ritur autem nobis quidem ad actus & eruditis querentibus satis ne constanter facere uideamur. Qui cum percipi nihil posse dicamus / Tum & aliis derebus differere soleamus. Et hoc ipso tem pore precepta officij persequamur. quibus uellem ut satis cognita esset nostra sententia. Non enim fumus hi quorum uagetur animus errore, nec habeat unq uidem sequitur. Que enim esset ilta mens. Vel que uita potius non mo disputandi: sed uuendi ratione sublata. Non autem ut certa alia certa, alia incerta esse dicunt. Sic ab his differentes alia probabilia contra alia esse diamus. Quid est ipse tur qad me impediat ea que mihi probabilia esse uideantur se quicq uec improbare. Atq affirmandi atrogantiam eutante fuge tememtatem: que a sapientia diffidet plurimum. Contra aut omnia disputantur a nostris: quod hoc ipum probabile eluce non possit mihi exutras parte causarum esset facta contentio. Sed hec explanata sunt in actademius satis ut arbitror dilige ter. Tibi autem mi Cicero quæ in antiquissima & nobilissima phya cratippo auctore uerisat his limino / qui ilta pepeut tamen hec nostra finitima uel tis ignota esse nolui. Sed iam ad infortuna peragamus.

Vinc opus igitur rationibus propolitus officij prosequendi. quæ cum duæ ad decus honestatem & pertinent, duæ ad commoda uti copies / opes facultates. Quinque ad eligen- dum iudicium. Siquoniam ea que dixi pugnare inter se uidentem honestatis pars perfecta est: quam quidem tibi esse notissimam. Et hoc autem de quo nunc agimus: id ipum est quod utile esse ap- llatur. In quod uerbo Laya confuetudo deflexit, de qua senti quod deducta est, ut ab hâto utile secernens constitueret honestum. Aliquid quidem utile non est, & utile quod non honestum. Qua nulla pernities major hominum uti potuit afferri. Summa quidem autem ita phy, seuere, sane, atque bonitate.

Malina est fullax vane nadidyma

Dee tria genera confusa cogitatione dittinguntur. Quæquid enim iustum fit id etiam utile censent esse. Item: quod hominum id esse iustum. Ex quo efficiatur: ut quæquid honestum sit id fit utile. Quod qui parum perspicut: hi sepe uerlutos homines & callidos admirantes malitiam, sapientiam uicidat: quorum error eripiendus est: omnes: opinio adeam specie traducenda est. Ut honestis consiliori iusti: factis non fraude et malitia seintelligant: ea que uelint consequi polle. Que uis aduitam hominum tuendam pertinent: partim sunt amamata: ut autem et argentum: & ea que dignuntur eterra: & ut alia eusdem generis: partim anima: & ea que habent suos: petus: & rerum appetitus. Eorum autem alia rationum ex partia sunt: Alia ratione utentia. Expertes rationis sunt qui, boces, velic, pecucles, apes: quarum opere efficiatur aliquid adiutum hominum atque utam. Rationem autem utentium duo genera: Deorum unum: Alterum hominum.

Secundum

Deos placatos pietas efficiet: & sanditas. Proxime autem secundum deos homines hominibus maxime utiles esse posunt. Earum item: rerum que noceant & oblit eadem diuio est. Sed quia deos necesse non putant his exceptis homines hominibus obèe plurimum arbitrantur. Ea enim ipsa que inanimata diximus pleram: sunt hominum opere effecta: quæ nec haberemus: nisi manus & aris accesseffent: nec bis fine-hominum administratione uteremus. Nec enim qualitudinis curatio: nec navigatione: nec agriculture: nec fruitione: fructuorum: velicorum: perceptio & conservatio: fine hominum opera illa esse potuissent: iam uero et earum rerum quibus habundaremus: aportatio et earum rei quibus egeremus: inuedio nulla esset: null his muneribus funderentur. Eademque ratione: nec lapides exterra exciderentur adiutum nostrum: nec etiam

Curato est mecburum
ut inquit Sandus

freciu

ferrum: es: aurum: et argentum effoderetur: penitus abestit

line hominum labore & manu. Tecta uero quibus et frugorum

us pelleretur: et calorum molesque sedarentur. Unde autem

initio generi humano dant potuisset: aut poſtea ſubuenet.

Si aut intertempate aut interremotu: aut uenitate cœaduſet
nifi communs uita ab hominibus earum rerum petere didid
ſet. Adde ductus aquarum deruptiones ſlumorum, agrorum

inugationes / moles oppoitas fluctibus / portus manu factos /
Unde ſine hominum opere habere poſſemus. Ex quibus mul-
tiſe: alijſ p[rae]p[er]p[er]icuum eſt / qui fructus queq utilitates ex rebus

perſpicuum eis que ſunt manimatae percipientur eis nos nullo modo ſin-
hominum manu atq. opera capere potuisset. Qui denie ex beati-

is fructus: aut que commoditas: nifi homines adiuuarent p-
capi poſſent. Nam et qui prinapes mueriendi fuerunt. Nec

hoc tempore ſine hominum opera aut paſcere eas aut doma-
re aut tuam aut tempeſtuos fructus ex his capere poſſemus.

Abeſtadem denie ea que nocent interficuntur. Et que uſu po-
ſſent eſſe capuuntur. Quid enumerem artium multitudiné:
line quibus omnino uita nulla e[ſ] potuſſet. Quis. it. egris
ſubuenret. Que eſſet oblectario ualentium: quid uictus / aut valens

cultus / nifi tam mulct nobis artes minitarentur. Quibus

rebus exculta hominum uita / tantum deſtit a uictu et cultu
belluari. Vrbes uero ſine hominum c[tu] non potuiffent: ſi

edificari; nec frequentavi. Ex quo leges moreſe: constituti/tu

unis eſqua deſcripto: certaq: uiuendi diſiplina: quas reſ: et

man ſuetudo animorum conſecuta et uerecundia eſt. eſſectus
andis: facultatibus / & commodis / nulla re eſgeremus. Longi-
ores hoc loco ſumus: q[ui] necesse e[ſ]t. Quis enim eſt cui perſpicu-
a non ſint illa que pluribus a Pannetto commemorantur?/

Neminem neq ducem bello: nec prinapem domi magnæ reſ

Salutans

Consipratio

oppressi

& salutares: line hominum studijs gerere potuiffe. Commorantur ab eo The minimodes. Petitions: cyrbus: Hager, Sylaus. Alexander: quos negat line adiutoriums hominum totas ves efficere potuiffe. Titur in re non dubia testibus non necessearijs. Atque magnas utilitates adipiscimur conspitationebominum atque consenflu. Sic nulla tam detestabilis peſtisque non homini abhomine naſetur. Et de cearbi liber deinteritu hominum peripathetyci magni & copioſi qui collectis ceteris cauſis/elusuonis peſtilentie/uaſtitatis: bellum etiam repetitine multitudinis. Quarum impetu deat quedam hominum genera e'e consumpta. Deinde compat quipres delectu ſunt homines hominum impetu: id est bellis aut ſeditiūbus: q omni reliqua calamitate. Cum igitur he Locus nihil habeat dubitationis. Quin homines plurimum hominibus proſint & obſint. Proprium hoc statuo e'e utertis: conelhave animos hominum & ad uſus adiungere ſuos. Itaque que inrebus inanimatis quæp: interctione belluarum fuerit utiliter ad hominum utam artibus ea tribuuntur operolis. Dominum autem studia adamplificationem notam prompta ac parata. Virorum prudentium uel preſentium ſapientia & utiute excitantur: Etenim utiis omnis tribus inrebus ſere uertitur: quarum imperſiando et una quid inquære uerum ſincerump lit. Quid consentaneum uicp rei, quid consequens: ex duo quæp gignantur, quæp auſque rei cauſa ſit. Alterum cohibere motus animi turbatos: quos gredi paieos nominant appetitus que quas ormas illi obediètes efficere rationi. Tertium bis quibus congregamur uti morerate et scienter: quorum studijs ea que naturat expleta eumulatach habeamus: pereſt deme: liquid importetur nobis in commodi propulſemus. Valescamur: ineos qui nocere consi ſunt: tantacp poena afficiamus/quanta equitas/humanitati

["patiatur. Quibus autem rationibus hanc facultatem aequi pos\nsimus, ut hominum studia complectamur: caep teneamus, di-\ncemus ita meq multo post. Sed paucæ ante dicenda sunt, ma-\ngnam uim eê infortuna, inutrant, partem uel secundas res, ut'\naduerlas quius ignorat? Nam et cum prospere eus flatu utim\nadexitus uethylur optatos: & cum reft auert affligimur, hec\nipfa fortuna ceteros rariores habet. Primum abanimatis\nprocellas tempelates, naufragia, ruinas, incendia. Deinde\na'belijs iotus, moriis, impetus. Hec ergo ut dixi rariores. At\ninteritus exerctuum: ut proxime trium, sepe multorum clau-\ndes imperatory, ut nuper summi & singularis iuri, inuidie\nprietæra multitudinis, atep obeas benemeritorium, sepe ciuium\nexpulſiones, calamitates, fuge. Kurfusæ secundæ reg. hono-\nres, impenia, udotie: que quæ fortuita ſint, tamen ſine. Fortuita\nhominum studijs & operibus neutram impartem effici posuſt,\nhoc igitur cognito, dicendum eft quonammodo hominum ſeu-\nadutilitates noſtras, allicere, atep exerare posſimus. Que ſi\nLongior fuerit oratio cum magnitudine utilitatis comparet.\nita fortasse etiam brevior uidebitur. Quæcunque igitur homines\nhomini tribuunt ad eum augendum, atep honestandum. honoreo as\nAut benivolentie gratta faciant: cum aliqua decula quepia\nduigunt: aut honoris ſi cujus ututem ſuſpiciunt. Et ſi que\ndignum fortuna ampliſſima putant, aut eui fidem huc:\n& bene rebus ius conſulē arbutantur. Aut cujus opes me-\ntuunt. Aut contra a'quibus aliquid expeſant, ut cum reges\npopulaſue homines Largitiones aliquas proponunt. Aut\npoſtremo pretio ac mercede ducuntur. Que ſordidiffaima\neſt illa quidem ratio, & inguinatiffaima in his qui ea tenen-\ntur: & in ills qui ad eam conſuere conantur. Male eni\nſe res habet, cum quod iurute effic debet, id tentetur pecu-\nnia. Sed quoniam nonnunq hoc ſubſidium nesellarium eſt.", "Inquinatiffimus\n\nRe male ſe hi\nſt. f. cotonu\nſt. fi. fi.

quemadmodum fit utendum eo dicemus: si prius his derebusque iuruti propiores sunt dixerimus. Atep etiam subiçant se homines imperio alterius & potestat de causis pluribus. Dicunt enim aut beniuolentia aut beneficiorum magnitudine. Aut dignitatis preſtantia: aut ſpe ſibi utile id futurum. Aut incetu neui parere cogantur. Auſpe largitionibus capti. Aut poſtreo (ut inſi re p. uidemus) mercede conducti. Omnium autem revestunt nec aptius e quæq[ui] adopes tuendas ae tenendas: e[qui] duci. Nec alienus q[ui] timeri. Preclare enim hennius. Quem metuant oderunt. Quæq[ui] quib[us] odit perijſſe expectit. Multorum autem odijs nullas opes obſitere poſſe. Si antea ſiut ignotum nuper est cognitum. Nec uero huusmodi tyranni ſolus que armis oppreſſa pertulit. Cuius intertus debarat. quantu odium hominum ualeat adpeſtem: ſed reliquorum ſimiles exitus virannorum. quorum haud ſere quiſſalem intertum efficit. Malus est cultos diuturnitatis metus. Contra: beniuolētia fidelis: uel ad perpetuitatem. Sed his ut oppreſſos imperio coherent. ſi ſane ad hibenda ſentia. Ut h[uius] infamulos. ſiali teneri poſſint. Qui uero inlibera ciuitate ita ſe instituerint, ut metuantur, bis nihil potest e[que] dementius. Quanquis enim ſi demerſe leg[es] alicuius opibus. quanis timeſacta libertas e[mergatur] tamen he aliquando aut iudicis tacitis. aut occultis de honore ſuffragijs. Aeriotes autem moriis ſunt intermiſſe libertatis. ſi reſente. Quod iotur latiffime pat[em] neq[ui] ad incoſtumatem ſolum. Sed etiam adopes et potenti[am] ſialet pluriſt. Id amplectamur ut metus abſit. caitas retineatur. Ita facillie que uolemus & priuatis inrebus. &. inre p. conſequamur. Et enim qui ſe metu uolet / a quib[us] metuuntur / eſdem metuat iſi neceſſe est. Quid enim cenſemus ſupernorem illum dyonſium. quo cruicatu timoris anſi ſolitum. qui cultros metues tonſores cadente cadente carbone ſibi adurebat capillos. Quid

Nota deioniflo p[rae]ſupiano

Candente, & gaudie ut inſi quod veniis mariellus

33.

enim ferreum Alexandrum quo animo wixiſſe arbitramur.¹

Quí ut scriptum legimus: cum exorem theben admodum diligeret, tamen adeam exepulis incubiculum uenens Barbarum quidem ut scriptum est, compundum notis traycijs destrito gladio wuebat anteire: premuttebat; deſtigatoribus ſiis: qui ſerutarentur arculas muliebres ne quod inutemus telum occultaretur, exquirerent. Omíſerum qui fidelorum barbari: & ſi gomaticum putare, q[ui] coniugem. Nec e[rum] ſefellit opinio. Abca est enim iſe propter pellicatus ſubſpicionem interfectus. Nec u[er]o ulla uis imperij tanta est: que premeu poſſit e[que] diuturna. Teſtus est phattaris: auus est preter ceteros nobilitata crudelitas. Qui non exiſidijs interijt, ut is quem modo dixi Alexander: Non apucaus ut h[uius] noſter. Sed in e[rum] unuerſa, a[gr]igeniuv[or], multutudo impetum fecit. Quid macedones: Nonne Demetrium querunt: inuiuerſi, ſe ad pyrthum contulerunt. Quid Lacermonios inuiſte imperantes: Nonne repente omnes ſere ſocij deſerverunt: ſp[er]catoreſp[er], ſe octoſos prebuerunt. Leutrice calamitatis: Externa libentius intali re domine ſica recordor. Veruntamen q[ui]dui impu[n]m rei p[er] beneficis tenebatur: non inui[J]ijs bella aut proſoacis aut de imperio gerebantur. Exitus erunt bellory, aut mites, aut necellatij regum, populo[rum] / nationum portus erat: & refugium ſenatus. Noſt[ur] autem et magiſtatus imperatores[que], ex h[uius] una re: maxima[m] laudem capere ſtudebant: ſi prouincas: ſi ſoacis, equitate: & ſide defendiſſent. Ita[que] illud p[ro]tocinium orbis terre, uerius q[ui] imperium poterat nominari. Senſim h[uius] bane conſuetudinem: & disciplinam ante minuebamus. Poſt u[er]o Sylle u[ctor]iam penitus amili[J]mus. Deſi[rum] est autem uideu quod in ſoacis iniquum: cum exiſtutus, etiam inter uacu[n]s tanta crudelitas. Ergo inilles ſecuta e[que] ho-

Nota de alexandro p[er]vo

Aongan[um] mi[que] oppidum e[rum] ſicula[m] und[que] dragan[mi]na[m] a[m]

Epiu[m]modi[que] et[rum]que lacrimá[m]os p[er]que de quod ut ius ſi p[er]

Eſt i[que] ſtoria[m]

Eſt i[que] ſtoria[m]

Eſt i[que] ſtoria[m]

Magi[ba]tum ſi[mi]lum q[ui] est in ſi[mi]ſero

Magi[ba]tum

Magi[ba]tum

Magi[ba]tum

Magi[ba]tum

Magi[ba]tum

Magi[ba]tum

Magi[ba]tum

Magi[ba]tum

Magi[ba]tum

ousque se ho-
ducuntur. Aut
it mea
poſtuo[rum] ut
aureum. Q[ui]s d[omi]nus me-
Nult[em] in
ignotum se-
ſolus quid
iantu o[n]nus exiſto[
em effuſo[
nuolem]a-
fero. Q[ui]s c[or]io-
feruntur. Et i[n]no-
beras e[m]a-
beras e[m]a-
occu[n]les
intermi[n]bilis
conſi[da]tibus
ad i[n]no-
let plur[i]a-
Ita facili-
uarunt: ſe-
m metu[n]m
a[m]que i[n]no-
pilos. Q[ui]s

bonita et fut-<u>it</u> men-<u>it</u>g-
ylla contra marum ponó
fuit bonita ietera

riē nommat fuhm et farrum qua
ref hirnf erit

questor

neſtan cauſam non bonesta iuctoria. Et enim haſus dicte
haſta poſta cum bona inſoro uender&c. et bonorum uiror
& locupletum: & certe cuilum predam ſe ſuam uendere.
Secutus est nec qui intaſſa impia, iuctoria etiam ſedie-
non ſolum ſingulorum hauum bona publicaret. Sedium-
uerſaſp. prouindias: Regiones op. uno calamitatis uire co-
prebenderet. Itaq. uexatis ac perditis externis nationi-
bus ad exemplum amilli imperij portari intriumpho
maſſiliam uidimus: excaq. urbe triumphai fine qua-
nunc. nolſt imperatores extranalpinis bellis triumpha-
vet. Multa prierea commenotarem neſeara inſoos
ſi hoc uno ſol quicq. uidiffet indignus. Iure iotur ple-
dimur: niſi enim wuitory impunita ſcelera tulſſem
nunc. adun. canta peruenſet licentia. A quo quidem
reſ familiarius ad pauros cupiditatum ad multos improbo
uemt hereditas. Nec uero und bellotum cuilum ſem.
& cauſa deert. dum homines perditi haſtam cruetam &
memnecuit: & ſpetabut. Quam. L. ſylla cum ubraſſet
dictatore prope inquad ſuo. Sexto trugeſimo año poſt afcelae
utinam acerba fidei ſi vila. & ſi in ſui dictatam ſon-
ba fuerat, in hanc ſuit questor urbanus. Ex quo debet inte-
ligi talibus premijs propoſitus nunc deſutura bellu ciu-
lia. Itaq. pietes modo urbis & manent. hiq. ipſi am ex-
trema ſcelera metuentes. Rem uero p. penitus amiliu-
atq. inhas clades inadimus. Redeundum est igitur ad-
propoſitum. Dum metu q. cari eſſe malumus quaſi popu-
lo. inuſte imperaniti accidere poterſt. quid debent pu-
tare ſinguli. Quod cum petiſpicium ſit beniuolentie um
eſ magnam, metus imbeaſſam. Sequitur ut differamus
quibus rebus facie poſſumus: eam quam uolumus adiſi
ſat cum honore & fide caritatem. Sed ea non pariter oſſis

egemus. Nam ad cujus-que utam in dictumque eis amulet, ne opus an latus fit apud quos diligit. Certum igitur hoc fit: id est prius et maxime necessarium familiaritates habere fidas amatum nos amicorum: et netra munitionem. Hoc enim una est etsi propter ut non multum differet inter litem et mediores ueros, ea et utrisque est prope modum comparandae, honore, obotria/beniuolentia cuium fortasse non eorum omnes egent. Sed tis in eis fuppbetunt adjuvanti aliquantulum, tum ad ceteram, tum ad amicarum comparandae. Sed beamicitia alio libro dictum est: qui in omnibus lelis

Nunc dicamus de gloria quan et ea quæ dère sèducunt, nos in libri Sed attingamus quando quidem ea in rebus majoribus administrandus adjuvandus plurimum. Summa igitur et perfecta gloria constat ex his tribus: Si dicitur multitudem, si fideam habet. Si cum admirati one quodam honore dignos putet. Hoc etiam est simpliter breviter dictum, quibus rebus paruitur a singulis eisdem tere amicitudine. Sed est alius quod quidem adjus ad multitudinem, ut univer- seam animos tanquam influere possunt. Ac primum de illis tribus quæ antedicti beniuolentie precepta uideamus: quæ quidem capitur beneficiis maxime.

Clara est frequen fana cum lande. Quæ rebus constat perfecta glia

Influenuntur etaphora et ab aqua

Sed utem loco uoluntate benetica beniuolentia mouetur etiam et eis non fuppbet. Vehementer autem amor multitudinis mouetur ipse fama. & opinione, libertas, beneficentie, fidei justitie, omniumque earum ut quæ pertinent admanuuetudinem morum, ac facultatem. Et enim illud ipsum quod honestum, decorumque diamus. quia per se nobis placet. animosæ naturæ & specie sua commo- uet. maxime: quia producet ex his quas connumerantur utribus. Id eico illos in quibus eas virtutes esse remur a/nam, ipse diligere cogimur. Atque he quidem caute diligendi gaudiu-

Fidei poterunt esse. Preterea non nulle enim Lemiores. Idem autem ut habeatur duabus rebus proficiet potest. Si estimabimur adepta communctam cum uirtua pru-
dentiam. Nam & his fidem habemus: quos plus intelligere
nos arbitramur. Quoque ad futura prospicere credimus: et
cum res agatur. Idicemineq uentum sit expedire rem et re-
lum extempore capere pole. Hanc enim utilem homin
estimatur, ueramet prudentiam. Ubottom autem & fidis homi-
nibus: idest bonis uiris ita fides habeatur: ut nulla sit inbi
fateidis. Inuredet sulpicio. Etac salutem nostram his fortus
bis Liberos rectiflme committi arbitramur. Harum igitur
duarum ad fidem faciendam uirtia plus pollet. Quippe cu
ca line prudentia latis habet auctoritatis. Prudentia line
uirtia nihil uulet ad fidem faciendam. Si quia ueritior
& callidior est hoc inuifior & suspectior detracta opinione,
baitatis. Quamobrem intelligentia uirtia commuta quantum
uulet habebit ad faciendam fidem uirium. Ubottom lin
prudentia multum poterit. Line uirtia nihil ualebit pru-
dentia. Sed ne quid fit admiratus eur cum inter philosoph
confet: ameet ipse disputatum lepe fit, qui unam habere os
habere uirtutes. Nunc ita leuingam quali poterit quidem qui
non idem prudens sit uirtus esse. Alia est illa cum ueritas in
Limatur indisputatione subtilitas. Alia enim ad opinionem
communem omnis accommodatur oratio. Quamobrem ut uirt
ita nos hoc loco loquimur. ut alios uiros bonos. Alios fortes a-
lios prudentes esse dicamus. Popularibus enim uerbis est ag-
dum. & uirtatis: cum loquimur de opinione. Idem eomodo fe-
cit Pannetius. Sed ad propo litum reuertatur. Etat igitur
tribus que ad gloriam pertinent hoc tertium. ut cum admi-
vatione hominum honor abbe udicaremus uti. /

A. Dmitantur igitur communiter illi quidem omniaque

Respondet argomento

Diumque videlicet hujusmodi

etiamque dignior est hominum utinamur

magna preter opiniones suas animaduerunt. Separatim inſtitutis /i perpiciunt nec opinata quidem bona. Itaque eos iures lufpiciunt: maximis; efferunt Laudibus/inquibus etiamant se excellentes quasdam & singulares proſpicere iurtes. De lufpiciunt autem eos & contempnunt: inquibus nihil iuritus nihil animi: nil neviorum putant. Non omnes enim contempnunt: dequibus male exſtituant. Nam quos impbos/maledicos fraudelentos: putant. & adſacendum iuram instructos eos baud contempnunt quidem. Sed de his male exſtituant: Quamobrem ut antedixi contempnunt hi qui nec ſibi: nec alteri proſunt: ut dictur/inquibus nullus Labor/ nulla induſtia/ nulla est cura. Admiratione aute afficiuntur hi qui antequam ceteris iurute putantur. & hi omni carere dedecore: turn uero his iuris quibus alij facile non potiunt obſtere. Nam & uoluptates blandiſtme domine maiores partes animi iurute detorquent. & dolo rum cum admouentur facer, preter modum plures extreventur: iura/mors, diutie, paupertas, homines uehementillime mouent. Quæ qui mutante, partem excelſo animo magnoc, deſpiciunt. Cuiq, aliqua bis ampla & honelia ves obiecta est: totos ad ſe convertit et rapit. Turn quis non admiretur? ſplendorem pulchritudinemque iurutis. Eroo & bec deſpicientia admirabilitatem magnam facit. & ſi maſculine iuritia. Exqua una iurute boni iuri appellantur. Miriſca quædam multitudini uidetur nec inuria. Ne mo enim iſtus eſſe potest: qui morerem/qui exilium qui egestatem timet. Aut ea que bis contiaria equitati anteposit. Maximeq admirantur eum qui pecunia non mouentur. Quod inquo uero proſpectum ſit, nunc dignum ſpectatu arbitrantur. Itaque illa trua que propoita ſunt ad gloria omnia iſtitia efficit. et beniulentia. prodeſſe iulit plu-

35,

Plutus magnus q. Ipernus

Ego contem sermonem cum
illo

f. quod huius mei et inibium
pumeum

Quod latronel non possunt iace
re sive inibi

Latroonor

Arcomittata te, principal lat
num manens

rimis. Et obeandem cauſam/fidem: & admiſationem, & eas
tes Iſpernit & neolioit: ad quas p[er]liep inflammat; auſidita-
te rapuintur. Ac mea quidem ſententia. Omnis ratio:
atet institutio uite adjuamenta hominum deſiderat. Im-
mis ut habeat quibuscum possit familiareſ conferre ſermo-
nes. Quod eſt difficile nifi Iſper prete boni iuſ feras. Ego
etiam ſolitario homini atet inagro uitam agenti opinio
iſtitutie neceſſaria. eo[que] etiam maſcis eam ſi non habebunt
inibi habebuntur, nullis preſidijs ſepti multis aſſicient
inuijs. Atet etiam bis qui uendunt, emunt, ducunt/lo-
cant: contrabenduſt negoais implicantur ad rem geren-
dam neceſſaria. Cujuſtanta uis eſt ut nec illi quide qui
maleſſicio & ſeleve-paſcuntur possint ſine-ulla pareti-
cula iſtitutie quinete. Nam qui eorum cuipia qui una latto-
cinantur ſuratur aliquid: aut evipit is ſabi' nec in latroo-
nio quidem reliquit locum. Ille autem qui archipittata
dictur nifi equaliter predam diſpartatur. aut interſi
ciatur à ſocijs: aut relinquatur. 'Quinetiam leges latroni
et ſe dicuntur 7 quibus pareant: quas obſeruent. Itac pp.
equabilem preſe portionem. Et Bargulus y[.]liricus latro/
Dequo eſt apud Teopopum magnas opes habuit: & mul-
to maiores Viriacus Lulitanus.' cui quidem etiam exerex-
tus/ imperatoreſp. nolvi cesserunt. Quem. C. Lelius is qui
ſapiens uliſpatur tregit: & commiuit. ferocitatep. eius
ita repreſſt. Ut bellum facie veliquis tradereſ. 'Cum igitur
tanta uis iſtitutie fit: Ut ea etiam Latronum opes firmet/
et auguat: quantam eius vim inter leges & iudica.' et
conſituta re p. fore putamus. Mibi quidem non apud
medos ſolum.' ut aut herodotus: Sed etiam apud maio-
res nros iſtitutie ſtende cauſa iidentur olim benemorat
reges conſituti. Nam cum premeretur initio inops'

multitudinis abbas qui majorum opes habebant, ad unum alioque
conflugiebant, ut utque preestantem. Qui cum prohiberet ab-
inuria tenuiores equitate constituenda luminos cum in fi
mus pari iure pertinebat. Eademque constituendaru Legu
fuit causa, que reorum us ſemper e queſtitu equabile, ne-
que aliter eſset uis. Id ſi abuno ſulto & bone uiro conſeq-
batur etant eo contenti: Cum id minus contingent er Leges ſut
inuent, que cum omnibus una atque eadem uoced loquuerent
ergo hoc equidem perſpicuum eſt, eſs ad imperandum deligi
ſolitos, quorum deuſitua magna eſſ, opino multitudinis.

Ad unum uero hoc, ut idem etiam prudentes haberentur

Nihil enim erat q[ui] homines his auctores non poſſe conſequi
le arbitrantur. Omni ergo ratione colenda et retinenda
iſtitua eſt, cum ipa propter le aliter iſtitua no eſset, tu pro-
pter amplificationem honoris & glorie. Sed ut pecunie non
quetende ſolum ratio e. Verum collocando: que perpetuo
ſumptus ſuppediunt, nec ſolum neceſtarios, ſed etiam libe-
tales. Sic gloria et quereda & collocanda ratione eſt. Quanq[ui]

Ille collocantur pecuniam

Socrates preclare banc viam adgloriam proximam. Et qui
compendiariam eſſe dicebat. Siquis id ageret ut qualis h[uius] manu
uellet talis eſt. Quod ſiqui simulatione & inani obſentatio
ne, & flecto non modo ſermone, ſed etiam multu ſtabile
conſequi gloriam poſſe ventur uebementer erat Veta
gloria radices agit, atque etiam propagatur. Ficta omnia propago
celeriter tangit floaculi decident. Nec ſimulatum quicqu[em]
potest eſe diuturnum. Teſtes ſunt multu mutande p[ro]tem.
Sed breuitatis cauſa familia erimus contenti una. Tibi
enim Graccus, p[er] filius tam diu laudabitur: dum memo
tia veru humanar[um] manebit. At eius filij nec iiii pro
bantur boni, & mortui nomen obtinent iure celorum.
Qui igitur adipisci ueram iſtitut[em] gloria uolent, iſtitut[em]

fugantur officijs. Et ea que cœnt dictum est inlibro superiore. S3
ut facillime quales lumus tales eê uideamur. & li ineo ipso maxi-
ma uis est ut limus hi qui habent volumus. tamen quedam pre-
cepta danda sunt. Nam liquis abineunte etate habet caufam
celebitatis & nomins. Aut apatre acceptam. quod tibi iucu-
ro arbitror contigisse. Aut cauì aliquo atq. fortuna in bunc ocu-
li commiuntur atq. in eum quid agat. quemadmodumuiat
inquitur. Et tantindam illima luce uerstet. ita ut nullis ob-
sequum potest nec dictum eus eſe nec factum. Quor autem
prima etas propter obſuittatem et bumilicatem in hominum
ignoratione uerstur. Hì Simulhac uienes eſſe cesserunt. Ma-
ona ſpectare & ad ea rectis Studijs debent contempnere. Quare
furnore animo facent quia nonmo nucldet illi etati. Ver etia

P

Rima enim adolescentis commendatio adoloris. 2 f. fauetur,
am liqua exbellias rebus comparari pot. inqua multi a
pud maiores nostros exstiterunt. Semper enim fere bella gerebà-
tur. Tua autem etas incedit mid bellum: eus altera pars ſeu-
nimum habuerit. Altera felicitat parum: quo tamen in be-
llo cum te Pompewis alteri ale prefcatif magnam Laudem a
ſummo Viro & abexeritui conſquebare, ciquitando iaculando
omma militari labore tollerando. Atque quidem tua laus pa-
titer cum re p. cecidit. Mibi autem hec oratio ſuſcepta non ſo-
lum de te enim est: ſed genere tuoto. Quamobrem pergamus
adea que restant. Ut igitur inveliquis rebus multo majora opa
animi corporis ſunt: ſic he res quas ingenio ac ratione perle-
quumur oratiores ſunt: illè quas virib. Prima igitur com-
mendatio profiſatur amodestia, tum pietate inparentes, tu
inſuìs benuolentia. Fadelle autem & inoptimam partem co-
gnoſcuntur adolescentes: qui ſe ad daros ac ſapientes uivos bene
conſulentes rei p. contulerunt. Quibuscum li frequentes ſui
opinionem afferunt populo eorum fore ſimiles: quos ſibi ipi

oculi emittant in te conjurantur

Simul-bac

deligerunt adimitandum p. Rutilij adolescentiam ad opimo -
nem & uirs et innocentie: & uirs scientie p. Mutij com -
mendaut domus. Iam Lucius quidem crassus effe admo -
dum adolescentis non alunde mutuatus est: Sed libi ipi pe -
pert maximam Laudem exilla accusatione nobili & glorio
sa: ex qua state qui excentur Laudibus affici solent. Ut in
Demolenez accepimus. Ea etate: 1. crassus oftendit id se in
foro optime iam impremeditatum facere: Quod etiam tu
poterat domi cum Laudibus meditati. /

Sed cum duplex ratio orationis fit, quorum etiam
inaltera fit fermo, inaltera contentio: non est id qui
dem dubium, quin contentio orationis maiorem vim ha-
beat adgloriam. Ea est enim quam eloquentiam diemus
Sed tamen difficile dictu fit etopere conciliet animos com-
munitas affabilitas fermonis. Extant epitole & phali-
ppi ad Alexandrum: & antipatris ad caffandrum: & Anti-
goni ad philippu filium trium prudentissimorum viroz,
Sic enim accepimus: quibus precipiunt: ut oratione bem-
gna multitudinis animos, ad benuolentiam alliant: mi-
lites: blando fermenone appellando delinant. Quæ autem i
multitudine cum contentione habetur oratio: ea sepe um-
uetim excitat gloriam. Maagna enim & admiratio copio-
se lapienter discens: Quem qui audunt intelligere etia
& lapere pluget ceteros arbitrantur. Si uero inest inoratione
mifta modetta, & praus nihil admirabilis fieri potest. Coep
magis li ea sunt inadolescente: Sed eam linit plura cauſarum
genera: quæ eloquentiam defiderent: multij innostra rep.
adolescentes: & apud indices & apud senatu drido Laudem
affecuti ſuff. Mayima est admiratio inuicijs: quorum
ratio duplex est: Iam accusatione & defenſione conſtat: qua
rum & ſi Laudabilior est: defenſo: tamen etiam accusatio p-

ſepe probata eſt. Dixi paulo ante de Craſſo. Idem ſeut ado
Leſſes. M. & etiam p. Sulpitij eloquentiam accuſato iluſtra
uit: cum ſeditioſum & inutilem quern. G. Norbatum in-
uidium uocaut. Sed hoc quidem non eſt ſepe facendum:
nee unq niſi rei p. cauſa. Vt duo luciuli aur patrocinij. Vt
nos pro Siculiſ. Sardis pro Malbutio. Iulius inaccando. &
Mallio L. ſubſum induſtria cognita eſt. Semel igitur, aut nò
ſepe certe. Sin eut res p. au facendum ſit ſepius rei p. tribu-
atur hoc munens. Cuus inimicos ulaſci ſepius non eſt re-
prehendendum. Modus tamen adſit: Duri enim hominjs
uel potius uis hominis uidentur perculum capitis inferre-
multis. Id cum perculoſum ipſi eſt: tum etiam ſordidi,
ad famam committere. Vt accuſator ſt nomine & re. Quod
contigit. M. D. Bruto ſimmo genere nato illius filio qui
uris cuilus inprimis peritus ſuit. Atq etiam preceptum
officiij diligenter tenendum. ne quem unq innocentem iudi-
cio capitis arceſſes. Id enim ſine ſeſelere fieri nullo pacto pot-
quam quid eſt tam in humanu: ſ eloquentiam anatura ad-
salutè hominu & ad conſeruationem datam ad binoz pe-
ſtem pernitiæq convertere. Nec tamen ut hoc ſugendum
eſt. Ita eſt habendu religioni nocentem & nepharium i-
piuſm[que] defendere. Vult hec multutudo patitur conſue-
tudo. Fert etiā hec humanitas. Iudicis e ſemp cauſis
ueru ſequi patroni nonunq uerilimile. & ſi minus ſt ve-
rum defendere. Quod ſcribere prefertim cum de phylolo-
phia ſcribam) non auferem. Nifi idem placet gravuſſimo
Ptoycor. Pannetto. Maxime autem & gloria pariter et
gratia defendombus. eoq maior ſiquidam accidit antea di-
rit ut ei ſubuenatur. qui poteru alioqui opib[us] eircu-
nenim vrgeney uideatur. Vt nos & ſepe alida: & ado-
Leſcentes contra. L. Sýlle dnāntus opes pro Sexto Kolio

per mitt. & à permiro af
ſonbun p[ro]
Religio. & honif[ur]ab

38.

americus, que ut lis extat oratio.

Sed expositus adolescentium studijs que ualent adgloriam adipiscendam. Deinceps debeneficentia & liberalitate dicendum est: cujus est ratio duplex. Nam aut opera benigna fit indigentibus aut pecunia. Facilior est hec posterior locupleti prefertur. Sed illa lautor ac spledidior est, et fori uro claroque dignior. quanqinutrope, one meſt gratificandi liberalis voluntas. tamen altera excara: altera exquiutate depromitur. Largitio que fit extre familiari fontem ipum benignitatis exhaurit. Ita benigna- te benignitas tollitur. qua quo inplures uſus lis eo minmultos uti posſis. Atque opera utiute & industria benefic & liberales erunt. Primum quo plurib profuerit eo plures adbeneficendum adjuvantes habebunt. Deinde conſuetudine beneficentie paratones erunt. Et ianque exatiuſtiones / Ad bene demutis promerendum. Preclare inepitula quadam Alexandrum filium philippus acculat. ChorATIONE beninoleptam cujum Macedonum tepter. Qvod te malum inquit rationis inſitam ſpem induxit ut eos tibi fideles putares fore quos pecunia corruſſes? An tu id agis ut macedones non rege ſuum. Sed minſtrum & prebetorem putent. Quid ſordidus est regn quid melus: Lavoſionem corruptelam dixit ee. Fit eni Corruptela deterior qui acceperit, aut ad id ſemper ex pectandum paratior. Hec ille filio ſuo precepto putemus omnibus. Quobrem id quidem non dubium est. quando illa benignitas que conſtat exopere & industria: & honefior ſit. Et Iatinus pateat: & posſit prodeſſe pluribus. Nonnunqe Lavoſendum: Nec hec benignitatis omnino repudiandum est. Et ſepe ydoneis hominibus indigentibus dere familiari impavidiendum. Sed diligenter atque moderate. Multi

Sententia oprema

enim patumoma effuderunt inconſulte largiendo. (Quid autem eſt ſtultius? quod libertius facias curare: Ut id diuſius faceret non poſſis? Atque etiam ſequuntur Largitiones capines: Cum autem egere cesserunt, alienis bonis manus inferre coguntur. Id proſque cum beniuolentie comparandæ cauſæ benefica êre uelint, non tanta ſtudia affequuntur corum quibus dedere: quod aorum quibus ademerunt. Quamobrem nec ita claudenda res eſi familiars? Ut eam benignitas aperire non poſſit: nec ita referanda ut pateat omnibus. Modus ad hibeatur: isq[ui] referatur ad facultates. Omnino meminſſe debemus id quod anotius homibus ſeppillime ſurpatum iam inprouerbij conſuetudinem uentur. Largitionem fundum non habere. Et enim quif pot modus et cum & bi qui conſuetoerunt: & illud idem alijſdideret./

Omnino ſunt duo genera Largitiones: quorum altem prodigii: altera liberales. Prodiqi qui epulis & uilſerationib[us] & gladiatorum muneribus: Ludorum: venationumque apparatu pecunias profundunt ineas res: quorum memoria: aut breuem aut nullâ omni ſunt relicturi. Liberales autem quiſus facultatibus, aut captos apredonibus redimevent. Aut es alienum ſupraſpunt amororum cauſa. Aut infliarum collocaſione. Adjuuant. Vel inre querenda, uel augenda. Iſtag[ui] mori, quinmentem uenem. Theopbaltto ino libro, quem dediutij[us] ſorplit. Inquo multa preclare, illud absurde. Eſt enim multum inlaudanda magnificentia. & operatione popularium munerum, taliter ſumptium facultatem fructum diutiaru putant. Mibi autem ille fructus liberalitatis, cui pauca exempla poliu, multo & maior uidentur & certior: Q[ui]to Ariftoles gravius & uerius nos reprebendit. qui barum pectuarum effuſiones non admiremur: que ad multitudinem de Limendam. At bi qui abboſibus obſidentur: ſi emere aque ſextarum cogerentur mina. Hoc primo audito incredibile / no-

vitarumque publicum communem carminum & inſtitutivum carminum dictum

bis uideri: omnes, mirari. Sed cum attenderint ueniam nece-
flaritati dare. Ita in bis in manibus iacturis: infinitis: lüpi-
bus, nihil nos magnopere mirari. Cum prefertim nee, necessi-
tati subueniatur: nee dignitas augeratur. Ipsa: illa delectatio ml-
titudinis ad breue exiguumque tempus duratura est: ea: aleuissi-
mo quod animo est: quo tamen ipso unà cum locetate, memoria
quod moriatur voluptatis. Bene etiam colligit hec puers &
multierculis. & ferus: & feruorù similibus libers eè grata: Gra-
ui non homini. Et ea que fiunt iudicio ponderanti certo pro -
bati posse nullo modo: Quanq intelligence innostra cuutate inue-
cetalle tam temporibus bonis: Ut splendor edilitatum aboptims
Vivis poftuletur: Ita etiam p. cratfall: cum cognomine diues
tum copijs functus est edilitio maximo munere. Et paulopoft
L. cratfallus cui omnium homini moderatissimo: Q. Autio ma-
gniticentissima edilitate functus. Deinde claudius p. T. lui ml-
ti poft lucullus: hortenius Sýllanus. Omnes autem p. Lentulus
me consulpe, uicit ſupenorés. Hunc est Scaurus imitatus. Ma-
gniticentissima uero nostru pompeij miia fecundo consulatu. In-
quibus omnibus quid mihi placeat uides Nitanda lufpicio e
auantie. Nam mamero homini ditissimo pretermisso edili-
tatis consulatus repulsam attulit. Quare &. li poftulatur apo-
pulo bonis viris si non defiderantibus: attamen approbantibo
faciendum e modo profacultatibo nos ipi vt fecimus. Et siqun
res major ac minor populari Largitione acquiritur: Ut hore
ſi nuper prandia inſemtis decime: nòne magno honori ſue
tunt: Nunc. M. quidem ſbio uicuo datum est: quod in Karita-
teaffe: medium populo dedit. Magna enim ſe & inueterata
inuidia: nec turpi iactura turpia: quando erat edilis: nec ma-
xima liberault: Sed honori ſummo nuper noftro Milioni ſu-
it. Qui gladiatibus emptus rei p. cauſa: que ſalute notra
continebatur: omnes p. clodij conatus furores compreſsit:

39.

Causa igitur largitionis est: liquid aut necesse est: aut ut- Le. In his autem ipse medicamentis optima ratio est. Lucius quidem phuis. Q. fabij filius magno uir ingenio. Imprimi clarius gloriavi se solebat line ullo munere adeptum esse omnia que habebentur amplissima. Dicebat idem autem coda. Nob quoque contigit licet in hoc quodam modo gloriavi. Nam proam pludine majorum honoru: quos cundis suffragijs adepti lumus nostro quidem anno quod continuit. Eorum memini quos modo nominavi sane exiguus lumptus edilitus fuerit. Acta etiam ille impensę meliores, muri, naualia, portus, a- quarum ductus: omniæque adulum vel p. pertinent. Quaest quod p[ro]n s[an]ta tanquam in manum datur iocundius est! Tamen hec impolter[ia] gratiora. Theatra, porticus, noua templare recundius reprebendendo propter pompeium. Sed decimimi non probant: ut et h[uius] p[ro]pe pannetius quem multum tibis libris secutus f[er]um non interpretatus: & phalerius de metrus qui p[er]cidem prima p[er]scire vituperat: et tantam pecuniam inillam preclaram propleam coniecent. Sed de hoc genere toto in his libris quos deo p[er]spite diligenter est dilputatum. Tota igitur ratio talium largitionum ge ne vitiola e[tem]porib[us] necessaria. Et cum ip[s]a ad facultatem accommodanda & mediocritate moderanda est et aliter.

Nullo autem genere altero largiendi, quod alibetate profiætur, n[on] uno modo indilbaribus cau[s]s affed[ie]t debemus. Alia causa est eus qui kalamitate premitur: & eus qui res meliores queat. Nullis uero f[er]is rebus aduerſis propenflor benignitas e[am] debebit. Q[ui]m kalamitos, n[isi] forte erunt di[gn]i kalamitate. In his tamen qui se adiu uari uolent, n[on] ut ne affligantur. Sed ut altioem gradu ascendant. Restrixi omnino nullo modo eſſe debemus Sed indulgendis ýdonés videlicet & diligentiam adhibe

Ham predate hennius benefacta male locata, male facta arbitror. Quod autem tributum est bono iuro & gtato, in eo tum ex ipso fructus, tum etiam exigeat. Temeritate, et remota grata ſima est liberalitas. Et quæ eā studiolius plerem, laudant et ſummi auſiſip bonitas commune profugium est omnium. Danda etigitur opera est: ut his beneficijs plurimos afficia mus quorum memoria liberis poſteriſque prodatur. Ut his moritos eē non liceat. Omnes enim immemorem beneficijo devunt, eamque inuiam indeterenda liberalitate, ſibi etna fieri, eūg faciant communem hoffem tenuorum putant. Atque hec benignitas etiam rei p. est utilis, redimi eſteruere captos locuplectam tenuoves. Qvod iulgo est solutus fieri abordune nostro inoratione crassi ſcriptum copioſe videmus. Hanc ergo conflictudinem benignitatis Lavitioni munera antepono. Hec enim otuum hominum est atque magnorum. Illa quali affentatoz populi & multitudinis ad leutatem uoluptatemque illitium. Conueniet autem tum indādo munificum eē, tum in exigendo non acerbum: inomniq[ur] contrahenda, vendendo, emendo, conducendo, locando, inauutatib[us] & confinjs equum & faciem, multa multis de ſuo iure cedente. Alibus iero q[ui]um liceat & nefcio an paulo plus etiam q[ui]um liceat abhorentem. Est eni non libetate nonnunq[ui] de ſuo iure cedere, ſed interdum fluctuoſum, habenda autem ratio est rei familiars, quam quidem delabi ſinere flagitioſum est. Sed ita ut illiberalitatis ajuaritij[us] abſit ſulpito. Posse enim liberalitate ut no[ſpo]liantem ſe proprio nimirum est fructus pecunis maxius. Recte enim a Theophrato est laudata h[is]pitalitas. Et etiam. Ut mihi videtur patere domos omnium illultum, hoſtib[us] illultib[us]. Id et rei p. est ornameto, homines externos hoc liberalitatis genere inurbe ſi[na] non egere. Eſt autem

40.

Vebementer utile bis qui honeste posse multum volunt, per ho-
spites apud externos populos ualere opibus & gloria. Theopha-
ftus quidem scribit thimonem athenis etiam in fluxus curiales
Lacidas hofpitalem fuisse. Ita enim instituiffe: ut nulli eis
imperauiffe: ut omnia preberentur quæque laceres in villam
quam diu extitissent.

Ve autem opera non largitione beneficia dantur, hec
 tum etiam munieram rem p. cum infingulos cieus
 conferunt. Nam iniur cauere consilio inuare: atq. hoc sibi
genere prodesset, plurimis. Uehementer & adopes augeras
pertinet & adgratiam. Itac cum multa preclara maiorum:
tuq. optime constitutis, ursis auilis, temper lummo inhono-
ve fuit cognitio atq. impetratio. Quam quidem ante hanc con-
fusionem temporum inpos sessione sua principes retinuerunt.
June vemo ut honores: ut omnes dignitates gradus: sic huc
s patentis & splendor deletus est. Id qui indignius et co tempore-
hoc contigit. Cum is effet qui omnes superiores: quibus honor
par eet huc sientia facie uiaffet. hec igitur opera grata est
multis & ad beneficiajs obftringendos homines accommodata.
Atq. ut huc arti finitima est dendi gravior facultas & gra-
tior & ornator. Quid enim est eloquentia? Landabilis: &
prestabilis admiratione audientum. Vel spe indigentium
Vel eorum qui defenfi funt gratia? Huc quoque ergo amaiu-
bus nobis est in tota dignitate principatus datus. Defervit-
igitur hominis & facie laborantis: quodq. inpatrijs est mo-
tibus multorum caufas & gravate: sed gratiuto defendetis
beneficia & Latrocinia Latent patent. Admonebat me res: ubc
q. loco intermiffione eloquentie, ne dicam meruitum deplora-
rem: nisi uereret ne deme ipso aliquid uideretur queri. Sed
tamen uidemus quibus extinctis oratoribus in paucis fpes.
q. inpauctoribus facultas, q. inmultis fit audacia. Cum autem

1101

non omnes poſſint: nec multi quidem aut iuris periti eſt. Aut
diſenti: Ličet tamen opera prodeſſe multis beneficia patentem
commendantem, iudicibus, magiſtratibus iugilantem prore
alterius, eos iſpos qui aut conſulunt aut defendunt rogante.
Quod qui faciunt plureimum gtaſtę conſequuntur: Latiſſeep
eos, manat induſtria. Nam illi non ſunt admouendi. Et h.
impromptu: vt animaduertant, cum iuuaſe alios uelint: ne
quos offendaſt. Sepe enim aut ledunt quos non debent: aut
eos quos non expedit: Si prudentes hoc negliget, eſt: Si ſe-
tes tementatis. Vtendum etiam eſt exaſtatione aduerſus eos
quos iuitus offendas quacunque, poſſis. Quare id quod necefſe
fuerit: nec aliter facere poteris. Ceteris, operibus & officijs
erit id quod iuolatum eſt: compenſandum. Sum cum in ho-
minibus Viuendis: Aut mores ſpectari, aut fortuna ſoleat di-
dum quidem eſt: proclue. Ita, q. iulgo ſele loquiuntur inbe-
neſcijs non fortunam collocandis mores hominum conſequi
honesta ratio eſt. Si quid eſt tandem inopis & optimi viri
cate non anteponat mopera danda gtaſtam fortunati & pote-
tis. A quo enim expeditor & celerior tenutatio fore iudetur:
ineum eſt iuoluntas nostra propenſior. Sed animaduertendu
eſt diligens: que natura rer. ſit. Nimirum e inops ille
ſi bonus e vir: etiam ſi referre gratiam non poteſt: habere cer-
te poteſt. Commode autem quicq. dixit: pecuniam qui beat
non reddidiſſe: qui reddiderit non habere. Gratiam aute-
& qui reddiderit habere: & qui habeat retuliffe. Atqui &
ſi locupletes honoratos beatos putant: bi nec obligari be
neſcio iuolunt. Quinetiam beneficium ſe dediſſe arbi-
trantur: cum iſi magnum aliquid acceperint: atq. aſe-
aut poſtulari: aut expectari aliquid ſulpicatur. Latro-
cnio uero ſe uſos: aut clientes appellari mortis instar-
putant. At uero ille tenuis: cum quid factum ſit ſe ſpe-

ctatum fortunam non putant. Nonmodo illi qui est me-
titus: sed etiam illis aquibus expectat. Eget enim multis-
ратум se iudei studet: nec verbis auget suum munus.
Siquo forte fungitur: sed etia extenuat. Videndum illa
eit: quod si opulentum fortunatique defendebis in illo aut
forte liberis eius manet grata. Sin autem inopem probi-
tamen & modestum omnes non improbi humiles etiam
magna inpopulo multitudo est, preliendum si paratum
uident. Quamobrem melius apud bonos: q apud fortu-
natos beneficium collocari puto. Danda omnino open.
eit: vt omnigenere satisfacere possimus: Sed si resm-
contentionem ueniet, nimirum Themistodes est auctor
ad bibendus: qui cum confuleretur. Vitium bono iuro pa-
peri: an minus probato diuiti, filiam coll factor et eоо-
uero inquit malo virum qui pecunia egat: q pecunia
que vido. Sed corrupti mores sunt depravatius, adma-
tione diuittarum: quatu magnitudinem, et aduni-
quem nostrum pertinet illum fortasse adiuuat qui
babat id quidem semper. Sed fac iuare, ut tenet sane
lit, bonetior vero, quomodo. Quod etia bonus est utur
ne impediant diuittę quominus iuuetur. Modo ne ad
inuent: litis, commune iudicium non quid locuplex: sed
qualis quidem lit. Extremum autem preceptum inbe-
neficijs operacque danda, ne quid contra equitatem contem-
das: nequid proiniuria. Fundamentum est autem p-
petue commendationis & fame justitia: sive qua-
nibil potest esse Lauciabile:

Sed d'eo genere beneficiorum dictum est: que ad
lingulos spectat. Deinceps dehis que ad viuere
los atex adre p. pertinent disputandum est. Eorum
autem ipso partim huiusmodi sunt: ut ad univeros

["cives pertineant, partim ex ut singulos attingant, que sunt\nEt gratiora. Danda uero opera est omnino, si possit utrurq[ui]n\nminus Ut etiam singulis consulatur: sed ita ut ea res: aut\nprofit aut certe non oblit rei p. C. Grachi frumentatira,\nmagna Largituo. Exauribat igitur errarium modica. M. o-\ndauij, & rei p. tollerabilis & plebi. Necessaria ergo et cui-\nbus & rei p. salutaris. Inprimis autem videndum erit,\net qui rem p. adminitrabit. Ut suum quicq[us] teneat: necq[\us]\nderebus pruatorz publice administratio fiat. Pernitio-\nle enim Philippus attribunatu: cum legem agraria se-\ntret: quam tamen antiqui facile passus est: & ineo se ve-\nhementer moderatum prebuit. Cum inagendo multa po-\npulariter, tum illud male non e[que] inauitate duo miha ho-\nminum qui rem p. haberent. Capitalis oratio adequatio-\nnem bonoz, pertinens: qua pess[que] maiot potest: esse-\npess? Hanc obcauſam mayime ut ſua homines tuereſe\nres p. c[i]uitateſi[que] confutate sunt. Et ſi duce natura congre-\ngabantur homines: tamen ſpe cultodie reez ſuavum vr-\nbuum preſidia querebant. Danda et opera est, ne quod a-\npud maiores ſpe tiebat properer errarij tenuitatem, bello-\nrumq[ui] affiduitatem tributum ſit conferendum. Id q[ui] ne\neuemat ante erit p[ro]videndum: ſi qua necessitas huius\nopers aliaui rei p. obuenerit. M. alo. i. nostre q[ui] alteri o-\nminari. Nec tantum de nostra: sed de omni re p. dispu-\nto. Erit danda opera ut omnes intelligant: ſi ſalui esse ve-\nlint necessitati eſſe parendum. Atq[ui] etiam omnes qui rem\np. gubernabunt. Ut e[am] rerum copia ſit: que ſunt netella-\nre. 'Quarum qualis comparatio fieri foleat.' & debeat non\nest necesse disputare. Eſt enim impromptu: tamen Locus\nfiur attingendus. Capiant ut inomni procuratione nego-\ncij & munevis opus auaritie pellatur: etiam mira ſupito-"]

Et inam inquit G. pontius ad illa tempora me fortuna
referuisset. Et tum eam natum: quando Rhomani dom-
na accipere copissent, non eê pallus duitus eos impetare,
Ne illi quidem multa pecula expectenda fuerunt. Modo,
hoc malu inhanc rem p. inualit. Ita quid tâcie patior, tunc
pontius pontium fuisset: liquidem inillo tantum fuit robotis
Non dum centum & decem anni sunt, cum depecunijs repet-
tendis a L. pisoncule data est nulla data ante cum fuisset. At
vero postea tot leges proxime: quæque duriores, tot vel tot,
damnati, tantum itali cum bellum propter iudicium me-
tum excatatum, tâta sublatis Legibus & uidijs explicato
directoep. locoque: ut imbecillitate altorum, non nostra ut-
tute valeam. Laudat affricanu pannetius: et fuerit abtineg.
Quid mi Laudetur? Sed in illo maiora alia Laus abtinentur,
non hominis est lolum: sed & temporum illorum omnium
macedonum gaza, que fuit maxima potitus paulum: tam
inertatum pecunie inuexit: ut unius imperatoris preda
finem attulerit, tributorum. Atque nihil donum suum, num-
lit. preter memoriam nominis ſempiternam. Imitatus pa-
trem affricanu nibilominus earugine cuerfa. Quid qui colle-
ga eius fuit incensura. L. munitus, nunquam copioſior fuit
copioſſimam urbem funditus ſubtiliſſet/italia ornare,
domum suam maluit: quanqiu Italia ornata ipfa nibi Luide
retur ornatur. Nullum igitur inuum tetruus e: ut eo un
egreſſa est referat ſe oratio: quauaritâ preſentibus principis
rem p. gubernantibus. H[ue]n. quætum rei p. non modo turper-
est: sed etiam ſceleratum & nepharium. Ita quid apud apollo
phbitus oraculum edidit. Sptam nulla re alia nitiauaritùs
essé perturam. Videtur non lolum Lacedemonijs. Sed età
omnibus opulentus populis predixisse. Nulla autem con-
Liare facilius beniuolentiam multitudinis poſſunt hi qui

reip. prefunt: quod abitinentia & continentia, id est Laudari apte. Qui vero populares uolunt: obecti caufam aut agrariam tê- tant: ut posseffores pellantur, luis fedibus. Aut pecunias de- bitas creditoribus condemnandas putant: Labefactant fiû- damenta reip. concordia primum quę eſſe non potest: cum- alijs ademuntur: alijs condemnantur pecunie. Deinde eſqui extem que tollitur omnis: si habere ſuum unieque: non licet: Id. ut proprium ut ſupradixi citoitatis: atex urbis: Ut ſit libe- ra & no ſolliata ſiueri caus eustodia: atex: pernitie reip. ne- illam quidem conſequuntur: quam putant gratiam. Jam cures eſt erepta mimicus ē: cui data eſt. diliminat ſe acco- pille: noluiffe: & maxime inpecunijs creditus occultat ſuii gaudium: ne videatur non ſuiffe, ſoluendo. At ille qui acci- pit inuiam: & metinervit et preſe fert dolorem ſuum: ſi ſiplutes ſunt hi quibus improve datum eſt: illi spubus ſi- tuſte adeptum eſt. Idemco plus & ualent. Non emm nu- meto hæc iudicantur: ſed pondere. Quam autem habet eſ- tatem Lex agraria: ut agrum multis annis & ſeculis poſſe- illum: qui nullum habuit: habeat: & qui ante habuit ami- tat. Ne pp in iurię genus Lacedemonij Lixandrum epho- vum expulerunt. Agni regem quod nunquam ante apud eos acciderat necarunt: exquo eo tempore tante discordie ſe- cute ſunt: ut & tyranni exiſterent: & optimates ex ſer- minarentur: & precatissima instituta reip. dilaberentur. Nec vero ſolum ipfa cecidit: ſed etiam velquam grseciam e- uerti. Quid nostris graccos: Tiberij grachi ſummi uiri filiœ: & affricani nepotes: Nonne agrave contentiones perdide- vunt: At uero Avestus ſicromanus iure Laudatur: q cu- eius cuitas quinquaginta annis atyrannis teneretur pro- fectis argis ſitiones clandestine preſtituſſe introitum urbe- potitus eſt. Cuerq. tyrannum monodem improuiſo preſſis.

feycentos exules: qui locuplectissimi eius fuerant, curam qui tatis restituit: reme p. aduentu suo liberavit. Sed cum ma gnam aduerteret, inbonis & posseffionibus difficultatem,queos quos restituerat: quorum bona alij posſiderant. Ege iniquiffimum eſe arbitrabatur: & quinquaginta annorum posſessiones mouere nonnili equum putabat. Propter quod Longo ſpatio hereditatibus, multa emptoribus, multa do tibus tenebantur, ſine inuitia iudicauit: Neque illis ademi neque his non ſatiffient: quorum illa fuerant oportere. Cum confutuſſet opus adeam rem conſtituendam pecuniam ad exandriam ſe proficaſi uelle dixit: Re meq. integram adre ditum ſuum uxit eſſe. His celeriter ad Tholomeum ſui hofpitem uenit: qui tum regnabat alter preter alexandria conuitam. Qui cum expoſuſſet patrem ſe liberare uelle, cau ſamq. dociuſſet a rege opulento vir ſummus facile impetuit: ut grandi pecunia adiuuaretur. Quam cum ſitionem attuſſet, adhibuit ſibi inconſilium quindeam principes cum quibus cauſas cognouit: ut eorum qui aliena tenebat & eorum qui ſua amſerant: preſentep eſt imandis posſionibus, ut perſuaderet alij ſt pecuniam accipere uel lient, posſionibus cederent alij: ut commodius puta vent munerati. Vel nartam ſibi et canti precij eſt: quod ſui recuperari. Ita perfectum eſt ut omnes concordia conſtituta ſine querela diſcederent. O, iurum magni diu nque qui intre p. nostra natus eſſet: Sic par eſt agere cum au bus. Non ut his tam uidimus hætam inſoro ponere: & bona cùum uoc subiacere preconis. At ille Grachus id quod fut ſapientis & preſtantis iuri omnibus conſulendu putaut. eaq, e ſumma oratio & ſapientia boni eius com moda cùum non duiuillere: atq, omnes eſquitate eadem continere, habitare gratis inalieno. Quid ita? Ut cum

ego emerim, edificauerim, tuear, in preda tu me, inuito tuu-
care meo. Quid est alund nifi alijs suaripere, Alijs dare-
aliena? Tabule uero nonc quid huc argumenti, nifi ut e-
emas mea pecunia fundum, cum tu habeas, ego non habeam
pecuniam. Quamobrem nesit es alienum quod rei p. noceat
prouidendum est: quod multis rationibus caueri potest, si no
fuerit hoc ut locupletes suum perdant, debitores lucent
alienum. Hec ulla res vebementius rem p. continet: s fides.
que esse nulla potest, nisi erit necessaria solutio rei credi-
tatum. Nunc vebementius actum est: me consule, ne sol-
ueretur armis & caltris tetata est res abomni genere ho-
minum: & ordine: Quibus ita restit: ut hoc ten malu de
re p. tolleretur. Nunc nec maus es alienum suit, nec me-
lus: nec facius dissolutum est. Fraudandi enim sbe subla-
ta, soluendi necessitas confecuta est. At uero huc nolueri uitor-
tunc quidem uictus que cogitarat ea prefent. Cum a nihil
interesset, tanta ineo peccandi libido suit. Ut hoc ipsum de
lectato peccare etiam si cauſa non eet. Abhuc igitur genem
largitionis. Ut alijs detur, alijs auferatur, abest hi quae
p. tuebuntur. Inprimisque operam dabunt. Ut uiris & iu-
dicionz equitate suum quicp, teneat: & necq tenuoves pp.
humilitatem circumveniantur: necq locupletibus ad ſua uel
tenenda: vel recuperanda oblit inuidia: Preterea qubuscunq
tebus uel bellis uel domi poterunt rem p. augeant. Impe-
tio, agris, uedigalibus. Hec majorum hominum sunt: hcc
apud maiores nostros factitata. Hec genera officione, qui
perſequuntur cu ſumma rei p. magnam iph adipiscentur
gratiam & gloriam. In his autem utilitatum preceptis an-
typater týrus toicus, qui Athenis nuper est mortuus
duo preterita cenſet esse a pañetio, Valitudinis curatio
nem & petunie. Quas res alium phytophbo preteritas

arbitror. et cœnt faciles / Sunt certe viles: Sed ualitudo sub-
Stentatur notita sui corporis: & observatione. Que autem
ves prodeſſe ſoleant: aut obſſe. Et continentia eſt uïctu,
atque cultu corporis tuendi cauſa pretermittendus uoluptatib
Postremo arte eorum quorum ad ſcientiam hoc pertinet.
Res autem familiams queri debet his rebus, aquibus abe
turpitudo. Conſervari autem diligentia & parlimenta e-
ſidem etiam rebus augri. H[as] res Zenophon craticeis per-
ſecutus eſt inco libro: qui economicus ſerabitur: quem nos
iſta ſere etate: qua tu es nunc / nec eſſemus agree in La-
tinum conduertus. Sed utilitatum comparatio: quoniam
hic Locus erat quartus a pannetto pretermittis ſepe e notis.
Nam & corporis commoda cum externis: & externa cu cor-
poris: & ipa interſe corporis / externa cum externis compa-
tari ſolent. Cum externis corporis hoc modo comparantur:
Valer an magis uelis / q[ui] diues eſſe. Cum temporis externa,
hoc modo diues eſſe potius q[ui] maximis uiribus corporis / Ipa
interſe corporis / ſi bona ualitudo uoluptati anteponitur,
vires celeritati. Externa ut gloria diu[i]tis / uectigalia urba-
na. Exquo comparationis illud e Catonis ſenis: acuo cum que-
veretur: quid familiam maxime expediret? R[es]pondit. Et
pascere. Quid ſecundum? Satis bene paſtere. Q[ui]ud tertium,
bene uelſare. Quid quartum? Arare. Et cum ille qui queli-
uerat dixiſſet. Q[uid] ſeneravi? Tum Cato: quid hominem
inquit occidere. Exquo & multis alijs intellig debet.
Vitilitatum comparatione ſiem ſolere. R[es]eptis hoc ad-
uinetum eſt, quartu exquiendorum officiorum genus.
Sed detoto hoc genere, de queuenda, de collanda pedunia,
etiam deutenda commodius aquibusdam optimis viris
ad ianuæ medium ſedentibus: ab illis philosophis ſi eoc-
La disputat. Sunt & tamen cognoscenda ea. Pertinent. H.

ad valitatem Dequa hoc Libro disputatum est. Reliqua deinceps prosequamur... FINIS LIBRI SECUNDA CITERONIS DE OFFICIIS. INAPIT TERTIUS. VBLIVM SCIPIONEM MARCET F1 LI EVM QVI PRI mus affricanus appellatus sit dicere solutum dixit scripitur, Cato qui fuit fere eius equalis. Nunquam minus o ciosum est. Cum occlusus nec minus solus, cum solus est. Magnifica uo nux & magno viro & sapiente digna quia declarat illum inuo de negociis cogitare. & in politudine- Secum loqui solutum: Ut neq. cessaret unq., & interdum collo- quijs alterius non egerat. I tacy, duæ res que langorem afferunt ceteris illum acuebant ocium & solitudo. Vellem nobis idem ue dicere liceret. Sed liminus imitatione tantam ingenijs prefta- tiam confequi possumus. Voluntate certe proxime accedimus. Nam & arep. forensibus, negocijs, armis impijs, uis probati ocium prosequimur: & obeam caufam urbe volita rura pagi- tes sepe soli fumus. Sed nec hoc ocium cum affricani ocio nec hoc solitudo cum illa comparanda est. Ille enim requiescens a- rei p. pulcherrimus muneribus ocium libi fumebat, aliquado a cetu hominum frequentia, interdum tanquam importum ſe i- solitudine recipiebat. Et nostrum autem ocium negocij ino- pia non requiescendi studio constitutum est. Extinet. N. Senatu: deletijs, iudicjs. Quid est quod dignum nobis aut incuria aut inforo agere possumus? Ita cum in maxima celebritate, atq. inoculis cujum quondam uxerimus, nunc fugientes conspectum fecelerators, quibus omnia vedundant abidimus nos quantum liceret. & sepe soli fumus. Sed quia lic in hominibus dictis accepimus non ſolum ex malis minis

oportere eligere: sed etiam excerpere ex his ipsis liquid
effet boni: propter ea & octo fruor nonillo quidem quo
debeat is qui quondam peperisset ocium cuitati: nec et
solitudinem Languere patior quam fert necessitas, no
voluntas. Quanq[ui] affricanus maiorem Landem me ut
mec viduam allequebatur: nec ocolum un[que] huille. Nos
autem qui non et in robotis habemus: ut cogitatione ta-
ata solitudine abstrahamur: ad hanc operam scribendi
omne studium curamus convertimus. Itaque plura brev
tempore euerla. quatuor annis fitante vep. scripimus. S[]
cum tota phylologiya mi Cicero frugifera & fructuola.
nec pars ulla eius inculta atep. deferta sit. tamen nullus
feracior inea Locus est: nec uberior de officiis. aquib[us]
constanter honeste[que] viuendi ducantur. Quare quanq[
ui] a Cratippo nostro prinape huius memorie phylologus
hec affidue te audire accipere confido: tamen conducere
arbitror talibus aures tuas vocibus undique, circumsonare
nee eas sitiam possit quic[ui] alud audire. Quod cu omni-
bus faciendum qui utam honestam ingredi cogitant.
Et h[uius] haud facio an netmini potiug[ui] tibi. Sultines.N. non
paruam expectationem imitand[em] industris: noltr[em] ma-
gnam honorum non villam fortasse nominis. Sufpepi
qui onus preterea graue & Athenay & Cratippi: ad
quos tang admercaturam bonarum artium his prote
ctus/inanem videlicet turpissimum est: dedecorante
& urbis auctoritatem & magistri. Quod quantum co
niti inanimo potes: tantum Labere contendere/si di-
scendi Labor est potius. quod voluntas: tantum fac ut effi-
ças/nec ut comittas. ut cum omnia sus[pe]peditata sit
anobis tu te tibi deuille uideate. Sed hec h[uius] haec
multa enim lepe adve cohortandi grata scripimus.

46.

P

Nunc ad reliquam partem propolit; diuſionis reuertamur. Anetius igitur qui iſe controuerſia de officiis accura tillime disputavit; queq; nos correctione quadam ad hibita potiſſimum ſecutu ſumus tribus generibus propolitis inquibus deliberate homines & conſultare de offiaco ſolueret. Uno cum dubitaret, honefum ne id eſſet, dequo ageretur an tupe. Altero vule eſſet an inutile. Tertio ſi id quod habere ſpeciem honefi pugnaret cum eo quod utile underetur, quomo ea discerni oportere. De duobus generibus primis tribus Libris explicavit. Decertio autem genere deinceps ſcripſit. ſe dicturum, nec exſoluit quod promiserat, quod eo magis miror, quia ſcriptum a diſapulo eius poſſidonio eſt. Trign ta annis uſiſſe pannetium, poſtq; illos libros edidisset, quæ Locum miror a poſſidonio brewter eſſe tractatum inquibul dam commentarijs preſertim cum ſcribat nullum eſſe locu intota phyloſophía tam neceſſarium. Minime uero alle tiorijs qui negant eum Locum a pannetio pretermiſſum. In conſulto reſidum. Nec omnino ſcribendum fuisse, quia nunq; poſſet utilitas cum honefate pugnare, Dequo alte tum poterſt habere dubitationem, ne adhibendum hoc ge nus. Quod induſſione paretij tertium eſt, an plane omiſſe dum. Alterum dubitari non poterſt, quin a pannetio ſuſe ptum ſit, ſed reſidum. Nam qui e diuſione triparuta du as parces abſoluerit huc necesse eſt restare tertium. Pre terea inextremo libro tertio de hac parte pollicetur dein inceps ſe eſſe dicturum. Accedit eodem teſtis locuplex ad hanc rem poſſidonium, qui etiam ſcribue inquadam epi ſtola. p. Rutiliu vifum q; dicere ſolere, qui pannetium, audiverat. Ut nemo pietor eſſet inuentus, qui vene ris eam partem quam appellis incobatam reliquie ab ſolueret. Oris eni pulchritudo reliqui corporis imitandi

A pelleſ. pietor optimus ſus de eis hujusmodi in papeſt.

Ispem auferebat. Sic ea que pannetius pretermis fillet prope eos quę perfecisset prelantiam neminem esse perſcutum. Quamobrem de iudicio pannetij dubitavi non potest. Re dè ne autem hæc terram parte ad exquirendum officium adiunxit. An fecus deo fortaſſe disputavi potest. Nam ſi ue honeftum ſolum bonum è. Ut ſtoycas placet, ſiue quod honeftum eſt, id ita ſummum bonum eſt. quem ad modum noſtris peripateticus iudetur, ut omnia ex altera parte collata uxor minimi momenti inſtar habeant. Dubitandum non è quin unq[ui] poterit utilitas cum honefstate contendere. Itaq[ui] acce- pimus Socratem ſolum ex ecrari eos qui primum hæc natura coberentia opinionem diſtraxiſſent. Cui quidem ita ſunt ſtoya[rum] aſſenſi. Ut quicquid honeftum eſt, id utile esse cenſent. nec utile quicq[ui] effe quod non honeftum. Quod ſiis eſt pañe- tius, qui iuſtutem iuſtutem propterea colendam diceret. quæ ea efficiens utilitatis eſſet. Ut hi qui res expectendas uel volu- ptate, uel indigentia mentiuntur. Licere et dicere honefate aliquando cum utilitate pugnare. Sed cum ſit is qui ſolus bo- num audivet quod honefſtum ſit. Quæ autem huc repu- gment ſpecie quadam utilitatis eorum accessione, necq[ui] me- Liarem utam fieri, nec diſcellionem peiorem, non videtur eis, modi debuſſe deliberationem introducere. Inqua q[ui] utile iudetur, cum eo quod honeftum eſt comparetur. Et enim quod ſummum bonum a ſtoycas diatur conuen- enter nature-uiuere id habet. Ut opinor hæc ſententia cui iuſtute congruere ſemper. Cetera autem que ſecundi natu[rum] am eſt, ita legere, ſi ea iuſtuti non repugnarent. Q[ui] c[ui] ita ſit, putant quidam hæc comparationem non eſſe recte introducunt, nec omnino deo genere quicq[ui] precipiend[ui] ſuſſe. Atq[ui] illud quidem honefſtum, quod propter uere reque diatur, id inſapientibus eſt ſolis, necq[ui] ajuſtute diuelli unq[ui]

potest. In his autem inquibus lapientia perfecta non est, ipse
quidem perfectum honestum nullo modo est. Similitudines
honesti eorum poterunt. Hoc omnia enim officia de quibus his li-
bris disputandum media toyi appellatione ea communa fuit
& Late patent, quę ingenij homitate allequuntur: & progre-
Mone diffendi. Illud autem officium quod rectum quidam
appellant perfectum atque absolutum est, & ut iſdem dicit
omnes numeros habet, nec preter lapientem cadere inquæq-
potest. Cum autem aliquid actum est, in quo media officia
comparantur, id cumulate iudetur eſſe perfectum, prope-
vea, quibus quod abſit, aſfecto ſere non exuto intelligi
nibat, putat preterillimum. Quod autem in poematibus pri-
datur, ut uenit, in alijſt, complutibus, ut delectantur im
imperiti. Laudentes, ea que laudanda non ſint, o beam credo cau-
sam qui ſit in his aliquid probi, quod capiat ignaros, quę qui
dem quid in una quaeret ſit, uiti, nequeant iudicare. Itaq.
cum ſint docti apertus deliſtunt facie a ſententia. Hoc igitur
officia de quibus his libris diximus: quali quedam honesta
dicuntur eſſe. Non lapientum modo propria: ſed cum omni
genere hominum communia. Itaq. hi omnes quibus iortu-
tus indoles commouentur. Nec uero cum duo decij, aut
duo ſcriptores fortes uiri commemorantur. Aut cum fa-
brijs Artibus deſue uilſus nominaturs, aut ab illis fortitu-
dine, aut ab ilſus uiti, tanquam a ſapiente petitur exemplu.
Nemo. N. borum ſic ſapiens ſuit. Ut ſapientes uolumus
hic intelligi. Nec hi qui ſapiètes habi ſunt, & nominati
M. Cato & G. Lelius ſapientes fuerunt. Nec illi quidem
ſcripti, ſed ex mediorum officiorum frequentia similitudine
quandocarebant: ſpeciemo, lapientum. Quocirca nec id
quod uere honestum est, fas est, ut utilis pugnantia co-
pugnantia comparati, nec id quod communiter appellat

honestum. Quod colit ab his qui bonos se uros haberi
uolunt, cum emolumentis unq est comparandum; tæqid
honestum quod in noſtram intelligentiam cadit, tuèdu
conferuandum, nobis est. illud quod proprie diatur.
Vereq, eſſe honestum ſapientibus. Aliter, N. tenevi non
potest, ſi quæ aduirtutem est progressio. Sed hec quidè
ſunt debis qui conſetuatione officiorum exiſtimantur,
boni. Qui autem omnia metiuntur emolumentis & co-
modis: nec ea uolunt prepondetari honestate, hi ſolèt
indeliberando honestum cum eo quod utile putant cor-
patere-boni uiri non ſolent. Itaq, Pannetium exiſti
mo, quando dixit ſolere homines inbae comparatio-
dubitare, hoc ipum ſenſiſſe quod dixerit ſolere modo
non etiam oportere: & enim non modo pluvis putate-
quod utile vile uideatur: quod honestum: ſed etià
hec inter ſe comparare: & inbi aliquid dubitare tur-
pillimum est. Quid ergo est quod nonnunq dubitatio-
nem aſſerre ſoleat, consideratum, uideatur? Credo
liquando dubitatio accidit quale fit id dequo confide
tatur. Sepe enim tempore fit, ut quod turpe plerunt
habeti ſoleat inueniatur non eſſe turpe, exempli ca-
ponatur aliquid quod pateat latius. Quod potest maus
eſſe ſcelus, q non morio hominem: ſed etiam familia-
rem homine occidere? Nun igitur ſe aſtrinxit ſcelè
liquis tyrannum occidit, quanuis familiavem, po. qui
dem R. non uidetur, quod exomnibus preclaris factis
illud pulchertimum exiſtimant. Viat igitur utilitas
honestatem, imo uero honestas utilitatem ſecuta est
Itaq, ut line ullo errore diuſicare poſſimus. ſi qua-
do cum illo quod honestum intelligimus pugnare id
videbitur quod utile appellamus, ſormula quaedam

conſtituenda est, qua qui ſequamur incomparatione veri
abofficijs nungque recedemus. Et ut autem hec formula tojo
corum rationi disciplinæ, maxime conſentanea, quâ qui
dem his libris proſequimur. Quod quanquam a veteris acha-
demis & apenpatetis nostris, qui quondam idè erunt
qui achaudemici que honesta ſunt anteponunt his que iuden-
tur utilia, tamen ſplendidius hec abeis differuntur, quibò
quicquid honestum est idem utile udetur, nec utile quicquam
quod non honestum, ab his quibus honestum aliquid non
vile, aut utile nihi honestum. Nobis autem nostra achade-
mia maximam licentiam dat, ut quod cume, maxime proba-
bile occurrat, id nostro iure liceat defendere. Sed redeo
ad formulam. Dettabere igitur alteri aliquid & homine
hominis incommoſum commodum augere, magis est
contia naturam, quod motis paupertas, quod dolor, quod aeterna
poſſunt, aut corpori accidere, aut rebus externis. Nam
prinçipio tollit coniunctum humanum & ſocietate. Sed
enim ſic erimus affecti, ut per ſuum quilo emolumentum
ſpoliet, aut uiolet alterum, dirumpi eam necesse è, que ma-
yime est, ſecundum naturam humani generis ſocietatem.
Ut hignu quodque, membrum ſenium hunc haberet, ut poſſe
putare ſe ualere, li proximi membri ualitudinem ad te,
traduxi ſſet debilitati & interre totum corpus necesse est.
Sic hignu quilo, nostrum tapiat ad ſe commoda aliorum
dettabat, quod eum poſſit emolumenti ſui gratia, ſocietas
hominum communitatæ, euertatur necesse est. Nam ſi ſibi
ut quilo, malit quod ad ſuum iute pertineat, quâ alteri acqui-
tere conceſſum est non repugnante natura. Illud natura
non patitur, ut aliorum ſpolijs nostras facultates, copias,
opas augeamus. Nec que uere hoc ſolum natura, idètt ut
gentium: sed etiam legibus populoſ: quibus in lingulis

48.

ciuitatibus res p. continentur / eodem modo constitutum est
Ut non liceret sui commodi causa nocere aliter. Hoc enim spec
ant leges, hoc uolunt incolumem esse ciuium communione
quam dirimunt eos morte, exilius, vinculis, damno
coherent. Atque hoc multo magis efficit ipsa nature ratio
que est lex dúina & humana: eu parere qui uelint (omnes
autem pavebunt qui secundum naturam uolent uueres) non
committet. Ut alienum appetat, id quod alteri detraxerit
si affutrat. Et enim multo magis est secundum naturæ ex-
cessitas animi & magnitudo. Itaque communitas, uilua/
liberalitas: quoduptas, quidem: Que quidem contemne
& promitto ducere comparantem cum utilitate commu-
ni magni animi &, excedi et. Detrabere autem aliter sui
commodi causa / magis est contra naturam, quod moris &
decore. Quidam generis eiusdem. Isteque magis est secund
naturam pro omnibus fieri poterit, conferuandis
aut iuandis, maximos Laborcs, molestias, superare i-
mitantem hercule illum, quem hominum fata beneficis
erum memor in consilio celestium collocauntur, ut viniere in
solitudine nòmodo sini esse molestijs. Sed etiam maximis
volueratibus abundante omnibus copijs. Ut excellas ut
pulchreudine: ut iuribus. Quocirca optimo quidem & plé-
didissimo ingenio longe illam utam huic anteponat. Ex-
quo efficitur hominem nature, conuementem homini no-
cere non posse. Deinde qui alterus uolat. Ut ipse aliquid
commodi consequatur, aut nihil se estimat facere contra
naturam, aut magis fugiendam cenet cenet morunt,
paupertatem, dolorem, amissionem liberorum, propinquos,
amicorum, quod facere auacum inuiam. Simbil estimat con-
naturam fieri in hominibus uolandis, quid cum eo dile-
tas, qui omnino hominem ex homine tollat. Sin fugiendu

id quod censet.' Sed illa multo peiora / mortem, paupertatem, dolo-
tem errat inco quod vllum aut corporis, aut fortune, uicium
uiijs animi gravius existimat.' Ergo unum debet eê omnibus
propositum.' Ut eadem lit utilitas uniuſcuuſip & uniuersip
quam li ad te quiſe vapiat diſſoluetur omnis humana color-
tio. Atepi, ſi etiam hoc natura preſeribit.' Ut homo homini q-
cunque, lit/obeam ipam cauſam / q is homo lit conſultum velit
necesse eſt.' ſecundum eadem naturam omnium utilitatem eê
communem. Juod ſi ita e una continemur omnes: & eade-
lege nature.' idq. ipu[m] ſi ita eſt, certe iuolare alterum riç
Lege prohibemur. Verum autem primum eſt, veru igitur
extremum. Nam illud quidem abſurdum eſt.' quod quidam
dicunt parenti, aut fratti nihil detracturos ſiu commodi ea
alam rationem eſſe cuumum reliquorç.. hi ſibi nihil iuris,
nullam ſoietatem communis utilitatis cauſa, ſtatuunt eſſe
cum cuibus: que ſententia communem ſoietatem diſtrahit
cuiitatis. Qua autem cuum[rum] rationem dicunt habendam ex-
ternorum negant, hi dirimunt communem generis ſoieta-
tem: qua ſublata liberalitas, beneficentia, bonitas, uſtitua-
funditus tollitur. Que qui tollunt etiam aduerſus deo im-
mortales impij iudicandi ſint. Abbiis enim constitutâ inter
homines ſoietatem euertunt.' cuus ſoietatis arctiſſimum
uinculum eſt magis arbit vari eê contra naturam, hominê bo-
mim dettabere ſiu commodi cauſa.' q omnia incommoda ſubi-
re: uel externa, uel corporis: uel etiam ipſius animi, que na-
cent uſtitia. Hec enim una uirtus omnium eſt domina & vegi-
na uertutum. Forſitan quiſpiam dijerit.' Nonne igitur ſapi-
ens / ſi fame ipe conficatur / abſtulerit cibum alteri homini
ad nullam rem utili?' Minime uero. Non enim iita mea eſt-
mibi utilior, q animi talis affectio neminem ut uiolem co-
modi mei gratia. Quid ſi phalarum crudelem týtannum: & im-

manem vit bonus. ne ipse fugore conficiatur uelitu spoliare
posuit nonne faciat hec aduvidicandum sunt faallima. Na
liquid abbomine utili adnullam partem utilitatis cauſa de-
traxeris inbumane feceris contrap nature. Lego. Si autem is
tu lis qui multam utilitatem rei p. atque hominu ſoetati ſi
inuita remaneas aſſerre poſſis. Siquid ob eam cauſam alii
detraxeris non ſit reprehendendum. Sin id aute non ſit eul-
modi ſuum auip incommodum ſerendum e: potuſſalibus
commodis dettabendum. Non igitur magis eſt contra nam
morbus aut egeſtas aut ſiquid euiſmoi. q detractio atque
a-ppetitio alieni. Sed omnis utilitatis dereutio contra nam
eſt. N. iuſta. Itac, lex ipfa nature, quę utilitatem hominu
conferuat & continet. decernit profecto. ut ab homine in-
erti atque inutili ad ſapientem fortemcui uivu tranſerantur
tes ad uuendum neceſſarip qui ſi occa derit multum decom-
mum utilitate detraxerit, modo hoc ita faciat ut ne ipſe be-
ne deſe exiſtimans. ſetepq diligens hanc cauſam habeat ad
inuria. Itac, ſemper officio ſungetur utilitati conſulens
hominum. & et quanq iſpe commemor o humans ſoetati.
Nam quod adphalerit attinet perſacile vidicium eſt. Nulla
enim e nobis ſoietas cum tyrannis. Sed potius ſumma di-
tractio. Nec enim eſt contra naturam spoliare eui poſſis
quem eſt honeſtum necare. Atque hoc omne genus pellitens
atque impium ex hominu communitate ex terminandu
eſt. Eſt. N. ut membra quædam amputantur: ſi & ipa ſan-
guine & tanq[ui] spiritu carere ceperunt & noceat alijs p[]ub-
corpus. ſit in ipa ſigura hominis ſeritas & immanitas
bellue a communi tanq[ui] humanitate corporis ſegreganda
e. Huius generis quæſtiones ſut omnes he inquiſbus exſe-
pore offiaum exquiſitur. Euiſmodi credo tes igitur p[]ane-
tium ſeciturum ſuſſe. niſi aliquis cauſ. aut occupatio

No

ius consilium peremisset. Ad quas ipsas consultationes ex
superioribus libris fatis multa precepta sunt, quibus pro-
spia potuit, quid fit propter turpitudinem fugiendum, qd
fugiendo id circa non sit, qd'omnino turpe non sit.

Et quoniam operi incobato, prope tamen absoluto
tanquam factum imponimus, ut geometre solent
non omnia docere. Sed postulare ut quedam libri concedantur,
quo factius, quo uolent explicent. Sic ego atque postulo mi
ciaco, ut mihi concedas, hipotesi nihil preter id quod bone
fit, sit propter se expetendum. Sin hoc non lucet propter
Cratippum. At illud certe dabis quod honestum sit id
eaque maxime propter se expetendum. Mihi utrum uis fa-
tus est: et cum hoc, cum illud probabilis uideur, nec pro-
pter ea quæ probabile. At primum in hoc pannettus de
fenderens est: qui non utilia cum honestis pugnande ali-
quando posse dyrit. Neq. enim et phas etat & ea qui vi
dentur utilia. Nihil uero utile quod non idem honestum,
nihil honestu quod non utile id sit, sepe teltatur. negatoq
do maiores nullam peltem inuit; hominum exsilisse,
illorum opinionem qui ilta distraxerint. Itaq. non ut
aliquando anteponemus utilia hor estis. Sed ut ea line-
errore audecaremus, si quando incidisse, induxerit eam
que inderuerit, eaque non que eet repugnatum. Hanc igitur
parte explebimus fine ullis aminculis. Sed ut dicitur
marte nolte. Neq. enim quicquid est debac parte post pa-
netum exslicat, quod mihi quidem probaretur de his
que inmeas manus iuenerint. Cum igitur aliquaspes uti-
litatis obiecta est, commouerit neceſſe est. Sed si cum ani-
mum intendens turpitudinem uideas adiunctam ei rei q
speciem utilitatis attulerit, tunc non utilitas requireda
est: sed intelligendum ut ubi turpitudine sit, ibi velitate

non esse posse. Quod si nihil est tam contra naturam, uturputudo. Re ceta enim convenientia & constantia natura deside
tat: asper naturep contraria. Nihil tam secundum natura:
utilitas. Certe inadem re utili turpitudo eê non posset. I
tempe si ad honestatem nati lumus: caep aut sola expectenda
e! Aut genoni iilium est aut certe omni pondere gravior ha
benda: re reliqua omnia: quos arsitoteli place, necesse e: qet
honestum lit id esse aut solum ut summum bonum. Quod
autem bonum id certe utile. Quare error hominum non pro-
bor: cum aliquid quod utile iilium e arripuit id continuo
secernit abhonesto. Hinc lice, hinc uenena: & falla celta
mēta nascuntur. Hinc furta, peculatus, expilationes, diu-
tionesep, sociotum & cumum. Hinc opum numis id potente
non ferende. Prostremo & inliberis cua ratibus regnandi
existunt cupiditates: quibus nihil nec tetrus: nec feritur
excogitari potest. E molumenta enim rei fallicibus induens
vident, penam nondico legum: qua lepe perrempunt: sed
ipplus turpitudins: & que acerbiffama est non uident. Qua
obrem hoc quidem genus deliberantium pellatur emedio. Eft
enim totum sceleratum & impium: qui deliberant utrum
id sequatur quod honestum eê uideant: an se lactentes se-
leve contaminent. Etna pia enim dubitatione factus e: & si
ad id non peruenerint. E tigo ea deliberanda omnino non
sunt: quibus inest turpis ipa deliberatio. A te etiam ex-
omni deliberatione celandi: & occultandi spes / opimoep,
remouenda est. Satis enim nobis, si modo inpybyloophya
aliquid profeamus / perfualum eê debet: si etiam omnes
deos hominesp celare possum: nihil tamen auare nihil
inulte: nihil libidinosc: nihil incontinentem esse facien
dum. Hinc ille giges inducatur a platone: qui cum astra
diceffillet / magnis quibusdam imbribus descendit illiu

hyg

hýatum, encumpq, equum, ut ferunt fabule, animaduerit cu?
int lateribus foree eênt: quibus apertis corpus hominis mor-
tui magnitudine, idit inilitata: anulumpq aureum in di-
gito: quem ut detraxit ipse induit. Erat autem regius pa-
toc: tum inconsilium se pastorum recepit, ibi cum palã eus
anuli ad palmam conuerterat, anullo uidebatur: ipse aute-
omma uidebat. Idem turbus uidebatur cum in locum anu-
lum conuerterat. Itaq, bae opportunitate anuli v. his reging-
Hrumpum intulit: eaqp adjuitrice regem dominum interemit.
Subtiliter quos oblastave arbitrabatur: nec in his facinoribus
eum quillq potuit uidere. Sic repente anuli beneficio rey exor-
tus est lidiq. Hunc igitur anulum ipsum habeam fapiens
nibil plus sibi licere putat peccare: q[ui] non haberet. hone-
sta enim abonis uivis non occulta quæruntur. Actq, hoc loco
phylofopbi quidam mimne mali illi quidem: sed non satis acu-
ti fietam & commentitam fabulam probatam dicunt a Plato-
ne. Quali uero ille aut factum id eê: aut fieri potuiffe defen-
debat. Hec est uis huius anuli: & huius exempli: si nemo
faturus: nec sulficaturus quidem sit cum aliquid diuitiarù
potentie/dominations. Libidinis cauſa feceris: si id dijs, ho-
mimibufq futurum sit ſemper ignorum. Sis ne facturus
negat id fieri poſſe: quanq[ui] potest id quidem: sed quæro abhys
q[ui] negant poſſe fieri, si poſſent quidnam ſacerent, urgent: ru-
ſtice cane. Negant enim fieri poſſe: & inommi preſtant hoc
uerbum quid valeant non uident. Cum enim querimus si po-
li poſſine celare, quid facturi ſint, non querimus, poſſint ne
celare: ied tanq[ui] tormenta quædam adhibemus. Ut si responde-
vint se impunitate prepoita facturos q[ui] non expediat, faci-
novosos ſe eê ſateantur: si neget omnia turpia proſe ipa ſu-
gienda eſſe concedant: ſed iam ad propofitum reuertamur.
Incedunt multe ſepe cauſe: que conturbant animos. Utli-

tatis speciem non cum hoc deliberetur, relinquenda non sit ho
netas propter utilitatis magnitudinem. Nam id quidem
improbum est, sed illud posse ne id quod utile uideatur
fieri non turpitur. Cum collatino college brutus imperii
abrogabit, poterat uider facere id inuiste. Fuerat enim
inregibus expellendis locus bruti consiliorum & adiutor.
Cum autem consilium hoc principes cœpit, cœpit, cognatione
superbi, nomenque tarquinorum & memoriam regni esse toller-
dam; quod erat utile patrie consilere, id erat itabesthi
ut etiam ipsi collatino placere debere. Itaque utilitas utiut
propter p[ro]honestatem s[ine] qua nec utilitas quidem effe-
tuisset. Actum meo regem qui urbem condidit non idem.
Species enim utilitatis pepulit animum eius: cui cum ui-
sum est utilius s[olum] quod altero regnare factem inter
remittet. Omni h[oc] p[ietatem] et humanitatem, ut id quod
vidi quod utile uideretur necq[ui] erat, alioquin posset; & in
muni causa opposuit speciem honestatis: nec probabilè
nec s[atis] idoneam. Peccavit igitur pace uel quivini vel
Romuli dixerim. Hoc tamen nostre nobis utilitates o-
muttende sunt, alijsc[um] tradendum, cum his ip[s] egestus,
sic[um] utilitas s[ine] quod s[ine] alterus inutia fiat. S[eru]
dum est. Scit Crisippus ut multa qui stadium inqui
curare emittat & contendere debet q[ui] maxime possit ut am
cat. Suppiantare eum qui cum certat: & manu depellere
nullo modo debet. Sic inutia s[ibi] quenq[ui] p[etere] quod
pertineat ad s[ium] animi, non iniquum est. Alteri dixi
p[ere] uis no est. Maxime autem perturbantur inam-
carijs: quibus & non tribuere quod non s[ic] equum cont[
] officium: sed h[uius] generis totius breue & non diffia
le preceptum. Quæ enim uidentur una honores, di-
uicæ/noluptates, c[er]tæ generis eisdem, h[oc] amicat[ur]

nunquam anteponenda sunt. At nec contra rem p.' nec contra
lufurandum ac fidem amicam causam uit bonus faciet. Nec si u
dex quidem erat de ipso amico. Ponit enim per sonam amic
cum induit iudias tantum dabit amicam. Ut ueram amicam
causam esse uelit ut per orandam luctus tempus quoad per
Leges liceat accommodet. Cum uero iurato sententia dicte
da fit meminerit deum se adhibere restet: id est ut arbi-
tor adhibere mentem suam: qua nihil homini dedit ipse-
deus diuinus ut arbitror ego. Inque ptedarum amatoribus
acceptus morem rogandi iudicis si eum teneremus quę sal-
ua fide facere posset, hæc rogatio adeat perunet: que pauloan
dixi bonestem amico audivi posse concedi. Nam & omnia fa-
cienda sint quę amici uelint non amicæ tales: sed coniuratioë
putanda sunt. In quor autem decommunibus amicatijs. Ha-
inflatibus viris atque perfectis nihil potest esse tale. Da-
monem & phantam pictagores ferunt hoc animo inter se fiu-
ſſe. Ut eum eorum alteri Dionisius tyrannus diemneus de
ſtinaſſet uas factus est & is qui morti additus est paucos
ſibi dies commendandorum ſiorum causam poſtulaſſet uas
factus est alter eus ſi tendi. Ut si ille non reuertiffet mori
endum eet etiam ſibi ipſi qui cum addiem se recepſſet ad
miratus eorum ſidem tyrannus petiſt. Ut se ad amicam ter-
tium aſcriberent. Cum id igitur quod utile videtur mami
cita cum eo quod honestum est comparatur, iaceat utilita
tis ſpecies ualeat honestas. Cum autem inamicam quę bone
ſta non ſunt poſtulabuntur, religio & fides anteponatur
amicam: & ſic habebitur is quem exquiuimus delectus
officij. Sed utilitatis ſpecies inter p. ſepſillime peccatur: ut
incomiti diſturbatione nostri. Durius enim Atheniſes
qui ſauerunt: ut eginetus qui dafſe ualebant pollices pre
ciderentur. Hoc utrum est utile. Hujus enim iminebant

propter propinquitatem loci ignea pireo. Sed nihil quod
crudele utile est. Est enim hominum nature quam sequi de-
debemus maxime inimica crudelitas. Tale etiam qui pere-
grinis uti urbibus prohibent: eoquin externuat: ut pensi
apud patres nostros / papibus nuper. Nam eê procue quid
uis non sit / rectum est non licere: quam tulerum legem
sapientissimi consules Crassus & Scituola. Ulu uero urbis
prohibere peregrinos sane inhumanum. Illa preclaraum
quibus publice utilitatis ſpes prebonestate contempnitive
plena exemplorum ê nostra res / cum ſepe / tum maxime
bello punico ſecundo: que canentli calamitate accepta ma-
iore animos habuit: quinque rebus ſecundis. Nulla timo-
significatio / nulla mentio pacis tanta uis est honesta-
ut ſpeciem utilitatis obſuerit. Arbornenses cum perſarum
impetu nullo modo poffent ſubſitbere ſtatuerunt & urbe
relieta / consorigibus & liberis trocene depoſitis / naueſe col-
derunt libertateæ grecæ classe defenderent. Cirſillum
quendam ſuadentem: ut inurbem manevent. ſeræm et
reciperent / Lapidibus obteruerunt. Atq. ille ſequi utilitate
uidebatur: ſed ea nulla erat repugnante honesta.Temi-
ſtocles poſt victoriam illius bellu / quod cum perſis ſut di-
xit inconſione ſe habere consilium ſalutare velle p. ſed id
ſeire non opus êê. Poſtulavit ut aliquem populus daret
qui cum communicaret datus est armides. Huc ille cla-
ſtem lacedemoniorum: quæ ſubducta eſſet Aggiteum clam
incendi poſſe. quo frangi lacedemoniorum opes necesse
eſſet. Quod Armides cum audiſſet inconſionem magna
expectatione uemit: dixitop. per utile eſſe consilium quod
Temistocles afferret: ſed minime honestum. Itaq. athe-
menses quod honestum non eſſet id nec utile quidem puſa-
runt: totamque eam etiam re, quam ne audivent quidem

auctore Actitude repudiauerunt. Melius quid nos, qui puritas immunes socios uectigales habemus. Maneat ergo quod turpe sit, id num illa utile: ne tum quidem cum id quod utile illa putes adipiscare. hoc ipsum utile putare quod turpe sit calamitosum est. Sed incidunt ut lastra dixi cause: cum repugnare utilitas honestati iudetur: ut animaduerte, cum repugnet ne plane, an possit cum honestate consciung. Eius generis hec sunt questiones: si exempli gratia. Vit bonus ab Alexandria profectus Rhodium magni frumenti numerum adjuerit. Si Rhodion, mopia & fame, sumac, annone cavitate, si idem, si seiat complures mercatores ab Alexandria soluille. Nauel, incurvus frumento onustas petentes Rhodium iudet dicturus ne sit id Rhodijs. An silentio solum illi plurimo uenditurus sapientem & bonum virum singulosum, de eius liberatione et consulatione quernus qui celaturijs & Rhodios non sit: si id turpe iudicet: sed dubiter an turpe sit. Huiusmodi causis, alud diogeni, babillonio iideri, solet magno & gravi stoico. Alud Antipatro eius discipulo homini acutissimo. Antipatro omna pate facienda: ut ne quidem omnino quod uenditor norit em, ptor ignoret. Diogeni uenditorem quatenus iure cuique coniittutum sit utia dicere oportere cetera sive inibijs agere: & quin uendat illuc optime uendere, adueci, expoli, uendendo meum non pluris pretij. illuc ceteri: fortasse etiam minois cum maior est copia: cui fit inuria. Exoritur Antipatri ratio ex altera parte quid agis tu te cum hominibus consuli reebeas: & ferure humane societati, caep, lege natus sit: hec q, balear principia naturæ. quibus paveræ & quis semper sequi debæ, & utilitas tua communis utilitas sit: uicillim, & communs utilitas tua fit celabis homines: quid his agis & como ditatis & copie. Respondebit Diogenes fortasse lic. Alud

53.

est celare. Aliaud est tacere. Necqenim ego nunc te celo, si tibi non dico: que natura deorum sit, quis sit finis bonorum, quę tibi plus prodeſſent cognita, q[ui]tutie utilitas. Sed non quicquid audire utile est id mibi dicere necesse est: ſiquidem inter homines naturam meministi, eſſe coniuctam ſocietatem. Memini inquiet ille: sed num ita ſocietas talibest: ut nihil ſi tum eum ſit: quod si ita eſt, ne uendendum quidem quicquid est: sed donandum. Vides inhaec tora disceptatione non illud dicta quæus hoc turpe ſit: tamen quoniam expedit faciam: sed ita expedite, ut turpe non ſit. Exaltera autem parte, eare quod turpe ſit, non eſſe faciendum. Vendat edes uti bonus propter alqua utia que ipse nonit. Ceteri ignorent inomnimib[us] cubilibus apparé ſerpentes, male, materiale, ruinale. Sed hoc preter dominum nemo ſiat: Quemoc[]hoc emptoribus uenditor non dixerit, edes[que] uendiderit pluris multum, q[ui]le venditurum putar&; nu[que] id utile aut improbe fecerit. Ille uero improbe inquit antipater. Q[ui]d mi[n]i enim est aliaud erranti viam non demot trare: ep[os] Athenis expectationibus publicis luc[,]cum eſt: si hoc non est emptorem patiuerere: & per errorem in ma[x]timam fraudem incurrere. Plus etiam est q[ui]viam non mo[]trare: Nam est scienter inerrorum alterum inducere. Diogenes contra, non te emere coegit: qui ne oratus quidem est ille q[ui]non placebat proſcripſt, tu quod placebat emisti. Quod ſiqui proſcribunt villam bonam, benep[os] edificatam, non eſtimantur ſefellille, etiam ſi illa nec bona eſt, nec edificata catione, multo minus qui domum non Laudauerit. Si enim iudicium emptoris est, ibi ſtus uenditoris quę potest eſſe? Si autem dictum non omne preſtandum e[rum]q[ui] dictum non e[rum] id preſtandum putaſſe. Q[ui]d vero e[rum] ſtultus q[ui] venditorem eius rei q[ui]uendat, utia narrare? Q[ui]d autem tam abſurdet, q[ui]ſi domini iſſum ita preco predicet domum.

peti lentem uendo? Sic ergo inquibuidam caufis dubijs & alte-
ra parte defenditur honestas ex altera ita de utilitate dictur
Ut id quod utile widetur non modo facere honestum sit. Sed
cum non facere eutpe. Hoc est illa que widetur utile fieri
cum honestis sepe diffentio: que diuicanda sunt. Non
enim ut quereveremus & posuimus: Sed ut explicaremus: No
igitur widetur frumentarius ille Rhodios, nec hic edium
venditor celare emptores debuille. Neque enim id e celae
quicquid reticeat: Sed cum quod tu sas id ignorare emolu-
mentu tu cauſa uelis eos quorum inter fit id ſare. Hoc aut
celandi genus quale fit: & cujuſ hominis quis non widet?
Certe non aperti, non simplius, non ingenui, non ulti, non viti
boni, seduerunt potuſ, obſairi, aſtuti, fallaci, malitiſi, calli-
di, veteratoris, uafri. Hoc tot & alia pluracj non ne in utile
est iutorum ſubire nomina. Quod ſi utiuperandi qui reticue
vunt, quid debis estandum eſt, qui orationi uanitatem ad
hibuerunt. C. Catonis eques Romanus, nec in facetus & ſa-
tis litteratus: cum le ſyracuſas orandi cauſa non negotiādi
ut ſpe dicere ſolebat consilisset, dicebat ortulos aliquos uelle
emere: quo inutare amicos: & ubi ſe oblectare ſine interpe
llatoribus posset. Sed cum pretibuisset phitius et quidā qui
argentariam facerat ſyraculis dixu, vehales quidem ſeor-
tos non habere: Sed licet uti caro ſinuellet ut ſius: & ſimul
ad cenam hominem inortos inutant impoſterum diem.
Cum ille promiſſeret tum phitius, ut eſt argentarius qui
eſset apud ordines omnes gratiſus, p[]iſcatores adſe conuo-
cavit: & ab his petiuit ut ante ſuos ortulos poſtera die,
p[]iſcarentur, quid eos facere uellet diu itp. Id cenam tpr-
uemt canius. Opipare a[]phitio paratum convivium, ei-
bratum ante oculos multitudine proſe quiſi quod c[]eperat
aſſerebat. Ante pedes phitij p[]iſcens abiacebantur. Tum

54.

Canius quid est hoc phbiti / tantum ne piscium 'tantum ne'
cimbarum. Et quid mirum inquit hoc loco est byractis quod
est piscium, huc aquatio, huc illa igitur carere non possunt.
Incensus Canius cupiditate contempnit apbhitio ut uendet
granate, ille primo et multa impettat. Emit homo cupidus
& locuplex tanti quanti phbitius uoluit: & emit instrudtes
nomina facit, negocium conficit. Inuitat Canius postera
die familiares suos / Venit ipse mature / Scalmum uidet
quercut ex proximo uicino / nu ferre quedam puleatoru eorum
quod eos nullus uideret / nullu et saret inquit ille: sed huc
pulevari nullu solent. Itaep huiu mirabar quid accidisset. Stoma-
cari Scanius: sed quid faceret: 'Nondum enim Aequilius colle-
ga & familiaris meis protulerat dedolo malo formulas / in-
quibus cum exeo quereuerit, quid esset dolus malus. Respo-
debat cum esset aliquid simulatum alud actum, hoc quadem
sane loculente: ut abbomine perito diffiniendi. Et ea & ph-
tius et omnes alud agentes / aliuu simulantes perfidi impro-
bi / malitio si sunt. Nullum igitur factum eorum potest utu-
le esse, cum fit tot uicjs inquinatum. Quod si alquillana di-
ffinitio uera est, ex omni uita, simulatione, diffimulatio tollu-
da est, ita ut nec utamat melius: nec ut uendat quicquid
simulabit, aut diffimulabit utur bonus. At top ille malus dolus
& legibus erat uindicatus / ut tutela erat xij. tabulis. Nei-
cun scriptionem adolescentum lege latoria & fine lege in iudicis
in quib & fide bona redditur. Reliquorum autem iudicu-
rum huc uerba maxime excellunt marbitio rei uxor e me-
lus infidua: Ut inter bonos bene agere, quid ergo aut in-
eo quod melius sequi us est potest illa pars in ee fraudis. Aut
cum diatur inter bonos bene agere, quicquid agi malito se aut
dolose pot. Dolus aut malus ut Aequilius intimatione
continetur. Tollendum e igitur ex rebus contrabendis ome

mendacium. Non licitatorem venditor: nec qui contra se liceat
emptor opponat utrunc, si ad loquendum uenerit, nò plus
femel eloquatur. Q. quidem scenuola publij filius, cum postu
Lasset ut libi funditus cuius emptor erat femel indicaretur
idem venditor ita fecisset, dixit se pluris estimare, reddidit
centum milia nummorum. Nemo e qui boc uiri boni flusse
negat. Sed sapientis negant. Ut minimis, potiisset uendi
diffet. Hec igitur est illa pernutes, quos alios bonos, alios sapie
tes existimant. Ex quo emnius nec quicquam lapere sapiente, qui
ipe si prodesse non quæat. Vere id quidem liquid estet prodesse
mibi cum emmio conveneret. Necatonem quidem Rhodium
dilapulum Pannetij video inbis libris quos de officiis scriptis
Q. tubenom dicere sapientis esse nihil contra moves, leges, in-
stituta facentem habere rationem vel familiaris. Nec enim no-
bis solum diuties esse uolumus: sed libers, propinquis, amicus
maximeq vel p. Singulorum enim facultates & copie diutie fut
civitatis. Huc scenuola factum, de quo pauloante dixi placere
nullo modo potest. Et enim ommino qui tantum se negat factu
rum compendij si è quod non liceat. Huc nec laus magna
tribuenda e/ nec gratia. Sed lice & simulatio & diff simulatione do-
lus malus est. Per paucæ res sunt inquibus non dolus malus ute
uesfetur: lice ut bonus est, qui prodeft, huc quibus potest
necet nemini. Recte iustum iurum bonum non faele reperi-
mus. Nunc est igitur utile peccare, quia semper est curpe. &
qua semper est honestum iurum bonum esse semper est utile. Ac
de iure quidem predictum sane cum est apud nos iure civili.
Et in his uendendis utra & dicerentur quæ nota eent uenditor.
Nam cum ex duodecim tabulis latis cautum esset, ea presta-
vi quæ eent lingua nucipata: quæ qui inficiamus esset dupli-
cem pena subiret a iurisconsultis etiam reticentia pena est co-
stituta. Quicquid est enim inpredio utiij id statuerent, li

uenditor factet, nisi nominatum dictum esset preestare oportere. Ut enim inarcæ auguïves augurium acturi essent, utiffentep Titum claudium centumalum qui edes incelio monte habebat, demolivi causas, quatum altitudo officeret auſpiciis Claudi? proſcripſit, inſulam uendit, emit. p. calſurnius Lanarius. Huc ab auguribus illud idem denuntiatum est. Ita, Calfurnius cum demolitus eſſe, cognouifſet, Claudium edes poſtea proſcriffiffe effet ab auguribus demolivi uifſus arborum illum adegit. Quicquid ſibi dare facere oporterat, ex filæ bona Tertius. M. cato ſententiam dixit, huus nostri cato nis pater, Ut enim ceteri expatribus ſic huc qui illud lumen progeniut, ex filio eſt nominandus. Is igitur iudec eam ſaſſet, & non pronuntiaſſet emptori damnum preſtari oportere. Et go ad idem bonam ſtatuit pettinere, notum eſſe emptoni uti, um quod noſſet uenditor. Quod ſi recte iudicauit non reſcere ſtu mentarius ille, non recte edium pessentium ueditor tacuit, ſed huiusmodi reticentie iure civili omnes comprehendi no poſſunt, quæ autem poſſunt diligenter tenentur. M. Marii cratidianus noſter & ſergio oratatore uendiderat edes eas quas ob eodem paucis ante amis emerat, he ſergio ſeruiebant, ſed hec in manapio Marius nondixerat. Adducta res invidiam eſt. Oratam Crassus, Cratidianum defendebat Antonius. Ius Crassus urgebat q[ui]utium non dixiſſet ſaens id oportere preſtari. Equitatem Antonius c[ip]id vitium ignotum ſergio non ſuſſet, qui illa uendiduſſet, niſibl[ui]ſſe necesse diu, nec eſſe deceptum, qui quod emerat quo eſt iure teneret. Quoſtù hec? Ut illum intelligat non placuiffe maioribus noſtris altuſo. Sed aliter leges, aliter phýloſophi tollunt altutam. Leges quatenus manutenere res p. poſſunt, phýloſophi quatenus ratione & intelligetia. Ratio igitur poſtulabat hec/nequid inſidioſe, nequid ſimulate, nequid fallaciter fiat. Sunt ne-

igitur infide, tendere plagas etãli excitaturus non lis nec agi-
taturus. Iste enim nullo infequete sepe facere incidunt, sic ei
edos procrubas tabulam tanq[ui] plagam ponas, domum propter
utia uêdas / ineam aliquis incurrat imprudens, h[ec] quanq[ui]
ideo propter deprauationem consuetudinis nec[que] more turpe-
haberi cepit. nec[que] aut lege sanari / aut iure auili, tamen h[ec]
lege sanatum est. Societas enim e[mpet] si sepe dictum est, di-
cendum est tamen sepius. Latissime que pateat omnibus in-
ter omnes. Interior eorum qui euidem gentis sunt, propior
eorum qui euidem cuiratis sunt. Itac[que] maiores aliud ius ge-
tium aliud cuile ius esse uoluerut. Quod enim cuile no[rum] ide
continuo gentium. Quod autem gentium cuile debet e[rum]. Sed
nos ueri iuri germane[que] iustitie solidam & expressam effigi-
em nullam tenemus. Umbra & imaginibus utimur / eas ip[s]as
utinam sequeremus. Feruntur enim exoptimis naturis: & ve-
vitatus exemplis. Nam quanti uerba illa uia ne propter te,
fidem uie tuam captus fraudatutue sim / quantum illa aurea
inter bonos bene ager oportet. & s[ine] fraudatione: sed qui
sunt boni: & quid lit bene agi maxima queltio e. q. Sceiola
pontifex maximus summam vim e[rum] e[rum] dicebat in omnibus his
arbitrijs inquibus adderetur exfide bona. fide quod bon[que] no-
men exisit, habet manere Latissime. 'id est, uer lari intutelis
loaetatibus / fiducijs, m[and]atis, rebus emptis, uenditis, co-
ducis / locatis: quibus uite loaetas continetur. In his ma-
gni esse iudias statuere prefertim tu plerisque iudiaa etent
contraria quid quenque, acque prestat[are] oporteret. Quoarca/a
h[ut]que tollende sunt: ea qu[que] una que iult / illa quidem iude
tu se esse prudentiam. Sed abest abea / distatque plurimum.
Prudentia e[rum] locata indelectu bonorum & malorum.
Malita siomnia que turpia sunt mala sunt, mala bonis
ponit ante. Nec uero inpredijs s[olum] / iusti cuile ductum

a'nacuta malitia fraudeque indicat: Sed enim inmancipiorum
uenditione uentoris fraudis omnis excluditur. Qui enim debu-
rit definitate, de fuga, de furtis, prestat edicto edilium, here-
dum alia causa e, ex quo intelligitur: quoniam iure nature-
fons lit: hoc secundum esse naturam neminem id agere, ut
ex alterius predecetur in se. Nec ulla permittes uicem maior
reperiri potest: quod in malitia simulatio intelligente, ex quo
iſta innumerabilia nislintur, ut utilia cum honestis pugna-
re uideantur. Quotus enim quis reperiretur, qui impunita-
te & ignoratione omnium potest政ita abſtinere poti in una.
Periclitemur ſi placet in his quidem exemplis: in quibus
ccare multus hominum fortasse non putat. Nec enim della-
rijs, veneficijs, testamentarijs, fumbus, peculatoribus hoc
loco differêdum est: et non uerbis ſunt: & disputatione popu-
lorum: sed uinculis & carcere fatigandi. Sed hoc confiderem
que faciant hi qui habentur bom. L. Minutius Balili jouple
tis hominis falſum testamentum quidam agetua Romam
attulevunt. Quod quo faciulus optinerent ſeripferunt heredes
ſecum. M. Craffum: &. Q. Ortenſum eniſidem etatis poten-
tiſſimos. Qui cum illum fallum esse ſuplicarentur, ſi aut
nullius eſſent conſeij culpe alieni facioris munificulum no
repudiauerunt. Juid ergo ſatine e hoc: ut non deliquiſſe ui-
deantur, mibi quidem non iudetur, quanq[ui] alterum unum
amam Alterum non odi morriu. Sed cum Baliius. M. Satrui
ſororſ filium nomen ſuum forte uoluillet, euf[que] feciſſet here-
dem. Nunc aut dico patronum agri piceui & fabini Co/upe
nomen ipſo: & notam illocum I non erat equum prunapes
cuitatis rem habere ad latruu, nihil preter nomen perue-
nire. Et enim ſuis qui non defendit iniuriam, nec poſtu-
Lat alius cum poti miſte fact: & primo libro deferui
qualis habendus est is qui nonmodo repellit: sed etiam

adimatur inimam. Mibi quidem etiam uere hereditates non habere noluerintur, si sunt malitiovis malitijs officijs, non veniret: sed imulatione quæsite. Atqui intalibus rebus alud utile interdum, alud honestum uideri solet fallo. Nam eadebitur: volutatis quæ honestatis è regula, qui hoc non peruiderat ab hoc nulla fraud, uel abest nullum facinus. Sic enim cogitasse ut ilud honestum uerum quidem hoc expedit res anatura: coppulatas audebit errore diuellere, qui fons est feaudum meleficientum, scelerum omnium. Itaq. sicut bonus habeat hanc uim, ut si digitis concepuerit posset inlocupletium testamento nomen eius irrepere. Hac uii non utatur: nec flexploratum quidem habeat, id omnino neminem nunc iuliaturum. At Dares hæc vim. M. Ceafllo, ut digitorum perculsione heres posset scriptus esse, qui re uera non essà, heres inforo. Credo mibi saltarec, homo aute iustus, iſque quem ten timus uerum bonum nihil cujus quod inſe transferat, deſbet. Hoc quid admiretur: ille quis ſit uir bonus nelaue faceret. At vero liquis voluerit animi ſui compilatam notione eucluètam ferpe docent: eum virum bonum esse, qui profit quibus posset: noceat nemini niſi lacesſitus inimia. Quid ergo huc nonne noceat, qui quodam quali ueneno proficiat, ut ueros hevedes mouet, in hortum locum iſpe succedat. Non igitur faciat dixent qui quod utile ſit, quod expediat, imo itelli-gat nihil nec expedire nec utile è quod ſit inuiſtum. Hoc quoniam didicent bonus uir esse non poterit. Fimbriam consula-rem audiebam de patre noſtro puer iudicem. M. Lutatio pithiæ ſi uſse equitæ ſane bonelto. Cum is ſponſionem feciſt, in viro bonus eſset. Itaq. ei dixiſſe Fimbriam ſe illam rem nunc iudicatui, ne aut ſpoliaret ſama probatum homiæs ſi contra iudicat, aut ſtatuiſſe uideretur bonum eſſe, uiru aliquem cum ea res innumerabilibus officijs: et laudibus con-

tinerecitur. Hinc igitur uiro bono quem timbra etiam non mo
Socrates nonuerat nullo modo uideri potest, quicquid esse velle-
quod non honestum sit. Ita talis uic non modo facere, sed
ne cogitare quidem quicquid audebit non ep audeat predicare.
Hec vero turpe est dubitare philosophos, que ne tusti quide
dubitent: a quibus natum est id quod iam contritum est ne
tustate prouerbium. Cum enim fidem alicuius bonitateque
dignum esse dicunt, qui cum intenebris mices hoc qua ha-
bet vim nifi illam nihil expedire quod non decet, et sibi
geris nullo modo refellente obtinere. Vides ne hoc prouer-
bio neeq gigi illi posse ueniam dari: neeq huc quem paulo-
ante fingebam digitorum percussione hereditates omnium
posse convertere, ut enim quod turpe est id quanuis occulter
tamen honestum fieri nullo modo potest: sic quod honestum
non est; id utile ut sit effici non potest aduerstant & repugna-
te natura. At enim cum permagna prema sint est caula pe-
ceandi. G. Marius cum alpere consulatus longe abest & iam
septimum annum post pretium iaceret, neeq petiutus unq
consulatum. Videretur q. Metellum cujus legatus est in-
mum uitum & cuem, cum abeo impetare tito Komam mi
lus etet apud p. R. trimittimus e bellum illud producere
li le consulem feci sent. brevi tempore aut iimum, aut mor
tum tuquetam in postestate se populi R. redactus. Itaep
est factus ille consil quidem: sed a fide justitiar. discessit, quod
optimum & gravissimum cuem, cujus legatus est, etiam mi-
lus esse & invidiam falso criminem adduxit. Nec noter qui
dem Cratidianus officio vidi boni functus est: cum cum por-
tor etet collegiumeq, pretorium tribuni plebis ad bibuissent
ut res nummaria de communi sententia constitueretur. Ia-
etabitur enim tempibus illis minus sic ut nemo poterat su-
re quid haberet. Conferpsi erunt communiter edicti: cu pe-

na atque iudicio: Conſtituerunt, ut omnes timul. inroſtra poſt
meridiem deferenderent. Et ceteri quidem alius alio. Marti
a fullerijſs noltra directa: id est quod communiter compo-
litum fuerat solus edixit: & ea tibi ſi quæs et magno ho-
nori fuerit. Omnibus utam statue adæſtus cœt. Qui multa:
nemorum multitudini fuerit cairior: Hec ſunt que conturbet
indeliberatione non nunc: cum id inquo iuſlatu equitas,
non ita magnum. Illud autem quod exeo patitur per ma-
num uidetur. Ut Martio preſipere collegis: ut tribus
plebis popularer gratiam non ita turpe conſulè obest
tem fieri ſp. libitum propoſuerat ualde utile propoſuerat.
udebatur. Sed omniu[m una regula est: quam tibi cupio
eſſe non ſtillam: aut illud quod utile uidetur turpe non
ſt. aut ſi turpe est nec udeatur eſſe utile. Quid igitur at
poſſimus: ne aut illum Martium uirum bonum indicare,
aut hunc: explica atque excute: intelligentiam tuam: ut ude-
as que ſit i[n]e[m]a[l]p[er]a[m]a[m] & notitiam iui boni. Cadit ergo in
virum bonum mentiri emolumenti ſui cauſa: criminare, p[er]
turpe: fallere nihil profecto minus. Est ergo ulla tibi tanti aut
commodum illum tam expetendum: ut iui boni & ſplen-
dorem & nomen a[n]titas. Quid e[rum] quod aſſerre tantum utilita
tiſta que dicatur poſſit / quantum auſtere ſi boni iui no[m]
eripuerit / ſidem, iuſtina[m], detrayerit. Quid enim intereſt v-
trum ex homine ſe convertat quis in belluam, an hominis ſigu-
ra immanitatem gerat belluam? Quid qui omnia recta & bone
ſta neoligunt dummodo potentiam conſequantur: nón[e] idé
facit, qu[ia] is qui enam ſolert[ur] habere uoluit / eum cuju[m] ip[s]e auda-
cia potens eſſet. Vt title enim uidebatur plurimum poſſet alio-
eus in uidia id q[ui]uiſtum in patria: & q[ui] aut pe eſſe uidebat.
Ips[que] autem ſocer inno[ment]em ſemper quæcos uerſus de p[hen]illis ha-
bebat: quos dicam ut poter[ur] incondire for[tas]se: ſed tamen, ve

58.

possit intelligi. Nam si iuolandum sit uil regnadi gratia viollandum est Alijs rebus pietatem colas Capitalis etheodes vel potius curipides qui id ipsum domnum q) omnium sceleratissimum fuerat recepit. Quid igitur minuta colligitus hereditates mercaturas venditiones fraudulentas et cœtabi qui rey populi R. dominus omnium gentium esse conceperuit idq) perfecerit. Hanc cupiditatem li bonelli quis eê dicit amens est. Probat enim legum & libertatis interitum earum q) oppressionem terramq) detestabilem gloriam putat. Qui autem fatetur honestum non eê in ea cuitate que libera fuit quæq) esse debeat regnare? sed eis facere poterit eê utile quahunc obiurgatione? aut quo potus convitio tanto errore coner auellere. Potest enim diu immortales cujus esse utile feciissimum et terrimum pacidum patrie quanuis is qui se eo obtrinxyerint ab oppilis eubus patrios nominentur. Honestati igitur divulgada utilitas e: & quidem sic ut hec duo ingero interse dilepare unum tonare uideantur. Nunc abea ad uolgi optionem q) maior utilitas q) regnadi esse potest. Nibl cœtra inutilis ei qui id inutilis confeentius sit inuenio eu adueritatem cœpi revocare rationem. Possunt enim cujus eê utiles Angores sollicitudines diurn & nocturni mebus / vita inania rum periculorum, plemilla. Multi iniqui atq) infidelet regno pauci boni sunt inquit Actius. At eu regno? quod a tantalo & pelope proditum iure obtebarur. Nam quanto pluris ei regi putat qui exeratù populi R. populum ipsum R. oppreffillet cuitatemq) non modo liberam: sed etiam gentibus imperatem senuire libi œ规ill. Hunc tu quas conscièt labes inammo cense habuisset: quæ univer autem iuta iph potest eê utilis cujus eius iure ea conditio sit, ut qui eà recipuerit

in maxima & ogrата futurus fit & gloria. Quod si hec utilia non
sunt, que maxime uidentur, qua plena sunt dedecoris, ac
turpitudinis latus perfuaſum, eſſe debet / nibh eſſe utile quod
non bonetum ſit, quanq[ui] id quidem cum ſepe al: cum bello
pirrbi a fabritio consule iterum & a ſenatu nostro iudicatu
eſt. Cum Rex enim p[ir]rbus populo Ro. bellum ultro intu-
liffet, eum de imperio certamen eſſet / cum rege generoſo
ac potenti profuga abeo uenit incaſtra fabritij, ei q[ui] eſt polli-
citij ſi premium, ſi promiſſet, ſe ut clam ueniffet, Sic clam
inpirrbi caſtra rediturum. & eum ueneno necaturum. Huc
c fabritius reducendum curavit ad p[ir]rbum. id et, eius factu
Laudatum a ſenatu eſt. At qui ſi p[er]eam utilitati opinionem
queerimus / magnum illud bellum / ſp[ro]ſuga unus & graue
aduerſatum imperij ſubſuliffet. Sed magnum dedecus ac
flagitium qui eum Landis certamen ſuſſet, eum non uieture
ſed ſeleere ſuperatum. Verum igitur utilius uel fabritijs, qui talis
in hac urbe, qualis Artiltides in atbenis ſuit, Vel ſenatu nolto qui
nung[ui] ad utilitatem a[d]ignitate ſei unxit / armis ſe cum hoſte pu-
gnare: an uenens, Sin gloria cauſa imperium ex p[et]endum eſt.
ſeius abſt in quo non poterit eſſe gloria: Sin ip[er] opes ex p[et]unt
quoquomodo non potuerunt eſſe utiles cum infamia. Non igit-
utus illa L. philippi. Q. filij ſententia / quas auſtates, L. Stilla
pecunia accepta ex ſenatuſ conſulto ſiberauſſet: ut he rurſus ue-
ſtigales eſſent, nee, bis pecuniam: quam p[ro]libertate dederat
redderemus / ei ſenatus ſenatus eſt aſſenus / turpe imperio / p[ra]-
tatum enim melior ſides, ei ſenatus. At adauſt a[eu]tigalia: ut
Le eſt igitur: quouſp, auſebunt dicere quic[ui] utile quod non bone-
ſtum. Poterit autem ulli imperio, q[ui] gloria debet fultum eſſe: &
benuolentia ſoci[et]y, utile eſſe odium & infamia. Ego etiam
cum Catone meo ſepe diſſentli, minus mihi enim fraete uideba-
tur evarium / ueu[ti]galiar[ia] defendere, omnia publicanis negare

59.

multa locijs, aum in bos benefici esse deberemus, cum illis lic quære: *Nt cum colonis nostris soleremus; eo, magis quo illa or- dinum coniunctio ad salutem rei p. pertinebat.* Male eni cù- tio cum cauſam transpadonorum equam esse dicerat, *Temper aut addebat; Vincat utilitas, potius duceret non essent equam, quia nò utile rei p. quod utilem esse dicere, non equam fateretur essent.* Plenus est ſexus Liber de officijs occatoris talium quæſtioni ſit ne boni uiri in maxima caritate annone familiam non alè. In utraque partem diſputat, *Sed tamen ad extremum utilitate puerat officium diviſi magiſque humanitate.* Querit ſi in mariactura facerat, *da ſit, equi ne pretioli iacturam faciat, potuſſque ſerui vitis.* Liceo reſ familiare alio duct humanitas. Si tabulam de Hauſtigi- ſtibus arrumpit extorquebit ne tam ſapiens ſi poterit, negat q. ſit inuriaum. Quid dominus natus eripiet ne ſuum, minime non plus ſi naugantem deijœre nahi, nelit quia ſua ſit, *quo ad eam peruentum ſit eo quo natus lumpta est; non domni est natus, sed naugantiam.* Quid ſi una tabula ſit duo naui- ſtagi, hanc ſint ſapientes ſibi iucet rapiat, *an alter cedat alteri? Cedat uero, sed ei cui magis interſit, uel ſua, uel rei p. cauſa uiuere. Quid ſi hec patia inutroper ſint? Nullum erit certamen: *sed quali ſorte aut dimicando iustus ſit alter cedat alteri. Quid ſi pater phana expilet, *cui citoſos agat ad betar- um, indicet ne magiſtratus id filius, nephas id quidem est, quin etiam defendat patrem ſi arguatur. Non igitur patria preſtat omnibus officijs, *imo uero, *fed iſi patris coniuncti p[ro]baberet auues inparetes.* Quid ſi tyčannidem occupare patriam prodere conabatur pater, ſilibet ne filius, *imo uero oblectabit patrem, ne id faciat; fed niſi proficiet, accuſabit, mirabitur etiam ad extremu; ſi ad pernitiem patris reſ spectabit, patre salutem anteponet ſaluti patris.* Queritur ſi ſapiens adul- terinos nummos acceperit imprudens pro bonis, *aum is ne-

sciuerit, soliustrus, ne sit eos cui debeat probonis. Diogenes
ait sc. Antipater negat cu poti affentior, qui venenum fu-
gies uendat. Sciens debeat ne dicere non necesse putat Dio-
genes. Antipater uti boni existimat. Hec sunt, quasi con-
trouerlie & iura stoicorum. In manapio uendendo, dicen-
dane iuxta non nisi eaque, nisi dixerit, vedi beatur iure ei-
uli manapium. Sed hunc mendace eſſe aleatorem ebroium,
Alten diceda uidentur. Alteni non uidentur. Siquis aurum
vendens auricalcum ſe puget uendere, idicet ne ei vit bonus
aurum illud eſe an emat denario, quod ſi mille denariorum,
Perspicuum iam t & quid mibi videat, & que ſit inter eos
philosophos, quos nominavi controuerſia. Pacta & promiſſa
semper ne ſeruanda ſint, quæ nec ui nec dolo malo, ut pretoves
ſolent dicere facta ſint, ſiquis medicamentum dederit cuipia
ad aquam inter cuicem, pepigit, ne illo medicaremento nunc
poltea uicetetur. Si eo medicamento ſanus factus ſit, & anis
aliquot poſt inderit ineundem morbum: nec abeo, qui cu
pepigerat, impeterit, ut iterum eo uti liceat, quid facendum
ſit, cum ſit is in humanus, qui non concedat, nec ei quicquid
inuria, iuxta & ſalutæ est conſulendum. Quid ſiquis ſapiens
rogatæ ſit abeo qui cum heredem faciat, cum et cestamento
ſeyterium milles reſinquantur, ut ante hereditatem audeat
luce palam in ſo faltet: id q. ſe facturum promiserit, ille,
net eſtne, promiſſe nollem: & id atburor tuſſe gravita-
tis, quoniam promiſt ſi faltare in ſo tupe ducet, hone-
ſus mentueat, ſi exhereditate nihil cesserit, ſi cepit,
nisi forte, an pecuniam in re p. magnum aliquid tempus
contulerit, ut uel faltare, cum patrie conſulturus ſit/tupe
non ſit. Ac nec promiſſa ipa ſeruanda ſint, quæ non ſunt
bis ipsi utiia, quibus illa promiseris. Solphetoni filio
ve redeamus ad fabulas) facturum ſe eſe dixit, quicqd optaſſa.

optavit, ut patris cursum tolleretur, sublatus atque inaneus, qua
confudit ietu fulminis deflagтаunt! Quanto melius fuetat iboc
promissum patris non veniatum eê. Quid quod Theleus exegit
promissum a neptundo, cum cum tres optiones Neptundus de-
disset, optavit intereum filij seu ýpolici, cum is patris sulpebus
effet de nouerca? quo optato impettato theleus in maximos fut
Luctibus. Quid Agamenon cum deuouisset Dianæ, quin regno
suo pulcherrimum natum esset, illo anno insoluit effigem-
niam, qua nihil erat ineo quidem anno natum pulchrios.
Promissum potius non faciendum: quæ tam tetrum factum ad-
mittendum fuit. Ergo & promissa non facienda nonnunc
nec semper depolita reddenda sunt. Sigladium apud te, quæ
sanamete depofuerit, repetat inflamens fit peccatum reddere,
nofficium non reddere. Quid si sicut pecuniam apud te depoli-
rit, bellum inferat patre, reddens ne depolitum? non credo.
Facies enim contra rem p. quæ debet debet esse catillima. Sic
multa que natura identur esse honesta, temporibus aliquibus fu-
it, non honesta, facere promissa, stare consequens, reddere depolita
commutata utilitate sunt non honesta. Ac de his quidem quæ
identur esse utilies contra utiitiam simulatione prudenter
latis arbitror dictum.

Sed quoniam a quatuor fontibus honestatis primo libro
officia duximus in eodem uerabimur, cum docetibus
cui quæ identur esse vtilia, nequaquaque, ut iustitiam inimicam. Ac
de prudentia quidem quam imitati malitia mult! Iste de ill-
fitia quæ semper et utilis, disputandum est. Reliquie sunt
due partus honestatis: Quarum altera animi excellenti magnitu-
dine & prestatia cernitur. Altera in confirmatione & moder-
tione continente & temperantie. Vitile uidebatur vliyi, ut qu-
poetæ tragici prodiderunt. Nam apud hominis optimum
auctore talis de Vliye nulla pulpitoe: Sed inflimulant cum

Tragedie simulatione iname militam subter fugere uoluiffe no
honestum contilium aut utile: ut aliquis fortasse dixerit re-
gnare, etc. irace miuere otiole, cum parentibus cum uxore:
cum filio. Villum tu decus inquodtudiam laboribus & pe-
riculis cum hae tranquillitate referendum puta? Ego ue-
ro istam utilitatem continendam & abiſcendam: quoniam
que boneta non ſit, nec utilem quidem eſſe arbitror. Quid
enim auditurum puta ſuiffe vlixem ſinilla simulatione
perſeueraſſet: qui cum maximas res gesserit inbello tamen
hoc audiuit ab Aſyace, cuius ipſe princeps ſuit iutifurandi.
Quod omnes ſens solus negleyit ſidem, ſurere inſimulauit
ne cobiret inſtituit: Quod in Palamedis perſpicay prudentia
iſtus percepiffet malitioſam audiaciam euſidem ſide ſacrata
ius perpetuo ſalleret. Iſt iero non modo cum hoſtibus, ieru
etiam cum fluctibus id quod fecer dimicare melius ſuit:
desſere conſentientem greciam ad bellum barbaris inſeren-
dum. Sed omitamus fabulas: & externa ad rem noſtra ſa-
eta: uenimus. M. Actilius regulus cum conſul iterum in-
affrica eyinſidijs captus eſſet, duce exantuppo lacedemonio
imperatore autem patre hammibalis hamileare iuratus mi-
ſſus est ad ſenatum: ut niſi redditi eſſent, penſ capriui no-
biles quidam rediret ipſe Cartaginem. Is cum Romam uenilſſa
utilitatis ſpeciem uidebat: Sed ut res declarat eam fallam iu-
dicavit: que erat talis, manere inpatria, eſſe domi ſiue cum
vxore cum liberis, quam calamitatem accepiffet inbello co-
munem foreung bellie: iudicantem, tenere dignitatis gra-
dum. Quis hce neget eſſe utilia: que cenſes magnitudo ani
mi & fortitude neget? Num locipletiores quævis auctores?
Harum enim iutucum proprium eſt nihil extimeſtere. O-
minia humana despicere, nihil quod homini accedere poſſit
intollerandum putare. Itaq: quid fecer in ſenatum uenit?

mandata expoliit, sententiam ne diceret reculavit, quod iurare
iurando hostium teneretur, dicens se non esse senatorem. Acta
illud & cultum hominem dixerit quithiarn & repugnatum
utilitati fug/ reddi captuos negavit esse utile. Illos enim ad
lescentes esse & bonos duces / se iam confectum, cum cum
Luisset acta auctoritas/captiui retenti sunt / ipse Cato/nem
vediit, necq/um caritas patrie retinuit nec/ quorum. Hee uo
tum ignorabat se ad crudelissimum hostem & ad exquilibet li-
plica proficaci. Sed iuriurandum conferuare putabat. Itac
 tum uigilando necabatur erat in meliori cau/a. qu/ li domui / se
nex, captuiu/ per iuri remanisset consularis. At stulte qui
nonmodo non cenfuerit captuos redimendos/uerunetiam
diffusa erit, quomodo stulte? etiam ne li rei p. conducebat.
Pot autem quod inutile rei p. lit. id cuiam cui utile esse?
Peruertunt homines ea que sunt fundameta nature, cum
utilitatem abhonestate iuigungunt. Omnes enim expetimus
utilitatem, adeaneq/ rapimur, nec po/llumus facere aliter
ullomodo. Nam quis est qui utilia fugiat? Aut quis est poti
qui eam non studio stillime persequatur? Sed quia nunc po-
/llumus nifi in laude, decore, honestate reperture, propter ea
illa prima etiam summa habemus utilitatis nomen, non tu
ee splendidu, nec est ardu putamus. Quid est igitur dixit
quis in iure iurando / nu iratum timemus iouem? At hoc
quidem commune est omnium phyllosophorum, non modo e-
orum qui deum nihil habere, iisque negoq/ dicunt. & nihil
exhibere alteri: sed eorum etiam qui deum semper age
aliquid & moliri uolunt, nunc nec irasci deum, nec noce.
Quid autem iratus fuppiter plus nocere potiuset, & no
out sibi ipse Regulus. Nulla igitur quis fuit religions
que tantam utilitatem peruenber &. An ne tuerit fa-
ceret? Primum minima demalis sunt eligenda, nuncigit

tantum mali curpitudo ilta habebat, quæ cum ille cruciatus,
Deinde etiam illud apud Actium, etc., ne fidem, ne dedi
nec, do infideli cujus fidem: Quanq. ab impio Rege dicitur, ta-
men luculeæ dicitur. Addunt etiam quemadmodum nos di-
cimus, uideri quædam utilia, quæ non sint, sic se dicere uideri
quædam honesta quæ non sunt, ut hoc ipsum honestum uide
tur, conferuandi iusurandi eà ad cruciatum reuertisse: sed
fit non honestum: quia quod perium hoffium eest actum, ra-
tum esse non debuit. Addunt etiam quicquid ualde utile-
sit, id fieri honesti, etiam si aña non uideretur. Hec ferre
conta Regulum: sed de persona uideamus. Non sult tu-
ppiter metuendus, nec iratus noceret: qui nec irata solet
nec noxere. Hec quidem ratio non magis contia Regulû,
contra omne iusurandum uulet: sed inureurando nò
qui metus: sed que uts fit oportet, intelligi. Est enim ius-
iurandum affirmatio religionis, quod autem affirmante
quali deo testes promiseris, id tenendum est. Iam enim nò
ad iram dei, que nulla est: sed ad utitiam & fidem perti-
net. Nam preclare Henius. O fides alma apta pînis &
iusurandum iouis. Quibus iortur iusurandum iuolat, is
fidem iuolat: quam in capitolio iucnam iouis optimi, ma-
ximi. Ut in Catonis oratione ê, nostri maioris esse uolue-
tunt. At enim nec iratus quidem luppiter plus Regulo
nocuisset: quis necut ipe Regulus. Certe si nihil malum
esse nihil dolere, id autem non modo non summum mali,
sed nec quidem malum esse, summa auctoritate phýsophi
affirmant: quorum quidem testem, non mediocrem: sed
baud sào an gravissimum Regulum nolite (que lo) iuope-
rare. Quem enim locupletiorem querimus: quæ principem po-
puli Ko. qui retinendi officij cauſa cruciatum subiret, no-
luntarium. Nam qui awnt minima de malis, id est ut tupit

potuſſus calamitose. An est ullum maus turpitudine? que ſin
deformitate corporis aliquid offenſionis: quanta illa depra-
tio & feditas turpificari animi debeat uideri. Itaep nervolius
qui ita deferunt ſolum malum audent dicte id quod turpe ſit.
Qui autem aremiſſius hi tchin dubitant ſummum malu-
dicere. Nam illud quidem neep dedi, nee, do fidem infide-
li cupiam: idcirco recte a'poeta dictur, quia cum tractare
tur Atreus perſone ſeruendum ſuit, ſed hoc ſibi ſummee
nullam eſſe fidem que infideli data ſit, uideant ne querat'
latebra periuvis. Eſt autem ius etiam bellicum, fidele, iuſ-
urandi ſepe cum hoſte ſeruada: quod enim ita iuratum eſt
Ut mens concaperet, id oportere fieri, id obſeruandum e: quod
aliter id ſi non fecerit, nullum periurum eſt. Ut ſi predonib
pactum pro capite pretium non attulebis: nulla fraud eſt
nec ſi iuratus quidem id non feceris. Nam pittata non eſt per-
duellum in numero definit: ſed communs hoſtis hoſtium
cum hoc non fides eſſe debet: nec iurandum eſſe commune.
Non enim fallium iurare periurare eſt: ſed quod examini tuſen-
tentia iurans: ſiut uerbis contipitur more nostro, id non ſa-
cere periurium. Sate etiam curpides, Iutau lingua mente
non iuratam gero. Regulus non conditiones pactiones ſp-
bellicas & hoſtiles perturbare periurio. Cum uito enim &
Legitimo hoſte gerebatur. Aduerſus quem & totum ius ſe-
tiale: & multa ſunt iura communia: quod mita eſſet/nunq
claros uios ſenatus iunctos hoſtibus dediſſet. At uero Ti-
tus Ventuvius: & Spurius Poſtumus, cum iterum consules
cēnt: quia cum male pugnatum apud Caudum eſſet, legio-
nibus nostris ſubugum miſſis pacem cum ſanitibus ſece-
tant, dedit ſunt bis. Inuiſtum enim populi ſenatuls ſece-
tant: Eodeep tempore Tiberius Hnumius. &. Q., emilius:q
tune tribuni erant plebis (quod eorum auctuitate pay erat

facta) dedi funt: ut pay lannitum repudiaretur. At tempore
deditionis Postumus, qui dedebatur suus, & auctor fact. Qe-
dem multis annis post Celiaus Manernus: qui cum lumantini
quibus cum linearis senatus auctoritate fedus fecerat dederetur:
rogationem qualit, eam quam. 1. Furius: & Sex. Attulius ex
senatus consulto ferebant: que accepta est, hoffibus deditus. Ho-
neius hic, q. Q. Pompeius: a quo cum eadem cauſa eſset depre-
cante accepra Lex non est. Hic ea que uidebatur utilitas plus
valuit, q. honestas apud ſuperiores utilitatis (pedes falſa ab ho-
neſtatis auctoritate ſeparata est. At uero non debuit ratum
elle: quod erat actum per cujus: quali uero forti uiro poſsit ad-
hiberit. Cum igitur ad Senatum proficiaebatur, cum preſerti
decaptius diluaturus eſset: quod maximum ineo est id repre-
henditis/non enim ſuo iudico ſtetit: ſed ſuſeepit cauſam. Ut
eſset iudicium Senatus: cui nifi ipe auctor ſuſset, captui pro-
fecti redditu penis eſſent. Ita p[ro]columis inpatra Regulus ve-
ſutuſset: quod qua patrie utile putauit, id caro ſibi honesti
& ſentire & pati illa credidit: Quod au[n]t nam quod ualde uti-
le ſit, id fieri honestum imo uero eſſe/non fieri. Eſt enim mi-
bilo utile quod idem no[rum] honestum: nec qua utile honestum
est: ſed qua honestum utile. Quare ex multis exemplis mira-
bilico, haud faule quis diuerit, hoc exemplo aut Laudabilis
aut preſtantius. Sed ex tota hac Laude Reguli illud unum e
admiſtione dignum: cp captuos retinendos celiuit. Nam q[ui]
vedi[que] nobis illud uidecur mirabile. Illis quidem temporibus
aliter facere non potuit. Ita p[ro]ſa laus no[rum] hominis: ſed
temporum. Nullum enim undum ad aſtringendum fide
iuremndo/ noſtr[em] maiores eſſe artius voluerunt. Id indicat
Leges xij. tabularum, indicant ſacraſe, indicant ſedera, q[ui]
bus etiam cum hoffe deuincitur fides, indicant notiones ad-
versiones, cenſorum, qui nulla dere diligens, q[ui] deuincur.

tando judicabant. 1. Mallio auli filio cum dictator fuller
M. Pompomus tribunus plebis diem dixit: op is pascos libi
dies addicturam gerendam addidisset: Criminabatur eã
ep Titum filium qui postea torquatus appellatus est abhom-
nib[us] delegasset: & turi habitare iussisset: Quod cum audisset
adolescens filius/negocium exhiberi pati accurrisse: Româ
cum prima luce dænam Pomponij uenisse dictur: cui cum-
asset nuntiatum, illium iratum allaturum ad se contra alium
patrem arbitraretur / surrexit electulo / remotis arboribus ad-
se adolescentulum iussit uemre. At ille ut ingressus est cœt-
bum gladium diltrixit / uravit quâ statim se illum interfe-
tum, nisi libi iussurandum dedisset / se patrem milium eis
facturum. Iuravit hoc terrore coactus Pompomus, ream ad-
populum detulit / docuit aur libi aca defeceret necessè eis: Ma-
lium demissum fecit / tantum temporis illis iussurandum
ualebat. Atq[ue] h[uius] T. Mallius est is qui adamenem galli quæ
abo prouocatus occiderat torque detracto cognomen inuenit
cuius terro consulatu Latini adueferim fulli & fugati fut. Ma-
gnus uic in primis & qui turpiter indulgens in patrem / idem
acerbus & feuerus infilium. Sed ut Laudandus Regulus Tiu-
te iurando consuerando: Sic decem illi quos post canenem
pugnam iuratos afferunt ad senatum militem hammibal inca-
stra rediturus ea quorum erant peni nifi de captivis redimé
dis impetraffent / si non redierint iutuperandi, dequibus non
omnes uno modo. Nam Polibius bonus auctor in primis sen-
plit ex decem nobilissimis qui tunc erant milis nouem rei-
tisse re alenatu non impetrata / num ex decem q[ui] paulo post
q[ui] erat ingressus ecastris vedisset, quasi aliquid etiam oblitus Ko-
me remansisse. Redit uem incastra liberant[ur] se eſſe uire
iurando interpretabatur non recte. Fraus enim diffingit mi-
dissoluit peruium. Igitur ſuit h[uius] t[est]a calliditas peruerſe

imitata prudentiam. Itaq. decernuit senatus. & ille ueterator & callidus iactus ad hammibalem duceretur. Sed illud maximam, oelo enim milia hominum tenebat hammibal, non quos in acie cœpit: aut qui pernulo mortis diffugissent. Sed qui rehisti incalteris fugissent a Paulo & varrone consilibus eos senatus non cenment redimendos. Cum id parua potuisset fieri, ut esset in seculum militibus nostris, aut uincere, aut mori. Qua quæ reaudita fractum animum hammibalis scriptur idem quod senatus, populæ Ro. rebus afflictis, tam excelsa animo fuisset. Sichonestatis comparatione ea que iidentur utilia uincuntur. Attius autem qui græce scriptur hystoriam plures aut fuisset qui incaltra veuertissent eadem fraude ut iure uturando libera- ventur, eoq. accenforibus omnibus ignominijs notatos. Sic iac huus Loi finis. Perspicuum est enim ea quæ timido animo humili, demisso, fractoq. fiant, quale fuisset Reguli factum. Si aut de captiuis, quippli iidentur opus esse, non q. rei p. cœpit, aut domi remanere uoluisset, non esse utilia: quia flagitiosa feda et turpia.

T

Erat quarta pars: que decore: moderatione. modestia. continentia. temperantia continetur. Potest igitur quocumque esse quod lit huic talium iurtutum choro contraeium. Atqui Antippo cireniacci, atque annicerijs philosophi nominati omne bonum inuoluptate posuerunt. iuranteq. consueuerunt obeam vem esse laudandam, quæ efficiens esse uoluptas, quibus absoletis floret Epicurus. iisdem, sere adjuitor auditorep. sententie: cum bis ueris cœpit, ut diatur, si honestatemueri ac retinere sententia est: delectandum. Nam si nonmodo utilitas. Sed uita omnis beata corporis firma consatatione. euusq. constitutionis lpe explorata. Ut a Metro-doro scriptum est continetur. Certe hec utilitas equidem iuria (sic enim cenment) cum honestate pugnabit. Ha ubi

primum prudentie loas dabitur. An ut conquirat undum suavitates. Quemlibet iuris usus famulatus, servientis uoluptati, quod autem munus prudentie. An leget intelligetur uoluptates, fac nihil, et ut esse iocundius, quod excoegit, potest turpis? Iam qui dolorem summum malum dicat apud eum quicbet locum fortitudo, quae est dolorem Laborumque contentio. Quamuis enim inmultis loas dicat Epicurus: sic huc dictus fortiter dedolore: tamen id non spectandum est: quid dicitur: sed quid consentaneum sit ei dicere qui bona terminavit uoluptate mala dolore? Ut si illum audiam decontinentia, de temperantia, dict ille quidem multa inmultis loas. Sedret aqua ut aiunt. Nam qui potest laudare temperantiam, is qui ponat summum bonum uoluptate? Est enim temperantia libidinum inimica, libidines autem confessatrices uoluptatis. Atqui inbis tribus generibus quoquomodo possunt, non incallide tergi uerantur, prudentiam introducunt, ut ei uerant suppeditantem uoluptates, depellentem in men los et dolores. Fortinetudinem quoque aliquo modo expedunt, cum ttadunt rationem negligende mortis perpetendis, dolores etiam temperantiam inducunt, non facillime quidem: sed in quoquomodo possunt, Ducunt enim uoluptatis magnitudinem, dolores detractionem fieri. Iustitia uacillat, uel potius iacet, omnino, he iurutes, que incommunitate ueruntur & infocietate generis humani, nec enim liberalitas, nec bonitas, nec comitas esse potest, non plus amicitia, si hec non non per se expectantur, sed hec adutilitatem uoluptate referantur. Conferamus igitur inpauca. Nam ut utilitatem nullam esse docimus, quæ honestati essent contraria. Sic omnem uoluptatem dictus honestari esse contraria, quo magis reprebendendos Caliphonem & Dinomachum in dico qui se direpturos controversia putauerit, hinc honestate

voluptatem: tangit homine pecudem copulaffet. Non rea-
uitam conjunctionem honestas, Alpenatur, Repellit. Neque
uero finis bonorum & malorum qui simplex esse debet, ex-
disimillimisque rebus miſtim & temptari potest. Sed de hoc(ma-
chinam res est) alio loco pluribus diximus: Nunc ad propoſitu.
Quemadmodum igitur ſiquando caque uideatur utilitas ho-
neſtati repugnet, dimicanda res ſi, ſatis est disputatum ſi-
pra, ſi autem ſpem utilitatis etiam uoluptatis habere dicatur
nulla potest esse ea cum honestate coniunctio. Nam ut tribua-
mus aliquid uoluptati condimenti fortaſſe nonnihil: utilitati
certis: niſi. Habes apatre munus. M. fili mea quidem ſenten-
tia magnum: Sed proinde erit ut acceperis: quanquam hi tibi rees libri
inter Cratippi commendatories, tangat hoffites erunt recipiendi.
Sed ſi ut ego ueniffem Athenas: quod quidem effect factum
nisi me emedio curu patria reuocafſet, aliquando me quoque
audires. Sic quoniam in bis uoluminibus adte profecta est
nox mea tribues bis temporis quantum poteris aut quantum
noles. Cum uero intellexero te hoc ſaetis genere gaudet
tum & preſens tecum propediem ut ſpero & dum aberns
ablens loquar. Vale ergo mi Cicero: tibiu perhuiade te
quidem esse mibi carissimum: Sed multo fore cariorem.
ſi talibus monimentis preceptiſque letabere?: X. M. P.

FINIS LIBRI TERTII ET ULTIMI CICERONIS
DE OFFICIIS DEO GRATIAS. FELICITER FINIT