ad te scribere. Hoc enim onere, quid
mibi commune tecum est: aut iam
urgentis: aut certe aduentantis se
necutis: et me, et te ipsius leuare
uolo. Et si te quidem id modice
ac sapienter, sicut omnia et ferre
& laturum esse certe scio. Sed mi
hicum de senectute aliquid uel
lem scribere, tu occurebas dignus
eo munere: quo uterq; nostrum
communiter uteretur. Mihiq
dem uta iocunda huius libri con
ferio fuit: ut non modo omnem
absterferit senectutis molestias
sed mollem effecerit etiam: et io
cundam senectutem. Nunquam
igitur latis laudari digne philo
sophia poterit: cui qui pateat, ut

tempus aetatis suae line molesta
posuit degere. Sed de ceteris et di
xumus multa & læpe dicemus.
Hunc librum ad te de senectute
mihilus. Omnem auem sermonem
tribuimus non thitono ut adiusto
teus ne parum esset auditorium
in fabula. Sed M. catonis seni &
auditoratem haberet oratio. ap
quem Lelium & scipionem faci
mus admirante, & is tam facile
senectutem ferat. eisq. eum respò
dentem qui se eruditius videre
tur disputare & adhuererit ipse
influis libris attribuito litteris
grecis. quarum constat eum per
 studio. & fuisse senectute. Sed
quid opus est pluta. tam enim

tempus aetatis hae line molesta
posuere degere. Sed de ceteris et di
xumus multa & læpe dicemus.
Hunc librum ad te de senectute
mihilus. Omnem auem sermo ne
tribuimus non thutono ut adhiso
teus ne parum esset auctoritatis
in fabula. Sed M. catonis seni &
auctoritatem haberet oratio. ap
quem Lelium & Scipionem faci
mus admirantel: q. is tam facile
senectutem ferat. eisq. eum relpò
dentem qui se eruditius widere
tur disputare. & adhuererit ipse
influis libris attribuito litteris
grecis. quarum constat eum per
studiosum huic senectute. Sed
quid opus est pluta. tam enim

ipplus Cato nis fermo explicabit oſ
nostram de senectute sententiam.

SCIPIO, ET. Lelius catonis.

AEP ENVME

to admitari soleo cum hoc ca
io Lelio cum ceterarum recum tua
excellentem. M. Cato perfectam q.
lapientiam: cum uel maxime q,
nunq[ui] senectutem tuam gravem
tibi per senferim: quae p[rae]cisoq. seni
bus lic odiosa est ut onus se ethna
gravus dicant sustinere. M. Cato
em haud sane Scipio et Lelii diffi
culem admitari widemini. Quib
enim nihil opis in ip[s]is ad bene be
atque, uiuendum. His omnis aetas
grauis est. Qui autem omnia bo
na se ip[s]is petunt: his nihil mal

ipplus Catonis fermo explicabit oſ
noſtram de ſenectute ſententiam.

SCIPIO, ET. Lelius catoni.

AEP ENVME

ro admirari ſoleo cum hoc Ga
io Lelio cum ceterarum rerum tua
excellentem. M. Cato perfectamq;
ſapientiam: cum uel maxime q,
nunq[ui] ſenectutem tuam grauem.
tibi perſenſerim: quae plerisq; ſeni
bus ſic odioſa eſt: ut onus ſe ethna
grauus dicant ſultinere. M. Cato
Rem haud ſane Scipio et Lel[ius] diffi
cilem admirari widemini. Quib[us]
enim nihil opis in ipſis ad bene be
ateq; uiuendum. His omnis aetas
grauis eſt. Qui autem omnia bo
na a ſe ipſis petunt: his nihil malí

potest uideri quod nature necessitas afferat. Quo ingenere est ipse miserectus: quam ut adipiscant omnes optant. eandemque acculant adepti. Tanta inest inconstantia multitudia atque perueritas obrepere eam cutius auunt, quâ puatistent. Pri mum quid coegit eos fallum putare. Qui enim cutius adolescentia senectus, quâ pueritiam adolescentia obrepit. Deinde qui minus gravis esset his senectus: si octingentesimum annuatim erent, quâ octuagesimum. Ptaeteri ta enim etas quis longa cum efflu xissent: nulla tamen consolatione permulcere posset.multam senectu tem. Quo circa si sapientiam meas admitari soletis: quae utinam di

gna opinione uta esset: nescioq; co gnomine. In hoc lumus lapientes q; naturam optimam ducem tanquam deum sequimur: eiq; paremus: a qua non uerissimum est: cum caetera partes aetatis bene descriptae: sint: extremum actum tanquam ab erti poeta esse neglectum. Sed ta men necesse fuit esse aliquod extremum: & tanquam in arborum bacchorum: frugibus imaturitate: tempeftiua: quasi utinam et caducum: quod ferendum est: molliter lapienti. Quid enim est aliquid gigantum more bellare cuz dijs: quâ nature repugnare Lelius? Atqui Cato gratissimum nobis ut et pro Scipione pollicear. fecetis: si quis

3

Iperamuf & uolumus quidem senel
fieri multo ante a te didicerimus: qb
facillime rationib in quaescentes
aetatem ferre possum CATO.

Faciam uero Lel: prefertim li utriq;
uestrum ut dicis gratum futurum
eft LELIVS. Volumus sane nifi mo
leftum eft Cato: tanquam aliquam logas
uam cum feceris: quam nobis quoq;
ingrediendum lit istuc quo perueni
iti widere quale sit. Cato. faciam
ut potero Lel. Saepe enim interfui
quaerelis equalium meorum: Pareſ
aurem cum paribus ut utar ueteri
prouerbio facile congregantur. -
Quæ Gaius Salinator. Quae spuri
albinus homineſ confulareſ nostri
fere equaleſ deplorare solebant tum

q. uoluptatib carerent ſine quib
uitam nullam putarent ab his a qb
eſſent coli ſoliti: qui mihi id wideban
tur accuſare. quod non eſſet accu
ſandum. Nam ſi id culpa ſenectu
tis accideret eadem mihi uſu eue
nirent reliquiſq omnibo maiori
bus natu: quorum ego cognouit
multorum ſenectutem ſine quere
la qui ſe e libidinum uinculis la
xatoſ eſſe non moleſte ferrent:
nec a ſuis deſpicerentur. Sed ple
runt: omnium iltiufmodi quere
larum in moribculpa eſt non in
ætate. Moderati enim nec difficiles
nec inhumani ſenes toſletabiles
ſenectutem agunt. Importunitas
autem et inhumanitas omni aetati

tum quod ſper- ne
rentur.

molestissima est LELIVS Et ut dicis Cato Sed fortasse quid dixetut propter opes & copias & dignitatem tuam tollerabilem tibi senectutem uideri id autem non posse multis contingere CATO

Et istud quidem Lelі aliquid S2, nequaquam inisto sunt omnia, ut themistocles fertur: seriphio cuidam in iurgio respondisse, cui ille dixisset non eum sua. Sed pa triæ gloria splendorem affectum esse. Nec hercle inquit sì ego seraphius ignobilis, nec tu sì atheniensis essës, clarus unquam fuisset: quod eodem modo de senectute dici potest. Nec enim in summa inopia levis esse senes

tus potest nec lapienti nec inlipi
enti quidem etiam in summa copia
non gravis. Aptissima omnino
sunt o scipio & Lelі arma senectu
tis, artes, exercitationes, utirtuti
quae in omni aetate bene culte cu
diu multum: wixeris, mitificol
efferunt fructus: non solum quia
nunquam, deferunt, nec extremo qde
tempore aetatis: quid quid quidem ma
ximuz est: uerum etiam quia cor
scientia beneacte uitæ: multorium,
benefactus, recordatio iocundus,
ma est. Ego Quintum maximus
 Fabius
reuerens,
eum qui tarentum recepit, sen
adolescens ita dulexi ut equalem,
Erat enim, in illo uiro comitate
condita gravitas: nec senectus mo

res mutaverat. ἔγειν colere ceπi
non admodum grandem natu. led
tamen iam aetate prouestum. Ano
enim post consilu primum fuerat.
FABRICAT
q[ui] ego natus lum: cumq[ui] eo quarto
consule adolescentulus miles ad ca
puam profectus lum. quintoq[ui] ano
post adui tarentus questor. Deinde
aedilis quadrennio: post factus liu
pretor. Quem magistratum gesli co
suiib[us] Tuditano & cethego. Tum q[ui]
ille admodum senex suasor legis ſin
thue de donis & munerib[us] fuit. Hic
etiam bella gerebat ut adolescens
cum iam plane grandis effet et ha
mbalem iuueniliter exultantem
patientia ſua mollibat: de quo p[ro]
clare familiaril noſter Ennius ait.

Vnus homo nobis cunctando reſtituit
tem. Non ponebat enim rumores an
ſalutem. Ego magis magiſq[ui] uiri
nunc gloria claret. Tarentum uō
qua uigulantia quo consilio recep
tum quidem me audiente ſalinato
ti qui amisſo oppido fugerat in ar
cem glorianti atq[ui] dicenti Mea
opera. Q. Tarentum recepisti certe
inquit videns. Nam ni tu amisſes
ego nunc recepſſem. Nec uero in
armis q[ui] in toga preſtantior qui co
ſul iterum Sputio cornelio collega
quiſcentе. Q. Flaminio tribuno
plebis quoad potuit reſtitu agруz
picenum gallicumq[ui] uiritim con
tra ſenatus autoritatez diuidenti
augurq[ui] cum effet auſus eſt dicere

optimus auſpiciijſ ea geri. quae pro
rei p. ſalute gererentur: quae co
tra tê p. ſerreſtur contra auſpi
cia ſerri. Multa in eo uiro præcla
ta cognouit. Sed nihil eſt admira
bilius: q[ui] quomodo ille morem
M. filij ſui tulit, clari uiri &
conſularis. Et in manib, lauda
tio: quam cum legimus: quem phi
loſophum non contemnumus. Nec
uero ille in luce modo: neq, in
oculif ciuium magnus: ſed intus
domiq; preſtantior. Quis ſermo-
quae precepit quanta antiquita
tus notitia: ſcientia iuris augurijs.
Multæ etiam in homine romano
littere omnia memoriter tenebat
Non ſolum domelſtica: ſed etiam

externa bella. Cum ſermone ita
cupide fruebat tunc qualiſ iam di
uinarez, id q[ui] euenit, illo extinſto
fore unde diſcerem neminem.
Quorum igitur h[ae]c tam multa de
Q. Maximo: quia profecto neſas e[em]
uidetis dictu, miſeram fuisse talez
ſenectutem. Nec tamen omnes
poſſunt eſſe ſcipionel aut maxi
mi urbiu[m] expugnatores: ut pede
ſtres naualeſ ue pugn[as] ut bella
a ſe gelta, ut triumphos recorden
tur. Et etiam quiete, ut pure-
atq[ue] eleganter adq[ue] ætatis placida
ac lenis ſenectus, Qualem accepi
mus Platonis: qui uno & octoge
ſimo anno ſcribens, moriuiſ eſt.
Qualem ſoceratis qui eum librum

qui paneticul inſcribitur quarto & nonageſimo anno ſcripſſe dicitur uixitq; decennium poſtea cujus magiſter Leontius gorgias. C. VI. compleuit annoſ: neq; unq in luo ſtudio atq; opere ceſſavit; qui cum ex eo quereretur cur tandiu uellet eſſe in uita. Nihil inquit habeo q; accuſem ſenectutem: præclarum reſponſum & docto homine dignus. Sua enim uitia inſipientes & ſuas culpam in ſenectutez conferunt. Qd non is faciebat cujus modo mentionem feci Ennius. Sicut fortis equus ſpacio qui ſepe ſupre mo: uicit olympia: nunc ſenio co ſedtus quiſcut equi fortis et uido tis ſenectuti comparat ſuam. Que

A

quidem probe meminiffe poterſis. Anno N. uno & uigelimo poſt mor tem eiuſ hi ſenſuleſ: T. flaminius & M. adſilius ſacti ſunt. Ille aute Scipione & philo iterum ſenſubuſ mortuus eſt. Cum ego quinq; & ſexaginta annoſ natus legem ua conſiam magna uoce et in magni Latetibus ſuaſſſem. anno ſeptuaginta natus (tot enim uixit Ennius ita ferebat duo quae maxima putant onera: paupertatem & ſenectutem ut eis pene delectari uideretur. Et enim cum complector animo quat tuor reperio cauſas cur ſenectus miſera uideatur. Vnam q; a. uoet a rebus gerendis: alteram q; corp faciat inſirmius: tertiam q; priuet

omnibus fere uoluptatibus. Quâ
tam q. haud procul abit a morte.
Earum si placet caufarum quâta
q. iusta lit una quaeq. uideam?

Responsio Catonis primae obioc
tioni Senectutis

ARE BVS. GERÊ

dis Senectus abstrahit. Qui
bus an his quæ in iuuentute ge
vuntur & uirib. Nullae ne iei
tur rei funt Seniles: quae uel non
i firmis corporib animo tamen
administrentur. Nihil ergo age
bat. Q. maximus nihil. L. paul'
pater tuus. Scipio locet: optimi ui
ti filij mei. Cæteri Senes. fabritij
curij: corucani cum rem p. consi
ho: autoritate defendebant nihil

agebant. Ad appij claudij Senectu
tem accedebat etiam ut cæcuf esset.

Tamen is cum sententia Senatus in
clinaret: ad pacem cum pyrro fœ
dusq. faciendum non dubitavit
dicere quae uerib. Ennius profe
cutuf est. Quo mentes uobis reæte
quae fitare solebant. Ante hac demet.

flexere se ruina ceteraq. gravus
lume. Notum enim uobis carmen
eſt & tamen ipſius appij extat oto
atq. hanc ille egit ſeptimo & deci
mo anno post alterum conſulat uz
cum inter duos conſulatus anni
decem interfuſſent. cenſorq. ante
conſulatum ſupremiem ſuſſet.

Ex quo intelligitur pytri bello grā
dem ſane ſuisse & tamen ſic a pa

tribus accepimus. Nihil igitur aliorunt: qui in te gerenda uerlari se nectutem negant. Timideque sunt ut li qui gubernatorem in navigando nihil agere dicant. Cum alij malos scandant, alij perforol cursent. Alij sentinam exhauriant. Ille autem clauum tenens quietus sedebat in puppi non faciat ea quæ iuuenet. At vero multo maiora & meliora non uirib aut velocitati aut celerita tubi corporum res magnæ gerunt. Sed consilio auctoritate sententia quibus non modo non orbari lì augeri etiam senectus solet. Nisi ego forte uobis, qui & miles, & tribunus & legati et conful utaturum solum in uario genere bellorum cestare nunc

uideor, cum bella non gero. At Sena
tui quae sunt gerenda precribo et
cartagini male iam diu cogitanti.
bellum inferatur multo tempore an
te denuntio de qua uereri non ante
delinam quidem excitam et scio cogno
uero. Quam palmam utinam diji
mortales Scipio tibi referuent ut
tui am relikcias persequeris. Cui
a morte hic tertius et trigesimus
annus est. Sed memoriam illius
uiri excipient omnes anni consc
quentem anno uno ante me censore
mortuus est. Nouem annis polt me
um consulatum cum semel consul
uterum me consule creatus esset.
Num igitur li ad centesimum an
num uixcisset. Senectutis suae peni

Neque enim excursionem nec
saltu: nec minus haestis aut comi
nui gladijſ uteretur. sed ratione
consilio: & ſententia ſumma quæ
nili eſſet in ſenibo: non ſummus
consilium maiores nostri appellat
ſent ſenatum: apud Lacedemoni
of: if quidem qui ampliſſimum ma
giſtratum gerunt ut ſunt. ſic etiam
nominantur ſenel: 5, ſi legere aut
audire uoletis externa maximas
res p. ab adolescentib[us] labefactatal
a ſenibo ſuſentatas et restitutas
reperietis. Cedo qui tem p. tantā
amiliſtis tam cito: ſic enim per
cunctantur: ut eſt in ennij poſte
ludo. Responderentur & alia: et
hoc in primis proueniebant oratores

nouſtulti adolescenti. Temeri
tas eſt widelicet florentis aetatis
prudentia ſenecocris LELIVS.

**A**t memoria minuitur CATO. Credo
nili eam exerceas: aut etiam ſiſis
natura tardior. Temiſtoſeſ omni
um cívium nomina perceperat: nū
igitur cenſetis eum cum in aetate
proceſſet, qui arſiſi de ſeſset. Ly
ſimachum ſalutare ſolitum: Eqd'
nonmodo eos noui qui ſunt: ſed
eorum patres & auſi et proauol.
nec ſepulchra legens uereor qd
aiunt memoriam perdam. HIs.N.
ipſis in legendis in memoriam
redeo moratuo. Nec uero quęq
ſenem audiui oblitum quo loco
theſaurum obtruſſet. Omnia q

curant meminerunt. Vadimonia
constituta qui libi cuiq. ipsi dehe
ant. Quid iuris consulti? Quid pon
tifices quid augurel? quid philo
sophi senes - q[ui] multa meminerunt.
Manent ingenia senilib. modo per
maneat studium & industria. Neq.
ea solum in claris et honoratis iuris
sed in uita etiam privata & quieta.
Sophocles ad summam senectutez
tragedias fecit: propter q[ui] studiis
cum rem negligere familiarem in
deret a filijs in iudicium uocatus
est ut quemadmodum nostro mo
te male rem gerentib[us] patribus
bona interdici solent: lic illum q[ui]
desipientem a re familiari remo
uerent iudices. Tum senes dicitur

eam fabulam: quam in manibus
habebat et proxime scripserat. Et dip
pum coloneum recitasse iudicibus
quaesifeq. an illud carmen desipi
entis iuderetur. Quo recitato sen
tentis iudicium est liberatui. Num
igitur hunc num hecium Symo
nidem terficorem num quosante
dixi Socratem: gorgiam: num ho
merum. num philosophorum pri
cipes pythagoram democritum.
num platonem: non xenoiatem
num poitea genonem: cleantem.
aut eum quem uos etiam uiditis
Rom. diogenem Stoicem: coegit
in studijs suis obmutescere senectus.
An in omnibus his studiorum agi
tatio uite aequalis fuit. Age ut

ilta divina studia omittamus: postu
nominare exagro fabino tufficoſ
romanof uicinof & familiare me
of quib[ō] abſentib[ō] nuncquam fere
ulla in agro maiora opera fiunt.
Non inferendis: non in perſipien
diſ: non in condendis, ſcudibus
rebat, non diuunt quanquam in aliſ
hoc minus mi
tum ſit. Nemo eſt enim tam ſe
nex: qui ſe annum non putet ui
uere posſe: ſed idem ſ laborant in
h[abat]is quae ſciunt miſul ad ſe omno
pertinere. Serunt arboreſ quaeal
teri ſeculo profunt ut ait ſtatiuſ
noſter in ſonphebis. Nec uero du
butat agricola, quamuſ ſit ſenex
querenti cui ſerat ſeſpondere dijs
s[eruō] immortaliſ qui me non modo ac

cipeſe haec quae ſero, maiorib[ō] uolue
runt: ſed etiam poſteris proſſeſe.
Melius Cecilius de ſene alteri ſae
culo profſpiciente q[ō]uod idem
LELIVS Cdepol ſenectus ſimi
hil quicq[ō] alud uicij apportſe te
cum unum id ſatis eſt, q[ō] diu q[ō]s
uiuendo multa quae non uult
uیدet CATO Etiam multa for
taſſe quae uult. Atq[ō] in ea quidē
quae non uult ſepe adolescentia
incurrit. Illud uero idem Cecili
uiciorius Lelius. Tum equidem
in ſenecta hoc deputo miſerim[ō]
ſentire ea aetate ſe odioſum alte
ri CATO Hoc iocundum poti
q[ō] odioſum. Vt enim adolescentib[ō]
bona indole preſlitis ſapientes

fenes delectantur: Lemorq; est eorx
senectus: qui amenture coluntur
et diliguntur: sic adolescentes seni
præceptus gaudent: quib[us] ad iusti
tum studia ducuntur. Nec minul
intelligo me uob[us] qu[us] mibi eſſe io
cundol. Sed uidetis ut senectus no
debilis: ſine arte
modo languida atq[us] inberts non ſit
uerum etiam ſit operola, et ſemper
ordinant
agens aliquid & moſens tale uide
licet quale cuiuſq[ae] ſtudium inſupe
minentur. ſi
viore uita ſiut. Quid: quid etiam adi
ſeunt aliquid: ut Solonem uerſub
gloriantem uid[us] mus: qui ſe quoti
die aliquid adſcentem fieri dicit
ſenem: ut ego feci: qui græcaſ lute
ras ſenex didici. Quas quidem ſic
auide arripui quali diuturnam ſitim

nemore
excellere cupiens: ut ea ipſa exépla
mibi nota eſſent: quib[us] me nunc uti
exemplis uidetis. Quod cum feciſſe
Socratem in ſidib[us] audirez. Vellem
equidez, etiam illud. Difſebant etiam
ſidib[us] antiqui ſed in litteris certe
elaboravi. Primum argumentu
ſci. et. Le. q[ui] ſenectus corpul[us] ſa

cit infirmum

NEMORE
DE QVE
NEMORE
NVNC
QVI

dem uires deſidereto adolescentis
Is enim erat locus alter de uicifl ſeneſ
tutis: non plus[que] adolescentis, quod eſt
contra naturam tauri uires aut ele
phantis deſideretabam. Quod eſt eode
cet uti, et quicquid agas agere pro
urib[us]. Quae enim uox potest eſſe
contemptior: q[ui] milonis crotoniate

homini naturi
Littera inſi[n]ui:

HISTIARVM
HISTORIÆ

qui cum iam senex esset, athletaſq; se exercentel in curriculo wideret, alspeuſſe lacertof ſuol dicitur: illa chrymansq; dixiſſe. At hi iam qde mortui ſunt: non uero tam iſt i[que] tu iſpe nugator. Neq; enim ex te nunquam es nobilitatus: ſed ex laterib; & lacertis tuſ. Nihil ſex tus demibus tale: nihil multis annis ante. T. corucanus: nihil modo p. craslius: a quib[um] iura ciui bus praeſcribebantur. Quorum uſq; ad extremum ſpiritu[m] est proueta prudentia LAELIVS. Orator metuo ne languelcat senec, cute. Eſt enim munis eius non ſolum ingenij: ſed laterum et iaz, et iutrum CATO. Ommino ca

nonum illud in uoce ſplendefcut etiam nefcio quo pacto in ſenectu te quod equidez ad huc non a miſi: & uidetis annol meol. Sed tamen eſt decorus ſenis ſermo quietus & remiſſus. ſacitij; perſe pe ipa ſibi audientiam deſerti ſe niſ conta & mutis oratio. Quam ſi iſpe exequi nequeaſ poſſis: tam Scipioni precipere & telio. Quid eſt enim iocundiui ſenectute ſki pata ſtudiſi iuuentuiſ: An ne has quidem uires reſinquimus ſenectuti: ut adolescentes doceat inſtituat: ad omne officiij mu[nus inſtituat. Quo quidem ope quid poterſ eſſe praeclariuſ: Mihi uero & Gneus: et publiuſ Scipio

nec & auı tui duo. L. Aemilius.
& P. affricanus comitatu nobiliu
innenum fortunati widebantur.
Nec ulti bonarum artium magiftri
non boni putandi quis conſenue
vint uireſ atq. deſecerint: & ſi ſta
deſectio urium adolescens ſui
ciſ efficitur ſæpius ſenectutis.
Libidinoſa enim & intemperans
adolescentia effetum corpus tra
dit ſenectuti. Cytus quidem apd
Xenofonte, eo ſermone quem mo
viens habuit cum admodum ſenex
effet: negat ſe unquam ſenſiſſe ſe
nectutem imbecilliorem factam
adolescentia ſuiſſet. Ego. L. qd
metellum memini puer: qui cu
quadriennio poſt alterum conſu

B

latum pontifex maximus factus
effet. xxx. & duol annoſ ei ſacerdo
cio præſuit. Ita boniſ eſſe uiribus
extremo tempore aetatiſ ut adole
ſcentiam non requiret et. Nihil ne
ceſſe eſt de me ipso dicere: quanq
eſt id quidem ſenile: aetatiq. nüe
conceditur. Videtil ne ut apud ho
merum nes tor de uirtutibus ſuis
praedicet. Tertiam enim iam aeta
tem hominum uivebat: nec et at ei
uerendum ne uera praedicans de
ſe nimis wideretur aut in ſolens.
aut loquax. Et enim ut ait home
tus: ex eius lingua me ſe dulcior
fluebat oratio: quam ad ſua ſita
tem nulli egebat corporum uiri
bus. Et tamen dux ulegricæ

nunquam optat ut aliaci limi
les habeat. X. at. VI. Nestoris.
Qd' li libi accideret non dubitat
quin breui lit peritura troia.
Sed redeo ad me. Quartum ago
annum: et octogesimum: uelle,
equidem ipse posse gloriari: qd'
cyrus: sed tamen queo hoc dicere
non quidem in his uirib: esse/
quib: aut bello miles punico: aut
questor eodem bello: aut concul
in hyspania fuerim: aut quadri
ennio poft cum tribunus mili
tans depugnaui apud thermo
philas. M. ad libio glabrione co
sule. Sed tamen ut uos widetis
non plane me eneruaui: non
affixit senectus: non curia res

meas defiderat: non rostra: non
amici: non clientel: non hoſpites
nec unquam certe lum alſenlus
ueteri illi: laudatoq: prouertbio:
qd' monet mature fieri ſenem
li diu uelis ſenex: eſſe. Cgo uero
me diutinuſ minuſ ſenem eſſe uel
lem: q[ui]eſſe ſenem ante q[ui]e ſuifſlem.
Itaq: nemo adhuc convenire me
uoluit: quin fuerim occupatus
At minuſ habeo uirium q[ui]e uelſiz
utriuſq: Nec uof quidem. T. p[ro]
tij centurionis uireſ habetis. nu
id citco eſt: ille preſtantior uob:
Modetatio uero uirium aſſit et
tamen quantum quiſq; potest
nitatur: ne ille quidem magno
defiderio tenebitur uirium: oly

pia per stadium ingreſſus eſſe milo
dicitur: cum humeris ſultineret
bouemuiuum. Verum igitur has
corporis uirel an pythagore tubi
malis uirel ingenij dari. Denique
iſto bono utere dum aſſit: cumab
ſit ne requiras: nuli forte adole
ſcentes pueritiam paululum aeta
te progreſſi adolescentiam debent
requirere. Curlus eſt certus aeta
tis & una uia naturae: eaq; ſimplex
ſuaq; cuiq; parti aetatis tempeſti
ua eſt data. Vt enim infirmitat
eſt puerorum: & ferocitas iuue
num: & gravitas iam conſtantis
aetatis: ſic ſenectutis maturitas
naturale quoddam habet: quod ſuo
tempore percipi debeat. Audire

tearbitror Scipio, holpes tuus habi tus, Maſſiniffa quid faciat hodie. X. C. annoſ natus, cum ingreſſus ut pedibó ſit in equum non omnino ascendere, cum autem equo non ex eequo ascendere nullo imbre: nullo frigore adduci: ut capite operto ſit: ſummam in eocorporis eſſe ſiccitatem. Itaq; omnia exeqv. regis officia & munera. Potestigi tur exerſcitatio & temperantia et ſenectuti conferuare aliquid pri ſtini roboris. Non ſunt in ſenectu te uires: non poſtulantur quidem a ſenectute uires. Cugo & legibus ſcriptis: & institutis uacat aetas nostra munerib: bis quae poſt line uirib; ſultineri. Itaq; non

modo quod non possum: sed
ne quantum possum quidez
cogimur. Multi ita sunt imbe
cules senes: ut nullum officius
aut nullum omnino uide mi
nus exequi possint. At id quide
non proprium senectutis uiti
um est: sed commune valutati
nis. Quid fuit imbecillis. P. affi
cani filiis: is qui te adoptavit.
Quid tenui aut nullam potiis uali
tudine. Quod ni ita fuisset alte
tum ille lumen extitisset citoa
tis. Ad paternam enim magni
tudinem animi doctrina uberi
or accesseat. Quid mirum igitur
in senio, si infirmi sunt aliquam
do cum id quidem ne adolescen

tes effugere possint. Resilien
dum Lelі & Scipio est senectu
ti: eiusq; uicia diligentia compe
sanda sunt. Pugnandum est tа
quam contra morbum, sic con
tta senectutez: habenda est to
ualitudinis: utendum exerci
tationib, modicis, tantum cibi
& potationis adhibendum: ut
reficiantur uiret non opprima
tur. Neq. uero corpori solum
subueniendum est: sed menti
atq. animo multo magis. Nam
huic quoq; nisi tanquam lumi
ni oleum instilles: extingunt
senectute uiret et corpora quæ
exercitationem defatigarene i
grauescunt. Animi autem se ex

ercutatione levantur. Nam quos
aut Cecilius comicus Stultos Senes
hos significat credulos: obliuiolos
diffolutos: quae uita non sunt se
nectutis: sed inectis ignauque solum
niculoſeq; Senectutis: ut petulan
tia utvido magis est adolescere
tium: q[ui] Senem nec tamen omni
um adolescentium: sed non pro
borum: sic ilfa Senilis inſcitia: q[
debitio appellari solet: Senem
Levium est non omnium. Quattu
or robustus filios & quinque fili
af: tantam domum: tantaf clien
telas appiuſs regebat & cecuſ et
ſenex. Intentum enim animuz
tang: arcum habebant nec langue
ſcens succumbebat Senectuti. Te

nebatenim non modo autoritate
fed etiam imperium in ſuol: metu
ebant ſerui: reuerebantur liberi.
carum omnes habebant. Vtuebat
in illa domo & mol & disciplina.
Ita enim Senectus honesta est: ſi
ſe ipam defendit: ſi us ſuum re
tinet: ſi nemini mancipata est:
ſi uſq; ad ultimum ſpiritu[m] do
minatur in ſuos. Vt enim adole
ſcentem: in quo est ſenile aligd.
ſic ſenem in quo est adolescen
tis aliquid probo. Quod qui ſe
quitur corpore ſenex poterit,
animo nunq[ui] erit. Septimus in
liber originum est in manibo
omnia antiquatis monimeta
colligo caufat: illuftrium quaſc[ui]q;

defendi nunc q̃ui maxime confi
cio ratione: ius augurum: po
tificum ciuile tracto: multum
etiam grecis litteris utor: Py
thagoreorumq; more exercen
dæ memorie gratia: quod quoq;
die dixerim: auditorum: egeri
commemoro uelperi. Hæc it
exercitationes ingenij: haec
lunt curricula mentis: In his
defudans atq; elaborans corpo
ris uirel non magnopere deli
dero: adlum amicis: uenio in
lenatum frequens: ultroq; affe
to rei multum & diu cogitataf
ealq; tueor animi non corporti
uiribj. Quali li exequi nequib[er]
tamen me lectulus meus oblect

taret: ea ipa cogitantem: quae
iam agere non posse: sed ut
posse facit antedea uita mea.
Semper enim in his studijs: labo
tibus; uiuenti non intelligit
quando obrepat senectus. Ita
senim line senfa aetal senescut
nec subito frangitur: sed diutur
nitate extinguitur. Tertia iitu
peratio senectuti: eo: q; priuet
omnib[us] fere voluptatibus.

SEQVITVR.

tertia iituperatio senectu
tis: q, eam dicant carere uolupta
tib. O præclarum munus ae
tatis: li quidem id auferat nob
id quod est in adolescentia iitio
littimum. Accipite enim adole

scentes optimi ueterem ovatores, architæ tarentini magni in primis & præclari uiri: quæ mibi tradita est: cum effectum adolescens Tarenti cum Q. Maximo Nullam capitaliorem pessent: quod luptatem corporis hominib[us] esse diceb[at] a natura datam. Cuius uo luptat[is] alioLibidine temere & effrenat[es] ad potiendum incitarentur. Hinc patris prodитores: hinc recum, pu. euerʃiones hinc cum hortu[m] clandestina colo[quia] nasci dicebat: nullum de niq; scebus nullu[m] malum facinus esse: ad quod suscipiendum non libido uoluptat[is] impelleret. Stupra uero & adulteria et omne ta

le flagitium nullius alij ullecb[ris] incitati nisi uoluptat[is]. Cumq[ui] ho mini ſiue natura ſiue quiuſ deuſ nihil mente prætabiliuſ dediſ; huic diuino muneri ac dono nihil esse tam inimicu[m] quod luptatez. Neq[ui] enim libidine dominante temperantiae locum esse: neq[ui] oio in uoluptat[is] regno virtutem posse consiſtere. Quodq[ui] hoc quomag[is] intelligi posset ſingere animo iubebat: tanta incitatum aliquem uoluptate corporis: quanta percipi posset maxima; nemini cenſebat ſo re dubium: quin tan diu dum ita gauderet: nihil agitare mente: niſ ratione: nihil cogitatione exequi posset. Quo circa nihil esse tam

22

detestabile: tamquam, pecciferum: quod uoluptatem: Si quidem ea cum maior effet atque longinquior: et animi lumen extinguueret. Hec C. pontio famnite patre eius a quo caudino prelio. Sp. postumi T. ueturius consulet superati. Et locutum Archutam nearcus taretinus holpes noster: qui in ami citia populi Romani permanere rat se a maioribus natu accepille dicebat. Cum quidem ei fermo ni interfuisset Plato athenien lis: quem tarentum uenisse. L. Emilio: ac Claudio consulibo reperto. Quoque haec ut intelli geretis: si uoluptatem aspernari tatione & sapientia non possem?

magnam habendam senecturi gratiam: quae efficeret ut id non li beret. quod non oporteret. Impe dit enim consilium uoluptas tibi inimica ac mentis ut ita dicam: stringit oculos: nec habet ulluz cum uirtute commettium. Inui tus feci: ut fortissimi uiri. T. flaminium: e Senatu eiecerem. V. annis post quod consul fuisset. Sed notam dam putau i libidinem. Ille eni cum consul effet in gallia: exhor tatus in convivio a corto est: ut feci ferret aliquem illo, qui in vinculis essent damnati. rei sententia capitali. Hic T. frere fuo, tunc censores: qui proximus.

ante me fuerat elapſus eſt. mibi
uero & flacco ne unquam proba
vi potuit tam flagitioſa: & tam per
dita libido: quae cum probro pri
uato: & perdito coniingeret impe
riri decus; ſepe audiui: ea a maiori
buf natu: qui ſe porro puerſoſa ſe
mbus auſſe dicebant: mirari ſoli
tum. C. fabricium. Quod cum apſ
Regem pyrrum legatus eſſet et
e telliſo cinea auſſuſſet eſſe quē
damathemis: qui ſe ſapientem pro
ſiteretur: eumq; dicere omnia que
faceremus ad uoluptatem eſſe vefe
renda. Quod ex eo auſientef. M.
curium. T. corruncanum optare
ſolito: ut id ſamnitib iſiq; pyrro
perſuaderetur: quo facilius uinci

C

poſſent. cum ſe uoluptatib[us] deuſſet.
Vixerat. M. curius cum. P. decio qn
quennio ante eum conſulem: qui
ſe pro romano. P. quarto conſulari
deuouerat. Notat eundem ſabri
cius: notat Corruncanus: qui tuz
ex ſua uita: tum ex eius quem di
co. P. decij facto judicabant eſſe
profecto aliquid natura pulchru
atq; præclarum quod ſua ſponte
peteretur: quodq; ſpreta & contep
ta uoluptate optimus quiſq; ſeque
retur. Quorum igitur tam mul
ta de uoluptate: quia non modo
uituperatio ulla: ſed etiam ſuma
laus ſenectutis eſt: q; ea uolupta
tes nullas magnopere deſiderat
caret epulis: exخرctiſq; menſis

24

et frequentibus poculibus. Caret et
ui blentia & cruditate & infonnia
Sed ali质dandum est uoluptati: quoniam eius blanditijs non
facile oblitusimus. Divinus enim
Plato estam maloy appellat uo
luptatem. &c. ea nunc; homines
capiantur ut hamo pisces: quæq
immoderatifs epulis caret senectus
moderat tamen convivis ac pota-
tionibus, delectari potest. G. duel
lium. M. filium: qui poenol claus
se primus deuicerat redeuntem
a coena sepe senem uidebam puer
delectabatur cito funali & tibi
cine: quae libi nullo exemplo pri
uatus lumperat: tantum licentie
gloria dabat. Sed quid ego alios

ad me ipsum iam teuertat. primis
habui semper sodalicia. sodalitate
autem me quætore constitutus
sacris idee magnæ matris accep
tis. Epulabar igitur cum sodali
bus modice omnino. sed erat qdæ
feruor ætatis: qua progrediente
omnia sunt mitiora in diest. neq.
enim ipso conviviorum delecta-
tionem uplius: uoluptatibus corpo
tibus: magis qætu amicorum in ser
monibus metiebar. Bene enim ma
iores accubationem epularem a
micoz: qui wits coniunctiones,
haberet: convivium nominauer-
temuis qæ greci. qui hoc tunc co
potationem tunc concoationem
uocant: ut quod in eo genere mi

nimum eſt: id maxime probare ui
deantur. Ego uero propter ſermo
nis delectationem: tempelitiuiſ co
uiujſ delector: nec cum æqualib
ſolum: qui pauci iam admodum re-
ſtant. ſed cum ueſtra etiam aetate-
atq: uobideum: habeoq. ſenectuti
magnam gratiam: que mihi ſer-
moniis auidentatem auxit: potentijs
& cubi ſultulit. Q[ui] ſi q[uidem] etiam
iſta delectant: ne omnino videar
bellum indixiſſe uoluptati: cuius
fortaſſe quidam modus naturaliſ
eſt: non intelligo in iſtis quidem
uoluptatib[us] ip[s]is carere ſenectu
tem ſenſu. Me uero & magiſte
via delectant a maiorib[us] institu
ta: ut iſ ſermo: qui more maiot

a lummo magiſtro adhibetur in
poculis. Et pocula ſi[que] in ſimpholio
proſto Xenophontis eſt: minuta
atq: torantia etiam refrigetatio
in aëſtate: et uiciffim: aut ſol aut
ignis hibernus. Quae quidem in
ſabinis etiam perſequi ſoleo: conui
uiumq: uicinonq: quotidie compleo
quod ad multam noctem q[ui] maxi
me poſſumus producimus uario ſer-
mone. At non eſt uoluptatum ta
ta tutillatio in ſenib[us] credo: ſed nec
defidetatio quidem. Nihil autem
eſt moſtum quod non defideret.
Bene Sophocles cum eſt eo quidam
iam quidem affecto aetate quere
ret uteretur: ne rebo uenereis. Dy
meliora inquit. Libenter enim.

istinc: sicut a domino agresti,
aut furioſo profugi. Cupidiluo
verum talium odioſum fortaſ-
ſe & moleſtum eſt carere. Sana
tis uero: & expletis iocundi-
eſt carere. q[ui] frui: quanquam
non is caret qui non deſiderat
Ergo haec non deſiderare dico
eſſe iocundiul: q[ui] ſi istiſ uolupta
tib[us] quoq[us] bona aetas fruitur,
libentius primum parvulis re-
bus fruitur: ut diximus. Dein
his quib[us] ſenectus etiam ſi non
habunde potitur non omnino
caret: ut turpione ambivio ma-
gis delectatur: qui in prima ca
uea ſpectat: delectatur tamen et
qui in ultima: ſic adolescensia

uoluptateſ prope intuentiſ magis
fortasse Lætatur: ſed delectat
etiam ſenectus procul eal[ibus]
tantum quantum lat est. At[ur]
la quanti ſunt quae delectant.
tanq[ui] emeritis ſupendisy libidi
nis: ambitionis contentionum
imimicitia[que] cupiditatum omni[us]
ſecum eſſe: ſecumq[ui] ut dicitur,
uire. Si uero habet aliquid
tanquam pabulum ſtudij atque
doctrinæ: nihil eſt ocioſa ſeneſ
tute iocundius. Mori uidebam
in ſtudio demetiendi coeli & tere.
Gallum familiarem patris tu[am]
Scipio: quotiens illum lux noctu
aliquid describere ingreſſum: quo
tiens nox oppreſſit cum mane in

cepiſſet. ὅ delectabat eum delectationeſ ſolis et lunæ multo ante praedicere nobil. Quid in leuio vbi ſtudiſſe: ſed tamen acutis: ὅ gaudebat bello ſuo punico Enniće trucuſento Plautus: ὅ PSEYDVL O. — Vidietiam senem Luuum: qui cum ſex anīſ ante ὅ eſſem natuſ ſabulam do cuſſet Cæthegeo Tucutanoq; co ſulib[que] uſq; ad adolescentiam mea proceſſit ætate. Quid de P. Craſi Pontificis et cuuilis iuriſtudio loquar. Aut de huus. P. Scipio nis: qui bis paucis dieb[que] pontificibus maximus factus eſt: atq; eos ós quos iam commemoravi bis ſtu diſſ flagrantes ſenes uidimus. M.

uero cæthegum: quem recte ſuade medulla dixit Enniuſ: quanto ſtu dio exerceri etiam in diſcendo uide bamus etiam ſenem. Quae ſunt igi tur epularum aut Iudow: aut ſcor torum uoluptateſ cum bis uolupta tubi comparandæ. Atq; haec ſtudia doctrinæ ſunt: quae quidem pruètubii & bene inſtitutis pariter cum aetate crescent: ut honefum illud Solonis eſt: quod uerſiculo quodaz ait ut dixi ante ſenescere ſe in diſ multa adiſcentem: qua uoluptate anīmi nulla certe poſſet eſſe maior. Venio nunc ad uoluptateſ agricola rum: quib[que] ego incredibiliter delector quae non ulla impediuntur ſe neſtute: et mibi ad ſapientis uitas

proxime uidentur accedere. Ha
bent enim rationem cum terra
quae nunquam recusat imperii
nec unquam sine usura redditque
accepit. Sed alias minore pleru
q; maiore cum feruore. Quanquam
modo fructus quidem: sed et
ipfius terre uis ac natura me de
lectat. Quae cum in gremio mol-
lito ac sublato (parsum semen ex
cepit: primum id occatum pro
cohiberet: ex quo occatio quae hoc ef-
ficit nominata est. Deinde tepe-
factum hoc uapore & compreſſus
ſulco diffundit: & elicit herbесе
tem ex eo uiridutatem. Quae mixa
fibris flirpium ſenſim adolescit: cul
moq; recta geniculato uaginis iam

quali pubescenl includitur: ex qbo
cum emerſerit fundit frugem ſpi-
cae ordine ſtructam: & contra a
uium minorum morſus munit-
uallo ariftarum. Quid ego witi
um ortus: ſatul incrementa com
memorem: Satiari delectatione-
non poſſum: ut mee ſenectutis re
quiem oblectamentum: nolcatis.
Omitto enim uim ipam omnium
quae generantur ex terra. Quae ex fici
efficit tantulo grano: aut exaci
no uineaceo: aut ex caeterarum
frugum aut flirpium minutiſſi
miſ ſeminib: tantol: truncol: tamor
q; procreet. Malleoli plante ſarme
ta: witeſ: radicel: propaginel: no
ut ea efficiunt: ut quemuſ cum

admiratione delectent. Vitil quidem
quae natura caduca est: & nisi fulta
lit: ad terram fertur: eadem ut se-
erigat clauiculis suis quali manib,
qui quid nacta est complectitur.
Quam serpentem multiplici lapso:
& erratico ferro amputans coercet
ars agricolaz: ne liluecat sarmen
tis: & in omnes partes nimia fundat.
Itaq: meunte uere in his quae reluc
ta sunt exisfit: tanquam ad articu-
lof sarmentox ea quae gemma dici
tur: a qua oriens una se oftendit.
quae ex suco terre & calore solis au-
geſcent primo est peracerba guſt tu-
deinde maturata dulceſcit: uestita
q; pampinis nec modico tempore ca-
vet et nimios solis defendit ardores.

Qua quid potest esse cum fructu
lepibus: tum alpeatu pulchrius: cu-
quidem non utilitas me solum ut-
ante dixi: sed etiam ipfa cultura
et ipfa natura delectat adminiculo:
ordines: capitum iugatio: religio
et propagatio cum sarmentorum
ea quam dixi aliorum amputatio
alioz immiffio. Quid ego irrigatio
nel quid fofſionel agri: repaſtina
tionelq; proferam: quib[um] fit terra
multo fecundior. Quid de utili
tate loquar ſtercorandi: dixi in eo
libro: quem de rebo vorticis scripſi.
De qua doctus heliodus: nec uerbv
quidem fecit cum de cultura agri
ſcriberet. At hometul qui multis
ut mihi widetur ſeculis fuit ante-

Laertem lenientem deliderium
quod capiebat ex filio colentez
et eum agrum intercorantem fa
cit. Nec uero segetib. solum et
pratil & uineil: & arbus his rei ru
fticae Lete sunt: sed etiam orus
& pomerij: tum pecudum paftu
et apum examinib. Florum ouz
uarietare. Nec conftionel modo
delectant: sed etiam inſitionel qb
nihil inuenit agricultura ſolert
tius. Poſſum perſequi per multa
oblectamina rerum ruficarum.
Sed ea ipa quae dixi ſentio eſſe
longiora. Iſnoſcetil autem. Na3
& ſtudio rerum ruficarum pro
ueſtus ſum: & ſenectuſ eſt natu
ta loquatior: ne ab omnib. eam.

uiciſ ſuendicare uidear. Ego i
hac iuta. M. curiul cum de ſam
nitib et ſabinie de pyrro trium
phallet conſumpſut extremum
tempul etatis, cuiuſ ego quidez
uillam contemplans (abeſt eni,
longe a' mea) ſatis admirari no
poſſum: uel hominil iſſus conti
nentiam: uel temporum diſcipli
nam. Curio ad focum ſedenti, ma
gnum pondus auri ſamnitel cum
attuſſent repudiati ſunt. Non
enim aurum habere praeclaru,
ſibi uideti dixit: ſed his qui ha
betent aurum, imperare. Pote
tat ne tantus animus efficere>
non iocundam ſenectutem. Sed
uenio ad agricolas: ne a me ipo

recedam. Inagtis erant tunc sena
toref 'ndem senes li quidem inag
tunc laboranti. L. Quintio cinci
nato nuntiatum est eum dictato
rem elle factum: cuius dictatoris
iussu magister equitum. G. ser
ulius haala. Spurium melium
regnum appetentem inoccupati
interemit. A. villa ad senatum.
acersebantur & Curius & caeteri
senes: ex quo qui eos accersebant
uiatoref nominati sunt. Num iei
tur horum senectus milerabilis
fuit qui se agri cultione delecta
bant. Mea quidem sententia ha
ud scio: an ulla uita possit elle bea
tor. Neq. solum h[ab]ro officio: quod
generi hominum universo cultu

D

va aruorum est salutaris sed delectatione quam dixi & saturitate et copia rerz omnium: quae ad iussum hominum: ad cultum etiam deoz pertinet: ut quoniam haec quodam defiderant in gratiam iam cuuoluptate redeamus. Semper ene3 boni affiduiq; domini refera cella uinaria/ olearia: etiam penaria ul laq; tota locuplex est. A bundat e3 porco: agno: hedo: gallina: lacte caeio: melle: lam ortum ipi agrico le succidiam alteram appellant.

Conditiora facit haec superuacanei
etiam oporis aucupius atque
uenatio. Quid de pratorum uiti
ditate: aut de arboz ordinib: aut
uineaz: oluiibrum ue sp[ite] dicam.-

E salutari p

breui p[ro]cidam: agro bene culto
nihil potest esse nec usu uberius
nec specie ornatius: ad quem fru
endum non modo non retardat
uerum etiam inuitat senectus atq.
allectat. Vbi enim potest illa
aetas eque calefacere: uel apricatio-
ne melius uel igni aut uiciffim
umbris: aquifus refrigerari salu
brius. Sibi igitur habeant arma
sibi equos. sibi haftam: sibi clauam
sibi pilam: sibi natationef atq; cur
sus: nobis senib[us] exclusi: omne
sus talos relinquant: & tefletas id
ipsum utrumque libet: quoniam
am ſine-his beata potest esse senec
tus. Multas ad res perutileſ xe
nophontis libri ſunt: quos legite

quaeſo ſtudioſe: ut ſciatis q[ui] copio
ſe ab eo agricultura laudatur: in
eo libro qui eſt de tuenda re fami
liari: qui Yconomicus inſcribuer
atq; ut intelligatis nihil ei tam re
gale uideri: q[ui] ſtudium agri colen
di. Socrateſ in eo libro quo loquit
cum eritobolo. Cyrum Regez per
ſarum minorem: preſtantem in
genio uirum: atq; imperij gloria
cum Liſander Lacedemonius uar
ſummæ uirtutis ueniffet ad euj
ſardis: eiq; dona attuſſet a ſocijs
& caeteris in rebus comest et
ga liſandrum atq; humanum ſu
iſſe: et ei quendam agrum dilige
ter conſitum oſtendiffe. Cum
autez admiraſetur Liſander: &

33

proceritates arborum & dirigens in
quinquemordinis humum sub
actam atq. puram & fluuitate so
dorum qui afflarentur at florib
tum eum dixisse semitari non
modo diligentiam sed etiam soler
tiam eius: a quo essent illa dum
sia atq. descripta. Cyrrum ei respo
disse. Atqui ego omnia ista lum
dimenfus mei sunt ordines mea
descriptio multe etiam istarum
arborum mea manu iste sate. Tus
Lufandrum intuentez purpurez
eius: & nitorez corporis ornatiq.
perlitum multo auro: multisq.
gemmis dixisse. Redite uero te
cyve beatum fecunt quoniam uic
tuti tuae fortuna conjuncta est

b a a

Hac igitur fortuna licet frui seni
bus non aetas impedit quo minus
& ceterarum rerum et in primis
agricolendi studio teneamur ut
q. adultium tempus senectutis.
M. quidem. Valerium coruinus
accepimus ad centesimum annui
uitam produxisse cum effecta
tem aetate in agris: eosq. coleret
cuius inter primum & slectum co
fulatum. XLVI. anni interfuerit.
ita quantum spacium aetatis ma
nores nostri ad senectutis initius
eſſe voluerunt: tantus curus u
li honos fuit atq. aetas extrema
huius hoc beatior q. media erat.
q. auctoritatis habebat plus: labo
tis minus: apex est senectutis anc

tocitas. Quanta fuit in L. Cecilio metello: quanta in actio Colatino in quâ illud analogium unicum plurimæ consentiunt gentes, po puli primarium fuisse utrum Notum est totum carmen incipit in sepulchro. Iure igitur gravis cum de laudibus omnium est fa ma consentiens. Quem utrum P. crassum pontificem maxime potest. M. lepidum eodem facer dicto præditum vidimus. Quid de paulo aut affricano loquat. aut etiam iam ante de maximo quorum non in sententia solum sed etiam in nutu relidebat aut toritas. Habet senectus honora ta tantam auctoritatem, preæerti

ut ea pluris lit. quæ omnes adolescere tiae uoluptates: sed in omni ovoe mementote eam me senectutem laudare: quae fundamentis ado lecentiae instituta lit. Ex qua id efficitur: quod ego magno quo dam cum afferatu omnium dixi miseram esse senectutem; lauda te que fundamentis adolescente instituta lit. quae se ovoe defen derit. Non cani: non tuga reper te auctoritatez arripere possunt Sed bonеste acta ſuperior aetas. fructus capit auctoritatis extre mol. Hæc enim ipsa ſunt hono tabilia: quae uidentur lewa atq. communia ſalutari: appet: de cedi: affurgi: deduci: reduci: co

fuli: quae & apud nol: & in alijs
ciuitatib: ut q̧optime memorate
funt: ita diligentissime obſEUan
tur. L Bandrum Lacedemoniuſ
 cuius modo mentionem feci: auſt
dicere ſolitum lacedemoniæ eſſe-
honefuſſimum domicilium ſenec
tutis. Nulſquam enim tantumtri
buitur: etati: nulſq: eſt ſenectus
honoratiot. Quin etiam memorie
proditum eſt. Cum athenis ludis
quidam in theatrum grandif na-
tu uenifſet/magno conſenſu lo
cum ei nulſq: datum a ſuis ciuib
Cum autem ad Lacedemonios ac
ceſſuſet. Qui legati cum eſſet: cer
to in loco conſederant: conſurre-
xiſſe omneſ ſlli dicuntur et ſene

ſellum recepiffe. Quib: cumam
to conſeſſu p[la]uſus eſſet datuſ mi
tuplex: dixiſſe ex his quendam
Athenienſeſ ſcire quae recta eſſet
ſed facere nolle. Multa in nolſto
collegio præclava ſed hoc de quo
agimus in primis: q[ui]d ut quiſq: ac
tate antecedit: ita ſententie pri
cipatum tenet. Neq: ſolum hono
re antecedentib: ſed bis etiam qui
cum imperio ſunt maioſeſ natu-
augureſ anteponuntur. Quaeſt
igitur uoluptateſ corporis cum
auditoritatis premijs comparanda-
qui[que] qui ſplendide uſi ſunt: hi
mi[n]hi uidentur fabulam aetatis per
egiſſe. Nec tanquam exercitati
h[ib]trioneſ corruiſſe in extremo

Actu. At sunt moroſi & anxij & itacundi & difficiles ſenes ſi querimus etiam auari: ſed hæc morum uita ſunt non ſenectus. At tamen moroſitas & ea uita quae dixi habent aliquid ex culſationis non ullius quidem iuſte ſed quae probari posse ui deatur contemni putant. deſpici: illudi. praeterea in ſtaguli copore odiosa offenſio eſt. Quae omnia tamen dulciora ſunt et moribul ſonis & artibo id q; cu in uita: tum in ſcena intelligi po teſt. Ex his ſtatibò qui inadel phis ſunt: quanta in altero duri tas: in altero comitas: ſic res ſe ſe habet. Vt enim non omne uinu

ſic non omniſ natura uetuſtate coaceſt. Seueritatiēs in ſenectu te probo: et eam ſicur alia modi cam acerbitatem nullo modo. Auaritia uero ſenilis, quid ſibi uelit non intelligo. Potest eniſ ſeſſe quicquam abſurdius q; quo minus uiae eò plus uiatici que vere: Qd ſenectus haud pro cul ſit a morte.

## VARTA.CAV

ſa reſtat: quae maxime an gere atq; ſollicitam uidetur ha bere nostram aetatez. Appropi quatio mortis quae certe a ſe nectute non longe potest abeſſe: O miſerum ſenem qui mortez

contemnendam utam longa aeta
te esse non widerit: quae aut pla
ne negligenda est: si omnino ex
tinguit animum: aut etiam opta
da: si aliquo eum deducit ubi sit
futurus aeternus. Atqui tertius
inueniri nihil certe potest. Quid
igitur timeam. Si aut non mifer
polst mortes: aut beatus etiam su
turus sum. quamquam quid est tam
sultus, quamuis adolescens sit
cui sit exploratum se ad uesper
esse dicturum. Quin etiam illa
aeta plus nostra plurel cauſas
habet: facilius in morboſ incidit
adolescentel grausus egrotant
tristius curantur. Itaq; per pauci
ueniunt ad senectutem. Quod

nisi ita accideret & melius & pru
dentiisuiueretur. Mens enim et
ratio in ſenib & consilium eſt: q
si nulli fuissent: nullè omnino ci
uitateſ fuiffent. Sed reſeo ad mor
tem independentem. Quid eſt itid
crimen ſenectutis: cum id videa
tis cum adolescentia eſſe commu
ne. Senſi ego cum in optimo filio
meo: tum in expectatiſ ad ampil
ſimam dignitatem fratribus Scipio
mortem omni aetati communez
eſſe. At ſperat adolescens diu ſe
dicturum: quod ſpetare idem
ſenex non potest: infi: ipienter ſpe\рат. Quid enim eſt ſtultius q̣u[n
certa pro certis habere: falso pro
ueris. Senex quod ſperet. q[dem

habet et est eo meliore conditio est
q̣uæ adolescens cum id quod ille
sperat hinc consecutus est. Ille uult
diu uiuere: hinc uixit diu: q̣æq̣o
dij boni quid est in uita homis
diu. Da enim suppremum têpus
Expectemus tarchesfou, regis ae
tatem. Fuit enim ut scriptum ui
deo Archantonius quidam grande
uuf: qui. LXX. regnaut anno
CXX. uixerit. Sed mihi ne diu
turnum quidemqcæq̣uidetur.
in quo aliquid extremum est: cu
enim id aduenit: tum illud qd'
preterijs effluxit: tamen rema
ner: quod uicute & factis recte
consecutus lis. Hoc quidem ce
dunt & diel & menles & anni: nec

præteritum uufque reueritur: nec
quod sequatur scuri potest. Quod
cuij: temporis ad uinendum de
tur: eo debet esse contentus. Neg:
enim hystrioni ut placeat peragê
da est fabula: modo in quocung:
fuerit actu probetur: nec sapiet
uuf: plaudite est uenien diu. Bre
ue enim tempus aetatis, satis lò
gum ad bene honeste; uuêdui.
Sin procereris longius non mağ
dolendum est: q̣uæ agricole dolent
præterita uerni temporis suavi
tate: aestatem: autunnum: deue
nisse. Ver enim tanq̣uæ adolescens
tiam significat: ostenditq̣. fruct
futurol. Reliquia uero tempo
ta de metendis fructus & perci

piendis accommodata sunt. Fuerit autem senectutis est ut læpe dixi partorum bonorum memoria et copia. Omnia quae secundum naturam sunt: sunt habenda in bonis bis. Quid autem tam secundum naturam: quæ senibem emori quod idem contingit adolescentibus aduerisque & repugnante natura. Itaq: licado lescens mihi mori uidentur: ut cum aquae multitudine flammae uis opprimitur. Senes autem sic sponte nulla adhibita ut: ut consumptus ignis extinguitur: & quali poma ex arborebus si matura & cocta deci dunt: & si cruda sunt auelluntur ut. Sic uis adolescentibus auferet uitâ senibem maturitas: quae mihique de

E

tam iocunda est: ut quo propius ad mortem accedam quali terram videre videar. Aliquando in portu ex longa navigatione uenturus. Senectutis autez nullus est certus terminus. Redeq; in ea uidentur quoad munis officijs exequi et tue vi possis: & tamen mortem contempore. Ex quo fit ut animosior et iâ senectus sit. quâ adolescentia et fortiur. Hoc illud est quod pilistrato tyranno a solonite responsum est: cù illi quaerenti qua tandem sse fret libi tam audacter resisteret: respon dit senectute. Sed uiuendi finis est optimus: cum integra mente censu quâ senilibus opus ipsa sum eademque coagumentavit, natura dissoluit ut

nauem: ut aedificium & idem de
fuit facillime qui construxit.
fic hominem eadem optime quae
conglutinavit natura disoluit.
tam omnis conglutinatio recent
egre: inueterata autem facille di
uellitur. Ita fit ut illud breue
reliquium: nec auide appetendus
eft senib: nec fine causa deferen
dum. Vetaq: Pythagoras fine ius
fu imperatoris idet dei de praeli
dio & statione vitae decedere. So
lonif quidem lapientis eulogius
eft: quo se negat uelle mortem
fuam dolore amicorum: & lamen
tus uacare. Vult credo eſſe ſe cay
ſus. Sed haud ſcio an mehiſ ſen
nius. Nemo me inquit lachrymil

armin

decoret: neg: funera fletu faxit.
non celiet lugendam eſſe mortes
quam immortalitas conſequitur
lam ſenſus moriendi aliquiſ eſſe po
teſt: iſq: ad exciguum tempus pre
ſertim ſeni poſt mortem quidem
ſenſus aut optandul aut nullus
eſt. Sed hoc meditatum ab ad
leſcentia eſſe debet ut mortem ne
ſligamus ſine qua: ſine qua me
ditatione tranquillo animo nemo
poterſt eſſe. Moriendum enim
eſt certe: & id incertum: an eo iſ
die. Mortem igitur ab omnibus
horis unpendentem timens quiſ
poterit animo conſiſtere. De qua
non uta longa disputatione opuſ
eſſe uidetur. Cum recordor Lu

cum non modo Brutum: qui in li beranda patria est interemptus. Non duol deciof qui ad uolunta viam mortem cursum equorum in citauerunt. Non M. actilium q ad supplicium est profectus: ut fide holti datam feruaret. Non duol fi pionef qui iter poenis, uel corpori bus obstruere uoluerunt. Non auý tuum. L. paufum: qui morte luit collegæ in cannenli ignominia teme vitatem. Non marcum marcelli cuius interitum crudeliffimus qde holtis honore sepulture carere paſ lus est. Sed legiones nostras quas scripſi in originibn in eum locum ſepe profectas alacti animo et etec to: unde ſe nunquam redituras ar

bitarentur. Quid igitur adolesſce tef & ij qui non ſolum inſobi ſed etiam vultici contempnunt: docti ſenes extimeſcent omnino ut mihi widetur quidem omnium terum ſa tietas uite facit latietatez. Sunt pue vitiae certa ſtudia. Non igitur ea defiderant adolescentes. Sunt et in euntis adolescenti: nù ea conſtâs cequivit etas quae media dicitur. Sunt etiam eius aetatis: ne ea quide in ſenectute quæruntur. Sunt extre ma quaedam ſtudia ſenectutis. Ego ut ſuperiorum aetatum ſtudia occident: ſic etiam occident ſenectu tis. Quod cum euenerit latietas ui te tempus maturum mortis affert. E quidem non uideo cur quod ipe

sentiám de morte non audeam uo
bis dicere: quod eo melius cernere
mibi uideor: quo ab ea propius
assum. Ego uestros patres. P. Scipio
tuq. o Leli uiros clarissimof: mibiq.
amiciffimof uiuere arbitrot: et ea
quidem uita quae fola eſt uita no
minanda. Nam diu fumus inclu
ſi in bis compaginb; corporiſ mu
nere quodam neceſſitatis: et grau
opere perfuſingimur. Eſt enim ani
mus cæleftis ex altiflimo domici
lio depreſſus: & quali demiſſus in
terram idet in locum diuinae ne
æternitatiq; contrarium. Sed cre
do deo immortaleſ ſparſiſſe atos
in corpota humana: ut eſſent q
terras tuerentur: quiq; cæleftiuj

ordinem contemplantef unitaren
tur eum: uitae modo atq; conſtā
tia. Non me ſolum ratio atq; diſp
tatio impulit: ut uita crederez: ſed
etiam nobilitaſ ſummorum philo
ſophoz & auctoritas. Audiebam
pýthagoram: pythagoreoſq; incolaf
pene nostrq: qui cum eſſent ſtali
ci philofophi nominati quondam
nunq dubitaſſe quin ex uniuera
mente diuina delibatoſ animoſ ha
beremus. Demoſtrabantur mibi
præterea quae locatef ſuppremo
uitæ die de immortalitate animo
tum differuifet: is qui eſſet omniu
ſapientiſſimus apollinis oraculo ui
dicatus. Quid multa? Sic mibi
perſuali: ſic ſentio cum tanta cele

brutal animorum lit: tanta memo
tia preteritorum futurorum: pro
uidentia: tot artes: tante scientiae-
tot inuenta non posse eam naturam
quae rei eal contineat esse mortales,
Cumq; animus semper agiturur: nec
principium motus habeat: quin se
ipe moueat nec finem quidem habi
turum esse motus: quia nunc se ipe
sit rehicurus. Et cum simplex natu
ta animi esset: neq; haberet in se qacq
admixtum dicipar suli atq; diffimile
non posse eum diuidi. Quod si non
diuidi posset non posse intere-
magnoc; argumento esse hominem
scire pleraq; ante q nati sunt. Qz
iam pueri cum artes ducant ita ce-
leriter rei innumerabilem articulant

ut eal non tum primum articere ui
deantur: sed recordari. haec sunt pla
tonis fere. Apud xenofontem autez
moriens. Cyrus maior haec dicit.
Nolite arbitari o mihi carissimi fili
me cum a uobis ducessero nulquam
aut nullum fere. Neq; enim dum
eram uobiscum animum meum ui
debatil. Sed cum esset in hoc corpore
ex his rebus quas gerebam intellige
batis. Cundem igitur esse credito
te etiam si nullum animum uidebi
tis. Nec uero claviz uitorum post
mortem honorei permanent: si
nihil ipso eorum animi effecerint
quò diutius memoriam suli tenere
mus. Mihi quidem nulquam per
suaderi animol potiut. dum in cor-

poribb essent mortaliib uiuere cuj
excellent ex his emori. Nec uero tu
animum esse insipientem: cum ex
insipienti corpore equisiflet. Sed cu
omni admixtione corporis liberat
purus & integer esse cepisflet. tuz
esset lapientem. Atq. etiam cumbo
minis natura morte diffoluitur ce
terarumque perspicuum esse quo
quaeq; discedant. Abeunt enim
omnia illuc unde orta sunt. Anim
autem solus nec dum adeat: nec dix
discedit apparet. Iam uero wideril
nihil esse morti tam limile quam s om
nium. Atqui dormientium ani
mi declarant maxime diuinitate
sunt. Multa enim cum remissi
et liberi sunt: futura prospiciunt

ex quo intelligitur qualeſ futuri ſunt
cum plane ſe uinculis corporis laxa
uerint. Quare ſi haec uta ſunt: ſic
me colitote inquit ut deum: ſi ſuna
eſt interiturus animus cum corpo
re: uol tamen deoſ uenerantes: q
hanc omnem pulchritudinem tuè
tur, et regunt memoriam noſtri
pie: inuiolateq; ſeruabitis. Cyr
haec quidem moriens. Noſ ſi pla
cet noſtra uideamus. Nemo unq
ſepio mihi perſuadebit: aut preſ
tuum paulum: aut duol auol pau
lum & aſſricanum: aut aſſricani
patrem: aut patruum: aut mul
toſ preſtanteſ uiroſ: quoſ numera
te non eſt necesse, tanta eſſe cona
toſ quae ad posteritatis memoriaſ

pertinere nt nisi animo cernerent
posteritatem ad se pertinere. Ancé
les ut de me ipso aliquid more seni
glorier me tantos labore diurnos
nocturnos domi militiæq. sucep
turum fuisset si iisdem finibus to
riam meam quib[us] utam esset nec
minaturus Non ne meius mul
to fuisset ociosam aetatez et quietaz
nullo labore & contentione tradu
cere Sed necio quomodo animus
erigens se posteritatem semper pro
spiciebat quafi cum exsultet est uta
tum deniq[us] videntur esset. Quod
quidem nisi uta se haberet ut animi
immortales essent h[uius] optimi cujus
animus maxime ad immortalem
gloriam niteretur Quid[que] s[p]apië

tillim quibus; equi[rum]o a[i]mo morit
multissimus iniquissimo. Non ne
uobis uidetur is animus: q[ui] plus c[er]
nit & longius videre se ad meliora
proficiunt. Ille autem cuius obtu
sior lit acies: non videre equidem
essetur studio patres uros: quos co
lui & dilexi widedi. Neq: enim eos
solos convenire habeo: quos ipse co
gnui: sed illius etiam unde audi
ui & legi & ipe scripiti. Quo quidem
me proficiens c[ente]z, h[uius]que quis
facile vetraxerit: neq; tanquam re-
coxerit pelam & liquis deus mi
hi largiatur ut ex aetate repueri
scam: et in cuius uagiam: ualdere
cusem. Nec uero uelim quafi de
curso spacio ad carcerel a calce teuo

cari. Quid enim uita habet como
di. quid non potius labori: sed
sane habeat. habet certe tamen aut
sacie tatem: aut modum. Non lib,
enim mihi deplorare uitam: qd
multi & indocti sepe fecerunt.

Neq; uixiſſe poeniter: quoniam
ita uixi ut non fruſtra me natu,
exiſtimem: et ex uita ita ut ex
holpicio diſcedo non tanquam
domo. Commorandi enim diu
ſorium: non habuandi natura
dedit. O praeclarum diem cum
ad illud diuinum animorum co
cilium coetumq; profiſcar: cùq;
ex hac turba & colluuione diſce
dam: profiſcar enim non ſolu
ad uiroſ ullos: de quib ante dixi

uerum etiam ad Catonem meum
Quo uiro mibi melior nemo natu
ſt pietate præſtantior. Cuius a
me corpus eſt crematum: q; con
tua decuit ab illo meum. Anim
uero meus me non deferens. ſed
reſpectans in ea profecto loca di
ſceſſit. quo mihi ipe cernebat eſ
uiuendum. Quem ego meum
calum fortiter ferre uisus ſum
non quo æquo animo ferream: ſ,
me ipe consolabar: exiſtimans no
longinquum inter noſ digeſſus,
& diſceſſum fore. His mihi rei
Scipio. Id enim te Leli admira
ſolere dixisti. Leuis eſt ſenectu
nec ſolum non moleſta: ſed etia,
tocunda. Q. ſi in hoc erro: qd

animof hominum immortales esse
credam, libenter erro. Nec me hec
erchem quo delector dum uuo
extorqueri uolo. Sin mortuus ut
quidam minuti philosophi cœlet
nihil sentiam: non vereor ut huc
erorez meum philosophi mortui
urideant. Q[ui] si non sumus imor
tales futuri tamen extingui hoi
suo tempore optabile est. Nam ut
natura ut aliam omnino rev. sicui
uedi modus. Senectus autem etatis e
petechio: tanquam fabule cuius defatiga
tionem fugere debem: prefertim ad
uncta latetate. Hec habui de senectu
tem quod dicerem: ad quâ utinam petuenia
tis ut ea quæ ex me auditus re exponi
probare possetis. FINIS.

IOANNES.
MARCVS. PETRI

STROZAE. FLORENTINI.

DISCIPVLVS. PARMAE. ORIVN.

DYS. 111VSTRI. BEATRICAE. DIVI.

FERDINANDI. REGIS. FILIAE. 1487.

NEAPOLI. TRANQUILLE. TRANSCRIP

Nalsal qui legil.