quas ditturus ufus ita notat ut artem diuinationis efficent. Nemo igitur uir
magnus fine aliquo afflatu duino unq fuit. Nec uero ita refellendum est ut fit se-
gotibus aut unetis tuif ipfia tempeftas nocuerit aut liquid e me commodis
caufus abfulerit ei cui quid honum acciderit aut imuium deo aut neslectum
a deo iudicemus Magna dij curant purua negligunt magnus autem uirif pro
pere eueniunt temper omnes res. Siquidem patis a noſtris et a principi philosophiæ
pocuræ dictum est De ubertatibus utritum et copius hæc mihi for in mentem
uomebant que dicenda putarem de natura deorum Tu autem cotta fi me au-
dias tandem caufam agas: teq & principem cuem & pontificem eſse cogites &
quoniam in utraque partem quouis huc disputari hanc potius ſumas eamq
facultatem diffrendi quam a theotericis exerätutionib acceptam ampliſatut-
achademia pociuf huc conferas Mala enim & impa conſueto et contra de-
os disputandi flue ex ammo id fit fine ſimultate.

M. T. CICERONIS DE NATVRA DEOP. AD BRVTVM
LIBER SECUNDVS EXOLICIT. INCIPIT TERTIVS.

VUE CVM BALBVS DIXISSET: TVM arridens cotta. Sero inquit mibi balbe precipis quid defenda. Ego enim te disputance quid contra dicerem mecum ipfet medi- tarunt, neq tam refellendi tu caufi: g ea que minus intelligi- reque ndi. Cum autem fluo cuius iudicio fit utendum diffi- le factu et me id ſentire quod tu uelio, huc uellemus. Neſtis in- quit quanta cum expectatione cotta ſim te auditurus. Locum- acus enim balto noſtro ſimo tuus contra epicurum fuit. Prebeto igitur ego me tibi uocifim attentum contra foicos auditorem. Spero enim te ut ſiles bene para- tum uenire. Tum cotta ſi mehercule moſt velle. Neq i. mibi par ratio cu lucilio et ac tecum fuit: qui tandem inquit ille g mibi uideru epicurif ueſter de diu immortalibus non magnoper pugnare. Tantum modo negare deos eſte non auDET neaui inuie de pibeat aut criminis. Cum uero deos mihi agere nihi curare confirmat membris & humanis eſte preſitos: ſed eo- rim membrorum ufum nullum habere. Iudere uideru, patieq. putare fi di- xerit eſte quandam beatam naturam & eternam. A balbo autem animaduer- tifi cundo g multa deta ſint: g etiam ſi minus uera: tamen apta inter ſe & coherentia. Iſtag cogito ut dixi non tam refellere eius orationem: g ea que minuſ intelligi require. Quare balbe tibi permitto ſpondere: ne mibi maluſ de ſingulis rebus quuerenti ex te ea g parus accepi: an univerſam au- diu orationem meam. Tum balbus. Ego uero liquid ex planari tibi uoles reſo- dere malo: ſi me invergare non tam intelligendi cuaus a reſſellendi uero uoles faciex. uel ad ſingula que requires ſtatim ſpondebo: uel cum poravi.

mano generi motum fitum celerem cogitationis acumen. (blotiam quam vorem uoramus. g[ui]m p[er]estifera fit multis admodum p[auris] palutaris. n[on] d[ari] omnino q[ui]m munifice et tam l[arge] d[ari]. Quamobrem fi[mi] mens uoluntas & divina i[ncir]ro consiluit hominibus. q[ui]b[us] et largita rationem bis [bis] consiluit quos bon[na] ratione donavit. quos videmus fi[mi] modo ulti p[unt] esse ppaucos. Hon[] placed aut p[auris] a diu[s] immortaliibus esse consilium. S[eg]itur ergo ut nemini consilium fit. Huic loco sic [blotis] occurrere: non i[ncir]ro non optime nobis a diu[s] esse provisum. q[ui] mulcoz beneficio peruerb[us] iuventur. ei[am] patrimonis null[os] male uti. Nec ob eam c[am]pam eos beneficium a patibus nullum habere quid[em] ne i[ft]uc negat. aut qu[em] est in collatione i[nt]a p[im]inundo. t[ie]c. h[uius]que noscere deiamina voluit. cum ei t[unicam] p[anguine] centauri t[in]tam dedit nec prodeft phero. i[ab]omis: qui gladio uomicam eius aperiunt: quam p[anat] medici non poterant. Multi. h[uius] et e[m]t obefse uellet profuerunt: acum pro- d[ef]te offuerunt. i[ta] non fit ex eo quod datur: ut voluntas eius qui dede- vit appareat. Nec fi[mi]s qui accipit bene utitur: i[n]cirro is qui dedit amicu- dedit. Q[ui]ae h[uius] libido quae auaritia quod farimus aut fubripur[us] ni[mi] so- filio capto aut fine animi motu et cogitatione i[n] ratione p[oficitur]. Ham o[n]s opinio ratio est. et quidem bona ratio fi[mi] uera: mala autem fi[mi] falso et opinio. Sed a deo tantum rationem habemus fi[mi] modo habemus. bonam aut rationem aut non bonam a nobis. Non h[uius] ut patrimonium relinqui[que] sic ratio est homini beneficio deorum data. Q[ui]d h[uius] potius hominibus de- difforbent: a his non c[or]ere voluifient. Inuiſtic[em] autem intempe[ri]t timida- tis quae ſonima offent. A bis uti[us] ratio ſubſset. Medea m[ui]tate[m]s memo- rabantur a nobis h[ero]ice perſone i[nta] ſubduat: ratione neſan[us] ſelera mediantes. Q[ui]d h[uius]tates comice parum ne [temper] in ratione uerant. A parum ne ſubtiliter diſputat ille in eunibo. Q[ui]d i[gitur] faciam. ex ſulſit reuerat. redeam. Non fi[mi] me obſearet. Iſ[le] uero in ſimep[hebi]s: aradem[ico]rum more contra communem opinionem non dubitat p[ug]nare ratione q[ui]m in amor e ſummo ſummatis m[opia] ſuae esse dict paritem habere autem illepidum. in liberos diſſicillen: qui te nec amet nec ſtudeat tui: atque huic in[credibili] ſententis ratiunculas p[ug]gerit. aut tu illum fructu fallas: aut per h[iteras] auertas aliquod nomen. aut per pruillum percutias p[ar]vidum. poſtremo a patre parco quod p[umas] quanto diſſipus ſubentius. tolemo faciliem & liberalem patrem in[com]odum esse amanti filio diſputat quem nec quod par[ato] fallam nec quid inde auferam. nec quendam ad eui aut mariam commoliar. ſi[mi] quicquam ut omni mi[n]os dolos fallariis preſtigias preſtrinuit commoditas p[auris]. Q[uid] ergo i[ft]i d[oli] ad mar[ine] ad fallariis preſtigies. num fine ratione esse p[o]ſuerunt. O pr[er]larum munis deorum ut formio poſſit dicere. Cedo ſt[em]. iam inſtructa mi[bi] p[unt] con [t] corde cons[ha] omnia. Sed ex eamus e[the]atro. uonamus in forum: poſſum

quem dolum

ut P. Claudius appij ceri filius eius & collega lucius: classis maximas pudorunt: cum utio nautigassent. Quod exdem modo euens agamemnoni. Qui cum adiunxerit inter sefreperet: apertis artem obteneret extrispicium: pluvie imperit & rundo rumore aduerfap. ani. Sed quid ueterat? M. Crafib quid accident idemus? divarium obnuntiatione negletat. In quo appus collega tuus bonus augur: ut ex te audire pleo non patis scionter iirum bonum & citem egreium consor. C. ethium notatuit: quæ mentitum auſpiciam ſupcribere. Eto fuerit hoc consquis ſi iudicabat ementium. At illud minime auguris: quæ aſtris ob eam cœm p. r. n. calamitanent maximam cepiffe. Si enim et cauſa calamitanus fuit: non in eo eft tulpe qui obnuntiante? ſed in eo qui non paruit. Veram h. ſuſſe obnuntiationem ut ait idem augur & consor: exiuſe approbatuit. Quae ſi falda ſuſſent: nullam aſſerit poruſſet cauſam calamitatis. Et: nec diva p[ro]cut octem auſpiciam ut monita ut ſigna non cauſas aſſerunt cur quid euensit: ſed nuntiant euensurae nifi priu-deris. Non igitur obnuntiationi et cauſam finvit calamitatis: ſed ſigna obterio monuit crafſum quid euensurum eſſe nifi cauſſet: ita aut illa obnuntiationi nihil ualuit. aut ſi ut appus indicat ualuit: id ualuit ut pectentur h[oc] non in eo g[ener]io-rit. ſed in eo qui non obtemperatuit. Quid h[uius] iſte ueter: quod clariſſimum & inſigne auguratus: unde iubis eſt traditus? Tempe eo romulus regiones dixerit: cum rum urban condidit. Qui quidem romuli h[uius] t. incurium & culeuit a ſummo inflexu bacillum quod ab e[ius] iu[n]t quo caitur ſimilitudine nomen inuenit. cum ſitus eſſet incuria faliorum: que et palatio e[as] deſtigraſſet. in-uentus eſt inter: Quid multis annis poſt romulum priso regnare tarquino: qui ueterum ſcripторum non loquitur: que fit ab atio nanno per iu[n]tum regionum ſiſta deſcriptio. Qui cum pp. p[er]portatam ſues p[er]patere: una ex iis amſſu[n]ſi dicitur ſi recuperaſſe: uam ſ[po] deo daturum: que maxima eſt in umea fracta ſue inuenita ad meridiem [ſpeltans in umea media dicitur confiſſa]. Cumque in my. partes umeam dimuſſet: tris[que] partes auſes obduſſine: quare[m]a parte q[ui] erat reliqua in regione diſtributa minu[bili] magnitudine uam ut p[er]tum uide[m]us inuenit. Qua re celebrata cum uicui omnes ad eum de rebus ſus referent: erat in magno nomine & gloria. Ex quo f[ab]at um et ut eum ad ſe rex p[rae]ſus arcuſſet: Cumque cum centanei ſienham auguratus dixit et cogitare ſe quiddam. Ja poſſet ne ſi vi consuſtunt ille augurato after poſſet repudii. Tarquinius autem dixit ſe cogitasse cotem nonacula poſſet preſidi: tum altum iuſſe expediri ita cotem in comitium allatum inſpectante & rege et populo nonacula eſſe diſſisa. Ex eo euensit ut & tarquinius augure atio nanno ut reatur et populus de rebus ſuis ad eum referet. Cotem autem illam & nonacula deſſam in comitio ſupra[que] impoſitum putat accepimus. Nemo[m]us omnia comburamus annales: ſed h[oc] eſſe dicamus. Quidus deni poterat & de n[os] humanas curare facereamur? Quid quod apud & p[ri]p[er]um et de tibero grato: no ne & augurum & auſpicium comprobat diſſipina? Qui cum tabernaculi

Itio

mei piget. Optimam progeniem priamo repperiſt. extra me hoc dolet. men obè
illos prodeſſe. me obſtare illos obſtqui. O poema tenerum & moratum atq.
molle. Sed hoc minus ad rem. Illud quod volumus expressum est: ut uterina
ri fuerit uera ſoleat. Adeft adeft fax obuoluta ſanguine atq. mendio. mul
tos annos Latuit. Cines reſente oper. et reſtinguie deus inclufus corpore bu-
mano. iam non caſandra loquitur. Iams mari magno clafis cita textur. exi-
tium examen rapit. aduenit. et feru ueli uolaneſbus nauiibus compleut ma-
nus litora. Tragedias loqui uideor et fabulas. At ex ce ipſo non commentitiam
rem ſi factam. eiſdem generis audiui. C. coponium ad te ueniffa diracchio cu
pretorio imperio clafi rhodiè preſſet: cum pimo hominem prudentem atq. doc-
tum eumq. dixiſſe reniſem quendam & quinqueremi rhadorum uarinca-
tum madefactum rei minus. xxx. diebus græciam panguinem rapimas
dirradi et conſionen in naves cum fuor fugientibus & miſprabiliem re-
ſpettum incendioſ fore. Sed rhochorum clafi propinquum reditum atq. do-
mum itionem darr. Tum neq. te ipſum non eſſe commotum marcus & var-
rowem & M. cationem qui tum ibi erunt. doctors homines uehemor. et
per territos. Pauſis pane poſt diebus ex farſalia fuga ueniffte Labienum. qui
cum ineritum exeritus ſuntiauſſet: reliqua uarinationibus breui eſſe con-
feta. Nam et ex horreis direptum effuſumque frumentum: uias omne angi-
portus & conſtruerat: et naves pubito perriti metu conſtendifſt: enactu ad
oppidum repicientes flagrantis oneruarias: quas incenderant milites: qui ſag-
noluerant uidebant. Poffremo ab rhodia clafle debiti: verum uatenſuiffte
ſenifitus. Exponi q. breuiſime potui ſomniij et ſurvis oracula: que carue ar-
te dixeram: quod ambo generum una ritio est: qua cratippus noſter-ubi
ſplet animos homnum quodam ex parte extrinſaue eſſe tractus et hauſtus: ex
quo intelligitur eſſe extra diunum animum humanus unde dictatur. Huma
hi autem cimmi eam partem quae ſonſum: quae motum quae appealum beat
non eſſe ab actione corporis ſeuqatam. Quae autem paps animi eam partem
quae ſonſum rationis atq. intelligens ſi particips eam tum maxime ui-
dere: cum pluviuum abſt a corpore. Itaq. exponit exemplis ueramui uatin-
nationum & ſomnionum: cratippus ſplet rationem concludere hec modo. Sine
octalis non poſt extare officium et munus oculorum. Poffine autem align
oculi non ſingi ſuo munere. Qui uel ſonel ita et uſus ocuſis ut uera corne-
ret: is habeat ſonim oculorum uem cernentium. Item igitur ſi ſine diuina-
non poſt et officium et munus diuinationis extare: poſtet autem quis cum di-
inationem habeat errare aliquando nec uera corneare: patie et ad confirma-
dam diuinationem ſonel aliquid eſſe ita diuinaſum. ut niſi fortuit acri-
diſſe uideatur. Sunt autem eiuſ generis immumerabilia. eſſe igitur diuma-
tionem confitundum est. Quae uero aut coniectura explicantur: aut eueris
animadueru ac notata ſunt: et penem diuinaandi ut ſupra dixi: no nālia

q. p[ro]p[ro]priate. Nemo aliter plus fenst[re]t in quo modo effet autoreritat. Dicte de pythago-
ra. de democrit[es] de porcata. Excepi de antiquis præter xenophonem nominem. ad
unum ueterem achademiam peripatheticos floycos. . unus differunt epiycurus. Quid
uero hoc turpium. q. q[ui] idem nullam censet gratuitum effet utuem. Quid et aut-
quod non mouere Harissimis monumentis teſtata consignat[ur] antiquitas. Cal-
tantem augu[m]em p[er]bit homerus longe optum[um]: eumq[ui] acutem classificis fu-
ſiſt[ur]. At illum auſpiciorum credo ſcientia non locorum. Amphib[us] et moſſus
arguorum reges fuerunt. ſed iſdem augu[m]es. h[uius] ursus in ora maricima cilicie
grecas conſiderunt. Atq[ui] etiam anecbes amphiaraus et tyſias non humiles
et obſturi neq[ui]orum ſimiles: ut apud emu[m]em eſt: qui ſus queſtus cumpu ſiſtas
ſupravit ſententias. Sed clari et preſtantes uiri: qui auibus et ſignis ammo-
niti ſutura dicetant. Quorum de altero etiam apud inferos homerus ait po-
lum pap[er]e. caeteros umbra[rum] uagari modo. Amphiaraum autem ſic hono-
rauit ſama gre[ne]: deus ut habetur. atq[ui] ut ab eius [blo] in quo eſt bumatus:
orat[ur] p[ec]erentur. Quid alio reſ priamus? Nonne aḥelenum filius et caſſon-
dram filam diuina[n]ces habebat. Alberum augu[m]uis alteram menſis incita-
tione et permotione diuina. Quo in genere martio[rum] quos[am]b[us] fravores nobili lo-
ro nat[o]s apud maiores nostr[o]s ſuſtire ſtritum uidemus. Quid polib[um] cori-
tiun[em]. Nonne homerus et diu[m]i multa et ſuſo ad e[tr]iam proficiens mor-
ten predixiſſe commemorant. Ommino apud ueterem qui[rum] poterantur:
iſdem augu[m]ia tenetant. Ut in pap[er]e ſic diuina[n]ces regale ducebunt. ut teſtis
et nostr[o] cimitas: in qua et reges augu[m]es et poſtæ priuati e[m]dem faceruntio-
p[re]di t[em] re[m]ligionum auſtoritate reſerunt. e[m]di diuina[n]tionum ratio
ne in barbaris quidem gentibus neque[]ta eſt. Siq[ui]em et in callia druides
ſunt: e[mi] quibus iſſe diuina[n]tionum h[ab]e[n]um h[os]p[ite]m rum [p[er]a]udatorum co-
gnui, qui & nature rationem quam ph[il]iologiam g[ra]ne appellant notam eſſe
ſibi proficiebatur: & partim augu[m]uis partim conſiſtuit: qu[am] eſſent ſutura
dicetat. Et in perſis auſquarant et diuina[n]ces magi, qui congru[n]antur in fano
tommentandi rumpu atq[ui]que ſeru ſe colloquiend[ia]. Quod e[m]iam iſdem uos quondam
facere nonu[m] ſblebat[is]. Nec qui[q]ui reſ perſarum poſt[em] eſt: qui non ante ma-
gorum diſiplinam ſcientiand[em] percep[er]it. Licet autem videre et genere i[m]dam
et nationes buic ſcientie deſutat[s]. Telmeſus in c[ati]a eſt: qua in urbe excel-
[li]t ar[up]ſic[ui]m diſciplina. Item diſe[m]s in peloponnes[]b[us] fami[li]us die certas baba[
] cum in[da]rum unam. ale[er]um glutidarum ar[up]ſic[ui]m nobilitate preſtantes. In
ſyr[ia] chalde[is] cognitio aſſor[u]m ſbletriat[s] ingemiorum antecellunt. etruria
autem de celo c[ati]a chalde[i]ſt[ill]ime animaduerunt. e[m]dem[os] interpretat[ur].
Quid quibus q[ui] monſtr[i]s oftendatur atq[ui] portentis. Quod i[m] bene apud ma-
vores nostr[o]s ſenat[u]rum rum floretat impu[m] delectent ut de principum
filius ſex ſinguli ch[etr]uvie populi in diſciplinam traderentur. ne ar[ati] tan-
ta pp[er] committent hominum a[mi] religionis auſtoritate abductorur ad mercede

vultures Romulus augur ut apud enmium est cum fratre iem augure curantes
magna cum cura tum cupientes regni dant operam: simul auspicio augurio. In
monte Remus auspicio se deuouerat & scutundam Solus autem bruit at Romu-
lus pulcher maler: Querit auentino puat gens alio volantum Certabant ur-
bem romam remorim ne uocarent. Omnis cura uiris uter esse induparor.
Expeftant ueluti consil committere ſinum Vult omnes auri ſpeftant ad
carceris oral. Qua mox emitat pietis e fancibus curus: Sic expeſtabat ppi-
at aſ ore timetat. Rebus utri magni videtora fit data regni. Interea fol albus
reſeſt in inſtra notis. Exi canaide se radius dedit ut foras lux. Et simul ex
aleo longe pulcherrima prepes Lepa uoluit aus simul aureus exoritur fol.
Cedunt ter quatuor de celo corpora ſanda. Auum prepetibus ſeft pulchriæ
locis dant. Conſpicit inde ſi b data Romulus inſa proprio Auspicio regni ſta-
bilitas cama ſolum. Sed h unde buc digneſſa et eodem redeat oratio. Si mi-
queam disputire ſobrem quicp fiat et tantummodo fieri ea que commemoruij
docean. Parum ne epicuro carneradi ue respondeam. Quid ſi etiam ratio coſtat
artificioſe preſſionie facili: diuine autem paulo obſtueri. Quae enim exis-
ſu fulvoribons quae portatis quae aſtris preſentuntur: hæ notuta ſunt obſuari
one diuturæ. Aſſect autem uetutas omnibus in rebus longimque obſuatione
incrediblem ſcientiam. Quae poterſe etiam ſine motu aſt impuſt deorum
cum quid ex quos evaniret et quid quamq[ui] rem ſignificet crebra ammaderſione
perſpectum. Alcera diutatio et naturalis ut ante dixi que p[hy]ſica diſputandi
pubtilitate reſenda eſt ad naturam deorum: a qua ut dota[mi]nis ſapienti ſimis
q[ui] placuit hauſtos aminos ex libatos habenus. Cumq[ui] omnia completa et referba
ſunt etono ſensu & mente diuina: neceſſe et coſitione diuinaſ amn[io]s auſ
humanos eduoveri. Sed uigilantes amni: uio neceſſatibus ſuunt diu[n]
guntq[ui] ſe a p[si]cietate diuina uinc[hi] corporis impudic. Rarum et quoddam ſoi
dorum qui ſe a corpore auocent et ad diuinaſ rerum coſitionem cura omni
ſtudiaq[ui] radiantur. Horum ſunt auguria: non diuini impetus ſed rations hu-
mæ. Nam & natura futura preſentit ut aquarum fluxiones: ut deſapra-
onem futuram aliquando exu aſt terrarum. Alii autem in ſep. exeritati ue de
atheniens[ati] ſolone accepi minus orontem tyramn[em]dum multo ante proficiunt: quos
prudentes poſſumus dicere: i. providentes: diuines nullo modo poſſumus: non
plus q[ui] miles ſum talem: qui ut obiueratores ſus convinceret: ofſenderet etia
philosophum ſi ei commodum effe p[ec]umam facere poſſe. omnem olem ante q
ſlonem exiſſent in agro milesio coemſſe dicitur. Ammaderuerat fortaſſe q[ui]
dam ſcientia olearum ubertatem fore. Et quidem iem ſimus deſſetionem ſibi: q
Aſtivare reſonance ſalta et predixiſſe ſoetur. Multa medici multa gubernatons
agricole etiam multa preſentunt. ſed nullam eſtorum diuinationem uoco. Ne
illam quidem qua ab anaximandro p[hi]ſico moniti lacedoniij ſunt: ut urbem &
telta inquuerent: armat[i]p[er] in agro excularent: quod tememotus inſtanet: tum cu

et inſi exerim comiſſi.

inelligit ut factum sit non id quod superstitio fed id quod phyllic dictur causera eterna rerum. cur et ea quæ prierentur factum sunt: & quæ instant fiant: & quæ fit quod futura sunt. Ita fit ut oblatione notari possit: quæ res quæcunque plerunt consequatur etiam in non temper. Nam id quidem affirmare difficile est etiam quæ causeris uerifermiles rerum funerarum cerni tantum abbati qui aut prierem eis aut in quiete uideant. Prescreva cum fato omnia fiant: id quod alio loro ofterdetur: sìquis mortalis possit esse qui colligationem causerum omnium perspiciat animo: nihil cum profeso fulvet. Qui enim teneat causerum rerum funerarum, idem neceft et omnia teneat quæsura futura sunt. Quod cum nemo facerit dens possit: relinquentum et homini ut sibi quibuscumque consuetudinem dederantur. Inibus causerum & notas cernunt: ad quas adhibuit memorem et diligenция ex monumentis superiorum efficacium et dimittio: quæ artificia datur extorium fulgorum oftentorum honorum celestium. Non est igitur ut mirandum fit ea prebentiri a diuinaibus quænum sunt. Sunt enim omnia: fed temporæ abfunt: atque ut in temibus ins meſt eam rerum quæ ex his proſignunt: ſic incaufis conducere sunt res futura: quæs et futuras aut concitata mens aut pluta ſomno cernie: aut ratio aut concreta proſentit. Atque ut iij qui ſolis et lume reliquioj quæ ſderum ortus oblitus: motusque coronunt: quo quid? temporæ eam futuram ſi multo ante predictum: ſic qui cursum rerum euerenturque consequentiam diuinaicitate præfatuta: notauerunt aut temp aut ſi id difficile est: plerunt. Qæ ſi id quidem conceditur nonnunçere quid futurum ſi intelligant. Atque hec quidem et quedam eiuſmodi argutentacur ſit diuinaio ducuntur a fato. Alia natura autem alia quidam ratio est: quæ docet quanta animi uis priuunda à corporis ſubbus: quod maxime contingent aut dimentibus aut mence permotis. Ut enim deorum animi ſine oculis ſine auibus ſine hingua ſentiret moer ſe quid quijs ſentiat: ex quo fit ut homines etiam cum raci optent quid aut nuerant non dubitent: quin dij illud exaudiant: ſic amini hominum cum aut ſonno ſoluri uacant corpore aut mence poni per ſe ipf liber incieati mouentur: cernunt ea q[ui] permixi cum corpore amni videre non poſſunt. Atque banc quidem rationem nature: difficile est fortafetueruere ad id perus diuinationis: quod ex parte p[ro]ſectum dictumus. Sed tamen id quod rnatatur quantum poteſt. Poſſidonium effe cenſet in natura ſigna q[ui]dam rerum futurarum. Ut enim coſt accepinus ortum canicule dilugenter, quod amni ſolere ſeruare conſiduamos capere ut tribit ponticis beruadles: palubris no an p[er]ſtilens amni futurus fit: Nam ſi obturiori q[ui] caliginosa (betula exiſterit: p[er]ſue et concrevum ede cum ut c[ui]p[er]iatio graniis et p[er]ſtilens

Sim autem et per lucida stella apparuerit: significari celum est: cense punumque et ppea palubre. Democritus autem censet papienter infortunie ueteres ut bofianum minimatarum inacerentur extra: quorum ex habitu atque colore tum palubritatis tu peptilentie signa percipi, nonnunq etiam que fit uel fortilitas agronim uel fertilitas futura. Quae si a natura profecta obstruatio atque uibus agnouit: multa afferre potut dies: que annaduertendo notaventur: ut ute pacuianus: qui in dyft phyficus inducitur: minime naturam rerum cognosſe uideatur. Nam iftos qui lmes auum moelligunt: plus ac ex alieno ieore papiunt: ex fuo: magis audienduy ſa auſtultandum cenſo. Cur queso cum ipfe paucis interpoſtis uerſibus dicas patis luculentc. quicquid est hoc omnia animat: format alut auget: creat ſepe lit recipit: in ſeſt omnia: omniumque idem pater: induentes eadomus oruntur de intero ac eodem occidunt: Quid et igitur cur cum domus fit omnium una etque ſonumis: Cume ammi hommi ſonper fuerint futuri: ſint: cur bi quid ex quos eueniat: & quidquam rem ſignificet perficere non poſſunt: ſi habui inquit de diuinatione quae dicerem. Nunc ulla teſtabor: non me ſonbilegos neq eos qui queſtus cuaſa hariolentur: nec pythanantichos quidem quibuscumque eos qui queſtus cuaſa hariolentur: nec pythanantichos quidem quibuscumque eos non ab eodem ſancimarſim auqumem non incanos auſpices: non de ciro astrologos: non ſi flacos coniectoros: non inter pretes ſonmiſorum. Non enim ſunt bi aut ſrientia aut arte duimi: ſbd pufſitioluares: impudentes & harioli: aut inerte aut infami: aut quibus epeſtas impat: qui ſbi ſpinitam non papiunt: alteri monſtant uam: quibus diuicias pellicitur: ab iis dragmas ipſi peunt: de his diuicibus ſi bi deducant dragmam: reddant cetera. Atque hoc quidem emimus: qui paucis ante uerſibus ee deos cenſe. Sed eos non curare opinatur: quid apat humanum perus. Ego autem qui & curare arbitror & monere etiam ac multa predicere: leuitate: uameate: malita ex cluſam diuinationem puto. Quae cum dixiſſet quintus: preclare tu quidem moſt paratus: ~

M. T. CICERONIS DE DIVINATIONE LIBER PRIMVS EXPLI-
CIT: SECVNDVS INCIPIT.

VERENTI MIHI / MVLTVM Q. ET COGITANTI QVA-
nam re poſſen prodeſſe plurimis: nequando intermitterem
conſulere reip: nulla maior occurrebat: ſi ſloptimanum arti-
um uias traderem meis cuibus. Quod compluribus iam libris
me arbitror conjucleum. Nam et cohortati ſumus ut maxime
potuimus zed pbye studium eo libro qui est inſcriptus hortenſus.
et quod perus philopbandi nimme arrogans: maxime & contans & elepas
arbitrare mutur: quatuor achademicis libris oftendimus. Cumque fundamenti

Nota quo ordine M. T.
ſua in p[ra]a operu copioſut.

de achademis.

9

34 f3

aceralem appellare fed nihil opus est. Ut enim ipfa philosophia multa uerba gre-
comum scie forites pater latino smone tritus est. Ergo 5. diuætici ducet non
diuui. Quid cum quæitur qui fit optimus reip status, que leges qui moves aut
utiles aut mutiles. aruspices nec ex heuristica arceffbour: an principes statuet
et delecti iur periti rerum cimilium. Qo. fit earum rerim quae subite sen-
flibus fuit ulla diuimatio est nec earim quae artibus continetur: nec earum
& in phia differuntur nec earum quae in rep uersantur: quarum rerum fit nis
proflus meelligo. Nam aut omnium debet effo: aut aliqua ei materia danda
est inqua uersari posuit. fed nec omnium diuimatio est ut ratio dictu: nec loo
nec materia inuenitur: cui diuinationem preficere poſtibus. Vide igitur an
ulla fit diuimatio. Eſt quidam uliſgaris in hanc forientiam uerſus. Bene qui
conuiciet uatem hunc perhabeo optimum. Num igitur aut quae competas im-
ponteat uates melius conuiciet & gubernator! aut morbi naturam acutius
& medicus aut belli administrationem prudentis & imperator comethura af-
quecur. Sed animadueri quinque te cume ab his comethuris & habentur
artem atque prudentiam & ab iis rebus quae penſibus aut artificiis peripentur
abducere diuinationem, eamque deſinire. Diuinationem eſſe earum rerim
productionem et preſentionem quae eſſent fortuité. Primum eodem revolueris tiæ
et medici et gubernatoris & imperatoris preſonſo et rerum fortuitarum. Humis
eut aruspex aut augur aut uates quis aut ſommians melius conieorit aut
e morbo erufuram gemitum aut e periculo nauen! aut ex infidio exercitum &
medicus & gubernator & imperator. Atqui ne ulla quidem diuinaitis eſſe di-
cetas. Vontos aut imbres impendentes quibuitam preſonſi figms. in q noſvo
quedam aratea monituri a te proumiata ſunt: et ſi bec ipfa fortuit ſunt. ſie
trancs enim non ſemp eueniunt. Quae eſt igitur aut ubi ueretur fortitanum
rerim preſonſo: quam diuinationem uocas quae eim preſentis aut arte aut
ratione aut uſu aut coniectura poſſunt. Et non diuinae tribuenda putas ſed por-
tis. Iſa relinquitur ut ea fortuit diuari poſſunt: quae nulla nec arte nec
ſapientia prouideri poſſunt. Ut figuis. Marteſtum illum qui ter consful ſiut multis
annis ante dixiſſe naufragio eſſe periturum: diuinaſſe profetto. Nulla enim arte alia
id nec ſapientia ſire potuiffte. Talium g. rerum: quae in fortuna poſſet ſiunt preſen-
ſio, diuimatio est. Potest ne igitur earum rerum quae nihil habent rationis quin
future ſiut eſſe ulla preſonſo. Quid eſt enim aliuſd fors. quid fortuna quid caſus q
euenus. niſi cum ſic aliquid cecidit ſic euenit ut uel non cadere atque euenire uel
alioer cadere atque euenire potuerit. Quomodo g id quod tenere fit certo caſu et uo-
lubilitate fortune preſentis et produci potest. Medicus morbum inque ſcencem ra-
tione prouidet inſidias imperator. tempeſtates imperator! & tamen iij ipfa ſpe fallun-
tur qui nihil fine certa ratione opmantur: ut agricola cum floren cœu viidet
bacam quos ſe uifum putat. Non fine ratione ille quidem. fed nominis eam
fallitur. Qo. ſi falluntur iij qui nihil fine aliqua probabili coniecturae ratione

dicunt: quid exisfimandum est de comectura eorum qui extis aut auibus aut ofte
tis aut oracis aut Bonnus futura preſentium. Non dume dico, ut eſt ſigna nulla ſint.
ſiſtum ieris coru cantus, uolatus aquile ſtelle triadito, uoces ſurenum. ſortes
ſonnia de quibus ſingulis dicam uio loco. Nunc de univerſis qui poret ſideri quaj
futurum eſt quod neq cauam habet ullam, neq notam cur futurum ſit. Solis de-
ſetiones uens hune predicuncur in multos amos ab ills qui ſiderum motus numeris
perſequuntur. Ea predicunt emm quae nature neceſſitas pefura eſt. Vident ex com-
ſantiflmo motu hune: quando illa e regione ſolis ſalta incurvat in umbram terre: que-
eſt mea notis ut eam obſturari neceſſe ſt: quando eadem hune ſubieth atque oppoſte.
ſuh noſtris oculis eius lumen obſtueret, quo in ſigno queq errantium ſellarum quocq
tonporum futura ſt: qui exortus, quocq die ſigna alioius aut qui octaſus futurus ſt:
hec qui ante dicunt: quam rationem ſeduncur wides. Qui theſurum muereat,
aut heredatam veneturam dicunt, quid ſequuntur: aut in qua renum natura
met id futurum? Q[ui] ſi hec ex quocq ſunt eufdem generis habent aliquam tale
neceſſatem: quod e tandem quod caſi fieri aut ſorte fortuna puetus? Nihil
enim eſt tam contriveri rationi et confiantie, ſ fortuna ut mihi ne in deum quid eade-
cadere uideatur, ut piet quid caſi et fortuito futurum ſit. Si enim ſit certe illude-
uenit. Sin certe euveniet, nulla fortuna eſt. Eſt autem fortuna. Renun igitur ſouti-
tarum nulla prehenſo eſt. Aut ſi negas eſſe fortunam et omnia quae ſunt, quae
futura ſunt ex omni eternitate deſinita. Dicis eſſe fataliter. Muta definitionem
diunations: quam ducbas eſt preſſionem rerum fortuitarum. Si enim nibil
fieri poeſt nihil acridere nihil euvenire niſi quod ab omni eternitate corum ſiut
eſſe futurum raro tempore: quae poeſt e ſe fortuna? Qua ſubieth qui loas eſt diui-
nationi: quae ac rerum eſt duim ſoutituarum prehenſo. Quand dictas omnia que
fiuerent futura ueſt fato contineri. Aniue pane et plenum ſupernationis fati non ſpm
Sed tamen apud ſorycos deſiro fato mulca dicuntur: de quo alias. Nunc quod neceſſ
eſt. Si omnia fato: quid mihi diuinaio predeſt? Quod enim is qui diuimat precurit: id
uero ſuorum eſt ut ne illud quidem ſi am quale ſit. Quod deiotarum neceſſarum
noſorum ex itinere aquila reuocavit: qui niſi reuensſe in eo concilii ei cubandu
fuſſet: quod proxima node coruit. Ruma igitur oppreſſus eſt. At id neq ſi fatum
fuerat effuſſe: nec ſi non fuerat in eum caſum mcidiffte. Quid g[ui] admiuſt diu-
natio. Aut quid eſt quod me moneat aut fortes aut extra aut ulla preſidio. Si
enim fatum ſiue classſes pp. ro. bello punico primo altera naufragio altera pe-
nis: preſſam interire: etiam ſi tripudium ſhauſtum pulle fetiſſet. Lume et
P. ludio consſulibus classſes tamen interiffent. Sin cum auſpiciis obtemperatim eſ-
ſt interiture classſes non fuerunt: non interierunt fato. Vultis autem omnia
fato. Nulla igitur eſt diuinaio. Q[ui] ſi fato bello punico ſtundo exeritum p[er]no.
ad lacum conſinuum interire: num id utari potuit. A[fl]i flaminus consſulbis
ſignis eſis auſpiciis quibus p[er]nare prohibetur paruſſe. Certe potuit. Aut
igitur non fato interit exeritius pp. ro. mutari emm fata non poſſint: Aut ſi fato

eiusmodi ab usu et specialex actis audiuimus. Ab aqua aut ab igitur pericula momentum heredatæ cum damna denuniant.issimafamiliarem et utile tradiunt. Caput iecors ex omni parte diligens sime confidentem. Si vero id non est inuentum. nihil purant accidere potuisset. Tristius hec obediari cœcere non potuerunt ut puftra docui. Sume igitur artis invenita non uerufatis: si eftars ulla rerum incognitavum. Cum rerum autem nā quam cognationem habent quid ut uno consensu unda fit et continens. Quod hideo plicatus. Philippi eis et maxime qui omne quod eſſe unum et dixerunt. Quid habere mundus poterit cum thesauri inuentione comuntum. Si enim ex extis pectume mihi amplificato oftenditur id est fit natura: primum exta ſint consilia mundo. Demet meum luerum naturam rerum continetur. Nonno pudet phyllos hoc ducere. Ut enim et fit aliqua in natura rerum contargio quam eſſe concedo: multa enim ſtoyci colligunt. Nam & muſculorum iecuſula bruma dicuntur augeri & puleium aridum floreſtque brumali usbo die & inflatas rumpi ueſculas & ponina malorum quæ in bis medus incluta piant in contrarias partes ſe uerbere iam nervus in fidibus et illis pulſis renbare alios ofteis & condilius omnibus contingere: ut cum luna panteo crescant parientem, deoefiant: arboreque hiemah tempore cum luna ſimul procreantur quia cum exſiſtate piant: competine cedem putentur. Quid de fœvis aut de marinis eſtibus plura diu quorum acceſſus hunc motu gubernantur. Sexcenta licet euſiimodi profere: ut diffutum rerum cognitio naturalis apparat. Demus hoc nihil enim punc diſputationi aduerfat. Num etiam ſi fiffium auſiſdam modifi ſuerit in iecore lucrum ofterat. Qua ex cognatione naturæ et qui concerunt deo consinuam: quam patiam graenam appellant convenire poterit: aut fiffium iecoris cum lucello meo: aut meus quænamque cum celo terra rerumque naturæ. Concedam hoc eſpum fluis & magnam naturam cùſque fecerò. Et uallam eſſe convenientiam naturæ cum extis conceſſo. Sed tam eo conceſſo qui euenit: ut is qui impartine uelit convenientem hec anmebus ſuis invocat. Hoc erat quod ego non rebat posse diffobui. At hec fœtive diffobuitur. Pudera me non tu quidem: cuius etiam memoriam admiro: sed chryſopi antipare potiſdonij: qui idemitue quidem dicunt: quod eſt autem à certa boſtiam deligenda ducon eſſe unim quandam ſcientientem aduimam: quae tota consufa mundo ſt. Iud nuro multo etiam melius quod et a te uſurpatum est et diatur ab illis: cum imo-lane qui piam uelit cum fieri extorium mutationem ut aut abſit aliquid aut ſuper-persit. Deorum enim numini parere omnia. Haec iam mihi credo nec anidere quidem exiſtimant. An cefſis eumdem iutulum fr. alius delecter fine capace iear inuenturum: si alius cum capite: haec deceptio capitis aut acceſſo: ſubito ne fieri poterit: ut ſe exta ad imolatavis forſum am accommodentur. Non p[rae]piciens aleam quandam meſte boſtus deligendis: preſtim cum res ipſa docentur. Cum enim trifſſima exta fine capite fuerunt: quibus nihil uiderat eſſe audivus: proxima boſta lutatur (pe pulcherrime) vbi iegatur ille mng uoperorum extorium: aut q[ui]tam ſubito fadæ eſt decorum tanta placatio? Sed affeas in tauri optimi extis imolante caesare cor non ſuſſle: id quia non potuerit accidere ut fine corde ultima.

illa univeret, indicandum esse tamen interiffle cor cum imolaretur. Quo fit ut alterum
intelligas fine corde non potuiffe bouen uioere: alterum non uideas cor fubito non potu-
iffle nescio quo auolare. Ego emin poſſum uel nesſire que uis fit corde ad unuendum
vel ſuppucari contabum aliquo morbo bovis exiſe et exiſium et uegetum cor et diſtinſi
cordis ſuſſe. Tu uero quid habes, quare pures ſi paulo ante cor fuerit in tauro opimo: ſub-
to id in ipſa immolatione interiſſe. An q. affeuit uoffitu purpureo es cordem ceporem upe
corde privatus et. Vrbem pere mibi credo proditis: dum caſtella defenditis. Nam dum
aruspicinam uernam eſſe multis: Philologiam totam peruertitis. Caput et in ieore:
cor in exis. Iam abſtederim ſimulae molam et umum inſperſtris: immo iam ut unum
inſpexeris. Deus id exiſtet, uis aliaqua conficiet aut excedet. Non ergo omnium inter-
tus atque obiutus natura conficiet. Et erit aliquid quod aut ex mihilo oriatur: aut in
nihilum ſubito occidat. Quis hoc p[rae]ſiis divit un[ſ]g. Aruspices dicunt: bis igitur q[ui]
ſtis credendum iſtque potius exiſtimas. Quid cum pluribus deis imolatur? Quid et-
dem euement ue uſteur alij alij non luteur? Quae autem in constancia deorum eſt
ut primis minentur exis: bone promittant ſtundis: aut tanta inter eſ diuſto: ſpe-
etam inter proximos: ut apollinis exca bona ſit diane non bona. Quid et tam per-
ſcum q[ui] cum fortuino hoſtie adducantur: tallia cuius exca eſſe: qualis cuius: obteu-
hoſtia. At emin ipſum habet aliquid diuini: quae cuius & hoſtia ottingat tangi in for-
tibus que cu ducantur: mox de fortibus: et tu quidem non hoſtianum caſum c[af]iſ-
mas fortium ſimilituam: ſed inſirmas forſes collatione hoſtiarum. An cum inqui-
melium miſtimus qui aſſerut agnum quem imolemus: is mibi agnus aſſertur qui
habet exca rebus accommodat. Et ad eum agnum non caſu ſed duce deo ſtrius deducat.
Nam ſi caſus in eo quas eſſe dias q[ui] fortem quandam deorum uoluntate cominuam: do-
lebis tandem ſtoycos noſros epicureis irvidendi ſui facuſtatem dediſſe: non emin ignoris
q[ui]ſta derideant. Et quidem illi facilius facere poſſint. Deos emin ipſos iorandi cauſa-
induxit epicurus perſuados et perfabiles et habitantes tanquam ineer duos mundos proper
metum ruinam: eſque habere putat eadeam membra que nos: nec ullum ufum habere mem-
borum. Ergo h[oc] circuitio quodam deos cellens, rube non dubitat diuinationem cellere.
Sed non utrici ſbi diuinitatem conſtat: ume ſtoyci. Iſplus emin deus nihil habens nec ſui nec
alieni nececi non poeſt hominibus diuinationem impertive. Vefter autem deus poeſt im-
pture: ue nihilomimus mundum roſat & hommibus conſulat. Cur iſtur uos inducitis
in eas c[ap]tiones quas nunc ex [p]roſcience[s]. Jta emin cum magis propant concludere ſblone.
Si dij ſunt: et diuinaſt. Sunt autem dij. eſt g[ui] diuinaſt. Nulla eſt probabilitius: non
autem diuinaſtio. Non ſunt g[ui] dij. Nide q[ui] temere committant: ue ſi nulla ſiſt diuinaſtio.
nulli ſint dij. Diuinaſtio emin porſicue collitur: deos eſſe retinendum eſt. Atq[ui] hec exiſ-
pica diuinatione ſublata. omnis aruspicina ſublata eſt. Oſenea emin ſequuntur & fulguſi
Valer autem in fulguribus obſtratio diuturna. in ofſentis ratio pleruntque conſiſtunt
quae adhibentur. Quid et iſtque quod obſiutam ſiſt in fulgure. C[el]um in ſtquerim p[ro]
duſiſerunt hecruſt. Facile id quidem ſint quatuor quas nos habemus duplicare. Poſt uide
iterum facere: ue ex eo d[omi]nent fulmen qua ex parte euemſſe. Primum id quid intereſt?

preindicent, hoc in gratia fit publice constitutis accufationibus, qui graves et non possunt, nisi essent voluntarij. Quo circa melius et rationes referi caufamex- ponii consfrribus integram tamen legem accufatori inducantur. Pomp. Sed patis tam disputatum est de magistratibus: nisi quid forte defiderat. Pomp. Quid si nos ac- cimus? Locus iste tamen admonet quid tibi fit deinde dicendum. Ti. Mibi est De iudicibus arbitror pomponi. Id est enim undum magistratibus quod de ium pp. 10. quonadmodum instituisti dicendum nihil puta. Quid tandem hoc loco est: quod requiras? Popp. Ego ne quod ignorari ab ipsis qui in rep. uerantur turp- simum puto. Nam ut modo à te dictum est leges à librarum lego. Sic animadu- to quod in magistratibus iugire fuerit tantum papeque quanquam appar- tores velint. Quamobrem igitur de sacrorum alioratione dicendum putasti. Quomâ de religione leges propofueras faciendum tibi et ut magistratibus lege continueris de postfate tum iure disputes. Ti. Faciam fa bruitur igitur consi qui poterò. Nam pluribus uorbis scripſte ad paternum tuum. M. unius podalis peruit meo quidem in- dicio & dilugenter. At de iure naturæ cogitari p nos et que ducere debemus de iure. p.r. que redita fuit et tradita. Pomp. Sic profecto cenſo: et id ipfum quod dictis expelto.

M. T. CICERONIS DE LEGIBUS LIBER TERTIVS ET VULTIMVS FINIT.

mum bonum in uoluptate ponatur. Sed sime hoc institutionem amicitis omino non posse reperius. Quapropter si ea quae dixi sble ipf clariam et illustriam sunt fi omnia dixi hauſta e ſonre nature ſi tota oratio nostra omnem ſibi fidein ſonibus confirmat: idet incoRUptis atq. meqvis cefibus. ſi infantes pueri, muie ei am beſtè pere laquuntur magistra ac duce naturi nihil eſſe prosperum niſi uoluptatem mbi afterum niſi dolorem: et de quibus neq deprauate iudicant neq corruptè. Nòs ei q. maximam gyatiam habere debemus: qui hoc exaudiea p[ro] uoſe nature ſc eam ſi me graniter q[ui] comprehenderent: ut omnes bene p[ro]nos in uiam placute tranquille quiete beate uite deduceret: qui quod tibi panim uiderur eruditùf: ea cauſa eſt: p[ro] nullam eruditionem eſſt dixit: niſi quae beate uite diſiplimam iuuanet. An ille tempus aut in poeis euoluerunt ut ego et Triariuſ, te hortatore facimus consumeret in quib[us] nulla ſblida utilitas omnino p[er]ueriis delectatio aut ſt ut p[ra]to in muſicis geometria numeris aft[us] contereret: Quae et a ſuſi initius profecta uera eſſe non poſſunt eti[que] ſeffent uera, niſi afterent quo iocundius idet quo melius uuicremus: ea q[ui] atque perſquerentur uiuendi artem tamam tamq[ui] operofum & p[er]inde fruendi p[er]uam re- linquent. Non ergo epiſtus inoruditus: ſed hi inſdoti: qui quae p[er]ueros non diduciſſt: tupe eſt: ea p[er]utant uſiſ ad ſententem eſt diſſenda. Quae cum dixſſet: explica- u inq[ui] ſententiam meam: et eo quidem confilio tuum iudicium ut cognoferem. Quae mibi facultas ut id meo arbitratu facerem ante hoc tempus num[em] eſt data.

M.T. CICERONIS DE FINIBVS BONORVM ET MALORVM LI
BER PRIMVS EXPLICIT: INCIPIT SECUNDVS EIVSDEM.

IC CVM VTERQVE ME INTVERETVR: SESEQ.
ad audiendum ſignificarent parat[os]: Primum inquam deprecet ne
me tangit, p[ro]p[er]tis p[er]uotis p[er]cholam uobis aliquam explicaturum. Quat
de in iſſis quidem p[er]cholam magnopere unq[ui]am probat[ui]. Quando em
Socrates qui p[er]uenſi p[er]ch[ui]que iu[n]que p[er]oct: quicquam tale ſeit: e[mi]
eat ut em: qui tum p[er]ch[ui]que nominatam etur. Quorum e[m] numero p[er]mi[n]i eſta
ſus leoninus gorgias in conventu poſtere queſtionem, idem iubere dicere /qua de
re quis ueller audire. Audax nepotium, dicerem impudens niſi hoc inſtitutum
poſtea cru[n]nlatum ad p[er]ch[ui]noſtos eſſet. Sed et illum quem nominam et ceteros
p[er]ch[ui]tas: ut e[m] p[er]latone intelliqi poſet, l[u]ſis uidenus à Socrate. I[bi] em percontat
de atq. meqvisando eliciere p[er]lebat eorum opiniones quib[us] cum diſſerbat: ut ad
hoc que hi reſpondiſt, ſiquid uideretur diceret. Qui mos cum à p[er]ſonibus no
eſſe requeat /Arceſilas cum reuocavit: inſtitutus ut hi qui ſt and[ie] uellerent
non de ſe quererent: ſed iſſi dicerent quid ſenirent. Quod cum dixiſſent: ille
contra. Sed qui audiſtabent quoadp[er]oentem defendebat ſententiam p[er]uam. A[pi]ct

faciis et in medio scribif amicitif prefchium iam conuenere non poteris odium autem & miudicham facile uitabis. Ad eam emm rei ab episcopo precepta dantur et tamen non tantis uelbigalibus ad libertatem uerens eis fine hæc pilæden amicæ multorum te benivolence preterane & tuebere amumet. Atque cum vocatione ut dictur qui cum antuna qui cum occulta omnia Tertum optime delectam cum medico amico. Sed fac uta est non importuna. Quid ad uilutatem tantæ pecunie Vitæ de igitur si amicitiam flua caritate metiare: nihil est præfantiuïs! Si emolumè to lummas familiaritates prædiorum frutæsborum mercide superavi. Me igitù ipfum ames oportet non mea: si ueri amici futuri lumus. Sed in rebus aperißimi nimium longi lumus. Perſado enim et conclub neq uirtutib neq amicitiis uti locum est si ad uoluptatem omnia referant: Nihil pretenda magnoper dudum. Attamen necui loco non uideatur est repofum: pauca etiam numc ducit ad reliquum ovationem tuam. Quoniam igitur omni ſententia pite ad beate uide dum referit id est umm expeſtentes homines ſt ad hoc frudium concluduntur: Beate autem uinere alij in alio, uos in uoluptate ponitis. Iam conſa omnom inſoelicitatem in dolore. Id primum videamur beate uinere ueſtrum quod ſi. Atque hoc dabitif ut opinur si modo ſi aliquid est beatum. Id oportet eum ponim in potestate ſapientis: Nam si amici uita beata potest: beata est non potest: Quis enim confidut ſtemper ſbi illud ſtabile et firmum permanſum: quod frugile & caducum ſie. Qui autem diffidet perpeuitati bonof ſluorum timeat ne cœste est ne amillis illis ſi miſtr. Beatus autem est in maximarum rei time re nemo potest. Nemo igitur est beatus potest. Neq enim in alia parte ſim perpeuitate temporis uita beata dici ſblet. Nec appellatur omno uita beata niſi confecta atq. abſoluta. Nec potest quifquam alij beatus est: alij miſtr. Quem exſimimabit posse ſt miſtrum est: beatus non erit. Nam cum (bene ſt. flut) ta beata uita: tam permanet & ipfa illa effectrix beate uite ſapientia: Nec expect uleimum tempus etatis: quod Croesb ſcribit herodotus preceptum à blone: Eten quemadmodum tute chicet: negat epicuris diuutuitatem quidem temporis ad beate uinendum aliquid affene: nec minorum uoluptatem peripu in bruitate temporis: & si illa ſi ſentiterna. Hæc dicuntur inſtantiffime. Cum enim lumnum bonum in uoluptate ponat: negat inſinito tempore aetatiu uoluptatem fieri maiorem & fineo atq. modico. Qui bonum omne in virtute pomer: is potest dicere perfici beatum uitam perſectione uirtutif. Negat enim in ſummo bono affere movementum diem. Qui autem uoluptatem uitam effectam beatam putabit: qui ſibi is conuenet: ſi negabu uoluptatem creſer longi quittatem? Igitur ne dolorem quidem An dolor longijimne quif miſtrium: uoluptatem non opetabur ementem diuutural facte. Quid est igitur: cur uita ſtemper deum appella epicuris beatum & seternum. Dempta emm eternitate: nibilo beatior uippiter & epicurus. Ut enim ſummo bono frutur id uoluptate. At enim hic etiam dolore. At eum nihil facit. Ait enim ſt. in matu

quod hoc habu eis etiam

dixi. Eft tamen et perundum naacum: mulcops nos ad se expeſtandam magis hó-
tatur & ſuperiora omnia. Sed ex hoc primum error tollendus et nequis ſit qui
eſtinee ut duo ſint ultima bonorum. Ut enim ſicui propoſum ſit confirmat ha-
ſtam aliquam aut pagidam ſicut nos ultimum in bonis dictimus: ſic illi facere
omnia quae poſſint ut colliniet. huic in einſimodi ſimiludine omnia ſint
facienda ut colliniet. & tamen ut omnia faciat: quo propoſum affoquatur.
Sed hoc quaſi ultimum quale nos ſummum in uita bonum dictimus. illud autem
ut ferat quaſi ſeligendum non expeſtendum. Cum autem omnia principia offica
a principiis nature proficiscentur: ab iſdem neceſſe et proficii iſpam ſapienta.
Sed quemadmodum ſpe fit: ut is qui commendatus ſit aliaui pluriſ cum ſicur
qui commendatus ſit illi illum a quo ſit: minime mirum et primo nos ſapienti
commendari ab initijs nature. Poſt autem iſpam ſapientiam nobis canionem fieri
& illa ſint a quibus adhanc uenerimus. acus ut membra nobis iea data ſint. ut
ad quandam rationem uendi data eſt, apparent: ſic appetitio ammi: que hon-
me gryoc nocatur non ad quodius genus uite. ſbd ad quandam ſonam uendi
widetur data. Itemq. & ratio et perſulta ratio. Ut enim hujusmodi adio: paleaevi
motuſ non quiuſ: ſed certus quidam et datus: ſic uita agenda et aeto genere ſi
non quolibet. Quod genus convemens contemaneum dictum. Nec emmugubone
tioni aut mediſine ſimilem ſapientiam eſt arburamur. ſbd adioni illi poſtui qua
modo dixi et paleationi ut arte in ipfa inſit: non foris pectur exſorem. atque
eſtatio. Et tamen et eciam alia cum bis iſpis artibus ſapientis diſimiludo: ppea
gi in illis quae reſe faſtus ſint, non continentur tamen omnes pantes & quiſ con-
stant. Quae autem nos aut reſa aut reſe faſtus dicamus ſpiacon: illi autem ap-
pellant cathortoma: omnes numeros uirtutio cominent. Sola enim ſapientia
mi ſe tota converſa eſt: quod idem in ceteris artibus non ſit. Inſitie autem mediue
et gubernationis ultimum cum ultimo ſapientie comparatur. ſapientia onim et
ammi magnitudimen complectiaw et uſtitiam. et ut omnia quae homin am-
dant inhae eſſe iudicet: quod idem in ceteris artibus non contingit. Tenore aut
uietures eus iſpas quarum modo mentionem ſeri: nemo poterit: niſi ſaturerit niſi
eſſe quod inſorſit aut diſferat alud ab alio preter honeta et turpia. Videamwe
nunc & ſint preclare illa iis quae iam poſſi conſquentia. Cum enim hoc fit exſe-
mum ſenti enim credo me iamdii quod telos græcos dicit / id dicere cum
exſorem tum ultimum tum ſummum lucebit eciam hiem, p[ro]ſtremo aut
ultimo diſcre. Cum enim hoc fit exſorem congruere nature conveniunt[ur]
uiuere: neceſſario ſequitur omnes ſapientes ſperſor fielicker ab ſluſe ſotunæ
uiuere: nulla re impediri nulla prohiberi nulla egere. Quod autem continet
non magis eam diſiplinam de qua loquor: ſutam fortunæ p[ro]ſtremo idem
ut quod ſoneſtrum ſit ad ſolum bonum iudicemus. Pocorſ quidem ſiſt et copioſt
et omnibus eleſiſſimis verbis gravuſſimis ſententiis Rhetonice et auger et
omari ſconſectari me toſiconum brevium acuta deletat. Concluduntur id eunim

tuna dicuntur. Si cito effectio, cavithortofin omn. ita appello, quoniam rettu
factum catoortoma. Resta igitur effectio item convenientia. Demus iijum bonum
quod in eo posset et ut nunc confentiat: cretendis accepcionem nullam habet.
Ut enim opportunitas illa: sic hec de quibus duci non sunt tempora produktionem
maiora ob eamque caufam fieriis non videant optibilior nec magis expectanda beata
uita fit longa; 5 ut brevis utuntur, finiti. Ut fit coturni laus illa esse ad pede
apte convenire neq multi coturni paucis anteposentur nec maiors minorib
Si quod omne bonum convenientia atque opportunitate finitur nec plura pascioni-
bus nec longiora brevioribus anteposentur. Nec uero patis acute dicunt ut bona
valuudo pluris optimanda fit longa 5 brevis. Sapientiæ 5 iusus longissimus 5q.
At plurimi: Non intelligunt utalitudinis optimizationem patio iudicari utinutis
opportunitate ut videantur qui illud dicant idem hoc esse dicturi bonam morte
& bonum partum meliorem longum esse 5 brevem. Non uident alia brevitate plu-
ris optimari alia diuurnitate. Itaque contempianem et iis quae dicta sunt nec
illonem qui illum bonos finem quod appellamus estremum quod ulimum cste-
re putent posse iustum placere esse alium alio etiam papiementem utemus alium ma-
gis alio ut pacare utel restare facere: quod nobis non liac dictere, qui crebere bonos
fem non putamus. Ut enim qui demeret, fuit in aqua nibilo magis respirare pos-
fuit ut longe abest 5 limmo: ut iam iamque posset emergere 5 ut etiam cum e-
pent in profundo. Nec catusus ille qui iam appropriquat ut videat plus corrit
5 5 qui modo est natus. Item qui procefit aliquantum ad virtutis aditum nibilo
minus in miseria et 5 ille qui nihil procefit, haec mirabilia uideri intelligo.
Sed cum cœste fluperiora firma ac uera fuit, hujus autem ea contempianet et conſ-
quentia ne de eorum quidem ut necitate dubitandum. Sed quang nec virtutes
nec utià crebere et tandem utrumque eorum fundi quodammodo et 5 dilarivi pu-
tant. Divitias autem Diogenes confect non eam modo uim habere: neq 5 quaſi
ducere fuit ad voluptatem et ad utalitudinem bonam: sed etiam ut in ea contine-
ant non idem facere eam in virtute neq in cœtera artibus ad quas eſt dux pe-
cumia poeſt. continere autem non poeſt. Itaque ſi voluptas aut bona valutudo
ſi in bomis: diuittas 5 quin bonis esse ponendas. Aut ſi papientia bonum ſi non ſeq
ut etiam diuittas bonum eſt dicamus. Nec ab ulla re que non ſi in bomis id
quod ſi in bomis contineri poeſt: ob eamque caufam quæ cogitationes comprehen-
ſiones 5 rerum & quibus officiunour artes ad appositiones mouent: cum diuittie
non ſint in bomis nulla aris diuittif contineri poeſt. Q. ſi de artibus concedimus
virtutis tamen non ſi eadem ratio ppea 5 hec plurime commendationis et
exercitationis indigeat: quod idem in artibus non ſi: et quod virtus stabilita
tem frivitatem constantiam totius uti complectatur: nec hec eadem in artib
eſt videamus. Deinceps explicatur differentia rerum: quam ſi non ullam eſt
diconitus: confundetur omnibus vita: ut ab ariftone neq ullum papientie mu-
nus aut opus inueniretur: cum inter res eis quae ad vitam degundam porti-

conftantia. L. Tubullum fuiſtè. & illum cujus is condemnatus eſt regatione. P. secu-
nolam. Et quafi nihil inter res quos ipſa in quibus pectatur inclysèt: ut quobcmais
minores ue fine: eop pectata mibi rebus aut maiora fluit aut minora. Itaq. C. jam
eim conducatur oratio hoc uno utio maxime mibi premi uidentur tui (bici
quod le poſse putant duas contrarias ſententias obtinere). Quid et emi tam impugnus
& eundem dicere quod honeſtum ſi eblum id bonum eſt? qui dict appatiemem reſ
ad uimendum accommodatarum d'natura profectam. Itat cum ea volunt reſinere que
ſuperiori ſententie converiunt tariftonem inciſunt cum id fugiunt: re eaden deſu-
dunt quae peripathetici ureda cœnt monticus: quæ rurſus ex ordine nolunt bor-
ridiorés euadunt, afteriores, duriores et oratione et moribus. Quam illu triticia
aep appenitatem fugiens planetius nec acerbitatem (sententiarum nec diffrondi pinnas
probavit. Fuięq in altero genere mitiò, in altero illuftrior: ſonper huc in ore pla-
tonem. Ariftolem Xenocratem theopraftum dicentum ut ipſus scripta deſu-
rant: quos tibi studioſt & diligenter tractandos magnopere cembto. Sed quoniam
adueſperavit et mibi ad illiam reuertendum et nunc quidem haſtens verunt
idem ſpe faciamus. Nos uero inquit ille (Nam quid poſſimus ſucre mibi et
hanc quidem primam exigam a'te opam, ut auſtias me quae d'euta ſunt reſo-
lorem. Sed momento te quae nos ſentiamus omnia probane ni quod uorbis alio-
utamur: mibi autem uſborum nihil probanti. Scrupulum mg abeunti. Sed uidebi-
mus. Quae cum eſtout dita, diſſeſſimus :—

M. T. CICERONIS DE FINIBUS BONORVM ET MALORVM LI-
BER QVARTVS EXPLICIT: INCIPIT: QVINTVS:—

VM AVDISSEM ANTIOCHVM BRVTE VT SOLE-
bat cum M. Pybne in eo gymmaſio: quod petolensum uocatur
unaq. nobifum. Q. Frater et J. Pomponius. L. Cicero frater nobo-
cognitione pateruelis amore germanus confutimus inter noſt ut
ambulationem poſtmeridianam conficerenus in academia maxi-
me & is locus ab omni turba id temporis uacuſi eſt. Itaq. ad tempus ad
Pilonem omnes inde uario ſmone ſex illa & Dýpilo ſtadia confuſimus. Cum au-
tem noniſſimus in academiam non fine cauſa nobilitata ſpatia ſolюdo aut
ea quam uolueramus. Tum Pyb natura ne nobis hoc inquit datum dicam an oſ-
none quodam ut cum ea loca uideamus in quibus memoriã dignus uirſo accep-
rimus multum eſt uerſatos magis moueamur: ſi fl'ante eorum iſſorum aut ſubit
audiamus: aut ſtripam aliquid legamus, uelut ego nunc mouere. Vem emin
Plaeonis in menem: quem accepiuſo primum huc disputare ſblum: cujus etiam
illi hortuli propinqui non memoriam mibi ſblum aſſerunt ſed ipſum uidentur in

matio qu omnium officiorum. Eit igitur quo quiaqque referatur ex ei id quod omne
expectunt beate niuendi ratio inueniri & comparari potest. quod quoniam in qui
magna diffenio est. cameadea nobis adhibenda divinio est: qua noferit antichrus
libenter uti plet. Ille igitur uidit nonmodo quod finasset adhuc philosophorum de
fummo bono. sed quot ommino posset et finexus. Negabat igitur ullam esse ante
quae ipfa a le proficiens cireur: et ceteri temper illud extra et quod ante comprehendit
Nibil opus est exemplis hoc facere longius. Et enim periculum nullam avene ipfa
in le verpavi: sed esse aliud artem ippam aliud quod propositum fit anti. Quoniam
ut medicina realitudinis navigationis gubernatio fic niuendi ar prudencia neque
est eam ei ab alia re esse constitutam et profectam. Constituit autem fort inter 05
id in quo prudentia uerparetur et quid affequi vellet apnim & accommodantur uu-
ture esse oportere. &c. etiam ut iis cum per se imitatur et alliceret appendicium animi
quam hormen graeci uocant. Quid autem fit quod ita movent. &c. ad natura
m primo motu appcitur non conſtat. Deo eo est inter philopbos cum fummo
bonum ex quinitur omnis diffenio. Totus enim questionis eius quae habebat
de finibus bono & malorum cum quenieur in bis videlicet extremum et uſi-
mum ſono reperiendus est. in quo p[ro]ma inuitamenta naqua. Quo inueno
omnis ab eo qui capite de fummo bono & malo disputatio dicitur. Voluptatis dij
primum appetitum putant. Et primam depulplonem doloris. Alii cœutem prum
aſtatum & primum declinatum dolorem. Ab his alij quae p[ro]ma ſim narnam nomi-
nant proficiuntur. in quib[us] numerant m[or]culatim cum conſationemque omni
partium realitudinem. poribus megeos doloris nuncitatem u[n]ibus pulchritudem
ceceras generis eiusſen: quorum p[ro]milia p[ro]ma prima in animis & utinam
igniculi & ſonina. Ex his tribus cum unum aliquid fit: quo p[ro]ma narnam movent
vel ad appendendum vel ad repellendum: nec quicquam omnino precer h[oc] tria
esse, necesse est omnino officium aut fugiendi aut p[er]quiendi ad eorum aliquid
referri. Ut illa prudentia quam artem u[n]ie esse diximus in eum e[rum]nium reruy
aliqua uerſteur a qua totius u[n]ie ducat exordium. Ex eo autem quod ſubest et
quo primum natura m[ou]neatur exiſtet eciam redi ratio atque boni. Quae cum
no aliquo ex tribus illis congruere poſſit: ut aut id h[oe]ſum fit facere omni
aut voluptatis c[u]pa: & l[ui] etiam non conſquare aut non dolendi eciam[que] id
aſſequi nequeas. aut e[rum]que ſeundum narnam adſpiciendi. ſaſſe ut
quanta differentia est in principiis naturalibus: tanta fit in finibus bonorum
malorumque diffimititudo. Alii rurus iſſen a principiis omne officium referens
aut ad voluptatem aut non dolendum. aut ad prima illa ſeundum narnam obedi-
da. Exponens eam igitur ex de fummo bono ſententia e[rum]nium b[us] proximorum hi prina-
pes voluptatis Ariftippus: non dolendi hieronimus: Fruendi rebus ius quaſi p[rae]
ſeundum naturam esse diximus. Carneadem ille quidem autem ſi deſent[ur]
differendi c[u]pa ſuit. Superiores tres erant quae eſſu posset: quan[que] & una
plba ſenſa e[n]q uenonenter. Nam voluptatis c[u]pa facere omni cumecitampli