in uiros còmutabunſ: p eo qd' ſubiuixiſt: ut neqq ſit ſexuù diuerſitas: q: hi hoc ut oſtèderes qua ſexus ſoemineus ìteribit: ex eo qd' redige: in uiru: ſolus autè manebit uirilis: neſcio qdè hi ſætibi de ſe dice re ſeminat: ſexus ipſe pmittat, tamè & ſi ab illis còcedat: qua còſequëtia poteris oſtède ibi uirit: ſexus ſu: eſse neceſſari: ubi ſoemineus neceſſarius nò pbat: ? Quia naturali quodà uinculo in tantù ſexus alter eget alterius: ut ſi alter nò ſit: alterius opus nò ſit. Et, n. ſi lutea formà ex reſurrecſiò hò hre puta: quam in paradifo ha buit: ubi ſcriptú eſt: q: gaſculi & ſeminà ſecit eos: & benedixit eos: Si uero & tu & mulierculæ q: icuſas: diditi neq: uir neq: mulier eſt: quò mò ergo aut corpora redigent: in aías: aut mulieres còuertenq i uiros: cum uel paradifus utruq: ſexu patiaq: uel ſimilitudo angeloq: ut tu quòq fateris: nullum oino recipiat? Et miror quò ab aliis exigas de ſexuù diuuerſitate ſentëtiæ: de q tu ſoiles diſſere: tatis te inuoluis nodis: ut eucoluque te nullatenus poſſis: q:to rectius faceresi: nos quos culpas: imitareris in talibus, & hæc ſoli deo ut ſe ueritas habet noſle pmitteres: & te potius ignorare fatereris: q ea ſcriberes: quæ paulo poſt tu ipſe dánares? Velim mihi còſciëtia ſua teſte nunc diceret: nò dico: ſi in aliquo opuſculo meo: led ſi in epiftola ſaltè mea: qua: aliciu familia ri meo negligétius ſcriptiſſem: iueniſſet ſcriptú: qa corpora in aías redigent: & uxores in uiros: ſi nò etià æreis liſis ſcribi per portas ciuatur: pcepiſſet: ſi nò in foro: in curia: p roſtris etià recitari. Quaſtos ex hoc acuſatio-nú titulos: quæ uolumina còſcripſſet? Quá me totis armis ac telis ſœcùdilimi ſui pectoris purgeret dicés: quia ſi mihi nò creditis dicéti qa fallit cù dicit corpus ſurgere: & carnè negat: uel cum ſateq: qdè carnè: imè bra autè negat & ſexù: uidei quo mò ipſe ſcribit in epiftola ſua: qua corpora uertanq in aías: & uxores in uiros. Sed nos te qdè hæc ſcribentè: nò ſolù nò arguimus hæreticù: led & fatiſfacimus tanq magiſtro. Mulieres ta-mè illæ q: tsam idignis & ihoneſtis còtumeiſs laceraſt: exhibebùt ante tribunal Chriſt: & hæc quæ his i cò-métariis doces: & illa q: obliſtui tui rurſum cù còtumeiſs ſcribisa. & ibi utraq recitabunſ: ubi ceflait iam faur hoium: & reſépti laudibus plaſus ſilebùt. & tecù pro his uel geſtis uel dictis tuis iudicabunſ apud iu-ſtù iudice Chriſtu. Verù pgamus diſcurere qd etià de qſitionibus ſcribat, hoc, n. ad ſidè ptinet: in qbus de caris reſurrecſiò ſic iarit caetera: ut qſitiones, Itè ex còmétariogæ libro de epiftola Pauli ad ephéſios de eo capi tulo ubi dicit apoſtolus: Sicut elegit nos in ipſo ante mundi còſtitutionè ut eſſemus ſancti & îmaculati corà ipſoita ait pro còſtitutione mûdi in græco ſcriptú habet καταβολην: Του κοσμου. Non idipſum autè καταβολη: qd' conſtitutio fonat. Vnde & nos, ppter paupatè lingua & rerù nouitatè: & ſicut qdà ait: qd' græcorù & fermo latior & linguæ felicior ſit: conabimur: nò ita uerbù ex uerbo traſlerre: qd' impoſſible eſt: q: uim ueru bi quodà explicare circuitu, καταβολη, n. prie dicif: cù qd deorum iacitur: & ad iferiorè locu mittif: a ſubliſi, uel cù aliqua reſumit exordiu. Vnde & hi q: ædiù futuraq prima iaciùt fundamèta καταβεβληκέσι, i, initia fundamétoq ieciffe dicunt. Volès itaq Paulus oſtèdere qa deus uniuera ſit machinatus ex nihi lo: nò creaturà nò còditione nò ſactura: led καταβολη, n. i, initiù iacti fundaméti ad eù rettulit: ut non iuxta Manichæu & cæteras hæreſis: quæ factorè & materi: ponù: aliud q unde creaturæ ſactæ ſint anteceſſerit creaturas: led oíà ex nihilo extiterint. Quod autè elecios nos ut eſſemus ſancti & îmaculati corà ipſo: hoc eſt deo: âte fabricà mûdi teſtatus ei ad p[]ſcietai dei ptinet: cui oíà futura ià ſacta ſut? Et ante q: fiat: uniuera ſut no ta, Sicut & Paulus ipſe p[]deſtinaq i utero m[]ſis ſuæ. Et Hieremias i uualu ſcſicaf: eſiligif: roboraf: & in tipo x[]p[]pheta i gétibus mittif. Hucuq eſidit una exſpitionè. Sed ſub cuius p[]ſona huiu: modi itelligëtia accipieſa fitno: expreſſut, hoc tantú egit q ex còſequètibus reſprobat priora, Ait, n. in còſequètibus, alius uero q deu

79

conatur oftendere. Unde manifeste oftendit: q per illam priorem expofitionem non oftendatur iuſtitia dei quod utiq. ipium eſt. Sed p iſtū qué dicit alii, cuius aſſertione fine apud oſes indubitat & catio licā demoſtrare: iedit tale teſtimoni: q hæc ſua aſſertione iuſtū eſſe deu conef oſtedere: q nò ex præiudicio ſciētia: dei: ſed ex merito electo, unuquéq eſtagitat. Dicit autem uſibiles creaturas: caelū terra martia: o/a que intra ea ſunt alias ſuiffe iuſibiles creaturas: in qbus & aias: q ob q idá caufas ſoli deo notas deieſtæ ſint deo ſum in uallê iſtā lachrymagæ in locu afflitiōis & pegrinatīoſis noſtra: in quo ſanctus cōſtitutus orabat ut ad ſed e pristinā reuertere: dicés. Heu mihi qæ icolatus meus pōgatus eſt, habitaui cù habitatibus cedat: multú iſcola ſuit aia mea. Et in alio loco, Mifer ego homo: gs me liberabit de corpore mortis huius: Et alibi. Melius eſt reuerti & eſſe cù xpo. Et alibi. Ante q humiliarer ego deliq. & caetera his ſimilia. Itaq. prius q aia e inquiut præcipitarenſ in mûdu. Magiſter dicis inqunt: nò dicis: q ſunt iſtī q hæc inquiut: q aia e ſenſent prius q p[er]pitarenſ in mûdu. Nòne recte inqti dixi: qa talpa eſ: & nihil uides: Dixi ià ſupius qa illi hæc dicut: q deu iuſtū eſſe afterut: quæ utiq. ſi cor haberes me ipſum eſſe iſtelligeres, neq enim ita ipſus ſum: ut alii me & diuerſum eſſe ab his ſtatuá: q deu iuſtū defendút: qd' oſes utiq. facimus qui ſanf apimus. Dic ergo magiſter dic: qd illi q tu e ſinqunt: Itaq. plus q aia e inquiut p[er]cipitarenſ in mûdu: & mûdus ex aíabus fieret cum habitatricibus ſuis in ifimù deieſtia ipſe elegit Paulú deus: & ei similes corá ſe q erat ſancti & ímaculati. Nemo autem eſelig nifi de pluribus: & ubi ſut aliq uiliores: ibi p[pe]traſ eſtio. Quo modo auté in Babyloniz captiuitate quão a Nabuchodonoſor in Chaldeá ductus eſt populus: miſſi ſut p[pe]phetæ: Ezechiel: Daniel: tres pueri: Aggeus & Zacharias: nò q ipſi meruerint captiuitate: ſed ut eſſent in folatio captiuoge: ita & in illa direcſiòe mûdi eos qui ante q mûdus fieret electi eràtia deo miſtos eſſe in eruditioné & magiſteriáia: peccatricú: ut p[er]dicati ne eoq. reuerterenſ ad eu locu unde corruerat. Et hoc eſſe qd' a Moyſe in oſtogeſimo nono p[al]mo dicitur, Domine refugiú factus es nobis in generatiõe & p[ge]nienteante q môtes firmarenſ: & fieret terra & orbis terra ru: Quo ſcilicet ante q mûdus fieret: & uniuera generatio pricipi: ſumeret: ſancti ſumus deus refugiú fuerit. Hæc ſunt q in illis quos ſolos ex oibus opuſculis tuis eligis: & ad còdênandos cæteros relegi iubes còmenta riis ſcribis. Mundú ais ſuiffe uſiſibiléante q huc uſiſibilis fierent. In quo mundo cù reliqs habitatoribus angeli ſcilicet & aia e rát. Iſſas aias ais ob qualdá caufas, ſoli deo cognitas in hoc uſibili mûdo nafci in corporibus & quæ ante habitauerát caelú: apud prius ſæculú: núc hic habitat terra: ſcilicet nò extra caufas aliçiquas ipſe inibi iuïuoedo còmiferin: & ais qd' ſancti quiq: ut eſt Paulus: & caeteri similes ei p[er]generatiòes fingulas ad evu ditioné eag: a deo p[er]deſtinati ſut: ut eſs p[er]dicatiõe ſua ad illa habitationé: unde collapſæ fuerat reuocarét. Et hoc copioſſimus iſcripturæ: teſtimoniis firmas. Et quæ ſut alia quaſo diæta p[er] qbus Origené in ius uocasq alia ſunt in qbus eú dánari iubes. Alúi ne in tuis dánas: & Et ſi ut tu ſuades: huiuſcemodi diæta dánada ſunt, ſe res tu primus ſentêtiá. Et pro dictis talibus ipſe prior te ipſum còdénabis. Nec, n. tibi am ultra ullu: remát effugúi. Nullæ hic ſtrophæ pro qbus cæteros arguis habebút locu: In ipſa & enim p[oe]nitétia tua p[ol]co[er] ſioné iam emédatus & correcſus ilſt libris auſectoritaté dediſtui: uidelicet ut ex iis tua ſentêtia de iis quæ dáná da dicis dogmatibus p[ar]bareſ. Et ideo q hic ſcripta ſut tanç: fi modo hæc p[ri]núcies & definias audiéda ſut. Et hic talia definis: q[ui]la dicis eſſe dánáda. Sed nò ſum inqti ego q definio, alii: dico eèq: q hæc ita dicit. i, iuſt ipſu, ubi iμutas exponéntis p[ra]ſoná: Vt uideamus q eſt ille: q que talia dicis aftruere. Ais ergo: alius uero eſt q deu iuſtú conaſ oſtedere: dicis quæ iam ſupra diximus. Sed ilte qué dicés alii deu iuſtú aſſertiòe hæc ſua ut aſtens dit, & a te alius & diuerſus eſt. De te ipſo qd ſentis: Tu negas iuſtú eſſe deu? Magiſter dum tu multú uides: & fatis arguis captos oculis talpas: p[u]to te iu]curriss o[mi]vo: T[on]: & ex utraq[que] parte còcludi. Aut. n. iuſtú deum negabis: ut alius fis & còtrarius illi q hæc dicit, Aut ſi ut ois còſiteſ: ecleſiá: etiá tu deu iuſtú eſſe còſituaristu es q hæc dicis: & tu es q primus excipis ſententiá: qua in alii fers: & tu q tuomet ipſius mucrone confoders. Sufficere opinor hæc apud iuſtiffimos iudices & ſutuſe dei iudiciú: p[er]tolátes. Nò qa còdênare debeat euſq. ſe ſtucá uidet in oculo fratris ſui: & in ſuo trabé nò uidet: Sed emédare & ad uerá p[oe]nitétia reuocare. Veri ne forte latuerit eú locus iſte unus in his libris quos ad liqúi ſe receſuiffe puaterat: & quoq[ue] exéplú caeteris ob bus còdénatis ad còſſioné ſide: p[er]ſuonerat: reqramus quò etiá in cæteris ſentiat. Idé in eode: libro de eo c[ap]itulo ubi ſcriptú eſt: ſecundú placitú uolútatis ſuæ in laudé gloriæ ſuæ: p[ol]poauca ita ait. Inuadunt itaq[ue] in hoc loco occafioné: q ante còſtitutioné mûdi aias: putat cù angelis & caeteris iuirtutú caeleſtú noíbus in cæte ſti hieruſalé: ſuiffe uerfatas: qd' nec ſecundú beneplacitú dei: nec in laudé gloriæ eius & gratiæ p[er]ſoſt iteligi alios nudos barbaros ſeruos debiles: alioſq[ue] diuites romanos nobiles liberos ſanos in diuerſis oris & diuerſa parte generari: nifi cauſæ p[er]ſeſterint: qbus ex meritis hæc aia: unaquæq[que] fortita eſt. Et illud qd' ad romanos ſcriptú eſt: qdá putat noſſe: & nec norút. An nò habet p[er]ſtaté figulus luti de eadé maſſa facere aliud uas in honoré: aliuid in còtumeljá: Sed ad eundé ſenſum referút: ut quo mò mala uita ſeu bona: laboriofa uel faciliſs fruſtra in hoc mûdo agit: nifi credamus dei eſſe iudiciú: ita & diuerſitas in hoc mûdo nafcétiú iuſtituá dei ab guat: nifi aia: merita p[er]ſeſterint. Sed. n. iquíut hoc nò ita accipimus: nò ſecundú beneplacitum uolútatis dei erit, nec in laudé gloriæ & gratiæ eius alios elegiſſe ante còſtitutioné mûdi: ut eſſent ſancti & ímaculati: & haberét adoptioné per ſelum xpm: alios ultimæ conditioni & p[oe]nis p[pe]tuis deſtinasse: amaffe iacob ante q exorité: ex utero: odiſſe Eſau prius q digna odiis p[pe]traret: nifi cauſæ p[er]ſeſterint: quæ iuſtitiam dei probent. Quid expreſſus hæc aſſertione: qd euidetius uel ab Origene uel a quoq[ue] eorum quos te arguere dicis: de his dogmatibus uel cogitari uel dici potuít: Quod ſcilicet diuerſitas & inæq[ui]litas q eſt hic in hoc mûdo nafcen: tiu ad dei iniuſtitiá referaſ. Caufam dicis dediſſe ipſam ſibi unáquáq[ue] aiam: ex his ſcilicet motibus animorú quos prius in cælefti hieruſalé: quæ eſt mater oium viuédó gſjerunt, & hoc inqit nò ex mea p[on]a diu: eſt ſed alium dicere descripſi. Dixi quæ dixi: quia inuadunt quidam occafionem. Nec ego nego: q de alio dicere

uidearis. Sed ilte alius qué hæc dicere ais:utru tibi cōcors & cōfanons: an uero cōtrarius fit & inimicus; non denegafti. Cù enim alium iftum cōtrariu tibialiquem nominas:foles ponere quædā dicta eius. ſed ſtatim ea deſtruere & ipugnare;ut Martiōis & Valētini & Arrii & cæterōs. Cú uero aliuī qde noías;& dicta eius cù ua lidiffimis aſſertioibus ſcribis;teſtimoniis quoq ſcriptiōs copioſſimis munis: none etiā nos tardiffimi & quos tu talpas dicis:uidemus iftum cuius dicta ponis;& nò deſtruis:aliu te eſſe: Et fieri hæc rhetorica figura: cu ſub aliena p ſona ſua ſentetia: p ſerut. ſuſt ita ab oratoribus:cu aut oſſedere aliquos metuut; aut iuidiā de: clinare cupiut. Nà ſi tu te ex hoc deſſum puſas:q d i his dictis aliu noies;multo erit excuſabilior ille:qué iſi- mulas. Nà ille nò ſolu hoc i cōſuetudie habet;ut dicat alios ita dicere;& qubuſa ita uiderit: ſed multo cautius dicit ille de talibus:ſe hoc nò definire; ſed opinari magis. Quod ſi alii melius uifum fuerit; ut his omiſſis illa teneatur:uide quâta ille cautius ufus eſt,& tatè a te ad dánationé uocat. Tu qa tatu modo aliu noias:eſuſiſg ſe te puſas. Ex his.n.eu dánas: i qbus eu ſeqris & imitaris. Sed p grediamur legendo comètarios: ne imorado p ſingula:excludamur ab agnitioe plurimog. Ité ex eodé libro de codé capitulo ubi ſcriptu eſt; ut ſimus i lau de gloriæ eius:q ante ſperauimus i Xpo. Si p auimus tantu dixiſſet in Chrifo;& nò pmiſſet ante p auimus q d grace dicit: προφημικακομένη: eſſet maniſſior ſenſus eos q p auuerut i Xpo forte uocatos: eſſe p deſtina- tos ſecuſo p poſſitui eius:q uniuera opa: iuxta cōſiliu uolutaris ſuæ. Nùc uero p poſſitiōs adiecio ad illà nos i ſtelligétiá trahit:de q ſupius difputauimus:exponétes hoc q d ſcriptu eſt: q benedixit nos in oi benedictiōe ſpiritali in cæleftibus i xpo. Sicut elegit nos in ipo ante mûdi cōſtitutioné;ut eſſemus ſancti & imaculati co rà ipo:q d ſcilicet ficut ià nos benedixerat in oi benedictiōe ſpiritali in cæleftibus;& elegerat nos ante cōſtitu tioné mûdi:ita etiā nùc ſperaſſe ante dicamur i xpo:ex tpe quo electi & p deſtatiá: & benedici ſumus i cæle- ritibus. huc uſque iterim quæ.n. ſequunq maiora ſut. Nùc ergo gías ago deo:q me pòdere grauiffima ſupſitio- nis releuauit. Fortaſſe.n. uidebar aliqibus:de alio ilto còtetiōſius uel caluńioſius agere:cú ſecuſú rhetorica ſi gurà iſtu qué dicit aliu ipſum phibere eſſe. Sed ne q ulti audiſtoq nùc prorfus dubitatio remaneret: q s eſſet ilte alius de quo ſupius dixerat declarauit. Tanq uere bonus magiſter & q nullas uelit ex dictis fuis ambigui tates diſcipulis remanere; dignatus eſt i hoc loco illu qué ſupra aliu dixerat euیدétius q s eſſet oſſedere. Ait er go.nùc uero p poſſitiōs adiecio ad illà nos i ſtelligétiá trahit:de q ſupius difputauimus:exponentes illud q d ſcriptu eſt. q benedixit nos in oi benedictione ſpiritali in cæleftibus i xpo. Et q d ibi ex p ſona alterius dictu: ut minus i ſtelligétibus tranſabat: ne q s error his quos iuſſeret:ex iſtu libris q d de Origene ſentiret ſententiá ſua nòſque remaneret; ad ſua p ſona nùc reuocans: nec aliu aliqué noian: dicit ea q ſupius legimus:q eſſicet ficut ià nos benedixerat in oi benedictiōe ſpiritali in cæleftibus;& elegerat ante cōſtitutioné mûdi:ita etiā p ſaſſe dicamur i xpo:ex eo t ipono ad quo electi & p deſtiniá: & benedici ſumus in cæleftibus. Abſoluto ergo me (ut puto)ipſe ſu ſi tu te ſeſtibo oí ſupliſiōe caluńiæ:q d alius ilte non ſit alius q ille ipſe. Sed & maiora adhuc ex cōſequéſtibus: ficut p miſimus oſſederemus. Poſt hoc n.q d dixerat nos ante p ſerasse in Xpo: & ex eo ià t epore id eſt ante cōſtitutioné mûdi:& ante q i corporibus naceremur: i cælis eſſe benedictos & electos:iteg illum ſu ſu aliu ítroducit, & dicit. Alius uero hoc dogma nò ſuſtinés q d ante fuerimus: & p auuerimus i xpo:q in ito corpe deſeremus: illo i ſtelligétiá tranſert. Hoc in loco očm ſu ſetoré:q ip ſe ille eſſe ięius alius exhalauit. Di- cat.n.nobis hic qué uult aliu eſſe q hoc dogma nò ſufferat:q ante q i hoc corpore degeremus;& fuerimus: & p auuerimus i xpo (Hoc eſt.n. pro quo dánari iubet Origené)qué uult hic aliu i ſitellexiſſe: ceu aliqué contrariu ſibi. Quid dicis magiſter: Bicorni illo urgeris:de quo exponere diſcipulis foſes. Si.n.hic aliu iſtu q ante ſuſſie aias:q in corpe deſeret nò recepit:te eſſe dixeris. p ditu eſt:q d in ſupioribus cælabat. Inueniris.n.tua cōſeffi- no alius ille tu eſſe q definis oia dogmata:q dánari iubes. Si uero nò es tu in ſupioribus alius:ne tibi ea quæ í- probas aſcribané, nec hic tu eris alius q nò ſuſtineas:ante ſuſſie aias q in corpe deſeremus. Elige utràlibet ex- cufatiōis parte: Iſtu aliu qué frequéter iudicis: uis i ſtelligamus;an alteq alique catholicú cum uis uideri: An hæreticú? Dánáduan ab ſolédué: Si catholicus eſt ilte alius tuus q in ſupioribus dicebat:ante huc mundu ui ſibilé ſuſſie aias: cu angelis & cæteris uirtutibus:in ſupiori hieruſalé in cæleftibus cōſtitutas;& i ibi uiuèdo cō traxiuſe cauſas iueter fituſſatis uel nafcedi in hoc mûdo; uel alias q libet cōditiōes tolerádi. Erut ergo ille ca- tholica dogmata: & iterim iſtu dánare q d catholicú é. Si uero aliu iſtu hæreticú dixeris: hæreticú deſignabis euq ſuſſie aias nò recepit: & p aſſe i xpo ante q i corpe nafcerent. Qua hic exiſ magiſter: Quo erupit? Quo rurſum euadit? Quocunq te c ouerteris hærebis. Nò dicá nullus subtrahédi te aditus daf: led ne reſpirádi q d pæululu fit copia. Sic tibi Alexádiu tui arſitotelici comètarii p fuere? Sic Porphyrii éiσ αγωγη. Sic te tot & tátog: philofophog: grace & latine: i ſuper i Iudaicae eruditiōis excoluit diſciplina:ut in itas anguſtias tá ítricabiles deuenires: Et tá miſerabiliter coartareris:ut nec ad alpes poſſes eſſe deſenſus. Sed parcamus: ià de- ſerédu eſt litteris,& ut ipſe ait opi magno ſonus nò eſt aſcribédus:q ipſe parcat nemini. Et tam rōne dictog q flagello lingua: quos libitú fuererit uerberet. Et i q s minus aduſabit: cōtinuo hæreticus & ſcriptis & miſiis p diuerſa centú codicibus deſigneſ. Tamé nos nò ipſum: led patriarcha imitemur Dauídi; qui cōprehéſum in p ſpelúcam inimicu ſu ſaul: cu eu p oflet iugulare:noluit: eſt ei p epcit. q d & iſte ſibi a nobis aliquotíes ſaſt: nò ſolu uerbo: led & re atq ope:etia ſi fateri nò uult: corde tamé & cōſciëta retinet. Demus ergo ueniá ei: qui dare ueniam neſcit: qui ſine ullo humanitatis reſpectu de dictis alterius iudicat, & iterim educamus eum de p ſpelunca: uſqquo in illam incidat. de qua etiam ſi omnes conemur & cupiamus: exire non poſſit. Dicat ergo q pót fieri:ut in ſupioribus illis:ubi iſtud dogma cōſirmabaſc ab eo: q iuſtu deu conabat oſtendere:ubi aliuī qué dixit uere nùc alterius p ſona fuerit talis: i q nùc cōdénari uult: Hic uero ubi cōtrarius eſt: & nò recipit q in ſupioribus dicta ſuſt:aliu ſeipſum dixerit: Pót.n. fieri:ut cōſcius ſibi ſit:ita ſenſiſſe ſe ſer ſeribereſt: licet ſtilo id nò pótuerit explicare. Sit ergo uenia: & ponamus in hoc loco iſtu aliu: huc eſſe ipſum q nò recipit dogma:

80

quod dicit alias fuisset ante q in corpore degeremus: & ſperaſſe in Chriſto. Repetamus ipſum capitulú: & quo rurſus têdat diligitius p[rae]quamur, Ait itacq. Alius uero hoc dogma n[ot] ſuſtinés: & q ante fuerimus: & ſperaue rius in X[ho]: q in ilto corpore degeremus: illo ſelligentiá tráſſert: ut dicat in aduentum domini ſaluatoris: quâdo in noie eius omne genu fleſtaſ: cæleſtiú & terreſtriú & ífernoq: & ois lingua c[ôſi]teaſ: qa dominus le fus x[ps] in gloria eſt dei p[ris], Cú.n.ei fuerint uniuera ſubieſtaialios uolutate alios neceſtitate iubiiendo, & eos q ante p[li]entiá maietatis eius ſperauerint in eú: futuros eſſe in gloria laudú eius: & uocari p[ro]h[ar]miq[uo]t[as]o: eos uero q reſpi fuerit neceſtitate credétes eo tépore: quo nec diabolus & angeli eius poterut negare re gnanţe eſſe ſperates: fed n[ot] in laudé gloriæ eius: q[ui]d q[ue] & n[unc] ex parte uidemus expleri quia alia ſit merces eius q uolutate ſequaſ deuália q neceſtitate, uerútamé ſiu p[oc]caſſationé: ſiu p[er]uítaté: tantú Chriſtus annu cieſ: d[um]odo ſciát & ſperates q pro diuſitate ſpeí diuſitate ſint p[mi]a recepturi: ois in hoc loco admittú ca uillat[i]o[s] occaſio, In ſup[or]ibus dixiſt: q hi q ante ſperauerút in Chriſto: illi ſunt: q ante q in hoc uſiſibil[m]i do in corporibus n[af]cerenſ: p[em] in Chriſto habuerút in c[æ]leſtibus poſiti. Sed ne iſtud dogma tuu iudereſ: alia[] ítroduxiſt i[na]p[ol]itioné: iqua dicis eo tépore quo omne genu fleſteſ: domino Ieſu: uniuera creatura c[æ]le ſtiú terreſtriú & ífernoq: duobus ei modis erit ſubieſta. Quidá uolutate: q[dá] neceſtitate, & uolutate an ſub iec[ios] c[ô]s o[es] q p[uer]ba p[ic]datic[i]o[s] modo ei credunt: & ilto: uocari p[ro]h[ar]miq[uo]t[as] i, q ante ſperauerunt in Chriſto. N[ec]eſtitate auté ſubieſtos: q n[unc] q[ue] p[ic]daticationé uerbi n[ot] crediderút, Tunc auté iá negare n[ot] poterút: ſicut diabolus & angeli eius: & q cú ip[is] neceſtitate crediderút: quiq o[es] cú q[ibus] & diabolus & angeli eius: q a poſtea credéſ: n[ot] uocabunſ: ante ſperates: p[ro] eo ſcilicet: q illi ante crediderút in X[ho]: & ſperaue rút in eú uolutate. Iſt i uero poſtmodú & neceſtitate. Et ideo ais eos diuera p[mi]a recepturos, p[mi]a tamen po nis in his oibus: q m[ò] n[ot] credút: & diabolo & angeli eius: licet iſeriora: & eú de cuius ſola p[œ]naq: aliquádo uenia opinioné n[ot] ſentetía alterius arguis: tu in regno Chriſtú ad p[mi]a ſecúda p[du]cis. Et hoc uis i[te]lliſtio: quia ſicut nihil itereſt utru[] ueritate an neceſtitate X[ps] annu[c]ieſt: ita nihil reſert: neceſtitate an uolutate credatur, Hæc ſut q[ui] nobis diſcere de c[om]étariis tuis iubes. Iſt as n[ot] regulas c[ôſu]lióis ſide doces: ut hoc dáneſ in alii q[ui]d domi d[ici]ſt. Ná utiſq. ſi tu e s[n]unc alius: q primú dogma illud n[ot] ſuſtines: q[d] oais in c[æ]leſtibus ſuifße d[ic]t ante: q in corporibus n[af]cerenſ: tu eſ fine dubio q diabolú & angelos eius atq o[es] i[cre]dulos n[ò] ſolum uenia donas: uerú etiá ſecúdis munerandos eſſe p[mi]is polliceris, Si uero hoc ſecundú ſeſuſi tu e[ris] primi illius do gmatís pater, Et miror qu[ui]ſt prudétes & eruditi vii: q hæc eius legut ſcriptar: & quibus n[unc] illa ab illo ſeribunſ: rideat de me: q me talpá noíet: & n[ot] ſentiát ſe magis ip[os] ab e talpa[]s iudicari: quos puſat hæc in ſuis libris n[ò] uidere deſoffa, Si.n. putaret eos legétes i[te]lligere poſſe: n[unc] ad c[ô]de[náda ea q ip[le] magiſter docet: iſtoq: libroq: habere iuſſiſſet exéplú: in q[ibus] ea ip[la] p[len]ius & maniſſeſtus c[öm]tinent: q c[ô]de[náre nos ſuaſt, Oſt[é]dimus ítem iſt ú ip[ſum] afterere i[ſt]eleſtis c[öm]étariis ſuis ea q d[an]ari in alterius libris iubet, q aize fuerent in c[æ]leſtibus ante q in hoc m[ú]do in corporibus n[af]cerenſ: & q o[es] uel peccatores uel i[cre]duli cum diabolo & angeli eius: eo tépore quo omne genu fleſteſ: Ieſu c[æ]leſtiú terreſtriú & ífernoq: n[ò] ſolú uemáo c[ip]iét: uerú etiá ad ſecúda p[mi]a uocabunſ. Sed quoniam hæc rei nouitas non dubito q ſid[é] difficile meaſere: ut q[ui]s creſda: q d[an]are q aſtruit: ip[cio] q[ui]d deſiderates, Vt p[ii] ſolúmus talia ex eſid[é] libris p[er]amus exépla: & tam euید[ia]: ut nullus o[ino] alius ſuus noieſ: ita faciá, It[ex] ex eod[é] libro: q in ſæculi fine x[ps] & o[es] ſancti ſui ſupra dæmones habebut ſed[é]. Et ut i[de] q[ui]p[æ]mones ſecundú uoluntaté ſed[é]tis ſupra ſe X[pi]: & ſc[or]q: eius agant. Ex eo capitulo: i[bi] d[ic]it apoſtolus ut oſt[é]deret ſæculis ſupueniétibus ab údátes diuities gratiæ: ſua[] in bon[ate] ſup nos in x[po] leſu poſt paucia: q[d] nos i[ng]t q quondá lege tenebamur íferni: & p[pter] utiá atq: peccata ut opibus carnis: ita eramus & ſupplitiis deſtinat: n[unc] in x[po] regnemus: ſedeamulq: c[ú] e[uo]. Sedeamus a[ut] n[ot] in humili quocúq: loco: ſed ſup q[em] p[ri]cipatú: p[ote]ſtaté: & c[öm]inationé, & omne nomé q[ui] noiaſ: eſton ſolú in hoc ſæculo: ſed etiá in futuro, S[in]. n[xps] reſuſcitatus eſt a mortuis: & ſedet ad d[ex]terá dei in c[æ]leſtibus ſup q[em] p[ri]cipatú & p[ote]ſtaté & uirtuté: & nos ſedebimus regnabimulq: c[ú] X[po] neceſſe eſt: ut ſup his ſuper quæ ſedet ille: ſedeamus. Sed q diligés lector eſt: ſtatí dicet & regret: q[ui]d ergo maior h[ò] angelis: & c[ù]tis in c[æ] lo p[ote]ſtatibus: Quod q[ui]a piculú eſt resp[ô]dere: p[ri]cipatus: p[ote]ſtates: ac uirtutes: & c[öm]inationés: & omne no men q[ui] noiaſ: n[ò] ſolú in hoc ſæculo: ſed etiá in futuro: maxime q a o[ia] ſubieſta ſunt x[pi] pedibus: n[ò] ad bo ná parté: ſed ad c[ô]torrariá reſert: ut dicat eſſe eos angelos refugas. Et principé mundi huius: & lucifeq: q mane oriebaſ: ſup q[ibus] ſancti ſeffuli ſunt c[ú] x[po]. Iliis q[uo]q tribuètes beneficii: q n[unc] íferni & male libertate ſua abutétes uagen[] p[aff]im: & p[ri]cipitia corruá peccatoq. C[ú] auté tales habuerit ſeffores: iuxta ſedentú uolú taté c[ip]iét gubernari. Nunq[ui]d & hic ambiguitas alii q dereliſta eſt: ut locus hic egeat aſſertore: V bi euid[é]ſiſi me nulla illius alii ſibi íterieſta p[ona]: d[ic]it angelos refugas: & p[ri]cipé m[ú]di huius: & lucifeq: q mane orieba tur: in fine x[po] ſup ſe ſedéte & regnáte c[ú] ſancti ſuis c[ô]fortes ac focios: n[ò] ſolú regni eius: ſed & uolutáteſ ſu turos. Secúdu uolutaté n[ac] q[ui]x[pi] & o[ium] ſanctoq: eius agere: hoc eſt ad ſummá beatitudiné p[uen]iſſe. Neg enim eſt alia p[re]ſtio o[on]is q ſupplicare nos docuit pati: n[ifi]t ut fiat uolutáas eius ſicut in c[æ]lo & in terra. Sed quæſo patiét erudite, N[ò] q[ue] o[ia]: q de ip[ſis] dogmatibus in libris eius c[öm]tinent: reuoluéte: Táta.n. ſuſt út plus ra mihi ſi exeq ea cupiá: uolumina c[ô]ſcribéda ſint: ſed táta q[ta] fatiſſacere leg[et]ibus poſſint: q non iſte caufin hæc i[cid]ad: q n[unc] dilicipulis imitáda p[pon]it. ſed latiffima & frequéti aſſertio[ne] c[ô]ſirmat. Sed uideamus q l[ut] q nos ex his p[bat]iſſimis edocet c[öm]étariis. It[ex] ex eod[é] libro: q[d] n[ò] ſolú in p[li]enti ſæculo: ueq: etiá in futuro alc[é]ſus ſit hoium & deſc[é]ſus: de eo capitulo in quo a[it], ſup q[em] p[ri]cipatú: p[ote]ſtaté: ac uirtuté: & omne no men q[d] noiaſ: n[ò] ſolú í hoc ſæculo: uerú etiá í futuro poſt aliquáta, í ſuté ſunt i[qu] it p[ote]ſtates uirtutes & p[ri]cipatus & c[öm]inationés: neceſſe eſt ut & ſubieſtos habeát: & tim[é]tes ſe: & ſeruiètes ſibi: & eo q a ſua forti tudine roborétur. Quæ d[is]tributióes officiog: n[ò] ſolú í p[li]entiá: ſed etiá í futuro ſæculo erút. V[pi] ſingu

los p[ro]fectus & honores;al[ic]ef[iones] est & des[cl]ef[iones]uel rec[rat]cat alius; uel decre[cat]. Et sub alia atq[que] alia ptate:ui
rute:pricipatu:atq[que] domjat[que] siat. Cur mag[iter] ut tuis tec[que] uerbis agat;po[st] quadr[ig]etos fere annos: quietas
& simplices h[ae]c latinor[ui]r[ui]m[ēt]es doces: Cur nouas uoces q[ui]s ab apo[ftolis] n[ō]o su[cep]it i[ufet]is auribus ingeris:
Qua[fo] te ut parcas R[ō]anis auribus:parcas fidei:parcas uoce qu[ae] ab apo[ftolis] laudata eft:Cur in medio pro
fers q[ui]d Petrus & Paulus edere nouerut:V[ic]ro quo tu h[ae]c fcriberes:n[ō]uſq[ui] quo ego iter[pt]arer ut doces: ſed
uſq[ui] quo tu h[ae]c ante,x[ui] fere a[n]nos fcriberes:ſine his m[ú]dus x[pi]anus n[ō]o ſuit? Quid.n.tu n[ō]o doces: q[ui] in futu-
ro ſculo adhuc al[ic]ef[iones] & des[cl]ef[iones] fiat? Et proficiat aliqui;& aliqui decre[cat]:Ergo illud q[ui]d'dicis i hoc
ſeculo uita acq[ritur] uel amitt[ui]:n[ō]e ſueru,an occult[ui] h[et] al[iqua] inter[pat]ion[ē]? N[ō],n.p[oen]it[ē]tia agis,p.h[is] q[ui]
in iſtis c[ō]m[ét]ariis c[ō]nt[ét]ur,li[t]e q[ui]d eccleſia un[ui]r[ui] corpus:n[ō]o ſol[ui] & ho[ib]us:ſed & angelis & oib[us] ui[rt]utibus
c[ae]leftibus intellig[é]du ſit:ex eod[é] libro de eo capitulo in quo ſcript[ú]e eſt:& i[ph]m dedit caput ſuper o[em] eccle
ſi a[po]t po[ca]u:n[ō]o ſol[ui] i[gt] hominu[que] ſed ét angeleru[que] cu[tab]u[que] ui[rt]utu[que] rationabilu[que] creaturaru[que] eccleſia in-
telli[gy]poteſt,li[t]e q[ui]d a[ia]:qa in illa priori uita nouerát deu[mod]o e[n]u n[ō]o quali[que] ignotu[que] cognoſcat: ſed quaſi poſt
obliuioné denuo cognoſcat ex eod[é] libro ita dicit.Quod uero i[ain]itio[n] eius,i. γ[ν]ω[σ]i q[da]ſic i[te]lli[gu]nt: ut
inter a[ui] vo[n]an & γ[ν]ω[σ]i in:hoc eſt inter n[otion]é & agnitioné illud iter[ſit] q[ui] notio illud ſit q[ui]d'ate n[ō]o ſciuimus:
& ea poſtea ſire c[oe]pimus.Agnitio uero eor[ui] q[ui] poſtea recordamur;& prioré qua[d]á uita[que] in c[ae]leftibus ſu[pi]-
camur:po[ſt]q[ui]n corpora ita deiecti & obliti dei patris:n[ú]c e[n]u p[re]uelat[em]o cognouimus: ſec[ú]du illud quod
ſcript[ú]e i[re]minil[é]ſt:& c[ō]uert[ét]ur ad dominu[que] o[es] fines terræ,& multa his ſilia, Quod a[ut]t a[it] iteru[que] qa[q]
d[á]h[ae]c d[ic]ut:puto me fatis euid[eter] in ſupioribus edocuſſe. Quod ſi qua[d]o p[ō]it:qa qu[ida]h[ae]c d[ic]ut:nec ta
men ita qu[ae] dicun[é] deſtruit:uſte i[pe] ſit q[da]d uel alius maxie cu[ui]a c[ō]cordes his ſent[é]tias ab[ſ]q[ui] ulla interiect[ō]
ne p[on]a: ab eo dictas frequ[é]ter oſt[é]deri. Sed q[da]d adhuc eſt:q[da] ei diſplicet in alio? Et aſtra in[gt] uel c[æ]tera q[ui]
c[æ]to ſunt:ro[n]abilia d[ic]it & delici[ta] capacia, Videamus ergo q[da]d i[pe] de talibus ſentiat in eod[é] libro ex eo capi-
tulo:ubi ſcript[ú]e eſto[port]et.n.e[n]u regnare:d[oe]c ponat inimicos ſuos ſub pedibus ſuis. Po[ſt] al[iqua]ta p[oteſt] i-
quit ita reſp[ò]deri:q[ui] ab[ſ]q[ui] peccato nullus ſit. Et l[í]dera i[pa] n[ō]o ſunt m[ú]da corá deo:oi[ſ]q[ui] creatura paueat crea-
tor[is] adu[et]u[que], Vnde cru[x] Saluatoris n[ō]o ſol[ui] ea qu[ae] in terris ſuit: ſed ét q[ui]n c[æ]ſis erát:p[ur]gallſe p[he]ſet. Item q[ui]
pp[ter] corpus hu[il]itatis & corpus mortis ho[ies] filii ir[ae] appell[ét]ur:ex eod[é] libro de eo capitulo ſcript[ú]e eſt: &
eramus natura filii ir[ae] ſicut c[æ]teri. Po[ſt] al[iqua]ta:n[os] uero i[gt] dic[au]s e[é] prim[ú] o[es] ho[ies] natura filios ir[ae]p-
corpus hu[il]itatis & corpus mortis. & q[ui] ab adoleſſétia m[és] ho[ui]m appoſita ſit ad malitiá li[t]e q[ui] p[ria] ſit
ai[ae] ſaftura: & deinceps corporis p[la]ſmatio ex eod[é] libro ſub eod[é] capitulo poſt multa:& diligenter inquit
obferua[q]a n[ō]o d[ix]it ip[li]us figuratio ſumus atq[que] p[la]ſmatio:led ip[li]us ſaftura.p[la]ſmatio q[pp]e originé de terra
elimo trahit. ſaftura uero iuxta ſimilitudiné & imaginé de ſup[li]t exordiu[m. Quod in c[é]teſimo.xviii. p[al]ſimo
ſimul po[ſ]it[ui] tanqu[ui] diu[er]ſa signiſcat. Manus tuæ dom[ie] fecerut me:& p[la]ſmauerut me. Fa[ctura] prim[ú] lo-
cu tenet. de[ide] p[la]ſmatio. Quid adhuc aliud eſt:q[da] c[ō]d[en]ari uult:Dicat,ut id de eius libris ímo de eius cor-
de p[er]fumerus. Quod.n.i[qu]et un[á] naturá & a[ia]r[ui] & ægor[or]u moleſt[ú]e ſt hoc. Sed uideamus q[da] i[pe] de hoc ſen
tiát in his libris: quos nobis ad c[ō]ſessi[us] exépl[ui] & ad cred[é]du regulá ponit, li[t]e ex eod[é] libro de eo capitulo:
ubi ſcript[ú]e: u[eni]es eu[ag]eli zauit pacé his q[ui] l[ö]ge & his qui p[pe]iq[d] c[ui] de Iudæis & g[ét]ibus prim[ú] dict[ui] ex-
po[ſui]ſet:po[ſ]t modi[du] addidit h[ae]c: & h[ae]c qu[ida]d iuxta uulgatá inter[pat]o[m] di[cta] ſunt. Ca[ter]u[que] q[ill]d'apo[ſto]
li legit:de Chriſto memorátes pacé faciés p[lan]guiné crucis ſuæ his qu[ae] in terra erát:& his qu[ae] i[ca]ſis: & cae
tera qu[ae] in eod[é] dicun[é] loco:n[ō]o putabit nos i[ui]xta ſpiritu[que] I[]r]ahel uuocamur ſuſſe longe:& Iudæos q[ui] tan
t[um]o l[í]rahel n[ú]cupá[que] in carne ſuſſe p[pe]. Et h[ae]c totá i[te]lli[gu]t[é]tia ad æg[elos] ui[rt]ut[es] c[ae]leftes:& ad a[ia]s t[é]pa-
uit h[u]anas:q[da]d in ſuo X[p]s ſanguine terrena & c[ae]leftia copulauerit: qu[ae] inter ſe diſſi[de]bát. Et bonus pa[ſtor]
morbidá ad m[ó]tes reueu[ct]as ou[que] fecerit e[é] c[ú] c[æ]teris, drag[ma]q[ui] qu[ae] perierat: drag[mi]s qu[ae] faluæ fuerit copu
lauerit. Vides qua[tá] diu[er]ſitaté naturá fac[it] iter a[ia]s & ang[elos] qua[tá] eſt i[quit] iter ou[e] & oues:& inter dra-
g[ma] & drag[mas]. Sed pauca addidit dic[és]:q[ui]d'au[it] a[ut] ut duos c[ō]deret í ſemetípo[que] i[nu]n[ō]u ho[iem] quod &
mag[is] uide[que] ſup[ior]i de iudæis & g[ét]ibus ſen[ui] c[ō]uenire:ſic ſuæ intellig[é]tia coap[ra]tui:ut dicat ho[iem] iuxta
imaginé & ſimilitudiné dei ſa[ct]u:ead[é] po[ſt] rec[ò]ciliationé forma[] receptur[ui] qua[tá] & n[ú]c æg[eli] habét:& i[pe] per
diderit. Nou[ui] a[ut] ho[iem] d[icit]e: qui quotidie renouatur:& h[it]aturus eſt in nouo m[ú]do:ſicut oues ab ou[e]:
& dragma a drag[mi]s di[er]rit:ita & a[ia]s c[ui] ang[elis] e[é] d[icit]. & e[é]d[é] forma[] qua[tá] n[ú]c habét æg[eli] p[ri]us ho[u] habu
erit:& p[di]erit ho[iem] habitur[ui] d[icit] in futuro. Si natura:ſi p[ec]ie:ſi forma[n] n[ō] diſferat: qu[uo] nullus p[ud]or eſt
& erudito homini fuas ſent[é]tias ſub alterius noie c[ō]d[en]are:ma[xi]e cu[ui] hoc ita n[ō]o ſec[ú]du uulgatá ex[po]ſitionem:
ſed ſec[ú]du apo[ſoli] ſen[ui] dici debere decernas. Sed uideamus q[da]d h[ae]c in eod[é] loco addi[ſt]. po[ſt] pa[ca]u:ſic in
quit. Et inſt[au]rationé noui ho[is] t[uc] plene p[er]fect[ie]:c[opl]éda[c]i c[ae]leftia terreſtriaq[ui] fuerint copulata:& in
uno ſpiritu[que] ſen[ui] ead[é]: ſent[é]tia acceſſerimus ad patr[é]. Neſcio q[da]d tale & in alia epi[ſ]ola:ſi quis tamé re[c]
p[it] prud[é]tibus quib[us] ſe[ct]oribus Paulus ſubindicat dic[és]:hi o[es] teſt[ion]i[ui] ſidei accipientes:n[ō] receperunt
p[mi]ſſioné a deo p[er] nobis aliquid me liu[s] prouidéte:ut n[ō]o ab[ſ]q[ui] nobis c[ō]ſumarent. Pro[pterea] uniu[er]ſa crea-
tura c[ō]gem[ic]ſit nobi[ſ]c; qui in tabernaculo iſto c[ō]gem[ic]ſimus:& c[ō]dolet q[ui] a timore dei in utero c[ō]cepiu[s]:
& dolemus:& p[ſ]to[la]ſc reuelationé filior[ui] deiut de uanitate ſeruitis cu[i]nunc eſt ſubie[ſt]a;liberetur,& ſiat
unus pa[ſtor] & unus gre[x]:ut oratio domini c[ō]plea[t]: dic[és]. Fiat uolútas tua[ſic]t in c[æ]lo & in terra. C[æ]leftia
& terreſtria ideſt ang[elos] & ho[ies]:ſicut ante uná forma[] g[e]ſer[ut]i: & un[ui] ouile habuerut:ita & in futuro d[icit]
e[é] repanda. Quia Chriſtus uenit utr[ui]g facere un[ui] g[reg]é:& hoc futuros ho[ies] e[é] dicis: uel q[ui] n[ú]c ſunt ange
liu[que] q[ui] ate i[pi] ho[ies]. i[a]ia[que] fuerut. Et qu[uo] q[u]eſo te tá amice:imo iá nec amice: ſed ſcurriliter mulierculas ir-
[ide]bas:qu[ae] c[ui] plauiu[u]e[tris & femoris negarent te po[ſt] reſurre[ction]éiin corpore iter[ui] fragili futuras. ſed ſi
m[iles] angelis:uel id i[ph]m futuras e[é]: quod ang[elos]. Et h[ae]c c[ui] tanta irriſione dici a mulieribus arguis:iqu[ae] de

Horto
Agnizio

p[la]ſmatio
ſaftura

tuis illis electis cōmētariis scripta p[er]ferunt. Nūgd nō hoc tibi tale uideæ: c[]qle si quis furti aliu i cusanswid i p[]im
u[d]e aliu arguit: i fuo finu cōtegat furtu? Et poſtea q[] late porauerit; & magnifice fuerit iuæctus i ſure: p[]oſtea q[]
teſtes p[]duxerit: iuris quoq; iurad i dederit ſacramēta: p[]oſt hæc oia furtu i p[]im: p[]o quo aliu iá ſe cōuicille p[]u-
uerat: i deu finu eius extrahat? T[]u deinde arguis alios: q[] interrogati de talibus: nō p[]mpte nec ſtatí respondeat,
Et hic ipe de apoſtolo dicis: q[]d neſcio q[] tale in epiftola ſua prudentibus q[] buſq[]: lectoribus Paulus ſubind-
cat. Et nō q[] buſq[]: ſed prudétibus. Nos miſeros q[] irrides o noſter poenites? Si q[]d apoſtolus nō maniſſe t[]
tulit: aut neſcire aut dubitare nos dici mus. Et tamé nō intelligere ſed intubintelligere: & ȋo nō tá indicáus ea:
q[] ſubindicamus tibi, lá ſi reuelata ſunt illa: quæ oculus nō uidit nec auris audiuit: & in cor hoſs nō aſcédet:
ſed tibi uenit q[]p[]ſectu eſt: & deſtrucla tibi ſunt ea quæ ex parte ſunt: clama de his & p[]ſica. Et quæ apoſto-
lu ſubindicasse dicis: tu p[]indica: q[] nō ſolu ea quæ ſubedicata: ueru & quæ cōſ firmata ab eo c[]ſcrib[]e e[] nunc d[]
nas. Hæc, n. oíá quæ nunc anathematizari iubes: d[]u ap[]oſoli dieta exp[]oſis: alſtruxeras. Et taq[] illius ſeſibus hæc
inſerta e[] docueras. Quid adhuc aliud eſt q[]d d[]ánare c[]æteros iubet? Quod corpus hoc inquit carcer e[] & uin
cula e[] aíæ dicut. & ip[]am aíam n[]o ire aſſerut: ſed redire quali ad ea loca: iubi iá ante fuerat. Proſerāus ergo &
de hoc quo m[]o ipe ſenſerit teſtiónia: Ex ip[]ís iltis cōmētario libro ſecuðo: ex eo capiſtulo: iubi dicit. huius rei
g[]ra ego Paulus uincetus leſu chríſto p[]oſt pauca: qa in pluribus inquit locis ſcriptú e: uinculú aíæ corpus hoc
dici: q[] quali clauſa in carcere tenea: dicamus p[]pterea Paulu corporeis nexibus coerceri nec reuerti: & e[] c[]u
chríſto: ut p[]er ſecta i g[]etes per e[] p[]dícatio c[]opleaf. I[]te de ead[]e re ex eſſe cōmētariis libro tertio capiſtulo iubi
dicit, pro quo legatione ſungor in cathena: p[]oſt aliquáta per illu iteru ſu[]fu aliu: q[] ipe e[] ita dicit, alius uerop[
pter corpus húilitatis: & cathená iſtá qua c[]ircúda: & necd[]u ſcimus ſecúdu q[] oportet nos ſcire: & per ſpeu
l[]u uidemus in enygmate: iſta eum dixiſſe c[]ôtendit. Et t[]uc uere poſſe in c[]ofidétia euangelíi ap[]erire myſteria
c[]u cathená dep[]uuerit: & de carcere liber exerit. Níſi forte & in ui c[]nulis abſq[]: uinculis c[]oputandus eſt: qui
c[]oerſationé h[]ét in c[]ætis: & de quo dici p[]ót. Vos a[]t in carcere n[]o eſtis: nec in carne: ſed in ſpiritu: ſi tamé p[]
ritus dei habitat in uobis, I[]te de ead[]e re ex cōmētario epiftolæ Pauli ad Philomené ſub eo capiſtulo: iubi ait,
salutat te Ephrafas c[]o[c]capituus meus: p[]oſt aliquáta: níſi forte rec[]oditú aliq[]d & ſacriditú (ut q[]dá putá) i uerbo
c[]aptiuitatis oſſédíſt: q[] capti pariter & uincí in uall[]e h[]æ deduci ſunt lachrymarú. Vides quo m[]o hæc taŋ
m[]yſica & ſacrata d[]icit h[]eri apud quod d[]a quorú tamé & ip[]na un[]u e[]s: in multis ſæpe docuimus: Sed ui[]gu-
p[]a p[]u qua ſciétia myſticæ uideæ inuidiá deſclinare. Hæc inquit quo m[]o ſe h[]eant uideris. Núgd & oíá reſliu-
da e[] e[] in uin ſtatú atq[]: in uin[]u corpus redintegrados: n[]o ſolú hoíes: ſed & d[]a m[]ões & angelos refugas. D[]ictum
a me potes referre: uis mihi inquit n[]o ſiat: ſed quod ex alterius p[]ſona dixi alterius ſit. Si q[]d ſane exinde diu-
dúi: ac nullius interiecta perſona ſcriptú legeris: hoc mihi merito debet aſcribi. Et q[]d o[]eſs ſifos effundimus: quos
superius deſudauimus agones? T[]atu ualeſt frontis duritia. Sed age ſiat: acq[]ec f[]camus e[]t in hoc: n[]o t[]e ſed ſed ut
ip[]le p[]oſtulat c[]o[u]incat: ex his c[]ommentariis libro ſecuðo de ea re qua p[]oſo ſub eo capiſtulo: iubi ſcriptú e[]ſto
ſiciti ſeruare unitat[]e ſpiritus i uinculo pacis: uinu corpus & uus ſpiritus: ſicut ſup[]acati eſtis in una ſpe uocatio
nis u[]ræ p[]oſt aliquáta. Quæri[]e i[]quit quo m[]o una ſpes uocat[]oſis ſit: c[]u apud patr[]e diuerſæ ſint málíos: ad q[]
uná ſp[]e uocat[]oſis regn[]u c[]æloru: quali uná dom[]u dei p[]rís e[] dicimus. Et i una domo plurímas máſiones. Alia
in, gloria ſolis: alia gloria lunæ: alia ſtellag[]: Aut certe illud ſubtilius indicat: iquod in fine & in c[]ofumat[]o re-
rú in pr[]ſtínú ſtatú reſtituenda ſint oíá iquádo o[]e[]s un[]u corpus efficiemur: & i uin[]u p[]er ſectu[]re reformabinur:
& oratio pro nobis Saluatoris ip[]lebitur: Pater da: ut qu[]o ego & tu uinu ſumus: ita iſt[]i in nobis: & iſt[]i in nobis: ſint ut
ac cepiftis & h[]æ eius de reſurrect[]o e[]i um abſq[]: ulla abíigitate ſetétia: accipite & aliát: & t[]uc c[]oſcludá ap[]ologæ
noſtræ prim[]u volumé. Innumera ſunt ení ius dicta de talibus. I[]te ex eod[]e libro ſub eo capiſtulo iubi ſcriptú e[]
eſt: ex quo totú corpus c[]ópačtú & c[]oglutinatú per o[]em iu[n]cturá adminiſtrat[]oſis ſecúdu operat[]oem in méu
rát unu[]scuiſuq[]: mébri augmétu corporis facit in ædificat[]oem ſui in caritate. ſic cæpit in fine rerú c[]u deú ul-
dere c[]œperimus facie: ad faci: & in méfurá puenerius plenitudis Chríſt[]i de cuius plenitudine nos o[]e[]s acce-
pimus: ita ut Chriſtus n[]o ex parte ſit: ſed totus in nobis: & reſlietis iniſt[]i paruulorú creuerimus in e[]u uiride
quo propheta d[]icit: ecce uir oriens nomé e[] ſill. & io[]anes Baptíſta c[]ōmemorat p[]oſt me ueniet uir: q[] ante me
factus e[] qu[]oníá ante me erat. T[]uc in occuſú l[]uus ſideí & unius agnit[]oſis filií dei: qu[]e n[]unc p[]arietate mé-
tiú: n[]o una nec ead[]e ſide agnit[]oſis cognoſcimus: totú corpus q[]d prius diffípatú fuerat: & in diuera laceratú
in ſua c[]ópaginé iucturæq[]: redigef: ita ut una ſub miniftratio ead[]e[]c operatio & unius ætatis confuſata p[]le-
ctio: totú ſaciat creſcere corpus æ qualiter. & oíá mébra iuxta méfurá ſua ícremétu ætatis accipíat. hæc aut
ota ædificatio p[]u qua eccleſiæ p[]artes corpus augebíſt: & mutua in ſe caritate c[]óplebit totas rónabiles cre-
turas: ſub uniu s rónabilis aíalis i[]telligamus ex[]ep[]o. Et q[]dc[]uq[]: de huius mébris dixerimus & ptibus hoc ſcia
mus e[]e referédu ad uná quaq[]: rónabilé creaturá. Putemus hoc aíal ita per arrus: uenas: carneq[]: laceratumut
nec os oſſi h[]æreat: nec neruus iungaf ad neruú, ſeparatí ocult iaceat: ier[]ſor l[]u nares: manus aliu i locu teneat: in
aliu, p[]iecti ſint pedes: & reliqua mébra in h[]uc mod[]a inter ſe diſperſa & diuſaí. Fingamus aliqué uenire tantá
ſctentiæ medicum qui iuxta fabulas ethnicorú Eſculapiu[] posſit ímitari: & nouá figurá nouiúq[]: hoíem V[]iv-
biu ſuſcitare, hic neceſſe hébit un[]u q[]dc[]: mébrú in ſuo loco reſtituere: & c[]opag[]e copulare c[]opagi: & quodam
glutino partibus reſtitutis un[]u corpus efficere. Hucuq[]: nobis una ſimilitudo p[]ceſſerit. Nunc in ead[]e ſimili-
tudine ad id q[]d intelliſi uolumus: aliud trahat ex[]eplú. Paruulus creſcit: & occulto æuio in p[]ſectam adolescet
ætate, ſu[]fu manus habét augmétu: ſua pedes ſentiú íncremétá uenter d[]u neſcimus ip[]letur: h[]uerti d[]u faluné
ociu dilatant. Et oíá mébra per partes iuxta méfurá ſua ſic creſcu[]t: ut tamé n[]o ſibi ſed corpori uidean[]: au-
geri. I[]ta ergo & in reſtitutione o[]iúm: qua[]do corpus totius eccleſiæ diſperſum atq[]: laceratum uerus medicus
leſus Chriſtus ſanaturus aduenerit; unu[]ſuilq[]: ſecúdu méfurá ſideí & agnitioné filii dei: qu[]e ideo agnoscere

dicitur:qa prius nouerat;& poſtea noſse definiti:ſuum recipiet locu, & incipiet id eſſe:quod fuerat, ita tamen ut no ſuxta alia hæresim oſes in una ætate ſint poſiti,i.oſes in âgeſos reſormenſ;fed unȗquodc; mébrû iuxta méſuá ſua & officiú pſeſut ſit. Verbi gratia ut âgeſel refuga id eſ incipiat qd' creatus eſt,& hó q de paradíſo fuerat eiectus;ad culturá iterú paradíſi reſtituat. Ita aút uniuersa ſic fiat;ut inuicé inter ſe caritate iugátur. Et dú cògaudet mébrû membro; & in alterius pueſtione la tatur: Chriſtii corpus eccleſia primitiuorú habi-ter in cæleſti hieruſaléquá in alio loco apoſtolus uocat matré ſanctorú. Hæc tua dicta legút oſes latine:quæ ét núc tu quoq iubes eos legere:ubi dicis; q; oſes rónabiles creaturæ q; ſub unius rónabilis aláſis exéplo intel ligiturita in unu corpus reparáda:ſint tanq ſi unius hois mébra diuulſa rurſus in euíſé corpiſ soliditatem Eſculapii arte reparent:in quibus qd'é diuer la futura definis officia:utpote mébrog; fed corpus unu hoc eſt unius naturæ & hoc oium unu corpus primitiua eccleſiá uocas; & corpus eé noías Xpi:cuius corporis ſuum mébrû ſuo officio reſtituéduis ais eé angelú refugá;q eſt utiq diabolus, & in hoc qd'ab initio creatus eſt repa rátú.Similiter & hoíem aliud mébrog ad cultú paradíſi tanq colonu originariu reuocádu, & hæc nulla ut ſie ri ſoleti:cú de rebus talibus pedetim:cauteq dicitur:alterius interieſta persona pſqueris. Vt uel dubitaſ ſe te aliquis in rebus tá ſecretis & abſcòditis exiſtiaret; ſicut Origenes iſte cuius te & diſcipulú nô negas & p-ditoré fateris; ſemp ſacere inuenit in talibus. Sed abrupta & definita ſnía:tanquá ſi angelus qreſ in Daniele aut Chriſtus in Paulo mortaliu auribus futurorú arcana enúcias ſæculorú. Et ais nullu ueterú electa a Chri-ito plebs fidelíu credas. Si Origenes aliqd de diuinae diſpétatiōis ſecretioribus ſupicatus eſt:nemo recipiat. Et ſi Clamés:aut ille apoſtolorú diſcipulus:aut illá alexádría eccleſiæ; & ipius magiſter Origéis tale aliqd dixerút. Etiá ſi Gregorius ille Pòticus uir apoſtolicaq, uirtutú. Etiá ſi iſte alius nazianzenus & Didymus ui-dés,ppheta ábo magiſtri meíqbus ſapiétius in fide nihil hét múdus. Oſes iſti ut Origenes errarit; ſed accipi-ant erroris ſui ueniá, qa & ego aliquádo erraui; & núc pœnitétiá gero: fed ueniá accipere debeo. Origenes uo: cu eadé quæ ego dixerit:etií ſi pœnitétiá egit:ueniá nô accipiet:imo pro his quæ oſes dixúis: ſolus iſpe dá-neſ. Iſpe eſ q oía mala ſecit. Iſpe.n, p didit. Vnde eſt totu qcgq nos loquimur; qcgq ſcribimus; qcgq dicti pu-tatur eruditi; & qd' de græcis bòis latia facimus nô bona. Néo ergo quéqua horú audiat. Sed hæc ſola ſuſcipi tequæ in meis cométariis inuenitis; & maxie in epiſola ad Epheſios: in quibus Origenis dicta uehemétiſt; me cofutaui. Ego aút ſcrutaui; ut credere & tenere beatis reſurrectioné carnis ita futurá; ut corpora cøuer tanq in aías; & uoxores diriguntur in uiros; & qd'ante múdi còſtitutionéiaíæ in cæleftibus fuerit. Et inde ob qſtdá cãs foli deo cognitas: in uallé hæc deduſtæ ſint lachriárú; & qd' corpori mortis íſertæ ſint & qd in fine ſæculorú oſis naturá rónabilis in unu corpus reſtituatc; ſicut ab initio ſuitita & hó ad paradíſu reuoceſ; & an gelus refuga ſupra Petra & Paulú: cui ipi ad paradíſu: utpote hoíes: ille ante i id qd' ex initio creatus e ſpare turi; & ſiant oſes ſimul ſecleſia primitiuorú in cæleftibus; & ſint dú in ofſiciis quidem ſingulis quibucq: ſunt mébra chriſtii, Vniuerſitas uero cúſtorú pſeſut xpi ſit corpus. Hæc tenentes o ſideles; prudentelq diſcipuli & Iſtas meas idubitatas definitiveis: Origené tamé p his ipiſ dictis còdénates bene agetis; ualete. Vi de quia totu cú irriffione agis; Et pœnitere te ideo dicis; ut fallas eos quibus ſcribis; Ná & ſi ſuere te pœnitate: ut debet; qd facies ob oſes illas aías: quas per tot ános hæc tua tá uenenat (ut iſpe ais) doſtrina decepit? Deíde quς unquá per tuá pœnitétiá emédabiſ; cú iſte iſpe libellus: in quo & pœnités & accufator & iudex es; auditó-tes tuos rurſuá; hæc ípa & legéda & tenéda tráſmittat? Ad ultimú etiá ſi hæc ita nô éeнт: iſpe tamen tibi et poſt pœnitétiam omnis aditus ueniá pèluſiſt. Ais.n.etiam ipm Origenem pœnituiffe pro his dictis: libello pœnitentíæ ad Fabianú tíc urbis Rónæ epm dato; & tamé poſt pœnitétiá: poſt cétú & quinquaginta an-nos mortis fuæ in ius eú trahis; & ad dánationé uocas. Quo mò ergo pro his dictis tibi uenia dabiſ pœnitéti: ſi iſe qui áte te pro his pœnituit ueniá nô mereſ? Similiter ut ſcripſiſt; ſcripſit, ut pœnituſti: pœnituit. Aut ſimiliter p pœnitentia debetis abſolui; aut ſi negas ueniá pœnitéti: qd' ego nô opto; tu perurges nos pariter còdénari ſecúdu qúada euangelíu parabolá. Oblata eſ domio a Iudaéis adultera ut uiderét quid de ea ſecun-dum legem iudicaret. Ille milericors & miferator ait dominus: ſi quis ueſtru peccatú nô habet: mittat ſup eá lapidé; & tunc oſes inquit diſeſſerút. Et Iudæi quidé licet ipii & incruſeli tamé erubuerút conficientias tuas: ne cum ipi effent peccatores: in peccatores uiderétur ulcíſi. Et latro ille de cruce dicebat ad alium latroné: qui ſimul pendebat in cruce & blafchemabat: quia nec deum timesuel q; in eodem nos ſumus iudicio. Nos cum eadem quæ in nobis ſút: còdénemus in aliis: nec cú Iudæis erubefcimus: nec cú latròe miteſcimus.

1. Argumétú ſecúdu libri euíſédu Ruffini.

Hoc ſecúdo libro ſub apologiæ ſpecie Ruffinus in beatú Hieronymú maledicta cògerit dicés: cú li-bellis fuis eo maxie qui de virginitate ſcriptus eſto: oem ordinem eccleſiæ lacerare: ſanſú Ambroſiú carpere: oſes ſcriptores ineptiæ aut iperitiæ accuſare: periuriú quoq detestabile còmittere: qui còtra abiurationé: nô ſolú libros ſæculares legat; fed illis ſe iactet & eſſerat impio Porphyrio; & Baraba præcepto-re glorietur; & in deu blafchemus fuerit: quæ ſociú habere dixerit Origené: què iprobat decé pèſatiúculis in cætú extulerit; & apoſtolis cœqrit; & uetus teſtamétu; qd' apoſtoli comédarú; noua tráſlatiòe ſubuererit. Incipit ſecundus liber controuerſiarum Ruffini còtra doctore præclariffimum beatum Hieronymum.

2. Epistola, XXXVII.

S Vperiore quidé libello dogmaticas eius obiectionés; qς aliis ipigit ímerito: in ſeiſm teſſe: reſonſimus. núc uero iá explicitis; & poſt tergú reiectis his quæ fidei uicinæ ſunt cauſatòibus: confidentius ei de cæteris teriatoibus reſpoſdebimus. Eſt.n.ét illud accuſatòis eius grauiffimú caput: quod ſimiliter ut cætera medacia ueritatis falce reſecádu eſt. Ait.n. còſcederatos eé quoldá Origení ad periuriú. Et istud my-flicæ eius traditiōis arcanú abſcòdítu eé in ſexto ſtromatu libro: nec ab uollo alio iker tot ſæcula níſi a ſe ſolo

111

inceduli

dephècſi. Veru ne rifum ei moueſi:aiurifiurādi facrameto alienu me eè còſirmè:acofcederatōe piuri planio
re uia ad manifeſtatemueritatis incedā. Et ei qd'facilime pbare poſſu:nec habuiffe me unqua libros illoſt
nec ante legiſſa a quōq pſtitos. Et ficut nò poſſum excuſare de eo qd'quale ſit neſcio:ita nec acculari qd'poſ
fum de eo:qd'uel ſi ſit:p'eitus ignoro. Iſte tamè q arguit uel ab illo tradicuſuelu a diſcipulis etus dic:q'diſcriptu
eſt;q loquitur ueritate cù pxio ſuo;pximus nò ſit nifi ille qui pſectus ſit & ſymmyſtes. & iſte qd'apoſtolus
etiam q uapientiā loqmur inter per p[er]ſectos:& qd'criptu eſt; nolite ſanctu dare canibus:neq mittatis margari
tas uelſtras ante porcos:ut afterant inquit per hæc ueritate nò oibus aperièda. Videamus qd'ipe iſtis elec[ti]
cōmètariis libro ſecuſo ſub eo capitulo ubi ſcriptu eſt; p[er]pter qd'deponètes médaciu loquimini ueritatem
unuſquiſcù cù proxio ſuo:quoniā lumus ſuicé mébra:p[o]ſt pauca; p[er]pter qd'inquit Paulus ipe. p[er]ſectus in alia
eù ſentétiis uterent:nifi qbus ipe aduerſu ſe tanq aduerſum alios utitur? Còdènatio aduerſum eù ſi p[er]ſerêda
ſit epiſtola ſua:uſſicit ſi ſolu nomè imutes textus.n.criminu nec in aliu oio qeπiā ſicut in ipm cùuenit ſo-
lu. Quæ còdènari iubet; hæc iteru obſeruari iubet. q agit;arguit,q d[et]eſtart; operaſ. Beati diſcipuli eiusq eù
audiu t uel imitan[que] Verutamè quoniā periuri dogma p[or]p[er]t:nihil ad me:ſi ſte uel agat:uel ſcribat:qa apud
nonnullos fratru hác etià nobis inuere conatus è maculà. Et nunc iſte itetare p litteras; ſecùdu ab ipo datà
regula:q d[et]ego ipe de periurio ſentiá p[er]ſero.ut de ſe interi ipi iudiciu derelinquà. Et.n.cù dominus & faluator
noſter dicat in euageliis:diſt eſt antiquis:nò periurabis; Reddes.n. dnò iuramèta tua. Ego aút dico uobis
nolite iurare oio. Ois qui docet ex quacuſq cauſa piurádu eè:ego dico q alienus ſit a fide Xpi[;]t & ab eccleſiæ
unitate catholicæ. Sed uel iu[n]c poſtea q de me ut ipe statuit; anathemati latifaci:elaborare pauluſi p patien
ter accipitis;& hoc qd'iſte per orgia quæda & myſticas còſoferatãões obſeruari piuriu d[ic]it: quos h[ae]t culto
res & ſymmyſtas aperire. Certa e.n. & fatis uera illa dei ſentëtia q d[ic]it:qa ex fruſtibus eoq cognoſcet eos,
& nos ergo ſicut d[ic]it iſte piurii dogma ſuſeepimus; ſi ad hoc e[do]cti fumus;& talis in nobis arbor platàta &
nò p[ot] fieri:ut nò tales aliqui ex nobis ſæpius germinauerint fruſtus. Veru êt myſtici dogmatis auſtoritate
coaleſcent. Equidè quatu[rum] ad per[on]a meà pertinet; qu[em] ſolu ex his omnibus quæ ſcribit:ilaſcerare le putat:
nò mihi ipi ſerà teſtimoniùi nec dic:qa etià ſit iurádu;cù forſe neceſſitas exigit, & ſi nò cautus ſim[at] certe
timidus e[que] cupio. Poſtremo & ſi obſeruare nò poſſum:terrassè me nouerit, hoc ergo nò dicà, tamè ſiuè erèn in
his; ſiuè cauèa:ſte interi cauſam còmiffi aliciuius; qua me in talibus arguat:nò h[eb]it. Ego autè qualiter apud
iſtu ſacratiffima ſit huius nò dogmatis ſed ſcediſſimi & uerifiſimi uitii obſeruâtia:iteru ex ſcriptis eius p[ab]o
Nihil.n.ex liuore & ex inuidia còſictu aduerſu eù p[er]ſer:ut ipe còtra nos facit:ſed ipm ſe teſtem & ſcripta ſua
aduerſu eù reduca. Vt ſciat ſe nò ab inimicis argui:ſed a femenip[ro] redargui, Libellù q[ued]a de còleruâda uit
ginitate: R[ò]æ poſtus ſcripſit. Qu[é] libellù oes pagani & o[es] inimici dei apoſtata p[er]ſecutores:& quicuſq funt
q chriftianu nomè odio h[en]t[er]ciat[ia] ſibi describemat; pro eo q ibi o[em] chriftianorù ordiné; oem gradum
oem p[re]ſſioné:uniueraſq pariter ſcediſſimis exprobrationibus infamauit eccleſiá. Et ea crimina q gentiles
fal[o] in nos còſerre putab[at]; iſte uera eè:imo multo peiora a noſtris geri:q illi criminabanſ; aſſeruit. Nàprio
illas ipas uirgines; de quarù viutute ſcribere uidebat:ſiamat. Et d[ic]it de eis his uerbis. Aliæ uirili habitu uo-
ſte mutata;erubecunt ſe ſœmiás eè;qd'națæ ſunt. Crimè aputát;& ipudèter erigut fauces eunuchinæ. Sùt
quæ ciliues uſtiu[n]ſe & cucullis fabreſactis;ut ad inſantiá redeant;imitantur noſtuas & bubòes. D[ic]t & mil
le alia de his p[ra]bra grauiora, ſed ne uiduis quidè parcit. Ait nanq de ipis;nulla illis nifi uerſis cura:q quæ p[
xiá funt uentri. Alia quoq:ingerit obſcena q[u]plurí[æ]. Sed & m[o]achoru o[em] genus q f[o]e[de;q] turpiter lacerat[io]
g[u] eſt; ſi ipius uerbis uel ſcriptis ueli p[ab]ere. De diaconis uero & p[er]ſbyteris quæ dedecora descripſerit; p[udet
retexere. Iniſtu tamè lacerat[oi]s ipius pon[æ]ex quo facilius còiicere poſſitis q[ui]t in ſequ[it]ibus augufcat inue-
dio. Sunt aliu inquit(de mei ordís hoibus loquor)q io p[er]ſbyteriù & diaconarù ambiuut mulieres licentus
adeat. O[es] his cura de uſetibus ſi bene oleat: ſi pes laxe pelle nò folleat. Crines calamiftri uſetigio rotan[ſ]e,
d[ig]i
ti de ánulis radiáti;& ne plátas h[ui]lior uia p[ar]gat:uix iprimuſ ſuma uſetigia. Tales cù uideris: iponſos magi
æt[im]es q clericos. Et poſtea q p[er]patiati nò ta uitia q crimina facerdotu uel miniftroru exprobràſet ingreſſu
eoru; & salutatoſes ad matronas; nò ſolu decolorauit:ueru etià execrabilè ſecit:quo modo poſtea q oe genus
chriftianoq còcitit & infamauit: ſibi quoq nò p[at]c audite. Redibo.n. poſt exceſſu q[ued]a ad hoc quod pro-
poſuerà; p[er]pter qd' & libelli huius res popoſcit fieri métoné;& oſt[ed]a apud iſtu tam licito haberi periuriuut
ſcriptis quoq fuis dephendi ea nò erubecfat. Igi[ſ]e in hoc ipo libello: cù moneret ſaculares codices legi nò de
bere:q d[ic]eret quid faceret cù p[al]ſterio Oratius? Cù euageliis Maro: Cù apoſtolis Cicero: Nòne ſcédalizab[]
tur frater: ſi te uiderit in idolio recu[ber]t[é]. Et cætera cù dixiſſet eiuſmodi quibus aliená eè a chrifto aſſeret li
brorú ſæculariu lectionu[n];inſerit etià reuelationé qu[ad]á de ſe diuinitus facta fatis honoriſcitis reſertà præce
ptis: Reſert.n.q poſte q a q ſæculo renuſciaſſet;& ad deu ſuifſet eiuſſus: fauore tamè ſæcularium libroſe ual-
de tenereſ; nec facile poſſet tali carere deſiderio;& pro hoc ſubito i[qu]it raptus in ſpirituu ad tribunal iudieſ

ptrahor, Vbi tantū lumis & tantū erat ex circuſtantū claritate fulgoris;ut piectus in terram furſu aspicere
nō auderé;Interrogatus cōditionē:chrifitanu me eē repſodi.Et ille qui pſidebat:métiris ait:Ciceronianus es
nō chriftanu.Vbi theftraurus tuus eē;ibi & cor tuu.Illico obmutu;& iter uerbera(iā eni cædime iuſterat)cō-
ſcientiæ magis igne torquebar:clamare tamé cæpi;& eulias dicere.Miserere mei domiē: miſerere mei. Hæc
uox inter flagella reſonabat.Táde ad pſidentis genua puoliuq aftiterant p[c]caban[ē]ut ueniā tribueret adole
ſcétēre;& errori locu p[œ]niticiæ cōmodatu:ſi gentiliu litterarū libros aliquado
legiſſem.Ego q tátō cōſtrictus articulo uellē etiā maiora,pmittere:deierari cœpi;& nomé eius obteſtās dice-
re.Domine ſi unquā habuero codices ſæculares:ſi legero:te negaiu.In hæc uerba dimiſſus ruertor iquit ad
superos.Audifti q noui q honoriſt iuraméti ſui expofuerit genus?Residente in tribunalibus ipo chriſto
domino affiſtétibus angelis & intercedentibus pro ſe inter uerbera & cruciatus;uurat ſe ſæculares libros nec
habiturū unquā nec lecturū.Re elegantur nunc quæſo quæ ſcribit:ſi una eius operis pagina eſt:quæ nō eū ite-
rum Ciceronianu pn[ui]ciet;ubi nō dicat:ſed Tullius noſter:ſed Flaccus noſter:& Maro.lá uero Chryſipsum
& Arifiſté:Empedoclem & cætera græcoru auſtoru noſa:ut doctus uideaſ;& plurimæ lectionis tanquā fu-
mos & nebulas lectoribus ſpargit,Deniq; inter cætera etiā Pythagoræ libros legiſſe ſi acſat; quos ne extare
quidē eruditi hoſes afterut,Sed iſte ne aliq ex parte iuramentu ſuſu de auſtoribus gétiliu p[er]teriret: ét ea q nō
ſunt ſcripta legiſſe ſe ſcribit,Sed in oibus opuſculis ſuis ſere multo plura & prolioxira teſtimoniaci his ſuis
q[ui] de prophetis noſtris uel apoſtolis ponit, Puellis quoq; & mulierculis ſcribens quæ non utiq; niſi de no-
ſtris ſcripturis ædiſcati cupiut;& debét: exépla eis Flacci ſui;& Tullii uel Maronis intexit.lá uero in illo li-
bello qué de optio genere iſterpádi intitulait;ubi p[er] tituli ánotationé:nihil optimuſ;ſed totu p[er]ſumum
eſt,ibi eni affeuerat h[æ]reticos illos quibus nunc cōmunicat;& i[nc]urrit in illa ſentétiá apoſtoli noſtri nō ſui ille
ení ſuſu aut Flacca[ui] dicit aut Tulliuq ait.Qui.n.nō diſcernit:ſi m[á]ducat;dánatus eſt.In illo ergo libello ut
afterit q nullo genere uerb[ui] de uerbo interptaró finat;quò ei iteru rónabile uſuium eſt:capita itegra diſta-
ta ex codice Cicerōis inſeruit.Nōne ipe dixerat;qd faciat cú p[al]falterio Oratius?Cú euægeliis Maro?Cú apo-
stolis Ciceron.Nōne ſcadalizaſ:frater:li te uiderit in idolio recubéte[que uti]q; ipe ſe idolatriæ reuſt ſtatiuit.
Si.n.q uiderit legété hoc:ſcadalizaſ:multo ap[li]us q ſcribété,Sed quoniá qui ad idolatria deuoluí: nō plene
nec ítegrem,pphanus effici:niſi prius negauerit Chriſtu;ip[]i Xp[o] in faciè corá ſedéti in tribunalibus: affiſtéti-
bus quoq clariſſimis minif[ui]ſis angelerum;diſiciti ſlegero:u el habuero gétiliu libros:te negaiu,& tún cú no-
lú legit;& h[é]r:nō ſolú deſcribit;& cōparat;ueru etiá diuinis eos uerbis & ſermonibus eccleſiatica[es]diſcati
onis interferit,Res qua dico:oibus q legút libellos eius:ſatis nota eſt;& teſte nō indiget.Sed eſ hoſis de tam
facrilego periurii poáthro ſe cupiétis eripere;adhibere ſibi aliquod excufatōis cōmétui;& dicere. Nō mo le-
go:led ea q[ui]æ in adoleſcétia didici:qa ſum tenacis méoríæ ita ut p[os]ſim plura ſimul de diuſers capita con
tiúare;ip[ui] nunc p[er]fo, Si qs a me n[ó]mo exigeret;ut p[ar]b[ar]é:q[ui] hodie áte q[ui] ſol oriire:inox ſuſſet in terris:aut iuq
ad folis occafum dies illuſtrauerit m[ú]du:q[da] diu liud diceré:niſi magis ab illo:qui dubitaret de eo:q; oés noue
rát cauſas dubitationis;q[ui] a me p[ab]oſis oportere depoſci: Sed in hoc licet oés ſciat eſſe uerum q[u]d' dicimus;&
oés i[te]lligát:tamé qa de aiá hoſis res agi[que] de piuri crimiéde negatōis Xpi [fac]rilegio:nō p[ot] facilis h[é]rí cōde-
natio.Nuq[ui]lld'imitabimur:q reos nec i[nt]errogatos:nec ſp[ó]dětes:led nec p[é]ſtés;& n[ó]o ſolú n[ó] p[é]ſtés:led &
mortuos:nec ſolú mortuos:led & eos:quos [p]ate laudauerat;& n[ó]o ſolú eos quos laudauerat:led & eos quos
ſecutus fuerat;& magiſtos habuerat?Tímeatur domini ſentéti,prío illa quæ dicit:nolíte iudicare:ut non
iudicemini.Et iter:q méſura méſi fueritis;eadé & remetieſ uobis, Quid ergo licet ex ſuperfluo:unú tantú
proſerá teſte[á]duerſu e[ui] p[ual]idú:q[ui] & cui p[er]ſcribere n[ó]p[ot],ip[sm] iter[ui] ſe & ſua p[er]ſar ſcripta. Quáuis ergo oés li-
belli eius hoc teſtétur;& ſup[fl]ucla de hoc mea uideaſ aſſertio:tamé utédú aliquo ſpeciali teſſionio éne minus
plenum his qui forte ſcripta eius n[ó] legerú;uidea[que] e[u] quod dicimus,cú libellos eius quos aduerſus louinia-
num ſcripſit;reprehédiſſem:cuidá Domnioni beatae memoriae ſentiq fibi hoc ip[sm] iudicauerat,íſte reſcri-ens excuſat;& dicit:nullo genere potuiffte fieri ſe erraſſe:hoíem q oium haberet ſcientiá.Cú ergo enumera
ſet uel ſyllogíſmorú genera:uel dicédi ac ſcribèdi artes;quas uidelicet ille q rephenderet ignoraret;cōtínuo
ſubiungit hoc:ſtultus inquit ego:qui me putauerí hoc abſq[u]b[il]o philosophis ſcire n[ó] poſſe:qui melioré ſtili par
té e[le]gera e[á]q[ui]e deleſt;q[ui]e ſcriberet,Fruſtra ergo Alexádri uerti cōmétarios:nequicq[ui] me doctus magi
ſter π[ε]ρ[ι]εiσ[ó]γ[α]γ[ν]h Porphyrii introduxit ad logicam,& ut h[u]ana c[ó]tená:ſine cauſa Gregoriu[N]aziáze-
nuſ & Dydimum in ſcripturis e[í]σ[ó]γ[á]T[α]o habui. Hic eſt qui Chriſto dixit:te negaiu: ſi uel habuero gen-
tiliu codices:uel legero.Si nihil aliud:uel de Porphyrio ſilere debuerat;q ſpecialis hoſtis Chriſti eſt:qui reli-
gioné chriftaná;q[ú]tú í ſe fuerit:peítus ſubuerte[co]stā e[ri]ſcriptis ſuis:qué íſte n[ú]c i[nt]roduſtoré & iſtruſtoré
ad logicá h[é]re gloriá: nec argumétari p[ó]t:ſe áte hæc didiciffe.Ante,n.q c[ō]uèrereſt:imecú pariter & litteras
græcas & lingua penitus ignorabat, Poſt iuramétu óia h[æ]c:poſt ſacraméti dati p[ó]ſioné,Sine cauſa argumen
tamur,cōtínuo dicetur nobis. Erras h[ó]deus n[ó] irideſt:nec ſyllogíſmi apud e[ui] de Alexádri cōmétariis inte-
xun[é].Vt video frater male tibi auficatus es;q[ui] introduſtor tuus ſit Porphyrius.Quo te introduxit p[ſ]idus?
Si ad illú locu ubi ipe é:ibi & fletus & [ſtr]idor détiu é.Ibi.n.& apoſtatæ & inimící dei:fortaſſis & periurii ibi
habitant.Non bonum introduſtorem tibi eſligiſt. Magis ſi accipis conſilium meum: ad illum nos intro
duſtorem pariter conuertamus:qui introducit ad patrem,qui dixit, nemo uenit ad patrem níſi per me.Do
leo frater:ſi credis, & ſi non credis: doleo te ſuſpitiones alieni periurii:in antiquis & ueterulis chartulis
perſcrutari: cum in tuo ore iugis ac fine fine periurii inexplicabile ſacriſegium perſeueret.Nonne reſte: tibi
cōueniet illud dici;quod apoſtolus dicit,tu aŭt q Iudæus cognomíaris;& requeſcis in lege;& gloriaris í deo;
inſtructus per legé;cōſidís te ip[sm] ducé eſſe c[æ]corú:lumen eorum qui in tenebris ſunt; eruditoré inſpiétiú:

111

magiſtru iſ infantiù; habentè formà ſciëtiae ueritatis in lege, qui ergo doces alii: te iſpùm non doces. Qui dicis
nò mœccchádu: mœccharis. Qui prædicas nò furádu: furaris. Qui abominaris idola: ſcrirlegiù, piuriu còm̄tis.
Et qd'è ultimù & grauſiſtimù: nomè dei p te & philosophia tu à blaphemaſt iter gètes. Sed traſcamus tam
hic ad alterius obiecti purgationè. Si tamè còuiectù le piuiriu & puaricatioſis ſimul: perurugète etia còſciëtia ſua
fateſ. Alioqni ſi iſicias eati: etiá teſtes qplurimos fratru habere poſſum: q in meis cellulis manêtes i mòte Oliue
ti: qplurimos ei Ciceronis dialogos deſcripferùt, quorù & ego qterniones cù ſcriberèt; frequèter i manibus
tenut & relegi. Et q mercedes multo largiores q p aliis ſcripturis folèt; ab ilto eis darèſ agnoui. Mihi quoq:
iſpì aliquádo cù de Bethlehem Hierofolymà ueniffet: & codicè ſecu detuliffet: i quo erat unus dialogus Cice-
ronis: & idè iſpe græcus Platonis: q dederit iſpùm codicè: & aliquádiu fuerit apud me: nullo genere negare
pòt. Sed qd imoror tá diu i re: quæ luce è clarior. Cú ad hæc oia qæ suæ ſupra dixius: etiá illud addaſ ubi cèſset
oè còmètu: q i monaſterio politus i Bethlehem: áte nò multo adhuc tépore: ptes gràmaticas executus ſit. Et
Maronè ſuù comico: q ac Lyricos & hiftoricos auſtores traditis ſibi ad diſcendù dei timorè puerulis expe-
nebat: ſcilicet ut & præceptor fieret auſtorù gètiliù. Quos ſi legiffet tatùmò chriftu ſe negaturu iurauerat,
fed uideàus qd adhuc aliud culpèt: gètiliù eè cicit hæc dogmata, Ecce q ſentètia ſe ipe còdènet. Gètiliù dicit
dogmata: quæ ipe còſcribit: labi: ſed porrigèda manus eſt: nò eſt nimie purgédus. Dù, n. totus in eloquentia
uolitati: & uitupatiòbus atq: ſuectiòbus ſerf: i memor ſui ſit: & a rône deuolui: Noli frater te mépim: etiá
in nò neceſſariis temere còdènare: nò còtino: inter gétiles deputádu es: iu el tu elu Origenes: ſi ut ipe dixiit
uolètes dei uſitiá deſêdere & reſpòdere còtra eoq: q el fato: iu calu cùeta moueri dicut: & uolètes oſtèdo:
tu uſitiá eè dei, puidètiá: quæ moderaſ uniuera dixiſtis iæqlitatis cauſas: unaquòq: ſibi iam i à ex antero-
ris uitæ quà in cæleſtibus habui: motibus ac ſenibus còparasſe: euít eſi dixiſtis bonæ illi & incòmutabili ac
ſimplici naturæ trinitatis còuenire: ut oèm creaturà ſua in fine oium ſerſtitut i hoc: qd'ex iniſto creata eſt: &
poſt lògar: & spatiis ſæculorù exæqta ſuplittia: q deus nò tâ iraſcétis q curàtis affectu inſert unicuiq: qppq
comôtoſis caret uitio: & medétis & curàtis uice finè ſtatuat aliquádo poenaza. Hæc ergo q uera dixertus deus
uiderit: tamè iſpietatis nò multù mihi còtinere uidétur i deu: nec gètilitatis aliquid. Maxie ſi hæc méde dicu-
tis quauis rôe dei ſcilicet iuſitiá defendere cupiètes. Pro his ergo noli te latis còturbare: neceq te iſpùm ſupluor
aut poènitétia ſub fiubiciasiut còdènatòi. Sed illud eſt re uera: unde te defendere: aut exculate nò poſſum: q nò
ſolù gétiliter: uerù & ſup oèm gétilitatè: imo iſpietato a te diectù: pbaſ: q in hoc ipo libello: cuius ſuperius ſci
mus métionè: deu: ſocrù hère dixiſt. Et qd tâ iſpùriu uel pſanu: a quoq gètiliù poetaq: ſaltè dici potuifit: sub
tù eſt, n. i ſi requirà de te tuli: hoc in ſcripturis ſanctis legeris. Quaro ſi uel Flaccus tuus aut Maro: i Plautus
Comicus au: Terétius, certe ſi uel Satyricus qs inter oia ſpurca ſua & ipudica: iſtud nefas in deu: ex ſuo ore
tulerit. ſefellit te credo illa res & decepti: q puella ad qua ſermo ſiebat: ipòla chrifti dicebaf: ut ppeteræ et ma
tre carnale: ſocrù dei appelládá putares. Et neſciebas q hæc nò ſecudù carnis ordinè dicunt: ſed ſecudù ſpùs
gratia. Spòla, n. ex eo appellà q ſermo dei quaſi ſacrata quodá cônubio iunga: af hâe húanæ. Si aút tali cùuni-
ditione etiá mater puellæ chrifto per ſidè ſacraſ: reſcius etiá iſpam ſpon: iam chrifti: ſocrum dei appellare: po
tuiffes. Ná reſtat tibi: ut & patré puellæ ſocerù dei dicas: ut forores etiam ſorres: puellam nurù deu: nùcies.
Sic dú totus Plautinæ & Tullianæ cupis eloquètiae ſeclator uideri: oblitus es: quò apoſtolus oèm eo
clefia: i, parètes cù liberis: matré cù filiabus: cù foronibus fratres: oés ſimul unà noiet uirginè uel ſpòlam de:
cés. Statui aút hoc iſpùm: oés uos uni uiro uirginè caſtâ exhibire: Chriſto. Sed tu dú nò Pauli ſed Porphyriu:
introducGORè te habere gloriaris: iſpùm Porphyriu ſequêdo: q aduerſu Chriftu & aduerſum deu: libros ipios ac
ſacreſigos ſcripſit: & ab ipo ut ais introductus in iſtud blaphemiæ barathrù decidiſt. Quod ſi uere p male
dictis tuis uis agere poènitétia: ſi nò irrides íſta dicèdo: ſi nò méde Philomicus & còtétioſus ppter hoc ſolùm
etiam te infamare nò refugis: dumò aliú decolores: ſi nò arte ſed ſide dictoru: tuorù poènitudinen egeris: pro
hac tâ graui turpiq: blaphemia age poènitétia, hinc.n.in deum blaphemaſtì. Ná de creaturis aliquid dicere
& errare: maxie ſi nò còtumelixæ uoto: ſed dú iuſitiá dei ut dicis: cupit afterere: qſs effluat: nò eſt nimis execra
bile còmiſſum. In cælù tédere os: graue eſt. Iniuſitiá uel còtumelii & i excelſu loq pnitoſu eſt. Hoc læugæ: qd
difficile curaſ. Ná quis eſt: q cù morbo regio laboreſ: & de ipo capite & uultu ac uita periclitè: magnopere
clamet: q nò leue ponychiu pedis au: pfaſilis ungulæ ſuæ offenſa cureſ: illud aút minimù qd eſt: & relpon-
fio: uix dignu: qd enumerás doctores ſuos: quos ſe de ſynagoga dicit eè mercatu: ſtimulæs nos ſubijuttneq
eni inquit ipe me docuſſicut quidá nos ſine dubio intuens: in quos oè laceratioſis ſuæ pòdus inuexit. Et mi-
ror hoc eú dicere uoluiſſe: cù maiorè in me & ueriorè hêret obtractádi materiá: q magis inter multos & p
claros magiſtros diu moratus: nihil dignu: eorù uel magiſterio uel inſtitutòibus habea. Caëterum itfe qui in
tota uita ſua nò totos. xxx, dies Alexádria: ubi erat Didymus: còmoratus eſt p totos pene libellos ſuos longe
lateq: ſe iactat: Didymi uidétis eè diſcipulù: & KCOHYHTHN i. pceptorè in ſcripturis ſanctis habuſſe: Didymù.
Et ois íſta iactáta in uno méde quæſita eſt. Ego qui ſex ánis dei cauſa còmoratus ſum: & iterù poſt iero:
uaſſu aliquor aliis diebus: ubi Didymus de quo tu folo te iactas: & ubi alií nihilomíus illo nò iſeriores: quos
tu ne facietenus qde nolſt: Serapiò & Menites uiri natura & moribus & eruditione germani: ubi Paulus ſe
nex Petri martyrìs diſcipulus: & ut ad heremi magiſtros uia: qbus & attétius & frequétius uacabamus: ubi
Macharius. Antonii diſcipulus & alter Macharius & Iſidorus & Pábas oéſ amici deq nos hæc docebant: q
iſpì a deo diſeebat: quátá ego: ſi hoc ita deceret: aut expediret: de his oibus hère iactátae materiá: poſſem: Sed
erubefcothæc è retexéſ: dú uolo tibi oſtédere nò ut tu dicis: noſtro ingenio magiſtros: ſed q plus dolcomma
giſtris deuſiſe magis ígeniú noſtru. Verù qd ſtultus ego ſanctos enúero xpianos uiros: Nò, ppter iſtos dicit:
ga iſpi nos docuimus: ſed qa Barabá eius de ſynagoga magiſtru nò ſuſcepimus: & p éiσ αγωγHN Porphyri

ad logicam nō fumus *introduciti*. Igo nce mihi, p hoc: qd'malui ante *Iperitus* & *Idoctus* uideri: ᾠ Barabæ di
ſcripulus dici, p[ro]ſito, n. Chriſto simul & Baraba: ego quali *iperitus* Chriſtui elegi. Ita tu ut uideo: cù illis cla
mas: q dicut nō huc ſed Barabæ. Nā Porphyrius tuus: dic quaſo: id q te docuit: q ad uerſum chriſtianos & ad
uerſu religioné noſtra blaphemia: uolumia cōſcripſit. Quid te ıſt in qbus tatu: te iactas: unus ab idolis dæ-
monu & aliux de fynagoga ut dicis ſathanæ: magiſtri docuerut boni? Nihil uideo niſi hoc: q & iſi nouerat.
Nā Porphyrius te docuit de chriſtiau male iquol: còcidere uirgines: còtînés: diaconos: p[ro]byteros: & omnè
prorſus chriſtianoru gradu & ordiné libellis editis infamare, ille uero de ſynagoga Barabas tuus p Chriſto
electus docuit te reſurrec tioné carnis: nō in uirtute ſed in fragilitate ſperare: litteræ occidétis amicu fieri: &
inimicu ſpiritus uiuificatis. Et alia qua: deſcretiora: q i res popoſerit: p[ro]tmodu, p[er]eſen: in tépore. Sed qd
in lōgú fermo, p[du]ci: Coúiti us eius & iniuriis nō reſpòdeamus. Laceratōibus eius: ad quod opus quotidie ıſt
lú eius Porphyrius exacuit: nō obuiemus. Ad hæc: n. leſus noſter: nō Barabas magiſter: ſilere nos docuit. Ad
illud ueniamus: ut oſtédatur q uera ſunt: q uel pro ſua exculſatōe uel, p noſtra acculſatōe cōſcripſit. Ait, n. eſſe
folas p[ra]ſiúculas ſuas: in qbus laudare uibus eſt Origené. In eo tamé *iterp]tato]is* ope eú laudauerit: in quo ni-
hil oío dogmaticu: nihil de ſide dictu: ſit, & q penitus in his: quæ eius ipe *iterp]tatus* eſt: nihil tale inſerat: qua
le nuc ad ſynagogæ gratiá: nō ad chriſtianoru ædificationé rephédit, & qua]uis ei ſufficere ad ſilentiú agédú
debeat: qd ea in alienis litteris culpat: q p[er]ſun ex ſuis: tamé & in hoc q uerú dixerit: uideamus. Ex p[ra]ſatōe
*interpretationu] i Ezechiele, xiii, omeli: ſiuor e]orati]úculis Origenis: ſcribés cuidá Vicéto: Magnú eſt iqt mi
amie qd[po]ſtulas: ut Origené faciá latinu: & hoíem iuxta Didymi uidétis ſniám: alterú poſt apoftolos eccle
ſiaru magiſtrú: etiá ſ]anis auribus doné. Et poſt aliquátá: & illud inquit breuiter admonés: ut ſcias Origi]és
opu]cula in oem ſcripturá eé triplicia. Primu: eius opu]cula excepta ſunt: q græce ſcholia núcupan[. In qbus
ea quæ ſibi uidebanç: obſcura: aut qua hère aliq]d difficultatis: ſúmati breuiter q] p[er]ſtrinxit: ſecúdu omeli-
ticu genus: de quo & p[ra]ſes *iterp]tatio* e, Tertiu qd[er]p[er]ſit ipe] Tomos: nos uolumia p[o]ſumus núcupare.
In quo ope tota ienii ſui uela Ipirátibus uentis dedit: & recedés a terra: in mediú pelagus aufugit. Scio te cu
pere ut oé genus tráſerá dicti]o]is. præmili caufá: cur nō facere poſſem: hoc tamé ſpondeo, q] ſi oráté te leſus
reddiderit ſanitaté: nō dica: cùctá: q]a hoe dixiſse temerariu eſt: ſed p multa ſim tráſlaturus ea lege qua] tibi ſæ-
pe conſtitui: ut ego uocé præbeá: tu notariu. Ite: de canticis cáticog p[ra]ſatio Beatíſimo Papæ Damaſo: Orige
nes cú in cæteris libris oés uicerit: in cantico canticorú ipe: ſe uicit. Ná undecí uoluminibus explicatis: qua:
ad uiginti uſq] uerſuum milia peruenerut: primu, Ixx, interp]tes deinde Aqlá: Symmachú: Theodotionem:
& ad extremu qntá editioné: qua] in Actio littore inueniffe ſe ſcribít: ita magnifice apte]q] diſſeruit: ut mihi ui
deá: in eo còpletu eé qd' dicí: *introduxit* me Rex in cubiculú ſu, Ilio itac]q] p[er]miſſo: qa ingétis eſt o]ci
laboris & *lúptu]i* tátas res tá digne in latinu] tráſserre fermoné: hos duos tra]tatus: quos in moré quotidiani
eloquii paruis adhuc latetibulq] cōp]tuit: fideliter magis q] ornate interp]tatus ſum: Guſtú tibi ſenſu] eius:
nō cibú offerens: ut al]aduertas q]tú ſint illa æſtianda: qua] magna ſint: cuſ sic p[oſſint placere: qua] parua ſunt.
Ite: ex p[ra]ſatōe còmétarii in Micheá ſcripta ad Paulá & Euftochiu] poſt aliquátá: ná q dicut Origenis me uolu
mina cópilare & còtaminare: nō dicere ſcripta ueterú: qd' illi maledictú uehemés eſſe exiſtimáté: eá laudé eду
ergo maximá: cu] illos imitari uolo: q cùctis prudétibus & uobis placét. Ite: ex p[ra]ſatōe interp]tato]is hebraicog
noium: poſt aliquátá ita ait: ac ne ſorte] cōlumato ædificio: q]i ex p[te abeſſet manus: noui teſtaméti uerba: &
nóia interp]tatus ſum: imitari uolés ex p[te Origené: qúe poſt apoftolú eccleſiaru magiſtrú: n[éo niſi *iperitus*
negat. Inter cætera, n. ingeni ſui p[clara monuméta ét in hoc laborauit: ut qd' Philo qualiſ ludæus omíferat:
hic ut chriſtianus p[ler]et. Ite: de epiſtola ad Marcellá: Ambroſius quo chartas: ſumptus: notarios miníſtráte:
tá innumerabiles libros uere Adamátius noſter: & noſter Calcéterus explicuit. In quadá epiſtola qua ad eúde
de Athenis ſcripferat refert: n[u]qua] ſe cibos niſi Origene p[ſente in lectione p[ſuſſione: nunq] ueniffe ad ſonu: niſi
unus de fratribus facris litteris p[lonaret, hoc diebus egifie ſue nel no]ctibus: uel lec]to orationé ſuſciperet: & o]o
lectioné. Beatus Páphilus martir: cuius uitá Eufebius Cæſarienſis tribus ferme uoluminibus explicuit: cum
Demetriu Phalereú: & P[yſi]ſtratú, i] facræ bibliothecæ ſtudio uellet æquare: imagine]q, íg]e]og: qua] uera ſut
& a]terna monuméta toto orbe p[quireret: t]ú oés maxie Origi]és libros ipenſius p[ecutus: cæ]carié]ſi eccleſiæ
dedicaut: qua] ex parte corrupt]a Achatius de hinc Euconius: iq eiudé] eccleſiæ ſacerdotes fuerú: in mébra-
nis ínſtaurare conati ſunt. Hic cù multa repperit: & inu]etorú nobis indicé derelinquerit: cête ſimi uiceſimi &
ſexti p[almi] cométariu: & iſt: litteræ tra]ctatu: ex eo q] n[ó] ſcripſit c]oſſu]s eſt n[ó] repertu, n[ó] quo talis tantuq]
ui] (Adamantiu dicimus) aliquid p[er]terierit. Sed q] negligétia poſteriorú: ad noſtra] uſq] memoriá n[ó] durauit.
Sed fortaſſis dicas mihi: qd] ſuperfluis reples pagias. Núquid & ille dicit criminé eé noiari Origené? Aut inge-
nii eius laudé dari? Sed dica] talis ac tátus uir magis ſi qua ſunt in quibus aut apoftolicus uir: aut eccleſiæ ma
gifter dicitur: ut in ſup]oribus ipe, p[er]ſert: uel i] qd tale eſt qd' ſidé eius: n[ó] ingeni]ú ſolú comédare uideá]. Hoc
quidé faciá: tamé íccirco hæc ér, ptuli: ubi eú talé ac tatu] uirú dicit: qua] in ea p[ra]ſiúcula: ubi eú dicit apoftolú
uel p[phetá defendi: & uſq] ad cæ]u ferri: hunc puto fermoné laudis eius inſcriptú: & ſicubi forte ſcietiá eius
laudauimus: & tales ſunt oés meæ in illu] laudes; p q quibus in te hoc tantú ignis accédit: quas de ſuis ſcriptis:
nec íp]utari ſibi dignu] ducit. Verú quia n[ó] dignatur æqualé nobiſcu perſoná hère in iudicio: & nos quidé ét
ex ſup]itionibus ſolis condénat]i]pe uero neq] ex chyrographis ſuis teneri uult: nec putat in cauſa ſua obſer-
uar] ſcripturæ factæ debere ſentet]iá: qua] iubet ab]q] p[lonagæ, acce]pti]o] iudicari: n[ó] ut æq]tas ſed ut ipe] uult:
ita ſat]fiaciamus pro nobis. Aut eni tu ſi interp]ratus es Origené: culpáduſ es. Ego etiá ſi eadé dixi: p quibus
ille culpa: bene feci: & legi debét & teneri. Tu ſicubi laudaſt ingeni]ú eius uel ſcientiá]reus es, ſed, p[er]ſt iqt
ubi eú ita laudauerit: ut ſidé exculſaré: n[ó] æque qd]é: ſed quocuq] traxeris ſequor, libellú quédá ſcribés: c]ópre

I iiii

hêdêr q[ui] idiculo quodâ uoluit q[nta] apud latinos Varro c[ô]scripferit;& q[nta] apud n[os] Origenes i græcis;
i quo ait.M.Terêtiu Varronê miraf âtiqtas;q[] apud latinos tâ innumerabiles libros scripfit. Græci Calcente
rú miris efferút laudibus;q[] tátos libros c[ô]pofuerit:quátos quis n[um] alienos fua manu defibere non p[of]
fit. Et qa n[uc] ociofum ê apud latinos græcorú uluolium idicê texere de eo q[] latine scripfit: aliçq conmemo-
rabo,ut itelligâus nos Epimenidis dormire fônú;& ftudiú q[d] illi p[of]uerunt í eruditiuôe ſeulariú litterarii;
i c[ô]gregâdis opibus ponere.Scripfit ergo Varro,xlv. libros âtiqtatú;quattuor de uita populi romani,& cum
enumeraſſet p[ingula] opa oia:quæ Varro scripfit;addit p[oft] h[ae]c quo r[ur]ſum Varonis & Calcêteri méto
faſta ſit:quæritis uideſicet ut ad Adamátii n[um]q[] Calcêterú ueniáus;q[ta]ta í fanctarú ſcripturarú labore
ſudauit;ut iſte adamátii nomê accepit. Vultis noſcere q[nta] ígenii ſui reliquerit monomêta?Sequês titulus
oſtedit.Scripſit í Genelí libros,xiii. litarú omeliarú libri duo: in exodo exerpta:í leuítico exerpta:í
multa. It[é] i[gt] Monibibla:Periarchō libri q[rr]tuor:de r[ef]urrectiôe dialogos duos. & c[ù] oia enumeraſſet eius
opuſcula ſecundú idiculi ſidê;addit & dicit: Videtis ne & græcos pariter & latíos úuius labore ſupatos: Quis
m, unq[] tâta legere p[ô]t:q[nta] ipſe c[ô]scripfit? Pro hoc ſudore q[d] accepit præmií. Dánaf a Demetrio epiſcopo
exceptis Palæſtinæ & Arabiæ & phœnicis atq[] Achaíæ ſacerdotibus, In dánatîoæ eius c[ô]ſentit urbs roma,
ipſa c[ô]tra h[uc] ſenatú cogit:n[ò] p[pter] dogmatú nouitate:n[ò] p[pter] h[are]ſim:ut n[uc] aduerſum e[ui] rabidi ca-
nés ſimulát: fed qa gloriá eloquêtiæ eius & ſi[é]tiæ ſerre n[ò] poterát. & illo dicête o[es] muti p[ut]abaſ[]. Hoc q[
]re ſcripferi: & ad pauperis lucernæ igniculú cito fed n[ò] cauto fermone dictaueri: p[ote]ſtis itelligere: Epicu
ros & Arifiippos cogitetis, fi gs tibí t[uc] q[æ]ſo c[ù] iſta ad pauperis ut ais lucernæ igniculú cito fed n[ò] cauto
fermone dictáres aftitiffet, p[h]peta; & clamaſſeto ſcriptor cohibe h[ac] uocêre:prime í ſtilú:erit.n.t[ps] & n[ò] n[ul]
to p[oft]:c[ù] tu ſciſma ab eccleſia facies; & ut p[í]o ſciſmate colorê aliquê excufat[i]o[s] iuenias; iſtos quos n[unc]
mirabiles oibus facis libros;icipies ſ: & iſtú q[ù]m Calcêterú tu[us] noac[s]: & pro merito laboris lauſa-
bilis ais Adamátii noiatú: dicturus es n[ò] tâ libros ad utilitatê a[íæ]:q[] uenatena dogmata c[ô]ſcripſiſſe: h[uc] qu[é]
negas a Demetrio in cauſa fidei e[í] dánatú, & h[uc] qu[é] negas p[] dogmatú nouitate incufatú: tu execrát[]o p[ro]
dogmatú nouitate dices. & ea q[uæ] dicis aduerſú e[ui] n[uc] canes rabidos ſimulare: h[ae]c tu i[pe] ſimulabis. R[ò]
nu q[uo]q[]:ut n[uc] ſcribis epiſtolis tuis c[ô]monitoriis: iuram[é]tis: ſateliſtitibus circu[]uolantibus:etiá tu contra e[ui]
coges ſenatú, & talé uicê pro oibus laboribus fuis Calcêtero tuo reddes. Et ideo caue h[ae]c n[uc] ſcribere nee c[ù]
illa ſcripferis: & illa egeris: multo uerius tu tuis ſentêtiuìs c[ô]dêneris;q[] ille aliens. Putafne habuifſes prophe-
ſtil h[ae]c tibí dicéti fide[]: & n[ò] magis illúi inſanú t[uc]:q[] te in h[ae]c uéturú p[ut]aſſes? Sed c[ô]têto[n] h[ae]c eſt: quæ nec
amicis parcít; údúmodo l[æ]dat inimícios. Tu q[uo]q[]:etiá hoc ſupergreſſus: t[ib]iibii p[ò]n n[ò] p[ar]cis; údúmodo n[ò] imiúm
cos c[ô]ſicías ſed amicíos. It[é] ex p[ſ]fat[è] hebraicarú q[on]p[ò] ſet multa:ide Origene a[ut] ſileo: cuius nomê ſi p[ar]
licet c[ô]ponere magnis: meo noie inuidiòſu eſt, q[ù] c[ui] in omeliis ſuis quas ad uulgus loq[]batur: i[c]oem editionem
ſequat: in tomis hebraica ueritate ſuperatus; & luorú c[irc]údatus agminibus: interdú lingua p[ere]grinæ quæ
rat auxilia. Hoc un[]q[] dico:q[] uellé c[ù] inuidia nomís e[ui] h[ère] etiá i[ci]entia ſcripturarú: ſioc]p[]ccipédens imagines
umbraſq[] laruarú: qu[ar]ú naturæ e[é] dicitur: terreſe paruulos; & in angulis garrire tenebroſis. Verú ego tam
nec mirari deboe nec c[ô]queri ab his q[uæ] in me agit:q[] tantis uiris & talibus n[ò] p[ec]ercit. N[à] & ſac[è]tæ memo
riæ ſanctú Ambroſiú e[pm] qualibus figuris laceret: qualibus obtre[]tationibus ſecet í his i[pi]sín:q[] bus n[ub]
ominus laudet Origenê, ſimiliter ex his p[ſ]fat[è]ibus fuis edocebo: áte paucos dies quorúda in Matthau[ & Lu
cá c[ô]métarios uos legiſſe dixit: iſ ex q[bus] alter & ſenſibus hebes e[ér]t: & alter in uerbis luderet: in ſentêtiuìs dot
mitaret. q[] ob r[é] p[et]iltis;ut iſtui[mi]odi n[ugis] c[ô]t[é]ptis ſaltê. xxxix, Adamátii noſtri in Lucá: omelias: fi[ci]tú q[ra]
co habetur interpreter. Moleſtá r[é] & t[orm]eto ſimilé: alieno (ut ait Tullius) ſtoach[]: & n[ò] ſuo ſcribere. Quod
tamé iccirco n[uc] faciá:qa fublimiora n[ò] p[of]citis. Si quidê illud q[d]olí R[ò]æ fan[ta] Bleſſa effagitaueraut,
xxvi, tomos illius í Matthau[ & q[no]q[] alios in Lucá; & xxxii, in loáne noſtra[]s l[í]guæ traderê: nec uiriú mea[]
nec ocii nec laboris e[é] p[rc]ititis: led q[tr]ú apud me: & au[ct]oritas u[ra]: & uolútas u[ta]e p[ter]miſi paululú hebra-
carú quaſſtionú libros; ut ad arbitriu[]ú ueltrú lucratíuſis operis: h[ae]c q[li]acúq[] ſút: n[ò] mea: led aliéa c[ô]tare: P[ra]
fertí c[ù] a ſiníſtra o[ſcin]e coruú audiá crociétem. Et mirú in modú de cunctarú au[ui] ridere coloribus: c[ù] to-
tus i[pe] tenebroſus ſit. Fateor ita:q[] ante q[] ille obiicat in his Origenê: tra[]ctatibus: quaſi p[uer]ú tabulis lude-
Alia ſút uirilia eius & ſeneſtutis ſeria: quæ ſi licuerit; & potuero, li domius ut in latinú ſermonê uertá dedo
riti: c[ù] inchoatú & p[ter]miſſum prius opus expleuero: t[uc] uیدere poteritis: ímo p[]uos R[ò]ana l[í]gua cognofent
q[tr]ú bonit: & ante n[ef]cierit: & ſire n[uc] c[æ]perit, Ecce quæ de Origene & de Ambroſio ſétiat. Quod ſi negare
uoluerit hoc q[d]e o[es] ſciút: q[ra] de ſancto Ambroſio dixerit: p[ri]o ex eo c[ô]uinceſ: q[] apud latinos i[pi]sú tantú &
n[ò] alterius. In Lucá c[ô]métarius ſertur: deinde ſcit me h[ère] epiſtolá ſua: in q[] hoc i[pm] & de aliás: & exculans in
illú lufp[it]oem, uerú qa epiſtolá i[la]t[ia] etiá secretiora qu[æ]da c[ô]tinet q[] interí m[ò] publicare no[lo] ante t[ps]iex aliis
adhuć ſimilibus approbabimus. Interí Origenis libros; ut ſupra oia admirat[]o[e] extollit & dicit. Quod ſi eos
i[ter]preteſe: r[ò]ana lingua cognofet q[tr]ú bonit: & áte n[ef]cierit; & ſire n[uc] c[æ]perit, i, í Matthau[ i[gt].xv[]libros:
& í Lucá.v. & í loáne. xxxii. iſtú ſút quos magnificat. In q[bus] ead[é] p[rf]us oia: ſed latius & copioſius q[] & í iſtus
piarch[ò] libris; p[] q[bus] me arguit c[ô]tineſ: Quod ſi iſte p[mit]tit ſe iſtos i[ter]p[ra]tut[]o: me q[re]p[] ſimilibus i[cu]ſat:
Sed quonií polliciti fumus, p[ab]turos nos quo m[ò] laceret uíq[]:oí admirat[]o[e] dignú Ambroſiú e[pm]: q[no] ſo
lú Mediolanê, eccleſiæ: u[eg] et o[ium] eccleſiá: colúna q[da]: & turris ſexpugnabilis ſuit: uná adhuc p[ra]t[ato]m
p[ò]emus: ex q[] uideate: uel t[at]ú uíq[]:q[] ſoſde & idigne laceret: Vel i[te]q[] quo m[ò] Didymú ulq[]: ad c[æ]lum eſferat
laudibus: qu[è] r[ur]ſu ulq[]: ad íferna demergat. Vel quo m[ò] de urbe deo fauète xpiáog[]e ea dicat: q[] diceb[]aſ: t[uc]
c[ù] g[ét]iles í ea populi & p[ef]cutoí's p[ri]cipes morabaſ: P[ra]ſat[ò] de p[ú] f[co] ad Paulinianú; d[ú] i Babylóe uerar[er]
& purpuratæ meretricis eſſe: colú[s] & iure q[rit]ú uiuer[é] uolui aliq[]d garriſ de p[ú] f[co]: & c[œ]ptú opuſculum

eiudè urbis pontifici dedicare. Et ecce olla illa quæ in Hieremia poſt baculú cerniſt: a facie cœpit aqlonis:
ardere: & pharifæoæ cōclamauit senatus: & nullus ſcriba uel fiectus: ſed oës qſi idicto ſibi plio aduerſum me
iperitiae facio cōiurauit. Ilico ergo uelut poſt liminio Hierofolymá ſum reuerſus. Et poſt Romuli caſam: &
nudoge lupcal: diuerſoriu Maria: & ſpeluſá Suatoris apſexi. Iтаq mi Pauliniane frater: qa ſupradiſtus pon-
tifex Damaſus: q me ad hoc opus primus ipulerat: iá dormiuit in domino: tais tuis q uenerabiliu mihi ancilla-
rú xpi Paulæ & Úuſtochii: nunc adiutus ofonibus canticu: qd cantare nô potui in terra aliena: hic a uobis in
ludæa puocatus imurmuro: auſtiorê multo locu: exiſtimas: q ſaluatorê mûdi: q fratris genuit parricida.
Et ut auſtorè titulo faterar: malui alieni opis iterpes exiſtere: q ut qdam faciut: iſ formis corniculæ more alie
nus me coloribus adornare. Legi dudú de ſpiritu Ico qoſda libellos. Et iuxta Comici ſi: am ex græcis bonis
latina uidi nô bona. Nihil ibi diale: ceticu: nihil uirile atq diſtrictu: qd lectorê uel in gratis in affenſum trahat:
ſed totú flaccidu: molle: nitidu: atq ſormofum, & exſusus hic ide odoribus pigmétatu. Didymus uero meus
oculos habes ſponſæ de cantico canticoge: & illa lumina q in candêtes iá ſegetes ſublimari leſus pcepit: pcul
altius itueſ: & antiquu nobis morê reddit: ut uidés uoceſ ppheta. Certe q huc legerit: latinog cognoſet fur-
ta, & côténet riuulos: cú cœpit haurire de ſotibus, Impitus ſermone eſt: ſed nô ſciétia: apoftolicu iuig ex ipo
ſtilo exprimés: tam ſenfuu noie: q ſimplicitate uerboſ, auſtibus quô quæ antea coruú dixerat & totum tene-
broſum: nunc interim corniculá dicat alienis ſe pénis uel coloribus depingenté: & q turpe laceret: ac nihil uiri
le habere dicat iuig: q ad eccleſiag. Chriſti gloriá electus a deo eſt: q in teſtimoniú locutus eſt in còſpectu pfe
cutoſe regu: & nô eſt cōſuſus. Ambroſius ſcùs de ſpu ſancto nô ſolu uerbis ſed & ſanguine uio ſcripſit (Obtu
lit enim pſecutoribus ſanguiné ſuú) qd in ſe ſudit. ſed a deo ad alios adhuc referuabat labores. Qui etiá ſi ſe-
cutus eſt græcos catholicus noſtroſo: (criptores: & aligd de eoſ dicis pſumpſit: Côtinuo nô hæc debuit eſſe
tua ſumma cura: hic labor: hoc ſtudiú: ut pro hac cauſa íterpretaxeris librú Didymi de ſpiritu ſancto: ut ſurta
illius cognoſerenq: i fortafſis etiá necefilitate ſcribíed paſſus eſt: ut infaniétibus tunc hæreticis responderet.
Hæc eſt chriſtiani modëſtia: Sic monita ſeruamus apoftoli dicétis: nihil p cötentioné neq: p inané gloriá: De
inde qro: ut iteq eadé repetá, tu q prædicas nô furandú: furaris. Paulo ante interpétationé Micheæ obiectá ti
bi dicebas: qí ſ Originis dicta ſurareris. Tu ſurtú qd nô negaſt, ſed ais qd mihi: 111 maledictu uehemés exi-
ſtimát. At ego hæc laudé duco maximá: cú illú imitari uolo: qui cùſtis prudétibus & uobis placet. Tua ſurta
laudé tibi præſtát maximá: alios ſurta ſua apud te coruos & corniculas faciunt, ſi tu Origené: quæ alteq poſt
apoſtolos dicis: reſte facis imitari: qd còcidis eum: qui ſecutus eſt Didymu: quæ nihilominus & pphetam no
minas: & apoftolicu iuiru deſignas: Si ergo neq tato ac tali uiro Ambroſio pcepſi: & & ei quæ alteru poſt apo-
ſtolos ſcribis: atq oibus placere prudétibus: atq mille aliais laudibus: nô duobus ut dicis ſed uniuſers ſcriptis
tuis uſq ad cælu extulifti: rurſum hæreticu: quæ ante apoftolú facis: & Didymu ipſum huc quæ nunc ppheta
identé: & oculú habenté ſponſa de cantico canticog: & apoftolicu iuiru ſenfuu noie deſignas: iteq eu puer-
fum doctore criminaris: & inter hæreticos ut ais: cenforia tua uirgula ſegregas: quâ uirgula a quo accepis ne-
ſcio. Ná Petrú ſemel ſcimus cluæs a Chriſto accepſſe. iſto modo céforias urigulas gs ipſ eroget: tu uideris: fi
inſ jiftos oës: quos tu ore laudat: tuo ore ſerſum còdénas, qd ego ad iſtos pulex de me coquerar: ſi me nuc
laceres: quæ & epſotolis tuis ante laudauers, & in cronicis tuis Florétino & Bonoſo pro utiæ ut ais nobilitate
cōiunxeras: Etia ill ne illud etus admirabile factu ſilendú eſt: ne pudoré icutiamus audiétibus: q Marcellini cò
ſulis nepté: quâ Romanæ nobilitatis primá paruulo filio Romæ derelici: to hierofolymá petiſe: & ib ib in-
figne meritú iuirtutis Teclá noíata in ipſis cronicis ſuis ſcripferat: poſt id de exéplaribus ſuis erafit: cu aſtus
fuos uidiffet diſtrictoris diſciplinæ ſœminæ diſplicere: Còpellimur qd plura adhuc de ſcriptis eius cōgre-
gare: ut agnocaſ: q uerú ſit & hoc qd ſcribit: q in duabus tantú præfatiunculis Origenis meminerit. Et hoc
nô ſidé ſed ingeniú: nô dogmatiſten ſed íterpreté laudás Ahibui iterú decé. Sed ne dilatari nimis ſermoné:
onerofum ſit: ſufficiát interim hæc: in q bus eú & qſi apoftolú laudat: & qí ſi eccleſiag magiſtru. Et quia non
pro ſide: nec p dogmatu nouitate: ut rabidi nuc canes ſimulát: aduerſus eum moué: ordo romanus. Et quia
ipm ſeq: q oibus prudétibus & ipſis placet. Et oiá illa quæ ifertæ ſupius eius pfatículæ còteſtaſ. Veg: hæc
quoquo mò ſint: quodcùq habes tu cú iſtis uel antiqſ uel nouellis ſcriptoribus: ſiue eos tu apoftolos: ſiue ite
tú uenenanios ſcribas: ſiue pphetas: eos tu: ſiue puerlos uoces doctores: iad me ilta qd pſeclat? Tu pro his ua-
rietatibus tuis: p còtumeiliis & laceratíiibus bonoge: reſte pœnitetía egeris: Mihi qre dicas: ſi ſecuti ſut erra-
té: ſeſnq & correſtú? Abſit a me, nung ego uel te uel aliú erráté ſecutus ſum: ſed i uirtute xpi: nec te nec aliú
quæq nifi eccleſiá catholicá ſeqr. Tu q ſcripſi talia: & ſecutus eos: quos erraſſe credebas: qui tá idigne de
deo ſcripſiffe cōuiſtus es: tu age pœnitetía, ſi tamé putaſ tibi blaſphemiæ crimé ignoſci. Núgd mea aliq: pſer
re poteris ſcripta ſilia: in q bus me uel i iuueſtute erraſſe cōuicás: ſicut tu nô tá còſiteris: q cōuiceris: Ego me
íterptádi diſciplina tatúmo imitatu te dixi uel ſecutú, in nullo alio, i quo etiá tibi oem iniuriá facta dicis, qa
ſecutus ſu qd te uiderá i Omelii ſecudú Lucæ euâgeliu ſeciffé, Vt ubi de filio dei nô reſte í græco iueneras
pteriresi: illo loco ubi dicit: Magnificat aíæ mea dominú: & exultauit ſps meus í deo ſalutari meo: noſti qa
de aíá ſicubi illa q ſolét dici nô pterieris: ſed ea adhuc êt ex te q bquſá aſſertióibus lucidius ſcripſeris: ut i illo
loco. Ecce ut facta è uox falutatioris tuæ í auribus meis: exultauit ifás í utero meo. Vbi dicis qd nô erat hoc
pricipiú ſubſtátie eius, & de tuo addidifti atq naturæ. Hæc & mille alia his ſilia i íterpétatóibus: ſiue i ipſis
omelii: ſiue i Hieremia: uel i Eſaia: maxie át i Ezechiele lubraſtixi. De ſide át, i de trítate: cú aliq: tis í locis ali
ter iueniſſes: q tibi uſa ſut pteriſtis. Hoc genus íterptádi uterq noſtru tenuit. Quod ſi alius culpare: tu utiſq
telpòdere debere: q prius hoc feceras. Núc ipſe idé culpas fine dubio: unde ipſe culperis, uerbû de uerbo in-
terptari antea & ſtultú eſſe & malitioſum pronúciaſt, i hoc ſecutus ſum te, Nungd de hoc uis ut pœniteat

me: quia tu modo mutaſti ſentětiā? Et ad uerbū te interſtatū dicis? Si q[ui] in fide minus ædificabāt abſulutit; ut nō oíā; nec in oibus penitus amputares. Denicq[ui] in omeliis Eſiauæ, uſio dei filiī & Iſpm ſanctū rettultit. Ita ut trāſutitii adiuciés ex teiqd[em] ſenſum auſtoris ad clæmétioré traheret intellecſt. Ais.n. quia ita duo ſeaphin; dominus ſut leſus Xps & Iſps ſanctus; & ex tuo addiditii; nec putes trinitati diſlidere naturā: li noíum ſeruanc officia. Hæc & ego in q[ui] plurimis feci talia, & aut deſecaui; aut ad ſanioré itelligentiā declinavi. Pro hi me iuſbes agere poenitětiā. Nō puto hoc te ſentire, q[ui] p[ro] his: necq[ui] tibi neq[ui] mihi poenitend ſuſt; p[ro] q[ibus] aliis ſuitas ad poenitětiā? Scripta mea nulla extat; in q[ibus] error meus aliq[us] corrigédus eſt; tua extat multa; ut uſideo nunc ſecundu ſniam tuā uniuera dànanda ſunt. Excepas tibi cōmentarios in epiſola ad Ephefios. In q[ibus] te putaueras aliq[us] emédatius cōdiſſe. Etiaip[er] uſiditq[ui] similes p[ro] oíā eſſe Origenis ſenſibus ſuientu ſunt: imo & plus aliq[us] q[ui] h[oc] q[ui] dànari expoſtuas cōtinere. Et nifi ip[er] ita tibi de his excluſiſes poenitětiæ facultatědi cens: Reuoluite cōmétarios meos in epiſtolā ad Ephefios; & ide agnoſetis quo modo Origenis dogmatibus aduerſatus ſum: ſortaſſis uelles iſteq[ui] & de his poenitere. Et in iſtis cōdénare temetipſum: ſicut, & in cæteris ta mé q[ui]t[u] in me eſt: cōcedo ego tibi; & p[ro] his poenitere. Sed p[ro] oibus n[ō] ſol[u] quæ locutus es; eſt; p[ro] & quæ locuturus es; iſi agas poenitentiā bene facies. Certu[que] eſt.n.q[ui] poenitěda ſunt cút[u]a quæ ſcriperis. Quod ſi hinc me aliq[us] culpandu[que] ſutat: quare oíno aliq[us] de Origene interſtatus ſum, ſi hoc culpac[que] ego in hoc ope poſtremus ſum; & neceſſe eſt ut culpa p[rimis] i[cipiat]. Et tamé nemo cōmiſſum punit q[ui] ne admittere: iante n[ō] uetuit, licuiti: fecimus. Si q[ui] phibet lex obſeruari in poſteru[que] solet. Sed dànari dicit q[ui] debere cu[u] auctore ſuos libros. Sed q[ui]d facimus de ilto auſtore qui ead[em] ſcribit: ſicut ſuperius pleniflisse oſtedi. Similé excipiet eand[ec]q[ui] ſentětiā. Ego hoc nec urge nec opto: licet ille mecu[que] hoſtiliter agat, ſed ut uideo ip[er] ſibi exq[rit]t: hoc temere alios cōdénando cōquirit. Vex[que] ut iſteq[ui] tecu[que] ex tuis uerbis loquar: ip[er] ſcribis in iſtis ſuectiuis tuis: me interp[ati]de me aho eſt oſtediffi: q[ui]d[em] ego q[ui]d[em] eſſem catholicus: Origenes auté q[ui] interp[tabar] hæreticus. Ais.n. hoc eſt d[icere]: qa[que] ego ſum q[ui]d[em] catholicus: iſte auté q[ui] interp[retor] hæreticus. Ais.n.hoc legi: ſi ut dicis: toto ope meo hoc oſtedi: q[ui]d[em] adhuc aliud quæriq[ui]?: Nōne hoc totu[que] agiſt; ut & illu[que] hæreticu[que]; & me catholicu[que] dicā: Si hoc diviſſe me; & hoc toto meo ope fatis egiffi: teſtaris: qua[que] tibi i[lla] accufatis cauſa ſupſuit? Quo p[ro] fecit tua ita oſis i[u]eotio: Si Origené hæreticu[que] oſtedi & me catholicu[que], reſte: feci: an n[ō] reſteq[ui]; Si reſteq[ui] cur ad culpá & ad accufationé quæ reſte geſta ſut; uocas? Si n[ō] e[que] reſt[u] Origené hæreticu[que] dici: cur me hoc noíe i[u] ius uocas? Quid ſum ſuit te i[ter]p[ari]tari malitioliuſus eaiq[ui] ſecundu tu[u] i[ter]p[ati]de moré fuerat: tráſlata: licet i[cul]turiſt[emone]: Quid certe opus erat auditores tuos illudere? & illis aliud opinātibus te aliud agere? Illi.n. hoc exiſtimant q[ui] tu aduerſum eos agas: q[ui] Origené catholicu[que] defendu[t]. Tu uero illos arguis & accufatis: q[u]e h[ui]a hæreticu[que] defiſigna: p[er]tuer hoc forte me i[u]itabas ad poenitentiā: n[ō] intellexerá, Ver[u] tamé ſcito me ne de hoc q[ui]d[em] poenitentiā: n[ē] gereſequin dicā, n[ō] oíā quæ in libris eius ſueniunq: tanq[ui] catholica eſſe ſuſcipeciāda: quæ utru[u] ſua ſint ſut diſtan: ian ab alii iſerta: ut nos putamus, deus uiderit. A nobis i[nferi]: ubi ad fidei faſtigiu[u]; & ueritate: uenti[u] ſuent reſpuunq[em]. Tu tamen dic: q[ui]d[em] expofcis a nobis? Hæreticu[u] uis ut dicamus Origené: Hoc feciſſe nos culpas. Sed ſi catholicu[u]; p[ro] hoc nos accufas. Deſigna manifeſtius q[ui] uelis, iſtu ſunt o[ſes] fales tui de Alexádiu & Porphyrii ap[ſi]p[er] Ariftotelis acumine cōgregati. Hæc eſt oſis i[lla] iactátiā: q[ui] te a prima ætate uſq[ui] ad ſeneſtá: in Grama ticoq[ui] & Rhetog[ui] & philofophog[ui] Icholis ac diſciplinis p[rdicas] eſſe uerſat[u]; ut p[cederes] Origené p[nu]ciat[ur]us hæreticu[u]; & in ea ip[er]a ofone: q[u]i in illu[que] ſerebas ſniam accuſatas eu[q]e aſſerebas: q[u]i illu[que] hæreticu[u] deſigna: n[erit]. Vides q[ui] naſſu[q] cur aueritatis: ac fidei: nuſq[ui] religionis ac iudicii cōtép[latio]: ſed ſola maleloq[uedi]: ac lacerá diſſres: exerctiataḥ libido uerſa[ḥ] in lingua: Sola h[u]ana in corde cōtětio: Sola iuidia & liuor in méte[que] in tantum ut c[ui] odiog[ui] cauſa tibi aſſeſt: cognoatiu[t]e a me: licet c[ui] p[conio]i: i[dignáter acciperes. Ignofce mihi: q[ui] neſtie bam ακαδμασιλοστον & i[n]cōpella[i]bem nominari. Miror tamé: q[ui] ea me cōdénare depofcas: q[u]e a me notata cōquereris. Ad illá ſane eius iſuſatiōis parté ſupfluu[u] uidea[que] uel r[é]ſp[ò]dere aliq[us]; ubi p[ietatis] & religioſe diſta: martyris Páphili: aut falda d[ici] uult: aut etiá ſi uera ſint: Iſp[è]neda decernit. Cui iá eſt[em] honore[que] deferat: Cui p[ca]t[em] Omnes apud iſtum græci ſcriptores átiq[ui] eccleſiaſtici erraeru[t]. Latis uero qu[ò] deroget: qu[ò] carpat ſingulos uel ueteru[u] uel nouor[u]; diuſeru[a] eius q[ui] legit opuſcula recognofcit. Sed n[unc] ne martyres q[ui]d[em] apud eu[u] habet: poſ funi aliq[us] reueretíæ. N[ō] iqt credo: qa[martyris] ſit, hoc ſi uelius de oibus ſcripturaq[ui] dicere libellis: q[ui]que eit i[ng]ulgis p[batio]: Si dicá n[ō] e[u] uer[u]; qa[m]ſtromatu[ri] quos dicis: Origenis ſunt: úde ip[ſi]us e[que] p[abab]u[u]; Ex ce[ra] teror[u] inſq[ui] similitudí[e]. Sed ſicut ille q[ui] ſcriptura alicuiuſis falſum facere uult: eius manus imitaſt: ita & q[u]a ſua diſtá ſub alterius noíe uult aſſere: iſt[u] ſine dubio imitaſt: eius: cuius & nomé aſſeruit. Deide ut oíā quæ iuſtiflisse d[ici] poſſunt: breuitatis cauſa præterea: ſi i[t] tát[u] uolebas audiri: ut martyre[re] reprehéderes: diſtá ip[er]a quæ tibi uideanq[ui] reprehéſibilia: ian medi[u] p[ferre] debueras. Et t[u]n unuſq[ui] legétiu[u] uidiſſet: q[ui]d[em] ſibi eſſet in diſtis abſurdu[u]; q[ui]d[em] cōſequés: uel q[ui] d[iniquu[u]; q[ui]d[em] certe c[ôtra] apoſtolicas regulas. Sed tát[u] neſcio q[ui] i[ter]p[teranis] p[ro] ut dicis: iexpiado ſanguiné ſu[u] fuderit martyr. Ip[er]a illu[er]ba ſi legeretíā n[ō] tua ſed ſua ſententia: aut erraſſe martyre[re]: aut noíe martyris abſurdá & ip[ia] c[ri]ſcriptiòm ab alio diceret eſſe c[ô]poſitá. N[u]c uero i[ci]ns quia ſi leganq[ui] eaiq[ui] reph[é]dis: nota retorq[ui]bí[u] in eum[q]i] culpat iuſtu, ea q[ui]d[em] quæ reph[é]dis: n[ò] p[ers]. Tu au[n]e illa c[é]ſoria uirgula & erroganti auſtoritate decernis. Ille arceſa a bibliothecis ille recipiaſt. Et iſteq[ui] ip[er]a hodie receptus eſt: cráſtino ſi eu[u] alius aliq[us] p[ter] me laudauerit: eiiciaq[ui]. Et c[ui] illo ip[er]a q[ui] laudabit, h[ic] au[u]t[em] c[atholicus] habeatur: etiam ſi in aliquantis uideatur erraſſe, illiu[u] erroris uenia non detur: etiam ſi ea dicat: quæ ego dixi & neq[ui] interpretetur quis eu[m]: neq[ui] legat, ne quis mea furta cognofcat. H[ic] hæreticus quidem: ſed magiſter meus eſt. Et h[ic] licet iudæus ſit & de ſynagoga fathanæ conductus: uerba uendat ad pretium: t[am] men magiſter meus eſt. & preferatur omnibus: qua[que] apud ip[os] ſolos ſcripturarum ueritas permanent. Si tib[ui] ſtud auſtoritatis uniuera pariter iniunziſſet eccleſia; & exigeretur a te: ut de ſingulis uel de omnibus

["iudicares:nonne graue & periculofum onus:ne tibi imponeretur: excufare debueras? Nunc uero in tantum  \nquotidiana derogádi meditatione p[ecimus]ut iá nec martyribus parcamus. Sed ponamus q non fit marty-  \nris libellus ifterfed cuiuſcůců unius de eccleſia:nunq d fuis uerbis uius eſt:q q[ur] ille eſt ſcriptor:ut meritis cédé  \ndum uideaſ auctoris: De ipſis Origenis uoluminibus ponit exépla. & qd de ſingulis ſentiat: nô fuis deſenſo-  \nriis uerbis: fed eius ipſius q accuſaba[ſ] of[ter]éd,& ficut aduerſum te nô multo meis uerbis uchemétiora ſunt  \ntua ſcripta:ita illú nô excufantis auſtoritas: fed ſua dicta deſendút. Et ideo ſupſluva eſt de auſtore q[ui]to:ubide  \nfensio talis eſt:q aſſertore nô egeat. Sed ad illud iá neg[ui]ſimú iſuſatiōis eius caput & inuiuſioſiſtimú ueniendú  \neſt:ímo nô inuiuioſum fed inuidú. Ait.n.qs prudètiu el uq ſanctog aggredi uoluit in latinú uertere: q[ui]t tu  \naufus eſt: Ego ipſe intq ſape rogatus a múltis nô ſeci. Et q[ui]d ſancti q[ui]re hoc nô ſecerint: facilis exculſatio é. Nô  \nenim cōtínuo q ſeus & prudés eſt latinus:etiá linguæ græcae notiá sufficiéter habet. Nec ſcitat[i] eius detra-  \nhif: cui deſt peregrinæ linguæ notitia. Aut ite[ra] nô cōtínuo:ſi ſciétiá gs habet græci ſermonis:etiá uolútate  \nítérpandi habet. Aut etiá i[li] habet nô ſtatim diſcutiédus eſt ille:q pauca itérpatus eſt:q[ui]re nô plura? Aut cur  \nnô illa:fed illa:Libertas eſt.n.in huiuſcemedi ope,& eſt uel in arbitrio ſcribétis:uel in deſiderio depofcentis.  \n& tamé de ſancto Hilario dicit:& de ſancto Victorino. quoq alteq itérptis titulo nihil oíno arbitror traſtu  \nliſſe de graco,alteq ipſe dicit Heliodori cuiuſda p[er]byteri uſum ſciëtia:ut quæ ille ſibi hauriret ex fonte græ-  \ncoq ipſe latino ea ſermone digereret pro eo:q[ui]d aut nihil:aut parú græce noſſet. Illi ergo cur hoc nô ſecerit:  \n& facilis & manifesta eſt exculſatio,de te ſane mirádu eſt q[ui]re hoc feceris. Quid.n. magis audax: uel q[ui]d ápius  \ntemerariú libros iſtos itérptari Origenis:quoq iá pene oem cōtinentiá in aliis libris ſcripſeras: Quoq óia iá  \ndicta q[re]pthenſibilia núc dicis ſub p[ri]nois ſermone protuleras? An ut diuinaq ſcripturag[us] libros quos ad  \nplen[i]ſimú fidei íſtrúmétú eccleſiis xpi apoftoli tradiderút; noua núc a ludæis mutuata itérpretatione muta  \nres:Quid tibi ex his duabus cauſis magis uideaſ illicitú? Ná Origenis dicta:ſiue placét ut hois dicta placét,ſi  \nue diſplicét:ut hois falda dicta facile cōténunſ. Iſta uero q[ui]nuc tu itérptaris:& p[er] eccleſias & monafteria: p[er]o-  \npida & caſtella traſmiſſt quo m[ô] ſuſcapiemus? Tanq[ui] diuinaian tanq[ui] humana? Et q[ui]d facimus q[ui]pphetag[us] uel  \nlegis latoq hoibus titulanq? Quod ueriora hæc abs te q[ui] illa qua[ſ] apoftoli p[bauerút]:aſſirmanq: íſtud cōmíſe-  \nfum dic quo m[ô] emédabiſ? Immo n[efas] quo m[ô] expiabiat? Si.n.in explicáda lege aliqd aliter ſenſiſſe;dánabile  \napud te duciſ: ip[am] pu[er]tere in aliud leg[em] pu[er]tare in alii apoftoli tradiderút;quotiés dánabile iudicádu eſt? Cur non ma  \ngis p[ui] huius auſi temeritate dicamus:qs ex tot & tátis prudètibus & ſciis uiris:q ante te fuerunt; ad it[ud] opus  \naufus fit manú mittere? Quis p[lu]mplerit ſacras ſci ip[os] uoces:& diuina uolumina temerare? Quis p[er]te te di-  \nino muneri & ap[ol]oq[uo] hæreditati manus it[ul]erit? Et q[ui]d c[ui] ingés copia ſuiffe ex initio in eccleſiis dei:&  \np[ci]pue Hierofolymis eoq q[ui] ex circuſiſiōe credideranr refera. In q[ubus] uti[ca]q utriuq[us] p[ſect]a ſuiffe ſcientiá:&  \nlegis peritiá p[babilé]adminiſtrati p[ō]tificatus teſta[ſ] officiú, Quis ergo in ita eruditoq uiroq copia auſus e  \ninfu[n]mentiú diuinú:q[ui] ap[oftoli] eccleſiis tradiderút: & depolitú ſci ip[os] c[ó]pilare? Aut n[ô] eſt c[ó]pilare: c[ui] q[ui]d  \nq[de] imutanq:& error dici[que] corrigi? Ná ois illa hiftoria de ſuſanna:q[ui] caſtitiſa ex[é]pú p[b]ebat eccleſiis dei ab  \niſto ab[ſi]ca eſt & abi[ec]ta:atq[ui] poſthabita. Triu pu[er]og[ym]nus q[ui] maxime diebus ſoléniibus in eccleſia dei ca  \nni: ab iſto e loco ſuo penitus eraus eſt. Et q[ui]d p[ing]ula com[em]oromo: de his quoq c[ó]prehédere numerum ne  \nqueo? De quo ut omittá illud dicere:q[ui] ſeptuagita duoge uiroge p[cellus] itérpretantiú:uná & c[ó]ſoná uocé:  \ndubitandú n[ô] eſt ſci ip[si] if[pi]ratioré probata:& maioris id debere eſſe auſctoritatis:q[ui]d q[ui]d ab uno hoic:fibi Ba  \nraba aſpiráte tranſlatú eſt. Vt ergo hoc omittá:uide q[ui] dicimus, uerbi cauſa: Petrus Romanæ eccleſiæ per ui  \nginti & q[tt]ruor annos p[ſu]uit, dubitandú n[ô] eſt:quin ficut c[æ]tera:q[ui] ad it[ru]ctióne ptinét:etiá libroq iftrumé,  \nta eccleſſe ipſe tradiderit: quæ uti[ca]q iá tunc ip[lo] ſed éte & docéte recitabanq. Quid ergo? Decepit Petrus ap[]o-  \nſtolus chrifi[que] eccleſiá:& q[libros] ei falſos:& nihil ueritatis cōtínétes tradidit. Et c[ui] ſciret q[ui]d uerum eſt:haberi  \napud ludæos: apud chrifiános uolebat haberi:q[ui] falum eſt? Sed ſortaſſe dicit: quia fine l[í]ſis erat Petrus. Et  \nſciebat q[de]ludæog[ros] libros magis eſſe ueros q[ui]ſtos q[er]ant in eccleſia: led itérpretari n[ô] poterat p[pter]fermo  \nnis i[pi]eritiá. Et q[ui]d: Nihil in it[u]o agebat lingua: p[ir]ſitúi ſanctú c[æ]litus data? N[ô] ergo oibus linguis loquebá[]  \napoftoli. Sed c[ó]cedamus:q[ui] n[ô] potuerit Petrus ap[oft]olus ſacere:q[ui]d: hic modo ſecit. Num & Paulus fine l[í]ſis  \nfuit? Hebræus ex hebraeis: ſecundú legé Phariſus:edo[ct]us ſecus pedes Gamalieliq:q[ui] etiá & ipſe Romæ poſi-  \ntus:q[ui]do modo n[ô] p[ra]uidebát p[ir]ſitúi:q[ui] futuq effet tépus:poſt quadringétos fere annos:quádo eccleſia  \ncognito eoq ab ap[oft]olus n[ô] ſibi effet tradita ueritas iftruméti legatos mitteret ad iſtos:quos illi túc circun  \ncitióne uocábát: ob ſecrás & exorans:ut ſibi de ueritate quæ apud ipſos eſt aliqd largirenq? Per totos iſtos q[ ]\n\n[ ]\n\n[ ]\n\n[ ]\n

["est autem errorre p[ro]ceffiffe: ubi em[ano]diation sub[]fecuta est.nec diuinum uideri poſſe: q[ui]d ab hoſe muta[]c.Hoc nobis p[ro]ſtitit im[em]a ſapietia: ut o[ui]s il[ip]iſtes etiá a[gu]tibus iudicemur. Nolo ſapietia: qu[á] Petrus & Paulus n[on] docuit. noloueritaté: qua[] ap[ol]toli n[on] p[ra]buerut. Tua ureda ſunt poſt q[ui]drigétos annos n[on] debere ſimplices latino-gaures nouæ doctrinæ uoce puliari. Modo tu dicis: o[ui]s q[ui] putabat Sulanná nuptis & inuptis ex[plu] p[u]citiæ p[ro]ſtitiffe: erra[]uit. N[on] est u[eg]z, & o[ui]s q[ui] putabat: q[ui] p[ra]uer Daniel ſpiritu ſco[]fuerit repleſtus: & arguerit adu[]teros ſenes: erra[]uit. n[on] erat u[er]u. Et o[ui]s ecclesia p[or]b[]e terræ: ſiue eo[ui]s q[ui]n corpe ſunt: ſiue eo[ui]s q[ui]d dominu pre-xerut: ſiue illi ſci: m[arty]res ſuerint: ſeu & ſci: c[of]ſeffores q[unc]b[us] hymn[us] triu p[er]uero[us] in ecclesia domini cecine-rutio: o[ui]s erra[]uerut: & ſal[la] c[ec]ineru[rt]. Modo ergo poſt, c[cc]cc. annos legis veritas empta pretio de ſynogaga, p[oc]edit. poſt q[ui] ſenuit m[ú]dus: & cu[ta] purgenſ ad finé: ſcribamus in ſepulchris u[er]et[que]: ut ſciat & ipſi q[ui] & h[oc] aliter legerant: qa[]onas n[on] habuit umbrá cucurbitæ: ſed h[eder]æ. Et it[eg]z c[ú]uoluerit legis lator nec h[eder]æ ſed alterius uirgulti. Sed & Origenes ingt afteriſcos ſecit ex[tra]ſati[]oē Theodoti[o]is a[ſſ]um[és]: ut c[ó]poneret tu lumina: q[ui] appan[]lant hexapla: & q[ui]d Origené iſt[u] qu[á]do tibi placet c[ó]dénandú: quando placet imitandú p[er]cis. Veriſimile est: ut e[ui] ſen[ſ]fore adhibeas: & reu. Au[ct]ore ſacti tui h[re] poſes e[ui]que & primus condénas: & ad c[ó]dénationé eius epiſtolis tuis romanú cogis ſenatú. Ante hoc p[hi]bere debueras. Nemo ſuccidit abot[er]e cui ini[ti]parat, nemo in ſua cauſa ſidé eius explorat: cuius ip[er]rebat ſidé. Siue hoc ſecit Origenes: ſiue non q[ui]d ad te? Si ad illius ex[plu] iudicari uis: relege ſniá tuas: & u[ide] q[ui]d d[ix]eris, hoc non eſt inq[ui]s ſe ſendereſed focios criminis q[r]ere. Noli ergo & tu focios criminis q[r]ere, ſed purgationé ſacti reſque. Verutamé uideamus q[ui]d tale etiá reus & a[ct]or ſimul Origenes ſecerit. Ego illius nec un[ui] locu ex ſcripturis diuinis de hebrais ſiue n[io] tráſlatú. A[te] o[es] ſcripturas uideo eſſe mutatas. Et qu[ui] ſactu tu[us] & illius ſimile uideri p[ot]: Apoſtate q[ui]d iudæi i[er]ptátu ſunt ea: quo[que] le[ct]iœ Iudæi maxie utunſ. Et q[ui]a frequ[è]ter: ſi diſputatio accidiflétu: iu[m]tat i[ſe]ſe aliquatá: uel deſſe uel abúdare in noſtris ſcripturis mérieban: uoluit Origenes n[ir]ſoſtédere: qu[alis] apud iudæos ſcripturæ: le[ct]io tenereſ; & in p[ri]priis paginis in columnellis edi[]tio[ns] eo[ui]s ſingula q[ui]c[]b[us] deſerpt[ur]. & ea q[ui] apud illos ſunt addita uel decertpa certis q[ui] bu[ſ]c[]b[us] ſignis additis ad u[er]ficulo[us] capita deſignaut: & in alieno n[on] ſuo ope fuas tantú m[ō] notas fixit: ut ſciremus n[on] q[ui]d nobis: ſed q[ui]d iudæis aduerſum nos erra[]bus aut deſſe aut abúdare uیدer[ef]. Quod tale eſſet: q[ui]le ſi q[ui]s acceſpo breuiculo: in quo militu[]t]a no[ta] c[ó]tinet: n[it]a[ſ] p[ic]ere: qua[]tú ex militibus ſuplint: qua[]tú in bello c[ec]ciderint, & req[res] q[ui] p[ic]ere miſſus est. p[ri]pri noti uerb[ia] cauſa: ut d[ici] ſoſet & ad uni[ſ]cuiu[ſ]c: deſun[ti]c nomé a[cr]ibat: & p[ri]pri a[ru]ſus nota ſuplifi[]té ſignet. N[un]g[ui] uیدebiſ is q[ui] notá ad deſun[ti]c nomé apponit: & p[ri]pri a[ru]ſus nota ſuplifi[]té ſignat: q[ui] egerit aliqu[di]t: ut h[ic] deſu[ti]c: uel ille uideutis cauſam accipet, ſed q[ui] eo[ui]s q[ui] ab alii ſuerint per[é]p[er]t: ite annotati[o]is deſignaut id[ic]iis. It[er] go ſecit & ille ea q[ui] palios i[er]ptés ſiue p[empta] ſuerat ſeu etiá abundátus plata. p[ri]priis q[ui] bu[ſ]da ſignis, i[er]ſu[ti]c & obel[ici] norulis deſignarit. Cæt[ex] nec uerb[ia] aliq[de] q[ui]d de ſuo salt[et] un[ui] iſeruit. nec n[ir]ſis ex[]p]laribus ſidem ſecit in aliquo uacillare: ſed ea q[ui] minus uideban[]c ſecundú curſum l[æ] plena & lucida ſpiritalis intelligentie oſtédit referta myſteriis. Q[uid] i[gi]t[ui] tibi Origenis ſactu in hoc p[ot] p[ſt]are folat[ui]cuius nec opus ſimile alioq[ui] oſtédere p[oreſ]: & in quo tantú laboras: ut l[ra] occidat c[ó]ſquenté: du[le] ille eco[]trario p[ſ] ſiuuificátis eſſe conſe[a]ſſor. Tu i[gi]t[ui] ſaber (tu[ui] iſtud ſactu) nec qu[eg]t[que] te in hoc comité uel ſociu habuſſe de eccleſia certu eſt: n[ir]ſi iſt[ui] ſol[u] q[ui] frequency c[ó]memorā Baraba. Quis.n[ali]s au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o[mi] ſrater: anteq[ui] a[]udæis caperis cariſſime: l[li]llo te in h[æ]c mala p[]cipitant. l[li]llo te libellis edi[]tis notas il[ig]ere: p[]íanis: l[li]llo nec m[arty]ribus pc[ere] faciut: & de o[ui] x[pi]ano[us] ordine fanda atq[ui] ne fanda c[of]ſcribere: turbare pac[é] noſtrá: l[c]adalæ eccleſiæ generare, l[li]llo ſiam au[der]et ab ap[ol]toli tradita eccleſiæ i[tr]umēta te merare: n[il]i iudaicus p[ſ]s: l[li]llo te o

ingenium. Et multa iā nobis opuſcula defuſata funt. Ille hoc primū ppe opus adiit: & fortafſe cōpulſus: & ni hil miruſ ſt eſt fluſtuauit in primis. Nec occafio derogatiōis chriſtianis captáda eſt: ſed emedatiōis utilitas in quírédá. Hoc ſi ad eſu reſcripſilles: nōno maioré gratia & ædificationé: uel ipſi initia in timore dei habéti: uel cæteris legétibus pbuiffes: Qua nunc iſtæ tue iueſtiuæ mœroris: & cofuſionis oibus deu timétibus pſtāt: q & in te ſcediffimā obtreſtādi libidiné: & in me reſpōdié neceflitaté miſerabilé uident. Si, n. ut dixi de tuis li bris cōtra louinianuſ ſcriptis: ipſis q. illu arguabas: ipſe iuénitrs aſſerere: nunc uero i tātū plaberis ut fordes nuptiagæ: nec martyni cruore dilui poffe cōſirmes: & iſtud qd'eſt Manichæoq: dogmatis: emédatio ne tibi hſe ſ facile uſiſum eſt in his libris: quos iā edideras: & deſcribédos plurimis pſueras: q. qd erat difficulta- tis in me nō meu opus: ſed iterpationé alieni opisſi qd forte in eo erratu: nō rō: ſed liuor fuggesserat eméda- re: Maxime cū adhué eſſet in ſchedulis: q. nōdu ad plenu regerá uel explicuerá: q. s nō editas iuenerut? Nō ne pſacile emédari poterát ea: q. adhué emédata nō fuerát? Vex nō híc: ubi qd'culparet nihil habeat: ſed totu inde mordeſt: dú p hoc, pdi timuit: unde eſt oë qd'ipſe dicit: unde doctus: unde ſcripturaq. uideſ itérps. Sed iccirco cauſa q. ad iterpandú adduſtus ſum exponuifut ſeciat me nō côtétione: ut ipſe agere folet; uel æmula- tione aliq. pbuliſſe: ſed neceſſitate q. lupius edocui: ad boni & utilis opis íſtrumétu: Vt aliqd ex hoc uel odo- uis uel coloris accipert ille: q. rudis ipſe opuſculú cōdebat átiquu. Aut nō uidemus uetuſtas ædes nouellis ædi fiici pſuiffeſ. Et iterdú aſſumif lapis de abditis & abſtruſis antiquæ domus partibus: q. nouæ domus fronte- decoret: & exornet ígreſſum: & iterdú totu nouellæ cōſtrucltōis ædificiú unius átiquæ trabis ſtabilitate mu nif? Agamus ergo nunc aduerſu eos: q. ueteribus reſte utunſ in nobis, nō nobis licet dicétes tráſſerre materiá de ueteri domo ad nouaniſtignu tigno: & lapide lapidi iuexeritis: nifi porticu: de porticu: nifi mébru: de mé- bro. Et hoc fieri poterat: nifi ſeceſſu de ſeceſſu: nifi cloacá de cloaca tráſtuleritis. Habere, n. domu magná etiá hoc neceſſe eſt. Hoc ná: ſed uerbu tráſſerre de uerbo, qd' a te ante iſprobabile: nunc uero laudabile iudicatu é. Sed tu qd'etibi q. & q. nō licét: licere defendis, nobis auté q. licita funt: ipſings ad crimé. Ná cum tu facras liſas & uolumina diuina pmutas; laudari uis: nos etiá q. ti te imitateſ de hois ſermonibus aliqd qd'minus ædificare cre dimus: iterimus: i. nobis ueniá nō das: in qbus exéplú dediſti. Vex agat hoc iſte: ut fibi uel licere uel expe dire putat. Ego itéri ut recéſeamus in fine ea q. ſparſim p noſtra purgatióe reſpōdimus: cú de me dixerit: q. ſi fine ſe hæreticus eſſe nō poſſem: oſtédi fidé meá: & de reſurrectiōe carnis ipſm magis errare: q. corpus qd'reſul reduſe: eſt: fragile eſ ſcripſerit: cōprobaui. Sexus quoq diuerſitaté quo mō abraferit: & corpa in áias: & mu- lieres redigi in uiros dixerit: docui. Meæ quoq iterpationis cás ut puto iuſtiffimas ptuli: q. nō uel côtétioe excitatus uel gloriam cupidus: ſed dei timore puocatus: átiquæ materiæ tráſuexeri copias: nouellæ cōſtruclio- nis ædificiis pſuturas: & tela uetera rubiginea obducta deterſerit: nō ut ciuie bellú mouere: ſed ut hoſtilde de- pellere: ipſm etiá caput cui manus falſarias iniecerut: iſerui. & adulteriuſ blaſphemiæ in filiú dei: & ipſm ſanctu aliánu a meo noſte: ſed ipſoq ſcſelere & ab ipſis docui eſſe cōmſum. In ſingulis quoq: de qbus iccirco ſe Ori- gené arguere dicebat: ut nos pulſare ſe crederet: & ífamaſ opus tráſlatiōis nſæ: oſtédi ex ipſis cōmétariis fuis. ex qbus fidé ſuá expeſtare debere dixerat: & pbari: q. & de áiæ ſtatu & de reſtitutione oíum: de diabolo atq. refugis angelis eius eadé q. in illo culpate: ipſe etiá ſcripſerit. Sed q. & p. áiæ in corpe hoc iuſtæ uelut i carcere te nere: ipſm dixiſe conuici. unu quoq eſſe corpus totius naturæ rónabilis, i. angeлоgæ & áiáæ in ipſis eú ſcri- pſiſe cōmétariis approbaui. Periuri etiá cōſederationé apud nullú ita: ut apud ipſm oſtédi. ſacratiffimá ueri taté cōferuari: Adæq. & pſfectioré doctriná nō eſſe oibus publicádá in ipſis cōmentariis ipſm docere conuici. Tú deide ſæculares libros: p qbus ſedé ti atq. uerberáti p tribunalibus Xpó dixerat: ſi unq legero: ſi habue- to gétiliú codices: te negau: nunc non folú legere & hre: ueq etiá oém ſuá doctrinæ iaſtantia in his eú gerere demóſtraui, in tantú ut etiá p. éi/ó/γωγHN ipiſſimi. Porphyrii iudeftú ſe eſſe glorieſ ad logicá. Et cú gétiliú dogmata eſſe diceret: quó ſentiret uel de aíá uel de cæteris creaturis: ipſm multo ſcedius gétilibus dixiſe: q. deus ſocru: hſte oſtédi. Sed & cú ſe dixiſet in duabus tantú pſatiúculis Origenis meminiffe: ut ígenioſi ma- gis q. apoftolici uiri: breuitatis cauſa, x. folas pſatiúculas ptuli: in qbus eú nō folú ut apoftolicu iuúr: ſed alte- ru poſt apoftolos: & q. eú cu oibus prudétibus ſequeſer afterui. pterea euidéter oſtendimus: ex more huic eſſa ut bonis oibus deroger. Et in hoc ſe putet aliqd eſſe: ſi opinatos quoq uiros: & q aliqd nois in líſis habuerit: rephédat. Oſtédi etiá q. idigne miniftos & facerdotes lacerauerit dei. Sed ne monachis qdem ac uirgimbus ipſis q. s laudabat illi cōuétibus peperciat: atq. oém chriftianog. ordiné & gradú libellis ſoſdis ífamauerit. Sá dtu quoq: uirú Ambroſiu: cuius adhuc p clearly ſauitememoria in aíis oium uiget: q. idigne & turpiter lacera- uerit. Didymu etiá: qué dudú iſter uidétes pphetas & apoftolos poſuerat: nunc quoq iſter eos: q diuerſa ab ec- cleſiis doceant: collocarit. & oés oino uel antiquos uel nouellos ſcriptores qd' nunc iperitiae: nunc ineptiæ no- tet, ad ultimú: q. nec martyrribus parcat. Et hæc oíá ut lupius dixi: nō extraneis aliqbus: ſed fuis líris & ſeipſo teſſe cōuici: p lingua quaq. ex his ipſis pbatiflimis fibi libris teſtimonia, pferés, quos libros etiá cú de cæte- ris oibus dictis uel ſcriptis fuis poenitere ſe dicat: nō quo uere poeniteat: ſed quo anguſtatus i hoc uenerit: ut aut poenitétia fibi eſſet simuláda: aut nō poſſet morderé uel lædere: qué uolebat. illos tamé ut dixi libros ſibi excepit folos: tanq minime poenitédos. Et ideo nolui eius nunc cætera ſcripta contingere: ut de iſtis pene folis cōuinceretur: de quibus ipſe iam fibi locum clauſerat poenitédi. Poſt oíá uero oſtédi q. ſacros codices: quos apoftoli eccléſiis tam ſancti ſpiritus fidele depoſtum commédauerant: permutauit. Et q. his qui audaciam uocet in hominum opuſculis uertédis: ipſe maiore periculo eloquia diuina ſubuererit. Supeſt iam: ut unuſ- quifque qui hoc cognoſcit: tali iudicio ſauorem ſuum alteri noſtrum conferat: quali iudicio a deo cupit ſe iudicari: ne ſuam lædat animam: dum alteri ſauorem præſat iniuſtum. Cognoscat autem per te fili cariſſime: & ſanctus uir ille: cuius epitołam amicus meus inueſtione uel accufatione hac ſua protutil in

87

chrifti adiutorio:nō studiis:fed inocëtiæ fauendùnec in cauſa ueritatis ſtudioſe agendù ſſe magis q. religio
ſe,Præceptu eſt,a domini:ut nō ſecundū faciē:fed rectù iudicemus iudiciu. Quia ſicut i unoquòs minimo-
ni fuoq. xps eſt;q eſurit & ſitit & nudus eſt,& ipſe eſt q. reſicif & ûduif:ita in his q. iudicant iniuſt: ipſe eſt q.
iniq. iudicaſ,Et p. his q. odio habenſ gratis:ipſe dicturus eſt odifis me gratis. Quo mō æſtimarit hæ cauſa
& hoc faciſt ſuſ in tribunalibus Xpi iudicādu habeat eū ſua cōſciëtia:q. codices illius cōtra louinianum ſer-
ptos:q iá publice legebant:ſubtraxerit de manibus legétiù;& culpātes phibuerit atc. culpauerit. Remiſit
uero ad ipſum auſtoré libros fuos:ifinuās ea q. ad reſhſioné uéireſt;ut uel ſeméaret;uel ſeméaret:uel quòquo mō poſt
ſet curaret,Meos uero nō codices:fed ſchedulas iſperſectas iemédatas: ſurto cuiusſd nebulonis & ſrauus ſub
traſtas:ſibiq. delatas:cú me in ibi haberet p[]ſente:mihi q[]de nō offerret neq. cōquereref.Sed ne ierepare q[]de
aut etiá arguere dignareſ;uel p. amicu certe alíqu aut etiá p. inimicu: ſed ad orienté mitteret & diſtinc[]ret
linguá eius hoſi:q c[]á téperare n[]o nouerat. Quid cōtra religioné faceret:ſi me p[]ſenté potius cōueniſſet in tu-
tum ne colloqo eius uidebamur idigni:ut ab eo nec argui mereremur;Et p. nobis chriftus mortuus eſt;&q.
noſtra redépitione ſanguiné ſuſ ſudit. Peccatores q[]de:led de ipſius grege ſumus:& itér eius ouiculas numo-
ramur. Veq. qa p[]pter deu contéſpit nobiliraté ſuá:& totu ſe exæquauit humilibus:optimu q[]de opus eius in
fide xpi:& q[]de exéplo eſſe cāteris debeat:cōſitemur.Iccirco.n.eu noluſſemus humanis ſtudiis contentioni-
bufq. raptari:ne in aliquo fidei fuæ ſentireſ detrиметú. Certe c[]u legerit q[]ea ipſa:de q[]bus cāteros arguit ma
gifter ille in ipſius electis etiá poſt poſnitentiá cōmétariis docuerit:q. ſu[n]o ſit:q. ueg. iudiciu ſeruit uidebi-
mus,putabif.n. prior error fuiffé ignoratíæ:ſi e[]u emédauerit argutio. Nos auté q[]uis neceſſitate compulſure
ſp[]odere uifi ſumus ei q. nos amarifime pulſauerat:attamen & p. hoc ip[]lo ueniá p[]etimus:ſi q[]d forte alp[]erius
p[]ecuti ſumus:qa deus cōſciëtiae noſtrae teſtis eſt:q. multo plura reticuimus q[]r. protulimus. ſi[]ere auté cōtra
cōſciëtia criminati:minime potuimus. Cú ipſius pene fidei ſuq. autem n[]o[n]ulli debere iacturá ducere filiúu noſto.
Poſteq. q[]ita dictaui frater aliq:q. ex urbe a uobis ad nos uenerat:cú relegeti mihi affiſteret:ait p[]termiſum
eſſe unu[]d adhuc excuſatiōis locu:qué ibi auſſet ab obtreſtatoribus ſcufari. Dicebat auté de eo q[]de p[]erſum
in p[]ſatiuncula mea:qa dixerim de iſto q. me n[]uc p[]ſequi[]f;& accufat q[]de in his q[]uò de Origene i[]terpatus eſt:
cú n[]o[n]ulla offendi[]cula eſſe uidean[]i graco:ita tamé ea i[]terp[]tádo purgauerit:ut nihil in his q[]de a ſide noſta
difcrepet latiniu lector iueniat. Auiunt inq[]t de hoc capitulo,uides quo modo & collaudauit interſationem
eius:& teſtimoniú dedit ipſe:q. fine offendi[]culo ſint ea q[]ile i[]terp[]tatus eſt;& ip[]fum ſecutug: ſe eſſe p[]miliu
Cur ergo & ea q[]ipſe traſtulit abſq. offenſiōe n[]o ſunt:ficut & illius ſcripta eſſe ip[]ſe teſtatus eſt: N[]o miraris q[]
ibi ſemp. culpari mereor:ubi iſtu laudauero,& reſte q[]de tamé ueniamus ad r[]é. Dixi e[]u purgasse in latina tri-
latione: ſi q[]illa offendi[]cula fidei uidebant in Graco. Et n[]o ímerito: ita tamé ut eadé & a me c[]óprobem go-
ita:Ná f[]icut ille in omeliis de Eſaia duo ſeraphin filiúu & p[]ſm. ſanctu eſſe i[]terp[]tatus eſt:& addés de fuo: nemo
æſtimet in trinitate naturæ eſſe differétiá c[]u no[]tium diſcernun[]c officia:p. hoc ſe curare credit offendi[]cula po-
tuſſe:Ita nos ut adéptis:uel imutatis q[]bufda:uel additis:p[]enum auſtoris adducere conatiu ſumus ad ſtelhig[]
tiæ tramitem reſtioré. Quid hoc diuerſum:aut q[]d c[]otrautiú aut q[]d n[]idem ſecimus? Sed quia ego de ſci-
ptis illius abſq. malitia & cal[]unia iudicabá:n[]o q[]de obtreſtatiòi pateret:q. p[]lpecſus fuerit i[]terp[]tatus alp[]en-
ille auté q[]e occafiòes ad cal[]unia quaerit:ea re p[]rêhédit in mei ſcriptis:ip[]ſe c[]o[]p[]rit. Et re uera
ego culpádu ſumus:ſi ſecundú meá q[]de ſentétiá qua p[]ſcripſit reſta ſunt: ſecundú uero ſuſ iudiciu c[]oténenda,
Hoc quaú ad trinitatis fidé p[]tinet:ubi uti[]q. blafchemiæ crimé duci:q. p[]dixi duo ſeraphin filiúu eſſe & p[]in-
tu c[]u:mi:ſi ſecundú ſuá ſentétiá q[]aduſum me agiti[]p[]le iudiciét. Secundú uero ſuſ iudiciu q[]d i[] ſcriptis eius
abſq. p[]p[]oſito cal[]unia: eudicaui abſoluſt:p. his q[] de fuo ad explanádum ſen[]ſum auſtoris adieci: De r[]efu-
ctiòe auté carnis p[]uto in traſatiõe noſtra eadé c[]otineri:q. in eccleſiis p[]dican[]c. C[]a[]tera uero q[] de creaturæ,ta-
tiòibus dicta: ſunt:q. nihil ad fidé deitatis p[]tineát:ia ſupius diximus. Sed ſi iſte hoc m[]o ad cal[]unia uocat: que
ante offendi[]culi n[]o habebat n[]o, p[]hibeo, p[]e i[] placeat revuocare ſentétiá meá illá q[] potuiffet abſolu[]ſ & p[]reme
ſuá qua debeton alligari. N[]o ergo mea de eo ſinía culpabilis putáda eſt: led ſua:q. re p[]rêhédit in aliis:q[]d i[] ſemet
ip[]ſo p[]bat. Nouú auté hoc iudicii genus eſt:ubi accufatoré méu ego ip[]ſe defendo; & ubi t[]u demú me ille ſu-
peratu: p[]utat:ſi ſemetip[]fum reu p[]barit. Verú tamé ponamus q[]e p[]oq[]e synodus ſe[]q. ſinás tuas; & iubeat oſ
libros:q h[]æc talia c[]ôtinét:cú auſtoribus fuis ut aiunt:debere dána[]ri: Dánabun[]ſi ſi[]t libri prius in græis. &
q[]d i[] græcis dána[]t: fine dubio dána[]t é in latinis. Veniá ad tuos libros: iuueniſe eadé c[]otinere, ſecu[]du ſinam
tuá neceſſe éut c[]u fuo auſtore dáne[n]t. Et ſicut nihil p[]ſuit Origeni:q[]a te laudatus eſt, ita nec tibi p[]deſtit a
me excuſatus es. Me.n. ſeq neceſſe eſt eccleſiæ catholicæ ſententiam ſiu aduerſus te ſiu aduerſus tuos dat[]i,
Eatus Hieronymus Ruffini maledictiæ lacesſitus duobus libellis ad P[]ámachiú & Marcellam ſe tue[]t:
Tertia quòq. epiſtola reſp[]oſiua ad Ruffinú ſingula maledicta reſſellit:cuius ut clarius modetta[]ſo-
be[]f:præmittéda eſt epiſtola ad e[]u phumaniter ſcripta:q[]de ſuſpitione c[]ōſtcta in e[]u ex p[]ſatione libri
piarchon conqueritur.

Béati Hieronymi ad Ruffinú p[]ſbyteq. aglegienſem de callida laudatiõe c[]oquerentis epiſtola: que in ali
quibus uoluminibus falſo iſcribí: ad P[]ámachium:led ad Ruffinú magis ſcripta uideſt; ſicut beatus Hierony
mus primo libro c[]ōtra eum ſcripto teſtæt.

D
Id
Iu te Romæ moratù fermo, pprius idcauit. Nec dubito ſpiritaliú parentú ad patria reuocati deſide
rio:qué matris lućtis ire, p[]hibebat: ne magis corá doleres:q[]ui x[]b[]ens ferre poteras. q[]uereſis ſiro
macho fuo unu[]qu[]e[]q. ſeruire: & n[]ro n[]o acq[]efere iudicio: c[]oſciëtia: n[]a: teſtis eſt dominus; poſt re[c]
ciliatas amicitias nullú i[]terceſſiſe rácore:quo qu[]e[]p[]iá l[]æderemus; quin potius e[]um o[]i cautiſe p[]rovidimus
ne ſaltem caſus in maliuolentiam uerteretur. Sed quid poſſumus facere; ſi unu[]qu[]e[]q. iuſte p[]ut se facere

quod facit? & uideſi ſibi remorderi potius q[ui] mordereat? Vera amicitia q[ui] ſentit diffimulare n[ō] debet. Præſa-
tiuncula libro[que] m[εριαρ]κον ad me miſſa eſt, qu[à] ea ex ſtilo itellexi tuā eſſe. In q[ui] obliq[us] imo apte ego petor. Qua-
méte ſit ſcripta; tu uideris. qua i[ll]elligat; & ſtultis patet. Poterá & ego; q[ui] ſæpſilime figuratas controuerſias de-
clamauat; alig[us] de uetere artificio repetere; & tuo te more laudare. Sed abſit a me; ut q[ui] reprehédo in te; imi-
ter, q[ui] potius ita ſentétiá téperauat; ut & obieſtú crimé effugere; & amicú quantú in me eſt; nec læſus læderé.
Sed obſcro te; ut ſi aliçue ſeq. uolueris; tuo tantú iudicio ſis côtétus. Aut, n[ō], bona ſunt q[ui] appetimus:
aut mala. Si bona; n[ō] idigét alterius auxilio. Si mala; peccantium multitudo n[ō] parit errori patrociniú. Hæc
apud te amice potius expoſtulare uolui; q[ui] lacesſitus publice deſauire; ut aliauertas me recóciliatas amicitias
pure colere; & n[ō] iuxta Plautiná ſentétiá altera manu lapidé tenere; pané oſſerre altera. Frater meus Paulinia
nus necd[um] de patria reuerſus eſt; & puto q[ui] eú Aqlegiæ apud ſanctú papá Chromatiú uideris. Sáctú quoc[que] p[
]ſbyteq[R] Ruffinú ob q[ui]ndá cauſa p[omá] Mediolanú miſimus; & orauimus; ut n[ō] aíó & obſego uos uideret.
Cæteriſq[ui] amicis eadé significamus; ne mordétes inuicé; c[ó]ſumamint ab inuicé. Iam tuæ moderationis eſt; &
tuóq[ui] nullá occafioné i[pat]iétibus dare; ne non o[ſ]es ſimiles mei ſuenias; q[ui] poſſint figuratis laudibus delectari.

N hoc libello callide ſe laudatú a Ruffino in præfatióne Hieronymus docet periarchon: oftendit cur
eſodé libros ex ítegro ipſe tráſtulerit. Arguit q[ui] Páphilo martyri librú deſenſiós Origenis ſcribat ab
Eusebio dictátu, oftédit ſe in epiſtola ad Pámachiú illú n[ō] læſſe; ſed hæreſis ſuſpitióes repulſſe. Co-
métarios ſane fuos; & exponitiones & ſententiá de baptíſmo: qué ille dánabat tué; & de periurio pro lectióne
gentilú ſe purgat.

Ad Pámachiú & Marcellá pro ſe contra accufatoré & detractoré Ruffinú deſenſionis ſancti Hieronymi
doctoris iuſtriflimi liber primus incipit.

Epiftola, XXXIX.

ET VESTRUS & multo[rum] I[ſ] didici obiici mihi in fchola; tyránica lingua canú tuóq[ui] ex inimicis
ab ipſo; cur m[εριαρ]κον libros in latinú uerteré. O i[ſ]pudétiá ſingularé; accufant medicú q[ui] uenena
p[d]iderit; ut ſcilicet q[ερια]κον ανανοι[α]ν, i[mi]lú uirus; uenenúq[ui] læthale ſuum: n[ō] innocétiæ
merito; ſed criminis c[om]unione tueant; q[ui] ſculpá numerus peccantiú minuat. Et in p[ſ]onis: n[ō] in
rebus ſit accuſatio. Scribunt c[ó]tra me libri. Ingerun[que] oíbus audiédi; & tamé n[ō] edun[que] ut ſimpli-
ciú corda p[u]ctuát; & mihi facultaté p[me] auferát resp[ò]dedi; nou[ú] malitiæ genus accuſare: q[ui] prodi timeas,
scribere; q[ui] occultes. Si ſunt uera q[ui] ſcripſit; cur publicú timuít; Si falda; cur ſcripſit; Olim pueri legimus; ítem
perátis eſſe arbitror ſcribere quic[ui] q[ui] occultari uelis. Rogo q[ui] eſt íſte dolor? Quid æſtuát; q[ui] ſi lánutiú? Quid
p[c]oné reppuli figuratú; q[ui] n[olui] me ſubdolo ore laudari; q[ui] ſub amici noſe inimici íſidias dephendi; frater &
collega in p[at]iutúcula uocor. & ſatis apta exponunt criminá mea; q[ui] ſcripseri; q[ibus] in c[æ]lú Origené laudibus
leuaverim. Bono aíó feciſſe ſe dicit. Et quo m[ō] n[unc] eadé inimicus obiicit; q[ui] tunc a[ic]us laudauerat? uoluerat
me ab i[ter]p[at]atióe q[ui] p[mi]ú ſeq; & auctoritaté opis ſui ex noſtris opuſculis mutuari. Suffecerat fessel dixiſſe:
q[ui] ſcriptera. Quid necſeſt ſuit eadé rurſus iterare; & frequéter i[ger]ere? Et qualiſt nemo mihi laudáti crederet
ipſa dicta replicare? N[ō] eſt t[á] ſolícita de audiétiú ſide; & ſimplex & p[ura] laudatio, q[ui] metuit ne illa ſine teſti-
moniis dictóq[ui] meoq[ui] in meis laudibus n[ō] cedit? Videt nos i[tt]elligere; prudétiæ eius & p[ó]dicatióis dyafyrti-
cæ ſtophis in fcholis ſæpe luſiſſe? S[í]plicitaté obtédere non p[ōt]; in quo artifex dephendi[que] malitia. Semel aut
multú bis erraſſe ſit caſus, cur prudéter errat & crebro? Et ſic p[ot]uó ſexit errorem; ut mihi non liceat negare
q[ui] laudat? Prudétiis fuerat & amici p[oft] recóciliatá ſimultaté; etiá leues ſuſpitióes fugere; ne q[ui] fortuito feciſ
ſet; c[ó]ſulto facere putare. Vnde & Tullius in c[ō]métariis ſauſag[que] p[T]. Annio, ego inq[ui] c[ui] o[ſ]es a[ic]itiæ tuédas
ſemp[ut]a putiú; ſuma religióe & ſide; tamé eas maxie q[ui] eſſent ex inimicitiis reuocatæ in gratiá. Proptereta q[ui]
ite- gris amicitiis officiú p[er]termiſſum i[pr]udétiæ: uel ut gravus i[ter]p[tem]ur negligétiæ exculpatióe defendi[que]. P[oft]
reditú in gratiá; fi q[ui] q[est] c[ō]miffi[ui] id n[ō] neglectú ſed violatú putat; nec i[pr]udétiæ: ſed p[ſ]idiæ aſſignari folet.
Flaccus quoc[que] epiſtola q[ui] ſcribit ad Flog[que] Male ait farta grá; ne q[ui] c[ó]it & reſtrigiſq[ui]. Quid mihi n[unc] p[ſ]deſt;
g[ui] ſ impliciter erraſſe ſe i[ur]at; Eſſe obiiciu[n]t mihi laudes eius; & criminí daſ ſimplycifiſimi amici; n[ō] ſimplex
nec p[ura] laudatio; ſed auſtoritaté ſuo opi p[ſ]truebat; uolés q[ui] ſeq[re] oſtédere, habuit in pr[ó]p[tu] Hilariú con
ſefforeq[ui] x[]. l[]ferme milia uerſu[que] Origenis in l[ob]o; & p[ſ]almos tráſtulit. Habuit Ambroſiú; cuius pene o[ſ]es libri
huius ſermonibus pleni ſunt, Et martyre V[ì]ctorinú; q[ui] ſ implicitaté ſua in eo p[bat]; d[ú] nulli molí íſidias. De
h[is] oíibus tacet; & q[ui] colúnis eccleſiæ p[er]termiſſis; me ſolú p[ul]icé; & nihil h[oiem] p[ang]elos c[ó]ſeſta[que]; n[ili] ſorte
eadé ſ implicititate; q[ui] amicú neſcius accuſauit; illos ignoratéſe ſe i[uret]. Et gs ei crederet uíro eruditíſſimo; & qui
tantá habeat ſciétiá ſcriptoq[ui] ueteq[ui] maxime græcoq[ui]e? Vt d[ú] p[egr]ina ſecta[que] pene ſua am[í]ſerit; ut recétis me-
moríæ uíros & latinos neſciat. Ex quo apparet n[ō] tam me ab eo laudatú; illos n[ō] accuſatos; ut ſiue laus il-
la eſt; ut ſtultis p[lu]adere conaſt; ſiue accuſatio; ut ego ex uulneris mei dolore ſentio; nec in laude haberé c[æ]qua
l[ú]i gloriá; nec in uitupatióe ſolatú. Teneo epiſtolas uetras; q[ibus] accuſatú me ſcribitis eſſe. Et h[or]taminí ut
reſpondeá crimináti: ne ſi t[ac]uerim uidear crimé agnoſcere. Ad q[ui] resp[ò]di: fateor, & q[ui]s læſus ſic amicitiæ
i[ura] ſeruauat; ut me fine accuſantis accuſatióe defenderé, & q[ui] d[un]us Romæ amicus obiecerat; a multis in to-
to orbe inimicis diſſeré iac[ti]tatú, ut n[ō] uiderer h[ó]i; ſed criminibus resp[ò]dere. Aliud eſt ſi pro iure amicitiæ
accuſatus tacere debui. Et d[ú] lútatá habeo facié; atq[ui] ut ita dicá: h[æ]retico ſetore conſperſam; ne ſimplici q[de]e
aqua diluere; ne ille mihi feciſſe putare: iniuriá. Hæc uox nec hois eſt; nec ad ho[em] apte amicú ptinet; crimi-
na eius ſub p[ſ]ona laudatoris exponere. Et i[li] ne hoc q[de]e libeg[que] dereling; ut ſe catholicú p[bet]. & laudationé
h[æ]reticiq[ui] illi obiiciſq[ui] n[ō] de aſſenfu h[æ]reſeos; ſed de i[g]eti exſtitiſſe admiratione reſpondeat. Placuerat e[ti]; ſiue
ut ipſe uult uideri; compuſus erat in latinam linguam uertere quod nolebat. Quid neceſſe ſuit; me laten-
tem & tantis maris atq[ui] terrarum diuſum ſpatiis inſerere quaſtioni; opponere inui[d]iæ populorum; ut

plus mihi laudādo noceret:q[ui] libi p[ro]ſſet exép[lo]? Núc quoq[que] renui laudatorem; & uerſo ſtilo docui me
n[unc] eſſe:q[ui] meus aduerſarius p[ro]cauſit: dicif[er] ſurere; & tres c[ó]rba me libros uenuſtate attrica texuiffie; eade[m] ac
cuſans quæ ante laudauera[t]; & obiiciés mihi in traſlatiſe Origenis nefaria dogmata, de quo in p[ra]fatuncula
laudatiōis ſuæ dixerat; ſeqr regulá p[ra]deceſſo[q]; & eius p[ci]pue uiri:cuius ſupius fecimus métoné[q] c[ui] ultra
lxx., Ilibellos Origenis quos omeliticos appellaui: aliquatos etiá de tomis in apoſto[lu] ſcriptis: traſtuliffet in
latinú: in q[ibus] cu[al]iqua[t]a offendicula iuenian[em] in græco: ita elimauit oía íterp[ando]at[q] purgaui: ut nihi
in illis q[ui] a ſide noſtra diſcrepet: latinus le[ctor] iueni[t]. Húc ergo etiá nos; licet n[unc] eloquiét[ia] uiribus: diſcipli
næ tamé regulis: q[ui]t[us] poſſumus: ſegmur. Certe h[ae]c illius uerba ſunt: negare n[unc] p[oteſt]e. Ip[s]a ſuli elegátiá & ſer
mo c[ó]poſtus: quod[q] his maius eſt: simplicitas chrifiana au[ctor]is ſui chara[ter]e p[bat]. Aliud eſt ſi & ita Evi-
ſebius depraauait; & accufator Origenis meiq[ui] ſtudioſus in uno eod[q]oq; ope & illi[q] & me uel erraſſe uel bene
ſenſiſſe teſtatus eſt. N[unc] p[oteſt]e me n[uc] inimicus h[æ]reticu[m] dicere: qu[ue] a ſide ſua dud[ui] n[unc] diſcrepare p[ra]ſatus eſt,
ſimulq[ui] & hoc ab eo[q]ro[q]: q[ui] ſibi uelit ſermo moderatus & dubtus. Nihilq[ui] inquit in illis q[ui] a ſide n[unc] diſcre
pet latinus le[ctor] iueni[t]. Fidé ſua qua[que] uocant: Eá ne q[ui] romana pollet eccleſiáan illá q[ui] in Origenis uolumi-
nibus c[ó]tineſt: Si romaná reſp[over]it; ergo catholici fumus: q[ui] nihil de Origenis errore tranſulimus. Sin au[te]
Origenis: blaſphemia fides illius eſt, dum mihi íc[ó]ſtatiæ crimen ípingit: le h[æ]reticu[m] p[bat]. Siue bene credit:
laudator meus c[ó]ſeſlióe ſua me aſſumit in fociu[m]. Siue male: oſt[edit] me ideo ante laudatú; qa[pa]cipè ſui pa-
tab erroris. Sed aduerſus illos libros: q[ui] per angulos garriunt, & ſurtiua accufatione me mordét: cum e[di]t
fuerint; & de tenebris ad lucé p[ceſſer]int; atq[que] ad nos uel ſtudio frat[que] uel temeritate æ[mulo]q[ui] potuerint p[ue]
nire: reſpondere conabor. Neq[ui] n[m]agnope formidandú eſt: quos metuit au[ctor] ſuis p[à]dere: & tantú c[ó]ſo-
deratis leg[é]dos eſſe decreuit. Túc aut[em] agnoſca criminá; aut diluá; aut í accufatoré q[ui] ſunt obiſſa reſt orquebo
Et oſt[q]ed[q]; q[ui] h[uc]uſo[q] filétiu[m] modetiſtæ fuerit: non malæ c[ó]ſciét[ia]. Interim apud tacitú le[ctor]is iudicium pu-
gatú me eſſe ſuolui; & grauiliſſum úter amicos crimé ſeffellere: ne prior l[æ]ſiſſe uidear: q[ui] & uulneratus nequaq[
]c[ó]tra p[re]ſecutoré tela direxi: ſed meo tantú uulneri admou manu[m]. Qu[é] obſecro: ut abſo[q] piu[di]cio perſonag[
]culpa in e[u] referat: q[ui] l[ace]ſu[i]it. neq[ui] l[æ]ſiſſe c[ó]tentus: q[ui] aduerſus elingu[q] temp[q] tacitúq[ui] tres leucribraut b[]
bros. Et

Martionis de meis opuſculis fabricatus eſt. Geſtit a[ius] & illius repente docui
n[unc] & meá í[per]ſatam uecordiá cognoftere. Fortaſſe breui t[he] p[er]didicit: q[ui] docere nos debeat, & q[ui] illum ſire
nullos putabat: ſubitu[m] eloquiét[ia] ſumé oſt[q]edere. Sic p[ater] ille domini faci: at magnus leſus í[ci]pét c[ó]ſette
manu[m]. Qu[é]aui librauerit accuſatiōis ſuæ haſtas: & totis aduerſum nos uiribus útor[er]it: credimus in dei ſal
uatoré: q[ui] ſcuto circu[d]abit nos ueritas eius. Et c[ui] p[ra]ſmilaſtia cantare poterimus: lagittæ paruulo[q] fac[te]s ſunt
plagæ eo[q]; Et ſi c[ó]ſtiterint aduerſum me caſtra[n]o[n] timebit cor meu[m]. Si úſt[er]itor e[mer] aduerſum me pr[æ]lúi[m] in hoc
ego ſperabo. Sed hoc alia[m]. Núc ad id reuertamur q[ui] coepamus. Obiiciut mihi ſeſatores eius: cerealiq[ui] ama
expediut ſeffi re[q]; q[u]are piarchon libros Origenis noxi[o]: & eccleſiaticæ fidei repugnátes in latinú ſermo-
n[em] uerterim: ad quos breuis & ſuccin[ta] c[ó]rpoſi o[q] eſt. T[ue]s me frater P[amachi] & tuq[ui] litteræ c[ó]puleruntid[ui]
c[é]tes illos ab alio fraudulét[er] eſſe traſlatos: & úterpollata n[on]ulla: uel addita uel mutata, Ac ne pari[]epitolis
haberé fide: miſiſtis exéplaria euifé traſlati[o]is c[ui] p[ra]fatuncula laudatrice mea. Qu[é]s c[ui] legiſſem: c[ó]ruliſſig
qu[ui] græco ilico aiaduerti: q[ui] Origenes de p[re] & filio & ſpu fa[n]cto dixerat. Et qu[æ]s romanæ aures ferre n[oh] p[ote]
rát in melioré p[arté] ab úterp[te] comutata, Cætera aut[em] dogmata de angelo[q] ruina: de aſa[q] lap[us] de: reſure
eti[o]is p[ſt]igiis: de múndo uel útermúdis Epicuri: de reſtitutione o[ium] in æqualé ſtatú[m]. & multo his deteriora[q]
longú eſſet reſtexere: uel ita uertiſſe ut in græco iuenerat uel de c[ô]métariolis Didymi q[ui] Origenis aptiliſſum
pp[ug]nator eſt: exaggerata & firmiora poluiffie: ut q[ui] in trinitate catholici legerat: in alii h[æ]reticu[m] non caue
ret. Alius forſitan q[ui] n[oh] eſſet amicus eius diceret: aut totú muta q[ui] d[u] malú eſt: aut totú p[de] q[ui] optimú p[ut]as.
Si p[uter] simplices noxia qu[æ]q[ui] ab h[æ]reticis addita ſimulas: in p[ere]grinu[m] n[oh] uis traſſerre ſermoné: c[edo]que
q[ui] d[u] eſt noxiu[m]. Sin aut[em] ueritatis ſidé in traſlati[o]e c[ó]ſeruas cur alia mutas: & alia dimittis íntacta[q]. Quan[q] a[pe]
ta c[ó]ſeſſio eſt in eod[q] p[lo]go emédaffe t[e] praua & optima reliq[i]ſſie. Ex quo n[oh] úſt[er]p[is] libertate: ſed ſcriptors
au[ctor]itate retineberis. Si q[ui] d[in] his qu[æ]s uertiſti h[æ]reticu[m] c[ô]proberé: & manifiſt[em] criminis arguere: íccirco t[em]
ueneni calicé circu[li]nere melle uoluiffie: ut ſimulata dulcedo uirus p[eff]imú[m] t[eger]et. H[æ]c & multa me d[urio]
ra inimicus diceret. & te n[oh] úterp[ret]é mali opis: ſed ut ad úſt[ip]ulatoré unius eccleſiá traheret. Ego autem me
met tantú defendiſſe c[ó]tétus: in libris periarchon simpliciter: q[ui] in græco habeb[at] p[eff]in[u]t o[n]t[er] credere le-
ctor his qu[æ]s únterp[tabar]: ſed ne crederet illis: q[ui]a[t] tu ante traſtuleras. Duplex in ope meo utilitas ſuit: d[u]s &
h[æ]reticus au[ctor] p[di]e: & n[oh] uerus úterp[ra]guí[t]. Ac ne q[s] me p[u]taret úis c[ó]ſentire: q[ui] uerterá úterp[ati]o[s] ne
ceſſitate p[ra]ſatione monui & docui: q[ibus] le[ctor] n[oh] deberet credere. Prior traſlatio laudé au[ctor]is c[ó]tinetid[ui]
da uituperationé, ílla le[ctor]e, puocat ad credendú: íſta ad n[oh] credé[d]ú monet. Ibi[q] & ego mutus laudator auſu-
mor: hic in tantú n[oh] laudo q[ui] traſſero: ut cogar accuſare laudanté. Eadé reſ: n[os] eade m[é]te p[re]ſecta eſt: inno-
unú úter diuerſos exitus habuit. Abſt[ulit] qu[æ] erát: dicés, ab h[æ]reticis deprauata: & addidit qu[æ]s n[oh] erátaſſe
rens ab eodé in locis alii disputata: q[ui] níſi ip[s]a loco m[ô]ſtrauerit: unde traſtuliffie ſe d[ici]: probare n[oh] poterit.
Mihi ſtudiu[m] ſuit nihil mutare de uero. Ad hoc únterp[tabar] ut male úterp[ta] c[ô]uinceré. Putatis me út[er]p[te]
tem? Proditor ſui: p[od]idi h[æ]reticu[m]; ut eccleſiá ab h[æ]refi úindicaré. Cur Origené[n] in q[ub]u[dá] ante laudauerim
p[ra]latus huic operi oſt[q]edit liber. Núc ſola úterp[ta]tionis me[x] cauſa reddi[q]: qu[æ]s c[ui] p[iet]atis habet uoluntate:n[oh]
debeo úpietatis argui: prodens úpiu[q]: q[ui] quali piu[]le eccleſi[s] tradeba[ſ]. Septuaginta libros eius; ut meus neceſſa-
rius criminaſt in latinú uerterá. Et multa de tomis. Nun[á]g de ope meo ſuit qu[æ]ſtio, nun[á]g Roma c[ô]mota eſt.
q[ui] neceſſe erat latinis auribus tradere: q[ui] deteſta[q] & Græcia: Qu[od] orbis accuſat? Ego p[tot] annos t[á] mul-
ta convertens non ſcandalú ſui. Tu ad primú[m] & ſolú opus: ignotus prius temeritate factus es nobilis. Docet

ipfaprofatio:& Páphili martyris librù, p defenfione Origenis a te eſſe tranſlatû. Et hoc agis totis uiribus: ut cuius ſidé martyrpbat:ecclésia nò refutet.Sex libros:ut áte ià dixi:Euſebius Caſariéſis eps: Arrianæ quòdá ſignifer ſactiòis:p Orogene ſcripſit latiffimum & elaboratù opus:& multis teſtimoniis approbait Origené iuxta ſe catholiciù,i.iuxta nos Arrianú eé.Horù tu primù librù uertis ſub nòſe martyris. Et miramur ſi me homículú parui p[]cii:Origéis laudatoré uelis:cú martyri calúniá feceris:paucif[]que teſtimiis de filio dei & spí řitu ſancto cōmunitatistq:ſic�as diſplicitura Rōanis:caetera uſq; ad finé integra dimiſſi.Hoc idé faciens in apologia:quafi Páphili:q[]d & i Origenis periarchō tranſatòe ſecifi.Si ilſe Páphili liber eſt de ſex libris:qs erit prius Euſebii?In ip[]so uolüne:q[]d tu Páphili ſimulas:ſequétiuí librorú ſaſt métoſt eſt.In ſecuło quoq[]s & reliq quis dicit Euſebius:quid in prìo libro ante ià dixerit. Et q[]e eadé repetere nò debeat.Si totù opus Páphili eſt: cur reliquios libros nò tráſſers:Si alterius:cur nomé ímutas?Taces ip[]æ res loquéſ:uidelicet ut crederét Mar tyriq Arrianorú prícipé deteſtaturi erát.Quid tibi animi ſuiffe dicá amice ſimpliciffime:te ne potuiffe hæretici hois libris martyris nomé íponere? Et ignoras ſub auſtoritate teſtis Chriſti Origéis ſacere defenſores? Pro eruditione qua polles:& inclytus c[]o[]n[]t[]o[]ra traſtator in occidéte laudaris:ita ut corruptiuú te o[]es tuæ partis nominét:non reor te ignoraffe Euſebii c[]o[]n[]t[]o[]ra uo;& Páphilú martyré nihil o[]io opis conidiffise, Ipſe ení Euſebius amator & p[]co & c[]otubernalis Páphili tres libros ſcripſit elegátiſſimos:uitá Páphili c[]ôtinétes: In qbus c[]u cætera miris laudibus p[]d[]icareti húilitatéq; eius ſerret in c[]a[]l[]u[]ét hoc i terrio libro addidit. Quis ſtudio ſorú amicus nò ſuit Páphili? Si quos uidebat ad uictú neceſſaris indigere:ip[]bebat large q[]u poterat.Seri pturas quoq: ſanctas nò ad legéduí tátú;fed & ad habéduí tribuebat próptiffime,nec ſolú uirisſed & ſœmís: quas uidiffet lectioni deditas. Vnde & multos codices p[]arabat:ut c[]u neceſſitas popoſeſſet:uolétibus largi reſ.Et ip[]e q[]ed pprii operis nihil o[]io ſcripſit;exceptis epiſtolis quas ad amicos forte mittebat:in tátú ſe húili tate dieeicerat. Veterú aút traſtatus ſcriptorú legebat ſtudioſtiffe:& in eorú meditatòe uersabaſ:Defenſor Origenis & laudator Páphili dicit Páphilú nihil o[]io ſcripſiffe: nec pprii q[]cua c[]ôdidiffise ſermonis.Et hoc di cit ià Páphilo martyrio coronato,Nec h[]eas ſuffugiuí;poſt editos ab Euſebio libros:hoc Páphilum ſcripſiffe. Quod facies?Eo libro q[]u ſub nò ſe martyris edidit:uulneratæ ſunt conſciétiæ plurimog[]. Non ualeſt apud eos ſuper Origenis dánaſto e[]porú auſtoritas:qué putát a martyre p[]d[]icatú,Quid ſacient epiſtolæ Theophili epi:q[]d papæ Anaſtatiu in toto orbe hæreticuí p[]lequétes? Cú liber tuus ſub noie Páphili editus:pugnet c[]ôtra epiſtolas eorú;& epiſtolarú nomini teſtioniú opponaſt? Quod ſecifi in libros periarchō:hoc facito & in ip[]to volumie C[]uì diſoſiliu amicí,nò te poeniteat artis tuæ:uel dicito tuú nò e[]eú:uel ab Euſebio præ iſbytero deprauatú, Vnde p[]bari tibi poterit;q[]p a te tranſlatú eſt? Nò manus tua teneé,nò tantæ es eloquétiæ: ut nullus te poſſit imitarí.Aut certe ſi res ad p[]batòm uenerit:& impudientiam frontis oppreſſerint teſtimo- nia plurimorú:palinodian Stheſicori mure cátato,Melius é te poenitere faci tui; q[] & martyré in calúnia: & deceptos in errore p[]ſiltere.nec erubefcas de c[]omutatòe ſniæ:nò es tátæ auſtoritatis & famæ:ut erraffe te pu deat.Limitare me:qué plurimú amas;ſine quo nec uiuere nec mori potes,& mecú clama quæ ego laudatus a te in defenſione mei locutus ſum,Euſebius caſariensis eps:cuius ſupra memini in ſexto libro hocidé obiicit Methodio e[]po & martyri:quod tu in meis laudibus criminaris,& dicit:qu[]o auſus eſt Metho- dius n[]unc c[]ôtra Origené ſcribere:q[]u hoc & hoc de Origenis locutus eſt dogmatibus? N[]o eſt huius loci p[]mar tyre loqui.Necq, n[]oíá i[]locis o[]ibus diſſeréa ſunt:nunc tetigiffe ſufficiat hoc ab Arrião ho[]ie obici clariffimo & eloquétiſſimo martyri: q[]d tu i me & amicus laudas:& offenſus accufas. Habes occafioné & de præſenti loco ſi uelis:mihi calúnaí fruere;cur n[]unc & Euſebio detrahá:qué i alio loco áte laudauí?Alterú q[]de n[]omé Eu- febi:fed eadé quæ ſup Origéis uocabulo é calúnia,Laudaui Euſebiu í eccleſiatica h[]istoria:í digeſtioe tépo- ruíi deſcriptiøe ſanſtæ terræ,& h[]æc opuſcula i latinú uertés: meæ líguæ h[]oibus dedi, N[]o ex eo Arriáus ſum qa Euſebius q[]os libros c[]ôdidit:Arriáus é. Si auſus fueris me hæreticuí dicere:meméto præſatiu[]culæ peri- archóí q[]fidei tuæ me e[]te t[]eſtaris, simuſq[]b obſecro:ut amicú quòdá tuú exponuſtate patièter audias, C[]ôtra ali os diſdiariás:aut faci calúniá:aut pateris. Quos accufas: & i q[]bus accufaristordinis tuí ſunt, reſće an p[]perá: uos uideritis, Mihi etiá uera accuſatio c[]ôtra fratré diſplicet,nec reprehédο alios:fed dico q[]d ip[]ſe n[]o facerem. Táti ſpatiis terrarú ſeparatus q[]os peccauí i te? Q[]uid c[]ōmerui? An qa origeniffé me n[]o e[]e resp[]oſi? N[]uq[]d de- fenlio mea accuſatio tua e? Et tu i me es origeniffes:uel n[]o ſuſtí:credo iu[]rátí. Si ſuſtí:ſuſcipio poenitentem. Q[]uid doles:ſi id ſum q[]d e[]e te dicis? An qa periarchō Origenis libros poſt te tráſſerre auſus ſum:& íterpreta- tio me fuggillatio pu[]taſ opis tuí? Q[]uid poterá facere? Miſſa mihi é laudatio tua,i. accuſatio mea, tát fortiter me, p[]lixegq laudauera:ut ſi tuí laudibus acqueiſſem:o[]es hæreticuí me putarét. Vide q[]d romanæ ad me epi- ftolæ clauſura teneat. Purga ſuſpitióes hominú;& c[]oúice crimináté, ne ſi diffimulaueris: c[]ôſenſiffe uidearis. Tali c[]oſtrictus articulo: íter p[]taturus e[]ſodé libros:auſculta q[]o ſcripſerí,hoc mihi præſtiterút amici mei:non dixi amicus meus:ne tibi uiderer arguere;ut ſi tacuero reus:í resp[]oſero;inimicus iudicer. Dura u[]traq[] c[]ôdi- tio:fed e duobus eligá:q[]d leuini é. Simultas redíegrari p[]ot. Blaſphemia ueniá n[]o mereſ. Animaduertis in- uito mihi & repugnati hoc onus ip[]oſituí? Et futurá huiu[]ſcmodi ope ſimultaté:nec[e]ſtitatis accuſatióe cura- tá:Si íter p[]taturas eſſes libros periarchō abſq[]b meo n[]o e[]t ratióe q[]reris i reprehéſione tua a me poſſea eſſe tranſ- latos.N[]unc a[]ut iniuſte doles,i eo e[]p a me tibi eſſe resp[]oſú; i quo a te laudádo accuſatus ſum. Qu[]a éní tu lau- de uocas:o[]es accuſationem ítelligút,c[]oftet apud te q[]p accuſaueris:n[]o idignaberis q[]p resp[]oſerí. Eſto:tu bono a[]io ſcripſeris:& h[]o inóces & amicus fidiffimus:de cuius n[]uq[]b egreſſum é ore médaciú : me neſcius uulnera- ris:q[]d ad me q[]p c[]uſus ſum? N[]o íccirco curari n[]o debeo:qa tu me bono anio uulneraſti. C[]ôſoſſus iaceo:ítri- det uulnus í p[]ectore:icádida prius languine mébra turpan[]c: & tu mihi dicis,noli manú adhibere uulneri:ne ego te uidear uulneraffe? Qu[]a[]q & ip[]la tranſlatio magis Origené q[]e te arguit. Tu ení emédaſſe qu[]æ addita ſut

m

ab hæreticis:arbitratus es. Ego p[ro]didi q[ui]d'ab illo scriptus græcia uniuera c[ō]clamat. Quis rectius arbitratus
fit: nec meu[que] nec tuu iudiciu ê, Vtrius[que] scripta c[ē]foriā lectoris uirgulā fentiāt. Tota illa epistola[que] p[ro]me lati
factio c[ō]tra hæreticos & accufatores meos dirigif. Quid ad teq & Orthodoxu & laudatoré meu te effe de
cis? Si asperior fum in hæreticos: & illorū in publici ſtrophas profero: l[æ]tare in iuèctioē mea: ne fi dolueret
hæreticus e[rum] uidearis. Quádo fine noie c[ō]tra uitia scribif: qui iraſciſt accufator lui eſt. Prudétis hois eſtiteri
ſi doleat diſſimulare c[ō]ſciétia[que] & cordis nubilu ſtrōtis ferenitate diſcutere. Alioq[ui] c[qu]d'c[ō]tra Origené & ſedæ
tores eius diciſt in te dictu puſtare: Ergo & epiftolæ Papæ Theophili & Ephianii & alioſe e[p]oſe: quas nupr
ipſis iubentibus tráſtuli: te petuſt. te lacerát. Impatoris quoq[que] scripta: quæ de Alexádria: & ægypto Origéſt
pelli iubét: me ſuggeréte dicta ſut. Vt Rōanæ urbis p[ō]ſiſex miro eos odio deteſſet: meu ŏ c[ō]ſilu ſuit. Vt to-
tus orbis poſt traſlatōem tuu in odio Origenis exarſerit: qué antea ſimplyciter lecſitabat: meus operatus e[li]
lus. Si tatu poſſum: miror cur me n[ō] metuas. Ego ille moderatus in epiftola publica: q[ui] dirigêter cau: ne quid
in te dictu puſtares: ſcripſi ad te ſtati breuë epiftolæ expoſuſtās ſuper laudibus tuis. Qua qa R[ō]æ n[ō] erasiam
ci mei tibi mittere nouerút: eo q[ui] te dolerét c[u] fodalibus tuis indigna noie chriftiāo de mea c[ō]uèrſione iacti
tare. Cuius exéplu huic uolumini ſubdidit: ut ſciæ q[r]tu[rum] doloré: iquāta moderatōe neceſſitudinis téperaui. Au
dio p[ter]ea te quæd[ato] de epiftola mea philofophe carpere, & hominé rugioſæ frōtis adducti[que] ſupercii[que]
Pla tino in me ſale ludere: eo q[ui] Barabá iudæu dixeri p[ceptoré] meu. Nec miru[que] ſi Baranina: ubi eſt aliqua uocabu
loru[que] ſimilitudo: ſcripſeris Barabáciu tātā h[é]as licétia noium ſimutadoru[que] ut de Eufebio Pamphilu[de]
hare tico martyre ſeceris. Cauédus h[ō]t: & mihi maxie declinádu[s] ne me repéte: du[n] nefcio: de Hieronymo Sardana
palu[no]ies. Audi ergo ſapiétiæ columé: & norma catoniānæ ſeueritatis. Ego n[ō] illu[que] magiſtru dixi: ſed meu[que]
ſcripturas (ſanctas ſtudiu[rum] uolui c[ō]probari: ut oſtederé me ſic legiſſe Origené: quo m[ō] & illu[que] audieræ. Neq[ui]
hebræas litteras a te diſcere debui: aut iniuria tibi ſacta eſt: q[ui] p[ro]te Apollinaré Didymu[que] ſectatus ſu[n]. Núq[ui]
illa epiftola Gregoriu[rum] uiru[que] eloquétiſſimu[n] n[ō] potui nominare. Quis apud latinos par [ui] eſt: Quo ego mag-
ſtro glorior & exulto: ſed eos tantu[que] poſui q[ui]n reprehéſione erant: Vt ſimiliter me Origené: n[ō] ob ſidei uti-
tate: ſed ob eruditiōis meritú legiſſe reſtare[r]. Iſpe Origenes & Clæmens & Eufebius: atq[ui] alii q[ui] plures : quádo
de ſcripturis aliqua diſputát: & uolut approbare quod dictu[que] ſic ſolét ſcribere: reſeferbat mihi hebræus: & au
diuui ab hebrao: & hebraorú ita ſnia eſt. Certe ét Origenes patriarché Huillu[que] téporibus eius ſuit noiat:
triceſimu[n] tomu[n] in Eſaia: in cuius fine edisserit, ue tibi ciuittas Ariel: qua p[ro]expugnau[n] Dauid: illius exponiſe
concludit: ut cum aliter prius ſenſiſse ſe dicat: doctu[rum] ab illo: id quod eſt uerius eſſe c[ō]ſitetur. O[c]toſe[mi]num
quoq[que] nonu p[almum]uique ſcribitur oratio Moyſi hois dei & reliquios. xi, q[ui] non habet titulos ſecu[d]i Huill
expositionem: euıuſe Moyſi puſat: nec deſigna[que] hebræa[que] ſcripturá interpreſtās p[ro]ſingula loca: q[ui] hebraus: u-
dea: imſerere. Lectis n[up] papæ Theophili epiftolisi: in quibus Origenis exponit errores diciſt obturaffe au-
res fuas: & auſtoré tanti mali clara c[u] oibus uoce clamaſſe & dixiſſe uſq[ui] ad illud tépus ſe ignoraffe: q[ui] ne
faria ſcripſerit, n[ō] recuſo: nec dico q[ui] alius diceret ſerſitan n[ō] potuiffe e[ui] ignorare: q[ui] interp[er]atus eſt. Cuius
apologia ſcriptá ab hæretico ſub noie martyris edidit: cuius deſenſioné etiá: p[ri]prio uolumie p[er]ſſus eſt. auſter
fum q[ui]d'in ſequetibus ſi dictádi ſpatiui fuerit diſputabo, hoc loquor cui c[ō]trodadicere n[ō] p[oteſt]. Si fibi licet n[ō]
itellexiſſe quod tráſtuli: quare mihi n[ō] licetat ignoraffe libraries periarcho[n] quos ante n[ō] legi: & eas tatu[que] ome
lias legiſſe quas tráſtuli: in quibus nihil e[rum] e[m]ali ipſus teſtioniu[n] eſt. Sin aut c[ō]tra ſentetriá ſua n[unc] me in eis ar-
guit: in quibus ante laudauerat: undiq[ui] ſtricti[que] tenebiſ. Aut.n[ic]cicrme me hæreticu[n] hoiem laudaitur: qa[n] eu-
dé meu[que] dogmatis erat, aut n[unc] fruſtra inimicus accufat: qué prius ut orthodoxu p[]dicauit. Sed ſorſita t[uc]et
rores meos: quaſi amicus tacuit, & t[uc]r iratus proſert: q[ui]d'prius c[æ]luerat. Qua[que] n[ō] m[ere]ſa: ſid[em] inc[ō]ſtātia[que]
p[er]ſſae inimicitiæ ſulp[ition]é h[é]ant médacii. Tam[é] auſda[cter] c[ō]ſerá gradú: uolés ſire q[ui]d hæreticu[n] ſcripſerii,
ut aut c[u] illo agá p[er]nitentiá: & Origenis mala ignoraffe me iurem: ac n[unc] primum a p[apa] Theophilo didiciſt
ſe ipietates eius, aut certe doceá me quidé bene ſenſiſſe: ſed illum more fuo intelligere. Neq[ui]n. fiere p[ō]ſut in
eſi[dé] ad Ephelios libris: quos ut audio criminaſt: & bene & male dixeri. & de eode fonte dulce amarúq[ui] pro
cesserit, ut qui toto opere dánaueri eos: q[ui] credut áas ex ágelis c[ō]ſitas: ſubito mei oblitus id deſederé: q[ui]d'ab
te dánaui. Stultitiá mihi obiicere n[ō] p[ō]t[que] diſertiſſimu[n] & eloquétiſſimu[n] i ſuis opuſculis p[]dicauit. Alioq[ui]
ſultua uerbosſitas & garruli fabulæ potius hois q[ui] eloquétis puſtáda eſt. Quid in illis libris p[ri]prie accuſet igno-
ro. Fama, n[ad] me criminu[que] eius: n[ō] ſcripta ueneſt, & ſtultu[rum] iuxta apoſtolú p[ug]nis aeré uerberare. Tamé in v
certu[n] respondebo: donec ad certa perueniá. meu[que] docebo ſenex: quod p[uer] didicemi: multa eſſe ge-
nera diſtionu[n] & prò q[u]litate materiæ n[ō] folú ſentétias: ſed & ſcripturaru[que] uerba uariari. Chryſipplus & Antipu
ter inter ſpineta uerſantur. Demoſthenes & Eſchines c[ō]tra ſe inuic[em] fulminat. Lyſias & Iſcates dulciter ſiu
unt. Mira in lingulis diuerſitas, ſed o[es] in ſuo ſenfu p[er]ſe[i]t ſunt. Lege ad Herenniu[n] Tullit libros: lege rhetori-
cos eius, aut qa[n] illa fibi dicit incohata & rudia excidiffe de manibus: reuolue tria uolumia de Oratorein q[ui]
bus introducit eloquétiſſimos illius téporis oratores Craſſum & Antoniu[n] diſputátes: & quartu[rum] Oratorem
qu[em] iá ſenex ſeribit ad Brutu[que] tunc intelliges aliter c[ō]poni h[isti]oria: aliter orationes: aliter diálogos: aliter epi-
ſtolæ: aliter c[ō]métarios. Ego in c[ō]métariis ad Ephelios ſic Origené & Didymu[n] & Apollinaré fecutus ſunt:
qui certe c[ō]traria inter ſe habét dogmata: ut ſidei me[que] n[ō] amitteré ueritaté. C[ō]métarii q[ui] operis habeat al-
terius diſtá: edisserunt, quæ obſcure ſcripta ſunt: pleno fermone manifeſtát: multoru[que] ſentétias replicant: &
dicút, h[ue]c locum q[da] ſic edisserut: alii ſic iterpretátur: alii ſenſum ſuum & intelligiá his teſtimonitis & h[ac]
nitun[que] ratione firmare, ut prudens lector cum diuerſas explanatònes legerit: & multoru[que] uel, p[anda] uel in
probanda didicerit: iudicet quid uerius ſit: & quaſi bonus trapezita adulterinæ monetæ pecuniam reprebat
non diuerſæ interpretationis & contrariorum inter ſe ſenſuum tenebiſ reuſ; qui in uno ope quod edisserit

expulsiones poſuerit plurimorù.Puto q puer legeris Aſpri in Virgiliù & Saluſtium cōmētarios:Vulcatii in orationes Ciceronis:Victrini in dialogos eius & Terētii comœdias p̄ceptoris mei Donati æque in Virgili um:& aliogè in alios:Plautus uideſelit:Lucreti:Flaccum:Perſium:atq. Lucanù.Argue interſtes eorum:qua re nò una explanatoem ſecuti ſunt:& in eadè re qd uel ſibi uel aliis uideatur enumerét.Praetermitto græcos: quorù tu iactas ſciétià,& dù pegrina ſeſtaris:pene tui ſermonis oblitus es,ne ueteri puerbio:fus Mineruà do cere uidear:& in ſilam ligna portare:Illud miror:q Ariftarcus noſtri têporis puerilia ita neſcieris.Quâq tu occupatus in ſenſibus & ad inſtruêda mihi calunià cernulus grámaticorù & oratoq p̄cepta cōreſperis:paruipèdens poſt anſraetus reddere:iaſperitatuè euitare cōſonantiù;hiuſca fugere diſtionè:ridicu lù eſt debilitati & præſi totius corporis uulnere paucà mōſtrare.Nò eligo qd'reprehèdá:eligat ipè quid quo uitio careat. Ne illud qd'é ſocraticiù noſſe debuerat,ſcio qd'neſcio,Naué agere ignorus nauis timet.Abrontaniù ægro nò audet:nifi qui didicit dare.Quod medicorù è;pmitrút medici,traeſt at fabrilia fabri. Scribimus indocti doctiq poemata paffim.Niſi forte ſe litteras nò didiciffe iurabit:quod illi & abſq iuraméto p[ac]ſile credimus,uel ad apoftolù cōſuſugiet p[af]ſitètè:& ſi iſperitus ſermone:ſed nò tamè ſciëtia.Ille hebræis litteris eru diutus:& ad pedes doctus Gamalielis:qué nò erubecſit:ia apoftolicæ dignitatis magiſtrú dicere græca facundià côtébat:uel certe qd'erat humilitatis diffimulabat.Vt p[ad]icatio eius nò in perfuſione uerború:ſed in ſignorú uirtute cōſiſteret:iaſpernés alienas opes;q in ſuis diues erat,qq à iperitù & p[ing]ulas ſtatus ſentétias corruètè:nùq pro tribunali Feſtus diceret:ifanis Paule inſanis:multæ te litteræ ad inſaniá cōuertút.Vt qui latinis muſſitas:& teſtudineo gradu moueris potius q incedis:uel græce debes ſcribere:ut apud hoies græciis ſermonis ignoras aliena ſcire uidearis, Vel ſi latina téperaueris ante audire grámatica:ſerulæ manú ſubtrahe re:& inter paruulos parté artè loquédi ſcribere:quis Crœſum qs q[ui]p[er]et & dia[rios]litteræ mar[up]iù nò ſequuſ.Sudoris comites ſunt & laboris:ſociæ ieuniogè nò ſaturitatis;côtinétæ nò luxuræ.Demoſthenes plus olei q uini expédiſſe dicic'& oës opifices nocturnis ſemp uigiliis p[ue]iſſe.Quod ille in una littera ſecit expriméda,ut a cáro diſceter:tu in me criminaris:qre hò ab hoie hebraæs litteras diſiceri.Inde qù id quidá ieroditi pruéditer remanétdù nolit diſcere qd'ignorát.Nec Oratiù audiùt comómeni té.Cur neſcire pudens praué:q diſcere malo:Loquitur & ſapientia:quam ſub nomine Salomonis dicimus:in maliuolam animam nunquam inſtrabit ſapientia:nec habitabit in corpe ſubdito peccatis.Spiritus enim fan ctus eruditionis ſugiet dolum:& recedet a cogitationibus ſtultis.Aliud eſt ſi uulgi lectione contenti:doctorum aures deſpiciut; & conténunt illud elogiù quo pcax iperitia denotaſ.Non tu in triuiis indocte ſolebas; Stridéti miſerù ſipula diſperdere carme:q ualiq nò curatorum turba Mileſiorù in ſcholis ſignéta decátét.Et teſtamtù ſuis Beſſoq漆 cahino mébra cōcuitat.Atq inter ſcurrarum epulas nuga:ſiſiufmodi frequétentur, Quotidie in plateis ſictus Ariolus ſtultorù nates uerberat:& obtorto ſcorpione dêtes mordentium quatit. Et miramur ſi imperitorum libri lectoré inueniát.Indignatur quare Origeniſtas ſcripſerim iter ſe orgiis mé daciorum ſeſederat,Noia tu libris:in quo hoc ſcriptú legeri,i,ſextú ſtromatú Origenis:in quo Platòis ſenſtétæ noſtrú dogma cōponèſita loquiſt Plato in tertio de republica libro:ueritas quoq ſectáda magnopere è.Sinut pauloante reſtittime dicebamus:deo indecés:& inutile médačiù eſt:hoibus quaſdoq utile:ut utanſ eo quali còdiméto atq medicamine nullu dubiù éign huiusmodi licétia medicis dáda ſit;& ab iprudètibus remouéda.Vera inquit aſſeris,ergo principes urbiù ſi quibus & aliis hoc cōcedit:oportet alíquado mentiri: uel contra hoſtes:uel pro patria & ciuibus.Ab aliis uero qui uti médacio neſciunt:auferédu eſt médacum.Hæs Origenes, Et uos igitur illius præcepti memores:loquimini ueritaté unuquiſq cù proxio ſuo.Nò debemus dicere:qs eſt p[ax]imus meus?Sed cōſiderare quo mò philofophus caute dixerit:deo indecés & iutile eê médači:hoibus interdú utile.Et q pro diſpèſatione quidé putádus ſit deus alíquado méſtiri.Si aŭt comodú audiétis exegerit:ueris loquiſt abiguis;& p enygmata:quæ uultp[er]ſert,Vt & ueritatis apud eù dignitas còlerueé.& qd noxiuè eê poterat:ſi nudú p[er]ferre in uulgus:quodá teſtú uelamine p[er]ſaſ,hò aŭt cui incuſ bit neceſſitas métiédi:diligenter attédat;ut ſic utaè interdú médacio:quo mò còdiméto atq medicamie:ut ſeruet méſuram eius,ne excedat termiſ;q bus uſa eſt Ludith còtra Oloſerné;& uicit eù pruédí iſulatione uerború,Imitetur Heſter:quæ Artaxerſis ſentétia diu tacita gétis ueritate correxit.Et in primis patriarcha Iacob:què legimus benedictiòes patris artifici ipetraſſe médaćio.Ex quo p[ic]puicu eſt q nifi ita métiſ fuerimus:ut magnum nobis ex hoc aliquid quaſerat bonu;iuſicandi ſimus quali inimici eius:q ait. Ego ſum ue ritas.Hæs Origenes ſcripſit negare nò poſſumus,ſcripſit in his libris:quos ad p[ec]ſtos & ad diſcipulos loquebatur,docetq magiſtris métiéduſdiſcipulos aŭt nò debere méſtiri.Qui ergo bene métif:& abſq ulla uerecú dia qeſdi i buccá uenerit cōſingit i frès:maſiſtrú ſe optimú p[at].Illud quoq carpe d[er]q ſecùdu p[al]mú iter ptás p[er]o:q[ed] legimus i latio:ap[he]dite diſcipliná;& i hebraico uolumie ſcriptú è: dixerim in cōmétariolis meis;adorate filium.Et rurſum omne p[al]terium in romanú uertens ſonu:quali ímemor expoſitionis antiquæ poſuerim adorate pure,quod utiq eê còtrarium omnibus patet.Et re uera ignoſcendum è e:fi ignoret lingua hebraicae ueritatem:q interdú & in latinis hæſitat:neſcii ut uerbú de uerbo interp[et]tur.

i,deoſculamini dicitur:quod ego uolés traſſerre non putidum ſenſum magis ſecutus ſu:ut diceré adorate,Quia,n. qui adorát ſolét deoſculari manú;& capita ſubmittenre:q fe lob beatus elementis & idolis ſeciffe negat dicéſi:ſi uidi ſolé cù ſurgeret & luná incedétem clare;& lætatum eſt in abſcondito cor meú;& deoſculatus ſum manú meá ore meo:quæ iniquitas maxia eſt & negatio còtra deum altiſimum.Et he brai iuxta lingua ſuæ pp[ri]etaté deoſculationé p ueneratione ponút,Id traſtuli:q d[ip]li intelligunt,quorum uerbú eſt bar,Bat aŭt apud illos diuerſa significat.Dicitur,n. & filius,ut eſt illud;Bariona filius columbe: & Bartholomeus filius Tholomei; & Barchineus & Barchiſeus & Barabas. Triticum quoq & p[ina]rum faſci

mii

culus & electus ac purus. Quid igitur peccavi:si uerbum ambiguum diuerfa interpretatione cœutici:et qui
í cémentariolis:ubi libertas é differédi:dixerá adorate filiú ípilo corpore:ne uiolétus uiderer íterpress:et iu-
daicæ caluníæ locú daré:dixerí adorate pure fiue elecſe,qd' Agla quoq: & Symmachus tráſulerit. Quid ex-
go eccleſiaticæ fidei nocet: si doceaf lector:quot modis apud hebræos explaneſt? Origeni licet tertio traſa-
re: innumerabiles múdos ítroducere:& rationabiles creaturas aliis atq alius uſtre corporibus
Christúq dicere ſæpe paſſum: & ſæpius paſſurú:ut qd' femel profuit:temp profit affumptú, tibi quoq: ipse
tatá affúlisum auſtoritaté;ut de hæretico martyre:de Origenis libris hæreticoq: adulteria métiaris:mihi non
lićebit disputare de uerbis:& in cômétariorú opere latinos docere:qd'ab hebræos didicí:Nifi.n.& plúxí cét
& redoleret glorioláí núc tibi ofſtédere;quid utilitatis habeat magiftrúrú limia terere:& arté ab artificibus
dicere,ut uideres quátá ſilia ſit apud hebræos ábiguoq: nonium atq uerború. Quæ res diuerſæ itérpatiæ
materiá præbuit:dum unuſquiſq: inter dubia qd' ſibi cōſequétius uideſ: hoc tráſert. Quid ad pegríá te mit
to? Reuolue Ariftotelé & Alexádrú Ariftotelis uolumina differéte: & quátá ambiguoú ſit copia eorum le-
ctione cognofces,ut tandé definas amicú tuú in eo reſphendere:qd' ne p ſomniú qdem aliquando didicitú.
Sed quia Paulinianus frater meus in commétariis ad Epheſios quæda ab eo reprehéſa narrauit: & pauca er
his memoriæ tradidit:mihiq: ipa demôſtrauit loca:nò debeo ſubterfugere, quaſoq: lectoremut si paululi
in, pponédis & diluédis crimínibus lógiór fuero:neceſſatit det ueniá. Nò.n. alterú accuſo:fed me nitor deſon
dere: & obiectá hæreſeos calúniam refutare. In epiftola Pauli ad epheſios tria Origenes ſcripſit uolumina.
Dymus quoq: & Apollinaris propria opuſcula códiderút. Quos ego uel träſſeré sú el imitáis:qd in plogo eul
dé operis ſcripferim ſubiciá. Illud quoq: í pſatione comoneo:ut ſciatis Origené tria uolumina in hæ epifo
lá cōſcripſſe:qué & nos ex parte ſecuti ſumus. Apollinare & Didymú quoldá cômétariolos edidit: Ex qui
bus licet pauca decerplimus: & nò nulla quæ nobis uidebanq: adiećimus:fiue ſubtraximus:ut ſtudiolus ſtaí
in principio lector agnoſcat hoc uel alienú éeú uel noſtrú. Quicqd ergo in explanatoçe huius epiftolam uiti po-
tuerit demôſtrare: 1 ego illud in græcis uoluminibus: unde í látinú uertiffé me dixí: ofſtédere nò poruero et
mé agnoſca: & méu erit:qd alienú nò fuerit. Tamé ne rurſus uideamur cauillari: & hæ excufatôis itropha grá
dú nò audere cōſerre: poná ípa teſtiónia: quæ uocátur in crimé. In prio ſtatim uolumine teſtimonium Pauli
in quo loquitur: ſicut elegit in ipſo nos ante constitutioné mundi:ut effemus ſancti & Imaculati corá ipſo:
ſic interſtati ſumus:ut electioné iuxta Origené eorum diceremus:non qui prius fuerat: fed ad dei pſcientia
referemus. Deniq diximus: q: at ELECTOS nos:ut effemus ſancti & Imaculati corá ipſo: hoc eſt deo ante fabri-
cam mûdi teſtatus eſt: ad præſciétia dei pertinet: cui óia futura iá ſacta ſunſt: & ante q: fiat uniuera ſunt nota.
Sicut & Paulus ipa pdefunfaí in utero matris ſuæ & Hieremias in uulua ſanctificatur: eligit: & roborat: & in
typo Christi, pphtha gétibus mittif. Certe in exponiſto íſta nullú crimé eſt: & Origene dicéte còttrariamose
cleſiaticú lënſum ſecuti ſumus. Et qa cômétatorú eſt officiú multorú ſentétias exponere: & hoc me ſaduy
in pſatione pmiſera: etiá Origenis abſq: uidia nois eius explanatòem poſui dicés. alius uero qui deu iſtum
conatur ofſtédere: q: nò ex p[]iudicio ſciétia ſua: fed ex merito eleſtoru unuſqueq: eligit: dicit á ſubſiles ce-
aturas: cælu: terrá: maria: & óia quæ in eis ſunt ſuſſe alias inuíbiles creaturas: i qbus & aías: quæ ob q[]dám
cauſas ſoli deo notas deiectæ: ſint deorſum: in uallé lachrymarú: in locú afflctionis & peregrinatiós noſtra:
in quo ſanctus cōſtitutus orabat: ut ad ſedé príſtiná reuertereſ dicens. Heu mihi qa incolatus meus proſley-
tus eſt. habitaui cú habitantibus cedar: multú peregrinata eſt anima mea. Et í alio loco. Míſer ego homo: q[]s
tme liberabit de corpore mortis huius. Et melius é reuerti & eé cú chríto. Et alibi: áe g humilatér ego p[]ec
cauí: & cætera his ſimilia: quæ longú é ſcribere. Animaduerte qd dixerí. Alius uero q deu iſtú coneſ ofſtédé
re: cona: ofſtédere iq nò ofſtédit. Si aúi í eo ſcadálú pateris: square latiffimá Origenis disputationé breui fermo
ne comphenderí: & lectori ſenſum eius aperuerim: atq ex eo tibi occultus illius uideor ée ſeclatòr:qa mihi
ab eo dictú p[]termiferim uide ne hoc iccirco feceri: ut ueſtra calúniá declinaré: ne me diceretis quæ ab eo for
titer ſunt dieta tacuiffe, & illum in græco robustius diſpultare. Poſui ergo omnia licet breuius quæ in gra-
co repperi: ut nihil haberent diſcipuli eius noui: quod latiniorum auribus ingererét. Facilius ení nota: te
pentina contemnimus. Expona ſaút interpretatione eius quid in fine capituli dixerimus: auſculta. Non
enim ait apoſtolus, elegit nos a constitutione mundi: ut effemus ſancti & immaculati: fed elegit nos ut eſſe
mus ſancti & immaculati: hoc eſt q[]d ée ſancti & immaculati áte nò ſuimus: ut poſtea eſſe mus. Quod & de peo-
catoribus ad meliora cœuerſis dici p[]ot. Et ſtabit illa ſentétiá.nò iuſtificabií í còſpectu tuois uíues: i tota
uita ſua: i oíoi q[]ui m[]údo iſto uerlatus é têpore. Quod q[]de ita intellecſt & aduerſum eú facit: q: áe g[]mu-
dus ſteret: animas dicit ée elecſas p[]pter ſanctitáte & nullú uitiú p[]ecatorú. Nò.n. (ut ante iá dixius) eligum-
tur Paulus & q ei ſimiles ſunt q erát ſancti & Imaculati: fed eligunſ & p[]cuniſ: ut í cōſequéti: uita poſa atq
uirtutes ſancti & Imaculati fiát. Et audet q[]ſa poſt huiuſm[]oí ſentétiá: nos Origenis hæreſeos accuſare: Decé
& o[]cto ferme án[]i ſunt: ex quo iſtos dietaui libros: eo têpore quo Origenis nomé flore bat í m[]údo: quo perí-
archo illius opus latinæ aures ignorabant. Et tamé, p[]ſeſſus ſum ſidé meá: & q[]d mihi diſpliceret offendi. Ex
quo etiá ſi í cæteris aligd hæreticú m[]oſtrare potuiffet inimicus: n[]o tá dogmatú p[]uerſorú: quæ hic & in aliis
ſæpe dánaui: qua[]p[]miſcui tenerer macula erroris. Secúdú locú qué mihi ab eo re p[]h[]efum frater ofſtédit: quia
ualde fruolus é: & aptá ſui p[]fert calúniá poná breuerit. In eo teſtimonio ubi Paulus log[]ſ: federe eú faciés ad
dexterá ſua í cæleftibus: ſup o[]em p[]ricipatú & p[]otéſtaté & uirtuté & dánaationé: & o[]e nomé q[]d nominatán[]o
ſolú í hoc ſæculo: fed etiá i futuro poſt multiplicé exponiſtioné: cú adminiftrorú dei officia p[]ueniſſem: & de
p[]ricipatibus ac p[]otéſtatibus & uirtutibus & dominationibus dicere: etiá hoc addidi. Necefſe é ut ſubſedos
habeat: & timétes ſe: & ſeruiétes ſibi, & eos q a ſua fortitudine roborenq: quæ diſtributiones ofſicioruón[]o lo-

lú i præfentiarú; fed etiá in futuro sæculo erunt: ut p[ingulos] p[er]fectus & honores; aſcensiones & deſcensiones: uel creſcat aliquid: uel deſcreſcat; & ſub alia atq[ui] alia poteflate; uirtute; principatu; & domiatione fiat. Et poſt exéplú terreni regis: tora[que] palatii deſcriptione: per qua diuerſa minifterioru dei officia demóſtraba; addidi: & putamus deu dominu dominor[u] reg[que] regnátium; ſimplici tantú ministerio eé cótentum. Quo m[ō]o ar[ch]agelus n[ō]o dicitur: nifi q[ui] prior é ageſſo: ſic principatus & potefates & dominato[n]es n[ō]o appellan[ct]: nifi ſub[lectos] aliquos habeat inferiores gradus. Sin aŭt putat iccirco me Origené ſeq; qa[que] p[er]fectus & honores & aſcenſiones & deſcensiones; incremétta & munitó[n]es in exponiſione mea p[o]ſui: ſciat multu intereſſe de angelis; & ſe[raphin & cherubin dicere dæmones; & hoies fieri: q[uid]a confirmat Origenes; & ip[s]os inter ſe angelos diuerſa offi[c]io[rum] genera eé ſortitos: q[uid]a eccleſiæ n[ō]o repugnat. Quo m[ō]o iter hoies ordo dignitatu[m] ex laboris uarietate diuerſus eſt: Et cu[que] e[ps] & p[er]ſbyter; & ois eccleſiaticus gradus h[ear]t ordiné ſu[u]; & tamé o[es] hoies ſint: ſic & inter angelos merita eé diuerſa; & tamé in angelica o[es] p[er]ſtere dignitate. Nec aduerte lector de angelis hoies fieri: nec rurú hoies in angelos reformari. Tertius eſt reph[é]ſiōis locus: q[ui] dicéte apoſtolo ut oſtédерет in ſæculis ſuperueniétibus abu[n]dantes diu[i]tias gratiæ ſuæ in bonitate ſuper nos in Chriſto iefu; nos triplicé exponiſem poſimus. In p[ra]i q[uid] nobis uidereſt: in ſecunda quid Origenes opponeret; in tertia q[uid] Apoſſiaris ſimpliciter explanaſt. Quorú ſi noia n[ō]o p[o]ſui: iſnoſce uerecúdiæ me[n]a, non debui eos carpere: quos imitabar ex p[te]: & quorú in latiná lingua ſentétias tráſſerebá. Sed dixi: q[ui] diligé[s] lector eſt: iſtatim requireſt & dicet, & rurſus in fi nealius uero hoc q[ui]ait: ut oſtédерет in ſæculis ſuperueniétibus abundátes diu[i]tias gratiæ ſuæ: ad illá intelligé tiá tráſſeret: ecce iquies ſub diligentis lectoris perſona Origenis ſententias explicati, fate[re] erroré, non debui diligé[t]e dicere: ſed blaſſhemum, q[ui] ſi feciſſem; & aliquo ſciſſem uaticinio te iſtufimodi nenias ſe[ſ]tatu rum: etiá calu[n]iæ uerba uitaſſem. Gráde crimé ſi Origené diligé[t]e dixi e[ſ]e lector[é]: cuius, lxx, libros interpre[t]atos ſunt: qu[ue] in c[æ]l[em] laudibus tuli: pro quo c[ò]pulſus ſu[n] ante biénium breui libello tuis c[ò]tra me p[é]cōuſs re p[é]ſódere. Eccleſiaru magiſtru a me dictu e[ſ]o Origené in tuis laudibus obiicis, & putaſ: q[ui] p[er]tímecere debeá: ſi diligé[t]e lectoré me illú dixiſſe inimicus accuſes. Solemus & negociatores parciſſimos; & frugi ſeruos; & mo deſtoſ p[ad]agogos; & argutiiſtimos ſures diligé[t]es uocare. Et in euágelio uillicus iniquitatis prudé[ter] qua[d]a feciſſe dicit: & prudé[t]iores ſunt fili[u] huius ſæculi filiſs lucis in generat[ō]e ſua, & ſerp[es] ſapiétior o[ibus] beſt[i]us: quas fecit domi[u]s ſuper terrá. Quartus reph[é]ſionis locus exordi[u] ſecu[d]i libri poſſidet; in quo Pauli teſtimo nu[em] ſp[er]oſuimus Huius rei gratia e[go] uicu[t]us leſu chrifi[t] p[er] uobis gentibus, & qa[que] per ſe locus ipe manifeſtus é: e[ra] tátu parté[que] poná expanati[o]is: qu[ae] patet calu[n]iæ. Vinctu Chriſti leſu Paulu é[ſ]o pro g[ét]ibus p[ôt] & de mar[tyrio] intelligi: R[ō]æ in uincula c[ò]iectus hác epiſtolá miſerit eo t[pe] quo ad Philemoné & ad Colocenſes & Philippé[s] in alio loco corpora ſcriptas e[ſ]o[m]ſtraimus. Vel certe qa[n] in plurimis locis lectú e[ſ] uinculú a[ſ]æ corpus: hoc d[i]ci qu[ui] quaſi clauſa teneaſt in carcere: dicimus p[er]terea Paulu corporis n[ex]ibus coercerit: nec reuerti & e[ſ] c[ui] Chriſto: ut perſe[ſta] in g[é]tes per e[ſ]u pr[æ]dicatio ipleatur: licet qu[á]da alium ſenſum in hoc loco introdu[n]t: & pa[cor]us prædeſtinus & ſanſeſtificatus ex utero matris ſuæ ad p[é]dicat[ō]em g[é]ti[u] ante q[ui] n[ò]aſcere: poſſte[u] uincula carnis accepit. Et in hoc loco triplicé ut ſupra exponiſtioné p[o]ſui. In p[ra]i q[uid] mihi uidereſt; in ſecunda quid Origenes aſſereret; in tertia q[uid] Apollinaris c[ò]tra illius uadés dogmata ſentireſt, lege gr[æ]cos com[é]ta riós uſq[ui] huc: & nifi ita reppereris crimé fatebor. Quod eſt in iſto loco peccatú meu[u]llud n[im]irú p[que] ſupra reſpondi: quare non eos a q[ibus] dicta ſunt noiarim. Superflu[u] erat p[ingula] apoſtoli teſtiónia eorú noia ponere: qu[ue] me opuſcula tráſlatu[que] in p[ſ]at[ō]e ſignauerá. Et tamé uinceta[d] c[it]a dícit a[iam]: d[oc]e ad Chriſtu redeat: & in reſurrecti[o]is gloriá ſcripti[u]us & mortale corpus incorrupt[ō]e & imortalitate com[utet]: n[ò] ab ſurda[es] in[telligi]t[æ]e eſt. Vnde & apoſtolus Miſer ego inq[t] h[ô]quis me liberabit de corpore mortis huius? Corpus mor[t]is appellans: q[ui] d[uit]i[u]s & morbis & perturbato[ibus] ac morti ſubiacet; donec c[ui] Chriſto ſerefugat in gloria: & fragile prius l[ut]u excoqua[ſ] feruore ſpiritus ſancti in teſtá ſolidiſſima[d]emutáſs gloriá n[ò] naturá. Quintus locus ualidiffimus eſt; in quo exponéſtes illud apoſtoli teſtiónium; ex quo totu corpus & c[ò]pa[ct]u & c[ò]gluti natú per o[em] iuncturá ſubministrati[o]s ſecu[d]u operat[ō]em in méſurá uniuſciu[i]u q[ui] mébri augmétum corpo ris facit in a[ſ]édifici[o]em ſui in caritate: latiſſimá Origenis exponiſtioné & eoſid[em] ſenſus per diuera uerba uol[u]uété breui ſermone c[ò]ſtrinimus: nihil exéplis & aſſertónibus illius auferentes. Cu[que] perueniſſem ad finé: h[æ]c ſubicimus. Igitur & in reſtitut[ō]e o[ui]m: qua[d]o corpus totius eccleſiæ n[unc] diſperſu al[te] c[ater]atú uerus medicus Chriſtu leſus ſanfrinus aduererit: unuſq[ui] p[er] ſecu[d]u menſurá f[ide]i & agnitionis fili[] dei: qu[em] ideo agnoſcere dicitur: quia prius nouerat; & poſſtea noſſe deſi[t]u[u] ſec recipiet locu[], & incipiat id e[ſ] q[ui]d[em] fuerat. ita ta men ut n[ò] iuxta h[æ]reſim aliá o[es] in una ætate ſint; i[omnes] in angelos reformen[t]: ſed unu[q]udq[ui] mébrum iuxta menſurá & offici[u] fu[u] perſectu[u] ſit. Verbi gratia: ut angelus ſeſuga id e[ſ] incipiat: quod creatus é, ut h[ô] qui de paradíſo fuerat eiectus; ad culturá ite[que] paradíſi reſtituatur. & reliqua. Miror te hominé pr[ud]etiſſimú m[ò] no intellixſſe arté exponiſtionis me[n]. Quádo en[i] dico (ita tamé ut n[ò] iuxta aliam h[æ]reſim o[es] in una ætate ſint politi[i]. i[omnes] in angelos reſormétur) oſt[é]do; & ea de q[ibus] disputo e[ſ] h[æ]retica; & ab alia h[æ]reſi diſcrep[are]. Quæ ſunt ergo duæ h[æ]refes? Vna qu[æ] d[ic]ito[n]e o[es] rónabiles creaturas in ágelos reformari. Altera q[ui]aſſerit unu[q]udq[ui] in reſtitut[ō]e m[ú]di id fore q[ui] d[ô]cítu[u] eſt. Verbi gratia, qa[que] ex angelis dæmones ſunt: rurú dæmones angelos fieri; & a[ias] hoium ita ut ſunt c[ò]dita: n[ò] in angelos; ſed i[]d quod a deo ſunt c[ò]dita: reſforma nit; ut i[u]t[i] & peccatores æquales ſiant. Deni[q] ut ſeias me n[ò] meá explicáſſe ſniam: ſed inter ſe h[æ]refes com parafle: quarú utra[q]b in gr[æ]co le gerá diſputat[ō]n[é] meá hoc fine c[ò]pleui. Iccirco (ut ſupra diximus) h[æ]c apud nos obcuriora ſunt: qa[que] ch[ar]nyóriκ[aw] c[it]u[u] in gr[æ]co; & o[es] uiæ ſi de alia in aliam linguam tranſerantur ad uerbum quibufá quaſi ſentibus orationis ſenſus & germina ſuffocan[ſ]: n[ifi] hic eadem in gr[æ]co reppereris: quicq[ui]d dictum é meu[] putabo. Sextú quod & extremú mihi obiuerc d[ic]it ſi tamé nihil in

9i

medio frater oblitus est. Cur illu¹ locu² apoftoli interp²ans ubi ait. Qui uxore fu² diligit ſeipu² dignit. Nemo
eni unqu¹ fu² carné odit: cu² morbo regio laborates pthifi² & cæcere & distillatöbus morté uitæ ſerat¹c². Et lun
oderit corpora: & ſtati² qd ipſe ſentire² adiunxi. magis itac² ad tropicá intelligétia fermo refera². Quádo dico
hypóce² doceo ueru² nò ce² qd² dicitur: ſed allegoria² nubilo figuratu². Ponamus tamé illa ureda quæ in Orige
nis libro tertio cõtinétur. Dicamu²g² illa carné quæ uisura ſit falutare dei aí¹ dirigat: & nutriat & ſoucat am
diciplinis crudiés²: & cælefti² faginás pane²: & chríſti ſanguine írrigás²: ut reſecta² & nitida poſſit libero curu² ut
ro ſequi²: & nulla debilitate² & pôdere p®rauari². Pulchre etia² in ſimilitudiné chríſti nutriétis² & ſouentes ecclés
ſiam² & dicétis ad Hieruſal. Quotíés uolui cõgregare filios tuos: ut gallia cõgregat pullosuos ſu² ub alas ſua²:
& nolaíſti². Animæ quoq² ſouét corpora ſua²: ut corruptiu²u hoc induat ícorruptoem²: & alarú leuitate ſuſpè
ſum in aeré facilius ſubleueſ². Foueamus igitur uiri uxores noſtras²: ut animæ noſtrae corpora: ut & uxores in
uiros² & corpora redigan² in aías²: & nequaq² ſit ſeuu² ulla diuerſitas². Sed quo mo² apud angelos non eit uir et
mulier: ita² & nos qui ſimiles angelis futuri ſumus: iam nuc² incipiamus eé² quod nobis in cæleftibus reprimit
ſum eſt. Supra ſimplicé expositioné quæ nobis in teſtonio inſto eé² uidebæ² expſúmus dicétes. Quátu² ad ſim
plicé intelligétia² ptinet² & ſaneta² inter uiru² & uxore² caritaté²: præcepto hoc nuc² iubemur ut nutriamus² & ſo
ueamus cõiuges²: ut ſcilicet eis uiectu² & ueſtitu²: & ea q² ſunt neceſſaria p®beamus. Hæc noſtra ſnía eit. Igitur eé²
quod ſequitur dicétes²: opponi nobis potest² oſtedimus nò ex noſtra²: ſed ex cõtradicétiu² intelligi debere plo-
na. Quæ cú ſit breuis² & abſoluta reſpòſio²: & iuxta id quod ſupra diximus: ét allegoria² umbris de eo qd² ead
id quod nò erat deprauat¹ tamé accedá propius²: & ſcifictabor qd² tibi in hac diſputatione diſplicet. Nemo
qa² dixerí² aías ut uiros ſouere qſi uxores corpora ſua²: ut corruptiu²u hoc induat ícorruptioné: nò muto natu-
rá corporú²: ſed auguo gloriá² nec nò qd² ſequi² alarú leuitate ſuſpèſum in aeré facilius ſubleueſ²: qa² alas alio-
mit. i. immortalitate²: ut uerui ad cælú² uolet: nò pdit eé² qd² ſuerat. Sed dices mouët me quæ ſequi². Foueamus
igitur² & uiri uxores² & aíæ noſtrae corpora: ut & uxores in uiros²: & corpora redigan² in aías²: & nequaq² ſit le-
xu² ulla diuerſitas². ſed quo mo² apud angelos nò eit uir nec² mulier: ita² & nos q² ſimiles ágelis futuri ſumus:
& nuc² icipiáus eé² in terris: qd² nobis in cæleftibus reprimiſſum eſt. Reſte mouerét niſi poſt priora dixiſſe¹ tam
nun² icipiamus eſſe quod nobis in cæleftibus reprimiſſu² eit. quádo dico hie eé² icipiáus² in terris natura² nò tolu-
lo ſeuu²: ſed libidiné² & coitu² uiri² & uxoris aufero dicéte apoftolo. Tépus breue reliquu² eú² & q² habet uxo-
res ſic fint quaſi nò héant. Et dominus interrogatus in euagelio: Cuius de ſepté fratribus in reſutrectio eſſe
deberet ait. Erratis neſcientes ſcripturas: nec² uirtuté dei², in reſurrecto², n² neq² nubét nec² nuſben²: ſed erit
ſicut angeli dei in caelo. Et re uera ubi inter uirum² & mulierem caſitas eſt: nec uir incipit eſſe² nec ſoemina²:
ſed adhuc in corpore poſiti mutantur in angelos: in quibus non eit uir nec² mulier. Quod² & in alio loco ab
eodem apoftolo dicitur. Quicu²q² in chriſto bapτizati eſt: chriſtum induiſtis: non eit iudæus neq² græcus²:
nò ſeruus nec² liber: nò é maſculus nec² ſœmia. Oés. n² unu² uos eſtis² i. Xpo² ieu². Sed quoniam² de cõfragolis² &
ſaſpis locis² enatauit oſo²: & hæreſeos crimé ipactu² tota fróſi libertate reſpuís²: ad alias eius acculatoſis pter-
bus nos mordere nititur: traſéaus. E qbus pria² é me hoíem maledicu² oium detraſóre² i pſceſlones meos ge-
nuinu² ſemp inſigere. Det unu²; cuius in opuſculis meis nomé taxauerí²: uel qué iuxta arte² illius: figurata laude
pſtrinxerim. Sin aút cõtra inuidos loquor: & L. Lanuinu²: uel affinu² Pollionem de genere Corneliorum fiti
mei mucro cõuulnerat: ſi hiſculæ & liuidæ métis hominé² a me ſubmoueo: & ad unu² ſtipité cunda² iucta
dirigo²: qd uulnera ſua² partitur in multos? Qui ex ipacientia reſpòdedi² oſtedit ſe eé² qpetif. Obicit mihi mu-
xtu² periuri² ſacrilegio²: qd² in libro quo ad inſtituéda² Chriſti uirginé loquor: ante tributum iudicis dormiens
pollicitus ſim²: nunq² me litteris ſæcularibus daturu² operá² & nihilominus dána²: eruditois² interdu² memie²
rim. Nimiru² ite² eſt ſalutianus Calphurnius²: q nobis p magnú oratoré² nò magná mouerat qoné², cui² hello
breui² ſatifiecimus. Nuc² qd² inſtat pro ſacrilegio atq² piurio ſonnii reſpondéu² eſt. Dixi me ſaculares litteras
deinceps nò leſturu², de futuro ſpòſio²: nò de pterito ſaeta² é méoriæ abolitio. Et quò iquies tenes: iqtd² atque
nò relegis². Rurſu² ſi aliquid de ueteribus libris² reſpòdero²: & dixero²: adeo in teneris cſoſueſcere multu² édum
renuo²: crimé ícuro². Et pro me teſtoniu², pferés hoc ipò arguor: quo deſdor: ſcilicet nò lógo fermó teox
du² eſt: qd²: pbát cſoſciétia² ſingulorú². Quis ueſtru² nò nieminit infantiæ ſua²: Ego certeut tibi hoíom ſuenſi
ſimo ſilum mouea²: ut imiteris aliquado Craſſum: qué ſemel in uita dicit riliffie Lucilius: memini me puèn
curſitasse² p cellulas ſeruulorú²: dié² ſeriatu² duxiſſe ſuliibus,² & ad horribiliu² pſonas pauété² de auíæ ſinu traſu²
eé² captiu²u. Et quo magis ſtupeas²: nuc² cano² & recaluo² capite ſæpe mihi uideor in ſonis comatulus²: & ſumpa
toga² ante rhetoré cõtrouerſiolá declamare. Cúq² expreſſus ſuero: gratulor me dicédi pículo liberatú². Cíde
mihi multa ad purú² recorda²: infantia². Si litteras didiciffes: oleret teſta ingenioli tui²: quo ſemel ſuſſet ibuta²,
lanarú² cöchilia nullæ aquæ diluút. Et tiá² afini² & bruta afalia qúis² i lógo itinere nouerút ſecu² diuerticula².
Mirarí² si ego litteras latías nò ſum oblitus: cu² tu græcas fine magíſtro didicerí²: Septé modos cõſulionum
dialec²tica me elemeta docuerút²: qd² lignificet αἰωμα²: quod nos pnunciatum poſſumus dicere²: quò abſo
uerbo² & noíe nulla ſentétia ſit. Soritarú² gradus²: p ſeudomeni argutias²: pſophifmatu² fraudes²: iurare poſſu² me
poſtq² egreſſus de fchola ſu²: hæc nùq² oíó legiſſe². Bibédú mihi erat igi² de lethæo gurgite iuxta fabulas poe-
tapq²: ne arguar ſcire²: qd² didici. Et tu qui me paru² criminisari²: ſciétia²: & uideris tibi litteratus atq² rabí²: reſpo
de cur ſcribere aliqua amſus fis²: & uiru² díſer tiffimú² Gregoriu² pari eloquii pſlédore traſſerre. Vnde tibi tita²
uerbo² copia²: ſniq² lumé²: traſſationum uarietas²: homini² q oratoriá² uix primis labris in adolescétia degu²
ſtati². Aut ego fallor: aut tu Ciceroné occulte leſtitas. Et ideo tá diſertus e²: mihic² lectionis eius crimé énte
dis²: ut ſolus iter eccleſiátoicos traſatores eloquétiæ flumé² glorieris, licet magis philofophus ſequi uidean²:
ſpinas Cleantis²: & cötorta Chryſippi² nò ex arte qua² neſcís: ſed de ingenii magnitudine². Et quoniam² Stoici logi²

cam fibi uendicant: & tu cuīus scientiæ deliramēta cōtenis: in hac parte epicureus es. Nee quæris quō: fed qd
loquaris. Quid, mad teptinet: alius nō intelligat: qd uelis dicere: qa nō ad oes fed tuos loqueris: Deniq &
ego scripta tua regens: iqq interdū: nō intelligā qd loqris: & Heraelytū me legere putēt: tamen nō doleo: nec
me poenitet tarditatis. Id, n, in legēdo patior: qd tu pateris in scribē do, hoc diceres: li qppiā uigilans, pmisſſe,
Nūc aŭt nouū ipudētæ genus obicit mihi ſonum meu, Vtinā celebritas loci & ſanctorū de toto orbe couē
tus fineret me diuinas ſcripturas legere, in tātū ſparia nō hēo externa meditādi, Sed tamē qui ſomnī crimia-
tur: audiat pphetarū uoces ſomniis nō eē credēdu, qa nec adulteriū ſomni ducit me ad tartarum: nec corona
martyrii in celuō leuat. Quotiēs uidi me eē mortuīt: & in ſepulchro polituī quotiēs uolare ſuper terras: & mō
tes ac maria natatu eāris trāſſretare. Cogat ergo me nō uiuere: uel pennas hēre p latera: qa uagis imaginibus
mēs ſæpe deluſa eſt. Quāti in ſonis diuites: apertis oculis repēte mēdici ſunt: Sitiētes flumia bibūt: & exper-
ereti: ſicis faucibus æſtuant. Tu aŭt a me æſtuan ſomni exisq pſōſioné. Ego te ucius ſtrictiuiq: cōueniam.
Fecit: oia quæ in bapſtimate, pmisſi: Quicq dōmachi uocabulū flagitat: noſtru uterq: cōpellit: Caue qſo:
ne per trabē tuā ſeſtucā meā uideas. Inuitus loquor: & retraſtāte lingua dolor in uerba cōpellit. Nō tibi ſuſ
ficiunt: quæ de uigilāte cōſingis: niſi & ſomnia crimineris. Tātā hēs curiſitatē meorū actuō: ut quid dormi-
ens fecerim: dixerim me ue diſcutias. Prætermitto quæ contra me loquens propoſitum tuō deturbasti: quæ
in depompationem oſum chriſtanorum: & uerbis & ope feceris. Hoc unu denúcio: & repetēs iterum: ite
riuq monebo. Cornutam beſtia petis: & niſi cauerē illud apoſtoli: maledici regnū dei nō poſſidebūt: & mor-
dentes inuicē cōſumpti eſtis abinuicē: ſia nūc ſentires: de paruula ſubdolaq: cōcordia magnā tibi in mūdo or
tā eē diſcordiā. Quid tibi, pdeſt: apud notos pariter & ignotos in nos maledicta cōgerere? An qa Origeniſtæ
nō ſumus: & in caelo nos peccasse neſcimus: in terris arguimur peccatores: Et ideo in cōcordia rediuimus: ut
mihi loqui cōtra hæreticos nō liceret. Vbi illos deſcripſero: tute appetitū putes. Quādiu nō renuebā lauda-
tionē tuā: leque baris ur magiſtru: fratrē & collegā uocabasi: & catholicuī in oibus fatebaris. Poſtq uero agno
ui laudes tuas: & me indignu tanti uiri pconio iudicaui: ilico ertis ſtilu: & oia laudata prius uituperas de eo-
dēore & dulce pferens & amarū. Sentis nec qd taceā: Quot æſtuāti pectori uerba nō comodē: Et cū palmi-
ſta loquar: Pone domine cuſtodiā ori meo: & hoſtuā cūrcuſtātæ labiis meis. Nō declies cor meu i uerba mali
tiæ. Et alibi. Cū cōſiſteret aduerſu me peccator: obmutui, & humiliatus ſum & ſilui a bonis. Et rurſus: Faſtus
ſum quafi hō nō audiēs: nec habēs in ore ſuo redargutiones: fed pro me ultor tibi dominus reſpōdebit: q
di: cit per, pphetā. Da mihi uindictā: & ego retribuā dicit domiūs. Et in alio loco, Sedēs aduerſus fratrē loqueba
riis: & aduerſus filium matris tuæ pōebas ſcadalū. Hæc feciſti & tacui, exiſtimaſti inique: qero tui ſimilis, ar-
guāte: & ſlatuā cōtra faciē tuā: ut in te uideas cōdénata: quæ faldo in alio crimiaris. Audio pterea obicii mihi
a Chryſogono ſeſcatore eius: cur in bapſiſmate dixeri: uniuersa peccata dimitti: & mortuo bimarito nouu
uiru in chriſto ſelurgere: atq: iſtu: ſimodi ſacerdotes in eccleiis eē nōnullos. Cui breui ſermōe reſpōdebo, ha
bét libellu: quē in crimen uocātille reſpōdeat, hunc ſua diſputatioē ſubuertat & ſcripta ſcriptis arguat. Qui
aueritate ſrotis: & cōtraſtis rugatiq: natibus cōcauā uerba trutiaſ: & ſaſſitatē apud uulgus ignobile ſimu
lato rigore mētitur. Audiat nos iteru, pclamantes: ueterē Adā in lauacro totu: mori: & nouu cū chriſto in ba-
ptiſmate ſucitari, perire coitū, i, terrenu: & naſci ſuper cæleſtē. Hæc dicimus: nō quo ipſo, ppitio chriſto hac
quaſtione teneamur: fed interrogati a fratribus: quid nobis uidereſ: reſpōdimus: nulli piuicidantes ſequi qd'
uelit: nec alterius decretu noltra ſentētia ſubuertētes. Necq, n, ambimus ad ſacerdotiui: q latemus in cellulis:
nec hūilitate dānata: epiſcopatu auro redimere ſelinamus: nec electu pōſticé a deo: rebelli cupimus: mente
iugulare: nec ſauēdo hæreticos: hæreticos nos docemus, pecunias nec hémus: nec hēre uoluimus: habētes ui
dtū & uelitutī his cōtēti ſumus. Illud de aſcēfore mōtis dominici iugiter decātantes: qui pecuniā ſua nō dedit
ad ufura: & munera ſuper inocérē nō accepti. Qui facit hoc: nō mouebitur in aſternum. Ergo qui non facit:
tam corruit in aſternum.

*   **H**oc libello Hieronymus Ruffini apologiā ad Anaſtasiu Romanu eſp[er]i ſcriptā: & librū Origenis deſſe
ſionis ab eo editu: uel trāſlatu: arguit dices: nō ſniaru tantu: fed et q[ui]e uerborum uitiis ſcatere ſcripſit
arguit falſitatis pro epiſtola poenitētæ: ſub eius nomie ſcripta: & calu[n]i figillatōis, lxx, interptu cō-
futat: ofſedens ex iſtertis p[ra]ſatiunculus eoru ſtudio nu[que] detraxiſſe.

*   **C** Sandi Hieronymi præſi byteri doct[oris] illuſtriffi[m]i deſſionis ſuæ cōtra Ruffinum: ad P[am]achium liber
ſecundus incipit.

*   **C** Epiſtola, XL.

*   **H**Vcuq: de criminiſbus ímo p[ro] criminiſbus meis: quæ in me quōda ſubdolus laudator ingeſſit: & diſci-
pulii eius cōſtantius arguut: nō ut debu: fed ut potui: moderato labore reſpōdi. Propoſitui quippe mi-
hi eſt: nō ta[mi]lios accuſare: q[ui]e me defendere. Veniam ad apologiā eius: qua ſancto Anaſtasia Romanæ
urbis epiſcopo fatiſfacere nititur. Et in deſſioné ſui: mihi rurſum calu[n]iam inſtruit: tātūq me dirigit: ut ra-
ptus turbine: & in profunda demerſus: meu potiſſimū ſuadat pedé: ut mecum aut libereſ aut pereat. Dicit ſe
primu reſpōdere rumoribus: q[ui]bus illius Rōæ carpaſ fides hois, p[ra]batiſſimi tā in fide q[ui] in caritate dei. Et niſi
poſt, xxx, ános parétibus redditus: nollet eos deferere quos tā tarde uiderat: ne inhúanus putareſ aut durus:
& tā lōgi itineris labore fragili[or] ad iterádos labores e[ct] infirmus: e[p]m uenire uoluiffē. Quod qa nō fecerit:
cōtra latratores ſuos miſſe baculū litteraru: qu[ie] ille teneret in dextera: & ſauiētes cōtra te abigeret canes. Si
pbatus eſt c[ui]tis: & maxie ſpi cui ſcribit e[po] in fide & caritate dei, p[ra]batiſſimo: quō Rōæ mordeſ & carpitur:
& appetitæ æſtatiōis eius ſama crebrefcit. Deide cuius e h[ui]ilitatis, p[ra]batu ſe dicere in fide & caritate dei: cum
apoſtoli petat: Domine augue nobis ſidé: & audiát: Si habueritis ſidé: ut granu ſinapis, & ad ipſu dicaſ: Petrū:
Modicae ſidei q[ui]e dubitaſtis: Quid loq[ur] de caritati: q[ui]e ſide & ſpe maior eſt: & qua[] Paulus optat potius q[ui]e p[lu]-
m iiii

92

mit; ſüne qua & martyrio fanguis effuſus:corpuſq; flamis traditū coronā nō hét p[mi]oſe. Haru utraq; ille ſe
ſibi uedicat:ut tamè cōtra ſe habeat latratores;q níli ſiſtici p[ō]tificis baculo repellātúr:latrare nō ceſſent. Il
lud uero ridiculú;q[;d] poſt. xxx.ános ad parētes ſe reueru ſe e iactat:hō qui nec patre hét nec matrè,& quos ui
uétés iuuenis dereliquit:mortuos ſenex deſiderat.níſi ſorte parētes militari uulgariq; ſermōe cognatos & al
ſines noiat. quos qa nō uult deferere ne ihúanus putareſt aut durus:iccirco patria dereličta Aquelegiæ habi
tat. Periclitat Romæ ills[;]batiffima fides eius;& hic ſup[;]ius & laſſulus poſt. xxx.ános p molliſſum ſlaminie
iter uenire non p[ot];Sicq; ptendit lōgi itieris laſtitudine:quaſi. xxx.ánis ſemper cucurrerit aut biennio Agl-
giæ ſed est ſteriti itineris ſabore cōſeſtus ſit. Carpamus reliquiat;& ipa epiſtole eius uerba p[á]damus. Quauius
igit[;]s fides noitra: p[le]ſecuſtōs hæreticorú t[é]pore cú in fan[;]eta alexádrina eccleſia degeremusiin carceribus & exi
liiſ quæ p fide inferebatur, p[ab]a ſit:mi[ri]oq; nō adiecerit uinc[;]tus leſu chrifiſt;& liberatus ſum de ore deonis,
& Alexádræa ad beſtias pugnaui:& curſu c[ō]ſumaui:ſidé ſeruaui: ſupereſt mihi cor[;]a iuſtitiæ. Qua malu i[;]
lia: quos ille carceres noiat? Pudet me apertiffimi m[é]daci:q[;]li carceres & exilia ab[;]q; iudicu ſententi itroſe
tur. Volo tamè ip[;]os ſire carceres; & qua[;]e, p[u]uciæq; ſe dicat exilia ſuſtiiuſſe, & uti[;]q; hét copia de multis car
ceribus & inſinitis exiliis unú aliquod noandi: prodat nobis c[ō]ſeſſionis ſuæ aſtæ:qua[;]e hucuſq; neſciuimus;
ut iter alios Alexádræa martyres huius quoq; geſta recitæus;& contra latratores ſuos poſſit dicereide c[æ]tero
nemo mihi moſtus ſit. Ego. n. ſtigmata domini noſtri leſu chrifiſt i corpe meo porto. Tamè ſi q[;]s eſt q uel
tětare ſidé noſtra cupit uel audire uel diſcre:ſciat q; de trinitate ita credimus;& reliqua. Supra contra canes
tuos baculú epiſcopo porrigis:quo pro te munitus incedat. Núc quaſi ábiges dicis: Si quis eſt q tětare ſidem
noſtra cupit: denuo dubitas; cú multorú latratus ad te uſq; pueniut. Nō diſcutio parúp elocutiones tuas[;]
& tu c[ō]ténis & deſpicis: t[á]tú ſenibus reſp[;]ode. Alius a te q[ri]t; & pro alio fatiſfacis c[ō]tra Arrii dogmata: iá
Alexádræi e carceribus & exiliis dimicaueras nō uoce ſed langue. Núc ſup Origenis h[æ]reſtibi calúnia c[ò]
mouetur. Nolo cures quaſe ſana ſut: uuln[;]era medicare. Trinitat[;]e dicis unius e[]deit. Hoc toto credente iá
múndo: p[uto] q; & dæmones c[ō]ſiteat ſi filiú dei natu de maria uirgiet; & carnæ atq; a[;]am ſuſcepiffe. Si arctiis q;
d[é] roga[;]uero: c[ō]tětioſu uocabis. Si dicis filiú dei húanæ naturæ carnæ atq; a[;]am ſuſcepiffe: or o te: ut ab[;]q; ſto
macho reſp[;]ode: aſtæ iſta qua ſuſcepit leſus: erat ne áte q n[af]cereſt ex Maria? An in origin[;]e uirginali: q de p[ú]
ſc[ó] ſo n[af]cebaſt; cú corpe ſimul creata e[;] Vel iá in utero corpe figurato ſtati ſactæ & miſſa eſt de cae[;]o: E tribus
unú q[;]d fentias ſcire deſidero. Si n[ó]o ſuit áte q n[af]cereſt ex Maria: necd[;]u ergo a[;]ia ſelu: & agebat aliquidiac pro
pter merita uirtutú poſtea ſe e áia eius. Si c[oe]pit ex traduce: húanarú igitú a[;]iarum: quaſt a[;]ernas fatéſt; & bru
torú a[;]iantium: q[;]cú corpore diſſoluſt; una c[ō]ditio e[;] Sin a[;]ut figurato corpe: ſtati creaſt & mitti: fatere ſim-
pliciter: & nos ſcrupulo libera. Nihil hog[;]e loqueris: ſed occupatus in alii: ſimplificate abuterisi: & p[ít]ſtigii p[ó]
p[ao]q; uerború h[æ]rere n[ó] finis q[ò]ni. Quid inquies: n[ò]ne q[ó] erat de reſurrectiōe carnis: & p[œ]nis diaboſt: F[]
re ergo breuiter: p[ure]q; reſp[;]ode. N[ó] qu[;]aero q[;]d e[]cribis e[;]áde carnæ reſurgere: in q uiuimus: n[ul]lo mébro ap[;]
tato: nec aliqua p[te corporis deſecta, Hæc, n.tua uerba ſunt. Sed qu[;]aero q[;]d Origenes negat: utq; in eode ſexu:
quo mortua ſunt corpora ſuſcitéſt: Et Maria Maria: loa[n]es ſurgurat loa[n]es: an c[ō]mixto ſexu atq; turbato: nee
uir nec ſœia ſit: ſed utrúq; uel neutrú. Et an ipa corpora i[]corrupta & i[]mortalia: & ut argute p[;]mones: iuxta
apoſtolú ſpiritalia p[]maneáit in a[;]ternú; & n[ó] ſolú corpora: ſed carnes & fanguis ſiſus uenis & oſſibus irraga-
tus: quæ Thomas tetigit. An certe paulati ſoluanſt in nihilú: & ad quattuor ude c[ō]paſtæ ſut elemeta retra
h[á]t. Hoc a[;]ut dicere debueras: aut negare: & n[ó] ea loq q[;] subdole Origenes fatéſt: ut q[;]li fatuus & p[u]er ip[;]ubes
nullo mébro nec aliq corporis p[te] deſecta, l. hoc timuimus: ne fine n[af]o & auribus furgere remus. & áputatiſe
ſe t[í]ſi q[;]g[é]italibus eunuchoq; in c[æ]lefti Hieruſal[;]ciuitas c[ò]dereſt. Porro de diabolo ſic inam tépat. Dicimus
quoq; & iudiciu futurú: in quo iudicio unuſquiq; recipiat, pp[;]rii corpis: put geſtit: ſiu e[;]bōa ſiu mala. Quod
ſi ho[;]es recepturi ſut p[;]opibus fuis: qua[;]to magis & diabolus: q[;]ui oibus exhitit c[á] peccati: De quo illud ſemus:
q[;]d e[;]cript[;]u e[;]i eu[;]agelio: qa[;] & ipe diabolus: & o[;]es ágelis iuſt: c[ú] his q opa eius faciuſt, i. q criminat[;]r: fratribus; c[ú]
ípo pariter a[;]terni ignis h[æ]reditate potièſt. Si q[;]s ergo negat diabolus a[;]ternis ignibus mácipari: p[tem] c[um]ipo
a[;]terni ignis accipiat: ut ſciat quid negauit. Repetamus ſingula. Dicimus inquit futurum iudicium: quo in-
dicio ſuper uerború uitiſt tacere decreuerá, ſed quia diſcipuli eius miran[;]e eloquétiá: p[]ceptoris pauca p[er]ſtri-
gá, dixerat iudiciu futurú: ſed homo cautus timuit ſolum dicere in q[;]o & poſuit: in quo iudicio: ne in n[ó] ſe
c[ú]do repetiſſet iudicium: nos obliſt ſuperiorú p[;]iudicio a[;]inu[;]t putare remus. Illud quoq; q[;]d poſtea inſert: q[ri]
minantur fratres c[ú] ip[;]o pariter a[;]terni ignis h[æ]reditate potiétur: eiuſde eſt uenuſtatis. Quis, n[;]un[;]q[;]u auuit
potiri ignibus & frui ſupplițiis: Sed h[ó]g[;]ræcus uideſt mihi ſe ip[;]um íter p[;]tari uoluiſſe, & pro eo q[;]d apud eos
dicitur. & apud nos uno uerbo dici p[;]ot h[æ]reditabüt: c[ō]poſitius & ornatius dixiſſe h[æ]reditæ
te potiétur. Iſt[;]uſmodi nugis: & acyrologiis o[;]s eius ſcatet oratio. Sed reuertamur ad ſenſum. Gr[;]ádi diabolus
lancea p[cu]t[;]i: q[;]ui oibus exhitit c[á] peccádi. p[;]opibus fuis quaſi h[ó] redditurus, eſt ratón[;]e, & c[ú] ágelis fuis a[;]ter-
ni ignis h[æ]reditate potiétur. Hoc en[;]i deerat: ut hominibus torméto ſubditis: ille non poti[;]reſt ignibus a[;]ter-
nis: quos tanto tempore deſiderauerat, & uideris mihi calúniá in hoc loco facere diabolo: & criminatoren
omnium falſis criminibus accuſare. Dicis, n. qui oibus exhitit cauſa peccati. Et dum in illúi refers criminá: ho-
mines culpa liberas; tolliſq; arbitrii p[ot]eſtat[;]e: ſaluatore dicéte: q[;]e de corde noſtro exequ[;]t cogitatiónes malé: ho-
micidia: adulteria: forniſcatiónes: furta: falſa teſſioniæ; blaſphéia: Et rurſu d[é]luda i eu[;]agelio legiſus, poſt buccá
intrauit in eum fathanas: q ante buccá ſponte peccauerat. Et nec h[ú]ilitate: nec clamentia ſaluatoris flexus
eſt ad p[œ]nitentiam. Vnde apoſtolus. Quos tradidi inquit fathanæ: ut diſcant n[ó] blaſphemare. Et in alio lo-
co. Tradidi h[ui]uſmodi fathanæ in íteritú carnis: ut ſp[í]ritus ſiuſus ſat: Tradit: eos fathanæ: q[;]li tortori: ad
puniendum: qui ante q[;]t raderentur uoluntate pp[;]ria blaſphemabát. Et Dauid, ab occultis i[;]quit meis m[ú]da
me domi[;]e; & ab alienis parce ſeruo tuo, Breuiter & ſuæ uolútatis erroré & u[;]tiorum ícentiua ſignificans. In

["eccl[esi]aftice quoq legimus. Si p[sum] potestat[em] habest[is] a[c]cederit fup cor tuu: locu tuu ne dimiferis. Ex quo liq\ndo apparet: fi dederimus a[c]cedenti: locu: nos peccasse qui dederimus: & a[c]cedent[em] muros hoſt[em] no[rum] p[er]cipité de-\nturbauerimus. Quod autem imp[er]caris fribus: hoc eſt criminatoribus tuis: a[c]ternos ignes cu diabolo: n[ot] ta fra-\ntres mihi uideris pmere: i[gu] diabol[us] ſubleuare: cu eſſe: quibus hoires chriſtiani ignibus puni[ed]us fit, Ignes au-\ntem a[c]ternos: quos itelligere folet Origenes: p[uto] q[ui] te no[rum] fugiat: c[or]ſciëtiæ uideelicet peccatoq & p[oe]nitudiné:\ninterna cordis urent[em]. De cau & Eſiais loquif, Vermis eoq, no[rum] moriét: & ignis eoq, no[rum] extingueſt. Et ad Ba-\nbyloné ſcriptú eſt, habes carbones ignis: ſedebis ſup eos. Hi erut tibi in adiutorio. Et in p[al]mo p[oe]nitens au-\ndiat. q[ui] deſt tibi aut q[ui] appona: tibi ad lingua dolofam. Sagittæ potétis acutæ cu carbonibus deſolatoriis:\nut liguá dolofam: ſagittæ p[er]cetoq, dei de q[ibus] i alio loco p[he]pha dicit, uerſatus ſum in miſeria: du[rum] c[or]ſingit\nl[up]ina: u[ner]lenerét atq[us] c[or]ſodiant: & peccatoq in ea ſolutitudinem faciát. Illud quoq teſtimoniu in quo dominus\nloq[ui]n: Igné ueni mittere ſup terrá: & qué uolo ſemp ut ardeat: fi c[er]t paſt. O[es] cupio agere p[oe]nitétiá: & exco\nquere ſpiritu ſco u[it]ia atq[us] peccata. l[up]e.n. ſum de quo[ſ]cribí: deus ignis c[or]ſumés. No[rum] ergo gráde eſt de diabo-\nlo dicere: q[ui] hoibus p[ar]atu eſt. Magis debueras (ut ſuſpitioné ſalutis diabolica[es] declinares) dicere p[di]titio fa-\nctus eſ: & no[rum] eris in a[c]ternu. Et ex p[l]ona domini loquétis ad lob de diabolo. Ecce ſpes eius fruſtrabiét e[ui] & ui\ndétibus cuſtés p[er]cipitabiét. No[rum] q[ui] crudelis ſuſcitaro e[ui]. Quis.n. reſiſtere p[or] u[lt]ui meo: Quis auté dedit mi\nhinut redda e[ui] O[ia] quæ ſub caelo ſunt: mea ſunt. No[rum] parca[et] & uerbis p[er]tibus: & ad deſcandum c[or]poſitis.\nVeg[us] hæc poſſunt q[ui] ſimlicips hoirs excufari. Et cu eruditos no[rum] ſubterſugiat: apud idoctos p[er]ſerre ino[c]entiæ\nſimilitudiné: q[ui] deſequif de a[ia] ſtat[uo] excufari oino no[rum] potest. Dicit.n. audio & de a[ia] q[ui]tiones eſſe c[or]moſas.\nde qua re utrú recipi debeat querimonia aut abiiciuós p[ate]. Si auté & de me q[ui] deſtiam quaerit: ſateor me\nde hæc quaſſione apud q[ui] plurimos traſatoq diuerſa legiſſe. legi quofda dicêtes: q[ui] pariter cu[rum] corpe p[hu-\nmani corporis traducé etiá a[ia]e diffundant: & hæc q[ibus] poterát aſſertióibus c[or]ſirmabát, quod p[uto] iter latinos\nTertullianu ſenſiſſe: uel Laſctantiu: ſortaſſis & n[on]nullos alios. Alii aſſerunt: q[ui] formatis in utero corporibus:\ndeus quotidie faciat a[ias] & infundat. Alii ſaſtæ iam olim.i. t[uc] cu o[ia] creauit deus ex nihil[io]: n[unc] eas iudicio\nfuo nafci diſp[é]ſet in corpore. Hoc ſentit & Origenes: & nonnulli alii græcoq. Ego uero cu hæc ſingula lege-\nrim: deo teſto dico q[ui] uf[ba] ad præſens certi & definiti aliq[us] de hæc quaſſione no[rum] teneo: ſed deo reliquio ſcire\ngd q[ui]t in uero: & fi cu ipſe reuelare dignabiſt. Ego tamé hæc ſingula & legiſſe me no[rum] nego: & adhuc ignorare\nc[or]ſiteor p[er] hoc q[ui] manifeſte tradit eccl[es]ia deu eſſe & a[ia]q & corpoq c[or]ditoré. Ante q[ui] de ſenſibus diſpu-\ntem: Theopraſt[i] uerba mirabor. Audio inq[t] de a[ia] quaſtitióes c[or]moſas eſſe: de qua re utrú recipi debeat q[ri]\nmonia aut abiiciuós p[ate]. Si q[ui]tiones de a[ia] ſtat[uo] in urbe c[or]moſe ſunt: quæ eſt ita q[rim]onía uel querela[]\nQuæ utrú recipi debeat: epiſcopoq iudicio derelinqt. niſi forte q[ui]tione & querimoniá id ipſum fignificare\nputat. Et in Capri c[or]métariis huiuſcemodi figurá reppit. Deide ponit: legi quofda dicêtes: q[ui] pariter cum cor\np[ore]p[hu]mani feminis traducé etiá a[ia]e diffundant: & hoc q[ibus] poterát aſſertióibus c[or]ſirmabát. Rogo quæ\neſt ita licëtiæ figuræ, q[ui] modoq. & tépoq p[ur]turbatoq. Legi dicêtes: q[ibus] poterát aſſertióibus c[or]ſirmabát: &\nin c[or]ſequéutibus alii aſſerut: q[ui] formatis in utero corporibus: deus quotidie faciat nouas a[ias] & infundat. Alii\nſaſtæ olim.i. t[uc] cu o[ia] deus creauit ex nihil[io]: n[unc] eas iudicio ſuo nafci diſp[é]ſet in corpore. Tá putide & co-\nfuſe loq[ui]t ut plus e[no] in rephendédo laborei: i[gu] ille in ſcribendo. Ad extremu p[oli]ut: ego uero cu hæc ſingula\nlegerim: & adhuc pendéte in[ia] q[ui] nouá aliq[us] p[ul]liſſet: adiecit: ego tamé hæc ſingula & legiſſe me no[rum] nego:\n& adhuc ignorare c[or]ſiteor. O infelices a[ia]æ quæ tátis uitioq: láceis uulneran[que] no[rum] eas p[uto] iuxta Origenis er-\nroté tantú laboraſſe: cu de caelo in tertis ruerét: & crassís corporibus uſtirent: ut n[unc] & uerbis & ſententiis\nhić ide collitas: ut p[er]termittá q[ui] de humani feminis traduce diffundi a[ia] dícif. Scio iſter chri-\ntianos uerboq: no[rum] ſolere uitia reph[edi], ſed ex paucis oſtédere uolui cuius temeritatis ſit, docere q[ui] neſciæs:\nſcribere: q[ui]d[ign]ores, ut p[er]miſé ep[rit]iá & in ſenſibus regramus. Mittit epiſtolá.i. robuſtiffimú b[ac]ulú[quo] ro\nmanæ urbis ameſ: epiſcopus, & in ipſa quaſſi[te]o p[er] q[ui] canes latrát: dicit: ſe neſcire: ldq[ui] quaerit: fi ignorat: pro\nquo fibi calúnia c[or]moué: q[ui] neceſſe eſt apologia[ia] mittere: quæ no[rum] habet deſenſioné ſui: ſed ignoratiæ c[or]ſe-\nſioné: Hoc eſt ſuſpitióes hoium no[rum] ſopire: ſed ſerere. Tres ſup a[ia]q ſtat[uo] ponit: fi[n]as: & in fine c[or]cludés ſingu\nlalinqt me legiſſe no[rum] nego: & adhuc ignorare c[or]ſiteor. Arceſſa aut Carneadé p[utes]: q[ui] o[ia] ičerte pronunciant:\nlicet & illos ſupet cautioſe. Illi.n. o[ium] philofophoq iuidiá no[rum] fereteq: q[ui] e uita tollerét: uerifimilia reppe\nrútut ignorátia reg[que] p[ab]abil[ite] aſſerti[de] téperarét, ille ſe dicit i[cer]tú: & e tribus oino neſcire q[ui]d uerú ſit. Si hoc\nerat reſp[oli]furus: q[ui] eu ro ipulít: ut tátú p[ot]ifiſicé iſciëtiæ ſuæ teſſe ſacheret: Nimirú hæc illa eſt laſſitudo: q[ui]. xxx,\nannoq itinere c[or]ſeſtus Romá uenire no[rum] potuit. Quátá & alia neſcimus: & tamé i[per]itiæ n[ir]æ teſtes no[rum] q[ri]\nlanus uerboq: no[rum] ſolere uitia reph[edi], ſed ex paucis oſtédere uolui cuius temeritatis ſit, docere q[ui] neſciæs:\nreſenſa: q[ui]d[ign]ores, ut p[er]miſé ep[rit]iá & in ſenſibus regramus. Mittit epiſtolá.i. robuſtiffimú b[ac]ulú[quo] ro\nmanæ urbis ameſ: epiſcopus, & in ipſa quaſſi[te]o p[er] q[ui] canes latrát: dicit: ſe neſcire: ldq[ui] quaerit: fi ignorat: pro\nquo fibi calúnia c[or]moué: q[ui] neceſſe eſt apologia[ia] mittere: quæ no[rum] habet deſenſioné ſui: ſed ignoratiæ c[or]ſe-\nſioné: Hoc eſt ſuſpitióes hoium no[rum] ſopire: ſed ſerere. Tres ſup a[ia]q ſtat[uo] ponit: fi[n]as: & in fine c[or]cludés ſingu\nlalinqt me legiſſe no[rum] nego: & adhuc ignorare c[or]ſiteor. Arceſſa aut Carneadé p[utes]: q[ui] o[ia] ičerte pronunciant:\nlicet & illos ſupet cautioſe. Illi.n. o[ium] philofophoq iuidiá no[rum] fereteq: q[ui] e uita tollerét: uerifimilia reppe\nrútut ignorátia reg[que] p[ab]abil[ite] aſſerti[de] téperarét, ille ſe dicit i[cer]tú: & e tribus oino neſcire q[ui]d uerú ſit. Si hoc\nerat reſp[oli]furus: q[ui] eu ro ipulít: ut tátú p[ot]ifiſicé iſciëtiæ ſuæ teſſe ſacheret: Nimirú hæc illa eſt laſſitudo: q[ui]. xxx,\nannoq itinere c[or]ſeſtus Romá uenire no[rum] potuit. Quátá & alia neſcimus: & tamé i[per]itiæ n[ir]æ teſtes no[rum] q[ri]\nlanus uerboq: no[rum] ſolere uitia reph[edi], ſed ex paucis oſtédere uolui cuius temeritatis ſit, docere q[ui] neſciæs:\nreſenſa: q[ui]d[ign]ores, ut p[er]miſé ep[rit]iá & in ſenſibus regramus. Mittit epiſtolá.i. robuſtiffimú b[ac]ulú[quo] ro\nmanæ urbis ameſ: epiſcopus, & in ipſa quaſſi[te]o p[er] q[ui] canes latrát: dicit: ſe neſcire: ldq[ui] quaerit: fi ignorat: pro\nquo fibi calúnia c[or]moué: q[ui] neceſſe eſt apologia[ia] mittere: quæ no[rum] habet deſenſioné ſui: ſed ignoratiæ c[or]ſe-\nſioné: Hoc eſt ſuſpitióes hoium no[rum] ſopire: ſed ſerere. Tres ſup a[ia]q ſtat[uo] ponit: fi[n]as: & in fine c[or]cludés ſingu\nlalinqt me legiſſe no[rum] nego: & adhuc ignorare c[or]ſiteor. Arceſſa aut Carneadé p[utes]: q[ui] o[ia] ičerte pronunciant:\nlicet & illos ſupet cautioſe. Illi.n. o[ium] philofophoq iuidiá no[rum] fereteq: q[ui] e uita tollerét: uerifimilia reppe\nrútut ignorátia reg[que] p[ab]abil[ite] aſſerti[de] téperarét, ille ſe dicit i[cer]tú: & e tribus oino neſcire q[ui]d uerú ſit. Si hoc\nerat reſp[oli]furus: q[ui] eu ro ipulít: ut tátú p[ot]ifiſicé iſciëtiæ ſuæ teſſe ſacheret: Nimirú hæc illa eſt laſſitudo: q[ui]. xxx,\nannoq itinere c[or]ſeſtus Romá uenire no[rum] potuit. Quátá & alia neſcimus: & tamé i[per]itiæ n[ir]æ teſtes no[rum] q[ri]\nlanus uerboq: no[rum] ſolere uitia reph[edi], ſed ex paucis oſtédere uolui cuius temeritatis ſit, docere q[ui] neſciæs:\nreſenſa: q[ui]d[ign]ores, ut p[er]miſé ep[rit]iá & in ſenſibus regramus. Mittit epiſtolá.i. robuſtiffimú b[ac]ulú[quo] ro\nmanæ urbis ameſ: epiſcopus, & in ipſa quaſſi[te]o p[er] q[ui] canes latrát: dicit: ſe neſcire: ldq[ui] quaerit: fi ignorat: pro\nquo fibi calúnia c[or]moué: q[ui] neceſſe eſt apologia[ia] mittere: quæ no[rum] habet deſenſioné ſui: ſed ignoratiæ c[or]ſe-\nſioné: Hoc eſt ſuſpitióes hoium no[rum] ſopire: ſed ſerere. Tres ſup a[ia]q ſtat[uo] ponit: fi[n]as: & in fine c[or]cludés ſingu\nlalinqt me legiſſe no[rum] nego: & adhuc ignorare c[or]ſiteor. Arceſſa aut Carneadé p[utes]: q[ui] o[ia] ičerte pronunciant:\nlicet & illos ſupet cautioſe. Illi.n. o[ium] philofophoq iuidiá no[rum] fereteq: q[ui] e uita tollerét: uerifimilia reppe\nrútut ignorátia reg[que] p[ab]abil[ite] aſſerti[de] téperarét, ille ſe dicit i[cer]tú: & e tribus oino neſcire q[ui]d uerú ſit. Si hoc\nerat reſp[oli]furus: q[ui] eu ro ipulít: ut tátú p[ot]ifiſicé iſciëtiæ ſuæ teſſe ſacheret: Nimirú hæc illa eſt laſſitudo: q[ui]. xxx,\nannoq itinere c[or]ſeſtus Romá uenire no[rum] potuit. Quátá & alia neſcimus: & tamé i[per]itiæ n[ir]æ teſtes no[rum] q[ri]\nlanus uerboq: no[rum] ſolere uitia reph[edi], ſed ex paucis oſtédere uolui cuius temeritatis ſit, docere q[ui] neſciæs:\nreſenſa: q[ui]d[ign]ores, ut p[er]miſé ep[rit]iá & in ſenſibus regramus. Mittit epiſtolá.i. robuſtiffimú b[ac]ulú[quo] ro\nmanæ urbis ameſ: epiſcopus, & in ipſa quaſſi[te]o p[er] q[ui] canes latrát: dicit: ſe neſcire: ldq[ui] quaerit: fi ignorat: pro\nquo fibi calúnia c[or]moué: q[ui] neceſſe eſt apologia[ia] mittere: quæ no[rum] habet deſenſioné ſui: ſed ignoratiæ c[or]ſe-\nſioné: Hoc eſt ſuſpitióes hoium no[rum] ſopire: ſed ſerere. Tres ſup a[ia]q ſtat[uo] ponit: fi[n]as: & in fine c[or]cludés ſingu\nlalinqt me legiſſe no[rum] nego: & adhuc ignorare c[or]ſiteor. Arceſſa aut Carneadé p[utes]: q[ui] o[ia] ičerte pronunciant:\nlicet & illos ſupet cautioſe. Illi.n. o[ium] philofophoq iuidiá no[rum] fereteq: q[ui] e uita tollerét: uerifimilia reppe\nrútut ignorátia reg[que] p[ab]abil[ite] aſſerti[de] téperarét, ille ſe dicit i[cer]tú: & e tribus oino neſcire q[ui]d uerú ſit. Si hoc\nerat reſp[oli]furus: q[ui] eu ro ipulít: ut tátú p[ot]ifiſicé iſciëtiæ ſuæ teſſe ſacheret: Nimirú hæc illa eſt laſſitudo: q[ui]. xxx,\nannoq itinere c[or]ſeſtus Romá uenire no[rum] potuit. Quátá & alia neſcimus: & tamé i[per]itiæ n[ir]æ teſtes no[rum] q[ri]\nlanus uerboq: no[rum] ſolere uitia reph[edi], ſed ex paucis oſtédere uolui cuius temeritatis ſit, docere q[ui] neſciæs:\nreſenſa: q[ui]d[ign]ores, ut p[er]miſé ep[rit]iá & in ſenſibus regramus. Mittit epiſtolá.i. robuſtiffimú b[ac]ulú[quo] ro\nmanæ urbis ameſ: epiſcopus, & in ipſa quaſſi[te]o p[er]

potius q[ui] plumas.In folo Origene n[ò] ambigis.Dicis q[u]pe hoc fentit Origenes. Interrogab[à] te: bene fentit n[ò] male? N[elcio] inq[s]. Q[uid] me igi[que] miſsis tabellariis & creberrimis nuntiis docere conaris: ut ſci qu[em] de neſt[ia]t. Et ne forte n[ò] credam ip[eriti]t[æ] t[u]e & arbitrer te callide reticere q[u]d' noſt[ui]nuras deo teſte: q[ui] uſq[ur] ad præſens certi & deſiniti]aq[ui]d de hac q[ui]tione n[ò] t[eneas]: & deo relings ſcire q[u]d fit in u[er]o: & ſi cui ip[er]re reuelare dignabitur. Per tátá ſæcula t[ibi] uideq[ui]t nullus ſuiſſe: cui de hac q[ui]tione dominus reuelarit? N[ò] p[atriarch]an[ò] p[pheta]: non apoſtolus:n[ò] martyr? Ne t[ibi] q[ui]de q[ui]do in carceribus & exilius morabaris: huìu ſcemo diſacraméta patuerunt. Dominus in euágelio, Pater inq[t]re reuelauui nomé tu[ú] hoibus. Qui patré reuelauit: de alarum ſtatu docuit. Et miraris ſi c[ô]tra te ſtratú ſc[á]dala conciten: cu id neſcire te iures: q[ui]d' X[pi] eccleſia ſe noſſe ſateaſ: Expoliat ſide ſua: imo inſci]tiæ: c[ô]ſſione tráſit ad aliud: & exculſare ſe nitif: cur libros piarchon in latinu[] uerent. Et hoc ſcribit ad uerb[ú] ſane: qa audio etiá inde eſſe diſputatu[ú] q[ui] qu[æ]dá Origenis rogatus a fríbibus de græco in latinu[] tráſuli: p[uto] q[ui] o[es] itelligát: hoc pro folo liuore culpari. Si, n[ò] aliq[ui]d eſt q[u]d' diſpliceat in auſtore: iq[re] id ad itér[ante] preté de torqueq[ui]? Sicut in græcis hab[e]t: rogatus ſum: ut latiniis oſtenderé. Græcis ſenſibus uerba dedi latina tantúmodo. Siue ergo in illis ſenſibus laus ineſt aliq[ui]n[ò] eſt mea. ſiuе culpa ſimiliter n[ò] eſt mea. Audio inq[ui] etiá de eſſe diſputatu[ú] ip[ru]de[ter] accufationé ſua diſputationé uocat: q[ui] qu[æ]dá Origenis rogatus a frátribus de græco in latinu[] tráſuli. Quæ ſunt illa qu[æ]dá: Nomé n[ò] habent? Taces: Libelli accufatoq[ur] loquunt[us] p[uto] ait: q[ui] o[es] itelligát hoc pro folo liuore culpari, pro quo liuore? Num iuìdet eloq[ui]tæ t[u]e? Aut fecit: q[ui]n lus hoium unq facere potuit? Ecco & ego Origenis multa tráſuli. Et præter te nemo nec ſuidet: nec caluina tur. Si enim inq[ui]t aliq[ui]d eſt q[u]d' diſpliceat in auſtore: iq[re] id ad itér[ante] detorqueq[ui]? Sicut in græcis hab[e]t: no- gatus ſum: ut latiniis oſtenderé. Græcis ſenſibus uerba dedi latina tátúmodo. Siue ergo in illis ſenſibus laus ineſt aliq[ui]n[ò] eſt mea. ſiuе culpa ſimiliter n[ò] eſt mea. Et miraris ſi de te hoies male fentia[t] cum de te aptis blaſphemiis dicas? Si eſt aliq[ui]d q[u]d' diſpliceat in auſtore: o[ibus] quæ in illis libris dicta[] ſunt: diſplicét. Et tu folus dubitat[s]: & quereris cur ad itér[ante] detorqueaſ: q[u]d' in detationis tuæ p[raſtio]e lauadſt. Rogatus ut quo modowa bebaſ in græco: in latinu[] uerteres. V[it]ina feciſſes q[u]d' rogatu[]t eſſe simulas: nullu[n]c inuiud[ia] ſubiaceres. Et ſu tráſlati]o[is] ſeruaſſes ſid[em]i mihi neſſitas n[ò] ſuiffet: itér[ante]p[ationé] falſam uera interp[atione] ſubuertere. Nout c[ô]ſci]tiæ tua quæ addideris: quæ ſubtraxeris: quæ in utraq[ur] parté: ut tib[us] uſum fuerit imutaris. Et poſt h[ac] audes dicere: q[ui] & bona & mala: n[ò] tib[us] ſed auctori debeát iputari? Et oppreſſus inuiud[ia]dhuc uerba modernis? Et q[ui] ſuper arſiſas pendéti incedés gradu loq[ris]. Siue in illis ſenſibus laus eſt: ſiuе culpa: defendere n[ò] au- des, & tamé dánare n[ò] uis. Elige e duobus q[u]d' uis: optio tib[us] daf[que] ſi bona eſt itér[ante]tatio tua: lauda. Si mala con- demna: uerum excufat ſe: & ſubnecſit aliá ſtrophá. Dicit enim qui imo etiá aliud adieci ſicut in præſatúula mea deſignaui: ut inq[t]u[] poſſem aliquáta decideré: illa tamé n[ò] mihi ad ſuſpitionem ueniebat: q[ui] n[ò]ab ip[ro] Origene ita dicta[] ſed ab aliis uideren[que] eſſe íſerta propter hoc: q[ui] de eſid[em] rebus in aliis auctoris eiuſde] locis ca- tholice dictu[] legerá. Mira eloq[ui]tæ: & attico flore uariata, quin imo etiá & quæ mihi ad ſuſpitionem uen- bant: auſum illu[] ſeſſe h[ae] Romá uerboq[ur] portéta tráſmittere. C[ò]pedi[ta]tta pus[ta] lingua: eius & inextricabili- nodis ligatá uix in humanu[] ſon[ú] erúpere. Sed ad cauſam redeá. Quis tib[us] dedit hanc licentiá: ut multa de in- terp[ationi]o[es] decideres? Rogatus eras: ut græca in latinu[] uerteres: n[ò] ut emédares: ut alterius dicta[] p[er]fermon ut tua c[ò]deres, n[ò] feciſe te: q[u]d' rogatus es: recid[em]do plurima c[ô]ſiteris. Atq[ui] utiná p[ci]diſſes mala: & non in ra- tioné malog[ur] tua multa poſuiffes. E q[bus] unu[] proſerá: ut ex hoc cognoſcan[que] & ætetera. In primo libro p[ia]- chon: ubi Origenes lingua ſacrilega blaſphemauiq[ui] filius patré n[ò] uideat: tu etiá cauſas reddis: q[ui] ſe p[ion]e eius qui ſcrip[iti]t: & Didymu[] interptaris.

In quo ille caſſo labore conaſt: alienu[] erroré defende re, q[ui] Origenes bene dixerit quidé. Sed nos simplices hoies & cicures nec illius ſapitá: nec tua: qui itér[ante]tatus es: itellige poſſumus. Præfatio tua qua] nominas: & in qua me miris ornas lauibus te reu[] p[er]ſſimæ tráſlati]o[is] facit. Dicis, n[ò] de græco multa decideris: licet taceas q[u]d' addideris. Quæ decidiſt mala erát an bona? Necq[ui] enim bona ſed mala. Quæ referuaſti bona an mala? V[it]q[ui] bona, Necq[ui] mala tranſferre poteras. Ergo mala amputaſti: & reliq[ui]tio bona, nullu[] dubi[us] eſt. Probaf auté: q[ui] tráſlata ſunt pene o[ia] ma la. Quicq[ui] d[igit] malu[] in tráſlatione m[ô]ſtrauero: tib[us] ip[utabi]t: q[ui] illud p[on]o tráſtulifi. Aliud eſt: ſi iniquiis cenfor eiuſde] criminis reus: aliós de ſenatu p[ellis] aliós in curia retines. Sed dicis: o[ia] mutare n[ò] poterá, eſda tantum: quæ addita ab h[æ]reticis æſtimabam. Ergo quæ reliquivi eius ſunt: quiem itér[ante]tabaris. Si eius ſunt quem interpretatus es: reſponde utrum bona an mala ſint. Mala tranſſerre non poteras. Semel enim qu[ui] ab h[æ]reticis addita fuerat: amputaſti, niſi forte h[æ]reticorum amputare debueris: & Origenis errores in latinu[] integros uertere. Dic ergo: qua] Origenis mala in latinu[] uerteres: ut auſtore[] mál[] p[ederes] an ut laudares. Si prodis in p[ra]ſatione cur laudas: R[est]ar: ut q[ui] bona p[ut]uleris, ſed h[ae] o[ia] proban[que] mala. Igi[que] uniu[s] & auſtor & iterpres rei criminis eru[t]: & implebiſt illa ſinía: Videbas furem: & currebas cum eo, & cum adulteris portio nem tuam p[one]bas. Non eſt nec eſſe rem planam argumétatione dubiam facere, quod ſequitur reſpondeat: unde illi ſit orta ſuſpitio h[ae]c ab h[æ]reticis addita. Quia inq[ui] de iſdem rebus in aliis locis eiuſdem auſt- ris catholice dictu[] legeram. Videamus quod primum eſt: ut ordine ueremit ad ſecundum. Probo e]go inter multa Origenis mala: h[ae] maxime h[æ]retica: Dei filium creaturam, ſpiritu[m]um fan[ct]um minifrum. mundos innumerabiles æternis fibi ſæculis ſuccedentes. angelos uerfos in animas hominum, animam Saluatoris ſui: ſe ante quam naſceretur ex Maria, & hanc eſſe quæ cum in forma dei eſſet: non rapinam arbitratæ eſ aq[ua]lem eſe eſſe deo: ſed ſe exianiu[t] formam ſerui accipiens. R[est]rurationem noſtrorum corporum ſic futuram: ut eadem membra n[ò] habeát: quia c[æ]ſiantibus mébroq[ur] officiis ſuperfluo membra reddatur. Ip[er]aſq[ur] corpora tenuia & ſpiritalia paulatim euanefcere: & in a[erem] tenué atq[ui] in nihilum diffi[par]i. In reflitutionem omnium quando indulgentia principalis ueremit: cherubin & feraphin; thronos; principatus; dominationes; uiututes;

potestates:archangelos:diabolum:dæmones:animas omnium hominum: tam christianorum ę iudæorum
gentilium:unius cœdonitis & méluræ fore,Cui: ad formæ & libra æquitatis puerentir:& ronabiles creaturas
ofium corporum facè depoffita:nouus de mundi exilio populi reuertêts mōſtrauerit exercitus:tùc rurſus ex
alio principio ſteri,múdú aliú & alia corpora:qbus labêtes de cælo aíæ ueſtianç,ut uerêdum nobis fit:ne qui
nunc iuri fumus:poſtea naſcamur in ſeminas,& quæ hodie uirgo:poſtea p[]ſibulú ſit. Hæc in Origenis libris
ego hæretica doceo,tu oſtède:in quo eius ope his cœtraria legeris.Nolo dicas:quæ de eſiè rebus ſalis locis
euiſè auctoris catholice dicta legera:nec me mittas ad ſex milia eius libros:quos legiſse beatú papá Epipha-
niú criminaris.Sed ipfa loca noíæ,nec hoc mihi ſufficiat:níſi eadè dicta ad uerbú ptuleris. Nò eſt fatuus Ori
genes,& ego noui,cœtrius cœtraria legeris.Nolo dicas:quæ de eſiè rebus ſalis locis
amputaſt:fed Origenis,cuius ideo mala i[]terp]tatus es:quia putaſt bona,& tibi tam bona ę mala illius ampu
táda:cuius ſcripta in prologo cœprobàſt.Sequiſ in eade apologia Origenis:ego neq[]s defenſor ſum:nec aſſer-
tor:nec primus i[]terpres. Alii ante me hoc idè opus fecerat;ſeci & ego rogatus a fratribus,li iubeſ ne fiat; iu-
ſi ſio obſeruari folet in poſtege,li culpan[]t qui ante iuſſioné fecerut;culpa a primis i[]cipiat[].Tandé euomuit q[]d'
uolebat,& oíſ animi tumor in noſtra accufatiōis erupit iuیدیa.Vbi i[]terpretaſt libris periarchon me ſequi ſe
dic[]i;ubi accuſat;cur hoc fecerit meú ponit exéplú,& ſecurus pericitáſ fine me uiuere nò poteſt. Audiat i[]gíſ\qn[]d'neſcire ſe simulat.Nemo tibi obiic[]t;qre Origené i[]terpretatus es? Alioq[]n Hilarius & Ambroſius hoc cri-
mine tenebunt.Sed qa[] i[]terpretatus hæretica p[]ſationis tuæ laude firmaſt:ego ipſe qué in crimé uocas:ideo
lxx omelias eius tráſtuli:& nònulla de tomis;ut & mala in bonog[]e i[]terpretatione ſubtrahere:& apte in libris
periarchon ad conguèdam tráſlationé tua:q[]d leſtor uiterat oſtèderé,Vis Origené in latinú uertere ? Habes
multas omelias eius & tomos:in qbus moralis traſtaſ locus;& ſcriptura[]e pandun[]que obſcura; hæc i[]terpreta-
re,hæc rogátiibus tribue,qd primus labor tuus incipit ab infamia?Cur tráſlaturus hæretica in defenſionem
eog[]pittis quali martýris librú[]s Et id romanis auribus i[]geris;qd' traſlatú totus orbis expauit? Aut certe ſi
ideo i[]terpretaris;ut eú hæreticú arguas:nihil de græco mutes,Et hoc ipſum p[]ſatione teſtare;qd' prudètſſi-
me Pana Aſtaſtæ in qua[]tora c[]ótra te ſcribitt ad e[]p[]ſcopú loànem:fuo fermone c[]plexus eſt:me liberáſ
qui id feci,& te argués qui facere noluíſti Ac ne forſitan hoc quoq[]s neges:ſubieci exéplum eius:ut ſi nò uis
audire fratré momenté:audias e[]p[]ſcopú calúniante[d]icis te nò eſſe defenſore:nec aſſertoré Origenis:iam nunc
tibi proſerá librum tuum:de quo in famoſa illa præſatiuncula p[]c]lari operis tuu his uerbis loqueris.Cuius di-
uerſtatis cauſam:plenius tibi in apologetico:quem Páphilus in libris ſuis ſcripſit:edidimus:breuſſimo libel
lo ſuperaddito:in quo euidet[]ibus (ut arbitror)probamétis deprauatos eſſe in q[]plurimis ab hæreticis & mali
uolis libros eius oſtède: Et p[]c]piceu íſtos quos núc exigis ut i[]terpreteri,i[]parchon.Nò tibi ſuffecerat Eufe
biuuiu certe;ut tu uis Páphili pro Origene deſenſio:níſi q[]d'ab illis minus dictú putabas;tu q[]ſi ſapiétor & do
étior addereſ:Longú eſt:ſi uelim totú librú tuu huic opi i[]fereret:& p[]p]ſitis capitulis ad ſingula reſp[]dere;qd
in his uitió:fermo habeat q[]d'emédatione aſſertio;qd íconſequés textus ipſe uerbog[].Vnde lacinioſe diſp-
tat[i]oſ faſtidia fugiés:& in arcút[u]erba c[]ópingés:tantú uerſibus reſp[]debo,Statim de portu egrediés nauem
ipetit.Reſerés.n.de apologia Páphili martýris;q[]uá nos Eufe[b]ii Arrianog[]e p[]ricipis p[]bauimus:de qua dixerat:
pro ut potuimus:uol res popo[]ſcit latino fermone digeſſimus itulit:illud é q[]d' deſideriog[]z uit Machari te ad-
moníuolo;ut ſeias hác q[]d'efidei regulá:qua[]de libris eius ſupra expofuimus eſſe talé quæ & amplectáda &
tenéda fit.In oibus.n.his catholicíu inſeſe ſenſum euidéter p[]baf[]q[]uis Eufe[b]ii libro multa ſubtraxerit: & in
boná parté de filio & ſpiritu fancto uſiſ ſit c[]omutare:tamé multa in illo ſc[]adalá reperiunſ: & aptiſſime blaf
phemia:quæ íſte ſua negare nò poterit catholica eſſe pnuncians,Dicit Eufe[b]ius:ímo ut tu uis;Páphilius in
íſto uolumine filii & patris:miſi trú ſpiritu ſanctú:nò de eadé patris filiic[]q[]ub ſubſtantia:iaſas hominú lapſas eſſe
de cælo;& in hoc q[]d'fumus de angelis c[]omutatis in reſſtitutióe ofium æquales;& angelos & dæmones & ho-
mines fore;& multa alia tam ip[]ia & nefaria:qua[]ſe etiá replicare ſit criminis.Quid faciet aſſertor criminis & I-
terpres Páphili:Si in his quæ emédauit tата blaphemia eſt:in illis quæ ab hæreticis falſata c[]ōtingit q[]ta facri-
legia c[]ōtinenſ? Cuius opinionis cauſam hác ſupſicaſ;q[]ui uir neq[]s ſtutus:nec íſanus dicere ſibi repugnátia nò
potuerit.Et ne forſitan putaremus;diuſris eum uaria ſcripſſe t[]eporibus;& pro ætatibus edidiffé contraria
addidit;qd facimus;q[]u interdú in eſiè locis;atq[]u (ut ita dixerim)in c[]oſequéti pene capite:ſentétia c[]ōtrarii ſen
ſus inuenienſ[]t i[]fera;Nunq[]d in eodè opere euiſè libri;& i[]terdú (ut diximus)ſtatim in conſequenti capitulo
oblitus ſui eſſe potuit? Verbi grati;ut q[]b[]upius dixerat:nuf[]ſq[]ui inueniri in oí ſcriptura;ubi ſpirituſ c[]ſu:ſ:ac[]tus
uel creatus eſſe dicereſ:c[]ōtino[u]ubi ſuicericet;inter c[]æteras creaturas fact[]u eſſe ſpiritu[] fanctú? Aut iteſ;q[]patré
& filiú unius ſubſtátie;q[]d'græce o[]uoo[]vion d[]ic[]i deſignauit:in conſequé[tibus ſtatí capitulis alterius eſſe
ſubſtátie & creatum poterat dicere eum:quem paulo ante de ip[]sa creatura dei patris pronúciauerat natum.
Hæc ip[]ſi us uerba ſunt:negare nò poteſt.Nolo dicas uerbi cauſa;ut qui ſuperius dixerat:fed ip[]ſum librú no-
mina;ubi prius bene dixerat;& poſtea male,ubi ſpiritu[] fanctum & filium de dei patris ſcribés eſſe ſubſtátia;
ſtatim in c[]oſequé[tibus aſſeruerit creaturas:necſis ne me Origenis habere oíſa: Legiſſe q[]plurima? Ad populi
phaleras,ego te intus & in cute noui,uir doctiſſimus Eufe[b]ius:doctiſſimú dixi nò catholicíu; ne more folito
mihi & in hoc calúniá ſtruas,p[]ex uolumina nihil alíu adit:níſi ut Origené ſua[]ſoſtédat fidei,i[] Arrianæ p[]ſi
diæ.Et multa ponit exépla,Et hoc c[]oſſaſter p[]bat.Tibi ergo i[] quo ſónio Alexádrini carceris reuelatú eſt:ut q[
ille uera p[]ſiteſ:ſalſa c[]ofingas? Sed forſita hic ut Arrianus:ab hæreticis addita:í occafioné ſui traxit errors:
ne ſolus male ſenſiſſe c[]ostra eccl[]esia[] putareſ:Quid reſp[]o debis p[] Didymo;q[]t certe í trinitate catholicus é. Cu
tus etiá nos de ſpiritu fancto librú in latiná linguam uertimus.Certe hic in iis: quæ ab hæreticis in Origenis
operibus addita ſunt:c[]oſentire nò potuit,& in ip[]ſus Periarch[]o quos tu interpretatus es libris;breues dictauit

94

cōmentariōlos qibus nō negaret ab Origene s[cripta] q[ra] s[cripta] funt.Sed n[os] s[impli]c[es] ho[ies] n[ō] po[sse] i[tellige]re
quæ dicun[ſ];& quo ſenſu in boná part[ē] accipi debeat; p[u]faudere conaſ. Hoc d[u]taxat de filio & p[ir]situ ko. Ca-
tex in aliis dogmatibus & Eusebius & Didymus aptiſtme in Origenis ſecta c[ō]cedunt. & q[d] o[es] eccleſiæ re
probat; catholice dictu[m] eſſe defendu[t]. Videamus tam[ē] qibus argum[ētis] p[ar]b[are] niti[ſ] Origenis ab h[ar]ætici
ſcripta uitiata.Cl[æ]m[ē]s ingt ap[o]ſtolōg[ē] diſcipulus; qui romanæ eccleſiæ po[s]t ap[o]ſtolos epi[ć]copus & martu-
fuit: libros edi[t]iq[ui] appellant

a[mi] recognitio.In qibus e[x] ſona Petri ap[o]ſoli dectu-
na q[ui] uere ap[o]ſtolica in q[plur]imis expona[t] in aliqibus ita Eunomii dogma iſerif;t ut nihil ahud q[ui] ip[le] Euno-
mius diſputare cre[aſ; filiui] dei [creatu[m] de nullis extatibus ſſſeuerās.Et poſt alia q[ui] p[li]xu[i] eſt ſcribere; q[d]a[que]
ait de his ſentiendu[ſ] eſt[q] ap[o]ſolicus uir h[ar]ētica ſcrip[er]it.An id potius credendu[ſ] p[er]uſt ho[ies] ſub uro-
r[u] ſancto[q] aſſer[ti]oné dogmatu[m] ſuog[ē] no[ie] tan[q] facilius credenda[t] iſter ſeruerint ea[q] illi nec ſcripſiſſe cre-
di funt.Cl[æ]ment[ē] quoq[] alexádrina[es] eccleſiæ p[ſ] byte[q] uiru[m] c[atholic]u[m] ſcribit in libris ſuis interdu[m] dei filum
dicere [creatu[m];& Dionyſiui alexádrina[es] urbis epi[ć]copu[m] uiru[m] eruditif[im]u[m] contra Sabelliui q[u]ttuor uoluminibus
diſputant[ē] in arrianu[m] dogma delabi.Et ſub his ex[ep]liſis illud agit;ut n[ō] eccleſiāticos & c[atholic]os uiro[m]s ma[e]
ſenſiſſe; ſed ab h[ar]ætici[s] eo[q]e s[cripta] corrupta eſſe teſteſ.Et c[ō]cludat ad extremu[m] dic[ē]s de Origene quoq[ē];
quo simili[t]er ut in his quos ſupra diximus; quæda[d]iuerſitas u[en]iſ;t iſtud nos ſufficiat ſentire; q[d] de p[ri]udæ-
tis i[a] c[atholic]is ſentiſ uel i[n]telligi[t] uiris;ne ſimili cauſe[n] n[ō] diſſimilis n[ō] ſufficiat excaſulo.Sed q[d] c[ō]dendiſt;
ut quicq[d] in libris o[ui]um repi[q] ab aliis corruptu[m] ſit[q]d i[t]a ita eſt:nihil eo[q]e erit; quo[q]e ſertur nominibus.Sed his
deputabitur; a quibus d[ic]itur eſſe uitiatum; Quanq[ui] & illorum non erit; quorum i[c]erta funt noia, atq[ui] ita
ſiet;ut tibi o[a]i o[ui]um ſint:nihil alienu[m] ſit.Hac deſensionis pturbatione nec Martion nec Manichæus nec Ar-
rius nec Eunomius accuſari poteru[t]; qa[que] quicq[d] nos ab his ip[le] dictu[m] obi[ec]erimus; diſcipuli reſp[o]debuntu[n]
a magiſtris ſuis ita dictu[m]; ſed ab inimicis eſſe iuolatu[m].Hoc genere & iſte ip[le] tuus liber tuus n[ō] erit; ſed for[ni]
meus.Et meus ſiber; quo tibi accuſatus reſp[o]deoſi[n] in illo aliq[ud] reſh[é]deris;n[ō] erit meus, ſed tuus[a] q[d]o re[
hendif[t]. Et dum o[a]ia ad h[ar]æticos reſert[qd] eccleſiāticos tribues[q]ibus p[pi]riu[m] nihil relinqſ; Et quo m[ō] iquies
in libris eo[q]e uitio[n]a n[ō]nulla funt; Si me cauſas uitio[q]e neſcire reſp[o]dero:n[ō] ſtatim illos h[ar]æticos iudicabo
Fieri.n[ō]p[ot]ut uel simpliciter errauerint; uel alio ſenſu ap[er]ſerit; uel a libraries i[per]itis eo[q]e paulatin[em] ſcripta
corrupta ſint.Vel certe ante q[ui] in Alexádria q[ui] d[æ]moniu[m] meridianu[m] Arrius naſcere[n]; inočeter q[d]a[m] & minus
caute locuti funt;& quæ n[ō] poſſint p[uer]ſo[q] ho[iu]m cal[u]niá declinare, Obi[i]ciu[n]c[] Origeni criminæ; & tu n[ō]
illu[m] deſendis; ſed ali[o]s accuſas, nec crim[é] renuſ; ſed criminolo[q]o[q] turbá reſquis.Si tibi d[ic]ere[ſ;] quos habet On-
gen[es] in h[ar]æſi focios[q]rōne iſta p[er]ſeres.N[u]c a te q[u]erif[t]; h[ac] quæ in Origenis libris ſcripta reperiu[n]; bona
ſint an mala, Taces[t] & pro his alio loqris, Cl[æ]m[ē]s hoc ait; Dionyſiui in ito erre [re]phendif[t]. Anſaſtus epi-
ſcopus ſic Dionyſiui deſendit error[e]; Ap[o]ſtolōg[ē] ſcripta simili[t]er depra[u]ata funt. Quo m[ō] & n[u]c ab aliis tibi
h[ar]æſe eo[s] crim[é] i[ping]iſ;t & tu pro te taces; & pro me c[of]iteris, Ego neminé accuſo[q] p[er] me tantu[m] reſp[o]diffe co-
tetus.N[ō] ſum q[d] arguis, ſi tu es q[d] accuſar[is] ip[le] uideris; nec abſoluto[m] me[n] nec reatus te; aut inočetum
aut obnoxiu[m] criminis approbab[u[t]. Præmiſia falſati[oe] ab h[ar]ætici[s] ap[o]ſtolōg[ē] & utriuq[] Cl[æ]m[ē]ts atq[D]
onyſiui uenit ad Origené, & his uerbis loq[q]e, ip[li]us h[ic] c[of]quer[é]tis; & deploráti[s] ſcriptis ac uocibus probauius.
Quid.n[ō] adhuc ip[le] in carne uiu[es]i[ſenti]es; uiden[q] p[pe]ſſus ſit; uel libro[q]o[q] ſuog[ē] uel ſermonu[m] corrupti[bi]u[m]
uei aduſteri[n]es edi[t]iōbus ex ip[li]us epi[ſ]tolæ; qua[q] ſcribit ad quoſda caros (uos Alexádriæ euidêter docetura[n]
tim[q]o[m] exemplu[m] ſubiungit epi[ſ]tolæ.Et q[ui] falſitaté ſcriptura[q] Origenis h[ar]ætici[s] i[put]at, ip[le] incipit a falſiſte;
n[ō] ita i[ter]p[er]tatus ut habef[] in gr[æ]co.Nec id latinis i[li]nuá[s q[d] ip[le] i[u] fuis litteris, p[er]ſite[ſ; c[u] illa epi[ſ]tolæ tota De
metriu[m] Alexádrina[es] urbis P[ot]iſic[ē] laceret; & in totius orbis epi[ć]copos & cl[eric]os inueha[ſ;] & fruſtra ab eccle-
ſiis exc[ō]municat[u[m] eſſe ſic de cati[] nec uelle in m[ale]di[ct]is referre uic[e]; ne ſcilicet maledicus uideat eſſe h[ō]qui in
tantu[m] cautus ſit ad m[ale]di[c]endu[m] ut ne diabolo q[d]e audeat maledicere. V n[ō]de & C[á]dido Valétini[u]m dogma
tis ſeſtatori cal[u]niádi occafioné d[ederit]; q[ui] diabol[us] ſaluáda[es] d[ixerit] eſſe naturæ. Hic diſſimulato argomento
epi[ſ]tolæ ſingit pro Origene q[ui]le n[ō] loq[q]e. V n[ō]de epi[ſ]tolæ ip[li]us parté paulu[l]u ex ſuperioribus traſtuli; & his
iunxi[q] quæ ab ip[le] comatice dolof[q] traſlata funt, ut quo c[of]filio lupiora tacuerit le[ct]or agnofcat. C[ō]tra facer
dotes ergo eccleſiæ generaliter diſputa[t]; q[ui]b[us] i[d]ignus c[om]unione eo[q]e fuerat iudicatus; h[ac] intu[i]t. Quid
neceſſe eſt de p[]p[het]ag[em] ſermonibus dicere; q[ibus] ſa[pi]ſſime p[al]toribus natu[m]; & facerdotibus
príciþibus populi c[ō]minan[ſ;] & argu[u]t eo[s]; Quæ ab[q] nobis de ſanctis ſcripturis eligere p[ere]toſtis; & liquido
peruidere; q[ui] ſor[ita]n hoc t[é]pus ſit; de quo dicif[t]; nolite credere amicis; nec p[er]ſeret in príciþibus. Et n[u]c ip[le]
tur uaticinium, duces populi mei me neſcieru[t]; filiu[m] ſtulti ſunſt; & n[ō] ſunt p[er]ſiét[es]. p[er]ſiét[es] ſunt ut faciant ma-
la, bene auté facere neſciunt; quoq[ē] magis m[is]eriſteri q[ui] eo[s] odiffe debemus; & orare, p[er] illis q[ui] eis maledicere. Ad
benedicendu[m].n.[& n[ō] ad m[ale]di[c]ed[u[m] creati fumus. V n[ō]de & Michael c[u] aduerſus diabol[us] diſputaret de M[oy]
ſi corpore; ne t[ato] quid[é] malo aufus eſt iudiciu[m] iſerre bla[ph]emiæ; ſed dixit; i[cre]pet tibi dominus. C[ui] q[d]
mile etiá in Zacharia legimus. Inc[re]pet tibi dominus diabole; & i[cre]pet dominus in te; qui elegi Hieruſale,
Itaq[q] & nos cupimus i[n]crepari a domino eo[s] qui nolunt cum humilitate a proximis i[cre]pari. D[ic]ere autem
Michael[æ]; i[n]crepet tibi dominus diabole; & Zacharia simili[t]er; utrum i[n]crepet; an n[ō] i[n]crepet deus diab-
lum ip[le] uideret. Et ſi i[n]crepat; quo modo i[n]crepet ip[le] cognofcat. Et poſtea multa quæ proſonium eſt ſeribe
re addit. Nos hoc ſentimus q[ui] ei[i]centur de regno c[æ]lorum; non quia grandia peccauerunt. Verbi gratia,
ſornicatores & aduſteri & maſculorum concubitores & fures; ſed & qui minora deliquerunt ex eo[] quod
ſcriptum eſt; neque ebriſo[n]; neque male dici regnum dei poſſidebunt; & tam in bonitate q[ui] in ſeu[eritate]de
eſſe menſuram. V n[ō]de c[un]ta nitimur agere conſilio; in uini quoque potu[m] & in moderatione ſermoni[n]tus
n[u]li[m] audeamus m[ale]dicere, ergo cum propter dei timorem caueamus in quem[]iam m[ale]dicta[] conferre

10

recordantes illius dicti nō fuit ausus iudicii inferre blasphemiæ quod dicitur de Michaelæ cōtra diabolum. Et in alio loco, dominationes qdē reprobat: glorias auté blasphemát qda eog:q libêter cōtений reperiut, afribiút nobis & noſtræ doctrinæ blasphemiæ: ſup quâ ipſi uiderit quo modo illud audiāt: neq: ebriſi: neq: maledicii regnũ dei poffidebüt: licet p[em] malitiæ & p[di]tiōis eog: qui de regno dei eiicenf: dicát poſſe falua-riq: ne qdē méte qs captus dicere poteſt. Cætera quidé ex eade[pi]stola tranſultit pro hoc q fine in uerboe Origenis íterpretatis ſumus: ergo c[ui] p[ter] timore[que] dei caueamus in quépiâ maledicta cōſterre: & reliq: uſteiateiate dulêter amputatis ſupioribus: ex qbus inſeriora depédentiſc cœpit traſſerre epiftolā: q[ui]ſi hoc ſenſu ſuperius effet exordiui: & ait. Quidā enim qui libêter habét criminari, p[ix]mos fuos: aſcribút nobis & doctrinæ noſtræ crimé blasphemiæ: qd: a nobis nuf: quid ab iſto nō uerſa ſunt: ſed euerſa: & quantā iter ſe nō ſolú ſerboe: ſed & ſenſuum habeat diffonantiá p[ſ]picietis. Obſecro ne moleſta ſit uobis p[li]xior íterpretatio. Iccirco oia enim uertimus; ut quo cōſilio ſupiora tacuerat: p[bar]emus. Habeſ dialogus apud græcos Origenis: & Candidi Valétinianæ hæreſeos de ſenſoris: in quo duos andabatas digliadiates p[ec]taſſe me fateor. Dicit Candidus filium de patris effe ſubſtatia. Et rāſ: q[ui]e eu

id eſt, p[lat]ionæ aſſerit. E regione Origenes iuxta
Arniu: & Eunomiu repugnat eu uel platu eſſe: uel natu: ne deus pater diuidaſt in partes. Sed dicit ſublimé &
excellétiffimá creaturá uolūtate exſtituſe p[ri]ſiſtut & cæteras creaturas. Rurſus ad ſecunda ueniunt q[ui]tioné.
Aſſerit Cādidus diabolú p[er]ſimæ eſſe naturæ: & quæ ſaluari nunq: p[ot]. Cōtra hoc reſte Origenes reſpondit:
nō eum perituræ eſſe ſubſtatiae: ſed uolūtate p[ri]pria & corruſſe & poſſe ſaluari. Hic Candidus uertit in calu-
niá: q[ui] ſo Origenes dixit diaboli naturá eſſe ſaluandá, q[ui]d: ille fallo obiectú hic refutat. Et itelligimus in hoc
tantú diologo ab Origene argui hæreticá falſitata: & nō in cæteris libris: de qbus nunq: quæſtio fuit, alioq
oia quæ hæretica ſunt: nō erut Origenis ſed hæreticog. Oeſ auté p[pe]modu illius Tomi his erroribus plenis
ſunt. Nihil Origenis erit: ſed eoq: quq[ui] ignoramus uocabula. Nō.n. p[u]ſſuit græcos & antiquos caluñari: de
qbus pro uetuſaſte tempoq: & lōgingtate regionú habet licentiá quicq[ui]d uoluerit métiédi. Venit ad latinos:
& primú ponit Hilariu cōſſor: q[ui] poſt Ariminé ſem ſynodu libér illius falatus ab hæreticis ſit. Et ob hanc
caufam c[ui] in cōcilio epicopoge, ei quæſtio mouereſt; p[er]ſeri librú de domo ſua iuſſit: q[ui] neſciente ſe in ſcriniis
fuis hæreticus tenebat. C[ui]q[ui] platus fuiffet: & ab oibus hæreticus iudicatus; auctor libri excomunicatus de
cōciliu cōuètione diſſeſſerit, & tante auctoritatis ſe putat: ut familiaris meus narrat dominus: ut nemo ei cō-
tra cōſſeſſor ita ſimuliá uadeat cōtradicere. Reſp[ō]de quæſo: Synodus a qua Hilarius excoſicatus eſt: in qua
urbe ſuit: Dic epicopoge uocabula: p[er] ſnias ſubſcriptionu uel diuerſitatu eſt uel cōſonantiá. Doce q[ui]o anno
cōſules fuerint: q[ui] ip[er]ator hanc ſynodu iuſſerit cōgregari. Galliæ ne tantum epicopi fuerint: & Italíæ &
Hilpaníæ cérte: qua: ob caufam ſynodu cōgregata ſit. Nihil h[ui]o: noías: ſed uirú eloquétiffimú & contra Ar-
rianos latini ſermonis tubá; ut Origené defenderes: excoſicatu a ſynodo criminaris. ſed cōſſeſſoris calúnia ut-
cunq[ui] toleráda eſt. Tranſit ad inclytu martyré Cyprianu: & dicit Tertulliani librú: cui titulus eſt de trinitate:
ſub noie eius Cōſtan tinopolii a macedonianæ partis hæreticis leſtitari. In quo crimine mentití. Ná nec Ter-
tulliani lib[er] eſt: nec Cyprianı cící[que] ſed Nouatiani: cuius & ſcribí: titulo: & auctoris eloquium ſtili p[ri]priate
demôſtrat. Et ſup[lu]ſu p[uto] apertas ineptias cōſutare: cu mihi mea ingerat: fabella: ſynodo uidelicet: & ſub
noie euíuſd[é]e amici Damasi: romanæ urbis epicopi ego petar: cui ille eccleſiáſticas epíſolas dictandas credidit:
& Apollinario: uerſutæ deſcribanq. Athanasi librú ubi dominicus h[ui]o ſcriptus eſt. ad legendú acceptu:
ita corruerit: ut in litura id q[ui]r: aſerut: rurſus ſcriberét, ut ſelicit n[ò]b ab illis falſatú: ſed a me additú putare-
tur. Quæſo te amice cariſſum: ut in eccleſiáſticas traſcatibus: ubi de veritate dogmatum quaerit: & de falute
aiag: noſtraq: maiog: flagita: auctoritas: huiuſcemodi deliraméta dimittas: & pr[á]diog: cœnaruq: fabulas p[]
arguméto n[ò] teneas ueritatis. Fieri, n[ò]p[ot]ut etiá ſi a me ueg: auſtí: alius q[ui] h[ui]us rei ignorus eſt: dicat a te
eſſe cōpolitú: q[ui] ſimú Philippiſonis uel Léruli: ac Marilli ſtrophá elegáti fermóe cōſicta. Quo n[ò] p[uen]iat
femel effrenata temeritas? Poſt excomunicationé Hilarii: poſt Cyprianı hæreſeos libq:

hæreſeos libq:
poſt Athanasi me dormiète liturá ſimul & iſcriptioné erupit aliq[ui]do cōtra papá Epiphaniu & doloré p[ec]to-
ris ſuituq[ui] u[el] in epiftola: qua: ad l[o]ané epicopú ſcripferat hæreticú arguit: in apologia pro Origene digerit:
& his ſermonibus cōſolaſ. Quin potius apienda é in hoc loco ueritas latés. N[ò]n. p[o]ſibile i tá iniquio iudi-
cio uti quenquá hoium: ut de cauſa æquali n[ò]æqualiter ſentiat. Sed q[ui] auſtores obſtectatoq: eius hi ſunt: q
in eccleſia diſputare latius ſolét: uel etiá libros ſcribere: q[ui] totú de Origene uel loquunſ: uel ſcribunt. Ne ergo
plures ipſog[ui] furta cognofcat: quæ utriq[ui] ſi ígrati in magiſtrú n[ò] effent: neq[ui]q[ui] criminoſa uiderenq: p[li]simplicio-
res quoq[ui] ab eius lectiòe dettererét. Deniq[ui] q[da] ex ip[is]q[ui] ſe uelut euágelizádi neceſſitaté p[o]e q[et]es & p[o]eſ
linguas habere putat: de Origene male loquédi ſex milia libroq: eius ſe legiſſe: g[pl]urima multitudine audiè
te cōſeſſus eſt. Qui ſi utiq[ui] (ut ip[se] de dicere ſolet) p[er] cognocſedis eius malis legebat: p[li]ſicere poterát decé libri
ad cognocſedú: aut, xx. certe ut g[pl]urimú. xxx. Sex milia autem libros legere non iá eſt errores: ac mala uelle
cognofcere: ſed totá pene uitá diſciplinis eius ac ſtudiis dedere. Quo modo ergo iſte merito audiendus eſt:
cum eos culpat q[ui]ſtructonis ſuæ cauſa p[pa]uca eius ſalua fidei gloria atq[ui] integra p[ietate] legerunt: Qui ſut
iſt[ui] q[ui] in eccleſia diſputare latius ſolent: Qui libros ſcribere: Qui torú de Origene loquunſ: & ſcribunt: Qui
dum ſua ſolun furta cognofi: & ingratí ſunt in magiſtrum: iccirco p[li]mplices ab illius leſtione deter-
rent: Nominatim debes dicere: & ip[os] homines denotare. Ergo beati epíſopi Anaſtáſus & Theophilus &
Venerius & Chromatius: & omnis tam orientis q[ui] occidentis catholicorum ſynodus: qui pari ſententia:

["quia pari & spiritu ium hæreticum denunciat populis: fures librorum illius iudicandi sunt? Et quando in eccleſius dicant: nò ſcriptura; mysſeria: ſed Origenis ſurta cœmemorant: Nò tibi ſufficit paſſim contra ois detractatio: niſi ſpecialiter còtra beati & iſignè eccleſiæ ſacerdotè ſtili tui lanceà dirigas? Quis eſt ille qul neceſſitatè euægeliſzàdi p oës gètes: & p oës linguas hre ſe putat: de Origene male loquedi: q lex milia libroſ; eius ſe legiſſe: ipplurima fratze multitudine audiète cœſſus eſt: In q multitudine & caterua fratru: tu quos medius eras: quâdo ille in ſua epiſtola qriſ: p Origenis hæresi nefaria a te dogmata eſſe, plata. Criminandus ne eſt: qre græca & Syricâ & hebreâ & ægyptiacâ lingua ex ptei: & latina nouerit: Ergo & apostolus & apollo lici vii q linguis loqbanſt in crimine ſut: & me triliguè biliguis ipſe ridebis. De ſexilibus autè libris: quos ab eo lectos eſſe còſingis, qſ credit aut te ueg dicere: aut illu potuiffe métiſi: Si, in. Origenes ſex milia epiſcit fet libros: potuerat fieri uit ureruditus: & ab iſanſa facris ſiſ iſtitutus: p curiositate & ſciëtia legiſſet aliena. Quod uero ille nò ſcripſit: quo mò iſte legere potuit? Numera idicè libroſ: eius: q in tertio ſolumine Eusebii: in quo ſcripſit uità Paphili còtinenſt: & nò dico ſex milia: ſed tertia partè non repies. Habemus epiſtolu pradiſi pòtificis: in q huic caluniæ tuæ: dum adhuc eſſes in oriète reſpòdit: & aptiſimum médaciu oſtèdi: qd'libera veritatis fronte còſutat. Poſt hæc & tanta audes in apologia tua dicere te nò eſſe defenſorè Origenis: atq affertorè illius p cuius defenſiòe Paphilus & Eusebius tibi paga dixiſſe ſut uifi. Aduerſum q ſolumina: dominus uitæ huius dederit ſpatiù alias reſpòdere conabor. Núc tantú tuis affertionibus obuſaſte ſufficiat. Et hoc breuiter prudente iſtruxiſſe lectorè me iſtú librú: qui ſub noie Paphili ſerebat: uſidiffi primu ſeri ptú in codice tuo: & qa nò erat mihi curæ qd p hæretico dicereſ: ſic ſemp habuiffe qſi diuerſum eſſet opus Paphili & Eusebii, Poſtea uero qſtione mota ſcriptis eoq reſpòdiſſe ſolumiſſe: & ob hác cauſam legiſſe qd pro Origene unuſqſc: ſentire: p ſpicueq dephendiſſe: q primus liber, vi, ſoluminu Eusebii ipſe eſſet q unus ſub noie Paphili a te editus eſt: ta græce q latine imutatis dūtaxi ſenlibus: de ſilio & ſpiritu ſco: q aperta blafpe miá ſperebat. Vnde etià ante annos ſerme, x, cú dexter amicus meus: q p ſfectura administrau pioriu men gafſet: ut auſtoq noſtræ religiòs ei indicè texere: iter cæteros traſatores poſui & húc librú a Paphilo editi ita puſſe eſſe: ut a te & tuis diſculpis fuerat diuulgatú. Sed cú ipſe dicat Eusebius Paphiliu nihil ſcripſiſe exerptis breuibus epiſtolis ad amicos: & primus liber lex ſoluminu eadeq & iſſé uerbis còtineat: q ſub noie Pamphili a te ſiſta ſut: p ſpicuú eſt eICCirco libge húc diſſeminare ſolumiſſe: ut ſub p ſona martyris hæreſe iſtroduceres: cú & de ipſo libro què Paphili simulas: multa pueringis: & aliter in græcoaliter in latino ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli: nullis pudićas ex his quæ pbanſ: illa ſuſpeſt q manifeste hæretica ſunt. Certe ut còpendiú lògi ſermonis facià: ſicut ego oſtèdo me ab his accepiſſe libriq de tuo codice traſcripseruſ: ſic tu doce a quo exéphtar accepi: ut q auctorè libri dare aliu nò potuerie: ipſa ſitatis reus teneat. Bonus homo de bono cordis theſauro pſert illa: q bona ſunt. Atq ex pomoge dulceidine generoſi feminis arbor agnoſeit. Scribit frater Eusebius ſe apud Afros epiſcopos: q aputer eccleſiáſcas cauſas ad comitatu uenerat: epiſtolá qſi meo ſcriptá noie tanta pereſſa: & aliter in græcoaliter in latinu ſit: fraudè tuæ errori meo iputare nò debes. Credidi enim eius eſſe librú: què titulus p ſberebat: ſicut piarchon: & multa alia Origenis opa: plurimorubq græcia: traſatoq: quæ aut ante nò legi: aut núc còpellor legere: qſtioq hæreos ſuſcitataut ſcia q utare debeáq p bare. Vnde & in adoleſcétia omelias tantú eius: qſs loquebat ad populiun qbus nò tanta ſcàdala tenebant: ſimpliciter rogàtibus traſtuli

me teſtatus ſim me pro uirili portiſe in tabernaculo dei offere quæ poſſim: nec opes aliog: alterius paupta-
te ſcedari. Quod ut auderê: Origenis me ſtudiu puocautit: q editioni antiquæ tráſlationê Theodotionis mi-
fuit afteriſco & obeliſco,i. ſtella & ueru opus omne diſtinguens: dum aut illucſere facit q minus ante ſue-
rant, aut ſupflua quæq: iugulat & cōſodit: maxieq q euageliſtag: & apſotolog: auſtoritas pmulgaut. In q-
bus multa de ueteri teſtaméto legimus: q in noſtris codicibus nō habenef: ut eſt illud: Ex ægypto uocaui ſiſi-
meu,& quoniá Nazareus uocabiſ: & uidebūt in qué cōpunerunt, & ſumina de uetre eius fluét aquæ uiuæ,
& quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit: nec i cor hois aſcedit: q pparauit deus diligétibus ſe & multa alia:
quæ p[riu]i συνταγμα: i,traſtatu deſiderát. Interrogemus ergo eos ubi hæc ſcripta ſunt. & cù dicere non po-
tuerint: de libris hebræis pferamus. Primu teſtimoniù eſt in Oſſe: ſecundù in Eſaia: tertiù in Zacharia: q[r]tū-
in puیرbiu: q[nt]æq in Eſaia. Quod multi ignorātes apocrypho: deliramēta ſeſtanſ: & Hiberas nenias li-
bris auſtéricis p[er]unt: cauſas erroris nō eſt meu exponere. Iudæi prudéti factu dicuſe eſſe cōſilio: ne Ptolemæ
us uniuſ dei cultor apud hebræos etiá duplicé diuimitatê dephêderet. Quod maxie iccirco ſaciebat: quia in
Platonis dogma cadere uidebat. Deniq: ubicunq: ſacratu aliq d ſcriptura teſtaſ de patre & filio & ſpu ſancto:
aut aliter iterp[ra]ti ſunt: aut oíno tacueruſt: ut & regi ſatiffacerét. & arcanu ſidei nō uulgarét. Et neſcio q[us] pri-
muſ auſtor cellulas Alexádiæ medacio ſuo extruxerit: qbus diuifi eadé ſcriptitaring. cu Arſiteas euſiſd: Pto-
lemæi ut[er]ατοπιοτ[he]o,i. ſatelles & armiger; & non multo poſt tpe loſephus nihil tale rettulerint: ſed in una
baſſila cōgregatos cōtuliſſe ſcribat nō p[]hetaſſe. Aliu eſt.n. uaté: aliud iterp[te]e eſſe, lbi ſpus uentura p[]dicit:
hic eruditio & uerbog: copia ea q i[]telligit tráſſert, niſi forte putáduſ eſt Tullius œconomicu: Xenophótis &
Platonis Protagorá: & Demoſthenis pro Cteſiphôte ofoné aſſlatus rhetorico ſpiritu tráſtuliſſe; ut aliter de
iideſ libris p.lxx, iterp[tes,]aliter p[]aſtolos ſp[]ſa ſanctus teſtimonia texuerit: ut q[d]i illi tacueruſt: hi ſcriptu[]ſe eſſe
ménuſi ſint. q[u]d igi[]t: dánamus ueteres: Minime, ſed poſt priog ſtudia in domo domini q[d]e poſſumus labora-
muſ. Illi iterpretati ſunt ante aduentu chriſti: & q[] neſciebat dubiis ptulere ſentétiis. Nos poſt paſſioné & re-
fuſurectioné eius: nō ta p[]hetaſi q[]ui hitoriá ſcribimus. Aliter, n. audita: aliter uiſa narranſ, q[d]e melius intelligi-
muſ: melius & p[]er]imus. Audi igi[]t æmule: obtreſtator auſcultat: nō dáo: nō reprehéd[]o, lxx, ſed cōſidéter cu-
illis apſolos præſero. Per it[]oq os mihi chriſtus ſonat: quos ante p[]hetaſs iter ſpiritalia chariſmata poſitos
lego: in q[]bus ultimú pene gradú iterp[tes tenét. Quid ſiuore torq[ris]: Quid iperitoq: aíos cōtra me concitas:
Siculi tibi in tráſlatioe uideor errare: interroga hebræos diuerſa[]g urbiú magiſtros cōlule: quod illi habet de
chriſto tui codices nō habét. Aliu eſt ſi cōtra ſe poſtea ab apſotolis ufurpata teſtimonia pbaueruſt: & eméda
tiora ſunt exéplaria latina: q græcai q hebræa. In libris quoq Samuel & Malach[], quos nos regnoq: q[tt]tuor
noiamus: poſt cathologú diuina[]ſe ſcripturæ hæc ituli: q[] cù ita ſe habeat: obſcro te leſtor: ne laboré meu rep-
henſioné aſtimes antiquog. In tabernaculú dei offert unuq[]q q[]d'p[]ot. Alii auq & argentu & lapides p[]cio-
mos. aliu by ſum & purpurá & coccú offeruſt & hiacynthu[], nobilcu bene ageſ q[]ui obtulerimus pelles & caprae
pilos, & tamé apſotolus cōt éptibilia ſtra noſtra magis neceſſaria iudicat: unde & tota illa tabernaculi pulchritu
doq p[]ſingulas ſpecies eccleſiæ præſentis: futurq[]q diſinſtio p[]ellibus tegi[]t & ciliciis: ardoréq: ſolis & iniu-
tiá ibniiæ q[]uæ viilora ſunt phibét. Vide q[]to cōtra, lxx, iterpretes tumeá ſupcilio; ut illos aurú & p[]reciosos
lapides & purpurá: me pelles & pilos caprae i tabernaculo chriſti obtuliſſe p[]ſtear, Poná & aliud teſtimoniú:
nec núme reg: neceſſitate cōpulſum dicat mutaſſe ſnías. In libro t[]epoq,i, paralipomenon: q hebraice dicioſ
dabreiani ad ſandú Chromatiú papá præſatiúcula ufus ſum. Si.lxx, iterpretu pura: & ut ab eis in græcu uerfa
eſt editio p[]maneret: ſupflue me mi Chromati ep[]iſcopog: ſaſt[]ſime atq doct[]ſime ſpelleres; ut tibi hebræa
uolumina latino ſermone tráſſerré. Quod.n. ſemel aures hoium occupauerat: & nalcétis eccleſiæ roborae:
rat fidéiuiuſt erat etiá noſtro ſilétio cōprobari. Núc uero cu p[]ariuſtate regionu diuerſa ſeranſ exéplaria: &
germana illa antiqua[]q tráſlatio corrupta ſit atq uiolata: noſtri arbitrii putaſt: aut ex pluribus iudicare q[]de
rú ſit aut nouu opus in ueteri ope cōdere: Illud etibuq: iudæis cornicu: ut dicioſ oculos cōfigere. Alexádiæ &
aegyptus in.lxx, fiuſ Eſiuchiá laudat auſtoré. Cōſtantinopolis ufq ad Anthiochiá. Luciani martyris exéplaria:
pat. Media[]i iter has p[]uintiæ palæſtinos codices legunt: quos ab Origene elaboratos Euſebius & Páphilus
uulgaueruſt: totuq[]q orbis hæt iter ſe trifaria uarietate cōpugnat. Et certe Origenes n[]o ſolú exépla cōpouſit.
iii. editioni u regione ſingula uerba deſcribés: ut unus diſſentiés ſtati cæteris iter ſe cōſentiétibus arguatur.
Sed q[]d' maioris audaciae eſt in editiōe, lxx. Theodotiōis editioné miſcuit: afteriſcis uidelicet deſignans: q[]mi-
nus ante fuerat: & virgulis q[] ex ſupfluo uideban[]ſ: appoſita, Si igi[]t aliis licuit n[]o tenere q[]d' ſemel ſusc[]pant: &
poſt.lxx, cellulas: q[]ulgo fine auſtore iaſtá[]ſ figulas cellas apuere: hocq i eccleſiis legi[]t: q[]d' lxx, neſcieruſt: cur
me n[]o ſuſcipiat latini meq iuiolata editiōe ueteri: ita nouá cōdidi ut laboré meu hebræis: & q[]d'his maius e[]
apoſtolis auſtoribus pbé[]t. Scrip[]ſi nup n[]ibrú de optimo genere iterpretádi: oſtedens illa de euageliol: Ex ægy-
pto uocaui filiú meu, & quoniá Nazareus uocabiſ, & uidebút in qué cōpuneruſt, & illud apoſtoli, quæ ocu-
lus n[]o uidit: nec auris audiuit: nec in cor hois aſcederuſt: q p[]parauit deus diligétibus ſe: cæteraq his ſilia: i
hebræoq libris iueniti. Certe apſotolus & Euageliſtæ. Lxx, iterpretes nouerát. Et unde eis hoc diceret: q[]d' i
lxx.n[]o habef: & Xps deus noſter utriuq: teſtaméti conditor in euangelio ſecundú loanné: q credit ingt in
me ficut dicit ſcriptura: ſumina de uetre eius fluét aquæ uiuæ, utiq ſcriptu[]ſ eſt: q[]d' Saluator ſcriptu[]ſ eſſe te-
ſta[]ſ, ubi ſcriptu[]ſ eſt. Lxx.n[]o habet: Apocrypha neſcit eccleſia. Ad hebræos igi[]t reuertendú eſt, unde & domi-
nus loqui[]ſ: & diſculpi exépla p[]ſumunt. Hæc pace ueteq loquor: & obtreſtatoribus meis tantú ſep[]deoq:
cano in dente me rodúſt: in publico detrahentes: legétes in angulis,i, & accuſatores & defenfores cum in aliis
probent: quod in me reprobant, quali uirtus & uitium non in rebus ſit: ſed cum auſtore mutetur. Cæterum
memini editionem, lxx, tranſlatorum olim de græco emendatam tribuſſe me noſtris: nec inimicum debere

96

æstimari eoç: quos in cœuentu fratæ; semp ediffero. Et qud'nunc daberianim. i. uerba dieç; interpratus fum. iccirco feci ut inextricabiles moras & filuâ noium: q[ui] scriptog[æ] cofuſa ſunt uitoi: ſenſuſuq[æ] barbariæ aptius: & per ſenſu] cola. i. mébra digereremihimetipsi & meis iuxta Hifmeni] canêſi: aures ſurdæ ſunt cæterog[æ] in Eſdræ quos] uolumine ſilia p[raſtus fum. & poſt multa hæc addidi: q[ui] d[ic] illaturus fum: æg[ſ]ſumum eſt: Edidi aliqd q[ui] nò habef in græco. uel aliter habef q[ui] a me ſenſum eſt: Quid it[er]p[re] laniat? Interrogét hebraeus, & ipſis auſtoribus traſlatiòi meæ uel abrogét uel derogét ſidem. Porro aliu d[est]i ſlaufis q[ui] dic[ie] oculismi] uolut] maledicere: & nò imitan] græcoq[æ] ſtudiu] & beniuoléti]q poſt. Ixx. traſlatores tam Xpi euangelio com[ſate: iudæos & Hebiòitas legis ueteris it[er]p[tes: Aqlá uidelicet: Symmachu] & Theodotônè & curioſe legit. & p[ro] Origenis laboré eccleſiis dedicaueru[t. quato] magis Latini mei grati eſſe debér[et]: q[ui] exultant[æ] græca[que] ex nerét aliqd a] ſe mutuari? Primu] enim magnog[æ] ſumptu] eſt & ifinitu] difficultatis exépla h[ef]e oia. Deideq[æ] habuerint & hebraei ſermonis ignari ſunt imagis errab[ut]ignóraſtes q[es] e multis uerius dixerit. Quod etiò] piétiffimo cuidá] nup apud græcos accidit: ut it[er]du p[raſtura]e ſenſum relinqué]s: unius cuiu]libet it[er]p[tes, queref] erroré. Nos auté] q[ui] hebrææ liguæ falte] paruá habemus ſcieti]a: & latinus nobis utcui]q[æ] ſermo] nò deſt: ut de aliis magis poſſimus iudicare: & ea q[ui] ipſi i[te]lligimus: in noſtra lingua exprimere. Trafibo ad libge] lobl[us] qué poſt. Ixx. it[er]p[te] editionè: quâ] Origenes Obelis afterſicifq[æ] diſtinxit ante annos plurimos latino ſermo] ne datu], c[ui] ſurſum iuxta ipſum hebraicu] uerteré: ſic locutus fum. cogor p[ra]ſingulos ſcriptura]e diuinae] libros aduerſatoq[æ] resp[ò]dere maledictis, q[ui] it[er]p[ationé] meá] reprehéſioné, Ixx. it[er]p[te] criminan]t, q[ui] nò & apud græcos Aqla Symmachus & Theodotion uel uerbú] e uerbo] uel ſenſum e ſeniu] uel ex utroq[æ] c[om]ixtú] & me die téperatú] genus traſlatiòis exſp[er]int, & oíá ueteris it[rum]é]ti uolumina Origenes obelis afterſicifq[æ] diſi] xerit. quos uel additos uel de Theodotið[æ] ſumptos traſlatiòi antiquæ it[er]uit, p[as]b[as] deuifſe q[ui] addutú] eſt. Diſcant igi[que] obtreſtatores mei recipe in toto q[ui] d[in] partibus ſuſeepunt, aut it[er]p[ationé] meá] c[ui] afterſicis ſi radere. Neq[æ], n. fieri p[ot]ut: ut quos plura it[er]miſſe p[er]xerint; nò eſoldé etiá] in q[ui] buſda] erraſſe ſaſte]n: p[ic]ui e] lobl[us] cui] ſi ea q[ui] ſub afterſicis addita ſunt ſubtraxeris: pars maxia detrúca]b[if], & hoc d[u]taxat apud græcos. Cæt[eg]æ & apud latinos ante é] traſlationé] qua] ſub afterſicis & obelis nup edidimus : ſeptingé]ti ſerme aut odin] genti uerſus deſun; ut decurtatus & dilaceratus corruſuq[æ] liber ſo]editatéq[æ] ſui publice leg[è]tibus p[beat]. Et poſt multa: q[ui] ſtudio breuitatis p[ère]o: hoc in fine ſubiu[nxi. Audiát q[ui] p[ter canes mei iccirco me in hoc qu[ui] lumine laboraſſe; nò ut it[er]p[ationé] antiquá] reprehenderé: ſed ut ea q[ui] in illa aut obſcura ſuntaut omiſſa] aut certe uitoi ſcriptog[æ] depra]uata: manifeſtiora noſtra it[er]p[atione] fieré[que] & hebræu] ſermoné] ex parte didicimus: & in latino pene ab ipſis incunabulis inter grámaticos & rhetores & philosophos detriti ſunus. Quod fi apud Græcos poſt. Ixx. editioné] á] Chriſtui euangelio coruſáte Iudæus Agla & Symmachus ac Theodotion iudaizantes hæretici ſunt recepti: q[ui] multa myſteria ſaluatoris ſubdola interpretatione c[æ]laru]t: & ta] men in hexap[ís] habé]tur apud eccleſias: & explanan]t] in eccleſiaticis uiris: quanto] magis ego chriſtianus de parentibus chriſtianis natus: & uexillu] crucis in mea fronte portá]s: cuiu] ſtudiu] ſuit omiſſa] repeterédepa] uata corrigere: & facraméta eccleſiæ p[uro] & fidel] aperire ſermoné] uel a ſaſtidiolis: uel a malignis ſe]ctoribus nò debeo reprobar]i? P[sal]teri]u] quos] quod certe emédatiffimu] iuxta. Ixx. it[er]pretes noſtro labore dudú] Ro]ma ſuſeepit: ſurſum iuxta hebraicu] uertés p[raſatione] muniui, & ſic in parte p[logi] ſum locutus: qa] igi[que] nupu] hebræo disputá] quæda] p[omo] ſaluatore de p[ra]ſalmis teſtimonia p[ut]liſt: uoléſq[æ] ille te illudere p[er]fermo]nes pene ſingulos aſſerebat nò ita haberi in hebræo: ut tu de. Ixx. it[er]p[ibus opponebas ſtudioſiſime p[olu]laſt: ut poſt Aq]lá Symmachu] & Theodotionè] nouá] editioné] latino ſermoné] tranſfferé. Aiebas. n. te magis it[er]p[retu] uarietate turbari: & amore quo laberis: uel traſlationé: uel iudicio eſſe c[ôt]étu]. Vnde impulſus a] ter cui & quæ nò poſſum negare non debeo: ſurſum me obtreſtatoq[æ] latribus tradid]i: maluiq[æ] te uires potus méas q[ui] uoluntaté in amicitia quærere. Certe c[ô]fidéter dicá: & multos huius opis teſtes citabo: me nihil dum taxat ſciété de hebraica ueritate mutaſſe. Sicubi ergo editio mea ueteribus diſcrepat: interroga qu[el]libet he bræog[æ] & liq]do puidebis me ab æmulis ſruſtra lacerari: qa] malu] c[ôt]ér]enere uideri p[lar]cara]q[æ] dilcere p[uer]ſiſſi] mi hoíes. Ná] c[ui] nouas semp expétat ſu]luptates: & gulæ eoç] uicina maria nò ſufficiát: cur in folio ſtudio f[ri]pturæ] ueteri ſermoné] c[ôt]eti ſunt? Nec hoc dico quod p[re]deſſores meos mordeá]ut q[ec]q[æ] de his arbiter de threudem: quos] traſlationé] diligetiffiſme emédatá] meæ me[] language hoíbus dedit: q[ui] aliu]d fit in eccleſiis chriſto credé]tu] p[ra]ſalmos legere: aliud Iudæis ſingula uerba c[al]u]niátibus resp[ò]dere. Salomonis etiam libros quos olim iuxta. Ixx. additis Obelis & afterſicis in latinu] uerterá: ex hebraico traſſeré: & dedicá] ſanctis p[log]is Chromatio & Heliodoro: hoc in præſatiu]culæ meæ fine ſubieci. Si cui ſane. Ixx. it[er]pretu] magis ed]tio placet: habet é] a nobis olim emédatá, neq[æ] enim ſic noua cudimus: ut uetera deſtruamus. Veniam & ad Efaiá: & parté] p[logi] eius ſup. Ixx. interpretatione ſubiu]gá, Qu]c[æ] c[ui] magis euangeliſtæ q[æ] p[h]phetá dicere]mè]q[æ] uniuera chriſtí: eccleſiæq[æ] myſteria ſic ad liq]du] p[ec]utus eſſet: ut nò de futuro uaticinari: ſed de præteritis hi ſtoriá] texere credere: etiá] hoc addidi. Vnde coniicio] noluſſe t[uc] t[é]poris. Ixx. it[er]p[tes ſidei ſua] ſacramenta p[li]p[ic]ue ethnicis p[re]dere: ne fanétu] canibus: & margaritas porcis darét. Qui cum h[ac] editioné] legeritis ab illis animaduertetis ab]c[ô]dita. Nec ignoro qua]tí laboris ſit p[h]phetas it]elligere: nec facite qu[é]pí]a poſſe iudicare de it[er]p[atione]míſi it[el]lexerit ante q[ui] legerit. Nos quos] patere moribus plurimoq[æ] it[im]uláte i]udia: quod c[ô]ſequi nò ualét: de]piciu]t, Scié] ergo & prudé]s in flámá mitto manu]. Et nihilominus hoc a ſaſtidiolis le]do]ribus p[cor]: ut quo modo græci poſt. Ixx. traſlatores Aq]lá & Symmachu] & Theodotioné] legu]t: uel ob ſtudi] doctrínæ ſua] uel ut. Ixx. magis ex collatione eoç] intelligát: ſic & iti] ſalté unu] poſt priores habere dignétur it[er]p[reté]: legát prius & poſtea de]piciant: ne uidean] nò ex iudicio: ſed ex odii p[um]ptione ignorata dána]re. De Daniele autem breuiter resp[ò]debo: me nò negaſſe e]u] prophetá qué] ſtatim in fró]e prologi prophetam

effe cœffellus ſi: Sed qd hebræi dicerent: & qbus argumentis ſua niterētur probare ſentētiā; uoluſſe mōſtra re: & docuiffe lectōre eccleſi chrifi huc phteta iuxta Theodotione legere: & nō iuxta.lxx.traſlatores. Quo rum ſi in iſto libro editione dixit multu a ueritate diſtare: & recto eccleſiaru chrifi iudicio reprobatā: nō eſt meæ culpæ q dixi: ſed eoq qui legut. In prōptu ſunt. iiii. editiones: Aquilæ Symmachi.lxx. & Theodotionis. Eccleſiæ iuxta Theodotione legut Daniel. Ego quid peccaui: ſi eccleſiaru iudiciu ſecutus ſum? Quod autē reſero qd aduerſu Sufannæ hiftoriā: & hymnū triu pueruq: & Bel draconis fabulas: quæ in uolumie hebrai-co nō habef: hebræi ſoleat dicere. Qui id in me criminator: ſtultu ſe ſyfophatā pbat.nō.n.qd ipe ſentire: ſed qd cōtra nos dicere ſolemente explicati. Quorú opinioni: ſi nō reſpōdi in plogo breuitati ſtudés: ne nō pſatio-né: ſed librú uiderer ſcribere: puto q ſtati ſubieceri. Dixi.n.de quo nō eſt huius téporis diſſere: alioqn & ex eo: quod aſſerui Porphyriu cōtra huc phteta multa dixiſſe: uocaui teſtes Methodiu Euſebiū & Apollinarē: q multis uerſuilibusilibus illius ſeania reſpōderut, me accuſare poterit: iſre nō i pſatiuncula cōtra libros Por phyrii ſcripſeri. Qui iſtufmodi nenias cœſeſta: & ſcripturæ hebraicæ ueritatē nō uult recipere: audiat libere p[er]lamátē, nemo ení cogitur legere: qd'nō uult. Ego petětibus ſcripſi: nō ſaſtidioſis, gratis: nō inuidis. ſtudio-fiſim nō ſeſiſtātibus. Et tamé miror quō Theodotione hæreticu i & iudaizanté legit: & qualificunq: peccatoris chriſtiani traſlatōem faſtidit. Quælo te amice dulciffime qui tá curiſus es: ut euá ſomnia mea noueris: oiaq: quæ per tot ánios abſeq me tu futuræ ſcripſi caluńize: in accuſationé uocas: ut reſpōdeas quo mō eoq: quos accuſas ſpationes libroru accuſes: quæ quodā uaticinio futuræ caluńiæ reſpōderut: iplétes puerbium, prius an-tidotu q uenenu. Quid nocet eccleſi noſtra traſlatio? Magnis ut ſcio ſuſtibus redemifti Aquilæ & Symma chi & Theodotionis quintæq: & ſextæ editionis iudaicos traſlatores, Origenes tuus: & ne forte queraris ſi-gurata te laude perſuum. Origenes noſter (noſtru uoco ob eruditioné ingenii: nō ob dogmatu ueritaté) in ibus libris ſuis poſt.lxx. interpretes iudæoq: traſlatōes explanat & ediſſerit. Euſebius quoq: & Didymus idé faciut. Prae[ter]mitto Apollinarēq: bono quiſe aíó: ſed nō ſecuſi ſciétia de oium traſlationibus in unu ſeuſi-métu pános affuere conatus eſt, & cōſequétiá ſcripturæ nō ex regula ueritatis: ſed ex ſuo iudicio texere. Apoſtoli vii inter ſcripturis utūtur hebraicis. ipſos apoſtolos & euāgeliftas hoc feciſſe p[er]ſicuú eſt. Dominus atq: ſal uator iubicuſq: ueteris ſcripturæ meminit: de hebraicis uoluminibus ponit exépla: ut eſt ſlud: Qui credit in me ſic ſcriptura diciturflumia de uetre eius flué aquæ viuæ. Et in ipſa cruce: Heli heli lamazabathani: qd' interpretatur deus deus meus reſpice in me: quare me dereliquifti: & multa his ſimilia. Nec hoc dicimus: q.lxx. interpretes fuggillemus: ſed quo apoſtolorum & Chriſti ſit maior auſtoritas., & ubicunque.lxx. ab hebreo nō diſcor dátibi apoſtolos cōri exépla ſumpſiſſe, ubi uero diſcrepát: id poſuiffe i græco: qd' apud he bræos didicerát. Sicut ergo ego ofſtědo multa in nouo teſtaméto poſita de ueteribus libris: quæ i.lxx.nō ha-bentur: & haec ſcripta í hebraico doceo: ſic accufator ofſtédat aliqd ſcriptu eſe in nouo teſtaméto de.lxx.iterp[ub]tibus: quod in hebraico nō habeaf: & ſinſita contentio eſt. Ex quibus omnibus approbat: &.lxx. interpretu editione: quæ legetiú uetuſtate firmata eſt: utilē eſc eccleſiud: úte gētes audiut Chriſtu uéturú eſe: q ueniat, & cæteros interpretes cōprobados: qa nō ſua: ſed diuina uolumina traſtulerút, & familiaré meu id a chriftia no & amico debre ſufciperie: qd' magno ſumptu ſibi a iudaéis deſcribere ſeſtinauit. Exceſſi epiftolæ moduſ & qui cōtra hæreſim ía ſtilu fixerá: pro me reſpōdere cōpulfus ſum: expeſtās tria amici uolumina: & ad cōge-rié criminú eius tota méte ſulpenſus: nifi q leuius eſt. p[er]ſellu inimicum cauere: q hoſtem latentem ſub amici nomine ſuſtineve.

q Beati Hieronymi p[er]ſbyteri ad Ruffinum p[er]ſbyteru reſpōſiuaſt in qua ſingula eius malediota reſbellit: & eum Origenianæ hæreſis ſeſtatoré maledicuſq: detractoré ofſtědit. 1. Epítola. Xli.

1 Eſtis litteris prudeftiae tue: quibus tu inueheris: & laudatú quondá tuú quē uerum collegá loque baris: & fratrem: nunc libris ad reſpondendum pro ſe prouocas: terrefque criminibus. Intellexi illud Salomonis in te eſſe completum: in ore ſulti baculus contumeliae: Et non recipit fatuus uerba pru-dentia: nifi ea dixeris: quæ uerſantur in corde eius. Et Eſtaias, fatuus inquit fatua loquitur. & cor eius uva- na intelligit: ut compleat iniquitates: & loquatur contra deum mendacium. Quid.n.necesse fuit accuſatio nis uolumia mittere: & malediota proſerre in mediú? Sic i ultia parte epiftolæ denúciata morte me deterres: ne auſeá reſpōdere criminibus ímo laudibus tuis. Eadé gppé & p[er]ſicas & accuſas: & de uno fóte dulce ama-rúq: procedit. Vnde obſecro te: ut uerecúdiá & pudoré qué a me exigis: prior exhebeas. & qui médacii alteq: criminaris: deſinas ipe méſtiri. Ego nullí ſcádalú facio: nec accufator interi tui ſum. Nō.n. cōſidero qd tu me-earis: ſed qd me deceat. & Saluatoris eloquiú pertimeſco dicétis. Qui ſcádalizauerit unú de puſillis iltis: q in me credú: expedit ei: ut ſuſpédaf mola aſinaria in collo eius: & demergaf in p[er]ſundú maris. Et ue múdo a ſcádalís. Necesse eſt. n.ut ueniá ſcádaí: ſed ue homini p quę ſcádalú uenit. Poterá & ego in te falſa cōgerere: & dicere me uel audiſſe: uel uidiffé quæ nullus ignorat, ut apud ignorátes i pudétia ueritas: & ſuror cōlantia putareſ. Sed abſit ut imitator tui ſu: & quod in te reprehédóipſe factá. llle loquaf p[er]scitias: q p[er] ſpurca cō mittere. Malus hō de malo cordis theſauro p[er]ſert ea quæ mala ſunt. Ex abúdatia cordis os loq: t. Habeto iter im lucrú: qd amicus quóda tuus núc accuſatus turpia tua nō uult obiicere: & hoc dico: nō quo accuſationis tuæ gladios p[er]tmeſca: ſed quo magis accuſari uelim: q accuſare: & pati iniuriá q facere: ſciens p[er]ceptu ab apo-ſtolo: nō uos metipſos ulcifcétes cariſimi: ſed date locú iræ. Scriptu eſt. n.mihi uídictá: & ego retribuá: dicit dominus. Sed ſi ſuruerit inimicu tuus: ciba illú. Si fitierit: potú da illi. Hoc.n. ſaciens carbones ignis cōgeres ſuper caput eius. Qui.n. eſp[er]ſu údicat: ultioné domini nō mereſ. & tamé ante q reſpōdeá epiftolæ tuæ: expo ſtulare tecú libet uetuſtiffime monachoru: bonæ p[er]ſbyter: imitator chrifi frém tuú potes occidere: qué ſi tá tu oderis homicida es. Hoc a faluatore didicifti: ut uerberáti maxillá p[er]bexes alterá: Sic ipſe reſpōdit p[er]cuffo-n

97

ri fuo. Si male locutus fu: teftimoniù phibe de malo. Si bene: qd me caedis? Mortè minaris: quâ & fepères in ferre poſſunt. Mors ofum eſt: homici diu pefſimorù. Quid eni nifi tu me occideris: ego imortalis ero: Quin potius héo gratià: q facis de neceſſitate uirtutè. Nône & apoftoli faluis iter ſe amicitis diſſenſerit? Cù Paulus & Barnabas, ppter loâné cognomento Marcù ſtomachati ſut: & ſepauit eos naugatio: quos chrifi eun geliú copulabat. Nô idè Paulus in faciè Cepha reſtitit: q nô recto pede iederet in euageliu? Et tamé præſe forè ſuú coluña eccleſiæ uocat: & exponit p[]dicationè ne in uacuì cùrreret: aut cucurſit e: Nône in religione etiá liberi a parètibus: & coniuges a maritis ſalua p[]ietate diſſentiut? Vos ſi ita habetis: ut h[]emus: cur nos odiuſtis? Si aliter creditis: quid uultis occidere? An q a uobis diſſenſerit occidêdus eſt: teſt eo uoco ſelum c[]oſticiæ meæ: qui & has litteras: & tuá epiſolá iudicaturus eſt ad c[]ommonitioné ſandti papæ Chromatiu uoluitiæ reticere: & finé facere ſimultati: & uičere in bono malú: ſed qa minaris interitú nifi tacciero: reſpòdere c[]oppelon ne uidear taccéo crimé agnolcere: & lenitatè meá malæ c[]ofciétiæ ſignú interperis: hoc è uerú delcomatu tu um: nô ex dialeſtica arte qua neſcis: ſed ex carniſcù ofſicina & meditatòpe platú. Si tacciero criminolus ero ſi reſpòdero: maledicus. Tu me ergo & phibes & c[]ogis ad reſpòdeúd. In quo utrùq: moderabor: ut & obiſque diluá: & ab iniuria téperè. Quis. n. eu nò timeat: q eſt paratus occidere? Sequeq ueſtigia p[]poffitionis tuæ ſevuás certa in illis eruditiſſimis libris: quos áte q legerè c[]ofutaui. Dicis te acuſationé meá ad eos tatú miliffe q meis uerbis laſi fuerat: & nô ad plutes: qa nô ad oſſtationé: ſed ad ædificationé chrifiáis loquéduí eſt. Et unde oro te: librorú tuoj ad me fama puenit? Quis eos Romæ: q[]s in Italia: q[]s Dalmatiaæ diſſenuiat? Si in ſcriniis tuis & amicorú tuorú latebát: ad me quo m[]o mea crimiá p[]uenerut? Et audes dicere: te n[]o ad oſſentati oné: ſed ad ædificationé: quaſi chrifi anú loqui: q de ſene ſenex tата c[]ofingis: q[]ta n[]o diceret de latrone homi cida? De ſcorto meretrix? Scurra de mimo: q pturis mihi m[]ôtes criminú: & glados quos deſigas in iugulum meú: tátó ante tépore exacuis? Iccirco ne c[]ræales & anabaffi tui p d[]iuerſas, p[]uintias cùcurnicunt: ut lauds meas legerent? Vt panagyricú tuú per angulos & plateas: ac muliercularú textrinas: recitarèt? H[]æc eſt tuá ſanctá uerecúdia: h[]æc ædificatio chrifiana, ſic modéſtus eſ: ſic prudéſt ut c[]ateruati de occidéte ueniétis mihi tua male dicta n[]arrauerint: ita memoriter & c[]olentaneæ: ut ego cogerer n[]o ſcripſis tuis: i necdú legerèſt ſcriptorú reſpòdere opinionibus: & uolatía toto orbe iacula falitatis: c[]lyppoepo ueritatis excipere. Sequeq in q[]p[]ta tua. noli multo auro redimere notariù meú: ſicut amici tui de meis piarchò ſchedulis: n[]ôdu emendatus n[]ôdu ad purú digeſtis fecerut: ut facilius ſalſare poſſent: q[]d aut nullus haberet: aut admodú pauci. Gratuas me miſſum ſuſcipe codicé: qu[]e cenſu magno cuperes c[]ôpatú. N[]o te p[]udet poemii? Ego auro redimere notoriù tuú? Et q[]s talis ac tatús eſt: ut audeat c[]u Crœſo & Dario pugnare diuitiis? Vt lubitú déaratú: & n[]o Graffiu p[]tineſcat? Vq[]c adeone obduraſti ſròtem: ut m[]édacio ponas ſpem tuá: & æſtimes poſte protegi poſſe m[]édacior. Et quicq[]d finexeris: tibi credéduí putes? Quis Bethleme de cubiculo ſratris Eufebii ſuratus e[]p[]itola lauð tricé tuá? Cuius artificio: & a cuius minifteriis in ſanctæ Fabiolæ h[]oſpiti o: & uiri chrifiani & prudéſt Oco ni inuétus eſt codex: qu[]e illi nunq uiderát? An i[cc]irco te æſtimes inócét: ſi q[]cd q[]d tuú e[]n aliis c[]oferas? Quicúq te offenderit qu[]auis innoxius eſt: ilico criminolus fiét. h[]e[]s. n. per quod Dianæ eſt uiæ p[]udicitia, quod Giezi magiſtri p[]tulit ſanctitati. p[]pter q[]d ludas tradidit dominú tuú. Videamus tamé q[]d meus necelluni de ſchedulis ſuis nec d[]ú emédatis: & n[]ôdu ad purú digeſtis ſalfauerit. Et ob id facilius ei falatæ fuerit: q[]uonullus eſas haberet: aut admodú pauci. Et ante ſcripſi: & n[]ic ead[]e deo mediát[e] p[]teſtor: me n[]o, p[]bafie acuſationé eius: nec cuiuſqua chrifiani in chrifi anú. Quid. n. neceſſe eſt in multoq: Ic[]adalо ruinaq[]o, p[]ferritique creto aut corripere ualeas: aut emédare? Sed qa unuſquiq[]b uiuit ſtomacho ſuo: & amicus n[]o ſtati dominus e[] alterius uolutatis: ſicut accuſatòem eſt u[]erá reph[]eó: ſic falitatè ſchedularú in ſancto uiro n[]o ſuſcioq. Quod eni h[]o latinus de interp[]tatione græca potuit imutare? Aut q[]d ſubtraheret uel adderet in libris piarchò, utuì ſic c[]ôtexta ſunt oíà: & alterú p[]éder ex altero: ut q[]cuid tollere uolueris uel addere: quaſi p[]ánus in u[]eimèto ſtatì appareat? Quod ergo me mones i[]pe facito: paululu faltè h[]uaní: ſi n[]o chrifiái pudoris affúne, ne deſpèta & calcata c[]ofcientia tua: uerbis te purgatú putes: q rebus urgeris. Si Eufebius auro redemit femedatas ſchedulas: quaſs falſare: tu proſer tuas: quaſ falatæ n[]o ſint: & ſi, p[]baueris nihil in eis h[]aeticuì: tuíle crimin tenebitur falſitatis: q[]uis mutes: q[]uis corrigas: c[]atholica n[]o, p[]babis. Si. n. error eſt i uerbis aut in paucis ſenilbus: p[]oſſut detrúcari mala: & bona pro his reponi. V bi a[]ut tota diſputatio æqualis eſt: ut uniuera rónables creaturæ: q[]p[]ria uolutate corruerát: i n[]u poſtea reuertanq[]b ſtatú: ut rurſu e[]odé p[]ripcio aliaſ: ſint ruina, q[]d h[]e[]s emédare: nifi c[]ueta mutaueris? Quod ſi facere uolueris: iá n[]o libros alienos iterpretaberis: ſed conſes tuos. Hoc a[]ut cuiuſmodi argumétú ſit: n[]o intelligo, qa inquit femédatæ: & n[]ôdu ad purú digeſtæ erat ch[]e dulæ: i[cc]irco facilius ab Eufebio falatæ ſunt. Aut ego tardior ſu: aut mihi fatis fatuú & obtuſum uideſi n[]ôdu emédatæ nec ad purú digeſtæ erat ſchedulæ: q[]p[]ro error earú Eufebio i[]pute: non id imputabit? Eufebio ſed moræ & tarditati tuæ: q emédare c[]eſaſti. Et in eo folo erit ille culpabilis: qa ſcripta tua cito diffenina uit in uulgus: qua[]tæ tu paulatí emédare decreueras. Sin a[]ut tu tuuis: eſas falauti Eufebius: q[]d cauſaris atq[]p[]tedis ſemédatas & necdú ad purú digeſtas in publicú prupiſſe? Et emédatæ, n. & n[]o emédatæ ſimulé reſp[]erunt falitatè. Nullus i[]quit eos hébat libros: aut admodú pauci. In uno ſermone qua[]tá diuerſitas? Si nullus eos hébat: qu[]o apud paucos erat: Si pauci h[]ébant: cur, nullú habuifſe métiris: Cú a[]ut dicas apud paucos ſuſi eſi: & te ip[]o c[]ofitěte ſubuerú ſit: q[]uonullus habuerit: uti é illud: q[]u quereris auro redéptú notariù tuú? Dic no mé notari: qu[]atú aurú datú ſit: uti: p[]que aut cui datú? V t[]ic[]p[]ditoré tuú abieciſti ante: & tátí facinorùs redit a tuo c[]ofortio ſeparaſti. Vide ne magis illud uerú ſit a pauci illis amicis tuis & Eufebio & c[]æteris data exem plaria: qua[]tæ ita it[]er ſe c[]oگruít: ita: q[]b c[]ofetiut: ut ne p[]uſtio q[]d é aligd ab altero differat. Deinde cuius prudéſt e: dare exép[]lat illis: quod n[]ôdu emédaueras? Scriptæ ad purú n[]o erat ſchedulæ: & emédados errores tuos i[]a

aliis possebatur. Sentis ne nō hærere iter se mēdaciū? Et quod tibi in articulo tis, p[ro]fuit: ut e[rum]poru snias subterfu-
geres patere discursumque & tuis te uerbis redargui? Ex quo apparit iuxta iclyti oratoris elogiūt te uolūtate ha-
bere mētiēdiarté fingēdi nō hère. Sequar ordinē epistolā; & ipfa ut locutus es uerba subnectā. Eloquētiam
ut dicis tuā; & in p[ro]fatione mea laudaſſe me fateor, & et nunc laudare: niſi tu eā contra Tullii tui ſi[n]am multa
iactātia faceres odioſam. Vbi iactauia eloquētiā mea: et a te laudatā nō libêter accepi? An hoc dicis: qa non
uis subdola p[ro]dicate palari; aperte accuſaberis; ut q[ui] laudaté reſpufis; ſentias criminaſté. Imperitiam auctuam
nō tā ſultus erat; ut rephédere: quā nemo p[ot] fortius accuſare: niſi tu ipſe du ſcribis. Sed uolui oſtědere cōdi-
ſeipulis tuis; qui tecu nō didicertūr litteras: q[ui]d per trigita ánus in oriéte p[ro]ſeceris; qui proca
 citare diſertitudine: & maledicere oibus bonæ cōſcietae ſignu arbitraris. Nec tibi ut dicis ferulas adhibeo:
neq athenogerōta meu q[ui]fcutica & plagis litteras docere cōtědo. Sed qa flumé eloquentiā tuæ: atq[ui] docitriæ
o[es] traſcatores ſerre nō p[ro]ſumus: & ingenii acumine p[ru]tringis oculos noſtros: i tātū ut o[es] tuos inuidos pu-
tes; c[er]tati opprimere te cupimus. Ne ſi ſemel in ſcribědo optimueris p[ri]cipatū; & in eloquentiā arcetiterat:
cu[i]dis nobis q[ui] aliud ſcire uolumus: muti[n] nō liceat. Ego philosophus rhetor grāmaticus dialeſticus hebræ
usgræcus latius trifliguis; hoc mō & tu bilinguis eris: q[ui] tātā h[es] græci latiniq[ui] ſermonis ſcientiā: ut & Græci
te latinu: & Latini te græcu putēt. Et papa Epi[phanius πένταγλαττοσ: qa quinquelīguis cōtra te: & Ama
ſium tuu ſloqui, Simulq[ui] admiror q[ui] temeritate cōtra tātaru artiu uiru auteas dicere. Tu q[ui] tot diſciplinaru
oculis uigilias: quo mō uenia donādus es: ſi erraueris: & nō p[ro]petuo pudoris filétio cōtegédus? Quod c[ui] legi
femi: & me putare alicubii in fermone lapſu(q[ui]n.n.in uerbo nō p[re]ccat: iſte p[re]ſeſtus eſt; & ſup[pi]carer e[ui] aliqd meo
rum p[lu]turus e[ui]t uitiu[n]i: ſubito intuſit ante bidu[n] mihi q[ui] p[re]ſicere: haru baiulus in manus uenerut; quæ in
me deamaſſat. Vbi eſt ergo quod minaris & dicis, quo mō donādus es uenia: ſi erraueris: & nō p[ro]petuo pudo-
nis filétio cōtegédus; niſi forte p[ro] angultia t[ep]oris nō potu[i]ſt i ea in ordinē digerere. Aut aliqu[em] de eruditis cō-
ducturus eras: q[ui] in opuſculis meis g[em]aru eloquētia tuæ ornamēta p[er]reret. Supra ſcripſiſt gratis a me miſ-
fum codicé ſuſcipe: qu[ui] c[ui] magno cupe[s] cōparatu: & n[unc] huililitatis p[li]tigiis loqueristimitarı: te nolu[i]: ſed re
ſeſtinate eo q[ui] ad te remeabat; malui paucis ad te q[ui] ad alios pro tuis maledictis latius ſcribere. Et interim au
dacter frueros iſperitia tua. Semel.n.cōſeſſus es dicés, ſup[flua]tibi rephélio ſuit in paucis: q[ui]p[er]ſſa nobis h[et]ur
in oibus. Nec rephédā q[ui]d cōparatu: codicé proépto p[u]ueris: c[ui] cōparatio aequali[ui] ſit: e[pt]tio p[er]cii anumeratō:
& ſeſtinate eo q[ui] ad te remeabat: ſordidiffimæ elocutionis περισσολόγια tantum ſenſibus reſpondebo:
& te nequaqua l[olo]cetſiā ac ba[bar]u: ſed m[é]dác[é] ſubdolú i[pu]dicu c[ou]cina[;] si ad me tātū e[pi]ſtolam ſcribis: ut
me c[ome]onea: & emédatu uelis: ne c[æ]teris ſcadálu facias: & aliis ſurétibus iugulétur alii: cur libros cōtra me
ſcribis ad aliost: & leg[ed]os p[er]fatellites tuos toto orbe diſpgis? Vbi eſt ſylogiſmus tuus: iqu[ui] me irretire conaris
& loqueris? Qu[em] in hoc magiſter optime emédare cupiebas: ſi illos ad quos ſcribis: nihi[] deliq[ra]t? Si me qu[em]
arguisin od ad me ſcripſeras: & ego tuis reſp[ô]debo tibi ſermonibus: qu[em] emédare cupiebas magiſter indocte?
Eos ne q[ui] nō p[re]ccuuerat? An me: ad qu[em] n[ò] ſcripſeras: Brutos puta[]s e[em] lectores: & o[es] n[ò] intelligere prudetia
tuā: Immo malitä: q[ui] & ſerpés prudétior ſuit cu[i]tis beſtii in paradiſo: ut a me ſecretá admonitioné flagites:
qu[em] publica accuſatōe p[er]cueris: & n[ò] te p[u]det acuſationé tua apologia uocare: Quererifq[ui] cur opponam
clyppeu p[ug]iōt tuo[n]: & tibi quaſi religiōſus & ſanctulus perſoná huililitatis i[po]nis & dicis. Si errauera: q[ui] ſcri-
bis aliſt: & n[ò] me i[pm] redarguis: hoc i[pm] in te reſtorquebo. Quiq[de]n éni me n[ò] ſeciffé cauſaris: q[ui]re n[ò] i[pe] ſe
ſeſt: Velut ſi q[ui] p[ug]nis aliud: ecalciuſq[ui] collidés: ſi reſiſtere uoluerit dica[n] ei. N[ò]ne tibi p[re]ceptú éi[q] te p[uc]ſſe
rit in maxilla: p[be] illi & altera? Quid en[i] bone uir tibi p[re]ceptú eſt: ut me uerberes? Oculu[n] mihi eſſodias: & ſi
paululi me c[om]ouero: euageli mihi p[re]cepta c[à]tavis. V[is] ſcire totas argutiu[n] tuar[us] ſtrophas & uulpeculaſe
inſidias: qu[em] habitat in p[iet]inise de quibus Ezechiel loq[t]e, quaſi uulpes in deſerto Prophetæ tui Iſrahel. Au-
ſulta q[ui] ſeceris. Ita me in tua p[ro]fatione laudaſſut: ut obiicerent mihi laudes tuæ: & niſi me alienu[t]o lauda-
tore dixiſſim: h[æ]reticus iudicarer, p[oft]q[ui] reppuli crinima, i. laudes tuæ: & abſq[ui] inuidia tui noſis: reſp[ô]di cri-
minibus: n[ò] c[ri]mátori: atq[ui] ut me c[ath]olicu[i] a te i[ſ]amatus, p[bar]é inueſtus ſum in h[æ]reticos, i[ra]ſeceris: furis:
& luculentiffimos libros cōtra me cudis, quos c[ui] leg[ed]os & c[à]tādos oibus tradidiffles: certati ad me de Italia
& urbe Roma atq[ui] Dalmatia ſcripta uenerunt: q[ui]bus me laudator p[ri]ſtinus ora[n]ſet p[con]iſ. Fateor ilico ad
obieſta reſp[ô]di: & me n[ò] e[em] h[æ]reticus totis uiribus p[bar]e conatus ſü. Miſiq[ui] hos i[ps] apologiae meæ libros
ad eos quos tu uulneraueras: ut uenéa tua noſter ſequere[em] antidotus. Ob h[ac] culpa mittis mihi & priores li-
bros & rečété epiſto[]lā plenam iniuriu[n] & criminu[n]. Q[uid] me uis facere bone amicé? Taceat? Videbor crimé
agnoſcere, Loquar. Terres me gladii tuis: & acuſationé n[ò] iá eccleſiatica: ſed tribunalium c[om]iaris. Q[uid]
ſeci: Q[uid] me c[ō]merui? In quo te l[æ]ſi: qa me negaui h[æ]reticu[n] qu[ia] te laudibus duxi indignu[n] quia h[æ]reticog[em]
frauduliétias & piuria apto ſermone deſcripſi: Q[uid] ad te: q[ui] & c[ath]olicu[n] & ueracé te e[em] iactasiq[ui] lib[et]ius me
acculas q[ui] te defendis: N[ú] mea deſenſio accuſatio tua eſt? Aut aliter orthodoxus e[em] n[ò] poteris: niſi me h[æ]re-
ticu[n] c[ó]probaris: Q[uid] tibi p[de]ſt ſocietas mea? Aut qu[em] eſt iſta prudentia? Accuſatus ab aliis: accuſas alium.
Ab alio appeteris: & illi tergú obuertés: s[qu]ie ſe[c]etem contra te prouocas. Teſtor mediatoré leſum: i[u]tum me
& repugnáté ad h[æ] uerba reſp[ô]dere: & niſi tu puocares: ſemp tacituge ſuſſe, Deniq[ui] noli me accuſare: & ego
c[ef]labo defendere. Qu[em] n[ò] eſt audientiú[] ædificatio: duos ſenes iter ſe p[pter] h[æ]reticos digladiari: præſertim
c[ui] ambo c[ath]olicos ſe uideri uelint? Omittamus h[æ]reticor[u] patrociu[n]i, & nulla erit inter nos c[ô]tentio. Eo
d[é] feruore quo Origené áte laudauimus: n[unc] laudatú[u] toto orbe dánemus lungamus dextras aíos copule-
mus: & duos oriétis atq[ui] occidétis alacri ſeq[ui]mur i[ce]ſſu, Errauimus iuuenes; em[é]de-
mur ſenes. Si frater es: me gaude correc[t]u. Si amicus ſü: de c[ô]uerſione tua debo[] gratulari. Quádiu inter nos
turgiu[] fuerit; uidebimur reſctá ſide ne ceſſitate dicé: n[ò] uolūtate, Inimicitiæ n[fr]æ iuicé nobis tollú[t] teſtioniú

n ii

93

Com[
ptio
.

ueræ pœnitëtiæ. Si unù credimus: si idè & uolumus & nolumus: ex quo fitmas nafsi amicitiæ & Catillæ te
ftaf: si hæreticos pariter odimus: & ueterè æq. dánamus erroré: qd còtra nos têdimus: cu eadé oppugnemus,
eadé defendáus. Ignosce mihi: q. Origenis eruditioné & ftudiú scribeurarú ate q. eius hærim pléius noſſem
in iuuenili ætare laudaui. & ego tibi dabo ueniá: q. apologiá librorú eius cano ſcripſeris capite. Ante bidui
q. ad nos epiſtolá ſcriberes: libellos meos in manus tuas ueniffle teſtaris. Eticcirco nò habuiffle ſpacti ex olio
reſpòdeìedi alioq. ſi meditatus in nos paratuq. dixiffes: ſulmía iacere nò crinia uidereris. Et quis tibi creder
hòi ueracilímo: ut negociator oriétaliu merci q. & hic deporta údere nèſſe hèbati: & ibi emeter q. huc
rurſus adueheret: biduìu tâtú aglegiæ fuerit: ut raptí & ex tpe còtra nos diſclare epiſtolá cogereris. Libri eni
tui quos limaſti p trieniú: diſtìrtiores ſunt: nifi forte nò fuit i: p ſcientiá q. tuas emédaret nenias. Et iccirco od
iter dictòis tuæ abfc. Palladis arte ſalebris & uoragibus uitioq. iidií. Tà apertú tpis médaciu: euít nò dea
reſpòdere: ſed legere biduo mea ſcripta nò potueris. Ex quo appet te illá epiſtolá aut pluribus diebus ſcripſi
ſeuít ſtili ipſius elegátia pbat, aut i tumultuaria dictatio eſt: nimiú te negligèt: q. cù extéporalis talis ſis me-
ditatus deterior fueris. Illud át qd'tergiuer faris: & dicis te ea tráſtuliffe de græco: quæ ego prius latino ſemó
ne tráſtuleri: nò fatis intelligo qd uelis dicere: inſi forte adhuc comêtarios ad ephèios criminis. & q. nihi
tibi ſup hoc reſpòſú ſit: obduras frôtis ipudètiá: nec auribus obturatis uoces recipis: icatátí. Nos in comèto
riis & illis & aliis & noſtras & aliorú ſnias explicauimus: aperte còſitètes q. ſunt hæretica: q. catholica. Hic eſ
eni comêtariorú mos & explanatiú regula: ut opiniones í expositioe uarias pefq. & qd' uel fibi uel aliis uide
atur: ediſſerat. Et hoc nò ſolú ſandarú iterpbes ſcripturarú: ſed ſeculariú quoq. littera: explainedatores ſacriti
tà latinae linguæ q. grææ. Tu in libris piarchò idipú obtédere nò potes, arguet.n. te pàſtiuicula tuan quæ
polliſceris detrúcatis malis: & quæ ab hæreticis addita fuerat: optima remaſſile, ut qcd ibi uel bonu: uel ma
lú dixeris: iá nò ei iputec: què tráſſers, ſed tibi: q interpратus es, nifi forte hæreticorú errores emédare dehe-
ras: & Origenis mala pferre in mediú. Sed de hoc: qa nos remittis ad codicíetá tibi reſpòdimus: qúta ſcripta
legeremus. De Páphiili libro: nò ridiculofa ut tu ſcribís: ſed ridícula mihi forte res accidit: ut poſſi. Eubui
aſſueruérí eè nò Páphiili: ad extremu: hoc dixeri: etiam me ennos plurimos hoc putaſſe q. Páphiili fuerit: at
exéplar huius uoluminis mutuatú. Vide quátú timeá cachínos tuos: ut etiá núe eadé ígerá. De tuo Codex
quaſi Páphiili exéplar accepius. Credidi chriſtiano: & credidi monacho, nò putai tátú Iceleris a te poſſit con
figi. Polſtea uero p iterpationé tuá: quaſtioe còtra Origné toto orbe còmota i: quarèdes exéplaribus dii
gérior fui, & i chælariéi bibliotheca Eusebii volumina repperi αρωνολγισσοι οριγνού. Quæ cum legiſſer
primu: e librú deprehèdi: què tu ſolú ſub nomi: martyris edidilſi de filio & ſpiritu fanctio: boná partem
plerifc: bla phemiis comutatis. Et hoc uel Didymu: uel te: uel aliu: ſeciffle nefcio q. qd' tu apertimilie in libris
piarchò feciffle couíceris: maxie q. idé Eusebius (ut iá i duobus libris docui) ſcribat: Páphiili nihil pruri
opis edidiffle. Dic ergo & tua: quo exéplar acceperis nec mihi ad ſubterfugiédu: crimé mortuos alioq. nos no
mines: ut cu auſtore: oftédere nò potueris: aliorú p. ſeras q. nò poſſit reſpòdere. Sin aút riuulus ille i: tuis ſemis
fonté habet: qd ſequaí etiá me tacéte nò dubitas. Verú fac ab alio quolibet amatore Origenis libris huiu
titulú: & auſtoris vocabulá comutatú: cur hoc í in latiní ligúa ertus: Videlicet ut teſtimóio martyris óſ. Qu
genis ſcriptis crederét: p[er]miſſa munitioe tanti auſtoris & teſtis: nec tibi ſuſſicit doctifſimi uiri apogiuman
ſcribas & ppriu: uolumé p. defenſiòe eius: qbus p multos diſſeminatis: tuto iá libros periarchò ertiæ q. ze
co: & hos ipfos p[er]fatiòe comédas dicés: nònulla i: his ab hæreticis deprausta: qua: tu de aliorú librorú Orige
nis lechioe correxeris. Me quoq. laudas: ne tibi amicorú meog: q. ſpia còtradicat. Origéis, p[er]pherica phyſica p.
dicas. Eloquëtiá meá fers i: cælú: ut i: finé i: cœnú deprimas: fratrè & collegá uocas: & imitatoré te me opis q
titeris. Cúq. a me traſflatas Origenis, lxx, omelias: & nónullos tomos i: apoftolú iactesii q. qbus ſic cùda limae
ri: ut nihil i: illis qd' a fide catholica diſcrepet: latinus lector iueniat: núe eofé libros hæreticos criminis:
& uerſo ſtilo què p[er]dicaueras: qa còſorté putabas acuſas: quoniá mò p[er]ſiæ tuæ cernis inimicu. Quis de duo
bus caluñiator é martyris: Ego q illú dico hæreticu: nò ſuſſe: nec ſcripſi ſub librú: q ab oibus rephéditan tu
uolumé hoís Arriani titulo comutato ſub noie martyris edidilſi. Nò tibi ſuſſicit ſcadáu grææmíni illud &
in latiorú auribus ingeras: & iclytú martyre: tua quátú in te eſt traſflatòe deformes? Tu qd'é alia méte ſeſuit
nò ut martyre: argueres: nò: ut me accuſares: ſed ut origenis p nos ſcripta defenderes. Attamé cito romané ſa
dé apoſtolica uoce laudatá: iltiu: modi p[er]ſigias nò recipere: et i angelus aliter ánuciét q. femei p[er]dicat: e p[er]
li auſtoritate munitá: nò poſſe mutari. Ergo frater ſiue a te falſatus eſt liber (ut multi putat) ſiue ab alterouct
tu forſitan p[er]uadere conabris: & temere credidiſt hæretici homís συναταμα: eè martyris muta: titulóſt
romaná ſimplicitéat tanto piculo libera: nò tibi expedit: ut per te clariílimus martyr hæreticus iudice: Vq
effúdit p chriſto ſanguiné còtrarius tidei chriſtui approbe: Dic potius: inueni librú: p[er]taui illú martyris
mea pœnitëtiá, lá te nò urgebo: nò quærá a quo accepi: uel mortuorú aliqué noiato: uel in platea ab igneto
hoie te emiſſe dicito. Nò. n. dánationé tua: qua:rimus: led cùuerſioné. Melius eſt ut tu erraueris: q. ut marty
hæreticus fuerit. Interi: de p[er]ſenti còpede: ut cućq. erue pedé, in futuro iudicio tu uideris: qd ad martyris con
tra te reſpòdeas q[et]imonias. Propòis ét tibi qd' nemo obicit: & diluis qd' nullus accuſat. Ais.n. q in meis ſiue
ris legeris. Dic q. tibi permil: ut interp[ra]tis: quæda: auferres: quæda: mutares: quæda: adderes: Statq[ia] tibi iſque
reſpòdes: & còtra me loqueris. En tibi dico. Quæq. q pmilerit: ut in comêtariis tuis: quæda: de Origenequa
dá de Apollinare: qdá de te ip[er] ſcriberes: Et nò de Origene totu: aut ex te: aut ex alio. Interi: in teſtim: aliu
agis crimé forſtifílim: p[er]didilſi: & oblitus es ueteris prouerbi: médaces memores eè debere. Dicis, n: me in c
metariis meis: quæda: de Origene: qdá de Apollinare: qdá ex me ip[er] poſuiffle. Si ergo Apollinis ſunt & Or
genis: q: ſub aliorú noie poſui: quo mò i: libris tuis mihi crimé ip[er]ingis: q. quâdo ſcribo alius hoc dictingi:

fie suspicat, alius ille & quid ego sim. Inter apollinaré & Didymum & explanationis fitlus & dogmatu ma-
gna diuer sitas e. cù in uno capitulo diuer las pono fentétias:nú contrarios fétus seq credé dus lum? Sed hæ
alias. Núc quæro a te iqs tibi obiecerit:qre de Origene uel abſtuleris quædá:uel addideris:uel mutaucris:&
te qí ieculo appéſum iterrogauerit:bona funt:an mala quæ tráſtulifti? Fruſtra simulas inónciataut inter
rogatione ſtulta uerá pótationé extenues. Ego nô acculauí qre Origené p. uoluntate tráſtuleris. Hoc.n. &
ipſe feci: & ante me Víctorinus Hilarius Ambroſiuq fecerút. Sed qre tráſlationé hæreticá præſatiòs tuae
telſimonio roboratí: Cogis me eadé rurſus iterare:& p meas lineas icedere. Dicis.n. i eodé plogo te ea quæ
ab hæreticis addita fuerát amputaſſe:& p his repoſuſſe bona. Si hæreticoq mala abſtulifti: ergo quaë dimi
ſiſtú uel addidíſtiaut Origenis erunt aut tua: quæ uti: qí ſi bona poſuſti. Sed multa í his mala negare nô po-
teris. Quid iquies ad me? Origeni iputa. Ego.n.ea tantú quæ ab hæreticis addita fuerú: comutaui. Expone
caufas:qre hæreticorú mala tuleris: & Origuí iegra dereliqueris. Nône p[]ficuú é:q mala Origenis ex pte
ſub hæreticorú nûcupatione dánaueris:& ex pte ſuſceperis: qa nô mala ſed bona: & tuae eé fidei iudicabas?
Hæ ſunt de qbus quæſui utrú bona effent an mala. Quæ i p[]fatióe laudaſt: quæ áputatis p[]ſſimis: qí op-
tima máſſiſe cóſſellus esi; & te i ueræ argumétaţiòs appédi eculeo, ut ſi bona dixeris: hæreticus cóphendaris.
ſi mala: ſatí audias cur ergo quæ mala funt: i p[]fatióe laudaſt: Et nô illud adiúxi: qd tu callide ſimulast: cur
quæ mala erat: ad latinorú notitiá tráſtulíſt? Mala.n. ofſtendere interdú nô docétis éſed uitáti: ut caueat le
cor.nô ut ſequaf errores, ut nota cóténat: quæ nónunq ignota miraculo ſunt. Et audes poſt hæc dicere: q
ego auſcor taliú ſcriptorú ſim. tu aút ut itérpres: i qbus emédare aliqd potueris: plus egeris q iterpres. in q-
bus nô potueris: folú itérpres fueris. Ratióe íſta diceris: i ſi libri tui periarcho præſatiúcula nô haberét. Quod
& Hilarius i hæſteréſis eius omelii ſecit, ut & bona & mala iiterpreti ſed ſuo iputarenf auſtori. Si nô di-
xíſſes áputaſſe te p[]ſſima; & optima reliqſe: ut cùq de luto euaderes. Hoc é qd deſtruit ſtrophas ingenioli
tui & te hinc íde còſtrictú euadere nô ſinit. Nec í tantú abutare ſimplicitate lectoris: & ſie oés q tuá ſcriptu
ná ſecurí funſt: ut cù uulnera putrefere finas: ſano corpori te iponere emplaſtra nô rideát. De
carnis rurſurreſtióe qd ſentias: ía in apologia tua didicimus: nullo mébro áputato: nec aliq pte corporis deſe
da. Hæc é tueá ſimplicitatis pura & apta cóſſellio: quí ab oibus Italiæ epícopis afteris eé ſuſcepta. Crederé
dicétinimi ſe dubitare de te íſte liber: nô Páphili faceret. Et tamé míror quó p[]bauerit italia: quod Roma
contépít. Epícopi ſuſceperút: qd fides apoſtolica códemnauí: Scribis quoq me litteris indicaffe: q papa
Theophilus exſpoſitiòc m fidei nuper ediderit: quæ ad nos necdú puenit: & polliceris: q cqcgd ille ſcriperit:
tu ſebris. Ego me ſcriptiſe nô nouí: nec iltiúmodi unq litteras direxíſſe. Sed tu icipirco ad ícerta conſen-
ti: & his quæ qlia futura ſint n[]efcis: ut certa declines: & ad eorú non tenearis affenſum. Duas ſynodicá & pa
ſchale éus epíſtolas cótra Origené illuq discipulos: & alias aduerſum Apollinaré & eundé Origené p hoc
ſime biénú iiterpretatus ſum; & í ſæſdificatiòm eccléſiæ legédas noſtrae lingüæ hóibus dedi. Aliud operú
eus n[]efcio me tráſtulíſſe. Et tamé tu q papæ Theophili dicis te í oibus ſentetia: ſeq caue ne hoc magíſtri &
códiſculipui tui audiát, & ofſendas q[]plurimos: q me latroné: te martyré uocát, ne iraſcæ is tibi: q contra papæ
Epiphaniuí ad te epíſtolas dirigés: hortabá ſut permaneres í fidei ueritate, ut nô mutares ullo terroré ſenté
tiá. Quæ epíſtola holographa teneé ab his: ad quos plata é. Et poſt hæc more tuo loqueris: ut de quo ſupra
dixeras: ego tibi etiá ſuſeſt fatuſſacíá. Nunc dicis qd tibi uideſ: habes ne ultra aliqd: quo neruos tuae loqua
citatis itendas: Et idignaris: ſi putide te loq arguá: cù comcédiaq turpitudines & ſcortorú amatorúq ludí
ta eccl[]esíſticus ſcriptor affúmas. Porro q iterrogas quâdo papæ Theophili ſententiá ſeq cœperim: eiq: fi
dei cómunione ſociatus ſim: & ipſe tibi respòdes: tunc credo: quâdo Paulú qué ille dánauerat ſummo níſutin
oibus ſtudiis defendebas: quâdo eú per i[]periale ſcriptú recipere ſacerdotiú: qd epíſcopali iudicio amíferat
íſtigabas. Nô prius p me respòdebo: q de aliog: íiuritis loquar. Cuius é h[]uanitatis: cuiú ſue cl[]æmétíæ: íſulta
realiorú mileriis: & uulnera cùſtis aliena m[]oſtrare: Sic ne te docuit ille ſamarites ſeminéce ad ſtabulum re
portare: o[]leú plagis íſunde: mercédé ſtabulario pollicerí. Sic reuectá oué: repertá dragmá; p[]dígú filú legis.
eſſe ſuſceptú: Eſto ego te l[]æſerim: & q buſdaú ut dicis ſtimulis ad maledictoq íſaniá puocari: qd meruit h[]o
latés: ut nudares cícaticré eius: & obductá curé íſperato dolore reſcideres? Nône etiá ſi ille dignus effet c[]ôtu
melíis: tu facere nô debarés? Aut ego falúd: aut illud é uerú: qd plurimií a[]cítát: te Origeniſtarú hoſtes í illo
pléqui. & ſub occaſione uníus í utrúq ſauire. Si papæ Theophili ſentétiis delectaris: & n[]efas putaſ pontíſi
cú decretá cóuelli: quid de cæteris dicis: quos ipſe dánauit? Quid de papa Anaſtaſio: de quo nullí (ut ais) uerú
uideſ: ut tantá urbis ſacerdos: uel inóceti tibi íiuriá facere poruerit: uel abſenti. Nec hoc dico q de epíſco
porú ſentétiis iudicé: aut eoq cupiá ſtatuta reſcindi: ſed qd unuq ſeq ſuo periculo faciat qd fíbi uideſ: & ip
le nouerit quo m[]o de ſuo iudicio iudicadú ſit. Nobis í monaſterio hoſpitalitas cordi é: o[]eíq, ad nos uenier
tes læta h[]uanitatis frôte ſuſcipimus. Veremur, n. ne Maria cú l[]oſeph locú n[]ô iueniát í diuerſorio: ne nobis
leſus dicat exſclusus: hoſpes erá: & n[]ô ſuſceſpíſtis me, ſolos hæreticos n[]ô recipimus: quos uos ſolos recipitis.
Propoſitú q[]ppe nobis é pedes lauare ueniétium n[]ô merita diſeutere. Recordare frater cóſſeliòis eius & p[]
ctoris: qd flagella ſcuerút. Memento carceris: tenebragq: exilii: metallog: & n[]ô idignaberis hoſpitio traſleun
té eſſe ſuſceptú. An i[]deo tibi rebelles uidemur: qa calicé aquæ frigidæ í nomíe diſculipui chríſtí ſi ſientibus
porrigimus? Vis ſire unde illú: & nos plus amaré: & tu odíſſe plus debeas: hæreticorú ſaſtio n[]up fugata de
ægypto & Alexádiá: ſe Hierofolyma c[]ôtulit: & huic uoluit copularí: ut quorú unus effet dolor: una ſieret
& accufatio. Quos ille reppulit: íspreuit: abiecit. dicés le n[]ô eſſe inimicú fidei: nec alterius appetíſſe inónciá: ſed ſuá p[]bare uoluiſſe, Impi
tum putaſ poſt ſentétias ſacerdotú poſt ip[]eriale ſcriptú: qd q[]le ſit nouerit ip[]e q meruit Quid tibi uidecus
niii

93

de his:q dánati palatia obſidét? Et facto cuneo ſidé chrifi in uno homine pſecunt. Mea aŭt cōmunioniſt papæ: Theophili nullú alium ſteſt e uocabo nifi ipſum qué a me læſi ſimulas: cuius epiſtolas ad me ſemp tas: etiá eo tépore nô ignoras: quo mihi eas reddi, phibeſ; & quotidie miſſis tabellariis inimicu eius amini noſtrú; & familiariſſimú iaſtabas; & ea quæ nunc ipuſeter ſcribis: méti baris; ut illius côtra nos odia cœita res; & iuriæ dolor ſidei fieret oppreſſio. Sed uir prudés & apoſtolica: ſapiétiae tépore ac rebus, p[ra]uit; & no strú i ſe animú & ueſtras côtra nos ilídias, Si diſcipuli mei (ut ſcribis) tibi Romæ ilídias cōcitarú; & Temen datas ſchedulas te dormiète furati ſunt, Quis papæ Theophilú aduerſus p[du]elles i ægypto ſuſcitaut? Quis regú ſcita? Quis orbis i hac p[te] cōſenſum? Et gloriariis te ab adoleſſtia Theophili ſuſſe auditoré & dicupu lú; cu & ille áte q[ui] e[ps] fieret p[hu]militate ſibi ilita nùq[ui] docuerit? Et tu poſtq[ui] hic epiſcopus factus e[ſi] Alexander nô fueris? Et audes dicere i ſuggiliat[i]em mei magiſtros meos nec acuſo: nee muto? Quod i ſueré, ſuſpectá mihi facis cōuſerſioné tuá, nec, n, dánó ut criminaris iſtitutores meos. Sed metuo illud Eſaíæ, Ve q[ui] dicuſ malú bonú; & bonú: malú, q[ui] ponút tenebras lucé; & lucé tenebras, q[ui] dicút amarú dulce; & dulce amarú, Tu aŭt dú iter mulſum magiſtroq[ui]; & uenena pariter bibis: a magiſtro apoſtolo receſſiſt; q[ui] docet etiáan gelú; & ſe ſi i ſide errauerint nô ſquêdos, In Vigilatii nomie q[ui] ſomnies neſcio. Vi, n, e[um] ſcrip[ti] hæretica apud Alexádriá cōmunióe maculatú. Da librú; p[er] epiſtolá: nufq[ui] oino reperies; & eadé licétia imo ipuſtia mentiédi: q[ui] putabas o[es] tuis ſermonibus credituros addis: qua[do] teſtimoniú de ſcripturis in e[ui] tá inuriuole poſuſi: ut ego id repetere meo ore nô audeá. Nô audes repetere: q[ui] tacédó amplius criminaris? Et ga nô habes q[ui] obiícias; ſimulas uerecúdiá; ut lector te putet mihi parcere: q[ui] métiés nec tuá aimá peperciſi. Quod é illud teſtimoniú de ſcripturis: q[ui] de tuo illo puſtiffímo ore nô exeat? Aut q[ui] in ſanctis libris poſte[que] memorari? Si erubefcis log; iſcribe ſalté; ut nos p[ac]citatis ap[pi]rius fermo conuicnat; ut cætera filemi: ex hoc uno capitulo cōprobabo ferreá te fronté poſſidere fallaciæ. Vide quatú[que] timeá criminationé tuá. Si p[ut]leis q[ui] d[imin]aris: mea erút uniuſa quæ tua ſunt. Ego i Vigilatio tibi reſp[ó]di, eadé, n, accufabat; quæ tu poſtea & amicus laudas; & inimicus acculas. Scio a quo illius côtra rabies cōcitata ſi: nouti cuniculos tuos. Sip[pi]citaté quæ o[es] prædicát n[ot] ignoró; q[ui] p[er] illius ſultitiá tua i me malita debacchata ſit: qu[ie] ego i ſcripta mea reppuli: ne ſolus habere uidearis baculú littera[ſ]a: nô debes turpitudiné ſimulare uerború qu[ae] nufq[ui] oino leſi: ſed i[te]lliigere & cōſiteri: p[er] illius uecordiá tuis calúniuſ ſuſſe reſp[ó]ſum. In epiſtolá ſancti papæ. Anáſtali lubricus exitiſi: & turbatus i quo figas gradú: n[ot] reperis. Modo, n, dicis a me e[ſe] cōpofitá: n[uc] ab eo ad te buſſe traſimitti; cui miſſa eſt. Rurſum i uſitiá ſcribétis arguis; etiá ſi ſcripta fit ab illo: ſiue n[ot] ſcripta ad e[n]ihil ptinere teſtaris: q[ui] præſſoris eius habeas teſtimoniú, & roganté Romá ut eá illuſtrares præſentis tuá oppiduli tuí amoré cōtempſeris. Si a me ſictá epiſtolá luſpicaris: cur eá in romanæ eccleſiæ carthario n[ot] reſris; ut c[ui] dephrehéderis ab epiſcopo n[ot] data: manifeſtillime criminis reú teneas, & nequaq[ui] aranearú mihi op[enda] p[on]cas c[ar]ſſulicos: ſed fortilſſimo me & ſolidiſſimo c[ar]ſtringas reſi. Si aŭt romani epiſcopi éſtulte facisab eo ex[ep]lat epiſtolæ petere: cui miſſa n[ot] eſt, & n[ot] ab illo: q[ui] miſerit, & de oriéte expeſare teſtimonium: cuius au[ſt]orem & teſté habeas i uicino. Vade potius Romá; & præſens apud e[ui] expoſtula cur tibi & abſenti & inóce ti fecerit c[ot]umeliá. Primú ut n[ot] reciperet exponiſi: fide tuá qu[ia] ói[es] ut ſcribis italia cōprobaitú; & b[ac]ulo tuarú uti noluèrt littera[ſ]a: c[ô]tra canes tuos. Deide ut epiſtolas c[ô]tra te ad orientem mittereti: & caute-riú tibi hæreſeos d[ue] n[ec]ſcis inureret, diceret q[ui] libros Origenis periarchon a te eſſe traſlatos; & ſimplici roma n[æ] eccleſiæ plebi traditos, ut ſidei ueritáte: qu[ae] ab apoſtolo didicant: p[er] te perderét, & quo tibi maioré ſac[er]et iuiidiá: auſus ſit criminari hos ipſos præſationis tuæ teſtimonio roboratos. N[ot] é leue q[ui] tibi inpingit tátæ urbis poſt[if]ex, uel ab alio obiectu temere ſuſcepit. Vociſerare & clamita p[er] c[ô]pita: per plateas: n[ot] eſtmon eſt meus liber, & ſi meus eſt: ſchedulas iemédatas. Eul[ex]bius furto abſuſul, aliter ego edidi: immo nec edidi. Vni eas dedi aut certe paucis, & t[á] ſeelératus inimicus t[á] negligéſtcs amici fuerút: ut o[ſi]um codices ab e[po]ſiter fallaren[?]. Hoc frater cariſſime facere debueras; & n[ot] illi tergú obuertés i me traſmarinas maledictiori tuóq[ui] ſagittas dirigere, Quid, n, uulnéribus tuis p[de]ſit: ſi ego fuero uulneratus? An folatiú percuſi éiamicú ſecú uidere morienté? Syritiá i domino moriéti p[er] ſepi[to]lá; & viuétis Anáſtali dicta conténis. Quid n, tibi ut ais: officiere p[ôt]; q[ui] te ignoráte aut ſcrip[ti] at forte n[ot] ſcrip[ti]; Et ſi ſcrip[ti] ſuſſicitibi totius orbis teſtimoniú; q[ui] nulli uerú uideſt: ut tátæ urbis ſacerdos uel i[n]oceti iuriá facere potuerit: uel abſenti. Innočé xé te uocas; ad cuius íterpretationé Roma c[ô]tremuit? Abſenté? q[ui] acuſatus ſpondere n[ot] audes? Et t[á]tum romanæ urbis iudiciú fugis: ut magis obſidioné barbaricá q[ui] pacatæ urbis uelis ſentériam ſuſtinere. Eſſo q[ui] præteriti áni ego epiſtolá finxerim, Recentia ad orienté ſcripta q[ui] ms[li]t: In q[bus] p[apa] Anáſtalius tátis te ornat floribus: ut c[ui] ea legeris: magis te uelle defendere: q[ui] nos acculare, Simulq[ui] c[ô]ſidera illá inimicabilet p[ro]dentiá tuá; & fales atticos; & ſancti elogi uenuſtaté. Ab aliis appeteris: aliog[ui] criminatióne c[ô]ſoderis; & c[ô]tra me furibúdus iaſtaris; & loqu[er]is. Nungq[ui] & ego n[ot] poſſum enarrare: tu qu[o] de urbe diſceſſeris: q[ui] de tein præſenti iudicatú ſit: q[ui] poſte aſcriptú; q[ui] iuraueris: ubi naué c[ô]ſcenderis? Quá ſancte periuriú uitaſteris: poterá pandere, ſed plura ſeruare ſtatui: q[ui] ſe referre, Hæc ſunt tuóq[ui] ornaméta uerboq[ui]. Et poſt iſta: ſi q[ui] de alperú d[ixo]eró: ſtatim mihi íſcriptioné & gladios cōminaris. Et interim homo eloquentiſſimus arte ludis rhetorica: & ſimulas te præterire: quæ dicis, ut q[ui] obiecta probare n[ot] poteras: quaſi p[er]miſſa facias criminóſa. Hæc eſt tua tota ſimplicitas, ſic amico parcis; & referuas te ad tribunalia iudiciú: ut acerúu criminú mihi d[ui] parcis obiecéris. Vis noſſe p[fe]ctionis meæ de urbe ordiné: Narrabo breuiter. Menſe auguſto ſlantibus etelis c[ui] ſancto Vincentio p[ſy]bytero & Adoleſcente fratre & aliis monachis q[ui] n[uc] hierofolymæ c[ô]moran tur: nauiim in romano portu ſecurus aſcédí: maxíæ me ſanctorú FREQUÉTÆ. Veni Rhegiúi ſyſlæo: littore paululú ſteti: ubi ueteres didici fabulas; & præcipité fallacis. Vlyxis car[li]um & ſyrenag[æ] c[ant]ica: & in

faciabile carybdis uoraginè. Cúq mihi accolæ illius loci multa narrarèt: darèq cōslibium:ut nò ad Prothe coluñas:fed lonæ portu augare:illum.n.fugieútium & turbatorum:hunc fecuri hominis effe curſum:ma lui p maleas & cycladas Cypru pgere. Vbi ſuſceptus a uenerabili epifopo Epiphaniu:cuius tu teſtimonio gloriaris:ueni Anthiochia:ubi fruitus ſum cōione pontificis cōſefforifcq Paulini,& deductus media hyeme & frigore grauiffimo ítraui Hierofylomà. Vidi multa miracula,& q prius ad me fama ptulerat:oculorù iu- dicio còprobaui. Inde còtendi ægyptu:ilſtraui monaſteria Nitriæ:& iter fanctoq choros aspides latere per ſpexi:ptinus cōcito gradu Bethlem mea fuerus ſum:ubi adoraui pſepe & ícúabula ſaluatoris. Vidi quoq famoſſimù lacu:ne me erti tradidi octio:fed multa didici:quæ ante neſciebá. Quid aŭt de me Romæ iudicatù ſit:& q poſta ſcriptu nolo taceas præſertim cù habeas teſtimoniù ſcripturaq: & ego nò uerbis tu isquæ ſimulare pòt:& ipúito iactare mèdacio:fed ſcriptis eccleſiaſtici arguèdus ſum. Vide qtù te timeam: fi uel paruá ſchedulá cōtra me Romani epi:aut alterius eccleſiæ ptuleris oíà quæ í te ſcripta ſunt:mea cri- mina cōſitorèb.Nuqd & ego nò poſſem p[reſc]iòem tuá diſcufere:cuìus ætatis fueris: unde:quo tèpore na- uigaris:ubi uiteris:qbus iter fueris: Sed abſit:ut q í te rephendo faciá:& í eccleſiaſtica disputatiòe anilium iuſioruè deliraméta còpingá Hoc ſol prudètiæ tuæ dixiſſe ſuſſicat: ut caueas í alteq dicere:q[ec]d í te ſta tim reſtoruè pòt.In lancti Epiphaniu noie miraſ tua tergiueratio:ut poſt opuſculú:poſt orationè: ne- ges eu cōtra te potuſſe ſcribere:quo mò ſi còtendas nò poruſſe eú mori:q paulo áte uixerat:aut certior ſit tu reprehèſio:q poſt pacé excomunicatio. Ex uobis iqt exierunt:fed nò fuerunt ex nobis. Si ení ſuſſent ex nobis: máſſent utiq nobícu. Hæreticu poſt una & alterá comonitionè uitádum apoſtolus præcipit: qui utiq áte q uiteq atq dáneq: eccleſiaſtici grecis portio ſuit. Simulq rìſum tenere nò poſſum q a quodá: pru- dète comonitus i laudes Epiphaniu perſonas. Hic é ille deſirius ſenex:hic eſt

hic q ex milia Origenis libros te præſente cátautiq oium gcentiú linguis predictionè ſibi cōtra Origenè iuuncú putat:q ideo eú legi. phibet:ne alii eius furta cognocſat:lege ſcripta tua:& epiſtolá eius:imo epiſto- las:qbus unu proſer tuæ cōtra me ſteſtimoniù:ut nò ímerito nùc a te laudatus effe uideaf. Te aŭt frater libe- deretus: & lanctu populú chriftiig tibi creditus eſt:& oës fratres q tecu ſunt: & maxie Ruffinú p[re]ſbyteru ab hæreſi Origenis & aliis hæreſibus:& p[re]ditiòe eag. Si.n. p[re]pter unu uerbú:aut duo:quæ contraria ſidei ſunts multæ hæreſes abieſque ſunt ab eccleſiá:qto magis hic iter hæreticos habebi:q tátas p[re]uerſitates & tá mala dogmata cōtra ſide adiuenit: & dei eccleſiæ hoſtis extitit: Hæc eſt uiri lancti de te teſtificatio:ſic ab eo orna tus:ſic laudatus ígrederis. Iſta é epiſtolá:qua de cubículo fratris Eusebii numis aureis p[du]xili:ut calùnia- teris iſterp[rem]e:ut me aptiffem teneres criminis reu:quare p honorabili cariſſimú tranſtuliffem. Sed qd ad teq prudèti cōſilio cùcta moderaris: & ſic medius iſedis:ut li uenesis q tibi credat: nec Anaſtatius cōtra te: nec Epiphanius ſcrip[er]it:ni:q ip[er]æ epiſtolæ reclamauerint: & fregerint tuæ fr[ot]is audací:ſtati iudiciú utri ulq còténas: & nò ad te p[re]lineat: ſiue ſcrip[er]int: ſiue nò ſcrip[er]int:qta de ínocéte & ablente ſcribere nò poſtu erint: Næc í fanctu uiru hæc mala cōſeréda ſunt:ut ofſtendaſ ore q[ed]e & ofculo pacé dediſſe: mala aŭt & do- lúi ſuo corde feruſſe. Sic.n. argumètaris: & hæc ſunt uerba deſenſionis tuæ. Iplius eſſe aduerſum te epiſto- lá & orbis agnofcit: & auſtéticam í manus tuas ueniffe cùincimus: & miror quo pudore:imo qua ipuſédia neges:q[ed]e ueru eſſe nò ambigis. Ergo pollutus erit Epiphanius:q tibi pacé dedit: & í ſuo corde dolum ſerua uit. Cur nò illud uerius ſit:q[ed]e te primú m[ou]erit:q[ed]e uoluerit emédare: & ad rectum iter reducere:ut ludæ ofculú nò reſutaret:ut p[edit]orè ſidei frágeret patiæt. Et poſt q[ed]e ſe ítellexit caſſo ſudare labore: nec pardum mutare uarietates: nec æthiopem p[ell]uáq[ed]e méte cōcoperat litteris ídicaſſe. Tale qd & cōtra papá Anaſta ſium diſputas:ut qa Syrítii epi habes epiſtolá:ílte cōtra te ſcribere nò potuerit. Vereor ne tibi factá injuriam ſulpiceris. Neſcio quo mò h[o] acutus & prudés ad has ineptias deuoluaris:ut d[u]fultos lectores puſatas:te ſtul tu eſſe demòſtres:poſt egregiá argumétationè ponis í clauſula. Abſit hoc a uiris lanctis:de uelſa ſchola fo- lent itſa p[ced]ereſ Vos nobis pacé p[re]ſicentibus diſiſtis: & a tergo iacula uenenis armata ieciſtis: & í in hoc ead[em] prudétia imo declamatioe diſertus eſſe uoluili:pacé dedimus: nò hærefim ſuſcepimus. Lunximus dex- tras:ab[eu]res p[ec]uti ſumus:ut uos effetis catholicí:nò ut effetis hæretici. Volo tamè ſcire quæ ſunt itſa iacu lauenatenat: quæ poſt tergú uelſtru nos iecieſe cōguereris. Vincentius Paulinianus Eusebius: Ruffinus præ- byteri:quorú Vincentius multo tèpore ante nos Romá uenit: Paulinianus & Eusebius poſt annú uelſtræ nauiationis p[re]ſi: ſunt. Ruffinus in cauſa Claudi poſt biéniú miſſus: oës uel p[re] familiari: uel pro piculo alieni capitis miſi ſunt Núqd n[ol]le poſtuius:q[ed]e ígrediéte te Romá uir nobilis ſomniaret nauim plenam merciú íflatis intrare uelis:q[ed]e oës aduerſum fatu quaſtiones nò fatua ſolueret íterpretatio:q[lib]rum Euse bii p[á]phílo uerteres:q[u] tuu q[li] opuſculú uenatenatæ patellæ íponeres:q[om]aſoſiſſimú opus piarch[ó] eloqi tuí maiefate traſſerres: Nouú calúniæ geus áte accuſatores miſimus:q[u] tu accuſáda cōmitteres. Nò ſuit nò ſuit iq n[í]fí cōſilii: fed dei prudètiæ:ut miſi ad aliud: cōtra naſcétè hærefim dimicarét: & í moré loſeph famé ſu- turá ſide ardo[ſ]u ſubleuaret. Quo nò erúpat femel effrenata audacia: Alienú criné ſibi obiecit: ut nos finxíſe uideamur. Quod abq[u] noie diſtú éi: ſe reſert: & purgans externa peccata tátú: de ſua ſecurus é inocétiá. Iurat.n.e epiſtolá nò ſcriptiſſe ad afros ſub noie meo: iq cōſitear iductú me a iudæis mèdacia traſtuliffle: & mittit libros eadé oíá còtinétes: quæ neſciſſe ſe iurat. Et miror qu[u]o prudètiá eius cù alterius neſtia cōuene rit,ut q[ed]e alius i África métitus é: hic cōcorditer uerú diceret:ſtili:q[ui] eius elegátiá neſcio q[is] iperitus poſſit imi tari. Tibi ſoli licet hæreticoq uenena traſſerre: & de calice babylonis c[ui]tis g[ét]ibus p[pi]nare. Tu latías ſcrip turas de græco emédabis: & aliud eccleſiis trades legédu:q[q]d[em] femel ab apoſtolis ſuſcepút. Mihi non licebit poſt.lxx. editiſſem qu[á] diligentiſſime emédatá ante ános plurimos meæ linguae h[ó]ibus dedi: ad cōſutandos iudæos etiá ip[er]a exéplaria uertere: quæ ip[er] ueriffíma cōſitétur, ut ſi qua[do] aduerſum eos chriftianis disputa

n iiii

tio eſt:nò habeat ſubterfugedi diuerticula: fed ſuomet potiſſum mucrone ferianſ. Plenius ſup hoc & il mul
tis aliis locis:& i fine ſecu di libri: ubi accufatòi tuæ reſpòdi: ſcripſſe me memini, & popularitati tuæ mihi
iuidiá apud ſimplices & íperitos niteris còcitare; p[]ſpicua ratòe còpeſcui. illucq lectorè tráſmittedum puto.
Hoc ítactu præterire nò patear: ne doleas falatoſe ſchedularu tuæ còſſoris apud me gloriá poſſidencii
tu eiufde criminis reus poſt aleádrinu exiliu & tenebroſas carceres a cùtis Origenis ſeſtatoribus marty &
apoſtolus noieris. Sup excuſatiòe íperitiæ tuæ já tibi reſpòdi; Sed qa eadé reſpetis; & q[]ui ſuperioris tuæ deſen
ſionis oblitus: rurſum admones: ut ſeianus te p. lxx. ánus græcis uoluminibus deuoratis latina neſcre p[]au
liſp attéde: me nò pauca í te uerba reſhendere, alioqn ois tibi ſcriptura deléda e, fed uoluifſe oſtèdere diſo-
pulis tuis: quos magno ſtudio nihil ſcire docuſt: ut itelligerét cuius uerecùdiæ ſit: docere q[]d' nefciast: ſeribe
re q[]d' ignores. & eandé magiſtri ſapientiæ etiá í ſenſibus quærérét. Quodq[]addis peccata putere non uerbat
médiaci: caluniá: deſtraſationé: falſum teſtioniu: & uniuera còuitiá: & os q[]d' méti[] occidit iam, moneli[
ut ille ſetor nares meas penetret, crederé dicéti: niſi ſaſt còtraria deſhendere, q[]ui ſullo & coriarius moſent
p[]igméariu: ut naribus obturatis tabernas ſuas prætereat, Faciá ergo quod præcipis: claudá nares meas ne
ueritatis & benedictionu: tuarú ſuauiſſimo odore crucienſ. In laude & deſtretatiòe mea qa uarius extituli
miro acuine argumétatus es: ſic tibi licere de me & bene & male dicere: quò & mihi licuerit Origené & Di-
dymu reſhendere: quos áte laudauerí. Audi ergo uir ſapiéſtiume & romæa dialeſtice: caput: non eſſe uitiu-
hoiem unu laudare i aliis: & i aliis accuſare, fed eadé re approbare & ipbare. Poná exéplú: ut q[]d' nò itelligit
prudés tecu lector itelligat. In Tertulliano laudamus ígeniù: fed dánamus hæreſim. In Origene miramur ſel
entiá ſcripturag[]; & tamé dogmatu nò recipimus falſitaté. In Didymo uero & memoriá prædiAus & ſup uti-
nitate ſidei puritaté: ſed í cæteris quæ Origeni male credidit: nò ab eo reſtrihus. Magiſtromum enim non
uitia imitáda ſunt: ſed uirtutes, Grámaticu q[]da áfrú habuit Romæ uiru eruditiſſum, & i eo ſe æmulu præ-
ceptoris putabat: ſi ſtridore liguæ eius & uitia tantú oris exprimeret. In præfatücula periarcho ſfratem me
noias & collegáme dicis eloquétiſſum: ſidei mea prædicas ueritaté. His tribus deſtrare nò poteris, cato-
ta carpe ut libet: ne uidearis tuo de me teſtiónio repugnare, Cúfratè & collegá dicis: amicita dignu: faten-
Cú eloquéte prædicas: íperitiæ ultra nò argues Cú Catholicí u ibus, p[]ſiteris: hæreſeos mihi nò poteris, eu-
té ipingere. Extra hæc tria ſi q[]d' in me reprechéders: nò tibi uideberis eſſe contrarius. Ex q[]ui ſupputatòie illa
ſumma nafcti: & te errare ea í me rephendenté: quæ prius laudueras: & me non eſſe i uitiu: ut i c[]idé hoibut
& laudáda p[]dicé: & uitupanda rephendá. Tráſis ad aiaſe ſtatú: & p[]liuxius ſumos meos i crepas, atq[]ut ut ibi lic-
at ignorare: q[]d' còſulto te ſcire diffiſculas; quæris a me primu de cæleftibus: quo m[]o angeli: quo m[]o charan
geli ſint, quæ eis uel q[]lis habitatio: quæ uiter ipſos differétia, aut ſi nulla oíno: quæ ſolis ſit ratio, unde aug-
méta lunæ: unde defectus: q[]ui q[]lis ſit ſiderú curſus. Miror quo m[]o oblitus ſis illos uerſiculos ponere.

Vnde tremor terris: qua ui maria alta tumefant
Obticibus ruptis: rurulucq in ſe ipſa refidant.
Defectus ſolis uarios: lunæq labores.
Vnde hominum genus & pecudum: unde imber & ignes.
Arcturum pliadalq hyadas: geminoq triones.
Quid tantum oceano properent ſe tingere ſoles
Hiberni: uel quæ tardis mora noctibus obſtet.

Deide cælefta deferés:& ad terrena deſcédens in minoribus philofopharis. Interrogas. n. me. Dic nobisique
ſotiú ratio: quæ uétog[]; q[]d'grádo: q[]d'pluuiæ: q[]d'mare fallum: q[]d'flùna dulcia: q[]d'nuces: autibres fulgura;
aut tonitrua: aut ſulmia: Vt poſt q[]ui me hæc neſcire reſpòdero: totú tibi liceat de animabus ignorare: & unis
reſi c[]fiétu: tátas: reſ: ignoratioré còpèſes. Tu q[]p lingulas pagias ſumos meos uétolas: nò ſtelligis uideare nos
caligies tuas & turbies: Ná ut tibi c[]fiolus e[]c uidearis: & apud calphurniáos diſcipulos doctrías gloriá tenæs
tota mihi phylicá oppòsis: ut fruſtra Socrates ad ethica: tráſiés dixerit: quæ ſupra nos: nihil ad nos. Ergo niſi
tibi róné: rddidero: q[]re formica paruáia: & p[]cúſt[]u (ut ita c[]ta) corporis ſex pedes h[]eá: cú elephatísita tám mo
les q[]tuor pedibus icedat: cur ſerpètes & colubri u[]tère Jabáſ & p[]ectore: cur uermiculus: qué uulgus millepe
dá uocat: tato pedú agmie ſcateat: de aiaſ: ſtatú ſcire nò potero. Quæris a me q[]d ipſe de aíabus ſentiáut cú
p[]celfus fuero ſtatí iuadas. Et ſi dixero illud eccleſiaticú: quotidie deus opaf: aías: & i corpore e[]as mittit na-
ſcétiú: ilico mg[]ri t[]édiculas p[]erfas. & ubi é juſtia dei: ut de adulterio iſeſtuq nafctibus aías largíſ: Ergo
coopatoré majoru hoínu: & adulterius ſeminátibus corpora ipſe fabrica: aías: q[]ui uitiu femétis i tritico litu
q[]d' ſurto dící: e[]c ſublatú: & n[]o i eo q[] fruméta ſuratus é. Iccircocq terra n[]o debeat gremio ſuo femia còſoue
re: q[]a fator imúda ea piecérit manu. Hic é & illa tua arcana i[]terrogatio: q[]re moriá: íſantes: c[]u p[]pter peccá
ta corpora acceperit. Ex tat lib[]er Didymi ad te: quo ſcícitatí tibi reſpòdit: n[]o eos multa peccasse: & i[]deo cot
poq carceres tatú eis tetigiffe ſuſlicere. Mag[]t meus & tuus eo q[]p re: quo tu ab eo íſta quaerabistres explana
tionu: i Oſee p[]pphalet libros ad me: me rogáte dictauit. Ex quo apparet q[]d' me docuerit, urges ut reſpò
deá de natura reg[]: Sí eſſet locus poſſe tibi uel Lucreſtí opiniónes iuxta Epicurú: uel Ariftorelis iuxta perip-
teticos: uel Platôis atq[]; Zenôis ſecu d[] Academicos & Stoicos dicere. Et ut ad eccleſiá tráſeá: ubi norba aſt
ueritatis: multa & Genefis & p[]phetaru libri & Eccleſiáſtes: nobis de huiuſcemodi q[]uæſtibus ſuggerunt.
Aut ſi hæc ignoramus: quo m[]o & de animarú ſtatú debueras i apologia tua oíum reſ: ignorantiam còſite-
ri: & calúniatoribus quærere: cur a te unu impudenter expeterent: cum ipſi táta neſcirent: O triemem lo-
cupletiſſimam: quæ oriétalibus & ægyptiis mercibus Romanæ urbis ditare uenerat paupertatem. Tu ma-
ximus ille es: Vnus qui nobis ſeribédó teſtittuis re: Ergo niſi de Oriente ueniffes eruditiſſum uir hæreſt

adhuc inter Mathematicos;& hoës chriſtiani quid cōtra fatum dicerent;ignoraret, Merito a me quæris de
Afrologia;& cæli ac fideru curſu; qui tantaſe merciū plenā nauem detuliftri:fateor paupraté,non ſum ita;ut
tu in oriète ditatus:te multo tépore Pharus docuit;q'd Roma neſciret. Inſtruxit ægyptus q'd Italia hucuſq
nò habuit. Scribis apud Eccleſiáſtos traſtatores tres de aiambus eſſe ſnías. Vná quam ſequit Origenes. alte-
ram qua Tertullianus & Laſtátius:licer de Laſtátio aptiſſime métiaris. tertia qua nos ſimplices & fatui ho-
mines qui nò intelligimus,q'd ſi ita ſit:iniuſtus a nobis arguaſ deus. Et poſt hæc iuras te neſcire;q'd ſit ueru.
Dic oro te:putas ne extra hæc tria eſſe aliqd; in quo ueritas ſit? & in tribus iſtis médaciu? An de tribus unum
eſſe q'd uerge ſit? Si eſt aliud:cur disputantiu libertaté anguſto fine cōclusid? & cù médacia protuleris:de ueri-
tate taces. Sin auté e tribus unu ueru eſt:& reliqua duo falſa ſut:cur ſimili ignoratía ignoras falſa cum ueris?
An iccirco ueg diffimulari:ut tibi tutu ſit;cù uolueris falſa defendere? Hi ſut fumihæ caligines;qbus ex ocu-
lis hoium conaris lumé auferre. Ariftippus noſtri tpis:qui plenā cunceta merciū nauem romano iuehis por-
tu& ſella publice poſita Hermagorá nobis & Gorgiá exhibes Leontinu. Dum nauigare ſeſtinas:unius quæ-
ſtiuicula mercimoniu in oriète oblitus es. Et iteq: clamitas:& Aglegiæ atq: Alexádriæ didiciffte te iaſtas: q
ſit deus & aiaq: & corpoq: creator, De hoc ſcilicet qſtio uentilaſ utru deus an diabolus aías fecerit: an non.
Vtrui aía ante corpora fuerint;q'd uult Origenes:& egerint aliqd; ppter q'd ſint craftſis corporibus illigatæ.
An in moré gliriu torpètes cōlopiſæ dormierint, Hæc taces:quæ oés flagitát, & ad illa reſpondes: quæ nul
lus ingrit. Fumos quoq: meos frequéter irrides: eo q: ſimulé me ſcire;q'd neſciá. & enumeratione doctog: ru
de uulgus inducá. Tu uidelicet flamæus imo fulmineus;q in loquêdo fulminas:& flamas ore cōceptas tenere
nò potes. Atq: ut ille Barcochast auctor ſeditiòis iudaicæ ſtipulá in ore ſuccéſam anhelitu uétilabat;ut flá-
mas euomere putare: ita & tu nobis alter Salmooneus oía p quæ icedis illuſtras. & nos ſumoſos arguis:de q-
bus forte dicaſ;q tagis montes: & ſumigát, nec ielligit q'd fumus in ppheta ſignificet locuſtarum: & q pul-
chritudo ocuolog: tuoq: amaritudiné ſumi noſtri ferre nò pòt. De crimine auté periuri quia me remittis ad
codicé tuu; & ex magna parte in aliis libris tibi Calphurnioq: reſpòdi:nunc breuiter dixiſſe ſufficiet te exigere
a dormiète q'd nunq uigiláſ præſtituti. Magni criminis reus ſum:fi puellis & uirginibus Chriſt iixi ſæcula-
res hibros nò legédos:& me in ſonis comonitù promiſiſe ne legeré. Tua nautis romanæ urbi reuelatione pro
miſa:aliud pollicef:& aliud efficit. Mathematicoq: uenerat foluere quaſtioné: & ſoluit fidé chriſtianorum.
Quæ pioniu & egæu hadriaticu atq: tyrrhenu mare plenis cucurrerat uelis:in romano portu naufragiu ſe
cit. Nò te pudet iſtiumodi deliráméta cōquirere: & mihi ſimilia obiicié di ponere neceſſitaté? Eſto alius de
te ſomniu uiderat glorioſum; uerecùdiæ tuæ fuerat & prudetiæ diffimulare q'd audieras. & nò qú magno te
ſimonio alterius ſomnio gloriari. Vide q'd iter tuu & meu ſit ſomniu, ego me humiliter reprehentum reſe-
rotu iateſtatur laudat: eſſe cōgeminas. Nec dicere potes:nihil mea reſert q'd alius uiderit: cu in luculétiſſimis
libris tuis hac te ad iterpretandu dicas ratiòe cōmotu:ne uir illuſtris de te ſomniu perderet. Hic eſ tois cona
tus. Si me piuru docueris: tu hæreticus nò eris. Venio ad grauiffimu crimé: in quo poſt reconciliatas amici-
tias me ſidelitatus accufat. Fateor iter cùcta malediqa: quæ uel obiicit uel mina: nihil a me ita repellé du: ês
q: fraud; dolus; iſidelitas. Peccare,n.hois ês. Inſidias tédere diaboli eſt. Ergo ideo i Anaſtatiu imolato agno de-
xteras iùximus: ut tuas romæ ſchedulas furaremur; ut imiſſi canes iemédatas chartulas te dormiète corro-
deré? & hoc credibile è ante nos accuſatores paraſſe: q tu crimé admitteres. Scilicet noueramus q'd i'ió uo
lueres; q'd alius de te ſoniaturus eſſet? Ut iperef in te græcu puerbiu. Et fus doceret Mineruá. Si Eúſebium
ego ad latradú miferá:qs Aterbii cōtra te & cæterog: rabié cōcitauit. Nonne ille eſt q & me hæreticu ex tuis
inimicitiis iudacatu? Cui cù ſatiffeſſiem dánatioe dogmatu Origenis: tu clausu domi nunq eú uidere au-
fus e:s ne aut dànares q'd nolebas; aut apte reſſiſt hæreleos iuidiá ſuſtineres. An iccirco teſtis cōtra te eſſe nò
poterit; qa accufator tui eſt:ante q: ſcùs Epiphanius ueniffet hierofolymá; & ore qdé & oſculo tibi pacem da
ret:malam auté in ſuo corde ſeruare ante q nos eis i fuggillationé tui epiftolas dictaremus, ut hæreticu ſcribe
ret:que ofculis orthodoxum còprobauit. Averbius cōira te latrat Hierofolymis, & nifi cito abiſſet: ſenifflet
baculu nò ſlafé; ſed dexteræ tuæ: ipquo tu canes abigere cōſueſt. Cur inq: falſatas meas ſchedulas ſuſcepifti?
Quare poſt iter pétationé meá aulaſſu e:s in libris piarchon ſtilu figere? Aut ſi errauerá ut hò: debuſiſt me pri-
uaus iſis cù ſoenire. & ſic mihi blàdiri: quòs & ego tibi nunc in epiftolis meis blàdior. Hæc tota mea culpa eſt: q-
re ſubdolis laudibus accuſatus; purgare me uolui. Et hoc fine iuidia nois tui; ut q'd tu ſolus accuſueras: ad
multos reſſeré: nò tibi hæreſi obiiciés: ſed a me repellés. Nungq ſciui q'd iraſcereris: ſi cōtra hæreticos ſcri-
beré? Dixeras te de Origenis libris hæretica ſuſtuliſſe: fautoré te hæreticoq: iá nò eſſe credebá. Et ideo non
in te: ſed in hæreticos iuectus ſum; i quo ſi uehemétior ſuiignoſce mihi. Putaui q & tibi placeré. Furto & i-
ſidiis minifiro: meog dicis ſchedulas tuas in publicu: platas ſuſſe: q latebat in cubiculo tuo: uel apud eú
ſolú eratig ré ſibi geri iniùxerat. & quo mò ſupra còſiteris: q aut nullus eas habuerit: aut admodú pauci? Si i
cubiculo tuo latebat; q ratione apud eú erat: q ſibi ré geri iniùxerat? Sin auté unus cui ſcriptæ fuerát occulta
das ſuſcepater go nò latebat tantú in cubiculo tuo: nec habuerut eas pauci: quos habuſſe teſtatus es. Furto
ſubplatas arguis: & rurſum emptas magna pecunia: & ifinitis mercibus criminaris. In una re: & in parua epifto
laqta uarietas & diffonatía métiendi? Tibi licet accuſare: mihi defendere nò licebit. Quádo criminaris: amí
cu nò cogitas, quádo reſpòdeot: tuc mihi uis amiciſtæ in menté ueniát. Dic oro te: cæladas ſchædules ſcripſe
ras: an dendas? Si ut cælares: cur ſcripſiſt? Si ut proderes cur cælabas? Si in eo rephendédus ſum: quare accu
foſatores tuos amicos meos non coercuerim, uis tibi proferam litteras eorum: in quibus me hypocríſeos ar-
guunt: q te ſciens hæreticum tacuerim? q dum pacem incautus præbeo inteſtina eccleſiæ bella ſuſcepit? Tu
ſcipulos uocas; qui me tuum condíſcipulum ſuſpicantur. Et quia parcior fui in reſſellendis laudibus tuis:

101

putans me tuu effe sýmmyften, Hoc mihi pſtitit prologus tuus:ut plus me amicus læderes ideo inimicus, Se
mel fibi pſualerút:reſte an pperá:ipſi uiderint te effe hæreticú, ſi defendere uoluero;hoc ſolú proficiat;ut me
tecú accuſent, Deniq mihi obiiciut laudationé tuá:& te nù putant infidioſe ſcripſiffe; ſed uere, & q í tu me
ſemp ante laudabas ueheméter inſimulát, Quid me uis facere ut diſcipulos accuſatores pro te habea:ut co-
torta in amicú iacula: meo ſuſcipia pectore? De libris auté περισκέπε debes mihi & gratias agere, Tu, ut
dicis: noxia quæq detruncans meliora poſuifti, Ego ita ut habeban: expeſſi, Ex quo & tua apparet ſides &
eius qué iterptatus esihareſis, Scribebat mihi de urbe a uiris in xpo p[ciupis]reſpòde criminaſtine ſi tacueris
cōſenſiffe uidearis, Cōſona oés uoce poſcebant: ut Origenis uerſutias p[deré]ut uenena hæreticog, romanis
auribus cauédá mòſtraré, Quid hoc ad iniuriá tuá ptinet? Num ſolus iterptatus es iſtos libros: & alios hu-
ius opis nò habes participes? Nunqd & tu de, Ixx, iterptibus es:ut poſt editioné tuam aliis träffere nò liceat
Ecce & ego multos ut dictis libellos: de græco in latinuï tráſtuli, habes poteſtaté & tu rurſum cos euerti:ut
uolueris, & bona enim & mala fuo iputanſ auſtori. Quod & í te fieret: nifi dixiſſes te amputaſſe hæretica,
& optima tráſtuliſſe. Hic eſt enim nodus tuus: qui ſolui nò p[ot]aut ſi erraſt ut homo; prioré dana ſiniam, Sed
quid facies de apologetico tuo:qué pro Origenis ſcripſiſt opibus? Quid de uolumine Eufebii; in quo cum
multa mutaueris: & ſub noie martyris hæretici criminis ſcripta tráſtuleris: tamé plura poſuſiſt: quæ eccleſi-
ſticæ fidei nò cœueniunt? Tu etiá latinos libros in græcu uertis: nobis dare noſtris externa phibebis. Si alio
opere reſpòdiſſem: in quo me nò læſeras: uideri poterá in iniuriá tuá träffere q[ui]e uerteras; ut te uel impitiu-
uel ſubdolú demòſtraré. Núc uero nouú quærimonæ genus: doles tibi in eo eſſe reſponſum: in quo te ac
cuſatus ſum, Dicebaſ: ad iterp[ationé] tuá Roma ſubuerá: poſtulabát oés a me huius rei remediú, Non quo-
ego alicuius mométi eſſem: ſed qui petebát: me eſſe aliqd arbitraban[que]. Tu amicus eras: q[ui]e illa tráſtuleras, q[ui]
me uis facere? Obedire deo magis oportet: an hominibus? Domini cultodire ſubſtatiáian ſurtú cælare cò-
rui. Aliter te nò placabo: nifi & ego tecú accufanda còmífero: Si nulla ſeciffes mei nois mentioné; ſi me non
ornaffes egreiis laudibus: potuerá aliqd habere ſuſfragiú: & diuera obtédere; ne rurſus interp[ata] träſſe,
rem. Tu me amice tu còpulifti: ut aliquot dies in hoc ope perderé; ut p[er]ſore in mediú quod Charybdis de
buit deuorare; & tamé læſus amicitæ in te iura ſeruaui. & quantú in me ſuit: ſic me defendi ut te nò accuſa-
rem, Tu nimiú ſuſpiciolus & querulus: q[ui]e dicta in hæreticos ad tuá profers còtumelá. Quod ſi aliter amicus
tuus eſſe nò poſſum: nifi & hæreticog, amicus fuero; leuius tuas inimicitias ideo illoq amicitas ſuſtinebo. No
uum quoq me putaſſis finxſſe mendaciú; ut epiſtolá ad te meo noie còponerem: q[ui]i olim ſcriptá; quo bonus
eſſe uidear & modeſtus: tu nunq oino ſuſceperis. Hæc res p[ac]ſile P[bari] potéſt. Multi eus exemplari
habét: ante hoc circiter trieniúq tibi eam mittere nouuerát: ſciétes quæ de meo noie iaſtitaresi & quam id,
gna propoſito Chriſtiano ac nefanda cōſingeres, Ego ſcripſi neſcièſ quasi ad amicú. Illi nò reddiderut et quæ
inimicú nouerát: parcétés & meo errori & tua còſciétæ. Et ſimul argumétaris: q[ui]e talé tibi epiſtolá ſcriptá
ram: nò debueram contra te in alio libello multa mala ſcribere. Hic eſt totus error tuus: & hæ iuſta quatu-
remam: q[ui]e quæ nos in hæreticos dicimus: tu in te dicta cōſingis. Et nifi illis pepercerimus: te putaſſe eſſe uiola
tú. An ideo pané tibi nò damus: qa hæreticoq, cerebro lapide illidimus? Et ut noſtrá epiſtolá nò p[bes] Papæ
quoq. Anaſtatiu: ſimili dicis fraude ſubnixá, de qua tibi ante reſpondi: quaſi ſuſpícaris ipſius non eſſe habes
ubi apud nos arguas falſitatis. Sin auté eius eſt: ut huius quoq anni còtra te epiſtolá p[bát]i: fruſtraq fallo ſal
fam arguere niteris: cu ex illius uera epiſtolá noſtrá uerá eſſe doceamus. In excufando mendaciú tuumq[ui]e
gans eſſe uoluiſt, & ne ſex milia Origenis libros p[feras]: Pythagoræ a me exigis monuméta, ubi eſt illa fidu-
cia qua iſſatis buccis celeberrime p[ſon]abas te: quæ in aliis libris Origenis legeras; emédasse in libris p[er]cap-
kón & nò aliena; ſed ſua reddidifſe fuis: De tanta librorum filua unu fruticé ac ſurculú p[ferre] non potes. Hi
funt ueri fumi: hæ nebulæ: quas dum in me criminaris: in te extiſtæ: diffipataſq[ui] in me cognoſcis, ne traſi-
ceruicé deiicis: ſed maiori ip[ud]etia q[ui]e p[er]itia dicis me negare: que in p[ro]ptu funt, ut cù montes aureos polli
citus fueris: ne ſcorteu q[ui]e nummu de theſauris tuis proſeras, iuſta còtra me odia recognoſco; & uera in nos
debaccharis inſania. Nili enim ego: quod nò eſt: auſdaeter exigeré: tu uidebaris h[re]q[ui]e nò habes. Pythagoræ
a me libros flagitas. Quis enim tibi dixit illis extare uolumina: Nòne in epiſtolá mea: quam criminaris: h[re]
uerba funt: Sed fac me erraſſe in adolescétia: & philosophú id eſt gétiliu: ſtudiis eruditiu: p[ri]cipio ſidei igno-
raffe dogmata Chriſtiana. Et hoc puſaſſe in epiſtolis: q[ui]e in Pythagora: & Platone & Empedocle legerá. De
dogmatibus eoq[ui]e nò de libris locutus ſum: quæ potui in Cicerone Bruto ac Seneca difere: lege pro Vatinto
oratiunculá: & alias: ubi ſodalicio: mentio fit, reuolue dialogos Tullii. Reſpice oem[ui] orá Italie quæ quòda
magna græcia dicebatur & Pythagoricorum dogmatum incíſa publicis litteris æra cognofees. Cuius enim
funt illa Chryſacia parrheamenta: nonne Pythagoræ: In quibus omnia eius breuiter dogmata continentur
& in quæ latiffimo opere philosophus còmentatus eſt lamblichus imitatus ex parte Moderatum uirumelo
quentiffimum, & Archippum; ac Lyſidem Pythagoræ auditores, Quorum Archippus: ac Lyſides græca:
id eſt Thebis: ſcholas habuere; qui memoriter tenentes præcepta doctoris: ingenio pro libris utebantur
a quibus illud eſt ēſopi, στéon π[α]ντασίοι κα[ι]εκκοττεπέ, α[ι]ον τένειάν, λευ του σωματοος α[π]ατά λευσίαν
Δε την ψυχήσ, ακόλασιαν Δε την γασ τροο, στασιν Δε την πολλέσ, Διχόνοιαν Δε την οι κασ,
κα[ι]ολώσ παντòσ πραγματικόσ α[μετρίαν] quod in latinum ita poſſumus uertere; fuganda funt omnibus
modis & abſcidéda: langor a corpore: imperitia ab animo: luxuria a uentre: a ciuitate ſeditio: a domo diſcor-
dia. Et in commune a cunctis rebus intemperátiá. Pythagoræ & illa præcepta funt, Amicorum omnia eſſe
communia. Et amicum epiſum eſſe alterum, duorumq[ui]e temporum q[ui]e maxime habendam curam: manet:
ueſperi, eorum quæ acturi fumus; & eorum quæ gesselerimus, poſt deum ueritatem colendam; quæ ſola

homines deo p[x]imos faciat. Illacq enygmata quæ diligëtiffime Ariftoteles i[f]uis libris p[]sequit; itateram ne tranſilias; id eſt ne prætergrediare iuſtiriæ. Igné gladio ne ſodias. Iraſtui uideſicet & tumidu[m] animu[m] u[er]bis maledicis ne laczſast; coroná minime carpendá id eſt leges urbiu[m] cōſeruádas. cor n[ò] comedendu[m]; id eſt m[æ]roré de aio proſiciendu[m]. Cú p[ro]ſe cutus fueris ingtne redeas; id eſt poſt morté uita[m] tam ne deſideres, per viá publi cam ne ambules; id eſt ne multo[]g ſequaris errores. Hirundiné in domo n[ò] ſuſcipiendá; id eſt garrulus & uer boſos hoíes ſub eode t[ec]to n[ò] habédos. Oneratis ſupponédú onus. Deponentibus n[ò] cōmunicandú; id eſt ad uirtuté incendibus augmétada præcepta, tradétes ſe ocio relinquédos. Et quia Pythagorica dogmata le gſſe me dixerá; audí q[u]d apud græcos Pythagoras primus inuenerit. Immortales eſſe animas. Et de aliis cor- poribus traſire in alia. Quod quidé & Virgilius in ſexto æneidos uolumine ſequés loqui[st].

H[as] omnes ubi mille rotam uoluere per annos:

Lethæui ad fluuium deus euocat agmine magno:

Scilicet ímemores ſupera ut cōuxa reuifant

Rurſus; & incipiat in corpora uelle reuerti.

Se primú ſuſſe Euphorbú; fecuó Calliciſt; tertio Hermotimú; quarto Pyrrhú; ad extremú Pythagoram. & poſt cæteros t[em]p[os] circulos ea quæ fuerat; rurſum fieri; nihilq[ui]b[us] m[ú]do uideri nouu[m]. Philosophiá medita- tioné eſſe morris; quotidie de corporis carcere nitenté aíſa educere libertaté

idicétas reminſcétas eſſe; & multa alia; quæ Plato in h[]bris ſuis; & maxime in Phedrone Timæoq. p[]ſeg[que]. Ná poſt Academiá & innumerables diſcipulos; ſentiens multú ſuæ deefle do[]c[]rinæ uenit ad magná Græciá, ibi[que] ab Archyta Tarétino & Timæo locrétí Pythagoræ de[]crina erutitus el[]gátia & leporé Socratis c[]u huus miſcuit diſcipilinſisquæ oíia noſe c[]omutato Origi[n]es in libris ſuos t[em]p[]reip[]kq[ui]v tranſtulifl[es] c[]o]uincif[que]. In quo iſgiſ e[rraui]ſi adoleſſes dixi me ea p[]utſſe in apoſtolisquæ in Pythagora & Platone & Empedocle lege- ram; N[ò] ut calúniaris; & ſingis in Pythagoræ & Platonis & Empedoclis h[]bris; led quæ in illis ſuſſe legerá; & aliog[que] me c[]riſta eos habuſſe docuerú. Et hoc genus elocutionis ſrequéuſtillimú eſt; ut ſi dicá; quæ in Socra- te legi dogmata; p[]utauí uera N[ò] quo Socrates libros ullos ſcrip[er]it; led quæ legi apud Platonem; & alios So- traticos illú habuſſe, & rurſum; n[]imitari uolui geſtá; quæ in Alexádro & Scipione legerá. N[ò] quo ipſi ſua ge- ſtla de[]crip[er]at; led q[u]d apud alios legerim; quæ illos e[]g[]iſſe mirabar, l[]giſ ſi docere n[ò] poſſet; n[]p[]lius Pythago- ræ extare monumétæ; nec a filio eius ac filia; alioſq[ui] diſcipulis p[]bata c[]o]uinceré; me n[ò] t[em]teneres médacii; qa[n] n[ò] librosſed dogmata legiſſe me dixi; & te fruſtra errare me tuí protegere médaciu[m] uoluſſe; ut n[]ſi ego unu[m] li brú[Pythagoræ] pt[]ulero; tu[] ſex milia Origenis libros p[]d[]eris. Veniá ad e[]pílegos, i[m]maledícta tua; in quibus me ad p[]cénitentia cohortaris; & n[]iſi c[]oueriu[m] ſuero, i[n]n[]ſi te accuſante filuero; mihi minaris intenitú. Et hoc ſcandalú redundatúq[ui]n caput meu[m] denuncias; q[ui] te hoíem leniſſimú; & mo[lay]ca máſuetudinis reſponſione mea ad iſcriptionis íſaniá p[]uccauerá. Scire enim te iac[]tas crimina; quæ t[ibi] loli amicif[]limo ſim conſeſſus. & hæc eni[]di platúq[ui] meiſq[ui] me coloribus eſſe pingédu[m]; & debere meminſi[q] p[]acuerim ad pede[s] tuos; ne gladio oris tuí amputáres caput meu[m]. Et poſt multa in q[]bus furibúdus exultas reuocas te; & dicis; optare pacéu[m] denudicione d[]útaxat; ut de ceipes taxat; i[m] ut n[ò] ſcribá c[]ôtra h[]æ]réticos; nec auſdeá reſp[]dere accuſatio- ni tua[]. Si hoc ſecero frater ero & collega; & uir eloquentiſſimus; & amicus ac ſodalíſ; & q[u]d h[]is maius eſt; oíia quæ de Origene traſtuli; catholica iudicabis. Sin auté mutiero; & me c[]omouero; ilico & i[]p[]urus ero & h[]a[]re- tícus & tua indemnis neceſſitudine. Hæc ſunt ſconia mea, ſic me h[]ortaris ad pacé; & ne g[]emitú q[]dem; ac la- chymas dolori liberas eſſe c[]ôcedis. Poſſet & e[]go tuíse colonibus pingere; & inſanire c[]ôtra íſaniente[]; & di- cere quitq[ui]d uel ſcio uel n[]efcio. & e[]adé licentia ímo furore & amétiá; uel ſalſa; nel uera c[]ôgerere; Vt & me lo- qui; & te p[]uderet audire, & obiicere t[ibi] quæ aut accuſanté dánare[;]t aut accuſatú; ut ex ſótis duritia fidé le- d[]ori faceré; ut q[]d ip[]udéter ſcribere[;]t; uere reſcribere éudicares; led p[]cul ſit a moribus chriſtanis; ut dum alii e[]oq[ui]e petú[]r languiné ſuíu offerát; & ſine gladio uolútate; h[]omicida[]s ſint. T[]uæ hoc bonitati; t[]uæq[ui] máſuetudí- ni & ímplicitati c[]o]uenti[q]; de uno peccatoris ſterq[]linio; & odóre roſa[ge] & ſc[]fóre[]e p[]roſers cadaueq[ui] & c[]ôtra ſententia propheta[]læ amag[que] dicis eſſe; q[]ui dulce laudueras; nec neceſſe eſt ut in eccleſiáſticus traſſatibus rem tribunalé uentilemu[s]. N[]ihilq[ui] ſup hoc amplius audies; n[]iſi illud e[]truio[m]; c[]u d[]ixeris q[]d uis; audies & q[]d n[ò] uis. Aut ſi t[ibi] uile uideſt uulgare p[]uerbiu[m] & h[]o ſapiéuſtillimus magis philophog[ui]; ac poſtque ſententiis delectaris legiſſe iliud Homericú

H[oc] ſolú reſqu[er]o ab eximia ſanctitate & cenſura eſt puritas; ut ad ſudaria & ſemicintia tua d[]æ]mones ruſgiá; cu- ius exéplú in ſcrib[é]do ſe[]q[ui]ris. Quis un[]q[ui] catholicoq[ui] in disputatione ſe[]ctáre turpitudiné e[]t; aduerſum qué di- p[]utat; obiecerit; Sic te docuerut magiſtui t[]ui[m]t. Talibus iſtitutus eſ diſciplinis; Vt cui reſpondere potueris ca put auferas; Et lingua; quæ tacere n[ò] p[]otefi; ſeces; Nec magnopere gloriſeris; ſi facias; q[]d ſcorpiones poſiunt facere & cantharides. Fecerút hæc & Fuluia in Ciceroné; & Herodias in Ioanné; quia uiteratem n[ò] poterant audire, & lingua ueriloquá diſcriminali acu c[]ôſodie bát. Canes latrát pro dominís ſuis; & tu n[ò] uis me latrare pro Chriſto. ſcrip[er]unt multi c[]ôtra Martioné; Valétinum; Arriu[m]; & Eunomiu[m]; quo eis obièctæ eſt turpitu do. N[ò]ne toti in c[]o]uincéda h[]æ]reſi ícubuerunt; n[]ſi æ machinæ h[]æ]reticorum id eſt magiſtro[ge] t[]uo[]q[ui] funt; ut c[]o]uici de p[]ſidia ad maledíctæ ſe c[]ôferant. Sic Euſtachius Antiochenus e[]p[]itcopus filiú[m]; dum neſerit inuenit. Sic Athanáſus al[]cadrinæ urbis p[]otíſex; tertiu[m] Arlenii amputauí manu[m]. Duas; n[ò] moriu[m] prius ſingeba[ſt; tuíu[m]es poſſea h[]re mo[]ſtratus eſt. Talia & c[]ôdilcipuli t[ui] & mag[]ri n[]uc de euſi[]de eccleſiæ facer[d]o c[]ôſingú[m]; & auro[], t[ui]s tuorúq[ui] uiribus oppugnát fidei uiteraté. Quid loq[ui]r de h[]æ]reticis; i[q] licet foris ſint; tamé ſe noiant X[]pianos; Aduerſu ip[]uſimos Celli[]o[]tq[ui] Porphyriu[m] quati ſenpiere n[]r[]oq[ui]; Quis omiſſa cauſa i[] ſup[]flua crimi- n[]u obièch[oe] uerlatus eſt. Quæ n[ò] chartæ eccleſiáſtucæ; ſed libell[]i debet iudiciu[m] c[]ôtinere. Aut quid reſert; n[]ſi

caufa cadas:& crimine luperes? Nò necesse eft: ut cum periculo tui capitis accufes uno percuffore còdectorum potes facere defiderio. Et scandalu timere te simulas: qui dudu fratré:nunc acculatù: ſemp inimicum, et paratus occidere. Et tamen miror quomodo hò prudés:furore puentus uelis mihi beneficium tribuere educas de carcere anima meà. Et non patiari tecu in tenebris huius ſæculi còmorari? Vis ergo me tacerene accuſem: Depone gladiu: & ego ſcutu abiiciá. In uno tibi còſentire nò poteru: ut parcam hæreticus, ut me cætholicum nò pèbem, Si itka eft caufa diſcordiæ: mori poſſum: tacre nò poſſum. Debuerà qdem de omni ſeri ptura tuæ infaniæ reſpòdere & diuinis uocibus in modi: Dauid citharizátis lenire furorem pèctoris tui. Sed còtentus ero unius libri paucis teſtimoniis: & opponà ſapiètia: ſtultitiat: ut ſi humana còtemnis: ſalita diuina nò negligas. Audi igiè: quid de te: & de oibus inuidis: ac maledicis & còtumelioſis loquà: ſapiens Salomont infipientes dum iniuriis cupidi ſunt impii ſacti oderùt ſenſum. Ne fabriceris in amicu tuu' ſolamont. Et inimic ceris aduerſum hojem ſine caufa. Impii exaltant còtumelia. Circúcide a te os prauu: & iniqui labia longe repel le abs te: oculos còtumelioſi: lingua iniqui: manus effundètes languiné iuſtu: cor fabricas cogitationes malas & pedes ſestinàtes ad malefaciendu. Qui nitić médacio paficit uentos: & ſequiè aues uolátes. Dereliqui: nim uiau uineæ ſuæ & axes culturæ ſuæ fecit errare, peràbulat aridù ac desertù: & colligit manibus ſuis ſterilita tem. Os procacis appropriat còtritioni: & qui pſert maledicis: aſtultissimus eſt. Anima benedicta ois pimplex uit, animofus inhoneſtus eſt, per delecta labio: incidit in laqueu peccator. Itinera ſultog: recta in còſpediu. Stultus eadé die oftendit ira ſuam. Abominatio eſt domino labia mendacia. Qui cuſtodit os ſuifuerut animam. Et qui temerarius eſt labiis: terrebit femetipsum. Malus cum contumelia agit mala: & inſiſtes ex pandit malitia ſuam. Quæres apud malos ſapienti: & non inuenies. Suis itineribus faturabif: temerarius. Si piens timendo declinat malu, Stultus còſidens miſce: ei, loganimus uir multus in prudéia eſt: poffillanimus ualde imprudés eſt. Qui calumnia: pauperé: lacesſit ſaſtoré eius. Lingua ſapientu: bona nouiti: & os ſultog: pronuiciat malu. Vir animofus parat rixas: & imundus eſt apud deu: omnis qui exaltat cor ſuum. Manu in nus inferés iniuſte: nò erit ipunitus. Qui diligit uità: parcit ori ſuo. Ante còtritioné præcedit còtumelia. Et ante ruiná mala cogitatio. Qui affirmat oculos ſuos: cògitat pucia ſu: & puocat labiis ſuis oía mala. Labia fulm ta dicu: eum in mala. Et os audax morte: inuocat. Malignus uir multa detrimenta patieſ. Melior eſt pauper iuſtus: q: médax diues. Gloria eſt uiro: qui auertit ſe a maledicis, qui auté ſtultus eſt: talibus ſe obligat. Noli amare detrahere: ne eradiceris. Suauis eſt homini panis médacis: poſtea íplebif: os eius calculo: qui operatur theauros: lingua médacis uana ſeſta: & ueniet in laqueos mortis. In aure ſulti noli qc: dicere ne forte ini deant ſapiètes ſermones tuos. Claua: & gladius & lagitta pnicioſa ſunt: Sic & uir qui còtra amicu ſuì ſalum dicit teſtimoniú. Sicut aues auolat & paſſeres: ita maledicu: uanu: nò ſupueniet illi. Noli reſpòdere iprudentis ad iprudétiá eius: ne ſimilis ei fias. Sed reſpòde ſulto ad ſtultitiá eius: ne ſibi ſapiés eſſe uideaſ. Qui inſidief amicis ſuis: cu: uſus fuerit dicit: quia ludés ſeci. craticula carbonibus: & ſliga igni: & uir maledicus ad tumul tu: rixæ. Si te rogauerit inimicus tuus parcés uoce magna ne còſentias ei: lepté nequitiæ ſunt in alia eius. Gia uis eſt lapis & uix portabilis arena: led ira ſulti grauior utroq. Crudelis é idignatio & acuta ira & zelus ipiès eſt. Impius caluńia: paupes. & qui còſidit in cordis auaritia ſtultissimus eſt. Tot: iram ſua: pſert ipièn: ſapiés diſpèſat in partes. Filius malus gladios dètes habet & cultros molas: ut còſumat in ifirmos ex terra: & paupes ex hoibus. His ergo doctus exéplis nolu mordere mordenté: nec uicè talionis íspodere: malu: infa niá excatare furibúdi: & unius libri antidotu: uenenato pèctori ifodere. Sed uereor ne nihil: peficésullud Da uiticu: cantare còpellar: & his me ſermonibus còſolari. Alienati fút peccatores a: uulua: errauerút ab uterulo cuti ſunt fal: ſuror illis ſecundu: ſimilitudiné ſerpentis: ſicut afpidis furdæ & obturâtis aures fuasque non audiat uocé icantatis ſapiéter. Deus còteret dètes eoq: in ore íploq: molas leonu: confringer deus. Ad niuſi deueni etiá tanç: aqua decurrés. Intédit arcu ſuì donec ifirment. Sicut cæra quæ fluit auferétur, ſup cecidit ignis: & nò uiderut ſolé. Et ite: l: etabit iuſtus cù uiderit uindictá ipioq: manus ſuas lauabit in ſanguine pèctoris. Et dicet homo: ſi utiq: eſt fructus iuſto: uti: eſt deus iudicás eos in terra. In extrema epiftola ſeribis manu tua: opto te pácé diligere: ad quos breuiter reſpòdebo. Si pácé deſideras: arma depone, Bládiu: poſſum acquiefcere: nò timeo còminanté, ſit iter nos una fides: & ilico pax ſequeſ.

1. Beati Hieronymi pſbyteri contra Vigilantiu epiftola: in qua de traductione libro: Origenis ſe purgat: & accufatoré ſuì imperitiæ pſidieq: còdemnat.

2. Epiftola XLII.

I
i
Vitù quidé fuerat nequaq: tibi litteris ſatiffacere: qui tuis auribus nò credidifti, nec enim fchedule potes acqefcere: qui uivo ſermoni nò accòmodaſt: fidé: led ga chriftus pſeſte nobis humilitatis exò plar in ſe tribuit: dans ofculu: p: ditoriu: & latronis pœnitentia in patibulo ſuſcipiens: eadé abſcéti: ſigni fico: quæ in pſenti quoq: locutus ſum: me ita Origené legiffte: uel legere ut Apollinar: uel cæteros traſdatores: quos in quibudá libris nò recepit eccleſia: nò quo oia dicam eſſe damnanda: quæ in illoq: uoluminibus còtinen: ſed quod quæda reprehendéda confitear. Verum quia operis mei eſt: & ſtudii multos legere etur et plurimis diuerſos flores carpá: nò tá p: baturus oíá: q: quæ bona ſunt electurus: aſſumo multos in manu mea ut a multis multa cognofcá: ſecundu: illud q: ſcriptú eſt: toia legétes: quæ bona ſút retinentes. Vnde fatis mi: ror te uoluiffe Origenis mihi obiicere dogmata: cuius in pleriq: erroré uſq: ad hác ætate: penitus ignoras. Ego ne hæreticus: & cur me quæ: so hæretici nò amát: tu Orthodoxus: Qui etiá còtra ſcientiá tuai: & lingua alia prædicante: aut ſuitus ſub ſcripſiſt: & præuari carior es: aut uolés: & hæreticus. Dimiſiſt: ægyptu: & pr: p: rias, p: uintias reliq: ti: in qbus ſectam tuam libera p: leri: q: fronte defendunt. Et elegiſt me ad inſeandum: qui omnia contra eccleſiam dogmata reprehendo: & publica uoce condenno. Origenes hæreticus: quid ad me qui illum in pleriq: hæreticum non nego: Ærrauit de refuſrectione corporis, Ærrauit de animarum

statu: de diaboli poenitëtia. Et q d his matus eſt filium dei & ſpiritum ſanctum in cōmētariis Eſaia ſeaphin
eſſe teſtatus eſt, Si erraſſe nō diceré eú;& hæc quotidie non anathematizare eſſem erroris illius ſocius. Necq
enim ita debemus bona eius recipe:ut mala quoq ufſcipe cogamur. At idé & ſcripturas i multis bene iterpſa
tus eſt: & pphetaq; obſcura diſſeruit: & tā noui q ueteris teſtaméti reuelauit maxima ſacramēta. Si igif q bo-
na ſiut. traſtuli: & mala uel áputaui: uel correxi: uel tacui arguédus ſum: Cur p me latini bōa eius habét & ma-
la ignorat: Si hoc crimé eſt: arguaq; cōſſor Hilarius: q pſalmog; iterpſatione: & omelias in libro Iob ex libris
eiusid eſt ex græco in latinu traſtulit. Sit in culpa eiudſe cōſſiōis Vercelléſis Eufebius: q oſium pſalmog; cō
métarios hæc tici hois euerti t noſtq eloqui: licet hæretica pſtermittés optima quaq; traſtulerit. Taceo de
Vicforino piſtabionéſi: & cæteris q Origené i explanatiōe dūtaxat ſcripturaq; ſecuti ſunt: & ex pſſerút. ne nō
tam me defendere: q focios criminis uidear qreare. Ad teipſum ueniá. Cur traſtatus eius in Iob deſcriptos ha-
bes: In qbus cōtra diabolú: & de ſtellis cæloq; diſputās: qdá locutus eſt: quaq ecclesia nō recipit: Tibi ſoli licet
7ωσοροπωκρώνειο id eſt papiéſſimo & caluariae de cūctis: & græcis & latinis traſatoribus ſerre ſniam:
& qí cenſoria uirgula alios eicere de bibliothecali alios recipe: & cù tibi placuerit: me uel catholicú uel hære
ticú pnunciare: Nobis nō licet puerſa reſpuere: & dánaeri: q ſape dánamus: Lege ad Epheſios libros: lege cæ-
tera opuſcula mea: & maxie in eccleſiaſten cōmétarios: & liqdo puidebis me adoleſceta nunq aliciuus auſto
ritate deterritú acqueiſſe hæreticæ prauitati. Nō paru eſt ſire qd neſcias. prudétis hois eſt noſſe méfurá ſuá:
nec zelo diaboli ícitatú íperitiae ſuae cunctú orbe ſeſſé facere. Scilicet gloriari cupis: ut in pſia tua iaſtites me
nō potuiffe reſpòdere eloquétiæ tuae & acumen in te Chryſippi ſormidaſſe. Chriſtiana uerecùdia teneor: &
cellulae meæ latebras nolo mordaci ſermóe referare, Alioq p[er]ſtén πασσαν ΗΝΑΡΙΟ ΤΕΡΙ AN ΚΑΙ ΤΡΟΠΑΝ ΟΜ
ΝΟΤΕΡΩΝ ΟΛΟΩΡΟΠΩΝ i. ornma p[er] p[er] tąa & trophæum parunſorum quaq humero portatum: & eorum uo-
ce cátaſt. Sed hæc alii aut loquèda aut ridéa dimitto. Ego chriſtianus cù xpiano loqués obſecro te frater:
ne plus uelís ſapere q p[er]ſane uel inócetiá uel simplicitate tuá uel certe ea q taceo: & te nō itelligeſte cæteri i-
telligut[ut]i p[er]ſatis. & ineſtigat tuaq cūctis: cacinú p[er]beas. Aliud a parua ætate didicift: alii affluetus es di-
ſciplinis. Nō eſt eiudſe hois & aureos númos & ſcripturas p[ar]bare: deguſtare uina: & p[er]ſetas uel ap[o]ſtolos i-
telligere. Me laceras, ſanctú ſrem Oceanú in culpá hæreſeo uocas: p[er]biteroq tibi Vincétii & Pauliniani &
fris Eufebii iudicitú diſplicet. Solus e Cato romani generis diſertiffimus: q telfimonio tuo & prudétiæ uelis
credi. Recordare q[ui]o illius diei: quâdo me de reſurrectiōe & ueritate corporis p[er]dicáte: ex latere ſuſſultabas: &
applaudebas manu: & orthodoxú x clamabas. poſtq nauigare ceſpifti: & ad intimú cerebq: tuú ſentinæ: putre
do puènititú nos hæreticos recordatus eſ. Quid tibi faciá? Credidi ſancti p[er]bacteri Paulini epiſtolis: & illius
ſup noie tuo nō putaui errare iudiciu. Et licet ſtatim accepta epiſtola αοναριοτ, i. inconditú ſermoné tuú
ſtelligeré: tamé ruſcitlaté & simplicitaté magis in te arbitrabar q uecordiá. Nec rephendo ſanctú uirú. Ma-
luit. n apud me diſſimulaté q d'nouerat: q portitóre clíétulú luiſs l[ir]s accuſare. Sed memetriplum arguo: q alte
rius potius acquieuq: q[ui]o me iudicio. & oculis aliud cernétibus: aliud ſchedulæ credidi: q uidebá. Quá ob rem
déſine me lacellere: & voluminibus tuis obruere. Parce ſalté númis tuis: qbus notarios librarior: cōducens:
eiſde & ſcriptoribus uteris & ſautoribus: q te ideo forſitan laudát: ut l[ir]cru in ſcribédo faciá. Si libet exerce-
re iſigeniú: trade te grátmaticis atq rhetoribus: diſce dialeſtica: ſectis iſtruere philofophog: ut cù oia didiceris:
ſalté túc tacere ícipias. Quá qultú faciá: magiſtro cunctoq magiſtos quaerere, & ei modú iponeriq loqui
neſcit: & tacere nō p[ot]. Veru eſt illud apud græcos p[er]erbium δηοο προο λυραο: l,alinus ad lyra. Ego reor
& nomé cōtariú tibi καοντοποραο ιν. i. p contrariá exponitioné poſitú. Ná tota méte dormitas: & p[er]ſundiffi
mo nō tā ſomno ſtertis q lethargo. Inter cæteras q[ap]pe blaphemias: q[ui]s ore ſacrilego p[ul]tufiſt: auſus es dicere,
monté de quo abſcifus eſt in Danieſis p[er]ſa manibus eſſe diabolú: & lapide Christú. Qui quia aſſumpſit
corpus Adá: q diabolo ante p uitia cohæferat: natú eſſe de uirgine : ut a morte hoc eſt a diabolo hoíem ſepa-
ret. Q p[er]cidendá lingua: ac p partes & fruſta laceráda, quiſq ne xpianus deú patré oipotenté in p[ona] diaboli
itérptat: & tátó piuculo totius tóbus orbis aures maculat: Sin iterpretationé tuá quiſq: nō dicá catholicoq: ſed hæ
reticoq; ſiu gétiliu n[ui] ſecepit: piú ſit qd locutus eſ. Sin auté tantú neſas nunq audiuit Chriſti eccleſia: & p
tuú primú os ipſe ſe monté itérpretatus eſt q dixerat: uero ſimilis altiffimo: age poenitétiá: & i facco uerſare &
cinere: & tantú ſcelus iugibus abſterge lachrymis. Si tamé tibi dimittat hæc impietas: Et ſuxta erroré Orige
nis túc ueniá cōſequaris: quâdo cōſecuturus eſt & diabolus: q nunq plus q pos tuú dephédif blaphemaſſe:
Meá iniuriá pariéteteruli. Impietaté cōtra deum ſerre nō potui. Vnde & uiluſus ſum merdacius in extrema epi
ſtola ſcribere: & p[er]miſeram. q[ui]q poſt prioré poenitétiá: qua me ueniá deprecatus eſ ite q comiſſe unde agas
poenitentia ſolidiffiſú mű ſit. Tribuat tibi Chriſtus: ut audias: & taceas: ut itelligas: & ſic loquaris.

Beati Hieronymi p[er]bacteri ad Traquillinú quo modo Origené legere debeat in qua docet p[er]tillius eru
ditioné: n[ot]oino eius comentarios reſpuédos: ſed ita legédos: ut bona eligant: uitéturq contraria.

Epiſtola, XLIII.

MAiora ſpiritus uincula eſſe q[ui] corporú: ſi olim ambigebas nunc probauimus: dum & mihi ſanctitas
tua hæret animo: & ego tibi chriſti amore cōiungor. Vere enim & simpliciter cádidiffimo peſtori
tuo loquor. Ipſa ſchedula & muti apices litterarum inſpirát in nos tuæ mentis affectum. Quod di-
cis Origenis multos errore deceptos: & ſanctú filiú meum Oceanum illorum inſaniæ repugnare: &
doleo ſimul & gaudeo: dum aut ſupplátati ſut ſimplices: aut ab erudito iuiro errátibus ſubuenit. & quia mea
paruítatis quaeris ſentétiam: utrú ſecundú fratrem Fauſtinum penitus reſpuendus ſit: an ſecúdum quaſdam
legendus: ex parte ego Origenem propter eruditionem: ſic interdum legédum arbitror: quo modo Tertul-
lanum & Nouatum: Arnobiu & Apollinaré: & nonnullos eccleſiáſticos ſcriptores græcos: pariter & latinos

ut bona eoræ eligamus;uitemuloc; cœtraria; iuxta apostolû dicéttæ, ofa; pbatæ; q bona fût retinete. Cætege, q uel in amoré eius nimiù; uel in odiù l'tomachi fui prauitate ducunç; uidéff mihi illi maledicto; pphetico fubiacere. Ve iis q dicùt bonu malut; & malu bonu, q faciut amage; dulce; & dulce amage. Nec, n. ppter doctrínæ praua; suſcipièda ſunt dogmata. nec ppter dogmatu prauitate; ſi quos cömétarios ſanctas utiles edidit; penitus respuèdi ſunt. Quod li còtètio(lum iter ſe amatores eius; & obtreſtatores ſunè duxerint; ut nihil mediù appetant; nec ſeruèt moduſ; ſed tutu; aut pbéſt; aut iprobèt; libètius piam ruſticitate; q doctam blaphè miam eligam. Sanctus frater Tatianus diaconus iſpendio te falutat.

C Beati hieronymi præbyteri ad Marcú prælæbytege ſuper poſtulata fidei ubi de p[ro]ſecutionibus hæreticoge]n[conquerifc.

C. Epistola. XL. Ill.

D Ecreuerá q[uod]e utédu mihi p[ra]ſalmiſtæ uoce dicéttis; c[ui]s c[ōſiſteret] aduerſu me p[re]ccator obmutui; & húſiatus ſuſ; & ſi]ui a b[ōis]. Et i[tege], ego uero taq[que] ſurdus n[ò]o audiебá; & taq[que] mutus n[ò]o ap[ies] os ſuſ; & c[ui]ſuſi ut h[ò]n n[ò]o audiès. Sed qa[que] caritas o[ia] fupat; & p[ro]p[of]itu uic[it] affectus; n[ò]o t[á] iuriar] faciètibus ſi[do] uic[it]eſi t[ib]i resp[ò]deo poſtulat]. Apud X[p]ianos, n[ò]o q pati[ut] (ut ait q[à]d]a) ſed q faci t[ò]cumelía; miſer eſt. Et p[ro]q[uod]e ante q[uod]e ſide mea: qua] optime noſt[ati] c[ui]o[ra]; aduerſus barbari[que] iſt[ius] loci: uſeru cogor clamare uulgato, Quod genus hoc hominum; quæ ue h[uc] tam barbara morem Permitit patria; hoſp[itio] prohibemur arenæ.

Bella cient: primaq[ui]a uetat c[ōſiſtere] terra; & c[æ]tera.

Quæ iccirco de getili poeta ſump[ſ]imus; ut q[ui]p[ace] non ſeruat; p[ac]é ſalté difcat ab ethnico. Hæreticus uo cor homouſian p[di]cans trinitaté. Sabellianæ ip[ietatis] arguor: tres ſubſiſtées ueras i[tegras] p[re]ſaſtq[ul]as; i[de]ſeſſa uoce p[ri]nunciás. Si ab Arrianis merito, li ab Orthodoxis: q huiusmodi arguuit fid[è] Orthodoxi eſſe de ſierut, Aut ſi eis placet; hæreticu me c[ui]s occidéte hæreticu; c[ui]æ ægyptio hoc eſt c[ui] Damaſo Petroq c[ò]dénent. Quid un[ui] hoſem exceptis ſociis criminan[que]; Si riuus tenuiter fluit; n[ò]o ſal eului culpa[ſ]ed fontis. Pudet dicere de cauernis cellulage; d[à]namus orbé in facco & cinere uolutatide c[ui] p[ri]niam ſerimus. Quid ſacit ſub tunica p[oen]itétis regius a[ius]? Cathena: ſordes; & comæ: n[ò]o ſuſt diadematis ligna[ſ]ed fletus; p[mi]ttat me q[ui]o nihi loq, Cur, n[ui] lacerat q[ui] n[ò]o meren[que] i[ui]diá; hæreticus ſum; q[ud] ad te? q[ue]ſee iá dictu é. Plane times: i]ne eloqu[è]tiffimus h[ò] in Syro ſermone; uel græco eccleſias circumea; populos ſeducá; i[cf]icma c[ō]ſicía. Nih[ui] alicui p[ci]pui; nihi o[cio]ſus accipio. Manu quotidie & p[pr]io ſudore q[rimus] c[ui]; i[cf]iéttes ab ap[o]ſtolo p[ri]ſtus eſſe; q auté n[ò]o op[at]; n[ò]o máducet. H[æ]c uenerabilis & ſancte p[ri]; c[ui] q[ui]l gemitu; c[ui] q[ui]l dolore c[ō]ſcripſeri; t[ef]eſt is leſus. Tacui; n[ui]nq[ud] ſemp tacebo; Dicit dominus, n[ò]o mihi c[ò]cedi[que] unus angelus heremi. Quotidie p[ro]ſcor fid[è]; q[ui]ſi fine fide re natus ſim, C[ō]ſiteor; ut ſu[lu]t, n[ò]o placet. Subſcríbo; n[ò]o credut, un[ui] t[á]tú placet; ut h[ic] c[red]eá, l[á] iá c[edo]. Abu p[er]ut p[rt]é a me a[iæ] meæ cariſſimos ſſres. E[cc]e diſceder cupi[ut]; i]mo penitus diſcedut; melius e[ſ] c[ò]dicéſt; i]ter ſe ras habitare; c[ui] q[ui] talibus X[p]ianis. Et ego ip[ſe]; n[ili] me & corp[is] i[be]cillitas & hyemis re]tineret aſp[ita]ſiá n[ò]o ſu geré. Verutamé d[ui] uernu t[ips] adueniat; obſecro; ut paucis mihi méſibus heremi c[ò]cedaſ] hoſp[itii]. Aut ſi hoc tardu uide[ſ]; abſc[edo]. Domini é terra; & p[le]tudo eius. Alc[é]ſat foli exa[ſ]i; pp[illos] t[á]tú X[ps] mortuus ſit; h[æ]nt[ati] poſſidéat; gloriéſ. Mihi auté abſt[ gloriari] n[ili] in cruce dn[ui] n[í]u leſu X[p]; p[u]q[ue] mihi múdus crucifixus é; & ego múdo. De ſide át q[ui]a dignatus es ſcrib[é] ſc[ò] Cyrillo; i[de]di c[ō]ſcriptá fid[è]. Qui i[ſic] n[ò]o credit; aliéus a X[p]o é. Ca]tege ego ſidei meæ t[ef]tes h[é]o aures tuas; & b[í] fris C[œ]nobii; q[ui]e tecu o[ſ]q h[ic] ſumus; p[lu]rimu] falutamus.

C Beati Hieronymi ad P[à]machiù & Marcellá de ſtudio Theophilii e[pi] Alexádrini c[ò]tio originianos c[ò]gратiatio. In q[ui] c[ep]iſtola ſua de p[af]cate & c[ò]tra ip[am] hæreſim traductam ſe dicit emittere; ut or[ie]tis fid[è] cathedra Petri c[ō]ſirmet.

C. Epistola. XLV.

R V[rt]u oriétalibus uos locuplet[]o mercibus; & Alexandrinas opes p[ri]o romá uere tranſimitto. Deus ab auſtro ueniet. Et ſcuſ de m[ô]te Pharan; umbra c[ò]dèſa, unde & ip[ò]ſa l[æ]tæ in Cantico c[antico]; dicéſt in umbra eius c[ò]cupiui & ſedi; & ſruétus eius dulcis in ſaucibus meis. V[er]e n[ui]c c[ò]p[le]ſ; Eſaia uatici n[ui] p[di]canticis; in die illa erit altare domini i] medio terræ ægypti. V[bi] abúdauit p[cc]catu; ſupabundait; & grata. Qui puul[ú] X[p]m ſouerát; adultu ſidei calore deſedut. V[tr] q[ui] p[illos] effugerat Herodis manus; eſſiugiat hæreticu blaphemáté. Qu[é] demetrius Alexádria urbe repp[ul]it; t[or]o orbe fugat Theophilus; ad q[ui] Lucas p[ri]ſat ac[tu] poſtolog[è]; q[ui] ex amore dei nomé iuenit. V[bi] n[ui]c é] coluber tortuofus? V[bi] uenenaſtiffima uipenæ Prima hominis facies; utero c[ò]miſſa l[uporum].

V[bi] h[æ]refis; q[ui] ſibilabat i] m[û]do? Et me & papá Theophilu ſui iac[ab]at erroris; latratuq[ui] p[ud]etifúmoq[ui] c[and] ad i]ducedos ſimplices noſtrú m[é]tiebá; aſſen[ú]？ Op[ſ]ſa é eius auſtoriaſtis & eloqu[è]tia & i] moré daemonicoq[ui] ſp[iritu]u[de] terra loq[et]; N[ef]cit, n[ei]u; q[ui] de ſurſu uen[ies] ea loq[et]; q[ui] ſurſum ſuſ; Atq[ui] utiná ſerp[étina] generatio aut ſimpliciter n[ui]a ſatea[ſ]i aut c[ò]ſtáter deſedat ſua[]t ſcire ualeamus; q[ui] nobis amádi ſuſ; q[ui] cau[edi]. N[ui]c auſt n[ui]t p[oen]itétiæ genus; oderut nos q[ui] hoſtes; qu[oe] fid[è] publice negare n[ò]o audét. Rogo q[ui] e[ſ]iſte dolor; q[ui] nec t[ep] nec r[ône] cura[ſ]; i]nter mi[ca]tés gladios; iac[è]tia corporiuos ſanguinis p[lu]ſuètes; i[ú]gun[é] ſæpe hoſtiles d[ex]træ; & b[elli] rabié p[ax] rep[é]tina c[ò]mutat. Soli ſuſ h[uius] h[æ]r[é]ſos ſeſtatores; q[ui] c[ù] eccleſiaticus n[ò]u al[è]t ſederari, quia q[uod] ferm[oe] cog[u]t é dicere; m[é]te c[ò]dénát. Et q[ui] q[ò]do apta blaphemia publicis auribus fuerit reuelata; & uicidit c[ò]tra ſe audi[è]tiu[] turbá c[ù]rcuſſremeſ; t[uc]s ſimulata ſi]plicitate dicùt audiſſe ſe p[ri]mu]q mag[ſ]m dicéſ; at[é] uicidérít. C[ù]q[ui] eo[q]e p[ri]ſcripta teneá[ſ]; uoce negát; q[ui] l[í]ſis c[ò]ſitéſ; q[uod] neceſſe é] obſide[ſ; Prop[ò]tieſ; mutá[ſ] loca[]; diuerſas luſtrare regi[ó]es; & clariffi[mu] p[ò]ſiſicé X[pi] eiuſq[ui] c[ò]ſipulos rabido ore diſcerpe? Si uera loq[ini] p[ri]ſiſinæ erroris ardore ardore ſidei c[ò]mutare, q[uod] m[aledicoq[ui] p[á]nos h[inc] i]de c[ò]ſuifits; & eo[q]e carpitis uita[qu]oqe; fid[è] reſiſtere n[ò]u a[ue]tis; Num iccirco n[ò]u eſtis uos h[æ]retic[í]i; n[os] q[à]do aſſerti[ó]e n[ò]u crediterit p[ec]catores. Et os ip[ietate] fetidu n[ò]o habebitis; fi]cicatricé potueritis i] n[ò]uſtra aure m[ò]ſtrare; Q[uid] iuuat uelſtra p[ſidiá]u[el] p[ed]ſt

ægrotomon cum ſe ſeſres habere mentiſed cum aſo condolentis cogitat: quæadmoduſi fibi ſeruiri uellet: ſi
ippe ægrotaret, ná utiſ; iudæus erat: chrifiianus auté factus nò iudæoſ sacramenta reliqrat: quæ cœuenien
ter ille populus & legitime: têpore quo oportebat: accepta, Ideoq: ſuſcepit ea celebráda: cù iá Chriſti eét apo
ſolus ut doceret nò eſſe pnicioſa iis: q ea uellent: ſicut a parétibus p legé accepant cuſtodire: etiá cù i Xpò
credidifient, nò tamen in eis iá costituerent ſpè ſalutis quoniam per dominu ſeluſ falus ipſaquæ ipſis facra-
méſis ſignificabat: aduenerat, Totius ſermonis tu: iué disputatióne lógiſima ptraxiſt: hic ſéſus ê: ut Petrus
nò eſtrauerit i eo: q iis q ex iudæis crediderát: ptauererit legé eſſe ſeruádat: ſed í eo a recta linea deuiarit: q gen
tes cogeret iudaizare, Cogeret auté nò docétis iperio: ſed cœuferatónis exéplo, Et Paulus nò còtraria ſit locu
tus iis: q ippe geferat: ſed quare Petrus eos q ex gétibus erat: iudaizare còpelleret. Hæc ergo ſuma é quæ
honicisimo ſéſtentia: tuæ: poſt euâgeliu Chriſtibene faciát credètes iudæi: ſi legis mádata cuſtodiát: hoc e:
ſi facticia offerant: quæ obtulit Paulus: ſi filios circúcidát: ſi fabbat ſeruét: ut Paulus í Timotheo: & obſer
uare iudæi óes: Si hoc ueg ê: ií Cherinti: & Hebionis hæreſim dilabimur: q credètes in Chriſtù; ppter hoc
ſol à patribus anathematizati ſunt: q legis cerimonias Chriſti euâgeli mioſcuerút: & ſic noua còſeffi ſunt:
ut uetera nò amitterét. Quid dicá de Hebionitis: q Chriſtianos ſe eſſe ſimulant: Vſq hodie p totas orientis
ſynagogasiter iudæos hæreſis eſt: q dicif Minæorù: & a Pharifeis nunc uſq: damnæ: quos uulgo Nazareos
indupant: q credút in chriſtú filiù dei: natù ex Maria uirgie: & eú dicunt eſſe q ſub Pòtio pilato paſſus eſt: &
deducrexit. In què & nos credimus, Sed dí auolút & iudæi eſſe: & Chriſtiani: nec iudæi ſut: nec chriſtiani, Oro
igí teut qui noſtro uulnúculo medédu putas: quod acu foratu: ímo punétú dicitur: huius ſéſentia: medea
ns uſnueri quod lancea: & ut ita dicam phalarice mole percuſúl ê. Neq: enim eiufde eſſe criminis: & í expla,
natione ſcriptura: 5 diuerſas maiorú ſententias ponere: & hæreſim ſeelateriſimá rurſus í eccleſiam ducere,
Sin aút hæ nobis incùbit neceſſitas: ut iudæos cum legitimis ſuis ſuſcipiamus: & licebit eos obſeruare í ec-
delis Chriſtù: qd exercuerút in ſynagogis fathanæ: dicá qd ſentio: nò illi chriſtiai fiét: ſed nos iudæos faciét.
Quis: n. hoc chriſtianog patieter audiat: quod in tua epiſtola còtine: ìudæus erat Paulus: chriſtianus auté
ſéſus nò iudæoſ sacramenta reliquerat: quæ cœueniét ter ille populus: & legitimo ipre quo oportebat acce
peat: deoq: ſuſcepit ea celebranda: cù iam chriſti eſſet apoſtolus: ut doceret nò eſſe pnicioſa his q ea uellét:
fuit a parentibus p legé acceperát: cuſtodire: Rurſus obſcro te: ut pace tua mecú doloré audias iudæorum
Paulus cerimonias obſeruabat: cù já chriſti eſſet apoſtolus: & dicis eas nò eſſe pernicioſas his: q eas uelít ſi-
cut parentibus acceperit cuſtodire. Ego còtrario loquar: & reclamáte mecú mundo libera uoce pnunciét:
cerimonias iudæoſ & pernicioſas eſſe & mortíferas chriſtianís, & qucq: eas obſeruauerit: ſiue ex iudæis ſi-
uer gentibus: euí in baráu diabol deulaturú, Finis. n. legis chriſtus ê ad iuſtitiá omni credenti: iudæo: ſ.
atg gentili, Neq: n. oí credéti erit finis ad iuſtitiá: ſi iudæus excipiſ. In euâgeliо legimus, lex & pphepte uſq: ad
lonne Baptíta. Et in alio loco, ppterea quaerebát iudæi eú magis íterficere: qa: nò ſolú ſoluebat fabbatú:
ſed & patrem ſu: ſe cupbat eſſe iudæo: quæque ſe faciés deo. Et iterú: de plenitudine eius nos óes accepimus gra-
tiam p gratia: qa: lex p Moyſem data eſt, gratia aút & ueritas p leſu chriſtú ſacta eſt, p legis gratia quæ præte
nit gratia euâgeliíi accepimus pmanente: & p umbris & imagibus ueteris inſtruméti ueritas p leſu chriſtum
fada: ê. Hieremias quóq: ex píona dei uaticiná: ecce dies uenunt dicit dominus: & còſirmabo domui íſta-
bel: & domui iuda ſeſtamentú nouu: nò ſecúdu ſeſtamétú quod diſpoſui patribus eog: in die qua apprehen
dimánu eog: ut educeré eos de terra ægypti. Obſerua qd dicat: q non populo gentilium q ante nò recepat
taſtamentúſed populo iudæoq cui lex data eſt per Moyſe: ſeſtamétú nouú euâgeliíi repromittat: ut nequaq
uitant in uetustate litteræ: ſed in nouitate ſpiritus. Paulus aút ſuper cuius nunc noie quaſtio uétila: crebras
huiuſmodi ponit ſententiá: qibus breuitibus ſtudio paucæ ſubneſtá. Ecce ego Paulus dico uobis: quoniam
ſi circucidamini Chriſtus uobis nihil pdeſt. Et iteq: Euacuati eſtis a chriſto, qui ex lege iuſtificamini: gra
tia ecreſtibus. Et infra: ſi ſpiritu duciminí: nò eſtis ſub lege. Ex quo apparet: q ſub lege eſt nò diſpenſatione
ut noſti uoluere maioresſed uere ut tu iſtelligis eú ſpiritú ſactú nò habere, qualia át ſint pêcepta legalia deo
docente diſcamus. Ego inſt dedi eis pêcepta nò bona: & iuſtificatióes í qibus nò uiuant í eis. Hæc dicimus nò
quo legé iuxta Manichæu: & martione: deſtruamus: qua: & ſactá & ſpiritalé iuxta apoſtolú nouimus. Sed qa
polſq uenit fides & têpog plenitudo: mifit deus filiú ſuú natú ex muliere ſaſtum ſub lege: ut eos q ſub lege
erant redimeret. ut adoptioné filioru recipemus: & nequaq ſub pædagogo: ſed ſub adulto & domino hære
de uiuamus. Sequí in epiſtola tua. Non ideo Petrru emédauit: q paternas traditiones obſeruaret, quod ſi fa-
cere uellet: nec médaciter nec incôgrue faceret. Iterú dico epiſcopus es: eccleſiá. Chriſti magiſter: ut probes
ueré eé quod aſſeris: ſuſcipe alíque iudæoſ: q ſaſtus chriſtianus natú fibi filiú circúcidat: q obſeruet ſabba-
túng abſtineat a cíbíquos deus creauit ad utendú cú gratiarú actiòe: q quartadecima menſis primi agnum
maſtet ad uelperá, & cú hoc feceris: ímo non feceris (Scio. n. te chriſtianú: & ré facrilegá nò facturú) uelis: no
listuá ſéſtia: reprobabis: & túc ſcies opere difficilius eſſe còſirmare ſuaq aliena reprehendere. Ac ne forſitá
tibi nò crederemus: ímo nò intelligeremus quod diceres (Frequenter. n. in longú ſermo, ptraſtus caret intel-
ligentia: & dum non ſentitur: minus reprehenditur) inculcas & replicas: hoc ergo iudæorú Paulus dimiſe-
tat: quod malum non habebant. Quod eſt malum iudæorum: quod Paulus dimíferat: ? Vtioq illud qá
legitur: q ignorantes dei iuſtitiá: & ſuam uolentes costituere: iuſtitiæ dei nò ſunt ſubieſti. Deinde q poſt
palionem & ſeturreſtionem Chriſtii: dato ac maniſeſtato ſacraméto gratiæ ſecúdu ordiné Melchíedech:
aduc putabant uetera ſacramenta: nò ex confuetudine ſolénitatis: ſed ex neceſſitate ſalutis eſſe celebranda,
que tamen ſi núg ſuſſet neceſſaria: ifruſtove atq inaniter, p eis Machabei martyres fierent. Poſtreó illud
quod pdcatores gratiæ xpiános iudæi tanq hoſtes pſequerentur. Hos atq huiuſmodi ertores & uitia dicit

u ííí

fe damnare; & ut ſtercora arbitratur; ut chriftum crucif器eret, Didicimus per te: quæ apoſtolus Paulus mala reliquerit iudæo?; Rurſum te docéte diſcamus quæ bona eog; tenuerit, Obferuatoes inges legis: quæ more patrio celebrabat; ficut ab ipſo Paulo celebratæ ſunt ſine ulla falutis neceſſitate; Id quæ uelis dicere fine ulla falutis neceſſitate; no fatis intelligo, Si, n. faluté non afterut; cur obſeruan?; Si aút ob ſeruada ſunt; utiſi falutem afterut maxime quæ ſeruata martyres faciut, No, n. obſuerarétur; niſi afterétur, Neq, n. idifferéia ſunt iter bonu & malu; ficut philofophi diſputat, Bonu eſt cōtinétia; malu eſt luxuria, iter utruq; idifferés, ambulare; digerere alui ſtercora; capitis naribus purgaméta; puicere; iputis rheumata iacere; hoc nec bonu; nec malum eſt, ſiue, n. feceris; ſiue no feceris; nec iuſtitiæ habebis; nec iniſtitiæ, Obferuare aut legis cerimoniae no pōt eſſe idifferens, ſed aut bonu eſt aut malu eſt; tu dicis bonu; ego aftero malu; & malu non ſolium iis quæ gentibus; ſed & iis quæ iudaico populo crediderunt. In hoc ni fallor loco; dum aliud uitas; ad aliud deuolueris. Dum, n. metuis Porphyriu blaſphemante; in Hebiōis icurris lequiōs; iis q. credut ex iudæis ob ſeruanda legé eſſe decernés. Et qa piculofum itelligis eſſe; quæ dicis; rurſum illud ſupſluis uerbis têperare co naris; fine ulla falutis neceſſitate; ficut iudæi celebráda putabat; aut fallaci fimulatio; e q. Paulus in Petro re, p[ra]henderat, Petrus igiſ; ſimulauit legis cultodia, ille aút rephenfor Petri audacter obſeruauit legítima. Seq, enim in epiſtola tua; ná fi, ppetera illa facra celebrauit; q. ſe ſimulauit iudæu; ut iudæos cruciſaceret; cur etià no ſacrificauit cu gentibus; qa & iis quæ fine lege erant; tanq. fine lege faſtus eſt; ut eos quoc[que] cruciſacereſt; niſi qa & illud fecit; ut natura iudæus; & hoc totu dixit; no ut Paulus ſe fingeret eſſe quod no erat; ſed ut miſeri corditer ita ſubueniédu eſſe ſentiret; ac ſi ipſe in eo errore laboraret; no ſcilicet métientis aftu; ſed cōpatiuntis affectu; Bene defendis Paulu; q. no ſimulauerit erroré iudæo?; ſed uere fuerit in errore; Neq, imitari Pe tru ſoluerit métienté; ut quod erat metu iudæo?; diſimulare; ſed toto libertate iudæu eſſe ſe diceret. No, ua clæmétia apoſtoli; cu iudæos chriſtianos uult facere; ipſe iudæus faſtus eſt. Non, n. poterat luxuriosos ad frugalitaté reducere; niſi ſe luxurioſum, p[ra]baflet; & miſericorditer ut ipſe dicis; ſubuenire miſeris; niſi ſe miſeru ipſe ſentiret. Vere, n. miſeri illi; & miſericorditer deplorádi; q. cōtètione ſua & amore legis aboliſte apoſtolum chriſti ſecere iudæu. Nec multu intereſt iter meá & tua ſniam; qa ego dico; & Petrus & Paulu timore ſu deliú iudæo?; legis exercuiffe ímo ſimulasse mádata. Tu aút afteris; hoc eos feciſſe clæmétier; no métientis aftu; ſed cōpatiétis affectu, du[mo]modo illud cōſtet; uel metu uel miſericordia; eos ſimulasse e ſe eſſe; qd no erant. Illud aút argumétu quo aduerſum nos uteris; q. & gétilibus debuerit gétilis fieri; ſi iudæus iudæus faſtus ére magis p. nobis facit, ficut, n. no fuit uere iudæus; ſic nec uere gétilis erat, Et ficut no fuit uere gétilis ſic nec uere iudæus erat. In eo aút imitator gentiu eſt; qa p[ra]puti ſecipit in ſide Chriſti; & indifferéter p[ra]mitti uel cibis; qd dánant iudæi; no cultu; ut tu putaſs idolo?; In Chriſto, n. leſu nec círcuſio eſt aliqd. nec p[ra]putum. Sed obſeruatio mádatoy dei. Quæſo igiſ; te & ite? atq. ite? obſcuro; ut ignoſcas diſputatiuncula: mene q. modu meu egreſſus ſum; tibi iputes; q. coegiſt; ut ſctibere; & mihi cu Stethichoro oculos abſtulifi. Nec me putes magiſtru e[que] médaiciq; ſequor chriſtu dicenté; ego ſum uia ueritas; & uita; nec p[ra]fot ſuri uteratis; & chriſtu m[ad]icato[rum] colla ſubmitta, Neq, mihi iperito[rum] plebeculá cócites; q. te ueneran[que] ut epiſcopú; & in eccl[es]ia declamátem; ſacerdotii honore ſuſcipiunt; me aut ætatis ultimæ; & pene decrepitú; ac moafteri; & ru[ris] ſecreta ſectanté; paruipedút. Et qua[ras] tibi quos docées; ſiue rephédas. Ad nos, n. tátis maris atq. terrage ſpatiis a te diuſos; uix uocis tuae ſonus puenet. Et ſi forſitan l[as] ſcripſeris; ante eas italia ac Roma ſuſcipient; q. ad me cui mittédæ ſunt deferan[que]. Quod aút in aliis qua[rum]s epiſtolis; cur prior mea in libris canonics in terptatio afteriſcos habeat; & uirgulas p[not]atas; & poſtea alia tranſationé ab q. his ſignis ediderim: P[ace]tua dixerim; uideris mihi no itelligere; qd quæſiſti, illa, n. interptatio, lxx, iterptu eſt, Et ubicuq; uirgulae, i. obe[li] ſunt; ſignificat q. lxx, plus dixerit; q. habe[que] in hebrao. V bi aút afteriſci, i. ſtellæ p[re]lucéſtes; ex Theodotionis editione ab Origene additu eſt. Et ibi græca tranſtulimus, Hic de ipſo Hebraico qd itelligebamus; epiſiſmus; ſenſuú potius ueritaté; q. uerbo, ordinem iterdú cōſeruátes. Et miror quomodo, lxx, interptu libros legas; no puros; ut ab eis editi ſut; ſed ab Origene emédatos; ſiue corruptos p[or]obelos; & afteriſcos; & chriſtian hois interptati úculá no ſequaris; p[re]ſtim cu ea quæ addita ſunt; ex hois iudæi atq. blaspemi poſt p[ar]ſio nem Chriſti; editio[ne] traſtulerit. Vis amator eſſe uerus, lxx, interptum; no legas ea quæ ſub afteriſcis ſunt; i mo rade de ſolumibus; ut ueteq. te fautoré, p[er]bes, quod ſi feceris; omnes eccleſiæ, bibliothecas dánare co geris. Vix, n. unus aut alter inuenie[que] liber; q[ui]ta non habeat. Porro qd dicis no de buiſſe me interptati poſt ue teres; & nouo uteris ſyllogiſmo; aut obſcura fuerut quæ interptati ſut. lxx, aut maſſeſta. Si obſcuratæ quog[que] i illis falli potuiffe credédu é. Si maſſeſta: illos i eis no falli potuiffe p[re]picuú é, tuo tibi ſermóe respódeo. O[ne]s ueteres traſtatores q nos í domio p[re]ſeſerút; & q ſcripturas faciſt interptati ſut; aut obſcura interptati ſunaut maſſeſta. Si obſcura; tu q[ui]o auſus é poſt eos diſſereſt; qd illi explanare no potuerut. Si maſſeſta; p[re]p[lu]ſu é te uoluiffe diſſereque; qd illos latere no potuit; maxie in explanatio[ne] p[ra]ſalmog; quos apud græcos interptati ſut multis ſolumibus. Primus Origenes; fecúdus Eusebius Cæsar[ie]ſis; tertius Theodorus heracleotes; quartus Afterius ſcythopolitanus; q[ui]ntus Apollinaris laodicenus; ſextus Didymus alexádrinus. Ferun[que] & diuerſorú in paucos p[ra]ſalmos opuſcula; ſed n[unc] de ſtegro p[ra]ſalmo; corpore dicimus. Apud latinos aút Hilarius p[ra]ciatueniſs; & Eusebius uercelléſis epiſcopus Origené & Eusebiu traſtulerú; quog[que] p[ri]oré & noſter Ambroſius in q[ui]b[us]dam ſecutus eſt. R[es]p[o]deat mihi prudéta tua; quare tu poſt tátos & táles interp[tes] in explanatione p[ra]ſalmo; diuera ſenſeris. Si, n. obſcuri ſunt p[ra]ſalmi; te quog[que] in eis falli potuiffe credendú eſt. Si maſſeſti; illos i eis falli potuiffe non credi[que] ac p[ro] hoc utroq; mo p[re]ſp[u]fla erit iterptatio tua; & hac lege poſt priores nu[li]s loq audebit, & quodcuq; alius occupauerit; alius de eo Iniam ſcribendi no habebit, qn potius humanitatis tuae eſt; in quo ueniam tibi tribuis; idulgere & cæteris. Ego, n. no tam uetera aboleſt conatus ſum; quæ

["lingue mea hoibus emendata de græco in latinum tranſtuli: quæ a teſtimonia: quæ a iudæis p[er]termiſſa ſunt\nu[el] corrupta: p[er]ſerre in mediut[em] ſicirent noſtri q[ui]d hebræa ueritas c[ō]tineret, ſi cui legere n[ō] placet: nemo c[ō]\np[er]lit inutu: bibat inu[n] etus c[ō] ſuauitate: & noſtra muſta c[ō]tenat: quæ in explanat[ō]e prior[ē] edita ſunt: ut\nficabi illa n[ō] itelligunt: ex ſnſis m[ā]iſſetiora ſiāt. Quod a[ut] genus i[ter]p[ati]tio[n]is in ſcripturis ſanctis ſequend[ú]\nſit: ſilibet q[ui] ſcripſi de optimo genere i[ter]p[ati]andi & o[ſ]s p[ra]ſi[ú]cula diuinoq[ui] uolumin[u]: quas ediſi[ō] noſtræ\np[er]ſoluris: explicat, ad illaq[ui]s prudente le[ct]or[é] mitt[é]du p[uto]. Et ſi me ut dicis in noui [teſ]tam[é]ti em[éd]ato[ē]\nep[ox]ip[ú]tus: exponi: c[ui]m: cur ſuſcipi[as]: qa[pl]urimi lingua græcae hab[ē]tes ſciam: de meo poſſint ope i[udicare]:\neand[é] integrata debueras etiá in ueteri credere teſtam[é]to: q[ui] n[ō] noſtra c[ō]finximus: ſed ut apud hebræos\nluenimus: diuia tráſtulimus. Sicubi dubitas: hebræos i[ter]roga, dices quid ſi hebræi aut reſp[ō]dere n[olu]erit:\na[ut] mé[tiri] uoluerint: Tota frequētia iudæoq[ui] in mea i[ter]p[ati]atione reticebit. Nullus inueniri poterit: q[ui]\nhe[bræ]e lingua habeat notit[é], aut o[ſ]s i[mit]abunq[ui] illos iudæoq[ui]s dicis in africæ repto[s] oppidulo: in mea\ncaſu[n]iam c[ō]p[ir]aſſe. Huiuſcemodi, n[.] in epiſtola tua t[ex]is ſabuſa. Q[uid]a frater noſter epiſcopus: c[ui] le[ct]itare\ninſu[n]uſet in eccleſia cui præſt interp[ati]tioné tuá: mouit q[ui]ddam l[ō]ge aliter a te poſt[ú] apud loná p[phi]eta:\nq[ui] erat o[ui]um ſenſibus: memoriæq[ui] ſueteratu: & tot ætatu ſucſeſi[ō]ibus decátatu. F[act]uſq[ui] é tátus rumultus\nin plebem: maxime græcis arguétibus & iclamátibus caſu[n]iam falſitatis: ut cogere[é] ſciuatis iudæoq[ui] ab\np[is]ip[ú]s teſtimoniu[m] flagitare, Vtr[u] a[ut] illi impitia an malitia: hoc eſſe in hebræis codicibus græcis reſp[ō]deru[t]:\nq[ui]d græci & latini h[é]bant: atq[ui] dicebát. Q[uid]a p[lu]ra: C[oad]tus eſt homo uelut mé[d]aciu[m] corrigere uolens poſt\nmagnú picul[u] n[ō] remanere fine plebe, unde ét nobis uide[á] aliquádo in n[ō]nullis te quoq[ui] falli potuſſe. Di-\nc[is] a[n]o l[aph]eta male q[ui]dá i[ter]p[ati]tu: & ſediti[ō]e populi c[ō]clamáte, p[pter] unius uerbi diſſonátiá e[pm] pe\nme ſac[er]dotu[m] p[di]iſſe, & q[ui] ſit illud q[ui]d male i[ter]p[ati]tus ſum ſubtrahis: auferé[s] mihi occafioné deſenſi[ō]is\nme[n]re: q[ui]d q[ui] dixeris: me reſp[ō]dete ſolua[ſ]i: n[ili]ſe ſorte ut ante ános plurimos cucurbita uenit in mediú: aſſi-\nente illis epiſibus Cornelio & Aſinio Polliſe me hederá pro cucurbita tráſtuliſſe. Sup[ha] re in c[ō]mentario\nlonæ p[phi]eta[æ] plenius reſp[ō]dimus: hoc tátu[n] n[ú]c dixiſſe c[enti]: q[ui] in eo loco ubi, lxx, i[n]terp[tes] cucurbitá: &\nA[gl]a c[ui] c[rel]igs hederá tráſtulerit, i, cariacon: in hebræo uolumie c[ione] c[ript]u eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admiculis: q[bus] & cucurbitæ & hederæ i[d]igét ſuo tr[ú]co ſe ſuſtiné[s]. Hoc er-\ngo uerb[ú] de uerbo ediſſerens: ſi c[ione]c[ice]n scriptu: eſt: qua[] u[lg]o Syri ciceram\nuociu[m]. Eſt a[ut] genus uirgulti lata habé[s] folia in modu[m] p[á]pini, c[ui]q[ui] plantatu[] fuerit: c[ito] c[ō]ſurgit in arbuſculá\nabq[ui] ullis calamoq[ui] & haſtiliu[m] admicul

runt:qbus fatissacis te contra puitaté meam librú romam non mififfe.Hoc nec ego factú audieram:fed epi
ftolæ cuiufdá qíli ad me scripçtæ p fratré noftú Syfliuu diaconú huc exéplaria puenerut i q hortaris me ut
παλινωσιακόν fup quodam apoftoli capituló caná;& imiter Sthefichogá iter uitupatióes & laudes Helenæ
fluçuanté,ut q detrahédo oculos pdiderat;laudando recipet.Ego simpliciter fteor dignatiói tuae licet fli
lus & ἐπιτριβολοτα tua mihi uiderent;tamé nò temere exéplaribus ſiáge credendú putauíne forte me re
ſpondéte læſus iuſte expoſtulares quod pbaré áte debuifem tuú eſſe ſermoné;& ſic reſcribere,Accesfit ad
morá ſanctæ & uenerabilis Paulæ longa ifirmítas,Dum,n.laguéti multo tpe aſſedimus:pene epiſtolæ tua
uel eius q sub tuo noie ſcripferat;obliti fumus:memores illius uerſiculi:Muſica i luctu iportuna narratio.
Itaq:fi tua eſt epiſtola apte ſcribe:uel mitte exemplaria ueriora;ut abſq: illo rácore ſtomachi in ſcripturæ
disputatione uerſemur;ut uel noſtru emédemus erroré;uel aliú fruſa reſphendiffe docceamus,Abſit aúra
me;ut qçq de libris beatitudis tuæ attígire audea,ſufficit,n.mihi pbaré mea;& aliena nò carpe.Cætæq op-
time nouit prudéia tua:unúquéq; in fuo ſenſu abúdare;& puerilis eſſe iactátæ;quod olí facere còueuerát
adofleſcétuli;accuſando illuſtres uios:fuo nomini famá quaerere.Nec tá ſultus ſum;ut diuerſitate explana-
tionú tuap me lædi puté;qa nec tu læderis:li nos còtraria ſenferimus.Sed illa eſt uera íter amicos rephélio
ſi níra opa nò uidentes:aliog: iuxta Perliú mática còſideremus.Supeſt ut diligas diligéte;& in ſcripturæ:ci
po iuuenis ſené nò puoces,Nos noſtra habuimus tpa;& cucurrimus quátú potuimus,Núc te curreté; & lo
ga ſpatia tráſmitté:nobís debef ocium:ſimulq ut cú honore tuo & uenia dixeríne folus mihi de poeſis
aliqd.ppoſuiffe uidearis:meméto Daretis & Entelli;& uulgaris puerbii:q bos laſſus fortius figat pedé.Tu
ſles hæc dictaumus. Vtiná mereremur còplexus tuos:& collatione mutua uel doceremus aliqua:uel díce
remus,Miſit mihi temeritate folita ſua maledicta Calphurnius:cognométo Lanarius:quæ ad Africæ quos
ſtudio eius didici pueniffe.Ad quæ breuiter ex parte reſpòdi;& libelli eius uobis miſi exéplaria:latius opus
cú opportunú fuerit primo miſurus tpe,in quo illud caui:ne in quoq æſtimatòem l'aederem chriftianam:
ſed tantú ut delirantis iperitiq mendaciú ac uerecúdiá còfutaré.Meméto mei ſancte & uenerabilis papa,ui
de quátum te diligam;ut ne puocatus qdem uoluerí reſpòdete:ne crederé tuú eſſe quod in altero forte reſp-
henderé.Frater comunis simpliciter te ſalutat.

Eiusſdem ad eundem de epiſtola Romá in rephéſionem expositionis ſuæ in epiſtolam ad Galathas ſi
ſcitantis;atq commonis:ut iuuenibus conſrediens ſe ſenem & ueteranum non prouocet ad certamen.

Epiſtola, C. x.

D
Omínó uere ſancté & beatiflimo papæ Auguſtino Hieronymus in Xpó ſaluté. Crebras ad me
epiſtolas dirigis;& ſæpe cópellis;ut reſpòdea cuidam epiſtolæ tuae:cuius ad me ut ante iam ſci-
pli:p fratré Syfliuu diaconú exéplaria puenerut abſq: ſubſcripto tua, ſubſcripto tua. Et q primú p fratré Pro-
tutug: ſecúdo p quédam aliú te mififfe significas;& interí Profutug: retraſtú de itinere; & epm
coſtitutú ueloci morte ſubtraſtú illú cuius nomé retices:maris timuiffe discrimíia;& nauguationis mutaſſe
cofiliu,Quæ cú ita ſint:fatis mirari nequeo:quo epiſtola tua & Romæ & in italia haberi a pleríq: dicatq;
ad me ſolú nò puenerit:cui ſoli miſſa eſt: p[er]ſtú cí idé frater Syfliuu íter cæteros traſtatus tuos dixeritæ
ſe nò in africæ:nò apud teſed in íſula Adriaæ ante hoc ferme gnqneúniu reppiſſe. De amicicia óis tolléda ſu-
ſpíto eſt;& ſic cú amico qíli cú altero ſe eſt loquédú.Nónulli familiares mei & uafa chrifti:quoq: hierolóly
mis & in ſanctis locis pmagna copia eſt:fuggerebánò ſimplici aío a te factú:fed laudem atq: rumuſculos &
gloriá populi reqréte;ut de nobis creſceres;ut multi cognosſerét te puocare:me timere:te ſcribef ut doctú:
me tacere ut impitú;& tâdé reppiſſe;q garrulitati mea:modú iponeret,Ego aút ut simpliciter fateari digna
tioni tuæ primú iccirco reſpòdere noluí:ga tuá liqdo epiſtolá nò credeba,nec ut uulgi de qbúſá puertiu
eſt:ilitú melle gladiú,deinde illud cauebáne ejo cōjonis meæ uiderer,pcaciter reſpòdere;& aliq in rephéde
tis epiſtola rephédere: p[er]ſertim cú q[u]dá in illa hæretica iudicaré. Ad extremú:ne tu iure expoſtuſares; & dice
res;qd.n.epiſtola meá uideras;& notá tibi manus in ſubſcriptiõe ſigna dephéderas;ut tá facile amicú laſe
res;& alterius malitiá in meá uerteres còtumeliá:glitur ut ante iá ſcrip:iaut mitte eáde epiſtolá tua ſubſcrí-
ptá manu:aut ſené latitáte in cellula laceſſere define.Sin aút tuá uis uel exercere uel ofſtédere doctináquæ
re iuuenes & diſertos & nobiles:quog: Romæ dicunq: eſſe q[u]plurimi; q poſſint & audeant tecú cògredi;& i
disputatiõe ſanctaq: ſcripturæ,iugú cú ejo duceſ.Ego quòdá miles:núc ueteranus & tuas & aliog: debo
laudare uiſtorias:nò ipſe rurſus effeto corpore dimicare:ne ſi me frequéter ad reſcribédú ipulerí:illius re-
corder híſtoriæ q Annibalé iuueniliter exultáté.Qu. Maximus patiétia ſua fregerit.

LOmnia fert ætas animú quoq.æpe ego longos
Cantando puerum memini:me condere foſes.

Nunc oblitá mihi tot carmina:uox quoq: Mœrim Iam fugit ipſa.

Et ut magis de ſcripturis ſanctis loq[ur] Barzellai ille Galadites regis Dauid beneficia:omneſq: delitias iuue
ni delegáſ filio:oftédit ſeneucté hæc appetere nò debere:nec oblata ſuſcipe, Quod aút iuas te aduerſum
me librú nò ſcripſiſſe:neq: romá miſiſſe:qué nò ſcripſeris:fed ſi forte aliq i tuis ſcriptis repianq: a meo ſen
ſu diſcrepét:nò me a te læſu:fed a te ſcriptú;qd tibi rectú uidebat:Quæſo:ut me patièter audias.Nò ſcripſi
ſti librú Et q[ui]o mihi rephéſiòis a te mea p alios ſcripta dlata ſut Cur hét italia;qd tu nò ſcripſiſtioro
ne poſcis;ut reſcribá ad ea:q ſcripſiſſe te denegas:Nec tá hés ſu;ut ſi diuerſa ſenferis:me a te læſu:puté.Sed ſi
mea còis dicta rephédas;& róné ſcriptog: expetas;& q ſcripſeri:emédare còpellas;& ad παλινολιάν puo-
ces;& oculos mihi reddas:i hoc lædií aíciaí hoc neceſſitudis iura uioláſ.Ne uideamur certaſ puerilis;&
fautoribó iuicé:uel dtractatoribó níris tribueſ materiá còtédédi.Hæc ſcribo:ga te pure & xpiæe diligere cu-

sbel

pionec goſg í mea měre retiēre:q díſtet a labiis.Nō.n.cōuenit:ut ab adoleſſcētia uſq. ad hāc ætate í mōſte
río cí ſuis ſribus labore deſudās aligd cōtra epiſcopú cōionis mæ meæ ſcribſe audeá,& eum epiſcopú qué ante
expi amareíq noſſeíq me primus ad amiciā puocauit:qué poſt me oriété in ſcripturaſ eruditiōe lætatus
ſum.lgíſ aut tuu negato librúſi forte nō tuus e:& define flagitare reſcriptú:ad ea q nō ſcripſiſtú.Aut ſi tuus
eſ angeneu cōſtitere:ut ſi in deſenſioné mei aliqua ſcripſero i te culpa ſitq puocaiti:nō in meq reſpondere
cōpuliſus ſum.Addis pſterea te paratú e'ut ſiquid me in tuis ſcriptis mouerit:aut corrīgere uoluero: frater-
ne accipias,& nō ſolú mea í te beniuolétia gauiguſ:fed ut hoc ipſu faciá:deprecaris.Rurſum dico:q d ſetio.
Proinocas ſenem:tacenté ſtimulus:uiders iactá doctirná.Nō e aut ætatis meæ:putari maliuolú erga eum
cui magis fauoré debeo.Et ſi in euangeliis & prophetis peruerſi homines ſueniunt qd nitané reprehédere:
miſis in tuis libris & maxime í ſcripturaſ exponiſt:que uel obſcuriſſimæ ſunt:qdam a reſta línea di-
ſcrepere uideant.Et hoc dico:nō q í operibus tuis qdá repræhédéda iá cenſeá.neq.n.lectiōi eoq unq ope-
tá deſinénoq exéplarioq apud nos copia épter ſoliloquioq tuog libros:& quofda cōmétarios in p[al]
miſuos q iuelflem diſcutere nō dicá a me q nihil ſum:fed a ueteq græcoq doceré iterprætatiōibus diſcre-
pare.Vale mihi amice cariſſime:ætate fili:dignitate parens.Et hoc a me rogatus obſerua:ut quicquid mihi
criſperis ad me primum facias peruenire.

C Beati Auguſtini epiſcopi ad beati Hieronymú p[ro]byteru de p[ro]dicta epiſtola ſe accurate purgatis:& ſi læ-
ſentueniam deprecantis.In qua etiá deplorat inter Hieronymú & Ruffinú quōdá amiciffimos tantá exor-
ti eſſe diſcordiáquos ad priftiná caritatem nitiu̇reocare.

Epiſtola|C.xi.

D Omo uenerando & deſiderantiffimo fratř: & cōpſbytero Hiéronymo Auguſtinus í domino
ſaluté. Quáuis exiſtimé ante q ıſtas ſumeres:ueniſſe í manus tuas litteras meas:q q per dei ſeruú
ſiliu noſtrú Cyprianú diaconú miliu:quiibus certiſſime agnoſceres:meá eæ epiſtola: cuius exépla-
ria illuc ueniſſe cōmemoraſt:unde íá me arbitror reſcriptis tuis uelut Entellinis grádibus atq
ambus ceſibus:tanq audacé Daretá cœpife pulſarit:q ueſari.Núc tamé eis ipſis reſpondeo litteris tuis:
q mihi p ſanctu filiú noſtrú Afteriú íá mittere dignatus es.In qbus multa í me comperi:tuæ beniuolétiſſi-
ma cariſtis:& rurſus nónullius a me tuæ offenſionis indicia.ltaq ubi mulcebar legens:ibi cōtínuo ſerie-
barboc lane uel maxime admiraſ:q cú te dicas exéplaribus litteraſ meaq ideo temere nō puatuiſſe credé-
dine forte te reſpòdête læſus iuſte exponiſtularé:q pbaré ante debuiffe meu eæ ſermonem:& ſic reſcribere:
polta iubeas ſi meá epiſtola:apte ſcribere:aut mittere exéplaria ueriora:ut abſq ullo rácore ſtomachi in
cripitarú diſputatióe uerſemur.Quo paſto enim poſſumus í hac disputatióe:ſine rácore uerſati:ſi me læ-
dere paras:aut ſi nō lændere paras.quo ergo te non lændete iuſte exponiſtularem:q pbaré ante debuiffe me-
um e fermoné:& ſic reſcribere:hoc eſt & ſic lændere.Niſi ení reſcribédó læſſiſſe:ego iuſte exponiſtule non
poſſem.Proinde cú ita ſcribere ut lændas:qs locus nobis reliquiſ í diſputatióe ſcripturarú fine ullo rácore
ueriandi: ego qd ébſit ut læradi:mi hihi certa rōe uolueris & potueris demoſtrare:illud ex epiſtola apoſto-
liuſq qd aliud ſcripturaſ fanctaq te uerius intellexiſſe q me.imo uero abſit:ut nō cú gratiaru actióe lucris
meis deputi:ſi ſuero te docuté inſtruſtus:aut emendáte correctus. Verútamen tu mihi frater cariſſime niſi
te putares ſælum ſcriptis meis:non me putares lændi poſſe reſcriptis tuis. Nullo enim modo id de te opina-
tus ſueruq de non arbitraris ſælum:ſi ſic tamé reſcribísut lændas. Aut ſi te nō ſic reſcribête:ego pp nimiá
fuliſcia meá lændi poſſe putares ſum:hoc ipſo lændi p[uſi]ſt plane:q de me ita ſenſiſtú.Sed nullo mō tu me: quem
mung talé expertus es:temere talé crederes: q litterarú mearú exemplaribus: et cí ſiluú meu noſſes: temere
ordere noluſti.Si.nnon ímerito uidifti me:iuſte exponiſtaturú ſuiffe:ſi temere crederes eæ litteras meas:q
nó ént mea quato iuſtius exponiſtularé meipſu temere putatú talé:qualé me non noſſet:q putauiſſet:Neq-
q ergo ita plaberis:ut te non reſcribente quo læreder:me tamé exiſtimares nimis ſiſpiétem ét tali tuo re-
ſcripto lændi potuiſſe. Reſtat igitú:ut lænde me ſcribédó diſponeres:ſi certo documéto meas e' illas ſras no-
ſtetres. Atq ita q ná credo q iuſte me lacedéq putares:ſupereſt ut agnoſca peccatú meu:q prior te illis lit-
teris ſerim:quas meas eæ negare nō poſſu. Cur itaq: conor cōtra fluminis traſtú:ac nō potius ueniá p[eto]
Obſecro ergo te p máſuetudiné Chrifi:ut ſi te lændi:dimittas mihi:nec me uiciffim lændendo malú p malo
redas. Lædes at me:ſi mihi tacuteris erroré meu:qué forte ſueneris í factis uel dictis meis.Ná ſi ea í me re-
phédisq nō rephédéda ſuſt:que potius lændis q me:qd abſit a moribus & a faſto p[ro]ſito tuo:ut hoc facias uo
luntate lændendi:culpans in me aliqd děte maledico:q mente ueridica ſis nō e' culpáduí.Ac p hoc aut beni-
nuolo corde arguas ét ſi caret delicto:q d[u]e arguédq putaſ:aut paterno affeſtu mulceas:qué abiicere neqas.Pót
a ſieniut tibi uideaſ aliud q veritas hétidú tamé aliá abs te nō fiat q caritas hét.Ná & ego amiciffimá re-
phéſioné tua gratiſſime accipiét et ſi rephédí nō meruit:q d[re]ſte defendi p[ot]ut agnoſca ſimul & beniuolé-
tiua & culpá meá,& quátú dominus donat:í alio gratus:í alio emédatus ſueniar. Quid ergo fortaſſe du-
taſſe certe falubria uerba tua tanq ceſtus Entelli p[time]cá: Cædebaſ ille:nó curabaſ:& iò uincebaſ:nó ſa-
nabaſ. Ego auté ſi medicinalé correptioné tua tranqllus accepero:non dolebo.Si uero íſirmitas uel huma-
nitas mea etiá cú ueraciter arguor:nó p[ot]u nifi aliquantulum contriſtarí, melius tumor capitis dolet cum cu
nq q dum ei parcié nó ſanſa: Hoc eſt.n.quod acute uidit:qui dixit utiliores eſſe pleruncq inimicos iurgan-
tesq amicos obiurgare metuentes, IIII.n.dum rixan:dicunt aliquando uera quæ corrigamus. I[ſt]i auté mi-
nóre q oportet:exhibent iuſtiaſe libertatem: dum amicíæ timét exaſperare dulcedinem. Qua pp ſi & bos
tibi uideris:laſſus ſeneſtute corporis:nó uigore animi:tamen í area dominica fructuſoſo labore deſudás:
ec e ſum:q quid p[er]e[ra]m dixi:fortius fige pedem.Non mihi eſſe debet moleſtum pondus ætatis tuæ: dú,
modo conteratur palea culpæ meæ, Proinde illud quod in extremo epiſtolæ tuæ poſuſtú:cum magni de-

fiderii ſupirio uel lego uel recolo:utiná ings meremur cōplexus tuos;& collatione mutua uel doceremus
aliqua uel diſceremus. Ego át dico:utiná faltè ppingus litterarex locis habitarex; ut ſi non poſſent miſeri
nſa eloqa litteræ poſſent eé crebriores. Nunc uero tanto locog; íteruallo abſumus a ſenſibus noſtris; ut de
illis uerbis apoſtoli ad galathas;iuuené me ſcripſſe meminerim;& ecce iá ſenex necdú reſcripta meruerim
faciliuſq; ad te exéplaria epiſtolæ meæ peruenerint:neſcioqua occafione pueniète;q ipfa epiſtola me curan
te. Homo.n.q eá túc acceperat:nec ad te prulit:nec ad me rettulit. Táte át mihi í litteris tuis: quæ i manu
nſas puenire potuerú;apparèt res;ut nihil ſtudioq meog; mallé ſi poſſe;q inhærere lateri tuo. Quod ego
qa no poſſum:aliqué nſog; í domino filioq erudiédu nobis ad te mittere cogito;ſi etiá de hac re tua reiſri
pta meruero. Ná necq; í me tátu ſciétæ diuinaq; ſcripturaq; é; aut eí eá poterit:quátú in eé tibi uideo,& ſiq
in hac re habeo facultatis:utcunq; ipédo populis dei. Vacare aút ſtudioſis diligértus q populi audiunt in-
ſtruédis pp eccleſiáſticas occupatióes oíó no poſſum. Neſcio q ſcripta maledica ſup tuo nomine ad Aſtrí-
puéſſe audiuumus. Accepimus tamé;q dignatus es mittere;illis reſpódes maledictis:quo plecto:fateor mul
tú dolui;iter tá caras familiareſq pónas;cuétus pene eccleſiis noſtilímo amiciciæ uinculo copulatas:átum
malú extitíſe diſcordiæ: Et tu qde quátú tibi modereris;q tumq; teneas aculeos idignatióis tuæ ne reddas
maledictú, p maledicto;ſatis in tuis litteris eminet. Vegetamé eas ipſas cú legiſſem;cótabui dolore;& obri-
gui timóre;qd de me illa facerét;q in te ille ſcripſit:ſi í manus meas forte ueniffent. Ve mundo ab ſcédalis:
ecce ſit ecce prſus impleſ;q ueritas ait:quoniá abúdabit iniquas; refrigeſet caritas multog. Quæ fibi,ut
iá fida pectora tuto refundanſ; ín cuius ſenſu tuto ſe proiiciat ſecura dilectio: Quis deniq; amicus no for-
mideq; quafi futurus inimicus;ſi potuit inter Hieronymú & Ruffinú hoc;qd nos plágimus exoriri. O mi-
ſera & miſeráda còdito. O infida i uoluntatibus amicoq; ſciétæ ſpentiú;ubi nulla é pſcientia futuroſe. Sed
qd ad hoc alteri de altero gemendú puté; quando nec ipſe quidé ſibi homo eſt notus in poſſet; Noutit eni
utcunq; uix forte nunc qualis át poſtea ſit futurus ignorat. Hæc porro no tantú ſcientia q lis q;q; ſit: uegc et
pſcientia qualis futurus ſit ſi é ſi ſanctis & beatis angelis:quó fuerit beatus diabolus aliquádo;cu adhuc an-
gelus bonus eét; ſciens futurá iniquitatè fuá;& ſempiternú ſupplicium: oíó non uideo, de qua re ſi tamen eí
noſſe opus é uellé audire qd ſentias. Vide quid faciát terræ ac mariaquæ nos corporaliter dirimútú, ſi hæc
epiſtola mea quam legis:ego eſiem, iam mihi diceres qd qúiui. Nunc uero quando reſcribes;quádo mittus:
quádo perueniet;quádo accipiá; Et tamé utiná quádocuq; fiat:quod tá cito fieri no poſſe;q uolumus quí-
ta poſſumus tollerantia ſultinemus. Vnde recurro ad illa uerba epiſtolæ tuæ dulciffíma: ſanctiq; deſdemi
pleniffíma;& ea facio uicilſim mea:utiná mereremur cōplexus tuos;& collatióe mutua uel doceremus alio-
qua:uel diſceremus;ſi tamé eé ullo modo poſſet;q ego te doceré. In his auté uerbis non iá tuis tantú; ſed et
meis ubi delector; & reſcior & ipſo qúis pendente; & no attingente; utriuſq; noſtrú deſiderio:non paruas
parte cōſolor;ibi rurſus acerrimis dolorú ſtimulis fodior;dú cogito íter nos;qbus deus hoc ipſum;qd ute-
q; ním optauit largú plixumq; cōceſſerat; ut cōiunctſilimi & familiariſimi mella ſcripturarú ſanctaq;
poiter láberetis;ſic táæ amaritudinis irreſpiffie perniéú; quando no ubi; no cui; non homini formidanda; cu
eo t épore; quo abiectis iá farcinis ſæcularibus iá expediti; dominú ſeqbamini;& í ea terra uiuebatis ſimuli
qua dominus humanis pedibus ábulans; pacé inſt meá do uobis: pacé meá relinquo uobis; uiris atate ma-
turis; & í eloquio domini habitatibus; uobis accidere potuít. Vere téptatio é uita humana ſup terram. Heu
mihi;qa uos ſimul albici íuenire no poſſú, forte ut moueor; ut dolœ;ut tíoè pćideré; ad pedes uſos: fieré
q; tum ualeré; rogaré quátum amaré. Nunc unuquéq; uſetrú pro eipſo;nunc utrúq; pro alterutro;& pro al-
is maxime infirmis; p qibus Chriſtus mortuus é: q uos tanq; í theatro uitæ huius cú magno fui periculo
ſpectant; ne de uobis ea cōſcribendo ſpargatis;q quádoq; cōcordantes delere non poteritis;q nunc concor-
dare nolitis; aut quæ cōcordes legere timeatis; ne iterum litigetis. Verú dico caritati tuæ:nihil me magis q;
hoc exemplú tremuifſe; cú qáda ad me in epiſtola tua legeré tuae indignatióis indicá; no tá illa de Entello &
boue laſſo; ubi mihi tá hilariter íocari; q iracunde minari uſus es;q illud qd ferio te ſcripſſe ſatis apparet,
unde ſupra elocutus ſú; plus forſaſſe q debui; ſed no plus;q timui; ubi aſtine forte læſus iuſte expeſtulares.
Rogo te ſi fieri pót; ut inter nos qramus; & dſſeramus aliq; quóفا fine amaritudine diſcordiæ corda noſta
pafcanſ; ſiat; ſi aút no poſſum dicere;qd mihi emendandú uideaſ; í ſcriptis tuis:nec tu in meismiſi cú ſupſy-
tione iuidiæ; aut ſæſione amiciciæ: quiſcamus ab his; & noſtræ uitæ ſalutiq; parcamus, minus certe affoſ-
tur illa; q inflat;dú no offendaſ; illa; quæ ædificat. Ego me lóge eé ſentio ab illa pſectione; de qua ſcriptú eſt:
ſi qs in uerbo no offendit; hic perſectus é uir. Sed plane í dei miſericordia puto me poſſe facile abs te petere
ueniá; ſi qd offendi; qd mihi aperire debes; ut cu te audiero lucreris fratré tuú. Neq; n. quia hoc pp lóging
taté terrarú no potes facere íter me & te; ppterea debes ſinere errare me; prſus qd ad ipſas resiſ;q noſſe vo-
lumus attinet; ſiqd ueri me tenere uel ſcio uel puto uel credo; in quo tu aliter ſentis; quátú dat dominus ſú
ne tua iniuria conabor afterere. Quod át ptinet ad offenſioné tua:cú te idignatú ſenſero; nihil aliud q ueni-
am depcabor. Nec oíó arbitrabor te fuccenſere potuifſe; miní aut hoc dicere qd dicere no debui; ga necmi-
ror nos minus ſcire inuicé; q ſimur a cōiectiſſimis & familiariſſimis noſtris. In quorú ego caritáte fateor;
facile me totum proiicio; præſertim fatigatum ſcandalis ſæculi; & in ea fine ulla ſolicitudine requieſco. De-
um quippe illic eſſe ſentio; in quem me ſecurum proiicio; & in quo ſecurus requieſco. Nec in hac mea ſecu-
ritate cráſtinum illud humanæ fragilitatis incertum; de quo ſuperius gemui; omnino formido. Cum enim
hominem chriftiana caritate flagrantem; atq; mihi in hoc fidelem amicum factum eſſe ſentio; i quicquid ei
conſiliorum meorum cogitationuſ comitto; no homini comitto; ſed illi in quo manet; ut talis ſit. Deus
enim caritas eſt, & qui manet in caritate; in deo manet. quam ſi deferuerit; tantum faciat necſeſt eſt dolore:

["quantum mánens fecerat gaudium. Verutamtamen ex amico ítimo factus inimicus: quærat fibi potius qd' fingat aftus:non inueniat quod prodat iratus,Hoc auté unuſq[]c[]b facile aſſequiſ:non occultádo qd' fecerit ſed nô faciendo quod occultare uelit. Quod ſi mifericordia dei bonis p[]iſq[]b concedi:ut inter inimicos quolibet futuros liberi ſecurí: uerentur:aliena peccata ſíbi cōmíſſa nô p[]dant:quæ prodi timeát:ipſi nul la cōmírat. Cú enim falú quid a maledico fingi:aut oíno nô læditur:aut certe itegra salute ſola ſama ue uaf. Cú aút malú p[]petraſ:hoſtis eſ ít ununis:etiá ù nullius intimi loquacitate aut lite uulgeſ. Qua ppter q[]s at: Cú aút malú p[]petraſ:hoſtis eſ ít ununis:etiá ù nullius intimi loquacitate aut lite u

bus; certe tardius ítelligétibus; non probatú eſt. Et quid nobis uideatur; contra conamur aſſerereſi; hæc ali
quando ſecuriore libertate dicamus; nò ícidamus iufpíciones puerilis iactantiæ; qualiſo non nomini famam
uiros illuſtres accuſando quaeramus. Si aŭt aligd asſpeſ; qd reſſellendi neceſſitate; depromptú ſuerit; quóto
erabile ſiat; leniore circúcidamus eloquio litú melle gladiuſtrígere nò iudicemur. Níſi forte ille modus est;
quo utrúq; hoc uitiu; uel uitii ſuſpítone causeamus; fi cù doſtiore amico ſic diſputamus; ut qdcd dixit; uone
ceſſe ſit approbare; nec q[ui]rendi ſalté cá; liceat aliquátulú reſuſtari. Tú uero fine ullo timore offenſionis quæ
ſi i capo ludiſt; ſed miſe fi nobis nò iuſlit. Ego, n. fateor caritati tuæ; ſolis eis ſcripturarum libris; quæ ià ca
nonicæ appellantid didici húc timoré; honoreſq; deferre; ut nullu eoq; ſcribédó erteſſe auctóre aligd; firmib
ſime credam. Ac ſi aligd i eis offendero litteris qd uideaſ còtrariu ſueritati; nihil aliuq; q[ui] uel médoſum eſſe
codicé; uel interpreté; nò aſſecutú eſe qd dictú eſt; uel me minime ítellexiſſe; nò ambigá. Alios auté ita lego;
ut quantalibet ſanctitate doctrinaq; p[ro]pوليean; nò iò ueq; p[ut]é; ga ipſi ita ſenſerút. Sed qa mihi; uel per
illos auſtores canonicos; uel p[ab]ibili r[oe], q[ui] a uero nò aberrent p[u]fadere potuerút. Nec te mi frater ſentire
aligd aliter exiſtimo. Prorſus inq; nò te arbitror; ſic legi tuos libros uelle; tanq; prophetaq; & apoſtolog[ia]e
quòq; ſcriptis q[ui] omni errore careant; dubitare n[ef]ariu é. Aſſit hoc a p[ia] humilitate & ueraci de temetip[lo]
cogitatiõe, qua níſi eſſes præditus; non utiq; diceres; utinam mereremur c[ò]plexus tuos; & collatiõe mutua
uel doceremus aliqua; uel aliqua diſceremus. Quod ſi teipſu c[ò]ſideratiõe uítæ ac moq; tuoq; non ſimulate
nò ſallaciter dixiſſe credo; quato magis æquú eſt me credere apoſtolú Paulú nò alid ſenſiſſe q[ui] ſcripſit; ubi
ait de Petro & Barnaba cù uiderem qa non reſte ingrediunt; ad ueritaté euágelii; dixi Petro corá omnibus
Si tu cù fis iudæus gentiliter & nò iudaice uiuis; quó gentes cogis iudaizare? De quo enim certus ſim; q[ui] me
ſcribendo uel loquédó nò fallat; ſi ſallebat apoſtolus filios fuos; quos iteq; parturiebat; donec i eis Chriſtus
i, ueritas ſormareſ; iquibus cù p[mi]ſiſſet dicens: Quæ aŭt ſcríbo uobis ece coram deo qa non métiórion non
tamen ueraciter ſcribebat; ſed neſcio qua diſpenſatoria simulaſiõe ſallebat ſuidiſſe ſe Petru & Barnabá nò
reſte ingrediétes ad ueritaté euágelii; ac Petro in facié reſtitiſſe; non ob alid níſi q[ui] gentes cogeret iudaiza;
re. At, n. latius eſt credere apoſtolum Paulú aligd nò uere ſcripſiſſe; q[ui] apoſtolum Petru aligd nò reſte egiſſe.
Hoc ſi ita é; dicamus q[ui] abſit fatius eſe credere mentiri euágelii; q[ui] negatú eſſe a Petro Chriſtu, & mentiri re
gnorú librú; q[ui] tátú, p[h]phetá a domino deo tá excellenter electú i in c[ò]cupiſcédá atq; abducéda uxore alia
comiſſe adulteriú; & in marito eius necádo tá horróu homicidium. Immo uero ſanctá ſcriptura in ſumo
& c[æ]lefti auſtoritatis culmine collocatá de ueritate eius certius ac ſecurius legá; & i ea homines uel ap[pr]
batos uel emendatos uel dánatos ueraciter diſca potius q[ui] humana facta; q[ui] in q[u]budam laudabilis excelſe
tiae perſonis aliquando credere tómeo rephédéda; ipſa diuina eloqa mihi ſint ubiq; ſuſpecta, Manichæi p[lu]
rima diuinarú ſcripturarú; q[ui] bus eorú n[ef]arius error clarifiſma ſententiárú p[u]p[ic]uitate c[ò]uincituriqua i alí
um ſenſum detorquere nò p[os]ſut; ſalſa eſſe contendúrtita tamé ut eandé ſalſitáte non ſcribentibus apoſto
lis tribuát; ſed neſcio q[bus] codicú corruptibus. Quod tamé quia nec pluribus nec antiquioribus ex[ap]
ribus nec præcedentis lingua[es] auſtoritate; unde latini libri íterprætati ſut; p[ar]bare aliquádo potuerú; notiſi
ſima omnibus ueritate ſuperati; c[ò]ſuſiq; diſcedút; ita ne non intelligi ſanctá prudentia tua quanta malitía
eoq; p[ate]ſat occafio; q[ui] nò ab aliis apoſtolicas litteras e[er] ſalſatas; ſed ipſos apoſtolos ſalſa ſcripſiſſe dicamus.
Non inquis credibile é hoc in Petro Paulú quod ipſe Paulus ſecerat arguiffe. Non nunc qu[aro] quid ſece
rit; ſed quid ſcripſerit qu[aro]. Hoc ad quaſtione q[ui] ſulſecki maxime ptiner; ut ueritas diuinarú ſcripturari
ad noſtrá fidé aſdificáda memoriæ c[ò]mendata; n[ò] a q[u]búlibet; ſed ab ipſis apoſtolis; ac p[ho] i in canonici au-
ſtoritatis culmé recepta ex oí parte uerax atq; idubitanda p[li]ſtat. Ná fi hoc ſecit Petrus; quod facere deu-
rit; mentitus eſt Paulus; q[ui] eú uiderit nò reſte ingrediétem ad ueritaté euágelii. Quiſq[ui]s, n. hoc facit; q[ui] facere
debet; reſte utiq; facit; & ideo ſalſum de eo dicit; qui dicit eú non reſte ſeciſſe; q[ui] eum nouit ſacere deuſu-
ſe. Si át uerum ſcripſit Paulus; uerú é q[ui] Petrus tunc non reſte ingrediebaſ; ad ueritaté euangelii. Id ſac fac-
ebat; quod facere non debebat, & ſi tale q[ui] Paulus ipſe íá ſecerat; correſcum potius etiá ipſu credá co[ap]
ſtoli ſui correptioné n[ò] potuiffe negligere; q[ui] mendaciter aligd in ſua epſiſta p[ou]uiffe; & epſiſta quaſi
quato magis in illa; in qua p[lo]cutus air; Quæ ſcribo uobis; ece corá deo; qa non mentior. Ego quidé illud
Petrú ſic egiſſe credo; ut gentes cogeret iudaizare, Hoc, n. lego ſcripſiſſe Paulú ſqu[em] mentiú ée n[ò] credo. &
iò n[ò] non reſte agebat hic Petrus. Erat ení c[ò]tra euágelii ueritaté; ut putarét qui credebant in Chriſtu fine i
lis ueteribus sacramentis; ſaluos e[er] eſſe nò p[os]ſe. Hæc enim c[ò]tendebant Antiochæ; qui ex c[ò]rcuſione cre-
diderant, c[ò]tra quos Paulus p[le]ueranter acriterq; conſligit. Ipſum uero Paulú n[ò] ad hoc id egiſſe; uel T[v]
motheum circúcidit; uel cenchris uotum p[lo]ſuít; uel hieroſolymis a iacobo admonitus cum eis qui voúe
rant legítima illa celebráda ſuſcepit; ut putari uidereſ per ea sacramenta etiá chriſtianá saluté darité ne il
la quæ prioribus ut congruebat temporibus; in umbris rerum futurarum deus fieri uſserat; tanquam ido
latriá gentilium dánare credereſ. Hoc eſt. n. quod illi iacobus ait auditum de illo eſſe; q[ui] diſcufione doceta
Moy[le], quod utiq; nefas eſſet; ut credentes in Chriſtu diſcindant; a propheta Chriſt; tanq; eius doctinam
detestantes atq; damnátes De quo ipſe Chriſtus dicit; Si creberitis Moyſi; creberetis & mihi. De me enim
ille ſcripſit; Attende enim obſecro ipſa uerba iacobi. Vides inquit frater quot milia ſunt in iudæa qui cre-
derunt in Chriſtum, & hi omnes æmulatores ſunt legis. Audierút autem de te: quia diſcufionem docet a
Moy[le] eorum; qui per gentes ſunt iudæorum; dicens non debere eos circuncidere filios fuos; neq[ui] ſecun-
dum conſuetudinem ingredi, Quid ergo eſt; Vt[mi]q; oportet conuenire multitudinem. Audientur enim
te ſuperueniſſe. Hoc ergo fac; quod tibi dicimus. Sunt nobis uiri quattuor uotum habentes ſuper ſe;
liis aſſumptis ſanctifica te cum ipſis; & impende in eos; ut radiant capita ſua; & ſcient omnes; quia quar de

te audierit falla sint: fed sequeris & ipse cuſtodiens legem. De gentibus autem qui crediderunt: nos manda-
minus: studantes nihil huiuſmodi ſeruare illos: niſi ut ſe obſeruſt ab idolis ſmolado: & a ſanguine & a for-
nicario: Nò ut opinor obſucij: eſt: & lacobù hoc nò monuiffe: ut ſcirent falſa eſſe: quæ de illo audierant hi-
g cù in Chriſtù ex iudæis credidissent tamé æmulatores erant legis: ne p doctrinam Chriſti: uel ut ſacriſle
nec deo mánade còſcripta dánari putareſt: quæ p Moylem pribus fuerat minitrata. Hoc, n. de Paulo iacta-
uerant nò illi q intelligebat quo aio a iudæis ſidelibus obſeruari tunc ifta deberét: ppter còméandá ſeilicet
autoritaté diuina: & facraméto: illo: ppheticá ſanctitáte: nò ppter adipiscédam saluté quæ iam in Chri-
to reu labaſt: & p bapſiſmi ſacm minitrabaſt: ſed illi hoc de Paulo ſparerant: q ſic ea uolebant obſeruari:
tang fine iis in euangelio falus credéſtibus eſſe nò poſſet. Iſpum, n. ſenſerát uehemétiſſum gratiæ p directorét
& intentiòi eſo: maxie aduerſum docéténo: p illa hoíem iuſtificari: ſed p gratiá leſu Chriſt: cuius pñúciar-
de cùlle umbræ in lege mánatae ſunt: & ideo illi iuidiá & pſecutioné còcitare molientes: tâq inimicu: legis
mádatorúg: diuino: q criminabanſt. Cuius falſæ criminatiois inuidiá cògruétius deuitare nò poſſet: q ut ea
ippele celebrat: quæ dánare tanſ facriſlega putabaſt: atq ita oftenderet: nec iudæos túc ab eis: tanq a nefaariis
phibédo: nee gétiles ad ea tanq ad neceſſaria: còpelledos, ná ſi re uera ſic ea repro baret: quæ admodù de illo
audiu: erat: & ideo celebráda ſuſciperit: ut actiòe ſimulata: ſuá poſſet occultare ſentétia: nò ei diceret lacobus.
Et ſcient omnes: ſed diceret: & putabút oés: quoniam quæ de te audierut: falſa ſunt: pſertim qa i ipſis Hieroſo
lymis apoſtoli iá decreuerát: ne quifq gètes cogeret iudaizare. nò aút decreuerát ne quifq túc iudæos iudai-
zare phibereſt: quæ etiá ipſos iá doſtria chriſtiana nò cogeret. Proíde ſi poſt hoc apoſtolo: decretu: Petrus
habuit illa i Antiochia ſimulationé: quæ gètes cogeret iudaizare: quod iam nec ipſe cogebaſt: quáuis ppter
cóinendára eloquia de: quæ iudæis ſunt credita: nò phibebaſt: Quid miſe: ſi còſtringebat eú Paulus libere
aſſere quod cù cæteris apoſtolis ſe Hierofolymis decreuſſe meminerat: Si auté hoc quod magis arbitror
ante Hierofolymitanú cóciliu Petrus ſecit: nec ſic miſe é: q eú uolebat Paulus: nò timide obtegere: ſed fidé-
ta aftere quod eú pariter ſentire iá nouerat: ſiue quod eú coſtulerat euangeliu: ſiue quod i Cornelii cétu-
nonis uocatioré etiá diuinitus eú de hac re admonitú accepat: ſiue q áte q illi quos timuerat: ueniffét Anti-
ochiciu: gétibus eú cœufci uiderat. Necq, n. negamus: hac ſentétia ſuiffe iá Petru: i q & Paulus ſuit. Nò itaq-
tuc eú q d i ea re ueg: eſſet: docebat. ſed eius ſimulationé: q gètes iudaizare cogebaſt: arguebat: non ob aliud:
nuſq ſic oíia ſimulatoria gerebaſt: tanq ueg: eſſet: quod dicebát ill: q fine circuſiſio: præputii atq ali-
is ſimulationibus umbrae futuroſe: putabát: credétes ſaluos eſſe nò poſſe. Ergo & Timotheu: ppterrea circu-
cidine iudæis & maxime cognatiòi eius maternæ ſic uideréſt: q ex gétilibus i Chriſtú crediderant: deſteſtari
conſcutioné: ſicut idolatria deſtada eſt: cù illá deus fieri pceperit. Hác ſathanas pſuaſerit: & Titú: ppterrea
nò circunditine occafioné daret eis: q fine circuncisione dicebant credétes ſaluos eſſe nò poſſe. Et ad dece
pione gentiu: hoc etiá Pauli ſentire iactarent: quod ipſe ſatis ſignificat: ubi ait. Sed neq: Titus: i q mecú erat:
ci eſſet græcus: còpulſus è circúcidi, ppter ſubintroducitos auté falſos fratres: q ſubintroerát perſcrutari li-
berta: noſtra út nos in ſeruitué redigerét. Quibus nec ad horá ceflimus ſubiectiòi: ut ueritas euangelii p-
nuat ad uos. Hic: apparet: qd eos captare intellexerit: ut nò faceret: quod i Timotheo ſecerat: & q ea liber-
te facere poterat: qua oftendert ille ſacraméta: nec tanſ néceſſaria debere appeti: nec tanſ facriſlega debere
dinam. Sed cauendú ſut eſt idelicet in hac disputatione: ne ſicut philosophi quæda ſaſta hominú, media dica-
musite reſſe faſtú: & peccatu: quæ neg: i reeſe faſtis: neq: i peccatis numerenf. Et urgeamur eo: q obſerua
to legis criminamos: nò potest eſſe indifferé: ſed aut bonu: i aut malú. Vbi ſi bonu: dixerimus: eas nos quoque
obſeruare cogamur. Si auté malú: nò uere: ſed simulate ab apoſtolis eſſe ſeruatas credamus. Ego uero apoſto-
non ta exéplu: philofopho: timeo: quâdo & illi i ſua diputatioré ueri aliqd dicút: q foréliu: aduocato:
quido i alienaq: cauſaq: actiòe métiúſt. Quo: p similitudo ſi i ipſa exſpofitione epiſtolæ ad Galathas ad còſix
mida ſimulationé Petri & Pauli putata è decéter: iduci: qd ego apud te timeá nomé philofopho: q non p-
ptera uani ſunt qa oíia ſalda dicút: ſed q & falſis pleriq: còſidút: & ubi uera iueniu: ſic dicereia chriſtiana gra-
na qua è ipſa ueritas alieni ſunt. Cur aút nò dica pcepta illa uete: cacadéto: nec bona eé: qa nò eis hoies
iuſtificat: (umbra: ſut n. pñuciátes gratiá: q iuſtificamur) nec tamé malá: qa diuinitus pcepta ſunt tépori p-
ſoniq: cògruetaicu: me adiuuq etiá pphetica ſentétia: q dicit deus ſe illi populo dediſſe pcepta non bona.
Forte, n. ppterrea dixit nò mala: ſed tatu: nò bona, i. nò talia ut illis hoies boni fiat: aut fine illis boni nò fiant.
Velle me doceret benigna ſincæritas tua utru: simulate qſi: ſanctus oriétalis cù Romá uenerit ieiunet ſab-
bato: excepto illo die paſchalis uigilia: Quod ſi malú eſſe dixerimus: nò ſolú romaná eccleſiá: ſed etiá multa
ui euina & aliquanto remotiora damnabimus: ubi mos idem teneſt & manet. Si auté non ieiunare ſabbato
malum putauerimus: tot eccleſias orientis & multo maiorem orbis chriſtiani partem qua temeritate crimi-
naimur: Placet ne tibi: ut medium quiddam eſſe dicamus: quod tamé acceptabile ſit ei: qui hoc nò simu-
laſte: ſed congruenti ſocietate atq obſerantia ſecerit: & tamé nihil ſide legimus in canonicis libris præceptu
eſſe chriſtianis: Quanto magis illud malum dicere non auſeo: quod dominum præcepiffe ipſa chriſtiana ſi
de negare non poſſum: qua didici nò eo me iuſtificari: ſed gratia dei per leſum chriſtum dominum noſtru:
Dico ergo circuſionem preputii & cætera huiuſmodi priori populo per teſtamentum quod uetus dici:
diuinitus data ad ſignificationem futurorum: quæ per Chriſtum oportebat impleri: quibus aduenientibus
remiſſe illa chriſtianis legéda tantú: ad intelligiá premiſſæ pphetiæ: nò át neceſſario faciéda: qí adhuc
expécau: umſe eſſet: ut ueniret ſidei reuelatio: quæ his ſignificabaſt eſſe uentura. ſed quæ gétibus iponenda nò
eſſent non tamen ſic debuiffe auſerri a conſuettudine iudæo: tanſ detestanda atq dánanda. ſenſim proinde
atq paulatim ſeruente p directoriæ gratia chriſti: qua ſola noſſent credentes ſe iuſtificari: faluoſq fieri: non illis

umbris reçæ ante futuraçæ tunc iam uenientium atque p[rae]fentium, ut in illo[rum] iudæo[rum] uocatiœ quos p[rae]fentia ear
nis Chrifti & apoſtolica tpa inuenerut; sic oïs illa actio c[œ]ſumareſt umbra[que] hoc eis ſufficiffie ad c[œ]menda-
tioné; ut n[ō] taç̄ deteſtanda & ſimilis idolatriæ uitaréſt. ultra g[ē]uere n[ō] haberet, p[rae]grefſum:ne p[rae]utareſt neceſſa-
riæ:taç̄ uel ab illa falus eſſet:uel fine illa eſſe n[ō] poſſet. Quod p[rae]utauerut h[æ]retici, q[ui] dum uolut & iudæi eſſe
& chriftiani: nec iudæi nec xp[ian]iæ eſſe potuerut, quo[que] niam mihi cauendæ: quis in e n[u]g fuerint: tamé be
nuiolentiſſime admonere dignatus eis. In cuius ſniæ n[ō] confenſioné ſed ſimulat[em] timo[rum] Petrus icidemat:
ut de illo Paulus ueriffime ſcriberet; q[ui] e[ui] uidiffet n[ō] reſte ingrediét[ē] ad ueritaté euageliæ: ei[que] ueriffime di-
ceret q[ui] g[ē]etes iudaizare cogebat, q[ui] Paulus uti[que] n[ō] cogebat: ob hoc illa uetera ueraciter ubi opus eſſet ob-
feruas: ut d[ā]nanda n[ō] eſſe moſtraret: p[ſ]dicans tamé iſtater n[ō] eis: ſed gratia faluos fieri ſiedes:
ne ad ea qu[ē]g[em] uelut neceſſaria ſuſcipièda c[ō]pelleret. Sic aut apoſtolu[m] Paulum credo ueraciter c[u]tæ illa get-
ſiſſe: nec tamé nunc qu[ē]g[em] ſactu[m] ex iudæo xp[ian]u[m] uel cogo uel fino talia ueraciter celebrare: ſicur nec tuui
uideſt Paulus ſimulasse: ea cogis iſt[ui] uel finis talia ſimulare. An uis ut etiæ ego dicæ: h[ae]c eſſu f[ui]m q[ui]tonis
ímo ſniæ tuæ: ut poſt euageliu[m] X[pi]e benefaciát credéſtes iudæi: ſi ſacrificia offerant: q[ui] optulit Paulus: ſi filios
circúcidant: ſi fabbatu[m] obferuèt: ut Paulus in Timotheo: & eis obſeruauere iudæi: d[um]modo h[ae]c ſimulate
ac fallaciter agat: Hoc ſi ita eſſt: n[ō] iam in h[æ]reſim Hebi[ō]s: uel eog[em] quos ulgo Nazareos uocat: uel qu[ā]
bet alia ueteré: ſed in neſcioqua[que] no[u]a delabimur: quæ ſit eo p[ri]niciosior: quo n[ō] errore ſed p[ro]poſito eſt ac uo-
luntate fallaci. Quod ſi reſp[ō]des: ut te purges ab h[ae]c ſniæ: t[uc] ap[o]ſtolos laudabiliter iſta ſimulasse: ne ſcada-
lizarent: inſirmi: q[ui] ex iudæis multi crediderat: & ea reſpuèda n[ō]dum it[ell]igebat. N[unc] uero c[ō]ſirmata p[ro] tot
gentes do[ct]rina gratiæ xp[ian]æ: c[ō]ſirmata et p[ro]eis X[pi] eccleſias lecti[ō]e legis & p[rae]pheta[que]: q[ui] h[ae]c it[ell]igen-
da n[ō] obſeruáda retinent: ? Quíq[s] ea ſimuládo agere uoluerit uideaſt: inſanire, cut mihi n[ō] licet dicere apo-
ſtolu[m] Paulu[m] & alios reſctæ fidei chríſtianos tunc illa uetera facraméta Paulu[m] obſeruádo ueraciter c[ō]mèda
debuſſe: ne putarétur illæ p[rae]pheticæ significati[ō]is obſeruati[ō]es a p[il]liſimis p[ar]tibus cuſtodite[que] ſacile
gia diabolica p[o]ſteris deteſtata[que] Iam, n[un] c[ui] ſuifet fides: quæ prius illis obſeruati[ō]ibus p[ri]núciata[m] poſt mor
té & reſurrectioné domini reuelata eſſt: amiferút taç̄ uitam ofſicii ſui, Verútamé ſicut deſunda[ta] corpora ne
ceſſario deducéda erant quodámodo ad ſepultura: nec ſimulate: ſed religioſe: n[ō] aut deſeréda c[ō]tínuo: uel
inimicog[em] obtreſtati[ō]ibus tan[que] canu[m] moribus piiciéda. Proinde n[unc] quiq[s]s chríſtianog[em] quiſ ſit ex iudæis
ſimiliter ea celebrare uoluerit: tan[que] ſopitos cineres ſeruans: non erit pius deductor uel baiulus corpiſed,
pius ſepultura[em] uiolator. Fateor ſane in eo q[ui] epiſtola mea c[ō]tinet: q[ui] ideo facraméta iudæog[em] Paulus celebá
da ſuſceperat cum iá Chriſti eſſet apoſtolus: ut doceret: n[ō] eſſe p[ri]niciosum iis: q[ui] ea uellent: ſicut a p[ar]éthi[u]
p[ro] legem acceperát cuſtodire: mi[n]us me poſuiffe illo d[u]taxat tép[ore]: quo primu[m] fidei g[ē]a reuelata eſſt. T[u]c[n]
hoc n[ō] erat p[ri]niciosum. Progreſſu uero téporis erat p[ri]niciosum: niſi illæ obſeruati[ō]ibus ab o[ib]us chríſtianis
deſererétur: ne ſi t[uc] fierét: n[ō] diſcernereſt q[ui] deus p[ro]Moyſem populo ſuo p[re]cepít: ab eo q[ui] in tép[li]s dæmo-
nioſ[em] ſpiritus imundus inſtituit. Proinde potius culpáda eſt negligentia mea: q[ui] h[ae]c n[ō] addidi qu[ā] obiurga
tio tua: uerútamé longe ante q[ui] l[ſ]ras tuas accepiſſem: i[cri]bens c[ō]tra Fauſt[u] manichæu[m]: q[ui]o[ne] eudè locum q[ui]
breuit explicauerim: & hoc ille non p[er]timeri[erim]: & legere poterit: & non dedignetur benignitas tua[que] &
caril[í]ſimis noſtris: ip[os] quos h[ae]c ſcripta n[unc] miſi: q[ui]o[u] uolueris: tibi fides fiat: illud me ante dictaſſe, miq[ui]ſe
de aio meo crede: quod corá deo loquéſi: uire caritatis expeſco nun[que] mihi uſi[m] ſuiffe etiá n[unc] chríſtianos ex
iudæis factos facraméta illa uetera quolibet affectu[m]: quolibet a[í]o celebrare debere: aut eis ullo m[ō] licerec[ui]
illud de Paulo ſemp ita ſcripſerí: ex quo illius litteræ mihi inſotuerút: ſicut nec tibi uideſt hoc tép[ore] cuig
iſta eſſe ſimuláda: cum hoc feciſſe apoſtolos credas. Proinde ſicut te ec[ō]tario: loqueris: & licet reclamát[em]
cut tu ſcribis múdo[m]: libera uoc[em] pnúciáns: cerimonias iudæog[em] p[ri]niciosas eſſe & mortiſeras chríſtianis: & q[ui]
q[ui] eas obſeruauerit: ſiue ex iudæis: ſiue ex gentibus: e[ui] in barathrum diaboli deuolútú[m] ita ego h[ae]c uocem
tuá o[í]no c[ō]ſirmo[m]: & addo: q[ui] c[ui]n[que] obſeruauerit eis: n[ō] ſol[u] ueraciter: uerú[m] etiá ſimulate: e[ui] in barathru[m] dia-
boli deuolutum. Q[uid] qu[æ]ris amplius: ſed ſicut tu simulationé apoſtolo[que] ab h[uius] temporis ratione ſe-
cernis: ita ego apoſtoli Pauli ueracem tunc in his omnibus c[ō]uerdationé ab h[uius] temporis: q[ui]uis minime
ſimulata cerimoniag[em] iudaicarum obſeruatio[n]e ſecerno: quoniam tunc ſuit approbanda: n[unc] deſetandala
quáuis legerimus: lex & prophetæ uſq[ui] ad Io[anem] Baptíſtam: quia propterea qua[re]rebant iudæi Chriſtum i-
terſicere: quia non folum ſoluebat ſabbatum: ſed etiam patrem ſu[que] dicebat deum: æqualem ſe faciens deo
& quia gratiam pro gratia accepimus: & quoniam lex per Moyſem data eſſt: gratia & ueritas per ſelum facta é:
& per Hieremiá promíſum eſt: daturum deum teſtamentú[m] nouum domui iuda: non ſec[ú]dum teſtamentú[m]
quod diſpoſuit patribus eorum: non tamen arbitror ip[os]m dominu[m] fallaciter a parentibus circúſum: aut
ſi hoc propter ætatem minime prohibeat: nec eum arbitror illud dixiſſe fallaciter leproſo: quem certe non
illa p[ro]Moyſem p[re]cepta obſeruatio: ſed iſpe múdauerat: uade & offer pro te ſacrificium: quod p[re]cepit Moyſes
in teſtimonium illius. Nec fallaciter aſcendit ad diem ſeſtum: uſq[ui]adeo non cauſa ofentationis coram ho-
minibus: ut non euidentet aſcenderit: ſed latéter, At, n, dixit idem apoſtolus: ecce ego Paulus d[io]con nobis: q[ui]
ſi circúcidamini: Chriſtus uobis nihil prodeſt. Decepit ergo Timotheum: & ſecit ei nihil prodeſſe Chriſtui[m]
An qa[le] fallaciter factu[m] eſſt: ideo non obſuit: At iſpe hoc n[ō] poſuit: nec ait: ſi circúcidamini ueraciter: ſicut nec
fallaciter: ſed fine ulla expeſiti[ō]e dixit. Si circúcidamini: Chriſtus uobis nihil p[er]derit. Sicut ergo tu uis h[ie] lo-
cum dare ſniæ tuæ: ut uelis ſubintelligi niſi fallaciter: ita n[ō] impudenter flagito: ut nos etiam illic intellige
re ſinas: eis dictu[m] ſi circúcidamini: q[ui] propterea uolebant circúcidi: q[ui] aliter ſe putabant in Chriſto faluos e[li]
ſe non poſſe. Hoc ergo animo: h[ae]c uolútate: iſta intentione quiſquis t[uc] c[ir]cúcidebat: chriſtus e[ui] nihil o[í]no
p[er]derat: ſicut alibi aperte dicit. Nam ſi p[er] l[eg]e iuſtitia: ergo chriſtus mortuus eſt gratis, hoc declarabat: & q[ui]

["ipse cōmemoraſt:Euacuati eſt a Chrītoq in lege iuſtificamini:a gîra excidiftis.Illos itacb arguit:q ſe iuſti\nticari in lege credebant:non qui legitima illa in eius honorem a quo mandata ſunt:obferuabant intellige\ntes:quæ pūnuciandæueritatis diſtationa ſunt;& quouſcqb debeát pdurare.Vnde illud quod ait: ſi\nſpitu ducimin:non adhuc eſt ſub lege.Vnde uelut colligis apparere q ſub lege eſt nô diſpèſatiue ut no-\nſtos pūtus uoluiffe maiores:ſed ſere ut ego iſtelligo eum ſpùm ſaſtum nô habere,Magna mihi uideſ quæ\nſi ſoqg ſit eſſe ſub lege ſic quæadmodu apoftolus culpat.Nec hoc.n.eum ppter circuſioné arbitror dice-\nneat, ppter illa ſacriſcia:quæ tuc ſacta a patribus:nûc a chriftianis nô ſiunt:& cætera huiuſmodi, ſed etiá\nreaut, ppter illa ſacriſcia:quæ tuc ſacta a patribus:nûc a chriftianis nô ſiunt:& cætera huiuſmodi, ſed etiá\nhoc ipm:quod lex dicit:nô cōcupiſces,quod fatemur certe chriftianos obſeruare de bere:atq euâgelica ma-\nhoc ipm:quod lex dicit:nô cōcupiſces,quod fatemur certe chriftian

prouoco ipfum interrogãs appello;& reqro in eo quod scripſit ad galathæ:uidiſſe le Petrum:non reſe in-
gredienté ad ueritatem euangelii:ciq. ppterea í facie:reſiſtiffe:q illa simulatione gentes iudaizare cogebat.
Vtge uerú scripſerit:an forte neſcio qua dispenſatiua falſitate mentitus ſit;& audio eú paulo ſupius in euſ-
dem narrationis exordio religioſa mihi uoce clamátem,Quæ aſt ſcribo uobis:ecce coram deo:quia nò mé
tior.Dét ueniá qlibet aliud opinátes;Ego magis credo tato apoftolo í suis & pro ſuis lís iurát:q cuiq: do-
etiſſimo de alienis litteris disputanti.Nec dicit timeo ſic Paulum deſdere:q nò simularit erroré iudæo:
sed uere fuerit in errore:quoniá necq. ſimulabat erroré:q libertate apoftolica:ſicut illi temporí congruebat
uetera illa sacramenta ubi opus erat:agendo cömendabat ea:nò ſathanæ uerſutia decipiendis hominibus:
sed dei puidentia pncuciádis rebus futuris ppheticie cöſtituta,nec uere fuerat in errore iudæo:q nò ſolú
nouerat:fed etiá inſtanter & acriter pſdicabat eos errare:q putabá gentibus íponéda:uel uſiſtationi quo-
rúq. fidelium neceſſaria,Quod aút dixi:eu factú iudæis:tanq iudæu: & taq gétile gentilibus, nò mëntientis
aſtu: fed cöpatéis affectu:quéadmodú dixeri:paq. mihi uſus es attédiſſo ego fortaſſe nò fatis hoc ex-
planare potuerim,Neq; n,hoc ideo dixi:q miſericorditer illa ſimulauerit:fed qa nò ea ſic ſimulait: qua la-
ciebat ſimilia iudæis:quéadmodum nec illa:quaſe faciebat ſimilia gentibus quæ tu quoq cômemoraſt atq.
in eo me:quod nò ingrate facor adiuuſti, Cum,n,abs te quaſiſſem in epiftola mea: quomȗ pūtaeſt; ideo
faſtus iudæis taq iudæus:qa fallaciter ſuſept ita iudæo:q cú & gétibus taq gétilis factus ſit:nec tané fu-
scepit fallaciter ſacriſica gétiú; Tu reſpondiſt í eo factú gètibus:taq gentile:q p[]putiú ſeppit q idſſerit
p[]miſerit uſeci cibis quos dánant iudæi:ubi quaero;utq. & hoc ſimulate ſecerit. Quod ſi abſurdiflúmi atq.
ſalſilímu eſt:ſic ergo & illa:in qbus iudæo:q c[]ſoletudini c[]oſgruebat:libertate prudéti:nò neceſſitate ſeru-
lí aut q[]e eſt indignius;diſpenſatione fallaci:porius q f[]deli, Fidelibus,n. & iis q cognouerut ueritatemſicut
ipſe teſtaſt:níſi forte & hic fallit:ois creatura dei bona eſt:& nihil abiſciendú quod c[]u gratiá: actione ac-
pit.Ergo & ipſi Paulo nò ſolú uero:ueq. etiá diſpenſatori:maſſe ſideli:nò ſolum cognitoriueſ, etiá docto-
ri ueritatis:ois utiq. in cibis creatura dei:nò ſimulate:ſed uere bona erat, Cur ergo nihil ſimulate acſipido
ſacrog. cerimoniarúq gentiliú: ſed de cibis;& p[]putio ueq. ſentiendo:ac docendo: tamen tanq gentili fa-
ctus eſt gentibus;& nò potuit fieri iudæis tanq iudæus: níſi fallaciter ſuſcipiendo ſacramenta iudæorum:
Cur oleaſtro inſerto obſeruauit diſpèſationis ueracem ſidena & naturalibus ramis:nò extra ſed in arbore cö-
ſtitutis:neſcio quod diſpenſatoriæ uelamen ſimulationis obtendit:Cur factus tanq gétilis gentibus; quod
ſentit docet:q[]ad ſit ſeit, factus aút tanq iudæus iudæis: aliud claudit í p[]eſtore:aliud p[]mit i uerbi:ſi factus
in ſcriptis,Sed abſt hoc ſapere, Vtrſoq.n,debat caritáde de corde puro & c[]ofcientia bona & ſide nò ſiſa,
a p hoc oibus oíá factus eſt:ut omnes ſlucrificaret nò mentientis aftu:ſed c[]oſpatientis affectu.i.non omni
mala hoíum fallaciter agendo:ſed aliorum oíum malis oibus tanq ſi ſua eſſent miſericordes medicinæ &
ligentia,pcurando, Cum itaq. illa teſtamenti ueteris ſacraméta etiam ſibi agenda domino deo illa:uſq. ad certi t[]p[]ris diſpenſatione
iuſta eſſe c[]omendans:ia ſacriſegi ſacris gentiú diſtinguebat, T[]uc aút nò mentientis aftu:ſed c[]oſpatiétis aſſe-
ctu iudæis tanq iudæus ſiebat:quádo eos ab illo errore:quo uel in X[]p[]m credere noſlebat:uel p[]uetera facere
dotia ſua cerimoniáq obferuatióes ſe a peccatis poſſe m[]údari:ſieriq. ſaluos exſiſtimabat:ſic liberate cupe-
bat:tanq ipſe illo errore tenereſ:diſiligens utiq,pxímu tanq ſeipſum;& h[]ac aliis faciens quæ ſibi ab aliis ſie
ri uellet:li hoc opus eſſet, Quod c[]u dominus monuſſet:adiunxit. H[]ac eſt aút lex & p[]pphetæ.h[]uc c[]oſpatien-
tis affectu ín eadem epiftola ad Galathæ:pcipit dicens, Si p[]oſcupatus fuerit h[]o in aliquo deliſto:uos q p[]i-
ritales eſt:inſtruite huiuſmodi in ſpiritu lenitatis:in tédens te ipſum ne & tu tenteris, Vide ſi nò dixit fieri
tanq ille;ut illú ſlucrifacias:nò utiq; ut ipſú deliſtú ſfallaciter ageret:aut ſe id habere ſimularet:ſed ut in alte-
rius deliſto q[]d etiá ſibi accidere poſſet attenderet:atq. ita alteri taq ſibi altero uellet miſericorditer ſubue-
niret,h[]oc eſt n[]o mentientis aftu:ſed c[]oſpatientis affectu. Sic iudæo:ſic gentili:ſic cuilibet h[]oi Paulus in erro-
re uel peccato aliquo c[]olituto:nò ſimulando quod n[]o erat:ſed c[]oſpatiendo q[]a eſſe p[]otuſſet:tanq q[]e ho
miné cogitare:oiibus omnia factus éut o[]es ſlucrificaret. Teipſum ſi placet obſecro te pauliſper intuere:nt
ipſum inq erga meipſum & recole: uel ſi habes c[]oſcripta relege uerba tua in illa epiftola:qua mihi p[]fraté
noſtrú iam collegam meum Cyprianum breuioré miſſi q[]u queraci q[]u germano q[]u pleno caritatis affectu: c[]
quædá me in te c[]omiliffe expoſtulaſſes grauiter ſubiunxíſt In hoc l[]ædit amicia:in hoc neceſſitudinis su-
ra uiolanſ:ne uideamur certare p[]ueriliter;& fautoribus inuicem uel deſtra[]coribus noſtris tribuere mate-
riam contédédi, H[]ac abs te uerba n[]o ſolum ex aíó dicta ſentio : ueq. etiá benigno a[]o ad c[]ofuld[]um mihi
Deniq. addis q[]d etiam ſi n[]o adderes appareret:& dicis hoc ſcribo:qa te pure & chriſtiane diligé: cupio: nec
qc[]q in mea mente retinere quod diſſet a labiis. O uir ſanſte mihiq[]ut deus uidet a[]iam meá ueraci corde di-
lecte;hoc ipſum q[]d poſuíſt in litteris tuis:quod te mihi exhuiuſſe n[]o dubito;hoc ipſum oíno apoftolum
Paulum credo exhuiuſſe in litteris suis n[]o uniciuſlibet h[]o:ſed iudæis & græcis & omnibus gentibus filis
fuis:quos in euangelio generat;& quos pariendos parturiebat;& deide poſterog. tot milibus fidelh[]u chri-
tianog. p[]p[]ter quos illá memoriæ c[]ömendabat:epiftola:ut nihil í ſua mente retineret: quod diſſare a la-
biis. Certe factus es etiá tu tanq ego n[]o mentiétis aftu:ſed c[]oſpatientis affectu:cu[] cogitares tá me non reſin-
quendum in ea culpa í qua me,plapſum exſiſtimaſt. q[] nec te uelles ſi eo modo,plapſus eſſes. Vnde agés gra-
tias beniuolæ menti erga me tuæ ſimul poſco;ut etiá mihi n[]o ſuccenſeas:q c[]u in opuſculis tuis aliqua me
mouerent;motú meum ítimaui:tibi hoc erga me ab oibus obferuari uoſes:quod erga te ipſe ſeruauiut q[]u
gd iprobandú putant in ſcriptis:nec claudant ſubdolo p[]ectore:nec ita rephendant apud alios:ut taceant
apud me:hinc potius exſiſtimáſ lædi amiciam:& neceſſitudinis iura uiolari, Neſcio,n[]utq. amicize chri-

ſtanæ putandæ ſint; qibus magis ualet ulugare p[]uerbiuſ Obsequiū amicos. ueritas odium parit; q[] eccleſiæ, ſicufi Fideliora ſut uulnera amici; q[] uoluerita ofcula inimici. Proide cariſimos ſnos q[] n[]ris laboribus ſinſæ, n[]ſirine fauerit hoc potius quata poſſumus iſtatia doceamus; quo ſciat fieri poſſe; ut iſter cariſimos alijd al terutem ſermœ cōtradicaf; nec tamé ipfa caritas minuaf; nec ueritas odiuſ pariat; q[] debef amiciæ ſiue illd uage ſit q[]d cōtra d[]r; ſiue corde ueraci q[]lecuiq[]s d[]r; n[]o retinid[]o i mente q[]d a labiis diſtet. Credant igi[]ef fratres ni[]ris familiares tu[]q[]ibus teſtimoniuſ phibes q[] ſint uafa Chriſti: me iuſito factuſ nec mediocré de hac re dolo- n[]i neſſe cordi meo; q[] ſræ meæ prius i multoq[] manus uenertig; q[] ad te ad qué ſcriptæ ſut p[]uenire potue- r[]é iſneſe cordi meo; q[] ſi mihi i hoc credaſ; non n[]u[]c Quo at m[]o acciderit; & l[]og[]u é narrare; & niſi fallor ſupſluuſ; c[]u ſufficiat ſi q[]d mihi i hoc credaſ; nec eo factu a[]io quo p[]utat; nec o[]io meæ ſuſſie uolūtatis aut diſpoſitiōis aut c[]ſenſiōis aut falté cognitiōis; ut fi eſt. Hæc ſi n[]o credut q[]d teſte deo loquor; q[]d amplius facia: n[]o habeo, Ego tamé abſit ut eos creda: hoc tuæ ſanditati maliuola méte fuggerere ad excitādas iſter nos inimicicias; q[]s miſericordia domini dei n[]fi auertat a nobis, ſed fine uſlo nocédi a[]io facile de hoie huana uitia ſuſpicari. Hoc, n[]e de illis a[]quu é credere: ſi uafá ſut Chriſtiniuſ n[]o cōtumeliá: ſed i honoré ſacta: & diſpoſita i domo magna: a deo ad o[]e opus bonuſ. Quod ſi poſt h[]ac atteſtationé meaſiſ i notitiá eog[]u euerit; facere uoluerint; q[] non reſſe faciát; & tu uides, q[]d ſane kriſpera: nullu me libr[]u aduerſus te Romá miſſe i[]o kriſpera: qa: & libri nomé: ab ipfa epiſtola diſcernebá Vnde o[]io neſcio q[]d aliud te auſſiſe exiſtimauerá; & romá nec ipfa epiſtolá: ſed tibi miſerá; & aduerſus te n[]o é arbiſtabar; q[]d ſinſeritate amiciæ ſiue ad admonéduſ; ſiue ad te uel me abs te corrigéduſ feciſe me noue i[] exceptis át familiaribus tuis: teipuſ obſecro p[]grámiq[] redépti ſumus; ut q[]cunq[]s tua bona q[] domini pie- tate tibi c[]oſſeſa ſut; i[]r is meis poſui: n[]o me exiſtimos iſidioſo bládioloq[]uo poſuſie. Siq[]d a[]ut in te peccauí: di- mitas mihi. Nec illud q[]d de te neſcio cuius poſetæ factu i[]eptius fortaſſe, q[] litteratus a me c[]memoratú eſt ſp[]erius q[] dixit ad te trahas, c[]u c[]ôtinuo ſubiecerim: n[]o h[]oc i[]o me dixiſſe, ut oculos cordis reciperes; quos abſit uing ut amileris: ſed ut aduerteres; quos ſanos & uigiles haberes, pp[] ſolá ergo palinodiá ſi kriſperimus aliq[]d q[] d[]eripto poſteriore deſtibere deamus imitandá: n[]o pp[] Stefichori caecitate: qua c[]ordi tuo nec tribui: nec iuuiattingendú ill[]a exiſtimauia: atq[]d idétidé rogo; ut me fidéter corrigas; ubi mihi hoc opus e[]e p[]ſpexeris. Quanq[]n, n[]ecudú honóq[] uocabula; q[] iá eccleſiæ uſus obtinuit; epiſcopatus p[]byterio maior ſit: tamé i[] mul tis rebus Auguſtinus Hieronymo minor é Licet ét a minore quolibet n[]o ſit refugiéda uel deignanda cor- repto. De i[]erptatioe tua iá mihi p[]luafiſtiq[] utilitate ſcripturas uolueris tráſſerre de hebræis; ut, l[]ea: q[] a iu- daxs p[]ermitiá uel corrupta ſut; p[]ferres i mediú: ſed peto ilinuare digneris; a q[]bus iudæus utrú ab eis ipſis; q[] antedu[]erú domini iſterptati ſut; Et ſi ita é: q[]bus uel quoná eog[]u: An ab iſis poſterius: q[] propterea putari polſi alijq[] de codicibus græcis uel ſubtraxiſſe: uel i[]eis corrupiſſe: ne illis teſtimoniis de chriſtiana ſide uin cenem: Illi a[]ut anteriores; cur hoc facere uoluerit: n[]o iuenio. Deinde nobis mittas obſecro i[]erptationé n[]a de l[]xx, qua te ediſſe i[]erptabá. libe[]q[] quob[]s tu[]i cuius métióne feciſt; de optimo genere i[]erptand[]i: cupio le g[]ere; & adhuc noſſe; q[]uo coæquáda ſit i[]terprete peritiá liguæ, c[]oiecturis eog[]; q[] ſcripturas ediſſerédo per- tach[]t quos necſſe é et ſi reſte atq[]o unius ſidei fuerint uarias parere i multoq[] locoq[] obscuritate ſenteti- n[]is nequaq[] ipfa uarietas; ab i[]euſd[]e ſidei unitate diſcordet, ſicut ét unius tractator: ſecudú q[]adé ſidé ali- ter atq[]o aliter eundé locu[] p[]ot exponere, qa hoc eius obſcuritas pati[]o. Ió a[]ut deſiderio i[]erpretatiſiem tuá de, llux ut ranta latinoq[] uiterptú q[]g[]leſcuq[]s tu[]i auſi ſut; quátu poſſumus; i[]peritia careamus; & hi q[] me iuide- ne putat utilibus laboribus tuis: tandé aliquáſi fieri p[]ot: i[]telligát; p[]pteræ me nolle tuá ex Hebrazo i[]ter p[]lanom[]i e c[]cleyſus legi, n[]e c[]otra, l[]xx, auſcoritáte tanq[] nouú aliq[]d p[]erřêtes; magno ſc[]ádalo pturbemus ple- bes Chriſtiaq[]uæ aures & corda ill[]a i[]erptationé audire c[]ofueuerut; q[] et ab apoftolis approbata é. Vnde il l[]ad apud ioná uirgultú ſi i hebræo: nec hedera é: nec cucurbita: ſed neſcio q[]d aliud; q[]d trunco ſuo n[]ixu n[]ul l[]s ſuſentáduſ admiuiculis erigaf; m[]allé iá i oibus latinis cucurbitá legi. N[]o, n[]u ſuſtra hoc p[]uto ſeptuaginta poſuſiſenili qa & huic ſimile ſiebant. Satis me ímo fortaſſe p[]lufq[] latis; tribus epiſtolis tuis reſp[]oſiſſe arbi- tror: qua[]s duas p[] Cyprianuſ accepi; una p[] firmú Reſcribe q[]d uifum fuerit ad nos uel alios inſtruédos. Da- bo át opera diſligetioré; quátu me adiuuat dominus; ut litteræ; q[]s ad te ſcribo; prius ad te p[]ueniá; q[]d ad qu[]e qa quo latius i[]eſpergan[]c. Fateor. n[]ec mihi ſerit uelle de tuis ad me; q[]d' de meis ad te factu: iuſtifiſme exopultas. Tamé placet nobis inuicé n[]o tantú caritas; ueg[] et libertas amiciæ, ne apud me taceas uel ego apud te; q[]d i noſtris litteris uicifímm nos mouet; eo ſcilicet a[]io q[] oculis dei i fraterna dilectione n[]o diſp[]licet. Quod ſi inter nos fieri poſſe ſine i[]p[]lius dilectionis pernicioſa offenſione non putaſ; non fiat. Illa enim cari- tas qu[]a tecu habere uelle profiteor: maiuor eſt. ſed melior hæc minor q[] nulla eſt.

Sancti Auguſtini epi ad beatu Hieronymu p[]byteru expofitioné petétis de eo quod ſcribif[] in canonica Iacobi. Siq[]s totá leſe ſeruauerit; offendat a[]ut in uno; ſactus é o[]ium reus; ubi plurima traſtat de connexione urtuá iacu: ac uitióq[]e lecudú philofophoq[]e catholicorúq[]e ſententias.

Epiſtola.

C-xv.

Q
Vod ad te ſcripſi honóra[]de mihi i Christo frater Hieronyme q[]rés de a[]ia humana; ſi n[]aſcentibus ſingulis nouæ lingulae n[]unc uſq[]s ſut; ubi peccati uinculú c[]ôtrahút; q[]d p[]actamentú g[]ræ Chriſt i[]eſt in iſantibus recéter natis ſoluendú e[]e n[]o dubitamus; c[]u i n[]o paruú uolumen p[]cederet; n[]olu ulla alia onerare q[]ſtione, ſed q[]d urget acrius; multo minus é negligéduſ, Proide q[]ro; & p[] deu ob- ſecrot ut exponas mihi q[]d multis exiſtimo, p[]ſutug[]e, aut ſi n[]a uel abs te uel ab alio aliquo expoſitú habes; di- egas nobis q[]uo accipieſdu ſit; q[]d i epiſtola iacobi apoſtoli ſcriptú é. Quicunq[]u, n[]totá leſé ſeruauerit; offen- dat át i n[]o; ſactus é o[]ium reus; q[]s res talis ac táta é; ut q[]d h[]ic tibi n[]o t[]á o[]lim ſcripſi; multú me p[]o[n]eitate. De agéda n[]a[]q[] p[]lentí uita q[]uó ad uitá pueningus a[]terná: n[]o de p[]terita p[]crutanda; qua[] penitus demerſit obli- uotuſticut eſt illud q[]d de a[]ia q[]rendú putauí; hæc uertiſq[]tio. E[]leganter a[]ut di[]ctú eſſe n[]arraſt; q[]d huic rei ſa-

x

tis apte eonuenit, Cú qdam ruiffet in puteu;ubi aqua tата erat;ut eú magis exciperunt ne moret;e;guffoc
ret ne loqref;accreffit alius;& eo uíso admirans ait. Quó huc cecidift;At ille Obfecro ingt cogita quó hinc
me liberes:nô quó huc ceciderim qras.Ita quoniá fatemur;& fide catholica tenemus de reatu peccati tanç
de puteo et paruili ifantis aisam Chriſti gíra liberáda;ſatis eſt ei;g moduç quó ſußa fiat nouimus; et ſin nung
quó i malú illud deuenerit nouerimus.Sed iò putaui eé qrdéu;ne forte ex illis opinionibus ícarnatios aſe
aliqaú teneamus ícautius;q liberáda prſus aisam paruili còtradicat;negans eá eè in ísto malo. Hoc igiſ
miſſime retento;g aí paruuli de reatu peccati liberáda e;nec alio modo liberanda níſi gáı de p leſu Christ
ſtú dominú nírm:ſi poſſumus et ipſus mali cám & originé noſſe:uanilogs nô disputatoribus ſed litigato-
ribus paratius íſtruètiuq; reſſtimus,Si aút nô poſſumus;nô qa latet miſeriæ principiù;ig pigréſcere miſeri
cordiæ debet officiù,Aduerſus eos aút q ſíbi uidenſcire qd'neſciù;hoc tutiores ſumus;g hác ignoratá
níam nô ignoramus. Aliud é enim qd neſire malú é;aliud qd ſciri uel nô pòt;uel non opus é;uel ad utam
qua qrimus idifferés é.Hoc eſt uero qd de litteris apoftoli Iacobi nunc regroí; hac ipſa qua uiuimus & ut
ſp uiuamus deo placere ſtudemus actiòe uerſaet. Quó igiſ intelligédu é obſecro teicung; totá legé ſerua
uerit;offèdat át i uno factus é oíum reus;Ita ne q furtú fecerit;ímo uero q dixerit diuiti:ſede hic pauperi
át át ſta illici;& homicidii & adulterii & ſacrilegii reus é'Quod iſ nô é;iquò q uno offendit factus é oíum
reus? An illud qd dixit de diuite & paupere ad ita nô ptinet;quoq; fi qs offederit:fiet oíum reus;Sed reco
lédú é unde uenerit illa ſentétiá;& q illa ſupiora peperint;qbuſq; cōnexa depèdeat,Fratres mei nolite ingt
in pſonag; acceptiòe habere fidé domini nír leſu chriſti gloriæ. Et,n.íſ itroierit i cōuentu níu ut annulí
aureg; habés í uéſte cádida;itroierit át & paup í ſordido habitu;& ítedatis i eú q idutus uéſte p clearly& di-
catis eítu ſede hic bene:pauperi át dicatis:tu ſta illici;aut ſede ſub ſcabello pedú meog; nône iudicatis apd
uos metiplos;& ſacti eſtis iudices cogitationú iniquag; Auditæ fratres mei dilectiſſimi:nonde deus elegit
pauperes í hoc mûdo;diuites í fide; & hâredes regni;qd repromiſit deus diligétibus ſe'Vs aut exhonora-
ſtis pauperé;pp illú.f.cui dictú é;ita illici;cú habét ánulú aureú dictú eét;tu ſede hic bene,Ac deide ſequif
eandé ipſa ſentétiá latius uerſans & explicans;nône iquit diuites p potétiá opprimút uos;& trahun ad iu-
dicia'Nône ipſa blaſphemát bonú nomé;qd inuocatú é ſup uos'Siqdé legé p[ſciticis regalé fecúdu ſcrip-
diges p[xiúm tuú ſicut te ipſú;benefacitis.Si aút p[ſonas accipitis;peccatu operamini:redarguti a lege qua
ſi tranſgreſſores,Vide quéadmodú trágreſſores legis appellat;q dicút diuiti ſede hic;& paupí ſta illici,Vi
de ne putarét còtéptibile eé peccatú íi ha c una re legé traſgredi;ſecutis adiuxit. Quicuq totá legé ſem-
uerit;offendat át i uno;ſactus é oíum reus.Qui.n.dixit nô mœcchaberis;dixit;& nô occides, Quod iſ nô
occidis;mœccharis aút;ſactus es traſgreſſor legis,pp id qd dixerat redarguti a lege;q[ui tranſgreſſores,Que
cú ita ſint;côſequés uí;níſi alio mô itelligédu oſtédá;ut q dixerit diuiti:ſede hic;& paupí ſta illici;huc nô
honore;qué illi deferés;& idolatra & blaſphemus & adulter & homicida;& ne qd lógu é;cúſta còmemorí
reus oíum criminú iudicáduſ é.Offendés qppe í uno ſactus é oíum reus,At.n.q una uirtuté habetòres ha
bet;& q una nô hét;nullá habet.Hoc fi ueg é;côſirmaſ í ſta ſentétiá;ſed ego éa exponi uolo:nô còſimariſi
p ſeipſa apud nos oíbus philofophog; auſtoritatibus firmior é.Et illud qdé de uirtutibus & uitiſi uera-
citer dici:nô é côſequés;ut pp hoc oíia peccata ſint paria.Ná illud de iſeparabilitate uirtutum:níſi forſtan
dallo; tamé ſi ueg memini;qd uix memini;oiibus philofophis plauct;q eafdè uirtutes agendá uita nece-
farias ée dixerút.Hoc át de parilitate peccator; ſoli Stoici auſi ſút disputare;côtra oem ſenſu generis huma
ni,quá eos; uanitate í louiniano illo;q i hac ſentéti Stoicus erat;ia aucupádis át & deſenfádis voluptatibus
Epicureus de ſcripturis ſanctis diluciſſime cōuiciti.In q tua ſuauiſſima & p[clarifiſima diſputatione ſatis
euidenter apparuit:nô plaucifie auſtoribus níris:uel ipſi potius;quæ p eos locuta é ueritati;oíia paria eé pec
cata. Quó át fieri poſſit;ut eé ſi hoc de uirtutibus ueg é;nô tamé iò cogamur fateri æq[litate oíum peccat-
to; q[tu poſſum adiuuáte domino aprire conabor. Quod fi effecero approbabis,ubi uero cauſe deuero
tu ſupplebis,certe hinc p[luadét;q una uirtuté habuerit:hre oés;& oés deefle; cui una deuferit. q prudétiá
nec ignaua nec iniuítæ nec ítéperas pòt eé,ná ſi aliqd hog fuerit;prudétiá nô erit. Porro fi prudentia tunc
erit ſi & fortis & iuſta;& téperas ſit. p[ſecto ubi uerit;ſecu hét cæteras.Sic & fortitudo i[prudés é non pòt
uel intéperans;uel iniuítæ:ſic téperatíæ neceſſe éut prudés;fortis;& iuſta ſit. Sic iuſtitia non é níſi ſit prudis
fortis;téperas,ita ubi eſt una uera aliqua eag; & alia[ſimiliter ſunt. Vbi át alia[ſeút:uera una níó eéti
ſi aliquo mô ſimilis eé uidea[.Sút.n.ut ſcis q[da uitia uirtutibus aperta diſcretióe còtraria;ut i[prudétiá pru
dentiæ. Sút aút q[da q tantú uitia ſút:iò còtraria;q[da tamé ſpecie fallaci ſimilia;ut eidé prudentiæ:nô i[pru
détia;ſed aftutia.Nunc.n.eá dico aftutia;q uſatius í malitioſis itelligi;& uocari folet:nô ſicut nífa loq i[pru
ptura còſueuit;q ſæpe aftutiá í bono ponit. Vnde eſtote aftuti;ut ſerpètes;& illud;ut & inóctibus deratu
tiá;q[gg; & apud illos:romanæ linguæ diſerſiſſimus dixerit;neq illi tamé ad cauſéu dolus;aut aftutia deran
aftutiá ponés i bono;led apud illos rarifiſimú;apud níos ſrequétiſſimú é. Itéq[ í partibus téperatíæ aptuſi
me còtraria é eſſuio p[ſimoniæ,ea uero q tenacitas dici ulgo ſolet;uitiú qdé eſt;tamé parli moniæ ſimile
nô natura;led fallacíſima ſpecie. Ité diſmilitudine manifeſta còtraria é iuſtitia iuſtitiæ.Solet aút q[ſi imi-
tari iuſtitiá uindicádi ſe libido,led uitiú é.Ignauia fortitudini p[spicue còtraria é iurituria uero dilat natua
fallit ſimilitudine, Còſtantia pars q[da uirtutis é. Ab hæ incòſtátia lóge abhortet;& idubie còtralitit.Perti
nacia uero còſtátia dici affeclat; & nô é;qa illa é uirtus;hoc uitiú. Vt ergo nô iterú hæc eadé commemorat
neceſſe ſit;exempli gára ponamus aligd;unde poſſit cætera intelligi. Catilina ut de illo ſcripferunt;q noſſe
potuerú;frigus;litim;famé;ferre poterat;eratq patiens inedia;algoris;uigilíæ:fupraq cuiq credibile éacp
hoc & ſibi & suis magna p[ditus fortitudine uidebaf;led hæc fortitudo prudés nô erat;mala.n.p bonis elv

["gebat. Téperans nò erat: corruptelis, n. turpiffinis fœdabaç, luftus nò erat: ná côtra patriá côiurauerat. Et iò nec fortitudo erat: fed duritius sib: ut ftulos falleret; nomé fortitudinis iponebat. Ná si fortitudo eét:nò ui: quifed irius eét; Si aŭt uirtus eëra: cæteris uirtutibus tanç ifeparabilibus comitibus nunç relinqueretur. Quo pp dí qriç et de uitiis: utrú ipfa similiter oíta fint: ubi unú erit: aut nulla fint: ubi unú nò erit: laborio: ùi éid ofidere, pluerea q una uirtuti duo uitia opponi folét. Et qd aperte còtrariuí é; & qd specie similitu: dimis adíbrat. Vnde illa Catilinae qa fortitudo nò erat: q eét cù fecú uirtutes alias nò habebat: facilius uide baf. Quod uero ignauia fuerit: ubi exercitatio qlibet grauifimas nsoleltias ppetiédat: q tolerádi: supraq cuíq credibile é fuit ægere pfuadere pòt. Sed forte acutius ituëtibus; ignauia apparet ipfa duritia quia labo: re bonose, fluido: qbus uera acqriç fortitudo neglexerat. Verútamé qa fùt audaces q timidi nò fùt;& rur is timidia qbus abest audacia: cuí sú fit utrúq uitiu: quoniá q uera uirtute fortis é: nec temere audet: nec ícò: fulte timet: cogimur fateri uitia plaus eúrtutibus. Vnde aliquádo uitiuú uitio tollif: ut amoí laudis amor pecunize: aliquádo unú cedit: ut plaus succedat: uelut q ebroíus fuerit: si modicuí biberit: & tenacitaté & am bitione: didicerit. Poffit ita: q uitia ét cedere uitiis succedétibus non uirtutibus, & iò plura fùt. Virtus uero quo una igreffa fuerit: quoniá fecú cæteras duct: pfecto uitia cedét oíá qcuíq inerát. Nò, n, oíá inerant: fed alquido totidé: aliquádo plura paucioribus uel pauciora pluribus succedebát. Hæc utrú ita se habeát dili- gétius igredú é. Nò, n, & ita diuina sentéta é: q dí: q una uirtuté habuerit: oés habet, eíq: nulla iest: cui una dèutent, fed hominib hoc uilú émultú qd é igéiolis: itudifis: fed tamé hominibus. Ego uero nefcio qué admodi dicainò dico uirú a quo denominata dicié: uirtus: fed ét mulieré: q uiro suo feruat thori fidé: si hoc faciat pp pectú & pmifúl dei: & q primitus fit fidelis nò habere pudicitia; aut pudicitia nullá uel paruam é unutre. Sic & marití q hoc idé feruat uxori: & tamé fùt plurimi tales: quogé line aliquo peccato éé nemi dixerit, & utiis illud qlecúq peccatú ex aliquo uitio uenit. Vnde pudicitia còigalis i uiris fecminifis: re- llogis cù pculdbio uirtus fit: nò, n, aut nihil aut uitiu: é: nò tamé fecú hét oés uirtutes. Ná si oés ibi effent: nùllis étt uituú: nullú óio peccatú. Quis aŭt fine aliquo peccato? Quis ergo fine aliquo uitio, i, fomite quo: quó: uel qí radice peccatú: cui clamet q supra pectus domini recùbebat: si dixerimus: qa peccatú non hêmus : quos ipos fecdimus; & ueritas in nobis nò é. Nec hoc apud te diutius agédú é: fed pp alios q fotte hoc le- gittin dico. Ná tu qde é i eodé ipso opere splendidio côtra louinianú ét hoc de fcripturis fanctis diligéter. p- lathi. Vbi ét ex hac ipfa epiftola cuius uerba fùt: quogé nunc itellectú reprimus poffuist: qd: fcriptú é: in mul: nis. offendimus oés, nò, n, ait offendit: fed offendit: oés: cù Christi loquere: fed apoſtolus: & cù hoc loco dicue: Quicúq aŭt totá legé feruauerit: offendat át át uno: factus é oium reus, Ibi nò in uno fed i multis: nec quod: fed oés dixit offendere. Abſit át ut quiíq fidelis exilimet tot milia ſeruoq. Chriſtúq ueraciter dicút é habre peccatúre ſe ipſos decipiant: & ueritas in eis nò fit nullá habere uirtuté, cù uirtus magna fit ſapi- entia. Dixit át ipfa ſapientia homini. Ecce pietas eſt ſapientia. Abſit ergo ut dicamus tot ac tantos fideles: & pos hoíes dei nò habere pietaté quá græci uel eufebiá uel exſpílius & plenius theoſebian uocant. Quid át vens é nifi cultus: & unde ille colicí nifi caritate: Caritas igiſ de corde puro & cœſcientia bona & fide nò ita magna & uera uirtus eſt: qa ipfa eſt & finis præcepti. Merito dicta eſt fortis ficut mors: quia ſiue nemo duicit ſit morte: ſiue qa í hac uita uſq: ad morte eſt méfura caritatis: ſicut domius ait. Maioré hac cari énemo habet: qut úaím ſua: ponat. P amicisuis: ſiue potius qa ſicut mors aíam auellit a ſenſibus carnis ſicitas a cócupifcentiis carnalibus. Huic ſub ſeruit ſciétia cu é utilis, ná fine illa iflat. Quod uero illa ædi- ficado: iuleperit: nihil ibi ita inane qd inflet iueniet. Vtilé porro ſcientiá definiendo moſtrauit: ubi cù dixif tot Ecce pietas eſt ſapientia: còtinuo ſubiunxit. Abſtinere uero a malis ſcientia eſt. Cur ergo nò dicimus qui hanc uirtuté hét híe oésicú plenitudo legis ſit caritas. An quanto magis é in hoíe: tátó magis é uirtute pſi- ans. Quáto aŭt minus: tátó minus eſt uirtus: qa ipfa eſt uirtus, & quanto minus é uirtus tátó minus é uitiu. Vbi ergo illa plena & pecta: erit: nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uiden: ſtoici falli: qa pſiciétem ho miní i ſapientia nolút óio habere ſapiétia: fed tunc habere cù in ea oio pſectus fuerit, nò quia illú: pſectum negá, ſed níſi ex pſundo quodá emergendo repente emicé: i auras ſapiétiæ liberas: nulla ex parte eé pſapien tis, n.nihil itereſt ad hoíem ponat: ſpofcádu: utrú aquá ſtadiis multis ſuper ſe hét altam: an unú palmú aut d: gific illos qui tendút ad ſapiétia: pſicere quidé dicút: tanç ab imo ſurgétes gurgitis i ærem, fed níſi totá huitiá uelut opprimé: é aquá pſicído uelut emergédo euæſerint: nò here uirtute: nec eé ſapiétes. Vbi aŭt maleintimox habere totá, nec quicq: ſtulticiá: remanere: unde óio ullú peccatú poffit exiſtere. Hæc similis: tuidos ubi ſultiá: uelut aqua & ſapientia: uelut aer poní: ut animus a pſocatióe ſtultitíæ tanç emergens i ſa- pientia repente reſpiret: nò mihi úf fatis accomodata noſtraq: ſcripturæ: auctoritati. Sed illa potius: ut ui- tuú uel ſultitia tenebris: luci aŭt uirtus & ſapientia còpare: qtuú ita ſilia ſimilia de corporalibus ad itelligibilia duci poffut: ita: qfut: cù in ſimilia de corporalibus ad itelligibilia duci poffut: ita: q

men iò nò prauo prauius eſt; diſtortoq[ui] disſortius. Si aŭt q[ui] puto e[que] uerius; faciſque litteris congruentiusita funt aix[em] i[tem]i[no]ſt corporis mébra: nò q[ui] uidean[que] locis; ſed q[ui] ſentian[que] affectibus; & aliud illumina[que] apſus; aliud; minus; aliud oio caret lumine; & tenebroſo inu[er]bra[que] obſtaculo; p[er]ſecto ita ut q[ui] ſtuti; illustrati[que] p[er] caritatis affectus e[que]; i[em] alio actu magis; i[em] alio minus; i[em] alio nihil; ſic p[or]t dici habere alia; & alia nò habereali: am magis; alia minus habere uirtuté; Nà & maiot[em] e[que] iſto caritas; i[que] illo; reſte poſſumus dicere; & alij[que] illo nulla in illo; quátu[m] ptinet ad caritati[que] p[er]tatis e[que]; & in ipſo uno homine q[ui] major[que] habuit pudicitia; pati tiá; & maiore[que] hodie q[ui] heri; ſi p[er]ſicit; & adhuc nò habeat c[ó]tinentiá; & habeat nò paruá miſericordiá; & ut ge neraliter; breuiter[que] c[ó]plectar; qua[que] de uirtute habeá notioni[que]; q[ui] ad reſte uiuèdu[que] atriet; uirtus e[que] caritasqua id q[ui] diligédu[que] e[que] diligiſt. Hæc in alij[em]s maiot[em]; i[em] alij[em] minor; i[em] alij[em] nulla e[que]; Plenilíſima uero q[ui] iá nò p[er]ſuit augen q[ui] diu hic homo uiuit e[que] i[em] nemine. Quádiu aŭt augeri p[or]t; p[er]ſecto illud; q[ui] minus e[que] q[ui] debet ex uitio e[que] ſt. Ex quo uitio nò e[que] iuſtus i[em] terra; q[ui] faciat bonu; & nò peccet. Ex quo uitio nò iuſtificabi[que] i[em] conspectu dei o[ui] ués. Propter q[ui] uiu[i]tus; ſi dixerimus; q[ui] peccatu[n] nò habemus noſmetipſos ſeducimus; & ueritas i[em] nobis n[ò] e[que] pp; q[ui] ét quátu[m] libet p[er]ſecerimus; neceſſariu[que] e[que] nobis dicere; dimitte nobis debita n[á]cu; iá o[ui]a i[em] baptilmo di[que]; faci[t]; cogitata; dimiſſa ſint. Quid ita[q] q[ui] reſte uideat; unde & quádo & ubi p[er]áda ſit illa; p[er]ſectio cu[n] i[n] ſit; q[ui] adiuci p[er]ſit; Si a[que] p[er]cepta n[ò] e[é]nt n[ò] uti[q] e[que] c[é]t; ubi ſe homo certus inſpiceret; & uideat; unde auerte reſ; i[em]quo conare[que]; q[ui] gratulare[que]; q[ui] p[er]care[que]. Magna e[que] ergo utilitas p[er]ceptus ſi libero arbitrio t[ar]tu deum ut gratia dei amplius honore[que]. Quæ ſi ita ſe habet; unde ſiet o[ui]m reus; ſi in uno offendat; q[ui] tota leſe; lev uauerit. An forte qa[que] plenitudo legis caritas e[que]; q[ui] deus p[er]ximufq[ui] diligé; in q[ui] b[us] p[er]ceptris caritatis tota lex p[é]det & p[er]phætæ merito ſit reus o[ui]m; q[ui] c[ó]tra illa faci[t]; in q[ui] p[é]det o[ui]a; Nemo aŭt peccat n[í]ſi aduerus illa faci endo; qa[n]o n[ò] adulterabis; n[ò]n[ò] homicidu[m] facies; n[ò] ſuraberis; n[ò]c[ó]cupiſces; & ſi q[ui] e[que] aliud mandatu[m] h[uius] ſo[m] mone recapitula[t]; in eo q[ui] diligé; p[er]ximú tuu[t]anq[ui] teipſu. Dilectio p[er]ximi malu[n] n[ò] opera[que], Plenitudo illu[que] gis caritas. Nemo a[que] p[er]diligit p[er]ximú n[í]ſi diligé[s] deu; & hoc quátu[m] p[or]t; p[er]ximo impédiat; q[ui] diligit tanquam leipſu; & ut ille diligat deu; q[ui] ſi ipſe n[ò] diligit; nec ſe n[ec] p[er]ximú diligit. Ac p[or]c q[ui] tota leſe ſeruuerint i[em] uno offenderit ſit o[ui]m reus; qa[n]o caritaté faci[t]; unde tota lex p[é]det. Reus ita[q] ſit o[ui]m; faci[è]do c[ó]tura e[an] in qua p[é]dent o[ui]a. Cur ergo n[ò] dican[que] paria peccata[que]. An forte; qa[n]o magis facit c[ó]tra caritaté; q[ui] grauius peccat; minus q[ui] leuius? Et hoc ipſo q[ui] admittit; ſit q[ui] e[que] o[ui]m reus; ſed grauius peccas uel i[em] pluribus peccas ma[n] gis reus. Leuius aŭt uel i[em] paucioribus peccas minus reus; t[á]to maiore[que]; reatu quáto áp[lios]; t[á]to minore[que]; minus peccauerit; tamé ét ſi in uno offenderit reus e[que]; qa[n]o c[ó]tra eam faci[t]; q[ui] p[é]det o[ui]a. Quæ ſi ueran[que] n[ò] & illud abſoluiſq[ui] q[ui] ait h[ui]o etiá apoſtolicæ g[ra], in multis, n[ò] offendimus o[es]. O[es]. n[ò] offendimus; ſed grauius alius leuius. Quanto q[ui] grauius leuiuq[ui] peccauerit; t[á]to in peccato c[ó]nittéd[que] maiot[em]; quáto i[em] ligendo deo & proximo minor. Et rurſus tanto minor in peccati perpetratione; quanto maiot[em] in dei p[u]ximi dilectione. Tanto ita[q] plenior iniquitatis; quanto ianor caritatis. Et tunc perſeſtio ſumus in caritati; quáto nihil reſtat ex inſirmitate. Nec ſane quátu[m] arbitror putádu[que] leuqe e[que] peccatu[m] i[em] p[lonag]us accepti[que] ut bere ſidé domini leſu chrifi[t]; ſi illa dilatáti[que] ſedendi ac ſtádi ad honores eccleſiátilos referamus. Quis n[em] rat eligi diuité ad ſedé honoris eccleſiæ c[ó]tépto paupere íſtruſtiore atq[ui] ſanctiore[que]; Si aŭt de quotidianis c[ó]ſenſibus loq[em]s q[ui] n[ò] hic peccat, ſi tamé peccat; n[í]ſi c[ui] apud ſe ipſu[i]tus i[n]ta iudicat; ut e[que] t[á]to melior quanto diti[que] illo uidea[que]. Hoc, n[em] uſ[que] ſignificaffe c[ui] dicit. Nòne iudicatis apud uos metipſos; & faci[t] eſtis iudices mi[que] cogitationu[m]; Lex ita[q] libertatis lex caritatis e[que]; de q[ui] c[é]tifi[t]; tamé le[ge] p[er]ſicitis regalé ſecuſu[que] p[er]tuitas Diliges p[er]ximú tuu[t] ſicut teipſu; benefacitis. Si a[que] p[onas] accipitis peccatu[m] operamini; redargut[i]a a lege t[á]pia traſgreſſo[res]. Et p[er]ſt illa ſententiá ad i[tem]ligédu[m] difficillimá de q[ui] ſatis dixi; q[ui] dicédu[m] putau[n] eand[em] le[ge] libet tatis c[ó]memorás; ſic loq[em]ini inq[t]; & ſic faci[t]; ſicut p[eg] le[ge] libertatis i[́]cipientes iudicari. Et quoniá q[ui] paſulo ante dixerit nouit; quoniá i[m]multis off[é]dimus o[es]; ſi ſuggerit dominicá tanq[ui] quotidianá; quotidiáis; & ſi leu[n]ibus tamé uulneribus mediciná, iudiciu[m], n[em]q[t] fine miſericordia illi; q[ui] n[ò] facit miſericordiá. Hinc, n[em] do minus dimittite iq[t]; & dimitté uobis, date; & dabif[que] uobis. Supexaltat at t[em] miſericordia iudiciu[m], n[ò]n[em]; e[que] ad ſo[m] iudicio; ſed ſupexaltat; qa[n]a p[er]lues p[er]miſericordia colligun[que]. ſed q[ui] miſericordiá p[er]ſiteru[t] Beati, n[em] miſericordi[que]; deq[ui] a[pi]ſis miſerebi[t] deus; & hoc uti[q]s iuſtú[que] e[ut] dimittá[e]; eis; qa[n]o dimiſerú[t]; & deſ e[que] i[s]; qa[n]o dederú[t]. Inſeq[ui]pe deo & miſericordia iudicati[que]; & iudiciu[m] miſerati[q]; pp q[ui] e[de] i[em]. Mifericordiá & iudiciu[m] catabo t[ibi] domine. Ná q[ui] ſqs uelut n[í]miu[m] iuſtus iudiciu[m] fine miſericordia q[ui] ſecurus expeſtati[q]; i[em] iuſtifi[má] puocat; qua[n]e t[em]s ille dicit. Ne i[res] i[em] iudiciu[m] c[ui] ſeruo tuo. Vnde d[í]r populo c[ó]tumaci. Quid uſtits mec[n] iudicio c[ó]tédeſt[Cui]n, n[em] rex iuſtus ſederit i[em] throno, q[ui]s gloriáca caſtu[que] ſe habet cor; Aut q[ui]s gloriabi[t] mundú[n] e[ſe] a peccato[que]. Quæ i[mi]ſp[es] e[que] n[í]ſi ſupexaltet miſericordia iudiciu[m]; Sed erga illos q[ui] miſericordiá ſeceru[t]; ueraciter dicédo. Dimut te nobis; ſicut & nos dimittimus; & fine murmurati[que] dárdo, hilaré, n[em] datoré diligit deus. Deniq[ui] factus laco bus iá ex iſto loco de miſericordiæ operibus loqtur; ut quos ueheméter illa ſetéria tuererru[que] coſoleſciá ad monet; quó[u]t[em] quotidiana peccata[que]; fine q[us] hic n[ò] uiu[t]; quotidianis remediis expeſi[n]; ne h[ui]o q[ui] i[n] uno ſenderit; ſit o[ui]m reus; i[m]multis off[é]ndédo; qa[n]o i[m]multis off[é]dimus; pp magnú aggeré reatus ſui minutia[que] lectú[m] ad tribunal t[á]ti iudicis pueni[t]; & e[que] qua[n]o n[ò] ſecit miſericordia n[ò] iueni[t]; ſed potius dimittéd[que] atque dárdo merea[t] ſibi dimitti peccata[que]; reddi[q], p[er]miſſa, Multa dixi; q[us] bus t[á]bi tædiu[m] fortaſſus i[ſer]reg[q]; hæq [que] t[em]nem approbas; n[ò] expectas diſcere; q[ui] ea docere c[ó]ſueuſi[t]. Si q[ui] d[á]t e[que] i[em]; q[ui]tú[m] ad r[é] ipſa p[á]tinet; ná q[ui] eloq[ui] expeſata ſint; n[ò] nimis curo, ſi quid ergo i[em] eis e[que] q[ui] eruditione off[endat] tuu[q]o ut reſcribendo admeoneas; & me corrigere non graueris. Inſel[x] eſt enim qui non tantos etiam ſanctos tuorum ſtudiorum labores; & digne honorat; & de his domino deo noſtro; cuius munere talis eis; gratias agit. Vnde cum libétius debeam a quo libet diſcere quod inutiliter ignori[q]; promptius quoslibet docere quod ſcio; quátuo iuſtius ab ſte h[ui]o ca

natis debitur flagito: cuius doctrina in noire & adiutorio domini tatu & latia ligna ecclesiafticæ ifræ adiutæ süt 163
quatuor unq antea potuerut: Maxie tamen istam finiam:qcúcù totam legem feruauerit: offendat aŭt in uno
fatus est oium reus: si quo alio modo exponi melius posse nouit tua dilectio: p dominu obsecro: ut id no-
bilum cœmunicare digners.

C Angumetú excerptú ex fecundo libro retraetationu beati Augustini de duabus epistolis sive tractatibus
directis beato Hieronymo: uidelicet de p. xio pcedeti: & alio q habef iter qônes de origine animæ.

Cripí et duos libros ad p[ro]btege Hieronymú fedentè in Bethleé, Vnú de origie aia hois. Alteg, de
fínia lacobi apostoli ubi ait. Quicúq totá legé feruauerit: offendat aŭt in uno: factus est oium reus, de
utroq. còfulis eúſed in illo priore qôné qua p[ro]poſui ipſe nô ſoluí. In poſteriore aŭt q[ui]d mihi de illa ſol-
uaú audeſt nô tacuſed utú hoc approbaret et ille còfululi, reſcripſit aŭt laudás eáde còſolationé mea: ſi-
bi tamé ad respòdcédu ocuú nô eſſe respòdit. Ego uero quouſq[ui]s eſſe in corpe: hos libros edere noluí: ne forte
reſpòderet aliquádo: & cù ipa respòſioe eius potius ederenf. Illo aŭt defunéto ad hoc edidi prioré: ut q[ui] legit
admonéat aŭt nô q[ui]re oíno q[ui]o deſ: aia nafcétibus: aut certe de re obſcuriffima eá ſolutioné quaſtiōis hu-
tus admiftere: quæ còtraria nô fit aptiffimis rebus quas de originali peccato fides catholica nouit í paruulis
lis níu regenerenf. I Xp[o] fine dubitatiõe dándandis. Poſterioré uero ad hoc ut q[ui]dónis de qua ubi agit: etiam q[
]nobis uila eſt solutio ipfa noſcaf. Hoc opus ſic ícipit dominu noſtrum q[ui]s uocauit.

C Beati Hieronymi de corpe & fanguine Christi. C Epistola. C. xvi.

M Agnitudo cæleſtii beneficio: anguſtias humænæ métis excedit: Et p[ro]terea ordiauít ita diuía, pui-
détia: ut q[ui]d cape in nobis r[o] reſe: mole uiſta n[on] poterat fides deuota c[ò]cipeti: & in ítellectu credulita-
tis robuſa nutritet. Cú ergo pp[ra]ſtrअलिएनेट Adæ origi: & morti teneremur obnoxii: p[ra]ſciés ex al-
to deus ex quo effemus graui debitores iuxta clitaté captiuitatis: reparauit munus redéptiſis, i, ut p[ra]debita
morte offeret indebita: qa nec nos h[ab]amus unde uiuerimus: nec ille unde moreref. Materiá ergo de n[on]
mortalitate ſuſcepit: ut de ſua ímortalitate collata mori poſſit uita p[ra] mortuis. Et qa corpus aſúptu ablatu-
nus etat ab oculis n[is]: & fideribus illaturus necefariu erat: ut nobis i hac die fac[im] corpis & fanguis ſui c[ò]
ſccratet: ut coleret: iu[el] uigiter iure p[ra]myſteriú, q[ui]d ſemel offereſa: cí p[ra]ciuú: ut qa quotidianá & ídeſſa curre-
bur p[ra]hium ſalute redéptio p[pe]tua e[ét] c[ò]tredéptiōis oblatio: & p[er]nnis illa uiéima uiueret í memoria: & p[ra]
fens ſemp e[ét] in g[ra]. Vera tunica & p[re]ſecta hoſtia fide æſtimádi n[on] ſpecie: nec exterioris c[é]fenda uíſu homis
ſd. ſtioris affecto, Vnde merito c[æ]leſtis c[ò]ſirmat auctoritas: qa caro mea uere eſt c[ibus]: & ſaguis meus ue
re et potus. Recedat ergo o[é] íſidelitatis ábiguus: quâdoq[ui] de q[ui] auctor eſt muneris ipſe e[ét] teſtis ueritatis. Ná-
uiſis ſacordos uíſibiles creaturas in ſubſtatiá corpis & ſanguis ſui: uerbo ſuo ſecreta p[ra]tá c[ò]uertit: ita di-
c[ò]Accipite & comide te ergo c[or]pus meu, Et ſicifacione repetita: Accipite inq[ui]: & bibite hic e[á] ſaguis meus.
Ergo ut ad nutu p[ra]cipiétis domi repéte ex nihilo ſubſtiterú excela c[æ]log[em]: p[ra]ſúda ſluſtú: uaita terræ pa-
[ra] potéia: íp[ra]itibus fac[is] uerbi p[ra]bet uirtus: & rei ſeruit effectus. Quátam itac[em] & qua celebráda uis diuia-
benedictiōs operéſt: & q[ui]o tibi nobú & ip[ra]ſubtible uideri n[on] debeat: p[ra] Christi ſubſtatiá terrena & mortalia
comutant: reip[mi]q[ui] p[ra]tá in x[p[o] es regeneratus interroga dudú alienus a uita: p[ra]egrinus a miſericordia: falutis
aia ítulécus mortuus exulabas: ſubito initiatus Xp[ia] legibus & ſalutaribus myſteriis inuatus í corpe eccle-
ſa n[on] uide[do] ſed credédo tráſiuit: Et de filio p[ra]ditio[is] adoptiuos dei fieri occulta puritate meruifti í méſu-
nuſubibili p[ra]manés maior factus es te ip[ro] uíſibiliter fine quaſtatis augmétom: c[ui] ipſe atq[ui] idé eſſes multo ali-
ter ſide: p[ra]p[er]ſibus extituit: í exteriore nihil additú e[ét] & totú í iteriore mutatú e[à]c ſic h[o] Xp[ia] filius effectus:
& Xp[is] in hois méte formatis e[ét]ic[ito] ego ſine corpali ſenſu p[er]itita uilitate depoſita ſubito noua indutus es
dignitate: & ſicut h[ac]q[ui] í te deus l[æ]sa curauit: íſecta diluuit: p[er]aculata deterſit: n[on] ſut oculis nec ſéſibus tuis
credita: ita c[u] reuerédo altari c[æ]leſtibus c[ibis] ſacíadís accedis facrú dei tui corpus & fanguiné reſpice: hono-
ramirare: méte c[ó]tige: c[ord]is manu ſucipe: & maxie h[au]ſtu íteriori aſtume. Quod ſi illius ueteris legis má-
nade q[ui]o legi[que] p[lu]it eis mána: ut ederé: hoc unicuiq[ui] ſapiebat q[ui] deſideriis c[ò]cupierat. Aliudq[ui] erat q[ui]d ſu-
mebaſtaliud q[ui]d uidebaſ: iuiſibiliterq[ui] f[ap]or ille í ſingulq[ui] ſéſibus formabaſ. Si ergo illud ueteris legis má-
na c[æ]litus elap[ui] p[ra]multimodas ſuafuitates naturæ ſuæ meritú & generis ſui excedebat ítuítú: & ſi creaturá
fúia diſpétatio largitoris multiplici diuerſitate c[ò]diderat: ut p[ra]beret guſtus: q[ui]d ignorabat ap[er]ſtus: qa iuxta re-
c[ip]iétis deſideriú e[à]c illius nouitas & dignitas nafcebat. Vn[u]quéq[ui], n[u]arii & alienis ſaporibus reſiciebat
melilíu pluuiæ illius donú: & multiplex ſic[ci] íbris obſegú, q[ui] c[ui]ta ſintiq[ui]d illic auiditas ſaciebat: hic fides
faciat: & ſic[ui]t in corpe c[ibus] ſapiebat: í p[ec]tore deus credulitate p[er]ciat. ſicut legimus: Accedat h[o] ad cor altú
& exaltab[í]t deus. L[ó]q[ui] ibi delectatio obtíebat í faucibus: hic benedictio ope[č] í ſenſibus. Ad cognolcédum
& p[ra]piétu c[af]riſicuí ueri domici corpís: ipa te roboret potéia c[ò]ſecratoris. & q[ui] t[uc] latuit p[ra]figuratus í má-
naití tibi n[unc] máifeſtatus í g[ra]. Ip[mi]q[ui] at ſuiffe í mána: illius ſpe p[ra]figuratú: et, p[he]phta euidéter oſtédit dicens:
pan[é] c[ui] dedit eis: p[an]e ágeloq[em]: n[ili] Xp[is] q[ui] c[ibo] fuæ caritatis & lumie
dlaritatis nos faciat: Et h[uc]d dat p[an]e: dicite: p[he]phta: Sexta die duplú colliges. dum, n, p[ri]o a domica die i le-
ge: tmbu[č]: & í folo fabbato denega[č]: tá t[uc] Christus ab eccleſia cui domicú r[ef]urrectiōis dié c[ò]ſecrauít: reci
piétus oſtédí: & l[yn]agoga: ad qua cultus ſabbati ptinebat: negádis e[é] p[er]cipí: dum dies q[ui]d dies ſeptimus
c[æ]leſtis panis fraude multa: de quo pane uetus narrat h[ist]oria: nec q[ui] plus collegerat habuit amplius: nec q[
]minus parauerat repperit minus: eo q[ui] eucbariftiæ p[ec]ceptio n[on] i quaſtitate ſed í uirtute c[ò]ſiſtat: q[ui] corpus do-
mini ſacordote diſpétate tatu é in exiguó: quátú é c[ò]ſtat i totu: q[ui]d c[ui] eccleſia fideliú ſumit: ſicut plenum í
unueriffita integrum eſſe probatur in ſingulis. de quo ſenſu ap[o]ſtolica ſententia deriuata eſt dicens: qui
multa habet non abundabit: & qui modicum habet non minorabit. Non, n, de c[ò]muni pane accipi dictum

pōt;qué ſi forte eſurientibus apponeremus:nō ex toto pueniret ad ſingulos:ga pticulatim & minutati pro-
portiōe ſua unuſq; p[]ſumeret,de hoc uero pane cù aſſumiſ: nihil minus habent ſinguli:q uniuereſi, totum
unus:totu duo:totu plures fine dimutiōe accipiut,qa benedictio huius ſacri ſcit diſtribu: nec ſcit diſtribu
tiōe cōſumi. Saſci itaq huius ſormā et i udazoq paginis uidentem expſiſa. Ná de Melchisedech i Geneli legi
mus. Et Melchisedech rex Salc obtulit pané & uinu: & benedixit Abrahæ. Fuit auté ſacerdos dei alutimi-
dúq a p[]putio, i, a gétili circúcifio futura benediciſ: eccleſiæ gloria p[]dicaſ: & ſynogagæ ifideli populus ex g[]
tibus acq[]ſutio p[]p[]onit. Huius ergo Melchisedech genealogia uel orig notitia illius t[]pis latuit: & oblatione
panis & uini hoc xpi facriſiui p[]figurauit: deo p[]ppheta pnúciat, Tu es ſacerdos i æternu ſcdm ordine: Mel
chisedech, Ná & Moyſes de eo myſterio loqués: uinu: & languiné ſub una appellatiōe signiſicat: & i bened-
ctiōe patriarchæ dominicá paſſioné multo ápius demoſtrat: ita ingens. Lauabit i uno ſtolá ſu: & i ſaguie
uuæ palliu ſu, Aduerte q[]e euidéter cōſtat uini creaturá Xpi ſaguie núcupata: & q[]d adhuc de hac duphici p[]
cie inq[]rere debeas: ip[]o domino atteſtate cognoſce. Nifi inq[]t máducaueritis carné filii hoſ: & biberitis eus
ſanguiné:nō h[]ebitis uitá in uobis. Quod teſtimoniú cōtra Pellagii blaſpemias euidentiſiúm atq. ualidib[]
mú eſt: q[]ſerere arepta ip[]ietate p[]ſumit:nō pp[]uitá: ſed pp regnú ca[]log. baptiſmu puulis cōſerédu. Sub his
eni dei uerbis: q[]bus euágeliſta pnúciat nō h[]ebitis uitá i uobis: ap[]te itelligédu eſt: q[]os aí aune[]r baptiſmi
uacua nō ſolú gloria careat: ſed & uitá, Hoc itaq dominici ſanguís uinú aq e[]e miſcédú nō ſolú tradict[]o: ſed
ip[]o genere paſſiós oſtédit: ex cuius ſacro latere ſaguís & aq lace[]a illiſio p[]fluxit, fi[]cut & p[]ppheta multo áre
p[]cinit dicés, Percuſſit petrá: & effluxerút aquæ. Et apoſtolus, Bibebat inq[]t de cōſequéte eos petra. Vides q[
q b[]iberit de Xpi g[]ra: leg[]e ſu Xpi miſericordia. Sed & in Salom[]o de ip[]o deo p[]diciu legimus: ip[]iæcia inq[
ædiſcauit ſibi domú, i. corpus hoſ aſſup[]ſit i[] quo h[]itat plenitudo diuinitatis. Excidit colu[nas ſept[]e: qa illú
benedictio g[]ræ ſeptiſormis ip[]leuit, ma[]tcauit hoſtias ſuas: miſcuit i cratere uinú ſu: & parauit menia ſu.
Et in ſequ[]ti, Venite: & edite de meis panibus: & bibite uinú q[]d miſci uobis. Admiſtux ergo aq uinú leg[]
mus. Núc câm q[]re utrúq dominus miſſeri uoluerit ingramus. Quádo i udazoq: c[]o[u]niu nuptiali uini id
eſt fides i eis deſiciebat: uinú i qu[]it deſiciebat: q[]ui uinea fruſct[]o negabat: de q[]d dr. Expeſtabá ut faceret uacuſe
cit a[]t ip[]nas: unde & ſertú ſpineu capi[]t redép[]toris ip[]oſuit: qua[]do dominus nuptiali tpe, i qua[]do ip[]oſus ſe
eccleſiæ ſuæ paſcali exultatiōe iug[]édo aq[]s i uinú c[]ouertit: ma[]niſſeſte p[]figuras multitudies g[]étiu de ſanguís
nù ſu g[]ræ eſſe u[]e[]turas. Per q[]s, n. populos ſignificari ſatis ap[]i: ſic eloq[]us, ſicut leg[]e. Aquæ iſtæ qua[]s uiditú popui
fun[]t & g[]ètes & l[]íguæ. Vnde & aduertimus i aq[]s figura g[]étiu demoſtrari: i uino a[]t ſaguiné domicæ paſ[]
nis oſt[]edi. Ac ſic c[]u i facriſ uí oq miſceſ xpo fidelis populus incorporat: & i u[]g[]iſ: & q[]da ei copula p[]ſeſte ca
xitatis uní: ut poſſit dicere c[]u apoſtolo, Quis nos ſepat a caritate Xpi? Tribulatio: an águſtian an p[]ecution
& reliq[]i: Deus a[]t ho[]i ſuſcepta ſciſicatiōe miſceſ, qua[] fides i ip[]o peccato[]r: aſſeſt iuſtituæ: miſericordia p[]
tatis i ſundút. Etíá i hoc ip[]o: q[]i innumerofis tritici granis pané c[]ofici nouimus: unitaté conſtat aſſignare p[]
pulog. Sicut, n. frumétu q[]d ſola purgátis ſolicitudie ad cadída p[]ſem molag, labore p[]ſic[]i: ac p[]aqua & i[]g[
ú i unius p[]aís ſubſtátia c[]o[]grega: ſic uariæ g[]ètes diuerſa[]q nat[]o: i uña ſide c[]o[u]niétes: uinú de ſe Xpi corpus
eſſiciu: & x[]p[]anus populus q[]i tritici grana innumerabilia i facrilegis nat[]o[]bus ſide purgata atq. c[]ribata de
ſcnerí: Et i uinú: q[]li ifideliu lolio p[]traſeúte colligi: & duoq t[]e[]tamétog iftru[]tó[]e, uelut frumentú gem[]
molaq ope curatu[]n nitel[]cit. Et i illá priæ orig[]is dignitaté natio c[]a[]do[]r muta[]c ac p[]aqua baptiſmi uel p[]ign[]
ſp[]u: ſci: æterni illius panis corpus eſſicí. Sicut ergo ſepari grana ab illius c[]o[]ſeſtioe panis adunat[]o: non po[]
funti: & ſicut aq[]d ap[]p[]riá redire ſubſtátia i uinú pmixtæ iá n[]o poſſunt: ſic & fideles q[]a[]b atq. ſa[]pientesq[]ué
tptos ſe Xpi ſaguie & paſſiōe cognoſcét: ita deb[]e q[]li i[]epabili mébra: capiti ſuo: fi[]dei obferuato: & ar[]dettíl
ma religiōe fociari: ut ab eo n[]o uolútate: n[]o neceſſitate ſeiúg[]i n[]illa terrenæ ſpeí abitiōe: n[]o deniq[]p: ip[]a po[]
fint morte diuelli. Nec dubitet q[]f q[]ui primarias creaturæ: nutu diuia[]æ pot[]tétie: p[]ſeíta f[]úmæ maiet[]tis i domi
nici corpus tráſire poſſe natura: c[]u ip[]m h[]oiem uideat artificio ca[]leſtis miſericordia: Xpi corpus eſſed[]i. Si
cut át q[]c[]uq ad ſid[]e Xpi ueniés áte uerba baptiſmi: adhuc i uículo é ueteris debiti: his uere memoratis mor
eſuic[]e o[]c ſa[]ce peccati: ita qua[]do benedicídae uerbis ca[]leſtibus creatæ ſacris altaribus ip[]onú: ant[]e q[]
cat[]o eui nois c[]o[]ſectá: ſubſtátia illic e[] panis & uini. poſt uerba át corpus & ſaguís e[] Xpi: q[]d a[]ut m[]e: e[] i[]e
q[]u erbo potuit creare: uerba poſſit creata c[]ouertere: Immo iá m[]ioris uidetur e[]e miraculi: ſi id q[]d de nihilo
agnoſci: c[]o[]didiffe: ita c[]o[]ditú i melius ualeat c[]omutare. Reqre q[]d e[] poſſit e[]e diſſicile: cui ſ facile ſuit ſui ho[]em[]
limi materia figurare: imagina[]t é ſuæ diuítatis iduere: cui pmptú e[] e[]u rur[]ſu reuocare de iſeris: reſituere de
p[]ditóe: repare de puluere de terra i ca[]lú luere: de ho[]e ágelú facere: corpus humanú c[]o[]ſorme corpi ſua de
ritatis reddere: & fig[]métú ſu[]i regni ſui c[]ofortio ſublimare: ut q[]rus corpus n[]fæ fragilitatis aſſumerat nos
corpus ſuæ in[]mortalitatis aſſumat: ad qua[] glorioſa r[]efuſectione pi[]us nos op[]ibus p[]parare dign[]e: q[]ui uut &
regnat i ſæcula ſæculog amé.

Incerta Omelia ſup euágelio ſcdm Matthæu. C.vii.

S

Anctus euágeliſta docet nos neceſſitate inop[]ia: tolerantes ſubſidii cá amicú debere p[]grere: & id q[]
deet ad reſectione alterius: oport[]er ab altero mutuari, in t[]atu át ad poſtuládu p[]uicace e[]e uoluit p[]eri
toré: ut nec nocturnis horis pulſa[]r amici ianuá d[]linat: nec excita[]r e[]u dubitet q[]eſcété: itá et ut t[]edio
iferés ip[]udétia mereat: q[]d amicía n[]o mere[]c: & c[]o[]cicationé panis extorqat ip[]ortuítas: qua[] n[]o ip[]etrat h[]uani
tas, Ait, n. Quis ueſtrú h[]ébit amicú: & ibit ad illú media nocte & ca[]teræ. Vide[]r ergo ſcdm ſam aliq[]d p[]ſua
dere: ut media nocte q[]eſcéti amico: & clauſo cubiculo dormiéti: moleſt é e[]e minie definamus. Sed ſi ad ip[]
talé nos itelligentiam reuocemus: iueniemus non dure dominum: ſed utiliter præcepiffe. Nam uti[]q poſ[]
diſcipulos orat[]oem dominicam docuit: hanc ſubiecit parabolam: ut it[]elligeremus importunos nos amic[]os
eſſe debere: non expoſtulando aliq[]d ſed potius p[]cádo id eſt Chriſtú n[]o carnali manu p[]cutiédo: ſed ip[]iritati

["ofone pulfando, Ipe.n.fi reſte uiuimus amicus noſter eſt. Ná gs amicior nobis e:q ille q p[trio fui ſanguis] nos redemit. Ipe inſq amicitor iobus eſt:q cuſ ſit dōnus: amicus e[que] dignaſ: dicés ad apoftolos. lá n[ot]cá uos ſeroſſed amicos. Huius ergo amici hoſtú iſeſſabiliter pulſare debemus: & horis eu ingetare nocturnis: & uſadoe moſteli e[ſut] i[ut] portuni et iudicemur. Sed n[ò]huius i[ſportunitatis] uereamur ofſenſam: qa hæc apud domini i[ſportunitas] opportuna e[que]. Aceptior.n[é] illi ipudens depeſatio: q[ui] ſecura p[ſü]ptjo: hoc e[plus] mereſt q[ui] ſolertus orat iſtanter: q[ui] c[óſſés] diſſimulat negligéter. Ait.n[&] ille ſi p[le]uerauerit pulſans. p[le]ueráſ igitur moreſ accipe, q[ui] alibi euیدétus dicit. Qui p[le]uerauerit uſq[ui] i[ſiné]: hic ſaluus erit. N[ò]multú ergo iuuat fre- quæſt accipe orare: cui c[ò]tigerit aliquáuuo ceſſare. ſemp igiſ & fine iſtermiſſioe petendú eſt: & pulſandú:ne p[cratio] e[que] aſt nih[ul] pliſtui n[ò] ad ſid e[od] quo cœpit teore puenerit. Dico i[gt] uobis & ſi n[ò] dabit illi ſurges eo q[ui] amicus eius ſirpp i[ſportuítaté] eius ſurget & dabit. magna p[le]ueraútía e[q] q[ui]s i[portuá] e[q]q moleſa ſit deo: tamen plus amica e[q] amicus. Eeſe.n[ò]q amico negaſ: p[le]ueraútía p[mi]mereſt. Illi recuſat de fiduciá: huic de c[ó]ten n[ò]t[em] c[ó]páti: illi n[ò] largiſ familiariter pulſati: huic ptinaciter miſereſ oráti. P[ul]ſemus igiſ oſtúi domi n[ò] ſo p[er] ſi ſideſed e[rt] p[le]ueraútía: ut apiaſ nobis, & media n[ò]ſte p[ul]ſemus: ne grauis nos ad uigiládu peccator[que] ſo[ſ] p[er] ſi ſideſed e[rt] p[le]ueraútía: ut apiaſ nobis, & media n[ò]

familiarisq. deuotionis discipulus uiuensit fui:ita & ei quoq. defuncto lim hæres:& quod mihi patrocinia
in illo erat:nunc omne fit in me ipo:qq. eú confido tuis meritis atq. p[]cibus;pterea q. rectus homo erat;& ti
més deu:excedeté ex hæc luce i ea loca deductu: ubi a te & p te multo facilius c[]oſeq;q:duis poſtit,Quod i[]gi
tur ad me attinet:quæadmodu deuotio aí & ſeruada & augmétada éita munus hoc annu reddéda; laud
nullatenus negligédu:í quo q[]liſcuq. fit fermo:du més fit itegra:ac penitus illi deuota:nó magni faciédi ar-
bitror:q í eú magis eſſe gratus cupio q[]ſi defertus,Nec me fallit:ueq laudare quépiam ex illuſtribus accedat
maxie uero q ad ré diuina attineat;debere & íp[]m quoq laude dignu:ee:labecq oí carere:ne dicétis uta: rep
hédat o[]ro:Verbiſq. ſpecioſis mores fordidi fidé abroget, Quod ut í me no[]ſit:boni tamé p[]piu: igenni fol[]
eé argumétu:laudare ſtudioe uirtuté;& rebus facris cultu adhibe[]p[]cipu[]u,Quod ſi ex me q[]pia q[]ratq[]ui hu
ius ſancti gloriſi prima potiſſimac[]q laudé exiſtimé:hac,f[]icôtáter resp[]odebo:q meo q[]de iudicio no[]p[]oſit
digne humão ore laudari,deide q in unoq[]uoq genere laudú e[]ag:q ad doctu: rectuq hoiem:ac plane reſ
gioſiſtimú x[]pianu[]ptinét;laudari eximie de ſingulis p[]ot:q ſi ía in eo laudádo c[]oerpe l[]raq pitia comemo-
rare;diuerſaq. expientiá linguaq:ofonis facúdia:rectos fabulaq. ſenſus;multá hiltoriaq. memorá: natura-
liu[] req cognitioné moraliuq ſermonu: t[]u uero i[]cripturæ ſacræ ueræq theologiæ p[]ceptioné:non uidebor
forſitá aliqd magnú dicere,Quod hæc ip[]a malis ér hoibus poſſut adueníſ,neq,n[]ita bonos faciúſed em
ditos,Aut li pterea c[]ôtinétia:fortitudiné;prudétiá;c[]oſtatiá;máſuetudiné;patiétia:benignitatéq. i illis laudí
bus recognouero; nec ſic q[]de forſitá magnope eú ornare iudicabor:q & h[]is uirtutibus plurimi g[]enuí p[]
ti fuere:luntq. hæ laudes;ut debitæ q[]de uiro bono:ita plane n[]o,ppræi h[]oi x[]piano;poſtremo ſi fidé c[]ôtate[]
ſpem certá:caritaté int[]efam;o[]emq. ſanctimonia & cerimionaq. cultu:religióq. ſtudíu demoltrauero, nec
ſic quoq fortaſſis laus crít eximia:q hæc ip[]a debet unuſq[]p[]c de ſe rectus fidelíq. x[]pianus exhibere,At ue
ro ſi hæc oíá & quæcúq his no[]bus aut oíno uirtutis noíe c[]ôtineí eú eo uiffiſe unuueria c[]ôtetet:q ip[]a n[]
mediocriter aut uulgari quodá ſúmotenus m[]oíſed excellíſtillime atq. íc[]opabiler affuſſe c[]ôtet:nóne h[]
diuinú q[]ddá in hoie uideri necesse é:Ego ſane c[]u trita íſta uulgo uocabula erudit[]oem:eloquétia: fortutu-
né;prudétiá:fidé ac caritaté & cætera huiuſm[]o comemoro:talia q[]dá dicere mihi uideor:q[]lia fol[]et in c[]omá
ni hoium uita repiri;& n[]o eminétiffimas illas uirtutes q[]s in excellíſtimis uiris pauci illis q[]dem oi ataræ
fuiffé c[]ôſtat,Qu[]a ob rem ægre ferre ſoleo;& latinæ ofoní idignari:q p[]priis atq. exſlitis noibus exſuſſi-
mas laudes eſſere n[]o licet:q t[]atu pene a c[]ôibus diſtát uirtutibus;quátu ferme uirtus a uitio.Veg. q[]de o[]ni
deſſet:or[]o ſuppleat audiétis ítellec[]tus;& n[]o q[]de dicá ſed q[]de dicere uelí accipiat, Quod & h[]inc quoq licet
ítelligere.ná fol[]et pauca h[]oq aut ſingula q[]dá duí íren[]o gradu cupiá adúſt:magnú u[]ig c[]ôſtituere,admini-
líſq. excellétiæ eú uiderí;q plura ex his ſit affecutus,Quid ergo his debet exiſtari:q o[]ium uirtutum c[]om-
rúq: bonaq. artiú cumulu n[]o p[]ſuſtorie:ſed ad ſúmú in ſe colligíſſet;cuius uita totius ſaſcitatis exépliſi-
quetia:ſtupor:doctria:miraculúítaq. n[]o t[]á ſanctú nomé habuit;q[]de íp[]m denotat Hieronymi uocaby
lu:q ip[]a in ſe habuit ſanctitaté.Ná c[]u duabus rebus ſudata é in initio ſacra religio:pdicatiorc,f[] apolotoni-
& ſanguie martýge,c[]uq illi ſermóe docebát:hi p[]carceres & torméta ac d[]eniq. morté ip[]a altruerét; i t[]mo-
rúq: locú fuo gradu ſubierút ſancti doctores;q q[]de illi c[]ôpédioſe docuerát;latius explicarent,q[]dá martys
ſanguíe ſuo teſtati ſut;hoc íſi c[]ímonia uitæ c[]oſfirmaretíatc[]q aduerſus o[]em hæreſim o[]emq: u[]itiuq. l[]ab[]
fide iuſtitiáq. c[]ôſifterét:niidé & militu uires gererét & duotq. Multa aút uariaq Hieronymus uti forſis mi
les í hæ uita bella ſuſtinuit;c[]u m[]udo q[]ppe bellú gefiſt;& uicit;quádo ſacerdos ía ſaſtus & ſúmo ſa[]cirdo
dignus h[]itus ab urbe ceſſit;po[]pílq. ſæculi & oí ábítióe múdanog honog renúciauit,c[]u carne ac damon-
bus;c[]i í illa tráſ mare uſta ſollituſtie q[]ut ípe ait exuſta folis ardonibus horridú m[]oachis h[]itaculú p[]laba[]
carné q[]de ieuíus frágeret;íp[]iritates át hoſtes o[]oib[]o eſlugaret,c[]u ip[]robis atq. æmulis:i quos l[]æp p[]logos
læpe p[]epilolas ſcribédó iuec[]tus é.c[]u h[]æreticis;quos libris traclatbulq. ſcribédis l[]æpenúero d[]iueris c[]
uicit errorib[];difputádoq. ui rónú ſupauit,Doctoris ergo nomé ut h[]ét:ita & officiú ſtudioſtillie u[]itiuq
ſit;plentes uoce & exéplis erudiés;ablentes ſcriptis. V[]tq[]uoq uero t[]á fuæ æratis q[]p[]osteros uolumibus diu-
ſi idiomatics uaria íterptatóe linguaq. u[]itiuq doctog. erudit[]oem adiuuás;rudiores h[]iitoria delectáis;acuto-
res íſtrués arcanis ſacrae ſcripturæ ſefibus explicádis. E[]loquétia certe íá eius laudare t[]étaré:q[]ta riuus l[]pi-
diſtillus leniter deſlués & aspectu & ſono delectat:niſi ípe ſe multo melius q[]a me fieri poſtit:egiatá ſua
g[]étibus comédaretad qua[] digne. p[]dicáda eíus íp[]ius eloquétia opus e[]ét, Nec me deterrét;q d[]anatus ſuſt
ius ſtudio alíquado Hieronymus;c[]u extatica uſiſo e[]traſtus ad iudicis æterni tribunal;& q[]ná e[]ét itérroga-
tus; p[]x[]p[]iai no[]e q[]de íter metú t[]repidationéq. p[]ſtebat: Ciceroníá ſibi nomen obici audiuit, neq,n[]res p[]
dánata é:ſed fortaſſis eius ſtudíu uehemétius:line q[]p[]eſto uix ſacrae l[]fæ:certe n[]o t[]á c[]u uoluptate legeré
tur. H[]æc igi[]t ut c[]æteræ quoq dotes q[]s íſtricti comemoraui;multos acerbiſſimoq illi æmulos c[]ôpauere,
quoq ut iprobitati c[]æderet;Roma migrauit,& q[]doctor late clariffimus h[]ébat;Gregorio Nazíazeno i
c[]ipliná ſe tradidit, Poſtq. ſtudia c[]u de frequétiffíma urbe ceſſiſſet; ad herem[]ú ſe tráſtulit,& q[] in urbe o[]ium
urbaniffima heíes p[]peſtus erat beſtiales; í diſertiffíma heremo beſtias eſt exptus h[]uanaq. Ibiq leo natura ſa
u[]iſtillus ip[]eriú eius ptulit;c[]u hic h[]o natura miti í ſe ſæuireit. Roma igi[]t: Bethle[]m p[]mutauit;diuitiuq ex u[]
be n[]o t[]á pulſus q[]cedés;leigit ibi paup uiueſ:ubi paup Xps é nátus;& íde aluté petere;unde ortus e[]
ſalutis. Quid.n, aduerſus malignitate tutú u[]ſpia e[]é poterit;quádo t[]áta uirtus p[]ſecutore:non caruít;q[]de i[]
nobis tale accidat;ex eius caſu c[]ôſolari nos ípos debemus. Interea uero maledicos benſaciendo uicere;&
eoq. í nos odiu[] uirtute patiétiæ máſuetudíſq. ſupare; illo p[]ſtate q[]ui uirt & regnat í a ſæcula ſæculoge. Amé.

Diui Hieronymi epítolag[;] Partis primæ uolumé feliciter finit, Die, vii, lanuarii, M, cccc, xvi.

Diui Hieronymi Epistolæ Tertius Secudæ partis tractatus continens epistolares expositiones quorú 165
dam Pfalmogæ & Cantici cáticorum fecundum Origenem e græco traductum.

Beati Hieronymi preſbyteri epiftola Ad Cyprianum preſbyterum psalmum,lxxxix,qui Moyſi inſcribi
tur,tuidelicet psalmus Domine refugium factus es nobis exponentis.

RIVS Te Cypriane preſbyteroſtudioſſime de illorum numero ſuper quibus
audiuit Moyſes elige preſbyteros:quos tu ipſe ſcis dignos eſſe tantú epiftolis no
ueram:& beati uiri uocabulú confecutú;q legem dei die ac noſte meditatur.nunc
aút quia exterioris quoq homis nobis inuicem facta eſt cognitio;& poſt faluta-
tioné dulceſq cōplexus;qbus fibi amicicia copulaſt;ut pbes ueſe eſſe quod audie
ras;ſtatim a me poſtulas;ut difficillimú pſalmú;q apud græcos & latios oſtogeſi-
muſnonus inſcribí tibi ediſſeránō comſpoſita uerboz oratione pлаuſuq popu-
laríq folet imperitoq aures decipere atq palpare;ſed orone ſimplici & eccleſiáſt
ci eloquiú ueritate,ut ſcilicet interſtatio noſtra nō alio interſte indigeat; qd pła-
riſq nímiu diſertis accidere folet;ut maior ſit ítelligítæ difficultas in eoq expla
natóibus;q in his quæ explanare conátur. Aggrediar opus difficillimum;& ſanctáq præcum tuag ſuſtus
auxilio illius uerſiculi recordabor dominus dabit uerbú euagelizátibus uirtute multa. Ac primú ſciendú:
q pſalmi ilſtius iuxta hebraicú titulus ſit:Oratio Moyſi uiri dei iuxta,lxx. Oro Moyſi hoís dei. Inter hoíem
aút & uig qd iterſit:ſanctá ſcriptura nos doceat. Loqitur qnquagenarius ad Helia. Homo dei rex uocat te.
Cui ille reſpōdit. Si homo dei ego ſum,deſcédat ignis de cælo;& comedat qnquadínta uiros tuos & te. Ad
Timothéu quoq apoftolus ſcrifit. Tu aút homo dei hæc fuge. Porro de uiro dei idem apoftolus inſtruit.
Volo aút uos ſcire:q oís uiri caput Xps eſt:caput aút mulieris uir:caput uero Xpi deus.íſte uir eſ: q caput
uelare non debet:cu ſit imago & gloria dei:& quotidie Paulus loqitur. Nos aút reuelata facie gloriá dei con
templátes in eandé imaginé tráſformamur a gloria in gloriáſcut a domini ſpiritu. Et in alio loco: Donec
pueniamus in uig pſectum:in méſuram ætatis plenitudíis Chriſtí. Siue igitur uiri ſiue hoís appellatio ſan-
do uiro cōpetit;& ei q uidit deum facie ad facié;& ſalua facta aíá eius:cuius ore creaturag; mundi:eoq:du-
taxat qæ uſibilia ſunt conditioné hoís & omnis retro hiftoríæ didicimus ueritaté,q non ſolú nobis quí-
g reſquit libros:Gefenim:Exodú;Leuiticú;Numeros: & Deuteronomiú;led undecim quoq pſalmos ab
oſtogeſimonono:cuius principi eſt:Domie refuſiú factus es nobis:uſq ad nonageſimúnonu;q inſcribíſ
pſalmus in cōſeffione. Quod aút in płaſriq codicibus nonageſimuſtoauus habet titulú pſalmus Dauid:
in hebraico non tenef:Hanc habéte ſcriptura ſanctá conſuetudiné:ut omnes pſalmi q cuius ſint:titulos nō
habent:his deputenſ;q uig in prioribus pſalmis noíá continenſ. Quatuor aút pſalmi ſunt: q habent oſo-
nis titulú,ſextuſdecimus q inſcribí Oro Dauid;& incipit:Exaudi domie iuſticiá meá. Et oſtogeſimuſqn-
tus:Inclina domie:ſimiliter Oratio Dauid. Et oſtogeſimuſnonus q nunc in manibus eſt:Domie refugium
factus es nobis. Et centefimuſprimus;q habet titulú Oratio pauperis:cú anxius fuerit:& in cōſpectu domi-
nie effuerit præceu ſua Dauid;& pauper:qui cú diues eſſet:pro nobis pauper factus eſ:referf ad Xpm:qui ſe
dit ſuper pullú afinæ:iuxta Zachariá pauper atq manſuetus. Moyſes aút p quem dominus legé dedit:cuius
ore audivimus loquenté deú faciamus homine ad imaginé & ſimilitudiné noſtra:ſtatimq infertur;& fecit
deus hominé ad imaginé dei fecit illum:maſculú & ſeminá creauit illos, ab iníto códitiois homis uſq ad
morté & ſetruſectionem oíá explicat:qualis creatus ſit;qto uiuat tpe:qd agat in ſæculo:qué ſruſtú uitæ ha
beat;ptter qd laboret:quo ire cōndat,& quoniá q ſcribit homo eſ:tub pſona eius de omni generis hu-
mani códitione teſtaſ, ſunt aút q hunc pſalmú ſiue ofónem ad líſaeliticú populú referant:qúo in ſolitudie
offenderit deú arq cōciderit;& nō meruerit terrá pmiſſionis intrare:proq patribus igreſſi ſunt filii: & rur
ſum placatú expectent deum;q in Xpi cōpleatur aduentu. Oratio iuxta grámaticos oís ſermo loquétiú eſt:
cuius atymologia ſic explicáſt. Oratio eſt oris ratio. In ſcripturis aút ſanctis difficile ofónem iuxta húc ſen-
fum legimus;led eam quæ ad præces & obſcratióes ptinet. Aiuut hebræi uno pſalmogæ uolumine quinq-
libros cōtinerita primo uſq ad qdrageſimú;& a quadrageſimoprío uſq ad ſeptuageſimúprimú;& a ſeptua-
geſimofecúdo uſq ad oſtogeſimuſočtauú;& ab oſtogeſimonono qui quarti libri initium eſt:& quem nunc
differimns uſq ad centefimuſquintum.In quorum oium fine duplex amen poſitú eſ:quod.lxx, tranſerunt
fiat flat:& a centefimoſexto uſq ad finem inſtar.xii,prophetagæ:qui & ipſi cum proprios libellos ediderint:
unius nomine uolumínis continentur. Illud aút quod pene præterii:afterens inter.xi. Moyſi pſalmos etiam
nonageſimuſočtauú eſſe: quo poſtum eſ:Exaltate domínú deum noſtrú;& adorate ſcabellum pedú eius.
Moyſes & Aaron in ſacerdotibus eius;& Samuel in eis qui inuocant nomé illius. Videtur noſtræ ſententíæ
contraire:quomodo Moyſi ſit:qui Samuelé nominat: quem multa poſt tempora fuiſſe cognouimus. Cuius
quaſtionis facilis ſolutio eſ:prophetagæ nomen eſſe Samuelis: qui tanti meriti ſuit:ut cum Moyſe ponere-
tur. In Hieremia. Si ſteterint Moyſes & Samuel:iuxta illud exemplum quando homo dei loqitur in Sama-
tia ad altare:Hæc dicit dominus. Etce filius nafcentur domui Dauid:loſias nomen eius. Sciamus quoq erra
de eos qui omnes pſalmos Dauid arbitranſ:& non eorú quorum nominibus inſcripti ſunt. Vnde & hunc
pſalmú volunt ſub nomine Moyſi a Dauid eſſe compoſitú;q ſcilicet legis lator cōmunem humani generis
offenſam:& calamitatem:& deinde expeſationem falutis facro ore delcribat. Dominus habitaculú factus
eſ nobis in generatione & generationé. Pro habitatione & refugio in hebraico maon ponitur:quod magis

A

habitationem q. refugium fonat, Narraturus autem triflictiam; & genus deploraturus humanu; a laudibus
dei incipit; ut quicq. poſtea homini accidit aduerſoq. ; non creatoris duritia; fed eius qui creatus est culpa
accediſse uideatur. Qui ſuſinet tempeſtatem; uel petræ uel teſti quærit refugium, quæ hoſtis perſequit; ad
muros urbium cōſugit, ſeſſus uiator tam ſole q. puluere; umbræ quærit solatiu; & ſæuſſima beſtia licet ho-
minis ſanguiné ſitiat; cupit & nititur utcuq; potuerit præſens uitare diſcrimé; Ita & homo a principio
ad diſtiois ſuæ deo utitur adiutore, ut cum illius ſit gratiæ q. creatus eſt; illius q. miſericordia; q. ſubſiſtit & vi-
uit; nihil boni operis agere poteſt abſq. eo qui Ita libera; conceſſerit arbitrium; ut ſua per ſingula opera gra-
tiam no negaret; ne libertas arbitrii redundat ad iniuriam conditoris; & ad eius contumaciam quia deo co-
ditus eſt; ut abſq. deo nihil eſſe ſe nouerit. Quod aŭt dixit in generatio & generationem; omnia ſignificat
tempora; & ante legem & in lege & in euâgelui gratia, Vnde & apoſtolus dicit; Gratia falui ſacti eſt p ſidie;
& hoc non ex uobis; fed ex dono dei; & omnes epiftolæ eius in falutationis principio non prius pacem haber
& ſic g[ra]m; led ante g[ra]m & ſic pacem; ut donatis nobis peccatis noſtris; pacem domini conſequamur. An-
te q. montes nafcerentur; & parturiret c[æ]tera terra & orbis; a ſæculo uſq. in ſæculu tu es deus, Ixx. Ante q.
montes firmarenſ; & figeretur terra & orbis; a ſæculo & uſq. in ſæculum tu es deus, Hunc locu q[ui]d pra-
ua diſſenſione ſubuertut; maxime hi qui uolunt ante ſuſiſe animas; q. homo in ſexti diei numero c[œ]deret,
Ita enim legut atq. diſtinguut, Domie refugiu; factus es nobis a generatione in generatoem; prius q. mòres
firmarenſ; & figeretur terra & orbis ut ſeſilicet c[œ]ſequatur a ſæculo uſq. ad ſæculum tu es deus, Sic enim de-
xerut. Si dominus ante q. montes firmarentur; & figeretur terra orbis; q. terra; refugium ſuit hoium; ſero
ſuerunt animæ in c[æ]leftibus ante q. hoium corpora firmarenſ. Nos autem ut propoſuimus leſionem; ita
debemus diſtinguere; ante q. montes firmarenſ; & figereſ terra & orbis terra; a ſæculo uſq. i ſæculum tu
es deus. ut no refugium noſtru fuerit ante conditionem mundi; qui necdum eramus; led q. deus ab a[ter]no
uſq. in a[ter]nù ſit ſemper deus. Pro eo enim q. latinus interpres poſuit a ſæculo uſq. in ſæculum; & hebaui
ce dicitur olam; reſtius interſtabimur a ſempiterno uſq. in ſempiternu. Simile quid & in p[u]erbis ex perſo-
na ſapientiæ qui Chriſtus eſt legitur. Dominus creaui me in initio uiage; ſuarum; in opera ſua ante ſæcula
fundauit me; in principio ante q. terram faceret & abyſtos; prius q. p[æ]cederent fontes aqua; prius q. montes
firmarentur; ante omnes colles generavit me, Nullum aŭt debet uerbum creationis mouerei; in hebrao
non ſit creatio quæ dicitur bara iſed poſſeſſio, Ita enim ſcriptu eſt; Adonay, camar breſit dereo; quod i liuæ
noſtra exprimie; Dominus poſſedit me in initio manu; ſuaq. Inter poſſeſſionem autem & creatoem multa de-
uerſitas eſt. Poſſeſſio ſignificat; q. ſemper filius in patre & pater in filio fuerit. Creatio auté eius q. prius non
erat; c[œ]ditionis exordiu. Potereſt iuxta legis tropologiam hoc quod dicit; ante q. montes firmarenſ; & figereſ
terra & orbis terra; ſignificare; q. ante q. animæ ſublimia ſublimia dogmata firmarenſ; & terra corporis no-
ftri figereſ ſiue ſtabilireſ a deo; & orbis terra; q. hebraice dicit Thebel; græce ſignificantius d[omi]no
quam nos habitatæ tranſſerre poſſumus; firmareſ; ſiue ſtabilireſ deus nobis ſemper refugiu fuerit. Habitu
ta eſt aŭt a[ta]ia non deſerta; quæ h[ab]pitem mereſ habere deu; dicente faluatore, Ego & pater ueniemus; & mæ
ſionem apud e[ui] faciemus, I[ll]ud aŭt quod & hebraicu habet; & omnes alii interpretes; ante q. montes nafceret
tur; & parturireſ terra; manifeſte ad tropologia nos trahit. Nec enim montes & terra natuitatem parturi-
tionem; recipiunt; fed conditoem, Ex quo liquido demonſtra; ſanctos quoc[]toq. excelſa; uiruſtes; dei ſemper
miſericordia; p[re]creari. Conuertis ho[im] uſq. ad contritoem; & dicis; reuertimini filii Adam, Ixx. ne auertas
ho[im]em in humilitaté; & ipſi. Conuertimini filii ho[im] iuxta hebraicu, quod dicit hoc eſt; o deus
q. ho[im]em c[œ]didifti; & ab initio eius es refugiu; & habitatio; c[œ]uertes eum uſq. ad contritoem; feciui e[ui] atq.
plaſmaſti; ut conterereſ in mortem; & uas tu[rum] extremo uítae ſuæ tépore frangereſ; cui cum imineat ita c[œ]
diſtio; ut ortus itereat; & q[ui]longo uiterit t[em]amé fine diſſoluaſ extremo, quotidie ei loq[ur]is per prophetas,
Reuertimini filii Adam; q. uſefta culpa of[li]endiftis deu; & de i[m]ortalibus fa[ct]i eſtis mortales. Præcipiens i[mi]
audire noluſtis imperiu. De omni ligno quod eſt in paradifo comedes, de ligno aŭt ſcia boni & mali ne co
medas. In quoc[]toq. enim die guſtaueris de eo; morte morieris, Porro iuxta illud quod, Ixx. tranſtulerunt; ne
auertas ho[im]em in humilitatem; & dixiſt; C[œ]uertimini filii ho[im]; h[unc] habet ſenſum; Obſecro ut ho[im]em
qué ad tu[rum] imaginé & ſimilitudiné conſidifti; & tantu[rum] e[ui] honorare dignatus eſt; ut de ſeruo fili[ui] n[unc]paris
ne e[ui] humilies peccato perpetuo; ne ſuper illum uigeat at[iqua] ſnia; terra es tu; & i[mi] terram ibis. Tu enim no
bis promiliſt po[en]itentia d[ic]ens, Nolo mortem peccatoris; fed tantu[rum] ut conuertaſ & u[ui]uat. Tu, n. dixiſt i[mi]
um ſanctoq; tu[no]s eloquio; Conuertimini ſiue reuertimini filii ho[im] ad cl[æ]métiſſim[ú] patrem; qui occur-
rit uenientibus; & ſignu[rum] quod ſuo u[it]io perdiderunt; of[ſ]ert, & ſtolam incorruptionis largitur antiqua, quia
mille anni in oculis tuis; ut dies heſterna quæ præteriit tranſeunt, & u[ig]ilia nocturnal[ie] ſiue in noſte; qui p[ra]
prophetas ſuos nos ad po[en]itentiam prouocat dicés. Reuertimini filii ho[im] petimus ut ante jam dixi ne
facias ho[im]em in humilitate ſempiterna retineri. Nec enim putamus longum eſſe quod promittis falut[em] no
bis poſt tempora multa tribuend[ia]. Nota de a[te]ternitate & temporis breuitate; a[te]ternitati comparata breuis
eſt o[ui]em tempog; longitudo, In conspectu enim tuo mille anni quaſi una dies reputantur. Statim[que] ſe ipſi
rephendit; maledixi unam diem & unius diei ſpatio; mille annorum apud te l[og]itudiné c[œ]putari; c[ui] magis
debueri dicere; uniuſ u[ig]ilia; ſpatium inſtar[ar]q; habere mille a[n]orum prolixitatem, Nox in quatuor u[ig]ulas
diuſiditur; quæ ſingula[em] trium hora[ra]ſpatio ſupputantur. Vnde & dominus q[ra]ta u[ig]ilia ad nauiates uenit
apoſtolos. Sicut una i[g]itur no[ct]is u[ig]ilia cito pertransſit; maxime u[ig]iliaru[rum] labore deſeſſiſic & mille anno-
rum ſpatia; apud te qui ſemper eſ; & futurus eſ; & ſuſiſt; pro breuſiſimo tempore computantur. Quodq[ui]
ſert; ſic[ut] dies heſterna quæ p[er]teriit; iuxta illud apoſtoli ſientiamus quod ſcribit ad hebraos; leius Chriſtus

heri & hodie ipse:& in ſempiternu, Ego arbitror ex hoc loco & ex epiſola: quæ nomine Petri apoſtoli ſcribitur mille annos pro una die ſolitas appellari, ut ſcilicet quia mūdus in ſex diebus fabricatus eſt, ſex millibus annoſ tantú credat ſubſiſtere: & poſtea uenire ſeptenariu numeſ & oſtonarium: in quo uerus exerzetur, ſabbatimus: & circuſionis puritas redditur. Vnde & oſto beatitudinibus bonoſ operu præmia Pritimitur. Scribit aŭt Petrus hoc modo. Vn uo hoc us non prætereat dilectiſimi: quia una dies apud deum qualiſ mile anni: & mille anni qualiſ unus dies. Non moraſ dominus in promiſio: ut quidam morari exiſtimant. Percutiente te eos: ſomniu erunt mane, qualiſ herba tranſiens mane floruit & abiſt, ad uelſperam conteretur: atq. ſiccaſbitur, lxx. qua: pro nihilo habentur: eoq anni erunt, mane ſicut herba tranſeat: mane floreat & tranſeat: ueſpere decidat: induret: & areſcat, luxta hebraicu hic ſenſus multu conuerſioni: contulit & falutis: omnis uita mortaliu qualiſ ſomniu: ita veloci morte contracta eſt: quæ in ſimilitudine floge atq. ſeomi in eodem pene tépore ſiccatur: atq. deperit. Percutiente te inquit eos ideſt homines: & illo fermone completo: ſulte hac noſte repetentiam tam tuam te, qua: aŭt præparaſtii cuius erunt: Ois humana conditio ſomnio coſparabit. Sicut enim mane uirens herba & ſuis floribus uernans delectat oculos cōtemplanti: paulatim: marceſſe amittit pulchritudiné & in ſœni quod cōterendu eſt: uerti: ita omnis ſpecies hoium uerfat in paruulis: floret in iuuenibus: uiger in perſectæ ætatis uiris, & repente cù neſcit: ianecſcit caput: rugaſ facie: cutis prius extenta contrahi: & extremo fine quod hic dicit: ueſpere ideſt ſeneſcute uix moueri pōtita ut non cognoſca: quis prior fuerit: ſed pene in aliu comuteſ. Quid loquimur de infantiæ temporibus ulg: ad extrema & decrepitam ſeneſcutem: cum hoc & langor faciat & inedie: mœror: & uultus prius pulcherimus ſœminage, ad tantam tranſeat ſoſeditate: ut amor in odia comuteſ: Super hac conditione mortaliu & Eſtias coſuif. Omnis caro ſonu: & omnis gloria eius qualiſ floes ſoeni, ſeoni aŭt floes decidit, luxta, lxx. quoq: ſimiliter explicandu eſt. Omne quod in ſæculo longu uideſ: apud te deus breue eſt. Dies enim & ani quibus humana uita contracta eſt: ſi comparen: æternitati reputabunt: pro nihilo, Sicut enim herba ma ne creuit: ſoruiroq: & ſicca: ad ueſpera: ſiureſcit & deperit: ita erit omnis hoium pulchritudo. Conſumpti enim fumus in ſurore tuo: & in indignatione tua conturbati ſumus, lxx. quia deſecimus in ira tua: & in ſurore tuo turbati ſumus: Symmacus & Aquila tranſtuleru: accelerauimus. Breuitate aŭt uitaſ ſignificat humana: Quod: intulit in ira tua: & in ſurore tuo: ſententiæ dei oſtedit perſeueranti: cui omnes hoies fubia census: uili ideſelicet Terra es: & in terram ibis, Pulchre aŭt non ut in, lxx. habeſ: turbati ſumus: ſed iuxta hebraicu accelerauimus dicitur, ut quis ætas hoium longa uideatur: tamen comparatione æternitatis breuis lin, quod illuſtris poeta teſtatur dicens.

Sed fugit interea: fugit irreparabile tempus Et iterum.
Rhebe diu res ſi qua diu mortalibus ulla eſt. Viximus.

Poſuiti ingetates noſtra: in conſpectu tuo: ſæculu noſtrú in illuminatiſe uultus tui: ubi nos iuxta Hebrai cum & Symmachu poſuimus: negligétias noſtras, pro quo, lxx. ſæculu tranſtulerút, in hebraico ſcriptú eſt alomen: quod qanta editio interpſat: ὥσπασσει: & nos in liguam noſtra ſuertere poſſumus errores ſiue ignorantias. Vnde dixit & in alio loco: Delicta iuuentut meæ & iſguorantias meas ne memineris. Et itege: Delicta q[ui]s intelligit. Et ab occultis meis mūda me domi: & ab alienis parce ſeruo tuo, Aliena nobis ſut uti: tiaquaſ ſæpe voluntate: interdu ignorantia & errore cōmittimus: & tamé cù non ſit uolútas in crimine: error in culpa eſt. Miror aŭt cur, lxx. uoluerint pro alomeni: ideſt negligentiis & erroribus ſiue ignoratúibus ſæculu dicere: niuſi forte q[ui] in ſæculo & in uitaſ huius tépore uitia comutant: quod: intulit in illuminatiſe ſiue in luce uultus tui: huc habet ſenſum. Nihil te noſtro: latuit peccatoq, ſecreta quoq: noſtra tuus occuſus: inſpexit: iuxta illud q[ui] ſcriptú eſt. Tenebræ non abſconſent: a te ſcrutans corda & renes deus. Et itege, Sicut tenebræ eius: ita & lumé eius. Homo enim uidet in facie: deus in corde, Omnes enim dies noſtri tranſuerút; & in ſurore tuo confuſumimur: noſtro qualiſ fermone loquens, lxx. Quoniam omnes dies noſtrí deſeceunt: & in ira tua deſecimus. Anni noſtri ſicut aranea meditati ſunt breuitate humanæ uitæ: quæ ſniæ dei hucuq: ſubiecta eſt: & in priori uerſiculo ſonio comparauit dicens: Percutiente te eos ſomniu erunt: nunc ſermoni loquentiú comparat, ut quomodo ſermo q[ui] in ore uerſat: dum proſerſ intercipi: & eſſe deſtitutific & omnis anima noſtra perſtraſat atq. deſiſtat. & hoc in ira & in ſurore dei: cui merito ſubiacemus: uiuente in nobis ut ſupra diximus ſententia dei. Quæ ſit aŭt ira & ſuror dei crebrius diximus: non q[ui] ulcifcaſ iratus ſed q[ui] patientibus poenas iratus eſſe uideaſ. Quod enim in nos ex perturbatione deſcendit: in illo ex iudicio & ex ueritate: eſt pro fermone loquentis, lxx. meditatione animæ tranſtulerút. Quomodo enim loquentis ſermo præteruolat: ita & opus araneæ incaſſum texi: De quo ſuper perſona hæreticorum in Eſaia ſcriptum eſt. Telam araneæ texunt: quæ parua & leuia potéſ capere animalia: ut muſcas: culices: & cætera hufuſmodi: a fortioribus autem rumpit: inſtar leuium in eccleſia simpliciúq; qui eorum decipiunſ erroribus: cum uiros in ſidei ueritate robustos non ualeant obtinere. Dies annoq. noſtro: in ipſis, lxxx. anni. Si auté in potentiatus, lxx. anni & amplius eoq: labor & dolor: pro eo q[ui] nos poſuimus in ipſis: & in hebraico habetur Baliem: Symmachus ſignificantius tranſulit: aſaoharoy quod magis ad ſenſum q[ui] ad uerbum tranſferre poſſumus uniuerſi. Quicquid igitur uiuimus: & in quo delectabilis eſt uita mortalium, lxx. annorum ſpatio comp[oh]enditur. Sin autem multum ut interp[ati]tus eſt Symmachus: contra opinionem, lxx. ſunt anni: quicquid ſupra fuerit: morbis & inſirmitate tranſligitur: quæ eſt focia ſeneſcutis: caligantibus oculis: dolen-tibus uel cadentibus prius duriſſimis dentibus, quod plenius diuinus ſermo in eccleſiawe deſcribit quando uement dies malitiæ: & in quibus dicemus: non. eſt nobis uoluntas: quando obſcurabitur fol & luna & ſtelæ: & conduentur nubes poſt pluviam. In die qua mouebuntur cultodes domus: & ſubuertentur uiri uir.

A ii

rutes, cœffabuntq: uolentes quia paucæ fac:ta sunt; & obscurabutur quæ uident in foraminibus: claudentur
ianæ in foro: in infirmitate uocis molentis; & exurgent ad uocem eius; ut omnes humilienf: omnes filiæ cantici
& qdem ab alto aspiciens; & pauroes in uia; & florebit amygdal: & incraſabi: & ſcindetur capparis; quo-
niam abibit homo in domo æternitatis ſuæ; & gyrabut in foro q plang:ut; quo aduſq: non pulletur funicu
lus argenti; & conterat: ornamentu: auri; & confringatur hydra ad fontem; & impediat: rota in lacu & con-
BERTUR PULUIS IN TERRAM FICIT FUIT; & ſpiritus reuerta: ad eú qui dedit eum. Vanitas uanitat: dicit eccleſia
ſtes & uniuera uanitas. Quæ omnia humanæ uitæ; & maxime ſeneſtutis miſerias comprehendit; & quem
ſenſum habeant in ſuo loco differuimus. Sunt q iſtum locum allegorice interpretantes ad fabatu: circu-
fioniſq: myſteri: referit. q: prim: requieſcamus in lege; & poſtea ueræ circuſionis in euangelio facramen
ta nos tenent: admonentes & illud. Da partem ſeptem; & ad partem octo: & lxx. milia atq: octoginta milia
hominu: multitudinis: a quibus templu: ſub Salomone conſtruſt: eſt. Sed quid hoc ad præſentem locu: cui
ſufficit ſimplex & pura explanatio: quæ non doctrinæ gloria in multiplicatione ſermonum: ſed legentis de
bet intelligentiam querere? Quoniam tranſuimus cito & uolauimus. lxx. quoniam uenit manuſtudo: lu-
per nos & corripiemur. Pro quo in græco ſcriptum eſt: ὅσι Δευσόδυσα, quod uerbum ambiguum eſt; &
tam correptionem eruditionem doctrinam: ſignificat. Quem enim dignit dominus: corripit ſiue eu-
dit; ac flagellat omne filium quem recipit. Quem locum ita Symmachus tranſult: ſuccidimur enim reper
te; & auolamus. Quinta editio hoc modo: quoniam tranſuimus celeriter & diſſoluimur; & eſt ſenſu: poſt
lxx. annos & nimu: octoginta: qbus hominu: uita tranſitutur: cu anima fuerit a corpore fecregata: uento ſi-
miles auolabimus: ſiue qa: herbæ SUPRA URENTUR, & pulchritudini: & ad uelsperam ſiccitati hoiem com-
parat; nunc pro ariditate & uespere ſicſitionem flo:q: ponit. Et cum pertranſiter inquit omne quod uuius
ſubita morte diſſoluimur. Quod aſt. lxx. dixere poſt. lxx. annos & lxxx. cum uenerit domini manuſtudor
& dies nobis mortis ingruerit: non iudicabimur iuxta meritu: ſed iuxta clamentiam; & quæ putatur core
ptio eſſe: erudition eſt & doctrina. Satis q: dem miramur: quid uolerint. lxx. uerbum hebraicu: dheodono: &
lexta editio tranſſerre manuſtudinem: cum Aquila Symmachus & qnta editio ſelinationem; & repente ce
leriter tranſtulerint. Quis nouit fortitudinem iux: tuæ; & ſed timorem tuu: indignationem tuam: lxx. q,
nouit poſtetatem iux: tuæ; & præ timore tuo itam tuam dinumerare? Inter hebraicu: & lxx. diuerſi-
ſtio eſt. lxx. eni: dinumerationem timori; & ſurori domini copulavit. Porro hebraicu: ſequenti addit ueriu
lo ut ſequatur; ut numerentur dies noſtri: ſic oſtende; ut ueniamus corde ſapienti: quod breuitura nobis
differendu: uidetur. Quis poſtet noſſe; q: diu iuxta tua ex qua timor nafcitur humano generi; perſeueret niſte
docente qui deus es. Ita:q: obſcro: ut têpus uitæ noſtræ indices nobis: quo poſſimus corde ſapienti tuo nos
iudicio præparare. Qui aſt. dixit: Quis nouit fortitudinem & poſtetatem iux: tuæ; & ſecu:du: timorem tuu:
indignationem tuam: oſtendit eſſe difficile iux: timoriſq: & indignationis ſecretum ratione: cognoſent.
Vnde & propheta lachrymabiliter depræcatur. Domie ne in iuxta tua arguas me: neq: in ſurore tuo corripi
me. Non enim corripit ut interficiat atq: diſperdat; ſed ut corrigat & emèdet. Quam ob rem & in Oſſe po-
pulo iudæo: q: cui multu: iratus eſt; dixit le nequaq: iraſci; nec uſuitare nutus eo: q: cum adulterauerunt. Et
Ezekielem loquitur ad Hierusalem. Iam non iraſcar tibi; & zelus meus receſſat a te. Et in ursibus die: q:
nat quando pgit Israel aduerſum hoſtes in prœliu: corde pacifico: ut numerentur dies noſtri: ſic oſtende ut
ueniamus corde ſapienti. lxx. dexteram tuam ſic notam fac: & eruditos corde in ſapientia. Quod Agla Sym-
machus & quinta editio ita uerterut. Dies noſtros ſic oſtende; ut ueniamus corde ſapienti: error: poſſicu-
us eſt; cur pro diebus. lxx. dexteram dixerint. Iamé quippe uerbú: compoſitum eſt: ſignificans dies noſtros.
quod ſingulari ſi ſcribat: extrema littera: quæ appellatur nù: exprimit dexteram: ſicut eſt illud in nomie Be-
niamin: qui interpretatur filius dextræ. Sin aſt: men habeat: diem uel dies fonat. Eſt autem ſenſus: numerum
anno: q: dieru:q: noſtrorum: quibus in hoc ſæculo nos uiuere decreuifti: oſtende nobis: ut præparemus nos ad-
uentui tuo: & contempto errore mortalium: ad te pergere ſestinemus. cupiamuſq: præſentiam tuam: & ad
te ſestinemus corde ſapienti. Nihil enim ita decipit humanu: genus: q: q: dum ignorant ſpatia uitæ ſua: lo-
giorem ſibi ſæculi huius poſſessionem reprimittunt. Vnde & illud egreſe dictu: eſt: Nullu: tam ſené eſſe
& ſic decrepitæ ſeneſtutis; ut non ſe adhuc uno plus anno uiuere ſupſicetur. Ad huc ſenſum pertinet & u:
lud quod dicitur. Memento mortis tuæ: & non peccabis. Qui enim ſe recorda: quotیدie eſſe moriturum
contenit præſentia; & ad futura ſeſtinat. Hoc eſt quod David in alio præcatur loco dicens: Ne auferas mei
dimidio die: q: meo: q: priu:q: abeam; & non ſubſi: tam. quod ita exponif. Ne eo tempore facias me mori: qui:
do adhuc putabam me eſſe uiſtuz: ut poſſim peccata corrigere poenitentia. Si enim hoc feceris: inuétus in
delictis meis eſſe deſi: tam. non q: ſp: reſuere: cationis neget; ſed q: cum eo ſe neget poſſe ſubſi: lere: apud
omnes q in uitiis perſeuerant: pro nihil o: reputantur. Vbi nos interpretati fumus eruditos corde in ſapien-
tia: alii tranſtulerunt compeditos uerbi ambiguitate decepti. Si enim dicas ὁμεταμινέων:5 compeditos
ſin autem ὁμεταμινέων:5 eruditos ſignificat. Reuertere domine uſq: quo: & exorabilis eſto ſuper ſer-
uos tuos. lxx. ſimiliter. Quia agimus poenitentiam; & ſcientes uitæ noſtræ breuitatem ad te corde ſapienti
cupimus peruenire; & tu domine reuertere ad nos. Peccatis enim noſtris longe receſſeras; & dimíferas nos
ut ambularemus ſed: uolútatem & cogitationes noſtras. Quod aſt. infert uſq: quo: illam habet itelligen-
tiam: quam in duodecimo pſalmo legimus: uſq: quo domine obliuſceris me in finem. Qui enim in angu-
ſtia: conſtitutus eſt: ſeru: ei uidetur dei auxilium, & propterea impenſius deſcatur; ut cito: adiutorem deum
fentiat; & nequaq: iratum iudicem ſed placatu: Imple nos matutina miſericordia tua: & laudabimus & læta-
bimur in cunctis diebus noſtris. lxx. Repleti fumus mane miſericordia tua: & exultauimus & lætati fumus

Benjamin

in omnibus diebus noſtris.In cùctis pene locis hæc habent.Ixx.confuetudinem:ut quod apud hebræos ſu-
tuge ponitur hoc illi quafi iam factù & præteritum referant.Hi ergo non ut illi uolueruſt;dicuſt ſe impletos
matutina miſericordia dei & lætatos (aliuqn ſi hoc factù erat:quomodo poſtea deſcanſ & dicuſt: reſpice in
feruos tuos & in opera tua)ſed totum q[ui] poſtulat ídeo depraſcanſ:ut mereanſ matutinam miſericordiam
eius:quam c[ui] fuerint aſſecuti:laudent deu atq[ui] lætentur in cùctis diebus uitæ ſua. Videntur aŭt in reſurre
euſtionis ſpem & æternæ uitæ depraſcari dicentes:Imple nos matutina miſericordia tua.Quod quidé & .xxi.
 palmi titulus ſonat:qui proprié ad myſteriū domini & ad reſurrectioné eius pertinens inſcribitur pro affuſ
ptione matutina,Lætifica nos pro diebus q[ibus] nos afflìxiſt: & ànis q[ibus] uidimus mala.Ixx. Lætati ſumus
pro diebus q[ibus] nos humiliaſt: ànis q[ibus] uidimus mala.Et Lazarus q[ui] acceperat mala in uitæ ſua:in finu
Abrahæ æterno quiſeit in gaudio.Mala aŭt n[ō] ea appellat quæ contraria bonis ſunt:led pro afflìctione &
anguſtis:q[ibus] malis & Sara afflìxit Agar ancillam ſua:& de q[ibus] in euangelio ſcribitur:fufficit diei ma-
licia ſua.Quanto igitur magis in hoc ſaculo paupertate:inimicoq[ue] perſecutionibus:leu potentia uel mor-
borum cruciatiibus ſuerimus afflìcti:tanto poſt reſurrectionem in futuro maiora præmia conſequemur.
Pulchre aŭt non dixit ſuftinuimus mala:led uidimus.Quis eſt enim homo qui uiuat:& non uideat morte?
quæ non tam ad diſolutioné corporis referenda eſt:q[ui] ad multitudiné peccatoq[ue],iuxta quod dici: Anima
quæ peccuerit:ip[ia] morieſ. Appareat apud feruos tuos opus tuu: & gloria tua ſup filios eoq[us]. Ergo in fer-
fuis ſuis iſpe dominus operaſ opus ſuī.nec ppria q[ui] poſtulat falute contentus eſt:led quærit gloriá filiorum;
dideſ feruioſ dei. Filios aŭt n[ō] tam illos q[ui] de eoq[us]. Ìtirpe generati ſunt:q[ui] discípulos debemus accipere,de qui
bus & Paulus loqueb[at].Filioli mei quos iteq[us] parturio. Vnde & Ioánes apoſtolus ſced merita filioq[us] ſuog[us]
p[re]ſtufq[us]. opeq[us] ſinguloq[us]. ſcribit ad paruulos:icribit ad iuuenes:ſcribit ad patres. Et fit decor domini di no
ſtu ſuper nos:& opus manuū noſtraſ fac ſtabile ſup nos:& opus manuū noſtraſ: confirmá.Ixx. Et fit ſp[le]
dor domini dei ſup nos:& opus manuū noſtraſ dirige ſup nos:& opus manuū noſtraſ dirige. Vbi ſunt q[ui]
liberi arbitrii ſibi p[ra]te praudentes:in eo putant ſe gram conſecutos:ſi habeant poteſtatem faciendi uel n[ō]
faciendi bona ſue mala?Eeſe hic Moyſes poſt reſurrectioné quam poſtulauerat dicens:Imple nos matutia
miſericordia tua: & laudabimus & lætabimur in cùctis diebus noſtris:nequaq[ue] ſe ſurrexſiſe contentus eſt:&
æternæ uitæ præmia c[ō]ſecutuſ ſed poſtulat ut decor domini dei ſit ſuper eos: q[ui] ſurrexerint:& ſplendeat in
aíabus cordiſubq[us] ſanctoq[us]. & opa manuū iſpe dirigat:faciatq[ue] eſſe pp[etua],ip[ſec]q[ui] conſtiret q[ui]cquid in fàctis
uide ſonu: Sicut.n. humilitas deſcanſtis m[ere]ſ præmiarita ſubſua confidentis dei auxilio deſeref.

C. Bati Hieronymi ſpbyteri ad Priciápia uirginé expofitio p[almi],xliii.Eruſtavit cor meu.In cuius princí
p[io]ſe exculpat q[ui] mulieres ſcribat:fidé ſemíag[ui] attollit illuſtres ueteris & noui teſtaméti mulieres enumerás.

Cio me Priciápia í Xp[ó] filia a p[la]ríſoq[ui] rephédí:q[ui] iterd[ú] ſcríba ad mulieres;& fragilióre ſexú ma
ribus p[er]am. Et íccirco debeo primú obtreſtatoribus meis reſpòdere: & ſic uenír ad diſputatiu
culam q[ui] rogaſtí. Si uiri de ſcripturis qua[er]et:mulieribus n[ó] loquerer, ſi Barach ire ad bellú
uoluiſſet;Delbora deuictis hoſtibus non triúphafſet;Hieremias carcere claudiſt: & qa poſiturus
ſimul uige non receperat,pp[hetant]é: Nolda eis mulier ſuſcitaſ. Sacerdotes & iudæi cruciſiſgút filiú dei: & Ma
n[í]a magdalene ploraſt ad crucé:unguenda parat:qua[er]it i tumulo:hortulanú iterrogat;dominú reco[n]noſcit:
pgit ad apoſtolos:repertú n[ú]ciat,íllí dubitáſiita c[ó]ſidit:uere pyrgitis:uere turris candoris & libani:quæ p[
]c[it]e facié Damáſci:fanguiné uideelicet Saluatoris ad facci p[oen]itentia puocanté. Defecerát Saræ muliebria
&ideo Abraæ ei ſub[ici]ſt: & d[í]r ad eu, Oíia quæ d[ic]it tibi Saræ:audi uocé eius,íllí deſecerát muliebria:tu n[ú]q[
]habuſtí. Sexus deuoraſ a uirgíe:Xp[im] portat í corpore, lam poſſidet:q[ui] futura eſt. Rebecca p[git] ad it[er]oga
dum deu: & eius reſpòſione c[ó]digna audit oraculú. Duæ gentes in ut[er]o tuo: & duo populi de u[è]tre tuo di
uident,ílla duos generat diffidentes:tu n[ú] quotidie c[ó]cipis:parturis:generas;unione ſœcúdum:maieſtate
multiplicít:re[n]ititate concordé. Maria foror Moyli uiétorias domini canit: & Bethleem noſtraſ atq[ui] Ephraté
ſturé nois ſui fignat in poſteros. Filiæ Saphaad h[æ]reditat[é] íter fratres merenſ accipe. Ruth & Hefter & lu
dicem: ſacro crine uenerabilé; & offert eu in tabernaculú dei. Thecnites mulier regem Dauid it[er]rogatione
concludír:enygmate docet:exemplo dei mitigat. Legimus & alia] lapiéſt ſœmina:q[ui] c[ú] obſidere[] ciuas: &
p[er]ter un[ú] p[u]duellé dux exercitus Iaob muros ariete q[ter]et locuta eſt ad popuſú in ſapiétia ſua: & tát[á] mul
tem. Sequuú[que] mulieres Saluatoré: & miſtrant ei de ſubſtantia ſua,ílle q[ui] de q[inq] panibus q[inq] milia hoíum
exceptis mulieribus aluit:efcas ſanctaſe mulieſq[ue] n[ó] recuſat accipere. C[ú] Samaritana loquiſt ad puteu & ſatu
ratus c[ó]uerſione credentis: c[ibo]s q[ui] empi fuerant:neſligit. Apollo uige apoſtolicú & in lege doſtíſimú Aq
la & P[ri]ſilla erudiut[í]t: & inſtruſt[ui] eu de uia domini. Si doceri a ſœmia non ſuit turpe apoſtolo:mihi q[ui]re tur-
pe poſt poſt uiros docere & ſœminas: H[æ]c in íſtúmodi σελύτατ[us] ideſt p[u]diciſſima filia p[ſtr]ixit breuiter
ut nec te poeniteret ſexus tuí: nec uiros nomen ſu[ú] erigeret:in quoq[us] condénationé ſœmiaq[ue] in ſcripturis
ſanctis ſua laudaſ. Gaudio & ueluli quodá tripudio eſſer: àus meus: c[ú] in Babyloné inuení Daniel: Ana-
n[í]as: Azarias: Myſahel. O g[ui] multi ſút ſenes & iudices Israel: quos Rex Babylonius frigit í ſartagie ſua. Q[u]a
multa: Sufannæ:q[ui] interp[ra]t: liliu:q candore p[ud]icitia: ſponſo ſerta c[ó]ponu:rt: & coroná ſpineá mutant in
gloria: triúphátis. Habes ibi in ſtudio ſcripturaſ: & in ſanctimonia métis & corpis: Marcellá & Afellá: quæ
altera te p[er] prata uirentia; & uarios diuinoq[us] uoluminú flores ducat ad eu q[ui] d[ic]it in cático. Ego flos campi:
A iii

Serfanna

& liliù conualli; altera ipse flos domini tecù mereaf audire; ut lilium in medio spinage; sic p[xima mea] in me
dio filiag[ae]. Et qa[em] de floribus & liliis loq cœpimus; semp[que] uirginitas floribus còparat: opportunù mihi ut
detur; ut ad flore Xpi scribens de multis floribus difputé. Quadragefimù quartù p[almi] legés in titulo rep
peri; in finé pro his q[ui] còmutabunt[us] filio[æ] Choræ itelligentia cáticú pro dilecto. In hebraico scriptú eſt la
manafé alſoſannim labire Choræ melchil fir ididoth, q[ui] nos in latinu uertimus; ui[ctori] p[iliis] filio[æ] Choræ
eruditòis canticú amantiffimú. Symmachus more ſuo manifeſtus triúphú pro floribus interſtatus eſt,
Igíſ foſannim uel pro his q[ui] còmutandi ſunt; uel í lilia tráſſer[que] & flores. & melchil quoq[que] & eruditòem & do
tciffimú fonat. Idida antiquú Salomonis eſt nomé: q[ui] alio ſenſu pacificus appellat. Quatuor aút p[almi] ſic
in poſteriori titulo[æ] parte diſſentiát: hoc principio p[notan]c, xlii, lix. Ixviii. Ixixii. e q[ibus] duo mediis ſcribuntur.
Daudí primus & nouiſimus filio[æ] Choræ & alaf[que] De cuſtis dicere no[te] eſt huius tp[is] quem cœpimus
explicemus. Re[que] q[ui] fæculo[æ] finé mutandi ſunt; de q[ibus] apoſtolus loqitur: o[ſes] dormiemú[que] led non o[ſes]
mutabimur; referun[que] ad finé. Et hoc ip[em] myſteriú lectoré præparat ad itelligétiá p[iritalé]. Vbi. n. ſimple
& aptus eſt ſenſus; q[ui] necſſe eſt audienté itelligentia p[moner]i; & duci ad e[u]q[ui] habet aures audiendi audiat.
Canticú quoq[que] canit[que] chariſſimo atq[que] dilecto: qa[que] p[pter] illú ueniet fanctus promiſſa mutatio. Quæ q[ui]
hac uita itelligi potef[que]ndo eximur ueteri ho[ſe]i: & i[du]imur nouo: q[ui] renouaſ í cognitòem ſecu[di] imagi-
né creatoris: & gloriá domi contéplátes í eandé imaginé tranſformamur: q[ui] ſi a gloria in gloriá, nec eſt t[em]us
ullú; quo non mutef[que] ſanctus p[ter]itot[que] obliuſſe[c]; & in futu[que] ſe extendens; c[ui] interior noſter h[uius] renoutetur
de die in dié[que] í mutabilis deus q[ui] loqui[que] p[pp]hetá: Ego deus & non mutor; p[pter] nos mutauerit faci[que]
formá ferui accepi[que] & de iudæa tráſmigrans ad Philippiam í p[er]ſter[ant] p[oculo] corruétes (ne)�riat. in ſuerat
aureo calice babylonis) p[rimi] deriſus ſit pp[que] ſultitiam crucis: deide ſuſceptus pp[que] gloriam triúpho[que]. Charib[
ſimus aút ille eſt: de quo Eſaías canit. C[atabo] cáticú dilectæ uineæ mea. & euageliu; H[uius] eſt filius meus de
lectus; in quo mihi bene cóplacui; ip[em] audite: Cui n[on] unus p[pp]hetá: led o[ſes] chorus filio[æ] Choræ n[unc]e laude
canit. Qui ſint aút fili[us] Choræ: ideſt Caluariæ: in. xli, p[al]smo còpetentius diſputat. Et ut f[ac]imus textu[que]
ci titulo c[ou]nenire: mutatòem de alio ad aliu[que] diſcit: & fili[que] cui p[ci]pif[que] ut antiq[ui] parentis oblitá: egis ſe ample
xibus p[are]t. Viſtoré aút e[u]q[ui] eſſe: q[ui] dicit confidite: ego uici mu[d]ú, & ad quem iſta oleſcentis o[ro] eſt ut e[mi]
ctoria & ſapiétia & gloria: & ego tuus ſeruus, p[ſecto] nouit q[ui] domio uicente ſuperaut: & eſt particeps tu[mi]
pho[que] eiu[s] & q[ui] imarceſſibilé gloriæ coroná de cádore bono[que] ope[que] & de uarietate uirtutú t[em]texit Saluto-
tur: Eruſtait cor meu[que] uerb[us] bonu[que]. Pro quo interſtatus eſt Symmachus: Comotu[que] eſt cor meu[que] uerbo
boon indicá[s] ad alterius ſermoné cor dicétis eſſe motu[que] & Ip[que] ſancto Xpi futura facía pandéte & h[uius] in eſolum
prupifſe, ut qu[em]admodu[que] c[æ]teri de aduètu eius locuti ſunt: & iſte loquereſt. Ruſtus aút p[rie]p[er] d[ur] digeſtio u[bi]
bi: & c[ô]coacta[que] eſca[que] in uentu eſſatio. Qu[omodo] aút iuxta q[ul]itáte c[ibo]rú de ſt[omacho] ruſtus eruſp[er]it &
boni uel malí odoris flatus idiciu[que] eſt uita iterioris ho[ſis] cogitatot[es] uerb[us] p[er]ſutur. & ex abundantia cordis ut
loqui[que] Iuſtus comedens replet a[iam] ſua. C[ù]q[ui] facris doct[rinis] fuerit ſaciat[us]; de bono cordis thelauro p[er]
ea quæ bona ſunt: & c[ui] apoſtolo loqui[que] in expimentu[que] qu[æ]ratis eius: q[ui] in me loqui[que] Xps? Quid[am] e[pra]
p[atris] dictú itelligi uoluti[que] eximis uitalibus & cordis archanis uerb[us] ſu[n]q[ui] q[ui] ſe erat ſemp[que] prulent[ur] uital
terius p[almi] uatici[n]i: Ex utero ante lucife[que] genui te. Et q[ui] u[terus] n[on] ſignificat uteg[que] neq[ui] n[ebus] diu-
ditur in mébra: led e[am]ed ſubſtátiá p[ris] fili[que] dem[ò]strat) sic cor & uerb[us] q[ui] p[er]ſer[que] ex corde: patre oſſetere
& filiú. Et q[ui] ſeq[ur]t: dico ego opa mea regi: illi coaptant itelligétiá: ip[s]e dixit & facía ſunt: ip[s]le mandavit &
creata ſunt. q[ui] dicéte p[re] e[pat]us ſit filius. O[ia] quæ pater faci[que]: eadé & filiú facere, ſimiliter & p[rem] manéte
in eo opari c[un]ctá p[ili]du. Dico ego opa mea regi. Propheticus chorus Xpi: & eccleſiæ facía dictúrus: ne car
mine uideaf ídignus: & ob conſciam peccato[que] dica[que] eiu[que] q[ui] enarras iuſtícias mea: & aſſumís teſum[que]
meu[que] p[os] tu[u]s. O[pa] ſua regi qu[em] laudaturus eſt conſite: ut uel ſi bona ſut[que] p[er]ſuicat; uel p[ia] ma[n] ſunt mu[
det; faciat[que] q[ui] iuſtum eſt. dic tu iniqu[tates] tuas: ut iuſtificeris í ſermonibus tuis: & iuſtus accufator ſut eſt in
principio fermo[ſis]. Idioma aút n[on] ſolu[que] hebraicæ: led & latinæ liguæ eſt pro ſyntagmatibus: & ſcripta opu-
la dicere, Ergo & iſte q[ui] laudes cátaturus eſt domio carmé ſu[n]que & opuſculúm confecrat eiu[que] & pro muſis gentilí-
um ip[em] iuocat in principio: qu[em] laudaturus eſt. Lingua mea calamus ſcribæ uelociter ſcribentis. Pro quo in
terſtati f[umus] lìgua mea ſtilus ſcribæ uelocis. Extrema pars, p[logi]i eſt: & c[ui] p[ced]étibus iuunge q[ui] ſeq[ur]it,
Eruſtait cor meu[que] in laudes dei ſermoné bonu[que]: & opuſcula mea q[ibus] e[u] p[ic]daturus ſum[que] p[oti] ſinifimú[c]
ſecraui, Debeo ergo & lingua mea q[ui] ſtilú & calamú p[ar]pareat: ut p[illa] in corde & auribus audientú ienbat
ſp[us] ſanctus. Meu[que] eſt q[ui] organú p[bere] lingua. Illius q[ui] p[or] organú fonare: quæ ſua ſunt. Stilus ſcribit in ce
ra, calamus uel in charta uel in mébranis: aút in quacu[que] materia: quæ apta eſt ad ſcribédú. Mea aút lingua i
similitudiné ſcribæ uelocis: qu[em] notariu[que] poſſumus itelligere: quodá ligno[que] còpendio: breuatiu[que] euageliu[que]
etú[que] ſermoné exarauit in tabulis cordis carnalibus. Si. n. lex p[an] manú mediatoris digito dei ſcripta eſt: & q[ui]
defruétu[que] eſt: glorificatu[que] eſt: qua[to] magis euageliu[que] q[ui] máſup[que] eſt: p[er]ma[lingua] ſcribe[que] a p[sp]u[que] ſancto: ut illius
laudes ad qu[em] in Eſaia d[ur] Velociter ſp[olia] detrahe: cito p[dar]e: uelox in corda credétiu[que] fermo defecbat. Spe-
ciolus forma præ filiis ho[iu]m. In hebraico: Decore pulchrior es filiis ho[iu]m. Finito p[œ]mio: hinc narratio-
nis exordium eſt: & fit apoſtropha ad ip[em] amantiffimú & dilectú & regem: cui dicentis opa confecrat eſt. Œ
Quæritur aút q[ui]o pulchrior fit cun[ct]is filiis ho[iu]m: de quo legimus in Eſaia. Vidimus e[u]: & non habebat
ſpeciem: neq[ui] decoré, ſed erat ſpecies inhonorata: & deficiens a filiis ho[iu]m. Homo in plaga politu[que]: ſic
ferre infirmitate: qu[ia] auertit faci[que] ſuam, nec ſtatum ſcriptura diſſonare uideatur: quia ibi ignobilitas corpo-
ris; p[pter] flagella & p[uta] & alapas & clauos & iniurias patibuli c[œ]memora[que], hic pulchritudo uirtutú in ſi-
cro & uenerando corpore: non quo diuinitas Christi homibus comparata formosior ſit. H[æ]c en[i] n[on] habet

["comparatòem fed abſo paffionibus crucis:uniuèris pulchrior eſt. Virgo de uirgine:qui nò ex uolùtate ui-\nriſed ex deo natus eſt. Nifi.n.habuifſet & in uultu qiddam oculis ſy dereù:nunq eum ſtatim ſecut ſuſſent\napoftoli.Nec q ad comphendèdù eù uenerat:corruifſent.Deniq. & in p[ſ]fent teſtimonio in quo ait: Homo\nin ſplaga poſtus;& ſciens ſirmitatem reddit cauſas:quare iſta p[ſ]ſus ſit. Quia auertit facie ſua ideſt paulu-\nlum diuinitate ſubſtraſta:corpus iniuriæ dereliquit. Quidá huc uersiculú ſupioribus copulant:ut ſpecioſus\nforma præ filiis hoíum:nò ad Xp[mi]n ſed ad calamú ſtereraſ. Eſſu aſt g[ra] in labiis tuis:pterea benedixit te\ndeus in aſternú.In edizione uulgata:pro benedixit unxit legimus.Sed ſciendú q[ra] error ſcriptog.,lxx. tranſla-\ntoribus nò debeat imputariq hoc loco cù hebraica ueritate còcordát. Legentes illud:leſus p[ſ]ciciebat ætate\n& ſapientia & g[ra] apud deu & hoíes. Et in alio loco admiraſtur ſuper uerbis g[ra]e eius:quæ egrediebantur\nde ore illius. Et q[ra] in p[ta]tè habebat ſermonè:intelligere poſſumus quo ſenſu dictú ſit. Eſſu aſt g[ra] in labiis\ntuis.Noe inuenit g[ra]m corá domio in diebus fuis:& Moyſes:& reliqui prophetarù.Sed ois g[ra]e multitudo\nin labiis ſaluatoris eſſu aſt:quæ in breui t[é]pore totú ipleuit orb[æ]. Tanq[ra] ſponſus p[ſ]ciffit de thalamo ſuo : a\nfúmo ca[lo] egreſſio eius: & ſocurſus illius uſo[ra] ad ſúmum eius. Nam & ſanſta Maria quia conceperat eum:\nin quo ois plenitudo diuinitatis h[á]tat corporaliter:plena gratia ſalutat: & apoftolus ſciés p[ſ]dicatòem ſuam:\nnon in eloquentia ſæculari:ſed i uirtute dei omnes mundi ſupafſe doctrinas ait. Et fermo meus & p[ſ]dicatio\nmea:non i perfuſibiliibus humanæ ſapíæ uerbis:ſed in oftenſione p[ſ]us & uirtutis ut fit ſides noſtra non in\nſapí ahoíum:ſed i uirtute dei. Secq[ra] i[ps]m rephendens qa dixerat amplius aút omnibus laborau:ſtati itulit nò\naút ego:ſed g[ra] dei quæ mecú eſt. Et rurſum qa g[ra] eius q[ra] in me eſt:nò ſuit uacua. Proprie aút in ſaluatorè\nuebú eſſuſionis adiúgiſt ut ſignificet g[ra] largitate:ſe[am] illud eſſundam de p[ſ]u meo ſup o[em] carné: & cha\nritas dei eſſu aſt in cordibus noſtris;& nota q[ra] o[ium] quæ dicunſe:itelligentiam ad p[ſ]oná eius referas q[ra] af-\nfumptus ex Maria eſt:q[ra] p[er]t g[ra]m labiorum in aſternum benedictus eſſe dicaſt. Tale q[da] & apoftolo p[di]-\ncauntum, humiliauſt ſe ſactus obediens uſo[ra] ad mortem: mortem aút crucis. Propter quod deus illum exalta-\nuit: & dedit illi nomè ſuper omne nomen. Sicut enim ibi forma ſerui iniuria eſt:& exaltatio nominifq[ra] do-\nnatio ad p[r]em redditur:ita h[ic] eſt ueruſo g[ra]e & benedictionis in ſempiternú ad eum referéda eſt:q[ra] p[ot]eſt hu-\nmiliti & prefcrere. Accingere gladio tuo ſuper ſemur tuum potentiflìme. Specie tua & pulchritudine tua.\nIn hebrazo: Accingere gladio tuo ſuper ſemur tuum fortiliflìme. Gloria tua & decore tuo. Iſtum arbitror te\nlocum optime intelligere;& accinſtam. Chriſtia gladio militare. Vt autem ſciæ ſemper uirginitatem gladiú\nhabere pudicitia:q[ra] quem truncat opera carnis:& ſuperat uoluptates. Gentilis quoq[ra] error deas uirgines ſin\nxitamatas. Accinxit & Petrus lúbos fuos:& ardentem lucernam habuit in manibus. Quod autem ſemur\nſignificet opera nuptiáq[ra] his breiter exemplis dobereris. Abraam mittens ad uxorem quaerendá filio ſuo\nſua:conſidict maior domus ſua: p[one] manú tuam ſup ſemore tuo:& adiurabo te p[do]minú deum cæli : Non\ndubium quin per eum q[ra] de eius ſemine erat naſciturus. Iacob poſtq[ra] luætatus eſt cum homie:qui ei apparue\ntat ad torrentem iaboth: Mefopotamia derelieta & terram reproſiſſionis ingrediens non ante iſrael forti-\ntu eſt nome:q[ra] neruus ſemoris eius emarcuit. & ad filium loquitur:nò deficiet p[ri]ceps ex iuda:neq[ra] dux de\nſemoribus eius, & rurſum ip[pe] moriturus Iofeph adiuratin ſemore ſuo:ne eum i ægypto ſepeliat. In iudicú\nquoq[ra] libro legimus: Gedeoni erant filiis. Ixx. qui egreſſi ſunt de ſemoribus eius. In cantico dicitur cáticoq[ra]\nEcc[ra] lectulus Salomonis. Ix. potentes in circuitu eius de potentibus iſrael: omnes tenentes gladios: docti ad\nbellum: uir & gladius ſuper ſemur eius. Gloria ergo & decore ſuo: ſiue ſpecie & pulchritudie diuítatis ſua:\ncamis opera mortificans. & natus ex uirgine futuris uirginibus uirginitatis princeps ſuit. Et itende proſpe-\nre procede & regna. Propter ueritatem & manſuetudiné & iuſticiá: & deducet te mirabiliter dextera tua. In\nhebrazo: Decore tuo p[ſ]pere aſcende, p[er]tuerit ueritatem & manſuetudiné iuſticiæ: & docebit te terribilia dex-\ntera tua. Secundo ſcriptum eſt apud hebraos: decoſt tuo: ne quis ad ip[ſ]um u[it]io librariog[ra] repetitum putet.\nEt eſt figura quæ apud rhetores repetitio nominat. more ergo panegyrici: quo laudatores loquutur ad eos\nquos p[ſ]conii eſſerunt: armatu cohortat ad pr[œ]lium: ut ſemel arrepta bella non deferat:& ſuper hoſtú iſtra\nges u[ic]tor incedens p[ar]pet ſibi regnum in his quos de diaboli eriapiens p[ot]eſtate ſuo copulait imperio: &\ndicat. Ego auté confitutus ſum rex ab eo ſuper ſyon montem ſanctú eius. Nulli q[ra] dubiú ueritate & mod-\nſtam & iuſticiam Chriſtú appellari: qui dicit. Ego ſum uia ueritas & uita. Et díſcite a me: quia mitis ſum &\nhumilis corde. Et quia ſactus eſt nobis a deo iuſticia: & redemptio: & ſanſitas. Hæc autem uniuera dicun-\ntur in corpore: ut exigantur in mébris. Víctoria domini: ſeruoq[ra] triumphus eſt. Magiſtri eruditio: diſcipulo\nrum p[ro]ſectus. Et quod ſequitur: deducet te mirabiliter dextera tua: aut de ſignis quæ in euangelio perpe-\ntrauit aut tropicos de cæde qua exercuit in hoſtibus ſentiendum eſt. Cor ſapientis i dextera: & cor ſulti in\nſiníſtra eius. Chriſtus totus in dextris eſt. Antichriſtus in ſiníſtris. Hebraica interp[atio] diſtat in uerbis: non\ndiſtat i ſenſu. Sagittæ tuae acutæ potéſtiflìmæ: populi ſub te cadét i corda inímiqog[ra] regis. In hebraico abſoq[\ra] potéſtiflìme: reliq. ſimilé. Et h[ic] uersiculus tibi pot[ſ]ſimú aptus eſ: q[ra] iaculo domi uulnerata cù p[ſ]oſa i cático\npotéſtiflìme: reiſt. His ſagittis & Cleophas in itinere cù altero uulneratus aiebat. g[ra]gittæ potentiis acutæ cù carbonibus deſolatoris: cù patris ip[pe] ſit iaculú: & Joquaſt in Efáia. P[o]ſuit me quaſi\ngittæ

plures sunt potentissimi regis inimici: qui uulnerati fuerant ignitis sagittis diaboli: & quasi ceruus fipiculo
percussi in iecore: sagittæ domini mittuntur ignitæ cù carbonibus defolatoriis: ut quicquid uiti in corde
inimicog regis fuerit: excoquant: & salutari igne ignem eiicunt perditorom. Sedes tuae deus in sæculum læ-
culi uirga directionis uirga regni tui. Dilexisti iusticiam: & odisti iniquitatem, propterea unxit te deus deus
tuus oleo læticiæ p confortibus tuis. In hebraico: Thronus tuus deus in sæculu sæculi: & in aëternu ieeptæ,
aëtatis ieeptæ: regni tui Dilexisti iusticiæ: & odisti iniquitatem, propterea unxit te deus deus tuus oleo exultatio-
nis præ particibus tuis. Duas perſonas eius q unctus eft dei: & qui unxit intellige. Vnde & Aquila loim uer
bum hebraicu non nominatuo cauſ fed uocatiuio interpretatur dicens eæ: & nos propter intelligentia bis
deus deus poſuimus quod latina lingua dualem non recipit nume: ne quis peruerſe putet domini dilecti
& amantissimi & regis bis patrem nominari. Quanq pater in filio: & filius in patre: & alter hog. ſibi & habi
tator & thronus fuerit: tamen in hoc loco ad regem qui deus eſt fermo dirigitur: & dicitur ei q imperum
eius (hoc enim intelligo thronum: iuxta illud quod ſcriptum eſt. De fructu uentris tui ponam ſuper thro-
num tuum) finem non habeat: quod quidem & Mariæ angelus nunciauit. Dabit ei dominus deus throni
Dauid patris ſui: & regnabit ſuper domo Iacob in sæcula: & regni eius non erit finis. Nec putemus hoc illi
eſſe contrarium: quod apoftolus ſcribés ad Corinthios ait filu tradituge, regnum: & ſubiciendum et qui
bi ſubiecit omnia: ut fit deus omnia in oibus. Non enim dixit tradet patri: ut uideretur ſeparare filium, ſed
tradet deo hoc eſt habitandi in affumptiœ corporis deo: ut fit deus omnia in omnibus: & Chriſtus qui an-
te per paucas uirtutes erat in ſingulis: per omnes in omnibus commoretur. Sceptrum autem & uirgum
inſigne eſſe regnantis ipſe propheta ſignificat dicens. Sceptrum æquitatis: ieeptrum regni tui. Quidam de
E faia teſtimonium proferentes. Exiet uirga de radice leſſe: & flos de radice eius aſcendet: hominem qui eſt
affumptus intelligunt: cui deferatur imperium: & qui propter dilectam iuſticiam: & exoſam iniquitatem re
gnare dicatur: & unctus eſſe oleo exultationis præ particibus suis quasi præmium charitatis & odium in-
quitatis in unctione ſumpturus. Docemur autem in utraque parte: & amoris & odii eſſe in nobis ſemina: ei
ipſe qui primitias maſſe noſtrorum corporum leuauit ad cælos: & iuſticiam dilexerit: & oderit iniquitate.
Vnde Dauid. Nonne odientes te domine oderam: & ſuper inimicos tuos tabefcambam: perſecto odio odni-
illos. Quod ſequitur unxit te deus deus tuus: Primu nomen dei uocatiuo cauſ intelligendum eſt: iequos no
minat iu o: quod latis miror: cur Aquila non ut cœperat in primo uerſiculo uocatiuio ierpretatus ſi: ſedno
minat iu o bis nominans deum: qui ſupradictum unxerit deum. In hoc loco Photinus opprimitur: ſed Am-
us caput leuat: de euangelio proferens teſtimonium. Aſcendo ad patrem meum: & patrem ueſtrum: deum
meum & deum ueſtrum. Sed cum dilectu audiat eum accinctum gladio ſuper femur: & regnare proptere
ritatem & manſuetudinem: & ungi ob dilectam iuſticiam: & exoſam iniquitatem: & undum eſſe præ con-
fortibus ſuis. De quibus ſcriptum eſt Participes Chriſti facti ſumus: ſi tamen principium ſubſtantiea uſal
finem firmu retineamus. Miror cur folium domini dei ad calu[niam uocet: quafi unuierfa quæ dicta ſunt deu-
uinitati uerb: & humilitati hominis conueniant. Audiat actus apoftolos: leſum Nazarenum: quem unit
deus ſpiritu fancto. Audiat euangelium. Spiritus ſanctus ueniet ſuper te: & uirtus altiſimi obu[brabit tibi,
propterea & quod nafſetur ex te fanctum uocabitur filius dei. Ipſum dominu ſentiat intonantem. Spiritus
domini ſuper me. eo q unxit me. Participes autem apoftolos credenteſq. ſignificat: quibus unctus ſua
cabulum tribuit: ut ab uncto uocentur uncti: ideſt a Chriſto chriſtiani. Myrrha gutta & caſia in cunctis
ueſtimentis tuis, a domibus eburneis ex quibus delectauerut te filiæ regu in honore tuo. In hebraico: Myr-
rha: & ſtaſte & caſia in cuctis ueſtimentis tuis de domibus eburneis: quibus laſtificauerut te filiæ regum in
honore tuo. Praſatio ipſa te doceat: iccirco me hunc psalmu explanare uoluſie: quia ad uirginem ieribens
pro liliis & floribus titulum repperi: ita q. ſeconſequenter & iſtos uerſiculos ad te referam: cui uolumen hoc
ſcribitur. Mortificaſt membra tua ſuper terram: & quotidie Chriſto oſſers myrrham. Chriſt bonus odor
es: & propterea ſtaſten: ideſt ſtillam uel guttam exhibits domino. Narrant & hi qui aromatum nouere uio-
tutes: ſtaſte florem eſſe myrrha. Quod autem ſequitur caſia eſt ipfa quæ ab aliis στριγξ. ſiſtula nuncpa
tur: uocalès in laudes dei: & omnes pituitas & rheumata uoluptatu ſuo calore excoquens, ubi in noſtris eo-
dicibus ſcriptu eſt gutta uel ſtaſte: in hebraico aloth legitur, unde & nicodemus centum libras myrrha &
aloes: ad ſepeliendu dominu præparauit. Et ſponſus loquitur ad ſponſam: myrrha & aloes cù omnibus un-
guentis primitis. Et illa reſpondet: Manus meæ ſtillauerut myrrha digiti mei myrrha pleni. Proiice & tu nor
tis opera Chriſto in baptiſmate ſconfepulta: & huic mûdo mortua eſto & nihil aliud niſi de cæleſtibus cogi-
tans: loqre ad ſpofum tuu. Manus meæ ſtillauerut myrrham: & digiti mei myrrha pleni. Legimus & ungu-
tu ſacerdotale cuius & Dauid meminit: ſicut unguentu in capite: qd deſcendit in barba barbam. Aaron: qd
deſcèdit in orà ueſtiméti eius: i quo cù cæteris aromatibus miſceſ & ſtaſte. Oſſerút & magi myrrha. Et in p
fenti loco initiu ueſtimétoq. Xpi eſt ſuſcipe morte illà: & in ſua carne moſtrare. Hæc induméta para ſpono
tuo, his a te ueſtibus còptus icedat. Cùq ei huiuſcemodi texueris ueſtiméta: efficieris ipa téplu dei: & latuſi
cabis eu de domibus eburneis: ſiue ut melius in hebraico ſcribif: de téplo dentiu & laudes domio canestu
tura teſtaſ. Et coſt quéter adiuſtú e: ex qbus delectauerut te filiæ regu in honore tuo. Rex regu & domiu
dominátiu ſpofus tuus e: Reges iſt i q ſub tato rege ſut reguli: pſes tui ſut: iq te euangelica genuſe doctria. Ho
rú tu filia honoriſcas i oibus ueſtimétis & odoribus bonis & téplo eburneo eum cui ſupradictu eſt. Eſtua
eſt gratia in labiis tuis: & accingere gladio tuo ſup femur tuu potentiffime: & ſagittæ tuæ acutæ: & thronus

tuus deus iæculuſæculi:peo qd nos tranſulimus domibus eburneis:qa in græco ſcriptu eſt αποβαρεών
ελεσσον Τινον qda latinog ob uerbi ábiguitate/ a gradibus íterpätati ſut; cu βαρις,uerbum ſit επιχωριον
ideſt gétile palesinæ:& uſq hodie domus ex omni parte cœcluſæ:& in modu ædificatæ turriu ex mœniu
publicorum βαρεις appellentur. Aſtitit regina a dextris tuis in ueſitu deaurato: Quodq ſequitur cir-
cundata varietate: excepta editione uulgata nullus interprætum tranſulit.In hebraico: ſtitet coniunx in
dexera tua in diadema te aureo:ubi nos coniugem uertimus:ibi apud hæbreos legitur ſegal,pro quo Aqui
la συνκοιλον ideſt concubinam, Symmachus & quinta editio: ὅαλλακνν ideſt pellicem, Ixx. Theo-
dotion & ſexta reginam interprætati ſunt. Deinde ubi ego poſui diademate aureo: Symmachus tranſulit
in auro primo: Aquila quinta & ſexta editio in tinſtura uel in auro ophyr: Quæ filiæ regum ſunt:& in ſpô-
ſi parantur amplexus;per myrrham & guttam & caſiam & domos eburneas delectant eum:cuius thronus
in ſæculum ſæculi eſt: Quæ autem iam ſuper petram Christum ſtabili radice fundata e catholica eccleſia:
una columba perſecta & proxima ſtat a dextris;& nihil in ſe finiſtrum habet;ſtat in ueſibus deauratis, de
ſermonibus ſcripturarum ad ſenſum tranſiens;& cunctis plena uirtutibus:ſiue ut nos tranſulimus in dia-
demate aureo. Eſt enim regina:regnatq; cù rege:cuius filias poſtumus intelligere;& in cōmune credentium
animas; & proprie uirginiun choros, Ophyr genus auri eſt uel a loco indiæ:uel a colore nomine inditum.
Septem quippe apud hebræos auri uocabula ſunt. Vxorem quoq; & cūcubinam intelligamus de cático Sa-
lomonis:quæ fine ſponſo uoel marito dormire non potect. Audi filia & uide: & inclina aurem tuam: &
obliuſcere populum tuum & domum patris tui,& cœcupiſcet rex decorem tuum:quoniam ipſe dominus
tuus;& adorabut eum.In hebraico, Audi filia & uide;& inclina aurem tuam;& obliuſcere populi tui & do-
mus patris tui,& concupiſcet rex decorem tuum:quia ipſe eſt dominus tuus;& adora eum. Hucuſq per,p-
pheræ calamo lingutam caruino ſcribenti uelociter comparat:loquitur ſpiritus ſanctus:ipſum regem & bel
latorem & deum ſponſumq; compelling. Hinc perſona patris inducitur loquentis ad ſpôfam filii ſui;& co-
hortantis eamut ueteris gentilitatis & idolatricæ errore contempto: primum his quæ dicant attendat:
& propter quod de alienigena filia nominetur,deinde uideat uel ipſa quæ dicuntur:uel uniuerfam condi-
tionem:ex uſuilibus intelligens inuifibilia; & ex creaturis ſentiens creatorem;& diligenter inclinet aurem
fuam;ut quæ dicuntur memoriter teneat. Cumq; audierit; uiderit;& inclinauerit aurem fuam: totamq; ſe
doſtrinæ tradigerit;& eorum intelligens quæ dicuntur obliuſcatur primum populum ſuum;& cù Abra
ham de chaldaæ egrediens relinquat terram natuittatis: & cognationis ſuſe. Nemo dubitat patrem no-
ftum ante q adoptaremur a deo ſuſiſe diabolum,de quo Saluator ait. Vos ex patre diabolo nati eſt. Cú
ergo ait atqui patris fueris oblitæ;& talem te exibueris depolitis priftinis ſordibus ut ſuper fratruelem de-
alibat confcendas: & quam poſitligere filius meus:tunc concupiſcet rex decorem tuum. Et ne putes
unum eſſe de turba a quo amanda es;ipſe eſt rex tuus & dominus tuus,quia uero interdum qui reges & do
mini ſunt: ſunt quadam poteſtate reges & domini:tamen eiusdem naturæ cuius ſunt illi:in quos dominan
tur & regnant:indico ribi q deus tuus ſit;& debeas adorare eum.Lxx.interprætes non dixerunt & adora-
bis eum: ſed adorabunt eum: ut ſit ſenſus. Iſte qui te amaturus eſt: qui tuam pulchritudinem dilecturus:
deus eſt;& adorandus ab dominus & deus:qui adorandus eſt, Filia Tyri in muneribus uultum tuum de-
præcabuntur diuites plaſbis.In hebræo eſto filia fortiſſimi in muneribus ſaciem tuam depræcabuntur di-
uites populi. Verbum hebraicum for: quod in Ezechiele iuxta, Lxx. legimus: interprætari poteſt & Tyrus
& tribulatio:fortiſſimus ſiue fortiſſima;& filex ideſt lapis duriſſimus:unde in præſenti loco error ortus e.
Aquila enim & Lxx. & Theodotion & quinta editio Tyrum interpretati ſunt. Sexta uerbum hebraicu po-
ſuit for: Symmachus κρατειλον: ideſt fortiſſimam. Nos ipſum ad deum retulimus: ut illa cui ſupra di-
zerat audi filia & uide: filia fortiſſimi nuncupetur. Aut certe ipſa fortiſſima ſit: quia imitata eſt forte patre:
cuius uultum in diuſris muneribus depræcabuntur diuites plaſbis. Diuites in cunctis operibus bonis: &
ſcientia, ſiue qui diuites putantur in ſæculos: ſapiétes huius mûdi;& philosophos: diiçiplinis eruditi. Vel qd
melius eſt: qui ante diuites fuerunt: habentes eloquia dei & teſtamenta & pphetas: ideſt de populo Israel.
Vt enim ante Saluatoris aduentu hi qui de Tyr o erant: hoc eſt de populo gentiú: & Profeliti eſſe cupiebat:
depræcabantur diuitem populum ifrael:& per eos introducebanſ in téplum. Sic poſt aduentum domini q
cunq; ex ifrael redire uoluerint: diuites quondam familiaritate & pteſtiôe dei uenient ad filiā Tyri;& ofſe
tentes uaria dona uirtutu; & cœſſiſiōis in Xpm depræcabunt eá: ut ſaluté quâ perdiderut i iudæa: inueniát
in gentibus. Ois gloria eius filiæ regis abintus in fimbriis aureis circuāmieta variatibus.In hebræo: Ois
gloria filiæ regis iſtrifecus faſciis aureis ueſita eſt. Pro eo q in.lxx. ſcriptu eſt: εοοεεν,& nos uel abintus uel
inſtrinſecus iterpäti fumus:in qbusda exemplaribus iueniſ eſſeφρον. qd cogitatiōes ſonat. Ex quo oſtedit.

169

omnem gloriam eccleſiæ: cui ſupra dictum eſt. Audi filia & uide: & o filia Tyri: & nunc appellatur filia regis
eſſe intrinſecus: & in cogitationibus: idet in iteriori hoſe: & in circuſiſione no manufacta: ſed ſupi habere cedici
tiæ fiduciam apud deum: & tota pulchritudine poſita magis in ſenſuum nomine: & in flore uerborum. Quo
modo autem in ſtamine ex quo dependent ſimbria: ſubtegmen intexitur: & tota ueſtimenti uirotis in ſtami-
ne eſt: ita in aureis ſenſibus ſcripturarum: in quibus ueſtis eccleſiæ omnis intexitur: miſcentur aliqua de na-
tura: de moribus: & hoc ipſum ſignificat ueſtis Aaron: auro: purpura: cocco: byſo: Hyacinthoq: contexta:
quam fecerunt mulieres: quibus deus ad texendum dedit ſapientiam: & ut intelligere poſſimus omnem or-
natum filiæ regis intrinſecus: ipſa loquitur in cantico. Introduxit me rex in cubiculum ſuum: in quo clauſo
oſtio labiorum: deum patrem iubemur orate: in nouoquocq: pſalmo cuius titulus infcribitur: pro abſcondi
tis ſili iuariam habuit & loſeph tunicam: quam ei texuit mater eccleſia. De his ſimbriis Saluatoris ei, mo-
pooræ idet ſanguinem fluens una Saluatorem tetigit: & fanata eſt. Quod autem in hebraico ſcribitur: ſa-
ſciis aureis ueſtita eſt: idipſum ſignificat quod ſupra. Omnis gloria filiæ regis intrinſecus: ſaſciis diuino-
interiora membra obuoluuntur eccleſiæ & tota uteri tegitur ambitio. Harum ſaſciarum non poteſt obli-
uiſci ſponſa: ſecuſdú Hieremiam quæ mámas ligant & peſtus in quo cogitationes ſut protegunt. Adducuſe
regi uirgines poſt eà: proxime eius aſſerenſtibi, aſſerenſi lœticia & exultatöe: adducetur in templum regis.
Iuxta. Lxx. prior uerſiculus adhuc deſiliæ caniſ ornatu: ſequens ad ipſum ſponſum regemq: dirigitur. Por-
ro iuxta hebraicum totum ad ſponſam dicitur: uſq: ad eum locum ubi ſcriptum eſt. Pones eos principes i
uniuerſa terra. Et legitur, in ſcutulatis ducentur ad regem uirgines: ſeventur eam amicæ eius: ducentur il
luci: ducentur in læticiis & exultatione ingredientur thalamum regis. Multam eſſe diſtantiam animarum
in chrifto credentium demonſtrat canticum canticorum: in quo ſcriptum eſt. Sexagita ſut regina: & odo
ginta concubinæ: & adoleſcentulæ quarum non eſt numerus. Vna eſt columba mea: perfecta mea: pina-
mea: de qua dicitur. Viderunt eam filiæ: & beatiſtant eam regina: & concubinæ: & laudant eam. Quæ er
go perfecta eſt & ſancta corpore & ſpiritu: & columba: & proxima meretur uocari. Hæc eſt filia de qua ſu-
pra dictum eſt. Aſſtitit regina a dextris tuis in ueſtitu deaurato. Quæ autem ſupergreſſa ſunt ſex dies mi-
di: & futura regna ſupſpirant: reginae appellantur. Si qua uero circuſionem quidem habet octauæ diei: ſed
adhuc non uenit ad nuptias: hæc concubina uocitatur. Diuerſa autem multuito credentium: qua eſt nec di-
poteſt ſponſi copulari: amplexibus nec de eo liberos parere adolescentula dicitur. Ego puto de iltis uirgi
bus quæ ſequuntur eccleſiam: & in primo ponuntur gradu: & te eſſe & omnes qui in uirginitate corporis
& animæ perſeuerant. Proximas autem & amicas uidus eſſe: & in matrimonio continentes: quæ omnes
cum læticia & exultatione ducuntur ad templum & in thalamum regis. in templum qualiſ facerdetes dei:
in thalamum qualiſ ſponſæ regis & ſponſi. Hoc templum & Ioannes uidit in apocalypli: & propheta deſide
rat: Vnam inquit petii a domino: hanc requiram: ut inhabitem in domo domini omnes dies uitæ meæ. Et
iterum: Domine dilexi decorrem domus tuæ: & locum habitationis gloriæ tuæ. Et in alio loco. Quia tran-
fibo in locum tabernaculi admirabilis uſq: ad domum deiri in uoce exultationis & conſeſſionis ſonitus ſe-
ſta celebrantium. Scutulata autem quibus ſponſo ſuo regina componitur: ipſa ſunt: quæ in. Lxx. legimus
circuamicta uarietate. Pro patribus tuis nati ſunt tibi filii: conſtituies eos principes ſuper omnem terra. In
hebraico. Pro patribus tuis erunt tibi filii: ponæ eos principes in uniuerſa terra. Et ex patris perſona nequa
quæ de filia: ſed rurſus ad filiam fermo intelligi poteſt: & ex ſpiritus ſancti & ex filiorum Choræ. Si ergo ad
ſponſam fermo dirigitur: ſponſa autem de nationibus congregata eſt: cui ſupra dicitur: obliuſcere populi
tuum & domum patris tui: debemus ſponſæ patres noſle: ut conſequèter nouerimus & filios. pro patribus
tuis de quibus in Hieremia locuta eſt: q: falſa poſſederunt patres noſtris idola: & non eſt in eis qui pluat.
Pro platone: pro cæteris diuerſorum dogmatum & errorum magiſtris nati ſunt tibi filii: quos conſtituisti
principes tuos: & ſeciſti in populos præceptores. Vel certe aliter. O eccleſia filii tui quos genuiſti tibi uer-
tentur in patres tuos: cum de diſcipulis eos feceris magiſtros: & in ſacerdotali gradu omnium teſtimonio
collocaueris. Sin autem patres eccleſiæ intelligimus Abraham Iſaac & Iacob & reliquios patriarchaſi filios
qui in patrum honore ſunt nati: apoſtolos intelligamus: qui miſſi ſunt a domino prædicare uſq: ad extre-
mum terræ: & baptizare credentes in nomine trinitatis. Sed quaeritur quomodo eccleſia de gentibus pa-
tres habere poſſit Abraham Iſaac & Iacob: cum ei ſupra dictum ſit: obliuſcere populum tuum & domum
patris tui. Legamus euangelium: Nolite dicere patrem habemus Abraham: potéſs eſt deus de lapidibus iltis
hoc eſt de duro corde gentilium ſuſcitare filios Abrahæ, & in alio loco: Si filii eſſetis Abrahæ: opera Abra-
hæ: ſaceretis. Et in Genesi ad ipſum Abraham loquitur deus. In ſemine tuo inquit benedicentur omnes ge-
tes. Sicut enim ille in præputio ex fide iuſtificatus eſt: ita & nos iuſtificabimur in eadem fidei habuerimus
fidem & opera patris noſtrí Abraham. Poteſt hoc ipſum ad Saluatorem dici: uel a patre uel a p[]ppherali cho-
ro & a ſpiritu fan[]to. Pro patribus tuis ſtirpe uidelicet iudæorum qui te reliquerunt & negaueruntati ſut
tibi filii apoſtoli. & de nationibus credentes: quos conſtituisti principes in uniuerſa terra. Memor ero no-
minis tui domine in omni generatione & generationem. Propter ea: populi confitebuntur tibi in æternum
& in ſæculu ſæculi. In hebraico. Recordabor nominis tui in omni generatione & generatiem. p[]pterea co-
fitebunt: tibi populi in ſæculu & in æternu: quod nos itérpretati ſumus: coſtitebunt: tibi. Symmachus tran-
ſtulit laudabunt te. Regina quæ ſteterat a dextris tuis in ueſtitu deaurato & iuſſa fuerat obliuſci populi &
domus patris ſui: & ite[]q: illi dictum erat: Pro patribus tuis nati ſunt tibi filii: coſtituities eos pricipes ſup
f[]oem
terra: itelligeſs quanta decoranda ſit gloria: & q[]bus præmiis ſubleuanda: conuertit ad ſponſum uoces ſua[]s:

« & pollicetur recordaturam se semper nominis ſponſi in omni generatione & generationem. Quod, p[er]miſi-  
uidemus expletu, ipſa x[p]iana nobis o[ibus] chriftianorum nomen ip[ro]ſuit; nomen nou[mi]n: in quo benedicunt  
omnes familiæ genti[ui]. Recordatur aut[em] non in una generatione ſed in omnibus: uel cunctas ſignificans na  
tionest: uel duas nationes iudæor[us] atq[us] genti[ui]. Et quia hoc paru[mi]l eſt: ſi in duabus generationibus nominis  
domini recordetur, propterea populi qui in eccleſia fuerint, confitebuntur: & laudabunt dominu[n] in a[ter]  
nu[n] & i[mi] ſacu[l]i ſaculi. Quando & tu o filia Principia ſanctorum mixta choro inter uirgines duceris ad regem  
& ex domibus eburneis delectabis ſponſu[n] in honore tuo, t[u]c recordare & me[n]qui huius p[ra]ſalmi t[ib]i domi-  
no reuclante i[telligen]tia tribui, & dicito, Memor ero nominis tui; ut quæ part[em] te i[tel]lenctiſi carminis ſi uita  
com[es] fuerit: & totu[n] cáticu[n] cáticorum,

Q. B[er]ei Hieronymi pref[er]teri exp[er]itio p[ra]ſalmi, xli, Sicut ceruus deſiderat ad fontes aquarum; ad renatos in uigilia p[ra]ſchæ habita.

O
Mne p[er]ſalteri[us] fagaci mente perluſtrans: nuſq[ui] inuenio; q[ui] filii Choræ aliquid trifſe cantauerint, semper in p[ra]ſalmis coru[n] læta ſunt & iocunda; semper terrenis humilibu[que] contép[ti]s cæleftia & a[ter]na deſiderant; congruentes interpretationi nominis ſui. Siquid[em] Choræ interpretatur calui t[ies]. Quia ergo dominus noſter in loco Caluariæ cruciſux eſt & ſepultus; quicu[n]q[ui] cruce eius credunt: hi filii Choræ iſide ſilii Caluariæ nominantur. Super qua Caluaria dominus noſter iefus poſt reſurrec[tion]e; ad cæloru[n] regna conſcendens; i[r]ridetur a paruiliu[s] & ab increduſis iudæo[q], Sed Helyſæu i[r]ridentæ; ſurli comederunt. Hoc de titulo ſcriptum dixiſe ſufficiat, nunc ad prius principium reuertamur. Si cut ceruus deſiderat ad fontes aquarum: ita deſiderat anima mea ad te deus. Ceruoru[n] natura eſt: ut ſerpen- tum uenena conténant: quin potius naribus ſuis eos extrahát de cauernis; ut i[n]terſiſcant atq[us] dilacerent. Cum uenenum cœperit i[n]trinſecus a[ſ]tuaræ; & q[ui]s eos non poſſint occidere; tamen ſitis ardorem & incen- dium tolerantes; tunc illi fontes deſiderant; & puriſſimis a[quis] ſeruentia uenena reſtinguút. Quomodo ita que illi cerui deſiderant fontes aquar[u[n]i: niſi qui de ægypto & de ſæculo recedentes interſe[er]unt Pharaón[é] in a[quis] ſuis: & omnem exercitum eius in b[apt]iſimo necauerunt: poſt i[n]terſectionem diaboli deſiderant ſo[te]s eccleſiæ; patrem & filium & ſpiritu[n] ſanctu[n]. De patre q[ui] ſo[pt] ſon ſcribitur in Hieremia. Me dimiſerunt ſo[te]m aquæ uita[n]; & ſonderunt ſibi lacus detritos: qui non poſſunt aquam continere. De filio quodam in loco legimus. Dereliquerunt fontem ſapietía. Porro de ſpiritu ſancto, Qui b[iber]it de aquæ quæ de cælo ori- etur in eo ſons aquæ ſient falientis i uitam a[ter]nam: ſtatim exponitur euangeliſta dicente: q[ui] ex ſpiritu ſa[ſ]cò lermo fuerit Saguatoris. Ex quo maniſſeſtillime liquet tres in eccleſia fontes trinitatis eſſe myſterium. Hos deſiderat anima credentis: hos deſiderat anima b[apt]izantis: & dicit. Si[ti]uit anima mea in deum ſotem t[uum]. Non enim leuiter uidere uoluit deum: ſed toto deſiderabat ardore toto ſitiuit incendio; ante q[ui] ba[pt]ilia conſequeratur. Loquebantur inter ſe i[n]uicem atq[us] diſcant; iquando ueniam & apparebo ante faci- em domini: Ecce fratres demum i[n]pletum eſt: quod petebant. Venerunt & ſt[eter]unt ante faciem dei, appa-uerunt ante faciem altaris: & myſterium i[n]tellexerunt. Hoc enim non merentur uidere nifi illi; qui ex con-ſientia & i[m]o proſerunt corde, memorantes: Fuerunt mihi lachrymæ mæ[m] panes die ac nocte. Per omne enim quadragelimam uacauerunt orationi atq[us] ieuio[n]; in ſacco & cinere dormierunt: futuram uita[n] pecca- torum ſuorum conſeſſione quaerétés. Sed quia fuderunt lachrymas & fuerunt triftes: dicitur eis: Qui ſemi- nant in lachrymis: in gaudio metenti: & beati lugentes: quoniam ipſi conſolabuntur, pro quibus uniuersi cum illi diabolus i[n]ſultaret & diceret. Vbi eſt deus tuus: Admiſi & in uitali ſonte recreati: confidenter lo- q[ui]nuntur. Tranſibo in locum tabernaculi admirabilis: uſq[ui] ad domum dei. Domus dei eccleſia eſt: hoc é ad- mirabile tabernaculum: q[ui] habitauerit in eo uox exultationis & conſeſſionis & ſonus epuſtalis. Gaudét q[ui] pe ſub ſide & conſeſſione uitæ: a[ter]na: quam fratres noſtri nunc accipere meruerunt; angeli in cælis oſt- que uirtutes, Si enim fuper uno agente p[oe]nitenientiam: & in una ouicula morbida quæ paſtoris humeris eſt: recepta; gaudent angeli atq[us] l[æ]tantrur: quanto magis in tot ſfratibus: in tali gurgite renatis atq[us] mundatis: uniuera exultant regna cælorum: uidentia homines ueteri peccatorum labe purgatos ſuo incolatui præ- parari. Dicite ergo qui chriftum nunc induti eſtis: & du[ct]um noſtrum ſequètes quaſi p[ic]ſiculus h[amo]; ſer- mone dei de gurgite fæculi iſtius ſubleuamini: in nobis rerum natura mutata eſt. P[ra]ſces enim qui de mari extraſt i[n]ferint moriuntur, nos aut[em] ideo apoſtoli de mundi iſtius mari extraxerunt; atq[us] p[ra]ſcati ſunt: ut uia[n] ex mortuis fieremus. Quádiu eramus in hoc ſæculo: oculi noſtri in profundo: & uita noſtra uerſabatur in coeno: poſt q[ui] de fl[u]ctibus erepti ſumus: cœpimus ſolem: cœpimus uerum lumen al[pi]cere: & præ nimio gaudio conturbati; ad animam noſtram dicimus. Spera in deo quoniam confitebor illi falutare uultus mei & deus meus. Et deinceps Propterea memor ero tui de terra I[ord]anis & hermonii a monte modico. Abyt- fus abyſum inuocati: & nos de terra I[ord]anis, i de fl[um]ine ubi dominus b[apt]izatus eſt: & hermonii hoc eſt de ſaculi h[uius] maledi[ct]ione: quoniam hermon interpretatur anathema: & de monte modico h[uius] mun di[qu]uais enim aliquis ſanctus ſit: d[u[n]i iſto uerfatur ſæculo: n[ò]n eſt in m[ô]te grandi atq[us] ſub[li]mi: ſed in mon- te modico atq[us] humili: clamamus ad dominum: & profundum ip[ſ]ius ſcripturar[u] ſenſum de aliis ſcriptura t[ù] teſtimoniis interpretamur. Quicquid in abſconſo ueteris teſtamenti non poſſumus inuenire, hoc de ab ſconſo noui teſtamenti ſoluimus i uoce ch[ara]taræar[u] dei: hoc é prophetar[u] ip[ſ]ius & apoſtolor[u], Oia excel- ſa domini: & fl[u]ctus ip[ſ]ius: & impetus fl[um]inis: q[ui] lætificant ciuitematem dei ſup[er] nos tranſerut i[xp[o] iefu[n]: cui é honor & gloria i[x] ſæcula ſæculorum amen.

C. Exp[er]itio p[ra]ſalmi, cxvii, uidelicet Conſitemini domino quoniam bonus: per modum conſonis habita ad Neophytas in die ſancto p[ra]ſchæ, ubi etiam acriter iuehit iudæos.

hermoniuſ

I
N o i pſalterio dominus nſi iefus xps, pphetaet, atq[us] canit. Siq[ui]d habet ipſe clauë Dauid; q[ui] aperit & nemo claudit; claudit & nemo apit; led p[ci]pue in c[et]eſimo leptimodecimo p[ſ]almo; q[ui] n[ui] p[al]len; do leſtus è; r[ef]urrectiōs mys[ter]iu p[di]cata. Hic, n[.]p[]almus i quo a ſp[ui] ſco p[ſ]ignati uocātur ad conſitendum domino in laude; uel ad conſessionem gentium ueri iſraeſitæ in p[œ]nitentia ueri ſacerdotis. Aarō domus, quod eſt in eccleſiæ; ſiue generaliter omnes timentes deum; reſecte pro tantis muneribus p[ie]tatis pa[tr]is qui filio ſuo non pepercit; led pro nobis omnibus tradidit illum; a conſeſſione incipitur. Quoniam bo[n]us; quoniam in ſæculum miſericordia eius, Quis enim noſtrum poterit eſſe confiderans ea; quæ i eo quo tidie r[ef]ultans canit eccleſia; hoc eſt paſſionem domini ſalutatoris r[ef]urrectionem ſiue aſſenſionem; & non magis erumpatur in uoſe c[ò]pos illor[u] paruolaru[] effectus; domino cum ramis & palmis exultat[ui]m; O do mine ſaluos nos facio domine bene p[ro]ſperare. Vnde & ipſe uiſtor ad patrem aſcendens imperat angelis dicens: Aperite mihi portas iuſticiæ; & ingreſſus in eas conſitebor domino. Hæc ſunt portæ; de quibus in xxiii, p[ſ]almo inter ſe inuicem angeli loquebantur ingreſſum domino p[ra]ſ aparantes, Leuate portas p[ri]ncip[]es uſetrast; & eleuamini portæ; a[et]ernales; & introibit rex gloria[es]. Sed pulchre leuari iubentur porta[es]; & in ſublime erigi, Siq[ui]dem iuxta diſpenſationem carnis mys[ter]ium & uiſtoriam crucis; maior regreditur ad c[æ]los; q[ui] ad terras uenerit. Hæc porta domini iuſti intrabunt per eam. Hanc portam ingreſſus eſt Petrus; ingreſſus eſt Paulus; ingreſſi ſunt omnes apoſtoli; ingreſſi ſunt & martyres & quotidie ſancti qui[que] ingreſſi diuuntur. Per hanc portam primus latro cum domino ingreſſu eſt, habetore fiduciام; & uos ſperare litiá[ha]. Sic enim ipſe apoſtolus dixit. Si c[ò]surrexit[is] cum chriſto; quæ ſurſum ſunt qu[ar]ite; ubi chriſtus i deu[ter]a dei ſedet. Non dicit hic p[ſ]almus; ſoli apoſtoli propheta[es] & mart[er]es intrabunt per eam; led iuſti into ibunt per eam. Quicunque ergo iuſte agit; & inter iuſtos eſſe meruit; fiducialiter agat in eo ſperans; quia in[tr]abit per hanc portam; quia dominus non qu[ar]erit ſanguinem conſitentium; led fidem; p[er] qu[ae] ſanguis eſt funditur credentium. Si habuerimus fidem; quæ p[ote]ſt ſanguinem fundere; imputabitur nobis & cruor[is] effuſio, O uere inſoſ[ic]es iudæi[que] miſeri atq[us] miſerabiles; lapidem qui per Eſaïam reproſimilu[]s è; q[ui] ponere[re]tur in fundamentis Syon; & populum utrunq[us] coniugeret; eſſe dominum ſaluatorem; eſſe filium deu[n]o agnouſtis. Hanc uos reprobaſtis; a[ſ]edificantes quondam congregationem domini; & templi dei mys[ter]ia cultodientes, qui reprobarus a uobis; fac[u]tus eſt in caput anguli; & primam eccleſiam de iudæorum populo congregatam; & credentes ex nationibus in unum gregem & miniferium ſcederauit. A domino factum è illud; hoc eſt mirabile in oculis noſtris; ut nos qui ante paſſionem domini fine teſtamento eramus exeges; adoptaremur in filios dei; & ſibi c[í]ngulo putrefcente; alium ſibi deus lúbare contexteret; alium populum p[ar]aret. Vos ergo iudæi habetis ſcripturam; uos legiti libros; & nos in eum qui in eis ſcriptus eſt librisup[]iui adorantes credimus, uos tenetis paginas; nos ſen[]fum paginarum, uos complicatius mébranas animalium mortuorum; nos poſſidemus ſpiritu[m] uiuſticanem. Quid mirabilius p[ote]ſt eſſe iſtiusmodi ſacramentu[]o? Quid hac die f[œ]cilius; in qua dominus iudæis mortuus è; nobis ſurrexit; in qua ſynagogæ cultus occubu[t]; & eſt ortus eccleſiæ, in qua nos homines fecit ſecum ſurgere; & uiuere & ſedere in c[æ]leſtibus; & impleu[t]i eſt illud quod ipſe dixit in euangelio: Cum autem exaltatus fuero a terræ; omnia traham ad me. Hæc è dies quam fecit dominus exultemus & l[æ]temur in ea. Omnes dies quidem fecit dominus, led certe dies poſſit eſſe & iudæorum poſſunt eſſe h[æ]reticorum; poſſunt eſſe gentilium. Dies dominica; dies r[ef]urrectiōsides chriſtianor[u] dies noſtra eſt. Vnde & dominica dicitur; quia in ea dominus uiſtor aſcendit ad patre: Quod ſi a gentilibus dies ſolis uocatur; & hoc nos libentiflme c[ò]ſitemur. Hodie enim lux mundi orta è; h[od]ie fol iuſticiæ ortus eſt; in cuius pennis eſt ſanitas. Nunquid fol p[enn]as habet: R[es]pondeant iudæi; & qui tantum ſe[]dum litteras ſcripturas intelligunt ſimiles iudæor[u]t. Nos aut[em] d[ic]imus quicunque ſub alis iſtius ſolis ſuſuerit; qui dixit in euangelio. Quotiens uolui congregare filios tuos; quali gallina pullos ſuos ſub alas & noluſt[ui]ſte ſecurus erit ab accipitre diabolo ab aquilis uolantibus in Ezechiele; & omnia peccatorum eius uulnera fanabuntur. Vt autem ſciatis fratres mei q[ui] proprie p[ſ]almus iſte de domino ſcriptus eſt; & in euangelio p[er]miſi f[ic]ut meminimus; qui intrante Hierofolyma Saluatore; palmas leuantes clamauerunt atq[us] dixerunt: O[mi]nna in excelſis; benedictus qui uenit in nomine domini; ofiolina in excelſis; de centesimo leptimodecimo p[ſ]almo iſtos uerſiculos aſſumplerunt. O domine ſalu[u] me fac[ui]n hebræo ſcribitur ofiolana, unde & iudæi i[]patienter ſerentes; uolunt prohibire paruulos; de quibus in Eſaïa loquebatur dominus, Ecce ego & p[ue]ri mei quos mihi d[ed]it dominus. Tacentibus enim ſen[]fibus & inuiſiæ liuore cruciatis; paruuli clamabant; & Chriſt[u] paruuli confiten[t]. Quod ſi & illi tacuiffent; lapides uti[que] clamarent; i[]g[ét]uli populus; de quibus i euågelio ſcriptu[]s è. Pot[es] è dominus de lapidibus iſtis ſuſcitare filios Abrahæ; nos signifiſcas; qui duro qu[os] d[u] corde ſuimus; led n[ui]c cred[é]tes i Chriſto iefu i filios Abrahá, i filios dei omnipot[é]tis adoptat[ui]m ſus; per ipſu domin[u] cui è gloria in ſe[]culorum amen.

C Beati Hieronymi ad Marcella de p[ſ]almo, cxxvi, uidelicet: Nifi dominus ædificauerit domu, Vbi panem doloris; & filios excuſſor[u] ſecu[d]u hebraicam ueritatem interpretatur.

B Eatus Páphilus martyr; cuius uita Eusebius Cæſariéſis e[pi]copus tribus ferme uolumibns expli[ca]uit. C[ui] Demetriu[] Phaleriu[] & Pyſtratu[]t i facræ bibliothecæ ſtudio uellet æ[gr]æ; imagینelq[ui]e ingeniog[ui]; q[ui] uera ſut & a[et]erna monuméta toto orbe p[qu]uireret; t[ui]c uel maxime Origenis libros imp[er]ſius p[ro]ſecutus; Cæſarienſi eccleſiæ dedicauit, quam ex parte corruptam Achatius dehinc; & Euzonius cui dem eccleſiæ ſacerdotes in mébranis conati ſunt inſtaurare. Hic cui multa repereret; & uentor[u] nobis ind[iv]cem derelinqueret; centefimi uigefi[m]iſexti p[ſ]almi c[ò]mentarium; & ſe litteræ traſt[u] ex eo q[ui] n[ui] infi[cr]ip[li]t; c[ò]ſeſſus eſt non repert[u]; non quo talis tantuſq[ui] uir (Adamantium dicimus) aliquid præterierit; led quo negli

gentia poſterorù ad noſtram uſſę memoriam nò durarit. Hoc ideo dixi: ut qa de eodem pſalmo mihi ppo-
funti, quid eſſet panis doloris in eo quod dicitur. In uanú uobis eſt ante lucem furgere; furgite poſtq; ſederi
tis qui manducaris panem doloris; offenderem me de Origenis còmentariis quid ſenſerit non habere. Vn-
de ad hebreum recurrés; inueni pro pane doloris ſcriptú lemaſaſabim, quod Aquila iſterpretatus eſt &p[ro]fov
Tov Διαποντον Tov ideſt panem elaborationem; Symmachus &p[ro]Tov κα Tá Tov μενov: quod exprimi-
tur panem eruſoſum, Quinta editio & Theodotion: q in cæteris cum lxx. tranſlatoribus facit panem ido-
lorum. Sexta ωλανις ideſt erroris. Nec mirandú de Aquila: ſi Tα τωνύματα τα pro idolis ponat: cú opera
manuǐ hominis ſint & prophetice populus arguatur ad templum diluculo fruſtra confurgere; & poſt que
tem ad ſanctuarium ſeſinare cum idola dei honore uenerentur. ſcdm & Ezechieli ſcripſit in ipſo templo
ſacricare idolis ſacerdotes. Vt auté plenius adducaris; pro dolore in hebræo idola poſita: hoc ipſu uerbú;
hoc eſt ababym etiam in centefimo tertio decimo pſalmo ſcriptú eſt. Lxx. quoq; idola tranſtulerit. Nam &
in eo loco ubi legimus: Idola gentiú argentú & aurú; opera manuú hominú: in hebræo habet afabeem qd'
aquila interpretatur elaborationes eorú. Vnde cù ita ueritas ſe habeat non fruſtra quidam doloris panem:
aut hæreticorum intelligunt facramenta aut uitæ ıſtius miſerabilis & erumnoſæ interpretantur laborem:
quod ıu in ſudó faciei comedius panem noſtrú. Interq ſpinas & tribulos breuis uitæ alimenta naſcetur;
illore quoq de eodem pſalmo interrogare dignata es; Qui ſunt fili excuſorum. Miror te in Hilarii com-
mentaris non legiſſe excuſorum filios credentium populos interprætari, q[ui] ſcilicet apoſtolos illo nomine
putauerit appellatos quibus in euangeliis ſit præceptum. In quacunq ciuitatem introierit; & nò ſuerint re-
cepti; excutere puluerem pedum ſuorum in teſtimonium non credentium; licet tu argute præcaueris non
poſſe apoſtolos ſub nomine excuſorum intelligi: cum aliud ſit excutientium; aliud excuſorum; quia excu-
tentes ſint: qui excuttant, excuſſi uero qui ab aliis excutianſt; & incongruum eſſe: excuſſos apoſtolos: acci-
pere; qui magis excutientes debuerint appellari. Quid igitur faciam? Tantum uirum & temporibus ſuis di
ſeruiffimum; reprehendere non auſeo, qui & confessionis ſuæ merito & uitæ induſtria; & eloquentiæ cla-
riate:ubicubq: romanum nomen eſt: prædicatur. niſi q[ui] nò eius culpæ a ſcribendum eſt; qui hebrazi ſermo-
nis ignorans ſuit, græcarum quoq litterarum quædam auram cœperat; ſed Heliodori preſbyteri quo ille fa
mitariter ufus eſt; e[rea] quæ intelligere non poterat; quomodo ab Origene eſſent dicta quærebat. Qui quia
in hoc pſalmo còmentarium Origenis inuenire non potuit opinionem magis inſinuare ſuamq; inicentiá
vuoluit confiteri. Quam ille ſumptam claro ſermone diſeruiri; & alienum erorem diſertiue executus é. Re
ſtigitur ut rursum ad fontem ſermonis recurramus hebræi; & uideamus quomodo ſcriptú ſit. Vbi nos
habemus ſicut fili excuſorum; ibi legitur cenbnánaurim; quod aquila interpretatus eſt; ſicut fili puber-
tatum: Symmachus & Theodotion ſicut filii iuuentutis: Sexta akoveos you: quod nos dicere poſſumus
executis ſenſus. Ex quo manifeſtum eſt adolescentiæ populos intelligi chriſtianos: ſcdm illud exemplú qd'
deus ſiuos ſcos in modum arcus & ſagittarum dicatur extendere; ut in ſppheta zacharia. Quoniam extendi
tem mihi ſuda ut arcum. Et Saluator de ſemetiplo: Poſuit me ſicut ſagittam elec[ta]m; & in pharetra ſua abſcō
dit me. Deniq[us] in ſequenti uerſu exceptis. Ixx. qui aliter tranſtulerunt; & in hebræo & in cunctis editiōibus
ita repperi. Beatus uir qui repleuit pharetram ſuam e[nt] ipſis; ut quia metaphoram ſemel ſumpherat ex ſagit-
tis; & in phareta quoq tranſlatio ſeruaretur, excuſſos autem & conſuetoſo ſermoſis humani uegetos & io
bufos & expeditos uocat; & ipſi. Ixx. interpretes in Eſdræ libro pro iuuenibus tranſtulerunt: in quo ita ſcri
bitur: Et ſaſtum eſt ex die illa: medii excuſorum faciebant opus; & medii eorum habebant haſtas & ſcuta
& arcus & thoracas; & príncipes poſt omnem domum luda ædificiantium in muro. Ex quo aíaduertimus:
& in prælenti loco pr o adolescентibus atq[uo] puberibus excuſſos poſtos; non ut ille opinatus eſt pro apoſto-
lóſos; qui e[nt] ipſorum ſemine procreentur; & in ſimilitudinem ſagittarum manu domini continueantur. In
ſequenti quoq p[ſalmo] Heliodorus magis q[ui] Hilarius noſter errauit; qui de hoc loco in quo ſcriptum é: la-
bores fruſtuui tuorum manducabis; uaria opinatus aſſeruit: magis ſtare ſententiam: ſi ſcribatur: fructus la-
borum aliquem manducare; & non labores fruſtuum, unde ſpiritalem intelligentiam debere perquiri; &
ex hac occafione agrediens disputationem tanta opetofitate quod uolebat intelligi ufus eſt p[ſuadendi] qua
ta ſemper ſuffitas indiget; ut uera uideatur: cum hoc in loco non. Ixx. interp[tes]; ſed latini de græci uerbi am
biguitate decepti καρπούς fructus magis q[ui] manus interpretati ſunticum καρποι: manus quoq dicant:
quod in hebræo ponitur cnac; & Symmachus quința[que] editio tranſtulerunt manuum tuarum; ut ambi-
guitatem prioris ſermonis effuſerent. Cum hæ ſurtiui ut auunt operis ad lucubratiunculã uelox notarii
manus me dictante ſignare: & plura dicere cogitarem: tam ferme quarta hora noctis exceſſerat; & repente
ſtimulis quibufdam ſtomachi ſuſcitatus: in orationem prorupi; ut laltem reliquio horarum ſpatio ſubrepè
tem ſonno fruſtraretur infirmitas.

C Epítolaris prologus beati Hieronymi preſbyteri ad Damaſu papá i expofitione cátici Epithalamii can
ticoq[ue] ſecundú Origené, cuius doctrinam & eloquentiam laudibus eſſert.
B Eatiſſimo papæ Damaſo Hieronymus, Origenes cum in cæteris libris omnes uicerit in Cático
cáticóq[ue] ipſe ſe uicit. Ná decé uoluminibus explicitis q[ui] ad uiginti uſq[ae] uerſuú milia pene puene
rút: prímuú, Ixx. iterp[tes]; deinde Aq[ula] & Symmachú & Theodotioné; & ad extremú q[ui]ta[rum] editio-
néiqua[que] in actio littore iueneſſe ſe ſcribít, ita magnifice apteq[ue] diſeruit; ut ide mihi uideat i in eo cò
pletum eſſe quod dicitur: Introduxit me rex in cubículum ſuú, Itaq[que] illo opere prætermiſſo; quia ingentis

eſt œcii laboris & ſüptuum: tantas res ſa dignum opus in latinum tranſſerre ſermonem: hos duos traſtatus quos í moré quotidiani eloquii paruulis adhuc laſſentibus compoſuit: ſideliter magis ſo ornate iterprætatur. ſum: guſtú tibi ſenſuum eius nô cibum offerens. Tu animaduertas quati ſint illa ætimaanda ſ Magna ſut; cù ſic poffint placere quæ parua ſut.

Translatio duorú traſtatuú uel homeliarú Origenis in Cantico canticoge e græco í latinú. Vbi primo ponit ſplius Origenis præfatio de Cantico ipſo canticorú,

D
E cantico canticorú dicturus; quomodo didicimus per Moyſem quædam eê quæ nô ſolum ſat; ſed & ſancta ſanctorum; & alia nô tantú ſabbata; ſed & ſabbata ſabbatorú; ſic nûc docemur; ſcrivente Salomone eſſe quædam non ſolú canticat; ſed & canticá canticorú. Beatus quidem is: qui iugreditur ſancta; ſed beator qui ingreditur ſancta ſanctorú. Beatus qui ſabbata ſabbatizat; ſed beator qui ſabbatizat ſabbatorum ſabbata. Beatius ſimiliter & is; qui ítelligit canticá & canit ea. nemo qpe nifi in ſolénitatibus canit; ſed multo beator ille qui canit canticá canticoge. Et ſcut is qui ingreditur in ſancta pluribus adhuc indiget; ut ualeat introire in ſancta ſanctorú. Et qui ſabbatú celebrat; qad a domino populo cōſtitutú eſt; multa adhuc neceſſaria habet; ut agat ſabbata ſabbatorú. Eodem modo difficile reperit; qui omnia quæ in ſcripturis cōſinentur canticá peragrans; ualeat aſcendere ad canticá canticorú. Egregiá di te oportet ex ægypti; & egreſſum de terra ægypti per tranſire mare rubrú; ut poffis primú canticú canere dicens. Cantemus domino: glorioſe enim magnificatus eſt. Licet autem primum dixeris canticú adhuc lóge ęs a cantico canticorú. Perambula terram delerti ſpiritaliter; donec uenas ad puteum qué ſoderúrtexges; & ibi ſecúdum canticú canas. Poſt hæc ueni ad uiciniam ſanctæ terræ; & ſuper Iordanis ripam conſultutus; cantes canticum Moyſi dicens: Attende celum & loquari; & audia uerba oris mei. Rurfum habes neceſſarium ut milites; & terrá ſanctam hæreditate poſſides; & apis tibi prophetet; & apis te iudicet; & Delbora quippe apis interprætatur; ut poffis & illud carmen quod in libro iudicú cōtinetur edicere, ad regno rum deinceps uolumen aſcendens; ueni ad canticum quando Dauid fugit de manibus omniú inimicorum fuorum; & de manu Saul; & dixit. Dominus firmamentum meum; & fortitudo mea; & refugiú meus; & libera rator meus. Perueniendú tibi eſt ad Efaiam; ut cù illo dicas: Cantabo canticum dilectæ uineæ meæ. Et cù uniuera ſtranſieris; ad altiora conſcende; ut poffis anima decora cum ſponfo & hoc canere canticum canti corum; quod quot ex perſonis conſtet; incertus ſum. Orantibus autem uobis; & reuelante domino: quatuor mihi in his uideor inueniſſe perſonas. uirum & ſponſam; cù ſponſa adoleſcentulas; cù ſponfo ſodalú ge ges. Alia dicútur a ſponſa: alia a ſponfo. nônulla a iuuenculis; quædam a ſodalibus ſponſi. Congruí quippe eſt; ut in nuptiis adolesſcentularú ſit multitudo cù ſponſa: iuuenum turba cù ſponfo. Hæc omnia noli forſ, quærere, Noli extra eos; qui prædicatione euangelii ſalutati ſunt. Chriſtum ſponſum intellige: Eccleſiá p[ro]ſam fine macula & ruga, de qua ſcriptum eſt; ubi exhiberet ſibi glorioſam eccleſiam; non habentem maculam neq; rugam; aut aliquid eorum; ſed ut ſit ſancta & imaculata, Eos uero qui cum ſint ſideles non ſut tenen iſtuiſmodi; quales ſermo prefatus eê; ſed iuxta modum quendam adepti ſidentur: animadueret credentium animas; & adolesſcentulas eſſe cum ſponſa. Angelos uero & eos qui peruenerunt in uirum p[er]ſectú; intellige viros eſſe cum ſponfo. Inde igitur mihi ſidentur quattuor ordines, unú & unam: duos chozos inter ſe continentes, ſponſam canere cù iuuenculis; ſponſum canere cù ſociis. Et cù intellexeris: audicitum canticorú; & ſeſtina intelligere illud; & cù ſponſa dicere ea quæ ſponſa dicit; ut audias quæ audivit & ſponſa. Si autem non potueris dicere cum ſponſa quæ dixit; ut audias ea quæ dicta ſunt ſponſe; ſelina uel cum ſponſi ſodalibus fieri. Porro ſi & illis inſerior es; eſto cum adolesſcentulis; quæ in ſponſa debitis commorantur. Hæ quippe in hoc libro fabula pariter & epithalamium ſunt perſonæ, ex quo & genti les ſibi Epithalamium uendicarunt; & iſtius generis carmen aſlumptum eſt. Epithalamium ſiquidem canticum canticorum, primú ſponſa orat; & ſtatim in mediis precibus auditur. Videt præſenté ſponſum: uidet adolesſcentulas ſuo comitatui copulatas. Deinde reſpondet ei ſponſusi; & poſt ſponſi eloquia dú ille p[er]eus patitur ſalute reſpondent ſodales; donec ſponſus ſit in recubitu; & a paſſione confurgat; e quædam ſponſa ornamenta facturos. Verum iam ipfa uerba ponenda ſunt; in quibus prius uox ſponſæ deprecatis auditur.

Homelia Prima,

O
Sculetur me ab oſculis oris ſui. Quorum ilſe ſenſus eſt. Quouſoſ, ſponſus meus mittit ofuola per Moyſem mittit ofcula per prophetas; nam ipſius cupio ora contingere; ipſe ueniatipſe deſcédat. Orat igitur ſponſi patrem & dicit ad eum. Ofculetur me ab oſculis oris ſui. Et qaſtalis eſt; ut compleatur ſuper eam propheticum illud; in quo dicitur: Adhuc te loquente cam: Ecce adſum; ſponſam ſponſi pater exaudit; mittit filium ſuum. Videns illa eum cuius depræcabatur aduentum; orare deſtitit; & ad eú cominus loquitur: Quoniam bona uerba tua ſup uinú; & odor unguentog; tuog; ſuper oia aromata. ſponſus igitur chriſtus miſus a patre: uenit undus ad ſpoſa; & dicit ad eú Dilexíſti iuſticia; & odíſti iniqtate; &pterea unxit te deus deus tuus oleo exultationis præ participibus tuis. Si me tetigerit ſp[o]ſus; & ego boni odoris ero; & ego liniar unguétis; & ad me uſq[u]p eius unguenta peruenient; ut poſlim cù apſolitis dicere: Chriſtius bonus odor fumus in omni loco. Nos auté cù hæc audimus; adhuc peccatis uitiiq[u]b[us] fetemus, de q[us] b[u]ppheta p[œ]nités loquitur. Putruerunt & corrupte ſunt cicarices meæ a facie inſpiétiæ meæ. Peccatum odoris eê putridi; uirtus iſpirat unguetaquioſ; typos reperies in exodo. Inuenies quoq; ibi ſtaſté; onica; galbané & reliqua. Hæc quidé ad icelúm. Deide ad opus unguentarii uaria ſumútur unguenta; in q[us]hus eê nardus & ſtaſten; & deus q[ui] fecit cælú & terrá; loquitur ad Moyſem dicés; Ego ípleui eos ſpiritu ſapiétiæ & intelleſtus; ut faciát opa artis unguétariæ; & unguétarios

deus docet. Hæc si spíritaliter nô intelligantur; nône fabulæ sunt; nifi aliquid habeant fæcreti; nône idigna
sùt deo? Necesse est igitur eum qui audire scripturas spíritaliter nouit; aut qui certe non nouit; & defiderat
nolfe; omni labore còstedere; quo possit dignus spíritaliù fieri secretorù; & ut aliqd audentius dica; spíritali
cupidine uel amor, Sìqde & spíritalis amor. Et quò é qdâ carnis cibus; & alius spíritalis; & alia carnisalis
potioria spíritalis; Sic é qdam amor carnalis a fathana ueniés; alius amor spíritus a deo exordiù habes; &
nemo pòt duobus amoribus possideri. Si carnis amator es; amoré spùs nô capis. Si oia corporalia despexifti
nemo dico carnem aut fanguinem; fed argentum & posſessiones; fed ipfum terram ipſuò cælum. Hæc quip-
pe perttâfibùt. Si ita omnia còtempſiſt; & ad nullù horum anima tua obligata è; necq; quòq uitoq; amore
ceremus. Expedit auté nobis Salomonis cuſtodire præceptum; & magis illius; qui per Salomonem loqueba-
tur de fapiëtia; ita dicens: Ama illam; & feruabit te, circunda illam & exaltabit te, honora illam; ut te ample
datur. Et qdem spíritalis amplexus, atq; utinam contingat; ut meá ſponfam altior ſpôſi amplexus ſcludat;
ut ego quòq possim dicere; qd; i eodem libro ſcriptum è. Sinſtra eius ſub capite meo; & dextera illius am-
plexabibé me. Ofculeſ me ergo ab oculo oris ſui. Moris è ſcripturæ; iperatiuù modum pro optatiuo pone
reut ibi. Pater noſter qui es i celis ſanctificetur nomé tuum; pro utinam ſanctificeſ; & núc é i præſenti. Oſcu-
leur me ab oculo oris ſui; pro eo quod eſt utinam ſoſculetur, Deinde confpicit ſponſum, uenit delibusutus
unguëtis; nec aliter ad ſpòſam poterat uenire; nec decebat aliter patrem ad nuptias filium deſtinare. Variis
eum unxit ungueſtis; fecit illum Chriſtù; uenit diuerſis odoribus ſpirans; & audit; quia bona ubera tua ſup-
tinù. Congrue fermo diuinus eandé rem pro locoq; qualitate diuerſis uocabulis nuncupat. Quando ho-
fita effert; i leger; & uilt itellectù oſtedere; pectuſculù ſeparationis affaſ. Quando uero recumbit aligs cum
leuù; & ſenſuù eius comuniòe perſuiri; non pectuſculum ut ſupra; fed pectus alloqitur. Porro cum ſpôſa loq-
tur ad ſpòſa quæ nuptiale caramé iuicif; non pectuſculum ut i ſacrificio; nô pectus ut in loanne diſcipulo;
fed ubera nominat dices: Quia bona ubera tua ſup iuinù. Còmunica ut ſpôſa cù ſenſibus ſponſi; & ſcias qa;
inebriat atq; lætificat iſtuimodi cogitatus. Quomodo autem calix domini inebrians perqùoptimus è; ſcua
ſubera ſpòſa omni meliora ſunt iuino. qa; bona ubera tua ſup uinum. In mediis cípibus ad ſponſum uerba
converit. Et odor ungueſtoq; tuoge; ſuper omnia aromata; non uno fed omnibus; ſponſus uenit unéſtus un
guëtis. Si autem & ad meam anima ſacta ſponſam fuam uenire dignabibé; qua oporet eſſe formoſam; ut il-
lù de celo ad ſe trahet; utiu deſcédere faciat ad terras; ut ueniat ad amatá; Quali pulchritudine decoranda è;
Quali debet amoré feruere; ut ea loquaf ad illaq; ad pſecta locutus è ſpôſa. Quia ceruix tua; qa; oculi tui; qa;
gena tue; qa; manus tuæ; qa; uenter tuus; qa; humeri tui; quia pedes tui; de qbus ſi conceſſerit dominus di
ſputibus; quòq; ſponſæ membra uarientur; & ſingularum partiù laus diuerſa; dicaf; ut poſt disputationé
etú ad noſtram dici animam ſimiliter laboremus. Bona igitú ubera tua ſuper uinum; & odor unguëtorum
ſuper omnia aromata. Si uideris ſponſum túc itelliges uerum eſſe quod dicif; quoniam bona ubera tua ſup-
tinù & odor; unguentos; tuoge; ſup omnia aromata. Multi habuerunt aromata. Regina auſtri detulit
animata Salomoni; & plures alii aromata poſſederù; fed habuerit gs qtalibet nò poſſut chriſti odoribus cò-
pari, de quo núc ſpôſa ait. Odor unguëtorù tuoge; ſuper omnia aromata. Ego arbitror qa; & Moyſes húit
aromata; & Aaron & ſinguli pphetaq; Verum ſi uidero chriſtù; & ſuauitate odore unguentorù eius perce-
peroftatim fentétiá ſero dicés: Odor unguëtorum toruum ſuper oía aromata. Oleu effuſum nomen tuum
phteticù ſacramentum è. Tantúmodo nomen leſu uenit in mûdu; & unguëtum pódicaf; effuſuú. In euange-
liu quòq; mauiel acpifiæ alabaſtrù unguenti nardi piftici pćioſi; caput ielu pedeſq; perfudit. Obſerua diligé
temq; de duabus ſuper caput effuſerit ſaluatoris. Iſiquidé peccatrix ſuper pedes; & ea q dicitur nò fuifſe pec-
catris ſuper caput eius fudifſe monſtratur. Obſerua inq; & inuenies in euangelica lechioe nò fabulas & nar-
ratiòes ab euangelifſis; fed myſteria eſſe còſcripta. Impleta eſt utiq; odore unguenti domus. Siquid peccatrix
habuit ad pedes referéſum eſt; & ſiquid ea quæ nò peccatrix ad caput. Nec mirum domum fuifſe odore cò-
pletam; cum hoc odore mundus còpletus ſit. Scribitor in eodem loco de Simóe leproſo & domo eius. Ego
puto leproſum mûdi iltius eſſe principem; & hunc leproſum Simonem nûcupari; cuius domus ad aduentù
chriſti ſuaui odore còpleta ſit agéte poenitétiá peccatrice; & ſancta caput leſu in ungueſti odoribus perfun-
dente. Vnguentum effuſum nomen tuum. Quomodo unguentum quod effuſione ſua odorem longe late-
q; diſparguit; chriſti nomen effuſum eſt. In uniuersa terra Chriſtus nominatur. In omni mundo prædica-
tur dominus. Vnguentum enim effuſum eſt nomen eius. Nunc Moyli nomen auditur; quod prius iudææ
tantum claudebatur anguſtis. Necq; enim græorum quiſpiam meminit eius. Necq; in ulla gentilium litte-
ratum hiftoria de illo ſeu cæteris; ſcriptum aliquid inuenimus. Statim ut leſus radiauit in mundo; eduxit ſe
cum leges & prophetas; & uere completum eſt; unguentum effuſum nomen tuum. Ipſe iuuenculæ dilexe-
ruunt te. Et quia per ſpiritum ſanctum charitas dei diffuſa eſt in corda nfa cògrue nomé effuſiòis inferé; un
guët effuſú é nomé tuú. Hæc dicés ſpôſa adoleſcétulas còspicit; quândo illa ſponſa patré rogabati; & ad ipſu
ſponſum cominus loquebaſ; nec dú adoleſcentulæ aderát. In mediis uero præcibus ingredié; iuuencularú
chorus; & ſponſæ laudatur eloquiis. Propterea iuuéculæ dilexerunt te; & attraxerunt te. Adoleſcentulæq;
tuſpondét. Poſt te in odore unguentorum tuoge; curremus; îgpulchræ ſponſi pediſſequæ; q nec dum fiduci
am habent ſpôſæ. Spôſa nò poſt tergú ſeqitur; fed ingredié; iuncta lateri. Apphédit dexterá ſponſi; & manus
eius ſpôſi dextera còtineé. Famulæ uero ingrediuntur poſt ea. Septuaginta ſút reginæ & oſtogita còcubinæ;
& iuuéculæ quaq; nò é numerus. Vna é colúba mea; perfecta mea; una eſt matri fuæ; una eſt ei quaæ conce-
pit illá. Poſt te ergo i odore ungueſtoq; tuoge; curremus; cù oí hòſestate deaſulátibus dictú eſt; poſt te i odo-

re unguentog tuog curremus, ſecuſú illud, Curlſu cōſumaui. Et illud qui in ſtadio curruít: oſs qd[em] curu[n]us, o[n]us at accipit brauiu, Brauiu chriftus ĕ; & h[ae] qd[em] adoleſétulæ: quas pp amoris exordiu foris ſtare cogno ſcimus; iuxta illud exéplu, Amicus át ſp[ōſi] ſtans & audiés eu: gaudio gaudet pp uoc[em] ſponſi. Tale q[da]dm & adoleſétulæ ſuſtinét. Intro[e]te ſp[ōſo] forin ſecus remanét: ſp[ōſa] uero ſpecioſa p[ec]ſaſte fine maculat[ine] nugi ſp[ōſi] cubiculú: i regi[us] penual igreſſa reuerti[ad] iuuenculas: & nunciat eis qu[ae] ſola c[ō]ſpexerit: dicte[que] Intro duxit me rex i cubiculum ſu[n]u: n[oe]t, ítroduxit nos plures in cubiculú ſu[n], Plures foris remanét. In cubiculum ſola igredi[que] ſponſaui ut uideat theſauros ab ſc[ō]ditos & tenebroſos, renúcietq[ur] iuuenculis. Intro[uit] me, rex i cubiculú ſu[n], Rurſus adoleſetulæ, i, ſp[ō]ſarú i[ci]piétiú turba c[ō]plurima. Ingreſſa ſp[ō]ſa cubiculú, ſponſi & uid[ite] diutias iuri ſui: d[ú] illius p[ſ]tolatur aduétu: lætæ c[ō]cinút, Exultabimus & lætabimur i te. Pro p[ō]ſa f[æ] p[ec]ſtioſe lætan[ct]. N[ò] é æmulatio i uirtutibus, Amor iſte m[ú]dus: amor iſte fine uitio é, Exultabimus & lætabimur i te. Diligemus ubera tua, Illa q[ui] maior éiá tuog ubeg[que] l[acte] p[ri]uit: & log[ur] exultat: ibus ubera tua ſap uinú, l[acte] uero q[ui] exultationé & læticia deferút; adoleſétulæ q[pp]e ſu[n]t; deferút charitatem & dic[que], Exultabimus & lætabimur i te. Diligemus ubera tua ſup uinú. Diligemus i[qui]útu[n] no[d]iligimus, Deide log[ur] a d p[ō]ſam: æq[ta]s dilexit te. Laudat p[ō]ſa nomé illi æqtatis: a p[pr]iis uirtutibus ip[on]entes: æq[ta]s dilexit te. Rurſu ad adoleſétulas p[ō]ſa resp[ō]det; Nigra ſum & ſpecioſa filiæ hieruſalé: ut tabernacula c[edar]ut, p[er] les Salomonis. Ne intueamini me: qa[ę] ego ſu[n]u denigrata: quoniam deſpexit me fol, ſpecioſa q[dem] é; & p[ò]ſumi uenire qu[ò] ſpecioſa ſit p[ō]ſa: q[rimus] aút qu[ò] nigra & fine candore ſit pulchra, P[œ]nitétia egit a peccatiseſo ciem ei largita é c[ouer]ſatio: & ideo ſpecioſa c[à]taſ. Quia uero nec d[ú] o peccatoru forde purgata nec d[ui] ſest in falute: nigra dicte[que] ſed in atro colore n[ò] permanet. Fit itaq[que] c[á]dida qua[d]o ad maiora c[ur]ſugit: & ab h[ui]b[us] milibus i[ci]pit ad alta c[ō]ſcédere, diciturq[que] de ea: Quæ é iſta q[ui] aſcendit dealbata. Et quo maniſſetius hoc me, ſteriú defcribat: non ait ut in plar[is]q[ui] codicibus legi[que]: Innixa ſup fratruelé ſu[n], i, epiſite rizomene; ſed epi[z]etizomene, i, ſuper p[ec]tus eius recu[b]és. Significanteq[que] de aia p[ō]ſa[que] & fermon e[ſ] ſuper p[ec]tus illius recu[m] bés; qa[ę] principale ibi cordis é n[ei], V nde a carnalibus recedětes: ſpiritalia ſentire debemus; & i[te]telliger: multo melius éc ſic amare q[ui] amare deſſitere, Aſc[é]dít igitú recu[b]és ſup p[ec]tus fratruelis ſui, & q[ui] n[unc] i exordio ci[n]tici nigra p[oni]t: i epithalami fine de ea c[anta]t: Quæ é iſta q[ui] aſc[é]dít dealbata: Intelleximus qu[ò] & nigra & formola ſit p[ō]ſa. Si aút & tu n[ò] egeris p[œ]nitétia: caue ne aia tua nigra dicaſt & turpis & dupli[c]i fec̄tate turperis, nigra pp peccata p[er]tita turpis, p[er]titer hoc: qa[ę] i epiſde uitiis p[ſ]eueras. Si uero p[œ]nitétia egeris nigra erit aia tua, p[er]titer antiqua deliciá, propter p[œ]nitétia uero habebit aliq[ud] ut ita dicam æthiopici decem[que] qa[ę] femel æthiopé nominaui: uolo teſte i[ſ]cripturá ſup hunc aduocare ſermoné, Aaron & maria murmurant: qa[ę] Moyſes æthiopiflła h[ét] uxoré: & nunc Moyſes æthiopiflam ducit uxoré. Siq[em] lex eius ad h[ac] noſtii æthiopiflam trá[m]igrauít, Murmuret Aar[on] ſacerdotiú iudæog[que] Murmuret & Maria ſynagoga eog[que]. Moyſes de murmurat[i]o[n]e n[ò] curat, amat æthiopiflła ſua: de qua[ę] & alibi dicte[que] per prophetá; Ab extremis ſalut[u]n offerent hoſtias. Et rurſu: Athiopia p[uen]iet manus eius deo. Pulchre p[uen]iet qu[ò] in euangelio mulier i[li]a ſanguiné deſluebat; Archifynagogi filiam curat[i]o[ſe] p[uen]iet: ſic æthiopia iſrael ægrotáte fanata eſt. Ilioq[que] eſto falus gentilibus ſacta é ad æmulandú eos, Nigra ſu[n] & ſpecioſa filiæ hieruſalé, & tu eccleſiáta aica ad h[ui]as iſrael c[ou]erte ſermoné: & dic. Me plus amat p[ō]ſus; me magis diligit q[ui] uos: q[ui] multæ filiæ iſrael. Vos foris ſtatis: & p[ō]ſa[que] cubiculú uidetis i[tr]anté. Nemo dubitet nigram uocatá éc formola: q[ui] nos ſumus: ut cogno ſcamus deu[n]ut cantica c[à]tici p[ſ]dicemus: ut ab æthiop[æ] finibus: ut ab extremo terræ ueniremus ſapietiam ueri audire Salom[ò]is, & quando ſaluatoris uox intonátis audit: Regina auſtri ueniet in iudiciu: & c[ò]deni bit ho[ies] generat[i]o[n]is h[uius]qa[ę] uenit a finibus terræ audire ſapietia Salom[ò]is: & ecce plus q[ui] Salom[ò] h[ic]au[n] di myſtice q[ui] c[and]an[ct]. Regina auſtri uenit a finibus terræ eccleſia: & c[ò]denat ho[ies] generat[i]o[n]is h[uius] iuide os carni & ſanguini deditos, uenit a finibus terræ audire ſapietia Salomonis: n[ò] illius qui i teſaméto ueto ri p[ſ]dicaſt: ſed h[uius] q[ui] in euangelio Salomone maió[ſ]e é, Nigra ſu[n] & ſpecioſa filiæ hieruſalé: nigra uelut taber[n]acula c[edar]: ſpecioſa ut pelles Salomonis, Ipaq[que] noia c[ui] p[ō]ſa[que] decore c[ō]ueniut, Auiut hebræ c[edar]i terptari tenebras, Nigra ſu[n] ergo ut tabernacula c[edar]: ut æthiopes, ſpecioſa ut pelles Salomonis: quas eo te p[ore] i tabernaculi ornaméto c[ō]poſuit: qua[d]o t[é]plu[ſ] ſumo ſtudio & labore fabricatus é. Diues q[pp]e Salom[ò] & i in o[ſ]ap[ientia] illius nemo p[ec]ſit illu[n]. Nigra ſu[n] & ſpecioſa filiæ hieruſalé: ut tabernacula c[edar]iut pelles, Salomonis, ne intueamini me: qa[ę] ego ſu[n]u denigrata, Satifſecit de nígrore ſuo: & per p[œ]nitétia ad meliora c[ou]erſa: annunciat ſe filiabus iſrael nigrá quidé éc: ſed pulchra: iſcdm q[ui] ſuperius expofuim[s]: & dicit, ne iu[n]emini me: qa[ę] ego ſum denigrata, Ne inq[ui]t admiremini coloris éc me tetri: fol deſpexit me pleno q[pp]e radio i me luminis ſui fulgor illuxit: ut eius ſim calore ſuſcata, Neq[que] n[ut] decuerat: ut folis dignitas expetebat: illius in me lumé accepi: deliciot eo[ge] salus g[ét]ilibus ſacta é & rurſu incredulitate g[ét]ium ſcientia iſrael. Habes utrúq[que] apud apoſtolu, Fili[m] matris meæ p[ug]nauerút aduerſu me, C[ō]ſiderandú qu[ò] ſponſa dicat: fili[m] matris meæ p[ug]nauerút aduerſu me, & quando aduerſus éa fratru p[ug]na ſurrexit. Vide paulum eccleſiæ p[ec]uto[re]: & i[te]telliges quomodo fili[m] matris eius p[ug]nauerut aduerſus éa. Per ſecutores eccleſiæ egerunt p[œ]nitetiá: & aduerſaríi eius rurſu ad fororis ſigna c[ō]uerí p[ſ]dicauerút fidé: i[que] ante deſtruebant, H[oc] p[he]phetic[io] p[ir]tu p[ō]ſa[que] n[unc] cantás ait. Dimicauerút i me: p[of]uerút me cuſtódé i uineis: uineá meam non cuſtodiui. Ego ec[le]ſia: ego p[ō]ſa[que] ego fine macula: plurimaq[que] cuſtos ſu[n] poſita uineaq[que] a fili[m] matris meæ: q[ui] contra me aliquan[que] do p[ug]nauerant, qua[ę] follicitudine c[uraq[que] diftricta: d[ú] plures cuſtódio uinea: uineá meam non ſeruaut. In tellige mihi hoc de paulo & alio quocunq[que] ſan[ct]orum qui pro omnium ſit ſalute follicitus: & uidebís: quo modo uineam ſu[n]am non cuſtodiens: aliorum uineta cuſtodiat. Quom[ò] etiam ut, alios lucraſiatui: ſi é buſdam damna ſuſtineat, etenim cum fuerit liber ex omnibus: p[ie]ſum ſeruum fecit: ut omnes lucraſerent.

Cedar

Fatum lumb irquit infirmus infirmis: ludæis iudæus: iis qui sub lege erant: quæfi sub lege & cætera. Dicatq; uineam meam non cuistus: Deinde confpicit spôfum: q conspectus abſeſſit. Et frequenter hoc in toto carmine facit: qd niſi q[ui]s ipſe patia: non potest intelligere, ſæpe deus teſtis ê. Sponſu mihi aduentare c[ô]ſpe-xi: & mecſe eſſu g[plurim]u: quo subito recedete ſuenire n[ò] potui q[d] quærebà. Rurſus igitur deſidero eius aduentum: & nonunq[ui]n iter uenit: & c[ui]t apparuerit meiſq[ui] manibus fuerit c[ô]prehéſus: rurſu elabitur: & c[ui]t fuerit elapſus: rurſu a me inquiritur: & hoc crebro facit: donec illu uere teneam: & aſcendam inuifus ſu per ſi truere méu. Annuncia mihi quem dilexit anima mea: ubi paſcis: ubi cubas in meridie. Non quæro alia tempora quando uſepere: quando diluculo: quâdo in folis paſcis occubitu. Illud tépus inquiro quan- do i florente die quâdo plena luce i maietatis tuæ ſplêdore uerfaris. Annúcia mihi qué dilexit aíia mea: ubi paſcis: ubi cubas i meridie. Diligenſt obſerua meridié legis. Ap[d] Ioleph meridie ſres prádiu celebrát. Ange li meridie Abrahæ ſuſcipiunt: h[of]pito: & c[æ]tera iſtuiſmodi. Quære & inuenies ſcripturâ diuinam n[ò] ſru iſta ſeu fortuit unuq[ue]c[que]: uſutpare ſermonem. Qui[putas] eſt dignus e nobis: ut ad meridié uſq[ui] perueni- at & uideat ubi paſcat: ubi cubet ſponſus. Annúcia mihi qué dilexit aíia mea: ubi paſcis: ubi cubas in meri- die. Nifi enim tu mihi annunciaueris: ićipio errab[uda] iactari: & d[ù] te quæro: i aliorum greges incurro. Et qa[li]orui erub[eco] facié atq[ui] ora c[ô]tingere: facié meá atq[ui] ora mox contego. S[ui] q[que] ſponſa formofa: & alis nuda facié meam non oſtéd[ui]o: nifi tibi ſoli: qué iá pridem deoſculata l[um], Annúcia mihi quem dilexit aíia mea: ubi paſcis: ubi cubas i meridie: ne quando fiá ficut cooperta ſup greges ſodalíu tuoq[ui] ut iſta n[ò] pa tar: ut non fiam coopta: ut ora n[ò] contegam: & ad alios uſq[ui] pueniens: ićipia ſorſitan & eos amare quos ne ſcio. Iccirco annúcia mihi ubi te quærái: & inueniá i meridie: ne forte fiam q[ui]s coopta ſuper greges ſodalíu tuoq[ui]. Poſt h[ae]c uerba ſponſu ei c[om]naſt: & d[ic]it. Aut cognofces temetipſa, quoniam regis es ſp[ò]ſa & formo ſa: & a me ſaſt[ia] formofa. S[iq]d[é] ego mihi exhibui gloriſam eccleſiá n[ò] habéſt[é] maculá neq[ui] rugá. Aut ſci- toq[ui]a ſi te n[ò] cognoueris: & tuá ſcieris dignitaté: patieris h[ae]c quæ ſequunq[ui]. Quæná iſta ſut: S[í] n[ò] cogno- ueris temetipſa o pulchra i mulieribus: egredere tu in ueſtigiis greg[ui]: & paſce non greges ouíu: i n[ò] agnóq[ui] ſed h[æ]dos tuos: Statuet q[que] oues a d[ex]trís: & a ſinſtrís h[æ]dos. S[í]n non cognoueris temetipſam o pulchra i mulieribus: egredere tu in ueſtigiis greg[ui]: & paſce h[æ]dos tuos i tabernaculis paſtoq[ui]. In ueſtigiis inſt pa- ſlori nouſſima fies: n[ò]iter eſi: ſed inter h[æ]dos tuos: cum q[ub]us habitans non poteris mec[ui] ideſt c[ui] bo- no paſtore eſſe. E[qtatut] meo i curribus Pharaonis aſſimilaiu te. S[í] uis intelligere o ſp[ò]ſa qu[ò] ſcire te de bea- ascognofce cui te c[ô]paraturim: & t[uc] úidebis talé te e[é]q[ui] turpari n[ò] debeas: c[ui] tuam ſpeciem cognoueris. Quid eſt igitur equitatut meo i curribus Pharaonis aſſimilaiu te: S[ic]io equité ſponſum p[ph]eta dicente: & equitatio eius falus. Aſſimilata es ergo equitatut meo in curribus Pharaonis. Quátum diſſert e[qtatus] me- us q[ui] ſum dominus: & d[im]ergo i fluctibus Pharaonem: & criftatos eius: & aſc[é]fores eius: & equos & c[urr]us eiusquantum inq[ui] diſſert equitatus meus ab equis Pharaonis: tanto melior es o[ib]us filiabus tu ſponſa: tu eccleſiatica aíia: o[ib]us aíabus q[ui] n[ò] ſut eccleſiatica: Igiq[ui] ſi eccleſiatica aíia es: o[ib]us aíabus es melior: ſi n[ò] melior: n[ò]es eccleſiatica. E[qtatut] meo i curribus Pharaonis aſſimilaiu te: p[xima] mea. Deinde pulchritu d[em] ſp[ò]ſæ ſpiritali amore deſcribit. Genæ tuæ ut turturis, Faciem illius laudet: & genar[ú] rubore succen d[af]. Pulchritudo q[que] mulieru: i genis dicié ſſe g[plurima]. Ita & nos pulchritudinem aíæ intelligamus in genis. Labia uero eius & l[í]guam intelligentiá p[dicemus]. Collú tuum monile: ut ornamentu q[d]o ſollet uirgi n[ú] collo p[édere]: & n[ú]cupat[que] ormiſcos. Itaq[ui] fine hoc decore & tuú ipſu collú eſt ornamentum. Poſt hoc fir ſponſus i recubitu: requeit ut leo: ut catulus leonis obdormiut: ut deinceps poſſit audire ſuſcitabit e[ui] quo interim dormiente apparét ſp[ò]ſæ ſp[ò]ſi ſodales angeli: & his eam ſermonibus c[ô]ſolan[é]. Nos tibi aurea orna menta facere non poſtumus, n[ò] enim tam diuites l[um]us ut ſp[ò]ſus tuos: q[ui] aureu tibi monile largiaq[ui] nos ſi- militudinem aúri faciemus, n[ò] enim habemus aurú, & hoc quoq[ui] lætand[ui] eſt: ſi ſimilitudines auri: ſi ſtigma- ta faciamus argenti. Similitudines auri faciemus tibi c[ui] ſtigmatibus argenti, uerum n[ò] o[í] tépore: ſed donec ſp[ò]ſus tuos ſurgat a cubitu. C[ui] ení ille ſurrexerit: ipſe tibi auq[ui] ipſe faciet argentu: ipſe tuá méte ſelúq[ui] deco habitur, & euis rete diuíes i ſp[ò]ſi domo ſp[ò]ſa formofa: cui eſt gloria in ſæcula ſæculog[em] amen.

C. Secuda Homelia ex Origene traducta.

A. B eò loco in quo ſcriptu eſt Nardus mea dedit odoré ſuú: uſq[ui] ad e[ui] ſo[eu] in quo ait: Quia uox tua ſuaui:s: & forma tua decora & cætera: o[es] aíæ motiòes uniuſtitatis c[ô]ditor deus creauit ad bonu, ſed pro ſuú n[ò] ſit ſæpe, ut res q[ui] bonæ ſut p[]naturáid[ú] male his abutimur: nos ad peccata deducat. Vnus de aíæ motibus amor e[quo] bene utimur ad andamú: ſi ſapiétiá amemus & ueri tate. Quando uero amor n[í]r i peiora corruerit amamus carné & ſanguinem. Tu igitú ſt ſpiritalis audi ſpiri- taliter amatoria uerba cantari: & diſce motu aíæ tuæ: & naturalis amoris i[c]édiu ad melióra tráſſerre: ſcdm illudi: Ama illá: & ſeruabit te. c[irc]uða illá & exaltabit te. Viri diligite uxorcs uſtras ait apoſtolus, ſed n[ò] iſte- tit i eo q[d]o dixerat: uiri diligite uxores uſas ueru ſciens eſſe dilectionem uirorú in p[ri]priis quoq[ui] uxoribus in honefam: ſciés e[ſ] placentem deo: docuit qu[ò] uiri uxores ſuas amare deberét iſerés: Viri diligite uxores ue ſtasiſcut & Xps eccleſiá, & hoc q[de] in p[o]emio e[or]u q[ui] poſtea diſleréa ſut diximus, qa[mi]c[ui] ſponſi d[ú] rex i recubitu ſuo eſt (regeſcés enim dormiuit ut leo: & ut catulas leonis) ſp[ò]ſæ, p[mi]ſerát donec ille c[ô]ſurgeret ſimilitudines auri & argéti e[ſ] facturos: n[ò] habentes auq[ui] ut ſponſus: & quodám alis uerbis ſponſi paſſio p[edicata] eſt: i n[ò] irrationabiliter ad h[ae]c ſp[ò]ſa reſp[ò]dít: & ipſa diſp[é]lationé qua[dá] paſſionis intelligens: ad id q[d]o auſdierat: ſimilitudines auri faciemus tibi c[ui] ſtigmatibus argenti: donec rex i recubitu ſuo eſt ait: Nardus mea dedit odorem ſuú. F[æ]fciclulus guttus fratruelis meus mihi i medio uberú meorú demorabit. Quo igitú aptabius ei i d[q]o p[ec]ſſit: donec rex i recubitu ſuo e[ſ]id q[d]o ſequi: Nardus mea dedit odoré ſuú. Loqui B

tur euangeliū;ga uenit mulier habens alabaſtrū unguenti nardi piftici p[ci]oſi:nò illa peccatrix; ſed ſcanda q[que] Lucá de peccatrice:Mathæu uero & Ioánæ & Marcú nò de peccatrice dixiſſe,
Venit ergo nò peccatrix illa ſed ſcanda cui nomé quoq ioannes ſiſeruit. Maria q[que] erat habés alabaſtrum un
guéti nardi p[ci]iftici p[ci]oſi & eſſudit ſuper caput leſu. Deinde ſup hoc idignantibus nò oibus dicipulís: ſed
luda ſolo dicente;potuit uenúdari trecentis denarii:& dari pauperibus;reſp[ò]dit magiſter atq[que] ſaluatorSe
per pauperes habebit is uobifcù;me auté nò ſp[ra]ueniés q[que] hæc i dié ſepulturæ meæ ſecit. lò ubicib[que]
p[di]catatu fuerit euangeliù iſtud;diceſ & q[que] ſecit hæc i memoria eius. In figura ergo iſtud q[que] nùc lúctur. Naſ
dus mea dedit odorem ſuù:illa ſup caput domini ſudit unguétu;& tu quoq aſſume nardù;ut poſtq[que] caput
ieſu ſuai odore p[ſ]uderis;poſſis audacter eſſari: Nardus mea dedit odoré ſuù;& a ſefu reciprocu& audire ſer-
moné:qa ubicib[que] p[ra]dicatu fuerit hoc euangeliù i toto múdo;diceſ & q[que] ſecit hæc i memoria eius, tu quo-
que facito:in uniuersis gentibus p[di]cato, quando aút hoc facies: Si factus fueris ut apoſtolus;& dixeringuia
bonus odor ſumus;in omni loco in his qui ſaluanſ;& in his qui pereut:bona opera tua nardus ſut. Si uero
peccaueris;peccata tetro odore redolebút. Dicit q[que] po[n]nitens. Co[putruerút & corruptæ ſunt cicatrices
meæ a facie inſipiétia meæ. Nò de nardo p[po]ſitù eſt nùc ſpiritui ſo dicere: neq[que] de hoc q[da] oculis intuea
mur euangeliſta ſcribit unguéto; ſed de nardo ſpiritali:de nardo quæ dedit odoré ſuù. Fa[c]iculus ſtades i,
guttæ ſiue ſtillæ fratruelis meus mihi. Guttá unguenti caſiá galbani:in exodo legimus p[ci]cepto domin in
thymiama,i,in facerdotale chríſma c[ō]ſectu. Si ergo uideris ſaluatoré meu& ad terrena aut humilia deſcendé
tem undebis q[ui] ōuirtute magna & maiefatse diuina ad nos modica quædam ſtilla deſfluxerit. De hæc ſtilla
& p[ph]eta cecinit dicés;& erit de ſtilla populi huíus c[ō]gregandus c[ō]gregabiſ Jacob. Et ſicuti ſecúdu alium
ſenſum lapis erat p[ci]ſus e moſte fine manibus; noſtri i carne ſaluatoris aduentus. Neq[que] enim totus mons ſu
it q[ui] deſcendit ad terras nec poterat humana fragilitas totius m[ō]tis magnitudiné capere. Sed lapis ex mon-
te lapis offenſionis;& petra ſcandali deſcédit i m[ú]du:ſic ſecúdu alium intelleſu ſtilla nuncupatur. oportet
bat q[que] ut qa[que] g[é]tes i ſtilla ſitulæ reputatae ſut; iſtis q[ui] pro o[ui]um ſalute factus eſt oiaít[è] ſtilla fieret ad eas
liberádas. Q[ui]d eni pro noſtra ſalute nò factus é: Nos inanes:& ille exinamuit ſemetipſu[] formá ſerui ac-
piens. Nos populus ſultus & nò ſapiens:& iſtelle factus é ſtulticia p[di]cationis aſt fatu[] dei ſapiétius fieret ho
minibus. Nos iſ firmi: iſ firmu[] dei forſtius hominibus ſactu é. Quia iſgi uniuersæ gentes ut ſtilla ſituleri & ut
momentu[] ſtateræ reputatae ſunt; Ic[]circo factus é ſtilla; ut p[er] eu aueſtimentis noſtris odor ſtillæ p[ce]deret;
iuxta illud: Myrrha & ſtilla & caſia a ueſtimentis tuis: a domibus elephátinis; ex q[bus] lætificaumerit ut b[]
ſiæ regu[] in honore tuo. Quæ in, xliii, psalmo dicútur ad ſponſam. Fa[c]iculus ſtillæ fratruelis meus mihi.
Conſideremus q[ui] ſibi fratruelis noſe uelit eccleſia, quæ hic loqui[] de fratruele: nos ſumex ſuq[ui] gentibus c[ō]gregati. Saluator noſter fororis eius é filius. i Synagogæ. Duæ q[que] ſorores ſunt eccleſia & finugoga. Sal
tor ergo ut diximus: iſilius ſynagogæ fororis: uir eccleſiæ: ſp[o]ſus eccleſiæ fratruelis é ſponſæ ſuæ. Fa[c]iu
lu[]s ſtillæ fratruelis meus mihi: i medio uberu meoq[] c[ō]morabiſ. Quis ita beatus: ut habeat hoſpít[è] i p[er]
cipali corde: in medio uberum: i p[ec]tore ſuo ſermonem dei é: Tale é quippe q[da] canitur. In medio ueru me
orum c[ō]morabiſ. Si non fuerint factæ máma tuæ: in medio earu habitabit ſermo diuínus. Decebat i car-
mine nuptiali mámas potius appellari q[ui] p[ec]est. Et p[pi]cuu[] eſt cur ad expositioné eius quæ dicit. In medio
uberum meoq[] c[ō]morabitur: ſit aſſúptu[]i nò fuerint ſraſtæ máma tuæ. De Ezechiele i eo q[que] loco: ubi
Hieruſalem dominica corripi[] e uoſe: i ter c[æ]tera dici[] ad e[an] ægypto ſraſtæ ſut máma tuæ. Caſtaru ube-
ra non franguntur: ſed meretrici ubera laxis p[ell]ibus irrugantur. Pudicar[]u erec[]ta ſunt ubera: & u[iri]nal
robore tumentia. Suſcipiunt ſermoné ſponſi: & dicut. In medio ubeg[] meoq[] c[ō]morabiſ. Botrus Cypri ſa
fratruelis meus mihi. Inítium é ſermonis in germine: & iiniti[] Cypri. i. floritionis i uerbo: unde ait Botrus Cy-
pri. i. floritionis fratruelis meus mihi. Nò oibus é Botrus Cypri: ſed his q[ui] eius flore digni ſunt. Alius uua
tia eſt: huic foli quæ nigra eſt & formosa: in floris decore ſe p[er]bet. Botrus cypri fratruelis meus mihi. Non
simpliciter ait botrus cypri fratruelis meus: ſed cu[] additamento mihi: ut doceret nò oibus eſſe botrum
Cypri. Videamus auté i quibus regionibus botrus iſte ſit p[ſo]ſæ. In uineis Engaddi q[de] interpretat ocu-
lus tentati[]oſis. In uineis iſgi oculi tentationis botrus Cypri fratruelis meus mihi. Tentati[]oſis oculus in præ
ſenti eſt. Siquidem in tentatione moramur i hoc múdo: & tentatio eſt uita humana ſup terrá, du[] in haſue
ueruamur: i uineis ſumus Engaddi. Si auté meruerimus poſtea tranſplantari: a noſtro agricola tráſſeremur.
Nec dubites qa[que] poſſis de Engaddi uineis ad loca meliora tranſſerri. Agricola noſter ad tranſſeréda uineam
crebra meditatione iá calluit. Vineá enim ex ægypto traſtuliti: i eſecit gentes & plantaſt eam, operuit m[ō]
tes umbra eius: & arbulta eius cedros libani. Et hæc q[de]m quæ exſpoſuimus; locuta ſit p[ſo]ſa de p[on]no iſ-
gnificáς amoré ſuù: & ſponſi uenientis hoſpitiu[]i: quomodo in medio ubeg[] & ſui cordis archano p[ſo]ſus ue
niés c[ō]moreſ. Rurſus p[ſo]ſi ad eam ſermo dirigit: & dicit. Ecce ſpecioſa proxima mea: ecce ſpecioſa oculi
tui oculi colúbæ, i lla ſic dicit ad p[ſo]ſum. Ecce ſpecioſus fratruelis meus, nò adiungit & p[xi]mus meus. Hi
aút quando loquitur ad e[an]ecce ſpecioſa mea: adiugit & proxima mea. Quare auté illa non dicit: Ecce ſpe-
cioſus p[xi]mus mihi: ſed tantum ecce ſpecioſus? Quare ille nò ſol[]u ſpecioſa es dicit: ſed ſpecioſa es p[xi]ma
mea? ſponſa iſ lóge fuerit a p[ſo]ſo: nò eſ ſpecioſa, t[uc] pulchra ſit quando dei uerbo c[ō]iugit. Et merito núe
docet a p[on]no: ut proxima ſit: & a ſuo latere nò recedat. Ecce ſpecioſa p[xi]ma mea: ecce ſpecioſa. Incipts q[ui]
dem eſſe ſpecioſa ex eo q[ui] p[xi]ma mihi es. Poſt q[ui] e[cc] peris ſpecioſa: etiá fine additamento p[xi]ma: abſolu-
te es ſpecioſa. Ecce ſpecioſa p[xi]ma mea ecce ſpecioſa. Videamus & aliam laudé ſpecioſa: ut & nos æmule
mur p[on]ſa fieri. Oculi tui colúbæ. Qui uiderit mulieré ad c[ō]cupiſcendú eam: iam m[œ]cchatus eſt eamun
corde ſuo: oculos non habet colúbæ. Siquis uero oculos colúbæ nò habet: domum fratris ſui ingredit in

fœlix:non feruans illud quod in prouerbis est fœptum.In domum fratris tui ne intres infœlix.Pro eoq.
lxx. infœlix interpätia funt: Aquila hebræā exprimens ueritaté Atreonfo,i. fitutum posuit. Qui auté habet
oculos colúbæ:uidet recta;& mifericordiā pmeret. Videns porro qs uidet recta:nifi q cafto cōspectu & pu
ris intuetur oculis:Nòl iġig mihi his tantum carnis oculis itelligere;q dicta funt:licet & de his intellexisse
nô intutile fit:fed ingrediens ad íteriora cordis tui;& alios oculos mente pquirens:qui & a dei mandato illu
minantur (mandatum quippe dei illuminans oculos) illud eniteret; labora:contende;ut fancte intelligas uni
ueræ quæ dicta funt;& fîmilis ſpiritui q in ſpecie deſcédit colúbæ audias:qa oculi tui columbæ.Si intelli-
gas legem ſpiritaliter:oculi tui columbæ funt.Si intelligas euangelium:ut ſe uult intelligi euâgelium & p-
dicari:uides ſelum omne lâguorem & infirmitaté:non ſolum eo têpore quo carnaliter ſacta funt ſuſſie me
ditatùfed hodiec meditantem & non tantù tunc ad homines deſcendiffe:fed hodiec deſcendere: & eê p-
fentem. Ecce enim uobificum ſum uſcq ad conſumationem ſæculi:Oculi tui columbæ ſut: Ecce ſpecioſa p-
xima me:ecce ſpecioſa:oculi tui colúbæ.Has de ſe ſponſa audiens laudes:fponſo uicem in laudibus tribu-
itnon quo ei quod nô habet ſuo pconio largiatur:fed itelligens decorem atq cōſpiciens ait. Ecce ſponſus
fratruelis meus equidé pulcher:lectus noſter umbroſus.Quæro lectum in quo ſponſus cum ſponſa requi-
ſcati & ni fallor corpus humanû é.Siquidé ille in euangelio paralyticus q iacebat in lecło: & abire i domû
ſua ſublato grabato uoce iuſſus est ſaluatoris ante q ſanareſ ſup debile mébrorû fuog corpus iacebat:qd
poſtea dei viirtute ſolidatum eſt:fic ego i ōtelligo tolle grabatù tuum:& uade in domû tuam. Necq enim ad
hoc filius dei de cæleſtibus ad terrena deſcederat;ut delectusli peraret:& cōſurgenté ab ægrotatiſe ſua ſi-
ne leſulo nô patereſ abſcedere. Tolle inquiens grabatù tuu & uade in domû tuam. Et tu igitur a ſaluato-
re ſanatus tolle grabatù tuum:& uade in domû tuam;ut cû ad te uelut ſponſam uenerit ſponſus;& i eo te-
cui fuerit reclinatus dicas. Ecce ſpôſus fratruelis meus equidé pulcher;acclinationo noſtra umbroſa:ecce ſpe-
ciòs fratruelis meus:ippe & ſpecioſus é & umbroſus. Per dié qppe fol nô uret te: necq luna p noſtem. Tra-
bes domû noſtrarû cædri multitudinis uerba funt. Videnč auté mihi uiri hæc dicere:q cum ſponſo ſút de
qbus ſuperius ſermo pſatus é: domos cædrinas trabibus ítextas;& cyprefſis cōtignatas. Siquidem pro ſibe
alcédit cyprefus:& pro coniza alcendit myrtus. Requirés igiſ cuius naturæ iſta ſút ligna: & cædrum im-
putribile:& cyprefſum odoris optimi dephendens; labora & tu ita cōtignare domû tuaut de te quoq: poſ-
fit dici: Trabes domuû noſtrarû cædri: & cōtignatióes noſtrae cypſli. Poſt hæc ſpôſus loquiſ: Ego flos cam
pt & liliù conualliu; pppter me q i ualle erá:deſcendit in uallé:& in uallé ueniens fit liliù, pro ligno uitaq qd
plantatù eſt in paradifo dei: torius cápi.i. totius mundi & uniuersæ terræ flos factus eſt. Quid enim ſic pôt
eê flos muſi; ut uocabulx pxi: Vnguentu eſſuſi nomen eius. Aliter idipſu diciſ: ego flos cápi & liliù cœul-
lù:& hæc quidem de ſemetipſo. Deinde ſponſam laudans ait: Vt liliù in medio ſpinage: ſic proxima mea i
medio filiarù. Sicut liliù nô poteſt ſpinis cōparari: inter quas ſemp exorif: eodé modo proxima mea ſuper
oës filias liliù é in medio ſpinarù. Iſta audiens ſpôfa uicé reddit ſpôſo:& ſentiens illius etiá ſuauitatem i uo
tem laudantis erúpit. Vnguentog qppe odor licet ſauiter ſpiret:& ſenfum odore demulceat: non tamen
eiuſmodi ét iu ſuaue fit ad edédù. Eſt auté aliud qd optimi ſaporis fit & odoris.i. ut ſauces dulcore delectet
& ſpiritutú mulceat odoratu. Tale eſt malù & iſtuímodi eſt naturæ:ut in ſe utraq poſſideat. iccirco uolens
non ſolum bene olentia ſermonis: fed & dulcoré eius ſponſa laudare ait. Vt malù in lignis ſiluæ:ita fratru-
lis meus in medio filiorù. Oía ligna: oës ſiluæ arbores ad cōparationem ſermonis dei ſiluæ iferaces exiſti-
mantur. Ad chriftu faltus eſt oë qd dixeris: & infructuofa funt oía. Quæ enim poſſunt dici ad eû cōparata
fructiferat: Etiam ligna qæ videbanſ: fructibus ícuruari; ad collationé aduentus eius ífructuofa moſtrata
ſúl,ideo ut malù in lignis ſiluæ:ita fratruelis meus in medio filiorù. In umbra eius cōcupiui & ſedi. Quá-
pulchre nô ait in umbra illius cōcupíſco: fed in umbra eius cōcupiui: & nô ſedeo: fed ſedi. Siquidem in prin
cipio nô proprius cû eo ſermonem: uerù in principio ut ita dicá: qda maieftatis illius um-
bra perſtruimur. Vnde & in ppheritis legitur. Spiritus faciei noſtræ chriftus dominus, cui diximus: In umbra
eius uiuemus in gentibus:& ab umbra ad umbra alia tranſmigramus. Sedentibus eni in regione & umbra
mortis: lux orta é eisí tranſeamus ab umbra mortis ad umbra uitæ. Séper iſtuímodi ſút proſeclus: ut in
exordio defideret qpiam faltem in uirtutú umbra cōſiftere. Ego puto ideo & natiuítatem ielu ab umbra
coeſpiffe: & nô in umbra: fed in ueritate finitá. Spùs inſt ſanctus ueniet i te: & uirtus altiflimi obúbrabit ti-
bi. Natiuitas pxi ab umbra ſupſit exordiù: nô ſolu auté i Maria ab umbra eius natiuitas cœpit: fed & i te: ſi
dignatus fuerit: nafæſt: ſermo dei. fac igiſ ut poſſis capere umbram eius: & cù umbra fueris dignus effeſtus
ueniat ad te ut ita dicá corpus eius: ex quo umbra naſeſci. Ná í modico fidelis: & í maioribus erit fidelis. In
umbra eius cōcupiui: & ſedi. Vides ga nô ſemper in umbra ſtetit: fed inde ad meliora tranſierit dicens. Et
fructus eius dulcis in gatture meo. Ego inſt defideraui in umbra eius requeifere: fed poſtq me ſua ptextit
umbra:ét fructu illius faturatus ſum: & fructus eius dulcis in gutture meo. Introducute me i domum uini.
Foris ſtetit ſponſus: & ab ſponſa ſuſceptus eſt. In medio qppe uberum illius requieuit. proxime iuuenculæ
non funt iſtuímodiut ſponfum hofpité habere mereané. Multitudini foris in parabolis loquiſ: q uereor
ne multæ adoleſcentulæ forte nos ſimus. Introducute me i domû uini. Cur tam diu foris maneo? Ecce ſto
ante oſtium: & pulſo. Si quis mihi aperuerit: igtediar ad eum: & œnabo cù eo: & ipſe mecum. Introducute
me: & nunc eadem dicit ſermo diuinus. Ecce chriftus loquitur ítroducute me. Vobis quoq cathecuminis
loqf. Introducute me nô simplíciter in domû ſed i domû uini. Impleaſ uino læticia: uino ſpiritus ſancti aia
ueſtra. Et ſic introducute in domum uetram ſponſum: uerbum: ſapiétiam: ueritatem. Pôt auté & ad eos di-
qui nòdum perfecti funt. Introducute me in domum uini. Ordinate in mecharitaté. Elegáter locutus eſt

B ii

ordinate, Plurimò: qpppe inordinata eſt charitas. Quod i primo loco debent diligere: diligut i fecundo, quod in fecundo: diligunt in primo: & quâ oportet amare quarto: amant tertio: & rurſus tertii in quarto: & eſt in plætrifc: charitatis ordo puerſus. Sanctorù uero charitas ordinata eſt. Volo ad iſtelligendù hoc quod dictù eſt, ordinate i me charitatem aliqua exempla replicare. Te uult diuinus ſermo diligere patreſili: filiâ: uult te ſermo diuinus diligere chriſtum: nec dicti tibi ne diligas liberos: ne parentibus charitate iungaris. Sed qd dicit tibi: ne inordinatam habeas charitatem: ne primù patré aut matrem: deinde me diligas: ne fili & filæ plus q[ui] mei charitate tenearis. Qui amat patrem aut matrem ſuper me: nò eſt me dignus. Qui amat filium aut filiam ſuper me: non eſt me dignus. Recole confciantiam tuâ de patris miſis fris ue affectu. Còſidera q[ui] lem circa ſermoné dei & iefu habeas charitatem: ſtatim dephendes magis te filiù & filiâ diligere q[ui] uerbum magis te parètes amare q[ui] chriſtum. Quifputas ita p[ra]ſcit in nobis: ut præcipuam & primam iter o[mi]s ſermones dei habeat charitare: q[ui] in fecundo loco liberos ponat: luxta hùc modum. Ama uxorem tuâ. Nullus q[ui] pe aliquando ſua carné odio habuit: ſed amat ut carné: & erùt inquit duo i carne una & non i uno ſpintu. Ama & deu: ſed ama illù non ut carné & ſanguinem: ſed ut ſpiritù. Qui enim adhæret deo: unus ſpiritus é. Igi[que] ordinata é charitas i perfectis. Vt aŭt poſt deu: etiá iter nos ordo ponat. Primù mádatù é: ut diligamus parentes: ſecudù filios: tertiù ut domeficos noſtros. Si auté filius malus é: & domeficus bonus: domeficus i charitate fili: colloculur. Et ita fiet: ut ſanctog: ordinata ſit charitas. Magiſter quoq[que] & dominus noſter i euangelio p[re]cepta de charitate còſtituens ad uniuſciuicq[ui] dilectioné: ap[pi]ri aligd appoſuit: & dedit iſtellige- tiá ordinis his: q[ui] poſſut audire ſcripturá dicentem. Ordinate in me charitaté. Diliges dominum deu: tuum ex toto corde tuo: & ex tota méte tua: & ex tota aia tua: & ex tota uiurute tua. & diliges pximù tuu: fiut te- ipſum: nò pximù ex toto corde: ex tota aia & ex tota uiurute: & ex tota méte. Durlige iqui: Diligit inimicos ueſtros: & nò appoſuit ex toto corde. Nò eſt iordinatus ſermo diuinus: nec p[ro]ſobilia p[re]cipit. Nec dilige te inimicos ueſtros ut uolmetipſos. Sufficit eis q[ui] diligimus: & odio nò habemus. Proximù uero ut te teplium Porro deu: ex toto corde: & ex tota méte: & ex tota uiurute. Si hæc iſtellexeris: & iſtellecta còpleueris: ſecili quod p[on]ſi ſermone p[re]cipif. Introducite me in domù uini. Ordinate i me charitaté. Quifputas e nobis ch[ui] ritatis é ordinator: Còſirmate me i unguentis. Vnus de iſterpibus poſuit oinanon alias

Q[ui] Hæc aŭt p[on]ſa loqui[que]. Stipate me i malis. In q[ui]b[us] malis: Vt malú i lignis filuæ: ita fratruelis meus i medio filiòg[ic]c: Iccirco i malis eius ſtitate me: quia uulneratæ charitatis ego. Qua pulchrè eſt q[ui] decorum a charitate uulnus accipere. Alius iaculú carnei amoris excepti, alius terreno cupidine uulneratus é: et tu nda mébra tua: & præbe te iaculo elec[to]: iaculo formolo: liquidè deus ſagittarius é. Audi ſcripturam de hoc eode iaculo loquètè: imo ut amplius admireris: audi ip[pi]u iaculú q[ui]d loquatè. Poſuit me i ſagittà elec[ta]: & in pharetra ſua ſeruauit me: & dixit mihi. Magnù é tibi hoc uocari puerù meu: Intellige ſagittà quid dicta: qu[ui]a deo ſit elec[ta]: q[ui] beatù eſt hoc iaculo uulnerari. Hac ſagitta uulnerati fuerú illig[que] inter le iuicemom ſerebant: Cor noſtru ardens erat i uiæ: c[ui] aperiret nobis ſcripturas. Siqs ſermone n[fi]ſiquis ſcriptura: du[no] no magiſterio uulneraſ: & p[ot] dìcere qa uulneratæ charitatis ego: hunc & illud forſitan ſequi[que] q[ui]d forſitan dico: manifeſtá promo ſentétiá. Sinifra eius ſub capite meo: & dextera illius amplexabitur me. Habet & in finiftra & in dextera ſermo dei ſapiétiá, c[ui] pro iſtelleſtus uarietate ſit multiplex: i ſubiaciæ una é. Iſpe Salomon de leua & dextera ſapientiæ docuit d[ic]ens. Lògitudo ení & anni uitæ in dextera eius. i finiftra autem ip[pi]us diuitiæ & gloria. Igi[que] leua eius ſub capite meo: ut me faciat requeſtere: & brachium ſp[oli] fiat ceruical meum: & reclinetur aſæ principale ſup ſermoné dei. Leua eius ſub capite meo. Nò expedit tibi habere ceruicalia: q[ui] lamètatio ſeq[ui]. In Ezechiele ſcriptú é. Ve his q[ui] coſuſt ueruicalia ſub o[mi] cubito maus. noli còluere ceruicalia noli capiti aliunde requi[que] q[ui]rere. habe ſp[oli] leuá ſub capite tuo: & dic. Leua eius ſub capite meo. qua c[ui] habueris: oia tibi quæ ſut i leua tribuunſ. Dicis qpppe i ſiniftra eius diuitiæ & gloria: & dextera eius còplexabiſ: me. Totù te ſp[oli] dextera complec[ta]ſ. Lògitudo q[que] & anni uitæ i dextera eius. & ob id lòge uitæ & multog[que] dieg[er]is ſuper terrá boná: qua dominus deus tuus dat tibi. Adiuraui uos filiæ hieruſalem i uirtutibus & i uiribus agri. Quid adiurat ſp[oli] filias hieruſalé: Si leuaueritis & ſuſcitaueritis charitaté: diu charitas dormit i uobis o filiæ hieruſalem: o adoleſſetulæ: i q[ui] me nò dormiuit. quia uulnerata ſum cha ritate: i uobis aŭt q[ui] p[lu]res eſt: & adoleſcentulæ & filiæ hieruſalem dormit charitas p[on]ſi. Adiuraui ergo uos filiæ hieruſalé ſi leuaueritis: & nò ſolú leuaueritis: ſed & ſuſcitaueritis quæ i uobis é charitaté. Creator uniuersitatis c[ui] uos còderet: iſeruit i cordibus ueſtris ſemina charitatis, n[ui]c autem ſicut alibi dicí: iuſticia dormiuit i ea: ſic dilectio dormitat i uobis. iuxta q[ui]d & alibi p[on]ſus requieuit ut leo: & ut catulus leòis. Adhuc i in ſidelibus & in his q[ui] corde ſunt dubio: dormitat ſermo diuinus. uigilat i ſanctis: dormitat i iis quité peſtatibus fluctuant. Suſcitat: uero eorú uocibus: q[ui] cupi[pi]t ſp[oli] uigilante ſaluarí. ſtatim ſit eo uigilante tra q[ui]llitas: ſtatim undag[que] moles còquiſcét: ſpiritibus còttariis: iſcrepat: fluſt: tu[pi] rabies ſilet. Ilio dormientetem peſtas mors & desperatio eſt. Adiuro ergo uos filiæ hieruſalé i uirtutibus & i uiribus agri. cuius agri i n[pi]pe illius agri pleni qu[ui]e benedixit dominus. Si leuaueritis & ſuſcitaueritis charitaté: quoad u[pi]q[ui] ſuelit uox ſratru elis mei. Ecce hic uenit ſaliens ſuper montes. Hic adhuc loqui[que] ecclefia exhortans adoleſcentulas: ut ad p[on]ſi i p[ar]cétur aduentum. Ii tamen uenire uoluerit & ſu[pi] illis præbere colloquiú. Adhuc igitur loquente eadeu nit p[on]ſus. qu[ui]e digito monſtrat: & dicit. Ecce hic uenit ſaliés ſuper montes. intelliſque p[on]ſa animam beata atq[ui] perfectam: quæ citius uideat: citius ſermonis c[ò]TEMPLE: aduentu: q[ui] fibi ſapiétiá uoilſe ſenfat & cha dei ritaré: & dicat n[pi]o uidétibus. Ecce hic uenit: orate ut & ego poſſim dicere: ecce hic uenit. Si ení p[or]uero dei diſſere ſermoné: quodamò & ego dicá. Ecce hic uenit. Quo: N[pi]o uti[que] ubi uallí: n[pi]o ubi húlia loca. Quo uenit: ſaliens ſuper montes: traſhiliens ſup[er] colles. Si fueris mons: ſalit in te ſermo dei. Si non ualueris e[mi] mos:

["fed fueris collis: fecúdus a monte transfiliet fuper te Quam uero pulchra & cōuenientia rebus uocabula. Sa\nlit fuper montes: quia maiores ſunt, transfiliet fuper colles: quia minores ſunt, nō trāſilit fuper mōtes: nō ſalit\nfuper colles. Ecce hic uenit ſaliens ſuper montes: tranſiliens ſuper colles. Similis eſt fratruelis meus capreæ\naŭ hinnulo ceruorū in montibus bethel. Hæc duo animalia i ſcripturis frequentius nominanſt. & quo am-\nplus admireris: ſepius iuncta ponuntur. Et hæc ſunt ait quæ manducabis: poſt paululū inferens capream\n& ceruum. In præſenti quoſ libro pariter appellātur ceruus & caprea. Quodā modo enim cognita ſibi &\nuića ſunt iſta animalia. Caprea i, dorcas acutiflīme uidct. Ceruus itérſector ſerpentum é. Quisputas é di-\ngnus e nobis: q iuxta dignitatem loci atq. myſterii plenam poſſit explicare rationé. Oremus dominum; ut\nnobis largiaſ e ſenſum ad percipiendas ſcripturas: & poſſimus dicere: quomō aperiet nobis leſus ſcripturas ?\nQuid igitur dicimus? ga dorcas hoc eſt caprea ſeam eoq physiologiam q de naturis omnium animalium\ndiputant: ex iſtina ſibi ui nomen acceperit. Ab eo eni q acutius uideat: ideſt aπτού οφεως Δερκεύν dor-\ncas appellata eſt. Ceruus uero ſerpentu inimicus ac debellator eſt: ita ut ſpiritu narium eos extrahat de ca-\nuenis: & ſuperata pnitie ueneni eoq pabulo delecteſ. Forſitan ſaluator meus caprea fit iuxta ἀερικα: cer\nuus iuxta opera. Quænam iſta ſunt opera: Interſicit ipſe ſerpentes: cōtrarias fortitudines iugulat. Ideo dicā\nei tu contriuiſti capita draconu ſuper aquā: tu cōtriuiſti caput draconis. Similis eſt fratruelis meus capreæ\nuel hinnulo ceruoge ſup montes domus dei. Bethel quippe itérpetatur domus dei: Nō oéſ mōtes domus\ndei ſenit: fed qui mōtes eccleſiæ ſunt. Inueniunſt quippe & alii montes erecti: & cōſurgentes aduerſus. ſci-\ntiam dei: montes ægyptiorum & Allophyloge. Vis ſcire ea ſimilis eſt fratruelis meus capreæ: aut hinnulo\nceruorum ſup montes Bethel? Eſto mons eccleſiaticus: mons domus dei: & ueniet ad te ſponſus ſimilis ca-\nprea eſu hinnulo ceruoge ſuper mōtes bethel. Cernit ſponſum appropinquaſſe uicinus q ante ſuper mon-\ntes uerbaſ & colles: aſſimulat eū tranſiliéte atq. ſaliété. Et poſt hoc ad ſe & ad alias adolescentulas adue-\nniſte cognofcens dicit. Ecce hic retro poſt parieté noſtrū. Si ædificaueris parietem: & feceris ædificationé\ndei ueniet poſt parieté tuu p[]ſpiciens per ſeneſtras. Vna ſeneſtra unus eſt ſenſus, per hunc p[]ſpicit ſonſus.\nAlia ſeneſtra alius eſt ſenſus: & p hunc ſonſus follicite continueſ. Per quos ſefus eni nō per p[]ſpicit ſermo dei?\nQuid fit autem p[]ſpicere p[]ſeneſtras: & quō per eas p[]ſoſus aſpiciat: ſequens docebit exéplum. Vbi non p[]ſpi-\nut p[]ſonſus: ibi moris ſueniſt aſcédens: ut legimus i Hieremia. Ecce mors aſcendit per ſeneſtras noſtras. Qua-\ndo uideris mulieré ad cōcupiſcendu cæ: iam mors aſcendit p[]ſeneſtras tuas. Eminens per retia. Intellige qa i\nmedio laqueoq amburas: & ſub machinas tranſeas iin métes, oia reſtibus plena ſut: diabolus laqueis cun-\ncta cōpleuit. Si aŭt uenerit tibi ſermo dei & cœperit eminere de reſtibus: dices. Aia noſtra erepta é de laqueo\nueniutu: laqueus cōtritus eſt: & nos liberati fumus. Benedicti uos a dominoq ſecit cælum & terram. Emi\nnemig[]ſ p[]ſonſus p[]ſretia tibi iam faciés, leſus deſcédit ad terras: ſubiecit ſe reſtibus mūdi. Videns magnu ho\nminu gregé reſtibus ip[]editu[n]ec eū ab alio nifi a ſe poſſe cōſcindi: uenit ad retia aſſumens corpus humanu :\nq[]d inimicag[]e fortitudinu laqueus tenebaſ: ea tibi dirupit: & loqueris. Ecce hic retro poſt parietem noſtrum\np[]ſpiciens p[]ſeneſtras: eminens p[]ſeneſtras, c[]ueminuerit: dicit tibi. Reſpondet fratruelis meus: & dicit. Surge ue-\nni pxima mea: uiam tibi feci: eoſcidi retia: ſic ueni ad me. pxima mea. Surge ueni. pxima mea: ſpecioſa mea:\ncoluba mea. Cur ait ſurge? Cur p[]ppera. Ego pro te ſultinuī rabié tempeſtaru, ego fluctus q tibi debebantur\nexcepti. Triftis eſt ſaſtia aia mea p[]pter te uſq[]ui ad morté. Surrexi a mortuis: fractis mortis ianuis & iferni uin-\nculis diffolutis, ideo dico tibi. Surge ueni. pxima mea: ſpecioſa mea: coluba mea: qa hyems tranſiuit: pluua\nabitiflores uili ſut in terra. Ego a mortuis ſurgens tép[]estate cōpreſſa: tranquillitatem reddidi. Et qa ſcdm\ndipenſationem carnis ex virgine: & uolitate patris creui: & ſapientia & ætate p[]ſeci: flores nifi ſut i terra: té\npus ſectionis aſtet. Sectio remiſſio peccatoq[]us eſt. Omne enim ramu ait i me manenté & aſſerenté fruſtum:\npater meus mundat: ut fruſtus maiores aſſerat. Habeto fruſtus: & priora q i te iſruſtuoſa ſut: auferen[]t. Té\npus q[]ppe ſectionis aſtet uox turturis audita é i terra noſtra. Nō fine cauſa i ſacrifiici aſſumiſt par turturū:\naut duo pulli colúbaru, nā idé ualent: & nūq dict[]u eſt ſeparatim par tantu[m]o colúbaru: ſed par turturū &\nduos pullos colúbago. Colúba ſp[]uſ ſanctus eſt. Sp[]uſ a[]ut ſanctus quando de magnis & occultioribus ſacra-\nmentis & quæ multi capere nō poſſunt: loqtur i turturis appellatione ſignaſt: ideſt i eius ais quæ ſemp in\nmontium iugis: & i arboq[]us uerticibus cōmoratur: i uallibus auté & iis quæ ad homines uſq[]ui perueniut: co-\nliba aſſumiſt. Deniq[]u ſaluator qa hoiem é dignatus aſſumere: & uenit ad terras: multiq[]us t[]uc circa iordanem\npeccatores erat: iccirco ſp[]uſ ſanctus n[]o i turturem uertiſt: ſed colúba ſit. Inter nos p[]pter hominu[m] multitu-\ndin[]e ais manſuetior cōuerſaſ. Turtur a[]ut uideſt uerbi gratia Moyſi: & unicuilibet p[]phetaru recedentium\ni mōtes & deſerta: & ibi accipientium ſermones dei. Vox ergo turturis audita é in terra noſtra. Ficus produ\nut catularis h[]iſque ad c[]um, ad c[]um, ad c[]um. Adiunx: C[]arit albi d[]ictu: ad c[]um, ad c[]um, ad c[]um.\nUt formam inſi in ſe co[]nscire: ad c[]um, ad c[]um, ad c[]um. Ut formam inſi in ſe co[]nscire: ad c[]um, ad c[]um, ad c[]um.\nUt formam inſi

loquar;& ſuauis facta eſt uox eius ſponſo ſedm illud, ppheticum: ſuauis fiat ei poſtulatio mea. Túc ad eſ p[roſus effatur: & audire me fac uocem tuam: quia uox tua ſuauis eſt. Si aperuis os tuum uerbo dei: dicet tibi ſponſus: uox tua ſuauis eſt: & alſpectus tuus ſpecioſus. Quapropter cōſurgentes deprecemur dominút di[gni efficiamur ſp[roſi] fermone. Sapiëtia chríto leſu: cui eſ gloria & iperiú i ſæcula ſæculorum Amen.

Commentarium in Cantica canticorum in quattuor libros uel homelias diſtinctum: quod in quodam exemplari nomine beati Hieronymi repperi prænotatum, quod probare uidetur eius aſſertio in libro uito rum illuſtrium: ubi ſe quattuor homelias in cantica canticorum ſcripſiſſe cōmemorat. Sed & in uetulto & probato uolumine hoc ipſum cōmentarium Origenis inſcribitur, ſed minime duabus præſcriptis ex Origene traductis conuenit: quæ etiam ſuperfluo traductæ uel poſt repetitæ ſuſient. Sagax igiſ lector iquirat,

E

Pithaliamú libellus: ideſt nuptiale carmè in modú mihi uidetur drámatis a Salomèo cōſcriptus: qué cecinit inſtar ludentis ſp[roſ]æ & erga ſponſum ſu[;]t: qui eſ terno de cælefti amore flagrantis Adamauit ení eú ſiue aia quæ ad imaginé eius facta eſ: ſiue eccleſia. Sed & magnificus hic ipſe atq[ue] p[er]ſectus ſponſus: q[ibus] uerbis uſus ſit ad cōiunctam ſibi aiam uel eccleſiá hæc ipſa ſcriptura nos edocet. Sodales ſp[roſ]æ quoq: adoleſcétulæ cú ipſa ſponſa poſitæ quæ dixerint: quæq[ue] etiam amici ac ſo[dales] ſponſi ex eodé nihilominus libroq Canticum canticog[ui] intitulatur cognofcimus. P[o]ſibilitas enim data eſ ipſis amicis ſponſi aliqua dicere: ea dūtaxat: quæ audierant ab ipſo p[ro]ſo laetates de cōiunctiōe ſp[roſ]æ. Fit ergo ſermo ab ipſa ſp[ro]ſa n[ò] ſolum ad ſponſum: ſed etiá ad adoleſcentulas. & rurſum ſermo n[ò] tan[tu] modo ad ſponſam: ſed etiam ad amicos dirigi[que] ſponſi. Et hoc eſ q[ui] ſupra diximus carmè nuptiale i modú drámatis eſſe cōſcriptú. Dráma enim dicitur multaq[ue] p[ro]ſonarú cátílena: ut in ſcenis agi fabula ſoletúbi diuerſæ p[ro]ſonæ introducunt[que], & aliis accedentibus: aliis etiá diſcedétibus a diuerſis & ad diuerſos textus natu tionis expleſt. Quæ ſingula ſuo ordine ſcriptura hæc cōtinet: totuq[que] corpus eius myſticis formaſ e loquis. Sed primo ſcire nos oportet: quoniam ſicut p[er]uerilis ætas n[ò] moueſt ad amoré p[o]ſibilitiá ita nec ad capiendú quidé uerba hæc paruula & ífantilis interioris hoíjs ætas admitti[que]: illoq[ue] ſciclit c[um] lacte á x[pi]o aluntur non cibo fori: ſed núc q[uidem] primú rationabile & fine dolo lac cōcupiſcunt. In uerbis enim cátici canticorum ille cibus eſt: de quo dicit apoftolus: P[er]ſectorú auté e[rum] dicanda ſunt recéſentes. Si uero aliquis acceſſerit q[ui] ſed carnem tantúmo uir eſt: huic tali n[ò] parú ex hæc ſcriptura diſcriminis periculi[que] nafceſt. Audite enim p[er] & caſtis auribus amoris nomina neſciens: ab íiteri homine ad exterioré & carnalem uirú oem defecerit auditú: & a ſpiritu couertéſt ad carnem: nutriertq[ui] in ſemetipſo concurſiſcentias carnales: & occafione diuine ſcripturæ cōmouerí & ícitari uidebi[que] ad libidinem carnis. Ob hoc ergo moneo & cōſilium do omni q[ui]ndú carnis & ſaguinis moleſtis caret: neq[que] ab effectu naturæ materialis abſcedit: ut a lecióe libelli huius reuq[que] q[ui] in eo dicentur: penitus téperet. Aíunt enim obferuari etiá apud hebræos: q[ui] níſi gs ad aátatem p[le]ctam maturaq[que] puenerit: libellú hunc nec quidem í manibus tenere p[mi]ttat. Sed & illud ab eis accepinus cuſtodiri: Quandoq[ue] moris e[ſ] apud eos: oés ſcripturas a doctóribus & ſapiétibus tradi p[er]ueris: ſimul & eas quas A[gu] T[er]p[oo]t[em]i appellanti: ad ultimú q[ui]ttuor íſta obferuari: ideſt principiú Genefís: in quo múdi creatu ra deſcribitur: & Ezechielis p[ph]etæ principia: i quibus de cherubin p[er]ſutur: & finem in quo templi ædib[us] catio cōtinetur: & hunc cantici cáticorú librú. Igitur neceſsariú mihi uideſt: ante q[ui] ad ea quæ in hoc libello ſcripta ſut: diſcutienda ueniamus: de amore prius ipſoq[ui] e[ſ] ſcripturæ huius c[à] p[ć]cipua: pauca: diſſerere: & poſt hæc de ordine librorú Salomonis: in q[ibus] hic liber tertio loco poſitus uideſt. Tú etiam de hæc titulatio le[b]elli ipſus: cur cáticú cáticorú ſuperſcriptus ſit, atq[ue] etiam quomó drámatis i modú: & tanq[ue] fabula quæ in ſcænis p[ro]ſonarú imutatione agi ſolet: uideaſ eſſe c[ó]poſitus. Apud græcos g[de] plurimi eruditorú uirú: uolentes iueſtigare ueritatis imaginé: de amoris natura multa ac diuerſa etiá dialogoq[que] ſilo ſcripta prtulerunt conantes oftendere n[ò] aliud e[ſ] amoris uim: níſi quæ aiam de terris ad faſtigia c[æ]li celfa p[du]cat. nec ad l[um] má poſſe beatitudinem p[uen]iri: níſi amoris deſiderio p[u]oacante. Sed & q[ui]ſtiones de hoc: q[ui] i c[ó]uiuís poſi[ti] tæ referunſ: inter eos p[uto]iter quos n[ò] cibog[que] ſed uerbog[que] c[ó]uiuiú g[ere]baf. Aliu uero etiam artes q[ui]damq[ue] bus amor h[ic] in aia g[igni] uel augeri poſſe uideaſ: conſcriptas reiquerút. Sed has artes carnales hoíjs ad ui[ti]oſa defideria & culpabilis amoris minifteria traxerút. N[ò] ergo mirú ſit: ſi & apud nos ubi q[ui]to plures ſim[pl]iciores: tanto plures & imperitiores uidenſt: diſſicilem diximus & periculo proximá de amoris natura diſputationem: c[ui] apud græcos q[ui] eruditi & ſapientes uidenſt: fuerint tamen alig[que] de his n[ò] ita acceperint: ut ſcriptú eſt: ſed occaſióe eoq[que] quæ de amore dicta ſut: i lapſus carnis & ip[u]dicitiæ p[ć]cipitia corruerút: ſiue ex iis quæ ſcripta erant ut ſupra memorauimus: admonitióes q[ui]dam & ícitamenta ſumentes: ſiue incontinen[ti]æ ſiue uelamé ſcriptis ueteq[que] p[er]ferètes. Ne ergo & nos tale aliq[ui]d icurramus: ea q[ui] a ueteribus bene & ſp[int]a liter ſcripta ſut: uiſtioſe & carnaliter aduertètes: tá corp[is] q[ui] aíæ n[í]ræ palmas pt[é]damus ad deuút dominus q[ui] dedit uerbú euangelizantibus uirtute multa: donet & nobis í uirtute ſua uerbú: quo poſſimus ex his que ſcripta ſunt: intellec[t]um ſanum & ad ædificationé pudicitia aptum uel nomini ipſi uel naturæ amoris oſſe dere. In principio uerbog[que] M[oy]ſi ubi de mundi c[ò]ditióe c[ō]ſcribí: duos inuenimus homines creatos referi, pr[im]um ad imaginem & ſimilitudinem dei ſa[ct]um, ſecundú e limo terræ ſa[ct]um. H[oc] Paulus apoſtolus bene ſciens: & ad liquidum in his eruditus: i ſuis litteris aptius & eudientius binos e[ſ] & per ſingulos quofque homines ſcripſit, ſic enim dixit. Nam ſi his qui foris e[ſ] homo noſter corrúpitur: ſed ille qui intus e[ſ]enonat de die in diem. Et iterum, C[ò]delect[or] enim legi dei ſedm íteriorem hominem: & his ſimilia quanta c[ō]ſcrien[ati]

Dramme.

bit. Vnde puto neminem iam debere dubitare:q. Moyſes de duorum hominum ſaſtura uel figmento ſcri-
plerit in principio Genefis:cú uideat Paulú q melius utiqъ q nos itelligebat ea quæ a Moyſe ſcripta ſut:du-
os homines eé per ſingulos quofq dicéité. Quoq unú:ideſt iterioré renouari per ſingulos dies memorat.
Alium uero:ideſt interioré i qubſam ſanſtis:& talibus qualis erat Paulus:corруpri perhibet & ifirmari.
Quod ſi aliciu uidebiſ de hoc adhuc aliq dubitadú:i locis ppríis melius explanabiſ. Núc aurú pp qd me-
moriam ſecerimus interioris & exterioris hominis pſequamur, oftendere enim ex his uolumus:q ſcriptu-
nis diuinis per mononymas:ideſt per ſingulas appellations:ideo p eadem uocabula:& exterioris hois mé-
bra: & illius interioris hois partes aſſeuctuq nominanſ. Eaq non folú uocabulis:fed & rebus ipſis ſibi inuié
coſarant. Verbi gratia. Vetaq aliq eſſe puer ſcdm iteriorem hominem qué poſſibile eſt creſcere;& ad æta-
tem iuuenis adduci:q inde ſuccedentibus ſ incrementis puenire ad uirú pſeſtum:& effici patrem. His auté
nominibus uti uoluimus:ut confona diuinæ ſcripturæ:ulli ſcilicet quæ ab Ioáne ſcripta é uocabula ponere
mus. Ait enim ſcripſi uobis pueri: quoniam cognouilſis patrem. ſcripſi uobis patres: quoniam cognouilſis
eumq ab initio é ſcripſi uobis iuuenes: quoniam fortes eſtis:& per uerbú dei qd' manet í cælo uiciſtis ma-
lignú. Euidens utiq é nec ab ullo oino arbitror dubitari:q pueros hic Ioannes uel adoſcentes & iuuenes
vel etiam patres ſcdm afæ non ſcdm corporis appellat ætatem. Sed & Paulus dicit in quodam loco: Nô po-
tui uobis loq quali ſpiritualibus: fed quali carnalibus: tanſ paruulis in xpo lac uobis potum dedi. In xpo au
tem paruoli pculdubio ſcdm animæ non ſcdm carnis nominantur ætatem. Deniq idem Paulus etiam in
alto loco ait. Cum eſſem paruulus ficut paruulus loquebar: ſicut paruulus ſapiebam: ſicut paruulus cogita-
bam. Cum autem ſaſtus ſum iuir deſtruix quæ erant paruuli. Et iterum alias dicit. donec occurramus om
nes in uirum p[er]ſeſtum: in menſuram ætatis plenitudinis xpi. Scit enim occuſuros eſſe nos in menſuram
ætatis plenitudinis xpi. Igitur ficut hæc quæ memorauiimus ætatu nomina eſdem uocabulis & exteriori
homini aſcribuntur & interiori: ita iuuenies etiam mébrorú nomina corporalium tranſſerri ad afæ mébra
feu potius eſſientia: hæ animæ aſſeuctuq dicendi ſunt. Dicié ergo in Eccleſiaſte: Sapientis oculi in capite
eus. Item in euágelio. Qui habet aures audiendi audiat. In p[er]phetis quofq fermo domini: qui ſaſtus eſt i ma
nu p[er]phetæ Hieremiæ ſiue alterius cuiuſlibet. Simile é etiam illud quod ait. Pes autem tuus non oſſendit.
Et iterum: Mei auté paulominus moti ſunt pedes. Euidenter quoq: & uenter aníæ deſigna: ubi dicié. Do-
mine a timore tuo in utero c[œ]coſtimus. Nam inde quis dubitet: cum dicié. Sepulchrum patés eſt guttur eo-
rum. Et iterum: p[ra]cipita domine: & diuide linguas eorum. Sed & id qd' ſcriptú eſt. Dentes peccatorú con-
triutui. Et iter ú: Contere brachium peccatoris & maligni. Et quid opus é me de his plura colligere: cu abú-
dantilimis teſtimoniis ſcripturæ diuinae repletæ ſint: ex quibus euidenter ofſtenditur: membrorú hæc no-
mina nequaq corpori uifubilid apporti poſſe. fed ad inuifibilis animæ partem uirtutefq debere reuocari: quo
ná & uocabula qde habét ſilia. Aperte aút & fine ulla ábigitate nô iterioris ſed exterioris hois significá-
tus gerunt. Eſt ergo materialis huius hominis: qui & exterior appellatur: cibus potuq naturæ ſuæ cogna-
tus corporous eſt ſcilicet & terrenus. Similiter autem & p[er]ſitalis hominis ipſius: qui & interior dicitur: eſt
prius cibus: ut panis ille uiuus qui de cælo deſcendit, fed & potus ille eſt illa aqua: quam pmittit leſus
adens. Quicunq: biberit ex hac aqua qua ego do nô ſitiet in æternum. Sic ergo p oíæ ſimilitudo quidé uo-
calborum ſcdm utrung hominem ponitur. Rerú uero, pp[ri]retas unícuq differeta ſeruatur: & corruptibili
corruptibilia p[er]bentur: i[cor]ruptibili uero i[cor]ruptibilia p[on]nuntur. Vnde accidit: ut simpliciores quidam
necientes diſtinguere ac ſecernere quæ ſint: quæ in ſcripturis diuinis interiori homini: quæ uero exteriori
d[ep]utanda ſint: uocabuloq, p[er]filitudinibus falſi ad i[ep]tas quaſdam fabulas & figmenta inanía ſe contulerit
ut etiam poſt reſurreſtioniem cibis corporalibus utendum crederent: potuq fumendú: non ſolum ex illa uti
te uera & uiuente in ſæcula: uerú & ex his uitibus ligni. Sed de his alias uidebimus. Nunc ergo ut præceden
tuoberuatióe diſilin[x]imus: eſt ſcdm interiororem hominé alius fine filiis & ſterilis: alius uero abun-
dans in filiis: ſcdm qd & illud aduertimus dictú. Sterilis peperit ſepté: & ſœcunda í filiis íſirmata eſt. Et ut in
benedictionibus dicitur: nô erit i uobis fine filiis & ſterilis. Igié: í hæc ita ſe habent: ſicut dicitur aliqs carna
lis amor qué & cupidiné appellaurent poeta: ſcdm qué q amat in carne ſeminat. Ita eſt & qdam p[er]ſitalis
amor: ſcdm qué íle interior homo amans í p[er]spectu ſeminat. & ut euidétius dicam: ſiquis é qui portat adhuc
imaginé terreni: ſcdm exterioré hoiem agié cupidie & amore. Amore aút & cupidine cælefti agiáia: cum p
ſpeda pulchritudine & decore uerbí dei ſpeciem eius adamauerit: & ex ipſo zelú quendam & uulnus amo-
ris acceperit. Eſt enim uerbú hoc imago & ſplendor dei inuifibilis primogenitus oíis creatura: in quo crea
ta ſunt oíæ quæ in cælis ſunt: & quæ in terris ſiue uilibilia ſiue uifibilia. Igitur ſiquis potuerit capaci méte
coniicere & coſiderare horú oíum quæ í ipſo creata ſut: decus & p[er]ſpecie (ipſe enim rerú uenuſtate percuſius
& ſplendoris magnificentia ſeu iacro ut ait propheta elec]to terebratus) falutare ab ipſo uulnus accipiet: &
beato igne amoris eius ardebit. Oportet etiam nos illud ſire, lllicitus amor & contra legem: ſicut accidere
p[er]to homini exteriori: uerbí gratia ut non ſponam uel coniugem amet: fed aut meretricem aut adulterá
ita & interiori hoí hoc eſt aíæ accidere p[os]t amor: nô i legítimú ſponſum: qué diximus eé uerbum dei: fed in
adulterú alíqué & corruptoré. Quod ſub hac eadé figura euidenter declarat Ezechiel, p[er]pheta: ubi Oollam
& Oolibam itroduxit ſub ſpecie Samariæ & Hieruſalem adulterino amore corruptas: ſicut locus ipſe ſcri-
puræ: p[er]pheticæ oftendit uolentibus plenius ſire. E[x]ardefcit hic p[er]ſitalis amor animæ: aliquando quidé
ut edocuimus: erga aliquos p[er]ſiritus nequitíæ, aliquando erga p[er]ſiritum ſanctum & uerbum dei: qui eſ p[os]
fus fidelis: & eruditæ animæ uir dicitur: & cuius ipſa ſponſa: i hac præcipue ſcriptura quæ habetur í mani-
bus, nominatur: ſicut domino præſtante pléius oftendemus: cum uerba ipſius libelli explanare c[œ]perimus.
B iii

mononyma

Videtur autem mihi diuinam scripturam uolentem canere:ne lapfus aliquis legentibus sub amoris nombne naſceretur; p infirmioribus quibuscum eum qui apud ſapiens ſæculi cupido ſeu amor dicitur:honeliorti uocabulo charitatê uel dilectionem nominasse. Verbi gratia:ut cum dixit de Iſaac. Et accepit Rebeccham: & ſacta eſt ei uxor;& dilexit eam. Et iterum de Iacob & Rachel: ſimiliter dicit ſcriptura: Rachel aŭt erat deo ra oculis & pulchra facie;& dilexit Iacob Rachel:& dixit: Seruâ tibi ſeptem annis. p Rachel filia tua iunione. Euidentius autem imutatus ufus uocabuli huius apparet i Amon: qui adamauit fororem ufam Thamar Scriptu eſt enim. Et factum eſt poſt hæc: & erat Abſalon filio Daudi foror decora facie ualde: & nomen ei Thamar: & dilexit eã Amon filius Daudi. Dilext poſuit pro adamauit. Et tribulabatur i quit Amon ut illemaretur. ppeter Thamar fororem ſuam: quoniam uirgo erat: & graue uidebatur i oculis Amon facere ei ali quid. Et poſt pauca de uiolentia quam iuſtit Amon Thamar forori ſua e ita dicit ſcriptura. Et noluit Amon audire uocem eius: ſed iualuit ſuper eam: & humiliauit eam: & dormiuſt cum ea. & odiuit eam Amon odio magno ualde: quoniam maius erat odium quo oderat eam: q dilectio q dilexerat eam. Et i his ergo & i pluribus aliis locis inuenies ſcripturam diuinam: refugiffe amoris uocabulum: & charitatis dilectionis poſuit. Interdum licet raro proprio tamen uocabulo amoré nominat: & iuſtat ad eum: atq incitat animasur cum dixit i prouerbiis de ſapientia: Adama eam: & ſeruabit te: circunda eam: & exaltabit te: honora eam: & Applectetur te. Sed & in eo libello qui dicitur ſapietia Salomonis ita ſcriptum eſt de ſapientia Ipaſ. Amator ſa eſtus ſum decoris eius. Arbitror autem ubi nulla lapfus uidebatur occafiori tibi tantum nomen amoris iſreuit. Quid enim paſſibile aut quid iſ decorum poſsit aliq aduertere in amore ſapientiæ: uel in eo qui ſe amo rem profiteatur eſſe ſapientiæ: Nam ſi dixiſſet quia adamauit uel Iſaac Rebeccham: uel Iacob Rachel: palio utiſq aliqua indecora per hæc uerba erga ſanctos dei homines poſuifet intelligi apud eos præcipue qui neſciunt a littera confiendere ad ſpirituum. Apertiffime autem in hoc ipſo libello qui habetur in manibus amoris nomen charitatis uocabulo permutatum eſ in eo ubi dixit. Adiuraui nos filiæ hieruſalem: iuene ritis fratruſelem meu annuncietis ei: quia uulneratæ charitatis ego ſum, pro eo utiſq ut diceretamoris eius telo percuſſa ſum. Nihil ergo intereſt in ſcripturis diuinis: utrum charitas dicatur: amuar uel dilectioniſq in tantu nomen charitatis extollit: ut etiam ipſe deus charitas appelletur: fiſt Ioannes dixit. Chanſimiſi diligamus iuicet: quia charitas ex deo eſt: & ois qui diligit ex deo natus eſt: & cognocſit deu: qui autem non diligit: non cognoſcit deum: quia deus charitas eſ. Et quauſis alterius temporis ſit dicere aliquid de his que exépli cauſa ex Ioannis epiſola protulimus: tamen breuiter aliqua etiam pſtringere noſ eſt uſi abſurdum. Diligamus iquit iuicem: qa charitas ex deo eſt. Et poſt pauca: deus charitas eſt. In quo oſtédit & ipſi deum charitatem eſſe. Et ite: eui qui ex deo eſt: charitatem eſſe. Quis aŭt ex deo eſ: niſi ille quí dicit. Ego ex deo exiui: & ueni i huc mundu: q ei deus pater charitas eſt: & filius charitas eſt: & charitas aŭt & charitas unu: e & i nullo differt: coſequenter ergo pater & filius unu bene dicunſ: & ideo coſuenienter xps ſicut ſapientæ & uirtus & iuſticia & uerbú & ueritas: ita & charitas dicitur. & io dicit ſcriptura. Quia ſi charitas manet inuo bis: deus i uobís manet. Deus aŭt: iſeſt pater & filius: qui & ueniuſt ad eum: qui p[er]ſectus i charitate eſ tiam uerbú domini & ſaluatoris dicentis. Ego & pater ueniemus ad eui: & manſionem faciemus apud eum. Sodú q hæc charitas quæ deus eſ eui in quo fuerit: nihil terrenu: nihil materiale: nihil corruptibile diligit, contra naturá náq: e ei corruptibile aliqd diligere: cú ipſe ſit i corruptiōis fons. Ipſa eſ eni ſola quæ habet inوتalitaté. Siquidé e deus charitas: qui ſolus habet i mortalitaté: iucé habitans inacceſſibile. Quid aliuq inوتalitas: niſi uita æterna e: qua daturú ſe pmittit deus credétibus in ipſu ſolú uerú deu: & quem miſit leſum Chriſtú filium eius? Propterea ergo in primis & ante oía hoc amabile & placidú dicitur e: deo: ut gs diligit dominú deu ſuſ ex toto corde fuo: & ex tota anima ſuari: & ex totis uiribus fuis. Et qa deus charitas eſt: qulius qui ex deo eſt: charitas eſt: ſui ſimile aliquid requirit i nobis. & per hanc charitatem quæ eſt in Chriſto leſu deo: qui eſt charitas uelut cognata quadá per charitatis nomen affinitate ſociemur: ſicut & ille qui iam coiunctus ei dicebat: Quis nos ſeparabit a charitate dei: quæ e in xpo leſu domino noſtro: Hæc auté charitas oem hominem proximum diligit. Ob hoc arguit Salutem: quendam: i qui opinabatur q iuſta aia erga quæ iniqitatibus inuoluta e: propinquitatis iura non ſeruet, & ita de cauſa texuit iſtam parabolam: q dicit q i latrones iſcidit quidam duſeſcedit ab hieruſalem i hierico: & culpat q d[omi]ſe facerdotem ac leuittu: iudetes ſeminecè p[er]terierút, amplectiſt auté lamaritanum: q miſericordiá ſecerit, & huc ſuſſe ei. pximum: ipſus qui apſo fuerat reſpoſione firmauit, & ait ei. Vade & tu fac ſimiliter. Eteni natura oés nobis iuicem proximi ſumus. Operibus uero charitatis fit pximus ille: qui p[er]t benefacere ei qui non poſeſt. Vnde & ſaluator noſter factus eſt proximus nobis, nec pertranſuifit nos: cu ſemineces ex latronú uulneribus iaceremus. Igitur fiem dum eſt dei charitatem ſemp ad deum tendere: a quo & originem duxit: & ad pximum reſpicere, cum quo participiú gerit: utpote ſimiliter creatú i i corruptiōe. Sic ergo q[ui]cunq de charitate ſcripta ſunt: quaſi de amo re dieta ſulcipe nihil de nominibus curans, eadem namq in utroq uirtus oftenditur. Quod fiquis dicat qa & pecuniam & meretricem & alia ſimiliter mala eodem uocabulo quod a charitate duci uidetur: diligere appellamur: ſciendum eſt in his non proprie ſed abuſiue charitatem nominari. Sicut uerbi gratia & deus no men principaliter in eo eſt: ex quo omnia: & per quem omnia: & in quo omnia: quod utiſq aperte uirtutem & naturá trinæ: ſingularitatis denunciat. Secuſo uere in loco & ut ita dixerim abuſiue: deos dicit ſcriptura: etiá illos ad quos ſermo dei fit: ſicut coſfirmat ſaluator in evangeliis. Sed & cæleſtes uirtutes ſub hoc nomen appellari uident: du dicit: deus ſtetit i ſynagoga deo: i medio aŭt deos diuicudat. Tertio uero in loco i no abuſiue: ſed falſo dii gétiú daëmones appellan: cu dicit ſcriptura: Oes dii gétiú daëmonia, itaq & primú charitatis nomen i deo e propter q d[em] iubemur diligere deu ex toto corde nño: ex tota aia nfa: & ex totis uin

bus noſtris: utpote eū a quo habemus hoc ipſum:ut dilīgere poſtibus:in ipſo iam ſine dubio continet: ut &
fapiam & iuſticiā & pietatem & ueritatem:oſcibō uirtutes pariter diligamus, Vnū.n.atq; idè eſt dilīgere deu &
dilīgere bona, Secuſo i loco ſi abuſiuo & iſde deriuato noie & p[]ximū dilīgere iubemur tanq; noſipſos. T[]er
tiū uero eſt:q[]d falſo ſub charitatis titulo niōtatur: dilīgere uel pecuniā uel uoluptates uel omne q[]cqd ad cor
ruptetam ptinet & erroré. Nō ergo itereſt utrū amari dicatur deus: aut diligi. Nec p[]uto q[]p culpari poſſit: iſqs
deu f[]icur loa[n]es charitati: ita ipſe amoré noiet. Deniq; memini aliaqu[]e ſanctoq; dixiſse Ignatiu noie de xpo:
Meus aŭt amor cruciſus eſt: nec reph[]edi eum pro hoc dignu[i] iudicio. Sciendu[] aŭt q[]p ois q[]p pecuniā diligit:
ue la quæ in múndo ſút materiæ corruptibilis; uirtuté charitatis quæ ex deo eſt: ad terrena & ad caduca de-
duci: & rebus dei abutiſ ad ea quæ non uult deus. Non enim deus dilectoem h[]oq; eſed ufum ho[]ibus dedit
Hæc aŭt paulo latius diſſuſimus: volentes de natura charitatis & amoris aptius attentuſq; diſtinguere, ne
forte quoniá ſcriptura dicit: qa deus charitas eſt: omne q[]d dilīgét etiam ſi corruptibile ſit ex deo eſſe: & hoc
charitas & dilectio putaretur. Sed oſtendit: res q[]dem dei & munus eius eſſe charitas: non tamé ſemp ab ho[]
bus ad ea quæ dei ſunt: & quæ deus uult: opus eius aſſumi. Sed & hoc ſcire oportet: q[]p oſſibile eſt: ut non
ſemp humana natura aliq[]d amet. Ois n[]aq; q[]d ad id a[]tætis uenerit: qua pubertatem uocat: amat aliq[]d ſeu mi
nus reſte: c[]u amat quæ n[]o oportet. ſeu reſte & utiliter: c[]u amat quæ oportet. Veg; n[]o nulli h[]uc amoris aſſe
d[]tum: q[]a i[]a[]rōnabili iſtus eſt beneficio c[]oditoris: aut ad amoré pecunia[]e trahut: & auarit[i]æ ſtudium: aut er
ga gloriá captandá: & ſiunt inanis gloriæ cupidi, aut erga ſcorta ſectāda: & i[u]eniuntur pudicitiæ libidifq; ca
ptiut, aut ad alia his ſilia mui uirtuté tanti boni h[]uius eſſundút. Sed & c[]u erga diuerſas artes amor iſte duciſ:
que manu miſtratur: aut p[]ftudia p[]ſentis uitae n[]o ſolú necſſaria: ut uerbi g[]ia dixerim: erga artem palæſtri-
cam uel curſus exercitia: aut certe etiam erga geometricam uel muſicam uel arithmeticam confertur: atq;
ad alias uel h[]uiuſtemodi diſcipliſas, nec ſic quidem mihi uidetur ufus eius probabiliter ſumi. Si enim quod
bonum eſt: hoc & probable eſt. Bonum ergo proprie non erga ufus corporeos: ſed in deo primu[] & i animi
uiutibus intelligitur. Conſequenter ergo ſolus amor ille p[]babilis eſt: qui deo & animi uirtutibus coapta-
tur. Et hoc ita ſe habere definitione ipſius ſaluatoris oſtenditur: ubi interrogatus a quodam: quod eſſet má
datum o[]num maius: & primu[] in lege: reſpondit. Diliges dominu[] deum tuu[] ex toto corde tuo[]: ex tota anima
tua[]: & ex tovis uiribus tuis. Secuſum uero ſimile illi. Diliges proximu[] tuum ſicut teipſum. Et adiecit. In his
duobus mandatis omnis lex pendet & prophetæ: oſtendens per h[]æc duo iuſtum amorem legitimu[]q; con-
ſtare: atq; in his u[]p[]eriuam legem prophetatq; pendere. Sed & quod Paulus ait: non adulterabis: n[]o occides:
non ſurtum facies: non falſum teſtimoniu[] diſes: & ſi quod alud mandatum in hoc uerbo reſtauraſ: in quo
ait: Diliges proximu[] tuum ſicut teip[]m: quod hoc modo facilius explanabitur. Ponamus uerbi gratia mulie
tem amorem al[i]en[i]tus uiri ardentem: cupienteq; in conformi[]tum eius al[i]citi: n[]one omnia ita aget: & omnes mo
tus ufus ita temperabit: ut ſcit illi placere quem diligit: ne forte ſi in alioqu[]o contra uolūtatem illius egerit:
confortia eius uir ille optimus refutet: atq; p[]spernat? Poterit ne h[]æc mulier quæ erga amorem uiri illius to-
to corde: tota anima: tovis: uiribus feruet: aut adulterium comittere: quæ eum nouerit amare pudicitiam:
Aut domiciliu[]i: quæ eum nouerit mitem? Aut ſurtum: quæ ei ſciat liberalitatem placere? Aut concupiſet
aliena: quæ omnes concupiſcentias erga amorem uiri illius habeat occupatas? Sic ergo in charitatis perſe-
ſectione & omne mandat[]i reſtauri dicitur: & legis u[]irtus prophetarumq; pendere. Propter iſtud charitatis
uel amoris bonum: ſancti nec in tribulatione anguſtiantur: nec aporiati evaporiantur: nec deieſt i[]ereunt:
ſed quod in p[]ſenti & momentaneu[] & leue tribulationis eoq; ſupra modu[]q; a[]těrn[]u gloriæ pondus opera[]ſe il-
[]lis. Non.n. omnibus ſed Paulo & his q[]e i similes ſunt p[]ſens h[]æc momentanea ac leu[i]s dicitur tribulation: qa
perſectam charitatem dei in Chriſto leu[i]p: ſp[]iritu[] fanctu[] habent in corde ſuo diffuſam. Sic deniq; & Iacob
patriarchá amor Rachel per ſeptem annos continuos in laboribus poſtum diuturni æſtus: & nocturni fri-
gors u[]lioniem ſentire non finit. Sic ip[]m Paulu[] in amore h[]uius incſum audio dicentem. Charitas oia[]a pati-
tur: omnia credit: omnia ſperat: omnia tolerat, charitas n[]unq cadit. Nihil ergo eſt: quod non toleret: q[]per
qe diligit. Plura aŭt quando non toleramus: certum q[]p ob hoc quia charitatem quæ omnia tolerat: non ha-
bemus. Et ſi non ferimus aliqua patièter: i[]ccirco: eſt: qa charitas nobis deeſt: quæ omnia patitur. In luſtami-
ne quoq; eo: quod eſt nobis aduerſus diabolum: quo frequenter cadimus non dubiu[] eſt: quin ob hoc fiat:
q[]p non eſt in nobis charitas illa: quæ n[]unq cadit. Hunc ergo loquitur p[]ſens ſcriptura: quo erga uerbum dei
anima beata u[]itur: & inflamatur. Et iſtud epithalamii carmen per ſp[]iritum canit: quo eccleſia ſponſo c[]æle
ſti xpo coniungitur ac ſociatur: deſiderans miſceri ei per uerbum: ut concipiat ex eo: & ſaluare poſſit p[]hanc
ilam filioſo: generatoem, c[]u permanſerint in fide & ſanctitate c[]u ſobrietate: utpote concepti ex ſemine q[]de
uerbi dei, editi uero genitiq[]ul uel ab ímaculata eccleſia: uel ab anima: nihil corporeu[]n: nihil requirente mate-
tiæ: ſed ſolo uerbi dei amore flagrát[e]. Hæc it[]erit nobis ad p[]ſens de amore uel charitate: quæ i epithalamio
hoc cantiq; canti refertur: occurrent potuerunt. Sed ſciendum eſt tam multa eſſe: quæ dici debeat de
charitate h[]ac: quanta & de deo: q[]idem ip[]ſe eſt charitas. Scit enim nemo patrem: niſi filius: & cui uoluerit ſi
lius reuelare. Similiter autem etiam ip[]ſum filium quoniam & ip[]ſe charitas eſt: nemo ſcit niſi pater: & ſcdm
hoc quod charitas dicitur. Solus autem ſp[]iritus ſanctus eſt: qui ex patre p[]cedit: & i[]deo ſcit quæ in deo ſut:
ficur ſp[]iritus hominis ſcit quæ in homine ſunt. H[]ic ergo paraclytus ſp[]iritus ſanctus ueritatis q[] de p[]re p[]ce-
dit: circuit q[]renſis ſiqua[]n iuèniat dignas & capaces a[]ſis: q[]bus reuelet magnitudiné charitatis h[]uius: q[]p ex deo
eſt. N[]unc ergo iam ip[]m deu[]p[]em qui charitas eſt inuocantes per eum q[]p ex ip[]ſo eſt charitaté etiá ad reliq[]i di-
ſuenda ueniamus. Et tétemus primu[] de eo reſttere: q[]d illud ſit: q[]p cum tria uolumina eccleſia dei a Saló-
mone ſcripta: ſuſeperit: primus ex ipſis p[]uerbiq; liber poſtus ſit: ſecundus is qui Eccleſiaſtes appellatur,

177

tertio uero i loco cantici canticog uolumé habeat. Quæ ergo nobis occurrere poſtunt i hoc loco ıſta ſut,
Generales diſciplinæ qbus ad rerum ſiam puenitur: tres ſunt: quas græci æthiicam præfiicam & enopticus
appellauerut.nos has dicere poſſumus: moralé,naturalem;& inſpectiuá.Nónulli ſane apud græcos etiæ logi
cen:quá nos rónabilé poſſumus dicere:quarto in numero poſuere.Alii non extríſecus eam: fed p has tres qæ
ſupra memorauimus diſciplinas inexam:coſertáq p omne corpus eſſe dixerut. Eſt.n.logice & uelut nos di.
cimus rónalis:quæ uerboq dictorúq uidec cõtinere rones;pprietateq & íproprietates;generaq: & ſpés &
figuras ſingulq quorúq edocere dictogé,quá utiq diſcipliná no tam ſeparari q inferi cæteris conuenit &
intexi. Moralis aſt dí p quam mos uiuendi honeſtus aptat: & inſtituta ad uirtuté tendécia Paranç. Na-
ralis dí:ubi uniuſcuiuq rei natura diſcutí:quo nihil cõtra naturá generaſ in uita. fed unuóquod his uſo
bus deputé:in quos a creatore pductú eſt. Inſpectiuá dí: qua ſupgreſſi uſibilia de diuinis aliqd: & caſetú
bus contéplamur:eaq fola méte intuemur: quoníá corporeú ſupgrediunt ſ aspectum. Hæ ergo ut mihi ui-
detur: lapientes qno græcoq ſumpta a Salomone: utpote q ætate & tpe longe ante ipſos prior ea p dei ſpí-
ritum didicíſſet: tanq pria inueta ptulerút: & inſtitutionú ſuaq uolumíbus compheſa; poſteris tradenda
reliqre. Sed hæc ut diximus: Salomon ante oés iuenit: & docuit p ſapiam: qua accepit a deo: ſicut ſcriptú eſt.
Et dedit deus prudétiá Salomoní: & ſapiam multá ualde & latitudiné cordis ſicut harená: quæ eſt ad oram
maris: & multiplicata eſt í eo ſapía ſup oés antiquos filios hoíum: & ſup oés ſapiétés ægypti. Salomon ergo
tres iſtas qæ ſupra diximus generales eſſe diſciplinas: iſdet moralé,naturalé: & inſpectiuá diſtiguere ab iuicé
ac ſecernere uolés: tribus eas libellis edidit. ſuo quoq ordine ſingulis cõſequéter aptatis. Prio ergo in: pu-
biis moralé docuit locú: ſuccinétis ut decuit breuibuq ſentétiis uitæ inſituta cōponés. Secúda uero quæ na
turalis appellat: cõphendit in Eccleſiasté: in quo multa de rebus naturalibus differens: & inania ac uana ab
utilibus neceſſariq ſecernés: relingéda uanitatem monet: & utilia rečaq ſectáda. Inſpectiuá quoq loci
in hoc libello tradidit: q habeé in manibus: iſdet in cático canticog. in quo amoré caſeſtú diuinorúq deſi
deriú incutit aíæ ſub ſpecie ſpóſe ac pſoli: charitatis & amoris uils pueniéd ŏ docens ad cõſortium dei. Hoc
uero eú ueræ philofophiæ fundamétum ponétem: & ordiné diſciplinæ: inſtitutionúq condéde q no laue
rit: neq ab eo abiectus ſit: etiam rónalis locus euidére oftendit in príncipio ſtatí puerbioq ſuog. Primo oi-
um p hoc iſpm q puerbia attitulauit libellú ſuq: utiq nomé significat: aliuod qdem palá dicialiud uero
itriníecus idícarí, hoc.n. & coís uſus puerbioq docet: & loánes in euangelio Saluatoré ita ſcribit dicentem.
Hæc in puerbiis locutus ſum uobis: ueniet hora cum ía nò in puerbiis loquar uobis: fed máſſelte de parte
ánuncié uobis. Hæc interí in ípa tituli inſcriptione, in ſequéti uero ſtati ſubiungit diſcretoëm ſermoní: &
diſtiguit ſciam a ſapía: & a ſapía diſciplinam: & ítellectum uerboq aliud ponit: & prudétiá dicit i in eo eſleur
excipere qo poſſit uerboq uer ſutíá, diſtiguit etiá iuſticiá uerá a direcíóe iudiči, fed & aftutiá nomít quid
his quos ibuit neceſſaria: illá credo p quá ſophíſmatum ítelligi ac declinari poſſit argutia. Et ideo dicti in-
cétibus p ſapiam dari aftutiam fine dubio: ne in uerbo dei decipiané frauda ſophíſtica. Sed í hoc mihi uidec
rónalis diſciplinæ memiſſe p quá doctrina uerboq díctorúq ſignificáte rónemú: & uniuſcuiuq ſermo
nis: pprietas certa cú rône diſtiguit: in qua p[ćipue erudiri cõuenit pueros. hoc.n. hortatur cum dicitur de
puero iuniori ſenſum & cogitationé. Et qa q í his erudié: neceſſario rónabiliter p ea quæ didicit: ſemetípm
gubernat: & uitá ſua moderatius liberat. p[pterea dicit. Intelligés aſt gubernacula acqret. Poſt hæc uero co-
gnoſcens i uerbis diuinis qbus p apphetas humano generi traditus eſt ordo uiuédi: diuerſos eſſe eloqui to
pos: & uarias dicéi ſpés: ac ſcíes haberi í eis alíua figurá quæ parabola appellat: & aliaq quæ obſcura didio
uocaſ: aliaq qæ enigmata nominenſt: & alias quæ dicta ſapientú dicant: ſcribit: Intelliges quoq parabola
& obſucq ſermonemi: dictaq ſapientum & enigmata. Per hæc ergo ſingula rónalem locum maſſelte & euí
denter exponit: ac more ueteq ſuccinétis breuibuq ſententiis ingentes & p[ſectos explicat ſenſus. Quæ ſu-
quis eſt qui in lege medítetur die ac nocte: & ſiquis eſt ſicut iuſti os quod medítatur domini ſapientiamí
ueſtigare diligentiis poterit & inuenire: ſi tamen reſte quis ierit: & querens pulfauerit ofſium ſapientu: pe
tens a deo: ut aperiatur ſibi: & mereatur accipere per ípiritum ſanctum uerbum ſapientia: uerbum ſcientiæ
fieriq: particeps illius ſapientiæ quæ dicebat. Extendebá.n. uerba mea: & non audiebatis. Et merito extéde-
re ſe dixit uerba in eius corde: cui dederit deus ſicut ſupra diximus latitudinem cordis. Dilatatur náj illius
cor: qui potéſt ea quæ breuiter in myſteriis dicta ſunt: latiore doctría ſumptis ex voluminibus diuinis alier
tionibus explanare. Oportet igitur ſecúdum hanc eandem ſapientiſſimi Salomonis doctrinam: euí qui ſapí-
tiam ſcire desiderat: incipere ab eruditione moralí: & intelligere illud quod ſcriptum eſt. Concupíſti ſapien-
tiam: ſerua mandata: & dominus dabit eam tibi. Ob hoc magíſter hí qui primus homines diuinam philo-
fophiam docet: operis ſui exordium prouerbiorú poſuit libellum. i quo ut diximus: moralis traditur locus
ut cum intellecſtu moribuq quis profecerit: ueniat etiam ad naturalis intelligiæ diſciplinam: ibi re
rum cauſas naturaſq diſtinguens agnoſcat uanitatem uanitatu: relingédam: ad æterna autem & perpeta
pperádum, & ieo poſt prouerbia: ad Eccleſiasté uenitur: qui docet ut diximus uſibilia omnia & corpora
caduca eſſe & fragilia. quæ utiq cum ita eſſe comp[holderit is] qui ſapientiæ ſtudet: fine dubio contemnet
ea ac deſpiciet. & uniuero ut ita dicam ſæculo renuncians: tender ad inuiibilia & æterna: quæ ſpiritalibúg
quidem ſenſibus: fed adopertis amorum quibuſdam figuris docentur in Canticis canticorum. Ideo ení no
uiffimú locú tenet hí liber: ut túc ad eum ueniatur: cú & moribus qæ fuerit deſcatís: & reſ: corruptibúli
atq: incorruptibiliú ſciam diſtictiónq diſcericit: p quæ i nullo poſſit ex his figuris: qbus p[ſonæ ad p[ſolú
caſeſtis: iſide aíæ p[ſectæ amor ad uerbú dei deſcribí: ac formatur offendere. Præmiſſis náq: his qbus puſ-
ficatur aíá p actus ac mores: & í reſ: diſcretoe naturalí: p[ducitur c[ópetéter ad domeſtica ueníſ & myſtic

atq ad diuinitatis cōtéplationē fincæro & ſpiritali amore cōſcèdiſ. Hanc ergo triplícē diuinae philosophiæ
ſomātiam in illis ſanctis ac beatis uiris arbitror p[li]ſignatam, pro quorū ſanctiſimis inſtitutionibus deus
ſumus diu iuoluit: deus Abrahādeus Iaſac: deus Iacob, Abrahā tanq moralē declarat philosophiā p[er]obedi-
tiam, Tanta, n. et u. p[er] obediētia & obferuatio m[á]datogē: ut c[um] audiret: exi de terra tua: & de cognatiſe tua
& de domo p[er]s tuinō ſit cunctatus: ſed ſtatim fecerit: imo & aliquid amplius fecerit. Audies, n. ut ímolaret
ſilu ſu[n]nec inde quidē dubitat: ſed obtépetat p[cepto]: & ad exéplum obediētia: q[ui] eſt moralis philosophiæ
poſters dandú: nec ſilio ſuo p[er]opeci. Iaſac quoq naturalē philofophiā tenet: & c[um] p[er]toeos ſodit: & cum
p[er]funda rimaſ. Sed & Iacob iſpeciuu ſenet locu: q[ui]p[pe] q[ui] & israel ob diuinorú cōtéplationē noiatus ſit: & q[
caſtra c[æ]li uiderit: & domú dei atq angeloq uias: iſideſ I[ch]alas a terris i c[æ]lú porreſtas p[li]ſp[ex]it. Vnde & me
nito iuemeni tres iſtos btōſs uios alaria fixiſſe deo: hoc e[que] philosophiæ ſuæ cōſecraſſe p[li]ſectus: quo ſcilicet
edoceret: n[on] hæc ad artes h[u]anas: ſed ad dei g[am] referéda. Sed & in tabernaculis degunt: ut p[er] hæc oſtédat:
neq in terris habédú eſſe aliqd p[ri]priu huic q[ui] diuſæ philosophiæ ſtudet: ſed ſemp p[om]ouendú non t[am] de lo
co ad locuſi: de ſcia inferioris ad ſiám p[re]ſectog. Sed & alía multa i ſcripturis diuuis quæ ordiné hunc qué in
libellis Salomonis cōtineri diximus ſc[am] hanc e[āde] formá deſignát, ſed ea nunc nobis p[re]ſequi: aliud in ma-
nibus habéritibus l[og]um e[que]. Siquis ergo primú locu in emédádis moribus: mandat: iſeruádis: qui p[er]puerbia
deſignaſ p[le]uient. Poſt hæc a[ut] deph[é]sa uanitate m[ú]di: & reſe caducaq[ur] fragilitate p[li]ſpecta uenit in hoc: ut re
núicet mundo: & oibus q[ui] in múndo ſunt. Cōſequéter uenit etiá ad cōtépláda & deſideráda ea q[ui] n[on] uidenſc:
& a[ter]na funt. Ad quæ tamé ut puenen p[os]ſimus: indigemus diuía miſericordia: ſi forte ualeamus p[li]ſpecta
p[ul]chritudie uerbi dei u[rum] amorem ſuccedi: ut & i[pe] d[ign]eſc h[ui]uſm[ō]i aliam diligere: qua[rum] deſideriú
ſui h[ir]e p[li]p[ex]erit. Poſt hæc exigit nos cōſequentia ferm[ō]sis dicere e[que] de p[li]ſcripto: i[ps]a Cátici cáticog. Simile
en[is] e[que] h[ill]us quæ in tabernaculo teſtimonii appellant: ſancta ſanctog: & illis q[ui] in libro numerorú memo-
rán: opa operu: quæq[ui] apud Paulú i c[and]unc ſacúla ſæculorú. Sed qu[o]o differát a ſanctis ſancta ſanctorú i Exo
do: & qu[o]o differant opa ab opibus operú in numerorú libro traſtatibus p[ut] potuimus: diſtum e[que] nobis.
Sed & de ſæculo ſæculorú: in locis q[ui]bus occurrit n[on] omſſum eſt: & ne e[āde] repetamus: illa ſufficiát. Nunc
ergo requiramus p[ro]u quæ ſunt cática quorú canticorum hoc eſſe cáticum d[í]r. P[uto] ergo q[ui] c[ant]ica ſint illa
que d[ud]u p[li]ppetas uel p[er]angelos caneban[ſ]. Lex, n. d[í]r p[er]angelos miſtrata i manu mediatoris, illa ergo o[ia]
que p[illos] annuícianban[ſ]: cática erát p[am]icos p[ſo]ſi p[cedentia]. Iſtud u[ero] unú cáticú e[que]: q[ui] i[ps]a iam p[ſo]ſo p[ſo]
fam iuá ſuſc[ut]epuro: epi[th]alami ſpecie erát c[an]édú. In qu[o]o n[on] adhuc p[am]icos p[ſo]ſi cátari ſibi u[ult], ſed i[pi]ſus
iam p[ſo]ſi p[ſentis] audire uerba deſiderat dic[és]. Oſculeſ me ab oſculo oris ſui, unde: & oibus cáticis p[ſertur].
Viden[que], n[æ]c[er]a cática: quæ lex & p[li]pphetæ c[ec]ineri: ſubu[la]tæ & iam ualde robuſtæ: & quæ capax ſit iam uirilis po-
tétis p[re]ſeſt[ic]i, myſterii decátari uideſ: ſc[am] q[ui] d[é] de ea: q[ui] una ſit p[re]ſecta colúba: quæ ſi p[re]ſecta ergo & p[re]ſecti
uiri p[on]a p[re]ſctæ ſuſcepit uerba doctrinæ. Primú ergo cáticú cecinit deo Moyſes & filii israel: qua[do] uide-
nunt a[gy]ptios mortuos ad l[itt]us maris: & qua[do] uiderút manú forſté & brachiú excelſum domini: & credi-
[er]tunt deo & famulo eius Moyſi. T[uc] cátauerút dic[é]tes. Cátemus domio, glorioſe, n. honorificatus e[que]. Ego
a[ut] arbitror: q[ui] n[on] p[o]ſit ad iſtud p[re]ſectú q[ui]s & myſticú cáticú p[uen]ire: & ad ilt[á] p[re]ſectioné p[ſo]ſa q[ui] in h[ac] ſcri
ptura c[ó]riné: niſi p[ri]p[ius] ambulet p[er]ſicu i medio mari: & fiat ei a[q] murus a d[ex]tera laeuq: & i[pe] euadat de
manibus a[gy]ptioq: ita ut uideat eos mortuos ad l[itt]us maris, atq intués manú forſté domi: q[ui] iterſecit a[gy]
ptios: eredat domio & famulo i[pi]ſus Moyſi. Moyſi a[ut] d[ico] legi atq euangeliis o[ib]uſq[ui] diuuis ſcripturis, t[uc]
n[on] mérito cátabit: & dicet. Cátemus domio, glorioſe, n. honorificatus eſt. Sed iſtud cáticú canet q[si]cú q[ui]s li-
beratus fuerit a ſeruitute a[gy]ptioq. Poſt hæc a[ut] c[u] tráſerit p[er] hæc o[ia] q[ui] in Exodo & q[ui] in Leuiticu ſcripta
ſunt: & u[en]erit ad hoc ut i diuïos numeros aſſumaſ: T[uc] i[te]q[ui] ſc[am] cáticú canet: c[u] exierit de ual[le] zareth:
q[ui]d interp[ta]ſ: alinea deſc[é]ſio: & u[en]erit ad p[ut]e: q[ui] deo ſcriptú eſt: Et dixit dominus ad Moyſem. Cōgrega
populi: & d[ab]o eis a[q]uá de puteo bibere,ibi, n. cátabit & dicet: Inuiicate ei p[ut]e: Foderunt illú p[ri]cipes: ex-
cuderú t[em] e[que] reges g[ét]iu[em] i regno ſuo: c[u] dominan[ſ] e[q]oq. Sed de his plenius i numerog[ui] libro: ſc[am] q[ui] d[edit] no
bis dominus d[ic]u: e[que] Oportet i[gi]f u[en]ire ad p[ut]e: q[ui] a p[ri]cipibus foſſus eſt: & a regibus exſuſſus eſt. In quo
opere nemo p[læ]beius operatur: ſed omnes p[ri]ncipes: omnes reges: regales ſcilicet & p[ri]cipales animæ: quæ
altitudiné p[ut]ei aquá iuuiu continentis inq[uir]unt. Poſt illud cáticú uenitur ad deuteronomii canticú:
de qu[o]o d[ic]it dominus. Et nunc ſcribeo uobis uerba cátici h[ui]us: & docete illud filios israel: & ini[ci]cite illud
in os e[q]o: ut fiat mihi canticú iſtud ad teſtimoniú in filiis israel. Et uide q[ui]tum & quale ſit canticum iſtud:
cui ad audiendum terra non ſufficit: ſed conuocatur & c[æ]lum. A[it] enim attéde c[æ]lú & loquar: & audiat ter
ra uerba ex ore meo. Vide q[ui] magna ſint q[ui] ingentia quæ dicun[ſc]. Expeſetur a[it] c[u]ſut pluia eloquiú meum:
& deſc[é]det c[u]ſut ros ſuper gramé: & c[u]ſet n[ix] sup ſcon[ui]: qa[que] nomé domini iuocaui: & reliq. Quartú cáticú
eſt i libro iudicu[de] quo ſcriptum e[que]. Et cátait Delbora & Barach filius Abinoen in die illa dic[é]tes. Incipie-
do p[ri]cipales in israel in p[ol]ito populi benedicite domínú. Audite reges auribus: p[ci]pite fatrapæ: & reliq.
Hæc a[ut] q[ui] canit apis eſſe debet: cuius opus tale e[que] eo reges & mediocres utan[ſc] ad ſanitaſté. Delbora nanq
apis interp[ta]ſ: quæ iſtud cáticum canit: ſed & Barach c[u] i[ps]a, interp[ta]ſ a[ut] Barach coruſcatio: & canit iſtud
cáticum poſt uiCTORiá: qa[que] nec ante q[ui] p[ô]t quæ p[re]ſecta ſunt canere: niſi ubi aduerfarios uicerit. Sic deniq[ui]
i p[io]ſo cático d[í]r. Exurge exurge Delbora: ex p[li]ſcita milia populi, exurge exurge cane cáticú exurge Barach. Ve
rú & de his plenius in illis oratiunculis q[ui]s de libello iudicu edidimus: deſerta repies. Quintú poſt hæc c[æ]
ticum eſt i ſec[u]do libro regnoq[ui]: cum locutus e[que] Dauid ad domínú uerba cátici h[ui]us: i die q[ui] liberauit e[ui] do
miúus d manu oium inimicoq[ui] fuoq: & de manu Saul: & dixit. Domíus mihi petra & m[ú]tio mea: liberator

178

dominus deus meus cuſtos erit mihi. Si ergo & tu potueris conſiderare q ſunt inimici David: quos i primo. & ſecundo regno; libro ſuperat ac p[er]ſternit. & q[ui]o dignus factus eſt; ut domini adiutonu mereget; & libera- retur ab huiusmodi inimicis: t[uc] poteris & tu quintuſtud cáticu canere. Sextuſt eſt canticu in primo Para- lipomenon libro: ubi conſtituit Dauid in prícipto ad laudand[us] dominu Afaph & ſtratres eiſus; & eſt initium cátici iſtius tale. Laudate dominu; & conſitemini & iuocate e[ui] in noie eiſus: notas facite in populis ulun- tes eiſus. canite ei & hymnú dicite: narrate o[es] adiuento[es] eiſus quas fecit dominus & cætera. ſciédu[m] tam eſt q[ur] cáticum q[dem] q[ad] eſt in ſecundo regno; libro: ualde ſimile eſt p[al]ſmo. xvii. Quod a[ut] eſt in p[rio] libro. Pa- ralipomenon: in initiis q[dem] uſq[ad] e[ui] locum ubi dicit; & in p[]p[er]theis meis nolite malignari, ſimile eſt, c[ui]i. p[al]ſmo. Poſteriora uero ab hoc loco ſimilitudiné gerut prima[que] partiu[que]. xcv. p[al]ſmi: ubi d[omi]ntate domino o[is] terra: uſq[ad] e[ui] locum ubi ait. qa[ui] uenit iudicare terra. Igitur ſi i[mi] ſe concludébus eſt numerus cático[ge] ſeptimo i loco ponendus uidebiſ[er] h[ic] e[C]t Cátici cático[ge]. S[iq]s uero etiam Eſaiæ cáticu cum cæteris nume- rát[um] putet licet non ualde c[ou]enire uideaſt; ut p[er]celsiſſe p[ut]eſt. Eſaiæ canticu; q[ad] longe poſterioribus tem poribus Eſaias ſcrip[er]it: tamé ſiq[us] putet q[ur]p[er]theica di[ct]a n[ò] tempore: ſed r[ò]ne penſanda ſintiadiuget e[ti]a illud: canticu hoc q[ad] Salomon cecinit Canticu eſſe cático[ge]: n[ò] t[à]tum eo[ge] quæ prius: ſed & eo[ge] quæ poſſe. modu[m] canenda uidebanſt. S[iq]s uero putet e[ti]a ex libro p[al]ſmo: debere aſſumi: ſicubi i[mi] eo uel cáticum (c[ri]bitur: uel cáticum p[al]ſmi multitudiné conſgregabit p[cedentium] cático[ge], lunget, n[ò] cæteris etiam, xv. ſimul- graduu[m] cática; & reqrens ſingulo[ge] uirtutes cático[ge]: atq[que] ex iis p[er]ſicientis aiæ gradus collig[ns]a c[ri]p[til]is intelligi[tiæ] ordiné i[teq]a: coſequentiáq[que] c[ò]ponens oſt[è]dere poterit: q[ui] magnificis g[re]ſibus i[cc]dens ſpona[que] h[ae]c o[ia] perueniat uſq[ad] ad thalam[us] ſponi: digrediens i locu[m] tabernaculi admirabilis: uſq[ad] ad domu[m] deſi: uo- ce exultato[is] & conſeſſonis ſonu epulantis. Et p[ueni]és uſq[ad] ad i[pm]ut diximus thalam[us] ſponi: ut auſtati & loquaf[que] c[u]cta h[ae]c: quæ[que] c[ò]tinétur i Cático cático[ge]. Adhuc a[ut] poſſúmus & h[ae]c inq[re]re: prius q[ur] ad i[pm] corpus libelli ueniamus: cur Salomon q[ui] uideq[que] obtempare i his tribus libellis uolútati ſp[ú]s fa[ct]i: p[uer]bius q[dem] dicatur Salomon filius Saluid: q[ui] regnauit i israel. In ſecundo uero libello n[ò] Salomon (c[ri]bit)e[red] uer ba inq[ui] Eccleſiaſtes filii Dauid regis iſrahel in hieruſalem: & filiú[m] q[dem] ſe eſſe Dauid. ſimiliter ut in primo & regem iſrael ſcribit. Sed i[mi] pu[er]bia: h[ic] uerba ponit, & leip[m] quem pupra Salomoné: h[ic] Eccleſiaſte n[ò]uit, & t[ui] c[ui] ibi genté ſolam i[mi] qua[que] regnauerit poſuſſet; h[ic] & genté poſuit; & locu[m] regni hieruſalé delignat. In Cático cático[ge] uero neq[que] gentis nomé: neq[que] locu[m] in quo regnet: neq[que] o[ino] q[ur] ſex fit: neq[que] q[ur] p[er]ma[ui] Dauid h[ae]t ſeat ſcribit: ſed t[ar]túmmodo Cáticu ait cático[ge]: q[ad] eſt i[pm] Salomoni. Et q[ui]s difficile mihi uideaſt; au[nt] p[io] tari: aut p[ting]ere poſſe h[oe]z differentias: au[nt] u[tc]q[ui]: i[u]eſtigatas p[alam] p[ferre]: & carthulis credere tamé iug- tum capere uel ſenſus noſter: uel auſtius legètui p[ò]t[ur]paucis apire tentabimus: in plurimis Salomone[m] x[pi]t u[que] ſerre, uel ſ[am] hoc q[ur] pacificus d[er]u: uel ſ[am] hoc q[ur] regina auſtri uenit a ſinib[us] terræ auſtre ſapiam Sal- monis n[ò] p[uto] dubitand[us]. H[ic] ergo & ſ[am] q[ur] Dauid d[er]: & ſ[am] q[ur] p[upra] eos reges: pro q[ibus] ip[le] ſex regu[m] d[er] regnat. Et rurſus ueru[m] Eccleſiaſtes ip[le] eſt: q[ui] c[ui] in forma de[mi] eſſet: ſemeritpm[] exinianiuit: formá[que] ſerui ac- piens: ut c[ò]gregaret eccleſiá. A c[ò]gregádo[n]. eccleſiá eccleſiaſtes app[cl]at. T[um] uero q[es] ita Salomóné: ideſp[an]cificus: ſicut dominus noſter leſus x[pi]: q[ur] factus eſt nobis ſapía a deo: & iuſticia & p[ax]i[gl]e[m] in p[rio] p[uer]biog- libro: c[ui] nos moralibus inſtituit diſciplinis: rex eſſe d[er] i in israel: necd[ui] in hieruſalem, q[ui] & ſi iſrael dicamur p[pter] fidé: non tamé i in hoc p[uen]tu[m] eſt ut ad hieruſalé c[æ]leſt[é] p[ueniſſe] uideamur. V[bi] uero, p[ec]erimus & i in hoc uentu[m] fuerit; ut eccleſiæ primitiuo[ge] quæ i ca[el]is eſt ſociemur: atq[que] hieruſalé c[æ]leſt[é] diſeuffis diſi- tius p[ri]ſeis & naturalibus cauſi[m]: p[er]ma[n] n[ò]m[u] noſcimus c[æ]leſt[é]: t[uc]e[m] iam nobis etiá p[er]u[x]s eccleſiaſtes e[th]i tur: & non ſolú[m] i israel: ſed & i in hieruſalé regnare d[er]. C[ui] uero ad p[ec]ectioné o[ium] uentu[m] fuerit: & ſ[on]a[d] p[ec]eſta o[is] d[ù]taxat r[ò]nalis creatura i[u]get: qa[que] pacificaut p[ar]aguiné n[ò] ſolú[m] q[ui] in terris ſut[et]e[d]i c[ui] c[æ]litu[m] Sa- lom[on] t[ar]túmmodo dicé: c[ui] tradiderit regnu[que] deo & p[ri]c[ui] c[ui] euacuauerit o[em] príicipatu[m] & ptáte[m]. Oportet[n]. e[ui] regnare: donec ponat inimicos ſuos ſub pedibus ſuis: & nouiſſimus inimicus deſtruaf[que] m[ors]. Et ita pacific- tis o[ibus] p[ri]: q[ui] ſubieſt: c[ui] erit iá deu[m] o[ia] i o[ibus]: Salom[on] t[ar]túm[on]. i solus pacificus noiaſt[ur]. C[ò]petenter er- go i hoc libello q[ui] de amore ſp[ò]ſa & ſp[ò]ſi erat ſcribédus eſt. p[er] hoc neq[que] filius Dauid: neq[que] re[x]: neq[que] aliud ho- r[u] q[ad] ad corporeu[que] priere poſſit i[te]llec[t]u[m] ſcribiſt; ut merito de eo p[ec]eſta iá ſp[ò]ſa dicat. Quia & ſi aliquid o[mo] g[no]uimus x[pi]m ſ[am] carne[que]: ſed n[ò]c[u] iá n[ò] nouimus: ne q[ui]e putet e[ui] corporeu[que] aliq[da] amareu[m] i carne poſu[m] & macula aliq[que] amor[u] eiſus credaſt i induci. Propter ea[que] cáticu cático[ge]. Salom[on]i t[ar]túm[on] eſt: & neq[que] filo: Dauidne- q[ui] regi iſrael: neq[que] aliq[que] in his p[ri]ſus miſceſt[é] carnalis nois i[te]lligétia. Et ne mireris q[ui] unus atq[que] ide[m] ſit domi- nus atq[que] Saluator noſter: dicamus e[ui] uelut minoré p[rio] in p[uer]biis; & deide p[er]ſicienté i in eccleſiaſte: & p[er]t h[ae]c h[re] p[ec]ectioné i in cáticu cático[ge]: c[ui] etiá i ea[u]ageli[m] uideas ſcripta: ubi pp[er] nos & ip[le] i nobis d[er] p[er]ſere. Sic, n[ò] p[er]ſt: qa[que] leſus p[er]ſiebat ætate & ſapía apud deu[m] & hoies. P[uto] ergo q[ui] p[er] his o[ibus] neq[que] filius Dauid: neq[que] re[x] iſrael ſcribiſt: ſed & pro eo adhuc q[ur] in cático cático[ge]: ſpona[que] iam i in t[ar]tú[m] p[ec]erat: ut maius aliquid eſſet: q[ui] eſt regnú hieruſalé. N[à] hieruſalé c[æ]leſt[é] d[icit] ap[ol]tolus eſſe: atq[que] ad e[am] memorat credentes accedere. H[uc] ergo ſp[ò]ſum ad q[ui]e n[ò]c[que] ſp[ò]ſa ſelat[i]t[é] Paulus c[ui] e[ui] p[u]tificé maximú[m] d[icit]a de eo p[er]ſcribiſt: i q[ui] n[ò] in ca[el]is ſit: ſed penetrarit & p[ra]transierit o[es] ca[el]os: & iuſluc quoq[es] e[ui] h[ae]c ſua p[ec]eſta ſpona[que] ſectetur: i mo[]luc adherens ei & coniun[eta] c[ò]ſcendit. eſt eni ſacta cum eo unus ſp[ú]s. Vnde uide[m] mihi & ad Petrum qui non poterat e[ui]m primo ſequi: c[ui] diceret: Quo ego uado uos non p[ote]ſtis uenire: dixiſſe: ſequeris auſt[em] poſſea. Quod a[ut] ſit aliq[da] maius: & ab iſrael: i n[de] colligimus: q[ui] in numerog[que] libro o[is] q[ad]e iſrael numerat: & a[x]ni[tr]i bus iſrael certo ſub numero céſen[que]. Tribus uero leuſita utpote cæteris eminétior p[upra] hunc nume[que] h[ae]t[que]: & neq[que] iſraeſtico numero deputaſt. Dicit eni ita. H[ae]c e[ui] uilſitatio: i q[ui] recéſiti ſut iſt[ui] iſrael ſ[am] domos familia[ge] ſua[ge]. Omnis uilſitatio eo[ge] c[ui] uirtute ſua ſexcenta tria milia q[ng]entiq[na] qu[ng]uaginta, Leuita[que] a[ut] n[ò]

funt numerati cù eis: sicut fecit dominus Moyſi. Videbque ut eminětiores a filiis israel ſeqſtrant: leuitæ nec numero ſociant: Et rurſum Leuitis eminětiores ſcribūtur facerdots. Sic.n.in eadem ſcriptura continue tur. Et locutus eſt ingt dominus ad Moyſem dicés: Accipe ſumam Leuitay: & conſitutes eos in conſpectu Aaron facerdotis: & miſtrent ei. Videb & in hoc quò ſupiores Leuitis noiet ſacerdotes. & rurſus leuitas emi nentiores ponit filiis israel. Hæc aŭt uſi ſumus diſcutere paulo curioſus: uolètes etiam p hæc oftendere rò nem: quia in iſis quoq: attitulatoibus libroſe ſuorum Salomon differentiis uſus eſt neceſſariis. Sed aliud in prouerbiis: iudiu in Eccleſiastialiu etiam in canticorum cantico ex iſpa inſcriptione tituli deſignauiit. & adhuc quod in cantico canticorum ubi iam perſectio oftenditur: neq: filius David: neq: rex ſcribitur. Poreſt etiam hoc diciqa cù ſaſtus fuerit ſeruus ſicut dominus: & diſcipulus ſicut magiſter: uidet iam neq: ſeruus eſſe ſeruus: ſaſtus uideſicet domi nus: ſic diſcipulus eſſe diſcipulus: qppre q ſicut magiſter eſſe diſpitus eſt. ſed ſuiffe qdem aliquádo diſcipulus: nunc uero eſſe ſicut magiſter. & ſuiffe qde ſeruus aliquádo: nunc uero eſſe ſicut dominus. Simili igitù ròne etiam de rege: & in his in quos regnat aduerti poſse uidebi: cù re-gnù iam tradeſ deo & patri. Sed & hoc non lateat: nonnullos attitulatoem libelli huius cática cáticoq: ſcri-bereqd non reſte ſcribiſ. Non.n.pluraliter ſed singulariter canticú hic de cáticoq. Hæc qſi in pſatione di-da ſunt a nobis de ſupſcriptoſe iſpa uel attitulatione libelli, iam nunc domio noſtro nos adiuuate: iſpius opis adoriamur exordia. & tam ne illud qdem remaneat in nobis omiſſu: qd qbufdam reqrédú uſiú eſt adhuc de iſa attitulatoè ac ſuperſcriptoſe libri: q ita habeſ: canticú canticog: qd eſ iſi Salomoni. Sic.n. accipiunt quaſi canticú hoc eſſe dixerit cáticoq. Salomonis: & ut ex plurimis suis cáticis hoc unu eſſe ſignauerit. Sed nos quio recipiemus huiuſmodi itělligenti: cum neq: eccleſia dei ulla extrīſecus Salomonis cática legenda ſuſeperit: neq: apud hebræos a qbus eloqa dei ad nos uidenſ: eſſe tranſlata: aligd pter hos tres libellos Salo monisq: & apud nos ſunt: amplius habeat in canone: Volút tamé q hoc aſſerút ide confirmare ſniam: q in regnoq: tertio libro ſcriptu eſt: multa ſuiffe Salomonis cática: ut unu ex multis eſſe confirmit. Hoc ibi er go referet: & deus dedit prudétiam Salomoni: & ſapiam multa ualde: & latitudiné cordis ſicut arená q eſt ad oram maris: & ſaſtus eſt ſapiens Salomon ualde ſup ſapiam oium antiquoq: & ſup omnes ſapiètes ægypti: & ſuper Gethan Zariten & Eman & Thalcat & Doida filiis Maol, & erat noſatus i unuierſis gentibus per circuituì: & locutus eſt Salomon tria milia parabolag: & erant cática eius qnq: milia, & ex his qnq: milibus canticis uolút iudæi hoc unu eſſe cáticum: qd habemus. Sed uſq: quo uel ubi cantata ſint: nò ſolú ad uſum: ſed nec ad notiqtia qdem pueni eccleſiag: dei. Opeſo: uſm eſt aŭt: & pcul ab opere ppoſito: i ſelimus nunc inqreteri: q multoq: libroq: cōmemoratio fiat i ſcripturis diuinis: quoq: lectio nulla nobis oíno eſt tradita. Sed neq: apud iudæos haberi qdem uſum huiuſmodi repperimus lectionu: quæ ſiue pro eo q aliqua ſupra humānt itělligentiá continue: placuit ſpíritu fancto auferri de medio: ſiue q eſſent de ſcripturis his quaſe appellan: apocryphæ: pro eo q multa in eis corrupta & cōtra ſidem uerá iueniunſ a maioribus tradita: nò placuit eis dari locu: nec admitti ad auctoritaté: ſupra nos eſt pnuſiare de talibus. Illud tamé palam eſt mul tuel ab apoſtolis: uel euangeliliftis exempla eſſe plata: & nouo reſtaméto iſerta: quæ i his ſcripturis quas onanicas habemus: nunc legimus: in apocryphis tamé iueniunſ: & euیدeter ex iſis oftendútur aſſumpta. Sed nec ſic qdem locus apocryphis dandus eſt. nò eni tranſeuendi ſunt termini quos ſtaturuſ přes noſtri. Po tu: n. fieri: ut apoſtoli uel euangeliliftæ ſancto ſpù repleti ſcuerit qd ſumendu ex illis eſſet ſcripturis: qd ue reſutandú. Nobis aŭt nò eſt abſq: periculo aligd tute pſumere: qbus non eſt tanta ſpùs abúdantia. Et ideo de pſenti uezſiculo nos eam tenemus editione: quâ ſupra expoſuimus: maxime cum euidés in eo habeaf di-ſinato, ubi ait canticú canticog: qd eſ iſi Salomoni. Si.n. uoluifſet itělligenti canticog. Salomōis hoc eſſe cáticu: dixiſſet uti: canticú canticog: quæ ſunt Salomoni uel cáticú ex canicis Salomōis. Nunc aŭt qa: dixit: quod eſ Salomoni: oftendíſt iſtud canticú qd eſt in manibus: & quod erat ei canendú: hoc eſſe Salomonis. Et hoc de attitulatione qua: propoſu continere. Videamus ergo iam & qua: ſequuút.

1. Homelia prima,

O Sculetur me ab ofculo oris ſui. Meminſſe oportet illud qd in pſatiòe pmonuimus: qa: libellus hie Epithalamii habes ſpèm dràmatis in modum còſcribiſ. Dràma aŭt eſſe diximus ubi certæ p fonæ i'troducùtur: quæ loquútur: & alìæ i'terdú ſupueniunt: alìæ recedùt aut accedùt: & sic totú in mutatòibus agitur pſonag. Hæc ergo erit totius libelli ſpés: & ſedm hác pro uiribus hiftoriæ ca nobis aptabitur expoſitio. Spiritalis uero itělligentia ſedm hoc nihilominus: quod in pſatione ſignauimus: uel de eccleſiæ ad xpm ſub ſponſæ uel ſponſi titulo: uel de alìæ cum uerbi dei coniunctione dirigitur. Introducitur ergo nunc per hiftoriæ ſpeciem ſponſa qdam: quæ ſuſcepit qdam pſôſaliog: & dotis titulo di gniffima munera ab ſponſo nobiliffimo. Sed plurimo tempore moram faciente ſponſo follicitari eam deſiderio amoris ſui & conficí iacentem domui ſuæ, & agentem omnia: quatenus poſſit aliquando uidere ſpon ſum ſu: atq: oculis eius perfrui. Quæ nec differri amorem ſuü: nec adipiſc i e poſſe quod defiderat uidet: conuertat ſe ad orationem: & ſupplicit deo: ſciens eum patrem eſſe ſponſi ſui. Confideremus ergo eam leuà tem ſanctas manus fine ira & diſceſatione in habitu ornato: cum uerecùdia & sobrietate ornatam digniſſi mis ornamentis: quibus ornari decet nobilem ſponfam: æſtuantem uero defiderio ſponſi: & interno uulne- re amoris agitamet: orationem ut diximus fundere ad deu: & dicere de ſponſo fuo: Oſculetur me ab ofculo oris ſui. Hæc ſunt quæ dràmatis i modum compoſita hiftorica continet explanatio. Interior uero itěllectus uideamus ſi hoc modo poterit còpetenter aptari. Eccleſia ſit defiderans Chriſto coniungi. Eccleſiam aŭt p-ſoná oium aduerte ſiatoq. hæc ergo eccleſia ſit qua: oium una persona: quæ loquatur & dicat: oia habeo: æpleta ſum muneribus quæ ſponſaliog: uel dotis titulo ante nuptias ſumpſi. Dudum enim cum párarer

ad coniugium fili regis; & primogeniti oïs creaturæ obfcuti funt; & miſtrauerunt mihi angeli ſancti eius
deferentes ad me lege ſponſalis muneris loco, lex náq; per angelos diſpoſita dicif; in manu mediatoris. Mini
ſtrauerut mihi etiá pphetæ. Locuti funt, n. oïa & ipi per quæ non ſolú oſtenderent; & indicarent mihi de ſi
lio dei: cui me delatis his quæ appellan arris; & muneribus dotalibus ſpondere cupiebat; ueru ut & in ano
rem me eius defideriug; ſuccéderét; pnúciauerut mihi propheticis uocibus de aduètu eius; & innumeris ut
tutibus operibug; eius; imméis repleti ſp ſancto pdcaurerut. Pulchritudine quoq; eius & ſpem ac máue
tudiné deſcripserut; ita ut oibus his ad amorem eius ítegraliter inflámarer. Sed quoniam ſæculam iuam pene ſi
nitú eſt; & ipius qdem pſentia non datur mihi: ſolos aŭt milſtros eius ideoſcedentes & deſcédètés ad me
ppter hoc q; ad te pſem ſpòli mei pćem fundo; & obſecro: ut tandé miferatus amoré noſtru: mittas eumur
iam non mihi p milſtros ſuos angelos dútaxat & pphetas loquat; ſed ipe per ſemetiſp mueniat; & ofculeſt me
ab ofculis oris ſui: uerba ſcilicet in os meú ſui oris infundat; ipm audiat ſquentem ipm uideà docenté. Hæc
ení funt xpi ofcula: quæ porrexit eccleſiæ: cù in aduentu ſuo ipe xps in carne poſitus euagelizauit ei uerba
ſidei & charitatis & pacis; ſcdm q; Eſatias, pmiſerat; & pmiſſus ad pſòlam dixerat; no ſegatus neq; angelus ſed
ipe dominus ſaluabit nos. Tertio uero exponiſtiōs loco introducamus aíam: cuius omne ſtudiú fit cōiungi
& ſociari uerbo dei; & ítra myſteria ſapíæ eius ac ſćiæ eius uelut ſpòſi cælérſis thalamos ítrare: cuiq; aíæ p-
ſentia eius etiá munera data funt dotis ſcilicet noie. Sicut, n. eccleſiæ dos ſuit legis & pphetas, uolúmia: ita
huic lex naturæ & naturalis ſenſus ac libertas arbitrii dotalia munera deputené. habés aute hæc dotis ſue
munera: ſit ei primo eruditiōis doctrina a monitoribus doctoribug; deſcendés. Sed quoniam in his non ei
plena atq; pſecta defiderii ſui & amoris expletio; depeſcef ut mens eius pura & uirginalis ipius uerbi dei illu-
minatiōibus & uſitationibus illutreſt. Cú, n. nullo hois uel angeli miſterio diuinis ſenſibus & intellecſibus
mens ipleſ; túc ipſus ofcula uerbi dei ſuſcipe ſele credat. Propter hæc ergo & huíuſmodi ofcula dicat ania
orás ad deu; Ofculeſt me ab ofculo oris ſui. Dú, n. inde capax ſuerit; ut ipſus uerbi dei caperet ſua folidag
doctriná: neceſſaria ſuſcepit ofcula: ideſt ſenſus ab ore doctog. Vbi uero ſpóte iam cœpit obſcura cœnere
enodare pplexa: iuoluta diſſoluere: parabolas & ænigmata dictaq; ſapiétu cōpetentibus itelligétia: lineis ex
plicare: tuc iam ofcula ipſius ſponſi ſui: ideſt uerbi ſuſcepſſe ſe credat. Ideo aŭt ofcula pluraliter poſuitt ut in
telligamus uniuſcuiuſq; obſcuri ſenſus illuminationé ofculu eſſe uerbi dei ad aiam pſectá delatú, & ſecuſi
hoc forte dicebat, pphetica & pſecta mens: Os meú apui; & attraxi ſpiritú. Os aŭt ſponſi itelligamus uiruíté
dici: q; illumíet métre; & uelut ſermone quodá amoris ad eá ſcóli tamé capere mereac: tátá uiruſtis p[em]na
[ic]cognita quæq; & obſcura manifeſtat, & hoc eſt uerius, p[ri]uſq; & fanctius ofculu; qd a p[ó]ſo dei uerbo por
rigi d[í] ſp[ò]ſoë pura: ſcilicet aíæ & p[er]ſectæ. Cuius rei imago eſt illud ofculum: qd in eccleſia ſub tempore in
fteriog; nobis iuicé damus. Quotiés ergo in corde noltr quod aliqd qd de diuinis dogmatibus ſenſibulq; qní;
abſq; monitoribus iueniemus; totiens ofcula nobis data eſſe a p[on]ſo uerbo dei credamus. Vbi uero credé
tes aliqd de diuís ſenſibus iuenire nô poſſumus; túc aſſeſt huius ofonis affúmpto petamus a deo uſitario
né uerbi eiust; & dicamus: Ofculeſt me ab ofculo oris ſui. Scit aŭt pater uniuſcuiuſq; aíæ capacitaté; & nout
quo tpe: cui aíæ: q; ofcula uerbi ſui porrigere i itellectibus dútaxat & ſenſibus debeat. Quia bona ſut ſua
tua ſup uinú; & odor unguetog; tuog; ſup óia aromata. Intellige prius q[ui]s í historiæ drámate p[ó]ſó eleuatis
ad deu manibus ofoné ſudifide: ad p[em]; & oraſſe: ut iam ueniret ad eam p[on]ſus; & ipſe ei ofculu; pprii ons
inſunderet. Dúq; hæc oraret ad p[em]; in ipſa ofone q dixit: Ofculetur me ab ofculo oris ſui: parans etiá alia
ofonis uerba ſubiungere ac dicere: quia in hoc principio ſermonis affuſſet p[on]ſus; & oranti ei alituitſet ac
reuelasſet ubera ſua: ipmq; p[on]ſum unguentis mirificis; & quibus fragrare p[on]ſum decebat: conſtituiffet
delibutum. Sponſa uero ubi aſſele uidit eum pro quo orabat ut adefſſet; & adhuc loquents fibi p[er]ſum qd
orabat: ac data ſibi ab ipſo ofcula quæ popoſcerat; læta pro hoc redditá; & decore uberú ac fragrantie ipjus
odore permota: propoſitæ orationis ſermoné conuertit ad p[er]ſentiam p[o]ſoli qui aderat; & cum dixiſſet. O[ui]
letur me ab ofculo oris ſui: ſubungit poſt hæc ad p[er]ſentem iam p[on]ſum dicens: Bona ubera tua ſuper uinú;
& odor unguentog; tuog. Hæc interim ſecúdum hiftoriam itelligitiam quam drámatis in modú p[on]ſi,
mus textam. Núe uero quid itellectus interior habeat requiramus. Diuerſis uocabulis principale cordis ap-
pellari in ſcripturis diuinis iuenimus: quæ uocabula pro cauſis ac rebus de quibus agitur aptari ſolent. In-
terdum enim cor dicitur, ut beati mundo corde; & corde creditur ad iuſticiam. Si uero conuuiui tempus fit
pro ſpecie & ordine, diſcubentiú uel ſinus uel p[er]ſus appellaſt. Sicut Ioannes in euangelio reſert de quodá di-
ſcipulo quem amabat leſus: q; in finu eius uel ſupra p[er]ſus eius recumberet. Ille proſecto cui respondens Si
mon Petrus dicebat: Interroga quis eſt hic: de quo dicit. Poſt hæc uero recúbés ſup p[er]ſus leſu dicit ei: Do-
mine quis eſ; In ius enim certum eſt: q; Ioannes in principali cordis leſu: atq; internis doctrinæ eius ſenſibus
requieuiffe dicatur: ibi requirens & perſcrutans theſauros ſapientiæ & ſcientiæ: qui reconditi erant in Chri-
to leſu. Sed q; finus chrifi in loco dogmatum ſanctorum accipiatur: puto indecens non uideri. Diuerſis et
go modis ut dicere cœperamus; principale cordis in ſcripturis fanctis deſignatur: sicut & in Leuitico: mihil-
ominus ubi de ſacrificis p[ec]tulculum ſeparationis & brachium ſacerdotibus ſequeſtrat; & in hoc ſeque
ſtratum ac ſeparatum p[ec]tulculum & brachium: præcellens cæteros homines principale cordis & operum
decus uult eſſe in ſacerdotibus. De quo plenius in libro Leuitico: prout dominus dare dignatus eſt: ex
poſuimus. Secundú hæc ergo etiá in prælenti loco quandoquidem amatog; uidetur dráma qd agit: in ube
ribus principale cordis itelligimus; ut tale uideat eſſe qd dicif: Cor tuó p[on]ſa & mens ideſt dogmatus quæ
intra te ſut: uel doctrinæ gratia ſuperat omne uinum: qd cor hois lætificare ſolet. Sicut enim in his de quib
bus dicit: quia deu uidebunt: cor competenter dictum eſſe uidebitur; & inter diſcumbentes ſinus ac p[ec]tus

["ponitur pro habitu fine dubio difcubentium formaq. conuiuii: & rurfs ut apud facerdotes peftuſculu & brachiu myſticis deſignaſ eloquiis: ita etiá arbitror in pſenti loco ubi amátu habitus & colloqa deſcribun turgratilime hoc ipm principale cordis in uberibus appellatú. Bona ergo ſut ubera ſponſi quaſdoqde theſauri ſunt in eis ſapiæ & ſciæ recôditi. V. ſera aŭt hæc uino comparat ſponſa: ſed ita comparat: ut pſerat. Vi.n. aŭt illa ſelligenda ſut dogmata & doctrinæ quæ p legem & pphetas ante aduentu ſponſi ſumere ſponſa conſueuerat. Sed nunc confideráis hanc doctriná quæ ex uberibus proſluit ſpôſi: miraſ & ſtupet uidens eam ſoge pſitantióre: iq illá ex qua ante aduentu ſpôſi laſtificata fuerat: taq ex uino ſpiritali: quod miſtrabant ſandi patres & pphetaæ: q etiá huius generis plantauerút uineas: ut Noe primus & Eſaias in cornu in loco ube-rni: coluerut eas. Videns nunc multa eſſe eminentiá dogmatú & ſciæ apud ſpôſum & longe ex eo pſeſtoré: q ſut ſuat antiqus emanare doctriná didicit. Bona ſunt ubera tua ſup uinú: ſup illam ſeſicet doctriná qua leſtificabar ab antiqis. De hoc.n.antiqvoſ uino ſtelligendus eſt eccleſiaſtes dicere: ubi ait. Ego dixi in cor-de meo: ueni: & tentabo te in læticia: & uide bo in bono. Et ite: de eſdem uineis loqués idé eccleſiaſtes di-cit. Magnificau mihi opus meu: edificau mihi domos: plátaui mihi uineas: ſeci mihi hortos & paradifos: & reliq. ſut aŭt huius uineæ myſtice etiá miſtri qdam: q uini ſufores appellanſ. Sic.n. idé dicit: Et ſecit mi-hi citores & cantatrices in læticia filioſ hoium: uini ſufores & uini ſuſtrices. Vide ergo ſi poſſimus cú in caeris: ſtú etiá in hoc intelligere ſaluatoré ueteri uino nouella uberum ſuoq fluenta miſcétem: cum Maria & Iofeph qrentes inuenerút eú in tépló ſedentem in medio doctoq: & audienté atq interroganté eos: qua-do mirabanſ: hoies ſup reſponſis eius. Sed & ibi fortaſſis ſpecies formaſe huius explet: ubi aſcendés in mon-tem docebat populos: & dicebat. Noctu eſt antiqis: n. occides: ego aŭt dico uobis: Ois q iraſciſ fratri: ſuo: ſi ne cí reus erit. Et dictu eſt antiqis. N. ſoluerabis: ego aŭt dico uobis: Ois q uideret mulierem ad cōcupíſce dú eamiam mœcchatus eſt eam in corde ſuo. Inſtú ergo doctrina hæc eius p[cellit]illam antiquá in tantú ſponſa inſtelligit & pnuctat bona eſſe ubera eius ſup uinú. Sed & q porax d[ur] filius hois: & bibens: & dicunt. Eſſe homo uorax: & uinum bibés: Ad hoc nihilominus reſpiciſt: tale & illud uinú ſuſſe in cana galilææ: qd bibebar in conuiuio nuptiali: quo deficiente ſecit & aliud uinú: cui teſtimoniú reddit. Architricinus: q lit valde bonum: & eo uino quod exp[er]ſum ſuit: multo p[ſtant]ius cú dicit: Ois homo primo bonu uinú ponit. & cum inebriati fuerint id qd deterius eſt: tu aŭt ſeruasſi uinú bonum uſq. nunc. Sed & Salomoné q pro acce pta dei ſapía in admiratione ſuit reginæ Sabæ: quæ uenerat tétare eum in q[utionibus] in q[ibus] eum eade[ re-gina] ſcrutet & miretur: audi ſcripturá referenté: Et uidit inqt regina Saba, o[em] ſapiam Salomonis: & domú quá edificau: & apparatú c[ohuiui] eius: & ſedem pueroq eius: & ordiné miniftoq eius: & uſest eius: & ui-ni ſufores eius: & holocaſtu eaſ: quæ ofſerebat í domo dei: & ſtupeſacta eſt: & reliqua. In his ergo aduerte: quó hæc quæ uenia a finibus terræ auire ſapiam Salomonis: inter cætera miraſ & cíbos conuiuti eius: uel uini ſufores eius: ſup his d[ur] obſtuſuſſe. Neſcio aŭt ſi ita ineptá putemus ſuſſe reginam: quæ ob hoc uene-rata a finibus terræ ut auiret ſapiam Salomonis: ut miréſ cíbos corporales & uinú ſtud c[oe]ac p[ic]ernas ui-ni in miniterio regis. Quid.n. in his admiratione dignú uideat: quæ coa pene oibus ſunt hoibus: Sed mihi vide: miratam eſſe cíbos doctrinæ eius & uinú dogmatú: quæ ab eo p[diviná] ſapiam p[dicaban]c. Hoc erat uini & illud q[da] per Hieremiá refertur de filiis Ionadab filii Recab: qui eo tempore quo peccata populi iua luerat: & pro inqitatuſt plæbis captiuitas iminebat: c[oh]uocati ſunt ut biberent uinú: & d[ixer]ut: qa manda-uerat eis pater fuus Ionadab: ne biberent uinú ipſi & filii ſui in ſæculu: neq[] domos edificarent: neq[] ſemi-narent ſeméneq plantarét uineas: ſed in tabernaculis habitarent oibus diebus nitæ ſuæ: & ampléctiſ eos deus eo q cultodierint p[er]cetum patris ſui: & noluerent bibere uinum. pro peccatis enim tunc populi & ini-quitibus eorq erat uinea eorq ex uinea ſodomorq: & palmites eorú ex Gomorra: uua eorq uua fellis & bo-trus amaritudinis: uenenú alſpidum & furor draconum erat uinum eorum. Propter hoc ergo laudabiles ha-bentur filii Ionadab: qui tale uinú uenenata ſeſicet dogmata & aliena a fide dei bibere & ſuſcipere recuſa-runt. Propter hoc ergo fortaſſis perſuſit uineas: ægyptiorum: f[ic]ut in p[almo] ſcriptum eſt: ne talem facerét uinum. Igitur f[ic]ut intelleximus uini differentias: eacq[] pro diuerſitate dogmatú c[ô]ſtare p[er]ſpeximus: quod h[oc] h[ac] ſponſa: quæ bona ſunt ubera tua ſuper uinú: ſuper uinú uti: intelligamus bonum non malum. Bo-at h[ac] ſponſa: quæ bona ſunt ubera tua ſuper uinú: ſuper uinú uti: intelligem bonum non malum. Bo-nis enim n[on] malis comparata dogmatibus ſponſi dogmata p[er]ſuntur. Bonum enim uinú guſtauerat prius in lege & prophetis: ex quo uelut p[med]itata erat ſponſa: læticiam cordis accipere ac p[ar]pare: ut capere poſ-let etiam illamquæ affutura erat per ubera ipſus ſponſi: excellentiorem cunctis cernés eorq doctrinam. & c[oh] parabolá: quæ d[ic]t: Simile eſt regnú c[æ]lorum theſauro abſcondito in agro: quem q inuenerit abſc[ô]dit: & præ gaudio eius uadit & uendit omnia quæ habet: & emit agrú illum. Eſt ergo theſaurus is n[on] in deſerto. & præ gaudio eius uadit & uendit omnia quæ habet: & emit agrú illum habere etiam uineas: quæ aliquo loco: neq[] in filiis: ſed in agro abſc[ô]ditus. Et poſſibile uti: eſt agrú illum habere etiam uineas: quæ aſſerát uinum: habere etiam theſaux p[pter] quem diſtraſcis omnibus emit agrú illum is q iuenerat ibi the-faurú. P[oteſt] ergo dicere ille qui emit agrú: quia bonus eſt theſaurus q eſt in agro magis q uinú q[da] in eo. Ita ergo & bonus eſ p[of]us atq[] ubera ſp[ôſi] quæ uelut theſaurus abſc[ô]ditus eſt in lege & p[ph]hetis magis q uinú. ergo & bonus eſ p[of]us atq[] ubera ſp[ôſi] quæ uelut theſaurus abſc[

& ad ipſa ubera fonteſſa puenerit uerbi dei:uinuſ & ſceram iam non bibet: dícens ad ipſi dei uerbú de his
thefauris q in ipſo ſciæ & ſapíæ reconditi ſunt: qa bona ſunt ubera tua ſup uinuſ. Sú aŭt unguéta qdám ipſo
ſi: quóq fragrantia delectata eſt ſponſa: & dicit: Odor unguétoguó tuóq ſuper oíá aromata, Aromata ſpecies
ſunt pigmentogé. Sponſa aŭt habuit quendá ſuſm & notitiam aromatú: hoc eſt uerbóq legis & pphetaç
qbus ante aduentú ſponſi mediocritar licet: inſtruí tamé uidebáſ: & exerceri ad cultum dei: utpote parula
adhuc & ſub curatoribus & auſtoribus agens & pædagogis, lex.n. pædagogus noſter ſuit ad Xpm. Hæc aŭt
oíá aromata fuerant in qbus enutrií uíſa eſt: & ſponſo ſuo p[ar]ari. Sed ubi uenit plenitudo tópóq: & ado
leuit: atq unigenitú ſuú pater ſp ſancto unctú mífit in húc múduſ: odorata ſponſa diuini unguenti fragran
tiam: ſentiéſq illa oíá aromata qbus prius uífa uidebáſ: longe inſferiora ſunt ad c[ap]orationé ſuauitatis no
ui huius & c[æ]eſtis unguenti ait. Odor unguentogé tuóq ſup omnia aromata. Et quóniá Xps idem ſp[oli]
atq idem p[ò]tífex dí: pontíſex qd[é] ſcdm hoc q mediator eſt dei & hoíum oil[é]q creatura: pro qua & propi
tiatio factus eſt: ſemetípm offerendo hoſtia pro peccato múdi. Sponſus uero ſcdm hoc q eccleſiæ iúgit n[ò]
habéti maculá aut ruga aut alíqd hóq: confidera ne forte unguentú illud pontificale qd in Exodo compo
ni iubeſ arte pigmentarii: íſtius unguenti qd núc odorata ſponſa miraſ: teneat roem. Et uidens qilla q[em]
aromata qbus compoſitú unguentú uidebáſ quo Aaron unctú eſt: quoniam erat terrena & materiæ cor-
poralis: hoc aŭt unguentú quo núc unctú uidit ſp[oli]um: ſpiritali eſt & c[æ]eleſte: lccirco dicat: qa odor ungué
tog tuóq ſup omnia aromata. Videamus ergo qúo compoſitú ſit illud unguentú. Et locutus eſt dominus
inq[at] ad Moyſc dicés: Accipe tibi flór[é] myrrhæ elec[æ]tæ qngétos ſiclos: & cynnamomú ſuaue ducétos qnq[gi]
ta ſiclos calamú ſuaue ducétos qnq[gi]ta ſiclos: ſcdm ſciú ſactú: & oleú ex oliuis & facies illud oleú chríma-
tis ſacti úguéti arte pigmétarii. Hæc át í lege qd[é] q[é] referrí auderat ſp[o]ſa: ſed roem eoq: ueritat[é]q núc p[hi]ſicí.
Vide ergo q ilſe q[tuor] ſp[és] unguéti íſtius: ſormá tenebát ícarnatóis uerbi dei: qd ex q[tuor] elemétis c[ap]ag
natú corpus aſſúpítí in quo corpore myrrha illa mortis eius qua ſiue ut p[ò]tífex pro populo: ſiue ue ſp[oli]
pro ſponla ſuſcepít: ſeruat ídicia. Quod uero n[ò]o simpliciter myrrha ſed flos myrrhæ & myrrhæ elec[æ]tæ ki[
ptú] eſt: non ſolú morté eius ſed & primogenitú eú ſuturoq ex mortuis indicabát: atq eos q c[opl]antati ſuí
ſent similitudini mortis eius non ſolú uocatos: ſed elec[os] futuros. Cynnamomú uero ímaculú dí: p[pter]
eccl[ie]iam fine dubio: quam purificauit lauacro aquæ: & ímaculatam ſecit n[ò] habenté maculam aut rugam
aut alíqd huiuſmodí: led & calamus aſſúmíq: qa lingua eius etiam eſt calamus ſcribæ uelociter ſcribétis ido
[etr]inæ g[ram] pigmétis deſignás ſuauitatis. In eis quoq: ſpecies adhibet callidíſſimáſt ut referaſ ad ardentíuſ
ma: in qua uel ſp[us] ſancti ſeriuore: uel futuri p ignem iudicii oſtendi[q] forma, his uero qngentogé ſiue duen
tog qnaguaginta: qnq[bs] ſenfuú in eo myſteriú tenet c[ét]upliciter p[ſe]c[ó]tæ: ut remiffione peccatoq p[er]um de
tam ſignificet, qnaguagenarius.n. lubilæus in his eſt qn[ét]upliciter p[ſit]us. Sed hæc oíá oleo puro colliguntí
per qd oſtendi[q] uel miſericordiæ: uel ſalutis ca ſuſſeſ: q his q erat í forma dei: ſormá ſerui ſuſcepěrit: uel q
quæ ex materiali ſubſtanția in x[po] ſuerant aſſúpta: p ip[um] ſanctú redacta in unu ſuſſeſatq in unu ſp[emi]
eſt p[on]a mediatoris effecta, illud ergo oleú materiæ: mullo genere oleú l[æ]tíciae appellari potuit, llutud aut[é]
oleú: ideſt ſp[us] ſancti unguétú: quo unctus eſt Xps & cuius núc odoré ſponſa p[li]piciens admirata eſt: oleú le
[ti]cícæ: qa ſp[us] gaudiu[ſ] eſt: merito appellaſ: quo unxit eú deus q d[ilex]it iuſtícia: & odio habuit inſigtatem p[ro]
pteræ,n.dí. Vnxit eú dominus deus ſuus oleo leticícæ præ participibus suis. Et ideo odor unguétogé eus[é]
ſup oíá aromata. Simili aŭt exponſione utimur etiam ſi ad unáquáq: áiam in amore & deſiderio uerbi dei
poſitá tranſeraſ hic ſermo: cui fuerint o[es] doctrinæ p ordiné decurſæ, i qbus ante agnitioem uerbi dei ex
ercitat[ia] uideſ & erudita: ſiue ex moralibus deſcendéſe ſiue ex naturalibus ſcholis. Erát.n.eí oíá ita: aromá-
ta qdám pro eo q in his inſtitutio, p[ab]abilis: & moq: conq[ri] emédatoq deſhééditur in his uanitas ſaculi
& caducaq[æ] reſpiciuné ſalla miracula. Erát ergo ei hæc oíá uelut aromata & odoraméta qdám aíæ: pig-
menta: ſed ubi ad agnit[ó]em diuinoq myſteriogé: & diuinoq dogmatú ſciam uentú eſt: ubi ad ianuas lapíæ
ip[ius] & n[ò]o lapíæ huius múdi: neq: p[ri]cipiú huius múdi: q deſtruútur acc[er]ſum eſt: ſed ad ip[am] dei ſapiam
qua inter p[ſe]ctos diſſeríſ: & ubi myſteriú qd prioribus generatioibus n[ò]o ſuit notú: filiis hoíum reuelatum
eſt: ubi inq[ui]a í ad tátí cognit[ó]em alc[end]it arcani: merito dicit: odor unguentogé tuóq ſpiritalis ſcilicet íte-
ligentia & myſtica ſuper omnia aromata moralis naturalíq[æ] philosophiæ. N[ò] autem lateat nos: q in q[ub]i
dam exemplaribus pro eo q legimus: qa bona ſunt ubera tua ſup uinuſ inuenimus ſcriptú: qa bonæ ſunt
loq[ul]æ tuæ ſuper uinu[ſ]: q q[ui]s uideátur lignificasse euidentius ea ipſa: qua e nobis ſpiritali iterpatione deſe-
ta ſunt: tam[é] nos, lxx, iterptum ſcripta p omnia cultodimus certi q ſp[us] ſactus my[ſter]iogé formas obſteſas
inſſe uoluit in ſcripturis diuinis: & n[ò]o p[alam] atq in propatulo haberi. Vnguétum exinanitú n[omé] tuum.
pp[ot]erea adolesſcentulæ dilexerút te: ac traxerút te poſt ſein odore unguentogé tuóq curremus h[ito]nca q
dem exponſio eadem qua[es] in ſuperioribus p[cur]rit etiam in p[ſenti] loco: donec fiat aliqua mutatio p[er]ſoná-
rum: itaq ordo drámatis: qui a nobis in h[ac] exponſitione receptus eſt: p[ol]cit. P[ote]ſt fane in propheta qdám
uideri ex p[er]ſona ſponſa: plata de X[po]: q ſuturam eſſet in aduétu domini & ſaluatoris noſtri, ut nomé eius
ita per orbem terræ: & per uniuſerum múdum diffunderetur: ut fieret odor ſuauitatis in omni loco: ſicut
& ap[o]ſtolus dixit. Quia Chriſti bonus odor fumus in omni loco, Aliis qdám odor ex morte in morte: aliis
aŭt odor de uita ad uita: Sí.n.oíbus ſuſſet odor uitæ in uita: dixiffetq utiq & hic: o[es] dilexerút te: & traex
runt te. Sed núc ait: ubi nomé tuú eſt ſactú exinanitú: dilexerút te: non illæ uetulæ ac ueteré h[oiem] inſudate
animæ: neq: rugas habentes neq: maculas: ſed adolesſcentulæ in augmento ſcilicet ætatis & pulchritudinis
poſitæ animæ: quæ ſemper innouantur: & de die in diem renouantur: nouu[ſ] ſe hominé inſuentes: qui ſcdm
deum creatus eſt. Propter itas ergo adolesſcentulas & in augmétis uitæ & p[ro]ſectibus politas exinanitút ſe

ille g erat in forma deiut fieret unguentum exinanitūn nomen eius:ut non iam inacceſtam lucem tantūmo
do habitarer;& in forma dei pmaneret:fed uerbū caro fieret:quo poſſent iſtæ adoleſcentulæ & i augmentis
p[le]ſui politæ aiae non ſolū diligere:fed & trahere eū ad ſe, Trahit.n.unaquæc[]b, aia & aſſumit ad ſe uerbū
dei pro capacitatis & fidei ſua menſura. Cum aŭt traxerint ad ſe aiae uerbum dei:& ſenſibus ſuis atq[]b intel-
lectibus iſeruerint:& dulcedis eius & odoris ſenferint ſuauitatem:ubi unguentog[]e eius fragrantiam cœpe-
rint iueneri eutaxatu aduentus eius & redépionis ac paffionis cauſas charitatéq[]b agnouerint:qua pro ſalute
o[mi]n uq[]b ad morte crucis i[m]ortalis acceſſit, & his o[bi]bus uelut diuini cuiuſdam & i[ef]ſabilis unguenti o[do]
ribus iuitatæ adoleſcentulæ iſdeſt a[]e plen[]a uigoris atq[]b alacritatis effectuſ current poſt ip[]m:atq[]b ad odoré
ſuauiatis eius non leiui gradu nec tardis p[]aſſibus:fed rapido curſu & tota p[]peratione ſeſtinant: qu[]e admo-
dam & ille qui dicebat:ſic curro:ut com[]phèdam. V[]e q[]b a[]it; Vnguentu exinanitūn nomè tu[]p; p[]pterea ado-
ſcentulæ dilexerunt te:& traxerut te poſt ſe:in odorem unguentog[]e tuq[]b curremus; trahunt ad ſe X[]p[]m
adoleſcentulæ:ſiq[]dem de eccleſiis ſtelligat[], q[]e una q[]dem eſt: cum p[]ſecta eſt, multæ uero ſunt adoleſcen-
tulæ: cu[]d adhuc iſtrutur & proficiunt:li[]tæ ergo trahut ad ſe X[]p[]m p[]ſidem:qa xps ubi uiderit duos uel tres
in ſide nois ſuina[]dit illuc:& eſt in medio eog[]e in ſide traſtus:& unanimitate, puocatus, Si uero tertia expo-
ſiio de aia uerbū dei ſequente intelligi hæc oportet:quæc[]b aia fuerit erudita primo i moralibus:ſecuſo
eri in naturalibus exercitat: p[]lla o[]ia qua[]e in his diſciplinis edoceri ſupra oſtendimus:ip[]ſa moq[]e emenda-
tio & eruditio req[]s ac p[]bitas diſciplinæ trahit ad ſe uerbū dei:& libens trahi[], gratiſſime.n.ad eruditas a[]ias
uenit:& trahi ſe ab his indulgenter accipit:benignec[]b concedit, Reqro ſane ſi ſolū nomen eius qa[]e unguétu
ſactu eſt exinanitūt tantūr operis egerit: & ita ſuſcitauerit adoleſcentulæ:ut primo traherent e[]u ad ſe: & habé
res e[]u apud ſe caperent unguentog[]e eius odoré: & ſlati recurrét poſt e[]u, ſi hæc inq[]ia o[]ia ſolo noie eius effecta
ſunt q[]d putaſc faciet ip[]ſa eius ſubſtantia: Quid ex ille adoleſcentulæ iſt[]u eutirtutis:q[]d uigoris excipét:li quo
p[]acto potuerint aliquado ad ip[]ſam eius incomp[]hensibilé atq[]b ineſſabilé ſubſtatiam pueneri[]e. Ego puq[]o q[]b ſi
in hoc aliquado puenerint:iam n[]o ambulant neq[]b cùrút: fed uinculis q[]b uſdam charitatis eius aſtrictæ ad-
hareat e[]i ne ultra mobilitatis alicuibus ullus in eis reſideat locus: ſed ſint cu[]o eo unus ſp[]uſi: & còplea[]t in illis
hoc qu[]o d[]eriſt[u]t e[]u. Sicut tu pater in me & ego in te un[]u ſumus:ita & iſti in nobis un[]u ſint. Sed n[]unc interi
ut uideſt ſp[]oſa c[]ofociatisibi ſi adoleſſétulis multis: qua[]e in poſterioribus n[]o eſt numerus: qua[]e d[]r ab uno ſo
lo ſenſu & odoratu tat[]umodo capta cùrrere ſe in odoré unguetog[]e ſponſi c[]omemorat: ſiuq[]e ip[]ſa curſu & i[]di
gearat hoc: & p[]ſectu: ſiuq[]e ip[]ſa q[]dem p[]ſecta fit. Pro his a[]ut adoleſcentulis qua[]e adhuc curſu & p[]ſectibus
indigétiam ip[]ſa ſe cùrrere ſateſt: iſicut & ille q[]b úp[]ſe ſub lege n[]o effect: ſit tamè ſub lege: ut eos q[]b ſub lege
ſunt lucrefaciat, & i[]teq[]b cu[]n in lege ſit X[]p[]i: his tamè q[]e fine lege ſunt: ſit & ip[]ſe fine lege, ut eos q[]b ſub lege ſunt
ſualer. Et hoc ſit ut diximus ſolo adhuc odoratu eius accepto: Quid putaſs ageret: cu[] & auditu earu[] & uifu[]
& tach[]u guſtib occuperit uerb[]u dei: & ſingulis quib[]b[]e ſenſibus uirtutes ex ſe competètes naturæ e[]a
capacitati[]b p[]beruerit: ita ut oculus ſi uidere potuerit gloriá eius; gloriá tanq[]u unigeniti a p[]re aliud ultra uideſt
in nolletineq[]b auditus aliud q[]u uerb[]u uitæ & ſalutis audire. Sed & cuius manus palpauerit de uerbo uitæ:
nih[]l ultra materiale:nihil fragible caducib[]b, palpacter: nec guſtus cu[]g[]u ſtauuerit bonu uerb[]u dei: carnec[]b, eius
d[]pané q[] de c[]aelo deſcendit: aliud q[]d poſt hoc guſtare patieſt. Præ dulcedine n[]a[]c[]b ip[]ſius & ſuauitate o[]is reli-
quus ei ſaper a[]ſper uidebi[]b & amarus, & ideo hoc ſolo ueſceſt. O[]em n[]a[]c[]b ſuauitate: qua[]c[]b cupierit in hoc
i[]nemietaad o[]ia n[]a[]c[]b raptum ſe reddit & habilem. Deni[]q[]b his q[]b ex corruptibili ſemine generan[]t: r[]onabile &
ſine dolo e[]ſicif[]t lac[]h, his uero q[]b infirman[]t in aliquo:oleu ſe p[]bet ad hoſpitalitatis amiciti[]b & g[]ra[]b. Is uero qui
pro poſſibilitate ſumendi & exercitatos habent ſenſus: ac diſcretionem boni & mali cib[]u ſe ſolidu[] p[]bet. Siq[]
uero ſunt: q[]u exierint de a[]gypoſt: & ſecuti colu[n]am ignis & nubis in herem[]u uenerint: de c[]aelo ad illos deſce-
dit minuſt & ſublité eis p[]bens cib[]u angelico ſimilem: ita ut pané angeloq[]b manducet homo: habet & a[]lias
multas in ſemetipſo atq[]b inumeras cib[]oq[]b diſerétias: qua[]s interi, p[]elle q[]s & carne oſlibuſq[]b idutus & neruis
capere non po[]ſt. Qui a[]ut dignus fuerit redire & eſſe cu[]X[]p[]o: quiq[]b in paruo fidelis ſuentus conſtitueſt ſuper
multa: ille guſtabi[]b: & capiet uoluptaté domini: p[]ductus ad locu[]q[]b pro huiuſmodi cib[]oq[]b copiſ & vani[]tati
bus delitiá[]b: noiatur locus. Propter q[]d & in eden poſtitus d[]r: quod delitias indicat. ibi.n. diceſt ad e[]u delitiá[]b
in domino. Delitiab[]b a[]ut n[]uc non in uno ſolo endedi guſtá[]diq[]b ſenſu: fed & auditu delitiab[]b: & uifu[]: & ta-
tu odoratuq[]b delitiab[]b, i odóre n[]a[]c[]b unguéti eius cùrret. Et ita o[]ibus ſenſibus ſuis delitiab[]b in uerbo dei:
is q[]b ad ſuma p[]ſectionis ac beatitudinis uenerit. Vnde & in his poſiti locis deſcemur auditores hoq[]u ut mor
titice[n]t carnales ſenſus: ne q[]d ex h[]is qua[]e dicutur: ſcdm corporis motus excipiant: ſed illos diuinores íterio
nis hoq[]u ad hæc cupienda ſenſus exhibeant: iſicut Salomon edocet nos d[]icens. Senſum autem diuinum inue-
nes. Et ut Paulus quaq[]b ad hebræos ſcribit de perſectis: ut ſupra memorauiusq[]b exercitatos habent ſen-
fus ad diſcretionem boni uel mali: oftendens eſſe i[] ho[]iem p[]ter hos corporeos ſenſus: quin[]b: alios nihilomi-
nus qui per exercita[]b queruntur: & exercitat[]b dicuntur: cum ſelicet intelligentiam rerum acumine acriore
dilectiunt. Non enim perfu[n]ctorie & ut libet audiend[]u e[]ſt quod apoſtolus de perſectis: dicit: quia exercita-
tos habent ſenſus ad diſcreſtem boni uel mali. Quod ut clarius eluſe[]cat: ſumamus ſi uidetur: exemplum
ab his corporalibus ſenſibus: & ita demu[]s ſtat[]i ad illos diuinos: qua[]s ſcriptura nominat ſenſus interioris ho-
minus veniemus. Si ergo corporeus oculus ſeruit ſuus habeat: nullo impediente obſtaculo: integre &
abq[]b ulla falſitate uel colores corporum uel magnitudines: qualitateſq[]b deſhendet. Nam ſi aut caligine aut
altra qualibet infirmitate impediatur a[]ſpectus: & rubeum pro albo: & uiridem pro n[]igro: aut rectum putat
eſſe aliquid: cum curu[]b fit & tortuofum: conturbabitur fine dubio iudicium mentis: & aliud pro alio age-
tur. Ita ergo & interior uifus nifi eruditione & iſduſtria fuerit exercitatus: quo per multam peritiam diſcre-
tur. C

tionem boni habeat ac mali:fed ignorantia & imperitia tanqcaligo oculis inciderit aut etiam malitiae ali
 cuius langore; tanq lippis oculis acceferit; di:crimé boni aut mali intuieri nullatenus poſset Et inde fiet ut
 mala pro bonis agat; bona uero pro malis ſpernat; Secuſum hanc uero forma: quam de uſu corporis aliæ
 tra:ctauimus; conlequenter etiam de auditu & guſtu;& odoratu:ta:ctuq per ſingulas quaſi: ſui generis ui-
tutes ſenſuum corporalium referens ad animæ ſenſus; quæ in ſingulis adhibere debeat exercitia; quæ:u el
 emendatio parari dilucere recognoſcens. Hæc autem paulo latiori exſeſu ſecutius ſumus oftendere uol
 tes odoratu: ſponſæ adoleſcentulæ; quo odoratæ ſunt odorem unguentog ſponſi; non corporis ſenſuſed
 diuini odoris illius & interioris qui appellatur homis dici. Hic ergo odorationis ſenſus: in quo ſanus eſt &
 integer odore xpi accepto ex uita adducit ad uitâ. Si uero nò ſit ſanus hoc odore ſuſcepto de morte in mor
 tem deicit ſcdm illum qui dicebat; quoniâ xpi bonus odor ſumus; aliis qdem de uita in uitam: aliis autem
 odor de morte in morte; Deniç & hi quibus intellec:tuſus herba: eſt pigmètoruq peritia: ſerunt q:dam eſſe
 pigmenta; quo: e ſi odorem cœperint nonulla animalia continuo intereút: alia uero e:odem odore recre-
nur; uitaq: recipiunt. Et nunc ergo in his ipſis expofitionibus & ſermonibus quos habemus in manibus: uide
 tur aliis eſſe uita ex uita; aliis uero mors ex morte. Nam ſi hæc exponi ita audiat animalis q dicitur homor
 q non potest p:cpire & intelligere quæ ſunt ſpùs dei:irr:debit fine dubio; atq: inepta hæc eſſe & inania pro
 nunciabit: dicens ſomnia potius; q reg: cauſas & dogmata diuina tra:ctari. His ergo odor hic canti: cantico
 rum efficitur de morte in mortem ſcilicet de morte infidelitatis in mortem iudicii & condénatiòis. Seque
 tibus uero ſpiritalem ſenſum & ſubtilem atq: itelligentibus maiorem inſeſe ueritatem in his: quæ nò uide-
tur; q in his quæ uidentur; & ueriora haberi apud deu: inuſibilia: & ſpiritalia magis q u:uſibilia & corpora-
 ampleſtenda fine dubio huiuſmodi itelligentia uidebitur & ſequeda. Agnoſcunt enim tale eſſe intellige: de
 veritatis iter quo pueni: ad deum. Sed ſiqdem alienus a fide ſit is: qui hæc ſtulta udicat & ridenda: nihi ni
 rum. Si uero aliq: ex his ſit q uidentur credere; & ſcriptura: au:ctoritatem recipere; non tamé recipit ex
 ſitionis huius ſpiritalis forma: ſed irridet & derogati: tententem ex aliis ſcriptura: locis inſtrueru e: ac plu-
dere; Qui ſi forte poterit ſic reli:piſcere; & talia q:dam dicamus ad eum; ſcriptum eſt; p:ceptu: domini lucid
 illuminans oculos; Dicat ergo nobis q ſunt oculi qui illuminant: luce p:cepti; Et ite:q. Qui habet aures au-
diendi audiat. Quæ ſunt aures iſtæ: quas qui habuerit; ipſe folus uerba xpi auditè dicitur. Et ite: q: quoniam
 Xpi bonus odor ſumus deo. Et in aliis: guſtate & uidete quoniâ ſua:ui: s: domi:us. Et quod alius ait: Manus
 noſtræ: palpauerút de uerbo uitæ. Putaſine in his oibus non mouebitur; ut aduertat hæc unuuerat nò de cor-
 poreis ſenſibus dicta: ſed de his quos ſcdm interimè homi: inefſe unici:q docuimus nihi ſi contentioni
 & ſactanti: uitio agitur q ei:u:modi eſt; Quibus uitius quoniam & uifus ille itereor excæcatur; & odoratus
 occluditur; & obturatur auditus: merito nec uidere quæ ſpiritalia ſunt: nec audire potest: ſed nec odoru:qi:
 Xpi capere, quo nunc recepto adoleſcentulæ iſtæ in quibus ſub ſene benæ ſanus & uigens erat hic ſenſus. In odorem
 unguentog: eius currunt poſt ipm: nec deficiút: currentes aut laborant; qa: ſua:uitate odoris ipſius qui eſt de
 uita in uitam reſecti: uigiter inualeſcút. Potest adhuc & hoc modo accipi quod ait: unguentu: exinanit:u: no
 men tuu:; Ppterea adole:ic:tu:la: dilexerút te. Vnigenitus dei filius cù in forma dei: eſſet; exinanianiut ſene:ui:
 & forma: ſerui accepit; exinanianiut aút de plenitudine fine dubio in qua erat. Illi ergo q dicunt: quid de plen-
tudine eius nos omnes accepimus; ipſi ſunt adoleſcentulæ: quæ de ea plenitudie ex qua ſe ille exinaniti: &
 ſa:ctum eſt unguentu: exinanit:u nomen eius; p:icipientes cunent. Poſt te in odorem unguentog: tuoge: curre-
mus. Nifi enim exinanifiſt unguentu: hoc eſt plenitudinem diuini ſpùs; & humiliaſſet ſu e:q: ad forma: ſc
 ui; capere eum nullus in illa diuinitatis plenitudine potuiflet; nihi ſola fortaſſis ſponſa: pro e: q: uide: indi-
care qa: unguentum iſtud exinanit:u non ſibi ſed adoleſcentis dilectionis dederit cám. Sic enim dict. Vn-
guentu: exinanitum nomé tuu:; propterea adoleſcentulæ dilexerút te. Ac ſi diceret Adoleſcentulæ q:dem p:
 pterea dilexerunt te; qa: exinaniti: te de forma dei: & ſa:ctum eſt unguentum exinanit:u nomé tuu. Ego aút de:
 co non pro exinanito unguento ſed pro ipſa unguentog: tuoge: plenitudine dilexit te. Hoc enim indicat in eo: lo-
 co ubi dicit; Odor unguentog: tuoge: ſuper omnia aromata. Quod uero etiam ipfa cum adoleſcentibus poſt
 ipm: ſe curfuram dicit; hanc aio eſſe câm; q p:ſecti qui:q oia omnibus ſiant; ut omnes lucrifaciant; fi:cut iam
 fupra ex:po:luimus. Introduxit me rex in cubiculum fuu: & iocúdemur in te: Cum indicaſſet ponfo: ſuo q:fo:
 fa:q adoleſcentulæ odore captæ currenter poſt ipm: cum quibus etiam ipfa curſura eſset; ut eis forma: p:be-
 re:et in omnibus; nunc quali: ſ laboris ſui confecuta iam palmà pro e: q: currerit cum curretibus: & introducua:
 ſe dicit ab ſponfo rege in cubiculum eius; ut ibi uideret cú:etas opes regias, in quo uti:q merito iocúdatur &
exultat; utpote: quæ lecreta iam regis & arcana proſpexerit. Hic eſ ſcdm, p:poſtitum dràmatis ordinem quæ
 fi hiftoricus intellec:tu:us. Sed quoniam cui res agitur; eccleſia eſt ad Chriſtum ueniens: uel anima uerbo dei
 adhærens; quid aliud cubiculum Chriſti & promptuarium dei credendum eſt; in quo uel eccleſiam uel ani-
mam coha:rentem ſibi i:trducat; nihi ipſe arcarus ſenſus eius & re:conditus: de quo & Paulus dicebat: Nos
 autem ſenſum Chriſti habemus; ut ſciamus quæ a deo donata ſunt nobis. Hæc illa ſunt quæ oculus non ui
dit; nec auris audivit; nec in cor: homis aſcenderút; quæ præparauit deus his qui diligunt eum. Cum i:gurit
 chriſtus aliam in intelligentiam ſui ſenſus inducit; in cubiculum regis i:ntroduc:ta: dicitur; i: quo ſunt thea:
 ri ſapientiæ ac ſcientiæ eius abſcòditi. Non mihi autem uacu:q uidetur; q: cum poruifet dicere: Introducut
 me ſponſus meus; aut fraternus meus; aut aliquid huiuſmodi; ut ei moris eſt. Nunc quia cubiculum dictura:
erat; regis dixerit cubiculum; & non aliud nomen poſuerit; in quo poſset fortaſſis aliquis etiam mediocriis
 intelligi. Sed propterea arbitror in his regem nomiatum; ut oſtéderetur per hoc nomé p:diues cubiculum:
 utpote: regium & multis atq: imenſis opibus repletu: Prope h:uc omnino mihi uidetur ſuſſe; & ille q dixit

nuptum ſe effe uſq; ad tertii cælum;& inde in paradifum;& audiffe uerba ineffabilia: quæ non licet homini
loqui. Quid.n.putas effe illa uerba q; audiuſt; nonne a rege audiuit;& in cubiculo & prope cubiculum po
fius audiuit. Eſ erat credo illa uerba talia q;dam: quæ hortarenſ eu ad maiorè pſeſtum;& pmittent er ei: q;
ſi pfeueraret uſq; in finè;& ipſe poſſet intrare regis cubiculú: ſcdm illud q;de p[er]pphetam quoq; pmittiſ: Da
bo tibi theauros obſcuros: occultos: iuſibiles. Aperiam tibi ut cognoſcas: qa ego fum dominus deus tuus:
g yocauı nomé tuı ifrael. Currút ergo adoleſcentulæ poſt ipm in odore eius: unaq[ur]b tamé pro uiibus, alia
g dem uelocius: alia paulo tardius: alia etiam inferius cæteris & ultimo: alia primo loco: uerumtamé currút
oſſed una eſ p[re]ſecta: quæ cucurrif: ut puenireſt;& ſola acciperet palmam, Sola,n.eſt quæ dicit. Introdu-
xit me rex in cubiculú ſuú; cuj prius nò de ſola: ſed de pluribus dixiſſet: qa poſt te in odore unguentog; tuo-
tum curremus. Introduciſ ergo in cubiculú regis: & efficiſ regina: & ipſa eſt de qua d[er] Regina aftitit a dex-
tris tuis in uelitú deaurato: circuſdata varietatibus. De his aŭt adoleſcétulis quæ poſt ipſam cucurrerant: &
pcul ab ea in ipſis currendi ſpatiis remanerat; d[er] Adducenſ regi uirgés poſt eam: pmxæ eius adducentur
tibi. Adducenſ in læticia & exultatioc[er]iducenſ in tempú regis. Sed & illud etiam i hoc aduertere debemus
g ſicut rex habet cubiculú quoddam: in q[ui] reginá ſiue ſponſam ſua ítroduciſ ita habet & ſponſa ſuú cubi-
culi in quod moneſ per uerbú dei ígreſſa claudere oſtui; & ita coúcluſis illis oibus diuitiis suis intra illud cu
biculi orare euq; uیدer in abſcondito: & p[re]piciſ q[ui]ta[es opes animi ſcilicet uirtutes ítra cubiculum ſuú ſponſa
considerit: & uیدens eius diuitiás: det ei petitòes ſuas, omni.n.habenti dabiſ. Quod aŭt ait exultemus & io
dúemur in te: uideſ ex p[on]ſa adoleſcentulæz dici: uel optantiú & peccantiú a p[os]ſa: ut quéadmodum ſpon
ſa[co]ſecutæ eſt: quæ p[re]ſecta funſt: & exultat: ita ipſæ etiá ſuú implere curſum: & puenire uſq; ad regis cubicu-
lum merean[que] ut p[re]ſecta & iutitiis oibus his de q[ui] bus illa gloriaſ: etiam ipſa exultét: ſicut & illa: & iocuſenſ
in eo. Vel etiá ad p[os]ſam poſteſt dictú uideri ab: adoleſcentulis cōgratulantibus ei: & pmittentibus petenti-
buf[que]t participes ſiant exultatois & læticíæ diligemus uerba tua ſup uiu[n] Sp[o]ſa q[ui] poſtq[ui] ofcula meruit
ab ip[os] p[on]ſi ore ſuſciperet: & uberibus eius p[ru]ait ad eum: Bona ſunt uerba tua ſup uiu[n]. Adoleſcentulæ
uero quæ nondú ad id beatitudís uenerand neq[ui] ſummá p[re]ſectòis accepérát: neq[ui] uſu & opibus fructus perſe
æc charitatis expleuerat: ut quaſi exptæ p[re]núciarent de uberibus eius: qa bona ſunt. Videntes tamé p[os]ſam
delectari & ſerſi ex uberibus ſponſi ex ſontibus ſcilicet ſapíſ & ſciæ: quæ de uberibus eius ſluſt: & p[oc]ula
cæſtis doctrinæ ſum[é]tes: tanq[ui] imitatrices p[re]ſectòis eius: & deſiderantes eſdem uſeſtigiis ícedere: pmittunt
& d[ic]t: diligemus uerba tua ſup uiu[n]eſt nos q[em] dem nondú i id p[re]ſectionis afcendimus: ut iam diligamus
ubera tua p[lu]ſq; uiu[n] uel certe uerba tua: quæ ſunt ſup uiu[n] (V[ro]q[ui] n.modo ſensu lare uidebí) gerimus
tamé p[em]utpote adoleſcétulæ in id ætatis, p[ic]ficere: quo poſſimus non ſolum p[ac]ſi & ali ex uberibus uerbi
dess[ed] & diligere alémat, Iſtæ ſunt aŭt adoleſcentulæ ut ſæpe iam diximus aíæ: quæ primis & initio ualéti-
bus eruditiùibus uidenſ ibutæ: & uelut uino quodá lætificatæ íſtitutõe tuog[ui] d[ù]taxat: c[ur]atorúq; & p[æ]da-
gi utpote paruulæ: & quæ haberent q[em] dem in uíribus amare uiu[n] non tamé haberét in ætate: ut amore ube
q[ui] ſponi moueri aut excitari poſſent. Sed ubi aduenit plenitudo tempog[ui] & x[pi]s in eis p[re]ſcit ætate & ſa-
peria: & iam ſentire c[oe]perut q[ui] ſd ſint uerba ſponſi: quaq[ui] in his p[re]ſctio uerbi dei: & doctrinæ ſpiritalis ple-
nitudo deſignet: etiá pmittút: qa p[lu]ſq; uiu[n] quod n[uc] taq[ui] paruulæ bibút: dilecturæ ſint uerba p[os]ſa: idet
ppenfiores futuræ erga p[re]ſecta: & omni plenitudine decreta dogmata x[pi]: q[ui] iam antea ſiue in coibus ſtudijs
ſiue in legis & p[he]petaq[ui] uíſæ ſunt íſtitutōibus exſtitiffc. A[eq]tas dilexit te. Etiam hoc mihi uidenſ adoleſcé-
tulæ proloq[ui] uelut fatiſſaciétés pro eo: q[ui] dilecturas ſup uiu[n] ſe pmiferut uerba ſponſi: & non iam in p[fi]enti
diligíneq[ui] integrá uim charitatis oſtendant. Eſto ergo uox íſta uelut ícuſantiú ſemeipſas: q[ui] quæ n[ò]dum
abiécta omni inſi tate puenerit ad æq[at]atem: ut poſſint iam dirigere uiu[n] ſuper uerba ſponſi: ſcientes íc[ò]ue
miens ée[ut aliq[ui] adhuc reſideat inſiqtatis í eo: q[ui] ad p[re]ſectòem ſpiritalis & myſticæ doctriæ puenerit. Quia er
go ſuma p[re]ſectòis in charitate conſtitit: charitas aŭt nihil inſiqtatis admittit: ubi aŭt nihil inſiqtatis eſt: ibi ſi-
ne dubio eſt a[eq]tas. Merito ergo a[eq]tas eſſe d[er]q[ui]a diligit p[os]ſum. Et uideſi non ob hoc etiam uideſ illud
i evangeli o ſaluatore dicti[ui]. Si diligitis me mandata mea feruate. Si ergo q[ui] diligit x[pi]m mandata eius cuſto
dit: & q[ui] m[á]data eius cuſtodit: nulla eſt in eo inſiqtas: ſed a[eq]tas í eo p[ra]neman. A[eq]tas ergo eſt quæ & mandata
cuſtodit: & diligit X[pi]m. Et rurſum: ſi hi s[qu] m[á]data cuſtodit: ip[le] diligit X[pi]m: mandata aŭt in æq[at]ate ſeruá-
tur: & a[eq]tas eſt q[ui] diligit X[pi]m: q[ui] iniquú aliq[ui] gerit: neq[ui] m[á]data cuſtodit: neq[ui] diligit X[pi]m. E[rit] ergo ut q[ui]
tum inſiqtatis in nobis eſt: tantum longe ſimus a dilectõe X[pi]: & tantú mandatoq[ui] eius puaricatio habeat: í
nobis. Et ideo regula qua[da]m direc[ta]m ponamus eſſe æq[at]atem: ut ſi q[ui] in nobis inſiqtatis eſt: hanc adhibé
tes & ſuperducentes direc[tor]iam mandatoq[ui] dei: ſiq[ui]d in nobis curuú: ſiq[ui]d tortuofum eſt: ab huius regulæ
línea reſecentur ut poſſit & de nobis dici: A[eq]tas dilexit te. P[o]ſi[um]us aŭt etiam ſic accipere: ut uideaſ ſimi-
le eſſe q[ui] dixit: A[eq]tas dilexit te: ac ſi dixiſſet. Iuſticia dilexit te: & ueritas: & ſap[ie]tia: & p[ud]icitia: & ſingulæ
quaq[ui] uirtutes. Nec mireris fane ſi dicimus uirtutes eſſe q[ui] diligunt X[pi]m: cum in aliis ipſa[que] uirtutum fub-
ſtatiam X[pi]m ſoleamus accipere. Quod & frequéter iuenies í ſcripturis diuís pro locis & opportunitatibus
aptari. Iu[n]enimus n[á]q[ui] ip[mi] & iuſticiam dici & pacem: & ueritatem. Et rurſum ſcriptú eſt í p[al]mis. Iuſticia
& p[ax] ofculatæ ſunt: & ueritas de terra orta eſt: & iuſticia de c[æ]lo p[ro]ſp[ex]it, quæ utiq[ui] oí[ia] & ip[le] eſſe: & rur-
fum ip[mi] dicútur amplecti: Sed & ſponſus idem d[er] idem etiam ſponfa noiatur: ut í prophetia ſcriptum eſt:
acut ſponſo impoſuit mihi mitram: & ſicut ſponſam ornauit me ornamento.

L. Homelia ſecunda.

Vsca ſum & formoſa filiæ hieruſalem: ut tabernacula cedar: ut pelles Salomōis. In aliis exempla-
ribus legimus Nigra ſum & formoſa. Rurſus in hoc p[on]ſa ſponſæ loquétis ítroducitur. Loqué.

C ii

tis aŭt nō ad illas adolesc entulas q cum ipfa currere solent: fed ad filias hieruſalem: qbus tanq his quæ dero
guerint ſceditati eius ſpondere uideſt & diceſt: Fuſca qdem ſum uel nigra: qūtum ad colorem ſpectat filiæ
hieruſalem, formoſa uero fiqs in terna membroq liniamenta p[]ſpiciat.nam & tabernacula inſt cedar: quæ
eſt gens magna nigra ſunt;& ipfa gens cedar nigredo uel obſcuritas interſtatur.Sed & pelles Salomonis ni-
græ ſunt.nec tamen ob hoc tanto regi in omni gloria ſua p[]elliu uſa eſt idecora nigredo. Non ergo mihi o
filiæ hieruſalem exprobretis culpam coloris cù ſiue naturalis ſiue exercitio q[]ſita corpori pulchritudo non
deſlit.Hæc continet hiſtoricu dráma:& p[]pofita fabulæ ſpecies.Sed redeamus ad ordinem myſticum. Hæc
ſponſa q loqtur: eccleſiæ p[]ſonam tenet ex gentibus congregatæ. Filiæ uero hieruſalem ad quas ei ſermo ei
illæ ſunt aiæ: q p[]pter elec[]t[]oem patrù chariſſimæ q[]dem dicuſtur: inimicæ aŭt propter euangeliu, Iſtæ ſunt
filiæ hieruſalem ciuitatis terrenæ: q uidentes eccleliam ex gentibus: q[]uis pro eo ignobilem q generiſtate
ſibi Abrahā & Iſaac & Iacob non poſſit aſcribere: obliuſcentem tamè popuſ ſuō ſit & domum patris ſuiatq
ad Xp[]m uenienté ſpernút eam:& pro ignobilitate generis offuſcant. Quod ſponſa fentiſs filias prioris po
puli imputari ſibi:& pro hoc etiā nigram ſe appellari: quaſi q paternæ eruditois non habeat claritati eſpo-
dens ad hæc dixit: Nigra ſum q[]dem o filiæ hieruſalé: pro eo q non deſcéd o de ſtirpe claroq uiroq: neq: il-
luminatoem Moyſi legem accepi: habeo tamè pulchritudinem meā mecū. Nam & i me illud primuō eſt: q[]d
ad imaginem dei in me ſactu eſt:& nunc accedens ad uerb[]u dei recepi p[]ſem meā. Quāuis.n, p coloris obſcu-
ritate comparetis me tabernaculis cedar:& p[]ellibus Salomonis: tamè & cedar ex iſmaele deſcendit. ſecundo
náq loco ex iſmaele natus eſt: q iſmael non ſuit expers diuiaq benedict[]ois. ſed & p[]ellibus Salomonis compa-
ratis me: quæ non alia[]e ſunt q pelles tabernaculi dei:& tamè m[]iror uos o filiæ hieruſalé coloris uelle expro
brae nigredinem. Quomodo nō memiſtis q in lege p[]ſtra ſcriptu eſt q p[]aſſa ſit Maria: q derogauit Moyſi
cu Aethiopiffam nigram accepiffe uxoré: q[]uo ignoratis illius imagis adubrat[]oem in me nunc ueritate com
pleri: Ego ſum illa Aethiopiffa: ego ſum nigra q[]dem pro ignobilitate generis: formoſa uero p[]pter p[]niam &
fidé, Suſcepi.n, in me filiu dei: recepi uerb[]u carné ſactu: Acceſſi ad e[]u q eſt imago dei primogenitus ois crea-
tur: & q eſt ſplendor gloriæ & fulgor ſubſtatiæ eius: & ſacta ſum formoſa. Tu ergo q[]d improperas conuer-
tenti ſe a peccato: q[]d lex fieri uetat: Et qu[]uo tu gloriaris in lege p[]uaricans legé: Veru quoniam in his locis fu-
mus: ubi eccleſia q ex gentibus uenit nigra ſe eſſe dicit & formoſam: i[]uis lógu uideaſt eſſe & operolum col-
ligere ex ſcripturis diuis: in q[]bus uel qualiter ſacti huius forma p[]ceſſerit: tamè non mihi penitus omittu-
dum uidec: ſed q potuerit breuiter memorandu, Primo ergo in numerog. libro de aethiopiffa ita ſcripti e,
Et locuta eſt Maria ad Aaron: & derogaueruſt Moyſi p[]pter mulieré aethiopiffam, quaq accepti uxorem: di
xerut. Nunq[]d Moyſi ſoli locutus eſt domiuſ: Nōne & nobis locutus eſt: Et ite[]r in tertio regnoq. libro ſci-
ptum eſt de regia Saba: qa uenit a finibus terræ audire ſap[]iam Salomonis: hoc modo regia Saba audiuſt no
men Salomonis & nomè domini: & uenit tentare eum in parabolis: & uenit in hieruſalem i viirute magna
valde: & cameli portantes odoraméta & aug[]u multu ualde & lapide p[]cioſum: & igreſſa eſt ad Salomoné: &
locuta eſt ei oia uerba q erant in corde ſuo: Et enúciauſt ei Salomon oia uerba eius. Et non ſuit uerb[]u q
omiferit rex: & non enúciauſerit rex ei. Et uidit regina Saba oem pruidentiam Salomonis & domu q[]uo aulii
cauit & cibos Salomonis & ſedem p[]uerog eius: & ordiné miſtrog[]e eius: & uſtes eius: & uini ſuſores eius:
holocausta eius: q offerebat in domo domini: & obſtupuit: & dixit ad regé Salomoné. Verus eſt ſermo quæ
ero audiui in terra mea de uerbo tuo & prudetia tua: & non credidi his q loq[]ban[]c mihi uq[]q[]uо uenire: &
uiderut oculi mei: & ecce nec media pars eſt q nunciabantur mihi: Addidit: i.n ſuper oem audit[]em qua[]u-
diui in terra mea. Beatæ mulieres tuæ: beati p[]ueri ıſt[]q aſſiſt[]ut in conspectu tuo ſemper: & audiut oem pru
dentiam tuæ: Sit dominus deus tuus benedictus q tibi dedit ſedem iſrael. Quoniuá iſraelit dominus iſrael: &
uoluit e[]u permanere in æternu: p[]oſuit te regem ſuper eos: ut facias iudicium cu iuſticia: & iudices eos: & de
dit Salomoni, c.xx. talenta auri: & odoramenta multa ualde: & lapide p[]cioſum. Nunq[] talia uenerent odo-
ramenta: nec in tanta multitudie: q dedit regina Saba regi Salomoni. Hanc aŭt paulo latius repetere uoluo-
mus: & inferere huic expoliſt[]o noſtraſcientes in tantu[]t conuenire hæc ad p[]ſoná eccleſia q ex gentibus ue
nit ad Xp[]m: ut ipſe dominus i euangeliis reginæ huius faceret mento[]em: dicés eam ueniffle a finibus terrat
ut audiret ſap[]iam Salomonis. Auſtri aŭt regina dicit eam pro eo q aethiopia in auſtri partibus iaceat: & a fi
nibus terræ quaſi in ultimo poſta, Inuenimus aŭt huius ipſius regiæ etiam Iofephum in hiftoria ſua facere
mento[]em: addenté etiam hoc q poſtea q egreſſa eſt inſt q Salomone cu abiſſet rex eſſet miratus eius ſap[]ia
quæ fine dubio ex Salomonis ſap[]ia ſuſceperat: cognouit inq nomé eius meroen. Refert aut[]q non ſolm
æthiop[]iæ ſed & ægypti regn[]u tenuerit. Addemus at adhuc & ea quæ in, lxvii, p[]falo mo de hac ead[]e forma co-
tinentur, ait ergo ibi diſperge gentes q bella uolunt: uenient legati ex ægyptio: æthiopia p[]uenit manus eius
deo. Et adhuc quarto in loco apud Sophoniam p[]phetá de hac eadem figura hoc modo ſcriptu, Propter ea
ſuſtine me dicit domiuſ in die refurrectionis meæ in martyrio hoc eſt i teſtimonio quoniam iudiciu mei
eſt & congregationes genti: ut ſuſcipiam reges: & effundam ſuper eos oem iram indignatiōis meæ: in igne
zeli mei confumetur omnis terra, Quoniuá tunc conuerta in populis linguam in generatoem eius: ut inuo-
cent omnes nomen domini: & ſeruent ei ſub iugum unu. De ultra flumina ſuſcipiam eos aethiop[]iæ q diſp.
ſi ſunt: & aſſerent ſacrificiu mihi. In die illa non confunderis Saba ab omnibus adinutionibus tuis in qui
bus impie egifti in me, ſed & in Hieremia ſcriptum eſt: Quod princeps q[]dam popuſ iſrael miſerit Hieremi
am in lacum melchiæ filii regis qui erat in domo carceris: & depoſuerunt eum cum ſunibus: & in lacu non
erat aqua ſed cœnum: & erat in coeno. Audiens autem Abdimelech æthiops uir eunuchus qui erat domo
regis: quia miſerunt Hieremiam in lacum locutus eſt regi & dixit, Domine rex male fecerunt uiri ıſt[]q oſa q

fererunt in Hieremiam,pphetam:q miferunt eum in lacu & morietur ibi a facie famis: quoniam non sunt iam panes in ciuitate.Et pcepit rex ipi. Abdimelech æthiopi dicens. Tolle hinc triginta hoies;& educ eui de lacuut nò ibi moriaf. Et qd pluta? Abdimelech æthiops fuit q Hieremiam eduxit de lacu. Et paulopoft fa cùtus est fermo domini ad Hieremià dicens. Vade & dic Abdimelech dicens:fic dixit domius deus ifrael. Ec ce ego adduco uerba mea fup ciuitatem iftam in die nò & non in bona:& faluabo re in die illa;& nò te dabo in manus hoium quos tu times. A facie eoq faluans faluabo te:& in gladio nò cades:fed erit aia tua in falu tem: quonia còſus es in me dicit dominus.Hæc interim ad pfeus de ſcripturis ſanctis occurrere potuerit; qbus mihi uideſ poffiti de canticis canticog uerfici magteriò comprobari;in quo dicit: Fuſca ſum ſiue nigra & formofa filæ hieruſalem ficut tabernaculù cedar; & ficut pelles Salomonis. Inuenit ergo Moyſes i Numeris accipere æthiopifam uxoré ſuſaue ligrà pro qua Maria & Aaron derogant ei;& indignàtes diunt: Nunqd Moyſi foli dominus locutus eſt? Nonne & nobis locutus eſt? In quo ſi dirigèter còſideres hæc nò conſequètià fermo iuenitur habere hiftoricus. Quid.n.côuenire ad rem uidebitur idignàtes p æthio piffa dicant: Nunqd foli Moyſi locutus eſt dominus? nòne & nobis locutus eſt? Oportebat.n.fi hoc erat in caufadici ab eis: nò oportuit te Moyſes uxorem accipe æthiopifam & de ſemie Cain: fed de genere tuo & de domo Leui. Hog̃ nihil dicùt: fed aiunt.núquid Moyſi foli locutus eſt deus? nòne & nobis locutus eſt? In quo & mihi uideſ ſedam myſteriù magis intellexiſse quod gefü eſt; & uidiffe qd iam Moyſes ideſt ſpiritalis lex in nuptias & côiugiú congregatæ ex gentibus migrareſt eccleſiæ; & Marià quæ ſynagogæ dereliſtæ for mam: Aaron q facerdotii carnalis tenebat imaginè uidentes ablatù eſſe a ſemetipſis regnù; & datù eſſe gé ti facienti fruſtus eius dicere. Núqd Moyſi foli locutus eſt deus? nòne & nobis locutus eſt? Deniq: & Moyſes pſle cù tanta & tam magnificam eius opa fidei ac patientiæ referanſ: nunq tantis a deo elatus eſt laudibus & nùciúc æthiopifam ducit uxorem. Núc de eo dí: qa Moyſes homo manſuetus ualde fup oés hoies q ſút ſup terram.núc & illud de eo dicit dominus.qa ſi fuerit in uobis. ppheta:in uſionibus loquar ei aut in ſom nissi.nò ita ut famulo meo Moyſi:q in omni domo mea fidelis eſt: Os ad os loquar ad eú. In ſpecie & non in anigmatæ gloriam domi uidit.& cur non timuifis detrehere de famulo meo Moyſe? Hæc oia pro coniugio æthiopifia: Moyſes audire meruit a domio. Vez̃ de his plenius in libro numerog. p[]ecuti fumus: quæ liquis digni udicat noſcere: illa pquira. Núc aŭt ſufficiat approbare ex his:q ipſa eſt nigra & formofa: qua Moyſes ideſt lex ſpiritalis: quæ fine dubio uerbú dei & Xps eſt: in côiugiú ſuſ afficifc: licet obtreſſet & de-rogent filæs hieruſalem: p[]eabs ſcilicet ıſta cù facerdotibus fuis. Videamus aŭt & ea quæ ex tertio regnoq. li bro ptulimus de regina Sabai; & ipſa hihilominus Aethiopifia: cui teſtimoniú dat dominus in euangeliis: q in die iudicii ueniat cum uiris generatiòis increduſæ: & còdènet eos: qa uenit a ſinibus terræ audire ſapiam Salomonis: & addit. Quia plus Salomone hic docens p hoc plus eſſe ueritatè q̃ ueritatis figuras. Venit ergo & hæcimo & ſed cám figura: eius uenit ex gentibus audire ſapiam Salomonis ueri & ueri pacifici domini noſtri lefu Xpi. Vent & hæc primo qdem tentans eú pænigmata & ſtitiones: q ei prius infolubiles uiuèanbæ: atq ab ipſo de agnitòe ueri dei & de creaturis mûdi: uel de ímortalitate aiaf: & judicio futuro quod apud eam & apud doctores eius gentiles dútaxat philofophos erteſ temp aut dubiú manebat abſoluitur. Venit ergo in hieruſalem ad uſioné ſcilicet pacis cù multitudine & uirtute multa, non enim cum una fola gente ut prius ſynagoga folos habuit hebræos: fed cum totius mûdi gentibus uenit: deferens etiam munera digna Xpo: odoramètque ſiqfem ſauuitates:opa ſcilicet bona quæ ad deu per odore ſuauitatis aſcedunt: fed & auro uenit repleta ſenſibus fine dubio & rónalibus diſciplinis: quas ante ſidem adhuc ex còi & ſchola niueritòde collegerat. Detulit etiam lapidem p[]ciosum. quæ ornamenta moq poſſumus intelligere. Cú hoc ergo apparatu itrat ad pacificú regem Xpm: & ipſe aperit cor ſuſ in còſeffione & p[]nía: ſcilicet p[]cedentiú de lictog. & locuta eſt ei oia q̃ erant in corde fuo. p[]pter qd & Xps q eſt pax noſtra enunciauit ei omnia uerba eus: & non eſt uerbú quod omſerit rex: & non enúciauerút ei. Deniq: cù iam tempus p[]affionis appropinquit: uerit: ſic loqitur ad eam, ideſt ad eleſtos diſcipulos fuos: lam non dicam uos ſeruos: fed amicos: qa ſeruus neſcit qd faciat dominus eius. Ego aŭt nota feci uobis oia: quaecúq auduiu a patre meo. Sic ergo impleſ qd di xitiqa nò fuerit uerbú: qd nò enúciauerit pacificus dominus reginæ Sabæ: ideſt eccleſiæ ex gentibus cògroteæ. Quod ſi intuearis eccleſiæ: ſtatum & diſpenſatoes eius: ordinationefq eius còſideres: tuc aduertes quo modo regina mirata ſit o[]em prudentiam Salomonis, ſimul & reſque cur non dixerit o[]em ſapientiá ſed omnem prudentiá Salomonis. quoniam q[]dem eruditi uiri prudentiam de humanis negociis: ſapientiam de diuinis intelligi uolunt. Iccirco fortaſſis & eccleſia nunc interim Xpi prudentiam miraſ dum in terris eſt; & iter hoies conuerſatur. Cum aŭt uenerit quod perſectù eſt; & de terris tranflata fuerit ad cælum: tuc uidebit o[]em ſapiam eius: cum ia non per p[]ſem: non pænigmata: ſed facie ad faciè de ſingulis quibufq perficict. Vi ditaút & domú qua ædificavit fine dubio incarnationis eius myſteria, ipſa eſt enim domus qua ædificavit ſibi ſapientia, uidit & cibos Salomonis: illos puto de quibus dicebat meus cibus eſt ut faciam uolútate: eius qui milit meut perficiam opus eius. Et uidit ordinè p[]uerog: eius: Eccleſiaſticum puto ordinem dicat: q in epatus uel p[]ſbyteri ſedibus habetur. Vidit & ordinationes ſiue ſtationes miniferioq eius: Diaconorum ut duit eos de quibus dicitur: Quicúq autem in xpo baptizati xpm iduiftis. Sed & uini fufores eius arbitror dici doctores: qui uerbum dei & doctrinam quali uinum populis miſcét: quod auditorum corda laſtificet. Vidit & holocaufa eius orationum fine dubio ſupplicationúq myſteria. Hæc ergo omnia ubi uidit in domo regis pacifici: immo pacifici chrifi: ni nigra hæc & formofa obſtupuit: & ait ad eú. Verus eſt fermo quem auidiui in terra mea: de uerbo tuo: & de prindentia tua. Propter enim uerbum tuum quod agnoui ueru eſſe

C iii

uerbum ueni ad te. Oia etenim uerba quæ dicebantur & quæ audiebam cum essëm in terra mea a doctori bus feciliet læculi & philosophis non erant uera. Iste quod est solum ueg. erubem quod est in te. Sed fortafissi q. rendum uidebitur: quomodo dicebat regi regina hæc:quia non credidi his quæ dicebantur mihi de te: cù utiç nec ueniffet ad xpm:nifi credidiffet. Sed uide si poſtumus hoc modo ſoluere quod propôsit. Nò his inſt credidi qui loqbantur mihi. Non enim ſidem mea in illos q locuti ſunt de teſed in te direxideſt non hoibus ſed tibi credidi deo. Et per illos qdem audiui: ad te aŭt ueni: & tibi credidi. Apud quem multo plura uiderunt oculi mei q annúciabantur mihi. Re uera enim cum puenerit nigra hæc & formoſa in hieruſa lem cæleſt: & igreſſa fuerit uilione pacis: multo plura & magnificétiora q nunc ei ſunt anunciata perſpicic. Nunc enim tanq in ſpeculo & ænigmate: tuc aŭt uidebit facie ad faciem: cum conſeuetur ea quæ oculus non uidit: nec auris audiuit: nec in cor hois aftenderunt. Et tunc uidebit qa nec medietas eoq: eſt: q audivit in hac ſua terra poſita. Beatæ ergo ſunt mulieres Salomonis aïæ fine dubio: quæ uerbo dei & paci eius par: ticipes ſunt. Beati pueri eius q aſſiſtunt in conſpectu eius ſemper: non illi q aliquando aſſiſtunt: & aliquado non aſſiſtunt: ſed q ſemper & fine ítermiſſione aſſiſtunt uerbo deuere beati ſunt. Talis erat & illa Maria q ſedebat fecus pedes leſu: & audiebat eum: cu & teſtimoniú reddidit ipſe dicens ad Marthá. Maria optimá partem elegit: q non auferetur ab ea. Adhuc nigra hæc & formoſa dicit Benedictus q uoluit dare te ſup. ſe: dem ifrael. Vere, n. qa dilexit dominus ifraeli: & uoluit ut ſtaret in aſternú: pofuit te regem ſup eum. Quem: Pacificú fine dubio: Xps eſt pax noſtra: q fecit utraq: unú: & mediú parietem ſepis ſoluit. Et poſt hæ oia de dit inſt. c, xx. talenta aurí regi Salomonis regina Saba. Numerus hic, c, xx. cōſecratus eſt uitæ hoium eoq: q fuerunt in diebus Noe: qbus ıſtud concedit: ſpatiú uitæ: quo inuitantur ad pniam. Ipe aŭt numerus annogæ. & Moyſi uitæ ſuit. Oſſert ergo xpo eccleſia in aurí ſpecie & pondere non ſolú multitudiné ſenſu: ſuorú & intellec:tu: ſed lege dei conſecratos indicat ſenſus ſuos. p hunc q Moyſi annos uitæ continet numeg. Oſ: fert etiá ſuauiitates odoramétogæ: q[les & q[te nunq uenerant. Vel o[ones in hoc uel opa miſericordiae: intel: liget: nunq enim uel tam reſte orauerat ut nunc cum acceſſit ad xpm: uel tam pie operata fuerat ut cù cogno uit iuſticiam ſuam non facere coram hoibus ſed coram p[re]q uیدet in abſcondito & reddet p[al]am. Sed mul tum eſt alienis in locis ſimul uniuersa perſeq hæc q uæ ſe teſtimonii g[ra]a uidentur aſſumpta. Sufficienti ſta de tertio libro regnog[que]. Videamus aliqua & ex his quæ de. Lxvii. p[al]mo protulimus: ubi ait æthiopia p[uen]ter manus eius deo. Si enim intuearis qu[o]e de deliciu ifrael ſit ſalus gentibus: & q illogæ lapſus i[ro]cùdi uam na tionibus dedit: aduertes quomodo p[uen]it & p[re]cepit æthiopia manus: hoc eſt gentiú populos illos ad deu. qbus primis data ſunt eloq[ae] dei. & i hoc compleri: æthiopia p[uen]iet manus eius deo: & ſit nigra ıſta ſo: formo faletiam ſi uoluit: etiam ſi inuident: & obtreclat filiæ hieruſalem. Sed & p[he]p[ta]e teſtimoniú quod poſuit ſup. p[re]cepit dominus, etiam eos q ueniut de locis q ſunt ſalut flumia æthiopu: & ofſerunt hoſtias deo ſimili ſen: ſu aduertendú puto. Videſt enim mihi q ultra flumia æthiopixæ eſſe d[ir]le: q nímiis & ſupabúdantibus p[ec] catis iſuſcatus eſt: & atro malitía fuco iſectus niger & tenebroſus eſt redditus: & tamé ne hos q[dem] repellit dominus: ſed omnes q facrificia contribulati ſi[mi]us & humiliati cordis ofſerunt deo: conſeſtuóis ſcilicet ac pe nitentiæ titulo ad e[ui] conuerſi non repellunſ: ab eo. Sic. n. p[ac]ificus dicit dominus noſter. Ego ueniétem ad me n[ò] repello. P[ò]t aŭt & de illis dictu uideri: q ultra flumia æthiopú poſiti uenient etiam ipſi ad deu ho. ſtias deſerentes: q poſtea q itrauerit ois plenitudo gentium: qua flumibus æthiopu còparatur: uenient etiá ipſi: & tuc omnis iuda ſaluabitur, & pro eo ultra flumia dicatur: quaſi q ulteriores & poſteriores ſint ſpatiis: in qbus currit i[unda]tq gentium ſalus. Et ita forte compleri uidetur: hoc quod dicit: qa i die illa n[ò] c[on]ſur. deris ois ifrael ex oibus adiuentôibus tuis: qbus ip[er]e egili in me: Superest ut illud teſtimoniú quod de H[ie] remia aſſumpſimus explicet: ubi Abdimelech nihilomius æthiops uir eunuchus c[ui] audiffe: qa Hieremias i lacum miſſus eſt a pr[ic]ipibus populi: educit eum i[de]. Et p[uto] i[con]ueniens non uideri: ſi dicamus q[ui]e pri: cipes ifrael condénauerut: & i lacú mortis miſerunt: iſte alienigenæ & obſcuræ gentis homo & degeneris, populus gentiú educit eum de lacu mortis: reſurrec:toem ſcilicet eius a mortuis credens: & fide ſua h[ui]c qu[em] illi i mortem tradiderant: iſte de iſernis reuocat ac reducit. Sed & eunuchus hic æthiops eſſe d[ir]credo q[ui]a itrauerit ſemetípm p[pter] regnum dei: uel et q femé malitíæ i ſemetípo non habebat: ſeruus quoq: eſt regis qa ſeruus ſapiens i[per]at ſultis domis. Interp[ra]tatur aŭt Abdimelech ſeruus regú. Et ideo domius reliquens populi ifrael pro peccatis ad æthiopé uerba dirigit: & ad ip[mi] mittit p[he]p[ta]m: & ipſi dicit. Ecce ego addu: co uerba mea ſuper ciuitatem iſtam i mala & non i bona: & ſaluabo te i die illa: & non te dabo i manus ho: minum: ſed ſaluans ſaluabo te. Salutis aŭt cá hæc eſt ei[q]a eduxi p[he]p[ta]m de lacu: ideſt q a fide ſua q Xpm reſurrexiffe credat a mortuis: eduxiſſe eum ex lacu uidetur. Habet ergo pluria teſtimonia ſuſca hæc uel ni: gra & formoſa i qbus libere agat: & c[ui] fiducia dicat ad filias hieruſalem qa ſuſca fum q[dem] uel nigra ſicut tabernacula Cedar: formoſa a[ut] ſicut pelles Salomonis. De p[ell]ibus Salomonis ſcriptum alijd proprie non memini. P[uto] aŭt reſerre poſſe ad gloriam eius: de qua dicit ſaluator: qa nec Salomon i oi gloria ſua ope: tus eſt: ſicut unu[ho]g. N[omen] tamé ip[ſum] p[ell]ium i tabernaculo teſtimonii iuenimus frequenter reſerit ſicut cum dicit: Et facies pelles ex capraq[us] pilis operimentum ſuper tabernaculum teſtimóti, xi. pelles facies. Longitudo p[ell]is unius, xxx, cubitogæ: latitudo quatuor cubitogæ. Eadem menſura erit. xi. p[ell]ibus: & coniú ges q[ui]nq pelles ſimul & alias ſex ſimuli: & replicabis ſextam pellem a fronte tabernaculi: & facies quiquaginta anſulas per oram p[ell]is unius: & quiquaginta anſulas per oram p[ell]is alterius: per quas coniúgantur una ad alteram: & facies círculos æreos q[ui]nquagenos & c[oi]üges ex ipſi pelles: & erit unum totum. & replicabis quod ſupereſt ex p[ell]ibus medietatem p[ell]is unius a fronte tabernaculi, & ex alia medietate quod ſupereſt uelabis poſteriora tabernaculi: cubitum hic: & cubitum i[de]ex eo quod abundat i longitudi[pe]liu: & erit

adopertum tabernaculum ex lateribus hic & inde, Puto ergo q. hæc pellium mentio fiat i cantico canticorum & istæ dicantur esse Salomonis:q accipitur i pacificum Xpm.Ipsius ergo eſt tabernaculum: & ea quæ ad tabernaculum pertinent. & pécipue ſi illud tabernaculû confideremus:qd dîr tabernaculum ueq; quod ſi xit deus & non homo & quod ait:nô.n.i manu facta ſanctæ itrauit leſus exemplaria uerog. Si ergo pulchritudinem ſuam ſonſa pelibus comparat Salomonis:illag. fine dubio pellium gloriam & pulchritudiné di citiquæ operiut illud tabernaculû quod fixit deus & non homo. Si uero nigredinem ſuam quæ exprobrari a filius hieruſalem uidebat:pellibus contulit Salomonis huius tabernaculi quod exemplar uerit tabernaculi uocatur:accripiendæ ſunt pelles quaſi q. & ipſæ nigrae ſint qdem:utpote capraq. pilis textæ: & tamen ufum omatûq. exhibeat diuio taberniculo. Quod aŭt uidetur eſse perſona una quæ loqtur;& pluribus ſe uel tabernaculis cadar i nigredie uel Salomonis pellibus comparavit:ita accipiendu eſt:qa una qdem perſona uiderur eccleſiæ:inumeræ tamen ſunt q per orbem terræ diffuſæ ſunt atq. imenſæ congregatois ac multitudis populoq. Sicut & regnum cælog. unum qdem dîr: & multæ tamen i eo máſiones memorant eſse apud patrem. Potest aŭt & de una quaq. aia:quæ poſt peccata plurima conuertitur ad pniam dici: q nigra ſit pro peccatis:formola propter pniam & fruſtus pnæ. Deniq. & de hac ipſa quæ nunc dicit:nigra ſum & formo ſa:qa non in finem in nigredie iſta permaniſt, poſt hæc dicunt de ea ipſa filiæ hieruſalem. Quæ eſt iſta quæ aſcendit dealbata iumbens ſuper fratrem ſuù. Ne uideatis me quoniam inſuſcata ſum ego:qa deſpexit me ſol. Inſuſcata ſiue denigrata: ſi competêter nobis uidetur aptra expoliio:quam i ſuperioribus: uel de æthio piſa quæ a Moyſe ſuſcepta eſt i coniugium: uel de regia Saba æthiopum: quæ ſapiam Salomonis uenit au- direction, texuimus: merito nunc hæc quæ ſuſca uel nigra eſt & formola: fatiſacere uideſ pro nigredie: uel ſuſca tione ſua: cauſa q. reddere exprobrantibus: quaſi quæ non natura talis: nec iita a conditore ſit: ſed ex accidètibus hoc paſſa ſit. Ex eo iſt:qqa ſol deſpexit me. In quo oftendit: non de nigredine corporis fieri ſermoné quod uti:q sol obſcurare & denigrare ſolet: cum reſpicit magis qua cum deſpicit. Ita deniq. & apud illa œem illam genti æthiopum ferunt: cui naturalis qdam inſex t femis carnalis ſucceſſione nigredo q in illis locis ſol radi acrioribus feruæ: & aduſa iam ſemel atq. inſuſcata corpora gemini utiti ſucceſſione permaneat. Contrariu uero ordis eſt aíæ nigredo. Nam neq: aſpectu: ſed deſpectu ſolis inurit: neq: nafſcendo: ſed negligé do congrituri: & ideo ficut ignaui affûmi: ita & induſtria repelli: & repulſat. Deniq. ut ſuperius dixit: haec ipſa quæ nunc nigra dîe eſſi in fine cantici huius dealbata memora: aſcendere iumbens ſuper fratrem ſuù. eſſa eſt ergo nigra qa deſcendit. Si aŭt cœperit aſcendere iumbés ſup fratrem ſuù: & adhærabit ei: & nò oino ſeparabitur. Dicit ergo nunc ad filiis hieruſalem: pro nigredie ſua fatiſaciens. Non putetis o filiæ hie ruſalem q naturalis eſt iſta nigro: quâ uidetis in uultu meo. Sed ſcitote quoniam deſpectu ſolis eſt ſa:ta. Sol.n.iuſticiæ qa me non ſuenit reſte ſtantem: nec ipſe i me reſects direxit lucis ſuæ radios. Ego.n. ſum po- pulus genti q prius non aſpexi ad ſolem iuſticiæ: nec ſleti ante domini: & ideo nec ille me aſpexit: ſed de- pexit: neq: aſtitit mihi: ſed pterit. Hoc aŭt eſſe etiam tu q iſrael diceris: re ipſa expertus iam iàq. cogno- fces: & dices. Sicut.n. me aliquádo non credente: tu aſſumptus es: & miſericordiam confecutus: & te reſpexit ſol iuſticiæ me aŭt utpote iobedientem & ićredulum deſpexit & ſpreuit: iita & nunc qa tu ićredulus & inobe diens ſaſtus eſe: qpero ſpici refuci: & miſericordiam conſeq. Quod aŭt mutua nobis ſit ſol iſta deſpectio: & ego primo pro iobedientia mea deſpectus ſumitu uero reſpectus. Núc autem etiam tibi nò ſo- lum deſpectus ſolis: ſed & cæcitas qdam: licet ex parte conigerit: teſtem tibi producam magnificum & cæ leftis ſecreti conſcum Paulum: qui iita dicit. Sicut enim uos de gentibus fine dubio loquens: aliquando nò credidit: deo.núc autem miſericordiam confecuti eſt propter illorum incredulitatem: iita & iſti non cre diderunt in uelſa miſericordia: ut & ipſi miſericordiam conſequant. Et item in aliis dicit. Quia cæcitas ex parte contigit in iſrael: donec plenitudo genti intraret. Hinc ergo eſt in me quem exprobrat iſta nigredo: qa deſpexit me ſol. pter: ićredulitem & inobedientiá meam. cum uero reſte ſtetero ante eum: & non ſue to oblitus in aliquo: neq: clindauero ad dexteram neq: ad finiſtram: ſed fecero reſtas ſemitas pedibus meis contra ſolem iuſticiæ ićedens i omnibus iuſtificatùbus eius fine qrela: túc & ipſe reſtus me reſpiciet: & nul la eſit obliqas: nec erit cauſa ulla deſpectus: & tunc reddetur mihi lux mea: & ſplendor meus. In tantuq. p- pelletur a me: qua: nunc exprobraris iſta nigredo: ut etiam lux mundi merear appellari. Sic ergo ſol iſte qde uifibiſis: ea corpora q bus a ſumo libram ſe inſederit: inſuſcat: & urit. ea uero quæ procul ſunt & ab iſta colli- bratione longius poſita: conferuat in candore ſuo: nec omnino urit ea: ſed illumiat. Sol uero ſpiritalis q eſt ſol iuſticiæ: in cuius pennis fanitas eſse dî: econtrario eos qdem quos reſti cordis inuenerit: & ad libram ſui ſplendoris conſiſtens illuminat: ſed & omni fulgore circundat. eos autem qui oblique incedunt cum eo: ne- ceſtario etiam ipſe oblique non tam reſpici: q deſpicit: hoc eis pſtante inconſtantia ſua & iſtabilitate. Quo modo enim qui perueri ſunt: poſſunt ſuſcipere quod reſctum eſt: uelut fi curuo ligno adhibeas reſtiffimá regulam: uidebitur quidem per regulam argui materiæ prauitas: non tamen regula eſt qua ligno cauſam p- ueritatis impoſuit. Et ideo ſeſtinandum eſt ad uias reſtas: & ſtandum in ſemitis uirtutum: ne forte ſol iuſti cæ reſtus incedens: ſi nos obliquos ſtare inueniat & peruerſos: deſpiciat nos: & efficiamur denigrati, inquá tum uero capaces fuerimus lucis eius: in tantum tenebris & nigredini dabinus locum. Hic enim eſt ipſe ſol qui & lux uera illuminans omnem hominem uenientem in hunc mundu: q in mûdo erat, & mundus per ipſum factus eſt. Non enim per iſtud uifibile lumé múdus factus eſt: cú & ipſm portio ſit mûdi: ſed per iſtud ueg. lumé, a quo lumine ſi nos peruerſi inſesserimus: deſpici dicimur: & ipſm enim nos puerſe incedentibus peruerum quoq: incedit, ficut iſcriptum eſt in maledictionibus Leuitici. Et ſi inſesseritis inquit mecum p- uerſi: & noluereitis obediire mihi: adiciam uobis plagas ſeptem. Et poſt pauca. Et ſi inquit non fueritis eme-

C iiii

dati:fed inceſſeritis mecú puerſi:inedam & ego uobiſcum peruerſus,Siue ut i aliis exemplaribus legimus. Si iſeſeritis mecum obliq;inedam & uobifeu obliquis.Et poſt aliſta itex; dicit ad ultimú,& ego ambulo cum eis in furore obliquus,Hæc affumpſimus ex q bus,pbaremus qualiter deſpicere hoc eſt oblique afpicere ſol dicatur.Et euidenter claruit q hos deſpiciat; & eú his oblique iſcedat ac peruerſe;q oblique incedut cum eo;Sed & hoc quod admonuit p[ens] locus indi ſcſuſum non omittamus:qa fol duplicis uidetur eſſe uirtutis:unius qua illuminat;alterius qua adurit,Sed q rebus aut materiis ſubiacentibus aut illuminat aliquid luce;aut infuſcat & obdurat ardore, Secundum hoc ergo forſaſſis & idurſaſſe d[er] deus cor Pharaonis;q iſlicet talis fuerat materia cordis ipſius:quæ p[enſi]tia ſo- lis iuſticiæ non ea parte qua illuminat;fed qua adurit & indurat exceperit, p[pter] hoc fine dubio q & ipſe af ſlgetebat hebræoq uitam in operibus duris;& q luto & latere conficere eos.Et erat ipſi cor eius ſed ea quæ cogitabat Juteu & limolum.Et ſicut materiá luti fol iſte uſiſibilis ſtringit & indurat;ita fol iuſticiæ his eſdem raditis qbus illuminat populum Israel:Pharaonis cor cui inerant lateæ cogitatióes;pro ipſis motuú fuoq qualitatibus indurabat,Hæc aut q ita ſe habeant;& non coem ut hoibus uidetur;hiſtioram famulis dei per p[um] ſanctú ſcribebat;oſtenditur etiá inde;q ubi refert ingemuſſe filios Israel;non dicit a luto neq; a latere neq; a paleis ingemuſſe eos;fed ab opibus fuis iqu[it].Et rurſum.Et aſcendit inquit clamor eoq ad deum.n[ò] dixit a luto & latere:fed itex; ab operibus fuis; p[pter] quod & ſubiúgit. Quia exaudiuit dominus gemitus ipſog; cum utiq; non exaudiuit eoq gemitum; qui n[ò] ex operibus clamant ad dominú.Hæc q[ui]s per exceſſum dicta uideantur:tamen locog; opportunitate c[om]oniti:nequaq[ui] judicauiimus omittenda:ma- xime cum habeant aliquid ſimilitudinis ad hoc quod dicit;hæc quæ inſuſcata eſt;quia deſpexerit eam fol. Quod utiq; oſtenditur ibi accidere;ubi peccatoq; cauſa p[cedit]& ibi inſuſcari uel aduri aligué ſole;ubi pecati materia ſubſiſtit;ubi uero non eſt peccatum;qol neq; adurere dicit;neq; inſuſcare,p[ic]ut de iuſto refer tur in p[almis].Per diem fol non uret te;neq; luna per noctem.Vides ergo quia ſanctos in quibus peccatoq; nulla cauſa eſt;fol nunq[ui] adurit.Vt enim diximus;duplicis uirtutis eſt fol:iuſtos autem illumát; peccatores uero non illuminat;fed adurit, quoniam & ipſi oderunt lucem:quia male agunt.Deniq; ob hoc & deus no- ſter ignis dicitur eſſe confu[m]ens.nihilominus lux in quo tenebræ non funſt;lux fine dubio iuſtis;& igniſe ſicitur peccatoribus;ut confu[m]at in eis omne quod in anima eoq; corruptibilitatis aut fragilitatis inuene- rit.Quod autem in multis ſcripturæ locis & fol & ignis non iuſibilis ſed iſte uſiſibilis ſed ille inſuſibilis & ſpiritalis die- tur;ip[ſe] etiam ſi ſi recenſas abundanter inuenies,Filiu matris meæ dimicauerunt in me;poſuerunt me culto- dem in uineis:uineam meam non cuſtodiui,Adhuc ipſa quæ ſuſca quidem pro deliſtis prioribus: formola uero eſt pro ſide & conuerſione etiam hæc dicit;aſſeuerans q filii matris ſue dimicauerunt non contra e[ra] ſed in ea.& poſt hoc bellum quod in ea geſſerunt;conſtituerunt eam uineag; cuſtodem;non unius uineat; ſed multarum,Adhuit aum[er] hæc eadem;q p[re]ter has quas a filii matris ſue cuſtodire poſita eſt; habuent aliam propriam uineam qua non cuſtoderit.Hæc eſt propoſiti drámatis fabula, Sed nunc inquiuramus quæ ſit mater ſonſa huius;qua[que] hæc allegat;qui ſint etiam filii eius qui dimicauerunt in ea;& c[of]ſecto bello tra- diderint ei uineas quas cuſtodiret;quaſi quæ non potuſſet ſeruare eas;nifi ab illis dimicatum ſuifſet, illam uero ſuſcepta aliaru cuſtodia uinearum;propriam uineam noluſſe uel non potuſſe ſeruare. Ad Galathas Paulus ſcribens ait.Dicte mihi qui ſub lege uiltis eſſe:legem n[ò] auſditiſ;Scriptum eſt enim:quoniá Abra- ham duos habuit filios;unum ex ancilla;& unum de libera, ſed iis quidem qui de ancilla ſecúdu carnem na- tus eſt;qui uero de libera ſecúdum repromiffionem quæ ſunt allegorica. Hæc enim fun[ti] duo ſeſtamentæ; unum quidem in monte Syna in ſeruitutem generans;quæ eſt Agar.Syna enim mons eſt in arabia; qui con ſertur huic quæ n[unc] eſt hieruſalem;& ſeruit cum filiis ſuis.Quæ autem ſurſum eſt hieruſalem:libera eſt;q eſt mater oium noſtrum, H[ac] ergo hieruſalem c[ae]ſtem dicit eſſe Paulus & ſuam & oium noſtrú credentiú matrem.Deniq; addit in poſterioribus & dicit, p[pter] quod frattres non ſumus filii ancillæ ſed libera, qua li bertate liberauit nos Chriſtus. Euidenter ergo Paulus pronúciat;q omnis qui per ſidem a X[p]o conſequiſt; libertatem; filius ſit liberæ;& hanc dicit eſſe ſurſum hieruſalem quæ libera eſt;quæ eſt mater oium noſtrú. Huius ergo matris & ipſa ſonſa filia eſſe intelligitur;in his qui dimicauerunt in ea;& conſtituerut eam cu- ſtodem uineag; Vnde uideantur iſt; qui tantú poſeſtatem habuerint;ut & bellú gererét in ea;& ordinaret eam uineag; cuſtode[n] non cuiuſcúq; humilis; aut conténendi loci ſuifſe, P[o]ſſum ergo & apoſtolos X[pi] ac ip[ci]bere filios matris p[o]ſæ;hoc eſt hieruſalem filios c[ae]ſtis;q p[ug]nauerunt prius in ita quæ ex gentibus c[of] gregatur, P[ug]nauerunt a[ut];ut uincerent in ea illos;quos prius habuit infidelitatis & in]obedié[n]a ſenſus; & oem elat[om];extollentem ſe aduerſus ſciam Chriſt; ſicut Paulus dicit; C[og]ita[ó]es deſtruentes;& oem alti- tudinem extollentem ſe aduerſus ſciam X[pi]. P[ug]nauerunt ergo non aduerſus eam; ſed in ea; hoc eſt in ſen[fi] bus & corde eius;ut deſtruerent;& depellerent oem infidelitatem; omne uitiu; o[ef]q; do[ct]rinas; quæ ei inter gentes poſitæ; falis ſophiſtag; aſſertionibus in]oluuerant. Fuit ergo apoſtolis X[pi] grande bellum; donec ex ea mendacii turres & muros peruerſæ do[ct]rinæ ſubruerent; donec iniq]tatis argumenta p[o]ſternerent;& opera- tes hæc atq; ſuccédentes in corde eius da[mon]es debellarent; V bi ergo effugauerút ab ea o[es] ſen[fi]us infideli- tatis antiquæ; non eam relinquút ocioſam;ne forte per ocium rurſus antiqua ſurrepát; & redeat quæ depul ſa fun[ti];fed dant ei opus; quod agat;& c[of]ſignát ei cuſtodiand uineag; V[ine]as accipiamus ſingula q[uc]que uolu- mia legis ac p[aph]etaq; E[ra]t.n, unuſq; eoq; ſicut ager plenus; qu[em] benedixit domiúus. H[ac] ergo iſt; uiri for- tes poſt uiſtioram bella ſeruanda ei & cuſtodienda consignát, n[ò] enim relinquút eam ut diximus ocioſam. ſed & euangeliſtag; ſcripta atq; ipſog; apoſtolog; litteras p[o]ſſumus ſimiliter uineas accipere; quas huic quæ ex gentibus c[of] regat; pro qua etiam dimicauerút; cuſtodiendas c[ol]édaf; tradiderút, Quod uero a[it];qa ſua

propriam vineam non cuſtodierit, illá poſſumus eruditioné dicere, qua unuſq[]c[]b exerceebaſt ante fidé: quâ ſi ne dubio credés relinquit ac deferit & ea quæ ſibi lucra uideban[]c: dicit p[]pter xpm detriméta, Sicut & Pau- lus gloria[]ſis legis obſeruantias & o[]em iudica[]c ſtituti[]ois gloriá: ſuiffi ſibi ut ſtercora: tátu[]t ut i[x]po inuenire tur: non habens ſua iuſticiá: quæ ex lege eſt: ſed iuſticiá: quæ ex deo e[]: Sicut ergo paulus accepta xpi fide: n[]o cuſtodiuit uinea ſuá: iuſuica[]c ſcilicet traditionis obſequia: & iccirco fortaſſe n[]o cuſtodiuit, qa cum plantata e[]ta deo uitis uera couerſa é in amaritudiné uitis aliena: & erat iá uitis Sodomog[]b uinea eo[]g[]: & palmes eo- rum ex gomorra, & botrus amaritudinis i eis & furor draconú uinú eo[]: & ſuror alpdu[]m inſanabilis: ſi a[]pud gentes erat plurimá huiuſmodi do[]c[]trinæ: quas poſt illa bella q[]bus pro fide & agnitione chríſt i a do- d[]oribus v dimicarú eſt: ſuperatas dicit: p[]uto q[]o[]ſo criminis loco duca[]t. Sicut cuſtodierit aliquis huiuſmodi ui- neas: & agrú colat ultra uenenatis & noxii c[]oftú diſeiplinis: nec mireris ſi his culpis aliquádo ſuiffi uidea tur obnoxia hæc quæ ex nation[]u diſperſione colligí: & iam chríſto ſponſa præpara[]ſt. Recordare quomo- do prima mulier ſeducla eſt: & í præuaricatione fac[]ta: quæ n[]o aliter falua fieri dici: n[]iſi per filio[]g. genera- tioné, illog[]b dútaxat: qui p[]manent in fide & charitate c[]u ſanctitate. Hoc ergo q[]d de adá & eua ſcribitur: ſic affeuerat apoſtolus. Myſteriú magnum eſt í chríſto & í eccleſia: qui eam ita dilexit: ut ſemetipſú traderet, p[] ea cum eſſet adhuc impia hæc ip[]ſa: s[]icut ip[]ſe dixit. Cú enim adhuc ſcdm tépus ip[]ii eſſemus: chríſtus pro no bis mortuus eſt. Et iterú, quia cum adhuc eſſemus inſideles: chríſtus pro nobis mortuus é. N[]o ergo mirum eſtú hæc quæ ſeducla, & í præuaricatione fac[]ta: & quæ ip[]ſa ſcdm tempus ſuit & peccatrix talé dica[]t uinea coluiffie e[]to p[]re: cum adhuc impia erat: quâ relinquere debuerit: & nequa[]q omnino ſeruare. Quod ſi etiá ter ium explanati[]oís locum placet exequi referamus hæc ad unáu[]q aiam, quæ couerſa ad deum & ad fidé uenien[]s: patitur fine dubio cogitationú p[]ugnas & oblu[]c[]tati[]oés daemonú: reuocare eá nitentiú ad prioris ui tæ illegeres: uel iſidelitatis erroré. Sed ne hoc fiat, ne ue rurſum daemonibus i ea tantú liceat. proſpexit di- una p[]uidentia: ut paruulis quibuſq[]b & his qui pro ſemetipſis aduerſus aftutias diaboli, & daemonum pu- gnas dimicare non poſſunt utpote infantes adhuc & la[]c[]tantes in chríſto: d[]aret angelos p[]pugnatores & de ſenfores: qui uelit tutores & p[]cutoras c[]oftituti ſunt a deo eo[]g[]b qui in iſirma ætate poſti pro ſemetipſis ut diximus: p[]ugnare non poſſunt. Et ut hoc c[]u maiorí fiducia agant: c[]oſcedí: eis ſemp uidere faciem patris qui í c[]eſtus eſt: & í toſus p[]uto eſſe paruulos: quos uenire ad ſe chríſtus iuſtí: & non finí ph[]iberit: & quos ſem- per dixit uidere fac[]ie patris. Nec tibi c[]otradiú uideaturí: ei quæ hæc anima quæ ad deu tendí: matris ſue fili- os appellat. Si ení a[]iarú mater hieruſalé c[]æleftis eſt: & angeli nihilominus c[]æleftes nominant[]e: nihil diſſoná- s[]c[]oueniens: ut q[]bus unus é p[]ater deus: una ſit hieruſalem m[]: Quod uero ait Vineá meá non cuſtodiui, i fituta illa ac mores & propoſitú in quo exerceba[]ſm ſcdm ueterem homín[]e uiuens indicare uide[]ſt laudabili- ter a ſe non e[]s ſeruata, ex quo a[]t adiutorio angelog[]b dimicauit & uicit eá penitus a ſe effuguauit ueteré ho- miné c[]u ac[]tibus: c[]oftitutus eſt: ab eis uinea c[]uſtos ſenfu[]ú ſcilicet & dogmatú diuino[]g[]: ex q[]bus po- ltuinú bibere, quod l[]ætificet cor eius. Annuncia mihi qué dilexit aíá mea, ubi paſcis: ubi cubas in meridie æ forte efficiat l[]icut adoperta p[]uper greges ſodialiú tuo[]g[]: Adhuc p[]oſa loqui[]t é t[]hæc: ſed ad ſponſum & n[]o iá ad filias hieruſalé, l[]gíſ ab initio ubi ait Oſcule[]t me úq[]b ad hunc locú ſup greges: c[]ucla quæ dicta ſút uer ba ſút p[]oſa[]: Sed primo ſermo eius ad deu ſaftus é, ſecúdo ad ſponſú, tertio ad adoleſcétulas, iter quas & p[]o- ſum media quæda[]t ut ſe drámatis huius ſpecies habet quaſi meſochorus effe[]ctá: n[]úc ad ip[]ſum, n[]úc etiam ad filias hieruſalé ſelp[]dés dirigit uerba. Hoc ergo n[]unc ultimos ſermones fuos ad ſponſú fací, requirés ab eo ubi paſcat in meridie, ubi collocet gregem: uerens nedum requirit eum, incurrat in ea loca ubi ſodales p[]o- ſi locatos per meridiem greges ſeruant. Oſtenditur autem per hoc quia ſponſus hic etiam paſtor ſit. In ſu- nioribus autem didicermus e[]m eſſe & regem pro eo fine dubio q[]b homines regat, paſtorem uero pro eo q[]b oues paſcat: ſponſum autem pro eo q[]b habeat ſponſam: quæ cum eo regnet ſcdm q[]b ſeriptum eſt. Aſtitit re- gina a dextris tuis in ueſtitu deaurato. Hæc interim continet drámatis ip[]ſius: qui eſt quaſi h[]istoricus ordo. Nunc autem prægiuam myſticam, & p[]i oportet præuenire paululum ea: quæ in poſteriori- bus proferenda eſt, quo quis effe[]ctus fit horum ſodalium pateat: memoremus illud quod ſcriptum é quia i reginæ ſunt, Ix, ſed & ex his omnibus una ſit columba: & una perſecta ac particeps regni, cæteræ uero iam i regi[]o[]res ſunt quæ, Ixxx, appellantur concubinæ. Adoleſcentulæ uero quarum numerus nullus eſt: poſt ordi- nem concubinarum ponuntur. Iſtæ autem omnes animarum earum differentiæ ſunt: quæ in chríſto credé tes diuérſis eí affe[]ctibus ſociantur. Vt uerbi gratia dicamus Omnem eccleſiam per illam figuram corpus e[]c chriſt apoltolus dicit, in quo corpore diuerſa membra eſſe pronunciat, & alios eſſe oculos, alios manus, ali os etiam pedes: & ſingulos pro operum ſtudiorúb[]q[]b ſuorum meritis in membra corporis huius aptari. Secú dum autem ſpeciem & hæc intelligenda ſunt, & alias quidem animas putandum eſt in hoc ſponſali dram- mate quæ magnificenti[]orí affectu ſponſo atq[]b illuſtriori ſociantur, apud eum reginarum loco & affe[]ctu ha beri, alias quarum inferior fine dubio in proſe[]ctibus & uirtutibus honor eſt: concubinarum loco duci, & alias adoleſcentularum, quæ uidentur extra aulam quidem poſita: non tamen extra urbem regiam. Poſteri or[]es uero & poſt omnes quæ ſupra memorata: ſunt eſſe eas animas: quæ oues appellantur. Si uero perſpici- ores uero & poſt omnes quæ ſupra memorata: ſunt eſſe eas animas: quæ oues appellantur. Si uero perſpici ores uero & poſt omnes quæ ſupra memorata: ſunt eſſe eas animas: quæ oues appellantur. Si uero perſpici

185

aliquid & ſequeſtratum habentes;& quod non ſit cum animo ſponſi quandoquidē refugit ſpōſa;& ueretur ne forte incurrat ſodalium greges;dum ſpōſum ſuī regrit.Sed & qd dixit ne forte efficiar nō adoperta;ſed ſuī cut adoperta:regre ne forte inuat p hoc eſſe aliqſ sodalium qſ ſpōſa habentes ſt iplas habituſ ſpōſale;& eſe adopertas;& ſicut apostolus dicit uelamé & ptaté habêtes ſup caput;& ut manifeſtior ſermōis huius explanaſto fiat ige; qſ drámatis ordine qd diciſ exequamur. Expofcit ab ipſo ſpōſo (uo ſpōſa;ut ei locu ſecreti) ſui indicet & qetis:quádoqde amoris ipiens etiá per meridié cupit audire ſpōſu:eo p[icipue tpe quo clanor lux & ſplédon diei p[efectus & purus eſut aſſiſtat ei oues p[acſeti uel refrigeranti,& ſtudioſe uult uiá diſcretq ire ad eum debeat;ne forte li nō fuerit edocta itineris huius anſractus;icurrat greges ſodalium;& uideaf ſimi lis eſe alicui illag; q adopertā ueniút ad ſodales eius:nec pudoris curā gerut;aut uerenſ p[affim diſcurrene; & multis apparere. Ego aút quæ a nullo inquit alio uideri uolo nifi a te ſolo;icire deſidero; quo ad te itine re uéiam;ut ſecretu ſiſt nemo ſit medius;ut malus arbiter peregrinus;& alienus nō occurrat. Et forte ob hoc requirit iſta loca;in qbus p[acſit ſponſus oues fuas;& oſtedit ei uerecúdi ſua;pro qua nō uult incorre ne greges ſodalium;ut ille ſegreget oues fuas a ſodalibus;& ſeorſu p[acſat;ut non ſol ſpōſa nō uideaf ab aliis ſed & arcanis & iſeſabiliſbus myſteriis ſponſi ſecretius p[ruaſt. Nunc ergo uideamus per lingula;& primo qui dé uide ſi p[offimus dicere;q dominus cuius portio ſuit iacob;& ſuniculus hæreditatis eius iſraeſi p[ie intel ligendus ſit p[onſus. Sodales uero angeli illi;ad quog numeg; cù diuideret excelfus gentes;& diſpergeret ſt lios adá;ſtatuit terminos gétium ſedam numeg; ut ait angelog; dei; & iſt ſint fortaſſis greges ſodalium ſpōſi gentes cùctæ quæ uelut pecora ſub angelis p[altoribus cōſtitutæ ſut. Grex uero ſpōſi ille ouiú dicat;de q bus ipſa in euangelio ueritas dixit. Oues meæ uocé meá audiét. Víde enim & obſeruanter intende: quónia dixit oues meæ qſi ſint & aliæ oues quæ nō ſint eiues;& ipſe in aliis dixit;uos non eſtis de ouibus meis quæ ſingula huic occulto myſterio cōuenienter uidebunſ aptari. Quæ ſi ita ſe habent;cōpetenter ſpōſa unílcul iuſq; ſodalium gregé ſp[onſa] eius iſtelligi uoluit: qua adopertam noſuait. Sed quónia certa erat q[up]o[es] illas ſpōſa eſt:nō uult ſimilis uideri alicui illag; ut p[ote]que ſciret tantu ſe debere præcellere illas ſodalium p[on]ſas q[es] ſponſa nominat uelut adoptas;quátu eminentiæ ſp[on]ſus ſuus h[ear]t ad ſodales. Sed & pro hoc adhuc ui debitur p[unc]tandi cauſas habuiffe;quádoqde boni p[altoris] ſcit eſt iſtuiu;ut optima ouibus p[alcua] requirati; & ut uiridantia atq[que] opaca quæq[es] ad requi nemora meridiani aſtus iueniat. Quod q[ed] ſodales ſponſi facere neſciut;nec iſelligédis p[alcuis] aut ſcientiæ tantum;aut ſollitudinis gerat; & ob hoc dixit: Anniúa mihi ubi p[alcuis] ubi cubile h[es] i meridie cupiés tps ſcilicet illud quo copioſus múdo lumé iſundit; qu[uo]m gis merus eſt dies & purior; & florulentior eſ lux. T[uc] inq[it]. Annuncia mihi o tu quem d[ilexit]ia meá; ubi p[alcuis];ubi cubile h[es] i meridie:ne forte efficiar ut adoperta ſup greges ſodalium tuog[que]. Nouo nunc nomine ſp[on]ſa appellauit ſp[on]ſum. Iciés.n. ipſu eſſi filiú charitatis;ímo ipſu eſ charitaté; quæ ex deo eſi; q[ui] uocabuli ei iſtud p[ou]ſuit qué d[ilexit]ia meá; & tamé n[ò] dixit qué d[ilexit]ia ſed qué d[ilexit]ia meá;iciens n[ò] q[ui]cung[que] d[ile]tióe; ſed ex tota aia; & ex totis uiribus; & ex toto corde habédá eſſe dilectioné ſp[on]ſi; ubi p[alcuis] iqt; & ubi cu bile habes. P[uto] aút q[ue] & p[ppha] de hoc loco;qué nunc ſp[on]ſa diſcere ab ſponſo deſiderat & audiét; etiá ipſe ſub eod[em] poſtus p[altore] dicat. dominus regit me, ſiué ut i alii legimus: dominus p[acſit] me & nihi mihi deerit. Et quónia iſcibat alios p[ato]res; uel ignauia uel iperitia faciét; greges i locos aridioribus collocare: & de hoc optimo p[altore] dominus dixit. In loco uiridi ibi me collocauit. Sup aquá reſeſtioris educauit me oſtédés p[altoré] h[uc] n[ò] ſol ſubundantes aq[us] ouibus ſuis; ſed & falubres & puras; & quæ p[]oia reſicíat p[uide] re. Sed quónia ab hoc ſtatu quo ut ouis ſub p[altore] deguerat;cōuerſus ad rónabilia i excelfiora p[ac]ſcit; idq[ue] adeptus eſ per cōuerſioné; ſubiuunxit & dixit aiam meá cōuertit. E duxit me ſup ſemitas iuſticiæ apter nomé ſuú:hinc ueq[que] oſtédés quádoquidé i hoc p[ficeret] ut iuſticiæ iederer uias. iuſticia aút ſine dubio ipugnan[te] ſe iuſticiá patiſ; & neceſſe eſt eǔ qui iuſticiæ iter iederit; h[re] p[ugnas] aduerſantiú fide cōuerſus & ip[er]. Div[it] ergo de eis. Ná & ſi ambulem i medio umbræ mortis:n[ò] timebo mala: quónia tu mecú es. poſt h[ac]ue ro q[ui] gratiá referés eſ; qui ſe p[altoralibus] ibuerat diſciplinis. Virga inq[it] tuá b[aculus] tuus; q[ibus] iſtiruus uideor ad p[altoris] officium; ip[ſa] meá cōſolata ſut. Hinc uero ubi uidit e ſa p[altoralibus] p[alcuis] ad rationab[les] cibos & myſtica ſecreta tranſlatú; addit & ſubdit. Paraſt i cōſpectu meo méſam aduerſus eos;q[ui] tribulát me. Impinguait i oleo caput meú; & calix meus i[ebrians] q[u] præclarus eſ; & miſerícordia tua ſub ſequeſt me oí bus diebus uitaſ meæ;ut inabité in domo domini i lógitudine dieq[que]. Illa ergo prima ideſt p[altoralis] inſitu tio iinitiú eoq[que] ſuit; ut i loco uiridi collocatus; ſup aquá reſeſtioris educareſt. h[æc] uero quæ ſequunq de p[le]ctibus ad p[reſectioné] requirunt, & quónia de p[alcuis] & ueriditate p[po]ſuimus;cōueniens etiá uideſt de euan g[eliu]s cōfirmare q[ue] d[iximus]. Inueni etiá ibi p[altoré] h[uc] bonú de p[alcuis] ouiú diſerété, ubi ad hoc q[ue] p[altoré] ſe p[ſiteſ; etiá oſtíu ſe eſſe cōmemorat; & d[icit]. Ego ſum oſtíu.p me ſiq[us] iſtroierit saluabíſ; & iſgredietur, & re g[redieſ; & p[alcua] iueniet. H[uc] ét n[unc] ſponſa p[rae]cunſtatur; ut ab eo audiát & diſcat; i quibus p[alcuis] oues agat; uel in quibus amœnitatibus meridianos p[erc]curret aſtus;meridié appellans illa ſcilicet cordis ſecreta; quibus clariorem ſcientiæ lucem a uerbo dei anima conſequitur. Hoc enim tempus eſt: quo ſol excelfiſt circuitus ſui uerticem tenet. Siquando ergo ſol iuſticiæ chriftus eccleſiæ ſue excelfa & ardua uirutum ſua rum ſecreta manifeſt: at]mœna eam p[alcua] cubiliaq[que] meridiana uidebitur edocere. Nam cum adhuc iiniti habet diſcendi; & prima ut ita dicam; ab eo ſcientiæ ſuſcipit rudimentat; tunc d[icit] propheta. Et adiuuabit eam mane diluculo. Nunc ergo quía p[er]ſeſtiora iam quærit; & excelfiora deſiderat; meridianuſ ſcientiæ: lu men exp[oc]it. Hinc p[uto] & Abrahæ poſt multas eruditióes; quibus apparés fibi deus ibuit eǔ de ſingulis & docuit. poſt refer[at] q[ue] uſiſus ſit eǐ deus ad quercu[m]ambraſe ſedéti ad oſtíu tabernaculi ſui meridie. Sed reſp[ociens] inquit oculis ſuís & uidet; & ecce tres uiri ſtabát ſup eǔ. Quod ſi credimus h[æc] p[iritu] ſactú ſcripta:

non puto fruſtra placuiffe divino ſpirituuiut etiam têpus & hora uſionis ſcripturæ paginis mandareſt: nifi & horaſtius & têporis ò aliquid cōſerret ad ſcientiá filiis Abrahæ, qbus utiſc ficut opera Abrahæ facièda ſta & uſiſationes iſtæ ſperandæ ſut. Quis enim poteſt dicere: nox præceſt: dies aŭt appropiquauiut: ſcuf in die honefc ambulemuſs: nô n i cōmeſtationibus & ebrietatibus: nô in cubilibus & ipudiciis: nô i cônteniòſe & aulatione: & cú hæ omnia tranſerit ſupergreſſus: uidebiſ têpus hoc: qd nox præceſſit: & dies appropinguauit, & ſelſinare nô ad initiú diei fed ad meridiêut & ipſe ad gratiam puèniat abrahæ: Si eni lux quæ i plo: eft méris: & puritas cordis clara fuerit & ſplendid: ilſte meridianu† têpus in ſemetipfo habere uidebitur & per hanc puritare cordis qú deu meridiè poſtus deu uidebit: ſedens ad quercu† niábræ: quod ad uſioné itér pretatur. Apud uſioné ergo ſedet i meridie: qui uacat ad uidendu† deu. Inde deniq: nô dici† ítra i tabernacu lúſed foris ad ofu† ſedere tabernaculi. Foris etení eſt extra corpus poſita mens eius: qui lóge eſt a corporali bus cogitionibus: lóge a carnalibus defideriis: & iò ab his omnibns foris poſitú uſiſtat deus. Eiuſde: quoque eſt myſterii: & ió leſoph cú & frattres fuos ſuſcepiflet i ægypto: in meridie eos paſcit: & i meridie adorát eum cú muneribus. Propter ea deniq: puto & de his: quæ iudaei i ſaluatore cômiferunt: nullú euangeliſtatum uoluiffe ſcribere: qa meridie hæc geſta ſunt: cú utiſ: ſexta hora non aliud q meridianum tempus oſtê datinullus tamen meridiem nominauit. Sed matthæus ita dixit: ab hora aŭt ſexta tenebræ ſactæ ſunt ſup omnem terram ufq: i hora noná. Lucas uero: erat iá qú hora ſexta: & tenebræ ſactæ ſunt ſup oêm terrá uſque in hora noná deficiente ſole. Sed & marcus. Cú autem eſſet ſacta hora ſexta tenebræ ſactæ ſunt ſup om nem terrá ufq: i hora noná. Vnde appareſt: quia in uſitatione qdem abrahæ & i conuiuio patriarcharum apud iofeph non idigebat: ut tempus ilſtud ſub nomine ſexti numeri ſignificareſt: ſed ut meridies diceretur Volebat enim ſpóſa quæ iá tunc i illius adúbrabatur: idifícere ubi paſceret ſpóſus: & ubi haberet cubile: & iò meridiem nominat. Euangeliſtæ uero i his quæ narrabant non meridianum têpus: ſed horæ ſexta numeſque requirebant: ad arrandu† ſcilicet ſacriſcium hoſtæ eius: quæ oblata é i die paſchæ pro redemptione hois: qui in die ſexta formœſt eſt a deo: poſtua q terra produxit animá viuientem ſcdm genus quadrupedia & reſentia & beſtias terræ. Ob hoc igitur i præſenti loco illuminari ſponſa defiderat pleno ſciëtæ lumine: ne p iperitiam errás i aliquo: ſimilis efficiat illis doctog: ſcholis: quæ non p ipſam dei ſapientiá: ſed per philoso: phog: & principú huius mundi exercent: Hoc enim & apoftolus dicere uidec: i eo ubi ait. Quia loquumur dei ſapiët: i myſterio abſcòditáqua nemo principum huius mundi cognouit. Et itege: hæc eadé ſignificat cí dicit. Nô enim ſpiritum huius mundi accepinibus: ſed ſpiritu† q ex deo eſt: ut ſciamus quæ a deo donata ſunt nobis. Ob hoc ergo requirit ſpóſa xi† meridiana cubilia: & plenitudinem ſcientiæ poſcit a deo: ne uiuède: eſſe ſicuta ex philoſophog: ſcholis: quæ adoperta nofaturo: pro eo q plenitudo ueritatis apud eos te dta é & adoperta. ſpóſa aŭt xi† dicit: Nos auté reuèlata facie gloriá dei ſpeculamur. Nifi cognouers te o bo na ſiuе pulchra itér mulieres: egredere tu i ueſtigiis gregú & paſce hædos tuos i tabernaculis paſtoge. Vniu: ut Chilonis ſcilicet ex ſeptem: quos apud græcos ſingulares ſuifle i ſapientia ſama côcelebrat: hæc itér caëra mitabilis ſeré: eſſe ſnia: qua ait. Scito te ipfú: uel cognoſce teipſú. Quod tamé Salomô qe pceſſiſe omnes hos tpe & ſapientia: ac regæ ſciëtia i præfatione noitra docuimus: ad animá qualiſ ad mulieré ſub còm natione quadá loquês dicit. Nifi cognouersi temetipſam o pulchra inter mulieres: & agnouers pulchritudinis tæ cauſas i de ſeleendere q ad imaginé dei ſacta eſper qd ineſt tibi plurimu† naturalis decoris: & cognouers q pulchra eras ex iinitio: quis & nucé iá precellas caëteras mulieres: & pulchra inter eas ſola dicaris: tamen nifi cognouersi teipſa quæ lis: nô eni ex còparatione inſerioru† uolo boná uideri pulchritudiné tuá: ſed ut tibi ipli & decori tuo collata atq: exæquata respondeas. Quod nifi ſceris: iubeo te exire: & in ultimis gregum ueſtigiis collocari: & iám non oues neq: agnos: ſed hædos paſcere, illos uidelicet: qui pro prauitate & laſciuia a finiſtris ſfatuti ſut regis i iudicio præſidentis: & cum tibi introducſæ in cubiculum regum oſtê derem quæ ſuma ſunt bona: si non cognouersi temetipſam: oſtendam tibi etiam quæ ſunt ultima mala: ut ex utroſe proficias: tam malog: metu: q bonog: deſiderio. Si enim neſcieris temetipſa: & i ignorantia tui uixeris: nec ſcientiæ ſtudium geſſeris: fine dubio nec tabernaculum, pprium habebis: ſed & per paſtorum tabernacula difcurres: & nunc in illius tabernaculis paſtoris paſces hædos i quiuet animal ac uagum: & pec catis deputatum. Hæc autem patiens eris donec rebus ipſis & experimentis intelligas: quantum mali ſit ani mam neſcere ſeipſam: neq: pulchritudinem ſuam: per quam præcellat caëteras non uirgines: ſed mulieres: ilas ſcilicet quæ corruptionem paſſæ ſunt: nec in uirginitatis integritate permanerunt. Hæc ſunt quæ ſpon fus poſt illa omnia quæ locuta fuerat ſponſa: auſtera quadam còminatione ſpóſæ animos ad agnitionis ſuæ curam ſuſcitans: per ordinem propoſiti dràmatis dicit. Sed nunc conſequenter: ut caëra ad chriftum hæc & ad eccleſiam referamus: qui ad ſponſam ſuam: ad animas ſcilicet credentium loquês ſummá ſalutis & be atitudinis in ſcientiæ agnitione constituit. Quomodo ergo anima cognoſcat ſemetipſa: nec facile puto nec breuiter explicari poſſe: tamen pluribus pauca ex multis aperire tentabimus. Videtur ergo mihi duplici mò agnitionem fui: animam capere debere. Quid quidé ſit ipſa: & qualiter moueatur: ideſt quid in ſubſtantia: & quid in affectibus habeat: ut putà ut intelligi ſi boni affectus ſit: aut non boni: aut reſi: ppoſiti: aut non reſi: & quidem ſi reſi ſit: ſi erga omnes uirtutes eundem tenorem habeat: tam i itelligendo: q in agendo: an erga neceſſaria tantum & quæ in promptu ſunt. Et utrum in eo ſit ut recipiat profectus: ut augueſt i itel leſu terum augmétog: uirtutúan i in ilſo ſtet & reſideat: in quod potuit peruenire: & utru† erga ſemetipſa tâtúmodo uacet excolendam: an ut aliis prodeſſe & còſerre aliquid utilitatis ſtudeat: uel in uerbo doctrinae uel i exéplis geſtoge: poſſe. Si uero cognoſcat ſemetipſa: nô eć boni affectus: neq: reſi ppoſiti: in hoc ipſo ut itelligi: utge ei fatis deſit: & pcul a una uirtutú ſit: an ipſa iá poſita ſit: ſciatoq: uiuere & icedere iam cono-

tur: cupiens quæ in ante sunt apprehendere; & retro sunt obliuïcifed nôdû appropinquauerit aut proxima quidem fit: nondum tamé ad perfectionem uenerit. Sed & utrù in eo opus uideſ éc aia cognoscet femeiſipfam ſcire: ſi hæc ipfa quæ operatur mala: ea ex affectu & ſtudio operetur: an fragilitate quadam & ut ille ait: q[ui]s nô ulte agès: & quæ odit faciens: & rurſus ea q[ui] bona ſut affectibus & recto p[ro]ſito gerere uideaf, uerbi g[ra]: Si iracùdiá apud aliquos q[de] c[oh]ibet: apud aliquos aŭt effeſt: an ſemp e[ra] cohiber: & apud nullú oino p[er]ſert. Similiter & iuſticia: ſi in aliquibus q[de] negociis uincit: i aliquibus aut recipit: an i oibus oino nô recipit, ita & timoré: aliaq[que] ſimiliter q[ui]tutibus uidenſ eſſe c[ô]traria: adhuc & iſtud opus e[ra] aia cognolé tis ſe: ſi gloriæ multú cupida ſit: aut parú aut oio nihil. Quod inde colligit: ſi laudibus multú aut mediocri ter delecteſ: aut oino nihil, et ſi in obprobriis fatis: aut paſe aut oio nihil c[ô]tristeſ. Sed i ando & accipien do: cognoſcentis aiai: ſemetipſam ſut quædaí idicia ſi q[de] tribuit & præbuit ita c[ô]municabili affectu: & quaſi cui æquaté haberi inter hoies placeat: An ut ille ait ex trifucta: aut necessitate: uel certe gratiá ſiue ab ac c[ipientibus]: ſiue ab audientibus quarés, Sed & in accipiendo aia quæ cognoſcit ſemetipſa: ob ſeruabitur, utu indifferenter h[ea]t ea quæ accipit: an uelut ſup aliquo bona gaudeat. Sed & intellecu p[é]abit ſemetipſa h[ui]uſmodi aia: ut cognoſcat an facile mouea: cuiuſcuq[que] uerisimilitudinis iudicio: & ſubrepac[que] eu arte uel ſuui tate: uel calliditate ſermonú: an raro hoc: an nunq[ui] oino patiaſ. Sed ſuſcienti hæc i hoc agnationis genere a nobis dicta: P[oſ]ſible eſt ení uolenti hoc: ſimilitudine & alia innumera colligere q[bus] cognoſcere ſemetipſa: aia probeſ: & pulchritudiné ſua qua[da] ad imaginé dei in c[ô]ditione ſuſcepit: ſi reparare ac reſtituere potuerit contéplari. H[oc] iſiſ é quod prælens ſermo ſub ſpecie mulieris aiam docet: ut cognoſcat ſemetipſam: & ait. Nifi cognoueris temetipſa: hoc eſt nifi per ſingula quæ ſupra memorauimus duxeris ſenſus tuos: & diſcreti oné ſingulorú tenueris quæ agenda ſint: quæ caučia: q[de] deſit tibi: & q[de] q[und]e endundet: q[de] emendandum ſit quid uel ſeruandú. Sed ſi uolueris indifferéter agere íter c[æ]teras aías coíſ uitæ hoium: quas hic mulieres appellat inter quas tu pulchra es: utpote quæ iá & ofcula uerbi dei ſuſcepis: & cubiculis eius arcana p[li]ſexeris, ſi n[ui]q[ui] non te cognoueris: ſed id differenter: & ut coe uelugus agere uolueris: ex i uel ſtigus gregum, i. eſto in reliquo grege: ſi nihil egregiú poſt hæc oia quæ í te collata ſut agis: neq[que] temetipſa cognolces a c[ô]uerſatione gregali ſequeſtraueris & eris non ſolú í grege ſed i uel ſtigus gregum. V[it]imus ení ſiet & nouilſimus: q[ui] primatus tu oos n[os] intellexerit. Et ob hoc ubi iá h[ae]c neglexerit: neceſſe é ut c[ir]cuferaſ: oi uento doctrínæ ad deceptio- nem erroſ: ita ut n[ao] q[dem] apud illú paſtoré, i, doctore uerbi tabernaculú ponat: n[unc] uero apud alium, & ſic ubiq[que] c[ir]cuferaſ: p[al]cés n[ó] oues q[de] eſt animal ſimplex ſed h[æ]dos laſciuos, i. & inq[et]os ſenſus atq[que] ad peac[ato] ſeputatos diuerſis doctoriibus excolens ad hoc ip[er]ſus q[ui] quæſtits, & h[ae]c erit poena culpæ illius aliaq[que] p[er]ſam non cuſtoderit agnoſcere; & illú ſolú ſequi paſtorem: q[ui] animam ſua poſuit pro ouibus fuis. H[ae]c é una ſpecies: qua i[nt]elligere ſemetipſam aia in affectibus & actibus fuis debeat, lla uero alia pars, p[u]fndior eſt & difficilior: qua iubec[que] aia quæ tamen iam i mulieribus pulchra eſt agnoſcere ſemetipſam. Quod ſi obtinere potuerit ſperet ſibi bona oia: ſi minus: ſciat exeuðú ſibi poſt uel ſtigia gregú: & p[al]cédum h[æ]dos i tabernacu lis paſtorú alienorú a ſe. Videamus ergo & incipiamus p[er] uiribus etiam h[uius] partis agnitioné diſcutere. Di[ci] per p[pe]heta ſermo diuinus. Illuminate nobis lumen ſic[ia]: Sed in donis ſpiritalibus unú quidé donú mai m[ui]u eſt: q[de] per ſpiritum ſanctú ministré: ſermo ſic[ia]: cuius ſic[ia] opus illud principale eſt: q[de]n i evangelió c[ui] c[u]dú Matthæu quidé ita dicit Nemo nouit filiú n[ifi] pater: neq[que] p[re]m q[ui]s nouit n[ifi] filius: & cui uoluerit fili us reuelare. In luca aŭt ita ait Nemo ſcit q[de] ſit filius n[ifi] p[re]t: & nemo ſcit q[de] ſit p[re] n[ifi] filius: & cui uoluerit fili us reuelare. Secúduí oannem uero ita ſcriptú é Sicut agnoſcit me p[re]: & ego agnoſco patre: In, x[li]u: uero p[al]mo dicit. Vacate & cognoſcite: quoniam ego ſui deus, Legit: principale munus ſic[ia] eſt cognoſcere trinitatem, Secúdo uero i loco cognoſcere creatura: eius: ſed m[ui]u e[q] dicebat. Ipſe enim noui h[oc] quæ ſut: ſicam ueram ſubſtatiá m[ú]di: & uirtuté elemétorú: initiú: & finé: & medietaté reporú: & reliqua. Inter h[ae]c ergo aiai eſt q[de] d[á] etiá ſui agnitio: p[ro] qua[da] ſire debet quæ ſit eius ſubſtatiá: utrú corporea uel incorporea: & utru ſimplex uel ex duobus aut tribus: an uero pluribus c[ô]poſita. Sed & iuxta quorúda q[æ]ratióes utrú ſacta an oino a nullo ſit ſacta: & ſi ſacta ſit: qu[o] ſit ſacta. V[tr]ú ut putant aliqui í ſime CORPORIS corporis corporis neceſſitas extitiffe credaſ: an prius & olim ſacta ob aliquam c[am] ad corpus ſumédú uenire æſtimet[que]: & ſi ex ca aliqua in hoc deduci credi: qua[que] lla ſit cá ut agnoſc poſſit: ſcientiæ opus eſt. Sed & illud requiritur: utrú ſemel tantum corpore induatur: & id poſtmodum depoſi- tum ultra n[ó] quærat: an c[u] ſemel ſuſceptum depoſuerit iterum aſſumat. & ſi ſecundo ſumptum ſemper ha beatean aliquando iterum abiiciat. Et liquidem ſed m[ui]u auctoritatem ſcripturarú consumatio imuteſ: m[ú]di & corruptibilis ſtatus hic í i[cor]ruptibilem mutabitur: ambiguum n[ó] uideri: q[ui] in præſentis uitæ ſtatum ſe c[undo] aut tertio in corpus uenire poſſit. Nam ſi recipiatur hoc: neceſſario ſequitur: ut h[ui]uſmodi p[u]ſeſſio nibus conſequentibus finem neſciat mundus: & adhuc cognitionem ſui anima requirat: ſi eſt aliquis ordo: aut ſunt aliqui ſpiritus eſuſdem ſubſtantiæ cum ipſa alii uero n[ó] eſuſdem: ſed diuerſi ab ea: ideſt i ſut & alii ſpiritus rationabiles ut ipſa eſt: & alii carentes ratione: & ſi eadem é ip[er]ſus quæ & angelorum ſubſtatiá quo- niam rationabile a rationabili nequaq[que] diſſerre creditur. Aut ſi non eſt quidem talis per ſubſtatiá: ſed eſt talis per gratiá: ſi meruerit: an non poſſit oio ſimilis effici angelis: n[ifi] hoc naturæ ſuæ qualitas aut ſimilu- do receperit. Reddi enim poſſe uidebitur quod amſſum eſt: non tamen conferri id q[de] ex initio c[ô]ditor n[ó] dederit. Sed & hoc adhuc ad cognoſcédá ſemetipſa: aia regrat: ſi uirtus aia e[ra] eius accedere p[ot] & decedere an eſt imutabilis: an acq[ita] ſemel ultra n[ó] deſculit. Et quid opus eſt plura c[ô]memorare: q[bus] ex caíſ ſemetipſa

cognofat animæ ne forte fi neglexerit perfecte femetiplam cognofcere exire iubeatur in ueftigiis gregum & pafcere hædos & hoc nô in pprio tabernaculo:fed in tabernaculis paftog: cù præfto fit uolèti hæc perle qui largiflimas occafiones ex his quæ fupra memorauimus fumere:in quibus ſefe exercere in fermone ſci-entie: pro uiribus poſſit. Dicant: uero hæc a uerbo dei etiæ ad animam quæ i pſeſtibus qdcé poſita eſt:non dì tamen ad ſumam perfectionis afcédit, quæ pro eo qdem q proficit afcuit pulchra diciet. Vt át peruenire poſ-ſit quo ad iſ perfectiœm fiat: ad eam còminatio neceflaria. Quod nifi per iſta ſingula quæ ſupra diximus ſe metiſpà cognouerit: uigilàter exercuerit i uerbo dei & lege diuina còtinget ei de his ſingulis opiniones col ligere diuerſo: & qui homines nihil egreiù:nihil ex ſpiritu ſancto locutos,hoc eſt enim ire in ueſtigiis gregiù: & eoq: doctrina ſeſcari: qui ut ſi, iſpi permanſerint pedatores: nullu peccantibus remedium puide re poterint. Quos qui ſequiſ hædos uti: qui peccatoru indiciù tenent: uidebitur paſcere: circuiens taberna cula paſto: duieras ſelicet ſeſtias philofophorù. Intuere ergo plenius q terribile eſt quod ſub hac adum-bratur figura. Exii inquit in ueſtigiis gregiù. Quaſi ad eam loqui: quæ intus iam fit anima: & intra myſte-ria collocatos, pro eo tamen q negligat femetiplam cognofcere: & requitere qd fit: & qd uel quomodo age re debeat qd ue non agere dicitur ei: exi tu quaſi quæ ob hanc deſidiæ culpá foras mittaf ab eo qui præſt. Sic ingens animæ periculum eſt: ſcientiam ſui agnitione: negligere. Sed fortaſſe qa duplicem exſpofitioné dedimus agnitionis ſuae animæ: uidebitur cuipiam ſcdm eam quidem quæ de moribus & de actibus ſuis di ſutere negligit. & inquirere de pofeſtibus ſuis: aut pfcrituri de uitiis merito ei dici: exi per quod uideatur. quaſi de interioribus ſoras propelli. Si uero ſcdm æditionem aliam qua diximus q naturam ſubſtatiáq: ſu-ani agnosci debeat: & ſatum uel in quo fuerit: uel in quo erit: graue credeſ. Quæ enim facile talis anima in uenietur ita perfecta: ita præpotens: cui horu omnium ratio & intelligentia pateat. Ad hoc reſpondebimus quoniam ſmo qui habef in manibus nô ad omnes animas fit: neq: ad adolescétulas hic quidé loquitur ſpo-ſusineq: ad cæteras mulieres: neq: ad oſtoginta còcubinas: aut ſexaginta reginas: fed ad illa quæ iter omnes mulieres ſola pulchra dici: & perfecta. Vnde apparet ad dilectas qibq: animas hæc dici: qbus cù gratia mul-ta ſentiendi & intelligendi a deo data fit: negligut tamen ſcientiæ partes: & cognofcendi femetiplas nullum adhibent ſtudiù. His ergo còminatur fermo diuinus: quia qbus multu datur: multum ex eis exigitur; & hu-mlis quidem uenia & miſericordia dignus erit, potentes auté potenter cruciabuntur. Si ergo & tu aia quæ pulchrior es & eminétor íter cæteras: Verbi gratia doſoris negligas metetiplam: & in ignoratía tui mane asquomô poterut uel hi qui ædificari defiderat: inſtru: iuel cœuici & argui còtradicentes: Digne ergo cù cò minatione quadá ad eá dici: Exi tu in ueſtigiis gregiù: & paſce hædos tuos in tabernaculis paſtorù. Pofteſ ad hoc trahi etiæ illd qd moyſes ſcribit. Quod fi qua ifraelitica mulier adulterauerit: lapideſ. Si uero filia fa-erdosis: ignibus exuraſ. Sic ergo iuſta uidebitur eſſe còminatio in eos qui capaces eſſe poſſunt ad agnitionem & ſcientiæ: fed per deſidiá negligút. In quos iuſtiffima idignatio ſponfi eſt: quia ſcit unius negligétiam cedere ad dana multog: Similis enim uidebi: huiuſmodi aia uel illi qui acceptu denariù abſcòdit in terram reueri aliq: ex eo pecuniae dominus acquireret: uel illi quæ occidiflè dicitur deus: qa malignus erat onaz felicet qui accepta ſemina ſcientia naturalis poſteritati inuidens pſundebat in terram. Paſtores quoq: ſu-ct & ante iá diximus: ſiquidem ad eccleſiam còminationis hic fermo fit: mundi huius principes accipiendi ſintu: ueli angeli: ſub quog: cura relique gentes habent: ſue forte in hoc: ſiue ſecretioribus cauſis quibuſdá ſeducraſ: Si uero ad unaq: quo animam còminatio iſta referatu: quæ femetiplam negligit agnoſcere: ſapien-tes & magiſtri huius ſæculi intelligendi ſút: docentes ſapientiam huius múdi: ut in ſuma hoc intelligat: qa neceſſe eſt anima: eá præcipue quæ bona & pulchra eſt: ſenſibus & ingenio uigilans cognofcere femetiplam & dare operæ ad agnitione ſui per exercitia doctrinæ: & ſtudia diuina: ac per hoc agi ſpirituui dei & ſpú: adop-tions. Aut ſi talis hæc aia femetiplam neglexerit: & a diuinis ſtudiis declinauerit: neceſſe eſt: eá operam dare ſtudiis mundanis & ſapientiæ ſæculi: & agi ſpiritu mundi huius ite: g i timore. Quod deſignat apoſtolus cù dicit. Nos aſt non ſpiritu huius múdi: accepiimus: fed ſpiritú qui eſt ex deo. Et iterù. Non accepiſis enim iterù in timore ſpiritu ſeruitutis: fed ſpiritú accepiimus adoptionis: in quo clamamus Abba pater. Hæc in terim nobis de præſenti loco occurrere potuerunt: nunc iam conuertamur ad còſequentia. Equitaturi meo in curribus pharaonis: ſimilem te arbitatus ſum pxima mea. Hiftoricus quidem ſenſus hoc eſt quod uide-tur oftendere. Sicut inquit tunc in ægypto: cù pharao perſequens populum ifrael proceſſit i curribus & eq-tatu: & meus hoc eſt domini mei ſponfi equitatus longe præcellebat currus pharaonis: & præſtantior erat utpote qui illos ſuperauerit & in mare demerſerit: ita & tu proxima mea ſponſa præcellis omnes mulieres ſimilis eſſecta equitaturi meo: qui pharaonis curribus comparatus potentior uti: q eſt & magnificentior, in-terim uidentur ordo ſermonum iſplorum uerboruq: directio. Videamus autem ne forte ſcdm intelligiá myſticam animas quæ ſunt ſub illo ſpiritali pharaone & ſub ſpiritalibus nequitiis poſita: currus dicat eſſe pharaonis & quadrigas eius quas ipſe agit & ducit ad perſequendú populum dei & ad opprimendum ifrael, certu: enim eſt quia tentationes & tribulationes: quas excitant dæmones ſanctis per aías aliquas: excitant ad hoc iſpú: aptas & cœuïetes. Quibus tanq: curribus afcſis exagitant & ipugnát uel eccleſiá dei uel ſingulos quodá deſidiú. De egatu uero domini: q fit eius iſte egqtatus i exodo qdcé ubi ſupanc: currus pharaonis de-mergunſt in mare: nihil legimus ſcriptú: nifi tantú q dominus currus pharaóis & exercitú eius p[ie]cit i mare rubrù. iuuenimus tamé q[ito] regno: libro: q heliæus de aduètibus hoſtiú q cù equitatu & curribus uene rant formidáti puero fuo dicit, ne timeas: quoniam plures ſút nobiſcu q cù illis. Et orauit inſt heliæus: & di xit Domine aperi oculos pueri huius ut uideat. Et apuit dominus oculos eius & uidit. Et ecce mòs plenus egibus erat: & currus ignei i circuitu heliæi qui deſcéderát ad eum. Sed & í propheta Abacuc manifeſte &

187

euidenter legimus de eg'tatu domini; & ὁ αἰξέδατ equos fuos. Sût ergo s'cripturæ uerba hæc. Nûquid flumí
nibus iraſceris domine aut in fluminibus furor mari tuus; aut in mari rubro impetus tuus; quia aſcendès equos
tuos; & æqtatus tuus falus. Sût ergo equi domini quibus aſcedit & equitatus eius. Quos ego nô aliôs eê pu
to; ὥσπallas animas quæ frenù diſciplinæ eius accipiunt; & iugú portant ſuauitatis eius; & quæ ſpiritu de agi
tur; & in hoc eſt eis falus. In reuelatione, ioánis legimus ὁ aparut ei equus; & fedés ſup eum quidè fidelis &
uerus; & cù iuſticia iudicás; cuius nomé è uerbum dei. Ait ergo. Et uidι caelù apertù; & ecce equus albus
qui fedebat ſuper eù uocabaſt fidelis & uerus; & cù iuſticia iudicans & pugnás; & oculi eius ſicut ſláma ignis
& ſuper caput eius diademata multa habentia nomé ſcriptú qd' nemo nouit nifi ipſe; & adoptus erat ue-
ſtimentú ſanguine côſperſú; & uocabatur nomen eius uerbú dei, et exercitus eius erat in cælo; & ſequeb-
tur eù in equis albis indutí biſiyno albo puro. Sed opus eſt gratia dei; quæ horú nobis aperiat intelleſum:
quo poſſimus aduertere; qd iſtæ indicent uifiones; qui ſit equus albus; & qui ſit qui ſedet ſup eum; cuius no
men eſt uerbú dei. Et forte quidè dicet aliquis album eê equú corpus quod aſſumpſit dominus; & quo ille
qui in principio erat apud deum. Deus uerbú uel ueſtitus uel ueſtus eſt. Alius auté aíam dicet; quam alium
pſit primogenitus oíis creaturae; & de qua dicebat; poteſtaté habeo ponédi eá; & poteſtaté hóe iterum ſumé
di eam. Alius uero utrunqú ſimul corpus atqú aiam qú ubi peccatum nô fuerit equú dici albú putabit. Alius
Adhuc quarto loco eccleſiam dicet; quæ & corpus eius noíatur albú uideri equú; quaſi nô habéſt maculí
aut ruga; quâ ſibi ipſe ſanctificavit lauacro aquæ. Secúdú hæc auté ſingula etiá illa accipi quæ ſequitur mi-
litiá caeli & exercitú uerbi dei; & quô ſinguli qqú eoqú ſequentes uerbú dei equis albis ſedeant; & biſiynis al
bis iduane; & mûdis. Huic ergo equo albo quo ipſe uehiſt; qui uerbi dei appellaſt uel huic equitatu caſſeſi:
q eú ſequiſ i albis nihilominus egs còparat; & ſimilé facit xps eccleſiam ſua. In curribus aút pharaonis uel in
poſſumus accipere ut quantú hic domini eg'tatus eg'tatú & currus pharaonis eminet & p[cellit]tantum tu
quæ pulchra es i muleribus p[cellis] & eminens oés reliquias aías quæ adhuc iugú pharaonis portant & p[effo]
res eius patiunqú; uel certe q[ui] eg'tatus hic meus q[ui] lauacro aquæ mûdatus purus & cádibus factus eſt; & uerbu
dei meruit habere ſeſſore; ex curribus aſſupitus eſt pharaonis. Inde enim oés ueniút credétes; q[ui] xps uenit
hunc mundú peccatores faluos facere. Hoc ergo mô p[ot] explanari urediculi huius ſenſus. Equitatu iuxo q[ui]
guit ante i curribus pharaonis; & nunc ſequiſ me i equis albis; p[urificatus] lauacro aquæ ſimilé te arbitrot p[ro]
ma mea. Beatæ ergo ſut illæ aíæ quæ dorfú fuí curuauerut ut ſuſciant ſeſſoré uerbú dei ſuper ſe, & ſtra
eius patiunqú; ut quocúqú ipſe uoluerit ſeſſat eas. & agat habenis p[ceptor]i ſuogú; quia iam non p[prita]
tate incedút; ſed ad oía ducunqú & reducétur uoluntate ſeſſoris. Et ſтаſſaſ uidebiſ c[fdm] hoc q[ui] ex multis
aíabus congregata è eccleſia; & exemplú uíita accepit a x[po]; qd' non tam ab ipſa deitate uerbi dei accepent
quæ utiqú ſupereminent eos acſtus uel aſſeſtus; qui ad exéplú dari hominibus debéat; ſed illa aíá quæ aſſupá
eſt ab eo in qua ſuit ſúma perſeſtio; illa fit ad exemplú poſita; & ipſa dicat hic p[xima] mea cuius ſimilu-
né habere debeat etiá eccleſia; quæ ex multis cògregatur aíabus illus ſciliſet quæ prius fuerant ſub iugó; &
curribus pharaonis; & eg'tatus domíni appellanqú. Quæ aút ex duabus exponſitio cùenire magis p[poſito]ur
ſiculo uideatur; p[babis] etiá tu qui legis. Quá p[specioſa] ſactæ ſunt genæ tuæ tanqú turturis ceruix tua; ſicnt
redimicula, ordo drámatis huiuſmodi uidetur habere còſquentiam; q[ui] poſtea q[ui] auſteriore ufus è commo
nitiōse p[ſonſus] ad p[ſonſam] p[teſtatus] ei; qd' nifi cognoſceret ſemetipſam exitura eét in ueſtigiis gregú; & p[ra]
ſceret n[ò] oués ſed hædos; erubuerit ſup auſteritate præcepti; ſed & rubor uerecúdiæ diffúlus i uultu p[ro]
fas effecerit genas eius; & mulro q[ui] fuerat pulchrios. Nô folú auté genæ ſed & ceruix eius tá decora fit red
dita quaſi moniliu redimiculis adornata. Pulchritudo ergo genæ, turturibus comparat; q[ui] per huiuſmodi
aues ſimul honeſtas uultus & alacritas idicetur. Hæc eſt hiftorici drámatis explanatio. ſed ueniamus ad r[é].
Paulus apoſtolus ſcribés ad eccleſiam corínthiorú ita ait. Corpus aút n[ò] eſ mebrum unu; ſed multa; q[ui] ſi
xerit pes q[ui] non ſum manus; n[ò] ſum de corpore; n[ò] p[pterea] n[ò] e[] de corpore; & q[ui] dixerit auricula qa non ſu
oculus; n[ò] ſü de corpore; n[ò] p[pterea] n[ò] eſ de corpore. Si totum corpus eſt oculus ubi eſt auditus; fi totum
auditus ubi odoratus; Núc aút deus poſuit unu quodq[ui] mébrú in corpore ſicnt uoluit. Et c[plu]a diluſat
ſet; ad ultimú dixit. Vos aút eſtis corpus chríti; & mébra ex parte. Et iter a[ui] ad ephefios ſcribens dixit Sube
cti inuicem in timore chríti. Mulieres uiris fuis ſubieſtæ ſint ſicut domino; quia uir caput eſt mulieris fi
cut & chríſtus eſt caput eccleſiæ. Ipſe ſaluator corporis; ſed ſicut eccleſia ſubiecta eſt chríto; ita & mulieres
uiris fuis in omnibus. Viri diligite uxores uſetræ; ſicut & chríſtus dilexit eccleſiam ſuam; & ſemetipſum ta
didit pro ea; ut eam ſanctificaret lauacro aquæ in uerbo; ut ipſe ſibi præpararet glorioſam eccleſiam; n[ò] ha-
bétem maculam aut rugam; aut aliquid huiuſmodi; ſed ut eſſet ſanctæ & immaculata. Et poſt p[auca], nemo
inquit enim aliquádo carnem ſuam odio habuít; & nutrit & fouet eam; ſicut & chríſtus eccleſiam; quia mé
bra ſumus corporis eius; & reliqua. Hoc ergo edocemur; quomodo p[onſa] chríti q[ui] eſt eccleſia; etiá ſit cor-
pus eius & mébra. Si ergo audias p[ôſi] mébra nominari; eccleſiæ mébra dici ítellige; in quibus ſicnt ſut ali
qui qui dicunqú oculi; p[er] itelligétiæ fine dubio ac ſcientiæ lumine; & alii aures pro audiçdo uerbo doſtinæ;
alii manus pro bonis operibus religioſiſq[ui] minifteriis; ita ſut alii qui & genæ eius appellent. Genæ aút par
tes uultus dicunqú; i q[ibus] honeſtas & uerecúdia animæ agnoſciq[ui]; per q[ui] fine dubio illi i mébris eccleſiæ de
claranq[ui] c[ait]tatis & pudicitiæ excolút honeſtaté. Pro his ergo ad omne corpus p[ôſa] dicíq[ui] p[specioſa] fa-
ctæ ſut genæ tuæ. Et obſerua quia n[ò] dixit, quam p[specioſa] ſut genæ tuæ; ſed q[ui] p[specioſa] ſactæ ſut; ut oſſe
dat; prius quidè n[ò] eas ita ſuſſe p[specioſas]; ſed poſtea q[ui] ſuſcepit ocula p[ôſi]; & ipſe qui loquebaf[per] p[ra]
tas prius aſſuit; & m[ú]dauit ipſi eccleſiam ſuam lauacro aquæ; & ſecit eá non habere maculá aut ruga; &
agnitionem ſui p[ſtitit] ei; t[u]c factæ ſut p[specioſæ] genæ eius. Túc enim caſtitas & pudicitia & uirginitas; & qua

plurus non fueratiper eccleſiæ genas ſpecioſo decore diffuſa eſt. Quæ tamen genarū species : ideſt pudicitiae & caſticitatis turturibus cōparatur, Turtuſ: ſerut hmiō naturā eſſe:ut neq: maſculus præter unā ſœminam adiat alia: nec ſœminā plus q: unu patiatur mare:ita ut ſi accidat altero ítercepto ſupereſſe alteru: pariter cù coniuge extinſtus fit ei cōcubitus amor. Conuenienter ergo ſimilitudo turturis aptaſ eccleſiæ:q: ul alte-rius uiri poſt Xp̆m coniugium neſciat:ul q: cōtinentiæ & pudicitiæ í ea tanq: turturum uolitet multitudo Secundum hac itelligentiam etiam ceruicē ſpōſæ accipiamus. Quæ fine dubio illæ itelligi debeant animæ quæ Xp̆i iugum ſuſcipiant dicentis, ſuſcipite ſuper uos iugū meum:quia iugum meu ſuaue eſt. Obedientia ergo eius ceruicæ eius appellantur. Ceruix ergo eius ſpecioſa ſaſt eſt ſicut redimicula: & merito. Quæ ení prius præuaricationis iobedientia turpe: ſecerat:nunc obediēt fidei ſpecioſam fecit & pulchram, Ceruix er- go tua ſpecioſa ſaſt eſt ſicut ridimicula. Ad utrunc: ení ſubaudiſ ſpecioſa ſaſt eſ:ſicut redimicula. Redimi-cula hic dicit cōſtriſiòes uel connexiòes moniliu: quæ í ceruicibus ſedere folét: ex q:bus deducitur & deſcê dit per oćm collum reliquus ornatus. Ipsi ergo ornamento quod ceruicibus íponi folét ceruicem ſpōſæ cō-paruit. Quod dictu: ita aduertimus. Ceruicê diximus ſubiectioné & obedientiá dici pro eo q: quali iugum Xp̆i ſuſcipiat: & fidei eius obedientiá præbeat. Ornamentu ergo ceruicis eius: quæ e:obedientia:Xp̆s eſt. Ipe ení prior factus eſt obediens ufq: ad morté: & ſicut per unius Adæ. l. inobedientiam peccatores conſtituti ſunt multita: & per unius obedientiá chrifi duntaxat iuſt cōſtituentur multi. Ornamentu ergo & moni-ſe ceruicis eccleſiæ obediētia Xp̆i eſt. Sed & ceruix eccleſiæ:ideſt obediētia eius ſimilis eſſa eſt obediētiae Xp̆i quod eſt monile ceruicis. Magna ergo in hoc laus ſpōſæ eſt: magna eccleſiæ gloria: ubi imitatio obedi-entiae eius exequatiori obedientiæ Xp̆i qué imitaſ eccleſiæ. Hæc ité ipſa ſpecies monilis: etiam i genefi memo natur a iuda patrarcha thamar nurui ſua: quádo cù ea quali cù meretrice concubuit data. Quod nò oibus patet myſterium. Intelligiſ p:oc q: Xp̆s eccleſiæ: quam ex multoq: dogmatu: p[]ſtitutione collegerat futu-za p[]ſectionis hæc dedit pignora: & ittud obedientiæ monile ceruici eius impoſuit. Similitudines auri faci-es tibi cù diſtinctionibus argenti quoaduſq: rex ſit in recubitu ſuo. Supra diximns q: ſpecies dràmatis libel-lus hic ordinatus p[]ſonarum imutatione cōtexiſ: & nunc ergo uidenſ hæc amici uel ſodales ſponi ad ſponſa locuti qui ſcam itelligentiá myſticá & ut ſupra ià diximus aut angeli uel etiá, p[]pphetæ aut patriarchæ poſſut ieligi non enim tuc ſolú cum poſt baptilu: mű loannis í deſerto tentatus eſt a diabolo dominus: acceſſerunt angeli & miniftrauerunt ei: ſed ante aduentu p[]ſentia corporalis miniftrauerut ſemp. Nam & lex diſpoſita in manu per angelos dicit: mediatoris. Sed ad hebræos ſcribés apoſtolus dicit: Si ení qui p[]angelos habitus eſt ſemno factus ergo erant uelut auſtores & p[]curatores apoliti paruulæ ſponſæ cum p[]ædago ge lego: donec plenitudo tépoq: ueniret: & mitteret deus filium ſuſ natu: ex muliere factum ſub lege & ad-uerent eá ſub auſtoribus & p[]curatoribus: & p[]ædagogo lege: ut ipſius uerbi dei ofcula: doctriná. f. uerbaq: ſuſpiceret. Ante q: ergo tépus horu: adſeſt í multo: angelorú miniferio excolebat ſpōſa, qui apparebat tuc hoſus & loquebantur ea quæ res poſcebat & tépus. Non enim tu mihi ex aduentu ſaluatoris in carne ſp[]o ſam diciaut eccleſiá putes: ſed ab initio humani generis & ab ipſa cōſtitutione mundi. Immo ut Paulo du-aliuus myſterii huius originé repetemant: etiam cōſtitutioné műdi. Sic ení m dicit ipſe ſicut elegit i p[]xo-ate cōſtitutionem mundi: ut effemus ſancti & imaculati corá ipſo í charitate prædeſtinás nos í adoptioné filiorú. ſed & í p[]almis ſcribít. Memento cōgregatiōis tuæ domine: qua: congregaſt ab initio. Prima etení fundamenta congregatiōis eccleſiæ ſtatim ab initio ſut poſita. Vnde & apoſtolus dicit ædificari eccleſiá nò ſolú ſuper apoſtolorú fundamentú: ſed etiá p[]pphetage. Inter p[]pphetas auté numerat & Adam: qui magnum myſteriú prophetauit in x[]p[]o & in eccleſia dicens. Propter hoc relinquet homo patrem ſuſ & matrem ſua: & adhaerebit uxori ſuæ: & erunt ambo in carne una, euidenter enim de his dicti: eius dicit apoſtolus: Quia myſterium hoc magnú ſit. Ego aút dico in Chriſto & in eccleſia: ſed & idem apoſtolus cum dicit. Sic enim eccleſiam dilexit: ut ſemetipſum traderet pro ea fanſtificans lauaco aquæ: non utiq: oftendít eam prius nò ſuſſe: quomodo enim dilexſiſt eam quæ non erat. Sed eá fine dubio dilexit quæ erat. Erat autem in omni bus fanſcis qui ab initio ſæculi fuerant ſaſt. Diligens igitur eam uenit ad eam. Et ſicut pueri ſui cōmunica uerunt carni & ſanguini: ſimiliter & ipſe particeps factus eſt eorundem: ac ſemetipſum pro eis tradidit. Ipsi enim erant eccleſia dilexit ut eam uel numerofitate augeret uel uirtutibus excoleret: uel perſeſtioris charitate: de terris tranſſerret ad cælum. Miniftrauerunt ergo & prophetæ ab initio: miniftrauerunt & an-geli. Quid enim aliud ſiebat tunc cum aparuerunt tres uiti abrahæ ſedenti ad quæcum mambræ: Licet il la angelorum ſpecies plus aliquid q: angelicum oftenderit miniferium, nam trinitatis ſibi myſterium prodebatur. Hoc erat & in exodo: cum angelus domini dicitur in ſláma ignis apparuiffe Moyſi in rubo. Cò tinuo autem in ſubſquentibus dominus & deus loqui in angelo ſcribitur: & ipſe deus eſſe Abraham & de us Iſac & deus Iacob deſignatur. Quod quidam hæreticorum legentes dixerunt. Deum legis & propheta-rum longe inferiorem eſſe q: leſum Chriſtum & ſpirituum fanſtum: & eo uſq: impietatem fuam pertéderuſt: ut plenitudiné quidé in x[]p[]o ponát & in ſpiritu faſto, Impſectioné uero & ífirmitaté í deo legis. Sed hæc ali as. Nunc auté nobis propoſitu eſt oftendere quō ſancti angeli qui ante aduentum Xp̆i uelut paruulæ adhuc ſpōſæ tutelá p[]curabant ipsi ſut amici & ſodales ſp[]oſi: qui ad ea dicere uideanſ: Faciamus tibi ſimilitudines auri cù diſtinctionibus argenti uſq: quo rex ſit in recubitu ſuo. Indicant ergo q: ipſi faciant ſponſæ non au-ruum (deq: ení hebát tale aurú quale dignu: erat offerri ſponſa): ſed pro auro ſimilitudines auri ſe facere pro-mittuſt. Et nò uná ſimilitudiné ſed multas. Ita etiá dicut de argento: led q: ſi habétes licet paruá argenti mate-na: p[]mittunt ei ſe facere: nò ſimilitudines: ſed diſtinctiones argenti: utpote quibus nò tата abúdaret argéti materia: ut cōnexú aliqd & ſolidú opus ex eo p[]ducere poſſet: ſed diſtinctiones ſolas ac ſigna quædá parua ue

188

Iut puncta interrerent illi operi: quod ex auri similitudine faciebant. Hæc ergo amici sponsi illi de quibus supra diximus sponfæ faciut ornamæta. Sed q[ui]d in his secretis cōtineaf: & quid elocutis ōnis nouitas ipa parturi at: oipotentis uerbi ac sponsi patré præcemur: ut ipſe nobis arcani huius clauſtra patefaciat: quo poſſimus nō ſol[ui] ad itelligéda hæc illuminari, ueg[que] etiā ad p[er]ſerenda ac ſc[and]m menſuram eo[que] qui lecturi ſunt mode rationem eloqui ſpiritalis accipere. Auri ſpeciem in multis ſæpe oft[ē]dimus figuram tenere itelligibilis & ſi corporeæ naturæ, argentū uero uirtuté uerbi ac ratiōis: ſc[and]m & dominus c[it]p. p[er]p[he]tam. Dedi uobis argentum & aug[que]uos aŭt feciſtis argétea & aurea bahalim: oft[ē]dens per hæc & dicens: quia dedi uobis ſenſum & ratiōem: qua me deu[que] & ſſtire poſſetis & colere: uos aŭt & ſenſum & rationé: quæ in uobis éad colé, da dæmonia tranſuliftis. Sed & eloquia domini eloquia caſta: argétū igne p[ab]atum. Et it[em] in aliis argentum ignitū iuſti lingua memoratur. Cherubin uero aurea dicunt: quoniá quid[que] plenitudo ſcientiæ dei interpræ tantur, ſed & candelabrū in tabernaculo teſtimonii aureu[que] & ſolidum p[oni] iubeba[que]: quod mihi uideſ donu[que] tenere naturalis legis: in qua lux ſciétiæ habef. Sed quid opus eſt multa congregare teſtimonia: cu[que] i[ro]p[tu] ſit ſeire uolentibus in multis ſcripturæ locis hoc indicari: q[ui]d[que] au[que] ad ſenſum min[tr]e[que] reuocetur: argentum uero ad uerbū atq[que] eloquia referatur. Nunc ergo properemus ad cōtéplandu[que] ſc[and]m ea quæ præmiimus amici sponsi dicat ſe similitudines auri facere ſp[o]ſæ c[u] diſtinctionibus argenti. Videtur ergo mihi q[ui] le[que] per angelos diſpoſita eſt in manu mediatoris: quandoq[ui]de umbram habeat futurorum bonorum: non i[plam] imaginem reru[que] & quæcunque contingebant illis q[ui] in lege referuntur: in figura & nō i[uer]itate contingebat: ita omnia similitudines auri fueru[que] nō auru[que] ueru[que]. Quod c[il]fi[ci]cet, auru[que] ueru[que] in illis quæ incorporea ſunt & iuſiſbilia ac ſpiritalia intelligatur. Similitudo uero auri i[que] nō eſt ipfa ueritas: ſed umbra ueritatis iſt[at] cor- poræ & uſiſbilia accipiantur. Verbi gratia. Similitudo auri ſuit iſt[ut] tabernaculam ſmanuſtum: de quo di- cit apoſtulus. Nō enim ſmanuſtæ ita introiuſt i[le]ſus exemplaria ueroge: ſed in i[plum] c[æ]lum, Ergo quæ in c[æ]lisl ſunt inuſiſbilia & iſcorporea illa ſunt uera, ita autem quæ i[que] terris uſiſbilia & corporea: exemplaria ue- rorum dicunt: eſſe non uera, ita tamen ſunt quæ similitudines auri appellan[que] in q[ui]bus eſt & arca t[el]tamæt[que] & p[ap]piciat[ium] & cherubin & altare i[ſen]ſi: & menſa p[ro]p[of]itionis & panes: ſed & uelamen & colu[b]æ ac ſe- ræ & altare holocaſtoru[que] & i[pl]u[que] templum atq[que] oia quæ in lege ſcripta ſunt. Omnia hæc similitudines erat auri, ſed & i[pl]u[que] auq[que] uſiſbile pro eo q[ui] uſiſbile erat nō erat auq[que] uerum: ſed similitudo erat illius ueri auri iu- ſibilis, iſt[at]as ergo similitudines auri fecerunt ſponſæ eccleſiæ p[o]ſi amici angeli videlicet & p[he]p[eta] q[ui] min- ſtrauerunt in lege c[æ]teriſq[ue] myſteriis. Hoc opinior & Paulus iſt[elligens] dicebat i[que] religione angeloq[ue]: in his qua- uult fruſtra iſlatus ſenſu carnis fuæ, Ois ergo iudaicus cultus & religio similitudines ſunt auri. Cu[que] aut[em] uo- uerſus fuerit gs ad dominu[que] & ablatum fuerit ab eo uelamen: tunc uidebit auru[que] ueru[que] cuius auri ante q[ui] ad eſſet: & cognoicendu[que] ſe præberet: similitudines fecerunt ſponſæ amici eius: ut ex illis similitudinibus como- nita & puocata ueri auri deſiderium caperet. Hoc enim ſactu[que] idicat Paulus c[u] dicit: hæc aŭt i[figura] cōtin- gebant illis. ſcripta aŭt ſut pp[er] nos in quos finis ſæculoq[que] deuenit, ſed de fine quid[que] q[ui]d[que] dicit Paulus: nō i[elli] gas corporale, Finis enim corporalis multos i[u]ueu[et: pro q[ui]bus nō ſunt ſcripta hæc. Neq[que] eni huiuſmodi de his recipient intellec[t]u[que] ſed finé ſæculor[u] p[fe]ctionem reru[que] intellige: quæ uti[que] Paulo & ſimilibus eius adue- niſſe: & p[pter] i[pl]os ſcripta hæc eſſe dicunt: ſed hæc i[u] excuſu diximus uolentes oftendere qu[ui] amici spon- si dicant ad ſponſam facere ſe ei similitudines auri c[u] diſtinctionibus argenti: p[er] ea, q[ui]s i[que] in lege & p[he]p[eta] p[er] guras & imagines & similitudines & parabolas ſcripta tradiderunt. S[u]t tamen in his & paruæ quæda[que] diſt- itiones argenti: indicia, ſenſus ſpiritalis uerbi & i[ter]pretationis rationabilis, ſi: & ualde rara & exigua. Ante aduentu[que] n[am]q[ue] domini uix ſicubi p[he]p[eta] aliq[es] paru[que] quid occulti ſermonis aperuit. Verbi gratia ut Eſaïs c[u] dicit uinea domini fabaoth domus iſrael eſt: & domus iuda nouella dilecta, & iteru[que] alibi aquæ multæ ge- tes multæ ſunt, & Ezechiel nominans duas forores: Oollam & Oolibam alia: Samariá diſtinguit eſſe: & alia iudæa, & ſicubi talia quædam i[pl]is p[he]p[eta]s interprætantibus aperian[que]: iſte diſtinctiones argéti dicunt. Vbi uero ſaluator & dominus noſter i[le]ſus Xps aduenit: nota faciens oia uerbo uirtutis fuæ: in p[as]ſione eius idi- cium datu[que] éq[ui]a quæ i[u] abſconditis tenebatur: & arcana erant: in lucé, p[er]ſentur: & ad manifestationem ue- nient: per hoc q[ui] uel[u] tépli quo ad uſum ſan[ct]or[u] ſan[ct]a arcana uelaban[que]: i[ci]ſſum eſt de ſurſum eius uſque deor[u]ſu: palam fore denunciáns omnibus q[ui] intrinfecus uidebatur obteſt[u]que, ſic ergo illud q[ui] per angelos & p[he]p[eta]s miniftratum eſt similitudo auri ſuit: cum diſtinctionibus paru[que] & exiguis argenti. Hæc autem quæ per i[pl]um domin[u] noſtrum ſenſu chriftum tradita ſunt: in auro uero & argento ſolido collocata ſut[que]. Hæc enim quæ per amicos ſponſi faſta eſt similitudo auri c[u] diſtinctionibus argenti: non in ſempite[rum] man- fura promittitur: ſed tempus ei iſtatuitur ab illis i[pl]is dicentibus uſq[ue] quo rex in recubitu ſuo. C[u]u enim recu- bans dormierit: ut leo & ut catulus le[ō]is: & poſt hæc ſuſcitauerit eu[que] pater: & r[ef]urrexerit e mortu[i]ſi q[ui] fu- rint conformes r[ef]urrectionis eius: i[u]am non in similitudine auri: iſeſt nō in rerum corporalium cultu- nebunt: ſed uerum aurum ab i[pl]is percipient credentes: & i[ſ]perantes nō ea quæ uidentur: ſed quæ non uide- tur: nec quæ in terris ſunt ſed quæ in c[æ]lisl: ubi Chriſtus eſt in dextera dei ſedens: & dicent quia & ſi cogno- uimus Chriſtum aliquando ſc[and]m carnem: ſed nunc iam non nouimus. Non ergo iam diſtinctionibus par- uis argenti ſed in latitudinem diſſuſo utentur argento, Audient enim quia in illa auri similitudine petra q[ui] ſequi dicitur: & potum populo præbere Chriſtus eſt: & mare b[ap]t[if]mus eſt: & nubes ſpiritus sanctus eſt: & m[á]na uerbum dei eſt: & agnus p[al]chæ ſaluator eſt: & ſanguis agni p[al]chio Chriſt i[que] eſt: & uelum quod eſt i[u] ſan- č[is] ſan[ct]orum: quo diuina illa & arcana tegebantur caro eius eſt: aliaq[que] munera ex eius r[ef]urrectione p[ate]- bunt: non iam parua ut prius diſtinctione: ſed latiffima expofitione pateſta: Adhuc autem ut clariu: fiat: quod dicit uſq[ue] quo rex ſit in recubitu ſuo: etiam de ſecunda Balaam propheta: quæ de Chriſto ita cōtinet

["pferemus, orietur inquit ſtella ex iacob;& exiet homo de ſemine eius;& dominabitur gentibus multis. Ex aliterb gog regnú eius;& creſcet regnú eius. Deus educet eum ex ægypto ſicut gloriaicornis;& comedet gêres inimicoſ; ſuog;& crasſitudines eoſ; medullabit;& iaculis ſuis ſagittabit eos recubêſs ut leo reſeſet & ſicut caulus leonis. Quis ſuſcabit ibi? Cofidera ergo & ex his diligêtius & uide quô ois ſimilitudo auri uſq ad extremú têpus ad recubitû regis, ſiſtare memorat. Poſt hæc ergo exaltabit gog; ideſt ſuper teſta re-gnú eius; cu idelicet de terris ad caeleſtia fuerit teſta tranſlatu. Sed de his plenius prout dominus dedit in numerog libro p[rae]cuti fumus. Requiramus ſane ſi etiá ſanctis patribus ipſis & prophetis: qui miniftraue-rut uerb[il] ante aduentú domini noſt[ri] uerſi chrifi p[rae]ſtiōis huius uerſi q[ui]a data ſit: an tantum futura hæc intellexerint; & in ſpiritu uentura p[u]iderint. Atq[ui] ob hoc ſolú dixerit dominus de abraham: quia deſu-derauerit iduere dié eius & uiderit; & lætatus ſit q[ui] ſcilicet i ſp[er] ſutura præuiderit; & magis fortaſſe hoc ita e[re] etiá ille ſermo c[of]ſirmet q[ui] ait multi iuſtui iduere q[ui] uidetis; & n[ò] uiderút; & audire quæ audi tis & n[ò] audierút. quâuis nec illis potuerit deuifſſe p[rae]ſtio ueniens ex ſide. Quæ eni nos ſacta credimus: hæc illi maieor c[ui] expeſtatione futura credebat. Sicut ergo ex aduentu chrifi credètes p[er]titorú ſides: i[ta] & illos futuroſe ad ſumá p[rae]ſtiōis adduxit. Quod ſi ad unaq[ui]a: aiam refera[] p[rae]ſoſtio uidebi[]t q[ui] donec paruula è adhuc aia & imperſecta[]; & ſub t[ur]utoribus & p[ar]curatoribus p[o]ſita: ſiuе doct[or]ibus eccleſiæ ſiuе an gelisíqui paruulorú cuſtodes eſſe dicunſ; & iduere ſemp faci[]e patris: q[ui] in c[æ]elis eſt: ſimilitudines aurí ſuſt ei c[ui] n[ò] ſolidis & ſortibus aliſt uerbi dei c[ib]is ſed ſimilitudinibus ibuſt: uelut ſi dicamus parabolís & exéplis doceſ: pro q[ibus] & ipſe chrifius d[ic]iſt ætate creſcere & ſapientia & gratia apud deu[] & ho[es]. In illis ergo ſimi l[itu]dinibus ibuſt: & ſuſt ei paruulæ diſinſtioés argenti. Aperiunt enim it[er]du & his q[ui]bun[us] parua ali-qua & rara de ſecretoribus my[ſter]iis: ut deſideriú c[of]cipiát majorú. Necq[ui] enim deſiderari q[ui] p[ot]; ſi penitus ignoret. Et ícipientibus & primis í eruditionibus p[o]ſitis ſicut non ſuſt ad ſubitú c[u]eta p[à]d[é]ada: i[ta] necq[ui] peni tus abſcòdenda ſuſt ſpiritalia myſtica: ſed ut ait ſermo diuinus faciendæ ſuſt eis diſinſtioés argenti: & ſcin-tilleæ quæda[] ſpiritalis í ſtelligentiæ aíſ eoq[ui] iniſiandæ ſuſt: ut guſtú quodámodo deſiderandæ dulcedinis ſu- mant ne ut diximus: ſi penitus ignoret: nec o[ni]o deſidereſ. V[eg]q[ui] paruulam nominamus aiam: nemo i[ta] ac c[ip]iat q[ui] ſi c[ad]m ſubſtantiá paruula dica[ſt: ſed ſicui deeſt eruditio & in qua eſt exiguus intelleſtus ac minima pertiatis: h[ac] paruam c[ui] dimicus aiam. Igi[ſt] hæc ſieri c[ui]euit uſq[uo] reſit i[ut] recubitu ſuo ideſt uſq[uo] in id[q] fiſcat huiu[mi]modi aia: ut capiat regé: & habeat recubétem in ſemetipſa, ſic enim d[ic]it hic rex qa[mi] habitabo in eis: & i[am]bulaſpo in eis: p[rae]ſe qui tantá uerbo dei cordis ſui latitudiné præbent: ut etiá in eis deambulare d[ic]iſ: ip[ati]s. Et ampliſtoribus í ſtelligentiæ agnitioniæ diſſuſoris. Ia[ta] ergo & recubare d[ic]iſt in aia i[lla] fine du-biode qua ipſe dominus d[ic]it per prophetá. Sup qu[ei] requeſt[ca]niſi ſuper humilem & q[et]u[] & trementé ſer-mones meos. Habet ergo rex il[te] qui eſt ſermo de in illa aia q[ui] ætá ad p[er]ßeſtú uenerit recubitum ſuú: i[ta] men n[ò] ſit in ea aliquid uiti[que]: ſed p[lea] ſit ſanſcitate: p[lea] p[ietate]: p[ace]: ioq[ui] ſubq[ui] uirtutibus. Tunc eni delectat in ea recubare regé: & habere recubitú. Ad hanc eni animá dominus dicebat. Quia ego & pater me ueniemus: & c[œ]nabimus c[ui] eo[mi] & manſioné faciemus apud e[ui]. Vbi ergo c[œ]nate chrifius c[ui] patre: & ubi manſioné facit: quidni & recubit. Beata illius latitudo aia: beata ſtrata illius mentis, ubi pater & filius ut n[ò] dubito una c[ui] ſpiritu ſanſto recubit: & c[œ]nate: & manſioné facit. Quibus putaſs opibus: quibus copiis tales c[ui]uia p[ra]cunſt: Pax ubi primus c[ibus] eſt: humilitas ſimul apponi[]c ac patiétia: manſuetudo quoq[ui] & leni-tas: & eoq[ui] ſumá e[mi] ſuuitas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá tertia exponſitione ad unaq[ui]a: aiam referi p[os]ſe uidebi[]t: quod a[it]. Similitudines aurí facie-mus tibi c[ui] diſinſtio[ni]ibus argenti: quoaduſq[ui] reſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odoré ſuum ſiuе odoré ſumá e[mi] ſuuit ſuas puritas cordis. Charitas a[ut] in hoc c[ui]uiuo principalem obtinet locu. Ta-lí ergo m[ò] etiá

quoniam plenum fide fuit iſtud unguétum & præciſi affectus; ob hoc & iefus teſtimonium reddit et di-
cens; bonum opus operata eſt in me. Sic ergo rurſus, i cantico canticó; poſt aliquata ampliſtæ emiſſiones
ſponſæ: ſicut hic opus mariæ ait eni emiſiones tuæ paradifus cù fruſtu pomorù; cyprus cù nardis, nardus
cù crocis, Amplecti: ergo & in his emiſiòes ac munera ſponſæ. Ob ſeruauimus ſane q. i iis quæ nunc memo
rauimus pluraliter primo: poſtmodù ſingulariter nardú poſuit, qd. puto ſcdm illam rationem dictúqa ne-
gociator regni cælog: plures primo Margaritas negoiaſ: uſq: quo ad unam perueniat præciſam. Et forte
quod dixit emiſiones tuæ paradifus cù fruſtibus pomog: illos idicat fruſtus cù nardis plurimis: quos ab
ferimus ex iſtitutiòibus & doctrina, ppheticâ. Ex doctrina uero ipſius domini noſtri iefu chrifti: emiſiòes
noſtra: & munera non plures habent nardos ſed unam: ſed nunc redeamus ad eam quæ dicit. Nardus mea
dedit odoré ſuú; & uide ſi poſſumus adhuc etià hoc in loco iſtelligere præſenti quod fiquando valuerimus
iſtegre & decenter exponere de deitate chrifti: uiututéq: eius ac maietéat dignis aſſertionibus còſignarentur
fortaſſis merito dicet: uel eccleſia illa: uel anima illa quæ ita maíſſe potuerit glorià eius exponere. Nardus
mea dedit odoré ſuú, Nec miru uideri debet ſi chriftus quemadmodú fons eſt & flumé aquæ uiuæ: de quo
procedunt; & quéadmodú panis eſt & uitam datiita & nardus eſt; & odorem dedit; & unguentú eſt quo qui
uncti fuerint chrifti fiant; ſicut dicit in psalmo. Nolite tâgere chriftos meos. Et fortaſſe ſcdm illud quod di-
cit apoſtolus. His qui exercitatos habent fenſus ad diſcretionem boni uel mali: ſingulis q. buſq: ſub ſibus an-
mæ ſingula quæq: chriftus eſſicitur, Iccirco eni & uerú lumen dicitur; ut habeant oculi animæ: quo illum-
nentur, Iccirco & uerbú; ut habeant aures qd. audiant, iccirco & panis uitæ; ut habeant guſtus animæ: quod
deguſtet, iccirco ergo & unguentú uel nardus appellatur; ut habeant odoratus animæ: fragrantiam uerbí,
circo & palpabilis; & manu tractabilis; & uerbú ſactú dicitur, ut poſſit interioris animæ: manus contingere
de uerbo uitæ. Hæc aút omnia unú atq: idem eſt uerbú dei: quod per hæc ſingula affectibus orationis com-
mutatú nullú animæ ſenſum gratiæ ſuæ relinquat experté. Alligamétum guttæ fratruelis meus mihi i me
dio uberum meog: manebit ſiue còmorabitur, Eiuſdem adhuc uerba ſponſæ ſunt ad adolescentulas loqué-
tis. Prius quidem dixerat: qa: nardus ſua dediſſet ei odorem ſponſi; & qa: per unguentum quo unxerat eum
odoris eius fragrantiam recepſſet; nunc autem ait fraternus meus mihi guttæ redolet; Et hanc non diſſuam
neq: ut libet diſperſam: ſed colligatam & còſtricta: quo, ſ. odor ipſius ſuauitatis denſior redda: & uehemo-
tior. Et hie inquit cum talis ſit in medio uberum meorú demoratur; & còmanet; & requiem ac manſionem
fuam facit i loco peétoris mei. Verú quod nunc proximum cognominait com fraternum ſuum ſponſat &
nominis huius appellatione per totú pene libelli textú frequenter uti: dignum puto; ut prius requiramus
appellationis ipſius cauſam; & quid uel unde fraternus dicit: exponamus. Fraternus appellatur fratris filius.
Requiramus quis ſit primo frater ſponſæ: cuius hic filius habeat; uide ſi poſſumus dicere ſponſam quidé-
eſſe ex gentibus eccleſiam: fratré uero eius priorem populi; & fratrem idicat uti: ſeniorem. Quia ergo ex
illo populo chriftus ſcdm carné nafci: ob hoc ab eccleſia gentium fratris filius appellatur. Quod ergo ait
alligamentum guttæ fraternus meus mihi: corporeæ natiuitatis eius idicat facrumentum. Videtur, i. n. quo
dámodo alligamentú eſſe & uinculum quoddam animæ corpus: quod alligamentú gutta i chríto diuinae
uiututis ac ſuauitatis aſtringi: Si autem ad unáquanoq: anima quæ dicta ſut referútur: alligatura guttæ: dog
matum cotinentiæ; & conſtrictio diuinarú ſententiari: ac nodoſitas intelligitur. Innexæ enim fibi inoicem
funſt fidei ratiòes; & uinculis ueritatis aſtrictæ: Deniq: & lex mundum dicit eſſe omne uas quod alligatú eſt
ſmundú uero quod ſolutú fuerit & non ligatum, cuius rei hæc profecto figura erat: q: chriftus i quo nung
ſuit ulla immunditia peccati: alligamentum guttæ dicitur. Et ideo anima non debet contingere aliquid diſ-
ſolutú; & quod non ſit ratione ſubnixú; & dogmatum ueritate conſtrictú: ne imunda fiat. Qui enim imun-
dú contigerit imundus erit ſcdm legem. Continget náq: eum ſenſus irrationabilis & alienus a ſapientia dei
& faciet eú imundú. Vide aút ſi forte filium dei in carne guttum dictú; & quaſi breue aliqd & exiguum no-
minatum poſſumus accipere; ſicut & daniel de eo dicit. Lapidem paruum de monte excíum fine manibus
& poſt hæc montem magnum: uel ſicut i libello, xii. prophetarum nihilominus gutta quidem futura di-
tur quæ congreget populum. Eſt ergo & in populis ita ſcriptum. Et erit ex gutta populi huius congregatus
congregabitur iacob. Decebat enim eum qui ueniebat congregare non ſolum iacob ſed & omnes gentes:
quæ ſicut propheta dicit reputatæ ſunt tanq gutta ex ſitula: exinanientem ſe diuinitatis forma effici ipſum
ut guttá; & ſic uenire ad congregandam guttam gentiú; & guttá nihilominus reliquiarum iacob. Sed & in,
xliii. psalmo dicitur ad dilectum cui etiam ipſe p[]almus aſcribitur. Myrrha & gutta & caſia a ueſtimentis
tuis: A ueſtimentis ergo uerbi dei quæ eſt doctrina ſapientiæ procedit myrrha mortis dútaxat indiciú pro
humão genere ſuſceptæ. Gutta ut ſupra diximus exinanita diuinitatis forma ſeruilis forma ſuſcepta digna
tio. Caſia quoq: quoniam id genus herbæ aquis indefinentibus nutriri dicitur & coaleſcere: retréptioné hu
mani per aquas baptiſmi idicat datam. Sic ergo alligaturam guttæ fraternú ſuum ſponſa tanq nuptiali drá
mate loquens: iter medium uberum ſuorum commorantem dicit. Vbera ut ſuperius iam diximus princi-
pale cordis aduerte i quo eccleſia chriftum: uel anima uerbum dei defiderii ſui uinculis alligatum tenet; &
aſtrictum. Siquis enim uerbum dei toto affectu i corde fuo; & toto amore còſtringit: ipſe folus poterit odo-
rem fragrantiæ eius & ſuauitatis accipere. Botrus cypri fraternus meus mihi, i uineis engaddi. Quátum ad
litteræ ipſius explanationem habet aliquid ambiguum: q: ait botrus cypri fratruelis mihi: qa: & uua florens
cyprus appellatur; & ſpecies quædam extrinfecis uirgulti e: quæ cyprus dicitur ferens etiam floridum qué
dam fruſtum in modum florentis uuæ prolatum. Sed uidetur magis ad fruſtum uitis ſrelpicere fermo: quo
niam quidem uinearum engaddi facta eſt memoria. Engaddum autem ager terræ iudææ eſt non tantum

fraternitati

ineisquantum balfamis florens. Hic ergo erit hīstoricus ſenſus ſponſæ loquentis ad adolescentulas, ut in
tellitatur dicens: primo qdem nardus mea odorem mihi ſponſi mei reddit, ſecundo uero alligamentuſ gut
tæ effectus è fraternus meus mihi demorans inter media ubera mea, tertia botrus cypri ex uineis engaddi
ſupersens oë quicquid eſt in odoribus & floribus ſuauitatis: quo, ſ. audientes hæc adolescentulæ magis ac ma
gis ad claritati ſpſi concitentur & amoré, iecirco auté ſingulatim & per ordiné primo narduſ ſuam:deinde
guttur: poſt hæc etià botrum cypri nominaſt ut per eos gradus quodá pſectus doceat charitatis. Sed uide
amus ià quid ſpiritalis habeat intellecſus. Siquidè hic qui appellaſt botrus ad fructuſ uitis referendus è. Ver-
bú dei accepimus ſicut ſapientia & virtutem & theſauruſ scientiæ: aliaq multa: ita & uité ueram dici. Sicut
ergo his qubus efficit ſapientia: & ſcientia non ad ſubitum ſed per p[ro]ſectus quodam & gradus pro ſtudi
is & intentione ac ſide eorù: qui ei uel in ſapientia uel in ſcientia uel in uirtute participan[]e: ſapientes eos &
ſcientes reddit uigenteſq[]ui ſirtutibus: ita & in quibus uitis uera efficit: non eis ad ſumú maturos borros p[
]r-
duct & dulces: nec repente eis efficitur uinú ſuaueſ & lætificans cor hominis: ſed primo producit eis ſuaui-
tate tantúmodo odoris in florem. Botrus hic florens eſſe memoraſ in uincis engaddi: ut gratia fragrantia:
iplus imitatur in iniſti animæ: ut poſt hæc pati poſſit acberitatem tribulationuſ & tentationuſ: quæ p[]pter
uerúd dei credentibus excitantur, & ita demú maturitatis eius dulcedinem præbets[]uſ d[]ú perducat eos ad
torcularia ubi effundiſt ſanguis uuæ: ſanguis noui teſtamenti: q[]ubibatur in die ſeſto in ſuperioribus: ubi ſtra
tum magnum paratuſ eſt. Sic ergo per ſingulos hos p[ro]ſectus graduuſ incedere oportet eos qui per ſacramé-
tu uitis & botruſ cypri iniſtiati ad perſectionem ſeruſtur: & calicem noui teſtamenti ab iſeu ſuſceptuſ bibere
contendunt. Quod ſi cyprus ſui generis arbor accipiendus eſt: cuius fructus etiam flos non tantum odoris
ſuauitataſ: quorum & uim calefaciendi ac ſoundi dicitur poſſidere: illa fine dubio accipit ſponſi ſirtus: q[]ui in-
caleſt uiaq eraſ fidé eius & charitatem: quæ contingebat eos q[] dicebant. Nòne cor noſtrum erat ardens í
ita nos: c[]u adaperiret nobis ſcripturas. Vel certe quoniam de uineis engaddi botrus hic florens nominatur
eſſa, engaddi aut interpretare oculus tentationis meæ. Siquis eſt q[]uintellectuſ habere p[oteſt] quomodo ten-
tano è uita hominis ſuper terram: & i[]telligit quomodo qs í deo eripitur a tentatione: & qui agnoſcit quali-
tem tentationis ſua: ita ut poſt de ipſo dici: Quia in his omnibus nò peccauit labiis suis corá deo: h[uius
botrus cypri de uineis engaddi efficitur uerbú dei. Ob ſeruandú tamen è q[]ui uerba ſponſæ ita referun[]e: ut &
nardus & alligamentuſ guttæ & botrus cypri: ipſi foli ſint: utp[ote]que quæ in hos iam p[ro]ſectus aſcenderit. Sola
enim perſecta aíæ eſt: quæ ita habeat purum & purgatú odoramentuſ ſui ſenſus: ut poſſit nardi & guttæ &
cyp[]re ex uero dei procedentis fragrantiam capere: & gratiam diuini odoris h[ar]irire.

C. Homelia Tertia.

E c[]e es ſpecioſa proxima meatec[]ce es ſpecioſa: oculi tui colúbarum. Secundo iam ſponſus c[]u p[]o
ſa in uero colloquioq[]us miſceſt. Et primo quidè ſermóe iuuitae c[]u ad hoc ut cognoſceret ſemet
ip[]fam: dicés ei q[]ui bona quidè eſſet inter mulieres: ſed níſi cognoſceret ſemetip[]fam: certa quæq[
]pateſeſ: & quali quæ uelociter ad agnitio[]né ſui ſenſu intellec[]tuq[]us: cucurrerit coparat eam equis
in ſuel equitatuiq[]us bus obtinuerit currus pharaonis. ſimul & genas eius pro infligi uerecúdia & conuerſati
ons: pernictitate turcuribus coparat: ceruicéq[]us eius ornamentatu[]r redimiculis: Núc auté iam ſpecioſam pro
ſic[]ream: & ſpecioſam nò ſicut prius in mulieribus tantú: ſed quali ſproximam ſibi: & adhuc in maius titu-
lum laudis extollit: & aſſirmat: quia non tantum cum proxima eſt ei ſpecioſa ſit: ſed & ſi contingat ei ablen
tem eſſe etià ſic ſpecioſa ſit. Hoc enim idicatur í eo q[]ui cum dixiſſe: eſſe es ſpecioſa proxima mea: addit poſt
hæc abſolute & fine ulla adiunctiòſe: eſſe es ſpecioſa. Sed í ſuperioribus non laudauerat uíſum eius: credo
qua nondú ad intuítui profecerat ſpiritalis intelligentiæ. Núc ergo ait oculi tui colúbæq[]us. Grandis í hoc p[
]ro
ſed eius oſtenditur: ut quæ prius tantú ſpecioſa í mulieribus dieta eſt: nunc ut proxima ſpecioſa dicatur
ex ipſo fine dubio ſponſo ſplendorem decoris accipiens: ut ſemel ab ipſo ſump[]ta pulchritudine: etiá ſi acci
dat ei paululú ſponſi abſentiam pati: nihilominus pulchra permaneat. Quod auté oculi eius coparátur co-
lúbisob hoc p[ro]ſecto contingit: quia diuinas ſcripturas non ià ſecundú litterá ſed ſedm ſpiritum i[]telligat:
& alp[]piciat in eis ſpiritalia myſteria. Colúba enim indiciuſ eſ ſpiritus ſancti. ſpiritali ergo ſenſu intelligere le
gem & prophetas: hoc eſt oculos colúbæ habere. Et hic quidè colúbæ oculi eius appellantur: in p[]almis ue
no huilu[]modi anima pennas ſibi dari colúbæ defiderat: ut uolare poſſit í intellec[]tum ſpiritalium myſterio-
núſ: requieſtere í atris ſapientiæ, ſed & ſi dormire quis poſſit: hoc eſt collocari & requieſcere í medio for-
tuataq[]us intelligere fortiuſ uirtutes: & cognoſcere diuini iudiciuſ cauſas: non ſolú pennæ colúbæ quibus í ſpi-
zitalibus intellec[]tibus uolet promittun[]e: ei: ſed deargentatæ pénæ, í uerbi & rónis ornamento decoratæ.
Scapulæ quoq[]us eius in ſpecie auri fieri dicutur: ubi conſtan[]tia fidei & dogmatum ſtabilitas indicatur perſe-
dorú. Ergo ſi caput eſſe chriftus dicitur: nihil p[]uto abſurdú uideri: ſi & oculi eoq[]us qui ſecundú interiorem
hominem ſpiritaliter i[]telligunt: & ſpiritaliter diuicinant: ſpiritus ſanctus eſſe dican[]t. Et ob hoc fortaſſis in
lege ſicut agnus poſtus eſt: per cuius hoſtiam populus purificareſ in paſcha: ita & columbæ poſitæ funt: q[
]bus purificatur homo i[]grefſus hunc mundú. Sed & de eo nunc dicere: & hoſtiarum qualitates diſcutere ló-
gior uidetur eſſus: & propoſito operi minime c[]o]ueniens. Hæc auté memoraſſe ſuſciliar pro eo q[]ui plens
fermo continet oculi tui colúbæ: quali diceret oculi tui ſpiritaſles ſut: ſpiritaliter uidentes: ſpiritaliter intel-
ligentes. P[oteſt] adhuc profundiore fortaſſis sacramento quod dixit. Eſſe es ſpecioſa proxima mea intelli-
gi de præſenti ſæculo dictum: quia ſpecioſa quidem ſit & hic eccleſiaticú proxima eſt: xpo: & c[]u imita[]chri-
[]tum. Quod uero i[]terauit & dixit eſſe es ſpecioſa: p[]o[]t ad ſeturuſ ſæculuſ pertinere: ubi iam nò ſolum imita-
tione: ſed ip[]a ſui perſectione formoſa è & ſpecioſa. & ibi dicat eſſe oculos eius colúbarum: ut duoq[]us oculo-

D ii

rum columbæ duæ intelligantur esse filius dei & *spiritus sanctus*. Et ne mireris si colûba simul dica: cum
uterq. similiter aduocatus dicæ: sicut ioannes euangeliſta declarat: *spiritù quidè ſanctù dicens paracytum
quod eſt aduocatus,& de ielu chriſto nihilominus i epiftola ſua dicit quia ipse ſit aduocatus apud patre p
peccatis noſtris. Sed apud zachariam prophetâ duæ oliuæ ad dextera & ad ſimiltra candelabri poſita unis
nitù nihilominus & *spiritù ſanctù deſignare creduntur, Ecce es bonus fraternus meus: & quidè ecce es ſpe
cioſus cubile noſtrù umbroſu. Nunc primù uideſt attentius inſpexſible ſponſi ſui pulchritudini ſponſati & co
ſideraſſe illis oculis qui colûbæ diciti ſunt decus & ſpeciè uerbi dei. Quia re uero nò poteſt prius p[rae]ſicæ nec
agnoſci quanta ſit in uerbo magnificentia nifi prius oculos quaſi colûbæ i, intelligentiam ſpiritalem aci
piat. Comune auté cubile ſibi quod dicit eê cù ſponſo corpus hoc mihi uideſt indicari animæ; i quo adhuc
poſita digna habita ſit aſſciſi ad c[om]fortium uerbi dei, idq. umbroſu utpote non aridum ſed fructuofum ne
morat; & tanq. denſitate boni operis memorofu. Sed hæc ſp[o]ſa dicit anima duntaxat: quæ colûbæ iam ocu
los habet. Hi uero qui tantûmodo credut ſponſo: nò tamen perſpicere potuerút in uerbo dei quanta ſit pul
chritudo: dicút; & uidimus: & nò habebat ſpeciem neq. decoré: ſed ſpecies eius idecora & deficiens præ filius
hominú. Quæ auté bene profecit; & ſupergreſſa é adoleſcentulaq; & o[ct]oginta c[oh]cubinarum; &. Ix. regina
rum ordiné: ilta anima poteſt dicere, ecce es decorus fraternus meus & quidè ſpecioſus. Sed & fi adhuc i in
pore politus intelliga denſitaté ſpiritaliú ſenſuum intelligiá ſcripturarum diuinaq. tá crebra opacitate
côtextam: ut rapidior æſtus q multos ſolet adurere; & arefacere fructus e[os]ne tamen penetrare nò p[o]ſit:
nec ulla nis tentationú fidei in germen arefacere: t[ur]c p[er]ſum dicere quia cubile noſtrú: quaſi c[oh]muné ſibi
cum ſponſo corporis ſui indicans e[é] locú: ad illam ſimilitudiné diſtú intellige: qua & paulus dixit: quia cor
pora noſtra mébra chriſtí ſunt. Cú enim dicit corpora noſtra: quaſi ſponſæ id eſſe corpus oſtendit. Cum ue
ro mébra chriſtí memorat: eadé corpora etiá ſponſi e[é] corpus indicat. Hæc ergo corpora ſi umbroſa ſintur
ſuperius diximus: bonis du[ta]taxat operibus referta: & *spiritaliú ſenſuú denſitate cumulative: de his talibus dei
p[or]t. Per dié ſol nò ured te: neq. luna per noſtem, luſtú n[ar]q. tentatiòis ſol non adurit requieſcenté ſub un-
bra uerbi dei. Iſte enim ſol qui adurit iuſtú: non eſt laudabilis: ſed ille magis qui ſe tranſfigurat in angeli[
]cis. Bonus ergo & decorus dicié: fraternus: & quanto magis ſp[ici] potuerit oculis ſpiritalibus: tanto ſponſi
or iueni[que] & pulchrior: qa non ſolum illius ſpecies & pulchritudo mirabilis apparebit: uerum & inſp[on]ni
atq. intuenti eú decus ingens & ſpecies formæ noua ac mirabilis orieſ: ſcdm ild quod apoſtolus ueridi
intuens pulchritudiné dicit. Nam eti is q foris é homo noſter corru[pi]t: ſed qui intus eſt renoua[que] de
dié: merito ergo talis hæc aíia c[oh]mune habet cubile cù uerbo corpus ſuú. Peruenit enim diuina uiritus uq[us]
ad corporis gratiá: cù in eo uel caſtítatis donú uel continentíæ aliorúq. bonorú opeq. colocat gratiá. Con
ſidera ſane ne forte p[o]ſit etiá illud corpus q[ui] aſſumpſit ielu c[oh]mune ei cù ſponſa cubile nominari, quo
niam quidem uideſt per ipſum eccleſia chriſto e[é] ſociata: & participipium uerbi dei capere p[o]tuis: ſcdm o[di]
mediator dei & hominú dicié: & ſcdm q apoſtolus dicit, quoniá in ipſo habemus acceſſum per ſidem i ip[er]
gloriæ dei. Tigna domoq. noſtraq. c[ed]ri: trabes noſtraq. cypreſſi. Videtur ab ſponſo reſp[ò]deri ad gratiæ eo
rum quæ dicta fuerút prius ab ſponſa, q bus edoceat eá cuiu[mi]ſodi ſint te[ct]a ita c[oh]munia: & quaſi i eſſa
teria contignationis habeatur. Hæc habet h[ito]rica narratio. Videſt aút eccleſia deſcribá a chriſtoq. eſt do-
mus ſpiritalis & domus dei: ſicut docet paulus dicés. Si auté tardius uenero: ut ſcias quomò te oporteari in
domo dei c[oh]uſerari: quæ é eccleſia dei uiui colúna & firmamentú ueritatis. Si ergo eccleſia domus dei e[ga]
omnia quæ habet pater filii ſut: eccleſia domus filii dei eſt. Frequenter auté & plurali numero appellantur
eccleſiæ: ut ait ibi. Nos talé c[oh]fuetudiné nò habemus: neq. eccleſiæ dei. Et itérui ſcribit eccleſiis gallantæ pa
lus: q ioannes ſepté eccleſiis. Sút ergo ſiue eccleſia uel eccleſiæ domus ſponſi & ſp[o]ſæ ſiue animus uerbi do-
mus: i q bus tigna ſut c[ed]drina. Legimus etiam q[ui]dá c[ed]dros dei: ſuper quas uinea quæ tranſlata eſt de a[g]yp
to, extédiſſe dicié: traduces ſiue arbuita ſua: ſicut ait i p[er]ſalmis operuit m[ô]tes umbra eius: & arbuita c[ed]dros
dei. Euidéter igi[que] pt[em]quadam eccleſia c[ed]ri dei nominatur. Cú ergo dicit ſponſus, tigna domoq. noſtrat
[ar]c[ed]ri intelligere debemus c[ed]dros dei eſſe eos c[ed]riclem c[ó]tegunt: & eſſe aliquos h[oc] ualidiores q tra
bes appellant. Et p[uto] q c[oh]uenienter hi q ep[ic]copatum bene miniftrant: i eccleſia trabes dici p[o]ſuntibus
ſuſtenta[que] & tegi[que] omne ædificiú uel ab ibríu labe: uel ab ardoribus folis. Secu[do] auté horú loco tigna pra
ſb[yster]os appellari: & trabes q[dem] dici cypreſſos: q bus & foritudo robuſtior: & odoris ſuauitis inſet: q[ui]
& in operibus ſolidú: & i doctrinæ gratia fragrátrem deſignat ep[ic]copú. Similiter auté & tigna c[ed]dros ap[pe]
lauit: ut per hoc i[cor]ruptionis uirtutis & odoris ſcientiæ chriſtí plenos deſignaret debere eſſe pr[af]b[yster]os
eq flos cápi: & lilíu c[oh]uallium. ſicut lilíu i medio ſpinarú: ita proxima mea i medio filiarú. Hæc ille q [p]o-
fus & uerbumi: & ſapientia eſt de ſemetipſo & de ſponſa ad amicos ac fodales fuos loqui idetur ſed ſcdm p[
]p[o]ſitæ exſp[o]ſitionis ordinem chriſtus hæc de eccleſia loqui i[te]telligendus eſt: & ipſe dicere ſe florem e[é] cam
pi: & lilium c[oh]uallium. Cap[us] planities terræ dicié cui cultura adhibeſt & excoliſt ab agricolis, c[ó]ualles u[er]
ro faxola magis & inculta idicant loca. P[o]ſumus autem & cápum illum intelligere populum: q[ui] p[er] p[he]
tas colebat & legem, conuallem uero faxofum & i[cul]tum gentium locú, ſponſus ergo hic i iudæorum po[
pulo flos ſuit. Sed quoniá neminem ad perſectú adduxít lex: i[cc]irco i illo non potuit uerbú dei ad fi[or]t p[
ficere: & ad perſectionem fructuú peruenire, In ita tamen conualle g[ét]ium eſſetus é lilium, cuiu[mi]ſodi au-
tem lilium: tale fine dubio: quale & ipſe i euangeliis dicié: q pater c[ae]leftis ueſlit. Et neq. falom[ó] i omni glo-
ria ſua i[du]tus ſicut unum eſſit. Fit ergo lilíu i hac c[oh]ualle ſponſus i eo quod ueſtuit eú pater c[ae]leftis talí
ueſtimento carnis quale nec falomon i omni gloria ſua habere potuit. Non enim falomon habuit ab q[ui] c[oh]
cupiſcentia uiri & concubitu mulieris i[mac]ulatam: & nulli pr[or]ſus peccato obnoxiam carnem. Sed & e[im]

eur is qui i capo flos fuerat; uoluerit eê i conuallibus liliu idetur oftendere. Cum enim multo tépore flos
fuifter i capo nullum dicit ex ipso capo florem ad imitatiòem fui ac similitudinè pèciffiffe. Vbi uero factus-
eft in còuallibus liliu continuo etia efficitur pxima eius imitatiòe ipfius liliu; ut operæpreciu fuerit quo-
niam ipfe effeàs eê liliu ut etià proxima fua,i,unaquaçq; aia quæ ei approximat & exéplum eius imitatio-
néq featatur liliu aft. Quod ergo ait, ficut liliu i medio ſpinarùta pxima mea i medio filiarù accipiemus
eccléfia gentium dici q uel ex medio ifidelium;& non credentium qualiſ ex ſpinis emerferit: uel prophetico-
rum circufrepentiu ſe moribus i medio ſpinarù pofita dicat. Quod & magis uidebiu: uerifimile; pro eo qd
dicita quima mea i medio filiarg.nô.n.filias appellaflet illas aias q nunq oio uenerit ad credédu. Oeſ er-
go hæretici prio ad credulitá: ueniut;& poſt hæc ab itinere fidei & dogmatu ueritate dei declinât; ficut &
ioanes apoſtolus i epiſola ſua dicit. Quia a nobis exierut: fed nô erát ex nobis. Ná ſi fuifét ex nobis pmáſi-
fent utiq nobiſcù. Poſſumus auté & ad unàquaçq; aiam id referentes: huic qdem animæ quæ pro simplicitá-
te fui & planitiæ nel eguate campus dici pôt; florem fieri uerbû dei, & initia bonog; operum docere. His ue
ro q profundiora iam quærút;& demerfiora ſcrutanq ch i còuallibus: uel pro claritate pudiciæ uel, p ful
gore lapientæ efficit liliu: ut & ipfi fiant lilia erupentia de medio ſpinarù,i pungentes cogitatiòes & folici-
tudines ſaculares quæ ſpinis i euangelio còparatae ſunt. Sicut arbor mali iter ligna filuæ: ita fraternus me-
us iter mediú filioq. In umbra eius còcupiui & ſedi;& fructus eius dulcis i faucibus meis. Decuit quidé ſpô
fum;& de femetiplo dicere; qd effet i campo; qd etiam i conuallibus;& de ſponfa quæ effet: uel qualis inter
ceteras filias haberec. Spòſam uero ad hæc repondétem: non conueniebat de femetipſa aliquid dicere fed
effici totam erga admiratione ſponfi & ipfius laudibus ihærere. Còparat ergo eum arbori mali. Sed ne ex fi
militudine fermonis simpliciores aliq arborem mali malam arborem putent;& a malitia dichtam: dicamus
nos arborem meli græco qdem nomine utétes: fed simplicioribus qbucq latinoq plus notiore q mali. Me
lius eſt enim ut gràmaticos offendamus: q legentibus ſcrupulú aliqd i ueritatis explanatione ponamus. Cò-
parat igif eum arbori mali: ſodales uelo eius reliquis arboribus filuæ. Sed ſponfum ita arbori huic mali fi-
milé dicitut etià còcupiffe ſe dicat ſub umbra eius ſedere; fructuq; eius dulcem ſibi effectum i faucibus af-
feuere. Et hæc ad adolescencie loq videtur ficut & ſponſus locutus e prius ad ſodales fuos, fed nunc ui-
deamus ſcdm myſterium quos dicat ſponfa filios: iter quos tanq arborem mali pçcellere reliqua filuæ ligna
aferat ſpòſum, & uide ſi poſſumus ſcdm ea q i ſuperioribus de filiabus & ſpinis dupliciter expoſuimus: ita
hic etia filios: uel eos q aliquando fuerunt & nò ſut uel multitudinem cæleftiú miniftrog; dictos e éttellige
re. Ad œcens enim i initio ptinet illud qd ſcriptú eſt. Ego dixi dii eſtis;& filii excelfi oœs. Sed differentia íterceſ
ſit phociqd ait. Vos auté ut hoies moriemint;& ficut unus de principibus cadetis. Sed & illud i hoc reſpi-
trationuá qs i nubibus æquabiç domino aut qs affilibilabí ei iter filios dei: Sicut ergo arbor mali iter reli-
qua ligna filuæſic e ſponſus iter reliquos filios: habés fructu q non ſolum ſapore oœs fed & odore pçcellat:
& duos aia ſenſus.i. guſtu & odoratu efficiat. Diuerſis nàq copiis menſam nobis pçpar ſapientia; i qua non
ſolú pané uitæ apontit; fed ímolat carnes uerbii; & nò ſolú miſcet i eratere ſuú uinú: fed & mella odorata fa-
tis adhibet & dulciaq; non i ore & labiis ſuauité reddant: fed & íterioribus tradita faucibus dulcedinem
fuent. Poſſumus aút ligna filuæ accipere eos angelos q uniuſcuiuſq hæreſos auctores fautoreſq niſi ſut
onitiſse ita ut uideaf eccléſia còparans ſuauitatem doctrinæ xpi ad alperitatem hæreticoq; dogmatum: ac
ſterilem íſructuofáq doctriná dicere: mella qdem ſuauia & dulcia eſſe dogmata eccleſiàtica: quæ in xpi ec-
dea pèdicanç. Ligna uero filuæ eê ea quæ diuerſis hæreticis affirmanç. Et de íſtis uidebiç íſructuofis lignis
filuæ dici: qd i euangelis ſcriptú eſt: Etce iam ſecuris ad radicem arboris pofita e. Ois ergo arbor quæ non
facit fructu bonú: excidec; & i ignem mitté. Fraternus ergo ſpòſæ e ut arbor meli i eccléſia ſpòſi. cæteri ue-
ro hærefiarchæ tanq íſructuofa ligna filuæ diuino iudicio ſt ſecuri excidéda; & i ignem mittéda. Igiſ i hu-
ius meli umbra còcupifcit ſpòfa refidendu: uel ut diximus i ptectione filii dei: uel aia refugiés œc reliquias do-
ctinas; & adhærés uni ſoli uerbo dei: cuius etià dulcé habeat fructu meditádo, i ideinerèter legé dei: & ſemp
ei uelut mûdú aial ruminádo. Veg; de appellatiòe umbræ íſtius ſub q ſedere còcupiffe ſe dicit eccléſia: non
puto ab ſurdu ſi ea quæ ſuenire poſſumus i ſcripturis diuinis pferamus i mediú; ut quæ ſit umbra meli hu-
ius dignius & diuinius agnofcaſ. Ait Hieremias i lamétatiòibus Spiritus uultus noſtrix: xps dominus còpre-
héſus e i corruptionibus noſtris: cui diximus i mébra eius uiuemus i gentibus. Vides ergo quò spiritulan-
eo pmotus, ppheta uitá de umbra xpi pberi gentibus dicit. Et quò non uitam nobis pbeat eius umbra: cù
& i conceptu corporis illius ad Mariam dicatur Spiritus ſanctus ueniet ſup te: & uirtus altiffimi obúbrabit
tibi. Si ergo obúbratio ſuit altiffimi i còceptu corporis eius: merito umbra eius uitá gétibus dabit. Et meri
to ſpòſa eius eccléſia ſub meli umbra ſedere còcupifcit: fine dubio ut uitæ quæ eſt i eius umbra particeps ſi
at. Reliquoq; uero lignorú filuæ umbra talis eſt: ut qui ſederit ſub ipſa ſedere uideaf in regiòe umbrae mor
tis. Sed adhuc ut magis ac magis planior reddaſ locus: qui habetur i manibus: requiramus quomò apoſto-
lus dicat. Legem umbram habere futurorú bonorú; & oia quæ uel de diebus ſeſtis uel fabbatis: uel neome-
nitis ſcripta ſut umbram eê memorat futuroq bonog; i his. q ſcdm litteram gerebanç: & quomodo oèm
ueterú cultura exéplar & umbrá pnúciet eſſe cæleſtium. Quod utiç, ſi ita e: oftendunt: ſub umbra legis ſe-
diffe omnes quicungq ſub lege erant; & umbram magis ueræ legis habebant. Nos auté alieni fumus ab um-
bra corum: quoniam non ſumus ſub lege; fed ſub gratia, fed quanuis non ſumus ſub umbra illius quam le-
gis littera faciebat: ſumus tamen ſub umbra meliore. In umbra enim chriſti uiuimus inter gètes. Et eſt pro-
fectus quidá de umbra legis uenire ad umbram chriſtii: ut qa chriſtus eſt uita & ueritas & uia: efficiamur pri
mo i umbra uiæ; & i umbra uitæ; & i umbra ueritatis: ut còprehédamus ex parte; & i speculo ac i enigmate:
D iii

191

ut poſt hæc ſi icedamus per hanc uiam quæ eſt chriftus; quo peruenire poſſimus i hoc ut facie ad faciè com
prehèdamus ea quæ prius quali i umbra & i enigmate uideramus, Nòn eni quis poterit ad illa quæ uera ſut
& perſecta puenire; niſi prius deſiderauerit & còcupierit i hac umbra reſidere, Sed iob oem hominum ui
ta dicit eè luper terra; credo pro eo q aia i hac uita uelamento huius crafi corporis obubraſ. Oes ergo qui
i hac uita ſút neceſſe eſt i umbra quadam eſſe, fed alii qdem ſút ſedentes i regione umbra mortis; hi profe-
ſo q non credunt chrifto. Eccleſia uero cu fudicia dicit, In umbra ſponſi concupiui & ſedi; quis certe fuerit
tépus quo potuerit q[ui]s ſub umbra legis reſidens defendi a duritia arboris & æſtus. Sed tranſiit illud tépus,
Veniendu eſt nunc ad arboris meli ûmbrâ; & quis diuerſa q[ui]s utatur umbra uidetur tamè ois anima donec
in præſenti uita eſt umbram habere neceſſariam. Propter illud credo ardoreſſolis: q[ui]s exortus fuerit; conti
nuo ſemen q[ui]d i alta radice demerſu eſt areſcit; & deperit. Sed huc ardorem tenuiter q[ui]dem legis umbra pro
pellit; chrifti uero umbra i qua nunc i gentibus uiuimus, i, icarnat[i]o is eius fides auertet penitus & extiguè.
Ille enim adurebat ambulantes ſub umbra legis tépore paſſionis xpi ficut ſulgur iuſus eſt cecidiffi de caſto
quis etiá huius umbræ tépus i finem ſæculi compleatur; quia ficut diximus poſt còſumationé ſæculi iá no
per ſpecul[i] nec i enigmate fed facie ad faciem uidebimus ueritatem: ſimile eè puto & illud q[ui]s ſcriptum eſt
ſub umbra alarú tuarú exultabo, fed & i ſeventibus huius libelli ita dicit ſponſa Fraternus meus mihi; &
ego illi iſpi; q[ui]s paſcit iter lilia donec reſpiret dies; & amoueanſ umbræ, edocens p[ro] h[oc] qa[em] ueniet tépus; cum
oes ûbræ remouebútur; & p[ro] miſer[í]cordiam dei patebit ueritas folá, fed & q[ui]d at & fructus eius dulcis i ſau
cibus meis; allius afiam hoc credo dicere q[ui] nihil emortuú; nihil iſeſible habet i in faucibus suis; & i nihil prot
ſus ſimilis eſt illis; de q[ui]b[us] dicit, ſepulchrum patens e[gu]turr eorum. Quicúq[ui] ení uerba mortis & i[er]itus
de faucibus p[er]út; i[pl]orú fauces ſepulchra dicútur; ſicut ſunt oes q[ui]s q[ui] contra ueram fidé loquútur; uel co
tra diſciplinam caſtitatis & iuſticiae & ſobrietatis aligq[ui]d p[er]ſerút, i[pl]i ergo ſunt quorú fauciſ ſepulchra ſunt
& loca mortis; unde matris uerba p[er]ſunſ, i[lu]ſus auté dicit. Quá dulc[ia] uerba mortis meis eloga tua. Et alius q[
]ui
uerba uitæ docebat; ita dicit. Os noſtrú patet ad uos o cori[nthii] cor noſtrú dilatatu[]e ſt, fed & alius q[ui]s uerbo
aperuit os ſuú; Os mecum aperui & attraxi ſpiritu[]t, introducite me i domum uini, ſponſa uerba adhuc ſunt;
fed ad amicos & familiareſ ſp[oli]t ut arbitror diriguntur; a q[ui]b[us] uideſt exponcere; ut introducunt ea i domi
læticia[]; ubi uinú bibi[] & epulæ parantur. Quæ auté uiderat cubiculú regiú defiderat etiá nunc regale in
ire coúuiui; & frui uino læticiae; ſupra iá diximus amicos ſp[oli], p[ph]etas & omnes qui miniftrauerut ueru
dei ab initio ſæculi i[te]lliſigédos; ad quos reſte uel eccleſia chrifti; uel alia uerbo dei adhærens dicat; ut ſi
ducant i domú uini, i, ubi ſapientia miſcuit i cratere uinú ſuú; & depræca[]per feruos fuos oem inſipitèm
& egent[em] ſenſu dicés. Venite manducate panes meos; & bibite uinú q[ui]d miſcui uobis. Iſta e[mi] domus uinido-
mulq[ui] coúuiui; i[no]tuo coúuiuio omnes q[ui]nuiunt ab oriente & occidente recubent cu abrahá íſaac & iaco[bi]
regno dei; Ad qua domú & ad q[ui]d coúuiuium p[ph]etæ perducunt alias; quæ tamen eos audiunt; & i[te]lliſtum,
fed & ſancti angeli cæleſteſq[ui]s uirtutes q[ui]n in minifterio mittunſt, p[pter] eos qui h[æ]reditatem capiunt falutis
iſtud e[ui]nú cui ſcribunt; illi p[al]mi q[ui] pro torcularibus attitulátur iſtud e[ui]nú quod attulerú illi palmi-
tes qui in iſeu p[an]ſerunt; n[ò] solú i terris fed etiá i cælis, ſic enim audio illud q[ui]d dicti. Quia omnis palme
qui non manet i me n[ò] p[ot] offerre fructú. Nemo ení producit fructú uini huius niſi q[ui] p[an]ſanet in uerbo &
ſapientia & ueritate & iuſticia & pace: oibuſq[ui]s uirtutibus. Iſtud e[ui]nú quo etiá inebriat; iuſtis & ſanctis qui
buſq[ui]s optabile dicit. Hæc p[uto] & in ſpirituá tunc coe cotuens inebriatus eſſe dicit, & David admiratus
huius coúuii calicé dicit. Et p[oc]ulat[ui] tuú inebrians q[ui] p[ea]claru eſt. Ad h[æ]c ergo domú uini eccleſia uel anima
unaqua[æ]c[es] defiderant quæ p[re]ſctæ ſút ítrare & dogmatibus ſapientiæ myſteriſq[ui]s ſciètæ: epularú uelut ſua-
uitate & uini læticia p[er]ui, Sciendu n[æ]ne eſt; quia ſic eſt; ut iſtud uinú quod de dogmatibus ueritatis p[er]um
comiſceſt in cratere ſapientiæ: ita & còtrarium uinú; cu inique inebriatur peccatores; & hi qui falſe: ſciæ:
dogmata pernitioſa ſuſcipiunt. De quibus ſalomón i prouerbiis dicit. Hi auté edút cibos i[pi]statis: uino au
tem iniquo i[eb]rian[]c. De hoc eod[em] uino iniquo etiá i Deuteronomio legimus ita ſcripti: u[em] uineis ſodomo
rum uitis eoq[ui]s & palmes eoq[ui]s ex gomorra uaa eoq[ui]s uua felis; & botrus amaritudinis eis. Furor draconum
uinú eoq[ui]; & furor eoq[ui]s aſp[id]u ílanabilis. Illud autem uinum q[ui]d de uite uera procedit nouú ſemp é, ſemp
enim p[er] ſeſtus diſſetium ſcientiæ & ſapièt[ia]e duinæ innouæ agnitio. Et ideo dicebat iſeu diſcipulis fuus
ga nouú bibá illud uobifcú in regno patris mei innouæ enim ſemp agnitio ſecretorú arcanorúq[ui]s reuola-
tio p[er] ſapientiá dei: n[ò] solú hominibus fed & angelis cæleftibuſq[ui]s uirtutibus. Ordinate i me charitatem euui
dem ſponſæ ad eoſdem uerba ſunt; niſi q[ui]s poſſunt fortaſſe etiam apoſtoli chrifti iter eos haberi ad quos ita
memorantur. Quod ergo ait ordinate in me charitatem; h[unc] habet ſenſum, Oes hoies amant fine dubio
aliquid; & nullus eſt qui ad id ætatis uenerit ut amare iam poſſit; & non aliquid amet ſicut etiam in p[ra]ſio
ne huius operis ſuſcienter oftendimus, fed h[ic] amor: uel hæc charitas i n[ò]nullis quidem ſuo ordine & cò
uenienter aptata procedit, in plurimis uero c[ò]tra ordinem. Dicif autem contra ordinem e[mi] in aliquo cha-
ritas; cu aut id diligit; quod non debet; aut quod debet diligit, fed plus iuſto diligit; aut minus iuſto. In ille
ergo inordinata eſſe charitas dicitur, in illis uero quos ualde paucos arbitror eſſe qui, i, per uiam uitæ ince
dunt; & non declinant neq[ui]s ad dextrá neq[ui]s ad finístrá in i[pl]ſis ſolis ordinata eſt charitas & ordinem ſuum te
net, eſt auté ordo eius & menſura huiuſmodi. Verbi gratia Deum diligere nullus modus nulla méſura e[mi]
ſi hæc folá; ut e[mi] totum exheibeas quantum habes, in chrifto enim iſeu diligendus eſt deus ex toto corde &
ex tota anima & ex totis uiribus, In hoc ergo nulla menſura eſt. Diligere uero p[er]ximum eſt menſura aliqua
p[er]ximum inquit tuú dilige; ſicut teipſum. Si ergo aut in dei dilectione minus aliquid feceris; q[ui]s potes; & q[ui]
uiribus tuis eſt; aut inter te & proximum tuum non ſeruaueris æquitatem; fed aliquid diſſerentiæ habueris

non est in te charitatis p[ro] singula requiramus:uel quos dilig[ati]uel quant[us] diligi oporteat,N[am] fi ut dicitur mébra al
terutúrum fumus p[ro]q[ui] hunc effe[ct]u erga proximos habere debeamus;ut eos n[on] quasi aliena corpora:fed ue
luti mébra nostra diligamus.Secúdú hoc ení q[ui] mébra nostra inuicé fumus æqualé erga p[os] habere dilecti
oné,finíleg[que] coueniet.Secúdú hoc uero q[ui] fút í morpore aliqua mébra honorabiliora & honestiora:alia ue-
ro ihoneftiora & iferiora:puto q[ui] rursum p[ro] mébrorum meritis & honore;etiá dilectiōis librari debeat mo
dus.Siqs ergo rationabiliter cúeta agere fcdm uredi dei ac fuos etiá affectus téperare p[ponit] p[ro]to erga
hæc singula ordiné charitatis & ſcire debeat & tenere,Verú ut apertus fiat q[uid] c[icimus]:paulo c[uid]entiori-
bus utamur indicis.Siqs uero gratia laboret i uero dei atq[us] animas noſtras íſtruar & illuminet ; uiam
ſalutis docet atuiuendiq[ui] ordinem tradat:n[on] tibi uidetur & hic p[roximus] eé quidem ſed multo amplius alio p[ro]
ximo diligéduis;q[ui] h[oc] nihil gerit,Nam & ille q[dem] diligendus é pro eo q[ui] mébra unius corporis fumus:
uniuq[us] ſubſtantia:fed hic multo amplius q[un]que & ius p[ro]mi nobiſc[ui] habeat; quod c[ateri] homines ha-
bent,dat tamé hanc maiorem charitatis erga ſe c[am]q[ui] uiam dei oſtédit;& aíæ ſalutem diuini uerbi illum-
nationibus c[os]ert,Quod ſi aliq[s] me erranté & í præcipitio p[olit]u muliebris peccat[ur] ad lucé revocet uerita
tiis;q[ui] de ipſo iá ſiterit eripiat;ac trahat ad ſaluté;atq[ui] ex ipſis faucibus a[ternæ] mortis arripiat:n[on] tibi uideſ
g[ui]a ipſa ſi fieri p[ot]er plenitudine charitatis qua deu[rum] diligimus;diligendus fit poſt deu[rum] Et ne p[os] nos p[ro]
fumamus audí apoftolú paulú de his q[ui] uerbo dei laborant dicétem:ut ſupabundanter habeatis í charita
te eos q[ui] huiu[us]modi ſunt p[pter] opus ip[loq].Videamus & alíu[n] adhuc ordinem charitatis eius d[ùtax]at: q[ui]
era p[roximos] haberi uideſ.Si ſit n[on] habé[s] q[dem] docendi uel íſtruendi gratiá;neq[ui] uerbú domini p[dic]adi: ſed
tamé ſanctæ uitæ uir inócés imaculatus;& q[ui] i[uſtificationibus & mandatis dei ígredia[ti] fine q[rela] uidetur
ne talis tibi hic uir in eod[em] charitatis ordine habédus:quo ille q[ui] nihil agit;quandoq[ue] uterq[ui] p[roximus] d[ici]
tur;N[one] & hic pp[ro] opus ſuum;& uitæ meritú iecúdú apoftoli d[ic]tú ut ille q[ui] in uerbo dei laborat; ſupabú-
dantius habédus e[re] charitate p[pter] opus uitæ ſuæ.Eſt adhuc alius ordo charitatis,Jubemur enim & iními
cos noſtros diligere.Sed uideamus ſi etiam i ipſis unus folus modus erit dilectionis:an ibi habebit locú ſer-
mo iſtequ[ui] c[ic]it,orditate i me charitatis,Puto ergo q[ui] i his ſit ordo charitatis,Verbi gratia,Eſt aliq[s] mihi
inímicus & aliis tamen bene agens:pudícus;ſobrius;mandata plurima dei ex parte cultodiens:í aliquibus ta
men errans ut h[oc].Et aliis qui inímicus quidé fit & ipſe nobis:tamé ſit ſuæ uitæ atq[us] aíæ inímicus: paratus
ad ſederæ:p[ceps] ad flagit[ia] nihil ſancti:nihil religiſi ducés;n[on] tibi uideſ etiá eſſe iter ipſos inímicos quæ-
dam dueritas habéda charitatis?Puto quidé q[ui] ex his fatis patuerit e[re] ui quidé charitaté uná:multas tamé
habere caufas;& multos ordines diligendi;& p[pter] hoc núc dicere ſponſam;ordinate i me charitaté:hoc eſt
docte me diuerſos ordines charitatis,Quod ſi adhuc addendú his aliquid uidetur:poſſumus illud i medi-
am adducere quod ait apoftolus,Viri diligite uxores ueſtras:ficut corpora ueſtra:ficut chriftus dilexit ec-
defiam.Quid ergo debent quídem uiri uxores fuas diligere:alias uero mulieres non debent omnino dilige
re iními charitate & ſanctitate?An n[on] u[de]buntur etiá ipſæ e[re] de, p[roximis] ſed ip[édé]da quidé e[ft] dilectio uel
i[no]wug[ue] uel i m[re]m:uel i fororé:fi tamé fideles ſint;& deo adhærétes;&erga aliam mulieré nullá fcdm illá q[
]p[uma] c[ic]it:é nobis ip[endé]da dilectio,q[ui] ſi hoc abſurdú uideſ (Debet auté fcdm mandati ordinem etiá er-
geas caſta haberi dilectio) prorúſ iiter ipſas perſonas ſo[eminar]ú q[ibus] ip[édé]da dilectio eſt; habendus p[er]
co e[ft] ordo quidá in charitate;c[ou]enienq[ui] diftinctio:& maiori q[dem] c[ui] honorificentia m[atri] deferenda é
dilectio.Sequenti uero gradu c[ui] cuáda nihilominus reuerétia etiá fororibus,Proprio uero quodá & ſeque-
ſtrato ab his more charitas c[ou]iugibus exibenda,P[oſt] has uero perſonas pro meritis etiá & caufis unícuq[ui]
ionni ut diximus caſtitate deferenda dilectio eſt.Secúdú hæc etiá de patre uel fratre atq[us] aliis propinquis
oberuabimus,Erga ſanctos uero q[ui] nos i x[po] genuerút:fed & paſtores atq[ui] e[pi]copos:uel q[ui] uerbo dei p[ſunt]
plbyteri aut qui beati minifrant i eccleſia:uel q[ui] i fide pr[ac]cellunt c[æ]teros.Qu[o] uero pro uniuſcuiuſq[ui] me
n[ui]tis affectio p[é]favitur charitatis;í[ó]ge eminétior:q[ui] erga eos haberi p[ot].Qui auté nihil horú aut n[on] integre
egerút:fed & inter parétes fideles & ifideles:& fratres fideles ac íſideles fororofq[ui] p[ot]e n[ſeri]:ut n[on] erga hos
lingulos diuerſus ordo habearu charitatis?Quas diuerſitates ítuens p[on]ſa:[i] uidens de his o[ibus] animæ
ad perſectionem t[é]denti:neſſefiariá uideri ſcientiá earum reſ;ut uniuſcuiuſq[ui] loci & ordinis méſuras poſſit
tenere charitatis;dicit ad amicos p[ſo]ſi:eos uidelicet qui uerbú dei minifrant;ordinate i me charitaté,hoc é
docte mei:[i] tradite mihi:qu[ui] per h[æ]c singula ordiné ſeruare debeam charitatis,O[ós] enim homines ſicut
am d[ix]imus:fcdm hoc q[ui] f[im]iles & ex nobis ſunt ſimiliter diligendi ſunt: ímo omnis r[on]abilis natura a no
bis utpote rationabilibus æqualiter diligéda é,Adiuciédú tamé i charitate é unícuq[ui] ad hoc qu[o]e:[i] & ad hoc
q[on]abilis é.St uerbi g[ra]aut i moribus,aut i opere:aut i p[po]ſito,aut i ſciétia:aut i ítudiis c[æ]teros p[cellit];p
his ſingulis fcdm ſu[li] quéq[ui] meritum ad generalem dilectioné;addendú é etiá ſpecialis aliq[da] charitatis, Ve-
rú ut major de his habéatur auſtoritas;ab ipſo deo capiamus exemplum.Ipſe enim amat omnia quæ ſunt:
aqualiter ut nihil oderit e[orum] quæ fecit,Neq[ui] enim fecit aliquid;quod odio haberet,n[on] tamen ob hoc ſi-
militer dilexit hebræos ut ægyptios;& pharaonom ut moy[é] & aaron, Nec rurſus aliquos filios íſrael ſimi-
liter dilexit Moy[em] & aaron & mariá,nec iterum aaron & mariam ſimiliter dilexit:ut moy[em], qu[ui]s ue
rum ſit:ut d[ic]i[ad] de e[ú].Parcís auté omnibus qa[que] omnia tua ſunt domine amator animarú,ſpiritus enim ícor
ruptionis eſt in omnibus,tamen ille qui menſura & numero & p[ô]dere dispoſuit omnia ſecundú menſuram
fine dubio uniuſcuiuſq[ui] meritoq[ui] & dilectionis ſuæ téperat libram,Nunquid non p[ut]abimus:qa[n] n[on] ſimili-
ter ab eo dilectus e[ft] paulus cum perſequere[ſ] eccleſiam dei ſicut diligebat;dum ipſe c[ui] ea perſecutionés cru-
tatulq[ui] tolerabat;& cum dicebat:fíbi inſeſe ſollicitudiem omniu[que] eccleſiarum?Multum é nunc ut iter íftos
D iiii

192

ordines charitatis:etiam de effectu odii:qui uidetur huic charitatis:effectui cōtratiis:iſeramus, quæ etià do
mius dicit inimicus ero inimicis tuis, & aduerſ labor aduerſariis tuis. Et iteſ ſi peccator tu affiſtis; ei, quæ
odit dominus:amicus es; q[ui uti]q[ui] hanc habent abſolutionem:quæ & illud q[ui] dictum eſt: honora patre tuum
& matre tuam, & iterum qui non odit patrè: & reliqua. In quo p[er]ſecto inimicus charitatis i deum his q[ui]
uerſantur: cōtrarium uidec[ur] generare effectu; d[um] nulla p[ot]re eſſe confonantia luci & tenebris; & chriſto cu[que]
lial: nec ead[em] portio eſſe fideli c[ui] ſiſideli. His ergo ut potuimus de charitate ordinibus exſpitiis pater ad iel
ligendum: q[ui] ſit: quod poſcat ſponſa, i, eccleſia uel anima tendens ad perſectionem p[it]ari ſibi ab amicis. Ipo
ſi: quoniam i[nt]roduc ſi poſpocerat i[m] domu uini: ubi fine dubio i[tel]uterexat i[mi] oibus quæ uiderat eminere & p[
]cellere gratiam charitatis & ipſam didicerat maiore[] omnium: ſolacq[ui] eſſe charitatem: quæ nunq[ui] cadet. I[aco]
depoſcit: ut ordiné eius diſcat: ne forte aliquid iordinatum faciens uulnus ab ea aliquod accipiat: ut i[mi] poſte
rioribus diciſt. Vulneratæ charitatis ego ſum. Ea auté ſiue ad angelos dei accipiamus: i q[us]bus ſe i[tr]ui poſtu
lat: & muniri nihil abſurdu uidebiſ ſcdm hoc quod de populo dicitur. Lætamini gentes c[ui] populo eius: &
cofortent eos o[em]s angeli dei, & ut i[mi] aliis diciſt. Circu[di]dat angelus domini i[mi] circuitu timeti[ui]u[em], & eripiet eos,
Et i[te] alibi. Nolite cōténere unu[em] ex minimis iſtis: q[ui] eccleſia ſut: qa angeli e[que] ſemper uیدet faci[] p[is] met
qui i c[æ]lisi eſt. Sed & i[mi] apocalyp[is] i[no]annis angelo tiatir[é]ſi teſtimoni[ui] dat filius dei: p[rae] charitate qua ordina
uit angelus ipſe i[mi] eccleſia ſibi c[om]iſſa. Sic enim ſcriptum é: Scio opera tua & charitatem tuam & ſidé: & mi
niſteriui & patientiam: & opera tua nouiſſima maiora q[ui] priora. Sed & ſi ad prophetas hæc referamus q[ui] mini
ſtrauerunt uerbum dei ante aduentum ſponſi: ut per ip[or]u do[ct]rinam uideatur eccleſia uelle ordinem de
ſcere charitatis, i[mi] propheticis i[nf]tru[i]m uoluminibus: non uidebiſ abſurdum. Sed & omnes ſancti q[ui] de hac ui-
ta deſefferunt: habentes adhuc charitatem erga eos q[ui] in hoc mundo ſunt: ſi dicantur curam gerere ſalutis
eorum: & i[u]uare eos precibus ſuis atq[ui] i[ter]uentu ſuo apud deum: non erit i[n]conueniens, Scriptum nang
eſt i machabæorum libris, i[ta] Hic eſt hieremias propheta dei q[ui] ſemper orat q[ui] populo. Sed & ad apofolos
hæc dici ut ſupra i[am] d[ix]i non uidebitur alienum. Per hos en[em] o[is] eccleſia dei uel anima quaerens deu[i] into,
ducitur i[mi] domum uini ut ſupra diximus: & aromatibus atq[ui] odoribus repletur: & c[ò]poni[ſ] i[mi] melius: ſiut i[mi]
poſterioribus legimus: & edocemur o[em] ordinem ratione[]q[ui] charitatis. Cofi[rmate] me i[mi] i[u]guétiſſi p[at]ite me
i malis: quia uulneratæ charitatis ego ſum, in græco quidem habetur c[of]firmate me in amrys. Auyrminge
nus quoddam arboris nominans: quod latini putantes myrrhâ dictum unguenta interpretati ſunt. Igl[ui]o,
do ſermonis huiuſmodi eſt. Poſtea q[ui] ſponſa & uerba ex ore ipſi[us] ſponſi audiuit; & cubiculum regis iug[al]i
ſa eſt: & domum uini locu[que] c[oi]uii ac ſapientia: & i[mi] eo[ui]timas & craterem mixtum ſacramentis eius alpe
xit: quaſi i horum o[ui]m admirati[oe] ſtupens & ſaucia poſtulat ab ipſis nihilominus amicis & ſodalibus po-
ſi ut c[of]firmareſt; & quaſi deficiens ſuſt[æ]tareſt: i[n]cubens paululum ſuper arborem amyram uel meliam. A mo-
ris etiam uulnere percuſa arboru[] ſolatia ſiluariu[]q[ui] ſeſtatur. Hæc ſcdm litteram. Sed ex his ut exequi poſſi-
mus intelligentiam ſpirita[]lem i[di]gemus illa gratia: q[ui]m conſequi a deo meruit ipſe falomon: q[ui] omnium
quæ ſunt radicu[] & arborum & uirgultorum naturas didicit: ut i[ci]re[mus & nos: q[ui] u[em] & quæ natura fit ar-
boris amyræ: quo c[ó]petenter ex hac ſpiritalis aptari poſſit exſpoffit. Hoc eſt autem q[ui] ſolum peruenire ad
nos de huius arboris notitia potuit: quia odorem ſolum habeat ſuam: nullum tamé aſſerat fructu[m]. Me
lia uero arbor notu[em] cunctis eſt: quod n[ò] ſolum ſerat fructu[], ſed & dulciffi[m]u & ſuauiſimum ſerat. Omnes
i[gi]ſi ho[ies] arbores dicu[ſt] ſiue bonæ ſiue malæ & fructuſo[ſ]e ſiue iſructu[o]ſe: ſiut & domiu[em] i euagelio diot.
Aut facite arboré boná: & fructu[m] eius bonu[ia]ut facite arborem malam: & fructu[m] eius malú[em]. Et omnis ar-
bor quæ non facit fructu[m] bonum excidetur: & in ignem mittetur. Tres ergo differentiæ i hominibus uide-
tur eſſe. Quidam q[ui] o[io]o nullu[em] fructu[m] aſſerut: & ecce alii qui aſſerant. Sed in his qui aſſerunt, aut maſi ſut fru-
etus aut boni. Hic ergo ſponſa, i, eccleſia x[pi] confirmari ſe poſtulat: & reclinari q[em] deu[em] ſuper unam arbo[]r
meliá aſſerent[em] fructus bonos: & reſte ad c[ó]petenter. Super his enim c[of]irmaſt & ſlipatur eccleſia q[ui] in bonis
operibus fructiſicant & creſcunt. Quid autem eſt q[ui] in amrys iſructuſo[ſ], arboribus c[of]irmari uait: odo
re ſolo gaudentibus. Ego p[uto] q[ui]tos q[ui] ſolo odore gaudent: & necd[ui] fructus ſidei aſſerut: illos dicat quos
paulus ad corinthis ſcribens dicit: q[ui] iuocant nomen domini noſtri iefu[em] x[pi] in omni loco ip[or]u & noſtr[ui]
pro eo ergo q[ui] iuocant nomé domini noſtri iefu[em] chrifi habét i[mi] ſemetiſp[is] odoris quandá[que] ex ip[ſa] iuocatæ
nominis ſuauiitatem. Pro eo uero q[ui] n[ò] c[ui] omni fiduciæ & libertate accedút ad fidem nullus ſidei aſſerunt
fructus. In loco hoc poſſumus nos cathecuminos eccleſiæ i[te]ligere: ſup quos ex parte alij[ia] c[of]firman[em] ecde
ſiæ. Habét, n. & i ip[ſis] n[ò] paru[em] ſuduciæ & i[ſpe] plurim[u] q[ui]d[em] & ip[ſi] ſiant aliquando arbores fructiſe: & p[lan]
tétur i paradifo dei ab ipſo agricola patre. Ipe[ſe] en[em] é qui plátat huiuſmodi arbores i[mi] eccleſia x[pi]: q[ui] é para[di]
fus delitiæ: ſiut & dominus d[icit]. O[is] plátatio qu[am] n[ò] plátauit pater meus c[æ]leftis eradicabiſt. Stipat ecde
ſia & i[te]r melias & ſup ip[ſas] requeſcit. Quæ meliæ ille putáde[] ſut af[em] æ q[ui] quotidie inouan[em] ad imaginem
eius q[ui] creauit eas. Quia enim p[in]ouationem ſui imaginé repara[t] fili[em] dei: merito & ip[ſa] arbores meliæ ap-
pellan[tem]: qa[que] & ip[ſe] p[o]ſus eag[em] in ſuperioribus dictus é ſicut arbor meliá e[em] i lignis ſiluæ. Et ne mireris i[mi]de
ipſe & arbor uitæ & diuerſa alia dicatur: cu[em] i[de] & panis uerus: & uitis ueræ & agnus dei & multa alia nomi-
neſt. O[ia] náq[ui] hæc uerb[ui] dei unicuiq[ui] efficiſt: prout méſura uel defideri[ui] participantis exſp[oc]it ſe ad quod fi
gnificad[ui] illud q[ui] é & manna unicuiq[ui] eſſet unus cibus: unicuiq[ui] tamen defideri[ui] ſi reddebat ſaporem. Prae
bet ergo ſeip[ui]m non ſolum eſurientibus panem & ſiientibus uinum ſed & delitiati[u] volentibus ſemeti[pi]
& fragrantia exhibet p[oma]. Propter ea ergo & ſponſa uelut reſe[ct]a iam & bene paſta ſuſciri in meliis ſe po-
ſcit: ſciens in uerbo eſſe ſibi non ſolum omnem c[ib]um: ſed & omnes delitiæ: & per ea maxime diſcurritu[d]
ſe uulneratam ſentit eſſe iaculis charitatis. Siquis uſq[ui] eſt: qui fideli hoc amore uerbi dei arſit aliquado: ſiſg[em]

["ut ppheta dicitq electis iaculis eius dulce uulnus plagac quæ accepit:fiqs eſt q scientiæ eius amabili confixus eſ teloita ut diurnis eum defideriis nocturniſq. ſulpiret:aliud quid loq non poſſit:audire aliud notit:cogitare aliud nefciat;defiderare p[er]ter ip[er]m aut cupere aliud uel ſperare non libera:ita anima merito dicat.Vulnerate charitatis ego ſum & ab illo uulnus accepi de quo dicit eſtaias.Et poſuit me ſicut iacul[em] elect[um]; & in pharetra ſua abſcondit me.Tali uulnere decet deu percutere animas: talibus iacuſteliſq. configere ac falutaribus eas uulneribus ſauciare,ut qa deus charitas eſt:dicat & ip[æ].Quia uulneratæ charitatis ego ſum. Et qdem in hoc quaſi amatorio dràmate ſp[ò]ſa charitatis ſe dicit uulnera ſuſcepſi.Poteſt a[ut] ſimiliter ſerués anima erga ſap[im] charere qa uulneratæ ſap[ie] ego ſum:illa,fi quæ ſap[ie]eius pulchritudinem puotuit itueri. Poteſt & alia aia uirtutis eius magnificentiá contuens;& admirata potétiá uerbi dei dicer:qa uulneratæ uir tuts ego ſum.Talis credo aliqua ficut erat illa quæ dicebat:Dominus illumíatio mea & faluator meus:qué timebo.Sed & aia erga morem iuſticiæ eius ſeruens;& diſpenſation[us] ac,puidentiæ eius iuſticiam contuens dicit fine dubio.Vulneratæ iuſticiæ ego ſum,& alia bonitatis eius ac pietatis iuſenſitatem respiciens: ſimilia loquiſc.Sed & hog[ui]oium generale eſt iſtud charitatis uulnus:quo ſe uulneratam p[é]dicat ſponſa. Sciendú tamen eſt:q ficut ſunt iſta dei iacula:quæ animæ habéti defideriú bonog[us] ſalutis uulnus infligú:ita ſút & iacula maligni ignita[q]bus anima q non eſt ſcuto fidei protec[ta] uulneraſ in mortem.De ip[ſis] dicit prophe ta.Ecce peccatores intenderút arcum:parauerú ſagittas ſuas in pharetra ſua:ut ſagittent in obſuro reſtos corde.Hic peccatores de occulto ſagittantes dæmones inuifibiles dicit.& ip[í] ſút habentes q[am]da iacula fornicationis:alia cupiditatis & auaritæ[q]bus q[plur]imi uulneran[ſ]c.habent etiam ſp[icula] iactat[ia]tæ & uanæ glo[ra]ſed iſta ualde iub[tilia]a ſunt:ita ut confixam ſe anima ab eis:ſauciataq[us] uix ſentiat:níſi fi nduta eſt armis dei& ſtat uigilás & imobilis erga aftutias diaboli:ſcuto ſemeti[pa]m fidei per omnia contegens;& nullá corporis partem fidei nudam reſinquens.Quantac[us] a[ut] dæmones iecerint tela:fi inueniant mentem hois fi d[em]munitam etiam ſi fuerit ignita:etiam ſi cupiditá[ú] flámis;& incendiis ardeant uitiog[é]e:ſides plena cúſta reſigit.Leua eius ſub capite meo;& dextera eius amplect[et]e me.Deſcriptio eſt q[dem] amatorii drammatis ſponſa[que] ſeſtinaſtis ad cônubúi ſponſi:uelut tamen paulo apertioribus corporis appellationibus currit. Sed conduere te uelociens ad ſp[um] uiuſicanté:& reſugiens appellationes corporeas:uere perspice quæ ſit uerbi dei leu:quæ ſit dextera:quod etiam caput ſponſa[que] eius a[ia]ſ,perſectæ uel eccleſiæ;& non te rapiat carnalis & paſſibilis ſenſus.Ip[æ]a enim eſt h[ic] ſponſi dextera & leu:quæ in prouerbiis de ſapientia dicitur ubi ait.Lon giudo eni etiam uitæ in dextera eius.In finiſtra uero eius diuítia[es] & gloria,& ſicut h[ic] ſapientiam non ideo alio quam ſoeminam dici putabis quia ſoſineo nomie appellari uidetur:ita ne in hoc q[dem] quoniam maſculi no genere ſponſus uerbú dei d[í]corporáliter intelligere debes leuam eius aut dexteram uel amplexus ſponſa[que] uel an[í]æ pro ſoſine[m] generis deſclinatione percipere:ſed uerbum dei q[ui]us apud græcos maſculino:apud nos neutro proſeratur.Super maſculinum tamen & neutrú ac ſoſeminu[n] genus & ſuper omne omnino q[da] ad hoc reſpicit eſſe cogitanda ſunt iſta:de q[bus] ſermo eſt.& non ſolú uerbú dei:ſed & eccleſia eius atq[que] anima perſecta[que] & ſponſa nomiáatur,ſic.n.& apoftolus dicit:in chriſto enim neq[que] maſculus neq[que] ſoſmina:ed omnes i[ſpo] unum ſumus,Haec autem propter hoſes qui aliter audire non poſſunt níſi his uerbis quæ a[u]ſu habentur:in ſcriptura diuina humani more referuntur eloqui:ut uerbis quidem notis eas & ſolitis audiamus,ſen[u]t tamen illo dignum eſt de diuínis rebus & incorporeis ſentiamus.Nam ſicut is q[am]a[que] ſa naturam,ſa naturam,ſa naturam,ſ

gligenter aut fegniter agant; p uirtutes agri,i, p plantaria & uirgulta quæ in agro funt; p uires eius fine du
bio; p ea quæ in eo fata funt adiuranç. Tali ordine taliç: uerboæ cōpōlitione textus hīstorici drāmatis diri-
gatur. Nūc iam qd arcani intrīfucus contegat; reqramns. Ois aia p[icipue quæ filia eſt hieruſale; habet aliqué
agrú pprium; q ei ſecreta quadam p[ieſum meritoæ: forte delatus eſt: ſut ſuit & ille ager iacob; cuius ſuaui
tate p[imotus iſaac patriarcha myſticis aiebat eloquis; ecce odor filii mei ſicut odor agri pleni quem benedixit
dominus. Habet ergo unaquæq; aia: ut diximus agrú ſuú. Vita náq: & conuerſatio eius ager eſt eius. In hoc
agro anía quæ diligens & ſtudioſa eſt ſatis agit & ſtudet plantare bonos ſenſus; & oës excolere animi uiu-
tes, non ſolú aút animi uirtutes ſed & uires operú; qbus uidelicet impleri poſſunt miſteria mandatoæ. Et
ergo ut diximus; unicuiq; aius ſuus ager; quem colit & plantat & feminat ſedm hæc quæ diximus; eſt aút &
oium ſimul filiarú hieruſalem unus qdá & cōmunis ager; de quo paulus ait. Dei agricultura eſt uos. Quæ
agrú cōmuné: exercitiú eccleſiātice fidei & conuerſationis accipiamus; in quo certu eſt uirtutes inſſe cæ
leftes & uires ſpiritaliú gratiāque. Vnaquæq; anima quæ nūc filiæ hieruſalem hic appellan[; fićietes q[ m[em
habeat hieruſalem cælelté conferat aliqd neſſe eſt ad agrum húc excolendú; & cælefti eum poſſione di
gnum cupiat effici. In iſtius ergo agri uirtutibus eleuari charitaté chrifi & exercitari ab adoleſcétulis & ini
tia fidei habentibus proteſaſt eccleſia; & dicit ad eas. Si leuaueritis & exercitaueritis charitaté: quoaduſq[ ue
lit: hoc eſt ſi iam in hoc ueneritis; ut incipiatis agi non ſpiritu timoris & adoptionis; & in hoc p[ſeceritis ut
p[ſecta in uobis dilectio foras mitrat timoré; & ut eleuets atq[ exaltetis in uobis charitatem; & excitis eis
rādiu eleuate eam; & rādiu extollite: quādiu ipſe uelit filius charitatis; ímo ipſe q[ ex deo eſt charitas; nec for-
te putantes ſufficere humanæ charitatis menſuras in charitate dei minus aliqd q[ deo dignú eſt agatis. Men
fura, n. charitatis hæc ſola eſt; ut tantú quantú ipſe uult diligat. Volútas auté dei ſemp eadem eſt: nec un[ muta[.
Nun[ ergo imutatio aliqua aut finis ullus in dei charitate recipitur. Notandú ſane eſt q[ n[ó dixit ſi
accepteritis charitatem; ſed ſi leuaueritis; qualiq; quæ eſt q[dem in uobis; ſed iacet & nun[ erecſa eſt. Et rurſum
non dixit ſi iueneritis; ſed ſi excitaueritis charitaté; qualiq; quæ ſit itrinſecus q[dem; ſed iacet & dormiat i eis
donec iueniat ſuſcitantem, ipſam credo & paulus ſuſcitabat tunc adhuc in diſcipulis dormienté; cù dicebat.
Exurge q[ dormis; & continges chrifiú. Vox fraterni mei: frequenter nos admonere cōuenit; q[ libellus h[ie
in modú drāmatis texitur. Præſens, n. uerſiculus quem, p[poſuimus tale aliqd indicat; q[ cum ſponſæ ſemo
eſſet ad adoleſcentulas filias. Hieruſalem: fubito quali eminus uocem ſponſi ſenferit; qualiq; cù aliquibus
quentis itérputoq[ fermone; qué faciebat ad adoleſcentas ſponſa auré conueterit ad auditú; q[ ad eam p[ uer[
uenerat; & dixerit. Vox fraterni mei, ſponſum uero iſtellige primo q[dem anteq[ appareret oculis ſp[ſôre toco
ei ſola agnitú. Poſt hæc uero etiam conſpectibus eius apparuſſe ſuper montes quodam uincicos illi loco in
quo ſponſa morabaſ; ſalientem; & magnis quibusdam paſſibus non tan[ galtibus colles monteſp[ in modú
cerui uel capreæ tranſcendenté; & ita ad ſponſam ſuam omni cum p[peratione uenientem. Vbi uero ad do-
mú intra quam ſponſa cōmorabatur aduenit; ſtetiffe eum paululu ſintellige poſt domú; ita ut ſentiretur q[
dem adeſſe; nondú tamen modum palam uellet & euidenter intrare; ſed prius quali ſub amatoris ſp[ecie per
ſeneftras afpiere uelle ſponſam intellige; aut retia quædam p[pe domú ſp[ſôre aut laqueos eſſe poſitos; ut ſi
forte ipſa uel aliqua ſodalium eius ex filiabus hieruſalem exiſſet aliquádo capereſ. Ad ita uero retia ueniffe
[ſponſum certum eſt; q[ capi ab eis non poſſet; ſed fortior eoq[ effectus diruperit ipſa retia; diруtifiq[ eis ſup
ipa incedens etiam per ipſa p[roſpexerit; & poſtq[ hoc opus ſecerit dicat ad ſponſam. exurge ueni proxia mea
[ponſa mea; columba mea. Hoc aút dicat ut ipſo opere oftendat ei quomodo cum fiducia debeat conténere
iam retia quæ ei tetenderat inimicus; nec timeat laqueos quos ad ſe iam uiderat eſſe diuptos. & adhuc ut
amplius ad ſe ſponſam prouocet ſeſtinare; dicat ei. Quia omne tempus quod iam graue uidebatur tranſ-
uit; & hyems quæ ei cauſa exorta uidebatur abſeſſit; pluuiæq[ inutiles abierunt; & tempus iam floridum
uenit nihil moreris iter aggredi; ueni ad me. Ecce enim & agricolæ; quia ueris iam tempus arrifit; & uine
as colunt. Vox enim cum & aliarum auiú; tum etiam fonora & grata turturis uernātis auditur. Sed & h[uc
de ueris certa temperie germe ſuú produxit. Vitis uero in tantum de temporis tranquillitate non dubitatú
ut flores ſuus iam audeant odoreſq[ proſerre. H[ac quidem de tranq[illitate temporis indicat ſponſat; ut ma-
iore cum fiducia arripere iter augeat pergendi ad ſponſum. Sed & locum defcribit ei i[ quo uult eam ſecum
requiefcere; & dicit uelaméto cuiusdam ſaxi quod muro ipſi uel loco promurali contiguïm fit opacuſumú
quendam effici locumi ad quem uenire eam uulti; & ablato uelamine ibi eius reuelatam faciem continen[iut
facie ad faciem innoteſcat ſponſo ſuo; & non ſolum faciem eius reuelatam uideat ſponſus & liberam; ſed &
uocem eius ibi auſeat; certus iam q[ & facies eius pulchra ſit; & uox eius ſuauis eſt ac delectabilis. H[ac auté
puenientes coniúximus; ne ordine drāmatis & h[ilforæ: textum uideremur irrúpere. Sed puenientes paulu-
lum ufq[ ad illú locú fabulæ ordinem p[roſecuti fumus; ubi ait. Quoniam uox tua ſuauis; facies tua ſp[ecio-
ſa. Núc ergo repetětes uideamus primo quid eſt quod ait: Vox fraterni mei. Et uoce ſola ab eccleſia ſua pri
mo chrifius agnoſcitur. Primo enim uocem ſua p[miſit per p[rophetasi; & cum non uideretur audiebatur ta-
men. Audiebatur autem per ea quæ annunciabantur de eo; & tamdiu ſponſa iſteth eccleſia quæ ab initio ſa
culi congregabatur ſolam uocem eius audivit; uſq[uo oculis ſuis eum uideret; & diceret ecce hic uenit ſa-
liens ſuper montes; tranſiliens ſuper colles. Saliebat enim ſuper p[ropheticos montes & ſanctos colles. Ilos
ſilicet qui in hoc mundo imaginem eius formamq[ geſſerunt. Sed & ſi in apolſolis eum ponas quali in mo
tibus ſalientem & eminentem cunctis; & in collibus nihilominus his duntaxat qui ſecundo loco electi ab
eo & miſſi funt non erit inconueniens. In his enim ſimilis efficitur capreæ & h[innulo ceruorum. Capreæ
q[ omnem uſium uſus eius præcellit. Et ceruo quod ad interitum ſerpentis aduenit. Sed & unaquæq; aia

si qua tamen eſt quæ uerbi dei amore conſtringitur; ſi quando in diſputatione ſermonis eſt poſita: ut nouit omnis qui expertus eſt quomodo cum in arcum uenitur; & anguſtis propoſitionum quaſitionuſ; cœcluditur; ſi quando eum legis ac prophetaq; uel ænigmata uel obſcura quæq; dicta concludunt ſi forte aſſe eum ſentiat anima; & emus ſonitu: eum accepit; ſubleuatur ſtatim; & ubi magis ac magis p[]pinare ſenſibus eius cœperit; & illuminare quæ obſcura ſunt; tunc eum uidet ſalientem ſupra montes & colles altæ, ſi & excelſe ſenſus ſibi intelligentiæ jüggerentem; ita ut merito dicat hæc anima; ecce hic uenit ſaliens ſup mòſtes tranſaniliſus ſuper colles. Hæc autem dicimus non iemores q; iam & in ſuperioribus coram poſitus pre ſenti colloculum ſit ſponſæ. Sed quoniam ut ſæpe diximus drâmatis ſp[]em libellus hic continet; nunc in p[]ſenti dicuntur aliqua; nunc etiam in abſenti; & ſic agitur imutatio perſonag; ut uterq; ordo competenter dirigi uideatur. Quæuis enim promittat ſponſus & dicat ad ſponſam ſua q; ſunt electi diſcipuli eius; qa; ecce ego nobilc[]i ſum oibus djebus uſq; ad consumatòm ſæculi; tamè iteq; per parabolas dicit qa; paterfamilias uo. cauit feruos ſuos; & unicuiq; diſtribuit pecuniam negociandi g[]ra; & p[]roſectus eſt. Et iteru dicit. Quia abit petere ſibi regnum. Et iterum qualiſ de abſente ſp[]oſo dicitur. Quia media noſte clamor factus eſt; dicentiuſ; qa; uenit ſponſus. Sic ergo nunc p[]ſens eſt ſponſus & docet; nunc abſens dicitur & deſideratur; & utrùq; uel ec defiæ uel animæ ſtudioſe conueniet. Cum enim pati p[]erſecutiones & tribulationes permittitur eccleſia; ab ſens ei uidetur. Et rurſum cum in pace p[]roſicit & in fide ac bonis operibus floret; p[]ſens ei eſſe i[]telligiſt. Sed & alia; cum q[]rit aliquem ſenſum agnofcere obſcura quæq; & arcana deſiderat: donec inuenire non p[]oteſt; abſens ei, fine dubio eſt uerbum dei. Vbi uero occurrerit & apparuerit quod reſuiritur; quis dubitat; aſſe uerbum dei; & illuminare mentem ac ſcientiæ lumen ei p[]bere; & iteq; ſubduci nobis eum; atq; iteq; aſſe eſtimus per ſingula quæ aut aperiuſt aut clauduntur in ſenſibus noſtris; Et hoc eo utiq; patimur: donec tales eſſiciamur; ut non ſolum reuifere nos; ſed & manere dignetur apud nos; ſecunduſ; q; interrogatus a quo dam diſcipulo dicente, domine q; eſt ſaſtum; q; icipiſ nobis maniſestare temetipſum & non huic mundo; reſpondit ſaluator. Siq[]s diligit me; uerbum meum cuſtodit; & p[]ater meus diligit eum; & ad ip[]m ueniemus; & manionem apud eum faciemus. Si ergo & nos uolumus uidere uerbum dei; atq; animæ ſponſum ſalien- tem luper montes & exultantem ſuper colles: primo audiamus uocem eius; & cum audierimus eum in om- nibus; tunc etiam eum uidere poterimus; ſecùdum ea quæ in p[]ſenti loco uidiffe deſcribitur ſponſa. Nam & ip[]la quis & prius eum uiderit; non eum tamen ita uiderat ut nunc ſalientem ſuper montes; & exilientem ſu per colles; neq[]s per ſenſtras ſuas p[]cubentem; neq[]s per retia p[]roſpicientem; ſed magis uideq; q; prius hyemis t[]p[]ere e[]u iderit. Nunc enim dicit. Quia hyems tranſiit, Igitur ut res indicat etiam per hyemè ſponſæ ſuæ apparet, i. tribulationuſ & tentationum tempore, ſed & alia eſt uſitatio; in qua uſitatur paululum; & iterum deſeritur; ut p[]betur ac rurſum reſuiringut; ut caput eius ſuſentetur; & ut tota compleſt; ne ſorte aut in ſi de titubet; aut corpus eius tentationuſ pondere p[]grauetur. Et ideo uidetur mihi hyems ſuiffe illud tempus; cu; caput ſu[]fide i. ſumitaſt; leua ſponſi. ſi. c[]ôtineri p[]oſcebat; & dextera eius omne corpus amplecti. Núc a[]ut ita uſio quæ de montibus apparet & collibus; gratiæ p[]uto p[]iritaliuſ altitudies poteratq; deſignet. Sed & p[]ſenſtras q[]d p[]fiscere d[]r ſenſibus mihi lumè uideq; p[]bere. Et retia q[]ridùpit & conterit laqueos idicari dia bolicos p[]uto; ut p[]ote tentationuſ t[]p[]ore; tanq; hyeme iam p[]eſta. Oſtenduſ etiá ſigna ueris & æſtatis: p[]icut in p[]almis dictuſ; & A[]eſtatè & uer tu ſecifi ea. Inde deniq; & flores p[]eſtuu; p[]tulit eccleſia t[]eſtato[]ibus ſupatis & putato[]is diſpenſatione tranſaſta: ſicut i. ſuis locis cu; ad hæc diſſerenda uentuſuerit ofſtendeq. Ecco hic ue nit ſaliens ſup montes; tranſaniliſus ſup colles. Hiftoricuſ ordiné iam p[]ecuti ſumus. Núc a[]ut q[]uo x[]ps ad eccleſiam ueniens ſaliat ſup montes; & exiliat ſup colles uidenduſ eſt. Exiliés, n. magis q[]u tranſiliens propoſiti ſermonis, p[]p[]ietas habet. Iſaac, n. ambulans & p[]grediens maior ſiebat; uſq[]uo fieret magnus ualde. Paulus au tem non t[]a ambulando p[]ſecit ſed currendo; cu; dicit curſum confu[m]au, Saluator a[]ut noſter & eccleſiæ ſp[]oſus neq[]s ambulare neq[]s cùrrere; ſed ſup hæc salire d[]r & exilire. Si, n. c[]ôſideres q[]uo parui temporis ſpatio oc- cupatu[]s ſalis ſuper fito[]ibus munduſ ſermo dei percuucurrit; & agnit[]oem ueræ fidei reuocauit; intelliges quo; modo ſaliat ſuper montes; magna uidelicet quæq; regna ſaltibus ſuis ſuperans; & ad recipiendá cognitione diuinae religionis iſclinans; & exiliat ſup colles; cum etiá minora regna ſeduciter ſubiugat atq; ad p[]ietatè ue- n[]t cultus adducit; & ſic de loco ad locuſ; de regno ad regnu; de prouinciis ad provincias p[]dicationis illuftra- tone tranſiliens p[]eum q[]d diſebat. Quia ab hieruſalem in circuitu uſq; ad illyricuſ repleuit euangelium dei; intelliges quomodo ſuper montes ſaliens ueniat & exiliés ſuper colles. Sed & alio modo p[]oteſt i[]telligi ſicut ſupra diximus. Quoniam q[]dem Moy[]ſes de ip[]ſo ſcripſit; & p[]phetæ nihilominus de ip[]ſo annuclaieruſt. Sed & hæc annuciatio in lectione ueteris teſtamenti uelamè habet ſuppoſitum. Vbi uero ſponſæ eccleſiæ, ſi, ad e[]u conuerſa ablatuſ eſt uelamè; ſubito uidet eum in iſtis montibus legis d[]u-taxat uoluminibus ſalientè; & i. col libus ſcripturae p[]pheticæ per aperta & euidenti maniſestatione no tam apparente q[]u exiliétem; uerbi gratia quali reuoluens ſingulas p[]pheticæ lectionis paginas iuueniat de ip[]ſis exiliétè x[]pm; & per loca ſingula lec[]tio- num ablato n[]unc demuſ quo prius tegebaſt uelamie ebulire eum c[]ernat & emergere; atq; euidenti iam mani- ſtatione prumpere, ob hoc credo & ip[]ſe iefus cu; ad t[]rafformáduſ ſe uenit non i. aliqua planicie aut c[]oualle ſuit; ſed monte c[]oſcendit. Vbi & t[]rafformatus eſt; ut ſcias e[]u ſemp in m[]otibus aut i. collibus apparere; & ut te docate ne uſq[]u eum nifi in legis & prophetarum montibus quaeras. Quod autem ſancti quiq[]s montes ap p[]ellantur; multis ſcripturæ locis inuenies indicari; ſicut ait in p[]almis, Fundamenta eius in montibus ſan- c[]tis. Et iterum. Leuaui oculos meos in montes: unde uenit auxilium mihi, Auxilium nanq[] in tribulatio- nibus & ſcripturarum diuinarum ſenſibus capimus, P[]oſsumus adhuc & montes in quibus ſalire uerbum dei dicitur & qualiſ liberius eſſerr; nouum accipere teſtamentum, Colles uero de quibus qualiſ diu

194

comprefſus & occultatus exilii ueteris teſtaméti ſentire uolumina.Sed & apud hieremiam uenatores & p[.]
ſcatores qui mittuntur capere homines ad falutem montibus & collibus eos capere dicuntur.Sic, m. att. Et
ce mitto multos p[.]ſcatores & multos uenatores:& capiét eos ſup o[.]em m[.]oté & ſuper o[.]em coll[.]éq ego mu-
gis ad futurú tempus in c[.]oſumatione ſæculi ip[.]lendú p[.]uto; ut c[.]u miſi fuerint angeli ſcdm euangelicam p[.]
rabolá meſlis t[.]épore ut ſeparent frum[.]eta a z[.]izaniis;q excelfioris uiteræ & eminentioris fuerit conuerſandi,
ſiſte in montibus iuuenietur aut in collibus. Non iuuenieſt in humilibus & delectis locis:ne ibi mixtus uideat,
eſſe z[.]izaniis:ſed in excelfioribus ſenſibus & i[.] eminentia ſndei p[.]oſtius ſalienti i[.] montibus uerbo dei: & exilien
ti i[.] montibus ſemper adhærens. Quod per alia nihilominus parabolá ſub eodem tamé i[.]telleſtu d[.]r in euange
lio: Siq[.]s in te[.]cto eſt non deſcedat tollere aliq[.]de domo. P[.]oteſt adhuc & aliu[.] nobis ſenſum p[.]diues iſte p[.]
tis uerſiculi fermo fuggere.Re P[.]oſibile n[.]q eſt o[.]em q[.] plena fide credit in deu[.]el uel montem uel coll[.]em ap[.]
lari: pro qualitate, ſ. uiteræ & magnitudine i[.]telligentiæ: etiam ſi fuerit aliquando uallis p[.]ſicientem in eo[.]
iu[.]luæ ſalientis i[.] uitam æternam: in his, ſ. in q[.]bus uerbum dei crebris ſenſibus & copioſis uelut perennibus
ebulit fluentibus: in his uiteræ ac ſciæ & doctrinæ merito montibus & collibus effe[.]ctis; digniſſime ſalire uer
bum dei d[.]r & exilire: ſaſtus in eis p[.]affluentiam doc[.]triae ſons aquæ uiuæ ſaliſtis in uitam æternam. Similis
eſt fraternus meus capreæ h[.]inuloq[.] ceruoq[.] in montibus bethel. Caprea uel ceruus q[.]iter munda habeant
aialia manifeſte ex his quæ i[.] deuteronomio ſcripta ſunt i[.]dicat: eſt, n[.]oc modo ſcriptú. H[.]æc, n[.]unc ſunt alia q[.]
máducabitis uitulum: & agnum ex p[.]ecoribus: & h[.]c ex capris: ceruum & capream & bubalum: & trægus,
phu: & ibic[.]c: camellum & pardalú. Sed & quod ſanctus ceruo comparatur in multis ſcripturæ diuætus
ut in p[.]almo ubi d[.]icit. Sicut ceruus deſiderat ad fontes aquæ: ita deſiderat alia mea ad te deus. Verutam[.]n
i[.] ſermonibus quos ex deuteronomio affumpſimus: etiam hoc non negligenter confiderand[.]ui ſidetur q[.]
gnum i[.] animalibus mundis enumerandis ordiné t[.]enuerit; ut primo uitulú: ſec[.]u do agnúttertio h[.]curn
beret. In his uero q[.] fecundú eundem moyſem non o[.]ſerun[.]c ad altare primo ceruú: ſec[.]u do capreum mo[].
Et ita poſt h[.]æc reliqua per ordinem ſerbit a[.]ntia. Quoq[.] ratio his q[.]bus abundantior g[.]ra ſpiritalis in do[
no ſcientiæ conceſſa eſt; per p[.]um ſanctum manifeſta & cuidens ſiet. Nobis i[.]ferim quoniam de ceruo & eo[
prea dicere nunc i[.] expolito p[.]ſentis uerſiculi i[.]cumbit: conueniens uidetur ex ſcripturis diuinis congrega-
pro u[.]iribus quæ de his animalibus referuntur: de q[.]bus idem Moyſes cum de carnibus loq[.]retur quæ i[.]om
ni deſiderio animæ comederéſt: in[.]o oblatæ ad altare: ſic caprea inq[.]t: & ueruus. Egretiú uero q[.]u e[.]icemus
o[.]ctauus p[.]almus ubi de u[.]rtutibus & efficacia uocis dei p[.]ordinem ſerbit de ceruo hoc modo d[.]icit, uo[.]do
mini p[.]erſicientis ceruos.i[.] perfectos ſacientis ceruos: & reuelabit condenſa. ſicut enim uox domini i[.]feride
re d[.]icitur ſláma igni: & concutere deſertum: ita p[.]erſicere ceruos ac reuelare condenſa memoratur. Sed &
i[.]ob de ceruo ita iuuenimus referri: ab dominus ad i[.]ob per turbinem loquens & n[.]ubem a[.]it. Aut ergo obſer
uaſti partus ceruoq[.] aut numeraſti menſes e[.]orum p[.]lenos ad partum: dolores autem e[.]orum ſoluſi: ut nu-
triti eoq[.] natos: aut fine doloribus partus eoq[.] emittes. Abrumpent fili[.]i eoq[.] & multiplicabun[.]c in natu-
te: exibunt & non reuertentur. His adiungenda ſunt etiam illa quæ in prouerbiis legimus hoc modo. Cer-
uus amicidarum: & pullus gratiarum loquatur tibi. H[.]æc interim ad p[.]lens de ceruo nobis ſcripta occurre
re potuerunt. Quæ ob hoc affumpſimus: ut loquamur non in doctrina humanæ ſapientiæ: eſt in doctrina
ſpiritus: ſpiritalibus ſpiritalia computantes. Et ideo iuocemus deum patrem uerbi q[.]uo nobis uerbi lui ma-
nifeſtet arcana: ſenſumq[.] noſtrum remoueat a doctrina humanæ ſapientiæ: & exaltet atq[.] eleuet doctrinam
ſp[.]u: ut non ea quæ ſentit carnalis auditus: eſt ea quæ continet uoluntas ſpiritus ſancti proloquamur. Pau-
lus nos apoſtolus docet: q[.]ui uſubibilia dei ex uſilibibus intelligantur: & ea quæ non uidetur ex e[.]orum quæ
uidentur ratione & ſimilitudine contemplentur: oftendens q[.] uſilibis hic mundus de iuſilibili docet: & exe
plaria quædam cæleftium contineat politio iſta terrena: ut ab his quæ deorum ad ea quæ ſurſum ſunt po[.]f
ſimus aſcendere: atq[.] ex his quæ uidemus in terris: ſentire & intelligere ea quæ habentur in cælis. Ad quoq[
ſimilitudinem quandam quo facilius colligi per h[.]æc ac ſentiri poſſent diuferitates creaturarum: quæ in ter
ris ſunt ſimilitudinem conditor dedit. Et fortaſſis ſicut hominem deus ad imaginem & ſimilitudinem ſua
ſecit: ita etiam cæteras creaturas ad alias qua[.]dam cæleſtes imagines per ſimilitudinem condidit: & fortaſſe
in tantum ſingula quæq[.] quæ i[.] terris ſunt habent aliq[.]d imaginis & ſimilitudis in cæleftibus: ut etiam gra-
num finapis quod minimú eſt i[.] omnibus ſeminibus habeat aliquid imaginis & ſimilitudis in cælis. Et hoc
q[.] talis ei qua[.]dam compoſita eſt alternatio naturæ: ut cum minimú ſit oi[.]um feminú maius fiat oi[.]bus hole
ribus: ita ut poſſint uenire aues c[.]æli: & habitare i[.] ramis eius: ſimilitudiné ferat n[.]o ſolú aliciuus cæleſtis ima
ginis ſed ip[.]ius regni c[.]ælog[.]s. Sic ergo poſſibile eſt etiá c[.]ætera ſemia q[.] in terris ſunt ut habeant aliq[.]d in cæ-
ſtibus ſimilitudis & r[.]onis. Quod fi ſmina: fine dubio & uirgulta: & ſi uirgulta: fine dubio & animantia uel
alitum: uel repentiú & quadrupedum. Sed & illud adhuc p[.]oteſt intelligi: q[.]ut ſicut granum finapis non uam
ſimilitudinem tenet regni c[.]ælorum: habitationis ſcilicet & auium in ramis ſuis: eſt habet & aliam ſimilu-
dinem uel imaginem perſectionis ſcilicet fide: ita ut siq[.]s habeat ſidem ſicut granum finapis: & dicat monti
traſſerri ſe: & traſſerret: ita poſſibile eſt ét c[.]ætera n[.]o i[.] uno alíquo ſed i[.] pluribus p[.]fem & imaginé cæleftiú ſe.

tant. Et cù plures sint, uerbi grà in grano finapis uirtutes, quæ regæ cælestiui imagines teneant: ultimus & ex tremus eius ulus est ite: q. habes? apud hoies in ministerio corporali, ita etià in reliquis, uel feminibus uel uir-gultis uel herbage, radicibus uel etià in afiantibus intelligi potest: ut ulum qdem & ministeriui hoibus pbe-ant corporale. Habeant aut incorporaliu regæ formas & imagines: qbus doceri aia poftit & instrui ad conté planda etià ea quæ sunt inuifibilia & cæleftia: & hoc fortafnis est qaë ille scriptor diuiae fapiæ dicit. Ipse enim mihi dedit eoq: q. ſunt ſciam ueram: ut ſciam ſubſtantiâ mûdi & uirtutes elemétoq, initiui & finé & medie-tatem temporu: inuifitudinú permutationes & converſiones têpoq, anni circulos: & ſtellaq poſitiones, natu ras aialiui: & iras beſtiaq: ſpirituum uiolentias & cogitationes hoium, diſlerentias uirgultoq: & uirtutes ra-dicuniu: ſed quæcùs occulta ſunt & manifeſta ſunt cognou. Vide ergo ſi poſtumus ex his ſcripturæ ſer-monibus ea q. diſcutere ppoſuimus: lucidius euidentiulq, colligere. Et enim ſcriptor ite ſapiæ diuinae cum ſingula quæq, enumerataſt ad ultimú dixit: qaë occultoq, & manifeſtoq acceperit ſciam, oftendens ſine du-bio q. unuóduq eoq: quæ i. maíſeto ſunt referat ad aliquid eoq: quæ in occulto ſunt: idet ſingula quæq, uifibilia habere aliqd ſimilitudís & rónis ad inuifibilia. Quia ergo impoſſible eſt hoí i. carne uiuenti agno ſere aliqd de occultis & inuifibibus, niſi imaginé aliqua & ſimilitudiné conceperit de uifibibus: ob hoc arbitror q. ille q. omnia in ſapia fecit, ita creavit unáuqæ uifibiliu ſpèm in terris ut in his doctrinam quá-dam & agnitòem rerum inuifibilium & cæleſtium poneret: quo per hæc aſcenderet mens humana ad iſ-piritaem itelligentiam: & rerú cauſas in cæleſtibus qrereſt; ut poſſet edocta per ſapiam dei etiam ipfa dicere: q. in occulto ſunt & q. in manifeſto cognou. Secuſú hæc quoq agnoſcit & ſubſtantiam mûdi: non ſolú hanc uifibilem corporeq, q. palam eſt: ſed & illam iſcorpoream iuſiſiblicq, quæ in occulto eſt. Agnoſcit etiam ele mena mûdi non ſolú uifibilia: ſed & iuifibilia & utroruq uirtutes. Sed & iniitiu quod dicit & finem & me-dietatem tempoge, initiui ait uifibilis qdem mûdi quod ante ſex milia noí itegros ános iniitiu deſignat. Moy-fes medietate quoq ſcám tempoge rónem: finéq illú q. ſpera: cum cælum & terra tráſibit. Secuſum occul-toq uero ſciam iniſtimi illud quod intelligit is qué ſapia dei docuerit: qd nulla poſſunt tempora: nulla ſæ-cula compħendere. Medietatem uero hæc quæ nunc ſunt. Finé uero ea q. futura ſunt: idet pſectionem còſu-matoemq, uniuſeritatis: q. tamé ex his uifibilibus coniici poſſunt & itelligi. Sed & uiciflitudinú pmutatio-nes & tempoge, cœuſeriones & anni circulos ex his quæ uidenté refert ad inuifibiles regæ iſcorporalium permu-tatios ac uiciflitudines: círculos quoq annoq, temporaliu & pſentium refert ad antiqores aliquos ac ſem-piternos annos: ſcám eum q. dicebat. Et annos aeternos in mente habui. Sed & ſtellaq poſitiones non dubi-taut ab his q. palum uidentur referre ad illa quæ in occultis ſunt: q. occultoq manifeſtoruq ſciam meruit: & dicit eſſe aliqd fanetoq, genus: quod de abraham p[ic]ipue ſirpe deſcendit ſicut itellas cæli. Sed & reref-re-dionis futura: gloriam ſtellas eſſe ſcám occultoq ſciam p[un]ncauit ſequens eum q. dixit. Alia gloria folis: & alia gloria ſtellarum. Stella enim a ſtella differt in gloria: ita & rerefuretio mortuorum. Nifi ſcám hæc in-telligeré: illud quod ait naturas aialium: inuq dixiſſet in euangeliis ſaluator, dicite uulpi huic. Necq ioannes de quibdam dixiſſet ſerpentes generatio uiperarú. Sed necq p[he]peta diceret de nonnullis: q. equi emiſtari fa-di ſunt. Et item alius homo cù in honore eſſet non iſtellexit, cōparatus eſt iumentis inſipientibus: & ſimilis ſcibus eſt illis. Sed & ille diligenter agnouit iras beſtariu q. dicebat: ſuror ills ſcám ſimilitudiné ſerpentis ſi-put afpidis ſurdæ & obturantis aures ſuas. Hæc erit rón etiam de eo quod ait ſpirituu uiolentias, uifibiliter q. dem de uentis & flatibus aeris: iuſibiliter uero de uiolentiis imundoq ſpirituu loquens: quos & paulus ué-tos doctrinæ nomiauit. Poſt hæc iam ſegtur ut & cogitationes hoium ſciat: corporaliter qdem hæc de hu-mano corde pcedut, Inuſibiliter aŭt ſteLLiGat eos q. iniiciunt hoibus malas & p[el]ſimas cogitationes: ſic ut in euangelio ſcriptum eſt, Cú diabolus miſiſſet i cor iudæ ſchariothis ut traderet dominú. Et ut in p[er]uabiis dr. ſi p[li]s poſſetatem habentis aſcenderit ſuper te, locu tuum ne derelinquas: qa. ſanitas compeſcit peccata magna. Sed & bonæ cogitationum eſt aliq[s] auſtor: propter quod & i p[al]mis p[u]to ſcriptú eſt. Beatus ho-mo cuius eſt auxiliu abs te domie aſcensus in corde diſpoſuit. Et iterum, Cogitatio hois confitebitur tibi, & religæ cogitationum diem ſeſtum agent tibi. Ita igitur cuncta ſcám ea quæ p[af]tia ſumus, ex uſibilibus re-feri poſſunt ad iuſibilia: & a corporalibus ad iſcorporea: & a manifeſtis ad occulta ut ipfa creatura mundi-tali quadam diſpenſatione condita intelligatur per diuinam ſapiam quæ rebus ipſis & exemplis inuifibilia nos de uſibilibibus doceat: & a terrenis nos tranſferat ad cæleſtia. Hæc autem rationes non ſolum in creatu-tis omnibus habentur: ſed & ſcriptura diuina tali quadam ſapíæ arte conſcripta eſt. Propter quædam nang-occulta & myſtica uifibiliter populus educitur de ægypto itfa terrena, & iter agit per deſertum: ubi ſerpens erat mordens & corpius: & ſitis ubi non erat aqua: & cætera quæ in his geſta referunſ. Quæ omnia ut dixi-mus occultoq, quorùdam formas & imagines tenent. Et hoc non in ſcripturis tantú uetege: ſed & in geſtis domi & ſaluatoris noſtri quæ i euangeliis referuntur inuenies, Igitur ſioqua quæ i manifeſto ſunt ſcám ea q. ſuperius approbauimus ad aliqua referuntur: quæ in occulto ſunt conſequens ſine dubio eſt ut ceruus iſte uifibilis uel caprea quæ in cantičo cantiqoq, ſcribitur ſcám rónem naturæ ſuæ quá corporaliter gerunt, re-feran[ct] ſd aliquas regæ iſcorporaliu cauſas: ut illis occultis & iuſibilibus ceruis uideatur poſſe cœu[n]enire qd didú eſt. Vox domini p[ri]ſcietis ceruos. Quæ.n. p[er]ſectio ex uoce domini fiat iſtis uſibilibus ceruis. Aut q[ui] ad eos doctria unq ex domi uoce deſcédit. Si uero ſpiritales ceruos qua[ra]mus quoq formá & imaginé tenet illud aſtate corporale: illos iuenias ad ſumam perſectionis ex uoce domi poſſe p[du]ci. Sed & quoq ceruorú do minú ſeruare decuerit ptus. & uelut medédi ofſicia p[be]nté parturiétibus aftare cœuenerit: donec parerét ſi-lios tales q. aduerſarent & p[re]ſcirent & p[er]ſentiu genus ut dignum eſt diuia maiefate; debemus aduertere qua-lium ceruog domi decet ſeruare partus: in eſt aborium decidant, ſed & méſes eorú numerare plenos ad ptu:

195

eorъ labores & dolores cuſtodire;ut generationes eog non cadant in uanum ſed ut pſecta ſit eoъ natui
tas;& ſtadiu parturiant donec formef xps in eis.Huiuſmodi ceruog pullos dominus nutrit eoъ dūxat q
iaſtāt in domino cogitatōem ſua;ut ipſe eos nutriat,& ipſe ſeruet doloris partus eoъcum ex timore dei in
uentre conceperint,& parturierint;& ſpūm ſalutis pepererint.Huiuſmodi partus dolores ipſe dominus ſe
uat & curat.Sed & emittit dolores eoъ:ut euntes eant & fleant portātes ſemina ſua,& ſint in doloribus ho
minū;ac flagellent: cum hoibus;ne forte teneat eos ſupbia,ſti quoq ipſi cerui abrumput ut at natis fuos.
Quos,n.genuerint p euagelium abrumput eos a vinculis peccator & a laquis diaboli:ne ultra uolūtati eo
rum teneatur obſtrici,ſti etiā multiplicabunt & ut ait reuertent:Non,nimitabunt uxorem Lothnon re
dibunt retrorſum,Sciunt,n.qa g mittit manum ſua ad atarū;ſi retro ſpexerit;aptus nō erit regno ca
ſed ſemp quæ retro ſunt obliuſcitur,& in ea quæ ante ſunt ſe extédunt.Tales.n. ceruos uox domini fac
ſſe pſectos,Quæ uox domini nifi illa quæ in lege & in p[]phetis habeſ & peruenit uſq ad ioānem qui erat
uox clamātis in deſerto?Et ipa,n.uox ioānis qui dicebat. Parate uia domini:reſtas facite ſemitas dei noti,
Perſectos faciebat ſeruos;ut eſſent p[]ſecti in eodem ſenſu & in eadem ſcia.Qui enim talis é merito dicit.S[]u
cut ceruus defiderat ad fontes aquaъita defiderat aia mea ad te deus.Ceruus quoq amicacia gs alius ui
debitur:nifi ille q peremit ſerpětem illum q ſeduxerat euam,& eloquii ſui flatibus peccati in ea uenena diſ
fundés oem poſteritatis ſobolé contagio p[]uaricationis infuderat;& uenerat ſoluer inimicicias in carne ſua,
quas inter deum & hoitem noxius mediator effecerat? Pullus uero grāa p[]ot accipi p[]ſus ſanctus a quo ſiuen
tes & defiderātes deum:ſpiritales grāas & dona cæſtia:conſequitur.Hæc aut oia a nobis dicta ſunt:ut ma
nifeſtior fieret cā qua ſponſa comparare uidetur fraternu ſuum hinnulo ceruog. Quod ſi etiā hoc reu
dum eſt:cur non ceruo ut in aliis ſed hinnulo ceruog comparat illud aduerte q[]um cum in forma dei effeſi
lius datus eſt nobis;& p[]uer natus eſt nobis:cuius poſtetas ſup humex eius.Ideo ergo hinnulo ceruog qua
paruulus p[]uer natus eſt.Et forte poſſunt cerui accipi ſancti quiq;ut abrahā iſaac & iacob & dauid & fal
mon & omnes ex quoq ſemina xps ſedm carnem deſcédit.Quos ceruos uox domini p[]ſectos facit: & ip[]o
rum eſt hinnulus ilte; qui ex ipſis i[]cām carnem natus eſt p[]uer.Mouet me etiam illud quod in.c. iii. palmo
ſcriptum eſt;ubi ait.Montes excelfi ceruis.Et q[]dem de ceruis iam ſupius diximus;q[]ui ſancti quiq accipiu
q ob hoc in hunc mundum uenerunt;ut ſerpētis uenena p[]imerent.Qui aut [f]int montes exceli uideamus.
Quali q[]oli ceru ſeq[]ltrati uidenç;& ad quos nifi ceruus ſit aliq[]s n[]o p[]oſtit aſcendere.Ego p[]uto q[]u perform
trinitatis montes excelfos appellauerit ad cuius capacitate: nullus nifi ceruus eſſicāt alcedit.Sed iudem ip[]i
q h[]ic montes exceli pluraliter appellan[]t in aliis mons excellus ſingulariter d[]r. ſicut elaias.Ait in monte: ex
celſum aſcende;q[]uangelizas ſyon,exalta in fortitudine uocé t[]uā;q[]uangelizas hieruſalem,I[]dem n[]a[]p[]le
q ibi trinitas p[]pter diſtinetōem p[]ſonage;hic unus deus i[]telligi pro unitate ſubſtantiæ.Satis ſit ita de hin
nulo ceruog.Nunc uideamus quomodo etiam capræ uel d[]amulæ compareſ fraternus.Hoc a[]iā q[]t[]u ad græ
ca uocabula nomé a uidédo atq[] clarius p[]ſiciédo ſortitum é.Et q[]s eſt q[]ita uideat;ut uidet xps[]solus n[]a[]s
eſt q[]uidet i[]deſt agnoſcit p[]rem.Nam & ſi dican[]f hi q[]m[]do ſunt corde,deu uſuri uidebunt ip[]o ſine dubio
reuelate;ga & caprea habet in natura ſua;ut n[]o ſolum uideat ip[]a & p[]ſpiciat acerrime;ſed & a[]lius u[]ſum p[]he
at, Aſſerunt n[]a[]b hi q[]bus medicinæ peritia eſt:ineſſe huic a[]iāi intra uſcera humorem quendam q[]aligine
depellat oculoq;& obtuſiōes quouſq[]uus exacuat.Merito ergo capreæ uel d[]amulæ xps c[]ōpatiga n[]o ui
det ip[]e patrem;ſed & uideri ab aliis facit:quorum uſus ip[]ſe curauerit. Obferua autem ne audiens patrem
uideri corporeum aliquid ſentias & deum uſiſibilem p[]utes,Viſus quo deus uidetur non eſt corporis ſed mé
tis & p[]iritus.Quod etiam ip[]e ſaluator in euangelio uocabulo p[]prio diſtinguens dixit:Nemo uidet p[]rem
nifi filius.Deniq[] & his quos facit deum uidere dat p[]ſum ſc[]ia & p[]ſum ſapienti,ut per ip[]um p[]ſum uidet
dem.Et ideo dicebat ad diſcipulos.Quia q[]me uidet uidet & p[]rem.Et uti[]q[]non ita inepti erimusut pu
temus q[]ui ſec[]dum corpus e[]um uidit uiderit etiam patrem.Alioq[]n inueniuntur & ſcribat & pharisei &
hipocritæ & pilatus q[]um flagellis c[]eſtit;& omnis populus qui clamabat cruciſe cruciſe eum uidentes
leſum ſec[]dum carnem etiam deu patrem uidiffe.Quod uti[]q[]non ſolum abſurdum uideſ eſſe ſed & imi
um.Sicut enim cum turbæ eum comprimerent euntem cum diſcipulis nullus eoъ q[]p[]mebant & coa[]rda
bant eum tetigiffe dicitur eum nifi illa fola quæ p[]luſum ſaguinis paſſa uenit;& tetigit fimbriam uetimé
ti eius;& ip[]i ſoli teſtimoni[]t perhibet dicés.Quia tetigit me aliquis.Ego enim ſenſi uirtutem de me enſiſe.
Ita & cum plures eſſent q[]um uidebant;nullus eum uidiſe dicitur:nifi q[]agnouit q[]uerb[]ui dei & filius dei
eſt.In quo uti[]q[]imul agnoſci & uideri d[]r pater.Sed & hoc nos n[]o p[]tereat:q[]p[]rius capreæ & ſic h[]inulo cer
uog comparatur c[]ui uti[]q[] maius a[]iāl ceruus q[]u capreæ uideat.Sed a[]iāduerte ne illa potius in his habenda ſit
rō;ga c[]u dupliciter c[]oſtet falus cred[]eti[]t p[]agnitōem fidei & opeq[] p[]ſecto[]em.Rō fidei qua[]p[]intuitu & ip[]e
ctione conteplato[]is capreæ ut d[]iximus c[]ōparan[]ſ primus habeſ ſalutis gradus.Secuſdo uero in loco opeq[]
p[]ſectio q[]erui formá tenet;ui[]centis & p[]imentis uenena ſerpentu,artes diabolicas memoreſ.Sic ergo ip[]
ſa ſimilem d[]icit eſſe fraternu ſu[]m capreæ uel hinnulo ceruog in montibus bethel. Bethel uero domus dei
interpretatur:Montes ergo q[]in domo dei ſunt:poſſunt legis & p[]phetag[]iſed & euangelica & apoſtolica ac
cipi uolumia;in quibus & fides dei p[]ſpiciitur & contéplaf,& opeq[] p[]ſectio d[]f & adipleſ:Ecce hic ſlent[]t poſ
parié noſtr[]u incuſbens ſuper ſenſetras;p[]ſpiciens per retia.Reſpondet fraternus meus mihi. C[]u confidero
difficultates inueſtigandi ſenſus in his q[]u propoſiti ſunt ſcripturæ ſermonibus: ſimile me alig[]d pati uideor
huic;qui ad inueſtigand[]u uenationé odoratibus ſagacis canis p[]cedit,ubi interdum moris eſt:ut cum uetli
qiis intentus proxim[]u ſe uenator latentibus effectum putauerit eſſe cubilibus;ſubito uet[]figiō; deferatur
idiciis,& rurſum fixius imp[]ſſis odoratibus eaf[]dem quas explicauerat;retrorſum redeat uiās donec iuuenat

locum in quo se altius excutiens venatio: latenter ad aliam trifculit uitam, quâ cum uenator inuenerit: alIOR infeGTUR: IPSE pâde certior: & uestigii firmitate securior. Ita ergo & nos ubi se poſſitæ explanatöis quo-dimodo ſubtraxere uelſigia: paululú emenſa repetentes: & planiore Æg dudum uidebaf exponiſtöis ordinem p[re]ſuères: Iſperamus q. dominus deus noſter tradat i manus ſnas uenationé qua p[er]pares, p[pe] amſeramus: & ſed ſeiam m[is] Rachel r[on]abilis: uerbis talibus c[ó]diat in nobis ut benedictiones mereamur c[ó]lega a ſpi ntili p[re] iacob, Propter q[u]d neceſſariu iduidet ut diximus: breuiter dicta repetere: explanationé q[u] prióre re-tereere: q[u] fit lucidior ſenſus aperiaſ. Intelligi ergo mihi uidet ut ex initio p[po]ſiti dràmatis: ſponſam foris ſtare in biuio: & ob amoré ſponſi h[ic] atq[u]e inde p[pi]ſicere: ſi forte ueniat: ſi forte appareat, ne uiam ígredi uel-le aliaqua: dum ignorat unde magis ueniat, nec domi ſed foris ſtare: & deſiderio eius agitari ac dicere: ofcule-tur me ab of[ulo] domi ſuis. Vbi aŭt uenit ſponſus: dicat. Bona ſunt ubera tua ſup uinu: & reliqua uſq[u]b ad eum loci ubi ait: poſt te curremus. Poſt h[ae]c dilecta iam & uicem charitatis ab ipſo ſponſo recipiens: Ítroducaſ in cubiculio euſi: & dicat. Introduxit me rex i cubiculum ſu[ut], Sed & cætera quæ poſtea ſunt ſcripta: i[tu]s po-ſita loquaf ad ſponſum: p[ſentibus & affiſentibus ſp[o]ſa: q[de]m adolescétulis: ſponſi uero ſodalibus. Verúta men i[te]lligatur ſp[o]ſus: utpote uir: n[ò] ſemper in domo: neq[] ſemp affiſdere ſponſa: ítra domú poſitæ: ſed exer-at fréquêter: & illa eú quali amoré eius ſollicita reqrat abſentem: ſed & ipſe interdu redeat ad eam. Propter q[u]d & uideaſ p[or] tum libellum: aliquádo q[de]m uelut abſens reqri ſp[o]ſus, aliquádo ſicut p[ſens] loq[] cum ſp[o]ſa. I[pa]a aŭt ſponſa c[ú] multa & magnifica in ſponſi cubiculo p[ui]diſtet: petit ſe etiam i domú uini introduci. Quo eú ingreſſa p[pi]ſpexiſtet: ſponſus utpote uir non reſederit in domo. I[pa] uero rurſus amore exagitata exie nit foras: & circuïns pagret circu: domú n[ò] igrediens: & ex omni parte, p[pi]piciat: quando ad eam redeat ſp[o]ſus: ece ſubito uideat eú ſucinog: monti: uga imenſis ſaltibus ſupantem deſcendere ad domú i q[u] amo-re eus ſollicita æſtuat ſponſa, p[uen]iens uero ſponſus ad parieté domus ſtat paululú poſt ipſum: confiderás ut fieri foſtetaliq[]d & aio retraſtans, Iam uero etiam ipſe ſentiens aliquid amoris erga ſp[o]ſam altitudine ſua: que attingit uſq[u]b ad domus ſeneſtras: quæ ſeneſtrae habeant aliaqua partem opis ut auunt reticulati. Et cum incubat, q[de]m p[en]ſeneſtras: eminentior aŭt ſic ſit ſeneſtris, attingatq[u]b ad ſupiora e[as]: quæ reticulato ut diminus ope diſtincțæ ſunt, indeq[] p[pi]piciens alloquaſ ſponſam: & dicat ei, exurge, ueni, pxima mea: formo-ſa mea: coluſa mea: & reliqua. h[ae]c ſunt: quæ ut ſupius deſignauimus: difficulțatem plurimá dirigédi ordis & apériéda: i[te]lligentia habere nobis uisa ſunt, quæ ut puto euidentiora ſecerit repetita h[ae]c nunc indago ſemónu. Spiritalis aŭt in his exponiſtio n[ò] ita laborioſa ac difficilis habeaſ. Sp[o]ſa, n[u]erbi a[ia] quæ eius in do mo regali: h[oc] eſt in eccleſia conſiſit doceturq[u] a uerbo deiq[] eſt ſponſus ſuus: quac[]tus q[u] poſita ſunt & re-conſita intra aulam regiam: & cubiculum regis diſcit in hac domo: quæ eſt eccleſia dei viuui: etiam uini cel-ſus illius quod de ſanctis torcularibus congregat[ui] eſt: cellam uini non ſolum noui: ſed & ueteris ac ſuaui: q[u] deſtrina legis & p[pi]petaq[] in q[u]bus ſufficienter exercitatia recipiat ad eam: excelſos ſcilicet & eleuatos reue iem a[is] cæleſtis ſcienciu: ſenſus ita ut perueniat uſq[u]b: ad ædiſcationem eccleſiæ quæ eſt domus dei viuui: colu-ai & firmamentum ueritatis: & ſtet iuxta parietem: & poſt parietem: ut neq[] penitus abſcondatur: neq[] om-nino in promptu ſit. Verbum enim dei, & ſermo ſcientia: non in publico & p[al]am poſitus: neq[] conculcan-dus pedibus apparet: ſed cum q[u]ſitus fuerit: inuenitur: & inuenitur: non ut diximus i, p[pa]tulo poſitus: ſed ob poſtus: & quali poſt parieté latens. Anima autem quæ in eccleſia eſſe dicitur: non intra ædificia p[ari]etui: col-locaet intelligitur: ſed intra munimenta ſidet: & ædificia ſapiètiae poſita: c[el]ſiſq[] uelſigiis charitatis obteſta. Propoſtu ergo bonu: & fides reſoſq[] dogmatu: eſſe in domo eccleſiæ facit, cuius domus mébra q[de]am ſunt: quæ uel cubiculum: uel domus uini: uel alia huiuſmodi pro gratiæ, ſcilicet gradibus: & donog[] ſpiritalium diuerſitatuſbus appellantur. Sic ergo & paries nunc pars quædam domus huius eſt: quæ poſtet indicare dog-matum firmitatem: ſub qua ſtare dicitur ſponſus: & in quibus tam magnus & excelſus eſt: ut emi[cat] omne adificiun: & p[pi]piciat ſponſam ideſt a[ui]. Et n[ò]dum q[de]m apium ſe i totu: ſub manifeſtet: ſed quali p[re]tia p[pi]piciens hortur eam: & p[pu]ocet non ſedere intrinſcus ſegne: ſed exire ad ſe foras: & conari: ut non iam p[en]ſeneſtras & reſia: neq[] per ſpecula in enigmate: ſed p[ced]ens foras facie ad faciem uideat eum. Nunc enim qa[n] nondú p[or] ita eum itueri: pp[ter]erea non ante ſed retro ei & poſt parieté ſtet. Incúbit a[ut] p[en]ſeneſtras: quæ: fine dubio patebant ad recipiendú lumé: ad illuminandam domú. Per has ergo ſermo dei incúbens & p[pi]piciens puocat exurgere: & ad ſe uenire a[ui]am. Poſſumus a[ut] ſenſus corporeos ſeneſtras intelligere: p[] quos aut mors aut uita ítrat ad a[ui]am. Sic enim deſignat hieremias, p[pi]peta: c[u] de peccatoribus loqtur dicens. Aſſe[]dit mors p[en]ſeneſtras uſeras. Quomodo aſcendit mors p[en]ſeneſtras: ſi oculi peccatoris uideant mulierem: & m[oc]cché-tur eam in corde fuio: ſic mors igreſſa eſt ad a[ui]am p[en]ſeneſtras oculoq[]e. Sed & c[u] ſecipit q[u]s auditum uanu: & p[pi]pique falſa: ſciæ dogmatu: p[uer]ſoq[]e, tunc per a[uri]u: ſeneſtras mors intrat ad a[ui]am. Si uero a[ia] intuens orna-mentum múdi: & ex pulchritudine creatura: q[ond]itoré o[ui]m i[te]lligat deu: & opera eius miretur, laudetq[]e opeq[]e: creatorem: ad animam hanc uita ingreditur per ſeneſtras oculoq[]e. Sed & cum auditum íclinat ad uer-bum deiq[]: r[on]ibus ſapientiæ ac ſcienciu: eius delectatur: huic per a[uri]u: ſeneſtras ad a[ui]am ſapiæ lumé ingre ditur. Per has ergo ſeneſtras, p[pi]piciens uerb[ui] dei: & p[pe]ſt[ui] ſu[ut] ad ſponſam a[ui]am dirigens: aſſurgere h[ort]aſ eſi: & uenire ad ſide: deſcorpore & uſiſbilia relinq[re]: & ad incorporea & inuſiſbilia ac ſpiritalia p[er]are, quo nam q[ui]a uidentur temporale ſunt: quæ a[ut] non uidentur: æterna ſunt. Sic & p[pi]ſus dei c[irc]ui: dicif: & q[re]tum eſt: & degnas a[as]: q[ui] apte reſeſq[] fieri poſſint ad habitaculum ſapiæ. Quod a[ut] p[re]tia ſeneſtrarum, p[pi]piciere d[re]:

prospectum

illud fine dubio indicat: quæ donec in domo huius corporis poſita ſit aianò poteſt nudam & apertam dei
pientiá capere: ſed p exempla qdam & indicia atq. imagines reçu uifibiliiilla qua ſut uifibiliſa & corpo-
cōtemplaſt; & hoc eſt p[]ſpicere ad eam p[]ſoſum p retia ſeneſtraſg. Si uero de xpo & eccleſia exp[]o[]mus: domus
in qua habitabat eccleſia ſcripturæ ſunt legis & p[]pphetag[]b, ibi.n. & cubiculú regis eſt oibus diuittis ſiæ & ſi
pientiæ repletú: ibi & domus uini: doctria, iuel myſtica uel moralis: quæ l[]ætificat cor hois. Aduendi ergo
Xps ſtetit paululú poſt parieté ueteris teſtaméti. ſtetit.n. poſt parieté: cum non manifeſtaré ad populi
uero auſſuit tépus: & c[]c[]ept p ſeneſtras legis ac p[]pphetag[]b p[]ea. q[]uæ de eo p[]dicata fuerant appareſt: & oſtende
re re eccleſiæ intra domu: hoc eſt itra Iram legis ſedenti: puocat eam inde exire: & uenire foras ad ſe. niſi ei
exeat: niſi p[]cedat: & p[]g[]tediaſt a ſra ad p[]ſum: nò p[]oteſt p[]ſono ſuo coniugnt: neq. xpo ſociari. Vocat ergo ei
& ſuitat a carnalibus ad ſpiritalia: auiſibilibus ad inuſibiſiia lege uenire ad euagelia. Et ideo dicti et. Surge
ueni p[]xima mea: formoſa mea: columba mea. Et ut aliq[]i etiam de his quæ poſtmodu[]licenda ſunt p[]uena-
mus: timétes ſenſum p[]dere: q[] occurrit in hoc loco: p[]pterea fortaſſis & illud dicit ad eam, q[]a etiam p[]yems
tranſit: pluuiia abiit: ſimul & paſſionis ſuæ tépus iudicans: q[]uæ tráſacta hyeme & deiectis imbribus ipe paſſus
eſt: ſimul & illud quoc[]b p[]ſiritalem deſignans i[]telligentiá: q[]uæ uſc[]b ad illud tempus: quo xps paſſus eſt: i[]bres
fuerut ſup terram. Mandabat.n. adhuc dominus imbribus p[]p[]phetis ſcilicet ut pluuerent uerbi. pluuiu ſup[]er
terrá. Sed q[]a uſc[]b ad loa[nem] bap[]tiftam p[]p[]hetica finiun[]c officia: merito imbres abiſſe & d[]iſeſſiſe dicuntur.
Cessarunt aút p[]p[]hetici ibres: non ad dánum credéti: ſed ad maiora eccleſiæ lucra. Quid.n. imbribus opus
eſt, ubi flumé dei l[]ætificat ciuitem. ubi in corde uniuſcuiuſq[]b credentiú ſons aquæ uiuæ fit falientis iuia
aeterná. Quid opus ſtribibus: ubi iam flores apparuerut in terra noſtra. & ex aduentu domini iam nò excedi-
ficulnea: quæ prius nò attulerat fruclu: Núc.n. ía p[]duxit groſſos fuos (ſed & uineæ dederunt odorem ſui)
unde & unus q[]dam ex ita uinea dicebat: q[]a xpi bonus odor fumus deo in omni loco: in his q[]a ſalui ſunt: &
in his q[]e p[]ereunt. Sed hæc l[]icut ſupra deſignauimus: ante q[]uad ip[]a ſcripturæ loca ueniremus: p[]ſump[]limas,
ne forte fugeret nos ſenſus: q[] occurriffe uidebat in tempore: n[]unc repetamus qu[]o p[]retia p[]ſpicere d[]icat:
[]p[]tum eſt: n[]o.n. inique tendútur retia auibus. Et ite[]g. luſtus ſi i[]currerit in peccatum: effugire iuèb[]e: fiu: &
dámula ex laquis: & aues ex retibus: Plena eſt ergo uita mortaliu[]ú laquis offenſionu[]t: retibus plena deceptu-
quas tendit aduerſum genus humanu[] ille q[] contra dominu[] gigas uenator Mébroth appellaſt. Veq[]emum
gigas q[]s alius eſt niſi diabolus: q[]etiam aduerſus deu rebellat: Laqi ergo tentationu[] & decipule iuidi:
boli retia appellaſt. Et quoniá hæc retia ubi[]q. tetéderat inimicus: atq[]o in ip[]ſis pene o[]es inuoluerat: opu-
bat eſſe aliqu[]q. ſfortior & eminentiør fieret his: & c[]ôtereret ea: ut ſequ[]tibus ſe uiam poſſet ap[]erire. I[]cito
ergo & faluator priuſq[]b in coniugiu[] & in ſocietate ueniret eccleſiæ: tentat a diabolo: ut uincens retia t[]etano
num p[]ip[]a p[]ſp[]riceret: & p[]ip[]a uocaret eam ad ſe docens fine dubio & oftendés ei: q[]on p[]ocium & deliua-
sed p[]multas tribulato[]es & tentato[]es ueniédum ſibi eſſet ad xpm. Nullus ergo alius ſuit q[] retia ita ſuper
potuerit. O[]es.n. p[]eccauerut: l[]icut ſcriptú eſt. & rurſus ut ſcriptura d[]icit, non eſt iuſtus ſup terrá: q[]ecent bo-
num & n[]o p[]eccauerit. Et ite[]g. Nemo mundus a forde nec ſi uniu[]s diel fuerit uita eius. Solus ergo eſt d[]ombus
nus & faluator noſter leuſus xps q[] peccatú non fecit. ſed peccatú e[]u pater ſecit pro nobis. ut i[]fimilitudin car-
o peccatú de peccato dánaret peccatú. Venit ergo ad ita retia: ſed iuolui in eis ſolus ip[]e n[]o p[]otuit. Quin-
mo diu[]ruptis eis & contritis: dat eccleſiæ ſuæ fiduciari: ut auſteat iam c[]eſſare laq[]os: & tranſire p[]retia & cum
oi alacritate dicere: Aia noſtra erepta eſt de laq[]o uenantiu[]laq[]us contritus eſt: & nos liberati lumus. Quis
aút contriuit laq[]os niſi ille q[]u ſolus in eis t[]eneri non potuit: Quauius ip[]e eſt & in morte fuerit voluntane: n[]o
ut nos neceſſitate peccatú. Solus eſt.n. q[]u ſuit i[]ter mortuos liber: & qa lib[]er i[]ter mortuos ſuit: I[]ccirco deuio-
eo q[]u habuit mortis i[]perium: abſtraxit captiuitate: quæ tenebat i[] morte. Et n[]o ſolus ſemeti[]p[]ro ſuſeuauiu
a mortuis: ſed & eoq[]s t[]eneban[]c in morte ſimulq[]b ſedere in c[]a[]eſtib[]bus ſecit. Ascendens.n[]in
altum captiuar d[]uxit captiuitate: n[]o ſolú ais Educens: ſed corpa eoq[]s ſuſe[]citans. Sicut teſtatur euangeliu[]n
q[]multa corpora fanctog[]s ſuſe[]citata ſunt: & apparuerunt multis: & i[]troierút in ſanctam ciuittat de iuou-
tis hieruſalem. Hæc nobis exp[]olitio de retibus ſecundo in loco auſſumpta eſt. Sit ſane legentis iudicium
quæ earum myſticis dignius aptari poſſit eloquiis.

H. Homelia quarta.

S

Vrge ueni, p[]xima mea, p[]specio[]a mea, columba mea, quoniam ecce hyems tranſiit, pluia abit & receſſit fibi: flores uifi ſunt in terra, tempus putatōis aduenit: uox turturis audita eſt in terra noſtra. Arbor fici p[]duxit germia ſua: uites florentes dederút odoré ſuíu. Quid cōtineat ordo dram matis: iam ſupra deſcrip[]imus: nunc uero q[]d uel fermo dei ad aiam ſe digna: fibiq[]a apta: uel quid xps ad eccleſiām dicere i[]telligendus fit; aduertamus. Sed interim primus fermo dei loquaf[] ad hanc p[]ſic[]o. fam decoratq[]b aiam: cui per ſenſus corporeos: ideſt p[]intuitum lectōis: & per auditú doctrina: q[]uasi per ſeneſtras apparuit, p[]ceritatcq[]b ei ſuæ magnitudis demonſtrauit: ita ut in ſupioribus ei loq[]ref incumbet atq[]b in de euocans e[]a: ut p[]cedat foras: & extra ſenſus iam corporeos effecla delinat eſſe in carne: ut merito audiat: uos a[]ut non eſtis in carne ſed in ſpiritu. N[]o enim aliter diceret eam uerbum dei p[]xima ſibi: niſi coniugueret ſe ei & fieret cum eo unus p[]p[]us: nec diceret eam p[]specio[]am: niſi uideret imaginem eius renouari de die i[]die: & niſi uideret e[]a capacem p[]p[]us ſancti: q[] in specie colu[b]æ descendit in iordane ſup leuſum: non ei d[]icere: colu] ba mea. C[]ôceperat enim amorem uerbi dei: & cupiebat ad ip[]m uolatu celeri p[]uenire d[]icens. Quis mihi da bit pennas ſicut columbæ: & uolabo: & reſe[]cam cum ap[]hendero ſap[]iæ & ſciæ theſauq[]e? P[]uto enim q[]ui q[] morté xpi recipiút: & mortificant m[]ebra ſua ſup terrá: conſortes efficiantur ſimilitudis morſus ei[]uſita: & ii q[]uiututem p[]p[]us ſancti recipiút: & ſanctificantur ex eo & donis eius replentur: quia ip[]le in specie colu[bæ

apparuit ut etiam ipfì columbæ fiat ut de terrenis & corporeis locis euolent ad cæleftia:pennis fancti spùs
fübleuari. Quod fi aŭt tempus opportunù quo hæc fieri posuit conſequenter inſeruit:qa ecce hyems inſt
tràiti:pluua abit. Non.n.ante aia uerbo dei iungitur & ſociaſ.niſi oſis ex ea hyems perturbationù ac uitio
rum pcella diſeſſerit:& ultra ià non flucſuer; & circuſeraſ omni uento doctrinæ. Vbi ergo ex aia hæc cun
da diſeſſerint:deſiderioruq iba eadem tempeſtaſ deuferit: tunc iſcipient in ea flores uernare uirtutù: tunc eius
menti & tempus putationis adueniet; & ſiqd ſuperfluì; qdeq minus utile fuerit in eius ſenſibus uel intelle-
tibus ſeſecabitur; & ad gémas ſpiritalis itelligentiæ reuocabitur. Tunc etià uocem turturis audiet: illius fi-
ne dubio ſapíæ: qua ſpenſator uerbi loqutur iter perſeſtos ſapíæ dei altioris: quaſe abſcondita eſt in minife
tio. Hoc nàq ibidicat appellatio turturis. Hæc nàq auis í ſecretioribus & remotis a multitudiæ locis uuità trá-
ſit aut deſerta montium diligens: aut ſecreta filuage procul ſemper a multitudiæ poſita aut a turbis aliena,
Quod aŭt & aliud: quod oportunitatì: temporis huius: amœnitatiq: conueniat: ficus inſt q pduxit germina
fuamotàdum qdem fructus ipſus ſpùs; q funt: gaudiù: charitas: pax; & cætera. Sed ià tamé germia eog: pſer-
re iſcip ſpùs hois; q in ipſo eſt: ſguraliter ſiculnea nomiatus. Sicut, n. generaliter í eccleſia diuerſæ arbores
ſingulæ quaſe: aia credentiù itelliguntur: de qbus ait: ois arbor: qua non plátauit pater meus cæleftis: eradi
eabitur; & itege paulus: q ſe dicit adiutorem dei eſſe í agricultura dei ait etià ipè: Ego plátaui: apollo rigauit.
Sed & dominus í euegeliis. Aut facite arborem bona: & fructù eius bonù aut arborem malà & fructù eius
bonù. Sicut ergo generaliter ita ſinguli quiq: credentiù diuerſæ arbores itelligunſ. Eſt ergo & in aia ficus q
dam qua: pducit germé ſuù; & eſt uitis quaſe floreat; & reddat odorem ſuù. Cuius uitis palmites purgat pa-
ter cæleftis agricola ut fructù plurimù afterat. ſed hæc primo per odoris ſuuitate quaſe ex flore reddit: iacti
ſeat adoratùm, ſedm eum q dicebat. Quoniam xpi bonus odor ſumus deo in oí loco. Hæc ergo initia uirtu
tum uidens ſermo dei in aia uocat am ad ſemetipſum: ut ſeſtinet & exeat: & abiiciens cùccta corporea uenit
e ad eum: p ſectionis eius particeps ſiat: iccirco igitur qualiſ adhuc iacenti: & in rebus corporeis iubanti pri
mo dicit: exurge & qualiq quaſi ſtatí obedierrit; & obſecuta ſit uoluntati collaudaſ ab eo: & audit: pxía mea: &
colíba mea. & poſt hæc ne ad tentationù turbines trepidaret: annuiciat ei q hyems diſeſſerit: & pluua tráſie
rit; & abierit fibi. Bene aŭt uitiog & peccator: naturam uno miro ſermone plato ſignificauit: ut huiuſmo
di diceret hyemé & pluia: qua: q ex uitiog: delicto tempeſtateq: deſcendant: fibiq abiſſe idicans: & per hoc
nullam eſſe ſubſtantiá peccator: Non.n. decidentia de hoie uitia ad aliquá alia ſubſtantiam congregantur
fed fibi abeſt: & in ſemetipſa reſoluta euaneſcút: atq: in nihilú redigunſ. Et ideo dixit: qa abit fibi. Sic ergo
tanglitas anſe parente ei uerbo dei & ceſſante peccato: & ita demú florente uinea: incipit uirtutes atq:
arbuta. i. bonog: opege: fructú germinare. Sed núc itege: xps hæc loqut ad eccleſiá: & in anni circulú omne
pientis uita: ſpatiú ponit. Et p hyemé qdem illud idicat tépus in quo uel ægyptios grando & turbines ac re
liqua decé flagage uerbera flagellabant: uel perebat irael: uel etià cù coram ipſo falutore
reſtitut: & incredulitatis turbie correcptus eſt: & naufragio fidei ſubmerſus. Vbi ergo illog: delicto falus gen
tibus facta eſt: uocat núc ad ſe eccleſiá: didicteq ei. Exurge & ueni ad me: qa iam hyems q ſubmerſit iſcredulos
& uos in ignoracia reprimet: abſeſſit. Sed & pluia ptraſnfit: ideſt iam non mádaba nubibus prophetis
ſilicet ut pluatu: pluia uerbi ſup terras. Sed ipfa uox turturis: hoc eſt ipfa dei ſapía loqutur in terris & dicet.
ile q loqbar adſum. Flores ergo credentiù populoq: & orientiú eccleſiæ: apparuerút in terraſed & puta-
tationis tépus per ſidem mea: paſſionis: & reſurrectionis aduenit. Amputan: n. & execran: ab hoibus peca-
tum in baptímo dona: remiſſio peccator: Vox qdem turturis ut diximus: iam non per diuerſos pphe
tas ſed ipſus ſapíæ dei: audití in terris. Et ſiculnea germinant: qua pòt in fructibus ſancti ſpùs accipi: núc
primú aperiunſ & demonſtrant: eccleſiæ: uel etià in lira legis: quaſe ante aduentú xpi clauſa erat: & conſtriſta
& idmento quodam itelligentiæ carnalis obtectæ. Ex pientia uero eius & aduentu platú eſt ex ea germen
ſpiritalis itelligi: Et ſenſus uiridis & uitalis: q in ea tegebá ſeppu: a xpo in ſiculnea
ideſt in lege non apparuit arida: nec occidentem ſiam ſeq fed floretem & uiuificátem ſpùm. Sed & uites flo
tere dicutur & dediſſe odorem ſuú. Poffunt qdem & diuerſæ eccleſiæ: q per orſem terræ habenſ: uites dici
florere: ut uineæ. uinea domini Sabaoth domus iſrael eſt: & homo iuda: dilecta nouella. Iſtæ ergo uineæ cù
primo accedút ad ſidem: florere dicutur. Cú uero p religioné opege: ſuoge ſuauitate adornátur: odorem ſuú
dediſſe dicunſ. Et non fine cá puto q non dixerit odorem dederunt: ſed odoré ſuú: ut oftenderet inſeſe uni
cuiq aia uim poffibilitatis: & ab抽itrii libertatem: qua poſſit agere omne quod bonú eſt. Sed qa hoc natura:
bonú puaricatoſis occafione deceptur: uel ad ignomíniam: uel ad laſciuam fuerat iflexum: ubi p giam repa
tatur: & p doctrinam uerbi dei reſtitutuí: odorem reddit fine dubio illú: quem primus conditor deus íoleue
ratled peccati culpa ſubtraxerat. Poffunt aŭt & uites uel uineæ itelligi uirtutes cæleftesi: & angelicæ: q hoí-
bus largiútur odorem ſuú: ideſt doctríæ & ſstitutionis bonum: quo ítroducút & íbuunt aias: donec ad per-
ſectionem ueniant: & iſciant capaces fieri dei. Sicut & apoſtolus ad hebræos ſcribés dicit. Nòne om nes ſut
materiales ſpùs in miſt: ru miſſi, ppter eos: q hæreditat: capiét falutis: Et ideo dicutur ab ipſis quali: primú
florem & odorem bonog: opege: capere hoies: nunc fructus ipſos uitis ab eo ſperare: q dixit: Non bibam de
generatione uitis huius donec bibam illú uobificú nouú in regno pris mei. llli ergo pſeci flores & fructus
ab ipſo p[er]andi ſunt: initia uero: & ut ita dicam proficié di ſuuitas: poteſt a cæleftibus uirtutibus minifra-
ti. Vel certe per eos q dicebant: ut ſupra diximus: quoniam xpi bonus odor ſumus deo in omni loco. Sed &
alo modo poffumus adhuc intelligere hæc q habenſt in manibus: ut dicamus: ueluti p[re]phetiam quandam
uidenti ad eccleſiam factam: p qua: uoceſ ad reproſimiones futuras: ut quali: poſt consumatòem fæculi: cum
tempus reſurrectionis aduenere: dicatur ei exurge, & qa ſermo hic ſtatim opus reſurrectionis deſignat: taq
E

ex refus correctione clarior & splendidior effecta inuitat ad regnus; & dicitur ei: ueni, pxima mea; specioſa; mea
columba mea; qa hyems tranſiit. Hyemé fine dubio huius ſlentis; & turbines noians, qibus
humana uita tentationu, pcellis agitaf. Tranſiit ergo hyems iſta cum pluuiis ſuis; abiit ſibi Sibi, n.nu�ſq
egit in hac uita: omne qd egit, pricipiu uero repremiſionu ſuturae flores. Securim ad radicem arboris po
ſitam in conſumatōem ſculi: ut excidat oem arborem nō facientem fructu bonu; tempus putationis intel
lige, uocem uero turturis q in ſris repremiſionis auditur; qua máſueti in hæreditate ſuſcipient xpi per
facie ad faciem; & non iam per ſpeculu & in enigmate docentis aduerte. Ficulnea uero quæ germé ſuui, pda
cit totius congregatōis iuſtoq, fructus habeaf, iſta uero ſanctæ & beatæ angelicæ uirtutes; qibus eleſt q
& beati ex refus correctione sociabunſ; q erunt ſicut angeli dei: ipſe ſunt uites florentes & uineæ q odorem ſuui
unicuiq; aiæ & giam; quam a conditore ſuſcepit prius; & nunc iſteq; pditam recuperauit; impartiunt, ſuauita
teq; cæleftis odoris fetoré tâdé abiectæ ab eis mortalitatis: corruptiſq; depellut. Surge & ueni, pxima mea
coluba mea; in uelamibus petræ: iuxta pmurale. Oſtende mihi facie tuæ; & auditá fac mihi uocem tuæ: quo
niam uox tua ſuauis eſt; & facies tua ſpecioſa. Secuſu, ppoſiti dràmatis ordinem; ſponſus q faliens ſup mon
tes & exiliens ſup colles ad ſponſam uenerit; p[]ſpiciens eam & iitués p ſeneſtras; ſecuò idam loci dicit ad ei.
Surge ueni, pxima mea; ſpecioſa mea; coluba mea. Nunc uero addit etiam hoc ut oftenderet ei locuad quem
uenire debeat; q locus ſub uelamento & tegmine ſaxi ſit politus. Sit aŭt idem locus non tam iuxta muæ; q
iuxta pmurale quoddam. Promurale aŭt dr: cum extra muros q ambiut ciuitem; alius duciſ murus, & c
murus ante muæ. Tu deinde qualiſ fi reuerentiæ cauſa ipſa ſponia oblecta ſit & uelata: petit ab ea ſpòſus ut
ueniens ad illu locu; quem ſupra oftendit; utpote ſecretiorem; ibi ei q[ui] reiecto uelamie oftédat faciem ſuui.
Et qa pro multa reuerentia taceret ſponfa; deliderat ſponſus aliquado etiæ uocem eius audire; & delectari
uerbis eius, & dicit: ut auditam ſibi faciat uocem ſuæ, Videſ tamen q non ei penitus i]cognita ſit facies eius.
neq; uocis eius ignorus ſit. Sed qa i]terceſſerit aligd in quo nec faciem eius uiderit; nec uocem auderit. Iſe
ſit p[]poſiti dràmatis textus; cui & hoc additur: q ueris tempus agi uideaſ; c[ui] & flores apparuiffe memoram
tur in terra; & uox turturis perſonare, & germé arboris, p[]duſſe. Propter hoc uelut opportuno tempore
fredi. Puocat ſponſum; quæ fine dubio hyemé totam intra domus clauſa reſederit. Sed hæc nullam mi
uident; g[]tum ad hiftoricá narrationem ptinet: utilitatem cōſerre legentibus; aut aliquá faltem natationis
ipſius ſeruare conſuentiam; ſicut in cæteris ſcripturæ h[]iſtoriis inuenimus. Vnde necesse ſe cuntae ad hi
nalem traſſerre i]telligentiam, Primo ergo intelliſe mihi aiæ hyemé c[ui] adhuc p[]affionu fluctibus iactat
& uitioq; p[]cellis; ac duris malignoq; ſpirituu flatibus uerberat. In his politá non hortæ eam ſermo dei for
ras exire; led intra ſemetipſam colligi; & uniri undiq; atq; côtegi; c]tra pnitiſos malignoq; ſpirituu flatus;
Nulli nunc in diuinis ſris ſtudioq; flores apud eam; nec p[]fundioris ſap[]ſiæ ſecretis & recondita myſteria: q[ui]
uocem turturis reſonant. Sed neq; odoratus eius g[ra]æ aligd qualiſ ex uineæ fl[]oribus recipit; neq; uſiſ
tanq; in ficulneæ germie delectatur, ſed ſuſcfit ut in tempeſtatibus tentationu a lapſu peccati tuta ac muni
ta p[]maneat. Quod ſi obtinuerit ut illæſa perduret; & hyems tranſiit; & uenit ei uer(uer) n[ar]q; ei eſt qu[ui]
aio datur; & tranq[]llitas méti; t[]uc ad eam uenit uerb[]u dei; t[]uc eam uocat ad ſe; & h[]ortæ ut exeat; non ſolun
extra domu; ſed extra ciuitem: ideſt non ſolu extra carnis uitia efficiatur; ſed extra omne gcqd corporeu
& uſiſible continet in múdo. N[ar]q; figuraliter in lege ciuitem iam i] ſuperioribus euidenter oftendimus,
euocatur ergo aia extra muq; & u[]q; ad promurale p[]ducitur c[ui] abiiciens & relinquentis ea: quæ uidentur; &
t[]époralia ſunt: c[]ôtendit ad ea q[ui] non uidentur; & æterna ſunt. Oſtéditur ergo ei iter ſtud ſub uelamie petrae
agendu; non ſub aere nudo; neq; ut patiaſ folis ardores; ne iſteq; ſuſca fiat; ne iſteq; dicat deſpexit me ſol, pro
pterea ſub uelamie petrae agit hoc iter. H[oc] aŭt ip[]m uelamen non uult ex ſrondibus ei eſſe; aut lintheus aut
pellibus; ſed petram uult ei eſſe uelamen: ideſt ſtrma & ſolida xpi dogmata, ip[]m n[ar]q; eſſe petram paulus p
nunciat dicens. Petra aŭt erat xps. Xpi ergo do[]ciriæ ſide ſi obtegaf aia; & uelerur; t[]uto p[ot] ad illud pueni-
re ſecretum; ubi reuelata facie gloriá domini c[]otempleſ. Merito aŭt uelamen iſtud petrae tutú credi, q[ui]
salomon de ea dicit in p[]uerbiſ; q[ui] uſtigia ſerpentis n[ò] p[]oſſunt dephendi ſup terram. Sic, n. ait. Tria ſunt q
impoſſibile eſt mihi intelliſgere; & quartu quod ignoro. Veſtigia aglæ uolentiants; & uiam ſerpentis ſuper p
tram; & ſemitas nauis in pelago; & uias uiri in iuuentute. Serpentis ergo ideſt diaboli uſtigia ideſt ligna ali
qua peccati in hac petra: quæ eſt xps; inueniti non p[]oſſunt, qa ſolus eſt; q[ui] peccatum n[ò] fecit. Huius ergo pe
træ uero uelamine aia tute p[]uenit ad pmuralem locum: ideſt ad contemplan[]du incorporatedia & æterna. De
hac eadem petra alia uerb[]i ſpecie dauid in, xvii. p[]ſalmo dicit. Et ſtatuit ſupra petra[] pedes meos; & direxit ſe-
mitas meas. Nec mireris ſi apud dauid petra h[]æc qualiſ fundamentu & crepido eſt a[]iæ; per qua p[]git ad deu,
& apud Salomoné uelamé eſt a[]iæ ad myſtica ſap[]ſiæ ſecreta tendentis; c[ui] & ip[]e xps n[unc] uia dicaf; per qua cre
dentes i]cedunt, n[unc] etiam p[]curoſor ſicut ait paulus; in quod p[]curoſor it[]roiuip, p[]nobis iſus. Simile eſt & ſtud
quod p[] Moyſem d[]a deo. Et ce poſui te in foramie petrae & uidebis poſteriora mea, lgiſ; petra iſta que xps
eſt, non eſt ex omni parte clauſa: ſed haber foramé. Foramé uero eſt petrae: qui reuelat & inoteſtere facit ho
minibus deum. Nemo ergo uidet p[]r[]em; niſi filius. Nemo ergo uidit poſtrema dei: ideſt quæ in poſtremitis t[]e
poribus ſu[n]t; niſi politus in foramina petrae; iſcilićet cum ea xpo reuelante didicerit. Et hic ergo ſub uelami
ne petrae a[]iám, pximá ſibi effectá inuitat fermo dei; ad pmuralem iam locum; ſicut ſupra diximus; ad conté
planda ea: quæ non uidentur; & æterna ſunt, & i]bi dicit ad eam. Oſtende mihi facie tuam; Proſecto ut uide-
at; ſi aliquid in uultu eius ueteris adhuc uelaminis habeat; ſed poſſit intrepidis obtutibus gloriam domini
ſpeculari, ut hæc ipſa dicat. Et uidímus gloriam eius gloriam tanq; unigeniti a patre: plenú gratiæ & uerita-
tis. Sed & cum digna fuerit; ut de ipſa dicatur; ſicut & de moyſe dictum eſt; qa moyſes loqbatur; & dominus

promurale.

reſpondebat ei: tunc completur in eo: quod ait: auditam fac mihi uocem tuam, Ingens uero laus eius oſten-
ditur in eo: quod d'. Vox tua ſuaus. Sicut, n. ſapientiſimus propheta daudid dicebat: ſuaus fit ei diſputatio
mea. ſuaus ait eſt uox aia: cù uerbù dei loqtur cum fide: & dogmatibus ueritatis exponit, cum diſpenſatō-
nes dei & iudicia eius explanat. Si uero aut ſultiloquium; aut ſcurrilitas; aut uanitas de ore eius pcedùt; aut
uerbù ocioſum: de quo reddenda ſit rò in die iudicii: inſuaus & iniocùda uox ita eſt. Ab hac uoce xps auer
tit auditù ſuum. Et ideo quæ: pſecta aia ponit ori fuo cuſtodiá: & oſtù, cuſtantiæ labiis ſuis: ut talè fem
per ſermonè pſerat: q. ſale còditus: det gram audiétibus: & dicat de ea uerbù dei: qa uox tua ſuaus, Sed & fa
cies tua inſt iſpecioſa. Si iſtelligas illá faciem de qua paulus dicit: Nos aút oés reuelata facie. Et item cù dicit
Túc aút facie ad facié: túc uidebis quæ ſit aniæ facies: quæ laudef a uerbo dei: & pſecioſa eſſe dicaſ. Illa fine
dubio quæ quotidie renouaſ ad imaginé eius q creavit eam quæ non habet i ſe maculãut rugã aut aliqd
huiuimodif: fed & ſancta & imaculata: qualé & ipſe ſibi exhibits xps eccleſiã: anſis ſcilicet quæ ad pſectòem
uenerút: quæ oés ſimul efficiùt corpus eccleſiæ. Quod corpus uti: pulchrù uidebif & decoq: ſi aia ex q-
bus corpus illud efficif in omni pſectionis decore pmanſerint. Sicut, n. cum aia in iracùdia eſt: turbatum &
ſege reddit corpus uultù: cù uero in manſuetudie & tranqullitate pſiſtit placidù mité: reddit alſpectum: ita
& eccleſiæ facies pro uirtutibus & motibus credentiù aut decora pnuñciatur aut turpis: ſcdm qd & ſcriptù
legimus: Veftigiu cordis in bonis uultus hilaris: Et item alibi: Cordis læti facies florida: in triftiliis aút poli
ti moſtus eſt uultus. Cor ergo lætù eſt cum habet in ſe pſum dei: cuius primus fructus charitas eſt: ſećùdus
gaudiu eſt. Ex his puto quòſdam ſapiètes ſæculi aſſumpſiſe illam ſniam quæ dicit: qa folus ſapiens pſecio-
fus eſt, oís aút nequa: turpis eſt. Supeſt nobis ut aliqd aptius etia de noie pmuralis dicamus. Quod ſicut fu-
pra diximus iſicat muſc eſſe ante muſc: qd etiam in eſaia hoc mô dí. Ponit muſc & circa muſc murus mu-
nimenùr cuitatis eſt. Alius uero murus ante muſc uel circa muſc maiora & ualidiora muniméta deſignat.
Per qd ofſtendif: qa euocans ſermo dei: aiam & educés eam a corporalibus negociis & corporis ſenſibus do-
cere eam de futuri ſæculi myſteriis cupit & inde ei muniméta conſrere: ut ipſe futuro: munita & circuſa
ta i: nullo poſſit uel illecebris uici: uel tribulatōibus fatigari: nunc etia uideamus quò hæc axpo ad eccleſia di-
cant quæ eſt. pxia ei & pſecioſa. Pſecioſa aút nulli alii niſi foliſpi, hoc n. ſignificat cù dicit pſecioſa mea. Hæc
ergo exſucitat xps: & ipſi euangelii ſtionis annuſiat, & ideo dicit. Exurge, ueni pxima mea: pſecioſa
mea, qæ aút dedit & ei pénas colubãæ poſtea q dormiuit in medio fortium: media aút inter duas uocationes
iliaſis eccleſia uocata eſt: qa primo iſrael uocatus eſt: poſt hæc ubi ipſe ofſendit & occidit uocata eſt: eccle-
siaentiù, cum aút plenitudo gentiú introierit tunc ite: qis iſrael uocatus ſaluabif. In medio ergo duarù
ſonù dormit eccleſia. Et ppter hoc dedit ei pénas colubæ deargentatas q ſignificat rónabiles pénas in fa-
di: püs donis. Et poſteriora dorſi eius uel in uiriditate auri ut qdam legùt: uel ut alii ſcriptum habé: in pal
lore auri. Quod ofſendere pòt: qa poſterior illa uocatio: qua ex iſrael futurã dicit apoſtolus: non erit in ob-
feruantia legis: fed in pſciſitate fidei. Auri náq: uiriditatis gerit ſpem. Fides aút uirutibus florens. Pòt auté
dici. In medio forti: dormire uel qefcere eccleſia: in medio duoq: teſtamentoge: & pénæ eius deargentatæ
es ſenſibus legis auq. in poſterioribus dorſi eius iſtelligi euangelici muneris donù. Ad hanc ergo eccleſia dicit
xps. Veni tu colúba mea: & ueni in operiméto petræ: docens eam ut opta ueniat: ne qd patiaſ ab incurſanti
bus eam tétatōibus: fed ſub umbra petræ: icedat obtecta dicens. Spüs uultus ni: xps dominus cui diximus.
In umbra eius uiuens in gentibus. Obtecta aút icedit & adoperta: qa debet poteſtatem habere ſup caput pp
angelos. Cû aút puenerit ad pmuralé locú ideſt ad futuri ſæculi ſtatú; ibi ad ea: dicit. Oſtède mihi facié tua:
& audità mihi fac uocé tua: qa uox tua ſuaus é. Audità ualt fieri uocé eccleſiæ fuæ: qa eú confessus fuerit
corã hoibus: & ipſe confitebif eú corá patre ſuo q. in cælis eſt. Quia uox tua ſuaus eſt. Et qs nô ſateſ: ſuaue
uocem eccleſiæ catholica: ſidem ueram confitentis. Inſuaue uero & iniocùdam eſſe hæreticoq: uocé q non
dogmata ueritatis: fed blaſſemias in deú: & iniq tatem i excelſum loquutút: Sic & facies eccleſiæ p[.]ecioſa é.
Hæreticoq: uero turpis & ſceda: figs eſt tamé q bene nouerit pulchritudinem uultus p[.]bare: ideſt figs ſpiri-
talis eſt: q[.]icit examiare omnia. Nam apud imperitos & animales hoies pulchriora uiden: mendacii ſophi-
mata: q dogmata ueritatis. Poſſumus aút adhuc de loco promurali etiam hoc addere q pmutale ſit p[.]ris in
quo politus unigenitus filius enarrat oia: & enúciat eccleſiæ fuæ quæ: quæ: q[.]ub in ſecretis & in abſconditis patris
ſinibus continentur. Vnde & qdam ab eo edoctus dicebat: Deum nemo uidit unq. Vnigenitus filius qui é
in finu patris ipſe enarrauit. Illuc ergo euocat ſponfam ſua xps: ut & de oibus eam quæ apud patrem haben
tur edoceat: dicat. Quia oia: uobis nota feci: quæ audiu: i pře meo: Et ut ite: dicat. Pater uolo ut ubi ego
fumillic fit & minifter meus. Capite nobis uulpes puſillas exterminantes uineas: & uineæ noſtrae florebùt.
Secundù drámatis ordinem mutata eſ p[.]iona. Non enim iam ad ſponfam ſed ad ſodales loqtur ſponſus: &
ipſis dicit ut capiant uulpes puſillas: quæ iſidiantur uineis: ubi primú germé of tenderint: nec ſinunt eas per-
uenire ad florem. Capi ergo eas p[.]cepit faluti & utilitati conſulens uinearum. Sed hæc ut cœpimus ſpiritali
expofitione diſcutienda ſunt. Et puto q[.]i de anima hæc quæ ſe uerbo dei coniungit; aduertas uulpes con-
tratia: poteſtates & nequitia: demonú intelligiobeant per cogitationes prauas & intelligentiam peruerſa:
exterminantes in anima uirtutum florem: & fructum fidei perimentes. Prouiſio igitur uerbi dei qui eſt do
minus uirtutum mandat angelis ſuis: qui ad minifterium miſſi ſunt propter eos qui hæreditatem capiùt ſa
lutis: ut capiant ex unaqua: q animala huiuimodi cogitationes a daemonibus immiſſas: ut abieb[.]cis eis poſſint
florem uirtutis aſſerre. Capiunt autem cogitato: es malas in eo: cum ſuggerunt menti non eſſe eas a deo ſed
eſſe a maligno ſpiritu: & dant animæ diſcretionem ſpirituú: ut intelligat quæ ſit cogitatio ſecùdú deum: &
quæ fit ex diabolo. Vt aſt: fiæs eſſe cogitationes quas imittit diabolus in cor hoium: uide in euangelioq
diabolus: &

E ii

seriptum est. Cum aŭt imisiflet inquit diabolus in cor iudæ schariotis ut traderet eû. Sunt ergo huiuimodi cogitationes: quæ a demonibus iniiciuítur in cordibus hoium. Sed qa non deest diuina prouidentiæne for- te p huiuimodi importunitatem turbaretur libertas arbitrii: & nò eſset iuſta cauſa iudicii: iccirco benignis angelis & amicis potestatibus hoium cura mandatur: ut cum deceptores quali uulpes iſcurare coeperint ho minem: dextris eum auxiliis ſubleuent, & ideo dicitur. Capite nobis uulpes puſillas. Competenter ſane cum adhuc puſillæ ſunt capi eas mandat & compħendi. Dum enim cogitatio mala in inițiis eſt: facile potest abii ci a corde. Nam ſi frequenter iterec: & diu permaneat: adducit animæ fine dubio ad confenum. & poſt cen- ſenſum intra cor ſuâ confirmatum: certum eſt quia ad peccatum tendet eſfectum. Dum ergo i inițiis eſt: & pu- ſilla eſt: capi debet & abiicine ſi adulta fuerit & inueterata iam non poſſit expelli. Deniç: & iudas iniu- mali habuit in amore pecuniæ. Et hæc ſuit illi uulpes puſilla. Sed ab hac cum wideret dominus iudæiam quali florentem uineam lædi: capere eam uolens: & abiicere ex eo: comiſit ei pecuniæ loculos: ut poſſidens quod amabat a cupiditate ceſſaret. Sed illa iltute habens ſui arbitrii libertatem non eſt amplexus mediæ ſapiam: fed induſſit ſemetipſum illi magis confilio: quo exterminabatur anima ſua q. quo ſanabatur. Si uero hæc de xpo & eccleſia intelligamus: ſermo uidebitur ad doctores eccleſiæ dirigi: & mandari eis de captive- uulpium exterminantium uineas. Vulpes aŭt per uerſos doctores hæreticoz: dogmatum poſſumus intelli- gere: qui per argumentum calliditatem ſeducunt corda innocenti: & uineam domini exterminant: ne flo- reant in fide recta. Daf ergo pceptum doctoribus catholicis: ut dum adhuc puſillæ ſunt iſtæ uulpes: & nò- dum plures animas deceperunt: fed initium habet praua doctrina: arguere hos & refrenare feſtinent: & uer- bo ueritatis contradicentes reuincere & capere ſerſionibus ueris. Si enim permanerint in pricipiis & induſerint: ſermo eoß: ſicut cancer ſerpit: & fiet ſanfanabilis: ut multi inueniantur: qui decepti ab eis pugna re iam pro ipſis incipient: & defendere ſuſcepti erroris auſtores. Sic ergo puſillas dignum eſt uulpes caperet & dolofa hæreticoz: ſophiſmata in ipſis ſtatim inițiis ueris aſſertionibus confutare. Vt aŭt utriuq: exponi- tionis noſtræ euidentior clareſcat aſſertio: congregemus ex diuinis uolumibus, ſicubi animalis huius men- tio facta eſt. Inuenimus ergo in. Ixii. p[almo de impiis ita dicti. Ipsi uero in uanum q[uierunt aïam meam in-]bunt in ſuperiora terræ: tradentur in manus gladii: partes uulpium erunt. Sed & in euâgelio ſcdm mati-]ſuadentur ad ſeribam qui dicebat ei. Magiſter ſequar te quocubq: ieris. Reſpondit. Vulpes foueas habet: et uo-]lucres cæli nidos: ubi requieſcant. Filius autem homis non habet ubi caput ſuâ reclinet. Similiter autem: & in euângeli ſcdm lucam ad eos qui dixerunt domino. exi & uade hinc. qa herodes uult te occidere reſpon-]dit iefus. Euntes dicite uulpi huic: Ecece ego eiicio dæmonia: & ſanitate perſicio hodie & craftina: & in de-]tertia confumabor. In libro quoq: iudicu fampſon: cum uxor quæ erat ex genere philiſtinorum ei ſuifber ab-]lata ait ad patrem eius. Innocens ſum ego hac uice ab allophylis: qa faciam uobifcû mala. Et abit fampſon & accepit tercentas uulpes: & accepit lampadas: & ligauit caudam ad caudam: & poſuit lampada unam iet-]duas caudas uulpiu: & accendit ignem in lampadibus: & emiſt eas per meſſes allophyloz: & incendit om-]nes meſſes eoß: & ſtipulas eoß: & uineas eoß: & oliueta eoß. Adhuc etiam in fecûdo libro heſdæubi tho]bias ámanites ipediut ædificationem eoß qui de capiuitate redierant ut ædificarent tempulum & murum]ait ad allophylos. Nunq[ui ſi facrificabunt aut comedent imolata in hoc loco: nonne ascendent uulpes: &]deſtruent muq: ipſorum quem ex lapidibus ædificant: Hæc ſunt interim quæ ad p[ens nobis ex ſcripturis]diuinis occurrere potuerunt: in quibus animalis huius memoria facta eſt: ut ex his ſapiens quiq[ui]c: leórd pru]denter poſſit coniicere: ſi apta uſi ſumus expofitione in his quæ propoſita ſunt nobis ad explanandum id q[ui]d]a ite: Capite uobis uulpes puſillas. Et q[ui]s operofum ſit ſingula quæ exempli eam aſſumpſimus explanare ta-]men quæ poterimus breuiter contingemus. Et primo de. Ixii. p[almo uideamus: ubi cum iuſti aïam perſe-]rentur impi ille p[alſlebat dicens. Ipsi autem in uanum q[uierunt aïam meam: introibunt in ſuperiora terræ: tradentur in manus gladii: partes uulpiu erunt. In quo utiç: oftenditur q[ui] uanis & inanibus uerbis praui do]ctores decipere uolentes aïam iuſti: itroire dicuntur in ſuperiora terræ: terram utpote ſapientes: & de terra]loquentes atq[ui in ſuperiora eius: ideſt i profundum ſultitiæ descendentes. P[uto enim q[ui]hi qui carnaliter ui]uunt: quia ſibiipſis tantummodo nocent: terra eſſe & in terra habitare dicuntur. Hi uero qui terrenis &]carnalibus ſenſibus ſcripturas intelligunt: & alios ita docendo decipiunt: pro eo ipſo q[ui] argutias quaſdam & argumenta carnalis & terrenæ ſapientiæ confingant: in ſuperiora terræ dicantur ingredi, uel certe quia]grauius delinquuſt qui terrena docent: q[ui] qui ita viuunt: eis futura poena etiam grauior iminet. Iidem: ipſi]in manus gladii tradendi prophetantur illius fortaſſis flámei & uerſatilis. Quomodo autem & partes uulpi]um ſunt uideamus. Ois anima aut pars eſt dei: aut pars eſt cuiuſcunq[ui accepit potestatem ſuper homi-]nes. Nam cum diuideret altiſſimus gentes, & diſpergeret filios adam. Iſtatuit fines gentium ſecûdum nume-]rum angeloz: dei: & facta eſt portio domini iacob. Cum ergo conſet unáquaç: aïam aut in parte dei aut in]parte eſſe alterius cuiuſlibet: quoniam q[em per arbitrii libertatem poſſibile eſt unuq[ueq: ex parte alterius]tranſire: uel ad partem dei ſi melius ipſo iuuante elegerit: uel ſi nequius ad daemonú portioné: hic hog[em]tio habetur in p[almo. Qui in uanu[que]s iuæſierunt aïam iuſti partes erunt uulpiu: uelut ſi diceret & p[ellimog]e] & neq[illimog]e daemonú partes erunt: ut unaquaæq: maligna uirtus & dolofa: per quam deceptiones & fraud]des falſæ ſciæ introductæ ſunt: figuraliter uulpes appellen: hi q[ui]n hunc errorem deducunſ: & nolut acq]ſere ſanis ſermonibus domini noſtri iefu xpi & doctriæ q[ui] ſcdm p[ietatem é: fed decipi ſe patiunq: a talibus]iſt i[aliu] partes uulpiu ſrent: & introibunt c[ui]eis in ſuperiora terræ. Ipsi ſunt & illi in q[ibus ſcdm euangelium]uulpes iſiæ: quas ſupra memorauimus foueas habere duicur: in quibus filius homis non habet: ubi caput]fuum reclinet. Herodem quoq: uulpem nominatum pro fallaci calliditate credendum eſt. Nam ſi p[almon

["recentas uulpes cœpiffe & colligafse per caudas atq. interieciffie lampadas ardentes in medio caudaq. atq. imitiffe p meffes allophyloge & incendiffe eas cum ſtipulis & oliuets uineifc3 memora: ualde mihi diffici lis formæ huius el figura: uideſ explanaſio, Tementus tamé aliqua ex his pulſare pro uiribus; & ponamus ſic ut expoliſit noſtra in ſuperioribus continet uulpes eſſe fallaces puerſoſb doctores, Hos ſampſon q. ueri ſic ut expoliſit noſtra in ſuperioribus continet uulpes eſſe fallaces puerſoſb doctores, Hos ſampſ

depcantur:ut mereatur matutinā mīfericordiam eius. Quā cū fuerit cōsecutī laudent eū atq. lætentur i cētis diebus uitæ ſuæ. Videntur aŭt mihi rerefrectionis ſpē & aeternæ uitæ pīmia depcari dicētes. Imple nos matutina mīfericordia tua. Quod qdem & uigefimi primi p[al]almi titulus ſonat; q. pprie ad myſteriū domini;& ad rerefrectionem eius p[rin]ens inſcribitur pro aſſumptione matutia, Lætifica nos pro diebus quibus nos afflixíſt; & annis qbus uidimus mala. Ixx. Lætati f[um]us pro diebus qbus nos humilat; & annis qbus uidimus mala. Et lazarus q. acceperat mala in uita ſua: in ſinu abrahæ æterno qeſcit in gaudio. Mala autem non ea appellat quæ cōtraria bonis ſunt; ſed pro affliſtione & anguſtis: qbus malis & Sara afflixit. Agarancillam ſua;& de quibus in euangelio ſcribif: Sufficit diei malitia ſua. Quato igitur magis i hoc ſæculo pau[p]ertate: ininicoq p[le]cutionibus: ſeu potentia uel morbog. cruciatibus fuerimus affliétutanto poſt reref[ect]oem i futuro maiora p[mi]nia conſeqmur. Pulchre aŭt non dixit ſultinuimus mala ſed uidimus. Quis eſt, homo q. uiuat & non uideat morté; quæ non tam ad diffolutionem corporis referenda eſ; q. ad multitudinem peccatog. iuxta quod d[omi]nia aitæ peccauerit; ipſa morietur, appreat apud feruos tuos opus tuu; & gloria tua ſuper filios eog[em]. Ergo in ſeruis ſuis ipſe dominus opatur opus ſuui, nec ip[er]ia q. poſtulat falute conténtus eſ; ſed q[rit] gloriam filiog[em]: ideſt ſeruog[em]. dei. Filios aŭt non tam illos q. de eog[em] ſtirpe generat funt; q. dieſipulos debemus accipe, de qbus & paulus loqbat. Filioli mei quos ite; pturio. Vnde & ioānes apoſtolus ſedm merita filiog[em] ſuog[em]. p[le]ſtusq[ur] operu singulor[u] ſcribit ad puulos; ſcribit ad iuuenes; p[er]cribit ad p[res]. Et fit decor dōini dei n[eri] ſup nos;& opus manu[u] n[ra]g[em] fac ſtabile ſup nos; & opus manu[u] n[ra]g[em] dirige. Vbi ſub q. liberi arbitrii ſibi p[ra]tate plaudetes; in eo putant ſe dei g[ram] confecutos; fi habcant potestatem faci[ui]d[u]e n[ò] faciendi bona ſiue mala? Ecce hic moyes poſt reref[ect]oem qua poſtulauerat dic[es]. Imple nos matu[i]mifericordia tua; & laudabimus & l[æ]tabimur in cunctis diebus noſtris: nequaq[em] ſe rurrexſſe contentus eſ; q. & aeternæ uitæ p[mi]nia conſecutum: ſed poſtulat ut decor domini dei ſit ſup eog[em] q. ſurrexerint; & p[le]plendat i[n]i ambus cordibuſq[ur] ſanctorum; & opera manu[u] eorum ip[er]e dirigat; faciatq[ur] eſe perpetua[que]. ip[er]q[ur] confینم [q]uicquid in ſanctis uidetur boni. Sicut enim humilitas depcantis meretur p[mi]nia: ita ſuperbia confidéts dei auxilio deferetur.

Traſtatus q[ui]tus ſecu[d]æ partis cōtinens ſermones beati Hieronymi alijbus diebus ſeſtis accōmodat. Sermo de natiuitate dominica in ipſius diei cōmendatōm, ubi aliqua de crucis trophaco.

H
o
d
i
o

Odie uerus fol ortus eſt m[ú]do; hodie i tenebris ſæculi lum[em] igeſſum eſt. Deus factus eſt homo ut homo deus fieret. Formá ſerui dominus accepit; ut ſeruus uerteretur in dominú. Cælog[ar] bitator & conditor habitat i terris; ut homo colonus terræ migraret ad c[æ]los. O dies i[mi] folle l[æ]cidior: o tempus cunctis ſæculis expeſtatiuſ; quod p[er]tolaban[em] angeli. quod cherubin & feraphin & c[æ]log[em] miſteria neſciebant; hoc in noſtro tempore reuelat; eſt. quod illi uidebat e[m] p[er] ſpeculum & i enigmate: nos cernimus in ueritate, q[ui] populo ifrae[li]tico loqbatur per eſi[am] hieremiá cætero[pl]æ; ppheſas: nunc nobis per filium loqtur, Videte q[ui] fit inter uetus teſtamentum & noui, in illo loqbatur per nebulam: noſbis loqtur per ſerenum, Ibi deus uidebatur in rubo; hic de uirgine deus nafſcitur, Ibi ignis erat populi pecca ta: conſumens; hic homo eſt populi peccata: conſumens: i[m]o ignoſcens ſeruis ſuis, Nemo enim potest pecca ta dimittere n[ifi] solus deus. Siue hodie dominus iefus natus; ſiue hodie bap[tr]itatus eſt diuerſa q[em] opinio ſertur in mundo; & p[er] traditionem uarietaté ſniá eſt diuerſa. Nobis illud c[of]ſtat ad liq[ui]dum q[ui] ſiue hodie n[ato]tus ex maria; ſiue renatus ex bap[tr]itimo; & natiuitatis carnis & p[ſu] nobis, p[ic]ſit, utr[u]q[ui] myſteri[u] mei; utr[u]q[ui] utilitas mea eſt. Dei filius non habebat neceſſari[u]; ut nafſeretur; ut bap[tr]itare[ſ], neq, n. peccatú[e] fecerat quod ei remitteretur i bap[tr]itimo, ſed illius humilitas noſtra[ſ] crucias noſtra[ſ] iuf[er]tillius patibulum noſter triumphus eſt. Gaudentes hoc ſignu leuemus in humeris noſtris. Vi[ct]oriag[em] uexilla portemus: immortale lauacrum portemus i frontibus. Cum hoc ſignum diabolus conſpexerit in frontibus noſtris: contremilcit. Qui aurata capitolia non timent; crucem timent. Qui conténunt ſceptra regalia & purpuras c[af]ag[em]; & dapes xp[ian]og[em] fordes & ieu[ni]a pertimeſcunt. Deni[q] in ezechiele propheta: cum omnes qui miſius fuerat angelus occidifſet; & interſectio c[oe]piffet a ſanctis; illi tantúmodo ſolpites referuantur, quos tau lit[era] ideſt crucis p[ict]ura ſeruauerat, exultemus itaq[em] ad crucis ſimilitudinem; ſanctas in c[æ]lo leuemus manus, cum ſic nos armatos d[æ]mones uiderint; oppriment[em]. Quando moy[es] ereſtas habebat manus: uicebatur amelech. Si paululum illæ conciderant; iualeſcebat. Anténæ n[au]tui & uelor[u] cornu ſub figura noſtra[ſ] crucis uolitant. Aues quoq[em] ip[ſa] quando in ſublimiora tolluntur; & p[end]ent per aerem[;]extenſis alis imitan tur crucem. Sed & trophæa ip[ſa] & ui[ct]oriæ triu[ph]oq[em] ornamenta crucis ſunt; quam non ſolun in ſr[ob]bus ſed in manibus quoq[em] noſtris habere debemus; ut ſic fuerimus armati: calcemus ſup alp[ide]m & baf[li]ic[u], p[er] dominú noſtru[] iefum xpm: cui eſt honor & gloria i ſæcula ſæculog[em] amen.

Sermo de epiphania exponens græc[u] uocabulum; & de faluatoris bap[tr]itimo p[ra]ctans: i[m]ui accōmodat & exponit p[al]m[u], xxviii, afferte domino.

D
o
n
o

les epiphanioq[em] græco nomine ſic uocatur. Quod enim apud nos apparit[em] uel oftenſionem dicimus. Græci epiphaniam uocant. Hoc autem ideo q[em] domi[n]us noſter hodie faluator apparuit in tenebris. Licet enim olim natus eſſet ex maria; & triginta iam annoq[em] expleſſet ætatem; tamem ignorabatur a mundo. Eo tempore cognitus eſt; quod ad ioannem bap[tr]itam ut in iordane bap[tr]it zaretur aduenit; & uox de c[æ]lo patris intonantis audita eſt. Hic eſt filius meus dilectus; i quo mihi bene c[ol] placui; quem pater de c[æ]lris monſtrauerat uoce; hunc ſpiritus ſanctus uerſus in columbam; & ſuper caput ilius ſedens tactu quoq[em] ip[ſo] uoluit demonſtrare: ne quis alius dei filius putaretur ex populo. Quid h[ac] hu

miliate sublimius quid hac uilitate nobilius? baptizatur a feruo; & a domino filius appellatur. Inter publicos & meretrices & peccatores ad lauacrum uenit; & fanctior est baptista fuo. Lauatur a ioanne in carne; & ipse ioannem in spiritu lauat. In aquæ quæ cætera mundare confueuerunt: domio noftro lauante mundat, funt. Iordanis fluuius qo eo tempore quando populum israel eduxit iefus ad terram repromiffiòis fuerat exicatus; nunc mébris domini taetis fi potuiffet undis uno loco uoluerat congregari; ut domini corpus arringeret, Videate fratres quomodo id quod in euangelio lectum eſt; in uigefimooctauo pſalmo fuerat an- te pàdiutum. Vox domini ſup aquas, Locutus eſt enim dei filius ad ioanem: ſine modo; ſic enim oportet an- implere omne iuſticia. Sequitur. Deus maietatis intonuit; quando pater filio testimonium reddidit dicens. Hic eſt filius meus dilectus: iu quo mihi bene complacui. Vox domini confringétis cædros. Baptizatus chri- tius; & credi prius atq. subflues dæmones corruerunt. Succidit eos dominus tanq. cædros libani & còmi- nuit eos dominus tanq. uitulus fragmenta arbo; uentilans; & calcibus in ſtirpes diuerſa diſpergens; & econ- tario de ſalutator quid dix; & dilectus ficut filiusicornium filius crucis. De quo dicitur in cantico, abat- cu. Cornua in manibus eius: ibi abſcondit fortitudinem ſuam. Poſtq. ergo dilectus iſte crucifixus eſt; imple- tum eſt ſuad quod ſegitur in pſalmo. Vox domini intercidétis fláma ignis, llo, n. baptizato; & uniuero mu- do chriſto lauante mundato; gehénæ ignis extinétus eſt. Vox domini concutiétis deſertum. Deſerta ſuit ec- delifia quæ filios non habebat. Ad prædicationem chrifti deſerta còmota eſt; & parturiit & peperit; & nata e' in una die gens tota ſimul illa; quæ ante dicebatur deſertum cades; hoc e' deſertum fanctitatis, ſiqdem quæ non habuerat fanctitatem cœpit parere ceruos; & fanctoz emittere greges; q. ſerpentes interficiunt; q. uene na conténunt; q. bus diſcurrentibus in toto orbe & chriſt i euangelium prædicantibus i templo eius omnes dicent gloriam deo: dominus diluuium inhabitare facit. Conſideremus totum orbem: reſpiciamus barba- ras nationes: romanu quoq. mente luſtremus imperiu, ubi? in chriſtum credunt; ubi? in noſtrú deum. ba- prizantur; & ita fit ut non una aqua; ſed quodámodo fit diluiuú bapſtimg; quapropter còſumatum eſt ta- bemaculú. Hoc, n. pſalmi iſtus titulo pànotaç. Quoniat eccleſia uiuis lapidibus extructa e' aſferamus domio filios dea: ſafferamus ei filios arietú apòſtolo; atq. fanctoz; & imitemur ſaluatoré noſtrú; qa ipé & paſſor & agnus; & aries imolatur qui pro nobis appellatur in ægyptio; q. pro iſaac cornibus tenetur i ſentibus; & dica- mus. Dominus pafcit me; & nihil mihi deerit in loco paſcue: ibi me collocauit. Super aquà reſectionis edu- cuit me; cui eſt honor & gloria in ſæcula ſæculoge amen.

Sermo de quadragesima ad abſtinentiam inuitans: ubi etiam de tentatione ſaluatoris & mystico exitu de ægypto tractatur.

Q Vomodo miles ſemp exercec ad prœlium; & ſimulatis iſtibus ueris poſtea uulneribus pàparaç: ita ois qdem chriftianog. uita indiget abſtinentia; ſed maxime quando hoſtis prope eſt; & pàpara tum aduerſum nos exercitum ducit inimicus. Omni ſeruis dei tempore ieuunandum eſt; ſed tuc- amplius cum ad imolatione agni ad myſterium bapſtmatis; ad chrifti carné & ſanguinem pà- pnamur. Statim ut oues ſuas recedere uelle de apprio grege uiderit diabolus fremit; iraſcitur; ſurit; & totis aduerſus eas uiribus comouetur; perire ſibi exiſtimans quicq. chrifo ſaluatur; & mori ſynagogæ ſuæ: qc- quid eccleſiæ uiuificatur. Quia ergo fratres chariſſimi ad domini facramentum quadraginta dieg. ieiunio pàramur ieuinemus tot diebus pro peccatis noſtris; quot pro ſceleribus noſtris dominus ieuinauit. Illum poſt bapſtimu tentat diabolus. Non enim ſciebat eum eſſe filium dei: propterea negligebat. Deniq. poſtea cognofcere cupit in tentatione dicens: fi filius dei esidic ut lapides iſti panes ſiant; & ſi filius dei es: mitte te doſorum. Nos aŭt quia fit uelle filios dei fieri propterea expugnare nititur; & quaſi ſerpens lubricus noſtros inoluere pedes: ne aſcendere ualeamus ad cælum. Si aŭt dominu tentare aufus eſt uerſipellis & nequa: qua- to magis nos decipere non timebit: Si contra dei filiuú & figulum ſuum uas perditum repugnauit: quàto ma- gis contra nos q. inferioris ab eo naturæ fumus ſimul audebit inſurgere: Si iuſtus uix ſaluabifc: impii & pec- catores ubi pmaneunt: Non quo dominus noſter decipi potuerit a diabolo; ſed quo formá dei acceperit; omnibus ſe tribuere uolens exemplú; ut nemo ſibi in ſanctitate confidat; cum etiam ille tentatur: quë non poſſunt tentamenta ſuperare. Hoc totum iccirco replicamus fratres chariſſimi: ut ſollicita méte caueamus: ne exequentes de ægypto & ſic per quadraginta dies quaſi per quadraginta annos ad repromiffionis terram p- heremú ſeſtinales deſideremus carnes & ollas ægypti; & a ſerpentibus mordeamur. Exiuimus de ægypto: qd nobis de ægyptiis cibis: Qui habemus cæleſtem pané terrena aliméta quid quaerimus? Reliquimus pha- raonem: inuocemus auxilium domini; ut nobis ægyptius rex in credentium bapſtmate ſumergatur. Ibi pe- rant equi; & aſcenfores eius; ibi fremens aduerſarii necetur exercitus. Nô murmuremus aduerſus dominú: ne a domino percutiamur. Non detrahamus ſacerdotibus noſtris; & magis a uicii ieuinemus q. a cibis: licet & cibog. abundantia ſint ſomenta uitiorú. Si aaron & maria contra moyſen murmurantes dei pro ſeruo ſuo ſenſerunt uidiectam: qto magis ſi aliquis noſtrú ppoſitum ſuum uipereo ore lacerabit; diuinau ſenten- ta punietur. Sed & ſacerdotibus ſimpliciter pcaendum eſt: ne duplici mente ſintine domini ambigant po- tettatem. Si etiam moyſes & aaron: qui ad aquam contradictionis uifi ſunt fluctuare: non meruerunt terrá repromiffionis intrare; uti? q. multo magis nos qui peccatorum pàmimur pondere non ualebimus fluentum iordanis tranſire; & ad locu: circuficionis uenire: idedft ad galgala peruenire: ſi ſcadalizauerimus unú de mi- nimus iſtis. Vnde tam labores paſtoris q. gregis ſecunditas: tam ubertas meſsium q. agricolæ ſtudiu domi- ni horres: pparetur. Toto níux ac labore tendamus; ut digni eſticiamur aduentu paſchæ; & carnibus ac ſan- guine agni chrifti iefu amen.

Sermo eiusdem in uigilia paſchæ de imolatiòe agni typici; ubi quæ habent: in exodo, xii. c. de ipſo agno

E iiiii

têpore ac modo manducandi myſtice interpétatur: docens têpore elus agni etiâ a propriis uxoribus abſtinetum.

Ob die fratres chariſſimi populus israel & uere homo uidens deu̇h hoc quippe interpétatur (ifat) egredi iubef ex ægypto. Hodie agnus dei qui tollit peccata mûdi pro oium falute lugatur. Ho die ſanguine illius poſtes domo; ideſt frontes noſtræ depingunt, hodie occiduntur ægypti & de ſeruitute pharaonis populus dei ægyptur. Hodie percutiunt primogenita ægyptiæ & ifrae litagæ: non ſolú liberi: ſed etiam irrationabilia iumenta ſaluantur, homines & iumenta ſaluos facies domie. Præparemus nos fratres chariſſimi ad imolationem agni: & apſhendamus illu̇ non quando dubia lux eſt & adhuc lunæ cornua non iplentur: non quando creſcere incipit uel deſcreſcere: ſed quartadecima die: ideſt lumine confumato atq. perſeſto: quando tota eius lampaſ totus orbis impletur. Nec putemus agnum illi anniculum ubicuſ poſſe comedi, p[]cipitur nobis ut in una illú comedamus domo: ideſt ne extra eccleſiam ímolari agnú putemus, ex quo manifeſtú eſt: iudæi & hæretici & oïa conuentica dogmataq[] perueſque qui agnú in eccleſia non comedunt: non eos agni carnes comedere: ſed draconis: qui datus eſt iuxta p[]læterium in eſcá populi æthiopú, quomodo enim in diluioú non ſaluantur: niſi qui in arca fuerit noë: & coru[n]tate hierico una tantummodo raab meretrix: ideſt eccleſiæ credentis ex gentibus cuſtoditur domo: ita in ímoſtione agni: tunc uere agnus occiditur: cu̇ in una maſtatur domo, erit inquit uobis agnus imaculatus de agnis & hædis ſumetis eú. Præcipitur & in alio loco: ut qui primo menſe paſcha facere non quuerit ſe cundo faciat: iuxta quod & nunc iubetur: ut qui non poteſt habere agnú: ſaltem habeat hædom chriſtus eni non ex hædis ſit: quos a ſinſtris ſtare iubet: ſed pro duerſitate meritoq[] unicum aut agnus: aut hæsus ſin. Quæriet etiam quare non in die agnus iſte ímolatur: ſed ad uelsperam. Hæc cauſa maniſſeta eſt. Dominus noſter atq. ſaluator in conſumatione ſæculo: paſſus eſt. Vnde & ioánes in epiſtola ſua loquitur. Fitholi no uſſima hora eſt: quando autem nouiſſima eſt: ſinito die noctis initium eſt. Sed hoc intelligendú eſt: iud in ito ſæculo ſumus: ideſt uerfamur in ægypto: nò ſumus in clara luce: ſed in tenebris atq. caligie licet eadeſſa: ideſt luna quaſi in noſte reſplédeat: tamè ueri ſolis nò poſſumus habere p[]ſectum fulgemore. In una domo comedetis carnes afflas igni: & azima cu̇ amaritùdibus m[]àducarabitis. Nò comedetis ex eis cruſi: aut coſtú aquæ: ſed aſſum tátú igni. Iubeſ nobis ut panes abſq[] p[]luris ſubiecti íſmus: & ſcdm apſolúl[]u comedamus az[] ma ſinceritatis & ueritatis. Vis itelligere quod dico: Dic q[]d ueq[] eſt: loq[]re q[]d ſincæq[] eſt. Nullius p[]lons i[]o cipias: nò diuitis: nò potéſt: q[]libet ſit potéſt: q[]libet ſit nobilis, ſi peccuerit: corripe eum: & comedi: azima ſincær̄itatis & ueritatis í amaritùdie. Vnde & apſolcus ait: ininimus faſtus ſum uobis: uera dicens: & p[]ucriuſæ ſæculi g[]étibus quoq[] poeta exprimés: obſequiú inſt amicos: ueritas odiú parit. Quod aŭt ſegurto: nò cru das carnes agni: neq[] clixas comedamus: illud eſt ne ſcripturas diuías quæ uere carnes agni funtaiu iuxta h[]ſtoriá tátú itelligamus: & ſicut crudas eas affumamus in cibú: aut rurſum ſcdm h[]æreticos q[]b[]uſdam allogiòtius & nubilo itérp[]tationis ad p[]uerſa quoq[] dogmata deriuemus: & eneruemus eas: & ſucci ueritate ſublata umbras quaſdá & imagines effundamus. Sed itelligamus eas, & iuxta h[]ſtoriá ſicut ſcriptæ ſut: nihiſtiminus e[]as p[]ſus ſan[]cti excoquamus ardore, & q[]cqd in illis ſcdm íſam uideſ ícongruú eſſe: uel clauſum ſpiritali ex poſtito[]e pandamus. Caput cu̇ pedibus & íteſtinis comedetis. Caput mihi uideſ eſſe agni: illud quod i uadeſſo lio ioánis ſcribíb[]i. In principio erat uerbú, & uerbú erat apud deu, & deus erat uerbú: hoc erat í principio apud deu. Pedes aŭt homo: qu[]e pro n[]ſa falute dignatus eſt afiúmere, Sed & aliter ſentiri p[]ot, Caput itelligéra fi[]ritalis: pedes ſimplex iuxta h[]ſtoriá narratio. Inteſtina aŭt q[]cqd ítrinſecus in íſa latet: q[]cqd ſupſicie nò uide[]tur: ſed diligenti examiatione c[]omolitú: atq. rumiſatú a doct[]ibus p[]ſer[]t in mediú: & quod p[]utab[]eſſe eſt dum & idecoq[]e: hoc reperieſ eſſe uitale. Verbi g[]ra. Q[]uid turpius í ſcripturis di[]c i[]p[]t[]oq[] i[] Olee meretieſe in betur h[]re uxoré, & iudas cu̇ thamar nuru ſua concúbat, & dauid barſabeæ adulterio fordideſ, & onam ſi[]us iudæ ſemé p[]uiciat í terráne liberos generet: Hæc ſi ſcdm íſam itelligant, n[]ſone a gentibus & ab ica[]re diduli q[]b[]uſq[] quali ſcripturaq[] ſtercora c[]ôdènan[]t atq. irrident[]e: Sed ſi illa excutias, ſi laues, ſi p[]ſus ſan[]cti igne excoquas, uertútur í cibú, & quod p[]utab[]e iutile: iueniſ myſteriú. N[]ò relinſtq[]is de eo i[] mane: & os non c[]ôteritis de eo: & q[]d reliquú fuerit de eo: uſq[] in mane igne c[]ôburetis illud. Nihil de caribus agni í futus: ſæculi reſeruemus. Qu[]atućuſ poſſumus comedamus, q[]fiq[] i[] ea fortia ſunt dogmata uidelicet eccleſiáta, de trinitate, de reſurrectio: de aíá, de angelis, de c[]æteris iſtuiſmodi: Hæc n[]ò iuxta noſtra opinioné prauis i[]erp[]atio n[]ibus differamus: & c[]ôteramus illa: ſed ita ut ſunt fortia p[]dicemus. Siq[]d aŭt q[]i hoies p[]terieſt: & non p[]ote rimus de caribus agni comedere: ſcire debemus: q[]n in futuro ſæculo doct[]rina p[]ſus ſan[]cti nobis aperiendi ſit: & comedemus illud. Sic aŭt comedetis illud. Lúbi uſetri accinéti: & calciaméta uſtra in pedibus uſtris & baculum in manibus uſeſtris: & comedetis illud cum ſeſtinatione, Paſcha eſt ení d[]ôni dei uſetri. Hucuſ p[]ceptú eſt. quales agni carnes comedere debeamus, nunc iubetur quo a nobis habitu comedéda: ſunt. Lúbi iniquit ueſtri accinéti: & lucernæ ardentes in manibus ueſtris. Et ioannes zona pelliceæ cingitur, & helis nihil habens in ſe molle atq. muliebre: ſed torum uirile & rigidum (homo quippe h[]irſutus erat) c[]ingulum habuiffe deſcribitur. Et nos ergo ſi uolumus carnes agni comedere mortificemus lumbos noſtos: morificemus opera carnis, & hoc quod in iob de diabolo dicitur: uirtus eius in lumbis eius: & fortitudo eius in umbilico ventris eius: occidatur in nobis: ne caro concupiſcat aduerſus ſp[]iritum: ſed ſp[]iritu opera carnis mortificemus: & purificati uſeſemur agni carnibus. Vt auté ſciamus fratres chariſſimi: quoniam quicung

uxori debitum reddit:uacare non poteſt orationi:nec de carnibus agni comedere.Moyſi præcipitur:ut po-
pulus q aſcenfurus erat ad inòre:ore:ante tres dies puriſeſt.Et daudè cù uenifſet ad abimelech ſacerdoté:
itergatus ſi múdi ſut pueri:reſpòſit puriſatos eos eſſe ab heri & nudiuſtertius.Si aŭt panes ppoſitionis
nò poteſt ab his:q uxores fuas tetigerát comedi:qto magis ille q de cælo deſcédit:nò poteſt ab his q con-
tugalibus paulo ante hæſere cōplexibus uiolari atq còtingi?Nò quo nuptias còdènemus(hoc enim nò dici
mus)ſed quo eo tpe:quo carnes agni máducaturi fumus:uacare carnis operibus nò debeamus. Quod auté
ſequitur:& calciamenta i pedibus uſis:& baculum i manibus uſis:hoc iubet:ut qdiu in heremo iſtius ſæ-
cui gradimur:calciati ſimus calciamétis pacis:necubi in deferto ſcorpius & coluber obrepat: necubi ſerpès
planta gradiétis iuadat. Quod ſi forte aduerſi nos còſurrexerit:habeamus uirgá i manibus & percutiamus
eum:& dicamus:uirga tua & baculus tuus:ipfa me côſolata ſut.Vnde & myſterium ſcripturarú:qdiu p foli
tudines ambulamus necesse habemus habere & pelles p calciamentis:qbus noſtri teganſ pedes. Quando
uero terrá reprimiſſonis ítramus:dicitur nobis cù iefu naue:ſolue calciamenti tui corrigiá.Locus enim in
quo (tas:fanctus eſt.Et nos ergo quando ítrauerimus regna cæloge nò habemus opus calciamentis: non iis
praſidii:sqbus cuſtodimur i ſæculo:fed ut nouñ dicá:agnú illú:qui pro nobis eſt occifus ſequamur.Sed ui-
dete.ut de nobis dicat ioannes.Iſti ſut qui uſeſimenta ſua nò coinquinauerút:uirgines n.pmáſerút:q ſequu
tur agnú:quocuqú uadit:xpm iefum.cui eſt honor & gloria i ſæcula ſæculoge amen.

C Beati Hieronymi píbyteri ſermo de dominico pafchæ:illius dei gloriá attollés:& docens ſeptimú i octa-
tum:& fabbatum i dic dominicú mutatum.

N
on queo fratres chariſſimi qué mente còſeći:& ore proſtere ſermonem:& cordis mei læticiam
lingua non explicat.Hoc auté nò ſolú ego patior:qui cupio nattrare quæ ſentio:fed etiam & uos
mecum pati mini:plus exultantes in còſcientia:q eloquio proſerètes.Videtur mihi hæc dies cæ-
teris diebus eſſe lucidior:ſol mundo clarior illuſiſe.Aſtra quoq & omnia elementa lætari:& q
patiente domino pprium lumen retraxerant & ſugerent:& noluerant creatorem ſuì aſpícere cruciſixum;
hæc nunc uiſtorem illum;& ab iſteris ſurgenté:ſuo ſi dici pòt fulgore:ſuo proſeruntur ofſicio.Credit cæ-
lum:credit terrá& ſagena quæ totú múdum píſcata eſt iudæos tenere non potuit.Hæc dies quam fecit do
minus:exultemus & lætemur in ea,Quomò maria uirgo mater domini inter omnes mulieres principatum
tenerá inter caeteros dies hæc oium dierum mater eſt. Rem nouam dico:fed quæ ſcripturarú uocibus cò
probatur.Hæc dies & una de ſepté & extra ſeptem eſt.Hæc è dies quæ appellatur octaua.Vnde & i quibuf-
dam palfmoq titulis ſupra ſcribitur pro octaua.Hæc eſt in qua ſynagoga finitur:& ecclesia nafcitur.Hæc i
cius numero octo aíæ faluatae ſunt in archa noe.Similiter inquit & petrus:nos ſaluos facit ecclesia.Hæc è
& de qua eccleſiaſtes præcipit.Date partem ſeptem:date & octo.Hi ſunt octo gradus:per quos in ezechiele
téplú dei ſcádimus.Hæc octaua dies:de cuius ſacramento:& oium nationú in xpi fide:octauus quoq pfał-
lum incipit.Domine dominus noſter:q admirabile é nomen tuú in uniuersa terra.Et quid mihi necesse è
infinita replicare:Dies me deficiet:ſi uolueru omne diei iſtius exponere ſacramentú.Hoc tantum dico:qd
uniuerſa fabbati gratia:& antiqua illa ſelſuitas populi iudaëorú:diei iſtius ſolénitate mutata eſt,IIIi ì fabba
to nò faciebát opus ſeruile:nos i die dominica:hoc è reſurrectiòis:opus ſeruile nò facimus:qa uitiis & pèſi
non ſeruimus.Qui.n.facit peccatu:feruus è peccati,IIIi de domibus fuis nò edregiediantur:& nos de domo
xpi nò egredimur,fumus.n.i eccleſia.Illi nò accédebát igné i die fabbati:nos econtrario accendimus nobis
igné ſpintus fancti:& œc uitiu excoqmus peccatorú,de quo igne dominus ait.Igné ueni mittere in terram:
& qué uolo:ut ardeat,Deſiderat dominus iſt igné ardere i nobis:fedm apoſtolú ideſt ſpiritu nos faſto ſer-
ueru:ut nò reſrigelſat i nobis charitas dei.Illi per diem fabbati nò ambulabát in itinere.Perdiderút enim il-
lumiq dixit.Ego ſuì uia,Nos auté dicimus,Beati imaculati q ambulát in lege domini.Et itegq.Viam ueri
tatis elegi;& uia iuſtificationú tuarú doce me.Illi de ſpinis dominum coronauerút,nos aŭt ſi fuerimus lapi
des pèioſi:dominum noſtrú coronabimus.Caput iperatorú iſtius ſæculi ornat diadema:nos iò i capite no-
ſtri regis iſponimur:ut ornemur a capite.Illi non ſuſceperunt chriſtú;& ſuſcepturi ſunt antixpm.nos recepi
mus humilé filium dei:ut poſtea habeamus triunphátem. Ad extremú noſter hircus ante domini ìmola-
altare,Illogo hircus antixps còſputus & maledictus proiciſi in ſolitudinem.Noſter latro cù domino ingrediſt
paradisum,Illoreu latro homícida atq blaſſemus moriſ in peccatoſuo.Illis barabas dimittitur: nobis xps
occidiſ Pro quibus uniuersiſ fratres chariſſimi confona pariter uoce cantemus.Hæc dies qua fecit domi-
nus:exultemus & lætemur in ea.Ignitam illá rompheam:& paradifi ianuam:quam nullus potuit eſſingere
hodie chriſtus cù latrone referauit,Ideo hodie chriſtus dixit ad angelos.Aperite mihi portas iuſticia:igref-
fus in eas confitebor domino:quæ cum ſemel aperta eſt:nunq credentibus clauditur.Ex eo tèpore quo paf
fus eſt dominus:uſq ad præſenté diem:ſemper hæc porta clauſa & referata eſt.Clauſa eſt peccatoribus & i-
creduſis,referata eſt iuſtis & credentibus.Per hanc igreffus eſt petrus:ingreffus eſt paulus. Per hanc omnes
fancti & martyres iſtrauerunt.Per hanc quotidie de toto múdo iuſtorú animæ ingrediutur.Duæ portæ ſut
porta paradifi;& porta eccleſiæ.Per portam eccleſiæ intramus portá paradifi.Ita debemus uiuere ne eiicia-
mur de domo illa: & eiecti foras a beſtiis deuoremur:quas in alio loco propheta formidans ait. Ne tradas
beltis animas confidentium tibi.Ecce nunc dominus ſtans in paradifi ianua loquitur ad nos:qui fumus in
domo iſpius:quam quicunq fanctorum fuerit ingreffus:quamuis diabolus prohíbeat:quamuis inimicus
accuré:ipſe eſt ſiquidem accuſator fratrum noſtrorum:ipſe eſt uídex inimicus:ſiſut in cèſtimo uiceſimo-
fexto pafmo dicit:qui fanctus fuerit:nò còſ fundetur:cú loqueſ inimicis ſuis in porta in xpo iefu:cui eſt bo
nor & gloria in ſæcula ſæculorum amen.

Alius fermo Beati Hieronymi de rerefrectoſe dominica, i quo & dæmonu metu & defideriui prum in defeſu chrifi ad inferos còtemplatur: & paſſionem quoq ac rerefrectionem ipſius ueteris teſtamenti figuris annu ciatam declarat.

E
Xulta cælù;& i læticia eſto terra, dies ilte amplius nobis ex ſepulchro radiauit; q de ſole reſuſit. Ouet infernus qa rerefolutus eſt; gaudeat qa uifitatus eſt; reſultet qa ignotà lucè poſt ſæcula loga uidit; & i ſpundæ noctis caligine reſpirauit. O pulchra lux: quæ de cadido cæli faſtigio p[]nicali & iter ſIENTA purpurea fedètes i tenebris & in umbra mortis ſubita charitate uelſiſt. Coféſtigi tur æterna nox iſerog: x[]p[]o deſcédete reſpléduit: ſiluit ſtridor ille lugétiu: dirupta cecideru† uicula dánato- rú: attonitæ mentes obſtuipuere tortog: ois ſimul officina ip]ia còtremuit: cù x[]p[]m repente in ſuis ſedibus ui dit. Mox igiſ: ferruginei tanitore deſcédente x[]p[]o: italia iter ſe cæci per umbroſa filiæ: i cum umbra ſubmur murat. Quiſná eſt ilte terribilis: & miro ſplédore coruſcus: Núquid talé noſter excepit tartarus: Núquid in noſtra cauerna talé euomuit mundus: Inuaſor eſt ilte: non debitor: & fractor é n[]o p[]cator: iudicem uidemus non ſupplié. Pugnare uenit: n[]o ſuccubere, eripere n[]o manere. Vbi nam putatis ſocii n[]fi ac anitores domi ebant: cù ille debellator clauſtra uexabat: ilte ſi reus eſſet; audax non eſſet. Si eum alij delicta ſuſcarentmiu: q ſugore noſtras tenebras diffiparet. Sed i[]de deus: ut q[]d huc penit: Si h[]o eſt: q[]d p[]ſumplit: Si deus: q[]d ſepul chro facit: Si h[]o: quare captiuos ſoluit: Núquid n[]a: cu auſtore noſtro ſcedus c[]ópoſuit: An ſorte & ip[]num ag gressus uiuſt, & ſic ad noſtra regna tranſuuit: Certe mortuus: certe uiectus erat. Illuſus eſt præliator noſter in mundo: neſciuſt qa hic ſtragé p[]curaret iſerno, O crux illa fallés gaudia noſtra & parturiés dánæ noſtra. Per lignu† ditati ſumus: per lignu† euertimur. Periit ptás illa: c[]u[n]ctis ſemp populis formidata. Nullus ſub ſede no ſtra captiuos palpitauit. En q[]d[]r]emebuſú eſt exultat. N[]o iam audiuntur antiqui flutus: nulli i[]a refonat eu latus: ois mugitus gemétiu† obmutuit. Putaſne ilte ſine n[]ro redibit exitio: Nemo ad nos unq[]uiuus i[]trauit: nemo ſic audax ſuit: nemo ſic carnifices terruit: nunq[]i h[]ac habitatione nigra ſemp & fuligine cae[]ra: iocuſú lumé apparuit. An ſorte ſol de m[]ucho migrauit: Sed nec c[]ælum nobis aſtraq[]b parét; & tamen infernus lucu†. Quid faciemus: Quo c[]o[u]ertemur c[]ôtra iſtu? Cruétas domos: & obtinere noſtrae cauernæ portag[]e, cultu- as non ualemus male i[]trauimus: tantà lucem obtenebrare negmus: opprimere tата uirtute p[]d[]itum nonu lemur: noſtra quoq urgeri colla c[]oſpícimus; & de noſtro i[]ſup iterit formidamus. Quod nobis e cælo: P[]gis reſcétioribus ultra iuſtá ultioné flagellamur: noſte n[]ra c[]ôteti ſuimus antris n[]ris occultabamur. Quæ radii ſolis p[]dimur: Quare uiolétia diſturbamur: Quare i[]nris ſedibus captuamur: Mox igitur x[]p[]s i[]p[]los crudeles minifros po[]nag[]e acies dirigittatq[]e ip[]lابكالماس framea[]s diuina c[]ócidit fremut diri ſub to[]tore carnifices: & rabioſis adaſt i[]triduibus c[]ôtabeſcut. Ip[]sa quoq: átra ferrei cubilis i[]trate ſtrifoffimo a ſot iu[]tio æternis uectibus colligan[]t. Hoc n[]a[]c: ita futuq[]e dominus ip[]le p[]miſerat dic[]és. Nemo i[]trat i[] domi† for tis: & uſa eius diripit, n[]iſi prius alligauerit for[]t[]e: & ſic u[]eius di[]p[]riet. Trifas igiſ: mox lugéteſq[]b diuutu no ſqualore tnrba[]ipopuliq[]b uexati c[]ôcurrunt: & reſectori ſui uelſigiis aduoluútur. Ecce apo[]tolica diq[]ta p[]ban[]c: i nomine iefu o[]e genu fleſtaq[]: c[]æleftiu[] terettriu[] & iſerog[]: Mox igiſ: captiuæ aſiæ de cuſtodiis rela[]tae a tartaro p[]dierút: regnaq[]: c[]æloq[]: ilta ſupplicató deplorant. Veniſi t[]ad[]e clæmentiſſime iefu: ſuccuret i[]a & parce ſeffiſis. N[]uc iſtaq[]s ſæuas extigue. minas, l[]a miſerandos refolue mugitus. Redemitiu[]s euos eruce tua. Eripe mortuos morte tua. Pari nobilc[]u ſorte m[]úduus ip[]ſe i[]terierat; & ad aduétum tuu: ois creatura p[]ébat. Tibi noſtra torméta ſulpirabát: te ſemp infernus ilſe pauebat. D[]ú h[]ic es abſolue reos: d[]ú afcédersi defende tuos, d[]ú h[]ic es uniuera clauſtra ſoluan[]c: d[]ú afcédersi n[]o claudan[]t. Tu ſolus caput draconis c[]ominuere po tuiliſtu portas æreas & uectes ferreos uoluisti c[]ôterere. Pateat q[]l[]umus p[]cantibus ſanua. Lux non deſt p[]ia: & ſi redieris ad corpus maiſlate tua: n[]o priuetur infernus pot[]eritua tua. Poſt auditas itaq[]b p[]ces: poſt compoli tas leges: poſt demerſos i[]atræ uoraginis ſo[]ſa tortores: rex noſter hodie de i[]feris triumphator & laureatus exiut, nec cadidat[]u offici[]u: deſuit: ſed l[]æta c[]u principe ſuo ois beator[] ſub ta[]p[]ceſt: i[]ſut i[]eangelio ſri pt[]u: é qa rerefugente domino multa corpora ſanc[]toq[]: q[]d dormierat: ſurrexerut c[]u e[]o: & exérués de monumé tis poſt rerefrectioné eius ueneru† i[] ſanctam ciuitatem, & apparueru† multis. Repedat igiſ ad ſadiu[]fum triu[]phator i[]teq[]: ſiuuus: ut nouerit ois m[]úduus: qa reduiut ab i[]feris x[]p[]s. Glorientur ergo credétes, Plaudat ma n[]ibus o[]es g[]etes qa rex noſter & i[] ſæculo triu[]phat: & i[]ſeros uicu†. Beneficia dei noſtri c[]u magna atq[]b minifi ca ſint: tamé nec noua p[]ban[]c neq[]: ſubita: ſed ab initio ſæculi & p[]diq[]ta ſut oraculis: & p[]ſigurata myſterius. Sacra[] domini paſſionem ab ip[]ſis m[]údi coaleſcétis exordiis ueteris teſtaméti reſp[]oſa c[]ecinerunt: & i[]o chri: ſtum dominum prædicatu† ac enu[]ciatu† ſuis fidelibus apparere: ex ip[]ſoq[]e libris & u[]olumibus aſſerimus, uali dis abſq[]: dubio niti[]p[]riuilegiis: q[]cám de aduerſarii afterit i[]ſtrumétiis. Iſpecioa uiétoria é: c[]ôtariá p[]té char- tulis ſuis: uelut propriis laqueis irretire: & teſtim[]o[]iog[]: ſuog[]: uocibus c[]ôfutare: & a[]mul[]t[]elis ſuis euincere ut oppugnatoris tui arguméta tuis proben[]: utilitatibus militare, itaq[]: b i[]domini n[]fi p[]onad[]u: d[]u ex adæ primi hois coſta mater c[]u[]ctog[]: uiuéti[]u: e[]p[]duciq[]: ex huius ſacro latere & ſalutari uulnere: eccl[]esia omni[]s fidel- um parens reparáda m[]o[]traſt. In eius typo abel uiectus occidiq[]: & inocé[]s fraterna[] tanq[]: iudaica ip[]ietate maſla tut. H[]ic idé dominus i[] nouiſſima m[]údi ſenecétus ætate p[]figurá beati abraha[]e log[]aui p[]ris offertur ad uiu† mam: q[]uo tépore dum nouo ſacrificio in unici filii ſui iugulum pius parricida confu[]rgit: i[]mproiſo an[]i es oculis eius apparuit; ſicut eloquitur ſermo diuinus. Et uidit abraham arietem inter uepres h[]arenté cor- nibus. Inter uepres inquit. Requiramus quæ iſta ſit nouitas: ideſt in multitudine circunſtantium peccatoq[]: h[]arentem cornibus: ideſt ad crucis cornua: clauorum c[]oſfixione p[]endenté: ſicut i[] alio loco legimus: corua in manibus eius ſunt, hoc i[]de qua ueneráda[]as manus eius patibuli brachia ſuſeperut. i[]ter ſpinas auté deputatus eſt: q[]uado ſp[]ineo ſerto inſocétiæ & iuſticiæ au[]ctor illuſus eſt. Sed aliud i[]troſpicere debemus: q[]dnæ ſit:

q ifac a patre altaribus admouetur;ac subito aries pro eo non mutata fed duplicata oblatiœ fupponitur. Gemina hic adoranda subftâcia redemptoris oftenditur.Dei enim unigenitus offertur;& uirginis primoge nitus imolatur.Hoc quod dominicæ passiónis p[ra]figurabat insignia;quod legimus beatum heliæsum ſupul chro conditum ingesto a latrunculis caduere intra tumulú ſuum;corpus extinet;tactu ſacri corporis ſu- feitaffe. Quis hic alius præfigurabat;inſi dominus noſter iefus chriftus;qui refurretioné de morte largiſt; & uitam ſeptulus operatur;in latronibus etenim mûdú;í prophetæ uirtunibus chriftum dominú recogno ſee. Adhuc celeberrime per ſcripturas ſaſtas etiam i prophetæ ionæ laboribus;& erùnis chrifti paſſio ac re- furretio præſignan[te].Hic quod ſidei ueftrae non arbitramur incognitum)typum domini geſſiſe p[ra] ſenbitur ipſe enim dominus dixit.Sicut ſuit ionæs in uentre ceti tribus diebus & tribus noctibus;ita erit fi lius hominis in corde terræ tribus diebus & tribus noctibus.Hic inſq[ui] ionæ ad prædicandum niniuitis iræ cæleſtis offenſam domino iubente dirigitur;præſcius triftem ſententiam propheta populi conuerſione ua- quandam;naum profugus quæ tharſum petebat ingreditur,ſed nautis exorta tempeſtate turbatis;forte flu ătibus datur;& faucibus ceti p[ra]ſcis demerſus excipitur,ſed p[ra]ſce illeſum eruſtante depofitum tertia die ter- ris refundiſt. Videte dominum etiam in ueteri teſtamento in ſerui forma mirabiliter apparere;uidete quo- modo ſe ante actijs ſæculis indicavit ſedn ſeruilis formæ humilitatem uéturum,lonas iram domini prædi- caturus ad magna niniuita[que] deſtinat[ur] urbem;diſturus adhuc quadraginta dies & niniue ſubuertet,& x[ps] ad mundi mittitur ciuitatem,ut diem falutis;& p[ra]ſinitú iudicii tempus annunciet,lonas naumu expetit;x[ps] eccleſiam,lonas fluſtibus agitatur;x[ps] múdi turbinibus exerceſt.Niſi ionæs perditum deſ;nauis periculum non ſedatur.Sic non liberatur eccleſia;inſi chrifti morte ſaluetur.Nautæ dimiſſuri ionam tamen uerentur; & dicunt. Domine ne de ſuper ſos fanguinem innocétem. Nòne uobis idetur nautarum impræcatio pi- lati eſſe conſeffio,qui tradit chriftum;& tamè lauat manus ſuas;& dicit;múdus ego ſum a ſanguine iuſti hu- ius;q[ui] congrue per perſonam gentilem ſides g[er]tium p[ra]dicatur;Dicit ita[que] ionæs in oratione ſua,Tolle igitur domine an item mea;q[ui] melior eſt mihi mors q[ui] uita.Dicat hoc rebus dominus noſter iefus chriftus.Quia melior eſt mihi mors q[ui] uita;ideſt uiuens unam iudæorum g[et]ê ſaluare non potui;moriar;ut uniuſtus mú- dus mea morte ſaluet,lonam cetus p[ra]ſcis excepit ímerſum;ſed non contigit deuoratum,& qué malitia ho- minum perditio beſtia eſuriens cuſtodiuit,plenis uifceribus famè patiſ;& i prædam quam abſorbuit nil ſi bilicire mira[que].Quis eſt ilſe qui inter auidos ri[ct]us abſumi p[ra]ſeſt;Cibus eſt;correptio non eſt.Tradiſ p[er] ditioris p[ra]ſundo;& ſeruatur ip[liu]s mortis obſequio. Quis eſt ilſe;q[ui] uaitaſſimos ſinus periculorum totus in- greditur;& ſub altitudine concluſi;ímena atq[ui] moriſera;uitali aere p[ra]ſic[er];& dimiſſus in alienam rerú na tuam in uitæ exilium cù uita p[er]egrinaſt;& mortis ſuperſtes annunciat múdi ſalutem;Puto q[ui] hic é domi- nus noſter iefus x[ps];quem ſæua mors inexplebilis belua in ſeſcam ſuam rapuit;& præda ſuam captuam c[oh] temuit,quem eſt terra forbuerat cruciſu;tamen quem non inuenerat reú;non poterat tenere damnatú, g[ui]a culpá non facit po[na]e;ſed cauſa quali ſolitú cibú p[er]ditum in origine mundi hominem deuorauit,ſed ma- gnam eſſe cibi ip[liu]s dignitatem præſocata cognouit,Atq[ui] ideo diuinus ſermo comemorat;& p[ra]cepit p[ra]ſci; & euomuit ionam in aridam,Præcepit ergo beſtæ;præcepit morti ſemper eſurienti;præcepit abſiſis & in- ferno;ut mundo reſtituant ſaluatorem.Euomuit auté hoc debemus accipere;q[ui] eximis uifceribus mortis meretrix uiſta morte remeauerit;atq[ui] eá eximis p[ra]cordiis inferni perditio exulcerata reddiderit. Videmus ita[que] in prophetæ afflu[ci]tionibus apertifl[im]e præfiguratam pariter & morté & refurrectioné. Quapropter quod impletú cernis in ſeruo;credere non cuncteris in domino.Quæ cum ita ſint;perſpice hó quantú vale- as;& perpède quid debeas;perſpice quantú ualeas;ut tandem uilis eſſe tibi deſinas;ut uel pro hoc erubefc- dis ſubiacere uitiu[que] d[omi]gniferotatem tuá de creatoris ac reparatoris dignitate metiris. Habet dis ſubiacere uitiu[que] d[omi]gniferotatem tuá de creatoris ac reparatoris dignitate metiris. Habet cauſas quibus te ipſe confundat;cur indignis dominis uiſto corde ſubdatur; cui gloria a[ter]na p[ra]mittitur & ſic gemino priuilegio;q[ui] dumud diuina[que] imaginis participati[que] ſulgebas;efficeris etiam comèrcii nobilita- te præciſus.Vnde q[ui] fortis eſſe p[ra]ſſos contra hoſtem tuu;interroga ſtatú tuum;quod tibi dominus ad de- bellandum in mébris tuis múdi principem & ſpiritales nequitias ſuperandas liberam contulit facultatem. ac ſi impoſſible non putes;ut tranſſerri obtineas in angelicas beatitudines; cum i hoc ſæculo angelicas de- uiceris p[ra]oteſtates. Non ergo te degeneré ac deſp[er]tum faciat uita;quem uel ſa[ct]ura p[ra]batur illuſtrem protu- liſe uel gratia,ſed curſum fidelis x[pi] fanguis ad ſuperna fiducialiter extollat.Nam qui ſe cælefti præcio ui- dent redemptos;ad cæleftia non dubitent p[ra]paratos.

T. Sermo ſancti hieronymi p[ra]ſbyteri ad paula & euſtochium ac reliquias uirgines de aſſu[pi]tione glorioliſſi ma dei genitricis Mariæ ſemper uirginis,in quo poſt p[ra]ſationem quæſtionem p[on]enſan cum corpore fit aſſumpta,& temere diffinire non audens inſolutam reliquit,geſta ip[liu]s poſt aſſeſum domini c[oh]templatur. Plurima dicit ad gloriam euſdem uirginis Mariæ,multa de myſterio incarnatiōs eloquitur;& ad extremú ad ip[liu]s imitationem uirgines exhortatur.

C

Ogiti me o paula & euſtochiu ímo charitas x[pi] me c[oh]pellit; q[ui] uobis dudú traſactibus loq c[oh]ſueuerá,ut nouo loquendi genere,ſanctis q[ui] uobiſcu degút uirginibus latino utens eloquio,exhortationis gratia ſermoné ſacíá de aſſumptione beata[que] & gloriolæ ſemp uir- ginis mariæ,more eo[q] qui declamatorie i eccleſiis ſolét loqui ad popu[l];quod uti[q] ge- nus docédi necdú attigerá,ſed qa[que] negare nequeo;q[c]q[ui] iniúgitis nimia ueftra deuiuſtus di- lecti[que] expiar quæ hortamini aſſeſt ofiántú more balbutiétiú,qui quæcúq[ui] audierint fari geſtiu[n]t, cum necdum poſſi[nt ad plenú uerba formare,maxime quia propter simpli- ciores q[ui]c[q] id me depromere c[oh]pellitis;ut héat ſa[ct]ú collegiú u[ri]um ſermoné latio q[bus] ſe

occupent laudibus eadem die, quibuscumque diuinis uacent lectionibus: præfertim cum & eadem in multis felti
uitatibus multorum fanctorum patrum ſtudia miro cuderint eloquio, quæ de hac quod uberius ubiſq. in ſeri
pturis diuinis p[]dicata legunt. Quid eni aliud fonat euâgelia niſi dominu nascetè ex maria uirgine & oia eius
incrementa quouſq. fuit in mundo, du-taxat diuinis eſſerptus conſiſt: Porro ab exordio ſancti euâgelii gabrieli
archangelum colloquentem mariæ didiciftis: & deinceps reliqua omnia plenius legiftis, ad præipeque quod o
paula te teſte nato puero inter crepundia noui partus, & quærelas neſci ploratus, p[]ſeceninis gloria i excel
ſis deo & i terra pax hoibus bonæ uoluntatis multitudine angelos, cátatiu audiuiſt: & radiatem ſtellâ ſuidi
ſti. Paſtoribus iſuper euangelizâtibus credidiſt. Magos p[]terea tria deferètes munera i uilſione beatis oculis
cōlpeſxifti: ipſa eadè munera bene itelligèdo uotis omnibus ſide deo obtulifti, Nâ & cù eſiſdem magis deum
pueru i p[]ſepio adoraſt. Sed forte cōqueſta me delatorè: q[]p te p[]dideri clamabis. Ad quod ego fi cælatu e[]c vole
bas teſte cōſcientiam i mihi narrare ante præſepi ubi plurimù lachrymata es nò debueras. Quod ut ueru fa-
tear: xpi præconia etiam ſi uoluero adiuratus neq[]b tuas laudes oío tacere queo. Iccirco tue te interrogent fi
liæ: quas laſte nutris. Tu ea melius referabis: quæ neſcio ſi per specie aliqua: erte aut in ſpiritu uidifi. Vnde
uos o filiæ pulſate matré p[]cibus: pulſate ad oſtium inuitantis amici: ſi quo modo tandem uobis aperiatur,
quæ referata funt matri. Verútamen de his q[]d plura dica: Omnia ſaluatoris geſta & bearæ mariæ obſequia
neconon actus uitæ ex euangelio didiciftis. Et nunc quid ſupereſt ut ab aliquo doctorum requiratits: De alii
p[]tione euſdem tamen beatæ dei genitricis ſemp[]b uirginis mariæ qualiter affumpta eſt: qa[]ſtra ueltra id depo-
ſcit intentio p[]ſentia abſens ſcribere uobis curaui, quæ abſentia præſens deuotus obtuli. ut habeat ſandum
collegiu ueftru in die tata: ſolênitatis munus latini ſermonis in quo diſcat tenera ifantia lactis experiri dol.
cediné, & de exiguis eximia cogitare qualiter fauente deo p[]ſingulos ánus tota hæc dies expédaf in laudum
& cum gaudio celebreſt, ne forte ſi uenerit ueſtris in manibus illud ap[]cryphu de tranſitu euſdem uirginis
dubia pro certis recipiatis, q[]d multi latinoſe p[]ietatis amore ſtudio legendi carius amplectunt: præfertim
cù ex his nihil aliud experiri poſſit pro certo: niſi q[]p hodierna die glorioſa migrauit a corpore. Monſtratur
auté ſepulchrum eius cernentibus uſq[]b ad p[]ſens in uallis ioſaphat medio, quæ uallis é inter moſtem ſion &
montem oliueti poſita, quam & tu o paula oculis ap[]ſxifti ubi in eius honore fabricata eſt eccleſia mito-
p[]ideo tabulatu in qua ſepulta ſuſſe, ut ſcire p[]oteſtis ab o[]ſibus ibidem p[]dicatur, ſed nunc uacu[]b[]u eſſe maſſo
leu cernétibus oſtedi[]c. hæc iiccirco dixer[]i qa[]b multi noſttrorum dubitat, utru[]b affúpta fuerit ſimulc[]u corpe, in
abierit relieto corpe. Quo auté uel quo tpe aut a q[]bus perſonis ſanctiſſimù corpus eius ide ablatum fueru.
uel ubi tranſpoſitu, utru[]b ue ſeſurrexerit neſciſ: quis nonuſli aſtruere uelit e[]c iam ſeſuſcitatam, & beata cum
x[]p[]o imortalitate in ca[]lèſtibus ueſtiri: quod & de beato ioanne euangeliſta eius minifto, cui uirgini a x[]p[]
uirgo comiſſa eſt plurimi aſſuerent: qa[]b in ſepulchro eius ut ſer[]c nò niſi manna inuenit. quod & ſaturne
cernitur. Verútamen quid horu uerius cenſeaſ ambigimus. Melius tamen deo totu[]b, cui nihil iſpoſſible eſt
comittimus, q[]p ut aliquid temere diffinire uelimus auſtoritate noſtra q[]d nò probamus: ſicuti & de ius quos
cum domino teſte euangelio ſeſurrexiffe credimus. Sed utru[]b redierint in puluerem certum non habemus
niſi q[]p legimus, qa[]b multa corpora fanctorum: q[]p dormierant ſurrexerut ac uenerunt in ſanctâ ciuitematem ſiſi
cet hieruſalem & apparuerunt multis, de q[]bus proſecto nònulli doctorum ſenferunt etià & in iuſis relique
runt ſcriptis, q[]p iam i illis perpetua ſit cōpleta ſeſurrectio. Fatentur eni q[]p ueru teſtes nò eſſent: niſi & uera eo
rum eſſet ſeſurrectio. Vnde & beatus petrus dixiſſe ſeſurum cum de daudit loquereſt in teſtimonium. Et ſe-
pulchrum inquit eius apud nos eſt quaſi non ſit auſus diere q[]p ipſe aut corpus eius apud nos eſt, ſed tantú
ſepulchru q[]p cōditus fuerat. Hinc aiunt ſeſurrexiffe & ipſum cù cæteris ſanctis, & ideo uacu[]b remanſſe
mauſoleu, ut nunc beatæ mariæ cerniſc quod ſane factu[]b & de aliis q[]b buſlibet locis ſcripturarum firmare co-
nantur, q[]p hi iam cù x[]p[]o regnent ſeſuſcitati i aſterna ſocietate. Quod qa[]b deo nihil eſt iſpoſſible, nec nos de
beata maria uirgine factu[]b abnuimus: q[]q[]b pp cautelâ falua ſide p[]io magis deſiderio opinari, oporteat q[]p iſoſul
te diffinire, quod ſine periculo neſcitur. Vnde de his ex quibus certi ſumus tantíſper loquamur ad exhorta-
tionem ueſtram qualicunq[]b ſermone ad edificationem & laudem nominis dei, ut & religio conferuetur p
famulatu, & deuotio augeatur pro affectu: quoniam hæc eſt uirgo quæ ſola i[]teremit uniueraſm hæreticam
prauitatem ſola ſit poſt deum quæ nos confirmet in omni ueritate, ſuiſq[]b c[]omendet meritis & præcibus au
xilietur, ut & ip[]b digni inueniamur in eius laudibus. Quod fi quæritur poſt ascensionem domini quid ege
rit, unum pro certo eſt, quia uirgo ſanctâ corpore ac mente permanſit. Quam ſane angelius gabriel ac fi cæ-
leftis paranymphus itaſtam cultodiuit, & ioannés apoſtolus atq[]b euangeliſta, cui x[]p[]s eam de cruce comiſt
uirgo uirginem ſeruait. ſuiſq[]b ei deferuuit obſequiis, non q[]p eximius ille ſanctoru[]b chorus apoſtolos: deſo-
ruerit eam, inter quos poſt ſeſurrectionem ítrans & exiens familiarius contulit de chrifi incarnatione: tan
to ſiquidem uerius, quanto ab initio plenius per ſpiritu[m ſanctum cùſta didicerat & perſpexerat oculis uni
ueru licet & apoſtoli per eundé ſpiritu[m ſanctum omnia cognouerint, & in omnem edocti peruenerint ue-
ritatem. Quam ſane beatam uirginem, & fi omnes uenerati ſunt diſcipuli, eiq[]b famulabantur affectu diſeſi
onis ioannés tamen amplius ac ſpecialius uſq[]b in finem uitæ qui ſibi comiſſam accepit in ſuam quaſi matré
filius, cui benignus magifter de cruce mulier inquit ecce filius tuus, ad diſcipulum autem ecce mater tuarut
uirgo uirgini cohaereret, & deferuiret ofſiciolifime cura adoptiōis, Nô, n. p[]udiciffima uirginitas alicui diſci
puloq[]b rectius q[]p uirgini comédaſ, ut e[]c et iuicé grata societas & floridus asp[]ectus: necno[]b uenuſtus couer
ſadi uernans alternatiu p[]udiciatiaq[]b ſp[]lédore decoratus. Vna ſiq[]d[]e q[]b aſſecuſdior: ſed ip[]b ip[]b uero: ſed altera: q[]b fi ip[]b ead[]q[]b: ícorruptio, tamé q[]b
cúditas ítegritatis lóge glorioſior q[]p uirgitatis, Iccirco ſœcúditas i illa tota deifica é & uirgítas, alioq[]n nulq[]b

ſed naturam nſaſcendi uirginitas,ubi ſœcunditas prædicatur:neq: ſœcunditas,ubi uirginitas integra con
feratur.Ideoq: totum ſuperexcellent de illa quæ dicuntur;quia ſunt diuina atq: ineſtabilia.Vnde uirgini-
tas & ſœcunditas proſis ſuperueniens nouitas eſt:gg humanu cernaſ ex carne quod nſaſcitur uerumtamtur
& ſi magnificentior multu uirginitas in maria ppter gratiæ excellenti:una tamé integritas carnis .& una
uirtus quæ ad inuicem tanq cognata ſociantur.Hinc quoq: ioannes quicq: eſt quod maria genuit euâgeli-
zando ſuo cōmendat eloquio.Verbu inquit i principio erat,& uerbu erat apud deu:& deus erat uerbu.Ipſu
deu genuit beata & glorioſa uirgo maria ex ſe carné ſaſtum.Iccirco & uirginitas lõge ſacratior,& ſœcundi-
tas ut ita dicá multo eſſabilior:q: ſuo potuerit ille explicare eloquio,Verutamé quantum uirginitas cogna
tior uirginitati:tato beatus euangeliſta cæteris excellentior & uicinior uerbo.Ideo qcquid eſt quod uirgo
genuit:totu:put potuit homo eſ per ſpiritum ſanctu nobis referauit maniſestiis:& docuit.Cæteru ad exéplu
humanæ uitæ cüberatio eius poſt aſcenſioné xpi generaliter cú apoſtolis ſuit:quouq: diſpergunt: ſicut ſu
cas meminit dicens.g: regredi quidem a monte oliueti hierofolyma uenerut,& aſcenderunt i cœnaculum
ubi manebant petrus & ioannes,iacobus & andreas,philippus & thomas,bartholomeus & matthæus, iaco
bus alphei ſimon zelotes & iudas iacobi.Hi omnes inquit erat perſeuerantes unanimiters i oratione cú mu
lieribus & maria mater ielu;& fratribus eius.Ecce ielu aſcedente cú quibus uirgo uacat i ſchola uirtutum
& meditatur in lege mádatoru dei:ut & ipfa ſit forma diſciplinæ xpi;& exemplu perſeſtioris uirginibus,Co-
uerſaſt auté cum teſtibus ſanctæ ſeſurreſſionis & ipſa teſtis.Conuerſatur cum ſenatoribus cæli infra curiá
paradifi,ſub ſpiritus ſancti diſciplina & magiſterio totius diuinae maietatis.Inuenit prima beata maria in-
ter primas ſumu regis cohortes:quorú uita iam nô erat de terris in qbus chriftus præliabatur ſed de cælis.
Hinc aſcendife leguntur i cœnaculum,i quo paſcha digniſſime celebratur.Ibi quippe manebant cú maria
matre ielu unanimiters aſpirati i charitate,perſeuerátes i oratione donec iduerent: uirtute ex alto, Coeperát
enim iam orare:qui dudum cú domino conuerſantes uirtutibus & miraculis paſcebant.Et bene perſeuerá
tes i oratione,nihil hæſitantes:donec acciperent munera piritus ſancti quæ poſcebant.Quos & uos o filiæ
imitamini,quæ in ſchola chrifti permanere uouiſtis.Perſeuerate in orationibus unanimiters uiuétes, donec
intrare poſſitis gaudia aeterna uitæ:quo beata uirgo ſoſciciter hodie introiuit alternantibus hymnidicis an
gelorú choris,ítra paſcua aeterna uiriditatis,ubi una ſocietas ciuív ſupernorú,ubi dulcis ſolemnitas angelo
rum ubi poſt labores & erúnas ſoſelix & ſuauis reſeſto é animarum,Hodie náq: glorioſa ſemper uirgo ma-
tia cælos aſcendit:rogo gaudete qa ut ita fatear:ineſſabiliter ſublimata cú chríto regnat in æternum. Regi
namundi hodie de terris & de præſenti ſaculo nequa eripif.Iterum dico gaudete:qa ſecura de ſua ímarceſ
ſibili gloria ad cæli iam peruenit palatium,Exultate inquá & gaudete & letetur omnis orbis:quia hodie no
bis oibus eius interuenientibus meritis falus auſtæ eſt.Vobis quoq: diligentibus eam honor & uirtus una
cú reſiquis ſaſcis uirginibus amplior prætatur & gratia,Iccirco dilectiſtimæ lætaminí & laudate,quia ſi de
um ore p[]ppetico in ſancti ſuis laudare iubemur;multo magis i hac cælebritate beatae mariæ uirginis ma-
tris eius oportet cú hymnis & canticis diligentius extollere,& dignis deo iubilare præconitis,ac myſticis ho
norare muneribus. Nulli enim dubium quin totú ad gloria laudis eius pertineat: quicquid digne genitrici
ſuae impenſum fuerit atq: ſoléniter attributú,Ex quo timeo fatis & ualde pertimeſco,dú ueſtris cupio pare
de proſeſtibus ne forte ſicut iprobus,ita & indignus laudator iueniar,psfecto cú nec ſanctitas uel ſacundia
ſuppeditet,ut beatam & glorioſa uirginem mariam digne laudare queá:quoniali ut uerú fatear, quicquid
humanis dici poſtet uerbis,minus eſt a laude cæli,qa diuinis eſt & angelicis excellentius prædicata & lauda
ta p[]conii.A prophetis quidé pronunciata a patriarchis figuris & enigmatibus plignata,ab euangeliſtis ex-
hubita & moſtrata: ab angelo uenerabiliter,atq: officioſiſſime falutat,Præterea qualis & quaṭá eſſet: ab eo
dem angelo diuinitus declaratur cú dicitur,Aue maria gratia plena domínus tecú:benedicta tu in mulieri
bus.Talibus nancq: decebat uirginem mariam oppignerari muneribus ut eſſet gratia plena:quæ dedit cælis
gloriam,terris deu pacemq: refudit ſidem gentibus ſinem uirtis uitiis uitæ ordinem: moribus diſciplinam. Et be
ne angelus ad uirginem mitti: quia ſemper eſt angelis cognata uirginitas. Proſecto in carne præter carnem
uiuere non terrena uita eſt:fed cæleftis.Vnde in carne angelicam gloriam acquirere:maius eſt meritum. q:
habere.Eſſe enim angelus ſoſelicitatis eſt,efſe uero uirginem uirtutis,dú hoc obtinere uiribus nititur cum
gratia quod habet angelus ex natura.Vtruncq: tamen & eſſe uirginem & angelum diuini muneris eſt, offici
um:non humanum,Aue inquit gratia plena,& bene plena;qa cæteris per partes præſtaſ:mariæ uero ſimul
fe tota inſudit plenitudo gratiæ,hoc quippe eſt quod daud cait,Deſcendet ficut pluuaia in uellus. Vellus
namq: cum fit de corpore:necſit corporis paſſionem,Sic & uirginitas cum fit in carne:necſit uitia carnis.
Cæleftis plane imber in uirgineum uellus placido ſe eſſud itapſu,& tota diuinitatis unda ſe contulit iſ car
ne:quando uerbum caro ſaſtum eſt, ac deinde per crucis patibulum expressum terris omnibus pluuiam fa
lutis eſſud,& ſtliccidia gratiæ humanis præſtitit mentibus.Dominus tecum iquit.Mira res, iam cum uir
gine,Erat qui ad uirginem mittebat angelum,& præceſſit nunciív ſuú deus, ſed a deo nô receſſit,nec teneri
potuit locis, qui oibus habeſ in locis;& totus ubiq: eſt.fine quo nihil totú,Ergo uerbu patris nunq: a p[]re di
ſcedés.hô pprie fieri dignatus eſt ſecreto ſuo myſterio qd: ipſe nouit,qui quoniá totú ſuſcepit qd: eſt hois
homo totus eſt,& totú accipieſ qd: dei eſtoio aliud q: deus, qui natus eſt ex maria eſſe non potuit, Scit ení
deus oia & p[]ot,propter ea qa ita eſt,fciiuit ſe ac potuit i utero uirginis fine ſui corruptiöe miſceri atq: uniri
ut unus eét xps deus & h[]o una p[]fona,unaq: ſubſtátia, ob qd dei genetrix electa & præelec[]ta iure ab angelo
gratia falutaf & prædicaſ: plena.Vere plena,per q[]uá largo ſaſti ip[]uſ imbre;ſupſuſa eſt ois creatura. Et ideo
ſatis eam deuotiſſime primu angelus ueneratur,& falutat,Miraſ itaq: & ipſe qualis aut quanta ſit qua ſalu-

203

tat. Nō ení fimplex fateor, uel cōlůeta fuit ífta salutatio: fed omni admirati õde digna Sigdem uenerati õis fu-
it delatio; oblatio muneris: famulatus obſequi quæ in chríto eſt plenitudo uenit: q̃ q̃ aliter. Et ideo i̇gt benedicta
tu inter mulieres, id eſt plus benedicta q̃ oſs mulieres, ac per hoc quicquid maledictionis inſulùm eſt p. cu-
totum abſtulit benedictio mariæ: in ſup gratiā reſudit xps ortus, qua non habuit prius omnis mundus, igi-
tur quod natura nō habuit, uſus neſciuit, ignorauit ratio, més non capit humana, pauet cælū, ſupet terra,
creatura oſis etiá cæleſtis miraſ, hoc totú eſt quod per gabrielié mariæ diuinitus nùciatur, & per xpm adi-
pletur. Qua de cā de tali tátaq̃ loq me indignuſ fateor: led & puto q̃ nemo fit, q̃ p[]iumat, níli q̃ q[]ta ſint q[] pa-
duntur penitus ignorat, Tamé ſi ad hæc nemo idoneus iueniſt, uotis omnibus ceſiare non debet etiá quib-
bet peccator a laudibus: quaúis explere nō queat, q[]d ſentitur. Vnde ſermo diuinus c[]u de peccatore ageret i
p[]salmis: ſacraſicium inſt laudis honoriſcabit me, & illic iter e[] quo oſtendam illi falutare dei. Ac ſi patēter
dicat, Illic iter e[] laudis ad aſterná laudem fine fine manſuram, fed nemo apprehédet illud: níli ego p[]mōtra-
uero, Propterea chariſſimæ qa[] iter falutis noſtræ i in laudibus eſt ſaluatoris hortor uos, & cōmoneo in h[]ac
fra ſolemnitate genitricis dei mariæ, nolite ceſiare a laudibus. Quod ſi uirgo e[]gaude quia meruſiſt eſſe
& tu q[]d laudas: tantú cura ut fis, qua[]e digne laudare poſſis. Quod ſi continens & caſta, uenerare & lauda qa[
non aliunde conſtat ut poſſis eſſe caſta, q[] ex gratia xpi: qua[]e ſuit plenifſime in maria quam laudas. Quod ſi
coniugata certe aut peccatrix, nihilominus coſitere & lauda quoniá íde miſericordia omnibus proſuixit &
gratia: ut laudent. Et quaúis non ſit ſpecioſa laus i ore peccatoris, noli ceſiare, qa[]e inde tibi p[]miſtitur uenat:
unde & oibus ut laudes. Alioquin níli iuxta modulú igenii noſtri deu[] laudare i fanctis ſuis ſtudeamus, quo
mō eum ſedm q[] canimus, iuxta multitudinem magnitudinis eius laudare poterimus: Oíio q[]ppe p[]termiſné
dú nō eſt, q[]d ipleturi ſumus quandoq[]b. ſcedm q[] dicitur. Beati qui hahitant i domo tua dominein ſæcula ſa-
culorú laudabunt te, Interdu[] uero qa[] imenſus e[] quod uoce non poſſumus, nec ſacundia ualemus, exequa-
mur uotis & medullis cordis: qa[] magnus e[] & bonus atq[]b imenſus, tantus ac talis, quantú ac qualem ip[]c no
uit, ore ac ſpiritu coſiteamur ad iuſticiá & ſaluté. Hinc rogo o[]ſs pariter ſelſtuitematem glorioſa ſemper uirg-
nis mariæ deuotiſſime celebremus, qa[] hæc e[]t dies p[]clara, in qua meruit exaltari ſuper choros angelo[]c,
peruenire ultra q[] noſtræ humanitatis e[] natura: ubi nō ſubſtátia tolliſt, led gloriæ magnitudo m[]oftraſt c[]i de
uatur in dexterá patris, ubi xps p[] nobis introiuuit pontiſex factus i aſternú ad cæli palatu[]h. Hæc e[]t inò diu
in qua uſq[]b ad throni cellititudinem intemerata mater & uirgo, p[]cſeſſit, atq[]b i regni ſolio ſublimata poſt xpm
glorioſa reſedit. Sic itaq[]b ubiq[]b confidéter ſancta dei canit eccleſia. quod de nullo alio ſanctorum fas e[]t cre-
dere, ut ultra angelorú uel archangelorú merita tranſcenderit, quia & ſi ſimilitudo reſpomittif ſanctiſuen
tas n[]o negatur. Hoc quippe priuilegium n[]o naturæ e[]t, led gratiæ beate uirginis mariæ: de qua natus e[] ip[]c
deus & h[]o, Iccirco & ip[]fa plus e[] meritis & non natura: q[] uirgo & homo Vnde & ſi c[]æteræ uirgines iuſtianſt
illá fed non uſq[]b ad conceptum partus, & gabrielis nouæ ſalutationis obſequi ú, Deinceps totú diuinú e[] q[]d
operatum eſt in ea teſte angelo: qa[] ſpiritus ſanctus & uirtus altiſimi obumbrabit te. Ante hoc ip[]fú ſane ute
rus uirginis, q[]uis mundus, quis ip[]pollutus & alienus a contagione peccati: q[]uis ſanctus, tamé adhuc uilſitate
humanitatis iduif, (ut ita dicam) ac ſi lana cadidiffiſma, ſuoq[]b colore dealbata: ad quam ſane c[]u acceſſeſſi
ritus ſanctus: quaſi ip[]fa: eadeq[]b lana c[]u inſicif: ſanguine conchili uel muricis, uertif i purpuram, uerfa eſt &
ip[]fa fine coitu i matré ut n[]o ſit iam amodo q[]d fuerat, fed purpura ueriffima ad ídumentú & gloriam ſümi
regis diuinitus aptiſſime dedicata, ut nulli deinceps ea uti uſu ſoemineo licuerit níſi deo. Quippe ut ita lo-
quar beata & glorioſa uirgo maria eo m[]o q[]uis dudum incōparabilis eſſet uniuereſis quæ ſub c[]elo ſut uirg-
nibus, ut decenter poſſet in ſe ſuciſpere diuinitatis admixtioné, falua utraq[]b natura, tamen c[]u gratia repleſ
c[]u ſpiritu ſancto p[]fundiſt, c[]u uirtute altiſimi obu[]bratur, ſit præciſior meritis, ceſſis ſubſlimor faliq[]tus, pu-
chrior ſanctitate, glorioſior ſuorum prærogatiuis meritorum: ita ut nullis iam uſibus ſit ip[]fa eadeq[]b manci
panda níſi diuinis. Vnde o ſanctiſſimæ uirgines eſt i mitari oportet tátam & talem uirginem, t[]a[]q p[]claram
uenerari, multú tamé c[]ôenit, & ultra angelicam quodāmodo dignitaté quatu[]tú fas e[]t cum gaudio laudibus
eam digniſſimis eſſere: qua[]e ut diximus, non temere chriſti per gratiam, ſuper choros angelorú exaltata de
uotiſſime hodie prædicatur, quia præceſſit eam deus & ſaluator noſter ex ea uera fide genitus ad cælita:
ut pararet ei c[]iſut ip[]ſe ſuis reſpomit ſi diſcipulis in ætheris manſionibus locu[]h. H[]ic quoq[]b dauid p[]pheta oli
gratulabundus xpo canit. A ſümo inquit c[]elo egreſſio eius: & occurſus eius uſq[]b ad lummú eius. Alcédit et
go eandem gloriam reſumpturus: licet non amiferit quam prius habuerat anteq[] mundus fieret. Alcédit &
præparauit huic ſanctiſſimæ ac glorioſiſſimæ uirgini locum inmortalitatis: ut cum eo regnare poſſet in
petuum. Et hæc e[] huius p[]ſentis diei ſestiuitas: i qua glorioſa & ſœlix ad aſthereu p[]uenit thalamú. Quæ:
ſecto ſestiuitas, ſicuti beata maria incōparabilis e[]t uirginibus c[]æteris, ita incomp[]arabilis e[]t omniu[]ncto-
rum ſestiuitatibus: & admiranda e[]t etiam angelicis uirtutibus, Propter quod ex persona ſupernog[] ciuium
in eius aſcenſione admirans ſpiritus ſanctus ait in canticis. Quæ e[]t ip[]ta qua[]e aſcendit per deſertum, ſicut uit
gula fumi ex aromatibus: Et bene quaſi uirgula fumi, quia gracilis & delicata, quia diuinis extenuata diſa-
plinis: & c[]ôcremata intus in holocauſtú incedio pii amoris & deſiderio charitatis. Vt uirgula iqu[]t fumi ex
aromatibus, n[]imur qa[]b multis repleta e[]t uirtutú odoribus: manans ex ea flagrabat ſuauiſſimus odor etiam
ſpiritibus angelicis. Alcédebat auté dei genitrix de deſerto præſentis ſæculi uirga de radice ie ſſe olim exor-
ta: fed miraban: electorum animæ præ gaudio quæ ná eſſet qua[]e etiam meritoq[]b uirtutibus angelo[]ſque
ret dignitatem. De qua rurſus idem ſpiritus ſanctus e[]t in e[]ſi de canticis. Quæ e[]t inqu[]it ip[]ta qua[]e aſcendit quaſi
aurora conſurgens, pulchra ut luna, electa ut ſol, terribilis ut caſtorú acies ordinata: Admiratur auté ip[]ſus

fancusquia oës de afcenfu huius virginis admirantes facit quod quafi noui diluculi aurora rutilâs afcenfu
fuo replêdeat multis freta & uallata fanctorû agminibus. Vnde diciç. Terribilis ut caſtrorû acies ordina-
ta. Sig dem terribilis suis facta uirtutibus ut caſtrorû acies admodû ordinata hinc ide fanctorum fulta pſi-
dis. Pulchra ut luna imo pulchrior q[ui]a lunaprinia iâ fine defectu sui coruſcat cœleſtibus illustrata fulgoribus,
Eleáda ut fol a fulgore uirtutú;qa ipſe elegit ea fol iuſticiæ,ut nafcereſ ex ea. Ad cuius p[er]ſecto exequias qua-
ti fas eſt credere famulabant[ur] angelis;& uniuſeræ cælog[que] cōgratulabantur curiæ. Nec miri qa honor mater
nus cius eſt, q[ui]a eſt natus ex ea;qué oïs cælorû ordo ueneraſ & adorat ſup ſe eleuatum cû patre in ſede mai-
eſtatis domini. Legimus iſig[ui] q[ui]a ſæpe ad funera; & ad ſepulturas quorùlibet fanctorû angelos adueniſſe, & exe
qui eog[que] obſequia p[er]ſtituſſe, ad cælos cum hymnis & laudibus detuliffi:ubi & utinque ſexus chori cōmemoratur frequenter auditi. laudef[que] ceciniffe, iterea & q[ui]d p[er]ſicatius é multo no-
nan[que] lumine eſdem replêduiſſe, inſup & adhuc iuientes in carne ibidem miri odoris fragrantiam diutiu-
ſus perſenſiſſe. Quod ſi ad recreandam ip[er] dilectiſſimæ filiæ & corroborandâ ſidem itêrdum aftâtium : fal-
utor noſter ob merita fanctog[que] fuog[que] amplius cōprobanda, talia & tanta dignatus é exhibere per ſuos cæ-
li minitros circa defunctos:quanto magis credêduí é hodierna die militiá cælorum cú ſuis agminibus ſeſti
ue obuái ueniffi genitrici dei. Eáq[que] ingéti lumine circuſuſiſſe, & uſq[ui] ad thronú olim ſibi etiá ante mundi
conſtitutione paratu[c], cú laudibus & caticis ſpiritalibus p[er]duxiſſe: Nulli dubiú oem[que] illá cælefté hieruſalé túc
craltasſe ineſtabili læticia,túc iocúdátá ée iſætimabili charitate,túcq[ui] cú oi gratulatione iubilasſe; quoniá
ſeſtuaitas hæc quæ nobis hodie reuoluiſ annua illis oibus facta é continua. Nec ímerito, Crediſc ení q[ui] falua
tor oium ipſe quátu[que] daf[que] intelligi per ſe totus ſeſtiuus occurrit; & cú gaudio é fecu íi throno collocauit. Ali
as auté qu[ui] ipſuſiſſe crediſc, q[ui]a in lege ipſe præcepit, honora patrem tuu; & matrem tuá: Porro q[ui] patre hó-
norauerit. ipſe ſibi teſtis é cú ad iudæos ait. Ego gloriam meam non quaero: eſt q[ui] quærat & iudicet. ſed ego
honorifico patré méu; & uos inhonoràſtis me. De matre uero euangeliſta cú rediret ueniens ait nazareth
at ſubditus illius. Sed alia é natura deus pater ſcdm ſe ſe honora: italia qua idé parentibus ſubdiſt. In utra-
que tamen unus idéq[ui] xps reſte creditur: eo q[ui] uredú caro factú eſt & habitauit íi nobis: unus emanuel q[ui]
eſt nobiſcu deus. Hanc quippe unioné diuinitatis atq[ui] humanitatis incóſuſam atq[ui] diuïſam fides catholica
ferut, qua ſi eitelligendo cognoſcit naturalis, atq[ui] ſcdm ſubſtatiá couentio unitatis ut neq[ui] cōuerſio in al-
terutam duaru[que] ſubſtantiaq[que] parté recipiatur nec diuifio: Sic nacq[ui] credere honorare é matrem domini: quæ
& dei nobis genuit & hominem, neq[ui] hominem fine deo, neq[ui] fine homine deum, ſed deu íi hominé unu
& ueg[que] iefum xpm, Alioquin dei genetrix dici no posſet, q[ui] multi hæreticoq[que] negare conati ſunt, niſi deum
nere genuiffet icarnatu[que]: & pp[er]terea duas íi xpo reſte cōſitemur natiuitates una uidelicet de patre ſiue iníto
& ſine tépore ſempiterná & coáterná deo patri, alterá de matre cú tépore quando miſerationem indués &
mifericordiam, p[er]tanea uolutuá nature deus deſcédit hó natus deus. Ac per hoc iuxta ueritaté, & matris geſtaſc
utero qui ſemp deus agnoſciſ. Hic etiam theotocq[ui] a[er]uaciter cōſitemur, dei ſcilicet genitricem, necno[que]
& dmitotocq[ui] q[ui] uredú carne ſecu detulerit: neq[ui] olí p[er]ſatæ carni copulatus ſit, ſed tuc[que] uredú caro ſa
dum é ſe carne virginis, diuinitatis atq[ui] humanitatis ſubſtátia íi utero ita icóſuſe unif[que] ut una p[er]ſona ſit de-
ut & hó xps, ex duabus liquidé naturis fine cōſuſiſe alterius, non niſi unus iueniaſ iefus dominus manens
deus íi forma dei: q[ui] ſemetipúſ exinaniuit forma[que] ſerui accipieſ, manéſ unus idéq[ui] íi forma ſerui: quam ſuſce-
pitotus quippe deus in carne virginis, de qua natus é, & totus hó. Hinc quoq[que] apoſtolus, in quo inquit ha-
bitat ois plenitudo diuinitatis corporaliter. Qua propter o filæ eſtote prudètes ſicut ſerpentes, & ſimplices
ſicut colúbæ, ut ex prudentia p[er]ſeſtæ íi ōtelligentia annulú fidei uſetræ, & margaritá p[er] qua oíia reliquiſtis íi
te grá,iuiolatáq[ui] ſeruetis: ne doté ſimul & arrá p[er]ſiritus ſancti(q[ui] abſit)pdatis. Diligétius itaq[ui] procurate, ſi quo
modo ſimplicitas colúbæ quæ ſuit íi maria illaſa iuiolatáq[ui] uobis cuſtodiáſ: de qua falomon íi canticis. q[ui]
ſi íi eius laude, ueni íi ſuit colúbá mea, imaculata mea, iá enim hyems tráſiit, imber abiit & receſſit. Ac dein-
de iqu[ite], Veni de libano, ueni coronaberis. Nec ímerito iſig[ui] uenire, de libano iubef[que] quia libanus cādidatio
iterpretatur. Erat ení candidata multis meritoq[que] uirtutibus, & deálbata niue cādídior, p[er]ſiritus ſancti mune
nibus, ſimplicitatem colúbæ íi oibus repreſentans, quoniá quicquid íi ea geſtú eſt: totú puritas & ſimplicitas
totú ueritas & gratia ſuit, totú miſericordia & iuſticia: q[ui]næ de cælo prolpeſit; &ideo imaculata: qa íi nullo
corrupta, Circuédit ení iuirú in utero ſicut hieremias ſanctus teſtaſ; & non aliunde accep it, Faciet iqu[ite] do
minus noui úſer terráſ; & mulier circúdabit iuirú, Vere nouú íi oíum nouitatú ſupereminéſ nouitas uirtu
tú, quádo deus, qué ſerre no p[er]toſt m[ú]dus, neq[ui] uidere aliquis ut uiuere p[er]ſot, ſic ingreſſus é hoſpitium ué-
tis, ut corporis clauſtra neſcirent: ſicq[ui] geſtatus, ut totus deus in eo eſſet, & ſic exiuíit ide, ut eſſet ſicut eze-
chiel ſateſc oíno clauſa. Vnde canitur in eſdem caticis de ea. Hortus cōcluſus, ſons signatus emiſſiones tuæ
paradifus, Vere hortus delitiarum in quo confita ſunt uniuera florum genera, & odoraméta uirtutum fic-
q[ui] concluſus: ut neſciat iuiolari neq[ui] corrumpí ullis infidiarum fraudibus, Fons itaq[ui] signatus ſigillo totius
tinitatis, ex quo ſons uitæ manat, in cuius lumine omnes uidebimus lumen, Quia iuxta ioannem ipſe eſt
qui illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, Cuius p[er]ſecto emiſſio uteri supernorum
cuium omnium eſt paradifus. De íſto nanc[que] uentris agro patriarcha íifac longe adorans aiebat dicens. Eo-
ce odor filií mei: ſicut odor agri pleni quem benedixit dominus, quis putent parum íntelligentes, q[ui] priores
ſandi minus de chríſtio intellexerínt myſterium incarnatioriſc; cum & ipſi eadem ſaluati ſint gratia. Vnde c[ui]
ſt at tempus non præiudicasse sacramento uniti hominis ac dei: ita ut iam eſſet in illo per unitate[que] p[er]ſonæ ab
initio ſæculi, qui n[ò]dú erat natus de maria uirgine, q[ui]d[que] multis ſcripturarú declará indiciis, Vnde dominus
ad iu ædos. Ante q[ui] abrahá fieret: eſego ſü. Quibus uti[que] uerbis oftendit, ſe qui loquebará, in eo ſemper ſuiffe

204

myſterio unitatis:quam ut cōmendāret,anteq abrahā fieret,inquit ego ſum.Nam anteq abraham fieret hu-
manitatis eſt breuitas: ego aſt ſum,æternitas naturæ declarat. In qua nimiru æternitate iā ſe ſuſſe q loqe
batur p ſacramentu ſuæ icarationis iſinuar. Quod apostolus iudas uolens apertius dilucidare ſeuſus inquit
populū ex ægypto ſaluans,ſecuſo eos q non crediderent p idit & alibi paulus neq tentemus chrilu iu
quidam eoq tentauerunt,non q iam eſſe iefus aut xps natus ex maria: ſed quia i illo unico filio dei iā iu
tas perſonæ cōmédaſt, quæ occulta erat i myſterio: quod & alibi euidenter, qui elegit nos inſt ante mu
di coſtitutione i ipſo,qa p ſeſto q cquid deus ſecit ab initio.xps ſecit totum p unitatem ſacramenti. Et ido
iā iefus eras i filio: qui populu ſucebat, & xps in eo,q tentabat: quoniam ſemp per ſacramenti unitatem in
deo ſuſſe nō dubitatur. Alioquin niſi ita credideris, aut xps deus non erit oio aut contra p pheptam deus
cens eſſe uidebiſ. Sed ne talibus quatiamur caluńiis, ſcrutādæ ſut ſcripturae, i q bus unitas in xpo cōméda
p ſonæ: quoniuæ non piudicat tépus,ne unus ſemp dicatur. Hinc quoq beatus patrus loquēs de patribus at.
Per gratiā domini noſtri iefu chrilſi credimus ſaluari: quæ admoduſ & iill. Nāq illos dominus ſolus ducebat.
& non erat cu eo deus alienus, unde nec nobiſ cu deus recens, qa unus idéq eſt q & eoq ducor ſut, & nu
ſter p paſſionem carnis ſuæ redemptor, unus ſiquidem ſua i carne: unus i ſacraméto: atq unus i ſpitu, ne
admitit oio: ut alius filius hois, aliux filius dei itelligac. qui nec tpe p ſcribif: nec paffione ſeparatur, ſed to-
tus deus i xpm, & xps i deu traſiut, ut q cqd dei filius é xps dicaſ. & q cqd i caſe xps p trulit.id deus p trulifſe
ſte credaſ. Alioqui ſi ad rōnē reſpicias, & ad ſelus huanos, neqq ita haſtenus potucruſ iter ſe cōucure dius
& hūana cōditio. Cōueneruſ tamé i xpo: & unus eſt ex ábusobus Emanuel. Vnde mihi uideq q altitudinā i
ti myſterii diligenter itelligere & uidere nō potuerunt, qui aut duos filios certe: aut aliu d xpm g dei filiu
æſtimauere. Qua propter nec nos hominé ſeorſu colimus qd neſas eſt, nec adoramus, ſed deum magis ier
natu, qui proprium ſibi corpus aiatȗ uniuſt, ita ut deus uerbū caro fieret, & non i aliu quelibet, ſed i ſem-
ipſu, q unus & uerus dei filius ſemp erat tranſiret, ičcirco nō aliu g eudé, ipſumq dei filiu & colimus & ab
ramus, qui nihil in ſe p aſſumpſto hoie é auſtus, nihilq p uerbū caro factum eſt i minutus: uel i mutuare
& ideo unus idéq ſemp cu deo patre filius adoratur, nō nouus, nō recés ex tépore, non alienus a natura
genere. Quod ſi tibi nouu uideq q pro te hoiem aſſumpſit, noueris q hoc ſemp cu eo, & in eius cōſu, ſur
ut ſic fieret, & nuc quando plenitudo téporis uenit: id factū eſt, quod i xpo ſemper factu ſuit. Talibus
pe priores ſancti diuinitus afficiebanſ odoramentis, talibus inſpirabanſ de xpo præſagis, q nafciurantur,
mudo: in quo eſſet oium ſalus & benedictio aeterna hæreditatis, Iſtæ liquidè ſunt fidei uſtes, iſta quatuor
ores ſancti ueſtiebanſ, iſtæ quas rebecca ímo ſpiritus ſanctus ſecu domi habuſ, q bus iduit iacob filium,
um. Alias aſt niſi a ſpiritu ſancto ſeruata domi & plata eſſent. qd miri odoris i eſi dem pater iiaac haunem
ita ut diceret cu p ſenſiſſet ueſtimento: fragratiām, ecce odor filii mei, fi cuit odor agri pleni, quæ benedin
dominus, ſed forte dicturus é aliquis. Quid ad rebeccam ſpiritus ſanctus ptinet, cu multis i locis piona p
deo figurata: accipianſ Verutamen & ſpiritus i hebræo ruha ſœminino genere dici: nō q fexus i deo nō
ſtreſ, ímo ne forte ſupſiceq, ſub regula triu ſpuarur ſpiritus ſanctus diuerſimode accipit, i hebrao ſalit
ut dixi ſœminino genere legi, in græco uero ne fexus in eo credaſ nveuwa neutro iueni: & in latino ma-
ſculinu eſſe decerniſ. Qui nimiru ſpiritus ſanctus bene per rebeccam itelligit. Et i totum eſt in myſteriu
quod geritur, ut per ueſtimentorum fragrantiam, xps annuncietur, qué nos q cunq, baptizati ſumus indu-
mur, in quo benedixit nos, non qualicuſ q fed ei ut air apostolus benedictione ſpiritali & caeleſtibus. Vndengelus mariæ loquens a benedictione exorſus ait, benedicta tu a mulieribus: & benedictus fructus uens
tui. Cuius p ſeſto in ſpiritu longe odoré tranſes pater iiaac benedicebat filium, i quo caeleſtis omnis beno-
ctio mudo eſſoruit. Et bene ab eo plenus ager dici: quia plena gratia uirgo maria p nunciaſ: de cuis uero
ro credentibus fructus uitæ eſſuſit. Et nos inſt euangeliſt: quonques de penlitudine eius accepinus gratiam
pro gratia. Quapropter obſecro uos o filiæ, talem ac tantam gratiam ne in uacuum recipiatis, quæ eſt i diti
ſto iefu, in quo eſt deus & homo, ſic unitus i una eademq perſona, ut legatur q ſaſe i ſcripturis diuina, ho
mo. deo coæternus, ppter unionem ſubſtantiæ, ac deinde deus homini uideatur compaſſus, cu nee inmabo
liſ ſit homo, nec paſſibilis deus, tamé ſic unitus é deus ſuo corpori, ut nullæ patiaſ fieri inter deu & hominé
humana opinione diſtantiā, ne forte (qdaſbſit) alius filius dei, & alius filius hois credaſ: praſeſtim qa p epe-
ra ſic cōnectit & cōcorporat deu & hominem, ut nec in tépore hoiem admodu: quis a deo nec i paſſio p o-
ſit ab hoie deu diſcernere, Vnde ſiad tépus reſpicias: iuenies quidé pro certo ſemp filiu hominis cu filio dei
ſi ad paſſionem iuenies ſemp cu filio hois eundé dei filiu ita unitu & ídiuidiuſ quátu ad uoće ſcripturae, pi
net, ut nec ho ſeparari a deo tépore: nec ab homine deus ualeat paſſione, Siquidè ut hæc apertus itelligatis
ipſius chrilſi uerba diſcutite. Namo aſcendit i qu it in cælum: niſi qui deſcendit de cælo, filius hominis q eſt
i cælo. Quis quæo eſt q loquit? Chriſtus uti: q Vbi rogo tunc erat, quâdo hæc loquebat? In terra. Et quo
ſe de cælo ante q nafceréſ deſcediſſe teſtatur, etiam & cu loquiſ in cælo ſe eſſe fateré, eudéq ſe filium hois
dicit, cu uti: q de cælo niſi deus deſcendere nō potueret; & cu i terris loquiſ, non niſi unus idéq xps ſuit. Et
hæc eſt mira & admirabi: lis nouitas: ímo oium nouitatum ſupereminens nouitas. Quam niſi dil
genter prudens uirgo ab exordio ſancti euangelii animaduertas, magis errare in omni ſcriptura, uide ben
diuina: q intelligere ueritatem. Conſtat igitur unum eundemq, chrilſtum ſedm ultraq, forma: operati: ho
manitatis ſelicet ac diuinitatis; & per hoc duas exerciſſe operationes. Operata eſt enim utraq, forma: uel
natura, cu alterius cōmunione qd apriu habuit, uerbo liquidè operante quod uerbi é, & carne exequè q
carnis erat, cōmunicante ei liquidè uerbo i eadé operatiōe: du & idé deus atq ho i una ſubſtantia uel piona,
fine diuifiōe aut cōmixtiōe crediſ, & præcognita una idétitas prædicaſ. Verutamé deus uerbū é & nō caro