rominium memorabile: nam de hoc poe
tae uerfu (si recte memini) nobis pueris
nondum inter grammaticos conuenie-
bat: qua quidem in readhuc illi arbi-
trum si quaerunt; plane uideo eam cótro
uerfiam posse dirimi a Nifo tuo; a quo ne
fcio blande caeteri hofpites fuscipian-
tur; te certe (ut illi dicerent) etiam elegan
tiorem remisit: Sed sequere. B. F.
Taurominii cum ueterum monumento
rum reliquiae plures uifuntur, templa;
sepulchra, aquaeductus: quin faepe teme
re graeca numismata paflim effodiuntur
affabre facta illa quidem, neq; in aes mo-
do infculpta; fed in argentum, fed in au-
rum; quod etiam Syracusis plurimum,
et ferè per totam infulam euenit: tum eti
am coctile theatrum adhuc manet paulo,
q; id, quod Romae uidimus, minus; nifi
q; illud amphitheatrum est: quae qui-
dem omnia eò infpexi diligentius; q;
te recordabar plurimum semper uete-

rum hominum imaginibus, monumen
tis que, tanquam uirtutum illorum, et gesta-
rum rerum teestibus, oblectari. Vrbs
ipfa loco praecelfo, atq; edito sita, et mó
tium angulo promiffa in pelagus pro -
fpectum maris Ionii late hinc inde do-
minatur: theatrum ultimam anguli ru
pem infedit, qua collis confpicuus ante
omnem urbem in circum planitiem du
cens audentior procurrit in mare ; atq;
hinc fluctibus, inde urbe medius ipfe ter
minatur. E Taurominitano demiffi iu
go, et littore paulatim relicto, uallémq;
ingreffi; quam a leua Aetnae radices, a
dextra Taurominitani montes effici-
unt; per eam Randatium ufq; perueni -
mus nouum oppidum, et in Aetnae ra-
dicibus, qua parte mediterranea despe-
ctat, fitum, iter totum a Taurominio no
bis quatuor, et uiginti mil. paft. comfe-
ctum eft.uallis fonoro, et ppetuo flumine
fcinditur, et irrigatur. Platani numerofa

fylua utraſq; ripas inumbrantes maxi-
mam ſibi uallis partem egregiae incolae-
uendicarunt. B. P. Ain'tandem, Pla-
tanos illae habent ripae? B. F. Pulcher-
rimas illas quidem, et multiffimas; ut non
Platonem modo, aut Ariftotelem, ſcho-
laſq; omnes mitiores ſuis umbris inuitare
poſſint ad philofophandum; ſed etiam,
Gymnoſophiftas duriffimos illos quidé
homines, et ſole admodum delectatos.

B. P. Quam uellem; ut cum earum dua
bus poſſem ego, uel tribus arboribus eti
am omnes illas fructiferas arbores quas in
quinquuncem diſpoſitas habemus, com
mutare. B. F. Vtinam illae tibi potius
páter iis ſtantibus totum Pluuicum obdu
xiſſent: poterát enim uel uniuerſum No-
nianum: ſed neſcio, an iſto ſub coelo pro
uenirent. B. P. Equidem arbitror:
nam illis poſtea, ị̌q in Italiá trauectae ſunt
et quidem ab ipſa Sicilia primuin, multæ
urbes abundauere; quanị̌ poſteriorum

hominum negligentia deperierint: nos enim; dum Romae effemus; unam, quae in ima ripa speculi est Dianae Aricinae, pro miraculo uidimus. Sed nihil est pro fecto (mihi crede), nihil est fili (ut ego femper dicere soleo); quod effici ab homine cura, diligencia; non possit: nos enim (ut me ipso loquar); quibus tamen; ex quo hanc uillam exaedificui- mus, iam inde ante, quę tu es natus, confu mere hic nondum etiam licuit triginta in tegros dies; neq; quando licebit scio, cu- piam certe femper, et peroptabo; uidesmultos tibi posuerim; ordines pulcher rimarum arborum uel nostratium, uel aduenarum: quid etiam Platanos habuif- fem; nunquam illae me uiuo periiffent; et ha beres tu quidem nunc, quo melius inuita re posse Faunum tuum; et ille, quo libentius accedere. B. F. Vellem equi dem mi pater: sed (quando id effici non po teft) oblecta te populis tuis: tum etiam (si

B

placet); sicuti matres filiorum nomina,
qui defyderantur, in eos saepe tranffe-
runt, quos habent; ita et nos Platanos il-
las uocemus. B. P. Mihi uero
placet illas populos semper uocari: atq;
haud scio, an etiam cum eas tempeftas ue
tuftásue confumpſerit ( ut ait ille de quer
cu Mariana), tamen erit in Noniano po
pulus, quam Bembeam populum uocét:
ita mihi quidem uidetur illas aeternitati
cōmendaffe fuis carminibus Aurelius no
ſter.

Quare;

Quae uitreas populus arduo
Bembeas ad aquas uertice tollitur
Viuum ceſpitem obumbrans,
Intonſa bicolor coma

ſit ſemper populus: creſcat; ſurgat altius
uel aquila iſta, uel poetae uerſu: ſed (ut ad
Platanos redeam) non tā mea cauſa iſtud
ipſum cupiebā fili, ą tua: ego enim me ob
lectaui ſatis; tū experiendo illud didici,
ut nequid admirarer: neq; ſi quid ſero

alíquando, quod facio ſemper, cum li-
cet; ſiue aedifico aliquid, aut paro; pro-
pterea id facio, uel quia illis omnibus re
bus putem me eſſe uſurum, cui me ipſo
uti iam meo ipſius iure non licet; uel
quia non facile illa poſſem contemnere,
quibus carerem: quid enim mihi poteſt
iam ad eos dies, qui mihi reliqui ſunt ad
uiuendum, eſſe non ſatis? uobis iſta pa-
rantur puéri; uobis iſta (inq) non mihi:
ſcio enim q̃ a parentibns quaefita iſta dul
cius accipere ſoleant filii, q̃ ipſi facile com
parare; ſiue φ in quaerendis rebus pleriq;
laborem fugimus, in partis omnes uo-
luptatem amamus'; ſiue φ in iis, quae
nobis a maioribus noſtris relinquuntur,
inſit etiam memoria illorum, qui tradi
dere; quae illa nobis neſcio quo pacto,
cum ſanctiora efficiat, tú certe facit mul-
to etiá iocundiora. B. F. Mihi quidé
pater et nunc iſta cariſſima ſunt, quae, qua
es in nos amoris exuberátia, a te uideo dici

B ii

et erunt ſemper, dum uiuam, fixa ani-
mo et memoriae meae; cupióq; ut ex
iis ipſis rebus, quae mihi a te, quaeq;
fratri comparantur meo, longiſſimam-
ipſe nobiſcum percipias uoluptatem:
ſed ſi tibi nos unq naturae lege ſuperui
uemus; habeo alia ego (ut de me tantum
loquar: nam de fratre quanq multa poſ
ſent dici, malo illi integram cauſam re-
linquere reſpondendi tibi), habeo alia
(inq), quae mihi ſanctiſſimam tui memo
riam ſemper eſticient etiam abſq; Nonia
no tuo; quippe, qui me puerum edu-
caueris non diligenter modo; ſed planè
(quod uere mihi uideor eſſe dicturus)eti
am religioſe; habueris tecum in legatio
nibus tuis; imbueris optimis moribus;
omnibúſq; bonis artibus (quod in te ef-
ſet) ita ſemper inſtitueris; ut uerear, ne
ſim prorfus ingratiſſimus, ultra haec mi
hi a te ſi quid unq relictu optauero; tum
ſi de iis ipſis tibi non ego ſemper maiores

gratias habuero, illi mihi magnificas uil
las construxiſſes. Quare iſta quidem de
cauſa nihil eſt ſanè, quod labores

B. P. Ego uero ac
multum: nam, quitibi illa praeparaue-
rim; quae funt longe potiora meo qui
dem iudicio; et (ut uideo) etiam tuo;
curandum eſt etiam mihi, iſta tibi ut ne
defint; quae, cum minora quidem ſint,
ualde tamen funt neceſſaria: quemad-
modum ſi te quis ad coenam uocet; fer-
culaq; afferat cum uaria, tum ſumptuo-
ſa; uina multifariam apponat; mini-
ſtros adhibeat; calices quaerat, et uafa-
uel aurea, uel gemmata; niſi ſtatuerit
triclinium, aut menſas in hortulo diſ-
poſuerit, ut tibi ſtanti coenandum ſit;
certe tu illu nihilo probes magis, illi tam
multa omnino non parauiſſet: Ita mihi
eueniet patri: nam q[ui] te recte inſtituerim a
puero; mécum habuerim ſemper; utraq;
linguá te docendum curarim id eſt ad coe-

B iii

nam uocasse te fatis dubiam, et fumptuo
fam; in qua depaßeres animum tuum,
téq; ipfum conuiua elegans oblectares :
conuiuae nanq; fumus omnes, dum ui
uimus; neq; aliud eſt omnis uita nostra ,
qua ſub ifta mundi luce fruimur, q̄ longa
concoenatio, aut (ut iam uerius dicam)
conuiſtio : q̄ ſi nec ſedem ullam tibi ,
nec umbram aliquam praebuero coenan
ti; hoc eſt niſi uiuenti diuerſorium, ſe-
ceſſúmq; gratum aliquem parauero ſtu-
diis, et camenis tuis; profecto non tam
in illis laudabis diligentiam meam, q̄ in
his etiam culpabis negligentiam: neq;
tam pulchra ea tibi eſſe uidebuntur, qui
bus habundaueris; q̄ fuiffe illa, quibus
carebis, neceſſaria. ita fiet; ut cum ſemel
abiero; tu me ſaepius accuſes, q̄ probes.

B. F. O mi pater; méne'
tam impium un̄ futurum, ut te audeam
accrare; ego te un̄ accuſem pater; quid
ſi non tu me ſaepe monuiffeſ, et ego alí-

quando ſcriptum legiſſem a ſummis ac ſapientiſſimis uiris, animi bona eſſe, quæ
beatos homines facerent ſola ipſa per ſele, quaeq; opis externae non egerent? ea neq;
eripi poſſe cuiq, nec aetate ſeneſcere, nec
morte interire: caetera omnia manca eſ-
ſe, labilia, momentanea: quae quoniam
fortuna, et caſu regerentur; tanto eſſe
magis quenq; , quantum illa contemne
ret, uel diuitem, uel etiam ſapientem:
animos noſtros ex aetherea ſede in hanc
corporis labem profectos ea lege, ut ad
illam ipſam purgati alí quando reuer -
terentur, quae hic eſſent, deſpicere; ad
illa ſe intendere, quo properarent: me
uero, quem iſta quandoq; docuiffes; ni-
ſi mihi uillam reliqueris, ſyluámq; pla
tanorum; putaſtibibi eſſe ſuccenſurum?
non eſt ita mi pater: ne putes. B. P.
Non puto. B. F. Neq; me tam demen
tem exiſtimes uelim. B. P. No exiſtimo.
B. F. Quid ita igitur loquebare? B. P.

B iiiii

Quia noueram mores hominum; tum etiam pertentare te prorfusuolui, ḟ recte ifta ſentires. Sed omittamus haeciam tan dem fili; atq; ad eam partem ſermonis, ex qua egreſſi ſumus, reuertamur.

B. F. Immo uero pater nec reuertamur: quid enim amplius nobiscum pla tanis illis? de iis enim loquebamur.

Sed (ſi placet) ad Aetnam potius, de qua ſermo haberi coeptus eſt, properemus.

B. P. Mihi uero pérplacet; ita tamen, ut ne feſtines: tibi enim ego omnes has pomeridianas horas dico.

Sed quoniam me impellente nimium iam extra Aetnae terminos prouecti ſu mus, non comittam, ut te interpellem ſaepius; niſi quid erit, quod de ea ipfa te rogem.

B. F. Sanè monsip ſe ſitu, forina, magnitudine, feritate, incendiis mirus; demum tota ſui qualitate ac ſpecie longe conſpicuus, et ſibi uni par eſt. Ab aurora mare Ionium bibit; et Ca

tanam suſtinet imo in pede: cum sole
defcendit in inſulam, qua Tyrrenum
pelagus eſt; et quae Aeoliæ appellantur:
lateroſus, in ſeptentriones uergenti
Pelorus obiicitur, et Italiae anguſtiae
ſunt: contra reliqua inſula ſúbiacet, tra-
etúsque ii omnes, qui cum Lilyboeo in
Africam protenduntur. Ipſa Aetna ra
dices ſuas ferè in orbem deducit; niſi sí-
cubi orientem, et meridiémuerſus pro
miſſo cliuo pauliſper extenditur: celebs
degit; et nullius montis dignata coniu-
gium caſte intra ſuos terminos contin-
tur. circuimitur non minus, ḟ. c. mil.
paſſ. aſcenditur ferè per uiginti, qua bre
uior uia. Imi colles, ac omnis radicum
ambitus per oppida, et per uicos fre-
quens inhabitatur; Baccho, Pallade',
Cerere feraces terræ; armentorum o-
mnis generis ſupra, ḟ credas, feraciſſimæ.
Hic amoeniſſima loca circunquaq; hic
fluuii perſonantes: hic obſtrepentes riui:

hic gelidissimae fontium perennitates:
hic prata in floribus semper, et omni uer
na die; ut facile quilibet puellam Pro-
ferpinam hinc fuisse raptam putet: hic
arborum multiiugae species et ad um-
bram ualentium, et ad foecunditatem;
in qua etiam tantum excellunt caeteras
omnes arbores; ut mihi quidem magis
huic loco conuenire uideantur ea, quae
de Alcinoi hortis finxit Homerus, qipfi
Phaeaciae; in qua certe nos, cum e Sici
lia rediremus, nihil eiusmodi uidi -
mus, quod nos tantopere oblectaret; ut
etiam non inurbane Angelus meus in-
terroganti eum cuidam ex Phaeacibus,
qui nobis urbem omnem oftentarant,
quid nam illi uideretur, ita responderit.
Ego Phaeaces debere uos quidem, inquit,
Homero permultum exiftimo; qui uo
bis plura etiam tribuit, qipfa natura.
referam (fi potero) latine; uel certe ut
potero: nam aduerti propterea tum eti-

tiam diligentius illum ipfum Homeri
locum.

Hic nemora in coelum late crescentia
furgunt,

Punicei pomum grani, malúmq; pi-
rúmq;

Et dulces ficus, et magnae Palladis ar-
bor.

Non illis borealis hyems, non officit
aeftas

Torrida; fed placidas zephyris ſpiranti-
bus auras

Arboribus totum ſuperat foetura per an-
num:

Et pomo inſenuere recentia poma
priori;

Et noua iam miti ſuperaduenit uua ra-
cemo.

Medius mons nunc uariis arboribus late
ſylueſcit, et praecipue pinis, et fagis maxi-
mam in magnitudiné, multitudinémq;
creſcétibus; quarú illae inferius, hae ſubli

miores funt: nunc nudo latere arabiles in
plagas extenditur; et saepe ufq; ad imú de
ſcendit, frumentis adeo foecundus; ut cre
dita nonnunq̄ in centuplam ſegetem cul
toribus ferat. itaq; prudenter, ut multa, il
lud etiá prisci uiri; q̄ nobiliffimum tem-
plum Cereris in Aetna cōſtituêre: ubi ení
potius dea ſegetum. coleretur; q̄ ubi fru-
ges optime prouenirent: atq; id quidem
tantum de ſegetibus: uerum ab uninerſa
Aetnae fertilitate (ut opinor) fabula etiá
emanauit, Arifteum giganta eo in monte
ita ſaluum eſſe, atq; uiuere; ut neq; ab Ae-
tna prematur unq̄, neq; flammis coeleſti
bus inuratur; q̄ optimi, et uberrimi eſſent
fructus, qui per Aetnae loca naſcerétur,
nullo telluris uitio, nulla aeris offenſi ma
lignitate: ná et Arifteos graeci quidé illos
uocabant, qui uiciffent in certaminibus;
quod uerbú ab optimo deductú é credo,
quia niſi optimi non uincerét: et gigantas
ſcimus eſſe filios telluris appellatos: ita.

quoniam fructus uniuersos tellus, quafi
mater, parit; cum fructus Aetnaeos eſſe
optimos, atq; uberrimos uellét dicere; taq,
caeteros ſuperarent; fabulae datus eſt lo-
cus, non inuenuſte quidem; ſi tibi ita ui
detur: expecto enim etiam quid tu ſentias
ſcire abſte. B. P. Mihi ſanè uidetur;
ítaq; redde caetera. B. F. Reddam pa-
ter; atq; illa ipſa quidem, quae a princi-
pio poſtularas, et quorum cauſa iſta o-
mnia dicta ſunt: uentum eſt enim ad id;
ut iam de ignibus loqueremur. B. P.
Verebar ſanè tu ne me longius prouecta
res: quanq quid longum mihi eſſe hac
in re, qua de nunc agimus, atq; iſto in otio
poteſt? B. F. Curabo id quidem, ne
fiat (ſi potero), q potero, diligenter.

B. P. Immo Hercle fiat potius; eti-
am id ſi facere ipſe, ne fiat, potes: non
enim impedio: illud autem ideo dixe-
ram; quia te putabam ánte, q iftuc acceſ
ſiffes, aliquandiutius erraturum. B. F.

Ego uero exisTIMABAM pATER ERRAUISSE me
fIC etiam nimis diu. B. P. Non eST
ITA: fed, ne nunc tandem erremus; perge
de ignibus, ut propofUISTI: uerum autem,
quid tu haeres? B. F: Per-
gam equidem, ut iubes: fed fcin, quam
in falebram inciderim. B. P.
Nihil profecto minus. B. F.
Dum tibi ad ignes feSTINO, eam Aetnae
partem; quae nobis una restabat de tri-
bus (fIC enim partiri foleo); et qua SÍNE
ad ignes ipfOS perueniri non poteST; pe
nè omiferam fuboblitus: ITA Aetnam,
quasi Chimaeram, caecideramus; et
tanquam ream, capite mulctaueramus
imprudentes: fed agam nunc tutius; ac
de utroq; fIMUL loquar. Superior itaq;
montis pars (nam iam de iis, quae in-
fra funt, dIXimus) uſq; ad fummum ca-
cumen nuda uariam faciem praeoſten-
dit: nam alibi ſemiherboſI tractus funt
interſurgentibus tophis, qui etiam in

pedemontana regione paſſim uifuntur:
alibi per ſumma ora exundans incendium
faxis fluentibus totas plagas inoccupauit;
alibi arenarum campi magnam inlongitudinem,
et latitudinem extenduntur. In ſupremo creatères duo ſunt, quorum alterum, qui minus altiſſimus eſt, ipſi uidimus in pu tei rotunditatem anguſtum, emiſſis ue luti gemina ſponda hinc inde faxisfulfureo uirore fumigantibus: hunc lapidea planities ambitu anguſto circunnet; quo ut primum inſcendimus, ſulſureis ſtatim nebulis, et ſuburenti ſu mo, ueluti e fornace, percuſſi ora penſe retulimus gradum: mox increſcen - te audacia, qua uentus perflabat, pau latim ingreſſi cratèrem ipſum tetigimus manu. Effundebatur inde, sicuti ex camino, ſumus non intermiſſa exhalaſtione: istamen etiam ſciſſa per longa in-

cendia montis cute, uentis intus furen-
tibus; qui eo die imperioſius bacchaban
tur; multis in locis ſibi faciebat exeundi
uiam: interdum quoq; de repente ipſis
ſub pedibus exiliens manere nos uno in
loco non permittebat: quin etiam illud
accidit; ut quem locum maxime contem
plabamur;  erat ſaxis nuper effuſis; et
adhuc ignem, et ſulfur retinentibus in-
cruſtatus; per hunc, qua parte conceſſe
rat in rimam, interflueret igneus riuus;
ac pedes ipſos inter emiſſa ex riuo ſaxa
urentia profilirent. B. P. Quid
ais? peream, ni metotum commoues fi
li, atq; etiam perterrefacis tua iſta oratio
ne-. Quid autem ſaxa illa ? an etiam
quenq ueſtrum interlaeſere?: B. F.
Neminem profecto pater: quin etiam
eorum duo, cum refrixiſſent, quae ma-
nu capi poterant, Meſſanam deportaui
mus ſulfuris partem ſeruantia, caetera
ſubnigra. B. P. Quid enim

uos tam ultra temere procedebatis?

B. F. Quia cum licere illic nobis tu to confiſtere putabamus; tum etiam per-luftrandi ſtudio, uel potius auiditate fe-rebamur. B. P. An neſciebatis Pli-nium illum maiorem ita occidiffe; dum niinium diligenter ( ne dicam inconſul-te) Vefeuiana incendia pertentaret?

B. F. Quid, ni ſciremus pater? uerum tanta nos delectatio illius ſpecta-culi detinebat; tanta rei nouitas, tantus inuaſerat ſtupor; ut ſui ipſius iam nemo ſatis noſtrum recordaretur. Sed miſſa haec faciamus; atq; ad illam planitiem, de qua modo dixeram, reuertamur: quae quidem ita tamen perurebat ipſa; ut ma-nus, niſi extemplo retuliffes, offenderen-tur: pedes duplici calciamento ita pro-pter aſcéſus difficultatem comparato tue bamur. Ab eo cratere, quem dixi, mons per fundae iactum infurgit aſcenſu diffi-cillmo partim ſalebris impedientibus,

C

partim tardantibus arenis; et cliuus ita-
tim etiam quoquóuerſus impendebat.
is uniuersi corporis uertex ſummus eſt;
et tanquam in-urbem arx domina, ſic ille in
montem prominatur. ab eius inſcenſu
detinuere nos potentiſſima uis uento -
rum, et exhalantes ſumi: ítaq; tibi de il-
lo referre quidem aliud nihil poſſum ;
nifi tibi ea uis recenſeri, quae ab Vrba
no monacho accepimus poſtea, Meſſa -
nae cum effet, homo ille quidem ueriffi
mus, atq; harum rerum cupientiſſimus
ſciſcitor: is enim paucos antè nos dies
per ſummam tranquillitatem totum uer
ticem perluſtrarat. B. P. Immo
uero cupio: noui enim ego illum, atq;
amo, quod te non latet; quo mihi futu
ra ſunt haec omnia illius etiam teſtimo
nio gratiora. B. F. Aie-
bat ille igitur ( quando ea tibi narrari
poſtulas; quibus tamen ego tam acce-
do ut credam, qua omnino ſi perſpexiſ-

sem.) uerticem illum esse ab ingenti cratère occupatum ambítu circiter quatuor stadiorum; eúmq; non usq; in i-mum descendere eodem hiatu; sed al-uum sibi intus paulatim astringere éa-tenus, quoad in medio centro ad euo menda montis incrementa satis amplo ore foraminatur: tum esse in summa montis corona paruum tramitem, ubi pedes firmentur; ex eo si quis declinauerit, aut in cratêrem obrui, aut mon te deturbari: stetisse tamen se ibi tam diu, quo bárathrum exploraret: eru-ctasse tum montem magno strepore incendia caliginosa, et perurentes petras supra os, quantum sagitta quis mitteret, uel eò amplius, infurgentes: atq; eum, ué luti corpus uiuens, non perfleffe semper; fed emissa femel anima ceflasse diutule, dú reſpiraret: tum se copiam intuendi habuiffe, quae uellet: mox eiectasse iterum, atq; iterum pari interuallo usquequaq:

C ii

interea ingemere intus cauernas auditas;
intremere etiam tonitruis montem sub
pedibus magno; et formidolofo iis, qui
aderant, horrore: ex quo illud mirum
uidetur; quidem qui tum strepitus per tran-
quillitatem fentiebantur, eorum a no-
bis nihil auditum fit in tanta ferocia uen
torum. B. P. Illud uero
nec uideatur fili, neq; planè ipfum eft
mirum: conſtat enim (quemadmodum
ſcriptores tradidere) ſimul cum uentis
Aetnae animam immutari: et quo flan
te fumos tantum, et caligines exhalet;
eo ponente modo puras, modo craf-
fiores flammas emittere pro ſurgenti -
um uentorum qualitate: aliquando eti
am effundi torrentes ignium uaria ex-
undatione pro, ut intra montis uifce-
ra pinguia, uel exilia incrementa ſunt:
quae cum ita ſe habeant, illud etiam poſ
ſe fieri quis eſt, qui neget, leniſſima uni-
us uenti aura eos strepitus intra mon-

tem excitari, qui uel furente altero non
queat? non enim q; perflet quis; fed q; in
tret in montem, quamq; se in cauernas illi
us, inq; uiscera infinuet, est spectandum.

B. F. Intra montem igiur tu,
tanq; intra pectus animam, sic accipi ab
Aetna uentos puta; quibus illa modo
spirat leniter, modo uehementius inci-
tatur?

B. P. Sane quidem:
nisi tamen ueriora illa sunt, quae de
Typhéoeo, déq; Encelado poetarum fa-
bulosaitas concinnauit.

B. F. Verif
fima illa quidem fabella est: fed perget tu
mihi; atq; etiam pater huius incendii cau
fas redde, si placet: nam ex incolis qui-
dem inuentus est nemo; qui ea nobis pau
lo uerius explicaret.

B. P. Per-
gam, ut libet: fed non prius id faciam;
q; mihi dixeris quómodo illud fit, quod
tu uerissimam fabellam dixisti.

B. F. Quia fanè ea demum
uerissime fabula est; quae nihil habet

C. III

ueritatis. B. P. Pulchreni mi
rum: atq; ifto modo ego etiam dicere hi
storiam falsoffimam possum; ut ea fit de
mum falsoffime hiftoria, quae falso ha-
beat nihil. B. F. Non sequi-
tur iftud pater: fed nos dialecticen e ca
ptioſis fophiſtaru circulis, coroniſq; ne
auocemus: ſatis enim habet illic negoti.
Quare age mi pater; explana potius
illa nobis, quae petimus; ea incendia
unde oriantur; et orta quomodo perdu
rent. B. P. Tu uero poſtulas eti-
am fine dialecticis philoſophari: quod
quidem ipſum fieri ă poſſit, uel alio tem
pore ex te ipſo cognoſces; uel cum uo-
les, audies de me: nunc uero age, philo
ſophemur: interea tamen pauliſper hoc
in ceſpite confidamus: neq; enim ullis ad
huc Nonianis legibus cautum eſt, ne quis
temere quo quo inceſpite confidat: quem
admodum olim urbanis, nequoquo
in ſolio: et ego iam deambulando deſeſ

fus fum. B. F. Tu uero quieſce,
ut libet, et ǒ diu libet: ego autem et ſta-
readhuc poſſum libentius; et te ita me-
lius auſcultabo. B. P. Et quidem
hoc etiam licet: ſed quoniam ita uis; ut,
quiſbus de ignibus ego te antea interro-
garam, de iis tu me nuncaudias differen
tem; breui expediam, quae ſentio: neq;
enim nimis multa ſunt. Tellus qui-
dem omnis Bémbe fili, ſicuti noſtra cor
pora, foraminibus, canalibuſq; diſtincta
eſt, et tanq uenis iternotata; ſiue q omni-
no coire non poteſt quae ſpecie qui -
dem multum ſibimet differat intra ſe ſe;
ſiue q aut gignit ipfa ſem per aliquid, aut
interimit, et immutat; neq; unum idem
omnis, atq; eodem pérmanet; ſiue ( utalii
tradidere, et quidem principes in philoſo
phia uiri) quia planè uiuit ipfa; atq; a mū
di anima uitam trahens ab eadem mundi
anima extra, intraq; pluſtraſt, Sed in omni
tellure nuſpiam maiores ſiftulæ, aut mea-

C iiii

tus ampliores funt; q iis in locis, quae
uel mari uicina funt, uel a mari próte-
nus alluuntur: nam cum exedit ſeper ma
re, consumtq; ſuopte contactu, ſuaq; na
tura omnia; tum autem, ſi partem eſt na
ctum aliquam debiliorem, membráq;
non adeo robusta telluris; eròdit illa mul
to facillime; pergítq; in uiscera ipſa, q
poteſt: ítaq; cum in aliena regna ſibi uiá
faciat; uentis etiam facit: ex quo fit; ut
loca quaeq; maritima maxime terraemo
tibus ſubiecta ſint, parum mediterra-
nea. q[ui] etiá in ſulfuris uenas uenti furen
tes inciderint; tum incendia ſuſcitan-
tur ſanè non difficulter; quoniam et in
ſulfore cócipiendi permagna ignis uis in-
eſt, et uenti etiam aliena ſuccendunt
ui ſua: haec autem tu ut in Aetna ac-
cidant omnia, uide; quippe( ut modo tu-
te dixiſt), quae mare in radicibus habeat,
quae ſulfurea ſit, quae cauernoſa; ſeu
q natura ita fuerit ſemper ipſa; ſeu q

salo alíquando subexefa uentos admi-
ferit aeftuantes, per quos idonea flam-
mae materies incenderetur. Habes,
unde incendia oriantur Aetnae tuae:
habe nunc quómodo etiam orta per-
durent: in quo quidem nolo ego te il-
lud admirari, quod uulgus folet: magnú
eſſe ſcilicet tantas flammas, tam immen
ſos ignes poſt hominum memoriam ſem
per habuiffe, quo alerétur: quid eſt enim
magnum ipſi magiſtrae rerum omniú,
et parenti naturae? quid arduum; quid
illa tandem non poteſt? qui ſtellas; qui
ſolem; qui coeli conuexa; qui terras o-
mnes, ac maria; qui mundum deniq; ip
ſum, quo nihil eſt admirabilius, uel po
tius extra quem nihil eſt, quod admire-
ris; ſaepe ſine admiratione intuemur;
iisdem nobis eſſe Aetna miraculum po-
teſt? caue ſistam imprudens filí; ut tuid
putes: nam ſi naturam reſpicimus; nihil
in Aetna eſt, quod mirum uoces: ſi rem

confyderamus ipfam ; nónne tibi etiam
mira uideantur cum alia loca permulta,
tum uel Aponi noſtri fontes, calidaéq ; il
lae puriſſimae; quibus natura non tan-
tum ut caleſacerent dedit, quod erat ta-
men ab aquis alienum ; ſed multum de
iure quoq; rerum omnium còceſſit, mul
tum de noſtro, tum aliquid de deorú
etiam, et ſuo; ut morbis ſcilicet mede-
rentur non modo fine ullo aegri dolo-
re, qua de cauſa graeco uerbo Aponus
nomen inuenit ; ſed etiam cum uolupta
te ? ítaq; , qui curantur,

Non uenas referant (ut ait ille) ; nec uul
nere uulnera ſanant ;

Pocula nec trifi gramine miſta bi-
bunt:

Amiſſum lymphis reparant impune ui
gorem;

Pacatúrq; aegro luxuriante dolor :

Nam morbos quidem expellere homi-
num planè eſtrerum ufum multarum

recte callentium: hoc autem uel sinedolore id efficere; uel (quod multo eftmaximum) etiam cuin uoluptate deo rum mihi quidem uidetur eſſe proprium, ipſiúsq; principis omnium, et paientis naturae. quidem cum uno Aponi fonticulo, et canali profunda illa compa raueris, inundationéſq; omnes Aetnae tuae; fortaſſe non uerear, ne noſter hic colliculus tuo illo monte ſit minor. Sed faciam, ut tibi pollicitus ſum; et Aetnae incédia quómodo alátur, docebo. Quo niam igitur (ut ſcis) humore, et calore omnia concipiuntur; cum et ſemper ardeat mons, et ſemper a mari perluſtretur; ha besiam duobus iſtis uerbis, quod petis: ignis enim; qui detrahit ſemper aliquid, atq; confuimit; gignit etiam ſemper aliquid ſibi, quod confumat, ſuo ipſius calo re humectantibus undis telluré, ſempérq; igni materiam ſufficientibus, quo alatur: nam et bitumen maxime, quod ſulfuri

simillimum est, fit ex terra et limo exudante tellure; tum et eiufdem ferè generis halumen; quod quia ex falo et terra conficitur, ita uocatur. B. F. Vnde autem saxa, et pumices pater, et eieetamenta illa, quae uomit quid illa tandem funt: an sulfur tantum, bitumen, halumen omnia? B. P. Nequaç fili: fed tanta est uis ignium, praefertim inclusorum, et uentis in-tus furentibus; ut non uifcera imbe-cilla modo; fed planè nerui etiam for-tiores corripiantur telluris; et saxa ipfa duriffima liquefiant. B. F. At ea ipfa saxa non alíquando defeciffe, mó-témq; fibi non subfediffe, nónne illud est mirum pátet? B. P. Neq; id fili quidem mirum: tellus enim ſem-per foecunda est fui ipſius; ſempérq; ſe met ipfa párturit: niſi tamen malistu cum Pythagora ſentire; qui quidem apud Ouidium ita praecipiens inducitur

ut audeat affirmare Aetnaea, incendia nō
essē uſquequaq; duratura. B. F. Ego
uero, quid ſentiam; non ſat ſcio: quanq̄
equidem mallem Pythagoram, q̄ Em-
pedoclem imitari: ille enim quae natu-
rae confentanea uidebantur, credebat aſſe
rens mutari quidem omnia, nihil tamen
omnino interire: hic; dum curioſus na
turae cauſas perſcrutatur; etiam ſe ipſum
imperſcrutabilem facit. B. P.

Sed ualere nos illos ſinamus fili: et quo
niam nos tibi, Aetnae incendia unde
ſiant, diximus; id uelim ego ſcire item
ex te, ipfa iſta quomodo fluant.

B. F. Iam iſtud quidem ſie-
ri ſine ullo negotio poteſt uel una Hefio
di comparatione; qua ille in ſua theo-
gonia fluxiſſe ait tellurem, ubi eam
poſt fulminatum Typhoeum igne cor
reptam deſcribit, iſto (ni fallor) modo:
ex quo ſanè libet mihi ſuſpicari etiam pa
ſtorem illum Aſcraeum alíquando Ae-

tnam conscendiſſe; atq; inde ſibi ſumpſiſ
ſe; quod de uniuerſa tellure ſcriptu reliqſt:
Vritur ipfa ingens tellus ; aeftuq; fu-
rente

Liquitur, albentis quondam ceu lami-
na plumbi

Arte uirum, flammiſq; caua fornace li-
queſcit:

Seu ferrum (quan[que] hoc maternae uifce
ra rupis,

In duras aluere uires); cum ferbuit
olim

Vulcani domitum manibus, terraéq; fa-
tiſcit.

Et quidem propterea illum ego plumbi,
et ferri exempla poſuiffe crediderim; ut al
teri ea cópararet, quae igne facilius corri-
piuntur, et fluút; ut ſulſurea tellus omnis,
et eae telluris partes, quae tenuiores ſunt;
alteri autem cum ſaxa omnia, tum ea,
quae flammae reſiſtunt magis, et ſunt
ſuapte natura duriora. B. P. Mihi

haec quidem certe non diffликent ipfa
per ſe: atq; etiam delectauit me non ni-
hil poetae ingenium; qui tam apte deſcri
pſerit fluentem, et ardentem tellurem :
ſed tamen tu fili nimium perparce ref-
pondes ad illa, quae peto: non modo
enim iſtud ita ſimpliciter cupio, ea in-
cendia quómodo fluant, ſcire abſte: ſed
etiam, ubi deſcenderint, quam faciem
capiant; tum ſi perdurant éadem ſem-
per, an alíquando immutentur, audire.
BEMBVS. FIL. Geram tibi
morem pátter; et ea, quae poſtulas ut po
tero, explicabo. Pleno iam par -
tu (ut maturior eſt omnis foetus, qui-
cunq; in Aetnae matris utero coaleſcit) ni
ſu parientis expellitur, et eiectatur, qua
cunq; prius rimam inuenerit, aut uiam
ſibi parauerit ui ſua: ſaepe tamen exit ex
cratere, quem ipſi uidimus; nunq; ex ſu-
periore; q; uel eò inſcendere grauis ma-
teria non queat; uel, quia inferius alia

ſpiramenta ſunt, non ſit opus. Deſpu-
mant igitur flammis urgentibus ignei ri
ui pigro fluxu totas delambentes plagas:
ii paulatim recedente calore priorem ſibi
naturam reposcentes in lapidem indure
ſcunt fragilem ſanè flammis eneruanti-
bus, et ſi complectas, putrem. Stat ea
confluies, ueluti glacies, concreta uſq;
ut alteri descendant riui: ii nanq; non
ſupráfluunt; ſed inter montis arenosam
cutem, et priora concreta fluenta inſinu
antes ſele curſum ſibi medium quaerút:
ſic, que prius induruerant; quia friabi-
lia ſunt (ut dixi); nouis incendiis ceden
tia crepant, et in partes diſiecta profili-
unt, quacunq; unda deurgens interfluit:
déinde cóglaciantem eam altera ſubiit il-
luies; atq; ipſa tantundem facit: tum al
tera item, et altera: non enim continua
to fluore mons; ſed per intermiſſos ſpi-
ritus (ut ſupra commemorauimus) eru-
ctatur: atq; ita nouiſſimis ſemper uincen

tibus, multiplicatoq; in immenſum in-
cédio ex igneis fluminibus fracti lapides
altiſſimo congeſtu magnam partem mon
tis inocuparunt: atq; ii, quo recentius
fluxere, eò et nigriores ſunt, et firmio-
res: aetate et palleſcunt, et reſoluuntur :
inde ego eſſe arenarum plagas omnis ,
quae circa cacumen uifuntur, exiſtimo.
Materies omnis aridiſſima eſt; atq; ideo
minus multo, ǎ uiui lapides, pondero-
ſa; ſcabra adeo, ut breui mora, tanǎ a li
ma, inſcendentibus calcei exedantur.

B. P. Atqui ego ſanè in eo mal
lem Empedoclem imitari; qui aſcenſu-
rus amyclis aereis utebatur: ſed ſequere.

B. F. Ea infra paruum craterem
circúmuerſus totum montem comple-
xa eſt; et cumulum eum, in quo maior
crater eſt, ſuſtinet: demittitur inde alícu
bi per interualla imum in montem ob-
liquis fluxibus; quaq; Catana iacet, uſq;
in mare; lata ſaepe, qua uifus patet; hor-

D

rendum ſanè ſpectaculum modo alueis
hiantibus, modo independentibus ripis.
Inter maxima proſtruua longe memo-
rabile illud eſt; quod paulo ante noſtrã
aetatem uſq; intra Catanam decurrens
non paruam urbis partem incendio de-
populauit: neq; ſanè deſcenſus is minus,
q; per. cc. ſtadia conficitur. Quin etiam
portum eum, de quo ait Virgilius
Portus ab acceſſu uentorum immotus, et
ingens

Ipe; ſed horrificis iuxta tona t aetna ruinis,
ita impleuere fluenta Aetnaea; ut iam
errasse Virgilium putes, φ portum ibi
eſſe ingentem dixerit, qui penè nul-
lus ſiet. B. P. Iſtud nimi-
tum eſt, quod a principio dixeras cedere
illis uolentibus, atq; eorum contrahi ar
doribus ipſum mare. B. F. Eſt
ita quidem, ut dicis: ſed ( ut ad propoſi
tum reuertamur ) reptare per eas crepidi
nes, quas dixi, duobus mil. paſſ. neceſſe

est quem uis cratêrem uiſuros:reliquum iter in equis conficitur. reptationis eius labor haud facile credas, q̃ durus est, q̃q̃; indigens uirentis genu; quippe, quia de-grauante uiatore temere ingeſti lapides concedunt; et in ascenſu raptiſſimo, ni probe poſueris pedem, dimoto uno tota congeries deuoluitur, et in te ipſum ruit: adde, q̃ etiam, ſi in plano cecide-ris laedunt ſcabritie ſua; et manus cre-bro contactu, niſr contexeris: offendun-tur. Magna haec fortaſſe uidebuntur pâ-ter audiéti tibi: magna enim ſunt (ut mihi quidé uideri ſolet); uerum nufq̃ adeo, ac nobis uidentibus fuere: nam Aetna quan ta est, nemo quidem ſcit, qui non uidet. Ex ſummo uertice contemplari totam inſulam licet, termini eius longe eſſe-multo minus uidentur, q̃ ſunt.

Brutia ora ita tibi ſub oculis iacet; ut-eò poſſe traiicere penè quidem iactu-lapidis putes: ſerena tempeſtate Nea -

D ii

politani etiam tractus extimantur. Ni-
uibus per hyemem ferè totus mons ca-
net: cacumen neq; per aeftatem uiduatur.
B. P. Quid, quod hyemare tantum
eas meminit Strabo? B. F. A experien
tia ita te docet, uſq; ipſe auſtor ( quod qui
dem uenia illius dixerim) non deterior .
Quare illud mi pater etiâ, atq; etiam uide;
ne quid te moueat, ſi aliqua ex parte huius
noſtri de Aetna ſermonis cum uetuſtis ſcri
ptoribus diſſentimus: nihil enim impedit
fuiſſe tum ea omnia, quae ipſi olim t radi
dere, quorum permâſerint plurima in no
ſtram diem; quaedam ſe immutauerit; alí
qua etiam ſurrexerint noua: nam (ut caete
ra omittam); quod cinerofa partim eſſe
ſumma cacumina dictauere; eius rei nunc
ueſtigium nullú apparet: cinis enim, qui
queat confpici, toto móte nullus eſt: neq;
id tamen omnibus annis fuit: nam mul
torum teſtimonio accepimus, qui ui-
dere, annos ab hinc quadraginta tan-

tos ex Aetna cineres euolasse; ut per totam eam infulae partem, quae uerlus Pe lorum iacet, uniuersam oleam abfstulerint; eos etiam in Italiam uentis feren tibus latos. Sed (ut ad niues illas redea mus) addebat idem Vrbanus Kalen - dis Iuniis ascendente se fatis largiter, abundéq; ninxisse; tum iterum, qui septimus fuerit poſt eum diem, dum ipse Randatii moraretur, in uniuersam montanam plagam niues ferè in pedis al titudinem descendiſse: in quo ipſo licet et Pindarum ſuſpicias ſcite cognomento ufum; qui Aetnam niuium nutricem ap pellarit. Quo latere ſubeſt Catana, me dia ferè inter ipſam, et cacumen regione puriſſimus, et perennis ſons erumpit do rico uocabulo Crana ab incolis appella ta: caeterum toto monte ſupra radices nul lae aquae ſunt; niſi quae uel ex niuibus emanant; cuius quidem rei etiá Theocritum teſté habemus; in quo dum Galateae

D iii

Cyclops enumerat diuitias fuas, haec eti
am interferit,

Eſt glacialis aquae riuus mihi, quem ſyl-
uoſa

Nectareum in potum niuibus fluit Ae-
tna ſolutis;

aut ſi quae intra fagorum truncos plu-
uiis DESCendentibus relinquuntur. At-
qui res, et locus me monuere ut quod
ibi uidimus pulcherrimum natura opus
et mirati fuimus maxime, non prae-
terirem. Altissima in ſpecula; qua ſyl
ua deficiente liberior prospectus in influ
lam, et Tyrrhena fluenta dominatur;
herbidus campus leni decumbit cliuo:
hunc pini procérae pari diſtantes inter -
uallo ducta corona circunſepiunt: in me
dio fagus denſiffima quadrifido robore
ſe ſubiiciens, celsior ſaeterae, ueluti regi
na ipfa confurgit: ea non ſtatim ex imo
discriminatur; ſed a tellure per ſpatium
cubitalem uno trunco contenta eſt: inde

se in ramos cōsimiles aequalibus interual
lis dispartitur: interne uſq; ad imas radices
arbor deficiens undis pluuialibus urnam
ex ſele facit: illae montano purgante aere,
ac umbris ſolem arcentibus et fontanis ge
lidiores ſunt, et putealibus puriores.

Ambigeres ibi tu quidem pater ſi quid
eorum tibi laudandum eſset; quid nam
potissimum laudares, an prospectum eius
loci, an locum; tum an arborem, an un-
das: ita ſcite in alteris decorādis (quaſi qui
dem id agerent; ut quid magis pulchrum
eſset, ambigeretur) et Hamadryas, et Nais
conuenere: in honestandis uero alteris ad
mirabile quidem eſt, quantum gratiae,
uenuſtatíſq; ſibi inuicem afferant Iupiter
Genio, et genius Ioui: quo fit; ut in utriſq;
multum Venus etiā permiſta ſentiatur.

B. P. O pulchras naturae deli-
cias, uel etiam Deorum (ut poetis placet);
ſi qui ſunt, qui eum montem colant.

B. F. Sunt pater ( ut aiunt );

atq; incolunt illo ipso quidem in loco.
B. P. Mirabar ; si haec temere
dicerentur prouenire, praeertim a S1-
culis; quos quidem conſtat propter ſer-
monis impunitatem, et licentiam etiam
trilingues uocatos: ſed quis inhabitat De-
us? B. F. Fauni eſſe ſontem illum
dicunt. B. P. Fabellam te uideo
inchoare: ſed quoniam in Faunum inci
dimus, ſequere: detineri enim me ab
illo facile patior; cum quo te ſcio liben
ter etiam carminibus ludere interdum
ſolere. iſtud autem qui ſciunt ? an ita for
taſſe conieſtantur? B. F. Videre ſe
aiunt paſtores ipſum Deum paſſim erran
tem per ſyluas, et paſcua; tum etiam ſeden
tem ſub illis arboribus coronatum pinu,
et tacentem ſaepius; interdum tamen etiā
ſiſtula ſolantem amores. Sed continebo
potius me hic pater leuia enim iſta ſunt; et
mihi loqui tecum, niſi reuerenter, non
licet: quanq quidem; si pergerem; ſace-

remus ipsi hac in re; quod facere etiam
reges in coenis solent: qui quidem in-
ter apros, et pauones; quibus habun-
dant quotidie; interdum tamen et alli-
um pofcunt, et betas. Neq; fanèanimus
nofter uacare semper rebus feuerioribus
poteft: neq; si uacet; tamen ex illis tam
plenam capit iocunditatem; q; si ea ip-
fa remitteret interdum, et mox non
longo interuallo intermiſſa reuocaret.
Ita nos quidem nunc grauia illa phi-
loſophiae ſtudia; quibus quidem cer-
te id omne tempus ſoles, quod tibi per
rempubli. licet impertire; melius eti-
am fabellis iſtis leuioribus condiremus:
et quidem licet maxime uel in Nonia-
no fabulari. B. P. Sanè
quidem licet; dum illud tamen, ſem-
per teneatur; ut cerato remige Sirenas,
quod aiunt. Et profecto poeta ille
ſapientiſlimus nunq Vliſſi conceſſſet,
quem prudentiſſimum ſemper facit;

ut Sirenarum cantus audiret; nifi li-
ceret etiam grauibus, et sapientibus ui
ris; quorum tamen in numero menon
pono; minus feriis adesse interdum re-
bus, et lufus captare non adeo seue -
ros; modo ne remiges audiant; hoc
est, ne senfus pateant uoluptatibus; qui
bus et demulcentur ipfi semper; et, ni-
fi ratione occlusi sint, saepe etiam fa-
cillime capiuntur: quod tibi esse faci-
undum in uita maxime semper cen-
feo Bémbe fili: nam nifi te ita infor-
maris, ut uoluptatum illecebris animu
imperuium geras; non possum dice-
re, multae tibi occurrent species ea -
rum; quae te non adolescentem mo -
do ( ut es nunc) demulcere poftint, et
delinire, ac iam etiam debellare, et de-
wincere; fed planè etiam uirum. Itaq;
illis aut magnanimiter imperandum est;
quod fecerunt uiri omnes magni, et bo
ni, et ii, quos propterea deos etiam ap-

pellauere; uel omnino turpiter deferui-
endum, in quo quidem tu ( si me audi
es) non committes; ut reiecta continen-
tia, atq; ipso amore uirtutis ex illorum
sis grege, de quibus praeclare Oratius,

Nos numerus fumus, et fruges confu-
mere nati,

Sponsi Penelopes, nebulones, Anti-
noiq;

In cute curanda plus aequo operata iu-
uentus;

Quis pulchrum fuit in medios dormi-
re dies, et

Ad strepitum citharae ceffantum ducere
curam.

Sed quoniam iam adueſperaſcit', pro-
cedamus in atrium: nugae autem pa-
ſtorales iſtae tuae ſub umbris ſunt po-
tius, et inter arbores; q[ui] intra penates
recenſendae'. Quae cum dixiſ-
ſet, et iam in atrium perueniſſemus,

RareBookRoom
Zi
5550

JAN 24 1956

Bembo, Pietro, Cardinal, 1470-1547

De Aetna dialogus. [Venice, Aldus Manutius, February, 1495/96]
30ff. 19cm. 4°.

Binding: red morocco, gilt, with Aldine anchor on sides; bound in the style of Roger Payne.

Provenance: Sir John Henry Thorold (book-plates: monogram JHT, and Syston Park armorial); "H.C. Hoskier 1904" (ms. on lining paper); Arthur Edwin Neergaard (book-plate).

Hain-Copinger 2765; Gesamtkatalog der Wiegendrucke 3810.

Gift of Arthur E. Neergaard, January, 1955.