Tractatus pulcherrimus
de Sacramento Eucharisthe.

A
CRA
MEN
TVM
ONI
CI CORPIS

& languimis pro lua dignitate & reueren
tia dignu est a dignis digne tractari:
digne confici: digne pici: digneque dispè
sari. Magna est & inestimabilis dignitas
huius sacramenti: & quis poterit ad eam.
Magna est lup omne modum intelligen
tie nere: lupra omne menlura capacita

tis níre. Magnú eſt vtio preciú mun
di: preciú ſíne precio preciú impreciabile:
qd' nulla eſtimatione taxari potest. Mag
nú eſt (inquit apſus pietatis ſacramentú qd'
manifestatú eſt in carne: iuſtificatú eſt in
ſpiritu: apparuit angelis. predicatú eſt-
gentibus. creditú eſt in mundo. aſſump
tú eſt in gloria. Sacramentú hoc ſacrifi
ciú eſt: veritatis: nihil in eo fíctu: nihil
in eo ſimulatú: nihil fucatú: nihil magi
cis preſtigius adumbratú: ſed vera ſince
vitas: & ſincera veritas. Veritas in eo qd'
patet: veritas in eo qd' latet. patet viſibi
lis & vera ſpecies panis. Ante conſecra
tioné quidé eſt ibi vera ſubſtanzia pa
nis: ſed in conſecratione potenti virtute
verbo& tranſubſtantiat & mutat in veram
carné xpi. Poſt conſecrationé totus xps
ſub ſpecie viſibili abſconditus eſt: q[ui] po
ſuit tenebras latibulú ſuú. Ad que pro

11.

pheta loquit dicens. Vere deus abscon
ditus tu es: rex israel saluator. Abscondi
tus fuit xpus ab inicio in linu patris: ab
lconditus fuit postmodu in forma serui
quæ affumplit: absconditus est & nunc in
sacramento qud ipe instituit. Abscondi
tu in linu patris fides inuenit: abscondi
tu quoq in homine fides mihilominus in
uenit: inuenit & ipa fides in sacramento
absconditù. Magna virtus fidei magnæ
habet familiaritatis graciæ apud deu. Vbi
ubi tuenerit accesse habet ad eu & quo
dam doméstico familiaritatis auſu ipfa
penetrália ipmq cubiculú irrumpit. no ar
cendu se putat ab his qui cultodiunt a
triu non ab hoſhariis: non a cubiculariis:
ſecura ingredit & miſteriis confilhox dei
confidenter ſed reuerenter ſele adiungit.
Et quid miru ſi deus confilia ſua fidei
fideliu ſuox committit. Nonne reges &

d. 2.

principes populorum fidelibus suis consiliorum
suum misterii communicant. Fidelis est de
us & absque vlla iniquitate: & fideles amat
sine iniquitate, qui fidem sibi servent & in
fide serviant. Omnia eni opera eius in fi
de: & absque fide impossibile est placare deo.

Temptat autem deus fideles & electos suos
vt inueniat eos dignos se: temptat fidem
eorum: temptat & spem: temptat & dilectionem.

Sed de fide nunc agitur que multis modis
a deo temptatur & in hoc sacramento maxi
me ad habitationem exercet. Oecreuit deus
eterno consilio in morte vnigeniti filii sui
mundi saluare: & in mundi saluatorem &
salutem mittere: nec alia salutem quam ipsam
saluatorem. Qd' decreuit sed & pmilit & con
silii suus fidelibus suis reuelavit. Acquae
uit fides sanctorum crediderunt expectaue
runt pmissionis impletionem: deus autem di
frulit xpm suum. Quare diffulerit ipse se

iii.

creti lui conscius eſt: ipse nouit. Interi au
tem exercebat fides sanctorum. Qd'pmilit
ds hoc ad pnatione fidei multis modis
voluit adumbrari: & variis lignificationibus
rerut & sacrificiorum figurari. Vetus eni illa
legaliis sacrificiorum sollemnitas p legem in
ſtituta & a pphetis approbata quedâ fu
it facte pmiffionis quali rememoratio & fu
ture completionis miſtica lignatio: vt res
mirabiliter pmiffa & mirabiliter poſt futu
ra teſtimoniis habens a lege & pphetis
in iugi ſacrificiorem frequentacione a memo
ria nunq[ui] excederent. In his quoq futu
roſi ſignis fides exercebat ad diuini hono
ris obſequiut: ne ocio languens a ſeruore
ſue deuotionis tepelceret: & a ſpe ſue expe
nationis/obliuionis occafione deſiceret.

Et ſi fidelis quib[ui]am ſecu tractaret qd
ſibi volunt hec: pietas deuotionis ſemper
habebat certu qd' in conscientia fidei ma

a.3.

nebat occultú & in spe pmissionis seruaba
tur absconditú. Et hec quidé sic erant do
nec umbra cederet / verita s, succederet:

Venit vero qui venturus erat: venit san
ctus Iliad. factus est homo: in terra vifus
est: cú hominibus conuerlatus est: notas
fecit in mundo vias vite. & impleta dil
penlatione pro qua venerat/alcendit in ce
lú vbi nunc est ad dexterá dei sedens.

Antequam in celú ascenderet ne discipuli
ceterive fideles poft futuri de ipius auxi
lio subtracta oculis eos corporali prelen
tia diffiderent vel desperarent: confolatus
est eos dicens. Ecce ego vobilcú lú vlo,
ad consummationé feculi. Ergo nobilcú
est nofter Ielus. Cur nim non dixerim qui
nobis datus est. Filius ení datus est nob.

Non nihil iuris libi vendicabat in hoc
Iesu qui ait. Ego auté in dño gaudebo
& exultabo in deo Iesu meo. Nunc nof ter

iii.

Iesu cù quo deus omnia nobis dona
uit non suffinet a nobis abesse. in tantù
nos amat. sicut ipe qui est patris lapia
ait. Delicie mee: esse cù filiis hominum.

Nobiscù fuit in carne politus antequam
reret: nobiscù fuit & in morte quantù ad
presentia corpis de terra nondù sublati:
nobiscù fuit post morte in multis argume-
tis discipulis apparens: nobiscù est eciam
nunc vsg ad consummationem feculi, donec
limus nos cù illo: quia semp cui dño eri
mus. Ecce quantù nos amat Iesu: neq,
mors neq vita potest eù separare a nobis.

in charitate qua nos diligite: pterea ne
q[ui] mors neq vita debet nos separare a
charitate ipius. Quis eni diligendus est
li ille non est:imo quis ita nobis diligé
dus est vt ille est? Nam vt cetera tace
am li non lumus ingrati & maligni: hoc
sufficere debet quod ipe diliget nos. Nihil

a. 4

ení magís debet amanti qím vicillitudo
amoris. Et qui amat vult amari: & hoc iu
flillime quidem. At qui amari vult & a
mare non vult: mirú si vel suo iudicio
abſoluit ne iniquus ſit. Vero auté iudici
o qui amanté non amat & ipe indignus
eſt amari. Qui vero Ielú non amat ſuo
magno periculo hoc non facit dignus ex
ecratione & maledictione apli dicentis. Si
quis non amat dńm nírm Ielú xpm: ſita
nathema maranatha. E contra idem preca
tur dicens. Gracia ſit omnibus qui amat
dńm nírm Ielú xpm. in incorruptione. Ie
ſus quidem prior dilexit nos: & ne nó di
ligat a nobis ſemp eſt nobilcú vlq in có
ſummatione ſeculi. Oñs virtutú nobilcú
ſulceptor nír deus Iacob. Ex quo deus ja
cob ſupplantatoris & luctatoris ſulceptor nír
factus eſt carné níam ſulcipiens: dnis vir
tutú nobilcú eſt ſicut ipe de iuſto ait. Cú

V.

Ipso lum in tribulatione: & iustus ad eum
Si ambulauero in medio vmbre mortis
non timebo mala quonia tu mecú es.

Nobiscú eſt emanuel aduerſus eos qú tri
bulant nos & qui gloriant malis noſtris.

Nobiscú eſt in neceſſitatis articulo: in pro
tectionis auxilio: in omni conſolationis &
ſubventionis beneficio. Et his quidé mo
dis fuit cú antiquis iuſtis: núc auté no
biſcú eſt p[ro]incarnationis miſteriú in c[ó]
conſortio.

Nec hoc fine di

lectionis contentus eſt Iesús vt tantú no
biſcú ſit: acriori nos complexu ſtringit &
mirabiliter vnit p[ro] comunionis ſacramen
tú: vt ſit in nobis & nos in ip[ro] ſicut ipſe
ait. Qui manducat meá carne & bibit
meú ſanguiné: in me manet & ego in il
lo. Chriſtus auté qui manet in nobis
viuít in nobis iuxta qd[em] aſp[er]us ait. Vi
uo auté iam non ego: viuít vero in me

xpus. Qd' li xpus viuit in nobis: & Spiritus
de i habitat in nobis. Et iuxta eundem
aplim. Si quis Spiritu xpi non habet: hic
non eſt eius. Si auté xpus in nobis eſt:
corpus quidè mortuì eſt, pter peccatum/
Spiritus vero viuit, pter iuſſificatione. Si
auté Spiritus eius qui ſulcitauit Ielù a mor
tuis habitat in nobis: qui ſulcitauit Ielù a
mortuis viuificabit & mortalia corpa nía
pter inhabitante Spiritu eius in nob. Hinc
& ipe dnis ait. Qui manducat meã carne
& bibit meú languine: habet vitã eterna.
In hoc itaq sacramento vita nía abſcon
dita eſt cù xpo in deo. Hic abſcondi
ta eſt vita eterna & salus vera que anti
quis, pmiffa eſt & nobis data eſt: que re
uelabit in nobis quú venerit deus glo
riſicari in ſanctis ſuis: & amirabilis fieri
in omnibus qui crediderunt. Magnifi
cauit dnis facere nobiſci qd' antiquis p

VI

milit: ex magna parte iã nobis exhibuit.
Exhibita eſt nobis in hoc sacramento ve
ritas antiqui conflilii de quoapha dicit.

Oñe confliliu tuu antiquu fiat veru.Nec
eſt veritas pmiſſionu dei: veritas lignoR
veritas ſacrificioR: veritas vmbraR & figu
raru. Deniq hec eſt ipa veritas xpus qui
dicit. Ego ſum veritas. Hanc veritatem
ignorauit pilatus dicens. Quid eſt veritas.

Et exiuït foras. Qui foras exiuït: foris ma
neat. & Infidelis ſi dilcedit dilcedat. At
nos ne foris maneamus: ne ſit porcio no
nra cù infidelibus: intremus in ſanctua
riu dei & fide duce introeamus in po
tentias dnis. In fide huius ſacramenti at
tendamus potentiá dei apud quë non eſt
impoſſibile omne verbu. cuius ſermo omi
potens eſt & ſemp verax. cui ſemp ſubest
qui voluerit posse. Sufficientat nobis ad fi
deri in huius teſtimoniu xpm qui eſt-

dei virtus & dei sapientia discipulis suis
dixisse. Accipite hoc est corpus meum. Si hu
mana sapia in corde nro remurmurat: mur
muratione eius pietas fidei compescat. Ex
hibeamus honore verbis dei in humilita
te fidei: deferamus tam venerabili sacra
mento / taq, excellenti gracie omne reue
rentia in mundicia manu & puritate
vite. Hoc eni pignus dilectionis fue be/
nignissimus Iesus nobis reliquit quu ve
niret hora eius vt tranliret de hoc mu
do ad patre. volenq, pbare fidem & ca
ritate suos quali quendà locu certam
nis in hoc sacramento posuit in quo ex
erceant quos pbare voluit. Imprimis fi
des & humana racio repugnant: & hoc
agit in eas vt altera alteri oculu eruat
nec est finis huius pugne citra alterius
excecatione. Habet eni humana racio o
culu su: habet & fides suum. Ocu

VII.

Ius racionis quali lippus eſt & lepe viſibi
lia & ppe polita videre non poteſt: oculus
auté fidei acutus eſt quo inuiſibilità dei
intellecta conſpiciunt. Circa virtuté hu
ius ſacramenti mens hebet: oculus raci
onis caligat: omnis ſenſus corpis obtú
dit: manus curioſa & in contrecacione
ſedula nulla ſua diligentia explorare
poteſt niſi ea que huiuſmodi panis eſſe
ſolent. Experientia guſtus & oculog in
tenta contemplacio: p laporé & coloré/
lupſcriptioné & formá ceteraſq circúſtan
tias cogitacioni ſuggerunt quia panis
eſt & non caro. Racio confulta hoc re
ſpondet qd carnalibus cogitacionibus
pſuaſum habet: & corporeis ſenſibus ex
ploratú. Oculus ení humane racionis
tuſibilità dei comprehendere non po
teſt niſi collrio gţe inungat i veroq lu
mine illuſtret: de quo ſcriptú eſt. Pre

Si ceptû dñi lucidû illuminans oculos. Si oculus inquit dñs tuus scandalizat te: erue eû & piice abs te. Noc de oculo hu mane racionis non iconuententer intel ligit qui pietati fidei sepe scandalû eſt. ſed quû scandalizat eruendus eſt. Me lius eſt enî vnû oculû ſane fidei haben te ingredi ad vitâ: qîm duos oculos ha bentê alterû fidei alterâ humane racio nis mitti in gehenna ignis. Quali du os nempe oculos habet qui humana ſapîa ducit & fidem ex ea tantû pte recipit vbi humanis racionibus conſen tanea eſſe videt. Fides enî nîa maius teſtimoniû habet qîm ab humana raci one: ſubnîxa eſt enî diuina auctoritate que quidê ſumma racio eſt omnê hu manâ racionê incompabiliter ſuperans.

Nec certius habendû eſt qd humana racio cordi ſuggerit: qîm qd ſpiritus

VIII

dei qui fuggerit omnē ventilatē occul
ta inſpiratione ſummittit. Reuelat eni
aure cordis leniq. ſufurrio ſimplicita
tē pietatis & miſteriū loquit: & cū ſim
plicibus ſermocinatio eius. & qui eſt ex
deo verba dei audit. Non caro & ſan
guis: non carnalis ſapīa; & animalis ſe
ſus reuelauit Petro miſteriū fidei: ſed
pater celeſtis qui in celis eſt. Subnixa
eſt ergo fides nīa veritate: principiū
& fundamentū habens ab ipso veraci de
o cui dictū eſt. Principiū verbo: tuo
rū veritas. Non eni fallit deus: qa ſum
ma veritas eſt; non fallit: quia ſumma
ſapientia eſt, non infirmat: quia ſum
ma virtus eſt. Quicqd dixerit vel pre
dixerit: hoc & fiet. Cui tam pmptum
eſt facere qīm facile eſt dicere vt fiat.
Sicut tractauerit ita erit: & omne con
ſiliū eius ſtabit: & ſi ipe decreuerit qſ

poterit infirmare. Subnixa ergo debet
eſſe fides níſa certitudine: non ení con
lecturis errat: non ambigit qualiſ de re
dubia: non helitat qualiſ de re incerta:
non titubat: non vacillat: non fluctuat:
ſed ſtat ſupra firmá petiá ſupra funda
mentú qd'nemo mutare poterſt qd' eſt
xpius Jefus. Si fides ſcientia ſalutis eſt
ſcur non credat habere certitudinem.
Scio (inquit beatus J ob) qd'redemptor
meus viuit. Scio (inquit martha ad J e
ſú quia quecunq poſſis a deo: dabit
tibi deus. Et de fratre loquens. Scio i
quit quia refurget in refurfectione in
nouiffima die. Scio (inquit apſus) cui
credidi & certus ſum. Idem de Abra
am loquens ait. Non helitauit diffi
dentia: ſed fide confortatus eſt dans
gloriá deo. pleniffime ſciens quia que
cunq pmilit deus potens eſt & facere.

Sōnīpá et fides
éntuchta

ſidas p[ro]nencia
ſalutis aſ

qob

Martha

aptus

Abnaam

Ergo n

IX.

Ergo ne conscientia fidei certitudinem
non habet. Quis hec dixerit, nisi q non
credit aut tepide credit. Fides autem
quū subnixa lit summa auctoritate/ve
ritate/ & certitudine: auctoritate excludit
fictione/ veritate errore/ certitudine dubi
tacione. Qui autē impie dubitat: pxim
eſt infideli. A dubitacione eni cepisse
videt pccm infidelitatis & crimen apoſta
ſie in homine. Quū eni accederet temp
tator ad mulierē: a quellione dubitaci
onis baiula ſic exorſus eſt. Cur precepit
vobis dſ ne comederetis: &c. Vt quelno
animu muheris pulſauit. quali afflata
ſiblo ſerpentis & inflata veneno ſerpen
tis tumuit & heſit: & mox ad dubitacio
nē cor inclinauit dicens. Ne forte mori
amur. Dubitacione mente concepta ver
bo dubitacionis expreſſit: & ſermonem
quē deus dixerat in dubiū reuocauit: &

b. i.

supba muhers
racio

in corde mulieris quali cauſa quedam
acticata eſt. Supba racio mulieris quali
iudex ſedebat p tribunalı vel in cathedra
peſtilentie. Sermo quë d's dixerat qua
ſi reus adducit in mediū. Accuſator
acceſſit. Sermonē reu mendacii deſert
& quali crimen falſi in

Nequaq moriemini. Perinde eſt ac ſi
diceret. Fallus eſt ſermo cominatorius:
nec deus morte interminatus eſt. Tunc
mulier quali adhuc dubia nondu im
pulſa vt omnino caderet ſed nutabunda
ſimiliſq parieti inclinato & macerie de
pulſe adhuc inter co

ſuggelſionē diaboli quid crederet qua
ſi neſcia. Interim reſpexit lignū de quo
agebat. viditq qd bonū eſſet ad veſce
dum: pulchrū oculis & alſpectu delecta
bile. Blandiente alſpectu ligni valuit to
tu hoc quali ad teſtimoniu pro parte

mulier honore fidei quę verbis dei exhi
bere debuit: ad gloria temptatoris tranſtu
lit. illi credens deoq non credens. Supbe
racioni affidebat ſupba voluntas: que ho
nore obedientie deo ſubtraxit & per inobr
dientia temptatori ſponte ſe ſubdidit. Cor
rupta eſt itaq in muliere racio p ſupbiā
quia de fide ſermonis dei dubitauit. Non
enī fas eſt de verbis eius dubitare: & im
piu eſt ſermonibus eius non acquiescere.

Homo eni p iudiciu racionis & libertate
voluntatis ad imaginé & ſimilitudinem
dei conditus: naturali equitate in bis
debet eſſe ſubditus deo: vt ſemp velit il
li ſubſſe a quo cepit eſſe. ſic humilians
racioné ante eui: vt credat omnibus ver
bis eius. ſic voluntate: vt obediat omni
bus preceptis eius. Pietas ſiquidé fidei
racioné humiliat in homine: obedientia
voluntate. Supbia auté humane racio

XI.

nis que pietate detrebat & sub fide hu
miliari nescit: cecitas cordis est/damna
bilis deoq odibilis: du non acquiecit
credere quid non sufficiat comprehende
re. Quod dnis illuminasset cecu natu non
credentes pharisei magis excecati sunt
& obsequat sunt eos & oculi vt non vide
rent. At dnis nouitate tanti miraculi co
tra eos interpretans: dixit. Ego in iudi
ciu veni in hunc mundu: vt qui non vi
dent videant: & videntes ceci fiant. Ut
qui non vident p subbi: videant p hu
militatis graci: & qui vident per subbi:
non videant per subtracta graci: Et
in consequentibus addit. Si ceci esset
pcem non haberet: sed quia dicitis qa
videmus: pcem vim manet. Bona ceci
tas est magna non videre in seipo: & que
scure non licet pie ignorare. Propterea
in celestibus multeris & in diuinis sacra

b. 3.

suo curioſa ſaſpicio
compleatuda et

mentis omnis ímpia dubitacio a corde
nro pcul pellenda eſt: omnis curioſa i
quilitio compelcenda eſt: vt fides que
habet veritatis conscientiâ: habeat et
piâ ignorantiâ. Incomprehenſibilis emi
dei ſapientia intra angulſhas humane
racionis coartari non potest. In hoc au
tem sacramento tota humana racio ſub
pietate fidei humilianda eſt. Ita enim
oportuit & ordo reparationis nire hoc
exigebat: vt imago dei que per ſupbi
am racionis deformata eſt in ipso la
cramento redemptionis nire p humili
tate racionis debeat reformari.omo
itaq tota racione ſua deo humilians
de hoc sacramento id credat qd' dnis
inſtituit credendu dicens. Hoc eſt cor
pus meu. Credat homo firmiter: credat
indubitanter: confiteat fideliter. Si vi
det impoſſible iuxta humana racione

xii,

li incredibile l'edim humana lapientia:
veru lemp & certu maneat in conscien
tia fidei pter diuini sermonis reueré
tiā. Credat homo magis deo qum li
bi: credat se deo ne deus non se credat
illi. Credat spiritu suus deo: vt lit credi
tus cu deo spiritus eius. Credat racio
ne suā deo & abneget lemetipm: & licit
audit a deo ita iudicet / illu sequens q
dicit. Ego licit audio iudico. Christus
liquidē exemplu gemine humilitatis in
se nobis exhibuit: in humilitate iudicii
& humilitate voluntatis. De humilitate
iudicu scriptu est. Ego licit audio iudi
co. Et phbeta dicit. In humilitate iudi
cui eius sublatu est. De humilitate vo
luntatis dicit. Non veni facere volun
tate me: sed voluntate eius qui misit
me. Christus a se non est nec a se ope
rat licit ipe dicit. Ego a meipo non

b.4

Sicut filius a patre
polstū facere quicq.
eſt: ita a patre habet & iudicare & velle &
operari: in his tamen patri equalis. Dilcat
hinc homo qui a ſe non eſt ſed a deo fa
cus eſt nihil a ſe iudicare ſed a deo ni
hil a ſe velle nihil a ſe operari: in his max
ime que ad ſalutē operant vel cooperat.

Sacrificiū hoc de quo nunc agit no
solu ſacramentu eſt ad ſanctificationem
led exemplu in ſe continet ad imitacio
ne. ſacramentu p miſteriu fidei: exemplu
ad forma viuendi. ſacramentu: ad hu
militate racionis. exemplu ad humilitate
voluntatis. Illis quidem, pdeſt ſacramentu
qui imitant exemplu: qui non imitant
exemplu nec illis, pdeſt ſacramentu. For
ma autem viuendi non solu hoc ſacrificio
prescripta eſt: ſed in figura huius ſacriſi
cui dudu premonstrata fuit. In lege eni
Moyſi decima die ſeptimi menſis ſollé

et audicio bnihtat

nibpdcpt

Satanem

figura hagio

xiii.

nis hoſſa iubet offerri: cuius caro cre
mat extra caſtra & ſanguis infert in ſan

eta. Nam vt aplus dicit. quor anima
liu ſanguis infert in ſancta: hoſ corpora

cremant extra caſtra. Oies autem qua
predicta hoſſa offert: dicit dies, ppici
ationis. Et addit ſcriptura de hac die
dicens. Omnis anima que non fuerit
afflucta die hac: peribit illa de populo
ſuo. Sollemnis hoſſa xpus eſt; cuius ca

ro cremata eſt igne afflictionis & labo
riſe diſcipline quæ p nobis ſulcepit.

Diſciplina eni pacis nire ſup eui. Crema
ta eſt extra caſtra: extra vanâ ſcilicet miù
di converſatione que deo aduerſatur.

Sanctus eni & impollutus ſatus a
pccoribus: excellior celis factus eſt. Cre
mata eſt & caro eius igne paſſionis ex
tra Jeruſalem illam que occidit, ppas
& lapidat eos qui ad eã miſſi ſunt. San

guis eius illatus est in sancta: quia nō
p[ro]s languinē hirco[que] aut vitulo[que]: sed per
appriuī languinē introiuit ſemel in ſan[\cta] eterna redemptione ſiuenta. Obla
ta est hec hoſtia die ppiciacionis: tem
pore ſcilicet gracie. De quo aſp[us]. Ecce
nūc tempus acceptabile: ecce nūc dies
ſalutis. Sed quid ſibi vult q[ui] de die
ppiciationis d[omi]. Omnis anima que nō
fuerit afflicta die hac peribit illa de po
pulo ſuo. Quomodo dies afflictionis di
es ppiciationis est: Nunquid afflictio
ppiciatio est? Aut q[ui]o afflictio ppici-
tio non est: ſi omnis anima que nō fu
erit afflicta die hac peritura est. Me
lius vt[em] est hac die affliqi q[ui]m perire
de populo dei. Quo[que] animaliu[m] ſanguis
infert in ſancta: h[oc] corpora cremant
extra caſtra. Qui en[i] noluerint hac per
disciplinā affliqi: horu[m] anime non po

Deo p[ro]pp[iciatione] et tr[ans]p[er]g[no]

xiii.

Tunc quippe Ian
quis in sancta infert: quū anima in ce
lū sulcipit. Anima vero p languinē lig
nificat: frequens elt in sacra Scriptura: &
racionē huius lignificationis ipa Scriptura
non reticet dicens. Anima omnis carnis
in languine elt. Hinc dīs ad speculatorē
domus Israël. Qui iniquo iniquitate ſua
non annunciat: (per languinē animā lig
nificans dicit) languinē eius de manu
tua requirā. A necessitate xpiane diſci
pline nemo excipit; nemo exculat: nul
la condicio: nullus lexus: nulla puector
etas: nullus ordo: nulla dignitas: nulla
potestas. Omnis eni anima peribit q
non affligit die bac. Conſonat huic
qd' in p[almo] Scriptū elt. Apprehendi
te diſciplinā ne quando iraſcat dīs &
pereatis de via iusta. Periturus certe elt
qui diſciplinā non apprehenderit. Hinc

Anā orb carmi bī
sangmunt. aps

p[ro]famiaſta

aplúس ait. Sí extra disciplíná eſtis: ergo
adulterí eſtis. Non xpi eſtis ſed diaboli:
qui adulter eſt & ſponſus non eſt. Per díſ
ciplíná compatim xpo: lícut p milcdíam
compatim pximo. Compassio aute 米le
ricordie ſemp beniuola eſt: & li p inopía
rei familiaris non ſemp benéſica. ídeog in
ſola voluntate nónunq consíſit. Nam
ab operibus milcdie exculat: cui facultas
non ſuppetit. At compassio disciplíne nón
nuda voluntate eſt. ſed re ípa & afflícti
onis experientia a pſelloribus xpiani no
minis pro xpo ſuſcipienda eſt. Ná quíá
in multis offendímus omnes: & lícut ne
mo ímunis eſt a culpa: ita nemo potéſt
eſſe liber a pena. Sed omnis qui offen
dit per culpá: debet pená. At qui pe
ná debet & non ſoluit: quaſi dolo verſa
tur debitú inſiciat. Et lícut in ciui libus
iudicís vt cognitores litiú diffíniunt

XV.

l1s quandoq per inficiationē crescit in
duplū: ita & in diuīnis iudiciis fit nlli
qd' hi qui a dño iudicandi funt non in
duplū condemnandi funt: fed penas da
bunt in interitu eternas. a facie dñi & glo
ria maiestatis eius. Oiffimulatio autē pe
nitentie: quali quedā inficiatio eſt. De
us quidē pccca homis diffimulat apter
penitentia: ſi homo penitentia diffimulat
ex alterna diffimulatione ſimultas nafc
tur. & procellu temporis perpetue inimi
citie ſub periculo latentis odii inchoant
& ita pſleuerant. Debitores autē ſumus x°
qui cōmune omniu negotiu gerens: ſol
uit p nobis licut ipē dicit. Que non ra
pui tunc ekſoluebā. Qualia ſoluit p no
bis talia exigit a nobis: & quis poterit e
extorquere? Quedam magna ſumma
paffionu debebat xpoliberatione generis
humani: & (vt ait beatus Auguſtin) ſin

guli conferre habemus ad hanc summa
donec facta collatione impleat deoq sol
uat. Posseffores agro& vel predict& infer
re solent in rempublica vel fi&c& certa p&
&ion& singuli p quantitate posseffionis lue
ita & nos inferre debemus qual& in qua
d& rempublica debit& canon& passion&
vnufquifq maiore vel minore p modo vi
riu& fua&: & pro congruentia etatis dig
nitatis & ordinis. Quid en& iufius qm
vt homo paciat p xpo pro quo passus
eft xpus. Hinc aplus ait. Adimpleo ea
que defunt passion& xpi in carne mea.
Oebitores ergo fumus non carni vt lcdo
carne viuamus: fi en& lcdo& carne vixeri
tis moriemini. Ecce intentata eft lente
cia mortis in eos qui lcdo& carne viuut
led nond& lata. adhuc p penitentia et
disciplin& declinari potefl. At quu
lata fuerit: non p appellation& potefit

debeo et pro to/
pasfrom canon

Aptus

 intentata monu
 ſententia

XVI

sulpendi: nulla arte vel tergiuerlatione.

vel vitari poterit vel eludi. Christo autem deinde etiam non soli timori led & pudori nobis esse debet si delicate

viuamus: si cura carnis in deliderus p

ficiamus. Nam si dnis & talis dnis in
cruce pendeat & profero pendeat:
atferus malus plagis dignus in de
litiis agat: nonne confusione dignus eft:
nonne ridiculus eft?

Si xpus in cruce
pendens dicit: Sitio: & corda nira graua
tur quotidie crapula & ebrietate: non
ne turpe eft: nonne pbroflus?

Vit vulgo
dici solet. Non ex equo partitus eft lu
dus ille. Passio xpi nec ludus eft nec
ludo similis.

At nos vitã niam ludo
limilem estimamus: & quali arte quandã
ad ludendu compolitã. Adhuc in mu
do verlam quali campo certaminis vbi
xpus dnis nir p nobis occifus eft. Quilgs

Quilgs

de hoc campo exierit non habens in se
nec plagã nec tumore nec liuore inglori
us reputabit: & nos quidem liuore ipius se
natit lumus. Oño p nobis in acie occulo
sì illeşi euadimus: sì sani & corpore inte
grì: nonne rei p[ro]dicionis iudicabim[us] rei,
mortis xpi. Rei mortis xpi fuerunt &
auctores mortis & qui morti conſenſe
runt: & miniftrì qui crucifixerut. Ke
us quoque mortis xpi quodammodo eſt q[ui]
virtutè mortis eius in se male viuendo
euacuat. Quæuis eni non egerit vt xpius
mortuus ſit: id tamen agit vt qd' ad ip
lum gratis mortuus ſit. Mors eni xpi
illì salutè non opat: nec crux ſaluatoris
illì p[ro]ficit: qui crucè non baiulans ipe
se p[ro]dit. Si crux xpi qui nobis portan
da imponit voluptati aduerſat: & vo
luptas cruci: quomodo exculari poſſut
voluptatis amatores vt non iudicentur

crucip

XVII.

crucis p[le]quutores. Oe qualibus ap[os] dicit. Inimicos crucis xpi: quos finis in teritus est: quos deus venter est & glori a in confusione eos qui terrena sapiunt. Qui vt dictu est rei mortis xpi sunt: non sicut auctores vel fautores vel minis fru mortis xpi: sed sicut mortis contep tores qui sacramentu dispensationis in se euacuat consoli altissimi irritantes. qui celesti benedictione & ineffabili gracia indignos se faciut: qui in deliciis agentes m[aster]i crucis irident: q[ui] f[er]i dei conculcant & s[angu]ine testa menti pollutu ducunt in quo sancti ficati sunt & spiritui gracie contumelis am faciunt. Vita carnalis dei iuria est: crucis exprobratio est: & in tocius trinitatis contumel[ia] redundat. Iniuri expiationis a patris est q[ui]d[em] filius conculcat: iniuria filii q[ui]d[em] s[angu]is eius quali polluit: in

C.I.

iuria spirituallancti qd gracia contemp
nif. Vos o sacerdotes dñi attendite a vo
luptatibus carnis: a vana seculi conuer
latione: honorificate minifteriū vīm q
lucetis sicut luminaria in medio mundi.

Sectamini iusticiā: apprehendite discipli
nā. Empti elis precio magno: gloriſca
te & portate deu in corpore vīo. circum
ferentes mortificationē Iesu. In omnibus
exhibete vos ſicut dei miniftros: portan
tes ſiſmata Iesu in corpore vīo & cara
ere ſi milicie eius: in abſtinentia & con
tinentia: in caſtitate & ſobrietate: in paci
entia & humilitate: & in omni ſanchimo
nia & ſanctificatione: vt omnes qui vos
viderint cognolcant cuius ſitis: & cōplea
t: ſermo, ppheticus in vobis. Vos ſacerdo
tes dei vocabimini: minifteri dei nri. Et
iteriū. Omnes qui viderint eos cognolcet
illos: quia iſt iunt ſemen cui benedixit

Attencio
Saxatotu

prophetiam
Sarano

xviii.

d[s]s. B[indicite] s[acerdotes] d[ni] d[n{o}o: b[indici]
te i[l]li qui b[indixit] vobis omni b[indicno]
ne s[pirituali] in c[edestibus]: qui b[indixit]
domui aaron. S[anctificet] deus in vobis
vt in vobis talis appareat qualis e[t] s[an]
ctus & impollutus & incontaminatus. N[ò]
blalphemer[n] nomen eius p[pter] vos: non
vituperet] minifteri[u] eius p[ vos]. Talis sit
conuerlato v[i]ra in medio nationis prae
& p[uerle]: vt qui vos viderint dicant. V[e]
re i[l]li s[unt] s[acerdotes] d[ni]: vere i[l]li s[ut] mi
nifteri dei n[r]i: vere i[l]li s[unt] discipuli Iesu
x[p]i ap[ol]o vicarii; vere i[l]li s[unt] semen cui
benedixit d[n[s]. attendite sacramentu]
qd[l] vobis contraditu[e] e[t] conficiendu[ et
d[ispens]andu[. Manus v[re] quibus t[am] ve
nerabile s[acrifici]u tractare dat: munde
s[int] ab omni inquinamento s[ordidoru]
munex ne pars v[i]ra s[it] c[u] his in quo[que]
manibus iniquitates s[unt]: d[extera] eo[que] re

conſac[io] ſaſſa[di]n

C.2.

pleta est muneribus. Lotis manibus ingre
dientes- ad altare dei accedite cù illo qui
ait. Lauabo inter innocentes manus meas
& circundabo altare tuù dne. Os virm mü
dù conferuet ad gultandù quoniaf suauis
eft dnis: ad pacipienda eucharifta: pané fa
licet viuui qui de celo descendit. Non de
cet os ſacerdotis piurio pollui: non falſo
teflimonio: non mendacio: non turpiloqo,
aut vaniloquio: non verbis ſcurrilib? ad
rem non p[ro]tinentibus ſedari: non obp[ro]briis
& detractionibus ſup inimicos dilatari. In
ore ſacerdotis ſint graciar[ia] actio & vox lau
dis: Oraciones: poſtulationes: & obſecrati
ones. Omnis ſermo malus ex eo non p[ro]
cedat ſed ſermo bonus qui gracià edifica
tionis preſtet auditoribus: & fiat q[ui] d[n]s
loquit dicens. Laude mea infrenabo te ne
interes. Hinc quid[am] laude infrenatus di
cit. B[ind]icam d[n]m in omni tempore ſe

p[ro]ſation

26 Sacerdotis
conferunt de offa
& munimini

p[ro]ſation

XIX.

per laus eius in ore meo. Laude dei in Lande dei in
frenandù eſt os: ne p[ro] effrenatã loquendi
licentiã ad turpia & inhoneſta relaxetur.

Immundù & c[om]une non debet eſſe os
quo ſacra c[om]unio contingi debet. Fr[es]
dilectiſſimi firmiſſime teneamus & indu
bitanter credamus q[u]d' de hac ſacra c[o]
munione i[pius] dei & ſanctor[us] patrù au
ctoritas nobis credendù preſcribit. In hoc
ſacrificio continet virtus reparationis
nire: preciū redem[tion]is n[ire]: veritas oc
culta ad exercitiu[rum] f[ide]i n[ire]: diſciplina
xpi repreſentat ad exemplu vite n[ire].

Vnde quú hoc ſacrificiū xpius inſtitue
ret & diſcipulis traderet dixit. Hoc fa
cite in meã commemoratione. Facite q[d]o
ego facio: offerte q[d]o ego offero: ſic viuite
vt ego doceo. Viuendi & moriendi for
mã hinc accipite quã meo exemplo vo
bis trado. Efficit hoc ſacramentu in vo

c.3.

bis vt viuat xplus in vobis & nos in ipso:
afficit in nobis vt licit mortuus est xplus
p nobis: ita & nos moriam p xpo aut in
xpo. Quicunque autem moriunt aut in xpo
aut p xpo cu pietate dormitione accipiunt
& optima habent repolitã graciã. Cloria,
eni resurrectionis illis pmittit & referuat.
Cuus salutaris preparatio: est huius sacra
menti digna pceptio; cuius virtute refor
mabit deus corpus humilitatis nre confi
guratù corpori claritatis lue. Quid digne
retribuemus dno pro tanta gracia nobis
collata: pro tanto honore quid repenABI
mus ei. An ipe nos diligat frustra qr
tur qui in lignu inestimabilis dilectionis
in se nobis prebet pané vite eterne; & ca
licé salutis perpetue? Iusti est itaq vt
quantu pmittit humana infirmitas dig
ne & reuerenter accipiamus tam preclak
dei donu: tam eximiu beneficiu vt cu

Ergo me est
nonnunca
sacramen

2

XX.

Itodiamus illud sicut pupillam oculi: mo plus qm pupillá oculi: sicut vitá no strá: sicut saluté níam: sicut spem & rem refurrectionis & glorie níre. Quicquid per negligentia circa reuerentia tanti sacramenti hactenus peccauimus exactiore & appenfiore diligentia in posteru e mendemus & damna prioris temporis & anteaete vite honefiore, ppolito & maturiore consilio compenſemus redimen tes tempus quoniam dies mali ſunt.

Et ce qm periculosa ſunt tempa mra: q corrupti & abominabiles facti ſunt filii hominu in ſtudiis ſuis. Kepleta eſt ter ra iniquitate: & sicut in diebus Noe ó aſt dntb uo: nis caro corruperat viá ſua: ita & nunc.

Et tunc quid é anteqm venirent aque diluui ſup terrá in reprobis moribus hominu ſpiritale diluuiu preceſſit & figurabat in hominu culpa: qualis fu

C.4.

tura erat iudicii pena. Inundauerut eni
torrentes iniquitates: & qui erant in di
luuio aquar multar ad deu non approx
imabant: ppterea abyll operuerut eos:
& descenderunt in pfundu iniquitatis li
cut lapis. Et du abyllus pccor tuocaret
abyssu iudicor dei & clamor introiret i
aures dui dei sabaoth: rupti sunt fontes
abyssi magne & cataracte celi apte sunt
& deleuit dnis omnē carnē de ſupficie
terre: poſuit arcu feders in nubibus
vt ultra no timeat ſibi hō ab aquis dilu
uii: timeat tamen. Arcu eni ſuī teten
dit deus & parauit illu. dans metuenti
bus ſe ſignificationē vt fugiant a facie
arcus. In recordatione tranſacti iudicii
futuri terror incutit: & cū ipo arco quē
deus in nubibus poſuit in variis colorib
apparent ſignu federis & ſignu terroris
iudiciu aque & iudiciu ignis. Ab iu

Ab p[ro]ſent p[er]ſonu
indicacionu ino/
cut

Ergo p[er]ſent
anotus

XXI.

dicio aque eiulq metu nos absoluït: sed terribilis eſt expectacio iudicii & ignis e mulatio que consumptura eſt aduerſa rios. Ecce iâ nunc in moribus hominu futuri iudicii figura precedit. Ignis q>p pe cupiditatis & libidinis & malignita tis accenſus eſt in medio populo>: & la te depopula> habitatores terre quali iâ vicina ſit mundi conſtagratio. Que quu venerit configura> pena culpe: qualis eni nunc eſt culpa talis erit & pena. Vi ta eteni malo> ignis eſt: & pena malo iu> ignis erit. Vita quoq iuſto> ignis eſt: & ſic ignis erit gloria eo>. Ardent nunc iuſt igne diuini amoris: qué dnis igne venit mittere in terra & qué vult vt ardeat. Ignis nang eſt in Iyon: & ca minus ignis erit in Jeruſalem. Arde bunt iuſt in futuro: ſed ſicut ſeraphin: ardebunt & fulgebunt ſicut ſol in con

Ipectu dñi & lucebunt in splendoribus
Sanctorum. Nec erit gloria eos qui sicut lu-
cerne lucentes & ardentes: per charitate
libi intus ardent & ad exemplu aliis fo
ris lucent. Mali quoq in futuro arde
bunt: sed diffimiliter de quibus appheta
ad dñm loquit. Pones eos vt chibanu
ignis in tempore vultus tui. Ardebunt
iã núc de quibus dí. Omnes adultera
tes quali chibanus corda eos. Et de ma
lis per appham dicit. Supcecidit ignis
& non viderunt solem. Ignis nempe q
ardent non illuminat sed excecat in
tantú vt solem videre non pmittat. Vn
de & ipi in nouissimis pre angulha spí
ritus intra se gementes dicturi sunt.
Lumen iustitie non illuxit nobis: & sol
non est ortus nobis. Signa quoq que
die iudicii preuentura sunt prelentib
moribus nris configurabunt: & qualia

XXII.

visibliter futura funt talia spiritualiter
in nobis iâ apparent. Scriptû eft. Sol
conuertet in tenebras & luna in sangui
nê anteqm veniat dies dñi magnus
& terribilis. Qd in firmamento celi fût
sol & luna: hoc in ecclia dei funt ordo
rector & vita subdit ôx: ecclesiastica quoq
auctoritas & secularis potestas. Luna sole
inferior eft & a le non lucet fed a sole.
Sic & vita subdit ôx inferior eft qv vi
ta prelator per quos accendi debent &
iluminari. Ad eos quippe dictû eft. Vos
eftis lux mundi. In his autê rectoribus
qui ignorant & errant: qui ceci funt et
duces cecor: sol conuertit in tenebras. 1.
deoq vita subdit ôx luna conuertit in lâ
guinê in sanguinê videlicet corruptionis
& crudelitatis. Ecce emi refrigerat chari
tas multor & habundat iniquitas: ascen
dit sanguis de lacu vlq ad frenos equo

rū vlq ad rectores populoſ. & ſanguis lan
guine tetigit. Non iuendiunt in nobis laici
qd' debeant imitari: iuendiut qd' velint p
ſequi. Perſequunt nos calumniis: perſe
quunt iniuriis: p[er]ſequunt nos damnis de
tractionibus: obprobriis: tandem p[er]ſequut
& gladiis. Nuper eni furor perſequen
tiū nos in capite vulnerauit: qui xpm
dni beatissimū Thomá preſulē nīm ob
inſignē defenſionē eccleſiastice libertatis
vlq ad morte p[er]ſequuti ſunt. Qd' li veru
eſt qd' de cauſa huius rei fama ſparlit
& multo[ſ] conscientia metuit: vita nīa i
disciplinata tanti mali ſeminariū ſuit /
tantiq odii fomité miniltrauit. N[ō] eni
exilimauit nos homo vt miniluros xpi
& diſpenſatores miſterio[ſ] dei. ſed iudic
ū ſuī portabit quicung eſt ille. Indigni
forte videbam antiquis priuilegiis que p[
indulgentiá romanor[] pontificuī & anti

No ta poefin

p[er]ſequunt for
Home

13

XXIII.

quam regú nobiliu pro pace & libertate
clerico& indulta funt. Ablit. Keuerentia
vero nos certe indigni eramus: sedm vite
mentu omnino indigni eramus. Veruta
men in quocunque facerdote sanctu eft
semp facerdotale ministeriu & honorabi
le facerdoti faciamentu. Veniat nunc
nobis in mente illius temporis quo do
ech ydumeus gladio pcussit octogin
ta qinque facerdotes vestitos ephot. Reme
moramini dies pristinos & sanguinem
Zacharie filu Barachie qui occifus eft
inter templu & altare. Habent & nira
tempora sacrilege crudelitatis nonulla
inlignia: sed multos magnitudo vnius
operis comparatione absoluit. Nout
deus quanta malignatus eft imimicus
in sancto. Omnis nequitio nri tempo
ris & si multa nunc habundet: ab vno
facto iustificata eft. Vnù quidè factu

eſt: led in vno facto multa ſunt crimi
na. Artificioſa eni malignitas & in ſu
u exitiu ingenioſa vt pſecte nequitie niſ
deeflet: totu negotiu iniquitatis in extre
ma malicia conſummauit. Si autem in
ordinata & indiſciplinata ſiia huic tan
to malo occafione preſtitisse pbabili o
pinione putanda eſt: quid conſilii ſu
peredt niſi vt clamemus ad d nim deu
nim donec miſereat ſiri. Miserator
eſt eni & multu miſericors. Quid ſa
lubrius eſt quid ve honestius: niſi vt vi
ta niam ad ordinē reuocemus & diſci
plinā: & in omnibus exhibeamus noſ
metipos licut dei miniftros: vt qui nos
pſlequunt & detractant de nobis tanq
de malefactoribus videntes bonā con
uerſatione niam edificent & ipi ex no
ſtro exemplo ad penitentia. Si eni ip
ſum lumen tenebre ſunt: ipe tenebre

conſiit
aptn

XXIII.

S
i nos ad hoc constitutus
in eccha dei vt vita nīa aliis luceat
in opibus lucis adhuc in opibus tene
braç ambulamus: quid miru li subdi
ti niri nefcientes & non intelligentes in
tenebris ambulent ipi ceci & niro exem
plo magis excecati? Nonne languis eo
rui de manibus nīris requiretur. Non
ne beatissimus ille martir qui p nobis
animā ſua poſuit deponet queremonia
contra nos? Nonne vox languinis eius
de terra clamabit contra nos: & ante
tribunal diſtricti iudicis rei mortis
illius erimus omnes nos. Nonne pro
culpa nīa mortuus eſt: nonne p culpā
niam mortuus eſt. Que li cauſam mor
tis non dedit: at occafionē preſtitit. Si
peccare pſleueramus: ſicut exilſimare licet
non erit hic amplius nobis patronus
ad iuſticiā: non intercellor ad veniam:

fed accufator vel telis ad vindictam. In
malis que iusto dei iudicio patim: non
est cui iure succenfeamus nifi nobilmet
ipis:ipi grauiora meruimus:& nondum
meritis niris condigna sulfinemus. Nob
merito imputandù est & in periculù no
fru redundat qd' secularis potestas eccle
fialfica libi iudicia vendicat: qd' aucto
ritate ecclefialfica non regit: qd' conliho
ecclie non vtit: vel nitit fed potius remi
titur: qd' gladius Petri obtundit: quod
claues Petri non reputant: qd' lacramè
ta ecclie contempnunt: qd' sancti & ter
ribile nomen dei sub piurì contemptu
tuanù affumit: qd' lacrosanctis ecclés
debita reuerentia non exhibet: qd' eccle
fialfícis pſonis debitus honor no defer
tur: qd' ſancte religionis honorabile no
men in contemptu adducit. Hec omnia
& id genus plurima a nobis requirenda

ſunt: q.

XXV.

sunt quia p[ć]cis n[ri]s imputanda sunt.

Vie enī nīre & mīquitates nīre fecerunt hec nobis. Potens eſt autē deus de ma nibus p[ſ]sequentiū ſponſā ſua qua ſibi zelat quū voluerit liberare: ad modicu natus eſt: ipi vero adiuuerunt in malu.

Hoc agere videt illa potestas vt eccl[esi]az habeam subiectā: ne ſit ei ipa ſubiec ta.

Sed quid dicit ſcriptura: Et erit in q[ui]t ſicut ſomniu viſionis nocturne multitu do genciū que chimicauerunt contra a riel. Stupor & mirabilia hodie fact a ſunt ſup terrā: p[uer]ſo enī ordine rerum luna ſup ſolem exaltata eſt & non ſtat in ordine ſuo. Sed quid dicit ſcriptura:

Elevatus eſt ſol: & luna ſtetit in ordine ſuo. Eleuet ſol & reuocet ad locu ſuu: redeat vita ſacerdotu ad ordine ſuum.

Sit ordinata ſit disciplinata: & t[u]c ſta bit luna in ordine ſuo. Ext[u]c vita ſub

d. 1.

ditoribus erit ordinata & disciplinata suilq
finibus contenta. Quid magis decet or
dinatos qum vt ordinate vivant? Qnta
enit abulio est & reru & nominu: si qui
ordinati dicunt inordinati tuemiantur.

Quu dicit alpha Luna stabit in ordine
luo significat luná que sole inferior est
ordine habere. Nam & in vita subdito
tu ordo discipline requirit: quantoma

gis in vita rectorum. Ad ipos quippe p
tinet omnia ordinate agere: & alioru
mores luo iudicio ordinare. Thron?
eni dei funt in quibus deus fedet &
iudicia lna decernit. De quo throno
pater de filio loquens ait. Et thron?
eius licut sol in conspectu meo. Et ad
dit. Et licut perfecta in eternu. Hoc
ordine consfumabit deus gloria iustus.

Thronus dei in prelatis & perfectis erit
licut sol luna longe splendidior: lon

altū non calura volat. Optarem igitur vt
ad illam te conferres: quoniam ibi est the
saurus leticie. Orator. Que est preſup
tio tua pauper Idiota & penitus ignorans:
vt sic paruitas fludiu litteras line q
nemo proficit. Idiota. Non est mag
ne Orator preſumptio que me lilere
non limit sed charitas. Nam video
te deditu ad querendu ſapientia mul
to caffo labore: a quo te reuocare ſi
possem delidero. ita vt & tu errorem
perpenderes puto contrito laqueo te
eualisse gauderes. Traxit te opinio au
ctoritatis vt s is quali equus naturali
liber: sed arte capitro alligatus pre
ſepi non aliud comedit nisi qd ſibi
ministrat. Orator Si non in libris
ſapienti est ſapientie pabulii: vbi tunc
est. Idiota Non dico ibi non eſſe sed
dico naturale ibi non reperiri. Qui n.

XXVIII.

primo se ad scribendù de lapientia
contulerunt: non de libro pabulo q
nondú erant incrementa receperunt:
se naturali alimento in viros perfe
ctos euadebant. Et hi ceteros qui ex
libris se putant fecisse: longe lapienti
a antecedunt. Orator. Quævis forte s
ne litteras studio aliqua sciri possunt
tamen res difficiles & grandes neqqum:
quæ scientie creuerunt per additamèta.

Idiota. Hoc est qd' aiebā: scilicet te
ducī auctoritate & decipi. Scripſit a
liquis verbī illud cui credis. Ego auté
dico tibi qd' lapientia foris clamitat
in plateis. & est clamor eius: quoniam
ipa habitat in altiflimis. Orator. Sapi
entiá attamen ſtudio ac libro lecita
cione conſequutus ſum. Idiota. Rem
magnā ſi vera eſset & inſeparabilem a
vitute. Crede auté mihi nunc ſi ve

d 4

re lapiens esses: hoc diceres. Sapiens.n. quantu eſt qd'libi deſit intelligit. non gloriat itaq led ſupnat Orator. Sapiē tem me pſiteor. Idiota. Bene irent res ſi tot eſſent ſapientes quot ſapientie p. ſeffores. Nunc illud pdefſicile eſt: hoc ve ro facillimū Orator. Studio ad ſapiam puemi. Idiota. Vtiq ſic ad illā puenit. ſed an tu pueneris recogita. Non eni eſt res ſtudii breuis egens aliquot anno rū vt relique artes: tota vel longillima opus eſt vita. Si quis(vt aiunt) tot a die currens puenit ad velperā latis eſt. Notu eſt illud Platonis (vt alia multa preclarissimū: qd' tuo. Ciceroni placet & mihi. Beatu cui eciam in Senectute conti gerit) vt ſapientia veraſq opiniones alle qui poſſit. Has tu an calle medio obui am habueris mirror an neſcio quo penna to equo vectus ante tempus attigeris

XXIX.

incertù: qui tam cito lapiens euafìſt hi.

**Orator.** Sapientie pfectioné celitus
accepti. Eſt eni lapientia donu: omne au
té donu de ſurlu eſt a patre luminu.

**Idiota.** Eſt fateor celeſte donu ſapía
Sed magnus certe vir erat & dei ami
cus Paulus: qui non vt tu de ſapientia
led pocius hoc modo aiebat. Non qd'
tam acceperim aut pſectus ſim. Orator.

Sapientiam cupida mente comprehèdi.

**Idiota.** Vt pecunie reruq multa/ma
la: ſic ſapie cupiditas bona eſt. Sed tu
au tante rei capax ſis videto. Certe ille
idem de quo modo memini Paulus
aplus. Ego me inquit non arbitror com
prehendisse. Et ille quoq magnus erat
qui cu deo de ſeipo loquens aiebat. Imp
fectu meu viderunt oculi tui. Hoc eſt
appruì ſapientis impfectu ſuì noſſe ac ſa
teri. Orator. Sapiens dicor. Idiota. Nó

tue neq aliene voces vnq lapiente fe
cerunt: led res ipa. Orator. Sapiens vul
go dicor. Idiota. Vulgus infanos la
pientes & lapientes infanos iure luo di
cere solet: qd eſt vt falla pro veris &
vera pro fallis habeat. Nihil eſt a veri
tate remotius: qm vulgaris opinio.
Orator. Omnes me predicant lapien
tem. Idiota. Ad fama fortalle aliqd:
ad lapienti nil omnino. Sentio autem
lupſcriptionibus initeris littera quibus
nihil eſt liberalius: non latis eſt facere
lapientes qui non ſunt: led egregios ſa
ciunt & inflignes & reuerendos: lerenil
limos inſup & illuſtres: vt iam ſimplex
lapientie titulus ſit pudori qui qmpau
cis tam conueniat: ſtupor eſt. Vis au
te nolle qm lis lapiens: verte oculos
retro. Recordare quotiens in hoc vite
curſu celpitaueris: quotiens offenſo pe

XXX.

de cecideris: quot pudenda quot do
lenda quot penitenda cōmileris: tunc
sī audes te dicito lapientē, credo autē
non audebis. Orator. Scio me lapientē.
Idiota. Littera& forte vis dicere. Sūt
enī plane litterati aliqui licet pauci:
lapientes autē pene nulli. Aliud eſt
lapienter loqui: aliud lapienter viuere;
aliud dici aliud eſſe lapientē. Fuere q
dicerent lapientē nullū: Id qūm verū
fallū ve ſit non disputo. Certe nimis
prerupta eſt ſententia: & ad desperatio
nē pna & ſtudio aduerſa ſapie. Hebrei
lapientē Salomonē ſuū predicant: qui
qūm ſapiens eſset turba coniugū pelli
cūq teſtat: multoq magis dius alienis
cultus exhibitus. Orator. At Romani
lapientē Lelii & Catonem habuere:
Grecia ipa dum floruit ſeptē habuiffe
dicit lapientes. Idiota. Hec de anti

quis lapientibus. Felicior etas nía que
non vnū duos ve aut septè: led in lingu
lis vrbibus seu pecudū greges numerat
lapientes. Nec mirū lane multos esse q
tam facile fiant. Venit iuuenis flultus
ad templū doctoris inflignia recepturus
preceptores illū sui celebrant seu amore
seu errore, tumet ille: vulgus flupet: ap
plaudunt affines & amici. Ipe inſus ca
thedra ſcandit cuncta iam ex alto de
ſpitiens & nefcio quid confuſū murmu
rans. Tunc maiores certatim ſeu diu
na loquutu laudibus ad celu tollunt:
tinniunt interim campane: ſtrepunt tu
be: volant anuli: figunt: olcula: vertici
rotundus ac magiſtralis bonnetus appo
nit. His pacts descendit ſapiens qui
ſultus ascenderat. Mira prorsus tranſ
formatio nec onidio cognita. Sic fuit
hodie ſapientes. Verus ſapiens fit alit.

XXXI

Orator. Sapiens attamen sù. Idiot. So
lent qui de se magnifice sentiunt con
fidenter maiora viribus aggregi: inq
nisu medio plapli suo magno vel peri
culo vel pudore addiscere qm iusti rei
estimatores fuerint suar. Prestat igit
(mihi crede) fallas opiniones abuicere:
insolentiâ deponere: insipientiâ circufpi
cere: & optare ne qua experiende lapie
necessitas incidat/que declaret te de mi
hilo gloriatu. Hec rector tucorqque
rende lapientie via est. Orat. Credo &
ego ad lapientiâ peruenisse. Idiota. At
li mihi obsequeris: ad illâ pocius al
surgendo nitendoq puenies qm crede
do. Nihil eni ascendit altius qm bu
militas operola. Orator. Magna mi
hi lapientia est. Idiota. Putallem for
san si tacuiffes. Iam me premunifi: quo
nia vbi maior iactantia lapientie minor

elle solet, vt tuus ait Cicero. Qui se in
quit iactat: statim iuenit derisore. imo
& tot irrifores quot habet auditores?

Orator. Inter lapientes deputatus sù.

Idiota. Vnus forfan es de illo gregge
quox numerus multus eft magnulaq:
qui bus preciolu eft magis videri lapi
entes & non eſſe: qm eſſe quidē nec vi
deri. Sicut & multi ſunt qui iuſt po
tius videri malunt & non eſſe: qm eſ
le iuſt nec apparere. Primos igitur lo
philtas vocat Ariftoteles: lecundos
hypocritas. Ambos autē effectus fal
lere eſt: & imprimis leipos; ilhi verbis
illi geſtibus. Alii nutibus geſtibus ac
verbis iultos & lapientes ſe oſtendunt
ſtultos autē prauolq moribus atq vi
ta. Preterea li tu lapiens eſſes: vtioq
non diceres. quippe non preſumit: no
inflat: veru gemit in ſeipo lapiens no

XXXII

gloriat. sed ſemp quod ſibi delit ponde
rat: neq acquifita ſed acquirenda ſem
per cogitat. Omnia nang illi delunt
qui ſibi nil ad ſapientia deefle putat.

Igitur velis fieri ſapiens: noli vt iam
dixi teipm opinari ſapientem. Orator.

Verus tamen ſapiens conſenſu om
niu iudicor. Idiota. Ak
d ſapientiam

vera nemo puenire poteſt qui falſa
ſapia deceptus eſt. Stultus igitur fias
oportet vt eſſe poffis ſapiens. Perge
ergo quouſq tibi Stultus videaris: &
attingſt ſapientia. Stultus vero tunc de
mù tibi eſſe videbere: quu ad tuippi
us cognitione puenies. Porro quu a
ſapere ſapientia dicit: ille pſfecto ſapi
ens eſſe iudicat, cui res ſapiunt pro
vt ſunt. qui ſic rebus tranſitoriis nouit
vti ne eternis obſint: ita quoq modera
te preſenti vt i mundo: vt quantù po

teſt fruat ipi deo. Oeniq, hec vera ſa
pientia eſt: qua ſapit deus ſapienti vi
uenti de ſpiritu eius: qua vitã ſua or
dinat: componit mores: actus dirigit:
atq omnia opera ſua quodã diuino ſa
pore condit atq format, qua ecia cum
quibus hic verſat homines oleo letificá
tis gracie adliinit: vt videntes opera ei
bona: patre qui in celis eſt gloriſcent:
graciã habens ad amicos ad mimicos
pacientiã: beneficentiã ad quos potest:
& ad omnes beniuolentiá ad quos de
bet: nemine contemnens: nemine iudi
cans: omnes diligens & ſaluos fieri op
tans in viſceribus charitatis. Poſtre
mo(vt breuiter cù verbis Bernardi có
cludam) inueniſt (inquit) ſapientiã: ſi
mala tua preterita deſleas: ſi preſentia
hec bona puipendas: ſi futura bona to
to cordis deſiderio concupiſcas.

Orat ſi

XXXIII.

Orator. Stultus me dixisti fieri opor
tere: vt sapiens lim. Qd' quidem tunc de
mum affequi potero (vt tu dicis quum me
ipm nosse incepero. Quo igitur pacto (e
differe) meipius noticiâ adiçicar.

Idiota. Reminiscere imprimis Orator
& lepenumero tua in mente reuolue qd
lis. Magna liquidè mortaliù turba ig
nara sui: quid in terris lit agendù qda,
in celis agit querit. philosopho cuidam
plimiles qui syderù curfus noctu cù
astrolabio metiret: in limosam lapus
eft specù. Qd' ancilla sua magno ca
chinno ridens: Herus inquit meus ig
norat qd' eft ante pedes eius vile lutu
& rimari temptat archana celor. De
bet ergo homo id primù inquirere qd
lit. Homo inquit phrophius eft aïal ia
cionale mortale. Mortale ait Bernar
dus: temperet racionale ne forte in su

e.i.

perbiâ extollat: & racionale confortet
mortale ne in desperationem labat. Hinc
Bernardus ad Eugeniü quę modo alle
gauì. Ate (inquit) tua consideratio inco
chet: ne frustra extendaris ad aliena te
neglecto. Quid tibi, pdeft vniiuerſu lu
crari munduì teipm perdens? Noueris
licet omnia misteria: noueris lata terre:
pfunda maris: alta celi: ſi te neſcieris ſi
milis eris viro edificanti abſq. fundamen
to ruina non ſtructurâ faciens. Non eſt
eſt ſapiens: qui ſibi non eſt ſapiens. In ac
quifitione ſalutis tue: nemo tibi germa
nior nemo ſpinquior. Hec Bernardus.
Sunt preterea nonulli adeo ſeu fatui ſeu
elatı qui ſeipis ignoratis ſcientia diuino
rù affequi putant. Sed quo pacto vult
ille deu cognoscere: qui ſeipm conuinci
tur ignorare. Neſcienti ſeipm: impoſſibi
le eſt ſcire deu. Ex ſui nempe cognitio

XXXIIII

ne: orit humilitas & timor dei. S'd fuit
homo nasciturus: quid sit natus: quid
mortuus erit?' Ex sui ignorantia oritur
supbia: natione vt dixi celestis alta semp
appetens vt grauiori cau ad infima ruat.
que fecit angelos demones & demonibus
homines coequuit. Ex supbia autem orit
dei ignorantia: ex qua infelix desperati
o lepenumero conſurgit. At vero line
timore dei & humilitate: quis potest de
salute prefumere? Ille solus eſt vere ſapi
ens ac ſeipm intelligens: qui vilem ſe
ac paru reputat. qui vero magnu alı
quid ſe exiſtimat quu non ſit: fallit il
le & vera ſapientia in eo non eſt. Orator.
Perge vero obſcro: pge (inqua) talia mi
hi inaudita hactenus verba salutaria
enarrare. Sunt eni vt video ad salutè
magis accedentia: qum aut Ciceronis
aut Quintiliani reliquokve in meis o

c.2.

ratoriis libris contentor. Adiotat Perga
pfecto: idq ecia libens. Vere sapiens et
rectus apud deu ille animus est qui co
gitat qualis vita non quanta sit. Nempe
vt pulchre ait & splendide Lactantius.
S1 vt viuendi: lic & bene viuendi cura
nobis esset: infinitos pene labores quib
multicia eftuat humana tanq lufpluos
& infanos fugiendos longe vitaremus. Sed
heu nemo ia vel admodu rarus bene vi
uat: led qm diu curat. quu tamen omib
in potestate est vt bene viuant: vt diu ve
ro nemini. Quid est aliud diu viuere
qm diu torqueri? Et quanto diutius
quis in hac vita fuerit: tanto maiori gra
uat oneraturq larcina peccator. Et non
vides o Orator: immo o quelibet homo
qd lic es in vita ifta quali holpes in do
mo aliena. Qua die nescit holpes vel q
hora dicat ei. Ex1 foras: quia quâ inha

XXXV.

bitas domus tua non eſt. Homo cippe
vite cōmodatus eſt: non donatus. Sa
piens in hac vita ſic dies ſtudet agere
tranſitorios: vt in futura dies eternitatis
inueniat. Stude igitur homo ſi ſapiens
eſſe delíderas: ſaltem letaliter non pecca
re. A venialibus ení quú septies in die
cadat iuſtus: quis potest omnino conti
nere? Qd' ſi peccaueris: oracionib: ho
locauſtis: lachrimis atq. elemoſinis: tua
quoad potes iuſticiá redime. Mit ení
in ecclíaſtico Salomon. Fili peccati: no
adiucias iteru. led de príſinis depreca
re vt tibi dimittant. Sed hoc vnú
eſt qd'te viribus totis fugere àmoneo:
prcraſtinatio ſcilicet emendationis & pe
nitentie. Oico ení dico qd' deus qui
penitenti veniá ſpopondit: peccanti di
em craſtinú non pmilít. Teſis eſt tuus
in Tragediis Seneca ita dicens. Nemo

non mihi legis quia pmisit tibi deus
longa vitâ. Ex utroq igitur homines pe
richitant & sperando & delperando: con
triis rebus contrariis affectionibus. Spe
rando decipit is qui dicit. Bonus est ds
miserics est deus: facia qd mihi placet
quo libet laxem habenas cupiditatib\
meis vt implea delideriû anime mee.
Quare hoc? Quia miserics est ds: bo
nus est deus: manfuetus est deus. Spe
ist perichitant. Despatione autem q\
inciderint in gravia peca putantes si
bi non posse iam ignosci penitentibus;
& statuentes le ad damnatione line du
bio delsinatos. Oicunt apud seipos. Ia
damnandi fumus: quare non qd volu
mus facimus? Ideo molesti funt despe
rati: iam eni qd timeant non habent
& vehementer timendi funt. Itos de
speratio necat: illos spes. Inter spem &

XXXVI.

dñs. Ita plane. Adhuc adde. Longa
nimis: adde adhuc: & multu mimericors.

fed time qd' est in nouiflimo: & verax.

Manfuetus dñs: longanimis dñs: mi
lericors dñs. fed & iuſtus dñs & verax do
minus. Largit tibi ſpaciù correctionis
fed tu plus amas dilationé qm emen
dationé. Malus fuilſi heri: hodie bon
elto. Et hodiernu dié in malicia pegilſi

vel cras mutare. Semp expectas: & de
misdia dei tibi plurimù polliceris: qua
ſi ille qui tibi per pacientia pmilfit in
dulgentia: pmittat tibi ecia: plixiorem
vitá. Vnde ſcis quid pariat craftinus
dies? Recte dicis in corde tuo. Qndo

me correxero: deus omnia mihi pcca
dimittet. Negare non poſſumus: cor
rechis atq. conuerſis indulgentia deus
pmilfit. Nam in quo ppheta mihi le

gis quia pmilfit correcto indulgentia

e.4.

tam diuos habuit fauentes: craftinú
vt poſſet ſibi polliceri. Oeus ení licet
veniá (vt dixi) penitenti pmíſerit: non
tamen pmilit ei dare voluntaté peni
tendi ſicut nec voluntaté peccandi de
dit. Immittit nanq diabolus longioris
vite ſecuritate: vt inferat pditione. Nec
dinumerare eſt poſſible q̃ntos hec ina
nis ſpei fallax umbra deceperit. Audí
q̃m pulchre ait Gregorius. Oeus quos
diu vt conuertant expectat: non con
uerſos durius damnat. Audí eciam ſi
vis Auguſtinú ſupra Ioanné: angelica
potius q̃m humana verba resonantem.

Intendant (inquit) qui amant in dño
manſuetudiné: & timeant veritate. Etení
dulcis & rectus dñs. Amas qd' dulcas
eſt: time qd' rectus eſt. Tanq̃ manſue
tus dixit: tacui. Led tanq̃m iuſtus núq̃d
lemp'tacebo. Milericors & milerator

XXXVII.

delperatione fluctuat animus. Me
tuendù eſt ne te occidat ſpes: & quú
lperas multú de milcdia: incidas in iu
diciu. Metuendú eſt rurlú ne te occi
dat delperatio: & quú putaſ ià tibi nò
ignoſci que grauia comilifi: nò agas
penitentia & incurias in iudicè ſapiam
que dicit. Et ego vire ſdicioni ſupride
bo. Quid ergo agit deus cù periclitan
tibus vtrog morbo? Illis qui lpe perich
tant hoc dicit. Ne tardes conuerti
ad d nim: neq differas de die in diem.
lubito eni veniet ira eius: & in tempore
vindicte diſpdet te. Illis qui delpera
tione pichlant quid dicit? In quacuq
die iniquus conuerſus fuerit: omnes in
iquitates eius obliuſcar. Propter illos
ergo qui delperatione perichlant appo
luit indulgentie portu: ppter illos ve
ro qui lpe perichlant & dilatacionib

que a terra in celù. Conſtruamus igitur
mentem níam ad aptâ gubernationé que
ſurſum fert:& nautas ei ſobedientes & na
uim ſolidam:vt neq circuſtantia/neq tri
ſticia ſubmergat, mundiali: neq elationis
eleuet ſpiritu. ſed bene precincta ſit & le
uis. Si ſic quidem nauim: ſic vero gub
natore & nautas preparabimus: o apti
tudine ventos nauigabimus:& filiú dei
qui verus eſt gubernator attrahemus
ad nolípos: qui non dimittet ſubmergi
nauim nobis: ſed & ſi infiniti ſtuation
venti: & ventos increpabit & mare & p
fluctuatione multâ tribuet tranquillita
tem. Nec Chyſoſtomus. Veruntamen
que ſupradicta ſunt ſere omnia de ſo
la creata & que homini inſſe poteſt ſa
pientia dixerim. Eſt quidem & alia ſed
increata ſapientia. longe illa preſtantior
longeq differentior: & tanto quidé qínto

XXXVIII.

aut malicia eſt: facilis eſt tranſpolitio
ab omni neceſſitate eruta. Si volueri
tis & audieritis me (aIt dïs) bona ter
re comedetis. Vides quomâ voluntate
indiget ſola: voluntate quidem nô cò
muni & nuda que eſt multo: ſed ſtu
dioſa que paucor eſt. Quia omnes no
ui in celum velle euolare nunc: ſed per
opera oportet voluntate oſtendere. Eteni
negociator qui vult ditari non ſolum
vlq ad mente voluntate ſiſt: ſed na
uem conſtruit & congregat nautas: &
rogat gubernatore & in omnibus aliis
preparat naui: & pecunia ſeneratûr &
tranſit pelagus: & ad exteram vadit
teria: & pericula ſuſtinet multa: & alia
omnia que ſciunt qui mare nauiigant:
ita & nos oportet voluntate oſtendere.

Nauigamus eni & nos navigationem
non eam que a terra in terram: ſed eá

includunt: fecit diem mortis incertù.

Quando veniat vltimus dies neſcis: in
gratus es quia hodiernu habes in quo
corrigaris. Hinc dixit ad peccatricem
mulierem dnis. Nec ego te condemnabo

mulierem dnis. Nec ego te condemnabo
vade deinceps iam noli peccare: sed fa
cito ſecura de preterito: caue futura. Nec

ego inquia te condemnabo; delectu quod
commili: obierua qd precepi: vt ſueni
as qd promili. Hec Auguſtinus

Hec Auguſtinus

Audilsi iam Auguſtini o Orator:
audito eciam & Chryſotomu ſup Ioan
nem dicente. Quid eſt latrone & homi
cida deterius.

Nonne vltima hec ſpe
cies malicie eſt: & tamen ad ſummum
virtutis confestim puenit: & ipm migra
uit paradisi: non diebus indigens no
vna die: ſed breui momento: Quare li
cet repente tranſponi & fieri aureus ex
luteo? Quia eni non natura virtus

XXXIX.

finitú ab infinito: eternú a temporali dif
fert: media tamen ilfa ad illa & non a
liunde puenitur. Orator. Vt audio te
quú Idiotam reputes: sapere tamen nò
modicú videris. Idiota. Nec eſt fortal
ſe inter me & te differentia. Tu te ſapi
entem putaſ quú non lis: hinc lúpbis.
Ego vero Idiotá me eſſe cognolco: hinc
humilior. & in hoc forte doctior exiſto.
Orator. Quomó ductus eſſe potes
ad ſcientí ignorantie quú lis Idiota.
Idiota. Non ex tuis ſed ex dei libris.
Orator. Qui ſunt illi. Idiota. Quos
luo digito ſcripſit. Orator. Vbi reperiun
tur. Idiota. Vbiq. Orator. Igitur &
in hoc foro. Idiota. Immo & iam in
capite libri dixi: qd' ſapientia clamitet
in plateis. Orator. Optaré audire quo
modo. Idiota. Si te abſq. curioſa inq
ſitione affectú conspicerem: magna ti

Attende nunc orator per quęm quo
& ex quo hec fiunt: & dicito mihi. Ora
tor Per discretionem. Idiota. Recte di
cis. Per quid autem discretio: nonne per
vnú numeratur. Orator. Quomodo?
Idiota. Nonne vnú eſt vnú ſemel: & du
o eſt vnú bis: & tria eſt vnú ter: & ſic de
inceps. Orator. Ita eſt. Idiota. Per vnú
igitur fit omnis numerus. Orator Ita vi
def. Idiota. Sicut igitur vnú eſt principi
ú numeri: ſic pondus minimú eſt princi
piú ponderandi: & menſura minima pnde
piú menſurandi. Voceſt igitur illud pon
dus vntia: & menſura petiú: nonne ſi
cut per vnú numerat: ita p vntia pon
derat: & ex petito menſuratù. Nonne
hec ſic ſe habent. Orator Immo Idio
ta. Per quid autem attingit vnitas: per
quid vntia: per quid petiú. Orator.
Nelcio. Scio tamen qd vnitas non at

tingit

xli.

tingit numero: quia numerus est poſt
vnù. Sic nec vntia pondere: nec petitù me
ſura. Idiota. Optime ais Orator. Sicut
ení ſimplex prius est natura compoſito:
ita compoſitù natura poſterius. Vnde có
poſitù non potest menſurare ſimplex ſed
econuerſo. Ex cíquo habes quomodo illud
per qd' ex quo & in quo omne nume
rabile numerat non est numero attin
gible. Similiter illud per qd' ex quo
& in quo omne ponderabile ponderat:
non est pondere attingibile. Similiter
& illud per quod ex quo & in quo om
ne menſurabile menſurat: non est men
ſura attingibile. Orator. Noc clare có
ſpitio. Idiota. Hunc clamore ſapien
tie in plateis transfer in altiffimis vbi
ſapientia habitat & multa delectabili
ora reperies qím in omnibus ornatiffi
mis voluminibus tuis. Orator. Níſi qd

f. 1.

per hoc velis exponas non intelligo. Idio
ta. Nisi ex affectu oraueris, prohibitus
sum ne faciam. Nam secreta eterne atq
increate lapie: non sunt omnibus passim
aperienda. Orator. Multus delidero te au
dire & ex paucis inflammor. Ea eni q
iam premilifti aliquid magni enunciát.
Rogo igitur incepta pfequaris. Idiota.
Necio si liceat tanta secreta detegere &
tam alta, pfunditatè facile oftendere: ta
men nequeo me continere ne tibi com
placeat. Ecce frater: summa lapientia est
hec vt scias quomodo inilitudine
iam dicta attingit inattingibile inat
tingibiliter. Orator. Mira dicis & ablona.
Idiota. Nec est cauſa cur occulta no
debent comunicari omnibus: quia eis
ablona vident. Admiraris me dixisse
ſibi contradicentia. Dico autem qd' licit
iam ante de vnitate / vntia & petito

xlii.

dixi: ita de omnibus quo ad omniú principiú dicendú. Nam omniú pnci piú eſt p qd' ex quo & in quo omne principiabile principiat: & tamen per nullú principiatú attingibile. Ip[m] eſt per qd' ex quo & in quo omne intelli gibile intelligit: & tamen eſt intellectu inintelligibile. Et similiter p qd' & ex q[] & in quo omne fabile fatur: & tamen eſt fatu ineffabile. Sic eſt per qd' ex quo & in quo omne terminabile terminat: & tamen eſt termino interminabile et fine infinibile. T[]ales facere potes inu merabiles veriffimas [pp]olitiones: & om nia tua oratoria volumina illis imple re & alia ſine numero illis addere: vt videas quomodo ſapientia in altiffimis habitat. A[]ltiffimú ení eſt qd' altius eſſe non pot[e]ſt. Sola infinitas eſt illa altitudo. Vnde ſapientia qu[]á quú ó

f. 2.

nes homines natura scire desiderant cù
tanto mentis affectu querunt: non aliter
scit qum qd ipa eft omni scientia altior
& inſcibilis & omni loquela ineſſabilis.
& omni intellectu intelligibilis: & omni
menſura ſmenſurabilis: & omni apportio
ne improportionabilis: & omni imagi
natione imaginabilis: & omni ſenſatio
ne inſenſibilis: & omni tractatione intia
ctabilis: & omni guſtu inguſtabilis: et
omni auditu inaudibilis: & omni viſu
tuſibilis: & omni apprehenſione inappre
henſibilis: & omni aſſirmatione inaſſur
mabilis: & omni negatione innegabi
lis: & omni dubitacione indubitabilis
& omni opinione inopinabilis: Et quia
omni eloquio eſt inexpreſſibilis: haſ
loquution ſü non poterſ finis cogitari.
qu ſü omni cogitacione ſit incogitabilis
ipa gloriola atq eterna ſapia per qua

xliii.

ex qua & in qua omnia Orator. Nec
indubie maiora sunt qm a te audire
putabã. Non celles queſo me illo du
cere vbi aliquid taliu altiffimax theo
nax tecu qm ſuauiſer deguſtem. Na vi
deo te non ſatiari ſemp de illa ſapien
tia loqui maxima autè vt puto dulce
do hoc agit: qua nih interno guſtu
ſaperes te non tantu alliceret. Adiota.
Sapientia eſt que ſapit: qua nihil dul
cius intellectu. Neq cenſendi ſut quo
uis modo ſapientes qui verbo tantu &
non guſtu loquunt. Illi autè cú guſtu
de ſapientia loquunt qui p ea ita ſciut
omnia qd nihil omni. Per ſapientia
enì & ex ipa & in ipa eſt omne internu
ſapere. Ipca autè quia in altiffinis ha
bitat: nullo ſapore eſt guſtabilis. Ingu
ſtabiſter ergo guſtat: quu ſit altior om
ni guſtabili ſenſibili racionali & intel

f. 3.

lectuali. Hoc eſt auté inguſtabiliter & a remotis guſtare: quali odor quidá di ci potéſt preguſtatio inguſtabilis. Sicut ení odor ab odorabili multiplicatus in a lio receptus nos allicit ad curſú vt in o dore vnguentos, ad vnguentú currat: ita eterna atq. infinita ſapía quú in omnib. reducent: nos allicit ex quadá preguſta tione affectuú vt mirabili delíderio ad ipam feram. Quú ení ipa ſit vita ſpi vitalis intellectus qui in ſe habet quan dam connaturata preguſtacioné p qua tanto ſtudio inquirit ſonté vite ſue: qué ſine preguſtacione non quereret: hinc ad eam vt ad ſpriá ſuá vitá mouet: & dul ce eſt omni ſpinitui ad vite principiú qú uis inacceſſible continue ascendere. Et quando eo ducit vitá ſuá querens, tan to plus gaudet: quanto ſuá vitá inſiní tá atq. ímortalem conſpicit: & ſic euenit

xliii.

vt inacceſſabilitas ſiue incomprehenſibili
tas infinitatis ſue vite ſit ſua delídera
tiſſima comprehenſio. Quali ſi quis habe
ret theſauæ pecunie & ad hoc ptingeret
qd' ſciret innumerabilem: imponderabilem:
& imenſurabilem. Hec ſcientia incompre
henſibilitatis eſt gaudíola & optatiſſima
comprehenſio: non quidē vt ad cóprehen
dente refert: ſed ad ipm amoroliſſimù
theſaurù. Quali ſi quis amet aliqd hic
gaudet in amabili infinitas & inexpref
libiles amoris cauſas iueniri. & hec eſ t
gaudíoliffima comprehenſio amantis:
quando incomprehenſibilem eſſe ama
ti amabilitate comprehendit. Nequaq
enì tantù gauderet ſe amare ſcdm alí
quid comprehenſibile amatù: ſicut qn
ſibi conſtat amatí amabilitate eſſe pe
nitus imenſurabile/infinibilem intermi
nabilem ac incomprehenſibilem: hec eſt.

f. 4

gaudioſiſſima incomprehenſibilitatis cō
prehenſibilitas Orator. Intelligo forte
iudicabis. Nam hec videt tua intentio
qd principiū nīm p quod ex quo & in
quo ſumus & mouem tunc guſtat no
bis vt principiū mediū & finis: quando
eius vitālis ſuauitas inguſtabiliter guſtat
p affectu: & incomprehenſibiliter compre
hendit per intellectu. At vero qui ipm
guſtabiliter guſtare & preprehenſibiliter
comprehendere nitit: ille penitus eſt ſine
guſtu & intellectu. Idiota. Optime cepi
ſi orator. Ob hoc qui non aliud ſapien
tiā putant qăm id qd eſt intellectu cō
prehenſible: & non aliud felicitate putat
qăm eā que eſt attingibilis p eos: hi lon
ge ſunt a vera ſapientia eterna & infinita
ſed conuerſi ſunt ad finibilem quandā
quiete vbi putant leticiā vite eſſe ſed
non eſt. Hinc deceptos ſe comperientes

xlv.

Nam vbi felicitate est se putabant ad quæ se omni conatu coruertebant: ibi erumnis reperiebant & mor tem. Sapientia eni infinita est indeficiens vite pabulus: de quo eternaliter viuit spiritus nír. qui sì rectus est non nílì saperienti & veritate amare potest. Omnis eni intellectus appetit esse: suus esse est viuere: suus viuere est intelligere: suus in intelligere est pasci sapientia & veritate. Vn de intellectus qui non est degustans clara ram sapientia: hic est vt oculus in tenebs. Est eni oculus sed non videt: quia non est in luce. Et quia caret vita delectabi li que consilior in videre tunc est in erùna & cruciatu: & hec est mors potius qum vita. Sic intellectus ad omne aliud qum ad eternę lapientie pabulus converlus se extra vitâ quali in tenebris ignorantie tuolutus potius mortuus qum viuus reperi

et. Et hic eſt cruciatus mirabilis intelle
cuale eſſe habere & nunc intelligere. So
la eni eterna ſapientia eſt in qua omnis
intellectus intelligere potest. Orator: Pul
chra certe atque rara & mihi gratiſſima
narras. Nunc age queſo quomodo eleua
ri queā ad aliqualem guſtui eterne ſapi
entie. Idiota. Eterna ſapientia in omni
guſtabili guſtat: ipa eſt delectacio in ò
ni delectabili: ipa eſt pulchritudo in om
mi pulchro: ipa eſt appeticio in omni ap
petibili: & ſic in cunctis delectabilibus
vel deſiderabilibus dicito: Quomodo er
go tunc potest non guſtari. Nonne vi
ta eſt gaudiaſa quando eſt Icdm de
ſideriui tuui? Orator: Immo nihi! plus.
Idiota. Quu ergo hoc deſideriui tuui
non ſit niſi p eternā ſapientiā ex qua
& in qua eſt: & hec vita felix quā deſi
deras ſimiliter non ſit niſi ab eadem

xlvii

eterna lapientia in qua eſt. & extra qua nequit eſſe. Hinc non aliud in omni de liderio intellectualis vite delideras qīm e ternā lapientā que eſt deliderii tui cō plementū: principiū: mediū: & finis. Si igitur eſt tibi dulce hoc delideriū ſimor talis vite: vt eternaliter feliciter viuas quandā in te preguſtacionē experiris eterne lapie. Nihil eni penitus incon gruū appetit. Sunt eni poma apud Indos quoque preguſtationē quī non habemus ed non appetimus: ſed quī ſine nutri mento viuere non poſſumus appetimus nutrimentu. Habemus aute nutrimen ti quandā preguſtacionē vt viuamus ſenſibiliter. Et hinc puer habet quandam lactis preguſtacionē in ſua natura: qua re du eſurit ad lac mouet. Ex quibus eni ſumus ex illis nutrīmur. Sic intel lectus ni habet vitā ſua ab eterna ſapi

entia: & huius habet aliqualem preguſta
cionē. Vnde in omni palcentia que libi
vt viuat neceflaria eſt non mouet nifi vt
inde palfra a quo habet hoc intellectuale
eſſe. Si igitur in omni delíderio vite in
tellectualis attenderes a quo eſt intellectus
per qd mouet & ad quod in te comperi
es dulcedinē eterne ſapientie illam eſſe
que tibi facit delíderiú tuú ita dulce &
delectabile vt inenarrabili affectu ferre
ris ad eius comprehenſionē tanq[uo] ad i
mortalitate vite tue quali ad ferru & mag
nete attendas. Habet ení ferru in mag
nete quodda ſui fluxus principiú: & dui
magnes p ſui prelentia excitat ferru gra
ue & ponderolú: tunc mirabili delíderi
o fert ecia ſupra motu nature quo ſe
cundu gravitate deorſu tendere debet
& ſurlu mouet ſe ſuo principio vnien
do. Nifi ení in ferro eſſet preguſtatio

xlvii.

quedā naturalis ipius magnetis non
mouereſ plus ad magnetē qīm ad ali
ū lapidem. Et nifi in magnete eſſet ma
ior inclinatio ad ferru qīm ad cuprū
non eſſet illa attractio. Habet igitur
ritus nīr intellectualis ab eterna lapien
tia principiū ſic intellectualiter eſſendi
qd' eſſe eſt conformius ipi ſapientie qīm
eſſe non intellectuale. Hinc irradiacio
ſeu imiſſio in ſanctā animā eſt motus
delideriōſus in excitacione. Qui eni que
rit motu intellectuali ſapientiā hic in
terne tactus ad preguſtandā dulcedine
lui oblitus rapit in corpore quaſi extra
corpus omniuſ ſenſibiliuſ pondus eū te
nere nequit quouſq[ula]e vniat attrahen
ti ſapientie. Et tunc ex ſtupida admi
ratione ſenſu linquens inſanire facit
animā vt cuncta preter ipam nihiſiſa
ciat: & talibus dulce hunc mundum

linquere vt expeditius ferri poſſint i ip
ſam ſmortalitatis ſapientia. Hec pregulta
tio facit ſanctis omne apparens delecta
bile abominabile: & omnia corporalia tor
menta [J]pter ipam citius adipiscendæ eqſ
limo animo ferre. Hec nos inſtruit huc
nirn ſpiritu ad ipſam conuerſu nunq[m]m
deficere poſſe. Si eni hoc corpus nirm
ſpiritu omni ſenſibili ligamento tenere
nequit q[n]n auidillime ad ipam corpo
reo officio dimilſo ferat: nequaquaq deſi
ciente corpore deficere poterſt. Hec enim
eſt eius affinilatio que ſpiritu[n]rio na
turaliter inel[]t: per qua non quietat ima
go nifi in eo cuius eſt imago: a quo ha
bet principi[]u mediu & finè. Viua aute
imago per vitâ moti[]i ex ſe erexit ad ex
emplar in quo ſol[]u quielsit. Nam vi
ta imaginis non poterſt in ſe quielsere
qu[]ui ſit vita vite veritatis. & non ſua:

nes te sequunt sicut iniuste sequuntur
lupi cadauera mures & rattones frumé
ta: lic apter diuitias & honores multi
te sequunt. sed diuicis a te receden
tibus forte a te recedent. Et tales ho
mines nunq te recte dilexerunt. Vn
Gregorius. Amissio felicitatis vim inter
rogat amoris: quia qui in aduer sitate
pximú relinquit: apte conuincit qd'
in p[er]nis eú non amauit. Quú enim
in p[er]pentate quis dilig[et]; incertú eſt
vtrú p[er]peritas an p[on]a diligat. Vn
Ambrolius dicit: qd non eſt vera am
citia qua habent homines ad diuites
p bonis suis: led eſt fallax adulatio.
Prouerbiox. Diuitie addunt plu
rimos amicos: a paupe auté & hi quos
habuerunt ſeparant. Eſt ení amicus
ſedí tempus: & non p[man]ebit in die
tribulationis. Et eſt amicus ſocius mé

C. xiii.

Se & non pmanebit in die necessitatis,
Eccl[esi]stici xii. Non agnoscit in bonis
amicus: nec abscondet in malis inimi
cus. Et ideo dne rex dico tibi qd il
li qui inducunt te ad donationes mag
nas eis dandas non tui ven amici
licet videant amici: nec te recte dili
gunt. Si eni te sedm deu diligerent
affectarent salut[e] anime tue: vt tu ex
huiusmodi donationibus solueres de
bita tua & debita patris tui.

Cap[im] octau[n].

Domine mi rex: vtiná sapes
& intelligeres | ac nouissima p
uideres. Saperes: id est: men
te haberes qt & quantas expenſas
faciunt tui magni equi bellicofi: &
intelligeres | quot bona opera pietat[s]
ex illis expenſis friuolis fieri poterint
in hac terra: ac nouissima p[u]ideres

CC.2.

scilicet morte tuâ flebilem: certe mag
nû nume illo equo diminueres &
debita tua solueres & debita patris tu
i: & ex huiusmodi expenlis inordinatis
pro equis faceres diuera opera pieta
tis. Nam dicit Deut. xvii. Rex sapi
ens non multiplicat libi equos. Sed di
ceret forte aliquis ex parte regis. De
cet regem habere multitudinem magno
rû equos p defensione terre sue. Et
ego dico pro certo & corâ deo qd'nô
ad defensione terre: sed potius ad va
nitate & destructione terre. Ieremie. ii.
Ambulaverunt poft vanitate & vani
facti sunt. Vnde vide & diligenter
aduerte quid & in quibus fuerunt
istî magni equi & bellicoli illis mag
nis dnis huius terre. Nolo aliquem
nominare: quia facilius fuerant cap
ti destru & aliqui eo interfecti: &

valet vnus sanctus orando: qm infini
ti equi & pccores preliando

Melior est vnus homo timens deum
qem mille impii. Et magis浦unt in bel
lo deuote oraciones qm puidentia car
nalis. Et nunc dne rex considera ex
penlas quas facis per annu circa vnú
magnú equu. Vnus magnus equus ha
bebit ad minus vnú garcioné culto
dem qui recipiet singulis diebus vnú
denariu & obolú p expenlis.uis: pro
equo recipiet auená precii.
ii. d. fenú: precii. i. d. Vnde p expenlis
vnius diei p garcione & equo iii. d.
obol. Et sic expenle vnius ebdomade
ii. sohd. vii. d. obol: de quibus quattu
or pauperes vel quinq poterunt sulle
tari. Vnde facta computacione de ex
penlis vnius garcionis & vnius equi
per annú: expenle se extendunt ad

C XVI.

vi. tib. XVI. d'. Et nota qd' communiter
tantú in p[ditione]: quot ergo & q[ü]nte
expens[e] fiunt per annú per garciones
& equos tuos? Nolo aliquid dicere
contra eos de rapinis & extorsiónibus
& ceteris damnis factis. Nonne igi'
foret tibi bonú & sanú confiliú vt di
minueres numerú equos tuos pro de
bitis tuis soluendis & p debitis patris
tui? Vel si debita fuerint p[ro]soluta da
re tot paupibus religiōlis & p[ro]grinis
seu convertere in alios v[s]us p[ietatis]?
Certe sic: quia quicquid p[ro] anima tu
a feceris tuu[que] est qd' autem reliquiſt[ur]
hoc p[ro]dictus. Vnde Ieronimus. Non
ſunt bona hominis que fecu[que] ferre no
p[oteſt]. Sola en[te] miseraia est comes de
functor[ibus]. Noc ergo tuu[que] reputa quod
paupibus erogat[ur]. Quicquid en[te] p[
]mundo feceris: totu[que] perditu[que] habe.

cc.4.

Mundus eni eſt tanq[ui] burſa p[er]forata
vbi quicquid imponi[re] totu[rum] elabitur.
Et ideo consulo q[ui] non habeas alio
qua[que] fiduciâ in magnis equis tuis: ſed
tantúmmodo in d[omi]no deo tuo. iuxta il
lud Iſate xxxi. Ve qui descendunt in
egyptu[rum] auxiliu[rum] in equis ſperantes et
habentes fiduciâ in quadragiſis. qua[que] mul
te ſunt: & ſup[er] equitibus quia preuali
di ſunt. Iudith. ix. Non in multitudi
ne populi eſt virtus dei neq[ui] in equo
r[u]i viribus: ſed humiliu[rum] & manſue
toru[rum] ſemp[er] tibi placuit deprecatio.

## Cap[ule]m non[u].

O ne mi reſex: vtiná ſaperes
& intelligeres / ac nouiffima
puideres. Saperes: id eſt inti
me cogitares honori[re] tibi impenſu[
ab hominibus huius terre: & intelliſe
res ſcilicet damna eis illata p[ro] tuos

C xvii.

feruientes vbicungъ veneris in terra
tua: ac nouiflima puideres ſcilicet-
mirabilem morte tuã nifi talia emen-
dant. Certe remediū bonū apponeres
p hominibus huius terre qd' per ſer-
uientes tuos de cetero non grauent
& hoc eſt ſtatuere qd' quilibet ſit do-
minus rerū ſua: vt ſic de bonis ſuis
nihil capiat contra voluntate ſuam.
Et quicungъ contra fecent grauiter
puniat: & vna cù hoc maledictione
dei incurrat. Vnde dñe rex intelli-
ge & non tradas obliuioni qualiter
gens anglicana constituerunt te re-
gem: eſto ergo quali vnus ex iſpis.
Eccliaſtici xxii. Rectorè te poſuerut
noli extolli: eſto in illis quali vnus
ex iſpis. Conſulo ergo vt emas eſcu
lenta & poculenta & cetera tibi ne
ceſtaria ſicut vnus de populo quia

quia forte adhuc non intelligis qualiter
& in quibus gens anglicana contra tuos
aduerfarios poterit te iuuare. Caue ti
bi bene quicquid dicat.

## Capl'm decimū.

Domine mi rex: nunc diligen
ter aduerte & in corde tuo ſen
be/& nunq[ui] recedat a tua me
moria qd' nunc dicam tibi. Domine mi
rex: vtiná ſaperes & intelligeres ac no
uiffima puideres. Saperes: id eſt: cognoſ
ceres huius regni conſuetudines: ſtatuta:
priuilegia paupibus vel ſancte eccl[esi]
damnola: & intelligeres ſcilicet premiū
tibi affuturū ſi per te omnia talia dele
rent: ac nouiſſima puideres ſcilicet mor
te tua futurá: qualem vbi: & incertam/
tu neſcis: certe omnes conſuetudines
huius regni & omnia priuilegia ac om
nia ſtatuta vbicung[us] in ſoreſta vel alii

C xviii.

IS PTIBUS REGNI QUE SUNT SANCTE ECCLESIE
VEL PAUPIBUS/VEL COMUNITATI HUIUS REG
NI DAMNOBA: OMNIBUS VIRIBUS TUIS OM
NI FESTINATIONE QUA POTERIS (HABITO CO
FILIO TUO) FACERES AMMOUEN. ET EX HU
IU[S]MODI FACTO MAIUS MERITU ACCRESCET
Q[S]LI FILIO TUO ACQUIRERES OMNIA REGNA
MUNDI. NON DICO TIBI SCOTIA VEI FRATI
CIÆ: LED DICO TIBI OMNIA REGNA MUNDI.
Vnde Seneca. QUANTA DEMENTIA EST
HEREDI TUO MULTA P Curare: & TIBIIPSI O
NIA NEGARE. MAGNA ENI HEREDITAS EX
AMICO FACIT INIMICU. PLUS ENI FORTE
GAUDEBIT DE MORTE TUA QUO LIBI PLUS
ACQUISIERIS. ET IDEO CONFULO QD' QUANTU
POTERIS OMNIA BONA OPERA FACIAS CHARI
tatis. Iob xiii. HOMO QUU MORTUUS FU
ERIT NUDATUS EST ATQ[UA] CONSUMPTUS. I AD
CORINTH.iii. VNU[S]QUISq[ui] PRIÆ MERCEDE
ACCIPIET LEDIM FUU LABORE. AD GALATÆ.

vi. Bonū facientes non deficiamus: tem
pore ení ſuo metemus non deficientes.
ergo dú tempus habemus operemur bo
nú ad omnes. Narratio.

Ide díne rex & aduerte & intelli
ge narrationé communé. Confue
tudo fuit in quodá regno qd' rex nò
remaneret in regno viſtra annú: ſed du
rante anno potuit facere quicquid vel
let vſq in finé anni. Illi de regno illo
ad quos ſpectabat elecrio: elegerunt qué
dam in regé. Statim quú fuerat elect?
tenuit maxima familiá: magnúq nu
merú equoq: multa bona quid p phas
quid p nephas acquifuit regno & nihil
ſibupi. Adueniente fine anni: ſubito
captus fuit & in quandá inſulá miſ
ſus: & ſine ſpe remedii vixit miſer in
pauptate & miſeriis multis: iuxta illd'
Ieremie. Eiitá vos de terra hac

Cxix.

in terra quâ ignoratis: & feruietis diis
alienis die ac nocte qui non dabût
vobis requié. Postmodû fuit alius in
regê electus: ipe aduertens quid fiebat
de preceffore ſuo omnia que potuit au
ferre a regno abſtulit & miſit in inſu
ſulam in qua poſt annû debebat mit
ti. In fine anni miſſus in illam inſulâ
in qua vixit in habundantia omniû
bono: sicut prius puiderat ſibiſph.

Recte conſimiliter eſt de regibus hu
ius regni & alio: poſt morté miſi ſut
in inſulâ paruâ: id corpora claudunt
in ſepulchro. Et vide qûo paſcuntur.

Tranſeuntes per ſepulchrû: dicunt. Iſte
fuit bonus rex: magna fuit pax tempo
re ſuo: & ſemp fuit gaudiû in aduen
tu ſuo. Multa monaſteria conſtruxit:
malas conſuetudines terre deſtruxit.
multa opera charitatis exercuit. Non

capiebat aliqua bona pro minori precio
qam dnis rei voluerit dare: & consimili
a bona que fecerat ipe tempore suo nar
rant de ipo. Et specialiter rogant deu
pro aia ipius & animabus omniu fide
liu defunctoru. Ecce qum optime pal
cit & habundat in deliciis. Proubiox
xxii. Melius est nomen bonu qum di
uitie multe: Sup auru & argentu gla
bona. Ecclastici vii. Melius est nomu
bonu: qum vnguenta preciola. Vnus rex
qui facit monasteriu de religiolis vel
vná domu religiam pauperu: multo
plus acquirit libi qum si faceret mille
castru in regno suo. Quia (ut comuniter
dicit) vbi est vnú castru deterioratur
per illud tota patria circunquaq: sed
vbi est monasteriu religioso: meliora
tur patria circunquaq. Transeuntes
auté per sepulchru alterius regis: dicut

Cxx.

de ipo. In se fuit tyrannus: nulla fuit
pax in tempore suo: ipe non soluebat
debita: auferebat bona a paupibus: gal
los & gallinas: auená: fenú & multa a
lia mala fecit: & vbicungъ venerat tota
patria deteriorabat: semper fuit dolor &
tristia in aduentu suo vbicungъ vene
rat. Sed dicunt in fine quú narra
uerint multa mala de ipo: pcat deus
anime fue. Ecce qúm male pascit: poſt
morté suá quú tot mala narrant de
ipo. Sed de animabus illo& regú: qd?
Sic dico tibi qd' qui bona egerút ibunt
in vitá eterna: & qui male ſe habuerú
níſi ante morté digne penituerint per
petuo erunt in inferno. Et tunc poſſút
dicere illud Sapie.v. Nos errauimus
a via veritatis & lumen iuſticie non
luxit nobis: in via peticionis & iniqui
tatis: & ambulauimus vias diſſiciles:

d.

viã autê dñi ignorauimus. Quid nob'
pfuit lúpbia: aut diuiciax iactantia
contulit nobis? Transfierunt omnia illa
tanqú vmbra & tanqím pcurrens nun
cius: & tanqím nauis qui ptranlit Hu
cuante aqua: cuius quú preterit no
est veſtigiú inuenire neq ſemitá illi
in fluctibus. Aut auis qui tranſuolat
in aere nullú inuenit lignú itineris
illius: ſed tantú ſonitus est alarú ver
berans leué ventú & ſcindens parú in
neris aere/commotis alis tranſuolat:
& poſt hoc nullú lignú itineris illius
Aut tanqú sagitte emisse in locú de
ſtinatú: diuísus aer continuo reclusus
est. in ſe vt ignoret tranſlitus illius:
ſic & nos nati continuo definimus el
ſe: & virtutis nullú lignú valemus o
ſtendere. Malignitate autê nía con
ſumpti ſumus. Talia dixerunt hi qú

peccauert.

Cxxi.

peccauerunt: quoniam ſpes impii tanqū
fumus a vento diffusus: & tanqū me
moria hospitis vnius diei pretereuntis.

Sed de bonis regibus dicit ibidem.

Iuſt imppetuus viuent: & apud dnum
eſt merces eorum & cogitacio eorum apud
altiſtimu. Ideo accipient regnú deco
ris & diadema ſpeciei de manu dni.

Et ideo dne rex caue tibi & omnia
bona opera que poteris facere facias.

Qd'cunque potes boni fa
cere inſtanter operare du viuis: quia
mortui nihil amplius poſſunt labora
re. nec meritű acquirere poſſunt plus
qm habent: & obliuioni eſt tradita me
moria eorundē. Et ideo omnia opa
que credis deo placere facito. Neſcit
homo finē ſuű: ſed ſicut p[ic]ices capi
unt hamo & ſicut aues comprehen
dunt laqueo: ſic multociens capiunt

ddi.

homines tempore malo. Vnde puide
as tibi bene dum viuis: & quicquid
agunt multi lis memor ipe tui. Cogi
ta quoq, qd' non habes hic manente
ciuitate: iux illud ad Hebreos vltimo.

Non habemus hic manente ciuitate
sed futura inquirimus. Fuit eni in
antiquis regibus & principibus: & debet
eſſe in omnibus puidentia & confide
ratio future mortis. Vt eni dicit in vi
ta Joannis elemosinarii: antiquitus
poſt q̣m impator coronaret: ſtatim ad
eu ingrediebant edificatores monumè
toſ& dicentes endem. O ne de quo me
tallo iubes monumentu tuu fieri. In
ſinuantes videlicet ei qd' tanq̣m ho
mo corruptibilis & tranſitorius coram
ſe anime ſue ſaluté haberet & regnú
pie disſponeret. Vt ait ſapía diuina
Eccl[esi]ſtici. vii. In omnibus opibus tu

Cxxii.

is memorare nouffilia tua: & in eter
nù non peccabis. Meditacio enim
mortis est quali frenù hominè refre
nans ne exerceat cupiditates sive libi
dines. Vnde narrat, qd' mortuo A
lexandro magno: quù fieret eius se
pultura aurea: couenerunt ad eù plu
rimi philosophi: de quibus vnus dix
it. Alexander heri ex auro fecit libi
theſaurù: núc econtrario, hodie aux
de eo facit theſaurù. Alius philoso
phus dixit. Heri non sufficiebant A
lexandro totus mundus: hodie suffi
ciunt libi due vel tres vlne panni
in quo poſsit ſuolui. Tercius dixit.
Heri Alexander populo impabat:
hodie populus imperat illi. Quartus
dixit. Heri Alexander multos potu
it a morte liberare: hodie iſius mor
tis iacula non potuit euitare. Quin

dd.2.

tus dixit. Alexander heri ducebat
exercitú: hodie ab ȋpís ducit fepulture.
Sextus dixit. Heri Alexander preme
bat terrá: hodie ab ea premit ȋpe. Sep
timus dixit. Heri Alexandrú gentes
timebant: hodie eŭ vilem reputant.
Octauus dixit. Heri Alexander ha
buit amicos & imínicos: hodie habet
omnes equales. Si hec predicta consi
derares bene tibi puideres. Ideo preci
pit[em] Eccí Memento finis tui. Et
Eccí tes vii. Melius eſt ire ad domú lu
etus qúm ad domú conuiuí: in illa e
ní finis cunctorum admoneſ hominú &
viuens cogitat quid futurú ſit. Et ſcius
qd' nihíl tantú p[ra]ſicet ad temperantía
omniú reſ qúm frequens breuis & in
certe vite cogitacio: & quicq[ui]d facis ſe
per ad morte[re]ſpice: quia nemo tam
imperitus eſt vt neſciat aliquando ſe

Cxxiii.

Se non morituru: quu tamen ppe mors
acceſſerit tremit & plorat. Sed cur fles
trepidas quu omnes hac neceſſitate du
cunt: eas ibi quo omnia eunt: & ad
hanc legem natus es. Hoc pati tuo ac
cidit: hoc maioribus: hoc omnibus poſt
te. Et memento hocipo quo tu mori
dubitas: multa milia hominu moriunt
Vnde dicit Seneca. Timere debes mor
te pp ter morientiu necellitate: mors eni
nulli parcit Item pp velocitate Iob.vi.
Ventus eſt vita mea. Item timenda eſt
mors pp malor occuſione: peccata eni
& demones occurrunt tibi in extremo
tempore. Et timenda eſt mors quia ama
ta peccatoribus. Ecci.xli. O mors qm
amara eſt memoria tua homini iuſto
Sed iniuſtus eſt qui capit bona alior
ipis ſuitis. Premiſis bene intellectis
dne rex: premoneo te qd tollas illud

ddz.

maledictú prerogatiuú: scilicet capere a
lienas res pú minori precio qúm venditor
velit dare. Qd' li non feceris: videbis
tempus in quo maluiffe amouiffe de ter
ra tua illud maledictú prerogatiuú et
malas confuetudines huius terre: qú ac
quiſiuffe omnia regna mundi. & ideo
de cetero caue tibi.

## Capl'm vndecimú.

Domine mi rex: li omnia pre
dicta non pollunt te mouere
ad tollendú illud maledictú
prerogatiuú videlicet capere res alienas
pú minori precio qúm dnis illa[que] rerú ve
lit dare: accipe modo illa ſancta do
cumenta que ſanctus Lodowicus quo
dam rex Francie tradidit philippo fi
hio ſuo de modo viuendi ad inducé
dú te ad tollendú de terra tua illud
maledictú prerogatiuú. Et consilium

Cxxiii.

meu est vt tu teneas illu modu viuen
di. Proubiox.in. Custodi legem atq
confiliu: & erit vita anime tue & fauci
bus tuis gracia. Tunc ambulabis fidu
cialiter in vita tua: & pes tuus non im
pinget. Si dormieris non timebis: qui
eices/& suauis erit somnus tuus. Ne pa
ueas repentino terrore: dnis eni erit te
cu & custodiet te. Et nunc diligenter au
di & intellige bene illa sancta docume
ta.

Nno dnis mittimoducentefimo
septuagefimo/obuit xpianiffimus
rex Lodouicus/rex francox. Et he funt
monitiones quas idem rex fecit Philip
po filio suo & manu ppria (vt dicit con
scripfit. Imprimis moneo te fili vt de
u sup omnia diligas: ex toto corde tuo
& tota virtute. Nam line hoc non est ti
bi salus. Ex hac monitione sequit quid

d.d.4

non debes capere neq pmittere p tuos  
seruientes capi ab aliquo res aliquas  
pro minori precio qm venditor velit  
dare. Non eni videris diligere fratre  
tuū ex quo capis res suas contra suam  
voluntate. Sed dicit i. Ioannis.v. Qui  
non diligit fratre suu que videt: deu  
qué non videt quomodo potest dilige  
re. Et hoc mandat habemus a deo:  
vt qui diligit deu diligat & fratre suu.

Sed non diligis fratre vbi capis res  
contra suâ voluntate: dato qd' verum  
preciu libi soluas: quia xpus dicit in  
euangelio. Omnia quecunque vultis vt  
faciant vobis homines: & vos eadè fa  
cite illis & qd' nolueritis fieri vobis alii  
is non faciatis. Sed tu non pmitte  
res qd' quis caperet a te res tuas te i  
uito dato qd' veru preciu velit tibi  
dare. Item. i. Ioannis.i. Qui dicit se

Cxxv

diligere deu & mandata eius nō cu
ftodit: mendax eſt. Sed hoc eſt vnū
de mandatis Non concupiſces rem
pximi tui: Exodi. xxx. Preterea dicit
i. Joannis. iii. Qui habuerit ſubſtantiā
huius mundi & viderit fratre ſuū ne
ceſſitate habere & clauſerit viſcera ſu
a ab eo: quomodo charitas dei manet
in illo? Certe nullo modo. Et ego di
co qd' multo minus manet charitas
in illo qui capit aucas/gallinas &cě
contra dñox voluntate: quia vt com
muniter famuli tui capiunt talia qua
ſi a mendicantibus quibus pocius eſ
ſet aliquid dandu qm auſerendum.
Item debes te cuſtodire ab omnibus
que noueris deo diſplicere ab omni
peccato ita vt te pmittas omni mar
trio cruciari qm aliqd' peccatù mor
tale comittas. Ex hac monitione ſe

quit quid non debent aliquem res capi
contra voluntate dini: quia voluntas do
mini est quod non concupiscas rem alie
nà inuito dño. ï ad Theffalii. Nul
lius aliquid desiderabis. Exodı. xxº. No
desiderabis boué vel alinú pximi tui.
contra eius voluntate: nec cetera bona
que illius sunt. Multo fortius no de
bent capere contra eius voluntate: quæ
plus cæpe è qím concupiscere. Si aut
confereris de cetero quod seruientes
tui capiant bona alioquin contra eorum
voluntate: timendú est quod veniet su
per te quod dicit Isare xlvii. Veniet
sup te malú: & neſcies ortu eius. Veni
et sup te repente miſeria qú neſcies.
Item Si deus aliqua p[le]quutionem
tibi imiserit: benigne & cù gracia
actione debes ſuſtinere & cogitare quod
ad bonu tuu veniat & quod hoc bene

Cxxvi

meruist. Iob.v. Beatus homo q[ui] corri
pit[a] d[n]o. Ad Hebreos.mi. Qu[e] di
ligit deus caſtigat. Si vero deus al[i]
qu[a] p[er]ſentat[e] intulerit: debes ei hu
militer regraciari & caueas ne inde
deterior fias / ſiue p[er] vaná gloriá ſiue
alio modo: quia non debes offende
re deu donis ſuis. Ex hac àmoniti
one ſequit[q]d[ur] non debes aliquas
res capere contra voluntat[e] d[n]o[R]x
illa[R] rerú. Qd[ur] ſi feceris: offen[d]is de
um. quia preceptú dei eſt: non con
cupiſcas rem p[er]ximi tui. Exod.Ixx[.]


Non delíderabis boué vts notatur.
Nec mirú ſi deus mittat tibi p[er]ſe
quutioné & tribulationé ſi de cetero
capias aliqua bona alterus contra
ſua voluntat[e] iuxta illud Iſaie xx
xiii. Ve qui prebaris: nonne & ip[er]ſe
predaberis: qu[ui] cōſummaueris de

predationē tuā depredaberis. Vide quid accidit patri tuo. Item moneo te frequenter confiteri: & qd' honestos & dis cretos eligas confessores qui sciant te docere a quo sīt cauendū tibi: & quid o porteat te facere. Et tam modeste te ha beas qd' confessores tui & alii amici se cure poſſunt te reprehendere ſi necesse fuerit. Ex hac ammonitione ſequit qd' non debes aliquid capere contra volun tatē venditoriſ. Nam confessor tuus di cet tibi qd' hoc eſt contra preceptu dīni aliquid capere contra voluntatē dnoſ reru. vt d'r Exodi xx. Vide Ecc'i. ix. Qui in vno peccauerit: multa bona perdet. Et ſi hoc feceris: omnes amici tui repre hendere te debent: nec debes p malo ha bere ſi te reprehendant. Ecc'i. xix. Qui odit correptionē minuet: eius vita. Et debet bonus confessor tibi ſiungere qd'

Cxxvii

nullo modo pmittas de cetero talia fieri
diebus tuis si anima tua saluare deside
ras. Et tenet confessor tuus hec dicere ti
bi. Vnde Seneca in epl'a: Amici si vi
cia feras facis tua: ideo eius vicia tol
las vt tua quanti potes. Item si habes
aliqua cordis delolatione dic ea confes
ori tuo: vel alicui pbo viro & tunc leui
us & letius feres ea. Aduerte dne rex
quid confessor tuus vel alius bonus vir in
ter cetera dicet tibi. One mi rex merito
debes habere cordis delolatione: quia i
finiti homines & mulieres habent delo
latione cordis in omnibus locis vbi tu
venies pro eo qd famuli tui capiunt res
aliox contra eo& voluntate. Et ideo ita
tuas qd' de cetero talia non fiant ne in
curras maiore cordis delatione trifi
cia & dolor. Item libenter audi officiu
ecclie: & qm diu eris in ecclia caue ne

vage circúspicias nec vana loquaris led
omnia deuote líue ore líue corde audi
as: & specialiter plus attendas deuotio
ni in secreto miffe circa hora conſecra
tionis corporis xpi. Sed aduerte domi
ne rex: ſi velis vt officiú ecclie & oracio
nes tue/& bona opera te iuuent: vade p
us reconciliari fratribus tuis a quibus
multa bona recepith nec debita ſolui
ſi: & ſtatuas finaliter in corde tuo qd'
de cetero non capiant bona alioſ con
tra eoſ voluntate iux illud Mathe
Si offers munus tuu ad altare & ibi
recordatus fueris quia frater tuus ha
bet aliquid aduerſu te/relinque ibi mu
nus tuu: & vade prius reconciliari fra
tri tuo: & tunc veniens offeres munus
tuú. Item habeas cor pietatis ad pau
peres miſeros & afflictos: &, p poſſe ſub
ueni eis & conſule. Sed aduerte dne

Cxxviii.

rex qd' istam monitionem non cultodis
quum tu scis vel scire debes qd' tui fa
muli capiunt multa bona pauperum
(ipsis tuitis) quibus foret potius aliquid
dandu qm ab eis capiendu. Item liben
ter audi sermones dei & in apto & in
secreto. Sed aduerte dne rex qd' pre
dicator inter cetera dicet: qd' tu non p
mittes aliquem de familia tua nec aliu
quencunq capere res alienas tuito do
mino. Item libenter pcura tibi indul
gentia a plurimis & a diuereis eccleſie
prelatis. Sed intellige dne rex qd' hu
tusmodi indulgentie in nullo tibi profint
qm diu vtaris illo maledicto prerogati
uo capere res aliquas p minori precio
qm venditor velit dare: quia qui non
eſt in charitate: non pſunt ſibi indul
gentie conceſſe: i. ad Chorinth. xiii. Si
distribuero in cibos pauperu omnes
facultates meas: & ſi tradidero corp meu
ita vtardea: caritate at nò habuero nihi!

mihi pdeft. Theſaurus eni eccl[esi]e vt in
dulgentie ſi ſut dande ſimicis eccl[esi]e pu
ta ill[ui] ſut extra caritate[em]. Item diligas
te habere conſorti[ui] bono[rum]: ſiue religi
oſo[rum] ſiue ſeculari[ui]: & caue a ſocietate
prauro[rum]. Sed aduerte d[omi]ne rex q[d]om
nes ill[ui] bona alio[rum] habent contra
eo[rum] voluntate[em] ſunt prae homines: &
omnes tales repellere debes a curia
tua virtute monitionis predicte. It[em]
in pximo tuo ſemp[ro] dilige boni & o
d[omi] mal[ui]: & noli pati coram te dici ver
b[ui] allecti[ui] ad peccat[ui]: nec verb[ui]
detracti[ui] de alio: nec vll[ui] verbum
blaſphemie de ſanctis dici paciaris:
quin de eo vindicta fieri facias.
Et ex hac monitione ſequit[em] q[d] ni
hil debes capere de bonis alicuius
contra eo[rum] voluntate[em]: q[d] ſi feceris il
lud mal[ui] eſt: & hoc odire debes vir

tute mo.

Cxxix.

tute monitionis predicte. Pſs. Qui
diligitis d nim: odite malū. Item de
omnibus beneficiis tibi a deo collatis
lic deo gracias agas: vt lis dignus acci
pere maiora. Sed aduerte dne rex
qd' maxima eſt tua in gratitudo ex
quo deus contulit tibi tot beneficia
(que ſupra notaui: qd' tu p tuos mini
ſtros capis bona infinita ab alius iſis
inuitis: ſicut raptor. Quia ſcire debes
qd' ſicut liberalitas eſt lignu nobilita
tis: ſic rapina eſt lignu rufiicitatis.

Vnde nobiles multi qui nobiles repu
tant opinione hominu: ruſtiffimi ſut
quu non ceſſant capere bona pauperx
iſis inuitis: de quor laboribus ipi vi
uut. Item erga ſubditos tuos iuſte te
habeas: vt lineá iuſticie teneas: non
declinans ad dextra vel ſinistra. Et
ſemp plus teneas te ad pauperis cau

ee.1.

le parté qm divitis: donec certus lis
de veritate. Deutero.xvii. Rex non de
dinet ad dextra vel sinistra: vt longo
tempore regnat ipe & filius eius. Ecco
iiio. Vsq. ad morte certa p iusticia:&
deus expugnabit pro te inimicos tuos.
Ex hac monitione sequit qud no de
bes pmittere aliqu capere bona aliox
contra eo& voluntate. Qd li pmittis no
tenes linea iusticie: quu iusticia lit red
dere vnicuiq, qd suu elt: non auté au
ferre aliquid licut faciunt seruientes
tui. Si quis habet querel& contra te:
lis pocius pro cauſa illius donec tibi
confet de veritate: lic illi de consilio
tuo citius itabunt p iusticia. Sed intel
lige dne rex qd mille & mille homines
habent cauſam contra te p debitis tu
is non solutis. Ordines ergo aliqué
bonu modu per qué debita tua possüt

Cxxx.

p[slolui: & quia es in mora soluendi te
neris ad omnia damna credito[que]. Item
pro certo intelligas q[ui]d' li tenes aliquid
de alieno liue de anteced[or]ibus / liue a
tempore tuo: Ifatim reflituere debes. Si
aute li t res ob[]scura: facias diligenter in
quini per homines fideles & discretos.

Et ex hac monitione sequitur: q[ui]d' omnia
bona defuncto[que] ad te deuoluta que p[
 eos defunctos iniuste fuerint acqui[s]i
ta: teneris reflituere illis quibus de iu
re debent. Sed (vt dicit) hoc non facis.

Item lic dilige pace[que] q[ui]d' omnes subditi
tui in pace & justicia seruent: & maxi,
me religiose & ecclesiastice p[ro]sone. Oici
en[i] de rege Philippo q[ui]d' quid[ata] de c[]o
filiar[i]is suis dixit ei ſemel q[ui]d' clerici
multa damna inferebant ei iura ſua
v[]surpando / & mirabant q[ui]d' ita tolera
bat. Cui rex lapienter & humiliter re

ee.2

Ipondit. Credo bene qd' dicis: led qm cogito que mihi contulit deus melius volo pati qm sulcitare Icandal inter me & eccliam. Et ex hac monitione se quit qd' seruientes tui non debent res aliquas capere p minori precio qm ve ditor velit dare. & si fecerint pacem & iusticiá non seruant. Kős.xiii. Qui di ligit proxim: legem impleuit. Et seqt Non concupiſces rem pximi tui. Nūc benedictus deus eſt pax in tota ilfa ter ra preter qm in partibus vbi tu venis Et de hoc debes erubescere quú de beas pacê cultodire & alios inducere totis niſibus tuis ad pacê firmiter te nendam. Item ama pſonas eccliaſt cas: & ſerua qíntú potes pacem earum. ii Corinth. vltimo. Habete pacê: & de us pacis & dilectionis erit vobíscú. Si militer ſubueni eis in necessitatibus

C. xxxi.

& maxime ipis per quos deus magis  
honorat in mundo. Ex hac moniti  
one sequit qd' non debes capere bona  
alicuius ipo inuito: qd' si feceris non  
eft pax. Item honora parentes tuos re  
uerenter: & serua mandata eoß. Ex hac  
monitione sequit qd' non debes cape  
re bona alicuius ipo inuito: quia mă  
datû eft dei qui debet eſſe pater tu  
us. Exodi xx. qd' non debes concupiſ  
cere res alienas: ergo multo fortius  
non debes capere res alienas ſuito  
dño. Math vii. Omia quecunque vul  
tis vt faciant vobis homines: ita & vos  
facite illis. Sed tu nolles qd' quis cape  
ret bona tua te inuito dato qd' veſ  
preciu velit tibi ſoluere: ergo nec tu  
debes facere alii: nec pmittere debes  
qd' ſeruientes tui faciant si volueris  
deo placere. Item eccl[esi]ca benefi

e e z.

ciam dona idoneis p[ro]tonis de consilio
virog[u] spiritualiù & eis qui nullù habet
aliud beneficiù. Eodem modo d[in]e
rex consulo q[d]i tu ordines de ho[sp]
cio & de familia tua [s]cd[i]m consilium
virog[u] spiritualiù / attentis diligenter
debitis tuis & debitis patris tui & aui
que sunt (vt dicit) infinita: ad quoq
omniu[s] solutione tu teneris. & ideo ca
ue tibi. Item caue ne absq consilio
cù aliquo guerrà incipias xpiano.
Et s[i] oportet fac caute ne inocentes
aut eccl[esi]e vel res eccl[esi]ae s[ine] merito
puniant. Et q[i]m cito poteris pacifica
guerras & contentiones tuas: & ecia[
]subditog[que] tuoq[que] s[icut] fecit bius Mau
ritius. Sed aduerte d[in]e rex q[d]i s[i]
ne bono consilio facis guerrà s[ingu]
lis diebus capiendo bona diuerg[que]
hominu[s] ip[s] inuitis. Et ideo conflu

C. xxxii.

lo pro tuo comodo & honore qd' tu
pacificas huiusmodi guerras line mo
ra: si volueris tibi & filio tuo regnú con
seruare: & hoc est: statuere qd' quilibet
possit esse díns reß sua: videlicet qd'
ne quis capiat bona aliena dño reß
inuito. Item sìs sollicitos vt habeas si
deles baliuos & prepositos: & inquire di
ligenter quomodo se gerant. Simili
ter de hospite tuo. Sed dne rex pro
certo dico tibi de eſculentis & pocu
lentis & alius necessariis decipiunt te
& seípos saltem in hoc qd' capiút mul
ta bona alio: contra eor: voluntatem
quú tamen nullo iure hoc facere pos
ſunt: nifi ad tui & eo: damnationem.

Nam ex hoc incurrunt indignatione
dei & populi anglicani: vt superius est
notatú. Et scire te volo dne rex qd'
nulla est sapientia tenere tantá mul

ee4

titudinem hominum & equos ad tuas expes
as sicut tu facis ex quo pax est nunc in
terra ilta (benedictus d's) sed magna full
ticia. Nonne fullibus est qui plus expé
dit quem habet in bonis? Certe sic. Sed
dicit communiter quod omnia mobili
a que tu habes in mundo dato quidem
tripled tantus haberes non sufficiunt ad
debita tua & debita patris tui & aui
pploluenda ad quos solutionem tu te
neris: qua audacia audes facere tot
expensas. Non credas quod filius tuus
velit debita tua soluere non plus quem
tu debita patris tui. Et ideo consulo
quod diminuas de expensis domus tue
ut latiffacere poteris creditoribus tuis
& patris & aui: si velis animam tuam sal
uare. Et ideo necessarium est tibi caue
re a fullibus & flupfluis donacioni

Cxxxiii.

bus: vt de cetero militari poteris deo
nro. Supfluitas expenſa[que] eſt deſtru
no regni: quia quando ſupfluitas
expenſa[que] ſupabat redditus: & ſic red
ditibus & expenſis deficientibus re
ges extenderunt manus ſuas ad res
& redditus alio[que]. Subdit i vero [prout]
tiuriam clamauerunt ad dnm deu
excellu & glorioſu: qui imittens ven
tu validu affixit eos vehementer: &
infurrexit populus contra eos & no
mina eo[que] de terra penitus deleue
runt. Et ideo caue tibi & aduerte ne
tradas obliuoni quid accidit pat
tuo. Item ſis ſemp obediens & de
uotus eccl[esi]e Romane & dño pape
tanq[ue] patri ſpirituali. Et ego dico
tibi dño regi qd' non eſt de volunta
te dni pape qd' tui minifri capient
aliqua bona contra voluntate dno.

rū quok sunt bona: quia ipe papa a
quo tu tenes tota terræ Anglicana
hoc non facit nec pmitteret forte fa
cere in locis in quibus morat'. Ergo
nec tu poteris hoc facere: & maxime
quia est contra voluntate dei. Exo.
xx. Non concupißces rem proximi
tui. Item labora qd' omne peccatū
de terra tua amoueat: maxime aut
blalphemie & hereles. A duerte do
mine rex ad illud qd' non regnat
in curia tua & primo amoueas illd'
videlicet qd' ministri tui capiunt
multa ipis inuitis quok sút bona.
Et qd' illud sIt peccatū latis est lupe
rius notatū. Item memoriter recog
nolce & regraciare deo sup benefici
is suis: & attende qd' expenſe dom?
tue cu moderamine fiant. Sed in
tellige dne rex qd' non regracians

Cxxxiii.

deo sup benefits suis ex quo tot be
neficia contulit tibi: & tu pmittis mi
niftros tuos capere multa bona a pau
peribus hospita tenentibus quibus
foret pocius aliquid conferendus in
tuitu charitatis. De expenfis autem
domus tue qd fiant cui moderami
ne: dico tibi dno regi qd non est
aliquis homo in terra ifta qui plus
indiget qm tu qd expenfe domus
fue fiant cui moderamine quia no
est aliquis qui tanta debet debita.
& ideo de cetero bene puidas tibi ip
fi vt expenfe domus tue fiant cum
moderamine pp debita tua diuerfis
& multis creditoribus pfloluenda.

Vide d nim Francie quanto modera
mine: qm sapienter: qm sagaciter fa
cit expenfas fue domus. Et ex quo
ipe facit: sapienter consulo qd tu

facias similiter. Et hoc potissimú ob la
luté anime tue: vt a diuerlis & multi
modis debitis citiùs poteris liberari.
Item sì decedam ante te: volo vt faci
as aitaz meà fideliter iuuari in millis:
oracionibus: elemosinis: & mittas per
sanctas congregationes regni ad ora
tionu suffragia impendenda. Et hoc
idem consulo qd'tu facias pro patre
tuo: & vna cù hoc facias statui & ordi
nari pro anima patris tui (quia mul
tu indiget) & pro saluatione anime tu
e:qd' de cetero nullus de curia tua nec
quicunque alius capiat res alicuius çó
tra suâ voluntate. Qd'si nolueris hoc
facere: nescio videre qualiter venies ad
nume& saluandos neq ad regnú dei
vt patet sup in pma monitione. Sanct
Lodowici. Et dne rex scire debes qd'
dicit ad Rôs xiiii. Non est regnú dei

C. xxxv.

elca & potus: sed iuſticia pax & gaudi
ū. Sed vbi tu venis in terra ifta mul
tis hominibus facis iuſticiam a qui
bus capiunt bona contra eo& volun
tate: & in hoc non eſt pax neq gaudi
um. Et dicit: i. ad Corinth vſtimo. Ha
bete pacē: & deus pacis & dilectionis
erit vobiscū. Sed vbi tu venis cù mag
na familia: & tui miniftri capiunt bo
na multa contra eo& voluntate: non
eſt ibi pax. Et ideo timendū eſt mul
tu qd deus pacis & dilectionis non
eſt tecū neq cù familia tua. Et ide
o de cetero caue tibi.

Caplām duodecimú.

Domine mi rex: obſcro ne
irafcaris ſi adbuc ſemel lo
quar tibi. Quu venerit alı
quis ad villā de familia tua ad pro
uidentiā tibi faciendā p aucis & gal

linis: inter ceteras aucas & gallinas
capit de vna paupcula femina vnã
gallinã de qua potuit in ebdomada
habere quattuor vel quinç oua ad su
stentacione suã & filio& suor: ille dat
sibi vnú denariú vel ad plus denariú
& obolú: & aliquando nihil. Illa pau
percula noluit illam gallinã dedisse
pro tribus denariis. Ifta gallina qa
pinguis: parat pro ore tuo. Tu de il
la gallina comedens letaris: paupcu
la mulier trifat. tu rides: ifta flet.
tu de illa gallina iuiste acquisita i
ples ventre tuu: ipa eſurit & mendi
cat pané suú. tu de alus multis iuiste
acquisitis epularis ſplendide: ipfa
quali nihil habet comedere. Tu in di
uicia& vbertate: ipa in extrema paup
tate. tu in vestibus deauratis: ipa in
vestibus dilaceratis. tu habundas: ipa

Cxxxvi

indiget. Tu tenes hospiciu̇ cù mi
litibus & aliis pro delicatis cibariis
gaudentibus: ipa tenet hospitiu̇ cù
pueris suis p defectu pamis lachrimȧ
tibus. Quero a te: qua audatia / qua
temeritate / quo inſtinctu audes cœ'
dere de tali gallina. De huiuſmodi
gallinis & aucis / ceteris rebus extor
tis facis felta tua gaudia & cantica.
ſed pmitto tibi qd omnia talia con
uertent in luctu & doloré nifi reme
diu ſup hoc citius apponat: iuxta illd
Amos viii. Conuerti ſelhuittates vias
in luctu: & omnia cantica vía i plan
ciu̇. Tale gaudiu̇ terminat ad eter
nui ſuppliciu̇: vt delectatio ſcabiola ad
doloré. Iob xxxi. Tenent tympanu̇ &
cythara & gaudent ad ſonitu̇ organi:
ducunt in bonis dies ſuos | & in pun
cro ad inferna descendunt. Qui dix

erunt deo. Recede a nobis: Scientia vi
arū tuarū nolumus. Isae xxxiii. Ve q
predaris: nonne & ipe depredaberis.
Ve qui Ipnis: nonne & ipe Iperneris
quū consūmaueris depredationē deō
daberis. Vide quid accidit patri tuo:
led vlq huc deus peptit tibi: & hoc
certe credopter tuam inocentiam &
da milcdiam. Sed in breui timendū
eſt qd' nifi predicta facias emendari
venient lup te tribulationes & angulſi
e: & ſi tunc clamaueris ad d nim timē
dū eſt qd' deus te non exaudiet: qui
a multociens pro pauperibus ad te
clamaui vt tolleres de terra ifta illud
maledictū prerogatiuū iuri diuino &
humano contrariuū. Icilicet cape res ah
enas pro minori precio qm venditor
velit dare & non exaudiſi me iuxta
illud Proub xxi. Qui non vult au

dire ad

Cxxxvii.

dire clamore pauperis: ipe clamabit
ad deu & non exaudiet. Proubiox.i.

Vocaui (scilicet p[ro]san[ct]ina) & renuifhi: extendi manu mea (scilicet multa bona tibi largiendo) & nō con fiderafti. Et lequit. Quu[que] venerint fu[er] per te tribulationes & anguifhe: t[u]c in uocabis me & non exaudiā te: eo q[ui]d' exofam habuifh diſciplina mea & ti[que] more non ſuſcepifh in deu & non ac quieuifh conſilio bono. Isate lxiii.

Dies vtrionis venit: circumſpexi & non
erat auxiliator: quesiui & non erat q[
adiuuaret. Et aduerte d[omi]ne rex d[omi]ni
genter ad id q[ui]d' dicit Luce xvi. O
ues quid[ae] noluit aliquid dare cui
dam mendicanti ad porta ſua iace
ti vlceribus pleno. Morit ille mend
cus: & ab angelis portat in celu. Mo
rit ille diues & ſepultus eſt in inſer

ff. 1.

no. Ille diues (vt ait Gregorius) non eſt punitus quia aliena rapuit: ſed qaë ppria non dedit indigenti. Qua ergo pena puniendus eſt qui capit bona ab indigente. Si infernali damnatione p[er]cutit qui ppria indigenti non largit?

Eerſu eſt qd'atto maioſe pena: qui a in inferno multe ſunt diuerſe pene. ſicut in celo ſunt diuerſe manſiones.

Idcirco moneo te rex iteru atque iteru ob saluté anime tue vt non pmittas ab aliquo res alienas capi pro mino ri precio q[ui]m venditor velit dare. Et q[ui] huic ordinationi non conſenſerint delebunt de numero ſaluandoq[ui]x illud p[ra]lmiſte. Deleant de libro vi uentiu & c[ui] iuſtis non ſcribant. Qui a tales non ſunt iuſt & ideo c[ui] iniu iſtis remanebunt: ſcilicet in inferno v bi nulla eſt redemptio. Sed miran

C. xxxviii.

dū eſt & dolendū & non modica am
miratione mirandū & ecia dolendū
qua audatia: qua temeritate: quo ſpi
ritu diabolico induciti maxime viri lit
terati cū dño rege morantes audent
comedere de talibus gallinis & aucis
& ceteris rebus iuſte acquisitis quū
& ipi nullo modo poſſunt pretende
re ignorantiā quia hoc eſt notorium
licet dnis rex poſſet pretendere igno
rantiā talem qualē. Vtinā aduerte
rent & intelligerent ſingulis diebus
ante prandiui id qd' dicit ibi i. Joā
nis. iiiio. Oeus charitas eſt/& q[ui]
met in charitate in deo manet & d[s]s
in eo. Sed certu eſt qd' illi non ſut
in charitate qui conſentiunt huiuſmo
di captionibus: quu conſentientes &
agentes pari pena ſint puniendi. Et
qd' non ſunt in charitate patet p[er] illd

ff. 2.

Cxxxix.

ad Titü. 1. Confitent se nosse deu:
factis autem negat. iii ad Theffal. iii.
Ons dirigat corda via in charitate
Et sequitur. Subtrahite vos ab omni
fratre inordinate ambulante. Et Er
ror cui non relishit approbat. Pretere
a fedr Augustinu. Charitas eft acti
o rechitudinis: oculos ſemp habens in
deu: & charitas pascit eſurientè. Sed
dne mi rex: miniftri tui ſpoliant e
ſurientè du capiant a paupibus au
cas & gallinas. Item dicit Bernard
qd'[u]priu charitatis eſt nutrire cócor
diam. Vnde Eccl[esi]a xxv. Tria ſunt co
ta deo & hominibus: pbata: videlicet
concordia fratrù: amor, pximo: vir
& mulier libi bene contententes. Quu
ergo illi de familia tua capiunt res
alienas: p minori precio q[ui]m venditor
velit dare: non eſt ibi concordia fed

f.f. 3.

dissordia: nec amor fratri: sed potius
odiū & opus prauū. Iacobi iii. Vbi ze
lus & contentio: ibi inconstantia & om
ne opus prauū. Idcirco viri litterati
& alii habentes spiritu dei cui dno
rege morantes debent vnanimiter ad
eui accedere vel alij's discretus noie
eor: qui dicet ei qd' non pmittat
de cetero fieri huiusmodi capiones
contra voluntate dno: quia (salua
conscientia) de huiusmodi rebus no
licet eis comedere / leu pro le leu pro
aliis aliquid contingere vel habere.
& sic forte induceret rex ad tollendu
illud prerogatiuui maledictu. Sed ti
mendu est qd' multi viri litterati &
alii cui dno rege morantes funt spe
culatores ceci & canes muti no va
lentes latrare videntes vana / dor
entes & amantes somnia. Et sequit:

C.xl.

Omnes in viâ suâ declinauerunt vnul
quislibet ad auaritâ suâ a summo vloq,
ad nouiffimú vt dicit Isae lvi. Nec
mirú vt dicit Isae.i. Omnes diligt
munera & sequunt retributiones. Ie
remie A. mínimo vloq. ad maximú
omnes auaritie Student. Et ideo time
re poſſunt illud Job.xv. Ignis deuora
bit tabernacula eoß qui libenter acci
piunt munera. Sed emendent ſe ab
iſtis: & tunc inducent dnum regé ad
tollendú illud maledictú prerogati
uú: iuxta illud ii ad Thimotheú ii. Si
quis emendauerit ſe ab iſtis erit vas
in honore ſanctificatú & vtile in dno
ad omne opus bonú paratú. Proú
bióß xxv. Aufer iniquitatem de vul
tu regis: & firmabitu thronus eius
in iuſticia.

Caplm ſerciüdecimú.

ff. 4

Oñe mi rex: vtinā saperes
& intelligeres | ac nouiflima
puideres. Saperes: id eſt in
time cogitares: quid prodeſt & pdelle
tibi poterit habere amoré dei & amo
rem populi tui anglicani: & intellige
res quid nocet & nocere tibi poterit ha
bere odiu dei & odiu populi anglica
ni: ac nouiflima puideres: ſcilicet moré
tuā quando | qualiter & vbi deus nouit
ceerte ordinares te & familiā tuā ita vt
amoré dei & populi tui anglicani ha
beres | qué habere non poteris qm diu
ſeruientes tui te conſentiente capiunt
res alienas p minori qm venditor ve
lit dare. Psalmus Qui diligitis dnm
odite malu. Sed malu & iiuſtū eſt cape
res alienas dño inuito: quia pro certo
hoc non faceres de amico qué dili
gis. Et hoc eſt preceptu dei vt dili

Cxl.

gas pximū tuū licut teipm. Mathei
xxii. & Luce.x. Diliges dnm deū tuū
ex toto corde tuo ex tota anima tua:
& tota mente: & pximū tuū licut teip
fum. Scire eni te volo qd' non habes
amore populi anglicani licut bonus rex
debet habere: quia de bono rege gau
det populus in aduentu eius: & popu
lus multū defiderat aduentū boni re
gis: fed de tuo aduentu (vt communit
dicit) trifat' populus anglicanus et
hoc ppter capiones quas teruientes tu
i capiunt. Et ideo dico tib dno regi
qd' li huiusmodi capiones & depreda
tiones durent in curia tua vſq ad
mortē tuā de conſenſu tuo: tu dices
Neu heu: heu. Et quare ter heu dico
qd' dices? Primo heu qd' vnq nat
fuisti. Et quare: Quia ſemp fuit heu
vbicung in terra tuā venisti. Sed ma

ius heu erit tibi quando anima tua se
parabit a corpore & librabit diabolo.
Sed maximu heu erit tibi quando a'
ma tua portabit ad infernù: & ibi erit
in heu & cruciabit line fine. Et hoc
recto dei iudicio: quia sicut de adue
tu tuo lemp fuit heu in quocunque lo
co mora traxeras ppter extorsiones qſs
fecerunt seruientes tui te pmittente
videlicet cape res alioſ pro minori
precio qm voluerint dare. Sic anima
tua poſt morte in heu remanebit vlq
in diem iudicii & tunc redibit corp
ad aiam: & corpus anima ſimul con
demnabunt incendiis ſempiternis: vt
qui ſocii fuerunt in viciis: ſocii erunt
in penis. Vna nanq pena implicat
quos vnus amor in crimineligat.
Et ideo caue tibi. Et ppter huiusmo
di pericula non tardas tollere illud

Cxlii.

maledictus prerogatiuū: scilicet cape
re res p minori precio qm venditor
velit dare) iuxta illud Ecci. v. Ne
tardas conuerti ad dnm /& ne differas
de die in diem: subito eni veniet ira il
lius & in tempore vindicte dispdet te.

Aduerte ecia diligenter & nullo mo
do tradas obliuioni id qd' dicit Deu
teronomii xi. Propono coram te o ho
mo maledictione & benedictione: be
nedictione li obedieris preceptis dei
vri maledictione li non obedieris. Quu
ergo illud est vnù de preceptis dei
Exodi xx. Non concupiices res alterius
tuito dno. Ergo multo fortius non
debes capere per tuos famulos res alii
enas tuito dno saltem durante pace
in terra ifta licut nuc est: bндictus ds.

Si autem nolueris tollere illud maledi
citu prerogatiuū: timere poteris illud

qd' dicit in palmo. Maledicti q de
clinant a mandatis tuis. Exodi. ii. Fili
Israel ingemilcentes ppter opera eius im
polita: ascendit, clamor eor ad deum
pro operibus impolitis: & audiuit d's
gemitu eor. Et Exodi iii. Ait dnis ad
Moysen. Videns vidi afflictionē popu
li mei in egypto & clamore eius audi
ui ppter duritā eor qui prelunt: & sci
ens dolorē descendi vt liberare eū de
manibus Egyptiō. Sic erit de te nifi
tollas illud predictu maledictu pre
rogatiuī de terra tua liberabit dnis
populū anglicanū de manibus tuis
citius qm tu credis. Timere ecia po
teris de multis malis & periculis que
dicunt Deuteronomii xxviii Cogita
de predeceſſoribus tuis quid nunc
habent de omnibus bonis mundi q
habuerunt & qualiter de hoc ſeculo

Cxxiii.

receſſerunt. Si autem tuleris de terra tu
a illud maledictus prerogatiuus: & i dei
preceptis ambulaueris dabit tibi deus
pluuias temporibus ſuis & terra gig
net ſemen ſuus: & arbores replebunt po
mis. Et ſequit. Et abſus pauore habi
tabis in terra tua: & habebis pacē in
terra tua. &c vt di Leuitici xxvi. Vn
Deuteronomii. iii. Scito ergo hodi
e & cogita in corde tuo: qd dnis ipe
eſt deus in celo ſurfu & in terra deor
ſum & non ſit alius deus. Cultodi p
cepta eius atque mandata: vt bene tibi
ſit & filiis tuis poſt te: & pmaneas mul
to tempore ſuper terra qua dnis deus
tuus tibi dedit. Eccit. iii. Que tibi de
us precepit illa cogita ſemp. Ibiden
xxix. Pone cor tuu in preceptis de
& proderit tibi magis qm auru. Et
ſi ſic feceris ſecure poteris ire ad bellu

["contra hoſtes tuos. Deuteronomii xx.°\nSí exieris ad bellú contra hoſtes tuos\n& videris maioré multitudiné exerci\ntus aduerſaríi tui qăm tu habes nô ti\nmebis eos: quia dís deus tuus tecú elt.\nEt facies vnú ¶pclamare ad populú lic\nNolite metuere/nolite cedere/nec for\nmidetís hoſtes vîros: quia dís deus\nvír in medio vri elt. & pro vobis cont\na aduerfarios vîros dimicabit: vt eruat\nvos de periculo &cě. Et ſcias pro certo\nqd' ſi cuſtidias bene mandata dei ve\nnient ad te infinita bona: de quibus\ndicit Deutero".xxviii. Sí cuſtodias\nmandata dei tui: faciet te deus tuus\nexcelliorem cunctis gentibus que ver\nſant in terra: venientq[ui] sup te vniuer\nſe benedictiones hee. Benedictus tu in\nciuitate & benedictus in agro: benedí\ncius fructus terre tue fructuſq[ui] iumen"]

Cxliii.

toru tuor/& caules ouiu tuarú. Bñdca
hoirrea tua:& benedictus eris ingrediens
& egrediens. Oabit tibi dñs inimicos
tuos qui confurgunt aduerfu te corru
entes in conspectu tuo:p vná viam co
tra te venient/& per septé fugient a fa
cie tua. Emittet dñs benedictioné fu
per cibaria tua:& lup omnia opera ma
nuu tua%. Et sequit. Videbunto, om
nes terra populi qd' nomen díni in
uocatú lit lup te/& timebunt te: habu
dare te faciet omnibus bonis &c. Vn
de dne rex scire debes sédm philoso
phos sapientes & diuinitus loquentes:
qd' decet regia maiestaté obtempera
ri se legalibus institutis: non in fici
apparentia sed in facti evidentia: vt om
nes cognoscant regem timere deu ex
cellum & subiectu diuine potentie. Tuc
ení solent homines reuereri & timere

regem: quando vident eú & timere &
reuereri deú. Sí auté in apparentia o
ſtendat ſe legibus obtemperare & in
operibus ſi malefactor: quú difficile
ſit nepharia opera celari & apud po
pulú ignorari: a deo reprobabit: &
ab hominibus contemneſt: infatuabi
té eius factú: diminuét eius imperiú/
diadema glie ſue carebit honore.Et
ideo dne rex caue tibi: & puide ne
quis capiat bona alioſ contra eoſ
voluntatem: quú hoc ſit contra lega
lia inſtituta.

## Caplem quartúdecimú.

One mi rex: aduerte dili
genter qd'iam quadragin
ta annis elapsis: ſcilicet ab
illo tempore quo ille nobilis rex Ed
wardus auus tuus incepit vt illo
predicto prerogatiuo: ſcilicet capere

res alien

C xlv.

res alienas pro minori precio qăm ven
ditor voluerat dare) non fuerat tanta
pax in hac terra sicut núc & iam fuit
anno elapso preterqăm in partibus
illis in quibus tu transitu tuu facis.
Ibi eni maxime debet eſſe pax & gau
diu: ſed ibi neq eſt pax neq gaudi
ū. Nec miſ: quia dicit Isare xlviii
& lvii. Non eſt pax impiis dicit do
minus. Ezechiel xiii. Deceperunt po
pulū dicentes pax & non eſt pax. Et
ideo timendu eſt de tuo periculo iux
illud i Theſſalonicon. v. Quu eni dix
erint pax & ſecuritas tunc repentinus
eis ſupueniet interitus. Et hoc quia
populus multu grauat in aduentu
tuo quu bona eoſ capiunt contra
illoſ voluntate per miniftos tuos.
Sed ſpero per graciā dei qd pax &
gaudiu huius terre que iam fuerut

gg. 1.

anno ilto funt kalende pacis & gau
dii que erunt de cetero in aduentu
tuo. Et hoc eſt ſtatuere & ordinare ne
quis capiat de bonis alterius contra
ſuam voluntatě. Et niſi ſic feceris nun
qăm erit gaudiū in tuo aduentu: & val
de timendũ eſt qd'inſurget contra te
populus huus terre. Caue bene tibi.
Et ideo conſiliu meu eſt vt ſtatim or
dines ſine mora ſic curiā tuam vt po
pulus gaudeat de tuo aduentu: & in
receſſu tuo truſticiā habeat & dolore.
Et tunc dicet de te illud i. Eſdre.vi.
Benedictus dnis deus patru níor qui
dedit hoc in corde regis vt gloriſicaret
dnim deu in Jeruſalem: & totam terra
Anglicana: & ſic maximus honor tibi
accreſcet: & erit pax & gaudiū vbicuq,
veneris in regno tuo. Et tunc dicere
poteris illud Iſaie xxxix. Fiat pax & ve

Cxlvi.

ritas in diebus meis. Heb. xiii. 1. Pa
cé sequimini cù omnibus: line qua
nemo videbit deu. í. Petri. iii. Qui
vult vitâ diligere & videre dies bo
nos: diuertat a malo & faciat bonû/
inquirat pacê & sequat eam: quia o
culi dnis lup iustos & aures eius ad
preces eorx. Quantû ex vobis est cù
omnibus hominibus pacem habentes.
Et sic peruenire incipiet ad numerû
saluandorû.

Caplm qntûdecimû.

Dne mi rex aduerte diligé
ter & scribe in portis tuis/au
l1s /cameris/ & vbicung/ in ho
ftiis & fenestris ac singulis diebus in
corde tuo reuolue. & ad menſa lege
& nullo modo tradas obliuioni illud
ſalutiferu confiliu & diuinu ſepius re
petitù qd' dnis omnipotens confu

gg. 2.

lit per beatû Moyſen Deutero" xxxii.
Vtina ſaperes & intelligeres ac nouiſſi
ma puideres. O mira & vtilis lententia
non ſemel ſed ſepius/ die noctuq̇ repete
da. Vtina ſaperes & intelligeres ac no
uiſſima puideres. Saperes. id eſt: viam
ad celu cognosceres/ in quo ſunt diuitie
delitie & honores. Ibi ſumma ſecuritas/
felicitas ſumma/ felix libertas/ felix bea
titudo. Et intelligeres: ſcilicet viâ que
ducit ad infernú in quo eſt dolor in
tolerabilis/ fetor incomparabilis/ timor
horribilis/ horrida viſio demonú/ confu
ſio peccatorix/ desperatio omniú bonoix.
Ac nouiſſima puideres: ſcilicet morte
tuâ que ſubito veniet / & forſitan hodie
erit: (certú eſt ení qd' morieris: ſed in
certú eſt quando aut quomodo vel
vbi) certe intelligeres & teneres illâ vi
am que ducit ad celu & relinqueres il

C. xlvii.

lam viâ que ducit ad infernú. Sed
recta via ad celû eſt ſeruare manda
ta dei: & via ad infernú eſt non ſer
uare illa. Vnde inter mandata dei
(vt dicit Exodi xx. & ad Kôs. xiii.)
eſt vnú ſcilicet) non concupiſces rem
pximi tui. Ergo non debes capere res
alterius p minor precio qúm venditor
voluerit dare tibi. Qd' li feceris vel
aliquis tuos te conſentiente tunc es
in via alta ad infernú. Quú offen
deris in vno factus es omniú reus:
quia omnis virtus patit defectum
ab vno vicio. Dum eni in vno pec
cato pſleueras omia bona pdes. Eci¹
ix Qui in vno peccauerit: multa bo
na perdet. Et ideo pro ſalute anime
tue eligas tibi viâ que ducit ad celû.
ſcilicet vt nullo modo pmittas res al
terius capi contra ſuâ voluntate ſal

gg. 3

obedientia exhibeamus patribus nris
Qui patribus non oblequit: deo non
oblequit. Dicit eni dnis. Qui vos Iper-
nit me Ipernit. Qui ergo contemnit
aplos / contemnit xpm: qui contemnit
patres / contemnit xpm qui in patribus
est. Hoc dico quia hic in vobis sum
ma & sola est virtus obedientie. Si ienu
naueris diebus ac noctibus / oracioneq
feceris: si in sacco & cinere fueris: si a
liud nihil feceris nifi qdcung pre
ceptu est in lege: & tibi vilus fueris
quali sapiens: & obediens non fueris
omnes virtutes pidisti. Vna obedi-
entia plus qm omnes alie virtutes
valet. Ieiuniu vel continentia si dili
genter attenderis: supbiam tibi facit.
Supbia autem inimica est deo. Nibil
eni sic odio habet deus quomodo
supbiam. Quicung non obedit / no

Cxlix.

facit hoc de lanchitate, sed de luper
bia. Ideo non obedit: quia meliore
le credit illo cui non obedit. Simph
citer dico vobis: omnia peca odio ha
bet deus mendatiu: piuriu: furtu: la
trociniu: adulteriu: fornicatione: in q
bus li quis deprehenus fuerit in poſ
let oculos leuare: sed sic eſ haberemus
quali execrabilem. Sed quibus ſupb
eſt multo peius facit qm adulter: &
tamen loquimur cu eo. Qui forni
cator eſ poterſt aliquid dicere: vicit
me caro mea: ſuperauit me adolescě
tia: Non dico qd' ſemp facere debe
at: (ſiquidem & hoc odio habet de
us) ſed in comparatione malí dico
quicung aliud peccatú fecerit. Ver
bi gracia: ſi furtu fecerit exculari po
terſt: dicet emi ideo furtu feci quia
algebam: quia fame moriebar: quia

egrotabam. Supbus auté quid dicere
potest? Ideo supbis male est: quia excu
sationé non habent: cetera vicia eis
nocent qui ea comittunt Ceteru sup
bia plus omnibus nocet. Hoc ergo
dico ne cogitetis non esse pccm sup
biá. Nam ergo dicit aplus: ne quis
incidat in iudiciu diaboli. Vides er
go quomia qui inflat in iudiciu dia
boli incidit. Hoc ergo dico scdm qd'
scriptu est. Deus superbis relishit: hu
milibus auté dat graciá. Vt omnia
inquit pcca fugiamus maxime autem
supbiam. Dico autem vobis quid agat
qui superbit: semper libi sapiens vide
tur. Si quis ei de fratribus consiliu
dederit & dixerit ei. Frater non debe
res lic agere: non eú dignatur audi
e quia se magis sapientem putat qu
illum qui dat consiliu. Et quid di

C.I.

cit in corde ſuo. Ego mihi ſapien
tior videor: ergo non necesse habeo
conſiliuī. Non tu ſapientior es me li
cet non dicat: tamen ex eo qd' con
temnit conſiliuī fratris: in corde hoc
loquit. Ergo hoc dico qui ſupbiam
habet licet alias virtutes habeat ſi
ne cauſa habet: immo virtutes non
habet ſed magis videt habere. Qui
enī habet hoc qd' deo contrariuī eſt
quomodo potest aliquid habere qd'
deo amicuī ſit. Supbia ſi in mona
ſterio ſit: ſi ieiunamus erigim in ſup
biam: orationem ſi facimus p p[oc]c[is
& erigimur in ſuperbiam. Aliquis
ieiunat pro p[oc]c[is] ſuis: & pro pecca
tis ſuis ieiunās in ſuperbiam extolli
tur. Ideo ieiunas: ideo oras: ideo p
cepta facis vt contra deu facias.
Monachus ſi ſupbus eſt: mult me

ius ei fuerat si vxore duceret. Ego
simplíciter dico:& libera fronte dico
quia quicunque lupbus eſt melius ei
erat (& hoc ad comparationē mali di
co) vt omnia alia vicia haberet: qa
ex malis ſuis inclinaretur ad penitē
tiam & non omnes deſpiceret. Si au
tem poſt pccca ageret penitentiam:
vtiq. dei miſcodiam conſequi mereret.

Qui autem lupbus eſt omniu malo
rui habet principiu: & non agit peni
tentia eo qd' quali iuſtus lit. Prop
teria lúpbia contraria eſt deo: qa deo
non ſubdit Sic eni ſe habet quali
iuſtus. Supbus non agit penitentia
p malis & gloriat quali in bono: hoc
quare dixerim: & voliſi intelligi: &
alio: ruine nra debent eſſe exempla
Propterea venimus in monaſteriu &
libertate ſeculi pdimus vt ſeruitute

C. l.

xpi accipiamus. Oeinde ilta de fra
tribus loquor qui solent longius lede
re a monasterio: non eis debet nasci
supbia de exemplo. In cenobio vixisti
placuit tibi vt maneres in decimo mi
lario: non debes linaxim sanctorx fra
tru contemnere. Non ideo te viliorem
putes: si ad fratres veneris. In ciuita
tem si necesse haberes ires & videre mu
lieres/ si necesse habuisses in plate
res: rectis non ires/ si ad linaxim san\ctorx non vadis. O tu qui manes in
secreto: aut melior es fratribus q[ui] ma
nent in cenobis: aut peior. Si melior
es: veni & eis exemplum vite tue tribu
as. Si autem deterior es: veni vt discas
que nescis. Supbia nascit[ur] quando a
aliquis dicit se secreto sedere & fratre
non dignat[ur] videre & visitare: sed in
supbiam erigit[ur]. Hoc apterea loquor

presente sancto fratre qui hoc opere
facit: vt qd'ego loquor hunc sciatis
facere. Deniq multi sancti patres(q
veri patres funt/qui regunt animas
sanctos) quū aliquos viderint iuni
ores ire ad deferta/& ad cenobium
non venire & in lupbiā eſſe:vadunt
& vim eis faciunt & adducunt eos/no
vt noceant fed vt tollat eis lupbia.

Nec hoc ppterEA dico vt illi qui ma
nent in ſecretis & veniunt ad ceno
biu & fratres vili tant: ab his qui in
cenobus funt arguant non quali ſi
pacientes fed quali humiles. Nemo
dicat de vobis. Ecce ille qui in here
mo fedet qui non patit venit. Prop
terea venit vt lupbiā deponat: ppter/
ea venit vt te edificet non deſtruat.

Videte qualis vite ſit: viuit in de
ſerto & inde gloriā non habet que