DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. VI.

38

A instrumenta ad id accommodata condidit; idæ fecunda iam ratione, non primaria certè, sicut priora quæ cōmemoraimus. Ex his instrumentis alia quod subtile & leue in eo habetur, expurgant; alia quod terrestre & graue eſt; alia quod inter hæc duo cōſiſtit, aquoſum ſeroſumæ. Priora, quòd bilem recipiant, meatus bilis recepores, Græce ἀρχαία à medicis appellant; & ueſica fellis meatibus ſimilis, quæ uerò terrestre & graue excrementum continent, ex uifceribus lien eſt; † ex uenis, imago pars inteftini recti, quæ reliquuï tertium excipiunt, meatus urinarij, duoventigæs Græci uocant, renes & ueſica. Vt autè in arbitrio animantis ſuperfluorù ſit excretio, muſculos natura terminis uaſorum ea continentium affabriata eſt; quæ tertia iam ratione inter cibi inſtrumēta habentur. Ita cæ neceſſariò tria hæc in instrumento rum genera in omnibus animantibus ad alimenti diſtributionem natura cōdidit. Atque hoc eſt cōmune & idem in uniuſſis, Inteftina quidem & uentriculus, uenæ & iecur, ex eorù numero ſunt, quæ prima ratione facta dicuntur, diſcretionis auem purgationis cæ recrementorù gratia condita ſunt uaſa quæ bilem recipiunt, & iecoris ueſica: inſuper lien & renes ex ſecundis cōſiſtunt. Muſculi uerò qui recrementis egerendis ſubferuiunt, tertijs annumerantur. Porrò quonuã nonnulla animantia ualidis aluntur cibis, quædam imbecillibus, eò natura reſpiciēs, particulares uentur differentiæ machinata eſt. Si itacæ animans nonnunquam uideas ſiue ex India, uel etiam Libya, ſiue Scythia profectu, quod antea non conſpexeris, aliummentum lignuï ſpinoſum cæ aſſumere, magnuï huic & asperuï noueris conſtructuë eſſe uentriculum, ſi autem ſuperiores etià dentes non habeat, uentriculos huic ne ceſſariò multiplíces eſiſtere, ut in prìmuï ſtatim pabulum ingerat: mox ex hoc ruminatioe conficiat: deinde rurſus in aliù uentrem deglutiat; ex hoc rurſus in aliùm transferat. Posita ex illa differětia cibi inſtrumēta primaria ratione facta ſunt, ut uentriculus, iecur, uenæ, inteftina: ſecunda ratione ueluti renes, lien, ueſica ſelis, meatus urinarij: tertia ratione muſculi ſedem pubemæ complexi. Quù dico, prìmuum locum obtinent ſimia: ſecundum his ſimilia: tertiuï urſus: quartuï ferratis dentibus prædita, & ſues: quintum ſolipeda: ſextum ruminantia: rurſus ad aliam differentiam reſpice, ubi enim prius ex ſpectatis tibi naturæ operibus fueris erudi tus, artificiùs ipſus in alijs quoque omnibus idem eſſe cenſeto. Sic itacæ de hominuï artubus etià pronunciamus, non ſuſtinentes omnets uidere ſtatuas, quas Phidias & Polycletus finxerint; ſed ex ijs quas iam uideri licuit, aliaruï quoque iudiciuï ſumus. quare & qui naturæ operum peritus fuerit, ex uifis iam alioruï quoque aliuæ faciet coniecturam. Itacæ instrumenta quæ cibum conficiunt, ipſumæ præparant, tantam habere magnitudinem, talemæ formã, qualis maxime alimento ingeren do cōueniet, per ſuaſum eſt omnibus quicunque in operibus ipſis magiſ ſumus uer ſati. Id igitur ex me diſcas, quoduis animal ſuperioribus carens dentibus, plures uentriculos obtinere, & omnino ruminare: sicut rurſus cui ſuperior dentiuæ acies conceſſa eſt, hoc nec ruminare posſe, nec etiam multos habere uentres, ſed unum tantum, & ſic inſtruſtum ut in carniuoris. Iam cornigeris ſupernos dentes magna exparte abeſſe nouimus, ut quibus terrestre capitis partiuï recrementuï in cornua abſumatur. Sed non quia cornigera ſunt, ideo plures habent uentriculos, uel ruminant: quia autem durum ſpinoſum cæ cibum aſſumunt, non indigent dentibus ſuperioribus; quippe & camelus quanquam cornibus careat, tamen & ruminat, & multos habet uentres, quoniam ſpinoſum ligneum cæ alimentum depaſcitur. Huius autè gratia interior quoque oris membrana ex toto aspera eſt, & ea quæ uen tribus obduſta eſt, ſimiliter. Vberius tibi percenſerem, quanto in omni animantiæ genere artificio utatur natura, niſi à proposito opere eſſet alienum, ſed tantum de eo indica ſufficiet, quantuï orationis uſus requirebat, nam cibi instrumenta in quocunque uoles animante contemplari, ad eum modum deprehendes, ut in quarto & quinto operis de partium uſu libro comprehenſum eſt. Exempli gratia

†in græco ἀρχαία φύσια τὸ κατὰ ω. mihi ut deur legenduï, ἀρχαία ἀντεχνῶν, hoc eſt, ex interaneis ima pars recti interi uti.

g 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C omnes uenas quę per intestina, uentriculum, lienem, & præterea omentī dictum intercurrunt, ad hepatis portas porrigi uidebís. nam omentū hoc quoque inter cibi instrumenta, quę primaria ratione facta esse, & ipfum conficere diximus, refertur: ueluti congenitum operculum, caloris gratia conditum, Itaque reliçio in præfenti libro intestinorum & uentriculi differentiari examine, omnia quæ dicturus fum, in quolibet animante reperies. In quorū etiam confectionibus exercitandum te cenſui, ſimias quidem primas collocaui, & maximè ex his ipſis quæ hominī figu ram propius accedunt, ſicut paulò antè relatum eſt: deinde quibuscunque animalis nomen competi. Hæc autem omnia genere uno comprehenduntur, nominantur animalia ſimiæ confinia. Græcè πνθκωδειν: his succedunt uti, deinde ferratis dentibus prædita, mures, & solipeda dicta, ad hæc omnia, ſexti quoddam geus ruminantia comprehendit. Ea liquidem animantiu genera ueteres mihi innuere uidentur, dum crebro præcipiunt libros anatomicos quos ipſi ſcripserunt, in illis examinari animantibus, quæ nō multum ab hominū natura recedunt. Verum cibi instrumentis non modò ipfa animantia, quæ in opere de uſu particulari enarrauimus, uniuersa fruuntur, ſed etiam multa alia quæ amplius ab hominū na tura diſcrepant. Interim bifariam alimenti organa à posterioribus licet incidere nempe abdominis muſculis: uel à prioribus, utpote peritonæo: quemadmodu in ijs quæ conuolutim ſerpunt, reput, & natant. Quid: quòd ante hæc in elephantis, camelis, equis niliacis, atq id genus alijſ: liquidè omnia quæ cōmemoraui in ope re de ualis alimenti, uniuersi ipſis infunt. Quodcunque igitur ex eis diſſecandum habes, duplici modo aggredere: interdum à muſculis in abdomine ſitis incipiens, qui etiam terrii generis instrumentorum quæ nutritioria dicitur, exiſtut: aliaſ ab ipſis ptimis. Ab hüs fanè, quòd dignitate prìmi ſint: ab externis auſ muſculis, quòd ordine primas obtineat. At ego nunc prius exequar, quæ ſtruſura ratio ſe priora ſunt. Ita: muſculos inſerioris uentris uniuersos à mucronata cartilagine uſque ad pubis offa diuidens, in corpus quoddam tenue incides, araneorum tela modo la tum, cui nomen inditum eſt peritonæo. Verum non tantu absolutè lic peritonæu appellabitur, ſed à nonnullis hæc tota appellatio inditur, peritonæos membrana: à nonnullis hæc integra, peritonæos tunica. ſunt qui etiam peritonæum tegumen tum ipſum appellent. Cæterum hæc particula admodum tenuis ſubstantiæ mem brana eſt, ex ſimplicium & primorù corporum numero: quæ fanè etiam similia nuncupare legtùmè ſolemus. Profectò peritonæu inde nomen ſumplit, quòd præ tendatur omnibus tum uſceribus, tum intefinis, tum ualis quæ inter ſeptu tranſuerum & crura haſentur. Ita uerò & alijſ quæ hüs interfacent omnibus obducitur: ex quorù grege eſt & uulua, & ueſica, Iam uerò animal reſupinù, in quo confectione molimur, intuſus, demiſſas ipſius partes audies, intus fanè, quæ propter ſpinam conſiſtunt: in longum uerò, quæ iuxta os latum dictu uſq ad coxas & peſtinis offa habentur. E contrariò altas partes, intus certè, quæ circa umblici & cu tem ei continuam uifuntur: ad longum autè, quæ propter præcordia conſiſtunt. His itac: uniuersi, & præterea ipſorum lateribus, quæ dictorum intermedia ſunt, membrana quædam tenuiffima obtendi, quam citra diuulfionè, præſertim ſepti, & muſculorù duorum abdominis eam attingentium, ſingulorù quidem in utraque parte, ſinſtra & dextra, haud prochue eſt detrahere, ubi enim hi latum tenuem contumax eis cohareſcit. Quapropter abdominis futura, Græcè dicitur γασποσαφία, fieri ſolet: quam etià in ſolo peritonæo cù neruea exilitate dicta adminiſtrari posse nouimus. Attamen ubi ſeorſim peritonæum abſque omnibus ijs quæ id conſingunt, poteris inſpicere, circulum quendam reſerre uidebís, qui in quibufdam eius partibus laxos proceſſus, in quibufdam foramina tantum obtuneat. Porro ſeparare ipſum incipis, inuentu ubi priuatim cōſiſtit nullí muſculorù incumbentù adhaſrecens.

39

A. adhêreſcens, unus autê hic locus eſt nô multò poſt umbilici regionê, ubi prîmùm à tranſueris ſecerniſmusculis, & ſolum relinquiſt. Quemadmodum igiſ in hiſce ipſum regionibus promptè conſeruabis, ſolum ab uniuerſis ambiêtibus detectuî, ita & labor eſt ſeruare, quù prîmùm conſcendens in tranſuerſos muſculos incidez; ris; quinetiá eſſentiam ipſorù manifeſtò cognosces, in quibus partibus ſolum deſtexeris exactè contêplatus, inſuper deprehendes malè rem intellexiſſe, qui ipſum cum neruea exilitate in abdominis uulnere ſarciendo ceu peritonæuî ſolum còſue bant. nam in aſcenſu palam conſpiciſt, quum propius umbilici regionê acceſſerit, tenui tranſuerſorum muſculorù tendi connexuî: à quibus ipſum haud mediocri negocio citra alicuius auuſſionê liberari diximus. At quù grande fatis animal fue tit, rem propoſitam licet aſſequi, & peritonæuî ſibi continuuî ad coſtas ſpurias uſc[ur]a conſeruare: ubi tranſueris muſculis deſinêtibus, alius excipit muſculus ipſius ſe- pi peculiaris. Etenim huius quoc[ur] ſubſtantia muſculus exactus figura circularis exiſtit, quod in medio ipſius habet, totu̲ ſeruofum eſt: quod autê in orbê hoc am bit, ex tota carne uſc[ur]a ad primos proceſſus conſtat, de quibus propriu̲ ſermonê ali bi uberius inſtituïmus, præſens autê quantuî ad peritonæi cōmunionê opus erat. iam explicatus eſt. Nam ex muſculorù tranſuerſim agentiù extremis, peritonæos membrana carnoſæ ſepti particulê oboritur: à qua eodem modo detrahere ipſum conuenit, quo & à reliquis muſculis auuſla fuerit. uerùm in illis quidem iuxta ani malis longitudinê ceu ad thoracê aſcendebas, nûc ad profundiora deſcêdere uſc[ur]a ad ſpina oportebit, quonia ſeptum huic connectiſt, non tamen peritonæ ad carno ſam ipſius partè conſortiù admodum ægre ſoluit: quemadmodum id quod cum neruſa init. Attamen ſtudioſe operi incumbentibus liberaſt, quouſc[ur]a ad cauã uez: nam peruentuî ſit: propter quam gibba iecinoris ſepto tranſuerſo adiacent & cõone cunti. Quod autê phrenas uel ſeptum tranſuerſum dicere nihil intereſt, quis igno rat. Inſuper ab hoc connexu ad ſinſtrã, peritonæuî aliter humilius cum uentriculi initio coit: quod iam etiã os ipſius appellât, ſtomacho iuxta has phrenas ceſſante, Ibiem igiſ peritonæuî expanditur, prîmùm orificio uëtriculi, deinde toti úntus ſpa tio crafiore ſubſtantia obducit, ut labor ſit ipſum à uentre detrahere. Quanto au- tem inibi crafiſus eſt, tanto tenuis iecori obtendiſt, omnes[que] ipſius particulas ceu tunica quædam peculiaris cõtegit. Cuius nimirù gratia nónulli peritonæuî ipſum tunicâ appellant, quonia uentriculi, iecoris, lienis, reni, inteftínorù, ueſica, & uul uæ inuolucrum eſt. Porrò nihil adſert diſcriminis, inuolucrù dicas, an tunicâ. Itac[que] iecore interea relicto, peritonæum uentriculo obtenſum ſequere, donec ad extube rantiorê ipſius partè ſcalpello perueneris, quà magnã uenam toti uentriculo ſubli mius infidentem conſpicis: item numerosam quandam tenuiù uenarum ſeriem à ſublimi illa uena in uentriculum propagari, aliam poſt aliam, uno ordine, una[que] li nea: quæ, ut diximus, pars uentris extuberantior exiſtit. Quum igiſ peritonæuî ipſi[li] obtenſum uenis inſertis occurſarit, rectum ipſis ſtatim cohêreſcens, ſurſum ad ma gnam uſc[ur]a uenã, à qua ipſa nafcunê, portendit: & inuolucrum, uallum, firmamen tum[que] eſdem efficit, ſiquidem & duplex inibi habetur, quòd uidelicet uentriculi in orbem ambiens totu̲ ipſum contegat. Quum uerò in tali circuitu priorê ipſius partè acceſſerit, inde rurſus ad eminentio rem pergens, in uala ipſa ibidem incidit, quibus etiam ex alto deſcendens occurſabat. Itac[que] ſimiliter ipſa comprehendit, & maiori uene immittitur, ſurſum procurrens: & in hac duarum peritonæi partium intercapedine uentris uala conſiſtunt: nihilominus tamen ipſis interiacet elatius uas magnum, cui arteria quædam ſit appoſita, una[que] in ramos ſimiles diffundatur. At quemadmodum exigue grandium uaforum propagines in uentriculum de- merguntur, ita in pronum ceu ad umbilicum alia[que] parue magnorum ſoboles ex al to deferuntur, duabus peritonæi partibus comprehenſæ: & hoc corpus ex duplici peritonæi ceu plexu compoſitum procedit; mediu̲ uerò inter uala quæ in ipſo còti

g 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c

nentur, quibusdam animātibus haud multo infra quam umbilicus est, consilietur in quibusdam ad pubis offa descendit. Latini omentū uocant, ueteres Græci bifarīs, ἀριστοορ, & πιπλουρ. Maximum id habent inter animantia homines, & similem & inde plerique homines sepe dicuntur ψυχοονματι, quali dicas omenti gestores. Vo cant enim sic herniam, quum omentū meatui ad scrotum descendenti incidit: quod mox dicturus sum, Ex reliquis animantibus nullum præter simia huic modi affecitu tentat. Sed omentū hoc nuper epiploi nomen fortitum est: quoniam nullatenus rum in intestinis consentimus: nisi in copulis quibusdam pauculis dextra parte la xiori intestino, quod colon appellant, cōnexis. Elatior itaque omenti pars qualēnā generationē habeat, expulsimus. De cæteris eius partibus deinceps aget, quum adamuſsim uenas inſpexeris, quæ sub duplici peritonæo comprehensæ, ex gibbo uentris deorſum uerſus procurrent. Atqui non ceſſandum est ab inspectione, uerum utrobiq[ui] uenā gibbum ipſius intercurrentem persequi oportet. Siquidem per dextram animantis partem deducet ad proceſſum, quo tenue intestinuō ex uentriculo oriſt: altera parte ad lienis concauā: cuius uiceris in ſinifra poſtum, gibba ipſius pars ad extrema costarū, quas ſpurias appellaui, conuerſa est, & quicquid his ad ſinifra illi contiguī est. Concauā autem ad dextram partem inclinat, contra iecur & partes inibi ſita. Proinde uena quæ ventriculi gibbo ad lienis concauam porigitur, eodem modo lieni inſeritur, quo etiam uëtriculo ſublimis, duplici ſulta pe ritonæo. Porrò mittit de ſe ramos quosdam, ut in uentriculo, numero ſancte cōplures, magnitudine uerò exiguos, partim in lienē, partim in omentuō: non tamen uas in lienem abſumiſt: ſed quod ex eo restat, una cum arteriæ ſibi iunctæ reliquio deorſum uerſus per ſinifra ilia pertendit: ex qua parte omentuō generationis ſumit inibi, & ſimul cum uafis procedit, eatenus creſcens, quoad illa fuerint abſumpta, ra moruī inſtar in ſurculos gerinaſt diffuſoru. Eodem modo in dextris ille omenti portio descendit, cum illius loci uafis, quæ in uentris gibbo ſe cōtingunt, quapropter & hinc illud tanquam indicet ſecutus adamuſsim ipſius originē conspiciens. Hægittum ilium partes ſitu habent inter regionem ſupinā, quam ex uentris gibbo prodire dixi: & inferiorē, quam nondum ſermone explicui. utraque uerò ex his ipſis illius ſedi cōtinua est. Atqui non hoc ſolo nomine differerit, quæ altera ſuperpoſita, altera ſubdita ſit, imò etiā alio nō paruo diſcrimine, puta uaforu magnitudine euariat. Nam ſubiecita omenti portio pauciores uenas & numero & magnitudine obtinet, enficetur autem uentris concauō, unde & uafa habet ex illis que in uentre inibi propagant, reliquias quaſdam ſimul ipſi deorſum uerſus abducētia, omnes hæ particulæ ſibi mutuò cōtinuæ ſunt, ac corpus unuō, omentuō videlicet, constitutuō, figura maximè marſupij & ſacculi & peræ, quod orificiū quidem ex uëtriculo exortuō ſuperius & inferius obtinet: totuē uerò eius ſpatiū aduſtum fundum, quatenus ex dictis consilietur principijs, deorſum uerſus procedit. Id autem habere sic euidentius deprehendes, ſi ipſum inibi abſcissum, & nulla alia parte uel perſoratuē, uel diuſuſum cupias implere, aut liquida aut ſolida ſubſtantia, ab ea ſiquidem totuē, ſi integrum ſit, & ſibi con tinuum, marſupioruō modo replebift, iam nullus labor est etiā perſecte animali eximere. nempe breues adhuc cōnexus ſuperſunt ad lienē columnam ipſum, poſtquam à primis proceſſibus totis fuerit ſeparatum. adnascitur itaque nonnunquam, led raro, etiā iocinoris fibræ, aliās alij, & ſpuriæ cuidam costæ: necq[ui] huic uni perpetuo, ſed ut euenerit, Cæteru[m]b[us] alij omnibus liberaſt, ſei[n]nctumque est, non ſolum his tribus, uentriculo, liene. & colo, quibus ſemper connexuō est. Qualenam fit omentuō ipſum, & unde oriaſt, ſi ad dictum modum conſectionē aggregiaris, haud ægre inuenies. Porrò reliquis omnibus ab eo ſublatis, peritonæum detrahes, à gibbo uen triculi iteruō incipiens uſque ad imam ipſius partē, quam Græci αυλώροι uocant, & intestinorum originem: ab inferiori autem extremo, ubi ſolum ipſum eſſe dixi c[it]ra nervoſam tranſuerſorum muſculorum exilitatē, ad pubis offa accedens. Hinc enim

D

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. VII.

48

A

enim ipsum uelicae & uuluæ obtendi conspicies. Et si iterum elatius per demiflas inimo partes conſcendas, ubi medium inteſtinum, Græci uocant μερωτήλου, & μαυρωτήλου, etiam lumborum partibus uniuersis obducitur, in quibus & renes habentur, adibis hæc etiam ſi ſuperne deſcenderis. Sicut enim dixi initio, peritonæi quum unum exiſtat, ſibi continuum, tum priore uentris parte omnibus ſibi inſtrumentis obductum eſt, tum ſpinæ ſuffultum pariter & circundatum: non tamen æqualis ipſi craffities in omnibus, quibus, ut retuli, obtendi, inſſe apparet, ſed in quibusdam craffiore conſtat ſubſtantia, in nonnullis tenuiore. In iecore quidem, ueluti & prius expolium eſt, tenuiſimum uifitur: ita quoq in lienç, minus autem in renibus: craffius in uentriculo eſt, inteſtinis, uelica, & uulua. Quare quibusdam impoſuit, tanquam peculiaris pars eſſet earum quas modò commemorauimus. Tal autem merito nimirum circa inſtrumenta creatum eſt, quæ aliquando repleta in tumorem attolluntur. potius enim erat, ut ipsum cum his ſimul extenderetur.

Quod ſi admodum eſſet tenue, non citra offenſam id ſuſtineret. Hæc autem omnia peritonæo contegi, ſi prædicta ratione ipsum detrahas, addiſces: in ſuper meſente rium quomodo ex eo nafscatur, cognoueris, primum, ſi quæ circa pyloron & inte ſtini productione habentur, denudaueris, deinde continua, uelicam, & tenue inte ſtinum totum, poſtea craffum, hæc enim omnia peritonæum orbiculatim compre hendit. At quum permulti in eis ſint amfractus, neceſſariò pars ipſorum altera gib ba, altera concaua eſt: in quam ſanè uafa, quæ per meſenterium ad unum quodque inteſtinum excurrunt, inſeruntur, per gibbam uerò neq uas alíquod inteſtinis im mittitur, neque alius quidam connexus eſt uel ad aliud inſtrumentum, uel inuiem. In his igitur partibus noſine ratione omnia faciè detrahuntur à peritonæo, deteguntur: in còcaua parte auelli magis quàm excoriari ualis neceſſarium eſt.

Acideo in quibus animantibus ſanguis natura humidus eſt, & aër calidus, & moris non multò antè præceſſit, ſanguis ſimul ac animal fuerit iugulatum, ex uaforum quæ abrumpuntur oris proſluit. Sin autem multò antè animal ſit mortuam, uel iugulatum, uel craffi ſucci, quemadmodum canis & leo, uel etiam aër fri gidus, ſanguis ex uafis non effunditur. Porrò neceſſarium tibi eſt dicto modo administrationem obeunti, omnia inteſtina eximere, meſenterio in animali relicto, quod etiam meſaræon appellant, utroq nomine ab accidentibus ipſi indito: meſenterio quidem à ſitu, meſaræo autè à peculiari ſubſtantia, nam & medium inter inteſtina ſitum eſt, & omnes uenas ex iecore in ipſum deſcendentes una cum uicis arterijs & neruis in orbem complectitur, quemadmodum inteſtina ſingula. Vbi igitur uafis & inteſtinis obtenditur, ſimplex eſt: ubi uerò propter ligamentum ipfa interiacet, non amplius indumenti ufum, ſed copulæ qua duplex eſt, exhibet. Atq hoc tibi licet uel citra omnem commemoratam diſfectionis conſequen tiam, mox ubi uentrem imum diuiferis, tuo marte cognofcas, atq alteri etiam in dices. Nam acutiore ſcalpello partem cuiuſq amfractus inteſtini magis gibbam mediocriter incidens, ut uidelicet exteriorem, ſiue membranam libeat dicere, ſi ue tunicam, diuidas ita, ut non conuulneres, ab inteſtinis ipſum utroque ſectio nis labro detrahere molieris, donec ad partem magis concauam illius orbis per ueneris, ubi maximè diligencia adhibita alterutram partem detegendam ſequere.

Hinc enim accidet, ut cum duobus incideris, ſi alterum quidem ipſorum ceſſare uideas, ſecundum ex duobus quibusdam còſtat corporibus, tertiù quinq. Quoniam uelica uuluaq uno conſtant corpore, tunica eſt peritonæum, hîc mutuò ſe conſcendentes, duplex efficiunt corpus, medium inter ſingulas uenas politù, que in amfractum deferuntur, his præterea arterià quandam neruum admodù exiguum eſſe adiunctum diximus. Quemadmodum igitur ſingula inteſtina à perito næo circulatim tota comprehenſa, extrinſecus conteguntur, ſic & compoſita ex tribus inſtrumentis, arteria, uena, & neruo, tanquam unum quoddam corpus

g 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

à peritonæo obducuntur. Quum autem multæ sint cœiugationes ex arteria, uena,
& neruo in singulis orbibus, in super multa inter eas spatia; in quibus duplex habe
tur peritonæi, mefaræi substantia ex eis conficitur, omento perfimilis. Etenim &
illud quæ arteriâ recipit, & uenam neruum, ceu unû corpus orbiculatim induit.
Quod uerò in horum medio conſtitit, nihil aliud quam peritonæum duplex eſt;
non tamen subſtantiæ ſimilitudo euidenter apparet. Praeſtat autem dicere, eadem
eſſentia omenti, & peritonæi, propter pinguitudinis copiâ, quam totu omentum
inter uaſorum regiones amplectitur. Quod ſi obefum animal abunde ſit, eatenus
augeri pinguodnem accidit, ut interdum uaſa conſcendat: quanp[ro] in huiusmodi
animantibus etiam alias ptera[que] peritonæi partes pinguedinem habere conſpicia
mus: præſertim in quibus non grandia uaſa habentur, & uifcera longius abſunt,
quippe à calore liqueſcit, à frigiditate conferuatur: atq[ui] huius rei gratia in neruo-
fis partibus conſtitit, & ijs qui ocioſam uitam agunt, abundat. Talis ſanè perito-
næi, & eorum quæ ex eo gignuntur, natura eſt. Porro meſenterij arteriæ ac uena,
quæ ueluti radices in gibbam amfracuum partem inſeruntur, inuicem coeuntes,
ceu in arboribus radices, ad unum omnes principium perueniunt. Ita[que] uenas o-
mnes, quæ ad iecoris portas in unum colliguntur, ex facili comperies: arterias au-
tem non ita facile: ut quæ magis exangues ſint, & craffiori tunica obducæ, princi
pium habeant exangui corpori contiguum, in quo totum meſenterium cum inte
ſtinis habetur. quod autem meſenterij appendiculum nominant, ligamentinatu
ra præditum, furſum porrigitur: cui arteriæ in ea ſpinc parte adiacent, quæ inter ſe-
ptum tranſuerſum & renes habetur. Huc autem pertinet etiam meſenterij arteri-
arum principium, quod aliâs ex una radice ſtatim bipartitur: aliâs ſtatim ab initio
duplex apparet, ſed huiusmodi in uaſorum conſectione accuratius exequemur.
Iam uerò exemptus omnibus intelfinis, uentriculi, iecoris, lienis, renuſi, uelicæ,
& uuluæ in ſoſminis natura conſideranda eſt. Licet etiam intelfinorum ipſorum
subſtantiam qualis nam ſit, ſingula adminitrando diſcere: ac præſtat huiusmodi
per ſe ex toto corpore exempta inſpicere. Nam ad lucem ipfa prout libeat poteris
uertere, & multifariam aliâs in aliam figuram transferens, omnium in ipſis para-
ticularum diſcretionem exaſtam tenere. Satius forſan erit ipſis propoſitis meſen
terij glandulas inſpicere: ad quas uaſa quædam ab intelfinis porrigi manifeſto li-
cet intueri. Necnon integrum eſt, poſt exempta quoque intelfina ipſas in meſen
terio una cum proprijs uafis conſpicere: de quorum natura in conſectione glan-
dularum dicemus. Quæ igitur libris de uſu particularum ſunt comprehenſa, o-
mnia uera deprehendes in uentriculo, intelfinis, & alijs inſtrumentis quæ ad di
bi diſtributionem natura condidit. duas ſanè uentriculi ſingulorum que intelfino-
rum tunicas, ſic enim nominant complexus unde conſiunt, idq[ui] non admodum
propriè. nam operimentum tegumentum, tunicæ uocabulo ſignificatur. unam
autem uelicæ, ſicut & uułuæ. quam enim nonnulli ſecundam in his, tertiam ue
rò in uentriculo & intelfinis arbitrantur, peritonæum eſt, ipſis obtenſum, ut præ-
monui, & in tunicam planè degenerat. At uentriculus hic ex duobus laus te-
nuibus que corporibus conſtat, ceu plexibus ſibi inuicem coniunctis, habet au-
tem interior ipſius pars fibras directas, exterior orbiculares, quum peritonæum
nullas obtineat, ſicut nec alia quæſiis membrana. Simplex enim omnino corpus
eſt totum, haud tamen araneorum telæ modo necdum contextæ, atqui intelfinis
pleræque circulares inſunt fibræ, quibus pauculæ rectæ ipſis ſuperpoliſtæ ſunt.
Omnia igitur cunectis ſanguineis, non modò ſex generibus animantium, inefſe
confirmamus. item eſdem omnibus & iecur inefſt. que uerò iecur habet, ijs & lien
omnino inefſt, & meatus bilis receptores: etiſ uelicâ, quæ amaram bilem colligit,
haud omnibus ideo cœceſſerit natura. Non tamen uera dicuſt qui de omnibus ea
carenibus ſcripſere, quæadmodum & Mneſitheus de elephanto prodiſit. huic
liquidem

D

41

A. liquidem & uelica in iecore inest, toti uiserci magnitudine respondens. At idem maximæ iecoris fibrarû litus in iis est perpetuo, quæ ipfam fortita funt; non tamen iecoris fibræ pares numero in cunctis animantibus uel genere, uel specie habenç, quemadmodum nec magnitudo est æqualis tum fibrarum, tum totius uisereris. gulofis uerò & timidis inest magni ſecur, & multifidum: item aliter affectis, qui bus autem magnum est, in plures maiores fibras quam hominibus fillum est. Quanquæ in ipfis hominibus uniuersis nec magnitudo, nec fibrarû numerus ſi milis uilatur. Ex actiſtimè igitur de ipſo ſcribens Herophilus, hunc in modum dilferuit. Iecur humanu ſi ad alia quædam animantia cōferas, perqam magni est:

» & quâ septum tranſuerum attingit, gibbu est, & leue: quâ uerò uentriculum, &

» ipfius gibbum, cauſ est, & inæquale. Porrò affimilatur cuidam rupiù interuallo,

» quâ & ſœtibus ex umbílico uena in ipſum enaſciit. Verùm in omnibus nò respon

» det, fed latitudine, longitudine, crasſitie, altitudine, fibrarû numero, inæqualitate

» ex anteriori parte, qua crasſilimù est, et ſummitate orbiculari, qua extenuat, inuicê

» diuſum est. Etenim in quibusdam ne fibras quidem habet, fed ex toto rotunduæ

» est, minus & rectu: quibusda duas, alijs plures, multis & quatuor obtinet. Hæc

» itacb Herophilus rectè. Præterea ſiniftram ipſum occupare partem paucis in homi

» nibus, non autè in paucis alijs animantibus, uerè prodiſit, in hoc ipſo libro ſecun-

» do de coſectionibus: ſolius quidem leporis ipſe mentionè faciens, nobis de alijs

» animantibus confiderandum reliquit: quæ procedenti còmentario enarrare de-

» creut. In præfentia enim quantum ad còmentarios de uſu partiù conducerit, dun

» taxat exequar. Vena ſuperſiciaria, & caudicis nomine sive Græcè appella-

» ta, unde omnes aliæ uenæ ſanguineis ac pedeſtribus animantibus procedunt, uti

» lium cognitione præbet. Obiter uerò nò paucas differentias còmemorare cogor,

» ficut proſto & nunc in iocinore, cuius maxima portio in omni animantium ge-

» nere dextram fedem occupat: quanquam & ſiniftram, fed non æque in omnibus,

B. comprehendit, uerùm, ut Herophilus ſcripſit, in lepore plurimù. Ego uerò & cun- cùs reptilibus, & quibus id est maximù (ut timidis & gulofis) affero. Iam uerò in- teſtinorum natura, quatenus intelftina funt, omnium eadem habetur; magnitudi ne autem, & numero orbium ſeu amfractuù euariat, ut omnibus iam confitare ar- bitror. Elephanto liquidem intelftinu est latiſſimù, equo ſimilimù: Sui, in multos conuolutu orbes, & longiſſimù: quod etià haud mediocres in particulis differen- tias fortitur; eafdem in homine & ſimia obtinet. Primùm itacb totus exortus, quœ ex pyloro intelftinu excipit, talibus admodum est anguſtus. Ab hoc quod à duo- decim digitoru longitudine ad appellant, ut Herophilus uerè prodi dit, multifariam conuoluitur in orbes, uaſorum complurium ſerie còtextos, quod ieuinum nominant, quia ſemper inane est. Inde tenuius intelftinum est, ſubſtantia huic ſimile, differt autè, quòd nec uacuù reperiatur, nec tot ualis ſcateat: deinde cæcum appellatù: poſtea colon: ab hoc in extremo rectu intelftinu ad fedem uſab porrecau est. Sic & lien in ſiniftra parte conſtitit, cœcauo ipſius in dextrà conuerſo. Atacb uena quædam ex iecinore ad ipſum pertinet, cuius proceſſus in uentriculâ deriuat. Poſt quâ ergo omnibus lienis partibus propagines funt tranſmiſſæ, quæ dam pars huius uenæ ad gibbu uentriculi emergit, quædam in ſiniftrà omenti re- gionè diuari catur. Etenim & hæc in omnibus ſanguineis animantibus còmunia funt: non tamen lienis magnitudo, nec color idem omnibus inest. Quippe leo, ca- nis, omnia fortia & calida animalia nigru affatim obtinet. Sus aùt, humidioracb & frigidiora albicantè magis. Omnes igitur eiulmodi animantiù differentias pro ximo còmentario explicare conabor, quo à absoluta naturæ operum peritià conqui rat quicubc in hanc rem incumbit. Nunc, ut inſitio inſtitui, digredi ad id quod ex cibi inſtrumentorù conſectione reſtat. Vbi em peritonæu, ut dictu est, detraxeris, & hoc cum omnibus ſupra septu inſtrumentis, & illa inuicê conſortiu habeant,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

inſpexeris euidenter, ſingula incidito, inſciens laminam æream, aut ferream, aut argenteam, aut ligneam. Solent autem Anatomici laminas appellare communi uocabulo huic ſmodi inſtrumenta, ſcalpella, ſpathomelas, amphiſmelas, ſpicilla, oricularia, quibus ſimilia ex ligno denſiori licet conficere, ſicut nobis ſunt ex bu- xo: quæ huc magis conferunt, ne ſcalpellum quandoconſtringatur. Porrò utor eis, ut dixi, uſaorum oris inſmittens, in iocinore quidem uenæ ad portâ ſitæ, quam recentiores Anatomici, quòd aliarum ueluti caudex ſit, sed exaxiæy nominant: & dupliſe gibbæ ipſius partis uenæ, quæ ſurſum deorſum porrigit. In renibus ait per grandium ſaorum ſpinam occupanti, proceſſus ad meatus urinarios: tum in alijſ, ut dicturus ſum. Verùm prius de iocinore ſermonè abſoluam. Hoc nang- uſcus uenas ex meſenterio ad concauam ipſius partem pertinentes excipit, uo- cant autem hunc locum in quem omnes uenæ colliguntur, portas iocinoris. Hic itacq. reperies maximum uenæ os in omnibus ſanguine præditis animantibus: in quam una ex præparatis laminis demiſa (sint autè plures, hæ tenuiores, illæ crae- ſiores, ut ea quæ maximè congruat, utaris) per ſingulas fibras leuiter ipſam propel lens, ſubſtantiam incumbentem ſcalpello præcides, donec ad hanc uenam perue neris, in qua inſtrumentum per portas inſtra uſcus dimiſſum continetur. Hoc au- tem ſub tenui tunica aperiri euidenter apparet. Mos enim eſt Anatomicis & uſa- rum corpora tunicas appellare, ſicut paulò anterius in uentriculo dictum eſt. Cu- ius duas eſſe tunicas retuli, ſeu plexus quodam mutuoſi ſibi incumbentes. Cate- rùm uniuſcuuſq. iocinoris uenæ tunica admodum tenuis eſt, qualis nulla in toto animante alia. Hac autem detecſa, ſic ut non diſſecueris carnem uſſeri circunda- tam, uafis inde procedentibus inſtermediam adimito. ſiquidem à portis in ſingu- las fibras, quotquot fuerint, uenam unam grandem porrigi deprehendes: quæ in multas exiles diſuſa, tanquam caudice in ramos, deinde rurſus illis ceo in ſurcu- los quodam diſciſſis, poſtea illis ueluti in germina quædam tenuia deſinentibus, quantum uafa interiacet, totum uſceris carne repletom eſt. Eam uocât Eraſitrati ſectatores parenchyma. Hanc igitur ſubſtantiam, ſiue carnem mauis appellare, ſiue parenchyma, ſtigationis modo omnibus inter uafa ſciffa regionibus expoſi- tam, tuſmet digitis poteris eximere, ut uafa unam illam fibram, cui prius inſtru- mentum præparatum inſideris, amplexa, nuda reſinquantur. Quod enim in una tibi fibra conſpectum fuerit, id in omnibus comperies. Itacq. ſi animal amplæma- gnitudinis extiterit, unà cum uenis, & meatus qui bilem recipiunt, & arterias ipſi- us, dum in iecore, ſicut oftenſum eſt, detegis, conferuare erit integrum. Sin autem paruum fuerit, non adeò ad fibræ cuiuſq. extremum tria uaforum genera poteris ſalua reſinquere. Præſtat igitur in alijſ animantibus eiusmodi conſectiones admi- niftrare, in quibus & ſi iecur toto corpore ſit exemptum, manifeſtò propter portas & arteria, & uas bilioſum conſplicitur, ut etiam ante quam ſit exemptu, uenæ por- recta. At in minutis animalibus illo exempto, nihil omnino apparet. Nondum exempto, primam in ipſum arteriæ producſionem palàm eſt intueri. Etenim arte- riæ uas magis quam uena candicat. uerùm ſequi ipſam in ramos aboliſtam aduſq. extremum, non amplius poteris, ſed mox portarum regionem ſpectabis, ſecutus etiam meatum ex bilis uelica ad intestinorum producſionis initium peruenientè, non multò inferius, quam pylorus habetur. Talem uerò pylorum in nònnullis ani mantibus conſpicies, quæ crassam propria circumſcriptione uentris ſubſtantiam obtineat, ubi tenue intestinum ex ipſa primo oritur. Quidam non prius id uocare intestinum dignantur, quam in orbes anſractus, cœuoluatur. Atcq. ideo alij ſim- pliciter producſiorè, alij cù appendice duodenùm digitorù, Græci ἀκροαυτοῦ dixi- ναοδάκτυλος appellant. Interim meatus bilioſus quà huic inſeritur, exiguè de ſeræ mum ſupra pylorù emittit. Quin & particulam admodum paruà ſimul cù uena quæ ad uſcus portendit, in membranà extrinfecus ambientem deſerrit ſpectabis,

D

præterquam

42

<table>
  <tr>
    <td>A</td>
    <td>præterquam quòd profundius cum ea diuarietur. Omnia ita? hæc accurate in-<br/>tuitus, deinde qua iecur maximè gibbum eft accedes, illam ipfius fibrâ incidens,<br/>cuius concaua in parte uenas detexeris. quippe uenas similiter in gibba fine arte-<br/>rijs propagari cernes. At multò minus fellis meatus in hac parte uiferis haben-<br/>tur: quos non ita folùm uocant, fed etiam Græcè χρεινδύχους, uel per o literâ, uel<br/>per s fecundam syllabam proferentes, sicut & ipfam in maiore iecoris fibra uefi-<br/>cam nominant. Venas autem contueberis hîc quoq tenues simul & nudas quo-<br/>libet indumento membraneo, quale mefenterij uniuersis inest: quas etiam huius<br/>gratia nonnulli duas habere tunicas arbitrantur. Itaque uenam omnem, fibras ua<br/>riè ipfam intertexentes, tunicâ uerò unâ habere nouimus, atq eam peculiarè fem-<br/>per, nifi ficubi sublimis, & non affixa procurrat, membranas quaſdam uice tegu-<br/>mentorum simul & firmam entorij defiderans. De arteriarum uerò tunicis, in cor-<br/>dis diffractione, libro ſequenti per ſequar. Nunc autem ad renes ìre tempeſtium<br/>eſt: quorum dexter in omnibus animantibus eminet elatior, nonnunquam gran<br/>dem iecoris fibram attingens. Porrò à ſpinæ uafis, arteria nempe & uena, inſerun-<br/>tur in eos haud exiguæ magnitudinis uafa: ſimijs quidem ſingula utrincb, alij au<br/>tem quibufdam animantibus, ut rurſus dicetur, bina. Inſuper concaua in ſele con-<br/>uerſa obtinent, gibba uerò ad animantis latera auerſa. At in animalibus non ma-<br/>gnis laminam demittere uſq ad concauam maximè utriuſq partem poteris, haud<br/>tamen in eundem ipſorum uentriculum immittere. In maximis uerò, ſi poſt mor-<br/>tem ſtatim inſideris, manifeſtò in renes ſinum permeantem conſpicies, item qua<br/>utruncq uas inſeritur, in plures palàm ramos diffundi. Euidenter tamen renis ſinû<br/>cernes, & ſi animal grande non fuerit, corpore quodam membraneo circundatùt.<br/>aliqua uerò ipſius parte non procul à uaforum inſertione alterum quoddam cor-<br/>pus obtinet, concauum & oblongum: quod nonnulli iuxta còmunem omnium<br/>concauorum corporij appellationem, uas nominant, quídam meatum, alij arteri-<br/>am; ſunt qui uenam nuncupent, tu autè, ſi mihi & Platoni auſcultas, nominibus<br/>ſemper negleftis, ad rerum ſcientiâ prìmùm & præcipuè incumbes: deinde quu<br/>alterum quendam doces, perſpicuitati ſtudebis, cuius & Platonem, & nos pro ui<br/>rili curam habere uides. Cæterùm os huius meatus ſenſui exſpìtum eſt, licet ani-<br/>mans nò adeò grande fuerit. Ac duplici uia ipſi poteris immittere aliquod ex pre-<br/>paratis inſtrumentis tenue, ſiue amphimelon, ſiue ſpicillum libeat appellaffe, ſin<br/>autem tenuiori opus fuerit, etiam melotiden. Interim ex ſinu renis, quu ipſum pa<br/>teſeceris, ceu ad meatum, rurſus de meatu per os in renem demittis. Nominatur<br/>autè meatus iſte Græcè ab urina οὐργκτύρα, cui peculiaris tunicâ adeft, similiter alij<br/>omnibus, quaecunq peritonæo ſulpenſa ſunt, obducta. Fruſtra aùt de hoc meatu<br/>urinario contendunt quídam ex Anatomicis, melius ne ſit ipſum arteriam appel-<br/>lare, an uenâ, conſtat enim una tunica, quemadmodum uenæ, non tamen ita gra<br/>cili ſicut ille. Porrò ſi exteriore ipſa membrana ablata, libeat iuxta longitudinè diſ-<br/>ſecare ad ueſicâ uſq, tum ueſicæ ſubſtantiæ similis apparebit, exëpto uidelicet &<br/>illius tegmine: tum meatus in ea naturam inſpicies, qui obliquus ſimul ad ipſam<br/>pertinet, & huiusmodi internæ ipſius regionis operculù fortitur, quale in periſte-<br/>rijs ſyphones appellati. Atqui hoc operculù non à ueſicæ ſubſtantia diuerſum eſt,<br/>fed corporis ipſius una quædam portio ſimul cu eius forma tam clare concinnata,<br/>ut ab ijs ſolis adaperiatur, quæ per meatu deferuntur. Mox aùt deprehendes quu<br/>meatus urinarios peritonæo nudaueris, & arterias, & uenas similiter ſulpenſas ad<br/>peritonæi foramina obliquas deduci. Incipiùt itacq ab ima regione, ubi peritonæ-<br/>um magnis uafis obtenditur. Porrò quæ ad teſtes ferunt, ab exortu, ſede lumborù<br/>telicta, ad inguinù principia elatius procedentia, peritonæum ipſis porrectum in<br/>orbem comprehendit, tranſmittens eadem aduſq ſublimes ſui partes, ubi utrincq<br/>foramine peruiù eſt, etenim quæ cum uafis ipſius procedit, longa propagatio eſt.</td>
  <td>B</td>
</tr>
</table>

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Cæterum in quibus dixi partibus perforatum est grande peritonæi, quod sphare cuiusdam modo constructum esse diximus. Itacque meatus ad testem pertinens, exiguam magni in abdomine peritonæi sfoboles est. Qui autem ambit arterias uenas ad testiculos procurantes, non sane ab altero magno in ilijs peritonæo procedit; uasa quidem testes alentia, ut dicti est, complectitur: cæterum cum ipfis per meatum cõmeat. Proinde duplex ibidem peritonæi propago efficitur: altera ad meatus generationem, ac si uas nullum effet, deductura: altera uerò ob hoc indumen tum uaforum quæ testem nutrunt, tanquam si non per meatum aliquem efferentur. Hæc igitur propter peritonæi cõmunionem dicta mihi sunt, et si ad institutum semnon non pertineant. Supere est autem ut tertiam cibi instrumentorum differentiam commemorem, quæ nimium musculi sunt: alij in abdomine, qui non excrementis tantum egerendis, sed ad efflationes quoque & uoces ædendas haud parum adferunt uirtutis: alij in fede ad stringendum claudendum meatus extre-mum accommodati: rurus quum in deiectionibus eductus fuerit, reuellentes, uel sice ut cludant solum appositi. Proinde in abdomine sitos statim in prima animan tium confectione fatius est adminitrare: liquidem omnino ipfos in animante die-fcreturus es. Qui uerò in fede habentur, nisi prius inteftina eximias, dirimas pubeis offa, clare conspici non possunt. Quomodo igitur id facias, mihi quidem iam dicendi, tibi uerò audiendi tempus est. Quoniam pubis offa cartilaginis interuentu in priore parte inuicem coeunt, lineam cõmiffuræ inuenire diligenter conabaris. Si enim fecundum illam ualens & grande scarpellum adegeris, facte ipfa inter se dirimes. Quo facto, mox etiam cutem basi ipforum subditam alacritè separabis, id et cito fedis diſfectionem. Deinde utroque offe prehenso, quod ilium dicitur, in exteriora detorquebís, donec & hæc à commiffura lati offis, quod etiam facer ap-pellatur, fuerint soluta. Quippe sic omnia in illa regione erunt cõspicua quam & latum, & pubis offa comprehendunt. Hæc igitur omnium instrumentorum quæ inibi litum habent, cõmunis est adminitratio. Nam si arterias aut uenas, autem uos libeat inſpicere, aut uelicam, aut uuluam, aut muſculos ad grande femoris tuberculum porrectos, prius pubis offa inuicem feiungen, mox in exteriori partem utrunq[ue] ilium os torquebís, à cõmiffura, qua cum lato offe coarctatur, ſeparans. Verum ad id quod inſtitutus erat, ueniundum est. Vtric[que] sane pubis offi ab inter- na parte multam ſuperpositam carnem ſpectabis, quæ membranoſo ex ipſis offi-bus profecta ligamine orbiculatim contegitur. Quantum uerò ex ea faci offis re-gioni continuum est, id ligamentum habet ex illo ſimul procedens, iam dicto con-tiguum. Hoc igitur modo quodlibet ligamentus, tum quod ex lato offe, tum quod ex pectine oritur, unum musculi caput efficitur, non magni quidem, sed membra noſi lati, ad fedis utranca partem produci: quem ſi integrus omnino perferues, actio ex ipſo ſitu innoteſcet: multo magis, ſi ut oftenſum est, detecto à uicinis toto muſculo, et fede, mox capite quod retuli prehenſo, ad illam fedem per muſculum attrahas, quomodo reuellatur uidebis. Nullus autem alius è regione muſculus ipſam detrahit, ut in plurimis particulis habere certum est: fed à muſculis in abdomine ſitus, qui una cum ſepto transfuero inteftina premunt, & per illos quodcunque in ipſis continetur, ſedem propelli contingit, & frequenter adeo extrudi, ut ne à duobus quidem relatis muſculis promptè queat retrahi. Eo igitur tempore, quo animal aluum exonerat, octo abdominis muſculi pariter cum ſepto pro communi omnium muſculorum functione tenduntur: orbiculari muſculo relaxato, qui circulatim ſedem complectitur. Reliquo omni tempore circularis hic muſculus conſtrictus fedis os cludit, quem & ipſum facile ſpectabis, cute tota quæ hære cœsis obducitur, primum amputata. Posit hoc autem & membranorum corporum cum lati offis mucrone commiffuram, cuti mixtam, fedis extremum dignit, quan tum extra circularis muſculum eminet. Idem uerò hic muſculus, faci offis mucronis principi:

44

A nis principium sibi subiectum, ex posteriore parte continet: priore, alterius muſcu
li interuentu peni cōnexus eſt, de quo in generantium instrumentorū conſectio-
ne ſpeculabimur. Nunc autem quum uelicæ termini muſculum, ubi primùm cer
uix ipſius dicta oriſt, detexeris, manifeſtò iam ſimilē eſſe orbiculari fedis, tū funciti-
one, tum uſu, cernes. Quippe & hic, ſicut ille, orificiī cui eſt prepoſitus, cōſtringit;
unde etiā appellant uti illū, ſic hunc nonnulli σφυκητᾶς, qualiſ dicas ſtrictorē. Re-
ſtant autē oſto muſculi, totam inferiorem ſepti regionem tenentes, qui cibi potius
quam ſpiritus instrumentis à natura conditi ſunt, de quibus nihil præterea dicere
opus eſt, ut quos prius in externarū partiī cōſectione libro ſupenor etulerimus.

LIBRĪ SEXTI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE ANATOMICIS ADMINISTRATIO=
NIBVS LIBER SEPTIMVS.

Ioan. Guinterio Andernaco interprete.

B

OCVOLVMINE, quomodo ſpiritalium instrumentorum con
fectionem adminiftres, explicare propoſui. Quumuerò commu
nis illius quoque fermo exiſtat, quem ſuperioris libri initio de ali
menti ualis ſecutus ſum, non conuenit mihi ipſum repetere:
ſingulís autem qui hæc legunt, commeminiffe eſt neceſſarium.
Pulmo igitur, cor, & thorax, principaliora ſpiritus instrumenta
ſunt; mox arteriarum genus duplex: unum à ſiniftro cordis uentriculo propaga-
tum: quæ omnes tum ſibi inuicem, tum cordi, pulſandi modo respondent. Porrò
omnium ipſarum unus communis ueluti caudex aliquis exiſtit arteria maxima,
quam nonnulli hoc ipſo nomine uocant maximam, alij ſimpliciter magnam, alij
craſſam, alijqui reſtam. Alterum genus arteriarum eſt quas nominant alperas. In
ceruice quidem una maxima, quæ frequenti ramorum ſerie pulmones adit: ſupe-
riori dictæ in collo grandis arteriæ extremo ueluti caput quoddam incumbit par-
ticula larynx appellata, dicitur autem hæc etiam à recentioribus Anatomicis bron
chi caput, eò quòd & ipſam totam alperam arteriam non ita ſolùm, ſed bronchum
quoq: nuncupant. Hæc itaq: uniuersa ratione primaria natura condidit, quædam
neceſſarij ad uitam ipſam ufus gratia, quædam utilia, non tamen animantibus ne-
ceſſaria. Verùm de hìs in opere de particularù uſu libro ſexto & ſeptimo definitù
eſt. Iamuerò alia quandam conſtruxit particulam, quæ & ſubſtantiæ peritonæo
ſimilis compos eſt, & eundem ufum omnibus animæ instrumentis, ueluti illud ci
bi exhibet. Præterea ut peritonæum illud à græca uerbi etymologia dicitur, quòd
alimenti ualis prætendatur, ita hæc ſuccingës, quia coſtas totas inſtrinſecus ſuccin
gat. Ad hæc ſimiliter illi alias quoq duas ſortitur appellationes, ab hìs membra-
na, ab illis tunica nominatá, membrana quidem ab eſſentia, tunica uerò ab uſu:
quippe araneæ modo prætenuis, ac ex toto ſibi ſimilis coſtas ſuccingit: indumen-
tumuerò eſt ceu tunica quædam omniuſpirdationis instrumentorum. Itaq: & peri
tonæo exacitè membrana eſt, quemadmodum præcedenti libro expoſitù eſt. Item
hæc ſuccingens nomine, exactam membranæ naturam obtinet, necnon tenuis ce
rebrimembrana græcè menix dicitur: ad hæc quæ oſſa ambiunt, & muſculorum
ipſorum peculiares: poſtremo cordis inuolucrum. Atqui corpora membranofa
pleriſq: in locis citra hæc conſiſtunt: quædam ex offibus ligamentorù ſubſtantiæ
inſtar procedentia, quædam ex neruofa muſculorum exilitate tendinù modo ge-
nerantur. Verùm ſuccingens hæc membrana omnibus intra thoracem inſtrumen-
h

h

CLAVDII GALENI PERGAMENTI

C

tis obducitur, quemadmodum peritonæo uafis quæ infra septum habentur, ob-
tendi dictum est, oftensum , Ex ipfa autem membranæ thoracem interciientes
nafcuntur: atq[ui] hac sola reſtructura ipſius à peritonæo euariat, quòd uidelicet du-
plex omnino ſit, non una, quemadmodum illud. Porro naturam ipſius accuratè
perdifces, ſi anterius thoracis os, quod Anatomici pectus appellant, medium diſ-
ſecueris. Ad hoc autem peragendum, cultri excitorij, Græci ἀρχαῖοι uocant, ua
lidi ſimul & acuti ſint adaptati: ſimulatque uerò opus aggrederis, prius corpora,
quæ uidelicet pectus totum circumeunt, auferantur. Hoc liquidem detecio, me-
diam lineam exquiſitius coniecturabis: cui attendens, os pectoris totù ad muco-
natam uſq[ui] cartilaginem in duas partes dirimes, & penitius ad ſpinam descendes,
membranas inuicem ſeiungens. Promptius id perſeceris, ſi utranq[ui] pectoris partè
in exteriora deducas, leuiter reflectendo. Atq[ui] ideo in hoc conatu reliquæ tibi par
tes uniuereſ facilè obtemperabunt. In cordis autem regione non ſimiliter. Etenim
pericardion dicta membrana tunicáue (licet nanque & huic duo nomina indere,
membranæ à ſubſtantia, tunicæ ab uſu ) pectori connexa est, quà maximè ipſius
uertex, & quædam utrinq[ui] uerticis partes habentur. Etenim tunc in conſpectum
hæc prodit, quum pectus diſſecueris: maximè uerò & poſtea, quum membranas
quæ totum thoracem interſepiut, inuicem dirimis. Optimum igitur est, integrum
ipſum coſeruare & illæſum; quâuis ſi cœuulnereſ, inſtitutuì in hac conſectione nò
offenderit. Si enim cor minus appareat, ne ſic quidè ſpatioſe thoracis laxitates cœ-
uulnerabuntur. Quippe crebro ſuiente animali ſponte totum cor nudamus, idq[ui]
ita, ut nec aliquod latum thoracis ſpatium perforetur. Verùm de illa conſectione
paulò poſterius dicetur: de præſenti autem repetito ſermone dicamus, enitendum
eſſe, ſi liceat, ne pericardium uulneremus; ſin autem uulneretur, membranæ theo-
racem interſipientes, ab affectu immunes permaneant, huc in præſenti diſſe-
ne inſtitutum dirigimus. Vtraq[ui] liquidem membrana omni ex parte ſibi cōtúna
apparebit, tum quæ in dextra thoracis parte, tum quæ in ſiniftra omnem internam
coftarum regionem ſublinit, ad hæc eam uniuersam, quæ in ipſa ſupra septum ha
betur; inſuper pulmoni quoq[ui] obducitur, quemadmodum peritonæum omnibus
infra septum porrigi commemoratum iam est. Præterea ſicut illud ſublimia uala,
ita hæc quoq[ui] orbiculatim còprehendit: tum obtenditur ijs quæ in ſpina haben,
ſimiliter illi maximæ arteriarum inibi ſubiecſtæ, & uenæ ibidem porrectæ, quæ ſu-
periora thoracis alit: nec nò ſtomacho. Inde uerò membrana ad pectus uſq[ui] aſcen
dens dupliţi textura, ut retuli, procedit. Atqui tunica peculiaris pericardios nomi
ne, diuerſa ab utroq[ui] horum exiſtit, in medio amborù ſita, utrinq[ui] ſimiliter ab ipſis
comprehenſa, id exactè ſpectabis, hæc quam modo refero conſectione in mortuo
animáte celebrata. Etenim quæ ad clauiculas aſcendunt membranas interſpien
tes còtuebere mutuò ſibi contiguas. V bi uerò basi[rum] cordis habetur, quam nònulli
caput uſceris nominant, pericardio tunicæ occurſantes, huic connectunt, ſimulq[ui]
procedunt ad uerticem ipſius figura turbinatum, quemadmodum cor, itaq[ui] basi[
]s ipſius circularis, cordis basi[rum] coronæ modo ambit, & uertex turbinis iuxta cordis
uerticè ſitus, infernæ pectoris regioni cohæreſcit, cuius in extremo mucronata car
tilago conſtitit. Non tamen ipſi cordis corpori pericardios hæc tunica cōnexa est,
uerum in alij[us] hominibus haud pa[mi]na quædam regio intermedia est, motui cordis
accòmodata, ad basi[rum] ipſius, quæ ut eſt expofitum, orbicularis eſt, prodeuntibus
ex ea uafis connexa, quæ clarius perceperis, quum uel totum thoracem omni ex
parte aperueris, uel cor inde exemptuì ſeſorum per ſe incideris. Porro quòd ſermo
fiat perſpicuus, ſingula prius nomina, quibus uti eſt neceſsarium, receſtebo, hinc
exorſus. Quemadmodum pulſans ipſum uſcus, cor omnes appellant: ſic etià ua-
ſa ſingula pulſantia, arterias nuncupant. Alias autem omnes arterias, quotquot to
to inſunt corpore, ſenſu pulſantes dignoſcere nullius eſt negocij, & omnium ipſa-
rum cum

D

45

A

rum cum maiore arteria continuitas, idem hoc indicat. Verùm in pulmone pul-
fantes senfu admodum euidenter deprehendere nemo poteſt: uerùm inde, quòd
ſiniftro uentriculo ſint continuæ, coniecturam feceris, etſi quidam non coniectu-
ram ſolùm, uel probablem ſpem, ſed certam functionis ipſarum scientiam habe-
re arbitrantur, non tamen eodem modo utrique, quoniam ne ab eſidem quidem
opinionibus omnino auſpicantur. nonuſtli ſquidem Eraſiſtrati ſeſtatores uacuas
ſanguine quemadmodum alias arterias, ita & pulmonis ſtatuentes, in unaquaſt
cordis eleuatione ſpiritum per eas ex pulmone trahi aſserunt: & huius tranſitu pul-
fum ei qui toto corpore per omnes arterias æditur, proportionalem, Etenim & il-
larum pulſum non corporis ipſaru functione peragi, ut in corde, crediderunt, ſed
ſpiritus tranſmeantis copia cor compreſſum ipſis tranſmittere affirmat. Quidam
uerò eadem cordis facultate reliquias arterias, & eas quas pulmo coriinet, corprimi
attolliſt arbitrantur. Hoc autem diſcriminis dicunt intercedere, quòd natua cor-
di inſiſt facultas, arterijs autem ex illo influens. Itaque ſecundum priorum ſenten
tiam ſi uel dextris omnibus totius thoracis coſtis, uel ſinilſtris ſtatim uiuo adhuc a-
nimante ad longitudinem diſſeſtis, inſpiceri pulmonis particulas uolueris, quò-
ad ex aſperis arterijs leues ſingulæ de corde ſpiritum tranſumunt, pulſus quidam
in eis percipietur. quũ autem inanes fuerint, omnino non percipietur. Secundum
alteram ſectam non ſolùm arteriæ in ea parte pulmonis quæ mouetur, pulſantes,
dum uiuit animal, permanent: ſed nihilominus quæ in detecta parte habentur.
Quid igitur ob uírorum dogmata eueniat, dictum iam eſt. Quoniam uerò præ-
ſenti opere de ijs quæ ex conſectione apparent, ſermo, non de dogmatum uerita-
te exploranda inſtitutus eſt, ad illa te deducere aggrediári. Linea recta ad longitu-
dinem deorſum uerſus ducitur in ijs maximè partibus, ubi coſtarum oſſa cartilagi
nea uifentur. Nam uno grandis ſcalpelli inieſtu omnes ipſæ dirimunt, quæ cunque
poſt primà coſtam exiſtunt. Ab hac ſolùm abſtinetur, ſanguinis proſluuij metu,
quod ex uſalis cuiuſdam ipſis ſubiecti uulnere accidere periculum eſt. Sin autem
hoc ubi recte ſuccesserit, pulmonis membrana quaſcelerrimè detracta, deinde car
ne uaforum intermedia tuismet digitis auuſla detecta, ipſa inſpícis, & tactu ex-
ploras num alioquod in eo uas pulſum ædat. Quodcunque autem pulſare depre-
hendas, arteriam illud uocato, at prius quàm motus ipſarum euidenter tibi inno-
tefcat, non necesse eſt uel quod ex ſinilſtro cordis uentriculo oritur, uel quod ex
dextro, ſic pronunciare, quemadmodum nonnulli Anatomicorum faciitarunt:
qui etiam in hſiſce appellationibus inter ſe diſcreparunt: attamen quidam ipſorum
quod ex ſinilſtro ſinu uas procedit, arteriam aut uenam aſſeunt, nonuſt quod
ex dextro. Rectius autem ij qui neutrum ipſorum absolute nominarunt, arteriam,
aut uenam, ſed appendice quadam pronunciati præcipitantiam correxerunt, uel
arterioſam uenam dicentes, uel arteriã uenofam. quatuor ſquidem nomina du-
obus uſalis Anatomici indiderunt. Nos autem, ceu rectius ſentiētes, ſecuti ſumus
eos qui uas ex ſinilſtro cordis uentriculo procedens, arteriam uenofam appella-
runt: quod ex dextro, uenam arterioſam: melius eſſe rati, ut quoniam ipſa pulſu
parum euidenter cognoſcimus, uas ſpiritale uocemus arteriam: ſed quia uenæ tu
nica uſeſtur, uenofam adiſciamus. Rurſus uenam altero nomine ab uſu nuncupe
mus: quoniam uerò & hoc arteriæ corpus eſt, arterioſam addamus. nam optimi
(ut dixi) fuerit, pulſu & eius defectu ea diſcerni. uerùm quũ hoc ſenſibus no adeò
clare queat diſtingui, à communione quam cum utroſt cordis uentriculo habet,
indignomen debet, appendix uerò à corporea ſubſtantia fieri. Porro ex ijs qui citra
appendicē ipſam nominarūt, quidam certe ſoli corporis ſubſtantiæ, quidam uerò
uſui attenderūt. Itacij iuxta corpoream ſubſtantiam arteria uas eſt quod ex dextro
cordis ſinu oritur: uena autē, quod ex ſinilſtro contrà uſus ratione: quod ex ſinilſtro
prodit arteria eſt; quod ex dextro, uena. Cæterùm que corporea uaforù ſubſtantia

B

h 2

CLAVDI GALENI PERGAMENI

C

existat, opportunum iam eſt dicere; hinc ſermonis ſumpto exordio. Venæ totius corporis ex peculiari una constant tunica, nam exterior membrana ipſis nonnun quam obhæreſcit: ubi colligari quibusdam, aut fulciri ac contegi defiderant, illuc folùm accedunt. Arteriæ uerò duæ peculiares tunicæ exiſtunt: exterior ſane quaſ lis uenæ eſt: interior autem crasſitie huius ſere quintupla, inſuper durior in tranſuerſas fibras deſumpta, exterior autem, quam etiam uenæ obtinent, rectiſ fibris, & quibusdam mediocriter obliquis, tranſuerſis nullis contexta eſt. Interior arterie tunica crasſa dura, ceu cutem quandam interna ſuperſicie continet, telæ araneo rum maniſeſtò perſimilem, in magnis quidem arterijs perſpicuam, quam nonnul li tertiam arteriæ tunicam ſtatuunt, quarta uerò alia peculiaris ei nulla eſt, ſed ue luti quibusdam uenarum, ita quoque arterijs alicubi obhæreſcit & circumtenditur membrana tenuis, contegens, aut aſſirmans, aut connectens ipſas uicinis particuſ lis. Atque id maximè arterijs ueniscit, accidit in ima ſepti regione ſub peritonæo, ſicut prius eſt narratum: in ſuperiore, intra thoracem ſub membrana coſtas ſuccin gente. Quales igitur toto corpore exiſtunt arteriæ, tale uas ex ſiníſtro cordis ſinu procedens in totum pulmonem ramorum ſerie diffunditur. Quales autem uenæ, tale ex ſiníſtro: ut ex tribus uafis pulmonem amplexantibus, quod à ſiníſtro corádis uentrículo profiſcitur, arteria uenofa nuncupetur: quod à dextro, arterioſa uena; tertium arteria aſpera, ex cartilaginibus, quæ literæ σ imaginem referunt, construſta. Itaque circuli cartilaginis tum in grandi arteria, quæ in collo caudicis rationem obtinet, ſi ad pulmonis arterias conſeras, tum in illis ipſis, ceu ramis quiābusdam ab ea producitis, in priore parte ſitum habent; in collo quidem gulæ continui, in pulmone autè uenæ quam paulò ante uocauimus arterioſam. Porro ualo rum intercapedines peculiari pulmonis ſubſtantia replenſt, quæ Eraſiſtratus uocat parenchyma. Hunc certe thorace exemptum, ſicut & cor ipſum, licet incidere; non tamen ita ſocietatem ipſorum quam cum membranis ineunt, eſt cognosſere, ſed eo quo nuper dixi modo. Vt enim membranas quæ totum thoracem interſiſt, à mutuo coitu ſepares, pectus in mortuo animante longa ſinea diuidendum eſt, deinde utranque partem in latera inſlectendum. Vt autem cordis inuolucrum adamuſſim perdíſcas, totum pectus tali modo excidere oportet. Cartilaginis mu cronatæ extremum uel tuis ipſius digitis, uel hamulo uehementer attollens, reſſe ſtens, omnia in orbem circundata, per quæ uicinis particulis continetur, incídes. Quum autem in eum modum pectoris extremum incideret, etiam in hoc ſi-militer adminiſtrationem obibis, utriusque ipſius lateris partem ampliter prae-c dens, membranam fuerò cor inuoluentem leuiter à ſubieſtis deradens: atque ſic agens altius, donec inſeriori glandi, quod Sphæp appellant, extremo occurrit: hoc ſuperius pergens, in uafa incides. Quare animali multò iam antea mortuo, ſi aliquod huius partis uas diſſecueris, haud magnum ſanguinis proſluuium exci- tabis: multò minus ſi nec aliter quam iugulatum interierit. In autem uel recens, uel multi ſanguinis compos fuerit, nonnihil etiam ſanguinis ad cordis panniculi radicem ex uafis cœuulneratis deſluet. Quamobrem ipſo etiam ſpongia deterſo, rem propoſitam poteris inſpícere. At citra ſanguinè munus obire ſauus eſt. quip pe tum alia maniſeſtius licet contueri, tum cordis inuolucri radicem, non ex ipſo cordis corpore ortam, ſed ex uafis inde procedentibus: quorum alterum eſt ma-xima arteriarum, ſiníſtra uidelicet parte ſita; alterum, uena à iocinore ſutum uet- fus tendens, dextram regionem ſortitur. Alia uerò duo de quibus nuper dixi, nu- dabis, horum alterum arteriam uenofam, alterum uenæ arterioſam appello. Iam hæc clare etiam prius ſpectabis, quam cor tunica detexeris: clarius autem adhuc ubi detexeris. Hac enim ratione & offium dictorum naturam ſpeculabere, quæ euidenter quidem corde animali exem pto in conspectum prodiſt, quanquam & inſiſto adhuc ipſo palàm cernatur, Præterea in tali adminiſtratione præter iam com-memoratum

D

46

A memoratum hoc conspícies, nempe cor inter utraç thoracis ſpatia medium consiſtere, ut motus ipſius indicat. Quòd in partè ſiniftram potius uergit, id duplici de cauſa eſt. Primum, quia ſpiritus conceptaculum ceu uentriculus hìc consiſtit: deinde quia totù ad hanc magis inclinat. Non enim ut baliſ ipſius media exactè thoracis lœuam dextram regionè interiacet, ſic etiam uertex, quonià nec decliuis omni- no de propria bali ad inferius extremù porreſtum eſt, ſed ad ſiniftram, ut dixi, re- gionè deflectit: ac ideo in relata adminiſtratione ſingula hæc fieri apparet: uerùm multò euidentius, ſi non ſolùm pectus, ſed etiam coſtarum cartilaginea excindas. Caterùm ad hoc munus ualèſ magnum ſcalpellum habeto, ut omnes ipſas in- ſequentes uno ictu pertundas, illuc potiſsimù ſectionè dirigens, ubi primùm oſſea cuiuſ coſta ſubſtantia deſinit, cartilaginofa autè generat: quam cum in alio an- mante prænoueris, in quanà coſtarum parte habeatur, in alio functionem obiſis. nam uerbis ipſam exactè interpretari difficilimum eſt. Quomodo autè ſermonis índicio ad experientiam promptius peruenias, iam tibi recenſebo. Coſtæ ſingulæ deorſum uerſus ſimul & proſum obliquè ſeruntur, ex ſpina ducentes originem, nam duplicibus inibi articulís cum unaquaſ dorſi uertebra còmittuntur. Quum uerò hunc in modum obliquæ ſimul & gibbæ tendentes, externà ſuperſiciè, quan tum thorax foris eminet, totam maxime extuberantè reddiderint, inde quodam- modo inflectunt, non magis ut ab initio prodiderunt, deorſum uerſus tendentes, ut quæ ad pectus obliquè attollantur, ibidem igitur cartilago oſſis uice generata, diuerſam quoſ naturà obtinet, & facilè acuto ſimul & ualentí ſcalpello poteſt in- cidi, talia uerò in tabellis ueteribus, à capite dictus cephalicis, habentur. inſuper e- quorù medici euſimodi ſcalpra uſurpant, quare etià tibi huiusmodi cartilagine ſe- canda ad manù ſint, quemadmodum uides mihi quoſ præparata. Ac thoracè ue luti còpghenſum nunc eſt diſſecato: reliquas autè ſingulas particulas pro portio- ne, ut antea de pubis oſſibus docui, & ſermone inſequenti rurſus de alij dicetur. Rectam igiù utraſ parte lineam deorſum uerſus per totius thoracis regionè inci- des, uti linee utrinque ducte diffiniunt: ſed adminiſtrationè, ut paulò ante perdocui, à mucronata cartilagine exordiri præcipimus. Atqui multo euidentior omnium quæ intra thoracem habenſ, ſitus, in mortuo uidelicet animante euæerit. Iam ue- rò parte ipſius pectori uicina in totù unà cum cartilagine coſtarù particulis exciſa, ſi coſtarum partes uertebris còtinueſ ſint, uehementer reflexeris: quandoquidem & metanta úi id agentem conspícies, ut plerun- aut oſſium nonnulla perſringan- tur, aut uincula ipſorù ad ſpinam ſita diuellanè. Quòd ſi tu quoſ ſimiliter perege- ris, omnes thoracis particulas palàm intueri queas: multò magis ſepto à coſtis ab- ſciffò; inſuper hoc magis adhuc, ſi duabus coſtis inuicè diremptis, omnè carnem intermedià præcidas. V erùm hoc uſu tibi omnino ueniet, quù thoracis ipſius par- ticulas amputaueris. Ad cordis autè partes, quarum mentionè facimus, nondum talis ſecio requirit, quippe ſatis eſt ſi pectus ſolùm pariter cum partibus coſtarum ei præpoffits excindatur: quod cartilaginofum eſt, & contrarium oſſeis ſitum obti- net. Illa ſiquidem à ſpina in priorem inferiorem regionem obliqua deferuntur: hæc autem exorſa quo índicaui modo ad pectus obliqua porriguntur. Ita: & ca uam uenam maniſſto ad iugulum uſque recto tramite procurrentem ſpectabis, & capitis proceſſus, quos aures nominant, pœculiarem naturæ ſortientes ſubſtan- tiam: quæ in alia nulla particula habeatur: quemadmodum profectò & cordis ipſius eſſentiam, quædam enim particulis ſibi ſimilibus dictis reſpondent: ſubſtan- tia uerò haud examuſſim eadem, ſed ſingulis ipſis inefſt quædam proprietas, quã uerbis queas describere: in conspectum autem producere nequaquam. Quæ e- nim uſu tantum aut tactu maniſſto dignoſcuntur, ea uerbis doceri accurate non poſſunt: ducere uerò aliquem ad exquiſitam ipſorum inſpectionem poſſunt: ue- luti quis ſi dicat cor ex fibris ſitu diuerſis conſtari, ſed carne ſimplici ſingulis ipſis

h 3

CLAVDII GALEN I PERGAMENTI

C

circumhærente, quippe commune est hoc musculis omnibus, uentri, intestinis, ueficae, & uuluæ. Neque uerò fibræ æquale robur ac crasitium in omnibus con-
tinent: neque caro eandem omnino figuram, fed musculorum rubicundior est ac
mollior, ea quæ in uentriculo, uulua, uefica, totaæ intestinorum subftantia ha-
betur; cordis autem, durior, stimul & fibris magis euariat. Siquidem musculi ffæ-
bras positu simplices obtinent: cor autem non simplices, quemadmodum neque
peculiaris uuluæ tunica, neq ueficae. At qui negligentius inſpicit, is muſculi cor-
disq subſtantiam, ſicut nerui, ligamenti, & tendinis, nihil hæc diſcrepare puta-
bit. Sed de ſimplicium primarium & partium differentia dictum iam est alibi, di-
ceturq, ſi res poſtulet, etiam in præſenti commentario iterum. Porro quòd corpo-
rea cordis subſtantia permultum à muſculo differat, abunde demonſtratum est:
ut cuius actio, illius teſtimonium perhibeat. Eſt enim cordis motus non arbitra-
rius, nec ceſſare quoad animal uita fruitur, potest. Muſculorum autè functioni sub-
inde quieteit, ac rurſus excitatur, animantis arbitrio ſubferuens. Atq omnes pe-
riti naturæ interpretes, tum philosophi, tum medici fatentur actiones subſtantiae
proprietatem iſimitari. Huius rei gratia, quæ quidem particulæ eandem subſtantiae
ſpeciem posſident, ſimiliter operantur, etſi diuerſis permultæ inſint animantibus,
quæ uero non habent, diuerſa harum est functioni: quamuis unius animantis exi-
ſtant particulæ. Cor nanque totum ſimilem cuilibet cordi functionem obit: &tho-
rax thoraci, & pulmo pulmoni: renes autem & ueſica neque horum alicui ſimi-
lem, neque iocinori & uentriculo. Quapropter neque muſculi eandem cum cor-
de functionem habent, quoniam neque subſtantiam. Certè ſi quis cor & muſcu-
lum quemlibet pariter coſtum, utrunc guſtare uoluerit, haud mediocrem ipſo-
rum guſtu differentiam deprehendet, quemadmodum ſi lienem, uel renes, uel
pulmonem, uel uentriculum, uel iecur, & lingam, uel aliam quampiam particu-
lam guſtauerit. Non enim omnia ſicut tactu & uſiu, duritia & mollitie, denſitate,
& coloris differentijs, ita uero & guſtatu euariant. Qui uero propterea cor non
eandem cum muſculis functionem habere dicunt, quòd neruorum mouentium
compos non ſit, uerùm, ut illi arbitrantur, ſenſilium, multa stimul in oratione de-
linquunt: primùm ſanè in ipſa subſtantia inſcitia, etenim cor quouis muſculo du-
rius est, & fibrarum uarietate ſicut & colore palàm diſcrepat; ad hæc multò adhuc
magis guſtu etiam, nam & hæc maxima subſtantiarum differentiæ nota est. Sed
mihi uidem nunquam cor elixum eſitaſſe, alioqui certè nouiſſent quantum à car-
nibus euariet, aut neq hæc ignoraſſent, puta carnes uniuersas muſculorum eſſe
particulas. Hæc itaque in cordis subſtantia delinquent, quæ ipſo ſensu potest in-
notecere. Præter hæc omnia alios in neruorum natura errores committunt, quòd
cerebrum ſibi uniuersis ex partibus ſimile arbitrantur, niſi quòd nonnulla ipſa-
tum magis, alieæ minus molles exiſtunt. Per alios ſanè neruos uim ſenſoriam par-
tibus infra caput ſitis tranſmittere: per alios autem omnem motum arbitrarium.
Omnes autem neruos utranque habere facultatem ratio est: uerùm molles ad
ſensum aptiores, duri ad motum exiſtunt. Nam ab ipſa radice pluries diſciſſa,
apparent quidem nerui in muſculos, alij in alias particulas inſeri, quemadmo-
dum & in tertia ipſorum coniugatione & ſexta nihilominus habere nouimus, à
qua cor exilem quendam neruum accipit, unde non modò cor, pulmo, iecur, uen-
triculus, & meſenterium inſuper totum unà cum intestinis, fed etiam uniuersi la-
ryngis muſculi, ac alij quidam propagines recipiunt: fed nihil intelligunt qui cor
muſculum eſſe dicunt: neque quoniam neruis, ut ipſi autumant, motorijs caret,
ideo quidem motu uoluntario deſtitutum est, pulſatilem tamen acquisiuit. Opor
tet enim aliquam & huius functionis eſſe cauſam: uel ex neruorum subſtanua
ipſam ſuppeditari dicent neceſſariò, uel natiuam uifceri exiſtere, atqui ex neruo-
rum eſſentia non est, omnia nancq eius participarent, quibus & nerui communi-
cantur,

D

cantur,

47

A
cantur, ac præcīlis ipſis, cordis pulſus ceſſaret: fed neutrū fieri conſpicimus: qua-
re ſupereſt ulut pulſatilem ex ipſius cordis corpore oriri. Non autem oriretur, ſi
uſcus eandem cum totius corporis muſculis naturam obtineret. At quòd cor tho-
race exemptum diu moueri uidetur, haud mediocre argumentum eſt, ipſum ni-
hil neruis ad ſuam functionem obeundam indigere. Horum igitur ignari nobis
uidentur, qui cor muſculum eſſe exiſtimant: nec intelligentes actionis ipſius excel-
lentiam ex ſua uſceri ſubſtantia neceſſariò inſeſe. Quapropter maxime errât qui
cor muſculum eſſe cenſent: minus autem, qui cordis ſtomachum ex ſimili plane
muſculis ſubſtantia conſtare opinantur. Propius enim ſubſtanjam ipſorum ac-
cedit tunica exterior tranſueris contexta fibris: nec tamen hæc exactus muſculus
exiſtit. Porro ſi ex neruis cor pulſandi munus haberet, & ſtomachū idem obtinu-
tiſe conueniebat. Nunc autem deglutientibus iterum eu momentibus ſubmitti ui-
detur: quod & uentriculo, & intelfinis accidit: quandoquidem & hæc ab interi-
oribus ipſorum comprimuntur, non tamen pulſatilem motum ædunt. In illo igi
tur hallucinatı ſunt infligniter, ut qui neſcirent omnino tum muſculorū, tum cor-
dis munus, & facultatem. Mihi uerò quòd animoſæ uirtutis cor ſit inſitium, & na-
tiui caloris ueluti ſons quidam, in commentarijs de Hippocratis & Platonis pla-
citis demonſtratum eſt. Nunc autê ad propoſiti operis peculiaria digrediāmur, ab
auribus cordis auſpicati: quas ad ſimilitudinem quandam aurium propriè dictarū
maiores uocauerunt. Vt enim illæ capiti utrīnque annexæ ſunt, ita & hæ cordi ner
uoſiores ac magis cuticulares ipſo cordis corpore manifeſtò apparent. Eatenus
enim figuram ipſorum descripſeris: quanquam ſatius (ut dixi) foret, talia uſui ta-
ctuque committere: quibus ſolis colorem ſubſtantiam corporis eſt diſcernere.
Porro hæ particulæ & colore nigriores ſunt, & corpuſculis cuticularibus manife-
stò ſimiles, ſinus cuuſdam ante cor efficiundi gratia: ob quam rem ipſas natura &
concauas & cuticulares conidit: concauas quidem, ut ſinus producerent: cuticu
lares autem, ut cordis motum promptè ſequerentur, quem admodum in libris de
uſu particularum declaratum eſt. Duxuerò hæ ſunt, in utroque uaſorum mate-
riam inuehentium ſingulæ: in dextra quidem parte, qua uena in cordis ſinum ini-
bi inferitur: in ſinifteriore uerò, qua arteria uenofa. Has aures quum aperueris,
tum ipſum cordis corpus in conſpectu erit, tum ex dictis orſiſijs utrunque: de-\inde membranæ infertioni ipſorum incumbentes, tres quidem in ſinu dextro, duæ
uerò in ſiniftro. Quarum ſtructuræ figura, ſimilis telorum cuſpidi eſt, ideóque &
trifulcas nonnulli Anatomicorum ipſas nominarunt. Sed hæc quidem & corde
thoraci exempto accuratè licet intueri, ſicut etiam reliqua duo orificia uaſorum:
quæ materias ex dextro quidem uentriculo in pulmonem educunt, uenæ arte=
rioſæ: ex ſiniftro autem in totum animantis corpus, grandis arteriæ. In quibus
iterum tres utrīnque membranas ad literæ ſimilitudinem factas conſpicies,
extra cor tendentes, ueluti trifulcas inſtrò. Priuſquam uerò cor ex animante aufe-
ras, cauæ uenæ ramos omnino confidera: de quibus iterum in uaſorum conſecti=
one dicemus, ad hæc glandium magnum, quod Græci uocant συρώγ: item cor
dis panniculi radicem, in ſuper examina quomodo à dextro ſinu uena quædam
ad ſpinam portendat, quintam dorſi uertebram conſcendens: præterea quod ea=
dem uena ad hunc perpetuò locum in omnibus animantibus porrígatur, in quo=
rum conſectionibus te exercitari conſuluimus. Non tamen in omnibus à dextra
cordis auricula: fed in quibuſdam cum uena cauæ hanc permeans, ad iugulum
deducitur. His animantibus & ſimiæ annumerantur. Quæ uerò cor ipſum enu-
tiunt, perpetuò in omnibus animantibus ex ſinu illo prodeunt: ac uocant ea,
cor inuoluentia: quoniam bina numero totum ipſum perreptant, quemadmo-
dum à læua parte duæ arteriæ maioris ſoboles, poſt primū extra membranas pro=
ceſſum in ipſum cordis corpus peru eniunt. Quæ, ut retuli, melius corde animali

h 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
exempto inſpicietur, ac magis in animali grandiore. Omnibus enim ſimiliter in
eſt, quum nulla ob magnitudinem in ipſis ſit differētia, ſicut Ariftoteles autemat,
fed clarior in magnis cordibus eſt ſpeculatio: quoniam & ipſorum os, quod magnis
ineſſe animalibus arbitrantur, atc; his non omnibus, etiam alij natura conceſſit,
haud tamen os uniuſris exaſtum, ſed cartilaginem. Sic enim in totum ſe habet in
cunctis animantibus tum os, tum membranæ, quas trifulcas, Græcè triglochinas
diximus appellari; & arterialium uaſorum radix ſubſtantiæ duræ omnino appen
ſa eſt, ſed non in omnibus æque duræ: quoniam in minuti leuiter cartilaginola eſt,
in grandioribus exaſtata cartilago, in ualde grandibus cartilago oſſea: & quanto an
nimantis genus corporis mole uaitius fuerit, tanto plus oſſea ſubſtantiæ cartila-
go forſita eſt. Et in maximis, ubi plus oſſea ſubſtantiæ gignit, conuenit ipſam tunc
appellare os cartilagineum, non cartilaginem oſſeam. Quod enim in his anima-
libus producitur, non cartilaginis adhuc exaſtæ naturam, ſed corporis ex nervo
& cartilagine conſlati repreſentat. Nullum uerò miraculum eſt, in minuti ipſum
animantibus conſectionis rudes penitus ignorare, quum & in grandiori frequen
ter ipſos lateat. At quid dico in grandioribus? Nuper elephanto maximo Romæ
iugulato, plerib medici ad ipſius diſſectione conuenerat, diſcendi gratia, duos ne
cor haberet vertices, an unum; & uentriculos ne duos, an tres. Ego autem uel an-
te ipſius conſectione aſſerebam eandem cordis ſtructurâ cum alij omnibus ani-
malium aërem ſpirantium inuentum iri, quæ etiam ipſo diuſio apparuerunt. Item
os ipſius ſine negocio reperi, una cum familiaribus digitos admolitus. At inexer-
citati ſperâtes id quod in alij animantibus apparet, ceu in magno ſe inuenturos,
ne elephanti quidem cor os habere putabant. Ego autem oſtenſurus ipſis eram,
nifi familiares ſiliffent, quòd attonitos illos ac ſenſus expertes propter loci igno-
rantiam conſpicerent; & quum adhortarentur ne indicare, ſubticiu. Conſue uerò à
Cæfaris coquis exempto, miſi aliquem ex familiaribus in huiusmodi exercitatis,
rogatum coquos, ut os ipſius eximi ſineret; atc; ſic factum eſt, ſeruatur idem apud
nos etiam hodie, eximiæ adeo magnitudinis, ut ab ijs qui inuentur, nullo modo
credi queat tantum os medicos latuiffe. Ita fanè & maximè in animantibus parti-
cularum in exercitatis ignorantur. Ac miri nihil eſt, ſi præter alia multa etiam in a-
natomis Ariftoteles errauerit, qui triplicem ſinum cor habere in magnis animali-
bus exiſtimat. Quòd igitur in conſectionibus parum exercitatus circa partii in-
ventionem errorè commiserit, nec mirandum eſt, & condonare homini cœuenit,
ubi enim qui tota ſuam uitâ huic ſpeculationi dedicarunt, quemadmodum Mari-
nus, in plerib falſi ſunt, quid exiſtimandum eſt ijs accidere, qui repente, ceu heri
aut nudiuſterius ipſam adierint, perſuaſi ea, quæ prius non uiderunt, ut denuo
inſpicere non aggrediantur: Ego itac; deos omnes iuro, multa que prius nequaqua-
mihi erant uifa, deinde aliquando me animaduertiſſe. atque inter hæc cordis os
exiſtit, quod nec ubi ſubdit ſi, nec an omnibus inſit animantibus, à præcepto-
ibus edoctus, no dubitaui ipſum inuenire, uifcere in minutas partes cœcito. Hæc
ſiquidem tutiſſima inquirendi ratio uidebatur. Postquam uerò ſemel offendi ſu-
ſpenſas ibidem membranarû radices, & arterialium uaſorum proceſſus, primum
equidem animum induxi, oportere in omnibus animantibus naturæ artificiù hoc
ſcopo coniecturari: deinde per ipſim quo experientiam factus certior, primos
partium dictarum proceſſus ſequebar. procedenti tempore quum hifce in rebus
uerfarer, momento ipſas toto prius corde ablato citra negocium offendi, & fami-
liarium haud pauci ſitus offis in corde regionem quam promptiſtimè inueniunt.
Atqui me adminiſtrantem non uidit, ſed libris edoctus ad conſectionem accedit,
detecto quidem ſiniftro ſinu, aperto autem in longum toto aortæ proceſſu, his in-
quam rite factis, ſi ſtudioſe radices aortæ ſequatur, & membranarû, ex facili ipſum
reperiet. Etenim huius radix, & uenæ arterioſæ, inſuper earundem membrana-
rum, in

48

A

rum, in ipso cordis offe habetur. Hæc igitur omnia, ut dixi, extracto animantis cor de, in conspectum ueniunt; præterea ueluti fouæ in utroque sinu penitius procedens, quod si in recenti animali diligenter sectionem moliaris, exactè comperies. Quinetiam licet uala cor inuoluentia cernas numeroosa ramorù serie inuicem iuncta in id diffundi; totum autem ueluti iter occupare, quâ sinus committuntur. Cæ terum toto corde nudato, uidebis profecto sinifteriore ipplus uentriculum adsumum uerticem patefere: dextrum inferius multo ceflare, & circumscriptionem subinde propriam habere, id in magnis animalibus, ut equis, bobus, & camelis, multo magis in elephantis, nonnunquam uerò in minutis etiam. nam gallum quipiam dijs facrificans, cor inuenit duobus faftigiatum uerticibus; deinde ratus id esse augurium, huius interpretes disquirebat, cau autem in me incidens, duo in uno animante corda, quum dijs facrificaret, se inuenisse dixit. Atqui duo non erant, ut arbitrabatur, sed dextri uertex circumscriptionem peculiarem habebat.

Nam sciendum tibi probè eft, animal uel elephante grandius, uel alauda minutius, quod aërem spiret, similem cordis structuram obtinere. Præstatautem non similem dicere, sed specie eandem. Quale autem píscibus, uel in totum ijs quæ in aqua uiuunt, cor in fit, procedenti commentario docebimus: in præfentia prius de animalibus aërem spirantibus examen constituemus. Itaque horum omnium eandem cordis structuram inuenies: similiter & pulmonis, qualem paulò superius enarraui. Vnum uerò in ipfis reliquum adhuc esse uidetur, quod in nervorum confectione explicabitur; tum de hoc uifcere, tum de corde. Ad hæc cordis auricu las extra ventriculos ipfius confiltere dicemus: uerùm ſi quis partes ipfius uifcereis exponens, ſicut Herophílus, ampliorem orificiorum numerum producat, etià hoc ab Eraſiſtrati noſtraque ſententia discrepare uidebit, nam omnia uaforum cordis orificia quatuor esse diximus. Quomodo autem exactè discernas, ex commenſarijs de diffenſione Anatomicorum conſcriptis perſdices. Nam & in hüs quatuor apparentibus Anatomici inter ſe diſcordant, quæ primo uolumine de ipforù pla citis pertracto. Síquidem unum uenoſæ arteriæ os in ſinistro uentriculo habetur, ad quod etiam membranæ inſtrum uerſus portendunt; non tamen unu diutius permanet, ſed ſtatim ima intercapedine in quatuor partículas diſſiſum eſt, quærum ſingulae in ſingulas pulmonis fibras porriguntur. Quod autem pulmonis ſi bræ non impares numero, ut iocinoris exiſtunt, ſed in omnibus animantibus de quibus uerba fecimus, duæ in dextra ipfius parte habentur, duæ uerò in ſiniftra, apud omnes in confetto eſt. Inſuper conuenit, ſi non inter omnes, certè inter eos qui exacuus diſſecant, in dextra thoracís parte quandam fibram exiguam ueluti alterutrius ſobolem confiltere. Facilimè ipſam comperis, ad uenam concauam animum dirigês, illi ſiquidem ſubiacet, quâ primum thoraci relictò ſepto incidit. Nonnunquam & concauitatè quandam in ſupersficie manifestò eſt conſpicere, cui uena, dum uiuit adhuc animal, affirmaſt. Nam poſt obitum pulmo ſemper collaþus & exiguus apparet, haud pauca ipſius & thoracís facta intercapedine, conſtra quàm uiuo animali habebat, ac de hoc in ſequeribus agetur, ubi totù de corde ſermonè abſoluerimus, etenim ſupereſt dicendum, quomodo ipſum uiuente adhuc animali citra thoracís ſinuum conuльнerationem detegas. Itaque paulò ante dicta de panniculi cordis in pectore connexu, in memoriam reuocaueris, haud ægre quo pacto cor detegendum ſit còperies. Planum nanc eſt, nec aliter quàm in mortuo animante nudandù ueluti prædiximus. Sed potius eſt forſan totù ſermonem perſpicuaitis gratia repetere. Sit igitù iuuenile adhuc animal, ut ſcalpello ſectionè ſine cultris peragas exciſorijs, quos uocat Græci ἀκρωτήραις. figuret ſefupinù in affere, quales permultos mihi præparatos uides, & paruos, & grandiores, quò unus aliquis animali quod ſupra ipſum extenditur, proportionalis reperiaſt. Hic alter duo foramina habebit, per quæ tenues funiculi, imò etiam crassius aliquod

B

CLAVDII GALENI PERGAMENI

corpus facilimè queat traijci. Docebitur aliquis ex famulis, quù supupinum affe-
ti inclinat animal, uíncula ei quatuor circundare: singulis cruribus unum, & un
culorum extrema deorfum traijcere, inuicem illi colligare, Pili, si grandiores in
pectore animal habeat, & hi auferentur. Hæc quidem incidendi animantis præpa
ratio est; tu uerò, ut didicisti, propter ipfum pectus recta deorfum uerus línea ad-
usque mucronatam cartilaginem grandi fsalpello diuidito. Mox inde conuerſus,
transuerſim fsalpello adacto pectus à ſubiacentibus liberabis, utro libeat modo,
ſiue cum mucronata cartilagine, ſiue etiam ſolum. Inde totùt ut habet eodem ſcal-
pelli iſtu adibi, ſimiliter ſecans per pectus ad illam uſc partem, qua mortuo ani-
mante cordis inuolucrum ipſi ſubhæreſcens cōſpexeras. Hæc ita in mortuo etià
animali facere tibi præcipiebam: in uiuo autè idem ſanè administraſtionis modus
est, quantum ad ſectionem pertinet: uerùm nonnihil præterea accedit, de quo ijs
qui me diſſecantem uiderunt, non opus est plura dicere: qui autem non uiderUt,
illis exponere oportet, quòd ex thorace arteriæ & uenæ ad præcordia elabuntur
propter mucronatæ cartilaginis radicem: ſingula utrínque paria: quibus pertuſis
necessariò in dicta conſectione ſanguinis proſluuïum accidit, & præſertim ex ara-
terijs, Nihil autem adeò uniuerſam manus operationem in animantis corpore ſo
let perturbare, ac ſanguinis proſluxio. Quod præſcientes, quatenus primù erum-
pentem ex arteria ſanguinem uideris, finita iam decluii línea, quamciuillimè ſcal-
pellum in transfuerſe ſectionis figuram detorquebìs, ſicuti est explicatum. Sinſitire
uerò manus digitis duobus, índice puta & magno, illam pectoris partem compre
hendes, qua arteria ſanguinem profundens apparet, ut ſimul alter digitus orſiij
ſit operculum, ſimul ex ambobus tuta offis totius fiat apprehenſio. Porrò conabe
ris duo hæc munia uno ſubire tempore, ſcalpello quidem ſecare quamcelerrimè,
decluiis línea termino priorè transfuerſam cōnnectens, deinde accluem digitis au
tem pectus ſemper reflectere, nam hoc probè reuulſo, ſanguinis fluorem ſiſi fita-
tim accidit, ſectione uidelicet alterius orſiij à chirurgo retenta, uidetur pericar
dij connexus, qui ad ſectionis ſinem te ueluti manu deducit, nam p[oc]iore ſeſſa
xo íma pars alta euadit, & ſanguinis fluor tali figura decreſcit. Ad hæc uaforum
quæ in ſuperna regione ſimul cum pectore flecuntur, & non ſtatim in pronom
uergunt, ſitus collabitur, quoniam ab interna parte duo grandium arteiarum ue-
narum, coniugia pectori ſubdita ſunt, quas ad radicem mucronatæ cartilaginis
ad præcordia elabentes in hac manus administraſtione præcidi diximus. Alia ue-
rò, qua coſtarum nodos uoluí diuideres, ubi primùm ex offe in cartilaginem de-
generant, nullus ſanguinis proſluui ob uaforum paruitatem metus est. Commo
de uerò ſectio illa per alteram partem ducitur ei qui pulmonis adhuc uiui arterias
uolet inſpícere. Porrò quæ h[ic] mihi propoſita est, ad alia conducit, de quibus ite-
rum dicetur, cæterùm illæſas utraſ thoracis concuaitates ſeruato. Iam uerò alia
quædam tertia administraſrio est, quæ quidem uiuo adhuc animante celebratur,
ſed à priore dicta uariat, eò quòd in utraque thoracis particula ſimilis ſectio du-
citur. Huius igitur ufum paulò poſterius audies; primam abunde iam fatis didici-
ſti. Proinde opportunù est de modò propoſita inaudias, qu[à] optimè obibis corde
quidem detecio, ſinibus autem thoracis inuiolatis. Nonnunqu[à] igitur dicta iam
administraſione cordis panniculu diuſus est, ſubinde uerò illeſus permanet. Por
tò utrísque commune est, ut diuidas ipſam, quoad cor detegatur, nec membranas
quæ thoracem interſepiunt, conuulneres, nam qualibet ipſarum leſa, animal in
illa ſymptomata incidat necesse est, quæ in ſequenti ſermone thorace conſoſſo
euenire dicentur: at corde denudato omnes ipſius functiones in columns ſeruare
licet, quemadmodum etiam ſeruantur, ſiquidem & respírare ſimiliter & clamare
animal uides, ac, ſi à uinculis ipſum liberes, cùrrere ſicut prius conſueuit. At ſi uul
nus uinclis adhuc cōprimas, etiam cibum affuſmere, ſi eſuriat, conſpicis; & bibere,
ſi litiat.

B

49

ſi ſiutat. Et quid miri eſt: quum Marylli Mimographi puer curatus ſit, uiuat? ad
huc; et ſi cor aliquando ipſi fuerit detectum: Veriſimilius eſt igitur, animal rationis
expers, quanto minus homine afficitur, nihil ab huiusmodi uulnere pati. Quoni-
am uerò ſemel curati mentionem feci, nihil mali fuerit, omnia quæ ipſi euenerut,
percensere. Nam propter hiftoriae utilitatem, etiam ſi ad præſens opus nihil atti-
neat, non abs re fuerit ea cōmemorare. Ictus puer ille in pectore apud palæſtram,
neglectus primùm eſt, deinde parum probè curatus, poſt menſes quatuor pus in
parte perculſa apparuit. hoc auferre cogitans medicus, puerum incidit, &c., ut pu
tabat, ſubito ad cicatricem uulnus perduxit, poſtea rurſus inflamnatio oborta eſt,
mox quoque abſceſſus, iterum ſectus puer eſt, nec amplius cicatrix obduci potu-
it. Quapropter herus ipſius pluribus medicis conuocatis, inter quos ego quoque
eram, deliberare ſuper curatione pueri iuſſit. Quum autem ſideratio, quam Græci
σπασχλημα, appellant, pectoris affectus uidereſ omnibus, appareret autem & cordis
à ſinſtra ipſius parte motus, nemo affectum os excidere audebat; quippe arbitra-
bantur thoracis perforationē neceſſariò futuram. Ego autem citra perforationem,
ut medici quoque appellant, adhibitam, pollicitus ſum me exciſuram, de abſoluta
uerò curatione nihil promiſi, quum incertum eſſet, num aliquid ex iſs quæ pecto-
ri ſubiacent, fuerit affectum, & quatenus affectum, itaque regione detecta, ampli-
us nihil in pectore læſum apparuit, quàm quod ab initio ſtatim uidebamus: quare
etiam magis ad manus operationem uenire ſum auſus. Quum iam fines, quibus
arteriæ & uenæ ſubhæreſcunt, utrinque illæſi occurrifent, affectum, ab eo po-
tiſſimum loco excidiffem, in quo talis pericardij uertex confiſtit, quum, nudum
cor appareret, quippe inuolucrum ipſius computruerat, ob hoc quidem haud bo
nam ſtatim ſpem de puero habebam, attamen in totu breui temporis ſpatio perſa-
natus eſt, quod non accidiffet, ſi nemo affectum os abſcindere auſus ſuiflet; nemo
autem tentaſſet, niſi in adminiſtrationibus anatomicis præexercitatus. Alius qui-
dam eodem tempore putrificu ſitium ex humoru decubitu in brachio ſubſecans,
inſignem arteriam, particularum membri ignorantia diuſiſt, ſubito: ob ſanguinis
proſluuium cōturbatus eſt: & quum uix laqueari anſa ipſam poſſet excipere (erat
enim profundior) repente quidem ex ſanguinis fluore periculum repulit, ſed alia
ratione hominem iuguluit: gangræna uidelicet propter laqueum occupante ar-
teriam maximè, & primùm, deinde omnia ipſa circundata. Hæc igitur ex multis
pauca obiter dicta ſunt, quæ cordatis lectoribus preſentis commentarij utilitatem
indicant. Sed iterum ad propoſitum initio ſermonem reuertor: in quo tria admini
ſtrationis genera uiuo animante celebrari dicebam, partim iater ſe communia,
partim priuata, uel enim arterijs pulmonum inſpiciundis una ſatisfacit ſectio ad
costarum flexus deducta: uel etiam præter hanc alia quædam in reliqua thoracis
parte facta: cuius utilitatem mox dicturus ſum. His ſuccedit tertia adminiſtratio,
qua cor quidem detegitur, thorax autem non perforatur. nullum liquidem mira-
culum eſt, uulnus thoracis quoddam fieri, perforationem non fieri, liquidem no-
minant ſectionem, quæ in ſpatioſam pulmonis ſedis capacitatem penetrat, perſo
rationem. Reliqua uerò omnis diuſio ipſius, uulneratio quidem dicitur, perfora-
tio non item. Quorum igitur cor ſic denudare conducit: Primùm, ut quali modo
pulſet, clare inſpiciamus, & num quando attollitur, thoracem feriat, pectoris re-
gionem accedens: an quo tempore demittiſt. Secundum eſt, ut magna in animali
arteria detecta, ſicut me illam, quæ apud inguina habeſ, nudare cōſpexiſtis, exacſtè
coſideremus, utru quando cor attollitur, arteria ſubmittatur: & quando cor demit
titur, ipſa attollatur: an ambo eodem tempore & ſubmittant, & eleuentur. Tertiuſ,
ut digitis, uel etiam forcipe cor excipientes, quemadmodum ego factitare confue-
ui, quòd facilè ipſum digitis exiliret, intueamur quali nam ſymptomate animans
corripiatur. Ad hæc, ut eos qui dicunt, ſi laqueo exortum grandis arteriæ, uel, ut

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c quidam alij aiunt, uenofæ intercipias, quæ in pulmones defertur, huiusmodi fymecomptomata animali euenire (dicunt autem non eadem omnes) mendaces oftenda mus: quoniam neq funiculus aliquis nifi thorace perforato circundari poteft, neq fi circundetur, stringere adeò arctim radicem arteriæ, ut ofificium ipfius obstruat, quod autem dicant cor citra perforationem ne detegi quidem posse, ufu & expe- rientia comperi. At fi quis etiam cogeret ipfos statim thoracem perforare, hoc affe qui dicunt eſſe difficile, eoq administrationem in poſterum differüt. Nam fi pro- spere detecſto succederet, laqueo utiç circumpoſito, oftenderent manifeſto quæ erant polliſciti. Nos igitur fecus ac illi que polliſemur etiam re còprobamus. Nam corde ex facili detecſo citra alicuius membranarum, que thoracis capacitatem cò- lepient, læſionem, hortamur ipfos laqueum ufalis cordi inſertis circundare. Hi ue- ro eatenus, uerùm fine profectu urgentur, donec membranam aliquâ diuellant, faciantq perforationem, tunc enim ne manum quidem admoliри amplius oportre dicunt: nos autem protinus in alio iterum animante cor denudatum ipfis exhi- bemus, cogimusq denuo aggredi, quoad ſe turpiter in ijs geſſerint, quæ ſuperbè iactitabant. Etenim uaforum exortum fune excipere non poſſis, cordis autem ba- ſim poſſis: uerùm animal statim commoritur. Tale quid etiam ei qui dicebat, ue- noſa arteria fune intercepta, ubi cor citra thoracis perforationem fuerit denudatù, pulmones ſemper manere dilatatos, accidit, multis teſtibus à quodam ex familiæ- ribus noſtris reprehenſo. Tanta quidâ arrogantia ſimul & audacia de ijs quæ igno rant, apud inſocnos pronunciant, & præſertim quum de uenofa arteria diſlerunt, quæ intra cordis auriculam quoq diſcinditur. Alij autem, tanquam ſingularis ipſa- oriatur, laqueo inieſto duo hæc animali accidiffe aiunt: nempe ut omnes quidem arteriæ toto corpore redderentur immobiles, tanquam facultate ſpiritus ipſa- re- plentis deſtitutæ: pulmo autè pari interuallo perſiferet, corde nihil inſorium illinc trahente. Alij uero produnt, laqueo aspere arteriæ circundato, pulmonem moue- ri ſe oftendiffe, nihil adijcientes præterea ijs quæ dicunt aut perſcribunt: nam hæ quoq à nonnullis memoriæ prodita ſunt, uerùm omiferunt quomodo pulmonè ſubmitti conſpexerint, utrum fine thoracis perforatione, an eo perforato, nam u- trunq abſurdum eſt: perforato quidem, omnia quæ ad reſpirationem miniftrant, deſtruuntur: antequam uerò perſoratus ſit, nequaquam ipſum queas inſueri, niſi forſtè coſta exciſa fuccingentem membranam conferues integram, quanquam ne hoc quidem dicat qui huiusmodi nugantur. Verùm de his iterum in propria tho- racis conſectione peragemus, Ad ea quæ in corde denudato apparèt reuertimur. Restabat enim terſus adminiftrationis modus, quo thorax propter coſtarum fle xus inciditur. Notum uerò eſt, animal statim in tali operatione ſuffocatum emori, reſpiratione uidelicet pereunte. Atq hec in corde apparent. Prius autem ſermone repetito, manus officium exequar, ne uel minimum relinquatur inſicuffium, ob- ſcurumq. Cognitis iam exactè in mortuo animante nodorù locis, quibus ſingu læ coſta fleſtuntur, memoriæq mandatis, animal aggredere. Vbi reſupinò prius ipſum quo docui modo figuraueris, adminiftratio erit talis: Pili ex illis thoracis ſedibus auferuntur, quas inciſurus es: duas lineas ad animalis longitudinem du- cis, coſtarumq nodos ſicuti eſt expositum dirimis. Deinde aliam rurſus tranſuer ſam lineam tertiam per mucronatam cartilaginem inciſidis, ubi uidelicet arteriæ & uenæ occurrunt. ſed in præſentia nò eſt quod ſanguinis fluorem magnopere exti meſcas; quippe non ſtatuis nunc uíuum conferuare animal. Lineam tamen, utnu per dixi, ſub pectore toto reflexo duces poſt treis ſectiones nomínatas, pericardiù à pectore liberans; quod ſi etiam uulneraueris, & totum quomodocunq perſtude ris, fine cordis tamen offenſa, nihil ſis ad præſentia ſolicitus, quoniam in tali anato me proponis utroſque cordis ſinus æque pulſantes contemplari, non (ut quidam cenſent) ſolùm ſinifteriorem, Cæterum euidentius adhuc quam antea uitèbis ara- terias

50

A

terias aut uiciffim, aut eodem tempore & numero per totum animal eleuari, submittit. Hæc igitur confestim ipso detecto innotescunt: procedenti uerò tempore breues utriusque uentriculi motus longis interuallis intercipiuntur. Iam uerò dextri sinus eleuatio peculiari ipplus natura perficitur: & huiusmodi spectabis potiffimù ubi propè immobiles euaferint. Primum etenim utraque ipsum quæ ad uerticem confiftunt, moueri ceffant: mox quæ his proxima funt, atque hoc fit perpetuo, donec solæ bases moueri relinquant. Et his demum ceffantibus, languidus breuis motus ex longis interuallis in cordis auribus apparet, proinde huius rei euidemquis quænam fit cauſa, in ocio diſquirendum cenſeo, non enim rato eſt ſuperpoſita diutius ipso cordis corpore moueri. Atqui nobis non institutum eſt hoc opere cauſas perſerutari, ſed ea duntaxat quæ in conſectionibus apparent. Quæ igitur neceſſarta utilia, ſcitu in corde habentur uio adhuc animali adminiftrantibus, diſeſtia propemodum ſunt omnia, fatius autem foret, ad ea quæ in thorace & pulmone uifuntur, diſredi. Quoniam uerò nōnulli eorum qui ſe arteriam ſanguinis ina nem euidenter oſtenfuros promittunt, inuerecundè nugantur, alius alium de ijs quæ ex conſectione uidentur, mendacij arguentes, horum cauſa etiam huc diutius ſubſtituere oportebit. Quum igitur unus alijus promitteret magnam arteriam ſan guinis uacuum ſe oſtenſurum, nunquam autem oſtenderet, etli tuuenes laudis cu pidiores animalia ipſi afferrent, hortarentur, ut indicaret, non ſine premio factum ſe reſpondit. Mox quù illi mille denarios in medium depoſuifſent, ut ſi oſten deret, mercedis loco acciperet, multa quidem hæſitabundus cunctandi diuerticu la quarebat, at quum omnes qui aderant, eum urgerent, auſus eſt ſumpto in manus calpello ſiniltram thoracis partem incidere, ubi potiffimum facto foramine magnam ſibi arteriam euidenter apparere putabat. Porrò tam exercitatus in anatomis reſpertus eſt ut ſuper os ſectionem duceret. Alius ex hoc grege intercoſtale perſecuit, ſed confestim prima ſectione tum arteriam, tum uenam pertudit. Ita quid iidentes ipſum adolescenſuli qui mille denarios apud ſpectatores depoſuerat, ipſi pollicita illius explerunt. nempe diſſecuerunt, ſicuti apud me didicerant, intercoſtale, ſed ita, ut nullum uas cōuulnerarent: funiculís autè duobus celeriter circun datis, uno quidem poſt exortu ſtatim ex corde, altero qua arteria ſpinam conſcen dit, quemadmodum iactabundi illi promittebant, animante mortuo quantum ar teriæ in funium intercapedine habetur, ſanguinis uacuum oſtenderetur, ubi uerò ſanguine uacuſi non inueniretur, coincidentiam, quam alii, ſi ipſi huiusmodi adminiftrationem promiſſent, nec quæ ipſam præ alijus experti, aut ocyus ipſi laqueos circundare calluifſent: quibus ne id quid erat cognitù, quòd iuxta infernam offium coſtarum regionem & arteria, & uena porigitur. Talis eſt qui ſecurim quadrupliſi cuſpide excogitauit: deinde nec ean dem unquam præparauit, nec expertus eſt: non tamen uerebatur per hanc ipſam polliceri arteriam ſanguinis expertem ſe oſtenſurum. Erat porrò huiusmodi alia quod ipſius ſomnium. ſecurim quadrupliſi acie cenſebat quadrangula figura ad unum uerticè tendète, ſaciuſanda: deinde in uertice ipſius manubrii traſciendum, quale ligones ſecures, poſſident: poſtea prono extenſo animali cuidam ſecurim iuxta ſpinâ ipſius uehementer ímpingendam, ut uno iactu quadrangula quædam figura ſpinæ incideretur peculiari circumſcriptione: in qua quòd magna arteria cō prehenderetur, uacuum ſanguine inuentum iri aſſerebat. Sed hoc ridiculorum mimos ſcribentibus ad rifum excitandum dimittamus, ac aliam adminiftrationem commemoremus, qua ſenex alijus ſeptuagenarius admodum grauis arteriam ſanguinis indigam oſtenſurum ſe prædicabat. nam animal unum quoddam eſſe uolebat ex ijs quæ excoriabilia nominantur, exempli gratia uel ouem, uel boue, uel capram, diuidi uerò in quadam particula, ubi magna poſt cutem ſtatim arteria

B

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

exigit: hanc auté excoriari ac detegi uicinis corporibus, ut nulli cohæreat; poſtea
ſectione per cutem ſeruata, diebus ſex aut ſeptem inſecutis, labra ulceris dirimen-
tes, funes duos arteriæ circundare, quam fieri potest plurimum inuicê diſtantes;
deinde medium ipſorum excindere, inane liquidem repertum iri. Itaque ſeptua-
genarius ille administra ſe hanc nunquam aufus eſt experiri, quo audito, nos
ſtatim eam aggreſſi ſumus: facto ſi ipſius experimento, capram & ouem ſic anté
pra paratam ſeni attulímus, admonentes expergeſtus tandem uideret uel ſemel
reprehenſus, qua ipſi in ſomno apparuerint. In ſuper & alius quidam non multò
ante administra ſe, quam in libro tradidi, cui titulus eſt, An ſanguis ſecundum
naturâ inſit arterijs, alio modo narrabat quam ipſa res ſe haberet. Demirantes igi-
tur ipſius audaciam, qui administra ſe apud me ſpectauerant, quarebant num
ipſe unquam obierit, an ſelatu alicuius didicerit, hic autem ſæpilime ſe obiuiſſe
reſpondit. Allata igitur ipſi capra, oftendere cogebant. Quum auté nollet, quod
nimirum ignoraret, oftenderunt præſentibus aliter ſe habere rei euidentiam, ita in
poſterum modestiorem reddiderunt. Administra tio talis eſt. V na ex grandioria
bus arterijs, quæ in cute extant, cuiſmodi iuxta inguina eſt, nudatur, maximè ſi-
quidem in illa conſectionem hanc facere conſueut. Funiculus altiori ipſius parti
circundatur: deinde ſinistræ manus digitis quam fieri potest longiffime à funiculo
arteria stringitur, priuſſuâ uerò grandem ramum de ſe miferit, reſta linea ad lon-
gitudinem diſſecatur; tantum, ut cauum aliquod corpus inter laqueum & digitos
queas inſerere. Itaq[ur]a præparetur calamus prætenuis ex eorù numero quibus ſi-
bimus, aut æreum aliquod eiusmodi de induſtria factum, quod digiti unius longi
tudinem habere ſufficit, unde manifeſtum euadit, hac in administra ſione nullum
ſanguinis fluorem ex arteria diuſa accidere: elati ori quidem parte, unde ſanguis
deſuuit, ſune intercepta; demiſiori uerò ob funem non amplius pulſante, & à digi-
tis conſtricta. Multo igitur ocio corpus concauum, quod in arteriam demittitur,
licet tibi diuſaë tunicæ ipſius parti ſubijcere; deinde lino tenui arteriam ſimul cum
calamo orbiculatim comprehendere, curantem ne ulla pars calami arteriæ ſectio-
nem erupcat. Sit autem calamus tali craffitudine, ſicut dixi, ut in arteriæ tunica
nihil laxum hæreat. Volumus nanc[que] in loco ipſum perſistere, nec[que] alius quam ar-
teriæ diuſio eſt, elatum, nec[que] demiſius. Quo facio, laqueum ſolues: & digitos
quibus arteriam ſecuritatis gratia conſtringebas, ſi libeat, ad partem ipſius tranſpo-
nes, quæ calamo confinis eſt. Sin autem, ut retuli, impaſtus fuerit, ligatus [q]ili
genter, non magis tenere te opus erit, ſed ocioſus ita poteris conſpicere, ſuperio-
rem quidem calami arteriæ partem etiamnum pulſare, ſicut antea: inſeriorem au-
tem pulſu omnino deſtitutam. Proinde quod reuera apparet ita habere dicimus.
Verum Eraſiſtratus aliter de ipſo uidetur ſentire, nempe imam calami portionem
moueri. Talis eſt quorundam audacia, qui temere de rebus nunquam uſiſs ſenten
tiam proſerunt. Quare ſi in administra ſione nullum uoles ſanguinis eſſuxum ar-
teria ſecta fieri, integrum eſt non modò ſupernis, ſed imis quoque partibus ſunem
circundare, quem uidelicet poſtea ſolues, ubi calamum impoſueris. Atqui ego
non circundo, cupiens arteriæ corpus ab illiuſ & contufione liberum conferuare.
Iam uerò nonnulli alias quoque administra ſiones reſent, quibus arteriã ſangui-
ne uacantem oftenſuros ſe pollicentur, tanquam aut facere quippiam aut ſapien-
tius, aut melius adminiſtrare Eraſiſtrato poſſent, nam ille prorfus, ſi quis plane ad
ministra ſationis modus eſſet, qui abunde fatis arteriã inanem queat oftendere, prior
excogitaſſet, quemadmodum quë in hœdis nuper laſſentibus ſcripſit. ſed illum
quoque ipſum experientia uerum non eſſe comperies. Porro non ſolùm in hœdis,
ſed etiam alio quolibet animante, quod liquidam in uentriculo ſubſtantiam coni-
neat, ſumes experimentum. Et quo ſubtilior fuerit, hoc facilius in arterias reſume
tur. Inſi[uo] igitur aiunt, ſimul ac meſenteriù denudatum fuerit, arterias aërem imi-
tantes

D

DE ANÄTOMICIS ADMINIST. LIB. VIII.

51

A tantes apparere, poſtea lacte repletas conſpici. Si igitur aeris ſpecie occurrunt, o-
mittas confiderare: etſi multi de eo quòd lacte ipſæ repleantur, in utranct partem
fruſtra contendant. in hoc enim falſitas ſermonis continetur: ac licet experiare in
omnibus animantibus, nedum hœdis, non modò lacte uentriculum ſcatere, ſed
qualibet humiditate. Nec enim ſi lac, ideo ſtatim transſmittitur, uerùm propter hu-
miditatem faciè oris arteriarum ad uentriculum pertinentiù incidit: quia uerò eua
cuatum ſubſequitur, ut ille air, protinus attrahitur. quapropter quanto humiditas
lacte ſit tenuior, tanto promptius ſeturmetur. Verùm, ut retuli, ne in uno quidem
unquam uidimus ipſum ſefumi, neque alius quiſpiam uſurus eſt, ſi experimen-
tum eius facere ſtatuerit.

SEPTIMI LIBRI FINIS.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE ANATOMICIS ADMINISTRATIO=
NIBVS LIBER OCTAVVS.

B

NSVPER hoc quoque uolumen de ſpiritus inſtrumentorù con-
ſectionibus adminiſtrandis pertractat, quas ſubinde monſtrari
conſpexiſtis. At quia non uobis ſolùm, quibus liber uſiſorù com-
mentarius eſt, me accommodare propoſui, quemadmodum &
prius dixi, ſed aliorum quoque omniù qui conſectionibus incum-
bunt, rationem habere neceſſarium eſt, ita ipſum conſcribam, ut
etiam ijs qui nunquam eas ſpectarunt, quam fieri poterſ clariſſime euadant. Que
igitur in corde & pulmonibus tum mortuo, tum uiuo adhuc animante contueri
oportet, propè uniuersa libro ſuperiore dicta ſunt: item de ſpirandi inſtrumentorù
membranis omnibus. Proximù ijs eſt, ut totius thoracis ſtructurâ prius ſermonе
interpreter, mox ea quæ in uiui adhuc animantis conſectione apparent. Quemad-
modum igitur qui loci naturam enarrant, oſtenſis prius finibus ipſum circumſcri-
benibus, deinde ad particulaë huius diſciplinam accedunt: ita ego quoque fines
qui thoracem circumſcribunt, prius delineabo. Vt igitur breui ſermonis compen-
dio totum compleſt, thoracem nominant, quod à coſtis comprehenditur. Sunt
autem hæ omnibus, quæ prius retuli animantibus in duodecim numerum por-
reſtæ. Rariffimè siquidem decimatertia coſta uſiſtur, atque hæ adhuc rarius undeci
ma. Atque hæ ita rara ſunt, ut inter mille uix unum tali coſtarù numero inuenias.
In totum uerò omnibus animalibus, de quibus in hoc opere uerba facimus, duo-
decim inſunt coſtæ: & præterea in ijs quæ clauiculas obtinent, elatior thoracis ſi-
nis clauiculæ exiſtunt, quemadmodum demiſſior omni animantiù generi ſeptum
tranſueriſum, quod Græci φρείνας & διάφεγμα nominant. Sedes omnibus co-
ſtis duplex, prior pectus, poſterior uertebræ ſunt, quæ totidem numero planè, quot
& coſtæ habentur. Pectus ſolidum os apparet ob ſtructuræ concinnitudinè, quam
ipſus particulaë in contextu fortiuntur, membranis autem deraſis, quòd & plura
oſſa ſint, & numero totidem, quot cum eo coſtæ committuntur, palem innotefcit.
Nam anterius cuiuscoſtæ extremum inferiori oſſium ſingulorù, quibus pectus
conſtat, extremo, & coſtæ finis attenuatus in mediam pectinis oſſium connexus
regionem demergitur: ut in quibusdam animantibus nò magis elatiorum oſſium
extremo, quam humiliorum capitibus, ſed utriusque pari modo coſtè committantur.
Septem itaque priores thoracis coſtæ in hunc modum articulantur. Octaua ad radi
cem cartilaginis, quæ in mucronem gladij modo exacuitur, conſiſtit. Reliquæ ue
to quatuor in thoracis latera delinunt, tantum priori parte deficientes, quanto etià

12

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
alijs breuiores funt. Minima inter ipfas eſt quæ poſtrema habetur. Aliæ enim ſin
 gulæ pro ſitus ordine quantum longitudine uincuntur ab elatiore, tantum humi-
 liorem ſuperant. Omnes igitur retro cum dorsi ertebris coarſtantur, idem duplici
 nodo: altiori quidem ad ipſum uertebræ corpus, humiliori ad lateralem ipſarum
 proceſſum decliuem. Hinc autem in priorem infernam regionem procurrentes
 obliquæ longius, quum iam anterius fuerint, ibidem etiam ceſſant. Desinunt etiam
 hîc cartilagineæ, ac reliqua ipſarum pars in minutionibus natura animantibus car-
 tilago prorfus efficitur: in maioribus autem ſi offeam cartilaginem ipſam dixeris,
nihil erit peccati. Et hæc cartilago non ut ab initio coſtæ ex toto porreſtæ funt de-
 orſum uerſus obliquæ, ſic & ipſa defertur, ſed contra illas uerſa, ſurſum ad pectus
 portendit, nonnullis quidem animantibus magis in orbem, alijs ueluti ab angulo
 trianguli. At quæ ad pectus non pertingunt, nothæ græce appellantur, quali die-
cas ſpuriæ & illegitimæ, totæ autem cartilagineæ admodum exiſtunt. multo ma-
gis ipſarum finis non cartilagineus, ſed cartilago exquiſita cenſetur, ab hujus autem
 cartilaginis partibus intimis ſeptum tranſuerſum ducit originem. Elatior autem an-
terior ipſarum pars ipſi mucronatæ cartilagini ſubnaficitur: quemadmodum po-
ſterior & demiſſior ſpinæ adhærefcit, in medio maximè, qua ſedem uertebræm
 anteriorem conſcendunt, ſimul expanduntur deorſum uerſus per duo ligamenta
 ualida imis uertebris inieſtæ. Quæ ligamenta, ſi animal grandi uoce prædiit ſue-
 ris, aut muſculis natura nerueis, ualentiffima ſunt, ac longiſſime procedunt: uerum
 definunt inibi circiter uigeſimam ſecundam deorſum uerſus ſi numeres ertebræ,
in ijs quæ exiſem uocem, & muſculos thoracis imbecilles obtinent, cuiuſmodi &
 ſimia eſt, neq crassa, neque ualida. Verum ſuperior pectoris finis cum prima ſem
 per coſta committitur, quemadmodum & alter. Infuper in ijs quæ clauiculas ha-
bent, etià coarſtatur; non tamen hæc articulatione ad thoracis motum ſub ininistrat:
uerum motus thoracis ad priora coſtarum extrema obſcurafcunt. nam ibidem pe-
 ſtori comittuntur. manifeſti autem poſterioribus, qua per articulos ipſas cum uer
tebris formari diximus. At qui no omnes muſculi, qui thoraci quocunque modo co
 hærefcunt, motus ipſius gratia creati ſunt, uerum, ut quinto uolumine traditi eſt,
 quidam à pectore, & coſtarum ſedibus ſurſum tendentes, humeri articulo ſubler
 uiunt: quidam ad abdomen DESCENDENTES, ſuos ufus habent. quippe thoracem
 paululum detrahunt, quemadmodum qui coſtarum extremis à forts obieciti, ius-
xta pectus prorfum, & uertebras retrorſum artuï iuncturas conſtringunt, & tho-
racem leuiter comprimunt. Porrò totum ipſius motum gubernat inferius ſeptum
 ipſum tranſuerſum, dum intenditur laxatur, uiciffim, dilatâs comprimensæ in
didem terminum, ac attrahens ab ima parte per mucronatam cartilaginæ pectus,
coſtas autem ſpurias ſurſum leuiter, & prorfum. Iam uerò ſuppeditant relp iratio
 nem, quæ naturale opus, non animale eſſe putatur. ſiquidem ima thoracis pars
 una cum præcordijs in hac uidetur manifeſte moueri: ſuperior interim prorfus ni-
hil, interim obſcurè. At muſculus non modò ſubſtantia, ſed uſu quoque ſeptum
 tranſuerſum duntaxat efficit. Verum præceptores noſtris non reſe cenſuerunt lo-
lum ſeptum mouere thoracem in reſpirationibus, attollens quidem quum tenda
tur: collabi autem in ſele permittens quando relaxatur. Quomodo autè largiter
ac uniuersim efflemus, aut uocem,mittamus, ne conati quidem ſunt dicere. Cæ-
terum & rectos thoracis motus, quos in ſeribentibus uidemus, ac omnibus qui ſe
 acriter quomodocunque exercent, ſepti functione perſici exiſtimabant. Intercoſta-
 lium autem muſculorum, tanquam fruſtra procreati ſint, nullam plane mentionem
 fecerunt, quemadmodum neque ſex illorum qui à collo deferuntur, quorum ma-
zimi ſcapularium ſummitatibus ſubhærefcunt: hos ſequuntur magnitudine ante-
 riores; minimi uerò ex ſpinæ ertebris prodierunt. Infuper nec eorù mèm inerùt,
 qui coſtas ſurſum attrahunt, nec eorum qui extremas detrahunt, uerùm dictum
 eſt prus

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. VIII.

52

A est prius libro quinto, quomodo optimè in ipfis exercearís, necnon de scapularû anterioribus uerba fecimus, qui cum thorace quidem, quatenus etiam cum dorso, societatem in cuunt, motum autem nullum ipfli præbent; sicut nec de spinalibus quicquâ prodiderunt, qui thoracis uertebris subharent, & adnexi sunt: in super nihil de ijs qui imæ parti stomachi substrati sunt, ut nec de ijs qui superiorem contingunt, qui spinam sane flectunt, nullam autem spirandi particulam adiuuant; quæ admodum qui thoracem attollunt uel deprimunt: de quibus in respirationis caufis s lis ageretur. quare hæc nunc perfstringere propositum mihi non est, quæ probe in illis commonstraimus: uerum docere duntaxat, quomodo congrue aggredia ris ea oſtendere, quæ in opere illo diximus circa thoracem apparere symptomata. Quinetiam in libris de thoracis & pulmonis motu haud pauca ex eis quæ in conſectionibus uifuntur explicuimus, de quorû administratione nonihil etiam nunc dicere conuenit. Porro dictum mihi est & in commentario de respirationis caufis, libros tres de thoracis pulmonis motu à me eſſe compositos, quum nihil adhuc menione dignum proprio marte inueniſſem, & ab amico præter animi mei ſententiam traditos excidille, quemadmodum & plera[que] alia. Aequum nanc[que] putaui, ut quod iam inde ab adolescentia nouum alij inueniſſent, hoc ſolum in com mentariis redigerem: ac ideo que à maioribus dicta sunt, non eram tanquam mea ſcripturus. Exercitamenta tamen unum quæſta ſua ſcribere, nò modò à culpa reſ motum, fed etiam utiliſſimum exiſtimaui, sicut & amico roganti gratificari. Quum igitur preceptores noſtri (erant autem hi inter Quinti & Nomediani diſcipulos præſtantiſſimi) pulmones quomodo Eraſiſtratus ſcriptus reliqui demonſtraſſent, nos duobus primis libris de thoracis & pulmonis motu demonſtrationes prodidimus, & eorum quæ in conſectionibus apparent: unde ad demonſtrationes argumenta ſuppettunt. Tertius ipſorum, qualisnam thoracis motus exiſtat, edocet, ex præce ptorum ſententia & hic compositus. At quæ me autore prius de thoracis motu inueta ſunt, alio indicauı opere, cui De respirationis caufis titulum indidi. eodem bi partitam ſingulorum intercoſtalium muſculorum productionem expoſui, quasilis natura ſit, & quot numero ſint totum thoracem mouentes, & neruorum ipſos ingredientium principia. Quemadmodum igitur omnia in commentario illo tra dita demonſtrauerimus, iam explicamus, à primis intercoſtalibus muſculis exorzi, quorum fibras ſuperficiarias ab elatiore coſta ad humiliorem leuiter obliquè in anteriora pertinentes conſpicis. Paulatim uerò has diſtecans, in animali commor tuo (præſtat enim in cadreuere prius eſſe exercitatu;) tunc internas accedes ſitu h[is] aduerſas, ut ambo ad χ literæ ſimilitudinem habitum inter ſe exigant, quem uſque ad cartilaginofas ſingularum coſtarum particulas conferuari uideb[is]: in illis autem euariari. Etenim exteriores fibræ talem indubie ſitum occupant, qualem interiores ſortitæ ſunt: contrà anteriores, qualem exteriores poſſident. At in muſculis coſtarum, quas nothas, id est spurias, appellant, ad finem uſque ipſorum eadem fibrarum natura conſiſtit: quoniam h[æ] nullo flexu incuruantur. Maximè uerò eui dens in h[is]c[em] muſculis fibrarum inſpectio est animali iam uetulo ſimul & extenua to. Itaque exercitatus in cadreuere ſuperficiarijs fibris ab altioribus ſecernendis, idem rurſus in uno animante hoc pacto emoliaris: atque tunc nos in ſymptomatum, quæ ob fibrarum ſectionem obtingunt, chumeratione, uera prædicare dices. Porro tractauimus de h[is] iam pridem in commentarijs de respirandi caufis, nihil o[m]tamen minus etiam nunc agemus. Quò autem ſermo euadat dilucidior, nihil ma[li] fuerit, aliud ipſi inſitium ſtatuere, in eum modum. Primum in mortuo animali te uelim ſingulorum quæ dicentur, ſitum examuſſim cognoscendo auſſueſcere: ut in uiuo celerius ipſa citra ſanguinis ſusionem, quatenus fieri licet, detegas. Quare in muſculis intercoſtalibus proxime os coſtæ, arteriam, uenam, & neruum, in ima[cui]uſque ipſorum parte comperies: propius autem ipſum neruum, Proinde quum

i 3

CLAVDII GALENI PERGAMENTI

C
in mortuo animante superficiales fibras incídis, prius te exerceas ab humiliore co
fta auspicatus: ac diffoluens earundem consortium, paulatim aduſſa altiorem dif
fecato, nulla ex parte ueritus aut uas, aut muſculum, aut neruum incidere, donec
propter coſtam ſuperoxitam peruenias. Hic autem dirigentiam adhibeas opor-
tet corporibus, quæ fibris incidendis ſubiacent, nam hæc tria mutuò ſe continge
re uidebuntur, nempe arteria, uena, & neruus. Ac medio inter ſummas altásque
fibras ſitu neruum cernes, ſi fibras adamuſſim ſequaris. Plures tamen ſuperficia-
tria ſibræ íns quæ in alto habentur, eſſe apparebūt: quoniam & re ipfa plures ſunt,
& profundiores ſuxta nerui ſitum magis attenuantur. Vt autem in animante uuo
uel exteriores fibras ſine internis diuidas, uel etiam internas cum ipſis citra mem
branam coſtas ſuccingentem, fatius eſt in fue exercearis. Etenim animal ampliſſi
ma præditum uoce, aptiſſimum eſt ad conſectiones, in quibus & uox quædam
offenditur. Hoc merito præceptores noſtri ignorarunt, ut qui relatam anatomen
nunquam fuerint experti. Verùm utriſque fibris diſſectis, uocem ſimul, & quam
nos appellamus efflationem animantis, interire res ipfa tibi perfuadebit. Præſtat
igitur in huiuſmodi administraſtione ſuem magnā adhiberi, ualens enim ei mem-
brana, coſtas ſuccingens, inefl: cui dirigentia adhibenda, ne perfeces. hæc enim
ſecta, dum thorax attollitur, non parum aërís extrinſecus ambientis in mediam
thoracis pulmonis regionem trahitur: dum autem ſubmittitur, hocipſum rurſus
per uulnus egreditur. Notum uerò eſt, reſpiratione per animantis os facta, tan-
tum neceſſariò ob uulnus perire, quantum circumflui aërís inuicem ipſius thora
ci extrinſecus influit, quantum autem per os ad neceſſarium ſibi ufum inſpirau-
rit, tanto minus efflare. Quanto autem efflato increuerit, tanto uocem ſequi bre
uiorem neceſſe eſt. Nam hoc quoque in commentarijs de uoce oftenſum eſt. At-
qui in hoc opere cauſas eorum quæ animantibus in anatomis accidunt, interpre-
tari ſuperfluum eſt, ut quas fuis locis explicuerimus. In præſentia non de neruo-
rum functione demonstrationem quampiam producere ſtatui, ſed quæ illsi in li
brís ex anatome apparentia meminimus, eorum administraſtiones ſermone inter-
pretari, quas iam plerique ſæpius conſpexerunt, & ne pauci quidem obire que-
unt. Hoc igitur ſolum in ſquentibus libris agemus, dicemus iterum prius que
etiam ueteres Anatomici cognouerút. Incíſa nanque linea notabili per membra-
nam coſtas ſuccingentem in quocunque intercoſtali, animal ſemiſpirans protinus
& ſemiuocale redditur. Sin autem in altera thoracis parte æque ſecta fuerit, ſpira-
tio & uox aboletur: quemadmodum etiam ſi in contractione thoracis per ſectio-
nes inaniti aère extrinſecus illapſo, eas obturaveris, reſpirabit conſeſtim animal,
uocememittet. Proclie autem eſt ipſas obſerari, labris ſectionum ſimul con-
tractus, ſimule manu quæ ipfa contrahat, in operculum nò obturati adhibita. Sed
hæc quidem, licut dixi, euidentia omnes nouerunt, qui in anatomis induſtriam
collocarunt. quòd autem utriſque fibris ſectis in omnibus muſculis intercoſtali-
bus non uox modò, ſed efflato quoque interit, noſtrum inuentum eſt: quemad-
modum etiam quum ſolis neruis præter dorſi medullam ſectis, in offenſa quidem
muſculorum ſibræ ſeruantur, actio autem aboletur. ac potior eſt hæc administra-
tio, quòd ſymptoma animantibus obueniés accuratius indicet. Etenim ſibrarú in
muſculis ſectio, dum per coſtarú longitudinè à dorſo uſco ad pectus ducenda eſt,
in omnibus quidem coſtis, quæ inferius quam elati thoracis muſculi habenç, quos
ex collo ad ipſas pertinere diximus, promptius effici, & nullum ex muſculis tho-
racem mouentibus actione eneruat, ſed ipſos duntaxat qui inviduntur, ſin autè in
ſupernis intercoſtalibus, etiam illos cogitur incidere, præter ſcapulas integras
auferat. Proinde melior eſt administraſtio, quæ partiùs diſſectione conſtat, interco-
ſtales muſculos diffoluens. Perages autè ea parte, qua primú ſpinales muſculi cir
cuſcribuntur; nempe in ertebrarú lateribus, licet autè hos quoque conſeces, at per
carnem

53

A carnis altà neruo detecio, haud proclue hamulum subdideris, quali potissimù in uaricù curationibus utimur. Exiguus profectò longitudine omni ex parte ibidem neruo detecio subijcietur, ne membranam succingentè perforet. Siquidem acutus admodum etiam cœuulnerauerit interdum, retusior multo uix corpora neruo subdita penetrat. Ita nec acutum nec hebetem nimium esse cœuenit, fed eatenus in extremo attenuatum, ne subditus neruo à subiectis muſculi fibris retineatur, ommes autem ipsas promptè permeet. Posquam igitur tali hamulo neruum totum elevaueris, ſtatim ut habes, ei hamum ordinate subijcito: ut ſi spicillum uel eiusmo di quippiam cuique ſubieceris, ſuper neruum ipſum elatius uehatur. Deinde prehenſum digitis à principio, quod in dorſo ſpinalis eſt medullæ, detrahas, idem ceu ad coſtarum longitudinem, ubi prius ſitum obtinebit. At dum neruum uehemen ter adeò tendis, ſit interim ut à medulla ſpinali abrumpatur, & ad intercoſtales muſculi functionem obliterandam euertendam, nihilò ſit deterior, alteri uerò cuijam mox dicendo noxam affert. Non itaque eò tendas, ut nerui radix auellatur. ubi tetenderis, acum obliquam linum habentem ei ſubmittes: qua ſub neruum traieſta linum ipſi ſubditum habebis, quo digitis prehenſo, uinculum inde neruo circundes, ſpinalem medullam quam fieri poterſt proxime. Vis enim nimirum to tum in eam ſuſculum infirmare: quod ſtatim omnino affequeris, ſi neruum prius debilitaueris, Id ipſum proclue eſt, ſi propter ipſus radicem laqueum circundede tis, Licet & citra acum hamulo perſorato opus administrare, ſicut in neruis iuxta arterias carotidas fieri confueuit. Idem tibi facere integrum eſt etiam ſi tecum alio quando ſolus examines, quali nam animal affectu ob neruos ſic interceptos corripiatur. At quum oftendis, ſatius eſt linum neruis omnibus ſubjectum ſine uinculo præparare, clamat enim ſic affectum: deinde ſubitò obmutescens ob neruos linò conſtrictos, ſpectatores reddit attonitos, nam miraculum esse uidetur, neruis exiguis in dorſo laqueo interceptis uocem perire. Porrò complures in huiusmo di indicationibus tibi ſubferuiant, ut laquet ſubitò omnibus neruis circumpo nantur. Si igitur nondum eos ſoluere uifum eſt, quomodocunque libeat ita conſtringito, at ubi uoles confectim ſoluere, & animali rurſus uocem reddere (ſic enim magis ſpectatores mirantur) funes per laqueos inijcito, & mediocriter ſtrin gito. Nam ut ſoluas ocyus, acus tibi conducet, ueluti latens uinculum appellatum: hamus admodum ægre ſoluit. Vt autem uocem ſubitò animal ædat, mediocritis proderit conſtrictio. Nam nerui uehementius à circundatis laqueis ſtricti, ſi durum ſit linum, contunduntur: ſin tenue, perforantur, ſecantur. Si autem affe cti, actionem in poſterum uinculis ablatis obire non poterunt. Quod ſane obſer uas ego, ut nouiſtis, ſubinde chordulis ualidis, aut filis ex lana uſus ſum. Quidam uerò nerui modicè contuſi ſtatim quidem munere ſuo laqueis ademptis non funguntur: paulò autem pòſt peculiarem habitum recuperant. Quod igitur nuper dicebamus, ſi neruum tendendo rumpas, confectio noxiam aliquam percipiet, hoc ipſum eſt quod nunc dicitur. neque enim protinus ex uocali animante muſtum euadet: neque rurſus ſubblatis laqueis ſtatim uocem ædet: quoniam ut certior ſis de ſymptomate ipſum occupante, quomodo neruum reflectas, nihil intereſt. uerum in dicta functione & hæc te ſcire conuenit, primùm quòd in elatioribus coſtis neruis ipſis porrectus intus inueniatur, recedens autem paululum ad imam regionem in humilioribus: quare etiam facilius eſt in hifce ſubijcere ei hamulum. Deinde uerò & magnitudo offenſæ haud æqualis in totum omnibus obuenit inintercoſtalibus, ſed ijs qui coſtas ſpurias attingunt, tanto minor, quanto muſculus earum elatioribus minutior eſt. Ita primi intercoſtalis muſculus actione infirmatus minimam adſert offenſam, ſecundi uerò iam maiorem, aliorum muſculo-tum ſingulatim diffolutio multò grandiorem offenſam quandam excitat, hoc eſt terij intercoſtalis, quarti, ſexti, & præterea ſeptimi. Nam inſequentia quatuor

i 4.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
intercoſtalia ad ſpurías pertinent, eatenúsque noxæ magnitudinem imminuunt,
ut omnium poſtrema ne uel ſenſiblem offenſam aliquam adferat, interim & pri
mùm omnium obſcuriſſimam. Proinde ego frequenter, uti nouiſtis, in demon-
ſtrationibus ipſum confueui relínquere, quò citius adminiſtratio abſolueret.
Cæterùm intercoſtale extrema ſitum regione exemptu promptiſſimum eſt. quod
in prima difficilimum, tum quòd multa propoſita ſunt corpora, tum quòd neruus
ipſe nimíquam ſit exíguus, ſicut & totum intercoſtale. Minimus itačs eſt, onimi-
umq. poſtremus idem totius intercoſtalis neruus. Nam in ſpuriarum coſtarum
regiónibus neruorum magnitudo intercoſtalium mucronem excedit, quatenus
ipſi non iltic diffeminentur, ſed extra thoracem in præcordia elabantur. At primi
intercoſtalis neruus in ſolum ipſi peculiarem muſculum, portione minimum, de-
ſpenſatur. De cætero igitur nouem intercoſtalia ſupersunt, quæ dictam conſe-
onem deſiderent. Ac fieri poteſt, ut dum alijſ commonſtres, quemadmodum &
me conſpexiſtis, thorace ad conſectionem propoſito, ipſe ſtatim oftendenda per-
cenſeas; alijſ uerò interea dum neruos eximunt, oftendendi munere mandato,
priuata quæ inſtant cures negocia. Sin autem ſeorſum pauculis diſcendi cupidis
anatomen exhíbes, perſpicuum uel me tacente eſſe puto, primùm domum lucu-
lentam delígi oportere: deinde ſcalpellum quàm licet acutiſſimum haberi. nam
tale prius docui ad exquiſitam ſectionem eſſe accommodatiſſimum. Vt iuero con-
uenit maximè curua ſcalpelli ſimiliter utrínque fabricátí parte: ut líneas ultraſque
conſeces incuruas: ſed in altera concaui parte: in huic oppoſita, curui. At ſecare
potiſſimum te uelim, primùm in ipſo ad quem dixí modum exercitatum, poſtea
fecus, ut ulterius exponam, ubi modum præſcriptum prius in memoriam redu-
xero, quo muſculi ſectionem in media intercoſtalis regione ſic fieri debere cen-
ſebam, non autem propter elatiorem coſtam, ſed in alta humilioris regione. Nam

D

fibris ipſius continuis híc diffolutis, paulatim ípſas poteris aduſque elatiorem de-
tegere, donec uena in ſupersficie extans occurrat, deinde arteria, neruus, & om-
nia coſtæ porreſenta. paulò autem propius neruo conſiſtente. Iam uerò ſic exer-
citus, ſitus ipſorù exactè in cadauere ſpectandi prius gratia, iterum ad coſtas mor
tui animalis reuerſus, in eo confueſcas imam elatioris coſtæ partem uno conatu
nudare, ita ut fibras quidem incumbentes diúidas, neruum autem inuiolatum
conſerues; cui rei aptiſſima eſt myrtus incurua. Qua ego utens, ſicut nouiſtis, ſi-
bras ipſius inferioris, deinde ſingularum coſtarum incídens, nonnunquam pri-
mo aggræſſu neruum detego; aliquando mediocritatem non aſſecutus, ſecundò,
quod conuenit, peregi. Te uerò, ſi ter quater ue manum admolitus, priorem nu
daueris, nò oportet meliora deſpondere, ſed Hipocratem audire, cuius hæ ſunt
uerba: Quæ manu tractare conuenit, prius ijs aſſueſcendum eſt; ac perpetuo ma-
nuum exercitio incumbendum. Aſſequeris enim poſtea aliquando animipropo
ſitum: ac uno conatu neruum nudabis. Mox autem dum hunc detegis, neul ha
mum ei ſubdere negliges, ſed quantum fieri licet cauebis ne conuulneres uel di-
uellas arteriam aut uenam. Cæterùm ob neruos ut dictum eſt læſos, animali non
ſolùm uocis abolitio, uerùm alia ante ipſam duo accídunt: quæ in commenſario
de uoce ſubſequi demonſtrauiμus: unum quidem, & primum, quod aliorum
duorum conſequentium cauſa eſt, muſculorum intercoſtalium immobilitas: alie
rum deinde ſecundum, quo uelox ſpiritus extra delatio obliteratur. Voco autem
ipſam eſſationem, citra quam uox non poteſt fieri, uti oftendimus. Atque ídeo
tertium ipſa comitatur uocis abolitio. In ſuper quartus alius quidam in tali ad-
ministratione affeſtus oboritur, qui ut manifestior euadat, priuatim explicari deli-
derat, quod in ipſis coſectionibus evidenter hoc libro cognosces. Nerui autè pro-
pter arterías quas carotidas nominant, preceptoribus noſtris cogniti, ſi noxa eade-
ex ijs quas paulò antè recenſui, afficiantur, animal reddunt mutu, non autem ijs
similiter

54

A. similiter qui intercoſtalia excurrunt, quippe raucus quidam in ijs strepitus relin-
quitur, qualis ſtertentibus in ſomno fieri apparet. hie strepitus muſculis intercoſta
libus ſeſolutis obliſteratur, uerum ſeſoluuntur conſeſtim aut ſibris ipſorum, ut rela
tum eſt, cœſectis, aut coſtis exciſis, aut neruo ad radicem uitiato, aut tota ſpinali me-
dulla propter dorſi initium inciſa, qua adminiſtratione potiſſimum raucus strepi-
tus aboletur. Ac ea ſectione omnes ſimul inferiores particulæ ſeſoluſtur, nempe
intercoſtalium muſculi, & imi uentris, uel abdominis, uel quomodocunq; appel-
laſſe libeat. Porro de his in quinto huius operis uolumine tranſactum eſt, ubi enar
ramus quomodo ipſos octonos numero optimè ſegregaueris. Iam uerò cum his,
ſedis muſculi, pudendorum, uſeſicæ, & crurum ſeſoluuntur. Verùm diaphragma
liſet infra muſculos intercoſtales habeatur, non ſeſoluſt, quòd uidelicet ipſius ner
uorù origo toto thorace ſit elatior. Non tamen muſculi qui ex ceruice deſcendunt,
thoracem attollentes, preſertim ſupremam ipſius partem, offenſuntur. Etenim &
his nerui de medulla ſpinali per ceruicem deferuntur. Quinetiam id oftendi pub
liſe conſpexiſtis, quando thorace in cœſectione proposito diebus multis in ſequu-
tis necſeſſe mihi ſuit & explicare, & ſimul indicare ipſius ſtructuram. Initio ſiqui-
dem e thoracis parte diſeſtæ, quæ inter has duas uertebras, ſeptimam & octauæ,
media habetur, tota q; ſpinali medulla diſciſſa, animal in latus cœcidit, ita q; iacuit,
imis thoracis partibus duntaxat diaphragmate motis, uti ſumus dicturi. quippe
hoc ſolo quoduis animal in paruis reſpirationibus utitur. Quum uerò maioris re-
ſpirationis uſus quidam ipſi oboritur, aut exercitio, aut ſebri, aut uehementi aeris
calore, aut alio quodam affectu diſeſto, necſſitas eſt diaphragmatis functioni in-
tercoſtales ſubuenire. Sin autem magis uſus reſpirandi increuerit, etiam elatiort;
bus muſculis actionem obit. Vidiftis enim animal illud ob ſpinalis medullè ſecti-
onem into dorſi ſactam, protinus collapsum, in latus decumbēs, uoce deſtituit;
reliquas thoracis partes reddi immobiles, præter imas duntaxat, quæ à diaphra
gmate functionem ſuam obeunte mouebantur. At quòd thoracis partiu motus
tota cute quæ circundatur, ablata, maniſestius conſpectui obijcitur, ipſi uidiftis.
Nanq; omnes muſculi intercoſtales in totum reddebantur immobiles; ima uerò
thoracis dilatabantur, motu quodam obſcuriore ſupernis diſtributo. Quum ita q;
animal ſic affectum in manus ſumpſiſem, rurſus conſecui neruorum ad diaphra
gma pertinentiú principia, quorum ſectionis cauſa protinus inferior thoracis pars
moueri deſtitit, elatiores autem muſculi functionem obire coacti ſunt, à quibus ſu
perior thoracis regio uidebatur attolli. Altero deinde animali capto, in collo ipſius
radicibus neruorum ad diaphragma procurrentium conſectis, imum thoracis ſta
tim reddidi immobile, intercoſtalibus actione obeutibus. Porro medulla ſpina in
ciſa ad dorſi principiú, animal ſubitò in latus procubuit, utraſq; thoracis partes, &
altas & imas, commouſes. Quoniam enim maiori reſpiratione opus erat, diaphra
gma ſolum ipſi ſatis facere nò potuit. Quum igitur elatis muſculis animal reſpiraue-
nit, motus euidenter per ſcapulas totas aduſq; etiā ſummos muſculos apparet. ubi
ſolo diaphragmate, in reſpirationibus attolluntur præcordia; in expirationibus cœ-
primunt: ijs qui in ſcapulis conſiſtunt, immotis. Quum uerò intercoſtalibus ſolis
muſculis operatur animal, ſcapulae quidem ſunt immobiles, præcordia uerò còtrà
quam in diaphragmatis functione comprimuntur quidem inſpiratiibus, attollun
tur autem expirantibus. At ſi ſcapularum muſculos cogitas ſeſoluere, bifariam id
eſſices, interdum tranſuerfa ipſos ſecas lìnea, rurſus autem neruorum offenſa ac-
cidit. Comune ſiquidem hoc de omnibus muſculis ſciêdum eſt, ſiue neruos ipſo-
rum leſeris, ſicuti declaratù eſt, ſiue fibras omnes trâſuerſas amputaueris, totos ſta
tum muſculos motu priuabis. Quare necſſarium tibi fuerit, principia neruorum,
qui in ipſos diſtribuuntur, ad hæc fibrarum ſitum pernoſcere. Nonnulla ſliqui
dem deorſum uerſus procurrunt, quemadmodum fibræ arteriarum, mediorum q;

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

thoracis muſculorum, quædam in latus inclinant, ſicut poſteriorum, aliquem turſus toti muſculorum longitudini proportionant, ueluti fibræ aliorum omnium, ut ea dicendi formula utar. Sunt quæ ſecus habeant, ut intercoſtalium. Quum igitur ela tiores ſolùm muſculos in quem dixi modum reſolueris, intercoſtalium muſculorum, ſi uſus poſtulet, functionem adiungunt. Itaq[ur] c[eteri] affectus, in quibus maiore inſpirationem animal defiderat, exponi ſunt propemodum uniuerſi. Verum acce dit ipſis interim nullus quidem animātis affectus, ſed ingens quidam uocis emit tendæ appetitus. Quemadmodum igitur præcones aliquid pronunciaturi, pluribus aëris inſpirant, materiam uocis copioſam præparantes, ſic etiam animalium quæ inciduntur nonnulla aliquando facere uidentur. Quorum uti, memoria uo bis eſt neceſſaria, & omnium quæ ea conſequuntur. ex quibus nonnulla percenſere fatius eſſe iudico, & potiſſimum quæ prædictar[ui] adminiſtrationum ſunt par ticulæ. Intercoſtalium ſan[em] muſculorum conſectio hoc modo incipiunda eſt. Os cuiuſc[ost]a iuxta inferiorem ipſam circumferentiam, ut dixi, nudare opotet, ubi iam neruus apparuerit, un[am] cum eo uenit inſpiciunda uena atq[ur] arteria, quæ in ſupercicie magis quàm nerui extant, humilius autem paulatim ſit[em] ſunt. Quare ſi ab altiore parte nudas, propter coſtæ circumferentia hamulum ſubdideris, quatenus licet experiunti neru[ui] ſine uafis adiacentibus, & præſertim arteria, excipere; quoniam ea uehementiore ſanguinis proſluuio neruum contegit. Si uerò ipſam quan doc[que] uulneres, ſcalpello ſtatim prehenſo tranſuerſam totam diſſeca. Hæc nang[um] communis eſt omnium uafor[ui] ſanguinem emiſtentium prohibitio. quoniam utra[que] ipſius pars ad quandam ſibi continuam retrahi conſueuit: quæ ſi copioſa car[ne]oc cultetur, illam ipſam operculi loco retinet. Sin autem nuda fuerit, paru[am] ſec[itio] una[que] litatem adſert. At non carne uacant cuiuſc[ost] intercoſtalis uaſa: quamobl[er] & ſecta quo dixi pacto ſtatim ceſſant. Hoc igitur prædictijs proprium reſinquebat; ad hæc ſpinalis medullæ diſſectio, quam, ut nouiſtis, molior, in maioribus quidem anima libus uertebras prius excindens, in minutis uerò, cuiuſmodi ſunt ante diem un[um] aut alterum, aut certè tres generati porculi, inſtrum ento modum ſcolo pomachærii appellati à me fabricato. Id aut[em] fiet ex ferro optimo, quale in Noricis habetur, ne ſubito hebet[cat], neq[que] reſſeit, aut conſtringatur. Quineta[ra] craffius organu[que] ſcolopomachærijs c[ou]eniet, ut uertebrar[ui] compagines illidens, opus prom p[er]tè c[of]ſicias. Interdum igit[ur], ſicuti uobis notu[que] eſt, cute ſcalpello diuifia, & poſt ipſam quam ponimus aduſc[que] uertebrar[ui]m c[om]iſſuram machærium oblongu[que], ſic enim ipſum nomino, qu[em]d[um] latera duo acuta habeat in extremo ad unum uerticem c[oe]untia. Aliquando poſteriores proceſſus prius excindo, uel etiá uertebrar[ui]m ipſar[ui]rum totam poſteriorem extuberantiam: inſuper à ſpinalibus muſculis ſubinde au ferro, quod inter ſpinam & horum lateralium proceſſuum terminos medium conſiſtit, qu[em]d[um] uertebrar[ui]m compagines adamuſſim in aspectu notitiam ueniant. Ma ximè uerò attendendum cenſeo proceſſibus qui ſpinam efficiunt, quomodo acclu[ves] leuiter exiſtant, ut uidelicet prior ſtatim ſcalpelli ictus deorsum uerſus obliquior deducatur, ceu exactè tranſuerſus. Porro ſpinalem medullam tranuſerim totam incides, nihil ex ea integrum relinquens; præterquam ſi nonnunquam de induſtria dimidium ipſius uoles reſoluere. Etenim hoc quoq[que] ipſum ad totius ſub ſtantiæ & naturæ ipſius, de qua huius operis uolumine decimoquarto agemus, co gnitionem, erit utiliſſimum, ad illa uerò quæ propoſuimus, inueniunda, hæc pro]fuerit cognoscere. Spinalis medulla quum iuxta longitudinem deorsum uerſus per medium reſcta ſlinea diſſecatur, nullum ex intercoſtalium neru[is] reſoluit, neq[que] eos qui in dextra parte aut altera habentur, neq[que] eos qui in lumbis uel cruribus exiſtunt. tranſuerfa autem quum dimidia duntaxat pars ipſa diuſa fuerit, ſiue ſinia]ſtra, ſiue dextra, omnes ordine iuxta reſctum inciſe partis tramitem nerui reſoluun tur. Quum itaq[ur] ſemiuvocale animal uoles reddere, in hunc ſecabis modum. Sin autem

D

55

autem mutû subitò, totam spînæ medullam transfueram diuides. Quoniam uerò coſtis etiam excilis, tum effatione, tum uocem animalis offendi, quemadmodum ex muſculorum neruorum ſectione, diximus; quomodo coſtas excindere conueniat, iam dicamus. Animum te uelim aduertere, quû animal clamauerit, coſtarû polituræ, nam intercoſtalibus muſculis uehemêter hoc in tempore protenſis, ma nisefito coſtæ extuberant: idem magis ſi animal exiſtat macilentum: in quo etiam conſectiones huiuſmodi obire tibi conſuluerim. Postquam igitur accurate ſitum fueris contemplatus, cuius coſtas excindere aggredieris, ſeca dum animal uocem aedit, ſimul cum cute totû quod ipſi coſtæ corpori carnoſum subiacet, uſus inciso-rio, quid enim mali eſt ita uoſaſſe ſimiliter Anatomicis chirurgis corpori ſectio ni ſubieſectorum ſulcimen? Quòd ſi totum, ut par eſt, primo ictu ſectum non fuerit, ſaltem ſecundo, uel certè tertio incidetur. Quippe tutius eſt primò reuerenter diſecare, interim nanc accidit circa huiuſmodi inexercitatis, qui per totam coſte lon gitudinem ſectionem ducant, ſcalpello à curua parte lapso, atque deorſum interco itale uerus deducto, corpus inibi quoddam attingere. Porro dictum eſt, inferiori ſingularum coſtarum circumferentia non modò neruum, ſed arteriam quoque & uenam porrigi. Ita in prima exercitatus quàm fieri potest plurimum ad coſte lon gitudinem incidere uſus ad membranâ os ambientem, celerrime ſimul & optimè opus abſolues. Etenim ſingulæ coſtæ parte ſui curua & orbiculari membrana cir cundantur, cæteris omnibus quæ os ambiunt, ſimilima. Hanc igitur ipſam ubi ad coſtæ longitudinem ſecueris, ab offe deradito, myrto utrinque incurua utens. Vbi fuerit detecta, ut coſtæ os altius appareat, tenuem membranæ cultodem immittes, gruugeuſulæ Græci uocant, aut ſpathomelam latam inter utraque corpo ra, membranam puta quæ os ambit, nudatam, & ipſum coſtæ os, cauens diligen ter nemeſbranam coſtas succingentem aut diuellas, aut perfores: quo probè per acto, os coſtas abſcindes cultris duobus excitorijs mutuo ſibi oppoſitis, ut moris eſt. Quòd ſi animal recens natum fuerit, etiam una diutifio tranſuerfa per coſte car tilagineu debucta sufficit. Liquidem membrana quæ os ambit, accurate prius de rala, ſacilimum eſt prehenſa digitis reflectere, ſenſim partes coſtæ diuifæ ad conti nuum ipſus utrunc terminum, retro quidem uertebræ conformatum, anteriore uerò parte pectori. Non igitur offa thoracis, quæ ſupra ſcapulas habentur, excidas; quæ uerò ſub ſcapulis exiſtunt, illorum ablationem deſiderât. Vnde ſicut in tercoſtalium muſculorum ſublimium, ut prius dicebam, ſectiones, ita & coſtarum excisiones hac in regione ſunt difficilimæ. At hac de cauſa neruorum affectorum adminitratio eſt præſtantior: uerùm ut uocem effationem ab intercoſtalium muſculorum ſolutione ſitiari habeas perfuasum, latis eſt uel ea ſolùm afficere, quæ ſubter ſcapulas habetur, aliâs fibris ipſorum, ut prius explicatum eſt, incifis, aliâs offe quodam excito. Tanta liquidem pars totius naturalis effationis uocis perire uidetur, quanta & muſculorum intercoſtalium portio eſt refoluta, idem ſimiliter ipſis accidit in omnibus quæ ſoluunt adminitrationibus, numero quaternis, uti eſt exſpofitum: una ſanè quæ coſtis fit excilis, altera ſectione ſpinalis medul la, tertia neruorum, & quarta fibrarum. Quòd ſi igitur muſculi alterutra in parte, aut dextra, aut ſinſtra ſolutionem fuerint experti, dimidiata effationis ac uocis portio aboletur. Sin autem alterutrius dimidiata, tunc ambarum functionum pars quarta ſitiabitur. Nanco pro muſculorum qui ſoluuntur numero ſemper uocinoxa oboritur, ſi uidelicet muſculorum magnirudinem ſimul expendamus. Si enim solos utrinque uel maximos, uel minimos ſolueris, inéqualem effationis uocis offenſam excitabis, eti parem ipſorum numerum ſitiaueris. Maiores ſi quidem poſt noxam ſoluuntur, minores autem differunt. Ac diximus etiam uocem effationem ob ſpinalis medullæ ſectiones abſolutius interire. Porro fibris muſculorù intercoſtalium ſectis, uel coſtarum obſibus excilis, muſculi quidam relin-

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

quuntur ex ijs qui thoracem comprimunt, tum qui costarum extremis portiguntur, tum omnium qui in imo uentre sunt primum tertium & coniugium. Quum autem thorax modicè ab ijs comprimatur, modica etiâ efflatio gignitur, cui & uox proportionatur. Quare prædictis administrationibus animal interim muſtantiuï modo exiguum adeò quippiam ſonat & obscurum. Neruorum uerò ſectionem æqualis propemodum noxa comitatur, uel paulò minor, quantum ex ſpinalis medullæ diffractione colligebatur, muſculos nominatos ab intercoſtalibus neruis propagines aſſumere. Etenim ſi poſt præcordia partes primæ tertiæ & coniugatis onis muſculorum aliunde neruos obtinent, certe partis ipſorum iuxta thoracem munus interire necesse eſt, ut cum reliquo ipſa mota, nullam ſenſiblem uel effla tionis, uel uocis noxam faciat. Quòd autem accidentiuï ratione in talibus uox ab oletur, prius autem efflatio, in libris de uoce comprehenſum eſt. At quia rurus eſt: ſlatio ſubita quædam eſt expiratio, & uehemens, ideo nunc quoque res poſtulabat, in reſpirandi instrumentorum ſermone huiusmodi administrationum fieri mentem onem: quanquam iterum de ipſis in uocis instrumentorù ſectione erit dicen dum. Cæterum non abs re propoſita fuerit alienum, per cenſere quomodo totum thoracem reddas immobilem, ſolis neruis qui muſculos ipſius mouent, laqueo circundatis: quod me non tantum priuatim, ſed etiam publicè uobis indicantem ſubinde conſpexiſtis. Certe intercoſtales muſculos per neruos, qui de ſpinali me- dulla ad ipſos pertinêt, motu deſtitues, in quem dixi modum: diaphragma uerò, ubi huius neruorum principia ſimiliter affeceris. In ſuibus potiſsimù omnia id ge nus indicantem me crebro ſpectaſtis, tum priuatim, tum publicè, eò quòd neque mia amplius quippiam in huiusmodi ſectionibus obtineat, & ſpectaculum ſi odioſum. Itaque uerbis regione exprimere manifeste nequeas, ubi indicare clarius oportet. Nam tum ad memoriam eorum quæ uideris, tum ad eorum quæ nihil un quam ſpectarunt tale, inſtitutionem, enarratio erit utilis. Proinde quum animal ſu pinum, ut paulò antè docui, in ſeffere figuraueris uinculis illigatum, non quatuor duntaxat artus, ſed etiam caput totum una cum ceruice, in illa potiſſimum regione neruos ſubieſtos inuenies, ubi anteriorum artuum inſitium ſubſiſtitit. Ac ſimus tibi fuerit totam eius loci cutem in prìmis adimere, quò uenas duas grandes conſpicias, quarum altera ad ceruicem obliquior portendit, altera tranſueram magis ad anterioris membri principiuï, ſiquidem inter has membranis digitis auuſſis ner uos ſpectabis per ceruicis latera deorsum uerſus obliquos ad thoracê procurrentes, qui muſculis collo ſubditis inhæreſcunt: & ubi in idem coierint, primam co ſtam attingunt. Quòd ſi ſemel locum accuratè perſpexeris, cutem à neruorum ſede diuifione ſimplici detrahere aggredieris: ac id exercêti, una quandoque ſectione diaphragmate neruos nudare licebit: tres quidem utraque ex parte, quod plerunt in ſuibus habentur, in ſimijs uerò plurimùm duo, tertiis autè rarò in his uidetur, ut in ſuibus quartus, origi ipſorum omnium eſt ſpinæ medullæ, ex quartæ ſanæ & quintæ uertebræ interuallo primo coniugatio procedit, ex quintæ & ſextæ ſpatio ſecunda, ex regione poſt ſextam uertebræ tertia, quæ etiam exigua admodum eſt, quemadmodum ſi quarta quandoque attingat coniugationem poſt ſeptimam uertebram propago, nimifquam parua eſt. Porro omnibus ipſis inciſis, diaphragma motus fit expers. Pari modo ſi muſculorum ſingulorum ex ceruice ad thoracem deſcendentium, qui ſex numero habentur, neruos affeceris, actionem uitias. Aſſe ctus autem, ut perdo cuí, duplex quidem eſt, uel dum ſecantur, uel dum intercipluntur. Verum quia neque muſculi, neque multo magis nerui cute duntaxat detracta in conſpectum ueniunt, muſculos prìuum conſeces oportet, qui ſurſum à pectore ad humeri articulum perſerutur. Itaque homini inexperto res uidetur ardua, atque is forſte opinabitur ne animal quidem unù ad omnes ſectiones ſufficere, quas adminiſtrare citra neruorum læſionem, quæ totum thoracem efficit immobilem, eſt necesse.

["DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. VIII.", "56", "A est necessarium. Verum si crebrius me id factitatem conspiciatus fuerit, ipsa functione poteft perfuaderi, prædictam anatomen posse adminitrari. nam imagina-tione potius quam sua ipplus uirtute imperitos moleste idetur deterrere. Non igitur deterreri quis debet, sed experientia audere: primum quidem totam cutem à pectore auferens: (fit enim hoc citra sanguinis profusionem) deinde muſculos ad humeri articulum peruenientes adimens. quippe hoc etiam line sanguinis fluore fieri folet, tertio poſt hæc totas ſcapulas à muſculis, qui ipſis concauа parte subhæ reſcunt, ſecernens, ſimul cum muſculis, qui ab imo ſurſum uerſus ad humeri arti cum ſeruntur: item cum magno qui axillam efficit: in ſuper páruo ad humerum ſito, quem ego inueni. His enim peractis, duo elatiorum thoracis muſculorum coniugia apparebunt, ut & neruos alterius maioris coniugij muſculis euidenter ſuperstratos inſidentes quidæas. Alterius autem minoris, quod & ſitum habet anterio rem, nerui ægre quidem inueniuntur, uerum exercitato prius in caduere, non itidem ægre. Atque citra ſcapularum ſimul cum muſculis commemoratis detectione licet in muſculis qui thoracem mouent, neruorum inſitio in utriusque coniugij capi-ta conſi reperias. Verum de ipſis in conſectione neruorum dicetur, tam luculen ter, ut aliquis ſtudioſus ipſe ſuo marte exercitatus anatomen nuper relatam abſo lute queat aliquando obire. Quoniam uerò tertium quoddam par eſt muſculorum qui thoracem mouent, gracile & exiguum, de ligamento tenui & membranoso poſt ſcapulas incipiens, quod nec ipſum cute adempta protinus apparet, niſi muſculis ſcapularum proprijs diſſectis, de his quoque muſculis ſciendum eſt, quum pro-prios utrarunque ſcapularum muſculos inčideris, & par muſculorum membraneo rum detexeris, ne ſic quidem expeditum eſſe, quem admodum in anterioribus, ut ex neruorum læſione ipſos reddas immobiles, cum reconditi ſimul & tenuiflimi nerui ſint ipſius motores. Quin & capita ipſorum, quæ membranea ſunt ligami-na, dum inſidis, promptum eſt muſculos refoluere. Hoc enim iam in uniuſum de omnibus muſculis intelliges, quòd diſſecto ipſorum capite, non amplius functionem obeunt. Itaque ſi muſculus capite ſimplici unoque conſtat, faciliμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμμ

CLAVDII GALENI PERGAMENTI

C utraque muſculorum coniugia functionē obire non impediuſt, his magis ſectiones poſt octauam aut nonam factæ, liquidem & alia neruorum principia affumunt, & muſculorum membranoru actionem retrorsum adſtincunt, atq[ui] infpirare animal videtur ambabus thoracis partibus, ſuperiore, & inferiore, præterquam ſi parua reſpiratione indigeat, nam tunc etiam diaphragma ſolum ei ſufficit. Cæterum quatuor magis ad humiliores uertebras proceſſeris, tantò plures thoracis muſculos actionem obeuntes habebis, non tamen ſexta neruorum à cerebro coniugio reſpirationis muneris ſubministrare videtur, quia ne uel partcula quæpiam ipſius in ullum thoracis muſculum propagatur. Quapropter quum alia neruorum princi pia diſſecta fuerint omnia, hoc autem ſolum perſeruetur integrum, animal totum nihil repente ex ipſo adiutatur, non tamen neruorum coniugio ad ſeptum tenden ti eadem accidunt. Omnibus liquidem alijſ neruis oblæſis, ſolo diaphragmate animal reſpirat, motu in thoracis partibus euidenti ædito. At quia de ſpiritus tranſi tu in mediam thoracis pulmonis, regionē quæſtiones Anatomici agitarunt, con ſectiones quoque huic rei commodas iam opportunum eſt exponere. Coſtæ proſe cto exciſe ſublatio uetus quædam eſt, obſcuram obtinens dignotionem, nam alia- qui pulmonem thoraci iunctum uidere ſe aſserunt, alij diſiunctum. Atq[ui] hoc pro- pter membranarum ſubter coſtas quæ exciduntur crāſtitudinem accidit: uerum nos hanc ſpeculationem magis euidentem fecimus, non coſta ſolùm extraocta cef ſantes, ſed una cum ipſa alteram membranarum eximentes, quæ priuſquam exci deretur, oſſa ambibat, unde nomen ipſi inditum eſt πρόισιν· etenim hæ ſubla- ta ſuccingens ſimplex ſola relinquitur, quæ manifeſtam ſui inſpectionem eſticit, ut omnes fateantur pulmonem thoraci eſſe iunctum euidenter cernere. At manu- ſeſtior adhuc ſit ſpeculatio, quum in diaphragmate nudato peritonæi uertex auel- litur. Adminiſtrationē in hunc modum obire conuenit. Animali reſupinò omnes abdominis muſculi propter ſpuriarum coſtarum extrema ſecantur: peritonæum non attingitur. Dictem uerò eſt ſuperius, quartæ inibi muſculorum coniugationis nervoſas exilitates peritonæo eſſe adunitas. Dum ita[que] ſectionē in illis non ſecutis ſi nieris, deinde peritonæu à ſepto ſubtrahaſt, nervoſis exilitatibus nequaqua[que] hic cum eo porrectis. Cæterum faci[è] hoc manibus citra ſcalpellum expeditur, & multò quidem magis animali uiuo quàm mortuo opus peragit. liquidem frigecta[ta] poſt mortem corpora, quæ inuicem intra excoriandum poſſunt ieparari, ſecretioni ma gis obtemperant. Tunc autem quum à nervoſa ſepti tranſueri parte peritonæum auulſeris, uentrem quidem detrahes; quicunq[ui] uerò ex utraque ipſius parte ſunt, in latera, ubi diaphragma carnoſum eſt, abduces. In ſuper ſi quæ propter mucronari cartilaginem habentur, ſurſum extuleris: quæ uerò ad ultimas coſtas ſunt, in latus tetenderis: item ſi quum opus fuerit, tranſueras abdominis muſculorù ſectiones per utraque ilia conſeceris, admodum conſpicuam diaphragmatis partem nervo- ſam reddes, ut omnes palàm confiteantur pulmonem hac parte thoraci adnexum nunquam descendentem, uerùm ſemper in utraque ſpirationis partibus adieſcum, ſiue inſpiret animal, ſiue expiret. Hæc itaque apparentia Eraſiſtrati opinionem corroborant, qui putabat nullum ex pulmone ſanguinem proſluere, uerùm et quod dicendum eſt repugnat. Nam diaphragmate ſic denudato, ſi obtruncaueris animal, pulmo à ſepto ſtatim videtur abſcedere. Porrò quum uarij mortis ſint mo di animantibus, quomodocunque ipſum occideris, pulmonem à ſepto plurimum ſeiunctum ſpectaueris. Nos itaque interdum in aqua ſuffocantes, interim laqueo uel ſectione primis medullæ uertebris impreſſa, aliquando gràdes arterias aut uen- nas perſecantes, pulmonem ſenſim à diaphragmate diſtantem commòrtuo animali ſpectauimus. Idem hoc apparet etiam in coſta excidenda: & euidentius ſa ne illi qui uiuo adhuc animali pulmonem thoraci propinquum inſpexit: à morte uerò plurimum diſtare, videtur manifeſtò oſtendere, ſpiritu[m] in ipſo contentum in regionem

57

A in regionem ipfius & thoracis mediam euacuari. Quin etiam uiuo adhuc animati
te iuxta fibrarum extrema regio quædam inſter uaſa utraque uidetur inanis, & præ-
fertim quum largius reſpirét. Nam in exiguis reſpirationibus quibuscam nihil
prorfus ſenſible, alijſ uerò exiguum plane apparet, coſtæ uidelicet offe prius ex-
cito. Si uerò magis uoles apparere uacuum, animal coges antè conſectionem cur-
rere, ut anhelanti coſta excindatur, nam quum reſpirationis magnitudine etiam
loci inanis capacitas ſemper augetur. Amplior uerò poſt celerem curſum apparu-
erit, ſi diaphragma ipſum neruorum peculiarium ſectione reſoluas, tunc enim in-
tercostalibus muſculis reſpirare cogitur, ac in ampliore interualibet thorax moueri
apparet. Iam uerò alia quædam est adminiſtratio, quæ uidetur oftendere ſpiritus
aliquid ex pulmone in thoracem permeare. Porro uelicam mediocri donatam o-
ritificio antea præparare cœuenit; deinde cute coſtarum orbiculatim excita, ut fecio-
nis labri circulus uelicæ orificio ſit æqualis, primum coſtæ os excindere uti retuli-
mus, mox uelicæ cum ulceris labro conſuere, ſubijſcientem circulatim ipſum uelicæ
orifiens ut cutis ſit extrinfecus; poſtea foramina ab acu in eis facta illinere, per quæ
linum træaſtum est, medicamine quodam emplaſtico, ſeu glutinatorio, cuiusmo-
di est quod περιοργού dicitur, uel ex liquidis ceratis aliquod. Maximè igitur ne ſen
ſible quidem inſter linum & cutem ſpatium accidit, nam quod ſenſum effugit, ce
rato tutius illinitur, ne ex ambiente aëre ſpiritus quidam inſtrò penetret, nec ab in-
ternis extra, deinde perforata in fundo uelica, ſcalpellum inſtrò per foramen mit-
tere, quod manubriolum rotundum habeat, ut lino uelicæ extrinſecus circumpo-
ſto, circa ſcalpelli manubrium uelicæ tunica ſtringatur, quò nihil inſter ipſam uel
ex aëre circumfluo in uelicam permeet, nec ex illa foras mittatur. Cujuſ rei cauſa
cerato uti quemadmodum diximus conueniet: deinde membranam coſtas ſuccin
gentem ſcalpello incidere, & ſpeculari quomodo ſpiritus quidam per ſectionem
ex thorace in uelicam expirationis tempore excernatur. Hunc autem ipſum rur-
fus ſpirationis tempore uidebis quum thorax attollitur, per ſectionem extra tho-
cem elici, deinde rurſus dum extendis, in uelicam peruenire, poſtea illinc rurſus
ad thoracem, atque copioſiorem ſingulis ſpirationibus fieri ſpiritum contuebere, ac
uelicam prorfus eo repleri. Verum ad huius quoque rei euidentiam bifariam licet
contradicis, uel aëris quippiam à foris intra pulmonem, dum fit inſpi ratio, iuxta
linum penetrare, pauciorem uerò ab interioribus foras dum expiramus: uel etiam
membranam pulmoni circundatam, cum ea quæ coſtas cingit, diuidi. Id igitur
ſic nonnunquam accidit. Difficile ſiquidem est, pulmone thoraci ſemper contiguo,
alterum inſtrumentum perſorare, alterum ipſorum integrum retinere; & poſt mor
tem animantis pulmone nudato, aërem ei inſpiramus. Porro de aëris circumflui
inter linum & cutem in uelicam tranſitu, diſputatio contentionis plena est, & plu
ribus uerbis refutari defiderat. Verum ſuperfluum est talibus uti, quum res ex a-
lijs evidenter apparentibus demonſtretur. Quare ad propoſitæ ſpeculationis de-
monſtrationem tali tranſationis modo prorfus utendum non est, quum paulò ana
tè dictus manifeſtò innuat ſpiritum pulmones quempiâ permeare, omni-
no enim animalibus quomodocunque mortuis, ſiue, ut dixi, co

ſta excita, ſiue diaphragmate nudato, pulmo à tho
race diſtare uidetur: quòd fieri non po

teſt, niſi etiam ſpiritus alio
quid ex pulmone

in amplam thoracis capacitatem pertranſeat.

OCTAVI LIBRI FINIS.

k 2

C

CL GALENI PERGAMENI DE

ANATOMICIS ADMINISTRATIONI=

BVS LIB. IX.

D

VONAM pacto ea quæ in cerebro & ſpinali medulla per conſectionem apparèt, optimè queas intueri tum mortuo, tum uiuo adhuc animante, hoc libro indicabimus. In cadauere liquidem anatome celebrata, cuiuſc[]p. particulæ ſitum, numerum, ſubstantiæ proprietatem, magnitudinem, figuram, & compositionè edocet. In uiuo autem conſectio interim functionem ipſam manifeſtò, ontendit, interim ad huius inuentionè ratiocinationes exhibet. Nulli igitur obſcurus eſt, mortui animantis conſectionem præcedere eam oportere, quæ in uiuo adminiſtratur. Quum uerò ipſa duplex exiſtat (quiniam & particula toti corpori, & adia cente, & ablata fieri potest) priorem cerebri anatomæ adminiſtrationem percenſabo. Fit ea offibus caluaria exemptis, membrana quæ cerebrum in orbem còregit, inuiolata, quam ſiue craſſam, quemadmodum ego nunc protuli, ſiue duram, ſiue cuticularem appellasse malis, nihil intererit; quemadmodum ſi etiam alteram ſub ea tenuem, mollem, membraneam[]c[]p. nuncupes, nihil ſpeculationem anatomicâ uel iuuabis, uel offendes. Etenim utilitas in partitú naturæ ſcientia, non in appellationibus ſita eſt diſſectoribus. Porrò cerebra bubula in magnis ciuitatibus in totu parata uenduntur, plurimis caluariæ partibus nuda; & ſi plura quam oporteat ofa in lateribus adiacere aliquando putaueris, coquo uendenti iubebis ea adimere; qui ſi non adſit, ipſe munus obeas, ualentibus utens exciſorijs, aut fabro[]ſu aſcijs, quas mihi quo[]c[]p. preparatas conſpexiſtis, ſed potius ex ferro duro huiusmodi conſicientur, nam ex infirmiore fabricata, multis iſtibus paru adeò proficiunt; quanquam uehementer ſeriri caluariam ſæpe nolumus. quippe huiusmodi iſtus cerebrum natura tenerum ualidè conculiunt, diſſoluunt, diuellunt[]c[]p. Nihil autem ex his ipſis affectum ad ſpeculationem parare oportet, ut omnes quidem neruorum proſeſſus exquiſitè in conſpectum ueniant, necno omnes arteriæ & uenæ in ipſo: item ſeptum quod anteriores uentriculos diſcernit; ad hæc linus, qui ab infundia buli ſimilitudine ᵃνελθ & χώνυ appellat, atq[]p. id genus alia. Itac[]p. particula com[]modè præparata, membranam duram inſpicies, iuxta mediam ipſius longitudinè multo craſſiorem quâmpimum apparentem, atq[]p. ita aliquouſc[]p. descendentem, qua potiſſimù parte caluariæ futurarù media habetur, pari modo ſub futura, quæ à Græcorum literæ λimilitudine λαβδειδιùs appellatur, craſſam membranam dupliciſtructam plexu, ſimul & cerebrum aliquatenus ingredientem conſpicies. uenæ porrò per ipſam utrinſc[]p. ſingulæ iuxta futuræ labdoidis latera excurrut. V bi. uerò hæ in idem mutuò conuenerint, altiſſimus is ſerè locus eſt eorum quin in or[]bem circumeunt. Non autem æqualis ab eo tum prior, tum posterior cerebri pars exiſtit, ſed anterior multo maior. Verùm id quod elatiſſimum habetur, alter etià craſſæ membranæ implexus accedit, ut aliarum omnium ipſius partium, quæ cerebrum orbiculatim comprehendunt, craſſitie quadrupla eſſe appareat. Ad hæc tertia quædam alia uena præter duas prædictas ad longitudinem porrigitur, in an teriora excurrens. Quid enim aliud quàm uenam eiuiſmodi uas appellaueris, in quo ſanguis contineri uidetur? Viuo itac[]p. animante cerebrum ſi fuerit denudatù, quemadmodum in conſactis perforare caluariam conſueuimus, ſanguinem in enumeratis concauitatibus contineri ſpectabis: mortuo autem, grumum: ipſas uerò còcauitates non habere uenæ tunicam, quæ ſimul per capitis ofa aſcendat, ſed ubi primùm uena caluariam attingat, craſſam membranâ ibidem implicari: necnon intera

DE ANATOMICIS ADMINIST. LIB. IX.

58

non internam regionem fistulæ modo finuatam, in peculiare uas sanguinem reci-
pere, & cōferuare qualem acceperit. V igitur adamuſsim id uídeas, corpus habe-
bis præparatum tenue & oblongum, cuiuſmodi ſunt spicilla. erit autem ex mate
rie lignea, nempe buxea, aut aliqua tam ſolida; atq. hoc in membranæ ſinus demiſ
fum prorfum conaberis propellere qua cedit, & ipſum membranæ corpus ſecare,
quoad in lignum incidas. Sin autē hoc spicillum adfuerit, uel ſcalpellum, uel ſpa-
thomelam per alterum extremum in quo ſpicillum circulare habetur, demittēs in
membranæ concauitatem, in anteriora propelle, ipſam q. per latus ſeca, utrinq. in-
frumentum demiſum ad alterā partem declinans, ut necq. ſcalpellum confringas
cioccurrentis, & concauitatem afſequaris. Dum igitur membranæ cerebri plexus
offibus quæ ambiunt detegis, ſubinde quippiam abrumpitur, diuelliturq.: ac ita
quoddam ex prædictis inſtrumētis in ſanguinis uentriculum demittere incipies.
ſin autem non diuellatur, acutiore ſcalpello utrunque latus implicatæ membranæ
parte inferiore aggredieris, qua primum in caluariam elabitur. Deinde & illíc per
ſectionem ſcalpellum iníciens, ſurſum adigere conaberis, aduſque uerticem, ubi
uenæ duæ inuicem congrediuntur. quam regionem Herophilus nominat lenon
à torcularis ſimilitudine. Eſt autem ipſa, quam ille ſic appellat, alta magis, in ſu-
perſicie uerò alіæ uenæ exiles congreſſæ leno incumbunt, idq. propter craſſam ſi-
militer membranam; ſed nondum ipſarum coitus ſpicillum ſpathomelæ ob angu
ſtiam excipit; cuius gratia in minutiis cerebris uel obſcurè, uel nequaquam appa-
ret, ex reliquis igitur ſpicillis, Græcè ἀρωγεωα ὅμωνπαιας uocat, aliquod inſe
res. & propter ipſa ſectionem duces. Cæterùm prædictus tenuis membranæ pro-
cellus ſuperficiarius in illa parte oritur, ubi futura labdoetdes ſquammatis offibus
conſeſtitur. Quapropter uenas has ſuperficiarias prius ſecabis ad uenæ uſq. ſum
mitatem, dum autē ſecas, primùm euacuabis, ſi grumus quiſpiam in ipſis coalue-
rit deinde internam membranæ ſuperficiem intueberis, quomodo ſubſtantіæ ſpe-
ciem, etſi non tenuitatem, uenis habeat ſimilimam. Ac nihil miri eſt, naturam non
requirire tunicam uenæ, quæ ſanguinem craſſæ membranæ uentriculis ſuppedi-
tet, quum ſimilis utraq. corpora ſubſtantіæ exiſtant. Inde tenues uenas ab utraq.
leni parte oriuntes ſpectabis; nonnullas quidem admodum graciles, & ſolùm pi-
lum demiſum excipientes; quaſdam uerò ampliores. Cernes autem has quidem
à parua leni ſuperficie in propinquas cerebri particulas ſuperficiarias diſſeminarit
illas uerò ab altitudine magna tum in poſteriorem totam cerebri partē, que à non-
nullis ἐγκράνιοι, id eſt cerebellum appellatur, tum in priorem propagari, quas &
prius quàm ipſum cerebri corpus ſubeant, ex membranæ uenis elabentes manife
ſto conſpicaberis, niſi ipſas diuulſeris. Cæterùm poſterius cerebrum uoces ne ce-
rebellum, an aliter, Græcè ἐγκράνιον uel ἀρεγκραφαλιδα, nihil interest. Huic igitur
uenæ ſe inferentes, & ab ijs quæ per ſuturæ labdoetidis latera in lenu perueniut, &
ab ipſo leno exaſtam uenæ tunicam habent, talem potiſſimù ſpecie, qualis omni-
bus in toto anímante exiſtit. Porrò in ipſum cerebrum, quod nonnulli anterius ce
rebrum appellant, per craſſam membranæ mediam exaſte ſitam, ſecantemq. cere
brum, in partes duas æquales ſanguis deriuatur. Cæterùm & hinc uenæ frequen-
tes omnino per totam longitudinè in utranq. cerebri partem diſtribuunè, ſiníſtra,
& dexteriorem, omnes exiguæ, præterquam duæ una quidem per lenum in ante-
tiora penitius procedit ad totius capitis longitudinem, quomodo autem inuenire
ipſam oporteat, paulò poſterius explicabo, altera uerò multò maior, necq. propin-
qua admodu leni regioni, necq. remota, in medio præſertim totius cerebri, appello
autem ſic quod ex utriſq. partibus conſlatur, poſteriore ſcilicet, & anteriore. Hæc
uena in altum decliuis deſcendit, unde & multifariam propagatur; non tamen ipſi
hoc accidit poſt producſionè ex membrana, ſed aliquouſq. non longius progreſ-
ſa. Hæc igitur omnia ſpectabis, priuſquam cerebrum aliqua ex parte diuſeris, in

k 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c

D

sola membrana crassa. Nudabis autē ipsam tribus in locis, quoniam & triplici ple xu totum cerebrum secuit, deinde iuxta sectiones tuifmet digitis attolles leorsum partem ipplus finiftram, leorsum uerò dextram, quibus cerebrum anterius concebat, leorsum reliquam qua anterius: omnes uenarum proceffus in tres totius cerebri partes diffeminari confpicies: nonullas quidē tam superficiarias, ut ipfatū rami in conspectum prodeant: quaſdam uerò alte penetrantes: omnem tenuem membranam quæ enumeratas uenas colligat, & cerebro extrinſecus circundaſ, cum uenis in uentriculum ipplus descendentē. Hanc membranam tenuē menin gem appellant, ueteri quadam conſuetudine: nunc haud noui quonā pacoſolis cerebri membranis nuncupatio ſit cōſeruata, nā ueteres non has ſolūm membranas, ſed etiā omnes meningas uocitabant: quod diſcas licet tum ex multis alijſ cōmentarijs quæ ab illis ſcripta ſunt, tum maximè ex Hippocratis & Dioclis monumentis, quorū & Marinus in opere anatomico fecit mentionē. Ita quæ tenuis mem brana cerebrū ambiens, eodem modo penitius coniuncta ſolet apparere. Porro crassa plurimum ab eo diſtare uidebis, & quanto interuallo cōdiſces, ſin ſingu lis tribus partibus, in quas totu cerebru ſecuſtī, paruo facto ſoramine indideris ei exiguæ cuiuſdam tubæ initiu, qualia mihi preparata uidetis, aurificu ſollibus perſimilia. ſic autē nomināt, ut nouiſtis per quos ipſi dum ignē accendunt, aërem inſare ſolent. Si igitur iinitio tubæ parti diuſiæ impoſito, ac meninge orbiculatim conſtricta, per ipſum inflaueris, regionē ei ſubditā haud modico impleri aëre confpicies, ſiquidem hæc meninx crassa caluarīa ſuccingit: cerebrum uerò, dum attollit & ſubmittit, accedit, & ab eo recedit, pro inanis loci, qui intermedius eſt, ratione, uerùm de hoc paulò poſterius in animalium adminiſtratione traſtabitur, nunc au tem quæ ſuperioribus proxima ſunt, exequemur. Nam ubi ea fueris intuitus quæ cerebru ambiunt, opportunu ſi am erit cerebrum ipſum cōſecare, anatomēn ipplus exorſus à meninge, bifariā anteriorem partē ſecante, unde abſeſtis uel auuſtis uenarum exortibus, qui in latus procedunt auſpicatus, à termino priori ſurſum tuis ipplus digitis attollito, donec ad grandem uenam perueneris ex ea procedentem, quam in penitiora ferri decliuem retulimus: atc hīc rurſus in altum ſublatā alteri tenendam dabis: mox ipſe iuxta longitudinem diſſolues, utranca cerebri partem à mutuo connexu leuiter tuis digitis ſecernens, quouſa ad uenam in longum inibi porreſtam ueneris, quam prius magnitudinis eſſe notandæ commemorauimus. Poſt uerò decliuem uenam, de qua facta eſt mentio, ad longitudinem extenſam uideris, atc ipplus ufum, ſimul inſpiciendo nudabis (nam tenues utroſa ramos in cerebru diſperſos mittere uidet) tu quidem uenā ipſam à corporibus ſubieſtis adiamens, uel totam aduſa leni regionem excindito, uel quod extuberat ſurſum eleuans, in illis ipſis deponito. Cæterùm regionem quam detexeris, diligenter inſpiciro, calli naturam quoammodo referentē, ut naturalis quædam inibi concavitas eſſe uideatur, quæ ex ſuperiacentibus & circundatis corporibus portionē alimen ti non perſecte elaborati (recrementum propriè appellant) recipit. Quinetiam nos hoc uti uocabulo nihil prohibet. Cæterum excoriare pergeſ leuiter etiam meatuſ tenuium, qui ad medium uſa cerebri uentriculum perueniut, eſſigies inuenis. Le uiter autem dixi hanc regionem excoriandam, propter ſepti uerticem huc pertingentē, qui piores cerebri uentriculos intercipit. Inſuper ſpectare tibi hoc tempus eſt rectas lineas utraque mediæ regionis parte ad ima ſecanti, donec uënticuli occurant. Notitiam ipſorum indipſceris, calloſam illam portionem confpicanſ, quæ manifeſtam adeò differentiam diſſectis cerebri particulis obtinet. Cernes autē in his etiam plexus ſecundarum modo eſt formatos: unde Græcè χοροειδες dicuntur. At Herophili ſeſatores nominant ipſas conuolutiones, ſecundarum inſtar eſtigetas, nomine uidelicet à membranis deducto, que ſœtus exuſinſecus in orbem am biuſ, uenaru exiſtentes plexus, & arteriaru quæ tenuibus cōtineni membranis, ſic nanc

DE ANÄTOMICIS ADMINIST. LIB. IX.

59

A nanque & cerebrum ex uenis arterijs ipplexum eſt tenui membranæ illigatis, quæ ſimilem ſubstantiam obtinet tum ijs ipſus quæ in ſecundis habenç, tum membranæ coſtas ſuccingenti, tum peritonæo, atq; id genus alijs. Præterea leuiter tuis diſtendés digitis, ne plexum perrumpas, intueberis uenas quidem ex ſublimi regione deſcendentes in ramorum ſeriem diſ fundi; arterias autem à ſubieſta parte humili ſimiliter & has emergentes, in ramos propagari: ac plexus hos inuiſolatos ſeruare conaberis, quò uidelicet conſequens paulò pòſt quû particulas ipſas dete ges, manifeſtò uenas in uentriculis ſitas ſpeculeris, propagatas omnes ab ea quæ prius ad cerebrû peruenire commemorata eſt; arterias autè quæ à duabus alijs ar terijs ab imo ſurſum ferunt. Has itaq; accuratius procedète adminiſtratione inſpi cies, pùta in prima ſectione utriuſc; uentriculi; & plexuù, quos à ſecundarû figura xeposulis appellaui, còſpectus, index tibi erit, & portio corporis calloſa. Mox uerò partem quæ dextrû uentriculum à ſiníſtris diſterminat, eandem cum toto cerebro ſubſtantiâ habere ſpectabis, atq; hæc iam facilè abrumpit, ſi uehementius exten datur. Eſt autem adeò tenue, ut quû in clara luce conſectione adminiſtras, quem admodum certè etià conuenit, ſplendor ipſius pelluceat ſimiliter lapidibus hiſce ſpecularibus, quos minutim ſecantes oſtijſ imponunt, quare non uehementer ele uanda eſt: nam diuelliç, attamen manifeſtò uidere niſi eleuatam ipſam non licet. Quum autè ſuperiora ipſius extrema ſecandis corporibus ſint connata: quid dico connata: imò unita; ipſis inſiſis còuenit prehenſa illa ad alterû uentriculum leuiter reſſeſtere, ſaſtigio ſepti quod uëtriculos diſterminat, imponentè, ſic enim uëtricu lus nudatus manifeſtior euadet, & ſepti modicam habebit eſleuationem, qua po tiliſtim indigemus. Priuſc; enim in totum extendatur, laxum eſt, & rugoſum, neq; telucere, neq; continuitate ſuam potest oftendere, ſurſum autè attractum eatenus ut tota ſit ſenſa, non tamen iam diuulſa, clariflimè apparebit. At ſi hinc quoc; totâ ipſam ſimul cum unitis particulis ad ſectiones uſc; ſultuleris, & uentriculi euiden tius, & uena decliuis circa corpus quoddam turbinatû diſcindi apparebit: mem brana uerò quemadmodum alias uenas, ſic & ſciffas tenuis connectit, quæ à mem brana ſubtili, nec ſubſtantia, nec còrinuitate euariat. Atq; huius membranæ inter uentu corpus turbinatum abſcindi: neq; fieri potest ut prius ipſum uídeas, quam membranam aliquatenus diuulſeris, nam ueluti firmamentum quoddam uenis à magna decluiu propagatis adiacet, quæ prædicto corpori inſidentes deſcendunt, & ſtatim demergunt, occuluntur, lato quodam corpore conteſtæ, quæ particu la quidem cerebri eſt alijs ſimiliter. Quomodo autè nudandum ipſum ſit, paulò poſterius exponam, tantillum adhuc ſermoni adiſciens: turbinatum corpus uo catur ab Anatomicis non conoides ſolùm, ſed etiam conarium. Cæterùm incum bit uenæ ramis, uti retulímus, non prius in ſpectum ueniens, quam membra- nam alicubi diuiferis; quod facies leuiter, nò attollens ſimul conariù ualide. Nam à ſubieſtis corporibus abrumpitur, & conſectione inſigniter offendit: quod pau lò poſterius explicabo. Quemadmodum igitur cor à tunica ipſum ambiente nu datur, ſic etiam conarium detegere conuenit, membrana qua circundatur, diuifæ: quæ aliqua ex parte à basi recta ſinea propter uerticem peruenit: deinde membra- nam conuenit cum uenis circumſcindere ad utranque turbinati partem, ſed illud ipſum ad diuifionem em clinare, ut quampromptúſlimè nudetur ad contrariam di ſciffæ tunicæ regionem deductum. Cæterùm his peracùis ſic iam licet antequam mediam turbinati, & uentriculorum ſedem detexeris, uſtraſque uenas conſiderare cum plexu in modum ſecundarum ſacto à propagata uena circa turbinatum de ferri. Enímuero ubi corpus intermedium detexeris, manifeſtò illinc ipſas prodire conſiſces. Quomodo igitur id nudare oporteat, iam animù aduerte: liquidem nò uulgatis cerebri pars eſt, quæ à corpore contegiſt, ſed etiam quidam alius uentricu lus tertius præter prædictos, paulò antè quos ſeptum inuicè ſeparauit ac diſiunxit.

k 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Itaque illis potissimum locis ipfum nudabis, per quæ uenæ tanquam foramina quædam erumpentes, prioribus incidunt uentriculis, nam media regio simul cum anterioribus uëtriculis ad ipsa foramina patecit; ac oportet scalcelli scpicillum, uel la tam partem spathorum, uti uocant, uel etiam spathomelæ eandem hanc per foramina utraque leuiter submittentem, corpus uenis incumbens fursum elatum attollere. Quod ubi feceris, in utroque foramine scalcelli mutuo sibi occurreret, & corpus hoc apparebit quod incumbit uenis, quæ latecentes permeant, ceu quidam ædificij testudinarijs fornix. Vocant autem non fornices, sed cameras plerij id genus ædificia: atque ideo hoc etiam corpus ob fornicis similitudinem sclambdaevidès ab iis nuncupatum est, quid ipfius habent notitiâ. ex illis autem qui ignorant, aliqui nequaquam hoc fornicis modo strucctum in cerebro esse contendunt; nonnulli uerò parum recertè intelligentes putant id quod septo superpolitum est, sic appellari, uerum nec illud uocatur sclambdaevidès. Est autem hoc reuera sclambdaevidès, quemadmodum appellatur: & si ipfum defeces, callus occurret ut in uentriculis anterius, fic etiam huc ad basim deinceps affirmatæ sunt uenæ, quæ concavitatem fornicis permeant, extrinsecus liquidem gibbum habetur, ablatis uidelicet corporibus quæ superstrata sunt, unde ad membranæ plexum usque attollebat; intrinsecus autem cauum, quemadmodum fornicis fastigium. Cæterum si perpendas quoque animali iuiecTe omnes crassæ membranæ partes caluariæ adhæreant, cerebro autè soli ipfius implexus, credes uerticem cameræ fursum uerus seruari, uentriculum sub se magnum efficientem. Sic autem quum priores etiam uentriculi grandiores exiftant, totum sefti caput in sublîme stimul cum còtinuis corporibus attolli necesse est. non enim seftum superiacentium corporum firmamentuè potest, tanquam murus quidam, quum extremè tenerum pariter & subtile exiffat; ex quibus si alterum ei solum inefset, non certè uel minimam superiacentium cærebri partium molem suftineret. Sed huius quidem uſus iuxta nominis rationem habet, quippe anteriores uentriculos fecerit, non ipfì incumbentia fulcit, sed nec ullum huc euentriculis adest firmamentum, necq[ui] hos sequenti: uerùm ex quo corpora quæ superiacent, sublimia ſuſpenſa ſunt, latam inſtus trium uentriculorum ca pacitatem efficiunt, quam in confectionibus perire necesse est, corporibus uidelicet quæ superstrata ſunt, delabentibus, ſicut paulò antè commemoratum est. Inſu per meatus quidam maximus tertij huius uëtriculi basi ſubiacet, qui ex prioribus per relata foramina ſuperfluitates recipit, in ſuper ex particulis ſuperiacentibus, ſucut antè paulùm enarратum est. Porro confluìt in ipfum recrementa, in quam par tem uenæ à turbinato profectè ingrediunt. At qui ex toto uentriculum hunc ignorant, merito etiam stimul cum eo meatum in poſteriora porrectum, quo turbinatùsulcitur, neſciunt, atque ipfum nudum à uenis circundatis iuxta basim abrumpas, foramen quoddam inibi ſublîme apparet, ceu quoddam, ut dicam planius, inſubibulum, etſi nullum in ſe fumum cerebrum habeat, quem ſublimi foramine reaſpirare defideret. Nec uerò ambientem aërem oftiolum ipfius recipit, ſed ampla cerebri pars deſuper incumbit, deinde dura meninx duplicata, poſt hanc capitios, quare ſruſtra foramen hoc natura condiderit, etſi nihil temere faciat. Talia igitur non in ipſam modò anatomen ſeccant, qui male aggrediuntur incidere: ſed etià in naturales ipſius ſermones. Necesse ſiquidem est, quemadmodum eorum quæ uerè in diffractionibus conſpiciuntur, utilitas est mirifica, sic etiam perperam inſpectorum ſermonem utilitatis reddi uacuum. Tu uerò omnibus quæ huc proſpolitæ ſunt particulis probe detectis, tertium uidebis uentriculum inter duos priorores & quartum poſteriorem medium. Etenim meatum cui pars turbinata inſidet, ad medium uentriculum pertingentem cernes, ut in foramine haud exigui duo appareant; unus in poſteriora ad cerebellum deferri, per quem etiam demiſo uel ſpicillo, uel spathomela, deprehendes ipſum in poſteriorem uentriculum

terminare.

60

terminare, alter in medij uëtriculi fundo deorſum portendit: fed corpus turbitta=
tum ubi à circundatis ipſum nudaueris, eo quod meatui incumbit inſto, delabi
ſolet, non rectum conſiſtere, ſicut quando membranis cum ualis obduſum erat:
uerùm decidit magna ex parte deorſum uergens. Porro excipiunt ipſius caſum le
uiter rotunda corpora, quæ ſanè proprias quodammodo circumſcriptiones ha-
bent, fed totius cerebri ſunt particulæ, eandemque cum ipſo ſubſtantiam fortiun-
tur, & nomen ipſis à figura imponunt quidam nates, aliqui gemellos, quoniam
& ſteſtes ſic appellant, tanquam honestius ſit ita uocaffe. At meatus prædictus qui
ex medio uentriculo ad poſteriorem pertinet, inter has nates conſiſtit, peculiari
uelatus tunica, quæ tali eſſentia conſtat, quali & meninx, quæ omnia cerebri ua-
ſa connectit. Quare diligentia adhibita ab incumbentibus ipſum detegere aggre
dieris, haud ignorus diuſſum iri, ſi neglexeris. Cæterùm particula quædam cere-
bri eincumbit, quæ circumſcriptionem obtinet figura uermi ſimilem in lignis e=
nafcenti, hinc etiam nomen Anatomici intuenerùt, excreſcentiam uermicularem,
corpus hoc quod totum meatum contegít, uocantes. Et duplex ipſius extremum
ſpectabis, alterum in priore parte deinceps, ut exſoſitum eſt, turbinato corpori
porreſtum, alterum uerò retro necdum apparens, nam tota elatior pars poſterio-
tis cerebri ſubſtantiæ ipſi ſubiacet, cuius fine prehenſo, qui propter ſpinalis me-
dullaes initium ſitus eſt, in anteriora procedes, donec aliud eiusmodi corpus, qualis
uermis eſt, conſpicias. Quo inuento paulatim auferas permulta ex corporibus
quæ incumbunt, ut ſola relinquantur ea quæ iuxta meatù duplex habent utrinč
extremum dictis uermibus figura ſimile. Porro ſpectabis in hoc etiam corpora te-
nua, quæ excreſcentiam uermicularem ad particulas natibus cerebri utrinč ad-
icentes illigant: tendines autem ipſas nonnulli Anatomicorum nuncupant. Iam
uerò anatome in hoc tibi conſtituta, utrunque finem uermicularium proceſſuum
uicillim aggreſſus nonnunquam in anteriora totum corpus moueas, nonnun-
quam in poſteriora. Dico autem totù, quod paulò prius retuli meatui ſuperiace=
re extremum habens utrobique uermiculare. Deinde animum aduerte quomo-
do reflexo quidem ipſo nudari accidit poſteriorem uentrem quartum, rurſus mo
to eodem ampliſſimam ipſius partem occultari, illam uerò ſolam apparere quam
Herophilus ſimilabat concauītati calami quo ſcribimus. Reuera ſiqui

dem talis eſt in medio concauītatem quandam adepta, ue-
luti ſectionem cuius ex utraque parte tantum in ſub
lìme utrunce latus attollitur, quantum
in calamis à media línea
elatius exurgit. & potiſſimum in
Alexandria ſic calamos quibus ſcribimus
adaptant, ubi Herophilum egiſſe quum diſſeca=
ret, hinc nimírum eſt colligere, quòd
imaginis ſimilitudine addu-
ctus ſic appellauerit.

LIBRI NONI ET VLT. IMI FINIS.

ERVDITISSIMO VIRO

HVLDRICHO CHELIO PHORCENSI,

physico apud Solodorenſes, Ioan. Guinterius Andernacus s.

Vemadmodum uirtus homines ad amicitiam allicit, ita inceptum ſemel amorē nunquam
sinit extingui, uir clariſb. Ego enim, ſi exemplum recipis, ita eruditione tua ſingulari,
humanitate integra, ſide ſyncera, primùm ubi tecum familiaritatem inieram ita ſum aſſe
ctus, ut nunquam te ex animo queam deponere. Quoties de amicis cogito, tu mihi pri-
mus occurris: te concipio: de te meditor. Nihil poterit loci interuallum, quo es à me longè diſunctus,
in amicitiam nostram moliri: quæ, ut ſpero, ſempiterna erit. Ne autem officijs quoque uidear deſuſſe,
mitto libellum Galeni de constitutione artis medicæ, tuo nomini conſecratum, quem te à nobis diſce-
dente in latinum tranſtulimus. Eſt autem libellus compendioſus quidem, ſed elegantissimus. totam me-
dicinæ ſummam complectitur: omnia diſtinctè, ordinatè, eleganter continet. Quod in alijs libris com-
pluribus tradit diſuſe, hîc omnibus ueluti in unum caput redactis, breuiter exequitur. Cæterum non
mediocris in hoc opere uertendo ſuit labor: primum quòd exemplar fuerit depraumat: deinde etiam
quòd multa hîc defiderata, ex ueteri tralatione erant petenda. Quæ quàm ſint corrupta, quis uel me-
diocriter eruditus nò perſpicit? Quicquid igitur eſt, tuo nomine inuulgamus. tuum eſt contra ho
mines male feriatos illud defendere. quod haſtenus in nostris operibus te feciſſe haud
ſum neſcius. Accipe igitur fronte hilari munuſculum hoc: breui maior ac
cepturus, quæ nunc in manibus habentur: cuiuſmodi ſunt, Ga-
leni commentaria in Epidemia, item Paulus Aegineta,
aliaq; eius farinæ. Hoc enim constitui,
nunquam ceſſare, donec to-
tum uideamus Galenum latinè loquentem. Quò id
fiat facilius, precor à dijs immortalibus eam nobis fortunà con-
cedant, quæ ſtudijs ſit commodiſima. Vale.

CLAVDII

61

CLAVDII GALENI

PERGAMENI DE CONSTITVTIO=
NE ARTIS MEDICAE,

VANDOQVIDEM diuino quodam præditus affectu, Pa-
trophile, mihi uideris, ut qui omnia cum demonſtratione & me-
thodo indípſci desideres, ſtatui alacritati tuæ obſcundare, & de-
ijſ quæ audivi, uel quæ te in dubium uocarunt, commentarios
perſcribere. Cur autem nõ hoc laboris mihi iniungerem, quum
te videam principium quoddam uixæ ad ueritatem ducentis inue
nille, ſed propter ſubſlimitatem, longitudinem, & asperitatem, ſine ducis auxilio
haud poſte ipſam contingere? Etenim pleroſq; ne monitos quidem illuc conten-
dere conſpicor, quæ eſt ipſorum pigritia, ſed auerſari, ac aliò le conuertere: à quo-
rum animo tam abes, quam qui maxime. Quippe quũ omnes in hunc uſq; diem
ueritate ſpreta, alia quæſtiori diuerticula, tu quali ex ſpecula quadam ſublimi de-
ſpiciens, flagrantiſſimus uenuſtatis ipſius amator eſſe deprehenderis, nec iter de-
treſtare, quanquam ſolus, id ingredi, ac tibi permittere non audeas. Itaque ueram
medicæ artis constitutionem inuenire cupiens, non mediocriter in præſentia an-
geris animo, doloremq; concipis: poſt paulum tamen longè maior, quantum con-
lectura queo conſequi, incedet tibi eius cupiditas, conſpicuſ ueritatis lumen intui
to; nec aliam hac, quæ nunc tibi quaeritur, honeftiorem pulchriorem q; uiam repre-
tienti. Si quidem noui animum tuum, ueritate inuenienda, ad quamcunque ren-
cum appuleris, reſtiriſſimè eſſe affectum. Igitur quum innumeris te præceptoribus
aures præbuiffe medicæ artis diſcendæ gratia diceres, nec unde ipſam aufpicari co-
uenit cum demonſtratione, & uia, quenquam illorum docuiffe, imò nec ulti te
conuixiſſe, qui uiam illam à principio ad finem diſciplinæ perducentem indicaue
nt, polliſtimus ſum oftenſurù me quod desideras, ſi prius de alijs quoq; artibus uer-
ba fieri patiare. At quia tu non ſolùm conditionem recepifti, nec adhortationem
auerſatus es, ſed gratijs ita, quam illo modo, ad propoſitam disputationem ueni-
te me dixiſti, modò eandem in uniuſſis artibus methodum oftenſurum me pro-
mitterem; ac illud ego quum annuiffem, primumq; in ſpeculatione propoſita de-
monſtraſſem, uidebaris ueri ſtudio, quod in illa ſentiebas, uehemèter affici, geſti-
rec; quare multas ordine artes ſimiliter contemplatus, præſertim quas Græci ποιε-
τηκα; quafi factiūas appellant (quandoquidem ex hoc genere, ſanitatis tuendæ
ſcientia conſiſtat) iam tunc ad ipſam tranſcendifti, quam initio ardentiffimè aſſe-
ctabas. Ad hæc quum intellexiſſes unam eandemq; rationem ac uiam eſſe, ne tibi
dicta aliquando à me memoria excideret, ſoluſti commentarios quofdam de his
exarari. Atq; nos tuo ueritatis inſagandæ ſtudio gratulati, duos hofce libros com-
poſuimus. Priore, in quo artifex quicunque futurus eſt exerceri debet, docemus,
quod ueteres philosophi diſtant, cuiuſlibet artis constitutionem à finis notione
proficſci. Diuſiſus autè eſt, propter magnitudinam, in duo uolumina. Altero, hoc
eſt ſecundo, quë nîſc paramus, indícaſimus quomodo una eademp methodus,
ut uniuſeras alias arteis, ita medicâ quoq; conſtituit. Ac iam librum exordiemur.

QVONIAM artes quædam in ſola rerum quas contemplantur, inſpecione
finè habent, ut Arithmeticæ, Astronomia, & Physiologia. Quædæ actiones non-
nullas obeunt, ut saltatoria & præconum ars. V bi uero ab actione ceſtauerint, nul
lum ex ſe opus poſſunt oftendere. Nonnullæ contrà, quid effecerint, poſtea indi-
cant, quemadmodum ædificatoria, & fabrilis. Aliæ nihil ipſe quidem efficiunt,
uerum res quaſdam venantur, ac conquirut operis loco, qualis eſt ars pifcatoria,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

C & ars feras canibus inſectandi: in ſumma, quæuis ars uenatoria. Et quia medicina
nam methodo quadam conſtituere tibi propoſum eſt, inſpice primùm ex quo
artium genere conſiſtat: contemplatoriarum ne una ſit, an actuaru; an ex ijs quæ
opus quoddam ædant, an ex illis que aliquid comparent. Hoc enim nec inuentu,
nec inquilitu eſt difficile. Cuius enim rei gratia artem huiusmodi comparare tan-
topere deſiderabas, hoc ipſum reminiſci te conuenit. Primùm ergo omnium ex te
rogabam, quum nos exercitium tale inciperemus: reſpondebas autem uelle te,
homines præter naturâ affectos, quam maximè fieri poſset, omnino in naturalem
habitum reducere. quod ſi fieri non poſset, ſaltem dinofcere qui nam ſanabiles,
qui minus eſſent. At quoniam hoc ſermoni initium dediſt, artem quam cupis con-
ſtituere, ex factuaru genere eſſe diximus. ſiquidem ubi ab agendo deſliteris, artis
opus potes oftendere, Porrò ſunt & alіæ permultæ artes factuæ, ut eraria, coriaria,
nauium compaſtoria, fabrilis, figulina, piftoria; & propemodum tot artes faciuæ
apud homines in uſu ſunt, quot alterius generis nullæ. Igitur quam ſuperiori li-
bro methodum artium didiſti, eam modò ubi ad artè, quam conſtituere conariſ,
transſerre tempeſtium eſt. Idem hîc quoque orationi principium ſtatuendo, quod
in illis omnibus: nímirum finis notionè: quam unde conſecuti ſimus, dicere tem
pus præſens poſtulat. Primùm ita: nos ipſos ſanos, tum alios homines cogno-
cere, neceſſarium dicebamus: deinde ægrotos, Vnde ſanitatis deſiderium, artis:
cuiuſdam conſtituendæ, quæ illam tueatur, nobis aduenit. At ſi uuletudinè ſecu-
dam efficere cogitamus, una nímirum ex factuarum artium genere fuerit, quam
conſtituere cupimus. Quum uerò duplices factuæ ſint, ut diximus: hec ex earum
numero cenſebitur, quæ iam factum opus inſtaurât, corrigunt, non ex illis quæ
novum efficiunt. Nonnullæ ſiquidem artes, ipſas res operantur, uelut textoria &
coriaria. Quædam, uitiata corrupta, reſarciunt, ſicut quæ laceras ueſt, & diru-
ptos calceos conſuunt, reſiciunt, quod in arte ædificatoria ita ſe habere demon-
ſtrauimus. Cuius quoque opera duplicia ſunt, domu uidelicet ex integro conſtitu-
re, & collapsam reparare. Oſtenſum quoque eſt, ut ad tranca actionè omnes domus
particulas cognoſcere, artifici eſſe neceſſarium; qua uidelicet ſubſtantia ſint predi-
tæ, quali figura, quanta magnitudine, quot numero exiſtant, & quomodo inter ſe
compoſitæ. Ita: conſtituenti artem corpori noſtro dicatam, quam impræſentiaru
medicinam appellare, de nominibus contentioſi nobis concedant: neceſſaria eſt
cuiuſc: ſimplicis particulæ cognitio, qualem ſubſtantiam habeat, figuram, magni
tudinem, ad hæc omnem earum numerum, ac mutuum inter ſe connexum intelli
gere, ex uſu eſt. Quemadmodum igitur qui factam iam domu qualis ſit aduſu-
ſim noſſe cupiat, ex reſolutione ac diffolutione eam deprehendet: ita ex anatome
corpus humanum cognoſcemus. Nam deus & natura, ut ille qui domu primum
extruxit, ſic parteis corporis prænoſcùt, uſu uidelicet ipſis exemplum ſuppeditan
te. Nos uerò ut ille qui ædificatam iam domum contemplatur, niſi quantum ho-
mini licet, perſimilem deo cognitionem conſecuti fuerimus, fieri non poterit ut co-
gnoſcamus. omnià ne in uſum aliquè facta ſint, an quædam ſuperuacuò, etenim
utrunca intelligere, humani ingenij uitibus denegatum non eſt. Item an perperà
quædam conſtrucla ſint, unde optima corporis conſtitutio quoque cognoſcitur.
Verùm de his poſtea. Quu: iam ſinilares nominatas particulas ex anatome, qua-
lis quæ: figura ſit, quanta magnitudine, quot uniuersæ numero, quem inter ſe
connexum habeant, didicerimus, & compoſitas parteis (quæ etiam inſtrumenta-
riæ dicuntur) cognoſcemus, cuiuſmodi ſunt crus, manus, dígitus, oculus, lingua,
pulmo, iecur, ac id genus alia, ideo quoque duplices partium actiones inuenire eſt,
alias ſimplici, ſimiliarium: alias compoſitarum, ac inſtrumentariarù. ſiquidem
& totum crus, & ſingulos eius muſculos moueri quis non uider: Quod ſi tranſuer-
fus muſculus in totum diſſectus fuerit, aliquem curis motu perire nemo dubitat.
Conſtat

D

CONSTITVTIO ARTIS MEDICÆ.

62

Constat etiam, si neruus in muſculum quempiam deſcendens uulneratus ſit, pri-
mum quidem ipſum muſculum & ſenſu, & motu priuari, mox articulum, motus
inſtrumentum. Vnde arbitror etiam nobis artem constituentibus, non modò par
ticulas, earumque compositione, ſed etiam actiones cognoscere neceſſarium eſſe,
atque hæc parte ab ædificatoribus diſcrepabimus. Illi ſiquidem parteis duntaxat, &
compositionem cognouerunt. Quippe domus, quum animal non ſit, nullas ædito
actiones, quæ nobis inueſtigandæ ſunt. Atque hinc duplex inquifitionis prin-
cipium: puta & actionis & particulæ cognitio. Actionis quidem, ut ratiocinan-
di, reminiſcendi, eligendi, Partis, ut cerebri, ſpinalis medullæ, &c. ordis. Omnium
igitur quas nouimus actionum particulas, ac particularum omnium actiones diſ-
quiremus. Inquifitio uerò hæc quoque ex methodo quadam planè procedit: de
qua in ſequentibus considerabitur. Iam uerò quòd duplex natura partium ſit, ac
duplex ſimiliter actionum, modò diximus, iterumque exactius dicetur. Cruris to-
tius actio inceſſus eſt, qui fit articulis uiciffim inter ſe extenſis, ac inſlexis, incurua
tis, uelut in ipſo genu prioribus muſculis patellam ſupergrediètibus, & per ten-
dines in tibiæ os inſertis: quibus hinc attrahentibus, crus extenditur: interioribus
conuellentibus curuatur. Pari modo in coxa & pede articulis flexis uel extenſis
motus ſiunt. Apparet igitur muſculus euidenter carne circumpoſita denudatus,
quum uelut ad ſui originem contrahitur ac reuellitur: attamen neruus in ipſum de-
ſcendens ſenſibiliter moueri nò idetur, ſed uia facultatis à cerebro deſcendentis
apparet. Quòd ſanè cerebrum neruis omnibus eius modi facultatis ſons ſit & ori-
go, manifeſtiffimè ex neruo quolibet diuifo didicimus: quippe tunc in ſupernis
paribus, ubi cerebro coheret, actiones coſeruari; in inferioribus perire. Ceterum,
ut cerebrum neruis, ita illi, alia ne rurſus quædam particula facultates tranſmittat,
an ipſarem ſons quidam exiſtat, hactenus pro incomperto habuimus. hæc enim
quæſtio de animi principatu eſt. Sed unde digreſſi fumus reuertamur. Inceſſus igi
tur, totius cruris actio eſt: cui obeundæ, in cruribus muſculoſum genus præſſe
afterimus. Oſſa uerò, cartilagines, pinguæ, glandulæ, arteria, cutis, uenæ, mem-
branæ, & ligamentæ, motus initium ex muſculis obtinèt. Primùm enim ab iſs oſſa
mountur, mox alia omnia, quæ ordine circumiacent. Ita que pedis motus, muſculi
actio eſt, totius autem cruris motus, ſingularum eius partium actio nò eſt. Quare
biſariam actionum genus diſtinximus. Vnum ſanè primûr, maxime que proprium,
ſimplicis cuiusque particulæ operantis. Alteru per accidens ac ſecundum, uel non
primarium, uel quomodocunque totius inſtrumenti functionem uelis appellare.
Hoc igitur à nobis diſtinet, quærendum poſtea uenit, quibus inſtrumentariarùs,
quibus ſimplicium particularum actio perſicatur. Ac prìmùm ab inſtrumètarijs,
quoniam cruris meminimus, ſermonem auſpicabimur. Quare niſi oſſa tot, tanta,
ſic figurata, eoque modo coordinata eſſent, muſculorum motus nihil proficeret. Si-
quidem in articulamentis, alterum os ſuſcipere, alterum ingredi neceſſe eſt: liga-
menta uerò, extrinſecus orbiculatim circumponi, ac ipſorum connexum adſtrin-
gere, ne alicubì uacillent. Atqui tam robusta eſſe ac dura, ut motui reluctantur, mi
nus conuenit: nec rurſus tam laxa, ut particulas uacillare ſinant, Conſtat igitur li-
gamenta magnitudinem quandam, figuram, numerum, & compositione requi-
rere. Siue enim mínora aut maiora, plura aut ſauciora quam oportet fuerint, ſiue
aliam figuram habeant, alij� loco inhæreſcant, non amplius inculpabilis articu-
lorù motus perſicitur. Quapropter ut nunc de ligamentis, oſſibus, & muſculis, di
ximus: ita in omnibus de actione, & uſu, diſceptare, res exigit. Si nancb nulla pars
actione uel uſu ocioſa inueniatur, certè ſua eſſentia, magnitudine, figura, compo-
sitione, quam optimè construcla, ea qualis eſt ſeruari debet. Si aliquatenus uitiata
fuerit, ad meliorem ſtatù reducenda eſt: quod facere haud queas prius quam ſin-
gularum partium actionem, uſum, & conſtructione cognoris. Hæc igitur diſqui-

1

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
renda sunt, nec refugiēda, si corporis sani ægrīcæ peritiā cupiamus affequi. Quan
doquidē uerò huc digreſſi ſumus, methodi uim ob oculos reponere oportet. Ne
que enim domus, nec nautis, nec leciti, nec reliquorū omnium constructionē ali
ter quīſpiam indagauerit, probá ne ſit, an uitiata, niſi compositas parteis, quot ſint
numero, quantæ ſingulæ, quomodo connexæ, & quo ſitu appareant, in his enim
omnium compoſitorū corporum uirtus ſeu perſectio, & uitiū consſitit. Cæterum
in his ipſis & domus, & nautis affectus eſſe oftendebatur, nempe magnitudine, ſi
gura, numero, & partium ſitu: ſiquidem tum uirtus, tum uitiu ibidem compre
henditur: leciti autem in his non eſt: ueſtium in alijs quibusdam: calceamenti non
in iſſdem. Itaq[ur] in omnibus instrumentarijs partibus, quarum ſubſtantia ex cōpo
ſitione conſtat, quatuor generibus uirtus uitiuq[ur] ſeu affectus exiſtit. Quod ſi eſ
cundum naturam uniuonem particulæ capiant, quintum quoddam genus hīſce
corporibus adiſcietur: quapropter optiμüm optimas, uitiuſſimū pellimas acſio
nes ædet. Iam uerò ſi unitas quædam diſſoluatur, nō modò culpata talis affectio,
sed iam morbus quoq[ur] eſt. Dicetur autem, clarioris doctrinæ gratia, unitatis diuor
tium. Cæterum nihil refert an etiam continuitatis ſolutionem dixeris. Porrò quod
hic affectus similaribus accidit, omnes nouiſſe oportet. Etenim oſſis, nerui, uenæ,
arteriæ, & carnis continuitatē ſoluunt, corruſpuntq[ur], puncſura, erolio, diſſecio,
conuulſio, & ruptura. At in oſſe, ηάτρωμα, id eſt fractura, affectus hic dicitur: in
carnoſis muſculorum partibus ex diſſentione proueniens, ſeγμα, id eſt ruptura:
quum autē filamenta ſimiliter tenſa rum puntur, conuulſio. Continuitatis in car-
ne ſolutio, uulnus eſt, quemadmodum ruptura, non ex diſſentione, ſed inciſione
proſecuī. Quòd ſi ab acuto ac gracili uulneret caro, affectus puncſura ſeu pun-
ctio dicitur: ſi à graui, contuſio. Quod ab erolione oſſi contingit, τερμάω, id eſt
caries, in alijs partibus ulcus appellatur: quin & alio modo nuncupare l[]icet. Tot
igitur talesq[ur] differentiæ quinti generis ſunt, quatenus similaribus partibus acci-
dit. Instrumentarijs uerò, l[]icut dictum eſt, pro diuerſitate coḥarentium ſecu
niunt, uocanturq[ur] omnia ἀπανάστασι, quali auuſla dixeris. Itaq[ur] ſimilari aliqua
ex toto diuſa, eius ſanè affectus ipſe fuerit, itemq[ur] totius instrumenti: interim le-
cundum accidens, ueluti quum uel muſculus, uel alia pars ſimilis affecta fuerit
interim primariò, ubi ligamentum malè habuerit. Quemadmodum igitur in uno
morbi genere quo partiuī unitas uitiatur, differentias nunc percenſui: ita tu quoq[
alia quatuor genera ſimili compendio percurrere coneris. Nam ipſorum hic me-
míniffe, ſuperuacuī uidetur mihi, qu[ui] omnia diligenter in opere de morborum
differentijs tractauerim. Rurſus igitur in memoriam nobis reuocemus, quod in
alijs quoq[ur] omnibus, quorum ſubſtantia ſpecies in composiſione uerfatur: uſe-
uerſa quatuor genera demonſtrata eſſe, quibus tota ipſorū eſſentia, tum proba, ui
tiataq[ur] in eis figura debetur. Deinde quòd simplicis cuiuſq[ur] particulæ naturam co
gnoſcere neceſſitas poſtulat, ſi modò harum integritatem, ac uitiu cognoſcere,
& affectus corrigere uoluerimus. Nam ſi domus, uel tegulæ, uel lateres crudi ſeu
cocti offenſam aliquā acceperint, ignorare nō debet artifex, quomodo alios euſa
dem generis cōſingere, ac uitiatos auferre cōueniat: pro quibus integros, nihiſq[
paſſos ſubſtituet: ita qui artem corpori humano confecratā constituit, præter alia
etiam hoc neceſſariò intelligit, poſſit ne pars aliqua alterius loco reſtitui, an mi-
nus. Carnem ſanè affectam ubi excideris, aliam generare potes. Neiio autē, uel
ligamento exciſo, alia ſilia ſ reddere nemo poteſt. Siquidem caro ex ſanguine na
ſcitur, illa ex ſemine. Quin & os unum eſt ex ijs quæ prima conformatione conſt
tuuntur: attamen in eius locum ſimile quid reponere poſtumus. Atque hæc ego
nunc ex procinctu exempli gratia produxi. Porrò perſcrutari cum ratio iubet qui
artem conſtituit. Ac iam principia inuentionis deſcripſimus, qu[ui] ad primam ani
mantis generationem relegaremus, inueſtigandumq[ur] conſuleremus, quænam ex
ſemine

CONSTITVTIO ARTIS MEDICAE.

65

A femine orti habeant, quæ ex alimento semper gignantur. Ad hæcскrutari nos multò magis methodus cogit, iubet, an unaquæ similaris, & simplex senfu particula una fit, an ex pluribus còpolita, & quemnã compositionis modum obtineat. Quippe manifestò liquet, non aliter has quàm instrumentarias, numero, fi gura, magnitudine, fitu, constituenti, uirtutem & uitium habíturas. Siquidem ge nerationis earum modus conuenit. Si autè non ita, fed ut tetrapharmacu appellat, totis per tota mixtis factum est, alio modo uirtutem uitium, ac morbii inuenias licet. Quemadmodu arbitror, si non ex mixtura, fed appositione accurata unitas ipforum prouenit, ut cephalicu nomine pharmacu siccum est, confecit; etiam sic uirtutem, uitium, & morbos ad rei generatione propriè pertinentes inueneris. Si uerò nec ex multis specie uarijs, fed similibus uniuersis conſtaret, ut uerbi gratia, domus quædam ex coctis lateribus duntaxat, uel lapidibus, in compositione ſola ui delicet similarii, uirtutem, uitium, & morbos generationi eius proprios reperiest quod ſanè unum aliquod prædictorum similariibus adſit particulis, ratio nobis dicti tat, quodnam ex ipſis uerò iſtud fit, exacta còſideratione indiget. Videmus enim tum philosophos, tum medicorui nonnullos in huiuſmodi quæſtione descendere, ſed magis inter ſe illos quàm hos diſcrepare. quare etiam plurimi medici ab hæc quæſtione abſtinuerunt, id quod quærebant, inuenire diffidentes. Nonnulli non ſolùm ob hoc, ſed quia inutile etiam putarunt, ab inquirendo deſtitere. Verùm quod inutile non ſit, ſi non experientia quadam, ſed methodo artem conſtituent, iam mihi omnibus clarum eſſe uidetur. Quod autè impoſſible non ſit, mox conſiderabimus, ubi paulùm quippià prius explicauerimus. Nam ſi fidem mihi adhibes, ſicut certè adhibes, uidens me nihil gloriæ homin, ſed ueritatis ſtudio facien tem: ne te multitudo medicorui philosophorum diſcrepantiu deterreat. Etenim ſi omnibus illa adeſſent unde ueritatè cognoscere oportet, dein illam non inuenient, animu deſpondere ratio eſſet. Si uerò quædam neque omnino habuerunt, quemadmodum & ipſi fatentur, quædam uerò an habuerint non conſtet, dum nos omnia eos habere cognoscamus, audacter ueritas inquirèda eſt. Quot igitur ſunt quæ homini adeſſe oportet, ut quodcunque inueſtigas, aut ueritatè cognoscat, aut non ab inuentione deſperet, ſi adhuc ignorat? Septem uidelicet, Prim natura perſpicax, quæ quomodocunque rationalis diſciplina perdoceatur, promptè affe quatur. Secundum, à pueris inſtitutio exercitatio, ut in primis uerſetur diſciplinis: maximè uerò exerceatur in Arithmetica, & Geometria, quemadmodum & Plato conſuluit. Tertium inſuper, optimis quibuscumque temporis præceptoribus exiſtimatis operam nauare. Quartum, laboris eſſe patientium, ut nihil uel die uel noctu præter diſciplinas meditetur. Quintum, quod pauciflimis contigit, ueri tatem expetere, ei soli in tota ſita ſtudere ac incumbere, neglectis alijs omnibus quæ uulgus admira. Sextum, methodum quandam ediſcere, qua uerum à falſo queat diſcernere. Nec enim ſufficit ad inuentionem, duntaxat eorum quæ deſideramus, ueritatem concupiſcere, ſed etià uim quandam inueniendi parat habere oportet. Septim, ad hæc omnia accedit methodum illam exercere, ut non cognoſcere modò, ſed uti quod poſſis. Si nanc rhetoribus minorem artem colenibus ſatis non eſſe uidetur, methodum noſſe, niſi per totam ætatè in illa ſe exerceant: an magna adeò quarentibus duntaxat edidi e methodum ſufficit. Itac, ſi unu aliquod ex prædictis ei deſt qui ad ueritatem uià affectat, æquu eſt ſe diſſidere, mi nime quod intendit aſſecutur. Si uerò omnia adſunt, quid prohibet quò minus ueritatè bona ſpe inquirat? Inſtitutu porro nobis eſt, quemadmodu omnes totius corporis particulas, uel etià simpliciſſimas, ex còſectione didicimus, ita hoc ipſum inuenire, nempe quales natura exiſtant primariæ ac simpliciſſimæ particulæ. Verùm non de omnibus, ſed una ceu exempli loco ſermon inſtituemus. Caro igiè inſpiciatur primùm, an unum specie ſit elementu quod ipſam procreauerit. Nihil

1 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
enim mali est hoc nomine primâ & simplicissimâ in ea particulant fle appellatione,
Deinde fit talis nô appareat, an multa: poſtea, quot hæc, & quæ ſint, tum qui nam
compoſitionis coru modus exiſtat. Quoniam igitur caro dum fecatur, caleſt, culeſt
uehementer, dolore afficitur: unum ſpecie elementum eſſe nô poteſt, cuiuſmodi
Epicurus atomon, id eſt indiuiduâ ſtatuit. Quòd enim unum ſpecie elementum
tale non ſit, inde coſtat: nulla ſiquidem atomos ex ſe aut calida aut frigida eſt, nec
etiam candida, uel nigra. Sed quid diutius immoror, & tempus proliſitate uer.
borum conteror. In totum, nulla qualitas indiuiduo contingit, ut autores ipſorum
autumant. Nam huiuſmodi qualitates uniuersæ per tota corpora communicaſte
eſſe uidentur, quemadmodum ipſa figuræ qualitas omnibus inſeſt, item reniſus
& grauitas: quæ an qualitatem, an aliud quicquam uocare oporteat, ad propoſi-
tum nihil attinet. Omnibus enim prædicta inſunt, nec inter ſe ſpecie differunt, ſi-
cut homiomeriæ, id eſt ſimilaritates, ijs qui illas, aut elementa quatuor hæc statu-
unt. Hippocrates hunc in modum inquit: Ego ſanè dico, ſi homo unum eſſet,
haudquaquam doleret. Reſtissimè hæc pronunciavit. Nam unuâ in aliud mutari
non poteſt: quippe quum non habeat in quod mutetur. quum iam immutabile,
nec alterari, nec mutari poſſit, impatile uerò dolore uacet, colligimus ex ſuperiori-
bus, unum eſſe impatile. Accedit huc alia ratio talis: Si elementum unû eſſet ſpe-
cie, nihil in omnibus unquam doleret. Atqui dolet. non igitur unum eſt elemen-
tum. Quoniam uerò de carne propoſita erat diſputatio, de illa differamus. Si unum
ſpecie, carnis elementum eſſet, nunquam doleret. Sed dolet. non igitur unû ſpe-
cie carnis elementu eſt. Eadem ratiocinatio alio modo ſimul induci poteſt. Si car-
nis elementu eſt impatile, nô dolebit. Atqui dolet. non igitur eſt impatile. Quòd
ſi quis plura elementa eſſe dicat, non tamen alterationi ſubieſt, in hunc modum
eadem ratiocinatio proſeretur. Si carnis elementa ſunt impatilia, non dobit. Sed
dolet. Non igitur impatilia ſunt carnis elementa. Prior itaque ratiocinatio, indiuis
duorum, incompaculium, & minimorum corporuſculoru hypotheſim ſub uerit,
altera ſimilaritű Empedoclis opinionem tollit. Etenim hic ex quatuor elemen-
tis corpora constitui, ſed quæ inuicem non tranſmutantur, autumat. Nam citius
ac ſperaueris, maximam eorum partem quæ quarebas, inuenies. Demonſtraui
enim carnis elementa impatilia eſſe oportere. Non igitur qui dolores fieri statuut
in corporum illorum impatilium compoſitione, quæ iam elementa omnii rerum
naturæ tribuut, ulla ratione propoſium obtinebunt. Etenim nec intelleſtus, nec
ullus ſenſus ſidem facere poteſt, impatile dolore affici. Nam digitos ſi inuicê com
mittas, rutfus, ſepares, nulli dolorem nec coniunctio, nec ſeparatio concitabit,
ſiquidem dolor paſſioni coniunctus eſt. Cæterum nihil quod contiguum manet,
afficitur; quoniam in his duobus paſſio confiſtit, alteratione, que per tota accidit
& continuitatis diuortio. Quum igitur nihil aut complexus aut ſeu nito exacè
patilibus doloris afferat, quomodo impatilibus attulerit. Quare nec Aſclepiadis
corpuſculum incompacuſtile ac fragile dolebit dum frangitur. nam ſenſibus caret,
Vnde nec ullum magis eo dolorem ex ijs quibus afficitur percipiet, quum ſenſus
ſit expers, uti os, cartilago, adeps, ligamentu, & crines. Etenim hæc omnia patiun
tur, ſed non dolent, quia nec ſentiunt. Quicquid igitur dolebit, patile, ac ſenſoriu
eſſe oportet: quanquam ex ſenſilibus primis, nec etiam ſenſibile, ſed patile ſolùm
eſſe ſufficit: quoniam aliquando ſenſibile fieri poterit, ſi immutetur alteretur.
At quia innumeræ alterationes ac temperaturæ elementoru ſunt, inſinitæ quoque
erunt particularium corporu proprietates, iuxta quas nihil abfurdum fuerit nulla
in ſenſoria fieri, atque ex ijs quæ ſentiunt, aliud magis, aliud minus ſentire. Iam uerò
elementa uno plura neceſſariò eſſe, quæ alterari natura poſſunt, clare demonſtra-
tum eſt ijs, qui, ut paulò antè diximus, in parato omnia habent unde ſcientia com
parare poſſint. Qui uerò eò flupiditatis ueniunt, ut ne quidè an methodus quæ
dam

D

CONSTITVTIO ARTIS MEDICAE.

64

dam demonſtrandi ſt, prius dignentur inquiſtere, uel ab alio diſcere, uel ſefe in ea exercere, ijs ſanè hic ſermo non eſt communicandus. Neque enim contendendi cum alijſ, aut uincendi, ſed ueritatis ipſius inueniendæ defiderio ad hanc diſputationem deſcendimus. Nam qui indoctas illorum opiniones uolet redarguere, is li brum quem de elementis ex Hippocratis ſententia inſcripſimus, ſeorum ſibi legendum proponat. Rurſus igitur ad inſtitutu reueriſ, finem ei imponamus. Quoniam elementu per totu alterabile eſt, quot uniuersa ſint, deinceps referamus, ab ijs quæ evidenter apparent, auſpicati. Quæ rem quacunque alterant, eam tetigiffe antea quæ immutabſe necesse eſt, ut ſenſus docet, & ipſa reru natura indicat. Nam abſurdiſſum eſt, aliquid in Aegypto à ſlama quæ huc eſt, alterari. Atqui ſi ex con tactu id quod mutat inalterat, quarundam tactiui qualitatum ratione fieri. Quid igitur impedit quò minus has omnes inſpiciamus? Acutu ſanè quod contingit ſecat, uerum ſubſtantiam eius non alterat, quemadmodum nec grauitas: ſed contundit quidem & hæc, ueru[m] per totum patientis ſubſtantiæ mutatione non efficit; quin nec durities ita ſibi proximum alterare poteſt, ut in aliam ſpeciem traducat. Caliditas tamen & frigiditas totam cui aſſt ſubſtantiam alterat. Ita uerò huumiditas & frigiditas, eſt non ſubito, quemadmodum prædictæ, certe temporis ſpatio & ipſæ ſubiecta transmutant. An igitur aliam adhuc alterandi qualitatem habemus? an omnes hoc numero comprehendunen[que] CERTÉ ſolas prædictas quæ litates efficientes tum dici, tum cenſeri conuenit, præſertim primam inter eas oppositionem. Atque in hac magis caliditatem, quæ omnium longè efficaciffima eſt; poſt hanc frigiditas eſt, mox humiditas, ſiccitas poſtea: nulla uerò alia qualitas ea quibus aſſt, per tota inalterat. Si nanque diuellit, contundit, & ſecat, & pungit: id quidem facit, ueru[m] per totam ſubſtantiam patientis alterationem non extendens, unde nec in alteram effentiæ ſpeciem transfert, ſed in plurima ſeparat. Itaque niuem ſi diuidas in minima, nihilominus ipſam ſeruabis, ſin caleſeceris, non amplius nix erit, etenim ex aqua ipſa refrigerata, non in unum collecta nafci tur, hoc ſiquidem ſubſtantiæ incrementum, illud generatio eſt. Iam uerò contrariu[m] in parua diuſio, ſubſtantiæ diminutio eſt: caleſactio autem, alterius ſubſtan[ta]tæ generatio, ſi quidem priorem inalterauerit ſpeciem. Igitur quæcunque corpora primu[m] huiusmodi qualitates obtinent, illa reliquorum omnium & carnis elementa ſunt: nempe terra, aqua, aër, & ignis: quæ philosophi omnes qui de monſtrationem non refugiant, elementa eſſe eorum quæ generationi & corруp[tioni] ſubſi[ciuntur, aſſteuerarunt, ac in ſe mutuò transſimutari aiunt, commune[que] aliquod omnibus eſſe ſubieſtum. Veru[m] de h[is] uerba facere non inſtituimus. Neque moueri quis debet multitudine à ueritate aberrantium: ueru[m] demonſtra[tioni], ſi eius eſt facultas, ſidem adhibere. Porro[] ſi omnino demonſtrationis ſubſtantiam ignorant, ut nonnulli qui ſe philosophos dicunt, uerer[is] ſe ſententià ſerre confi[tentur, credendum non erit. Nam perinde eſt, ac ſi quis diſcere uellet, quo nam modo defectum ſolis præſagiri oporteat, priuſquam in numeris ſe & lineis exercuerit. Fugiendi itaque eiuiſmodi homines ſunt, tanquam barathra. quippe ſecum aliquando eos quibus cum uerſantur, attrahunt, uel omnino inficiunt, niſi in logica ſpeculatione abunde quis exercitatus fuerit. Hactenus etiam illi diſciplinæ, ſi unquam alij rei, incumbendum eſt. Sed h[ae]c præter inſtitutum: nunc ad id reuertamur. Ex quatuor elementis inuiic[ente] contemperatis ſimilaris una pars nafcitur, pro temperamenti qualitate uel ſenſibilis, uel inſenſibilis. Simili ratione & particulares in utroq[ue] genere differentiæ omnes temperaturæ differentiam ſe quuntur. Pro h[uius] enim proprietate aliud os, aliud caro, aliud arteria, aliud neru[m] uus efficitur. Cæteru[m] cuius[que] ipſorum proprietas in temperamenti proprietate conſiſtit, ſiccionanque & calidior leonis caro eſt, humidior frigidior[que] ouis, media inter utranq[ue] humana, atque inter ipſos homines Dionis caro, exempli gratia,

1 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

calidior est, frigidior autem Philonis. Quapropter tot similarium partium simphæces differentiæ sunt, quot elementa, calidiores, frigidiores, humidiores, & fICCiorres. Compositæ uero alix quatuor, humidiores simul & frigidiores, calidiores & humidiores; tertia fICCior una & calidior: dein quarta frigidior simul & fICCior, his accedit princeps omnium temperatiffima. Sed de his latis in opere de temperamentis tractatum est. Verum præsens fermo, qui similarium bonitatem ac utium in elementorum symmetria & ametria, quafi dicas, commodoratione & immoderatione, inuenit, deinceps uitiuī ipsarum à morbo distinguet. Porro ab utiè uſque rei notione, ut in opere de demonstratione oftenum est, primuī exordium distinctio ſumet. Quæ igitur ſani corporis habitus notio, quæ ægri est: Sanus quidem corporis ſtatus naturæ actiones inoffenſas habet, æger offenſas, proinde quid ſanus quifpiam imbecilliores quidem, quam alius ſecunda ualetudine præditus functiones obit, nondum uero læſas, intemperatior ſanè est, ſed nondum ægrotat. Igitur inter ſalubres corporis habitus unus est temperatiffimus, ocio intemperati. Morbus nullus est temperatus, ſed omnes intemperati: & tot ſunt numero, quot ſalubres intemperaturæ. Quod si ex ſanis alios temperatos, alios intemperatos ſita tuere cuipiam non placeat, is alterum duorum dogmatum ſequi cogetur, uel oanmnes ſemper ægrotare, uel unam eſſe omnium temperiem, uíorum, mulierum, iuuenum, ſenulum, puerorum, athletarum, priuatoruī, operariorum, in ocio degentium, valentium, imbecillium: ſed utrunque absurdum est, ergo tertiam quanquam ſanitatis latitudinem eſſe oportet: ut plurimæ in ea ſanorum corporum diſſerientia, in maioris ac minoris ratione comprehendantur, ſic ut in alij omnibus habet. Etenim domus, nauis, lectus, arca, ueſtimentum, calceus, currus, uel melius uel peius habet prius quam ægrotet. Atque hi tres corporis ſtatus in omnibus nobis ſtatuendi ſunt; optimus, depraupatus, & morboſus: ſed optimus ſanus est. Perſectiffimum enim deterius eſſe non poteſt; reliquorum duorum innumerabilis copia est: habent autem differentias ratione maioris & minoris. Quoniam igitur in hunc ſermonem uenimus, ab eo deſſintentes ſummatim ea quæ diximus re petamus. Nam ſic perſpicuum euadet quid in propoſita quaſtione inuenerimus, quidem inueniendum reſtat. Propoſuimus enim, artem ſanitatis effectricem conſi tuere, non ut ædificatoriam, quæ domum extruit; ſed illam quæ partem eius beſactatam reſtituit: quanquam hinc non eodem prorfus modò, uerum idipſum quod quæritur, erat inuenire, quatenus ſimiliter ædificatori, corporis uitia contorta poteſt qui artem ſanitati tuendæ dedicatã tuetur. At quia ad hæc omnia corporis naturæ prænouiſſe, cuius uitia ars curatura est, oportet: ideo hoc ipſum diſquiſiuimus. Inuenientes autem partium ſtatus, & actiones ſecundum naturam eſſe, quibus tuendis reſtituendis, quum uitiatæ fuerint, omnem operam adhita bere debemus: ex quot rebus id quod ſecundum naturam est conſtet, perſerutæti fumus. Porro quum iam exploratum habeamus, inſtrumentariaruī ſubſtantiam ex ſimplicibus conſtitui, & harum ex quatuor elementis, deinceps ambarum partium morbos conſiderabimus. Ac iam omnium ſerè corporum tum ſalubrium, tum ægrorum cognitionem ratio nobis inuenit, neque hanc uniuersam, ſed ipſe ciem quandam duntaxat, & uelut exemplum. Atqui totam ſanorum morbiòrum corporum ſcientiam habebimus, quum ipſi materiæ ſpecies indiderimus. Quippe non ſolùm medici est cognosere ſingulas partes ex humido, frigido, ſicco, calido & mixtis prouenire: uerùm particulatim quoque ipſas inſpicere, quæ oſſium ſit temperatura, qualis carnium, neruorum, uenarum, altarum & ſimplicium omnium, ſimiliter & inſtrumentariarum, quæ cuiuſque ſit compoſitio: uelut manus, cruris, iecoris, thoracis, pulmonis, cordis, cerebri. Eadem ratione neque fastis est ſimpliciter genera & differentias morborum cognosere, ſed etiam quomodo

D

modo

CONSTITVTIO ARTIS MEDICAE.

65

modo hī singulis paribus accident. quod sī fecerimus, non solum speciatim fa-
num ægrotum, corpus cognoscedemus, sed ex tota subſtantia, quæ utriſque tum
ſpecie, tum materia eam ſuſcipiente constituitur. Restat uerò percenſere, quo-
modo morbos cures, & ſanitatem tuearis, quæ in duobus commentarijs plenif-
ſimè tractamus: nempe medendi methodo, & libro de ſanitate tuenda. In præſen
tia ea tantum attigiffe ſufficit, quæ ipſorum methodum indicare poſſunt. Itaque
medendi methodus ex ſanorum ægrorum corporum affectu incipit. Quoniam
enim infligniter ſana, ſiue similaris, ſiue organica fuerit, cōmoderata omnino
eſt, immoderata quæ ægrotat: inſpicere ipſius ſymmetriam opoſet, quæ tandem
hæc ſit, quia altera ei contraria ſymmetria neceſſaria eſt; in ſimilarium quidem &
ſimplicium particularum ſtatu qualitas; in instrumentarijs, ſi in magnitudine ſit,
alia magnitudo: ſi in figura, alia figura; ita ſi in politu, & numero. Proinde in o-
mnibus ex intemperie ad moderationem reditus à contrario fieri oportet. Nam
quod præter naturam habet, dum ad naturam reducitur, ueluti per uiam quan-
dam, eandem, ſed ex oppoſito redire debet. Si iam redibit ex oppoſito, per con-
traria præſenti affectioni ſuccurritur, atc hic modus communiſtimus generaliſt
mus: omnibus morbis curandis fuerit, contrarii: ſicut alibi quoq: Hippocrates
tradidit: Contraria, inquiens, contrariorum ſunt remedia. Particularijs particularia
ſunt contraria, calidum nimírum frigido morbo, calido frigidum, humido morbo
ſiccum, ſicco humidum, ſic quidem in ſimilaribus res ſe habet. In instrumentarijs
autem uniuſcuiuſque prædictorum quatuor generum morboſæ immoderationi
contrarium inducere oportet, donec ad naturalem ſymmetriam peruenirimus:
ueluti ſi caro maior quam natura exigit ulceri cuipiam ſuperuenerit, non id offer-
re congruit quod carnem procreet atque nutriat, ſed quod eam auferat, immi-
nuat, erodat, atc corrumpat: quemadmodum ſi in parte aliqua cauum ulcus accide
rit, huic sarcoticum, id eſt generandæ carnis medicamentum exhibendum eſt:
utroq: uerò eatenus utendum, ut tunc primùm cefſſes, quù ad ſymmetriam pri-
us uenerit, quam ad contrarii excedat. Etenim niſi ſuperexcreſcentem carnè pur
gando, in ſymmetro confiterijs, cauum partem efficies. Item niſi cauſi reficiendo
medium ſeruaueris, caro ſuperexcreſcet. In hoc ſanè morborum genere, quo par-
ticulæmaiores minores redduntur, per contraria, ut dictum eſt, curatio adhibe-
bitur. At in altero genere, quo naturalem figuram excedunt, quoniam complures
ſint particulares differentiæ, ſuum cuiuſq: contrarii inuenire debemus. Exempli
gratia, ſi pars aliqua gibbosior ac prius euadit, in contrarii ſtatum reducenda eſt,
premendo & repellendo. quæ uerò intrò compreſſa eſt, ac ueluti reſima, in exte-
riorem partē reducere, ut nafum, expedit. Cæterum ſi aſpera leuia facta ſunt, exa-
ſperare: quemadmodum aſpera leuigare conuenit. Hoc pacio quæ cauitates, uel
meatus, uel omnino foramina, aut maiora, aut minora, aut magis caua quam con-
uenit, aut pleniora, aut à crassilis lentis: humoribus obſtructa habent, & hæc per
contrarium ad mediocrem habitum deducere oportet. quinetiam ſitum naturæ
egreſſas in ueterem ſtatum in contrarium ducendo reſtituere: in priorem partem
progreſſum, retrorſum: quod retrorſum deflexit, id prorſum trahetur. in alijs dua
bus oppoſitionibus ſimiliter: nempe quæ ſurſum, deorſum, dextrorſum, fini-
ſtorſum uergunt. quòd ſi naturali numero partium uitiato, totum instrumen-
tum in morbum incidat, ſciendum ſanè & híc eſt, aliud numeri exceſſum, aliud
eſſe defectum, ut in magnitudinis mutatione prius dictum eſt, curationem uerò,
utilic, in ablatione adiectionéque confiſtere. Hoc autem discriminis intercedit,
quòd in hoc morbi genere partes integras, in illo earum particulas, auſerre, adiſce
re: conuenit. At considerandum uenit, nō in hoc genere solum, ſed in alijs quo-
que uniuſeris, quorum facultas nobis adeſt, ut indicationem conſequamur. Nam

1 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C morbi forma modum curationis indicat; præstari uerò hæc poſſit, an minus, non item oftendit. Nam id in uniuersis factiuis artibus, nò ex rei faciendæ notione, fed agentis cauſæ potentia ac impotentia deſumitur. Ad hæc ex materiæ copia, ino- piaq. Itacq. res eadem in his fieri, in illis minimo poteſt: quemadmodum alio tem- pore fieri poteſt, alio minus. Natura igitur, & medicus, eorum quæ corpori bo- ni cauſa ſunt, autores ſunt. Sed alia naturæ, alia medicis ſunt negata. Naturæ quidem impoſſible eſt ita os conſtraſum, ut partes eius à ſede natuia aberrent, membrumq. diſtortum ſit, corrigere ac conſormare: medicis eſt poſſible: quem- admodum & luq.atum medicus reponere poteſt, natura non poteſt. Cauum ul- cus carne replere natura poteſt, medicus non item: ſicut ex ſemicoctis aut crudis aliquid concoquere. Sed in his medicus naturæ famulatur, opitulaturq. purum quidem ulcus efficiendo medicamentis purgantibus impoſitis: illis autem quæ concoqui nequeunt, afferendo mediocriter calfacientia. Multa uerò ipfa natura quæ prius effecerit, denuo generare non poteſt, ut uenam, arteriam, ligamentum, neruum, & id genus alia. Itaque primum ad indicatoriam methodum pertinet, ſicut diximus, communem omnium ſcopum inuenire, qui eſt, Contrariorum con- traria remedia. Dein in unoquoque genere contraria, ordine collocare, Poſtremo considerare, quando quidem natura uel nos ſcopo poſſimus inferuire, quem indi- catio ſuggerit: quando rurſus utricq. eſt uel omnino impoſſible, uel certo tempo- re impoſſible, uel partim impoſſible. Atque maxima hæc naturalis ſpeculationis portio fuerit, qua exercitatum eſſe oportet eum qui inuenerit in unoquoque quid præstari, quid ſecus poſſit. Porrò commentari duo id perdocent, alter qui de ante- mantis generatione inſcribitur, quo diſceptamus qua ratione ſœtus ex ſemine & menſtruali ſanguine ortum habet. Secundus de naturæ facultatibus. Etenim dum de ſeminis natura consideramus, hæc omnino quæ nobis demonſtrata ſant, inde quòd complures in ſœtu particulæ fiant ui eſſ formatrice ipſa ſpermatis ſubſtantia materiæ loco utente, apparebunt, ſi methodo demonſtratoria ſpeculationem tra- ctauereis. quod ubi inueneris, mirari deſines, ſi nullam earum natura poſtea rurſus recreare queat. Cæterum in libro de naturalibus facultatibus ſaſtarum diſpenſa- tionem intueberis, ut inde ſimul facultatem tibi compares inueniendi quæ natu- ra tum per ſe, tum medici opera poſſit efficere, quæq. non poſſit: ac illic ubide cauſarum opificum facultate diſceptamus, & perſeſtarum partium ſubſtantia, rea- peries quæ perdita inſtaurari poſſint, quæ neutiquam. Exempli gratia, cartilagine deperdita aliam ne regiſni ſit poſſible, an pro ea ſimile quippiam reſſitui. Simili- ter & os modò poſt primam æditionem perditum recuperari, an ei quippiam ſi- mile. Item an nervoſa ſepti tranſuereſi ſubſtantia coaleſcere, an cor, iecur, aliaq. pars quælibet. Omnes ſanè percenſere, tempus mihi non eſt. Neque enim tota ſa- cultas medica hoc uno libello comprehendi poteſt, nec id ab initio polliſt ſu- mus, ſed methodos quafdam aperire, demonſtrareq. ex quibus & quot priſi- pijs, quibusq. uijſ, artis fiat demonſtratio. Igitur hîc præſenti ſei mone ſintio, ac in ſummam redacto, prius iam constitutæ artis parti nonnulla adjicam. Quemad- modum enim illic ſanorum ægrorumq. corporum ſpecie inuenta, in particulari- bus materijs uniuersis ſpectare ipſam uoluimus, ita inuentis à medendi methodo ſcopis, in ſpeciales materias ipſas inducemus, ut noſcamus quæ per eam aut para- tim, aut aliquo tempore fieri poſſunt, quæq. nullo modo. At hîc cum alijſ artibus analogia consideranda eſt. Si enim quippiam ex coctis lateribus domum extu- ctam, dein alíqua parte affectam refici uſſerit, pro uitiatis integros reponendo: neceſſarium prius eſt artifici alios affectus non diffimiles diſpicere. Ad hoc, ſi ma- teriam idoneam ædium dominus præſtare non poſſit, reparationem eſſe impoſſa- bilem dicemus. Ita in hac propoſita ſpeculatione res ſele habet. Nam ſi materiæ inopia urgeat, nihil eorù quæ ex ſemine natura in animali formando produxit. ex alio

D

CONSTITVTIO ARTIS MEDICAE.

66

A
alio reſtitui potuerit. Verùm de his abundeſtatis dictu eſt: reliqua ſubitingamus,
de quibus antea diximus, dum remedia inueniremus. Etenim formas ipſoru ue-
luti generales retulimus: alia ſcilicet refrigeranda eſſe, alia calfacienda, alia hume-
ſtanda, alia exiccanda. Huc nancb in ſimilaribus consiliu dirigimus, ut in quibus
uitiata eſt quātitas, uel auferamus, uel reſciamus. Ita in quibus numerus peccat,
totum aut eximendum, aut regenerandum eſt. Inſuper in quibus no eſt debita ſi-
gura, ad naturalem reducere oportet: repleta uacuare, uacua replere, obſtructio
nes aperire, aperta contrahere, conniuentia & denſata in contrarium uertere, illa
aperiendo, hæc rareſaciendo. Simili modo in compositionis morbo ſcopus eſt ad
naturalem habitum reducere, in ſoluta unitate diductas parteis conglutinare. Ve
rùm in omnibus his auxiliorum materiam inuenire, non parua eſt artis ratio; ue-
lut ſtatim in luxatis particulis, quum non modò in poſteriorem, priorem, par-
tem, tum dextram ac ſiniftram prolabi membrum, ſed etiam in ſuperiorem à mu-
ſculorum robore conuelli contingit, duplici motu opus eſt ijs qui in locum arti-
culos reponunt: primo deorſum, altero in ſedem propriam. & propterea ſine ten
ſione in partem oppoſitam membrum reduci non poteſt. Porro ut ſic tendatur in
duerſum, ualidæ apprehensionis tenſionis, uſum eſſe nemo ignorat. At quum
interim noſtris manibus ea nequeamus efficere, inſtrumenta ad hoc idonea inue-
nimus: quorum pleraque luxatis reponendis conueniunt, atq. hæc inſtrumenta
remediorum materiæ quædam ſunt: quemadmodum & auxilia omnia, medica-
menta, cibi, potus, & (ut ſemel expediam) quæcunque corpori adhibentur, com
memoratos affectus in naturalem habitum reuocant. Oportet itaque medicum
in horum materia uerſatum ſuſſe, & prædictos ſcopos ipſo uſu rerum probare,
ne ſimile quid illi nonnunquam accidat, quale ijs qui frigidam conferre cenſent
omnibus refrigerandis, & calidam calefaciendis: ignorantes frigidam aliquando
per accidens calſacere, & calidam refrigerare. Plurima ſanè de horum omnium
methodo in opere de medicamentis tractantur. Id autem præſenti ſermoni appo
nemus, omne uidelicet materiæ præſidiorum genus, in offerendis, faciendis, eua-
cuandis, atque extrinſecus incidentibus conſiltere, quæ ſi omnia artem conſitu-
ens diſculſerit, & totius materiæ ſcientiam particulatim habuerit, non ſolùm fa-
cultatem eorum, ſed uſum quoque perdoctus, is nimírum uniuersas cauſas ſani
tatis, ut nihil præterea ad medicatoriæ artis constitutionem delſideret, abſoluerit.
Omnibus his ſcilicet in capita duo reductis, corporum puta quibus auxilia adhi-
bentur, cognitionem, & ipſam auxiliorum naturam: reliquum erit ei qui artem
uolet exercere, ut omnium ſibi affectuum dignoſcendorum facultatem compa-
ret, maximè illorum qui in alto latentibus particulis conſiſtunt. Nec enim cuiuſa
uis eſt ſingularum partium, uel simplicium, uel inſtrumentariarum, quum in alto
poſtæ fuerint, uitioſam diſpositionem inuenire. Attamen methodo quadam par-
tem affectam, ſimul cum eius morbo deprehendere conabimur. De quibus co-
piotus alibi, ſicut aliarum omnium methodorum ſummà comprehendimus, ita
hæc nunc explicare neceſſe eſt: ac primùm ex quo genere, rerum præter naturam
exiſtentiu cognitio ſperanda ſit. Tria nancb in uniuersum numerantur eorù quæ
à natura declinant. V num, affectiones actionem lædentes. Alterum, illarù cauſæ.
Tertii, ſymptomata. Itacb maxime principes auſæ quu agunt, hæc appellione
dignatur: dicuntur tamen ſubinde ita, etiam ſi nondum quicquã agunt, ideo quod
agere poſſu. it: ut cruditas morboru cauſa dicitur, licet morbù nondum intulerit.
Voco autem cruditatem, non ſolùm fruſtratam in uentriculo concoſtionem, ſed
in uſaſi quoq, iocinore, corporis, mole uniuersa. Symptomatum genus in tres
ſecatur differentias: actionis offenſam, corporibus accidentia, excrementorù im-
moderationem. Omnium uerò horum cauſa corporis eſt diſpoſitio: quam ſiue
morbum appelles, ſiue affectu, nihil intereſt. Cognoscitur autè merito ex ſympto-

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
matis cauſæ ratione ſ respectu ipſorum obtinere, quædam enim ex ipſis neceſſariò
affectus conſequuntur, quædam non neceſſariò, ſed uel ſæpe, uel rarò, uel ambi-
gue: quemadmodum rurſus alia ſymptomata aſſeptionis differentiā ex neceſſitate
ſequuntur, quædam utplurimum, quædam incertò, quædam rarò. Quæ iam ex
neceſſitate morbũ ſequuntur ſymptomata, Græci pathe gnomonica nuncupant.
Atcβ hæ fermè morborũ notā cenſendæ ſunt. Quæ uerò non neceſſariò, uel mor
bi differentiā, uel morè, uel magnitudinè indicant. Sed exemplo quodam cuiſcβ
prædictorũ uim oftendam, ut eo adiutus, ſimiliter in omnibus ad eandem metho-
dum teipſum exerceas. Fingamus igitur membranā coſtas ſuccingentè phlegmone
laborare. Affectio hec nimirũ phlegmone eſt, ſymptomata quidem neceſſariò ha
bens tumorem præter naturā, ruborem, dolorè: quorũ duo iam non ſubíncidunt,
ſolus autem dolor relínquitur, qui in coſtis proueniens puncſionè excitat. Dolet
igitur homo, quia phlegmone aſſicitur, doloris autem ſpecies pungens eſt, quod
affectæ particulā ſubſtantia membranofa ſit. In coſtis uerò prouenit, quia illæ affi-
ciuntur, quinetiā dolor latiflimè ſpargitur, quòd membrana coſtas ſuccingès plu
rimùm extensa ſit. Porrò ſebris ex neceſſitate ſequitur, tum propter affectu, tum
particulā ſitum, quorũ alterum ſi abſit, ſebris neceſſariò no ſequitur. Nec enim ſi
digitus phlegmone laborat, ſtatim ſebris inuadit, quoniā procul à corde ſitus eſt,
Nec quũ membrana coſtas ſuccingens affecta fuerit, mox affectus, uel ſcithus,
uel œdema contingit: quanquam difficultas ſpirandi neceſſariò partè inſtetet, quia
reſpiratoriij cuiſdam inſtrumēti portio eſt. Atqui ſpirandi difficultatis ſpecies no
propter partem, ſed affectu erit. quippe dolor, ſpiritus inſtrumenta plurimum di-
duci prohibet: ideoq actionè reſpirationis uſu nondum expleto diſſoluit. Vnde
ad ſecundam actionè celeriter accedere neceſſitas eſt; ſed tantu quiets, quantu in
naturali habitu, intermittunt: atq[ui]ſic ſpiritus paruus & frequès redditum am qui-
dem pulſuũ alteratio, ex neceſſitate membranæ coſtas ſuccingentis phlegmonen
comitaſ tum ea quæ à ſebribus, tu quæ ab affectæ partis ſpecie ſeparari neutiqua-
poteſt, pulſant nanq[ui] ipſis arteriæ, quòd quidem ſebricitent, magis, uelocius, fre-
quentius. quonià uerò neruofa pars eſt quæ phlegmone inſestatur, cum conten-
tione ſimul ac duritia. Hæc igitur neceſſariò membranæ phlegmonen ſymptomata
conſequuntur. Cæterùm unu ex his eſt que neceſſariò ſequunt, nempe decubiu-
in latere aſſeło minus eſſe moleſtu, quam in oppoſito, uel in utroq[ui] ſimiliter. Nă
quum duplex membrana obhæreſcat, ſi quidem exterior eius circa ofſa pars uali
diore phlegmone laborat, facilius in oppoſitu latus reclinant, etenim in affectam
partem cubitus comipreſſionè affert. Si uerò altera interior ægrotet, quod utplui
mum accidere confueuit, in oppoſitum recumbentes maiore dolore torquentur,
quia pars inſflammata ipſis pendeat, quòd ſi in patientè locum, minus dolebunt:
ut qui nec ab offibus prematur, nec pendeat, ſed ab utroque liber ſit, alioq[ui] non
affecto inhæreſcat firmiter. Porrò utriſq[ui] membranæ partibus affectis, in utrunc[
]atus æqualiter decumbunt. At uerò quòd dolor quiſuſdam ad præcordia perue
niat, alijs ad clauiculam, id tum propter partis ægrotæ naturā ſit, tu quia phlegmo
nes ſymptoma dolorem intendat. Quoniam enim ad clauiculas uſq[ui] membrana
illa aſcendit, et totum ſeptum tranſuerſum, ubi ſuperiores eius partes phlegmone
aſſiguntur, iugulum conuelli uid[et] : ubi inſeriores, dolor ad præcordia peruenit.
Igitur exigua plane inflammatio in coſtaru medio fieri debet, ne in alterutræ para-
tem dolorem afferat, ut magna in utranq[ui]b[us]. At uerò quædam refudare, ac tenuè ex
inflammata parte ſaniem effluere cōtingit, tum morbi, tum partis gratia, quemad-
modum in omnibus oris partibus inflamatis, & oculis. Siquidem ex humoru in-
fluxu inflamatio eſt, ſi pars rara, non ut cutis obſtruſta denſaq[ui] fuerit. Qu[ui] igitur
copioſa ſimul & tenuis in inflamata parte humiditas ſubſiltat, etià pars rarior plus
trùmum foras effundit, quòd ſi econtrariò p[au]ca ſit, & crasta fluxio, tu corpus den
ſum,

CONSTITVTIO ARTIS MEDICAE

67

fum, modicæt ad tuffim quidem irritabit, cæterum nihil expuetur: quemadmodi
fi fluxio fiat copioſſima, etiâ plurimùm tuffient ægri, nec minus expuët. Ac tuffis ab hoc affectu inſeparabilis eſt; excreatio uerò poſt tuffim non ite; uerùm ſæpe contingit. Si igitur quid ſputo reiſciant, idipſum neceſſariò colorabitur, no tamen eodem perpetuo colore, quia nec in parte inflammata eiſdem ſemper naturæ eſt excrementù. Quum igitur ſanguinolentù uel bilioſum extiterit, talis in pleuritide plerunq[ur] fluxio eſt quæ phlegmonen efficit, humoris in affecta parte contenti co loren ſputum recipit. Rubrù, quum id quod in eam membranæ deſluit, cruentù eſt. Flauum, quu bilioſum eſt. Si uerò pituitoſus humor prìmùm coſtrictus, putre faſtus, fluxionis phlegmonen generantis autor fuerit, tù ſpumoſa reiſcient. Quin & nigra excreat nonnunqua fluxione exaſſata, ſiue ſanguinea, ſiue bilioſa fuerit. Hæc igitur omnia una cum affectæ partis, ipſius affectus dignotione fluxionis differentiâ indicabunt. Quare conſtat tum cuiuſq[ur] partis ægrotæ naturæ, tum com munione cum uicinis neceſſariò eſſe cognoſcendam, ad morbi, eiſus loci inuen tionem. quod autè nihil refert, poſitù, uel compositione, uel cum alijs ſocietatem, cœmunionem dicas, quis ignorat? Cæterùm ex prædictis liquere arbitror, acte- onem quoq[ur] ac ufum ſingularum partiù cognitu eſſe neceſſariù: ad hæc morborù & ſymptomatum generationes, poſtea cauſas etiâ morbos facientes, etenim hæc ad quanq[ur] particulam, ac ipſius affectiones cognoſcendas, & morbi differentias, neceſſaria uidenț. Item magnitudo, & uniuſcuiuſq[ur] morbi mores ex his ipſis de- prehendunt. Magnitudo quidem & ex ipſorù affectus magnitudine, & ex ſym-ptomatis illum conſequentibus: mores ex morbi differentia, & ſymptomatis eum comitantibus, ſtatim enim in propoſito exemplo melanchólicus humor præpo- lens longe pernicioſſimus eſt, quoniam idè maximè malignus plurimùm erodit, ægre conſco quitur & expurgatur: tum quòd copioſſimi calorìs index eſt, à quo aſtallat dicitur. Omniù uerò mitiſſimus ſanguis eſt; quippe dulciſſimus, & conco d[ur] faciliſmus. Reliqui duo humores inter hos conſiſtunt mediij, quantù ad simpli citatem & malignitatè attinet. Iam uerò ex ſymptomatis aliud, quod eſt nihil pror fus expuere, lethale eſt; quòd detineri à phlegmone ipſum fluorè indicet: tù quòd intus manendo totus corrumpetur. Porrò non laborioſe, ſed ex facili excreare, ſa- luberrimù eſt. Si uerò iam ſputù coſtum fuerit, etiam hoc ſalubrius eſt. Cæterum pulſuum ſymptomata, morbi morè repræſentât, atc alia omnia quæ ex conſenſu contingunt, deliria, ſopores, faſtidiù, urinæ diectiones hoc aut illo modo factæ, Proinde exercendum nobis eſt in his omnibus, ſi morbum, partem affecta, morè, magnitudinem, & eorum differentiâ uolumus cognoſcere. Ex quibus præſagire licebit quò morbus uergat, & dexter auxiliorum ufus conſtabit. Etenim præſagia medicum à mortis criminé uindicant, ægros[ur] reddunt obtemperàtes. Ex multis uerò tempus auxiliorù prædocet. Porrò quòd dexter illorum ufus quidem & ipſe princeps artis pars fit, et tota hæc diſputatio inde profilierit, omnibus manifeſtum eſt. At qua ratione ex prædictis comparet, paulò poſt aperiemus. nam modò his quæ expoſui, finè prius imponere cogito, quippe morborù, & eos ſuſipientium particularù cognitio in uno nobis exemplo declarata eſt: cui ſi alterù adjicamus, quid quæſo mali fuerit? Nam excrementorù ſpecies permulta docet. Succedit ipſi corpus unde excreatione fieri cernimus: ut ex ambobus coeuntibus ſtabilis una indicatio proueniat. membranoso etenim, uerbi gratia, corpore execto, euidenter apparet talem quandam partem exulceratæ eſſe, quæ in ſummo membranæ natu ram obtineat: quod autè ſuperatù eſt, id nequit oftendere: attamen locus per quë fit excretio, ad affectam partem nos deducet, infra nanq[ur] diectionum, inteſtini ulcus innuit. ſuprà uomitu reiſctù, uentris, tuffiendo redditù, membranarum quæ alpe ras arterias integunt. ſi per urinas, ueſicæ uel naturalium meatus. Hæ igitur ipſæ partes, item quæ cœſenſu & primario affectu laborant, inter ſe discerni conuenit,

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C principatu, consequentia, magnitudine, & paruitate; adde accesseōnē caufarum utruncō, deprauantium: multi liquidem ob stomachi affectum, uel cerebro consentiente, uel oculis suffusione laborantibus, melancholīæ symptomatis inſtan tur. At hīs ſi animum diligenter adhibebis, cōmemoratos affectus cruditates & recrementa in uentriculi orificio collecta sequi deprehēdes. Itidem eosdem ſimul intendi cum illis quæ os uentris lādunt, & remittere cum hīs quæ hoc iuua re di-cuntur. At uniuſam de affectis partibus traſtationē tranſigere in preſentia mihi propoſitum non eſt, quemadmodum nec aliud quicquam eorū quæ in arte me-dica abſoluta ſunt: uerum ſolam inueniendi ipſa methodī ostendere, ac quomodoe ea fini artis coniuncta ſit. Atqui neceſſarium eſt, ut uarijs ſe modis quiſcō exer-ceat in omnibus noſtris cōmentarijs. Quod igitur in rem præſentē requi ritur ap-ponētes, ad methodos cōmemoratas diſcedemus; atqē hīc rei formā eſſe cenſeto; ubi uerò materiæ accesserint, totam iam ſubſtantiā, quum omnia particulatim re-cenſuero, ſicut modò in paucis exemplis faciitauī. & hæc tibi artis integra pars-erit. Supereſt ut oſtendamus ad cōmodum remediorum ufum, partis quam cura mus, eſſentia, figuræ, ac ſitus cognitionē requiri. Subſtantia enim docet, quantu-primi morbi in intemperie conſistentes à naturali modo recedant, quantumque cal facere, reſtrigerare, exiccare, & humeſtare illos cōueniat. Figura uerò ipſos per ſe morbos docet, de quibus antea diximus: tum eorū magnitudinem ſimul indicat, nam quantuī quodcō à naturali ſtatu egreſſum eſt, in tantā magnitudinē peruenit; cuius occafione rurſus deprehenditur, quantuī ipſa per contraria immutāda ſunt, ut ad naturam reuertantur. Itaque hæc proportione morbis ex intemperie reſpon-dent. At proprium, eximiumque euacuationis modum oſtendit ex oſculis & figu-ris, quas ſortitum eſt inſtrumentuī laborans, id autem cōmunionem cum ijs obu-net, quæ à politu indicationem ſumunt. quæ autem inter ea proportioni hæ habent ad magnitudinis conditionem, tum ad remediorum ufus quantitatem, non opus eſt dicere. eximia uerò ac præcipua deinceps apponemus, quoniam & ufus ad ſanationem eorum eſt maximus, que indicationibus à figura ſumptis immiſcentur, quin & hīc exemplis exiguis, ut methodum cognoscamus, ſermonem interpreta-mur. Obſtructio ſanè unus ex inſtrumentarijs affectibus eſt: potiſſimū uerò iocis-nori tum propter eius conſtructionem, tum actionem accidit. etenim uenæ quæ à portis in totam uſceris cauam partem diſtribuītur, oſculis earum quæ in gibba ſunt ſenſum latentibus coharent. Defertur autē totum alimentum ex uentriculo ad locum unum hepatis, quē ab eo quod modò dictum eſt, portas appellant, nea-mo enim in ciuitatem ingredi potest, niſi portas primò tranſeat: nec alimentum ad iecur peruenire, prius quam in hoc loco fuerit: unde in totam iecoris cauā par-tem diſtribuītur, deinde per dictos uenarū terminos in gibbum tranſumitur. Ni-hil igitur miri eſt, uſcus hoc crebris obſtructionibus ob uiarum anguſtia, & ſub-ſtantiæ peruicacis copiam corripi. Hæc igitur curatio fuerit, nempe ut antequam augeant, uarieqъ diſtribuatur, & homo febricitet, cibi & medicamenta attenuan-tia exhibeantur. Porro ubi illa fuerit adauța, nō modò hīs auxilijs, ſed uacuatio-ne etiam utendum eſt: quam quibus locis fieri conuenit, tum uſceris figura, tum ſitus demonſtrat. Hīc igitur aggreſſi, quædam in cauis partibus contenta ad inte-ſtimum dirigemus: quæ in gibboſſis exiſtunt, per urinas uacuabimus. Simili modo quæ in thorace & pulmone continentur, ſi uacuari deſiderent, à figura ac ſitu eſto-diſtui tuſtiendo expurgabimus, haud ſecus quæ in cerebro hærent, ad nares trahere oportet. Non minus autem partium phlegmone laborantium ſanatio ex ſitu & ſi gura ſumitur. Etenim & horum prīnceps ſcopus eſt humoris in partē inflamma-tam decumbentis euacuatio, quomodo autem hæc adminiſtranda ſit, inſtrumen-tariarum partiū natura docet. Ab ipſis igitur inſtituti, fluxiones in coaxum procum bentes, per uenas poplitis & tali uacuabimus, quemadmodum ea quæ in uuluis continentur,

CONSTITVTIO ARTIS MEDICAE.

86

A cōnmentur. In thorace collectos & pulmone, per interiorem cubiti uenam demoliemur. Quæ uerò in capite & ceruice inſestant, per humeralem. Optima nanque & facilima eſt euacuatio, quæ per proximas & affectæ parti communes uenas con fieri ſolet. Cæterum id quod inflammationem attulit, per halitum digere, & hoc ſanè ex morbo indicationem habet: uerum particularem auxiliorum ufum uarian dum eſſe, partis affectæ ſitus oſtendit. qui nanq[ui] in ſumma cute affectus constituti ſunt, ijs tale reſoluens eſſe medicamentum conuenit, qualis phlegmonæ ſpecies indicat. Qui in alto latent, hoc acrioribus pharmacis indigent, quo[rum] magis ab exte rioribus receſſerunt. quare nonnunq[ui] ſi uehementer admodum in alto lateant, cucurbitulis utimur: quod in ſumma cute ortis inflammationibus nimis quàm aduerſum eſt. Ita ſi adſtringentis medicamenti ufus erit, loci id deſiderantis poſtitūnſpiciemus. Nam ſi e[rum] medicamentum adſtringens peruenire poſset, nihil indubi[que] prohiberet quò minus adhiberemus. Si autem minus poſteſt, conſiderandum uenit, ne quando ex proximis humorem in locum affectum propellamus. Proin- de uel milcenda eſt adſtringēti pharmaco uirtus quædam eiufmodi, quæ ueluti id manu ducat, uel eo non utendum eſt. Máximum ſiquidem incommodum affectenoti qui ex pulmone ſanguinem reſcientibus, medicamenta adſtringentia to tithoraci undiq[ui] appoſuerunt. Nam præterquam quòd uis eorum in pulmonem non penetraret, etiam ſanguis qui in thorace continebatur, in uifcus illud agebatur. Atq[ui] de his fatis eſſe dictum arbitror ad præſentem dilputationem. Tantum igitur adhuc præfatus, quòd methodus hæc forma ſolùm commentarij huius exeret, aliud aggrediar. Cæterum ſingularum corporis partium ſcientia ac diſcurſus uelut uniuera ſubſtantia eſt, quam in alijs cōmentarijs tranſegimus. De præſagís igi[rum] poſthac uerba facturi ſumus: quoniam tum ad alia quædam, tum ad curationem potiſsimam conducunt. Itaq[ui] necellarium eſt ei, qui præſagiendi artem uolet conſituere, antea confiderasse, an ſicut uniuſcuiuſq[ui] animantis natura propriu iuuen ditempus obtinet, ita morbi ſinguli, ut nullus illorú quatuor diebus ſolui poſit, cuius naturale tempus ſtatum duos menſes cōtinet. An rurſus morbus diuturnus ſi[rum] & celerrimè ſolui poſit. Nunc tamen quia medicina futurorum diuinatrix faceta eſt, nò amplius uel idiotis quæritur, num quædam ars futura præſagire queat, an minus: ſed iam omnes hoc poſse conſentiunt, eoq[ui] medicum interrogant, quo certo tempore morbus ſolui debeat. quanq[ui] ad prælentem commentarium nihil mali acceſſerit, ſi nùc primùm præſagiendi nos artè conſtituere ſingamus. etenim reliqua omnia ſimili ratione tractauimus. V num ſanè & primùm necellarium uirotur, ſi præſagiendi aliqua facultas extet, nonnulla certo ſequenti tempore eſſe uentura. Porro cōſiderabimus deinceps, quomodo quis hæc quæ & quid ſint inueniat. nò enim omnia futura ex ægrotante neceſſariò pendent. Nocturnus enim uncinorum tumultus, & canum latratus, uel nuncia quædam trifcia ægros redunt. Informes: quæ nec ſiunt neceſſariò, nec præſagiri certò poſſunt. An igit[ur] quæ morbi ratione proueniunt, neceſſariò ſiunt, & certo prænoſcuntur, an neq[ui] hæc ueniuera. Poteſt enim humor aliquis ſuperfluus in corpore intus ad particulam ali quam uitæ neceſſariã confluere: quemadmodum contra alius ex nobili parte in obſcuram tranſimigrare. Porro eum qui in nobilem partem inuectus eſt, ſummù periculum ex neceſſitate ſequitur: at qui in obſcuram repente inopinato[rum] labitur, laboranti falus erit. Iam uerò in huiuſmodi constitutionibus ſecuritatem & peri[culum] prænoſci licet; non tamen quo deſinat, accurate queas inuenire. In quibus uerò non adhuc recrementa defluunt, ſed partem aliquam obſederunt, in h[uius] ſutur eſt prænoſcere; quum ſciamus naturæ facultates, quibus animal gubernatur, non eſſe exiguas, nec earum differentias. quinquetiam quæ cum ſanguine per totum animal feruntur excrementa, ſiue immoderata copia, ſtatum unum quodque coquendi tempus habent, modò cuiuſq[ui] recrementi naturam inuenerimus. Sic

m

CLAVDII GALENI PERGAMENTI

*Hec in Græco defiderătur

enim artificio de eius coſtione coniectare licebit, ſiquidem omnia circa ægrotum rectè adminiftrentur. Nam errores in his commiſſi, aut morbi ſolutionem remo rantur, aut mortem accelerant. Atqui huius certè toto hoc ſermone, ſi alterius cu iuſquam, meminiffe oportet. Sola nanque præſagia eueniunt, ubi is ipſe qui cua rat, medicus optimus eſt, &æger, nihil delinquit. At eiuſmodi medicis prognofi cam facultatem eſſe arbitrari, qualem diuinaiores profitentur, ridiculum planè eſt. Illi ſiquidem nono die uerbî gratia, inculorem futurum aiunt, non apponen tes, omnibus probè adminiſtratis. Etenim tales omnia uel auſpiciatò, uel inauſpiciatò ceſſura eſſe prædicunt, medicus uerò non ita prædictit: uerùm ſi omnia ut par eſt eueniant, ſeptimo die uidelicet morbum ſolutum iri. Si error committatur, ſi quidem paruus fuerit, morbi ſolutio ex ſeptimo in nonum diem tranſibit: ſi ma gnus, in undecimum, ſi uerò adhuc maior, in decimum quartum: ſi maximus, pe riculum certè salutis ſequetur. Aduerit enim ſemper medicus animum his duo bus, ceu ſibi mutuò contrarijs, nempe morbo, & naturæ. Primò ex fortioris co gnitione uel ſeruatum iri, uel perditum hominem prænoſcit. Deinde alterutrius exceſſu certum morbi tempus preſagit. Nec mirari oportet, ſi utriuſq[ui]nibus per ſpeſtis, uiſtorem deprehendas. V idemus enim gymnaſtas, ex primis luſtatorum inſultibus, non ſolùm uter ſit ſuperaturus prædicere, uerùm etiam præter uiſio riam ſæpe quòd & aduerſarium celerrimè ſit proſtraturus. * Itaque medicus tum ſanitatem, tum mortem præſagiet: id[am] non ex alijs quibuſdam exercitationi bus, ſed accurata roboris morbi & naturæ cognitione, Cæterùm ex ijs ipſis etiam alterutrius terminos reperiet. Quippe citò morbus, ſi uirtus fuerit robuſta, ſoluer tur: Sin imbecillis illa, morbus autem ualidior, mors accelerat. Sed exceſſus ma gnitudo, tempus termini indicabit. Hos ergo ſcopos animaduertens medicus, de exitu poterit prædicere. Porrò quibus modis ſcopos dignoſcet, diſſuſi in libris de Criſibus pertractatum eſt. Sed etiam nunc generalis methodus, ut aliorum o mnium, ita & horum dicetur. Proinde robur ex proprijs functionibus cognoſen dum eſt: magis autem ex ijs quæ pulſum ædunt: quoniam huius opifex utalis ſa cultas eſt. Magnitudo autem morbi ex ipſis ſymptomatibus. Quatenus autem natura morbum, uel morbus naturam ſuperat, ex concoſtione & cruditate de prehendemus: uirtutem rurſum ex recrementis: uentris uidelicet, per ea quæ de iſciuntur: uaforum, per urinas; totius corporis, per ſudores. Ita ex alijs univer fis ſuperfluitatibus, quæ in una partícula, aut pluribus habentur: quemadmo dum thoracis per tuſſim: ueſicæ autem, aut renum, per ea quæ cum urinis inſe runtur. Iecinoris cauæ partis, & meſenterij uirtus noſcitur ex ijs quæ per ima de ſcendunt. Superioris uentriculi, & ſtomachi, ex ijs quæ uomitu reiſciuntur. Ad hoc omnibus eſt commune, puta morbum prius non poſſe ſolui, quam in ex crementis ſigna concoſtionis appareant, ſiue aures laborent, ſiue oculi, ſiue alie qua partícula fuerit exulcerata. Et ut ſummatim dicam, concoſtiones crifis uel o citatem ad salutem ſignificant. Crudæ uerò, incoſta, & in prauos abſceſſus con uerſa, nullam crifim, uel labores, uel mortes, uel morborum recidiuas nunciant. Hæc de præſagijs impræſentiarum ſufficiat. Omnia ſiquidem que de his dici po funt, peculiарibus libris ſumus executi, pluribus ſanè particulatim, ſed ſere omnia theoremata compleſtentibus, quales funt de pulſibus, de diebus criticis, & de ei ſi inſcripti. Vnde quidem præſagia quis ſumat, hiſce commentarijs oſtenſum eſt. Ac mihi ſanè uidetur medendì methodus iam finem habere; quandoquidem eos qui à morbis conualeſcunt, recreare conuenit: alijs qui his funt proximi, proſpici cere: reliquos qui inculpata ſanitate fruuntur, in ea conferuare. Quum[que] tres cira ca hoc medicinæ partes uerſentur, conabimur etiam de harum constitutione pro uiribus compendiòſe differere. Quoniam igitur, ſicut antea quoque dictum eſt, ius funt in uniuſum genera rerum præter naturam exiſtentium, cauſæ uidelicet, alio etus, &

D

CONSTITVTIO ARTIS MEDICAE.

69

A
tus, & Symptomata: prouisso utique pars artis erit, quam & propriè uocant pro-
philosophicen, in primo genere coniunctens. Quando enim uel copia humorum, uel
prauitas, uel obstructio, uel corrumpens uirtus corpori innaſcitur, metus eſt ne ſta
tim homo ægrotet, aliquando etiam extremè periclitetur. Porrò difficile huiusmo
di cauſæ queunt cognosci, utpote hominem minime inſestantes, ſicut uenenum
canis rabioſi, cuius nullum ſignum peculiare in corpore contineri inuenitur an-
tequam commorfus rabie propemodum conflictet. Quare neceſſarium eſt me-
dio ægros interrogare de omnibus quæ iſpìs accidut. Quum tantum copia quæ-
dam, uel humoru prauitas in corporis mole ſuboritur, aut uifcus alioquod obſtruſſ,
licet nobis ea dignoſcere per quæda Symptomata media quodammodo eorù tum
quæ ſanis inſunt, tum quæ ægris accidunt. Etenim que in ſanis ſunt, omnia ſecun
dum naturâ inculpata habent, que ægris accidunt, prèter naturam, & culpata exi-
ſunt, quæ in horù medio conſiſtunt, ex genere quidem eorù habentur quæ mor
bis eueniunt, ſed tum exigua magnitudine, & uiribus imbecillia, ut ſolitæ uniuſ-
cuiuſque functiones non impediantur. Si nanque dolor capitis, uel alterius cuiuſ-
piam partis fuerit, adeò parua eſt ut hominem nondum lecto decumbere cogat;
at ſiue grauitas uel in præcordijs, uel capite, uel alia parte, aut uifcere, neque hæc
fatis eſt quæ à ſolitis functionibus hominem remoueat. Inſuper nec tumor corpo-
ris, uel gracilitas, uel coloris priuatio, & mouendis membris pigritia, uel ſomno-
lenta diſpoſitio, uel uigiliæ à munijs ad uitam neceſſarijs abducere ſufficiunt: imò
nec ebi faſtidium, uel appetentia auſta. Ambo ſiquidem corpori non adamuſſim
fano accidunt, quemadmodum ſi citra rationem ſe uel potum appetere, uel negli-
gere, uel in ſtomacho morderi aut uentrículo, uel ſe laſſos ſentiant, talis enim figu
ra eſt illorum quæ ægrotaturis contingunt. Porrò affectuum qui illos generant
correcte ſummatim contrarijs, uti prius oftenſum eſt, celebrat. Particulatim uerò
loquêdo, omne ſuperuacu ſi expurgari debet, diſtinctione prius facta, ſiue cossa,
ſiue qualitate, ſiue utroq[ui] delinquat. Quod in naturalem ſtatù redire potest, còtra-
rijs alterare oportet, eraſſum & uifcoſum attenuando, tenue incaſtando: commu
niter autè utraq[ui] coſoquendo, obſtructiones aperiendo. At quæ toto genere præ-
ter naturam ſunt, ſicut uenena, & animalium uirus ſaculantium ictus, alterando
& uacuando. Alterationes quidem per contraria uel in tota ſubſtantia, uel una
qualitate, uel duabus moliendo. Porrò uacuabimus attrahendi facultatibus. At
quibus auxilijs hæc facias, iſpi affectus docebunt. Si nanq[ui] omnes ex æquo ſucci
aucti fuerint, per uenæ ſectionem uacuatio primaria & maxima adhibetur; dein-
de frictionibus, exercitijs, & balneis, & inedia, hoc pacto uacuandum eſt quoq[
corpus, ſi ſanguis duntaxat abundauerit. Si uerò bilis ſlauæ uel atræ ſuccus, uel a-
quoſa quëdam humiditas, euacuatione quidem, ſed non eadem ac ſimili utendum
eſt. Nam primarum uenarum recrementa pharmaco attrahente purganda ſunt,
aliarum per urinas, ſi quidem aquoſa ac tenuia fuerint: bilioſa uero purgatione eli
cienda. Nam ſi omnes æquabiliter humores aucti fuerint, per ſanguinis miffionè
propria maxima euacuatio conuenit: deinde frictionibus, exercitijs, balneis &
abſtinentia: ſic enim uacuandus eſt ſanguis, ſi duntaxat is ſuperabit. Si uerò ſlauæ
uel atræ bilis ſuccus, uel ſeroſa aliqua humiditas, euacuatione, ſed diffimili, tollen
da eſt, etenim exilium uenarum recremēta, trahentibus pharmacis expurganda,
aliarum per urinas, quæ aquoſa ac tenuia. Si bilioſa, purgatione elicienda ſunt:
quanquam tenuia quoque purgationibus euacuantur. Porrò quæ in toto corpo-
ris habitu conſiſtunt, ſi tenuia, per ſudores & medicamenta cuti admota exiccari
debent. At ſi bilioſa extiterint, primùm purgare, deinde per cutem euacuare con-
ueniet. Quòd ſi pituita præpolleat, ſiquidem falso fuerit, purgationem: ſin acida,
alterationem moliri oportet: naturam ad eius coctionem iuuantes. Dulcis multò
facilius concoquitur. Cæterùm coctionem tum quies, tum calfactio moderata,

m 2

CL. GALENI PERG. CONSTITVTIO ARTIS MBD.

C

ac boni succi ciborum mediocrium eius, & uini modicè calidi potio. At calorem
moderatum fictio temperata, & moderatus aquarum calidarù ufus, cibi ac media-
camenta mediocriter calfacentia possunt efficere. Obstructos meatus detergent
cibi, potus & pharmaca quæ attenuare nata sunt. Quorù materias inuenire, ac iu
dicare, commentario quodam, quem de simplicium facultate inscripimus, seorum
docuimus. Quinetiam in libro de uictu extenuante traditum est. Proinde tempus
iam est, ut ad eos qui ex morbis reficiuntur digrediamur, in quibus nec causa est
præter naturam, nec affectus, sola uerò gracilitas cum uirtutis imbecillitate. Ta-
les igitur in naturalem habitu reducuntur, ex motibus ac alimentis refecti, corro
borati. Materias sane quibus hec confieri possint, in libris de sanitate tuenda in-
dicauimus. At ne quid fermoni defit, dicetur etiam nunc totius ualetudinis tuen
dæ, non solum eius quæ corpora reficit, analépticen uocant, compendiofa metho
dus. Ac primùm quodnam ipforum genus exiftat, id ne quod præsentem statum
tueat, an hoc solo à medicatorio genere differat, p Paulatim uitiata corrigit: quip
pe corpus si priorem statum conferuaret, artem quæ illi præffet, nequaquam de-
fideraret. Verum quia corrumpitur, nec idem perpetuo manet, factum est ut arte,
quæ eius incommoda perspiceret, indigeret. Si ergo corporis subftantiam uacua-
ti, inaniri, solum contingueret, eam nimirum cibo potuc reftitueremus. Si uerò
aut humorum copia, aut excrementorum prauitas coaceruetur, opus erit exerci-
tijs huc spectantibus, ut humorem cum uacuent, tum expurgent; supe: Aua con-
coquant, caufas omnes quæ sanitatem ipfam uitiare possunt, euitet: nempe refi-
gerationem, exultionem, laffitudinem, cruditatem, temulentiam, uigtilas, trifft-
tiam, iram, furorem, & id genus alia. Non enim necesse est singulis recensendis
immorati, quum argumentum initio propofum iam abfoluerimus. Inftituera-
mus enim nò de omnibus medicinæ partibus in transcuru percensere, sed quem-
admodum alias artes, ita & hanc à finis notione constitutam esse, demonstreare:
quod quum iam perfectum fit, fummatim totam medicinæ rationem repetamus:
flmilitudinem quam cum alijs artibus factiuis habet, oftendentes.

D

EST igitur medicina una factiuarum artium, non tamen simpliciter, ut ædifi
catoria, fabrilis, textoria: sed ueluti ea quæ collapsas ædes inftaurat, & ueſes la-
ceras refarcit. Quoniam uerò & harum ipfarum duplicem eſe constitutionem of-
ſtendimus, nempe artifice exempla ex ſe ſingente, aut extrinſcus speculante me
dicam artem ſecundi generis eſſe demonſtrauimus. Non enim ex ſe ipfa ſingit
exempla, uerùm ex anatome totum id diligenter speculata, uitiatâ emendare co-
natur. Differt in hoc ab artibus prædictis, quòd plurima, natura operante
ſubminiftrat: uniuerſam tamen ſpeculationem, ex qua medi
cus corrector & minifter eſt, cum alijs effectiuis at
tibus ſimilem obtinet. Etenim ſimila-
rium ſubſtantiam, & in-
ſtrumentariarum
generationis modum perno
uit: unde affectibus inuentis, ſingulorum
curandorum ſcopos inuenit,

G
F I N I S.

REVERENDO

70

REVERENDO IN CHRISTO PA-

TRI AC D. IACOBO COLINO, ABBATI SAN=
CTI AMBROSII APVD BITVRICENSES,
Ioannes Guinterius Andernacus s.

Voties apud me res eas confidero, Pater ampliſtme, quibus hominum uita, ſalusq, con
timetur, in admirationem priscorum curæ diligentiæq, animus agitur. Quid enim illi
intentatum, inexpertumq, reliquerunt? Culmina montium inuic, solitudines abditas,
omneisq, terræ fibras, deniq, hortos, prata, nemora perſcrutati inuenere, quid quæq,
herbæ pollerent, ad quos ufus earu folia, & radices ſpectarent. Nullus orbis angulus,
nulla regio tam diſita, quam non medicaminibus comparandis acceſſerint. Alia ſiquidem ex Mætotidis
paludibus, alia ex Aethiopide ab exuſto ſideribus axe, alia ultra Herculis columnas, alia demum aliunde
ultra citroq, humanæ ſaluti conquiferunt. Atq, hæc prima fuerunt medicinæ rudimenta. Deinde poſt
longum ufum, præclariſma condidere de his uolumina, nihil occultatum habentes, quod prodeſſe po-
ſteris exſiſtimarent. Hippocrates enim medicinam adhuc uagam, nulloq, commendatam artificio, in or
ditem doctiſimè coeßit. Hunc ſub ſecuti ſunt complures, tum philosophi, tum medici, quorum alij de
medicinæ præceptis monumenta reliquerunt: alij de herbarum effectibus libros ædiderunt. Nec medi-
ciſolam, aut ſapientiæ studium proſeſi, uerum principes etiam & populorù gubernatores in hanc exer-
ciationem ſtudioſe operam dederunt. Nam Mithridates ille maximus ſua ætate regum, in reliqua inge-
nij magnitudine medicinæ peculiariter curiosus ſuisse dicitur. Quippe ſingula ab hominibus ſubieſtis
exquens remedia, antidotos mirificas compoſuit. Omitto nunc Euacem Arabum regem, qui de simplici-
un effectibus ad Neronem ſcripſit. Quis igitur non antiquorum in reperiundo curam, in tradendo be-
nigutatem ueneretur? Illi ſiquidem laboris uiam fuis uirtutibus aperuerunt, nobisq, iter intelligiæ ſua
reliquerunt ſapientia. Verum quum omnia nunc in deterius ob crassam ac ſupinam recentiorum autorum
negligentiam conuerſa uideam, non poſsum non grauiter humani generis uicem indolere. Ad quos enim
dios caufas male acceptæ rei literariæ referemus potius quam ad istos ſpurios, & degeneres, & medico-
rum nomen ementitos Rhapſodos, non ſcriptores, quibus curæ nò fuerit uel hoc ſatagere, ut bonorù auto
rum ſcripta euoluerent: aut ſi non intellexerunt, quod eſt uerifimile, condifcerent: Vbi germanus nunc
medicinæ genius? O quantum mutatus ab illo Hectore. Falfa pro ueris, ſcita pro natiuus in hominum ani
mos iewerunt. Adulterata, diſtorsa, confuſa, interuerſa ſunt omnia, nulla fide, nullo nec pudore, nec iu
dicio. Sed ne cui uidear rem grauius ac ſe habet, exaggere, producam nonnulla in medium, quæ me
apud æonium iudicem facilè tuebuntur. Nullum olim medicamentum extitit nobilius, efficacius, grati-
usq. Theriaca. Atqui hæc nunc à barbaris ſcriptoribus ita eſt corrupta, ut magni etiam inter medicos no
mans uiri in ipſa rei ſumma ſcediſimè hallucinentur. Auicenna ille Arabs, quem iuniores medici princi-
pem excellentiæ uocabulo nominarunt, serpentes propriè Theriaca conſecratos ignoraffe uidetur, dum
nunc Tyrum, nunc uiperam tanquam diuerſas illorum ſpecies adhiberi præcipit. non enim legit egregi-
us iſte Galeni interpres, ſere dixeram, ob ſcurator, ubiq, exiſtuerat, quæ dictio Latinis ualet uiperæ, non
alias beſtias ab illo autore adhiberi. Sed condonandum uiro cenſerem Græcaë eruditionis imperito, ut
Arabicis duntaxat Galeni tralationibus, ufus ſit, ubi tamen ſemper Tyros pro exiſtuerat habetur, nifi
etiam ſui imitatoribus magnam ad errores ſenestram aperaſſet. Alius enim uiperam ex communibus
ſerpentibus unum eſſe ſcribit, non quæ maſculi caput nimia coitus dulcedine abrodit. Alius uiperæ uocæ
bulo aſpides intelligit. Alius Tyrum ex cornutorum ſerpentiù numero ſtatuit. Non deſunt qui hominum
no mina, prua decepti tralatione, pro uiperis ufarpent. Atq, hæc omnia ſine iudicio, ſine diſcrimine, &
clausi, quod aiunt, oculis iudicât. Roges forſan, unde tanta recentiorù ignorantia? Inde nimirum, quòd
onnium literarum meliorum, totiusq, antiquitatis imperiti in medicinam, diſciplinarum omnium præ-
ſiantiſimam, ueluti in roſas porci, urreuunt. Non Græcis doctrinis eruditi, non Latinis, ad quæſua-

m 3

IOAN. GVINTERII EPIST. NVNCVPATORIA.

riam quandam artem potius quam medicinam se conferunt. In qua si caſus aut fortuna, uti ſolet p[er]ſimes
quoſq[ue] prim[um] euehere, aſpirarit: commentarios ſcribunt, eos[que] ſtolidiſsimis opinionibus, uanitatiſque
operofiſsimis reſplent. Qu[od] ſi uerò antiquos autores, per quos h[ae]c proſeſio consummatur, potuſſent
intelligere, aut Ariftotelem, aut Galenum, aut Nicandrum, aut Plinium quoque, non h[ae]ſitaſſent quid eſ
ſet Gr[ae]cis e[x]iſolvæ, Latinis uiperæ: nec Tyrum, quæ diſtio eſt Arabica, ab illa diſtinxiſſent. Theriac
uerò medicamen omnium laudatiſſimum etiam hodie integrum, incorruptum, germanum[que] haberem eſ
ficinæ. Qu[od] olim reges in tanto habuerunt precio, ut ſuiſmet ipſi manibus conficerent. id[que] non imme
ritò. Quippe h[uius] ſolius medicamenti beneficio uerè diuino uenerandi patres in longam uſque ſenectu
tem ab omni morborum contagio liberi uiuebant. Hodie contra uiliſſimi qui[que] homines, & circumfore-
nei præſtigiatores non dico præparant, ſed dolos in ea exercent, uulgo ſolo antidoti nomine imponen
tes. Atque is nunc eſt quæſtus multò uberrimus. Quapropter ego, uir clariſime, ne diutius ueram illam
ſtudioſi homines defiderarent, aggreſſus ſum Galeni commentarium de Theriaca ad P[is]onem, qua po-
tui diligentia conuertere, æquum ratus, quum tot ſint ueritatis interpolatores, etiam uindices aliquos &
redintegratores exisſtere. Ex hoc enim unico libro maniſſi euadent multorum errores, h[ae]tenus forſan
incogniti. Siquidem Galenus indidem omnia, tam accuratè, tam luculenter, & docètè proſequitur, ut
nemo ſit tanta ingenijs cr[ab]ſitie, tanta[que] prauitate iudicij pr[æ]editus, qui non ipſum peroptime, alios p[er]
ſi[mi]mè dixiſſe pronunciet. Hanc igitur operam nostram tuo, Reuerende pater, nomini conſecrare uifum eſt,
Pr[im]um ob egreſia tua in me officia. deinde qu[od] ſtudioſorum hominum maximus ſis & amator, &
patronus. Id enim ſedulò cogitas, id perpendis animo, quomodo idelicet literas poſſis erigere, earu[n]g[us]
cultores Principi tuo omnium clariſmo, commendare. Hoc nimirum eximizè eruditionis, uiruſtis[que] eſt
argumentum. Hoc ueram animi nobilitatem indicat. Ob quam te obſecro, perge ſicut diſas literas, etiam
medicinam, quæ tibi nunc ſupplex, implorat opem, ſouere & ab inuuria uindicare. Ac debebunt tibi non
modo eius disciplinæ ſtudioſi, uerum ex æquo omnes, quibus ſua ſalus chara eſt. Sin autem
onus tibi ſoli graue moſtum[que] uidebitur, συμφερόμενος aderunt, eximiz-
us ille præſul Baionenſis, eius[que] frater Guilielmus Langæus,
uiri tum literis, tum humanitate, tum prudentia
ſp[er]e[ct]at[i]ſimi: quibus trabonali quo-
dam amicitiæ uinculo con
iunctus es. Interea laborem hunc nostrum, qu[em]
ob communem fructum ſuscepimus, ne contemne. ut si utilis
fuerit, maiora aggrediar: ſin minus, ad meliora animum conuertam. Vale.

CLAVDII

71

CLAVDII GALENI

PERGAMENI AD PISONEM DE
THERIACA LIB.

loanne Guinterio Andernaco interprete.

IBRVM hunc de Theriaca in tuam, optime Piso, gratiā magno cum studio, omnibus uidelicet accurate perperſis examinatis, idem hoc potissimum nomine, q[ui] te ad cognitionē eius indipiscendam, haud frigidè affectum cogno uerim. Nam ædes tuas aliquando pro more meo ingreſſus, com plures ſanè, & diuerſos à confuetis libros tibi propoſitos offendi. Quippe ſoles alioqui, poſtquam ciuilium actuum expedieris negocia, ueteru[que] phi loſophorum ſcripta reuoluere, his animum applicare. Porro commentarium quendam de Antidoto hac conſcriptum, tunc non ſine uoluptate legebas: & me tibi aſſant[er], ilico amicis intuſus oculis, comiter etiam alloquebaris; ac deinde ite- rum me audiente librum relegebas. Aſſcultabam uerò & ipſe, quoniam com- mentarius non indiſligenter, ſed cura erat compoſitus abs quodam Andromacho ſonine, qui artem non modò rerum experientia probè calluerit, ſed etiam ſer- monis elegantia rationem in ipſis curioſe exercuerit. Itaque præcellere ipſum no ſtraubus, quòd in his rebus plurimum ualeret, illius ætatis reges, meo quidem tu dicio, perſuaſum habebant, forſan patria quoque nonnihil ad medicinam exquiſi- tè diſcendam uíro opitulante. Cretenſis ſiquidem erat natione: ac uerifimile eſt il liuſmo uirum ut pleraſque alias herbas, ita etiam unum quoddam medicamen- tum ſalutare hominibus ex regione ipſius importaſſe. Porro quum tu illius ſcri- ptaperlegeres, dici uix queat, quantum gauilus, uereq[ui] sim admiratus, quòd dili genter adeò mentem ijs quæ ab illo dicebantur attenderes. Qua de cauſa etiam multum fortunæ noſtri temporis hominum gratulabar, qui te tanto artis ſtudio teneri conſpicerem. Síquidem bona aliorum hominum portio, ſolas aures medi- cinæ uerborum lenocinio cupit demulceri: tu uerò non ſolùm ea quæ dicuntur li benter audis, uerum etià que non exprimunt, propria inſita, prudentia ingenio- ſe inuenis. nonnulla opera quoque tam accurate pernouilſt, & perſpicis, ut nos, qui diligenter ac ſtudioſe didicermus. Quod nimiru[que] ego in te cōtemplass non potui non obſtupere. Contemplatus aut[em] ſum, qu[em] gnatus tuus chariſſimus ex quadam equitandі necessitate abdominis affectu laboraret: ut qui ſacris adminiſtrandis pu blicè eſſet preſectus, ceremoniariu[que] gratiā, que diuis Romanorui [que] neceſſario ſiebant. quam ob rem uel generoſſimos quos[que] pueros concinne equitantes, ſaltantes, q[ui] tanquam equis ſacra quædam & ipſos obire oportebat. Quum igitur filij tui natura admodum teneri, locus hic undiqua[que] cōtus uiolèter, à ſubiectis partibus abſce deret, ac deinde pure collecto, inciſione etiam opus haberet: puer ſane tanquam uiriam tum eſſet, patienter omnia ſuſtinens, dextrè curabaſſ: ceu ex quodam philoſophiæ ſtudio, fortitudine ac magnanimitate ad præſens malum probè inſtructus exercitatus. Attu[que] in curationè diligenter incambens, animu[m] omnibus, quæ à no bis ſiebant accommodabas. ut iſ quando nonnihil etià neglectim, ac obſitanter ſie reſt, ſtatim accuratius exequereris, admoneres, ſecundum Hippocrate, ne teme re quid cōmitteremus. Sed hoc etià laudabilius aliquid abs te fieri magis animad uerti: nempe iſ quando medicamentum quoddam à medico impoſitum, ſuo in lo co minus rectè hærebat, id tuſimet digitis tranſpoſitum, aptè uulneri applicabas, ut miraculum eſſe uideretur, te tam repente ex tuo erga filium amore, & naturali dexteritate, artis abſolutionem oftendiſſe. Atq[ui] id ipſum tibi uſuuenire comperio,

m 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. quod & Plato sapientissimus commemorat, in multis ut eſt confentaneſt, frequen
ter ſpeculatus, & ueri gaudens neceſſitate. Hæc autê ipſius eſt ſententia: Diſcipli
næ rerum ſunt recordationes, animus & uidetur omnium habere notitiam: quæ
tunc nimirum apparet, quû ufus poſtulat. Ita in te quoq; filij ſolicitudine, prælens
artis experientia, præter noſtram opinionem apparebat. Nec id ſanè immerito,
quum ſis adeò ad optimum quodq; percipiendum ingenioſus, Neq; in hoc medi
camento Theriaca eras negligentior: uerum & facultatem ipſius & miſturam ſcire
ſtuduſtii: adhæc, tempus, menſuram q; ufus, adamuſſim perdiſcere, liquidem hoc
eſt procul dubio: pud uniuersos homines celebratiffimû, tum quòd pollicito ne-
minem fruſtretur, tum ob ipſius actionis efficaciam. Si quidem nullum à ſeris, quæ
hominem ſolent interimere, commorſum, hac ſtatim epota antidoto, perijſſe, me-
morïæ eſt proditù. Nullus eadem præſumpta, haud multò poſt moru impetius,
beluæ ueneno ceu illam ſuperante interijt: quod ſubinde nònulli prætores etiam,
penes quos uitæ & necis potestas eſt, experiuntur. Atq; medicamentu probare uo
lentes, an quod promittat, præſare quoq; poſſit, in hominibus ià ob praua qua-
dam & illegitima facinora, ad mortem iudicatis, de ipſo faciùt experimentum: nos
autem quû in hominibus id nò poſſumus, in alijs quibuſdam anïmatuſbus idem
facientes, ueram medicamenti probationem inuenire conabimur. Nanque gallis
qui domi non enutriu, neque nobis ſunt contubernales, ſed potius agreſtibus, &
ſicciore præditis temperamento, captis, feras obijcimus. & qui inter illos non bi-
berint ex medicamento, protinus intereunt: qui uerò biberint, conualeſcunt, & à
morsu uitam retinent. Interdum uerò, medicamentum num adulteratum ſit, hoc
quoq; modo probare conuenit. Si epota Theriaca non purget, qui purgans ſum-
ſit medicamentum, hoc ipſo iudicamus antidotum eſſe præſtantuſſimam: quon-
am purgationem, ei qui medicamento ufus ſit purgante, impedierit, ut ali experi-
mento à ueri medicaminis inuentione nunquam aberrauerimus. Multæ liquidem
à ſub dolis improbis q; in hoc quoq; fraudes ſunt: ac uuſug sola antidoti opinio-
ne deceptum, ab ijs quibus ars eſt mercenaria, plurima pecunia medicamen uel
praue conſeu; redimit. Non deſunt enim ex ſanis pariter, qui tota, omnibus ipſo-
rum uita affiduè medicamentum uſurpent, præſertim qui ob inhumanos, illibera-
les q; mores non citra ſolicitudinem degunt, ſed perpetuò ſuſpicionem habent, ſa-
cile ab inimicis ſibi ſtrui inſidias. Nonnulli uerò corporis iuuandi gratia, quotidie
medicamentum affuſunt, quemadmodum ſanè diuum Marcum nos quoq; ne-
uimus, qui legitimè aliquando imperium geſſit, & adamuſſim, ut erat uiru pru-
dens, corporis ſui temperaturam intellexit, affatim, & ueluti alimento quodam,
medicamine eſſe ufum. Ab illo nanque uito potius medicamentum bonæ exuſi-
mationis cepit initium, & uirtus ipſius actionis hominibus innotuit. Quippe im
peratori ſecundam ualetudinem emolita antidotus, auxilij ſidem potiſſimù com
parauit. Verùm illius principis tempore, ad eorum duntaxat cognitionem, qui
uiderant, Theriacæ opus perueniebat. Sub huius autem ſeculi maximis impe-
ratoribus, ufus eius prodijt in publicum. Omnibus enim licet nobis ipſorum
bonis probe uti, & liberaliter curare, alio ab alio medicamentum capiente. Quo-
niam non ſolùm hoc nomine cæteris omnibus præcellunt, quòd imperium à dijs
ſint adepti, ſed etiam quòd uniuera bona, uniuersis libenter impartiant, ſicut &
dij ipſi tantum ex æquo gaudij concipiunt, quantus eorum numerus extiterit, qui
ab ipſis redduntur in columns. Preterea cenſent maximam regni eſſe partem, com
munem omnium salutem: quod ſanè in ipſis etiam ſum admiratus. Non enim
in hoc duntaxat medicamine conficiendo ponunt induſtriam, ſed ita ſunt in o-
mibus erga commune benigni munificiç; ut, ſi quando amicis aliquibus ufus
uenerit, mirum ſit quàm promptè, ac quanta alacritate medicamenta communi-
cent; ea q; non ubi ufus neceſſitas ingruit, tunc conficiut, ſed ad ipſum temporis ar-
ūculum

Quare Theria
cæ apud omnes
celebrata.

Vetus medica-
menti proba-
tio.

Theriacæ pro
batio.

Experimentu
adulterati me-
dicaminis.

D. A quibus fraude siant in me dicamento.

Qui Theriaca
potiſſimum u-
tantur.

Marcus imper-
rator ufus The
riaca.

Antidotus à
Marco bonæ
exiſt. mationis
cepit initium.

Comparat im-
peratores cum
dijs.

Miræ imperato-
rù dexteritas.

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

74

ticulum expromptam quoc[ui]runt compositionem e[gregie] possident. Quum igitur
Antipatrus qui Græcas ipforum epiftolas facere creditus eſt, & propter moru[rum] gra
uitatem, & abſolutam in dicendo facultate[m], magno in precio habitus, nephritico
inſeſtaretur affectu[m], grauem[que] ex eo, & intolerabilem dolorem conciperet, ſtudiu[m]
ipforum amicis ſeruandis quavis laude digniſſimum cognou[m], miſticam[que] circa
medicinam, animi contentionem, Ita nanque uarii[que] differentibus[que] ſymptomatis
obſſentes, cum morbo longe pulcherrimis medicamentis certabant: præſtantif-
ſimorum medicorum inſtar, qui uel omnem uitam in ipſius exercitatione contri-
uerint. Iam uerò Arriam multo omnium mihi chariſſimam, quæ & ipſa ſupra mo
dum ab eis commendabatur, quòd diligentem philosophiæ nauaret operam, &
Platonis maxime libris gauderet, in lecto quandoq[ui] grauiter decumbentem, ut-
pote ſtomachi diſſolutione affectam: iacentem[que] adeo ſupinam, ut ne cibum qui-
dem potuerit capere, atque ideo in atrophiæ periculum ueniret, non aliter quam
medici expertiſſimi mulierem curauerunt, propinantes ei uinum, meo consilio,
ex abſlinthio confectum. Huius ſquidem potu[ilico] ſtomachum ab imbecillate
uindicauit, & ſine mora appetitus officium recuperauit. Ceterù[m] quid in filio tuo
euenerit, ni[m]mirum adhuc in memoria retines. Quum enim [facto] abſeſſu[m], tu qui
dem ut benignus pater, tardior ad ſectionem eſſes, tempus autem humorem con
tentum excerni poſtulaſſet, ipſi medicam[ine] exhibito, magna nos ipſius ſolicitudi
ne liberarunt. Applicatum nanque emplaſtrum, locum quidem incumbentem
acu[i]us quam ſcalpellum, diuſiſt, totum uerò humorem ſubditum euacuauit, ut
puer hinc non amplius dolorem perſentiſceret. Hac igitur circa iſta medicam[ina],
uti uides, honestate regia præditi, haud immerito quoc[que] theriacam diligenter præ-
parant, ſingula quæ miſcent, accuratius probantes ipſi, quò nihil prætereant. atq[ui]
hanc ob ſaufam miriſica antidotum opera edere, Etenim uaria conſtat miſtura, &
multiſcem in operibus ufum exhibet: quo nomine illum qui primus confectu[m]
am ipſius molitus eſt, admiror. Quippe uidetur non temere, ſed exacta quadam
ratione, atq[ui] explorata admodum cura compositionem ipſius inueniſſe. Non e-
nim ſicuti medici, qui ſe à professione Empiricos appelluerunt, neglefta natura-
rum ratione, unum quenque ſine artificio curant, turpiter quædam ex inſomnijs,
quedam uerò ab ipſa fortuna ad ipſam arte[m] medicamenta capere ſe pronuncian-
tes: ita nos quoque medicinam tractamus: uerù[m] quæ ratio ipſa prima, ſolaq[que] po
test inuenire, eadem exacte omni consideratione diſquirentes, magno ſtudio com
perimus. At quæ inuenire nequit, ea ſenſu[m] experimento iudicamus, plerunq[ue] ne
ipſi quidem ſoli ac unico ſenſui iudiciu[m] de eis concredentes. Neq[ue] enim calcem [que]
candida ſit, quemadmodum nix, uſi[u] duntaxat frigidam indicare fatis eſſe cenſe-
mus. neque roſam quòd rubra ſit, ideo etiam calefacere ipſam ilico pro certo ha
bemus, ſed una cum uſi[u] ſenſum quoque tactus adhibentes, illam quidem cale-
facere, adeo ut urat certo inuenimus: hanc uerò quòd frigiditate[m] econtratiò in ea
tactu percipiamus, ex refrigerantium numero eſſe firmiter habemus perfuaſum.
Atq[ue] hoc pacto reliquorum adamuſim medicam[í]num ſingulorum uirtutem ipſo
ſenſu iudicantes inuenimus aliud eſſe ſalſum uel acre, aliud amarum uel dulce,
gustatus ni[m]rum probatione. Quòd autem aliud calefacit, aliud refrigerat, aliud
humectat, aliud exiſcat, tactus ſubſídio eſt conſiſcere. Multor[u] uerò ex ipſo odo
ratu probationem molimur, & facultatis robur ex uehementi exhalatione depre-
hendimus, imbecillitatem uirtutis ex remiſſo odore. At probatum ne ſit, an mi-
nus quodlibet medicamentum ſimplex, ſenſus ipſius iudices ſtatu[er]tes cognofci-
mus. Atque his primù[m] illa experti, & fide ex uſu ſenſu[m] aſtructa: ita deinceps
experimento rationem adiungentes, ac in omnibus, ueluti ducem ipſam ſequen
tes, tum ſimplicibus medicamentis congrue utemur, tum compositionem ipſo-
tum rationis artificio præſtantiſſimam reddemus. Nam morbi cuiusque natura

Antipatrus.

Studia impera
torum in ami-
cis ſeruandis.

Arria curata
ab imperatori-
bus.

Vinii abſinhi-
tes ad ſtomachi
imbecillitate[m].

Hiftoria de Pi-
fonis filio.

Instrumen ta
probationis
medicamen
torum.
Calx.
Nix.
Rofa.

T aſſus medica
mentorum iu-
dex uſui adhi-
betur.

Odonatus quæ
dam iudicat.

Quomodo ger-
manum medica
mentum cogno
ſcatur.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

comperta, acuarietate, differentiáque temperamenti simplicium medicaminium cognita, sic compofita præparamus, unicuique morbo quod congruum eſt, uæria ipſorum composizione diſtribuentes, ſingulis hominibus pro corporis ipſorum ſtatu, ut medicamentaria pars medicina præcipit, artificioſe adaptantes. Mutanque, uti non ignoras, penes nos eſt ad ufum parata medicamentorum facul tas, adeoep diuerſa, ut non ſolùm in composizione uirtutis diuerſitas uideri queat, ſed etiam ſimplicium medicaminum alia ex tota ipſorum ſubſtantia unam quan dam & ſimplicem uirtutem índicent. Quemadmodum Scammonia, bilem flauam trahere apparet. Epithymum, quod ab Attica importatur, atræ bilis humore ex uentrículo purgare cernitur. Coccus gnidius, pituitam & totum aquoſum húsmorem educit. Hæc liquidem medicamenta ex tota ipſorum parte, totaque ſubſtantia huiuſmodi humorum eductionem moliri confpicimus. Non enim ſidem Aſclepiadi Bythino medico adhibemus, cuius ſententia eſt: Quú homo iam purgatur, tunc etiam humores hos ſtatim aliquam ſubire mutationem. Quippe, quoniam autor ſuit de corpore hypothefeos, atomorum coaceruatione & meatibus contente, naturæ opera de medio tollens neceſſariò, confentaneum erat & hunc de humoribus ſermonem ipſum dicere, tanquam id quod ab eo adducitur, à ratione ſit alienum, & omnino fieri nequeat. Quis enim ſanæ mentis crediderit, tam ſubito quam medicamentum corpus attigerit, humoris qui excenerunt, ſubſtantiam generari? Quis contrà non facile ſibi perfuaferit, humores hoſce prius quocque ſecundum naturam corporibus inſeſe: quú uideat. Arquato morbo laborantem, eo tempore quo medicamentum bilioſum humorem purgans cepit, & bilem ſubito copioſam excernere, & affectu expedite liberari. Eum uerò qui aqua inter cuem affligitur, neutiquam medicamento quodam ſimulac fuerit aſumptum, omnem aquam uentrículo inſidentem, cito admodum uacuare, atcq ex tam ſubita uacuatione nullum ſanè humorem, aut certe pauciflimu in partículis in farcium habere? Verum hæc Aſclepiades, pueriliter dogmatis neceſſati inferuens, ambitiónis ſtudio, ut dixi, uidere ſe diffimulat, omniáque probabilibus potius ſi gmentis conatur inuenire, quam propriam cuiuſque medicamenti facultatem uere confiteri. Nos autem quum hæc uideamus, ſciam usque id quod poſſulatione uniuſcuiuſque medicaminum naturæ uirtutis proprietatem uere agnoscere, hic quoque medicamenta nativa quadam facultate, conuenientem ſibi ſuccum au trahere, compertum exactè habemus. Quemadmodum etiam ex eo quòd Mages lápis ferrum ad ſe attrahit, uirtutem quandam attraſtricem ei inſeſe nativam uidelicet rationabiliter nobis ipſis perfuaſimus, deus enim quum ſit, quemadmodum natura in nobis (iuxta Homeri ſententiam) ſimilia ſimilibus adiungens, in diuinas ipſius facultates oftendit. Acreliquorum omnium naturam partì ſtudio examinamus, ut uim quoque ipſorum per quam operantur, exquilibre perſidemus. Nam dum examen illorum molimur, alia, ſicut dictum eſt, per totas ipſorum ſubſtantias functionem obire deprehendimus, alia mixtam quoque in ſubſtantia uirtutè habere, & duplici fungi actione tam manifestò ſæpe, ut etià quam maximume cõtraria ab eis fieri in corpore confpiciamus, atcq id miraculum eſſe uiden tibus apparet. Lapathi igitur folia comeſta uentrem cient, ſemen autem aſumptu aſtringit. Similiter & Braſſicæ ſucſus, & uetulorum gallorum ius, & cochlearum marinarum humores aſumpti, aluú mouent. Olus autem ipſum Braſſicæ, & illa rum carnes comeſtæ, uentrè comprímunt. Aloë ſquamacéris ſupercrescentes ulceru carnes aſtringu: & humores qui ſub ipſis nafcunt, ſubinde exiccant. Aſſum pta uerò per os, uniuersum corpus purgât. Lac ubi à nobis diuiditur, contrarias in uſu facultates oftendit. Nam feru ipſius bibitum, uentrè refoluit. Cafeus ingeſtus exactè ipſum cohibet. Nonnulla uerò tam inopinabile quippiam in temperatura facultatum

Medicamenta ex tota ipſorum ſubſtantia uirtutè oftenden tia.

Scammonia.

Epithymum.

Coccus gnidius.

Aſclepiadis ſententia puer ilis.

Medicamenta
proprium ſuc-
cum attrahere

Quædam me-
dicamina di-
uerſis conſtant
uiribus.

Lapathifolia,
& ſemen.

Braſſica.

Cochleæ ma-
rine.

Aloë.

Squama eris.

Lactis partes,

DE THERIACA AD PISONEM.

73

A facultatum quæ commiscentur efficiunt, ut auditoribus quoque nullo fieri modo posse uideatur, nifi fuis ipsi oculis id quod accidit contueantur. Trifolium itaque herba, quæ hyacintho similis, quum uere flores emiferit, etiam semen agresti Cni- co perfilimile obtinet, decocta admodum: deinde morfibus aranet, uel serpentis quoc[que] ex aquæ fotu adhibita ipsi medetur, & dolores statim sedat. Sin autem in alio non commorso fanum locum eodem fotu circundederis, similem senfum, si- miles[que] dolores ijs quos morfus inuehit, omnes conciliat: ut reuera miraculo di- gnum opus esse uideatur, uidelicet herbam & morfum fanare, & ferarum modo ianam partem prauë afficere. Iam uerò ex medicamentis quæda in hominum nu tritioni minime conueniunt. Cicuta enim, fturnos quidem nutrit, & lethalem in ipfis uim nò exercet: nos autè, quemadmodum probè nofti, interimit. Veratrum, cothurnicæ cibus eft, homines male corrumpit. Nonnulla uerò partes etià qual- dam corporis, priuatim uitiant. Nam lepus marinus pulmonem exulcerat, Can- tharis ueficam peculiariter afficit. Econtrariò plerac[que] medicamenta, quibusdam corporis partibus eximiè curandis, sunt idonea. Patienti igitur iocinori, sæpe Eu- patoria herba perſtrenue auxiliata eft. Glans unguentaria, Myrobalanon uocant, lienè adiuuat. Sarxiphagon, quæ Latinis saxifraga dicitur, & Betonica, renes pul chre afficiunt, Et similiter alia aliorum, ut experientia obferuauimus, propria ſunt medicamina: quæ nos, ut dictum eſt, diligenter perſcrutati, cuilibet morbo, ut con ueniunt, admolimur: Hippocratis doctrinam longè optimam in his quoq[que], ut in alijs omnibus, æmulantes. Quòd enim exactiffimam de medicamentis artem ſe cerit, cum ex alijs plerifc[que] ab ipſo conſcriptis eſt cernere, tum ex ijs quæ ſecundo de morbis publicè graſſantibus libro in hunc modum prodita reliquit. Medica- mentorum modos ſicre conuenit: ex quibus qualia confiant. Non enim omnes similiter ſunt affecti, ſed alij aliter. Iam alia medicamenta maturius, uel tardius ca- pta, poſſunt præparari: nempe ſiccari, uel tundi, uel concoqui, ſimiliq[que] modo con fici. Huc accedit explicandum quæ ſingulis conueniant in quibus morbis, quo morbitempore, qua ſpecie, quali uticu, uel anni tempore, quomodo tractemus, & id genus alia. His enim uti uides, generalius nos docet, ut qui & medicamen- torum naturas diſcere nos adhortetur, & tempus exquirere, quo medicamenta debent afflùmi. Deni[que] eorum qui afflùmunt, temperaturas inſpicere. Sunt enim nonnulli proculdubio, qui tam facilè ea poſſunt capere, ut etiam ſæpius conco- quant, uel nihil ab ipſis in commodi, ſed aliquando nutrimentum experiantur, Quidam tam inepti medicaminibus afflùmendis exiſtunt, ut nequaquam uti- plis poſſint, & ſtomachus auerfetur, ac ante ufum facilè diſſoluatur. Hæc igitur & ueterum medicorum præſtantiflimi ab ipſo edocti, optimas ſic medicamen- torum compositiones effecerunt, ex ſingulorum natura confecturæ artificium inuenientes, quæ[que] intenſa ſunt ipſis qualitatibus, aliorum miſtura remittentes. Simili ratione acria hebetantes, & ut ſummatim comprehendam, pro reliqua cu- iulque uijt differentia, & hominum temperie, medicaminibus cum artificio u- tentes. Quare ut animum induco meum, Theriacen hanc, de qua totus hic liber ampliter differit, ex plurimis optimis medicaminibus præpararunt. Quum e- nim considerarent morſus noxiarum ferarum esse ineuitabiles, & uenenoforum medicamentorum ſymptomata lethalia: ad hæc quum perpenderent hominum naturas permultum inuicem differre, & aliu d alij medicamen idoneum: merito exac- tam ipſius, & uariam fecerunt miſturam, ut huius rei gratia, certò ipfa in his omnibus finem affequeretur: atq[que] ob ufus neceſſitatem, magno studio ab homi- nibus affectaretur. Nihil ſiquidem inter uitæ mala difficilius esse mihi uidetur ui- tulentis medicaminibus, & feris noxijs. Etenim ab alij etià grauiflimis fuga nos præferuamus: illa maximè hominibus imponút, quòd uidelicet aliquis nulla pre- munitione adhibita, frequenter uenenum, neſciens imprudens & affumit, deinde Trifolium.

Mirat trifolij

uirtus.

Cicuta.

Veratrum.

Lepus mari-
nus.

Cantharis.

Eupatoria
herba.

Glans unguens
taria.

Saxifraga.

Hippocratis
fententia de me
dicaminibus
exhibendis.

Et iis φάσει
νοι.
μεφάσιμα
νοι.

Veterum mo-
dus component
di pharmaca.

Theriacæ.

Nihil grauius
uenenoſo medi
camine & fe-
ris noxijs.

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

74

A

Quin flomachum curat medicamen, quum æstuat ægrum
Affiduè uexans, in super asthma uelox.

Nec oberit labijs cherfydrus peſtifer atris,
Qui occurrens, animam non ſinit eſſe diu.

Vel quum uentriculus turbatur flatibus, undam ut
Interius ſurdam concitet ipſe chyli.

Vel quum difficili uertuntur tormine uenti
Inteſtina, colon pulſus ubi exagitat.

Vel quum iam totos confuſo felle per artus
Vt propius nequeat eſſe colos oculis,

Regius inſeſtat morbus, non ulla ciborum
Cura adſit (quamuis Iuppiter annuerit

Tempora longa) animo ſed triftes limina uitent
Eius qui medicam polliceatur opem.

Siuideas pallore malo candentia membra,
Tollet hydropa fuis uiribus antidotus.

Et ſuſcata ſtatim luſtrabit lumina, rebus
His quoſi ſi incipiat, non uereare pthiſin.

Sola etiam Tetanum, Tendonum ſpaſma, profundi
Theriace hæc adimet pondus opiſthotoni.

Vel quum thoracis pungit membrana locellos
Pulmones reprimens deſuper ipſa leuets,

Vel quando horriſicos patitur ueſica dolores
Vlceris, illius prædomitus, porus

Impedit uirinam, coles & reddere eandem
Appetit, & crebro proruit in uenerem.

Quum renum ſeuit crucians iniuria lumbos,
Hoc poterit potu triftis abire dolor.

Pectoris & labem ſanioſam pellitat ægri
Multos uſe dies hæc potio antidoti.

Pestiferam, quibus curat, quæ tempus in omne
Spiratu grauis eſt, intima conficiens.

Atque canis rabidi uirus quod morſibus indit
Lætus odorata euæſeris antidoto.

Hinc tu ſume fabæ pondus, quam lympha creauit
Vmbratilis, cœno & tecta ſimul folijs.

Nempe fabæ Nili, grauitatis nomine, ternis
Antidoto calidam confocians cyathis.

Sumito, quando capis ſomnum, uel luce reuerſa,
Vel uno pariter pocula bina die.

Luce bibent ipſam, quibus eſt ſol triftis, ut inde
Lenimenta mali quod furit, accipiant.

Nocte, quibus tenebrae gratæ minus ordine uerſo,
Ante thorum pulchre ſumpta medela facit.

Varulenta animans quos læſit uulnere diro
Aut cui lethalis capta fuit potio,

Apponens hilares affectis pocula, eodem
Noctu & luce ſimul fac medeare modo.

Quin & perpetuò ſpiranti nocte quietem
Præbebis Cæſar hæc potione leuem.

Principiò expertus uir arte uenabitur angues

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Audaci, miros celeritate, manu.

Hos quum triftis hyems abijt, non amplius arctos
Terraæ fecessus intus habere uides.

Miffis iam latebris fubeunt nemora ampla uirentis,
Quæfitum marathri femina grata oculis.

Conſtictio.
Hæc uifum refouent ſerpentibus, atq[uo] bubulcos
Quos metus exercet ſæpe dolore levant,
His ipſis caudas, & perdita colla ueneno
Præcides, uacuos uentriculos q[ui] adimes.

Quippe uenenatos utraq[us] ex parte dolores
Intibus emittunt: caudaq[ui] uirus habet.

Ergo fecas ipſis ceruicem, atq[uo] extima, quantum
Intus pygmei tenditur arcta manus.

Virulenta cadunt pariter cum fanguine, motis
Extremis, † Hilaren † Italicam facies.

His tibi ſic factis carnes in ſicule mittens,
Vnà compositas igne parabis acri.

Lymphæ quod fatis eſt infundes, germen anethi
Cum anguina iunctum carne coquens pariter,

Aſt ubi ſpina cadit coſta de carne recurua,
Deſuper & beluæ noxia terga tument,

Exime, quo ſeruens frigefcat miſtio flammis;
Inſestas carnes & procul amoues.

Abſtrahe ſerpentum ſpinas, uirus redolentes,
Quas perſentifcet non male docta manus.

Carnibus adijcias ſicci panis & bene pifti
Quantum paſtillos ſingere ſufficiat.

Verum ubi iam pilæ fundo contufa rotundæ,
Cuncta, ſuper nigrum tu modò funde ſolum.

Protinus hîc etiam cum cortice ſquilla pilofi
Illita cui circum paſta ſit, incaleat:

Dum ſic affetur, nec fiat durior inde
Cortice, nam ardeſcet leniter igne cinis.

At poſtquam caleſacta nimis diſiumpitur, ipſam
Deponis, carnis portio tripla manet.

Et pilis eruum binis demittis acerbum,
Piftilloq[ui] moues, quod teris, inferius.

Aufers & riguos paſtillos inde figuras,
Quos ut ſicceſcant ſole procul referas.

Quinas amborum triadas, de lance duabus
Drachmis depoſitis pondere connumeres.

Tot piperis calidi, mæconis, magmatis adde,
Magmatis hedychroi par modus inijcitur.

Bis ſenis ſiccæ drachmis folia ingeris alba
Rosæ, coniunges irin & illyricam.

Hoc glyciraſſa modo, necnon opobalfama odora
Scorpion & dulcis ſemina buniados.

Sed myrrha & coſtus, crocus & qui ducitur antro
Corycio binas accipient triadas.

Iam caſea & nardus quæ extremis fertur ab Indis,
Iuncus apud Arabas uictima ſacta deis.

† Grecè eſt àv
τοΝην, quaſi
dicas orientale
† ex Oriente
ſacis.

D

Thus,

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

75

Thus, piper obfuscum, dictamni germina, rheon,
Præterea ftœchas, zingiber atc; calens,

Praffion, & terebinthina, & calaminthe & petroſelinum,
Quinç flimul folium, ſingula pondus idem,

Actutum polij quaternas ponito drachmas,
Tot ſtyracis faciens, atc; chamæpytios,

Meu totidem drachmas, & amomi poſtulat uua,
Nardus, quam generat Gallica terra, ſimul,

Lemnia creta pares, phu ponti, itidem: Chamædrys
Semina Cretenſis, Malabathri folia,

Torrida chalcitis, & anifum, & Gentiana
Succus hypocyltis, hoc quoque pondus amant.

Balfameum fructum, gummi, ſemen: marathri,
Et cardamomum quod tenet indus ager,
Acacia, hypericum, ſeſeli, thlaſpi, ſagapenum,
Ammi, quater drachmas ſingula ſuſcipiunt.

Caſtorium, terræ malum, nígrum: bitumen
Iudaicum, dauci ſemen, opopanaca,

Galbana opima itidem, necnon centaurion æquè:
Ternis hæc ſcrupulis ſingula confocias.

Omnia permulto ſubigantur in orbe phalerno
Quæ lachrymas referunt humiditate chyli,

Sed lignoſa teres, minuatim melle remifcens
Quod regio nutrit Attica præcipuum,

Phœbe illum munus prompto comitare ſauore,
Seu nunc te oblectes per iuga Theſſalíæ,

Seu Rhodon, aut Burinnam habitas nunc, aut Epidaurum,
Des hilarem regi perpetuo Antidotum.

Nempe tuam gnatam Panaceam, nam ipſe ſalutem

Abs te ortam ſacro ſemper honore colet.

ΤΕΛΟΣ.

Quum itac: uerſus hi non ſine ingenij dexteritate à uiro ſint compositi: necſſa
rium mihi uidetur inſpicere, cur tandem in tali ferarum numero, nò alterius quam
uiperæ carnes in miſturam eſſe idoneas cenſeamus. Ipſe enim nihil de his, uti ui-
des, ſcriptum reliquit, ego uerò has minus alij ſeris tabificam uim obtinere au-
tumo. Nam bafilicſus, belua ſufflaua, & triplici frontis apice munita; uilus etiam
folium, conſpectus: & ſibilo auditus, homines momento perimit. Porro ex alij
animantibus ſi quod illum iam extinſtum, iacentem: attingit, & ipſum ſubitò
interit. Quare omne aliarum ferarum genus, propin quitatem ipſius deuítat. Dryi
nus ſerpens ſic nominatus, quòd in radicibus quercuum uiuat: tam malignus ad
perdendum proditur, ut eius qui ſupergreditur imprudens, cutis à pedibus exco-
rietur, tota crura intumeſcant: & quod magis mirificum eſt, manus quoque ipſas
curantium eodem modo periclitari. Si autem quis aggrediatur eum perimere, ol-
factu mulctatur adeò, ut quemlibet gratum odorem, prauum eſſe exiſtimet, nec
alterius præterea rei queat ſentire. Hæmorrhus & hæmorrhuis ſuis ipſorum no-
minibus ſimilem hominibus perniciem inferunt. Quippe perculſi, ſanguine per
os & nares toto: corpore effuſo, intereunt. Quemadmodum à diſpade còmorſi,
cauſo ſebri male conficiitur. Nam & multa ſiti, & æſtu uehementi, interdum ſto-
machi motu uexati, diem obeunt. Acontias ſerpens, ubi ſe multùm extenderit,
ceu iaculum quoddam, corporibus inſiliens, ſic perimit. Inter Aſpides nominata

Hemorrhus

Dipſas

Acontias

n 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
Plyas
Hiftoria dere
gina Cleopa-
tra.

ptyas ceruicem exporrigens & ex interuallo metita rationalis cuiuſdam anima-
lis modo, uenenum corporibus inſpuit. Harum igitur ferarum una (nam triplex
Apidum ſpecies eſt, hæc uidelicet, cherſa, id eſt terreſtris, & cheledonia) per-
hibent reginam Cleopatram, quum uellet latere cuſtodes, ſtatim & citra ſulpicio
nem, mortem ſibi confciuiffe. Quum enim Auguſtus deuicto Antonio eam ca-
pere incolumem uellet, ac uiuere, ſtudiosius (clicut par erat) ſeruare, ut Roma-
nis tam inſignem mulierem in triumpho oftenderet; hæc, aiunt, re intellecta, opta
uit regina adhuc ex humanis potius decedere, quam priuata Romanis uidet. Et
tunc molita eſt ſibi hæc beſtia mortem confcſcere. Præterea memoriæ produnt,
ipſam duas omniū fidiffimas mulieres ad ſe uocaffe, quæ ad pulchritudinem cor-
poris mundo ſubministrando erant accommodatæ (nominabantur Naëra, &
Carmione; hæc comam decenter implicabat: illa extremos ungues dextrè præci-
debat) deinde iuſſiſſe, ut feram uuís ficubus (cicatam importarent, quò, ut dixi,
cuſtodes falleret, prius expertura in ipſis mulieribus, an ſubitò poſſit perimere. Et
hæ quum actutum perijſſent, deinde ipſam ſibi exitium attuiffe. Ob quam rem
Auguſtum uehementer ſuiffe attonitum commemorant, partim ob harum erga
reginam amorem, ut cum ea mori non dubitarint: partim quòd illa generofam po-
tius mortem oppetere maluerit, quam in ſeruiture uiuere. Etenim aiunt ipſam,
manu dextra capiti admota, & diadema, ſicut eſt consentaneuī, tenente, ſuiffe in-
uentam, ut uel eouſque ſpectatoribus regina eſſe uideretur. Quemadmodum &
tragicus poëta ſcribit nobis Polyxenam & ipſam mortuam, quæ tamen accurat-
prænouiſſet cum decoro ſe occafuram. Porro qui mulieris proſperum ut falſeret
cuſtodes, conatum, ſerç autem ad occidendum, pernicitatè ſermone uolunt ofen
dere, referunt ipſam ſuummet brachium magno morſu, eo[que] alto, uulneraffe, &
beluæ uirus in uaſe quodam ipſi allatum, uulneri inſudiffe. Quo ſic dæanſmoſſo,
haud multo pòſt neſcijs cuſtodibus promptè interijſſe. uerùm hanc hiftoriam ani
mi gratia commemorare uifum eſt, quòd te in omnibus diſciplinis diligente de-
xtrum (c) videam. Ad hæc, ut intelligamus quam ſubitam hæ feræ necem concile
ent. Etenim exitio inferendo haud dubie ſunt præcipites. Ac in magna Alexan-
dria ſubinde ſum contemplatus, quam celeriter perímerent. Quum enim quen-
dam hæ pœnæ lege damnatum, humaniter, cito[que] uolunt occidere, adiſcientes
ipſius pectori feram, iubentes (c) paululum obambulare; ita ſine mora hominem
tiollunt è medio. Vides igitur, quam nos decenter nullæ ex huſuſmodi feris, quòd
tantam habeant in ipſorum corporibus uim noxiam, medicamento admicemus.
Atque ipſarum uiperarum corpora non integra antidoto immittimus, ſed ampu-
tatis capitibus, caudis (c): ita reliquis ipſarum partibus in miſtura utimur, id[que] non
obiter, nec ſine ulla facientes ratione. ſed quoniam capita pellimum humorem,
nempe ipſum uirus in ſe còſtinent, ideo ipſa præcidere conamur, ut minus ex ipſo-
rum uirtute medicamentuī recipiat, quum natura eorundem uim quandam mu-
tatricem in uirus obtineat; quemadmodum & in teſtibus ſemen, in mammis lac-
mutatur. Vipera autem inter omnes alias ſeras caput habet pernicioſius. Siqui
dem aiunt ipſam os aperire ad ſuſcipiendam maris genituram: qua accepta, ca-
put illius abrodere. Atque hunc ipſis eſſe praui complexus modum. Deinde ſo-
tus ex ſemine prognati, naturali quodam ultione, parentis uterum erodere, & fo-
ras prorumpere. Ac ita ipſos patris uindices, matrem perimere. Quod nobis egre-
gius Nicander uerſibus ſuis ingenioſe ſcriptum reliquit. Sunt autem hi:

Ne ſis in triuïjs quum morſus uiperæ coniunx
Fœmellæ fugiens agitatæ uulnera abhorret.
Et quum dente caput magno maris amputat atri
Fœmina dira nimis, labijs & mordicus hærens.
Sed catuli ultores patris ſunt protinus, ut qui

Perrumpant

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

76

A

Perrumpant latera occifæ iam rara parentis.

Caudas, atque ipfa extrema corporis tollimus, tanquam caudæ partes, & ut arbi
tor, fordidiorem subſtantiæ portionem magis trahentes: adeo[que] crebrius, motus
gratia trahentes, quemadmodum partes quæ proximæ sunt caudis p[]ſcium, ma-
gis nutrire ob frequentem motum dicuntur. Ne mireris ſi his amputatis, reliquæ
animantium partes efficacius reddant medicamentum, nativa ad salutem uirtute
etiam carnibus ip[]ſarum indita: ueluti in aliis animantibus, p[]leraſque partes, non
paucos affectus ſtrenuè ſanare nouimus. Nonnullis igitur capita murium com-
buſta, ex melle illita, alopetiam curare poſſunt. Et milui caput aiunt ſimiliter po-
dagricis auxiliari, ſi quis ex eo uſto ſine plumis, quantum ſub tribus digitis inſpar
gere poſſit, cum aqua uolet bibere. Et partium nonnunquam ſolæ particulæ alio-
quos morbos perſanant, itaque cameli cerebrum areſactum, potum[que] ex aceto,
comitallibus morbis medetur, & muſtelæ ſimiliter, Item hirundinis cerebrum ex
melle ad ſuffusiones oculorum facit. & ouillum ſimili modo confectum, ad den-
titionem infantium eſt utiliſſimum. Taurini cornu raſura cum aqua pota, ſangui-
nis eruptionem cohibet. ſemora[que] uſta, ſanguinem ſtringunt. & ſæpenumero
ſolutam aluum ea ip[]ſa ſiſtunt. Ceruini cornu ramentum aduſtum, & cum uino
tritum, deinde circumlitum, uacillantes dentes coſfirmat, ſicut & b[]ouſis talus idem
poſſe traditur. Idem educit rotundos lumbricos cum lacte potus: ex oxymelite
lienem confuimit. Et leucas tollit illitus, adhæc mediocriter uenereus eſt. Et caſto
ris teſticuli ſimiliter poti, conuulſionibus medentur. Iam uerò non deſunt anima-
lia, quorum fel homines p[]oſtet iuua[]re, adeps, medulla, lac, cutis, ſanguis ipſe, &
ſerpentis ſenectus. Quin & ſtercora ip[]ſorum quibuſdam auxiliata uidimus, bo-
uſillum itaque ſtercus aridum, combuſtum, tribus cochlearijs hydropicum iuuat.
Murium ſtercus cum aceto tritum, alopetias curat, in potu autem ſumptum, ue-
ſicae calculos comminuit, A[]deps anſerinus, inflammationibus ex roſaceo mede-
tur. Et cerui medulla, blandiſſimum eſt medicamentum, uaccini lactis potus dy
ſentericos adiuuat. Fel hyenæ, uſium exacuit; illitum, ſuffusiones diſcutit. hippo
potami cutis uſta, & ex aqua leuigata, ſi corpori admoueſ, panos diſerit. Quem-
admodum & uiperæ pellicula in puluerem redaſta, impoſita[que] alopetijs, mirificè
pilos regenerat. A[]ſpidis exuuium ex melle tritum, & illitum, acutiſſimum uſium
conciliat. In ſumma, multa eſt talium materia, quæ nunc reſcribere tempeſtiuum
non eſſe iudico, ne liber fiat prolixior. quum etiam ſola quæ prædiximus, ad ſer-
monis demonſtrationem ſuſſicient. Illud uerò ſcitu eſt neceſſarium, tota ip[]ſorum
animalium corpora frequenter hominibus auxiliari. Cancer enim fluuiatilis tri-
tus, illitus[que], ſp[]icula & ſurculos extrahit. Cantharis ſimiliter leuigata, cum bry-
oniæ radice pota, lumbricos educit. Scorpius ſi aſſus cum pane comeditur, con-
terit uſeſiæ calculos. Terræ inteſtinnum ex uino aſſumptum, idem facit. Sin autem
ea in melicrato contrita quis regio morbo laborans ſumat, ſtatim purgatus, libe-
ratur. Sæpe etiam cum roſaceo Cerato impoſita, podagricorum inflammationi-
bus conueniunt. Accipiter in ſuſino unguento decoctus, hebetudini oculorum
medetur. Scarabæus in oleo decoctus, ſi in aurem ſülletur, dolores ip[]ſius medica-
tur. Alauda uſta ſi editur, mirificè colicos ſubinde iuuat. Et quò magis uim in ip[]ſo
rum corporibus admireris, illud tibi ſtudioſi[]us percenſebo. Multa nanque & ui-
ſa ſolùm, robur ſuum oftendunt, Stellio, ſcorpiones uſijs ſuſtringit, atque ita per
mit. Amphisbena (eſt autem animal biceps, quemadmodum ſanè & nauigia utrin-
que proram habentia, cui natura ex ſuperfluo subſtantiæ bina capita eſt largita)
hoc inquam animal, aiunt, ſi mulier grauida ſupergreffa fuerit, malè abortum fa-
cit. Quare non eſt mirabile, ſi etiam uiperarum corpora, amputatis illis partibus,
adhuc auxiliandi robur obtineat. Nanque oftendi, ut puto, diligenter, & tota ani-
malium corpora nonnunquam hominibus auxiliari, Interim etià ſolas ip[]ſas para-

Partes caudis
proximæ ma-
gis nutriunt.

Muriu[]a capita.
Milui caput po
dagricis utile.

Cameli cere-
brü comitiales
ſanat.

Hirundinis ce-
rebrum.

Ouis cerebru.
Taurinum
cornu.

Femora uſtad.

Cerui cornu.

Bouſis talus.

Caſtoris teſti-
culi.

Stercorar animalium.

Bouillum.

Murium ſtercus
Adeps anſeriu-
nus.

Cerui medulla.

Lac uaccinum.

Fel hyene.

Hippopotami
cutis.

Viperæ p[]ell-
cula.

A[]ſpidis exu-
uium.

Cancer fluui-
tilis.

Cantharis.

Scorpius.

Terræ inteſti-
num.

Accipiter.

Scarabæus.

Alauda.

Stellio.

n 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

Ctes. Aliquando partium quoque ipfarû particulas mínimas. Illud autem fermone perſcrutari magis eſt neceſſarium, quod & uulgò admiratione dignum eſſe uide- tur. Síquidem ipſæ feræ, quum ſint corporibus inimicæ, & tam ſubitò hominem perimant, quomodo iterum moribus ab ipſis factis poſſint succurrere, & ſolæ ho minem ex tali periculo perſeruare. Vetus quidam ſermo eſt, quæ dam animalia ubi inter mordendum ſanguinem humanum, ex uulnere manantè, contigerint, commorſos occidere. ubi uerò ſanguinem non guſtauerint, fed ita uorantur, mor ſos ſeruare in columns poſſe. Sicut euia de Helenio, à Græcis inquilinis Nico ap- pellato, idem mæmorïæ proditum eſſe dicunt. Nam Dacas, inquiunt, & Dalma- tas id telorum cuſpidibus circumſpargere, atque ſic poſtquam ſanguinem uulne ratorum attigerit, poſſe necare: eſum uerò ab ipſis eſſe innocuum, neq[ui] mali quæ quam ipſis facere. Ad hæc ceruos ab ipſis ſagittarum iſtu trucidari, neque ipſa co meſta, mali quid edentibus adſerre perhibent. Verum hæc ratio non mihi uide- tur ſufficere, ut quod quærimus poſſit inueniri, qu[ui] experientia nitatur, & ſolùm quod accidit commemoret. Etenim Empiricos non recipio, quoniam & ipſi idio- tarum modo, proſoſum ſpeculantes, rem quidem admirantur, cæterum cau- ſam ipſius ignorant. Nam qui neutiquam requirunt diſcere, fed detreſtant ipſam ratione inuenire, ac ſolùm facta probantes, experientiam ſæpius uſſorum fatis eſſe medico aſſerunt, eundem admiratioſis modum cum idiotis, uti eſt uidere, obti- nent. His autem diligenteres fatentur quidem medicos eruditius aliquid idiotis merito habere, fed nequeunt inuenire, & inquirere ſuperuacuum eſſe arbitra- tur. At nos multò accuratius in medicinam incumbentes, ac quæ ſiunt uulgi dun taxat more nolentes inſpícere: neque experientiam repudiamus, fed ei rationem coaptantes, quum datur occaſio, abſolutam ita, & rationalem neceſſariò redde- mus artem, n[ò] ut ſolùm diſquirendi ſtudio quomodo fiat, aſſequamur, uerùm ut etiam aliquid ad dextram curationem ex inuenento diſſcamus. At h[inc]o ideo inſi- itemus rationi, ut rei, quæ fit, cauſam inueniamus. Miraculum enim uideri queat, qu[ò]d ſi ex inquirendi ipſius ſtudio promptè & ipſa tanquam reſpondens ſubito re- periatur. Et ut magis ſermoni fidem adhibeas, ex alijſ quibufdam, quæ manife- ſtò ex operibus apparent, demonſtrationem producam. Inſuper ex iſs, quæ foris imponuntur duntaxat, & per os ſumuntur. Nam à Crocodilo læſis, ipſius adi- pem uulneri inpoſitam, ſummo eſſe præſidio nouimus. Item muris aranei mor- iſus æquè lethales, ab ipſo rurſus in puluerem redactio, ſupero poſito: citra dolo- rem iuuar[em]. Similiter qui à uiperæ ſunt percuſſi, periculum eſiugiant, ſi trita ipfar[em] corpora uulneribus ipſis applicuerint. Nec talia citra ratione in ipſis, ut dixi, eue- niunt, nec tantum obtinent uirtutis ut poſſint perimere, ſi reſpicias diſtributio- nem facultatis in alt[us] penetrantis. Quemadmodum ſan[è]n in cataplaſmatis idem quoque fieri cernimus, uirtute in corporibus ipſorum moderata, quæ mederi de- inceps queat, non autem occidere: uerùm quod in Theriaca accidit, manifeſtio- rem habet rationem. Dico autem propterea ſeras has noxias, ab ipſis commorſos iuuare, qu[ò]d copioſior uis tabifica ſimul cum capitibus amputatis, tollatur. Ad hæc uim in alijſ partibus reliquam confectionibus nos obtundimus, dum ipſas coquimus: & ſalis, anethi[que] non parum aquæ miſcentes, nec condimenti ſolius gratia talia contemperantes, fed ut corpora eliquescant. Atque hoc modo ipſa pau- cum uirus, aut nullum prorfus habere facimus. Plurimum autem uirtutis auxilia- tricis præparatio exhibet. Quomodo igitur feræ tot & talibus miſtæ medicamen tis, amplius queant perimere, quum malitia ipſorum corruptrix ſit exoluta? Inſu- per uerior ratio uidebitur, ſi in quibufdam quoque ſimilibus demonſtratione aſſe- ram. Cantharis nan[que] ſola exhibits, uſeſicam exulcerat, & inimicum eſt ipſi medi- camentum, & ualida ſæpenumero uirtute hominem iugulat; miſia uero alijſ qua- buſdam,

Crocodilus.
Muris aranei
ictus curatio.
viperæ per-
cuffius.

Cantharis.

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

77

A bufdam, econtrariò ipfius ueſicæ fit auxilium, & uehementer urinam prouocat. Succus papaueris, quòd per ſe potus exiſialis ſit, neminem latere exiſtimo. Sin autem cum alijſ nonnullis ſit præparatus, ægrotos ita ſubinde iuuat, ut maxi- mè salutiferum ipſis medicamentum eſſe uideatur. Itaque Phreniticorum deliria haud rarò ſtrenue curauit, ex peruigilijs uirtute priuatos, ſomno reconciliato miſ- ficè reſtituit. Iam ab araneis commorſos, ipſi aranei triti, & cum uino poti, malo li- berant: ut hinc maximè poſſis quod à me dicitur, credere. Sinanque uel ſolum ui- num feris miſtum à periculo reddit ſecuros, nimirum & Theriaca ex tot talibus, confecta, salutiferum quoddam medicamen potius quam exiſtans, reddit. Illud enim in medicaminum miſturis fieri ſciendum eſt, puta ſingulorum quæ miſcen- tur uirtutem non magis conferuari, ita ut eadem maneat, nec mutetur, nec in ul- lam qualitatem tranſeat, ſed aliquam omnium unionem effici, tota ipſorum tem- perie per tota miſta, & una quadam alia ex illis uirtute profecta. Quomodo etiam in mulſo, quod Græci òivóμελι uocant, fieri conſpicimus. Quum enim exacta uțiſque temperatura facta fuerit, neque mellis guſtum, mel miſtum omnino re- præſentat: neque uinum amplius uinum eſſe in miſtura apparet, uerùm ſtatim duobus congreſſis diuerſum quiddam, id iam ipſum mulſi naturam induens, ex temperatura perſicitur. Hoc utique cum in alijſ omnibus medicamentis, tum in ipſa Theriaca fieri arbitrator: non adhuc uniſuſcuiſque miſtorum uim & qualita tem eandem manere, ſed uniuerſis omnibus conſuſis, & in unitatè quandam na- tuam coëuntibus, unam, diuerſam, à reliqua ex omnibus medicamentis ſimpli- cibus naturâ procreari. Si etenim ex indiuiduo & uacuo iuxta Epicuri & Demo- enti opinionè conſtant omnia, uel ex quibudam corpuſculis, & meatibus ſecun- dum medicû Asclepiadem (nam ita permutatis ſolùm nominibus pro indiuiduis corpuſcula, pro uacuo meatus dicens, ſimilem illis rerum eſſentiam eſſe uoluit) merito pharmaca manerent inalterabilia, quæ in nihil mutari, nec omnino ſuam ipſorum qualitatè exuere poſſent. Sed quia ſermo hic ueritati repugnat, ut often- demus, & omnia ut dixi alterantur, mutantur, facile, tum mutuâ inter ſe tempe- raturam ſuſcipiunt, nec eſſe eſt omnibus quæ miſcentur, per tota temperantis, ualidius imbecilliori præpollere. Cuius rei gratia nos artificialibus miſturis, quû- uſus poſtulat, qualitates medicaminum inalteramus: quod fieri non poſſet, ſi exi- gua quædam & impatilia, immutabilia, ſubſtantiæ corpora eſſent. Atque ideo iam ſape ego ſum demiratus, quomodo, quû in quolibet tam ſubitas fieri conuer- ſiones, tantam, temperamentorum mutationè uiderent, ſuſtineant deinde euſa- modi elementorum principia ſtatuere, et præcipuè iam citatus medicus Asclepia des, ad hunc enim peculiariter uerba potius habeo: quoniam manifestiores etiam in corpore cœuerſiones, mutationes, nò indicat. Quid nanc, ſibi uult, quòd ſolo digito in frigidam imposito, totius corporis mutatio actutum oritur, uel quòd pro uentorù variatione corpora nostra ſimul mutant? Ego ita, ex familiaribus quen- dam noui in lecto adhuc decumbentem, ex capitis ipſius confenſu uenti flatù co- gnouisse. Quum enim capitis grauitate laboraret, ſtatim uentum qui ſpirabat, Au- ltrù eſſe deprehendit. Iam mulier grauida ſolo tonitru exaudito, & horribili quo- dam ſpectaculo uilo, infantè eiecit. Interdum quû repente uolumus auxiliari, & uelocem præſidij ſenſum ægro moliri, celerrimam in corporibus mutationè fieri uidemus. In quibudam igitur uirtute admodum diffolutis, admirandus ille Hip- pocrates ſubitam uirium reſfectione recreationem, dextrè fieri conſulit, ut incita tionis robore ſolutionis imbecillitati medeamur. Ţubinde etiam paucum aliquod oblatum ipſis alimentum ſtatim reſocillat, uires, eorum reſtituit, corporis muta- tione, ſicut opinor, ſtatim uergente in melius, non autem corpuſculorum quæ exi- ſtunt impatilia, eo, taliù nobis ſenſus nequeùt imprímere. Quis enim in tantillo

Succus papae-
ueris.

Aranei triti,

Mulſum.

Viriù reſſiatio-
nem quibus cò
ſulat Hippocrà
tes.

n 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

temporis momento corpuscula compofuerit aut quis sic ex impatilibus confru-
ctus repente occurrentia perceperit Etenim certa corpusculorum transpofitorum
compoſitio, figuræ quidem solam efficit mutationem, cæterum alterationem, quali-
tatem aliâ ex alia generare neutiquam poteſt. Atq. huius rei gratia putabam
uirum non modò, quod in medicamentis fieri apparet, congruenter ob placiti ra-
tionem tollere; sed naturam quocum ipfam omnia in nobis diffenſantem, nihil eſſe
arbitrari. Singula enim quæ nafscuntur, ex corpusculorum compoſitione, & com-
plexu fieri autumat. Quam ob rem etià mirari mihi ſubit, quoties ad ipſum men-
tem dirigo, qui tam mirifica naturæ opera, potiſſimum artes, que in ipſius homi
nis generandi initio ſiunt, non uideat, quomodo quidem inſans in uteri loco for-
metur, quomodo formatus iam dextre nutritur, quot & qualibus uinculis tenere
rimis ipſum ad maturum uſque partum inſus continet, quali uerò diuina arte &
ſimilitudine imaginem in generatis efficit, in qua re preſertim corpusculorum quo-
que hypothefis ipſius non citra dedecus coarguetur. Non enim ſolis parentibus,
fed proauis etià quibuſdam fœtus redduntur ſimiles. Porrò mihi uetus quædam
hiftoria indicauit, quòd quum deformis quidam opibus potens, formofum uellet
procreare puerum, depinxit in lato ligno elegantem alium puellum, dicebatq.
mulieri inter coëundum, illam picturæ figuram inſpiceret. Hæc autem deſixis in-
tuens oculis, & (ut ita dicam) totam illuc mentem aduertens, inſantem non qui
dem patri, ſed pícto ſimilem peperit, uíſu opinor, naturæ, non corpusculis qui-
buſdam, pícti imaginem tranſmittente. Quoniam autem uir huiufmodi naturæ
myſteriorum imperitus eſſe corpusculorum gratia ſuſtinet, & propter uſus ob-
ſcuritatem, incertitudinem, ſuos ipſius diſcipulos tam mirificis operibus ſidem
accommodare non ſinit, ad externa ipſum, omnino apparentia, traducere co-
gito. Quis nanque artes ab animalculo araneo factas inſpiciens, non credit etiam
telam per dilucida adeò, tenuia fila parari? ut etiam aliqui dicant texendi artem
homines primum ipſi referre acceptam. Quis nò adducitur, ut mirabilem quan-
dam rem naturam eſſe pronunciet, ſi opus uideat quod ab urſa efficitur? Etenim
hæc omnibus quæ generant animantibus, ſimiliter parit: caro autem ſola genera-
ta, informis & inarticulata eſt, nullam obtinens figuram: ſtatim uerò à parente,
naturali arte figuratur. Nanque lingua ueluti manu quadam utens, æditum ſce-
tum effigiatum reddit. Verum contra hos ſermonem finiam. Quippe confueci
in contentioſis orationibus ceu freno quodam equum ſolito ferocius currentem,
menſura ſermonem ipſum ualidè coërcere. At quum maniſestò, ut anīnum in-
duco meum, oftenderim, ne amplius tibi ſit mirabile, eafdem feras & perimere,
& auxiliari, propteruarium tum conſectionem, tum miſturam medicamínum,
quæ ipſis contemperantur, deinceps antidotum præparare aggrediar. Non enim
ars eſt exigua qua confecturâ ipſius molimur. Siquidem & dolus, quem in feris
ſæpe uenatores ipſarum machinantur, & in aliis miſturis præparantiiù imperitia,
inutile frequenter medicamentum effecerunt. Pleric enim ipſorum uenandi ar-
tem uolentes oftendere, et præſertim qui etiam medicamenta quædam ad res hu-
uſmodi inuenire profitentur, habere quidem ſe medicamina menentiuntur: haud
enim unquam nos, ipſos habentes inuenímus: dolo autem in beluis, uidentibus
imponunt. Primum ipſas haud congruo tempore uenantes, ſed multo poſt uer-
nationem, quum non amplius uígent. Captas autem ipſas crebro fibipſis affueſa
ciunt, & cibis nò ſolitis enutriunt, imò carnes ipſis permittentes, & continuè mor
dere cogentes, ut uírus ex earum ore uacuetur efficiunt. Quinetià offas quafdam
obſciut, que dentium foramina obſtruant, atq. hac ratione morſus ſiunt imbecil-
les, ut uidentibus magnum ſit miraculum, talis ipſorù ad fraudem parandam arti-
ficiij imperitis. Simili modo etiam in pharmacis, miſtorum haud mediocris (ut die-
xi) eſt inſcitia, Quid multis opus eſt, in optimis, quæ immittuntur: Caffia dico &
Cinamomo

Artes nature
in formando
foetu.

Fœtus non pæ-
rentibus fœolum
fimiles.

Hiftoria ele-
gans.

Araneæ artes.

D

Vrſe artificiù.

Impoſture ue-
nantiù uiperas

Fraudes in me
dicamentis.

Cinamomo

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

78

Cinamomo ipso haud modica inuenitur differentia, & multos exijs qui præparant solet decipere. Nam quod uocatur cinamomum mentiens, uero simile est, nisi quòd guſtu & odore longè ſit inferius. Atqui xylocinamomum hac re differt: quòd lignoſum ſit, ualida habeat uirgulta, nec ſimilem ſuaueolentiam preſe ferat. Porro inter ipſius ueri cinamomi genera aliud in montibus nafcitur, non tenue, nec longum, magis fuluum colore. Aliud aliquantulum nigricat, & tanquam fibris quibusciam intertextum. Aliud adamuſſim album reperitur, non durum, ex facili fragile, parua radice. Eſt & aliud quoddam caſiæ rubenti ſimile, leue, & odo ratum. Praeſtantiffimum omnium eſt, quod ab indigenis moſylon dicitur, cinerum colore, uirgultis gracilibus, nodis frequentibus, uehementer, odoratum, quod etiam potuſimum nos præponere confueuimus. Eſt enim odore longè opti mum, ſuauiffimum, & guſtu acre nobis apparet, mordax admodum. Manſum, rutam præ ſe ferre uidetur. Ad hæc, leue eſt, & facile potest conſringi. Caſia uerò itidem nifi in dijudicando fueris expertus, frequenter solet imponere. Eſt enim & pſseudocaſia, hoc eſt mentiens caſia, mirum quam germanæ ſimilis, ſed odore minus grato coarguitur, corticem medullæ adharentem obtinens. Nam optima lau datuſſima, rubeficit & roſam expirat, ſicut etiam dulcem guſtum præſert, ſiftulis plena, & uinum naribus obolens, & aromatum modo uehementer odorata. Atque hæc zingiber ab indigenis nominaſt. Iam uerò in pipere oblongo, dolos fieri te ignorare haud eſt ueriliſimile. Siquidem nonnulli adulterantes ipſum æquale cù germano pondus habens, pyretri uel ſnapí modico indito, ita guſtus mordacitate guſtantem fallunt. Verùm in his exercitatus, & qui gratius in cibis, asperius, guſtu nouit deprehendere: necnon arboris radicem et adharentem curioſus inſpici. germani piper inuenit, et falli ab ipſis nequit. Porro quum multa in alijs quoque univerſis ſit examinatio, quemadmodum in his pariter tibi percenſui, ego faceré uel hæc ad libri commentationem ſufficere exiſtimo, ne fermo nobis ſat prolior. Cæterùm conſuluerim ſingulis ipſis accurate exploratis, medicamentum præparari. Nam unius cuiuſdam uitium omnia ſubinde corrumpit. Scriptura autem ipſius, ne hoc etiam ignores, uarié apud medicos inuenitur. Etenim Andromachus in medicamentis accuratus, cuius etiam prius mentionem feci, in hunc modum medicamentum præparauit. Paſtillorum Theriaces drachmas uigintiquatuor: paſtillorum ſquilliticorum drachmas quadraginta oto: piperis longi, fucci papaueris, unguenti hedychroi, ſingulorum drachmas uigintiquatuor; roſa rum ſiccarum, iris illyricæ, glycyriſæ, ſeminis napi ſylueſtris, Græci buniada apellant, ſcordij, opobalfami, cinamomi, agarici, ſingulorum drachmas duodecim: myrrhæ, coſti, croci, caſiæ, nardi, ſchœni, id eſt iunci, odorati floris, thuris, piperis albi & nigri, dictamni, pralij, reu, ſtechados, petroſelini macedonici, cala minthæ, terebinthinæ, zingiberis, quinquefoliij radicis, ſingulorij drachmas ſexti, chamæpyteos, ſtyracis, amomi, uuæ, meu, nardi gallicæ, rubricæ lemnijæ, phu pontici, chamædris creticæ, foliorum malabatri, chalcitidis toſtæ, gentianæ, aniſi, hypocitidis ſucci, balfami fructus, gummi, marathri ſeminis, cardamomi, ſefilis, acaciae, thlaſpis, hyperici, ſagapeni, ameos, ſingulorum drachmas quatuor: Caſtorij, mali terræ tenuis, dauci ſeminis, bituminis iudaici, opopanacis, cenetauri tenuis, galbani, ſingulorum drachmas daas: mellis libras decem, uini pharmacium quod fatis eſt. Porro Xenocrates & ipſe non mediocri ſtudio in huiusmodi uerſatus, in reliquis ſanct Andromacho ſimiliter antidotum præparauit, ſolùm uerò pro quatuor ſagapeni drachmis, duas medicamento commilcuit. At Damocra tes præſtantiffimus ipſe quocumque medicus factus, integrum librum de antidotorum confectura uerſibus eleganter complexus, omnes miſturas his ſimiliter in medica minis præparatione temperat; ſed in simplicium menſuris ab ipſis diſcrepat. Nam quæ illi ſingula drachmis quatuor medicamento iniſciunt, hie duabus ſigillatim

Cinamomum.

Caſia.

Piper.

Compositio
Theriaces.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
mifcet. Contrà quibus binas drachmas singulis temperant, ipfe unam drachmam immittit. Magnus, qui noſtro tempore Archiatrus euafit, alia omnia ficut hi uiri in confectura feruãs, ſolo cinamomo ab ipſis euariat, nam duplicatã huius pondus, medicameto ipſe adiungit, ita uerò in chalcritide, ita quoq in lagapeno, ab Andro machi ſententia diſcordat. Quippe duas drachmas ueluti Xenocrates, in medica mentum conijcit, quũ Andromachus quatuor mittat. Verùm in lagapeno Dasmocrati etià refragatur. Etenim hic unam drachmam, Magnus duas medicamento inijcit, augetq uini menſurã. Quippe duos ſextarios infundendum cenſet, alij ut ufus poſtulat, qualibetque uini menſura utentibus. Demetrius, qui & ipſe noſtra tempeſtate primarius medicus conſtitutus eſt, in omnibus alij iuxta Andromachi ſententiam medicamentum præparat, ſolo ſquillitícorum paſtillorum pon dere ab eo diſcrepat, & alij uniuerſis ſcriptoribus. Síquidem illi quum drachmi quadraginta menſurã complectantur, ſolus hic quadragintaſex drachmas dune taxat antidoto admifcet. Nam quum tanta in ſcripturis ſit differentia, nos Andromachi, tanquam præſtantiffima utimur, & in regios ufus ita præparamus. Porò confectura ipſius hunc in modum confit. Etenim utilem tibi ac dextram ratione præparandam cenſeo, ut ſi quando medici inopia, dexteritate ingenij præditus uoles conficere quamoptimè conficias, loco magiſtri præparationis, ipſorationis adminiculo fretus. Cæterùm ante illam confectionem conueniebat etiam unguenti hedychroi, quod ei inditur, ſcripturam pernouiffe. Eſt igitur laudatiffima præparatio apud Magnum hifce uerbis exprefſa: aſpalathi radiculæ corticis, cælami aromatici, ſchœni floris, phu, costi, afari, xylobaſami, afiæ, ſingulorum drachmas ſex, cinamomi drachmas uigintiquatuor, amomi tantundem, amaraci drachmas uiginti, nardi indicæ drachmas ſexdecim, foliorum malabathri drachmas ſex, myrrhæ drachmas uigintiquatuor, maſtyches drachmas ſex, croci drachmas nouemdecim, excipiuntur uíno phalerno opobafami, contactu ſingis paſtillos, & in umbra deſćcas. Simili modo ſquillitícos quoque orbículos præparare conuenit: ſumitur ſquilla recens, paruæ magnitudinis, oblinitur non (ut quidam uolunt) luto, nam id ſordidum eſſe mihi apparet, ſed fermento. Nam ſa cilè tenerrimo torrentur, ut interea nonnihil etiam ipſius affufat. Deinde ubi proberè in furno, uel in patinis, ubi panes coquuntur, ut æqualis fiat toſtio, incaluerit, ſumptis interioribus ipſius partibus tenerrimis, Ieúigare diligenter oportet: erat quoque farina laudatiffima, recentiffimaq, pari portione admifcebitur, ut Demo crates præcipit. Nam Magnus dimidiam partem immittens, parum mihi admice re uidetur. Andromachus autem duas inijciens portiones, multùm. Aequalis au tem modus ſingendis paſtillis optimus eſt. Atq; hac ratione trita cum eruo ſquila, orbículos formabís mediocres, & in umbra repositos in ufum feruabís. Deinde poſt hæc, uiperæ ipſæ quæ ad totius confecturæ copiam ſufficiant ſumendæ ſunt, non quouis tempore, ſed potiſſimum ueris inſitio captæ, quum latebris reliſis foras in apricum prodeunt, & non adhuc uirus tam prauum occupant. Intus enim deliteſcentes, quum nulla ex parte digeruntur, maligniorem etiam uim tabificam in ſe contrahunt: egreſſæ uero, exuuum ſolent, ſicut omnia ſerpentium genera, deponere, quod eſt caſſaſſimum quoddam integumentum, tempore quo delituerunt contractum, atque tunc magis quam animantis ætate ſenium exilit. Quapropter non ſtatim ipſas capere oportet, ſed permittere aliquandiu & aëre ſut, & conſueto cibo uefci. Porro uefcuntur hæ feræ tum herbis quibudam, tum anima libus, quibus affuetæ ſolent nuttiri, cuiuſmodi ſunt bupreſtes, cantharides, & quas uocant pityocampas. Hæc enim idonea ipſarum ſunt alimenta, Porro erunt animalia colore ſufflaua, admodum robuſta, collo ualde prominenti, oculis rubentibus, inuerecundis, ferinum cernentibus, capite latiore, corpore & uentre caſſiiora, meatu ad extrema magis caudæ, quæ non inuoluta eſt, ſed potius conuerſa,

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

79

A uerſa, inſeſu, quieti proximo. Hac enim re ſœmina à maſculo differt: ad hæc quòd caninos dentes duobus plures habeat, quemadmodum ſanè & Nicander hifce uerſibus dicit,

Malculus emittit, notus color, ipſe caninos

Binos, perpetuò monſtrat fed ſœmina plures.

Et ſanè hoc tempore captis, primùm capita & caudas amputare quatuor digito-
rum longitudine cœuenit, dum autem partes has abſcindis, inſpicere conſiliuè eſt,
num his amputatis, exanguia protinus, immobilia, prorſus emortua eſſe anima
lia uideantur. Nam ſi tales offenderis beſtias, nihil ad medicaminos miſtionē con-
ducere ipſas cenſeto. At ſi motuè quendam in ipſis reſiduum conſpícias, tum ſan-
guinem conferuare aliquandiu poſſe, has ceu præſtantifllimas antidoto preſaran
dæ immittes, ut quæ haud ignauam, exoleſcentem, ſed ualidam ad ſeruandum
uim habere appareant. Deinde tota adamuſſim cute ipſis detracta, adeps ceu nul
lius momenti, omnia interanea, tanquâ excrementorum receptacula exímen-
tur: mox reliquiuè corpus in uas quoddam fictile quameleganſtilimè conſtructuè,
uel in lebetem probè exterſum, ſplendidum indetur, ac prunæ impositum, citra
nidorè ex aqua fontis incoquetur ſale recenti, cum mediocribus anethi non aridi
uirgultis adieſto. Deinde carnibus iam bene coſtis, quod nimiruè cognoſcis ubi
ſpinæ ab illis ſoluuntur: & lebete ab igne deſpoſito, diligêter carnes à ſpinis ſegre-
ga, tritis ipſis panis quammaximè puri, & ex ſyncera facti ſimilagine, quantum
paſtillis formandis ſufficiat, admifceto, quemadmodum etià Andromachus autu
mat. Nam Magnus & Damocrates definitam quandam huius menſuram ipſis
adiungiu uolunt, æquali ſiquidem panis modo, æqualem carnium adiungentes,
ita ipſas cum pane ſimul conſerunt. Poſtea iuſculi quod fatis eſt affuſo, paſtillos
mediocres confinges, atque opobalfami modico ſubactos, in umbra reſpoſitos,
ad totius medicamenti conſectione referuabis. Reliquia contundi et cribro quam
licet ſub ſubtiliſimo concerni expedit. Nam leuia admodum infligniter iuuaue mihi
uidentur, quòd corporibus facilius apponantur. Porro quæ conſpergenda ſunt
leuiganda, hæc conteres, & uino conſperges, quod laudatiflimum eſt phaler-
num: non dulce fauſtianum, ſed acre, & quod omnibus uocatur actum. Dein-
de omnibus hunc in modum contritis, mellis quantum fatis eſt adjicitur: erit au-
tem fatis, quemadmodum ſeripturæ continet, libræ decem diſcoſtæ mediocriter,
ut quicquid in eo cereum eſt, flatulentum in coſtione ſeparetur. Deligendum
autem mel hymettion nuncupatum, quod apes probatiffimum efficiunt, thy-
mum hoc in monte, cui nomen Hymetto, nafcentem deſaſtæ, iam uerò refinam,
galbanum ſeorſum prius eliquata medicamini in mortario ſic adiunges, ac de-
inde omnibus in unitatem redactis, tritis diligenter, rurſus manu in opobalſa-
mi modicum intinſta, ita antidotum in uitreis autem argenteis uafis repones: non
autem uehementer ipſa replebís, ſed relicto quodam ſpatio, quo medicamentum
perſpiret, adhæc frequenter operculum detrahes, ut & liberius exhalet, & matu-
nior uſus tibi ipſus contingat. Quippe haud modico tempore ad concoſtionem
indiget, ut quando uſus poſtulat, antidotus probè ſit concoſta, concoquitur autè
plurimum duodecim annoru ſpatio: qui autem uigentiore ipſa, ualidore uti uo
lunt, etià quinto anno & ſeftimo exhibueruè; præfertim in hìs qui à uirulentis be-
ſijs, & à cane rabido commorſi ſunt, præterea in medicamètis lethalibus, hi enim
quuè grauem ab eiſmodi noxâ acceperint, potentiore etià medicamenti præſidio
indigent. Eſt autè potens medicamentuè ad uſu triginta annos, Nam in alijs affe-
cibus ubi tanta noxæ cauſa non eſt, ſufficere uidetur, quuè uſus exigit, uel ſexage-
narium. Pleric igitur dum uim ipſius uolunt experiri, primùm medicamentum
quoddâ purgans exhiſbentes, deinde nónihil ex antidoto propinantes, ſic de ipſa
faciunt iudiciuè. Si nanc ualida, uigens fuerit, neutiquâ purgatione fieri permita.

Befiariu pro-
batio que ad
medicamen uti
les, quæ non.

Coquendi uipe
ras modus.

Tempus uſus
theriaces.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
tit, sua ipfius potentia medicaminis purgatorij efficaciam euincens; quòd si autem ita fuerit purgatus, ut qui antidotum non affumplifset, liquidò conſtat, vires eſſe inualidas, & uetuſtate conſectas, ut ne quidem medicaminis uirtutè ſuperare potuerit. Cæterum menſura ipſius potus in omnibus idem nò eſt, quemadmodum neque liquor quo ipſam exhibituri diluimus. Siquidem in prædictis auellanz nu cìs magnitudine ex tribus uini cyathis dilutam, propinare affectis conſueuimus; in alij autè uitijs & menſura, & liquore uariè utimur. Nam ad affectuù differen- tiam ea adaptantes, tum medicamenti quantitatem metimur, tum congruum miſturæ humorem, audicamus. Non enim ſolùm ad ferarù morſus, & lethalia mede- camina auxiliari ſolet antidotus, uerùm ad maximas etiam alias affectiones præ- sentaneum eſſe remedium, experientia ac uſu à nobis compertum eſt. Itaq[ula]Galenen ipſam in propofitis uerſibus Andromachus ideo arbitror uocauit, quoniam ceu ex quadam affectuum tempeſtate tranquillitàtem quandam, ipſam nempe ſa- nitatem corporibus conciliat. Capitis igitur dolores longos & uertigines ſanare; ad hæc auditus difficultatem & oculorum hebetudinem ſedare poteſt. Nonnun- quam uerò & guſtus instrumentum laborans reſcit. Subinde in phrenitícis men tis abalienationem generofè ſomnum inducens ſeduit. Inſuper animi perturba- tiones & ímplexas imagines ſomnis abigit. Comitialibus quoq[ula] ipſis uhemèteri ſolet auxiliari, copioſam ex capite humiditatem abſumens, & liberù ſpiritui tranſi- tum efficiens. Iam & ſupſpirioſos iuuat, qu[ui] crasſæ quædam pituitæ in pulmonis ſi- ſtulas impaſtæ reſpirare hominem prohibent, promptè diſſecans, ut faciè egeran tur, attenuans & fixos uifcosos & humores. Sanguinè reijcientes admodum iuuar, ſi quis ipſam cum ſymphito decoſtam, dilutam & aqua exhübuerit. Sæpe ſtoma- chi uitijs mederi ſolet, & naufea laborantem, cibum & non capientem ſuaute re- ſtituit: interdum etiam appetitum ſine ratione intenium, ex mordaci quadam & acr[ati] subſtantia ipſum inſeſtante, mirificè repreſſit. Inſuper lumbricis inteftina oc- cupantibus, eoq[ula] ſtomacho inſatiabiliter cibum appetente, medicamentum hoc propemodum enecatos magna fame, ſeliciter liberat. Præterea maximù latumè helminthem generatum, qui omnem affumptù cibum depaſcitur, eoq[ula] reliquium totum corpus emaciat, mirabiliter ab inteftinis educit. Hepaticos quoq[ula] & lieno- fos ſæpe curat, obſtructiones aperiens, & iocinoris lienis & affectibus utilis, Item arquatum ex alioquo iecoris uito oborientè, ſtrenue perſanat, bilem expurgans, & ueluti abſtergens, t[ui] ut iecur bilem à ſanguine examuſſim ſegreget, efficiens. Alle quando lienes induratos ſoluit, paulatim ſordidam, ſuperfluam in eis subſtantia am abſumens. Converit & renum calculos, & quicquid terreu, ſordidum in eis continetur, faciè expurgat. Velicæ difficultatem ſedat, & exulcerationibus in ea ſubinde eſt præſidio, & difficilem uentriculi concoctionem imbecillitatem eſt, reſi- cit, uentris corpus excalfaciens confirmans. Ad inteftinorum ulcera, ipſas dyſenterias, & lyenterias, eſt utiliffima; ilioſis quoq[ula] & diuturno coli uito obnoxijs prodeft, præſertim quum inteftina uacant inflammationibus, acres ipſorù humo res consumens & inteftinorù flatus per uaporem diſcutiens. Eſt qu[ui] cholera affe- cits egregie conducit, corporis ſtatù corroboràs, multas & fluxiones liftens, porro maximum ipſius opus ſæpe in cardiacis innotefcit, quippe dum corpus multus co- pioſis ſudoribus diſſuuit, & robusti ipſius diſſolutum eſt, necq[ui] uinum frequenter continere morbus poteſt, antidoti potio & ſudores liftit, & uirtutem collapsem ve- luti erigit, ualidam & efficit. Iam uerò in mulieribus etiam menses educit & uteri ſedis hæmorrhoidas ſuppreſſas ſubinde aperit. Mirificè uerò & immoderatas ſanguinis excretiones cohibere conſueuit. Succurrat e[m] qu[ui]d miſta uaria ipſi- us facultas, qu[ui]a in ſuperioribus ſumus interpretati, ideo alia diffundens, extenua- ans & cogat excerni, alia ob natiue uirtutis imbecillitatem ſuperfluò excreta, uirt- bus partium confirmatis ſoleat inhibere. Quinetià podagricos, omnes & articula-

Galene uocata
theriace.

Ad quos ualeat
morbos.

D

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

80

A nunc morbis tunc potissimum adiuuat, quum augmenti tempus præterierit, & ui
gorunt. Status acceſſerit, Nam dolores epithematis lenientibus mitigās, medicamen
tum p[ro]opinabis, ut fluxiones cohibeat. quippe hæc antidotus iam inſarctas dige-
rit, & al[ia]s inuehi prohíbet. Maxime prodeſt etiam ſano, ſi frequenter eam alſu-
mat. Nam humorum ſuperflua consumit, & totam corporis temperiem inalterat.
Alia uerò m edicamenta quæ podagrici in morbi auxilium bibunt, ad pedes qui-
dem humores ſerri uetant, ſed huius ſuperfluitatem non diſcutientia, maiorem
quendam morbum faciunt. Nam fluxione per corpus oberrante, pulmo ſemper
ob reſplandi necet ſitatem motus, ac propter corporis ſui raritatem ad illam exci-
piendam facilis, totam ipſe ad ſe trahens, ita hominem ſuffocat. quod ego in mul
tus contemplatus expe[ri]entia didici, atq[ui] huius rei gratia omnino ab h[is]c[es] medica-
mentis abſtinere conſulu erim. Theriaca uerò in talibus uti etiam ueh ementer ad-
hortor. Etenim humorum ſuperfluitates exiccās prodeſt, & alias colligi non per-
mittit. P[er]li[que] igitur initio affiſduè hac uſi potione, in totum ab affectu liberati ſunt.
Atq[ui] hac opinor ratione etiam aqua inter cutē laborantes, multum ſubinde adiu
uit, dum humorem ipſos aſſigentem abſumeret, & inſitum calorē perfrigeratum
excaſefacere: præſertim hydropas, quos anafarcas & leucophlegmatias appellāt,
inigniter adiuuare confueuit, in totu ipſos corpus diſtribuens, & undequa[que] cor
poris humiditāte exprimens. Quapropter etiam prauo corporis habitui, quam ca
chexi dicunt, optimum eſt remedium, ut quæ corporis habitu coaugmentet, ſu
peſtua digerat, naturā ad ſuas functiones fortiter obeundas preparet. Hoc auxilij
medo etuā elephanticis crebro ſuccurrimus. Nam quum multus humor ſit corru
pus, cuius uis totam corporis molem putrefaciat, antidotus morbum ſolet euin-
care, dum fluxiones, & ſanguinis corruptionē impedit. Ad h[is]c[es] tetanicos haud ra
d[ur]o perſanavit, nervos calefaciens, tensiones ipſorum relaxans: quemadmodum
etiam partium reſolutiones ſæpe curans, ſpiritu recreato in naturalem ſtatum re-
duxit, & motus particulis reddidit. Mitari uerò antidotum licet, quum non modò
ipſan corpus ægrotum ſanare conſpiciamus, ſed etiam animo ſubinde affectibus
nosio poſſe auxiliari. Quippe uitia ex melancholia ſedat hoc medicamen conti-
nu: exhibitum, ceu exhauriens, exugens & atram ex ualis & liene bilem, ſicut &
beti[ar]um uirus: quare ad febrim quartanam potissimum pulchre conuenit. Si quí
dum ſebris h[ac] ab atra bile oborta, prompte antidoto tollitur, præſertim ſi artifi-
cola ipſa utaris. Ego igitur multos quartana laborantes, hoc præſidio facili è mor
buindicaui. Nam uomitu prius, ſecundum cibum ipſos uacyans; deinde inſe-
quenti die abſlinthij ſuccum exhibens, ut bilis edulceſcat contemperetur, ita ho
ſis duabus ante acceſſionem antidotum exhibeo, ac mirificè ipſam frequenter ui-
li proficere, ut protinus qui caperet, ſine morbi acceſſione maneret, & aquæ pa-
uorem morborum peſſimum, hoc medicamentum ſæpe tollere confueuit, & mi-
rabiliter tantorum malorum concurſui reſſtere. Non enim corpus duntaxat ipſis
inareſcit, & conuellitur interdum, ſebric[que] acri intus uritur, ſed anīmus etiam deli-
rat & grauiffimum ipſis adſert ſymptoma. Quippe aquam timent ac propter mul
tam ſiccitatem humidi tenentur deſiderio, & à potu abſtinent, quia mente alienati,
id quod auxiliari poſſit, non conſiderant. Fugientes enim aquam, pauentes & mi
ſerimo mortis genere intereunt. In quibus potissimum methodicos ſum demira-
tus, qui cauſas ad curationem eſſe inutiles dicant, haud enim ſcio quomodo hi[]
quant mederi, qu[ui] ſimplex morſus exiſtit, & ſimilis à non rabioſo cane illato ap
paret, quem enim curationis modum ipſis indicabit uulnus corporis obiter inſpe
dum, nec interiore cauſa ab eis examinata, nec ipſorum oculis animaduerſa. A ra
tionali autem medico ſola ratione, & diligenti examine adinuenta. Quamobrem
qui in methodicum malè curantem inciderit miſer, ceu irrationalem quandam &
& ipſum beſtiam exiſtentē, omnino moriturus eſt, merito per illius ſectam occum

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c bens. Quoniam ob dogmatis se Samuel, caufam inquirere non dignatur. Quicte
rati rationali medico feliciter inciderit, nec tam prauis symptomatis facile corripi
tur, & mortem propter illius artificium euadet. Nam huiusmodi medicus eo qui
cōmorfus est, sucepto, statim accuratè perquiret, qualisnā canis fuerit qui ipfum
momordit. Si enim audieris gracilem corpore, ficcum, oculis rubentibus, cauda
demiffa, ſpuma ex ore fluente: præterea lingua foras porreſtæ, & tanquam bile colora-
ta, obuium quæque, inſilijſſe, citra rationem cucurrifſe: deinde rurſus ſubito con
ſiſtentem, cum, jra quadam magis furenti, non ipſi præuifos momordiſſe: hæc in-
quam, ſi in eo ſic habere audieris, ſtatim rabioſum canē fuiffe intelliges. Ita uul
nus haud simpliciter quemadmodum Methodicus curabis, ſed confestim ipſum
etiam amplius efficies, carne multo interuallo orbiculatim præcisa, ne facile ad ca-
catricem perueniāt: ſed foramen diu, minimum quadraginta diebus, pateſcat, ut
per hoc canis uírus emânet. cauterijs igitur admodum candentibus locum adure-
re ſolemus, & alijſ uti medicamentis quæ extrahendi uim obtinent, nec uírus intra
carnem manere ſinunt. Ego autem considerans aliquando antidotum ipfam oleo
ex roſis confecto ceu medicamentum, quod linteolis conceptis excipitur (emmo
ton Græci uocant) in uulnus indídi, ut cucurbitulæ cuiuſdam modo exugeret, &
ex alto, quod corrumpendo corpori erat, extraheret. In ſumma, Theriace & exu-
ſecus impoſita, & epota rabioſorù morſibus præſentanei medicaminis cuiuſcam
inſtar exactè opitulatur. Cæterùm nobis etiam in peliftera lue, ſola hæc aniduous
malo correſtis prodeſſe adeò uſa est, ut nullum aliud præſidium tanto malo eſi-
ſtere fuerit idoneum. Nanç peftis, tanquam & ipſa exiſtat quædam belua, haid
pau cos interim, uerùm ciuitates quoque totas depaſſes, malè conficit. Quippe pa-
ua quædam aëris ad corruptionem prompta mutatio efficitur: & homines quan
reſpirationis neceſſitate periculum euitare nequeant, ipſum aërem, ueluti uenieni
in
D

Ad peftem ua
let Theriace.

D

Hippocratis in quoddam ad ſe per os attrahunt. Quamobrem etiam Hippocratem illum, multis abigenda pefſe modis admirandum, laudo, qui luem illam ex Aethiopia Græcos inuadentè non aliter curauerit quæm aëris mutatione alteratione, ne talis amplius inſpiraretur. Quum igitur ignem per totam Athenarum urbem incendi iuſſet, non simplicè lignorum materiam, uerùm ſerta flores, ſuauiſlimos alimentù ipſus eſſe conu- luit, unguenta, pinguilſima & odorifera ipſis ſuperfundi, ut aërem purum hot, modo redditum, homines in mali ſubſidium reſpirarèt. Simili ratione Theriace, ceu ipſa quoque ignis quídam purgatorius exiſtat, præſumentes in peliftero aënè ſtatu neutiquam malo corripi ſinere nouímus: corruptis iam poſſe mederi, aëris in ſpirati malitiam inalterantem, mutantem, ut quæ corporis temperaturam inſi- magis prohibeat. Quapropter consilium eſt, ob has tam repentinas aëris conſtitu- tiones, alias noxarum cauſas oborientes, in proſpera quoque ualetudine crebro antidotum affumere, quò & externis accidentibus corpus reſiſtat, ac ubi iam fuerit affectum, illam inuenias propitiam. Quæ ueluti bonam quandam temperiem ſalubrem, ſtatum corporibus inducit, dum humorum ſuperfluitates abſumit, partes perſtrictionibus emortuas recſaſit, & inſitam uirtutem naturæ functioni bus probè obeundis corroborat. Quum enim natura ſanitate fruitur, tunc etiam ſine impedimento uentriculus cíbos concoquit, ac uenæ ipſos promptè in ſangit, nem redigunt, iecur bilem ex facili ſegregat, cor purum ſanguinem ſuſcipiens, niuerſo deinde, ut iam nutrire queat, corpori tranſmittit, excretiones ipſas mode ratius molitur, recrementa corporis, per totam reſpirationem ſalubriter digent. Maximè uerò in peregrinationibus antidoti potionè conſuluerim, qui in frigibis

Theriaceæ ani-
mo quæque con-
ducit.
aëre per hyemè iter aggrederis. Iam uerò ad animi prudentiá acrimoniám non
eſſe in efficacè pernoui. Quippe ſensus ualidè ſuo fungi munere efficit, mentem
uaporibus liberatam ſubſiſorem reddit. Breuiter, totum corpus ita ab inuiuris ſe
curum facit, ut ne à deleterio quodam poſſet inſici. Nanç uaria & tantæ miſtura
medicaminis

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

81

A medicaminis uirtus eiusmodi firmitatem producit, præfertim quum bestiarum mi- Elegans hifto- ria de Mithri datis morte.
flura conſtat. Proditur enim, Mithridatem magnum illum bellatorem, non The
niacam, ut quæ necdum eſſet, fed aliam antidotum uarijs quoque miſturis copſi
tam, ipſius dictam nomíne (Mithridatios enim appellatur) præſumentem, ob fir
mam corporis conſtitutionem ex illa præparatam, non potuiffé ueneno poto inte
ire. Quum enim bellum aduerſos Romanos gerens, à Pompeio uicſus, in extre-
mis medicamenti ueneno ſanus mori cogeretur, medicamento epoto, eoq[ui] copio
ſo, ipſe quidem non interijt: filiæ autem, quæ ob eximium erga patrem amorem
cum eo mori[que] uolentes opetere, eiusdem medicamenti potu ſulitò conciderunt.
Deinde qu[ui] mortem ille obire ſtatim non poſſet, ueneno propter antidotum præ-
fumpta inefficaci, uocato quodam ipſius amíco nomine Byſtoco, iniut[x]it, ipſum
iugularet. Atq[ui] sic pharmaci opus ferro abſoluens, mori ipſum uiolenter coëgit.
Vides igitur quantum efficaciæ ad firmam corporis habitudinem conciliandam
uarie miſlionis medicamína obtíneant, & potiſſimum Theriace ob tantam, ut di-
xi, beſtiarum uirtutem. Ceterùm medicamen hoc meo conſilio ſumes proba fru-
tus coſcoſione, nec cibis repletus. Menſura aliáſ alia rectè uteris. Interdum enim
fabre Aegyptiæ magnitudinem cum duobus aquæ cyathis capíes, ubi exiguum
ad concoctione ipſius interuallum erit, interim uerò auellanæ nucis magnitudine
bibes, quum plus temporis ad pharmaci diſtributione habiturus es. Porro inſpice
& anni tempus & regionem, ubi medicamentum aſſumes. Nam per eſtatem neu
tiquam id capere conſuluerim. Quippe ſtatu a[er]cís calido, etiam ex antidoto cor-
pus longè calidius euadens, offenditur. atq[ui] hoc mirabilís ille HIPPocrates conſi-
derans, medicamenti exhibitiones ante caniculæ ortu, & ſub ea, difficiles eſſe tra
dit: quoniam febrim hoc potiſſimum tempus hominibus aduehit. Quapropter
& atate florentibus, & multò naturali calore præditus, neq[ui] multùm, neq[ui] ſæpe ex-
b hiberi medicamen eſt conſilium. Quemadmodum ijs qui iam declinant, & pluri-
mum, & crebro non ex aqua, fed uíno magis aſſumi profuerit, ut corporis uirtus
tam emarceſcens, & genuinus calor extintus, refocillari, accendi, ipſius poſſit
beneficio. At in pueris omnino medicamentum eſt uitandum. Quippe cuius ma-
gnitudo illorum uirtute maior ſit, & corpus ex facili diſſoluat, natiuum ſpiritum
cito extinguat, quemadmodum ſan[te] & lucernæ flammam oleum igne copioſius
adhibi[tu]n promptè extinguit. Ego ita ex hiftoria memini puellum aliquando ex
tempeſtiiuo antidoti uſu diſſolutum. Etenim diuturna ſebri laborabat, gracilis
admodum corpore, & uíribus imbecillis, ut qui uix multa diligencia poſſet ſuper-
eſſe. Quæ quum ego ex medica ratione conſpicerem, etiam dehementer ipſi phar-
macum dari prohibebam. Nam quidam eius curationi præfectus, qui uidelicet pa
trem eſſe diceret, & tyrannicam imperandi facultatem potius haberet, quàm ex
ratione conſilium audiret, temere & uiolenter admodum me compulit ut infanti
medicamentum exhiberem. Quod iam aſſumptum concoqui non potuít, fortius
uidelicet eius uirtute qui ceperat. Verùm totu[que] ipſius habitum diſſoluit, aluum[
]q[ui] fecit profluentem, atq[ui] ita propter irrationalem medicamenti uſum, noctu infans
perijt. Porro ſi in calidiore nonnunqu[am] uerſeris regione, caue medicamine utaris,
a[er]cís caliditate illic ſufficiëte. Qua de cauſa etià hominibus primo † Iulij ortu cali-
dillimis, & multa inde ſiccitate prædictis medicamentu[rum] eſſe mihi uidet incongruui.
† in Græco ha-
betur h[uius]us, id
eſt ſolis.

DE SALIBVS THERIACIS.

Sales Theriaci

Ræparantur & ſales quidam ex h[uius] beſtij[s]. Nam illorum etiam me-
miniſſe neceſſarium mihi uifum eſt, qu[uo] nihil in libro deſideretur. Fa
ciunt iijd[em] ad omnia prædicta, modicè longo temporis ſpatio præſi
dium præbere habiles: frequenti aut[em] uſu paulatim adiuuantes. quo-
circa pleriq[ui] ex ijs qui utunt, ubi non uelox ab eis præſidiu[rum] ſentiunt,
nequaquam poſſe opitulari arbitrantur, maximè, quia igne corpus ipſorum in ci

0 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
nerem redigitur, dicētes auxiliatricem eorum uirtutem per uſtionem euaneſcete,
Ego quidem aſſero ſales, etſi uim theriaceā imparem habeant, non tamen omnino
robur opitulatoriūn in eis oblīterari. Multa ſiquidem ignis commercio redduntur
meliora, interim latentem ipſorum naturam in apertum ædunt. Nonnulla uerò ad
quem uolumus uſum accommoda eſſiuntur. Aurum ita: per ignē iudicamus;
& adulterum igne coarguitur: atq: flamma exactè purgatum, germanum eſſe ape-
paret. Iam ferrum igne molleſcit, & flexum nobis ad multos uitæ uſus habile eſſe
uidetur. Nunquid etiam plurima quæ in corpus ingerunt, nutriendis nobis ignis
beneficio redduntur idonea? Panis ſiquidem & reliquorum animalium, & pilciſi
carnes crudæ adhuc appetitus uſui ſunt inutiles, coctæ, tunc etiam corporum alie-
menta ſiunt. iam uinû ipſum ſtatim ab uuis expreſſum, crudum incoſtum: eſt;
ſolis autem æſtu coſtum, tunc & ſuauiſſimum & maximè potabile redditur. Por
tro multa in arte medicamina quandiu ueterem ipſorum naturam retinent, acerit-
ma eſſe, & corporibus inimica experientia docet: domita uerò ignis neceſſitate cu-
rationi ſiunt congrua, Itaq: chalcitis, cruda quidem corpora contingens, facile cu-
ſtas excitat; cocta uerò, cicatricem ulceribus inducit. Item lapis phrygius crudus,
acerrimus eſt; ignitus autem, & cum alijs quibudam tritus, præſens fit oculorum
remedium, Spongіæ combustæ cinis, fanguinis fluxionē potenter inhibet. Idem
mihi etiam in theriacis ſalibus fieri apparet. Omnia enim ſola combusta, ac inte-
græ accenſæ beſtæ, prauam uim corporibus inditam ex uſtione deponunt, & ab
igne auxilij symmetriam fortiuntur. Peculiariter autem & maxime ſales meden-
tur affectibus ſumma in cute obortis, leucis dico, lepris, impetigini agreſtij, nam
ſuperfluitates cuti ſub ditas acres & potiſſimum diſcutiut. plurimi igitur ipſos man
ducantes, ſudoribus largiter diffuentes, corruptam uacuant ſubſtantiam, utpe-
dunculos quoq uocatos, quoſdam ex corruptione propriè nafcentes eiſciat; quos
ideo, ni fallor, Græci phthiras appellant. Dentes optimè abſtergunt, & flaccidas
partes denſant, fluorem ipſis illabentem reprimunt, à putrilagine referuant, erodi
ipſos non ſinunt. Hunc in modum præparantur. Conabor enim tibi rurſus hori-
quoq confecturam ſermone deſcribere. Viperæ prædictijs ſimiles, & eodem tem
pore capte, numero quatuor, non biduo plus poſt uenationem, ſumuntur: uerum
ſi fieri poſlit eodem die, quo ſunt captæ. Deinde ſalis ammoniaci, ſin minus, com
munis, colore albi, & leniter ſplendefcentis, modius Italicus: mox cum ipſis tun-
ditur minutatim Gentianæ creticæ libra una ſemis, Mali terræ rotundi librauna
ſemis, Centaurij tenuis comæ libræ duæ, Cardamomi, prafiſ, ſingulorum unceæ
ſex, Scordij montani, † Selini, chamedryos creticæ libra una, rutæ latiua: ſeminis
bra una. Melle attico hæc uniuntur, & ſelibra ipſorum in ollam ficſulem uacuam
conijcitur. Deinde quatuor ſerpentes uiuæ, mox ſquillæ teneræ, & uehementer
recentes quinj minutim concidunt, ita reliqua alioru pars dimidia adijcif: acubl
cooperueris ollã, lutoq diligêter obliueris, quatuor ipſam foraminibus aperies, ut
per ea uapor coſtionis menſurã indicet. Nam primum fumus exire uidebiſ copio
ſus, obſcurus, admoduj turbidus, notãs ignē iam beſtias inuaſſle; quando te ani
mũ quoq diligenter aduertere moneo, ne tandem huius fumi aërem ex uiperarij
exhalatione inſectu inſpires. Poſtea ubi uapor ceſſauerit, & tenuè quandam flam
mã per foramina eijci confpexeris, tunc ipſa cocta eſſe quam optimè cenſeto. atq:
ita ollam de igne tollito, tota die & nocte refrigerãs. Deinde aperios exemptos
carbones diligenter tundito, & cum hifce miſturis cribrato, rutæ agreſtis ſeminis,
hysſopi cretici, ſingulorum uncijs nouem, ſœniculi ſeminis agreſtis, nardi gallicæ,
ſtachios ſcytici, ſingulorum uncijs ſex, petroſelini macedonici t uncijs quatuor,
amomi uuæ uncijs tribus, origani heraclotici ſummitatum uncijs nouem, hormi
ni ſeminis torrefacti uncijs tribus, thymi attici ſummitatum uncijs nouem. malaba
thri Indici foliorum uncijs quatuor, baccarum iuniperi laconici carnis libris dua-
bus,

Conſtитuра ſа-
lum.

† Apud Pauli

† Paulus, Ma-
cedonici, mala
bathri, ſingulo
rum uncia una.

DE THERIACA AD PISONEM LIB.

82

bus, adianti fatiui ſeminis unciſs ſex, piperis albi & nigri ſingulorū libris duabus, filphij radicis uncijs decem, zingiberis non forati libris duabus, ſatyrj ſeminis uel radicis, pulegij montani, ſeſiſ maſſaliotici ruſi, tortili montani ſeminis, hedyofmi, ſingulorum uncijs ſex, caſiæ optimè uncijs duabus, cinamomi uncia una. Conare autem ipſa contuſa críbrata p[ro] rurſus contundere, & críbro frequenter incernere, ut adamuſſim fiant leuia; atc[que] ſic in uſaſi uitrijs reposita non ſtatim uſurpare conuenit, ſed poſt decem ferè dies. Porro ego ipſos præparauı beſtijs non combuſtis, ſed ipſarj paſtillis, quemadmodum in theriaca oſtendi c[omo]ſici, miſcens ipſos quoq[ur]ijs quæ cum beluis comburuntur, ut quam habeant in ſe amarſulentiam, eam in aduſtione deponant, tanta paſtillorum menſura adieſta, quantum uiperarum nu merum habere conieſturabam, & ſacti ſunt longè preſtantuſſimi, nec c[iner]ium ex aduſtione referentes, nec [colore] nigri, ſed etiam qualitate uſu ſuauiſſimi redditi, & uires ad quæ dixi peculiariter ipſos facere, euidentiores obtinentes. Hic eſt de theriaca & ſalibus theriacis liber, diligenter, ſi quid iudico, à me examinatus, hac maximè cauſa, quoniam & tu in omnes diſciplinas ſtudioſe incumbis. Memini enim te quú literarum ſtudijs egregiè inter ciuilia adhuc negocia uacares, uel dictio quodam problemate iudicare ſcriptores nonnunquam deficere, multas [con]ari occasiones inuenire, atc[que] hoc agitare. Etenim deos aiebas dum non uaticinantur, nihil eloqui, interdum uerò etiam oracula ſilent. Eſt quum & mare tempeſtatibus nauigari non p[oteſt] agmina fluuiorum ſiſtuntur, & paulò p[o]ſt rurſus fluere incipiunt, item terra fructus non ubi[que] producit. quare tuum ego exemplum imitatus, nihil ex his quæ de theriaca quaeruntur, omiſi, ſimul[que] te adhortor, ut libenter pharmaco utaris, quoniam longæuum uitæ tempus, uſum ipſius exhibere obſeruatum eſt: quod merito ut tibi à dijs contingat, exopto.

F I N I S.

IOANNES GVINTERIVS ANDER-

NACVS, IOANNI MILETO PARIEN=
SI, MEDICO REGIO S.

Vm multæ res in medicina nequaquam ſatis adhuc ſunt noſtri temporis hominibus congnitæ, t[um] perdiſcilis, Milete eruditiſ. & perobſcura tractatiq[ui] eſt, de pulſibus: quæ aliás ad naturar[um] diſcrimen noſcendum, & morborum ſpecies est utiliſima, ne dicam neceſſaria. In urina enim totum corporis habitum, omniaq[ui] ægritudin[ui] genera uelle contemplari, extremæ eſt dementiæ. Quanquam bodie uulgus medicorum in illa ſe ita exercet, ut nullas præterea corporis notas, ſi diuis placet, ad curationem deſideret. Pulſum uerò, qui in primis diſcendus erat, in poſtremis habeat, ac confuetudinis potius cauſa manum ægro admoueat, quam ut illum, cuius diſſerentias penitus ignorat, in morbi iudicio exploret. Hoc tamen in ore frequenter habent triobolares iſti medici, ſi aut ex alimento, aut ſumpto medicanne ipſis neſcijs, æger citatiorem ædat pulſum, ſebri labo rat. Quæ quum ita ſe habeant, ut ipſe probius nouiſti, uir doctiſime, uolui in iuuentutis uſum Galeni de pulſibus ad candidatos libellum in publicu ædere: unde omnia, quæ ad e[rum] ſpectant, examuſſim queant diſcere. Et tibi laborem, ſi quem in hoc uertendo inſumpſi, nuncupare, utpote pulſus exploandi expertiſimo. Es enim, præter meliorum literarium peritiam, inter huius noſtræ ſcholæ proſſores qui medicinam tractant, artificio, & ratione experimentis adiuncta, hominibus medentur, faci[è]t principceps. Quare quum optimè, quid pulſus in morbo ualeat, intelligas, hilari fronte uigilias noſtras ſuſciplies, dum maiora eius gustus tibi parauerimus. Vale. Lutetiæ Parifiorum.

0 3

CLAVDII GALENI

PERGAMENI DE PVLSIBVS LIBER
AD MEDICINÆ CANDIDATOS.

Ioanne Guinterio Andernaco interprete.

AECVNQVE medicinæ candidatis chariflìme Teucre, de pulfibus ſcire fuerit ex uſu, hoc commentario perſcribemus; unıuerſam uerò ipſorum artem alibi memorie proditam habes. Itaq[uo]mes arteriæ tum ſibi inuicê, tum cordi, pulſandi modo ſpondent. Quæ cauſa eſt cur ex una ipſarum animaduerſa, de omnibus ratiocinatione queas colligere: non tamen univerſarum ſimi liter motionem percipere quifquam poterit, uerùm in particulis excarnibus eudentius, in carnoſis obſcurius. Quæ autem arteriæ ſub crassa carne latent, aut obſibus intus incumbunt, aut alias partes obiectas habent, has moueri neutiquaſen ſeris; modò anımans naturali habitu ſit præeditu. Sin macie confectum, etià ſpinales arteriæ ſæpe abdomen tangentibus, motum repræſentant; & quædam in artu bus, quæ prius latebant. Semper uerò pulſationem ædunt ſenſibilem arteriæ, & temporum, & quæ partem ſuperiorem pedis, & quæ internam brachialis, quod hæpito Græci uocant, regione perreptant. His minus, nec tamen obſcurè pulſant, quæ poſt aures in capite, & quæ intra brachium ſitum habent, Iam aliaæ nonnullæ quæ non adeò multa carne teguntur, uerùm nullam promptius, neq[ui] decentius, neq[ui] uſui commodius attigeris, ijs quæ in brachiali haben[ent] omiſs. Ha[na]ſiquidem conſpicuæ potiſſimum ſunt, loco uidelicet excarni; quar[ui] cauſa nihil in corpore, ſicut aliarum complurium detegas eſt neceſſe. Huc accedit, quòd in rectum potendunt; quod ad exaſtam pulſuum dignotionem non parum adſert momenti,

DE QVANTITATE DIASTOLES.

Iam uerò tangenti tibi, arteria in omnem attolli dimenſionem uidebitur. Sunt autè totius corporis dimenſiones tres; in longum, altum, & latum. At qu[ui] animal ſecundum naturâ mediocriter habet, arteriâ uehemêter attolli deprehendes; qu[ui] ſecus, una har[ui] dimenſionu[] uel deficit, uel excellit. In quo memorè eſſe te conue niti, qualis pulſus naturalis erat. Et ſi quid[è] eſi, qui præter naturâ eſt, latitudine ma ior[em] inuenias, Latum appellabis; ſi longitudine, Longum; ſi profunditate, Altum. His contrarios, minores uidelicet naturali, ad portionem uocabiſt, anguſtum, breuê, & humilem. Ex ijs autem qui tripliſi dimenſione ſimiliter in habitum naturæ con trarium uertuntur, undiqua[que] imminutus, Paruus dicitur; omni parte aućus. Ma gnus appellatur, Atq[ui] hæ quantitatis diaſtoles in pulſu differentiæ inueniuntur,

DE QVANTITATE MOTVS.

Propriè ad motu[rum] pertinent, celeritas & tarditas; hæc quidem ſoluta quæd[am] moſtio, illa uerò coacta urgens. Iudiciu[rum] de his quo[que] ſumemus, naturali ipſas conſente rentes. In qualitate occurrſus impetus, pulſu[rum] uehementia, & remiſſio cōſiſtunt. Vehementia q[ui]dem, qu[ui] tangens, manus ualidè repelliti: Remiſſio, cum languidè. Porrò mollicies & duritia ipſius tunicæ arteriæ, qualitates ſunt. Mollicies, qu[ui] ueluti carnoſior etià in occurrſu arteria apparet: Duritia, qu[ui] ueluti ſiccior, & corriu moſtido rigidior. Dignoſci ita: & talis pulſu[rum] differentia protinus una cum arteriæ moſtui: quan[que] ipſius propria nò ſit qu[em] admodum tres modò cōmemoraſe. Ex illis e[m] celeritas & tarditas, motus qualitate cōprehendunt. Vehemètia & remiſſio, iſi us modo. Magnitudo & paruitas, ad quantitatem diaſtoles pertinent. Diaſtole uerò non ſine motu conſiſtit. Cæterùm molle corpus & durum, ut tale ſit, motu prætere a[rea] non indiget. Has igitur quatuor pulſuum differentias, iſi us uarietas continet,

DE QVIETÆ

D

DE PVLSIBVS LIB.

83

DE QVIETE TEMPORIS, QVO ARTERIAE
attolluntur & submittuntur.

Huc accedit alia iuxta ictuum interuallum differentia. Solent enim sic medict
appellare tempus quod ictus duos intercedit, quo uidelicet arteria attolliit & sub-
mittitur. Conuenire medicinæ candidatis puto, ut primùm seſe exerceant in ſy-
ſole, ut quæ minus ſenſu queat percipi. Vocabitur autem mihi aliuſ ictus, aliuſ
interuallum. ictus quidem, quù arteria motu ſuo tactui occurrit. Interuallù uerò,
quum intra duos ictus quieſcit: cuius ratione pulſus dicitur creber, rarus, & am-
borum medius, quo pulſus naturales continentur. Cognosces etiam hos tempo-
ris quantitate. Creber nancqæ eſt, quù breue quietis tempus fuerit; rarus, quù lon-
gum. At quietem ne dixeris, an interuallum ictuum, uel ſyſtolen, nihil intererit.

DE AE QUALITATE ET IN AE QUALITATE.

Aequalitas & inæqualitas in omnibus, quas dixi, differentijs accidit. Nà con-
tinua harum paritas, æqualitas eſt. Exempli gratia: quù magnitudo pulſuum ordi-
ne ſe consequentium par extiterit, pulſus iuxta magnitudinem æqualis: ſimiliter
etiam, ſi ſecundum uehementiâ, crebritatem, & remiffionem ſiue obſcuritatem pari
tas euenerit. Inæqualitas ſimilitudinis eſt corruptela, quacunqæ pulſuſ differentia
confliterit. Erit enim alius pulſus cum magnitudine inæqualis, alius in celeritate,
alius in uehementia, & obſcuritate, & crebritate, cæteris ad eundem modum.

DE ORDINE ET INORDINATIONE.

Interim etiam per ordinem quendam numero ictuum definito, paribus pulſi-
bus, unus impar coincidit. Atque hoc multifariam euenire ſolet. Etenim tres pa-
res, quartus impar ſequiit, id per perpetuo ordine: uel quatuor, quintus: & in omni
alia pulſum multitudine ſimiliter. Quoniam ſubinde quinque pares, ſextus impar
conſequit. Et rurſus ſex pares, ſeptimus impar. Quare ſimilitudo pariù in huius-
modi no amplius ſeruatur, eo pulſus fit inæqualis: ordo tamen aliquis ſeruatur,
ob quod etiam ordinatus eſt. Siquidem per multitudinem parem ſemper paribus
pulſibus unus impar coincidens, parium formâ corruſpit. Circituus denique pro-
portio, ordinem aliquem conferuat. Sin omnino nullus ſeruatur incolumis circui
tus, inordinatus talis uocatur.

DE INAE QUALITATE IN VNO PVLSV.

Fit etiam in un o pulſu inæqualitas tum circa partes arteriæ, & ſitu, & motu in-
ticem diuerſas: tum in uniuſcuiuſa pulſus motu prìuatim. In ſitu itacqæ parti in-
aequalitas cōſiſtit: inde nimiru, quòd arteria ſurſum, deorſum, prorfum, retrorſum,
dexrorſum, & ſinifterſum deducta eſſe uideſt. In motu, quù citatius, uel tardius,
uel matruius, uel ſero magis, uel uehementius, uel languidius, uel longiori têpore,
uel breuiori, uel ſemper, uel nequaqua mouetur. In ſingulis partibus, dum mani-
ſettò pulſus interciditur: ex quorù numero eſt & Caprizans. Item quum recurrit
qualis eſt à bis ſeriendo uocatus Dicrotus. In impari motus celeritate, quù incipi-
ens quidem citatior, deſinens autem tardior eſt. Et e' contrario incipiens tardior,
deſinens citatior. Ac in uehementia, debilitate, magnitudine, & paruitate ſimiliter
motu non in duo ſolùm tempora, uerùm in plura etiam partito, quantum ſenſu li
cet cognoscere. Hæ igitur simplices, & in uno pulſu, inæqualitates ſunt.

DE COMPOSITA PVLSVVM IN AE QUALITATE.

Compositæ uerò quatenus poſſit alia alij, una uni, una pluribus, et multæ mul-
tis commificer. Ac nonnullæ ipfarum peculiare nomen fortitæ ſunt, quemadmo-
dum & uermicularis, & formicans, & hecicus. Vermicularis, quum ueluti per-
reptantis arteriam uermis, fluctuù modo excitati, ſpecies repræſentatur, nec arte-
tia tota eodem tempore attollitur. Quòd ſi cum diaſtoles paruitate accidat, uermi
culus nuncupatur: Sin autem cum magnitudine, fluctuofus simpliciter. Conſtat
autem & languidum, & crebrum eſſe uermicularem. Qui in extremâ in cidit debili

0 4

CLAVDII GÄLENI PERGAMENI

C
tatē, frequentiam & paruitatē, Formicans appellatur: opinione quidem citatus, sed reuera non eſt. Hecticus autē pulfus eandem cum febri nominis rationē obținet. Quippe nullam mutationē magnam ſubit: uerum ſemper ſui manet ſimilis, implicatur, et nunquam ſoluitur, totius corporis habitu in id genus tum ſebibus, tum pulſibus, ægrotante. Hæc de pulſuū differentia, medicinæ nuper initiatis ſuſſicere putauerim. Si enim exactius quiſpia eas perſequi uolet, totum commentiāde de pulſuū differentia, à nobis conſcriptū, legat licet. Non igitur de pleno, & inani pulſu dicere nunc eſt operæprecium, nec de rhythmis: quoniam ibi accuratè de his peregimus, et ſermo rudioribus eſt obſcurior. In ſummā itac prædicta colligites, ad ſequentia digrediamur. Magnus pulfus eſt, qui ſit arteria in longuī, latuī, & proa fundum infligniter dilatata: Longus, qui in longitudinē tantuī porrigitur; Latus, in latitudinē: Altus, in profunditate. Vehemēs aūt pulfus eſt, qui manu ualide ſerit: Mollis, in quo arteriæ tunica tenera eſt. Citatus ſit ex arteria, modico tempore dila tata: Creber, arteria momentuī quiete, Aequalis, qui ſibi deinceps par eſt. Sed in uno ictu impar, inæqualis iuxta unuī ictum dicitur. Erunt autē & horuī contrarij manifesti, paruus, breuis, arctus, humilis, languidus, durus, tardus, rarus, inæqua lis, & inordinatus. Ad hæc patere cuiuīs arbitror, aliorum quidem contrariorum uniuſcuiuſſe eſſe mediuī. Aequalis autē & inæqualis, medius nullus eſt, nec ordi nati & inordinati. Præterea alioruī omniuī modus, ſecundum naturā eſt. Inter hos autem æqualis ſecundum naturā ſolus eſt: reliqui naturales nō ſunt, tum inæqua lis, tum inordinatus.

DE PVLSVVM CAVSIS.

Quoniam uerò multifariā pulfus mutari ſolent (nullam enim inuenies, utita dixerim, cauſam, quæ non & hos mutet) uſum mihi eſt primùm multiplicè ipſorum mutationis ſummam differentiā ſtatuere: deinde de ſingulis per ſe membrae tim diſſere. Prima itac eſt ipſoruī mutatio naturalis: altera nō quidicereis: ob quod arteriā crebro tangere oportet; præſertim integra ſanitate præditi: quum omnis uehemens motus cō quietcit. Item in alijs quoque affectibus. Verùm quia omnes experientia cognoscere nō licet, multi enim iam medicos ſæpe defiderarit, quorum in ſecunda ualetudine copia non data eſt, optimuī ſane & hîc, artificè ignaro præſtare. Praſtat autē indubie, quum eoruī que multis ſimiliter infunt, ſcienuā ex cogitauerit. Eſt autem cōmunis quædam (ut ſummatim dicam) uiroruī natura, & alia mulieruī. Tum qui calidioris ſunt têperamentuī, tum qui frigidioris, cōmunem utriuī hi naturā obtinent. Iam gracilium omniuī, crassorum cōmunis aliqua exi ſit. Ac raruī eſt in ſingulis cōmunitatibus prædictis, quod non multis ſit affiſimile. Quare etiā à uero aberrare illi eſt rarum, qui cōmunitatem examuſtim pernouit.

D

Viri ſane mulieribus magna ex parte tum maiorem, tum uehementiorem longe, tardiorem paulò, & aliquanto rariorem pulſum ædunt. Calidiores natura, maiorem, citatiorem, & crebriorem multo: uehementiorem nō item multo habent.

Graciliores natura, maiorem, & rariorem multo: uehementiorē haud multo. Atque hunc in modum natura differunt. Iuxta ætates autem hoc pacio mutantur.

Pueri recens nati pulfus eſt crebrior, ſenis rarior: qui intra hos conſiſtunt, omnes proportione reſpondent ætati, quam cunque uel pueri, uel ſenis propius acce dunt. Item pueri citatiffimus, tardior ſenis. Qui uerò aliarum ætatuī ſunt, medium occupant. At longe maior in raritate differentia eſt ſeni cum puero, quam in uelo citate. Iuxta magnitudinem, & uehementiā hoc intercedit diſcriminis. Maximus quidem inter ætates, iuuenuī pulfus: minimus ſenuī: medius ipſorum. paulò maior in pueris eſt. Vehementiffimus ætate florentiū, languidiffimus ſenuī, medius ipſorum pueroruī pulfus eſt. Atque ſic in ætatibus ſe habet. Pro anni temporibus: uere

DE PVLSIBUS LIB.

84

A medio pulſus ſunt maximi; uehementiſſimi, ſi ad reliqua têpora cōſeras. Celerita
te uerò & frequêta medîocres: pariter etâ autunno medio ſe habêt. Procedente
uere, magnitudo, uehementia, decreſcit. Celeritas, & frequentia intendunt. Ad
finem, ineunte iam æſtate, languidi, parui, citati, & crebri ſiunt. Autumni progres-
fus omnia imminuit, magnitudinê, uehementia, celeritatê, & frequentiâ. Quare
hyeme aduentante, in contraria uertunt. Sunt enim tunc pulſus parui, languidi,
tardi, & rari. Respondet autê ueris iniſi, ſini autunni: finis illius, huius initio,
Et aſtatis exordi, ipſius ſini ſimile eſt. Sicut hyemis principi, eiufdem exit imita-
t. Quemadmodum pars illa, quæ à media æſtate, media, hyeme æquè ad utrunce
ſinè declinauit, ſimili modo uariat. Media uerò aſtas partim cù media hyeme con-
uenit, partim diſcordat. Parui ſiquidem & languidi utrinque. Citati aŭt, crebri, per
æſtatem. Tardi & rari, hyeme. Non tamen adeò parui æſtate, ſicut per hyeme: ſed
minus æſtate ſunt exigui. Rurſus hyeme non ſic languidi, ut æſtate; uerum minus
hyeme langueſcunt. Hoc ita modo pulſus pro temporu ratione mutantur. Nec
aliter iuxta regiones uariant. Nam in uehemèter calidis, ut media æſtate ſe habêt.
In frigidis multùm, ut media hyeme. In temperatis, ut medio uere. In ijs quæ me-
dium tractu foruitæ ſunt, ad portionè respondent. Inter alios autê eris nos ambi-
entis ſtatus: calid, calidis anni temporibus: frigidi, frigidis: medi, medijs, nempe
ueri ſimiles exiſtunt. In partu pulſus maiores, crebriores, citatiores, ſiunt: reli-
qua ſecundum naturâ ſeruant. Erunt utic, ſi quid aliud & ſomni naturales: mu-
tant autê hi quoque pulſus. Primùm ubi incipiunt, minores, tardiores, rariores, lan-
guidiores, reddunt. Deinde traditat, raritatem, adaugêt, præſertim à cibo: ma-
tores autê & uehementiores pulſus ſunt. Tandem rurſus languidi, parui, tardi:
uerò & rari permanent. Eorù qui expergi ſcuntur, ſtatim quidem magni, uehe-
mentes, citati, crebri, & quodammodo turbulenti ſunt. Paulò pòſt ad mediocrita-
tem ac ſymmetriâ perueniùt. Aſcititij corporis habitus ſimiliter naturalibus pu-
fus mutant. Nam gracilis natura, ſi corpulentus fiat, pulſum ei ſimilem habet, qui
natura talis eſt. Contra craffus ſi fiat tenuis, pulſum natura gracilibus perſimilem
ædet. Sed líquet cuiuis, quòd citra uirtutis immutationè, gracilitatis & corpulen-
tiæ differentiâ examinare cœueniat. Et in alijs ad eundem modum, ut in uno ſolo,
quo de frequenter diximus, mutatio fieri queat. Quæ uerò de corpulentis, ſeu car-
nolis diximus, hæc etià de craffis intelligenda ſunt uberius. Temperamenta cor-
poris acquifita, naturali modo pulſus immutant. Pòſt hoc opportunè erit alías
pulſuum mutationes, ex cauſis nò naturalibus obuenientes, exponere. Exercitia
quidem initio ſi moderata fuerint, uehementiores, magnos, citatos, crebros, pul-
fus efficiunt. Multa uerò, & ſupra laborantis uires ſuſcepta, paruos, languidos, ci-
tatos, & longè celerrimos reddunt. Sin autem magis quam oporteat, immoderata
ſint, uti uix moueri queas amplius, & longis interuallis, uel necquicquam, ſed im-
penſe diſsoluaris, admodum exiguos, languidos, tardos, raros, pulſus excitant.
Quòd ſi ad uiru diſolutionè exercitia producas, illi proprios excitabùt. Dicetur
autê paulò poſterius, quales uirtus langueſcens soluta, pulſus faciat. Balnea
calida, magnos, citatos, crebros & uehementes gignunt, dum ſint moderata. Ve-
rùm immoderata, paruos, languidos, citatos adhuc, & crebros. Si ínterea nò ceſſa
uerint, paruos, tardos, raros & languidos. Frigida ſtatim, paruos, tardos, rariores,
languidiores, Poſtea uerò quoslibet etià efficiùt. Omnino eùm uel ſtuporè indu-
cunt, uel corroborât. Que igitur ſtuporè inferùt, & refrigerât, exiguos, languidos,
tardos, & raros producùt. Calefacientia, roborantia, magnos & uehemètes: cita
tos aŭt & crebros, mediocriter. Cibi copioſi, ut uíres grauèt, inæquales inordina-
tos, pulſus concitât. Archígenes aŭt, citatiores, inquit, potius & crebriores. Modi
ci, magnos, uehemètes, citatos, & crebros. Pauciores, ut nò fatis alant, haud æquè
ut moderati ſe habent; uerùm minus pulſum mutât, & ad tempus momentaneùt.

05

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C

Vinum inter cætera similiter cibis pulsum immutat: sed hoc intercedit, quòd ex uino facta pulsumum mutatio, prior definit, quam quæ à cibis prouenit. Ad hæc cæleritatem, ac magnitudinem magis quam uehementiâ, frequentiam ad auget. Ferè enim quanto uehementius firmius, robur corpori cibus moderatus conci liat, tanto euidentius uinum magnitudinem extollit. Aqua ex omnibus quæ aſumuntur, afferuntur, minimè pulſus uariat. Quanquam & ipfa iuxta ciborum rationem similiter immutet, Reliqua uerò omnia, quatenus uel nutrire, uel caleface re, uel refrigerare poſtunt, eatenus etiam arteriarum motum tranſmutant. Hac razione pulſus in cauſis non naturalibus uocatis euariat. Deinceps agamus, quo modo ex cauſis præter naturâ, pulſus mutentur: ijs tamen prius commemoratis gratia in medium producitis, quæ ſermoni reru à naturę modo recedentiù com munia ſunt. Ita cæris ſtatus, ciborum copia, quæ uires degrauet, exercitia, balnea, & ſomni: omnia hæc immoderata, præter naturâ exiſtunt. Siquidem naturalium caufarû, & earum quæ non naturales dicuntur, ſecundum quantitatem exceſus in id quod præter naturam eſt, tranſeunt. At earum quæ non quantitate ſolùm à naturali habitu receduſt, uerumetia toto genere, numerus eſt infinitus, eo com prehendi nequit. Ars autè in his quoque coliftit, infinitu quatenus licet. generibus, ac ſpeciebus finitis metiens. Nam ſingulas præter naturam cauſas, non citra ratio-nem ac immerito quis dixerit partim ueluti ſoluere uim uitalem & diſpergere; par tim tanquam opprimere & grauare. Soluitur itac robur, alimenti penuria, morborum peruicacia, animalium affecuum uehementia, dolorum magnitudine, uel longitudine, & uacuationibus immoderatis. Grauatur materiæ copia, inſtrumen tariarum partium uitijs, ut puto inflammationibus, ſcirris, tumoribus, abſcelfeſibus, & corruptelis diuerſis. Virtus itac soluta, exiguum, languidum, crebrum, admo dum pulſum efficit. Oppreſſa & ueluti grauata, inæqualitatem, ac inordinatione pulſuum excitat: & cum aliam quamlibet, tum etià quæ in uehementia & magni tudine oriri ſolet. Hæ enim peculiares potiſſimù uirtutis oppreſſæ inæqualitates. Atc in grauata infligniter, magis u variant. In ea quę parum, modicè. Et plures quidem magni pulſus exiguis: uehementes languidis in noxa leui: è contrario in ma gna habet. Atc interim motus in totum pereunt: interim in huius modi affecibus interlabuntur. Sed quum interlabuntur, minorem noxam indicant: quù uerò pereunt, maîorem. Has quidem pulſuum mutationes, quælibet uirtutis ſolutio, oppreſſio communes ſuſtinet. Peculiares autem cuic cauſa efficiens ſuppeditat. Poſtquam igitur uirtus ab alimenti penuria ſoluitur, pulſus initio languidus, exiguus, citatus, ac frequens redditur. Deinde in medio languidus, exiguus, taredus, & rarus. Poſtremò ſummè exiguus, languidus, creber, & ſalfam celenitæ tis imaginem repreſentans: huic formicanti nomen eſt. Vermicularis pulſus & ipſe fit robore uitali iam propè ſoluto, ſed paululum adhuc reſſitente. Differthac parte à formicante, quòd non ita extremam ad imbecillitatem, paruitatem, con trahaſ, ac manifeſtam in uno ictu inæqualitatem habeat: quæ fieri ſolet quum arte triæ partes non eodem tempore omnes mouenè: ſed aliaæ citius, aut tardius incipit unt. Vnde minus tardus eſt q paruus. Interdum uerò nequaqua tardus, ideo mi nimè paruus eſt. Quæ igitur à lethalibus, & acutis ſebribus ſyncopè oriuntur, uer micularem, pulſum non ex toto habent: qui alias uirium diſſolutiones magna ex parte ſequuntur, & eas potiſſimum, quæ citra ſebres, aut certè cum paruis admodum obueniunt. Quapropter ſtomachi ſyncopas formicātes, choleras autem, & larga uentris proſluuia, ſanguinis per nares eruptiones, muliebrè ſtuxû, omnes acutos euacuationum affecius utplurimum uermiculantes comitantur: extremis formicans oborit. At ubi hæc fine ſebribus incidunt, tunc etià uermiculante uti magis deprehendes & manifeſtum, & diutuſſimè perdurantem, Ita cauſarum preter naturam mutationes generatim ſe habent. Iam uerò eſdem membratim proſequemur.

D

DE PVLSIBUS LIB.

85

A sequemur. Iracundiæ pulsus, est altus, magnus, uehemens, citatus, creber.

Gaudij: magnus, rarus, non tamen uehementia differens. Triftitæ: paruus, tat
dus, languidus, & rarus. Timoris momentanei & uehementis: citatus, turbulen
tus, inordinatus, & inequalis. Nam diuturnus timor, pulfum & edit triftit ie ſimilem.
At ſi longo tempore omnia hec perdurent, uehementia nimis extiterint, pulſus,
quales in virtutis diſolutione apparent, conſequuntur. Nam eiusmodi univerſa
uitale robur ſoluunt: ſtatim, que ualida ſunt: tardius, quæ his cōtraria. Dolor, qui
pulſum uariat, aut per ſe ualidus eſt, aut in particulis principalibris cōſ liftit, quem-
admodum etiam phlegmone. Paruus adhuc & incipiens, maiorē & uehemen
tiorem, citiatiorem & frequentiorem pulſum efficit. Auſtus & ualidus admodum
ſactus, ut iam uim uitalem offendat, minorem, languidiorem, citatum & frequen-
tem. Et quanto perſeuerarit diutius, aut uehementior fiat, eò magis ſingula prædi
cſa intenduntur. Qui uerò iam diſſoluit uirtutem, languidos, paruos, falſò citatos,
& ſupra modum frequentes generat. Phlegmone omnis communē habet pul-
fum, ueluti ſecantem, ut alia pars arteriæ attolli uideatur, alia non: quum uidelicet
magis ipfa indureſcit. Ad hec turbulēti quippiā pulſus hic habet. Ac citatus qui
dem eſt, & creber, non ſemper autem. Incipientis cuiuſc proprius, naturali ma-
ior, uehemētior, citatior, frequentior. Augeſcentis adhuc, hæc omnia ſunt inten
fiora, ac iam manifeſtò durior, & turbulentior pulſus eſt. Vigeſcentis clarior, du
rior, turbulentior: eſt, minor autem quam prius: non tamen languidior, niſi affe-
cius ſupra uites fuerit. Quinetiam frequentior ſit & citatus. At ſi diu perſeueret,
tamq[ui]c ſcirri modo indureſcat, prædictis accedit pulſus gracilitas, & duricies. Atq[ui]
hæc eueniunt in phlegmone, quæ in toto animante pulſum immutat, uel ob ma-
gnitudin e, uel ob partis, in qua conſiftit, nobilitatē. Quu autē non univerſum cor
pus cōmouet, ut particulam quandâ ipſus inſeſtans, talem habet pulſum, qualē
diximus. Verum intendunt, remittitur: ſingula que cōmemorauimus pro phle
gmones quantitate, uel ipſus inſtrumēt laborātis natura. Nam partes magis ner
uoſæ, duriores, acrius ſecantes & minores pulſus ædūt. Venoſiores, magis arte-
tioſæ, cōtrarios. At in his ipſis maior eſt, qui ab arterioſis prouenit, ad hec facili in-
æqualis, inordinatus efficii. Iam igitur liquet, qualis nam iecinoris inſtāmatione
laborantiipulſus fuerit. Item lienis, renu, aut ueſicæ, aut uentriculi, aut coli, pleu
riticorum, per ipneumonicorum: & omniu, ut ſummatim dicam, quorum partes ina
flammationem ſebris comitaſ, ſi illa excipias quæ ob ſymptomatum naturam, ne=
ceſſariò inflammationē conſequentium, & cauſo concurrentiſ, unum quod mu-
tare poſſunt, & pulſum eatenus alterare continget: id q[ui]p[os] ut miſtam in ea uerſionē ſa
citam uideas, & inflammationis de qua eſt ſermo, & quā loci natura, uel præſentis
ſymptomatis efficit. Conuſſio enim ijs, quibus ſeptu tranſuerſum inſtammat,
procluius eſt. Suffocatio, quibus pulmo. Syncope, quibus uetriculi os. Atrophia,
quibus iecur. Concoctionis fruſtratio, quibus uentriculus. V rinaru retentio, qui
bus renes. Et partes quidē magis ſenſiles, doloru cauſa pulſus uariant. Minus ſen
ſiles, pro affectus duntaxatione. Ex his igi[ui] omnibus uariè pulſuī in Phlegmo
nis mutationes ſiut: & quomodo ipſæ ſint diſtinguendæ, alibi ad plenu fumus exe
cuti: ſed etiā nunc quantu medicinæ candidatis fuerit cōmodum, pertractabimus.

PLEVRITICORVM PVLSVS.

Itac[ui]pleuritiicorum citatus & frequens eſt, non admodum magnus, ſed uehe
mens etiam uideri queat: quanquā uerò non ſit obſcurus quidem, non tamen iam
uehemēs quoq[ui], quantu ad affectum attinet. Huius enim in omnibus meminiffe
oportet, quod operæprecium ſit, in quacunq[ui] re, quantu ad illum attinet, mutatio
nem examinare: determinantes propter quid aliud, & non propter illud accidens.
Quapropter pleuriticorum pulſus, neruofiorem quodammodo, & duriorem red
det arteriam, ceu in uehementiā uertens: imponit inexercitatis, qui durum ictum

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c à uehementi nequeunt discernere, Ita uerò medicorum uulgus, alijſ etiam multis pulſuum differentijs discernendis ineptum, forſan hîc scripta reprehendet, quæ quú non intelligat, rectè dicta ſuggillaſt. Sed non conuenit in præſentiarú de ipſis longius ſermonè producere : ſcriptú nobis eſt ſeparatim de pulſuum dignotione. Itaq[uo] exercere præcipio rationeſimul, & tactum, ut in ipſis operibus pulſum queas cognoscre, non ratione tantú discernens. Initium uerò in operibus exerciujſ eſt, disciplina ſermone expreſſa. Quinetiá crebritudinis quantitatè urybis exprimere nemo poterit. Atq[uo] differentiá haud mediocrè obtinet, conſuetam pleuritidis men ſurà excedès uel deſiciès. Siquidè exſeſſus, in ſpirandi difficultatè tranſeunte pleu ritiſe, uel ſyncopen minitante, fieri neceſſe eſt. Deſectus in torporem, uel nero- rum offenſam definere. Pari modo etiá inæqualitatis ſpecies, quæ quidem ſecātis modo percipit, propria maximè pleuriticorú exiſtit, remiſſa, mollis, faciliſq[uo] ad co- ctionè futuræ: intenſa, difficilis, & ad coctionè continuans nota eſt pleuritidis. Ta- les autè cum imbecilli uirtute præceps ſignant periculum. Quú ualida, uel diutur no ſpatio conceſſe ſunt, uel ſuppurarút, uel tabidus ipſas marafmus excepit. Itaq[uo] eius quæ concoquiſt pulſus omnè paulatim mutationè à natura alienam deponit. QVVM IN VOMICAM ERVMPIT.

Sequuntur uomicæ peculiares. Iuxta hanc quoq[uo] rationem tabidè marceſſen tibus, pulſus marafmorú oboriunt. Eſt autè uomicæ pulſus, nuper quidè incipi- entis, qualis phlegmone uigentis. Hæc enim ipſarum uomicarú eſt initiú. Interim & inæqualis. & inordinatus. Hæticus autè, omnibus, Iam uerò pure expolito in alijſ quidè affilimilis, ſed équalior. Rupta uomica obſcurior, latior, tardior, & racion.

## MARCESCENTIVM PVLSVS.

D

Marceſcentium pulſus nò uno modo uariaſt. Quantum uerò hec, differentijs confpicuis diſtinguere conuenit. Alij quidem phlegmonis nondum ſolutis pate- latim commarceſcentes, languídos, citatiores, crebros nimis, & iuxta magnitudi- nem myuros in uno iſtu pulſus habent, quos ita uocat, quali muris caudæ modo apparentes, Archígenes Græcè ὀπνευνότας, & ποπνευνότας appellat: ueluti di- cas innuentes, & circumnuentes: liquidè nimirum uolens oftendere diaſtoles bre- uitatem, cum utriuſq[uo] extremi ceu inclinatione. Non enim ut abſcilſis univerſim, ſed ueluti partibus utrinque inflexis, in anguſtum ac breue contractus eſt, myurus exiſtens magnitudine, & in utriuſq[uo] partibus. Hoc itaq[uo] non his ſolis, uerùm & plu- rims quomodocunque marceſcentibus inefl. Alij quidem ob inflammationes, omnibus. Iam uerò & aliorum plerisque, niſi utique & illi ob inflammationes qualdam latentes marceſcunt. Atque hîc ex inflammationibus marceſcentium pulſus erit peculiaris, nulli qui aliter emarcuit, accidens. Hæticus autem uniuere- tis marceſcentibus pulſus inefl, & hoc ipſis communilſimum. In ſecundo iuxta magnitudinem diaſtoles inæqualitas myurum præſentat. Quinetiam hoc plu- rims inefl. Tertium uerò crebritudinis. Quippe id etiam omnibus, qui ob inflam- mationes emarcuerunt, ſignum adeſt inſeparabile. Quin & ijs, qui propter care- diacos affectus, aut ſtomachi ſyncopas acutè periclitantur: deinde à uini potione uelocitatem effugiant; temporis autem ſpatio contabuerunt, niſi quis forſan hos quoque ob exíguas inflammationes nobis obſcuras perire dixerit. Etenim qui- dam ipſorum innuentem pulſum habent: niſi forſan hos rurſus ob inflammati- ones, alios ſine inflammatione emarceſcere dicas. Hoc igitur non eſt procluie. Obtinent autem tales pulſum heſticum, uel languíuum, crebrum infligniter, ac nonnulli eorum, inclinatum. Altera ſane hæc pulſut differentia marceſcentibus obuenit. Reliqua uerò tertia eſt eorum, qui rarum habent. Imò etiam his omnino & procedens ſebris ipſum reddidit crebrum, & extrema uirtutis ſolutio abundeſt tis id efficit. In medio autem, tota iam ſebi refrigerata, nondum uerò ipſis pereun tibus, in raritatem fit mutatio; hæc autem ſpecies marafmorum ſenili atati propria eſt, quin

DF PVLSIBVS LIE.

86

A eſt, quum maximè in pulmone, & thorace aliquid fuerit uitiatum. Hi febrilem du
ritiem pulfus retinent, eti rarus ſit. In ſumma, paucis marceſcentibus in aliam in-
aequalitatem pulfus mutatur præter commemoratam iuxta magnitudinem.

TABIDORVM PVLSVS.

Tabidorum, ut uocât, pulfus exiguus & languidus eſt, & mollis, citatus medi-
ocriter & hecitus. PERIPNEVMONICORVM PVLSVS.

Peripneumonicorum uerò magnus eſt, fluctuofum quid habens, languidus,
mollis, quemadmodum Lethargicorù, præter quæ inæqualitate & unius iectus,
& ea quæ uocatur Systematica abundant. In uno quidè iactu ueluti pertulfus, & flu
tuans, & interim bis feriens, quæ Dicroton appellaui, exisfit. In Systematica alias
quoque differèntias obtinet, & nunc deficit, nunc coincidit. Quum autè omnes Peri-
pneumonici acuta febre inſtanç, & ſoporofum quid habet, utrù ipſorum exupe
rauerit, iuxta illam maximè crebritudinis quantitatem inuenit. Vbi febri magis eſt
iuncta Peripneumonia, pulfus abunde creber eſt; ubi ſoporofior, minus creber eſt.

LETHARGICORVM PVLSVS.

Lethargicorù pulfus ſimilis Peripneumonicorù, magnitundne, imbecillitate,
mollicie, tardior ipſo eſt, & rarior, minus in equalis, deficiës magis q[ui] coincidens.
Eſt interdum etià dicrotus. Semper autè Coma refert in altiore quidem catapho-
ra, qua Latini uehementè dormiendi necessitatè appellant, in quibus hæc dicunt.
Nam pulfus morborù qui iam omnibus fuis notis ſunt abſoluti, perſequemur, ut
etià alibi deficientium & nondum fatis perſectorù magnitudinem, & quantà mo
dò habeant, & quanta ipſis poteſt accedere, poſſimus cognoscere. Quoniam uerò
ſubinde inæqualitatis meminimus, rarò autè inordinationis, ſciendum uenit hoc
in univerſum, inæqualitates p[er]lunco inordinationem conſequi. Rarenter autem
inuenire eſt p[ul]ſum inæqualem ordinatum. Ita minores offenſæ, inæquales, &
ordinatos: maiores inæquales, & inordinatos p[ul]ſus efficiunt.

PHRENITICORVM PVLSVS.

Phreniticorù pulfus exiguus eſt. Rariffimè uerò magnus eſt uilus, mediocris
roboris, durus, neruofus, creber, &ualde citatus. Habet etiam quid comati ſimile.
Interim ſubtremere uidebit. Eſt quum ſpafmi modo abſciffus apparet. Si quidem
ſebris proprium in uelocitate accidens, maximè h[ic] euidenter acquifuit in utroq[ui]
diaſtoles extremo, magis exteriori. Integrum eſt etiam in ſitu inæqualitatis ſpe
diem inuenire, uehementer aliquando in ipſis oborientem. Quin & tota tibi uide-
bitur arteria ſubinde, ſede ſua reliſta, ſurſum rapide ferri, c[ó]citata magis quam p[ul]
fus modo eleuata. Pari modo etiam deorſum uerſus cadit, conuulſa magis quam
depreſſa. Cæterùm nimia ipſus crebritudo incumbentem minatur ſyncopen.

Porro eſt & aliud quoddam uitiù, quod ſiue inſter Letharg[ui] & Phrenitidem me
dium appellasse conueniat, ut quod cum neutro in totù conueniat, ſiue amborum
commune, ut miſtum ex Phrenitidis ſpeciebus & Lethargi, id quidem ſeorſim c[ó]
liderabimus; uerùm ipſos p[ul]ſus modo exequemur. Ac ne ueluti quoddam æni-
gma ſit propoſitu, cum his quæ incumbunt pariter ipſum indicabo. P[er]lunco con
nuèt oculis, ſomnolenti ſunt, ſtertunt. Rurſus diutiflimè fixis ac inco[n]iuentibus
inueni, Catochis ſimiliter. Et ſi roges quippià, cogas ſermonem tecum habere,
difficiles pigriq[ui] ſunt ad reſpondendum. Sæpè ſurentiù inſtar ſonant, minus rectè
reſpondent, & temere nugant. Talis ſanè affectus eſt, qu[em] nunc indicare molior,
ijs que ipſi incumbuſt, cognitus: proprij nominis indigens. P[ul]ſus autè ipſius ſunt
citati, & crebri, Phreniticis ſimiliter, ſed minus. Ita & roboris minus illis obtinent.
Latu autem ſunt & breues, qui[que] motù extrorfum ſubito abſciffum habent; uerùm
alio quodam modo, qu[em] admodum inſtro ſeſtinantes, ſubterſugiu[n]t accelerantes
ſyſtolen, & ueluti ſuffurantes diaſtolen: non tamen in ea reſpondent phrenitico-
tum p[ul]ſui, nam quod tanquam abſciffum eſt, non poſſident.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

CATOCHORVM PVLSVS.

Catochorum pulſus (nam ueteres Græci catochos pro catechomenis ipſis, hoc eſt morbo tali obnoxijs, appellarunt. Catochen uerò, etiam catalepſin, recentior es affectum nominant) ſimiles quidem ſunt cæterò lethargicis, magnitudine, tar ditate, raritate, quemadmodu & totus affectus, à ſpecie affectus haud procul abſcedit, non tamen imbecillis catochorum pulſus, neq[ui] mollis. Verùm in his iam quoq[ui] haud parum uariant, quemadmodum & in eo, quòd lethargicis totus ha bitus ſoluitur quidem & intumeſcit: catochis autem conſtrictus eſt, & continetur. In hunc modum inæqualitate & qualitate differunt inuicem. Aequalis enim cato chorum pulſus: lethargicorum inæqualis. Archigenes autem memoriæ tradit, at teræ locum propriè in ipſis inueniri calidiorem, quemadmodum ijs qui ſpaſmo uexabuntur cum cataphora.

CONVVLSCRVM PVLSVS.

Eorum qui ſpaſmum experiuntur, ipſum quidem arteriæ corpus coaſtum uie detur, & undiqua[que] conſtrictu, non ceu ab aliquo contufum, uel anguſtius reddite, neq[ui] omnino rigidu, ſicut in febre, & præfertim ut acceſſionibus: neq[ui] ut propter duritiem irreuocabile, ueluti quod ex diurno temporis ſpatio tale euaferit, po uſſimum & c[um] quibusdam erroribus, aut uſſerum utijs, ſed quali corpus neruſum, concauum, ſeu intefinu, uel perſimile aliquod ab utroq[ui] extremo pratenſum. Sic aut[em] & motus inæqualis, ſurſum & deorſum arteria chordæ modo tranſpolita. Neq[ui] enim diaſtoles, uel ſyſtoles ſignificatio eſt, uerùm turbationi magis ſimilis eſt, quali ſexiliente arteria ſurſum, rurſus intrò contracta, quod etiam ne diſcreto quidem tempore ipſi accidit, ſed uno ſæpe alia ipſius pars ſurſum ferriui detur, tanquam eiaculata: alia intrò, ceu à quodam attracta. Atq[ui] h[ec] uelociter mo ueri, illa tardè: iam uerò & uehemens eſſe magnus, conuulforu pulſus apparet, Hic autem eſt neq[ui] imbecillis, neq[ui] paruus, non tamen ſecundum imaginationem uehemens, aut magnus. Nam iſus multis imponit, dum propter tensione robustus apparet: propter turbationem uerò exiliens. Vnde etiam ſublimior interim apparet, & uelui ſtrepitum quendam asperu ad taſtum efficit. Ac neminem qui fuerit in his exercitatus, pulſus iſte latere potuerit, ut qui nulli uel tensione ad utraq[ui] extrema, uel motus conuulſione ſimilis exiſtat. At ubi cataphoræ miſcetur, motus difficilimè poteſt deprehendi: ac ſolus ille qui utrunque adamuſſim per ſe cognoſcere eſt exercitius, etiam miſſionem poterit agnoſcere.

PARALYTICORVM PVLSVS.

Paralyſeos pulſus, paruus, languidus, & tardus eſt: quibusdam ipſorum rarus quoq[ui] eſt: quibusdam & creber quidem, ſed inordinato modo deficiens.

EPILEPTICORVM ET APOPLECTICORVM PVLSVS.

Epilepticorum & apoplecticoru pulſus perſimiles. Quæ igitur de epileptis di centur, ea quoq[ui] de apoplectis intenſa magis, dicenda putabis. Siquidem dum na tura modice turbat, & nondum affectus adeo inualeſcit, nullam eſt inuenire mu tationem in magnitudine, uehementia, celeritate, frequentia, & duritie. Solum au tem ceu intenſa in utroq[ui] extremo eſt arteria, co[u]uſſis ſimiliter. Sin autem ualidus fuerit affectus, ut uirtutem grauet, inæqualitatem quandam capit, & tensionem ualidam: minor, languidior, euat, rarus & tardus. Vbi uehementer opprimit, deſcit, uirtutem, languidos, paruos, & citatos efficit.

ANGINA LABORANTIVM PVLSVS.

Angina laborantium pulſus, tensione quandam ſpaſmo perſimilem obtinet. Magnus autem eſt, & unde modo incita, unde Græcis λυματωδής dicitur, quem admodum Peripneumonicon. Atq[ui] utru in eo ualde exuperauerit, in eo mutatione expectare conuenit. Si nanc[que] Peripneumonica ſpecies præualuerit, in Peri pneumoniam Angina definet: ſin autem conuulſoria, in conuullionem. Qui uerò ex ipſis

DE PVLSIBVS LIB.

87

A ro'd ex ipſus ualide ſuffocantur, exiguus eis & rarus pulſus efficitur. Quum uita in-
de defunguntur, creber & inæqualis.

ORTHOPNOEAE, ID EST, QVVM RECTA
ceruice ſpirare coguntur, pulſus.

Orthopnoæ acutæ pulſus inæqualis, & ſubdeficiens, & mediæ malitia, creber:
extremè uiolentæ, tardus, & deficiens. Eius autē quæ hominē interimit, creber &
languidus.

VTERI SVFFOCATI PVLSVS.
creber, & inordinatus, deficiens ☞.

STOMACHI AFFECTI PVLSVS.

Stomachus affectus (ſic enim in præſentia os uentriculi à nobis quoque, uulgate
conſuetudinis gratia, uocetur) non ſecundum unam ſpeciè pulſum uariat: ſed in=
flammationi obnoxius ſolùm, qualè in neruoſe partis phlegmone fieri diximus,
mutationem talem molitur. At ubi premitur, uel roditur, uel elangueſcit, uel ſin=
gulut, uel uomitu, uel naufea, uel cibi faſtidio uexatur, uel dolet, pro ſymptomatis
ſpecie pulſum mutat. Nam roſiones, & uomitus, & naufea, & ſingultus, & lan-
guores præter quòd exiguù, & obſcurum generant, & nonnullis mediocriter ci
tatum, eundem ualde crebrum repræſentant. At ſola compreſſio ſine horum alì-
quo, rarum, tardum, exiguum, & languidum efficit. Talis autem compreſſio tum
ob cibos grauantes oritur, qui nullam uirtutè ualidam obtinent, uerùm ſola ipſa
quantitate moleſtant: tum ob quoſdam humores roſionis expertes in ipſum con-
fluentes. Sin autem ab ipſis refrigeretur, tunc iam & maximè talis pulſus erit. Ac
eorù qui extrema fame laborant, Boivuiuix Græci dicunt, huiusmodi exiſtit. Qui
igitur affectum in crebritatem uertùt, omnes temporis ſpatio uel etiam uehemen-
tiores redditi, uermiculantè pulſum efficiunt. Qui uero in raritatem mutant, præ-
terquam quòd commemoratas differentias intendunt, talem quandam cum ipſis
ſpeciem in inæqualitate iuxta unum pulſum generant, ut corpus arteriæ, multis ſo
raminibus perùum eſſe, & nihil in eo continuumum uideatur, ſed uelut arenæ alla=
bentis ſenſus tactui in Diaſtole oboriatur.

HYDROPVM PVLSVS.

Hydropú pulſus, Aſcitis quidá longus, creber & ſubdurus cum quadá tensio-
ne, Tympanitis longior, nón imbecillis, uolocior, creber, ſubdurus, cum quadam
tenſione. Hydropis inter carnem, ávà σάρκας Græci nominant, fluctuoſus, latior,
& mollis.

ELEPHANTIASI OBNOXIORVM PVLSVS.

Qui cum Elephantiaſi conflictantur, pulſum habent exiguum, imbecillem,
tardum, & crebriù. ICTERICORVM PVLSVS.

Ictericorù pulſus ſine febri mition, crebrior, durior, non languidus, nón citatus.

EORVM QVI VERATRVM ASSVMPSERVNT.

Veratro affumpto paulò ante uomitum, quando comprimuntur, qui affum-
plerunt, latus, rarus, languidior, tardior. Quiu uomunt, diſturbantur, inæqualis,
& inordinatus pulſus eſt. Quum melius habere incipiunt, ordinatus quidem, ue
rùm inæqualis adhuc, ſed minus quàm antea. At ubi propè naturalem ſtatum re-
cuperauerint, æqualis, maior, prioribus & uehementior. Qui uerò inter
ipſos syncope corripiuntur, conucluntur, & ſingultiunt: ijs
exiguus, languidus, inordinatus, inæqualis, non
tamen creber, neque citatus, ſed tardus
potius: cæterùm fluctuo-
fum aliquid ſimul repræſentat & latum, &
nonnunquam etiam breuem quandam arteriæ tensionem.

F I N I S.

ILLVSTRISSIMO VIRO, DOMINO IOANNI AB HAN
GESTO, EPISCOPO ET COMITI NOVIODV=

nenſi, patricioq, Franciæ, Ioannes Sturmius S. P. D.

Aepenumero eorum admiratus ſum induſtriam, qui ſtudioſorum cau
ſas eò noſtris temporibus, in ſumma omnium deſperatione, reuxe-
runt, ut nunc ſere prīſtino loco uideantur eſſe reſuſtuta. Diuturnum
enim his & difficile bellum aduerſus odiosiſſimam Barbarorum tur-
bam hactenus exſtitit. Conflīctatum utrīnque neque raro, neque leuiter
eſt, diuque in ancipiti ſtetit belli fortuna: hinc ſcilicet prudentia feliciter quidem, ſed
non ſine magna ſuorum iactura propugnante; illinc tumultuante multitudine, ſolici
tantibus diutuijs, & undique inuidia grauiter cum calumnia urgente. Sedenim iuuit
deus partes meliores, & hominum acerbitates reſpexit, ſuperiorum ætatum da-
mna præſenti rerum felicitate penſauit. Magnam laudem retulerunt literarum proce
res: quos in hoc deus eſſe uoluit, ut ſaniore iudicio tractaretur Chriſtianorum ſtatus.
Horum iam pars mortua, Chriſto uiuit, & cœleſti fruitur hoſpitiò; pars adhuc ſuper-
ſtes, & recreatur anteactis, & expectatione futurorum, optatiffimæ mortis deliderio
tenetur. Satis nunc ſere debilitatæ ſunt Barbarorum copiæ; & ſi quid reliquum eſt,
propter præſentem tamen hominum ſerſuſionem deſinet eſſe moleſtum: qui nobis
libenter cedunt, quòd ipſe rerum exſitus oftendat quam neceſſarius ſit artium atque
linguarum ufus, Silent igitur canes, & ſe cohibent in locis alienis, ſonſaſſe ſeuſturi rur
ſus, ſi quid ueteris potentiæ, ſi qua occaſio contingat. Etenim ne nunc quidem pror-
fus cuanuit hec peltis: adhuc ſe ſpe tempeſtatis aduerſe fouet, ſi quando ſuo more ho
minum reſuſtare poſſit. Veruntamen eò nunc noſtra felicitas rediſt, ut ſæpe in do-
ſorum congrifu oriatur temporum collatio, dubitentæ, an poſt Ciceronis ſeculum
fuereit unquam ullum doctius. Quamobrem & mihi talia consideranti, uidetur hæc
ætas magnam ſuo prouentu ſtudijs ſpem dare ſyncrere eloquentiæ, iucundiſſimæ tran
quillitatis, ſummæq, pruſetiæ. Sunt enim magna adiumenta cuâ libroru copia, quâ
nobis res typographica ſuppeditat: tum ex doctiſſimorum ingeniorum admiranda
ſoſtura. At nihil ex omni parte beatum eſt, neque ullus tam felix, quem non aliquando
perturbet fortunæ mutabilitas. Video magno ſuo periculo bona ſtudia laborare, dum
quidam laudis ambitione, aut auaritiæ stimulis moti, multa ineptè ſcribunt: quidam
etiam exemplo uitæ, magno ſunt dehonoſtamento humanitatis cœtui. Hic inuectu-
uis ſtomachatur inutiliter, ille apologijs impotenter repugnasse eſt alius qui in auditò-
rum corona clamat ridiculè, nulla demulcens auditores utilitate: item alius (quod o-
mium eſt pernicioſiſſimù) apud uiros principes, quibus cordi eſſent literæ, fermone
ſtulto & geſtificationibus ineptis ſe turpiter dat, & magnum ſtultitiae documentum
præbet. Perditur his literarum autoritas: & paucorum uitio fit, ut earum amor in a-
lijs refrigſcat, in alijs non accendatur. Si huc ambitionis & auaritiæ affectus apud
homines ſtultos defineret, meliora eſſent quæ hodie æduntur in uulgus, & principes
haberemus magis fauentes: qui ut tum fouerent ſtudia, ita etià in rebus adminiſtran
dis eorum qui hæc prudenter ſecuti eſſent, uterentur prudentia. Sed rebus ſuis pru
dentiſſimè Chriſtianiſſimus Franciæ rex conſuluit, cuius iam aula plena doctorum ui-
rorum eſt, & qui ſtudijs magnam excitauit expectationem; olim optimarum artium
& disciplinarum domicilio promisio: nunc autem uiris doctiſſimis in hoc delectis &
ordinatis, ut ne quid dubiò poſſit eſſe reliquu. Faxit Chriſtus ut nobis huc uir quam
diutiffime ſeruetur in columis, quòd iampridem pacis comoditate uniuereſum orbem
mirabili gaudio perfudit: & hoc inſtituto ſuum imperium tranquillum, præclarum,
& beatum reddet, reliquas, nationes impenſiſſime iuuabit: omnibus ad hæc princi
pibus ornamento erit, & exemplo. Repeto hæc apud te uir clariffime, non quod tibi
inaudita & incognita putem, ſed quòd te ſcio maximopere promouere bonorum ſiu

a 2

IOAN. STVRMII EPISTOLA NVNCVPATORIA,

dia, & mirificè delectari, si huiusmodi identidem tibi commemorentur. Facis autem melius quam Athenienenses in Harmodij decantata passim cantilena. Nam hæc illis Tyrannicidarum mortis memoriam non sive commiseratione renouabat: te uero rei pulcherrimæ & utilissimæ consideratio, summa cù uoluptate lenit exhilaratò. Prædicant de te plerique tantum illum erga studiofos amorem: & tuo iure omnium latudès mereris. Volui huius rei indicium publicè ædere, unde etiam tu intelligas, quan ta fit bonorum de reaestimatio, quamcignotis sìs admirationi, qui ex aliorum prædicatione tuas lausdes filentio præterire non possunt. Cape igitur, ô uir amplissime, excellentissimi medici opus utilissimum, summae cura meditatum: & tuo patrocinio nitatur. Bonam operam nauauit Theodoricus Gerardus in uertendis his Galeni libris: atque utinam nec hæc diligentia ipsi desistet esse salutaris. Vix enim his pri mum celeriter ueris, mors præuenit: ipfumque magno literarum damno continuo oc cupat. Quanquam non eo tranflati erant, ut ædereatur, (non enim tantùs libi tribue bat) sed ut fuis priuatim studijs confuleret. Habuit autem eum morem, ut si quem Græcae facundiæ bonæ notæ scriptorem legeret, eodem labore Latinè etiam interpre taretur. Etenim prudenter sibi perfuadebat, non fatis diligenter legi, quod non recite intelligeretur: nec se posse intelligere, quod uix uertendo assequeretur. Quam uelim ut hoc exemplum studiòs imitarentur: nam hoc modo & circumspécuores fierent, & minor esset pessimorum librorum copia. Tranftulit præterea in monem Latinù & alia multa huius autoris, quæ ipse moriens amicorum fidei commendavit: quæ vel antè uerfa non erant: uel li erant uerfa, at certe infeliciter, & barbarè. Porro tamen fit tantum nobis in hoc amici opere reftituendo effectum fit, quantum fecilicet licuit in imperfecto, & in lectione propter occupationes subfultanti, consilium tamen erat, haudquaquam finere hominis diligentissimi labores interire, atcù id cura, ne quid pereat publicæ utilitati: quando quidem & optima fide uerfum eft, & Latinè, quod haestenus inter manus fuit barbarifimum. Sunt autem necessariæ omnino hæ trala-tiones huic feculo, quòd quidam senes ad Græcam linguam accedunt, quidam infe liciter operam impendunt, atque his adiumentis opus habent. Antiqui interpretes etiam hoc nomine commendandi funt, quòd scripta illis erant exemplaria, & multa habuerunt bene, quæ nunc typographorum imperitia & negligentia funt corrupta, ut ex illis etiam in integrum autorem reftituere liceat. Nifi hæ caufæ eftent, ma-

lim in uniuersum interijſe interpretationes, atcù nullam indoctis occafio-

nem contemnendi optima relinqui, qui uana dictitant Græcorù

ſtudia, quòd omnia Latina facta habeant. Sed ualeant

tam inepta iudicia, nec bonorum utilitates in-

terrumpi ſinamus, & pro se quifque nita

tur eſſe commodo mortalibus,

Tu uero perge

ut cœpit, uir illuftrif-

ſime, rei ut honestæ, ſic etiam

utili, eſſe fautor & adiutor. Vale,

EORVM

CLAVDII GALENI

PERGAMENI DE SIMPLICIVM MEDICA=
MENTORVM FACVLTATIBVS
LIBER PRIMVS.

Theodorico Gerardo Gaudano interprete.

Quid dicatur Medicamentum, & quid Facultas: & quomodo hæc quidem
actu, illa uero potentia existat.
Caput 1.

VANTVM conferat simpliciū medicamentorum exactè facultates cognoscere, quamcβ necessariūt fit tum ad uariorum compositionē, tum ad inuen torum opportunum uſum, nō habeo nunc often dere: Nam id partim in opere de Medicamentorum compositionē, partim in Curandi methodo monſtrabitur. Verum quod deinceps ad temperamentorum ſequitur tractationem, id in præſentia dicetur, ubi uideli cet prius uocabulorum, quibus in hoc utemur libro, significata deſinierimus. Medicamentum, omne id dicimus quod naturam alterare potest: ſicuti (puto) nutrimentum, quicquid ſubſtantiam augere, Reſertur enim utriuβ ad aliquid. Porro medicamentuβ ſimplex & ipſum per oppofitionē ad compositum nuncupatū eſt. Eſt autem id, quod ſecundum naturam ſuam ſyncerum eſt. At Facultas, cauſa quædā eſt effectrix. Eaβ partim actu ſiue energia eſt, alia in futuro têpore. Actu quidem, ut calefaciendi in igne, refrigerandi in glacie. In futuro autē, ut calefaciendi in pyrethro, & caſtorio, & ſimilibus: refrigerandi, in alterco, mandragora, & id genus. Sane quandam eſſe facultatem, in purgatorijs quidem medicinis purgatoriā, uomitorijs uomitoriam, ſternutatorijs ſternutatoriam, bechicis (hoc eſt, quæ tuſſim uel ſedāt, uel cient) bechicam, & unoquocβ in opere peragendo, quæ denominetur ab eo quod ipſa efficit, ſere non eſt qui ambigat. At quæ fit huius facultatis effentia, quidam certe non poſſe cognosci exiſtimunt: quales ſunt Sceptici philofophi, & qui inter medicos uocati ſunt Empirici. Sed & qui noſci poſſe arbitrantur, inter ſele diffident. Quidam enim ad magnitudines & figuras corporuculorum ac meatuum, quos ûŋkous iβ πόρους appellant, referunt. Alij ad caliditatem, frigiditatem, humiditatem, ac ſiccitatem, pro ſua uidelicet utriuβ prima elementorum constitutione. Siquidem & nos in libro de Elementis ſecundum Hippocratem, ex calid, frigido, ſicco, & humido, cum aliorum omnium corpora, tum animantium constare ofſtendimus. Has effectricium facultatum effentias tum in alijs omnibus, tum in Aa.

CLAVDII GALENI PERGAMENI

A medicamentis ſtatimus. Sic enim in tertio de Temperamentis demonſtratum eſt,
Ac qui uolet quæ nunc dicenda ſunt aſſequi, in eo tractatu ſe prius exerceat oportet;
quiſpé quum illic quæ uniuſſim, ac in genere de medicamentis nouiſſe conueniat,
expoſita ſint, nec hic toto utiſp in genere quicquæ noui dicemus; uerum quæ illic ge
neratim ſunt ſcripta, ea hic ſpeciatim elaborabimus.

Quo pacto quamq; iudicare facultatem oporteat.

Cap. II.

B

N primis quidem, ac maximè ſumendum eſt iudicandæ facultatis expe
rimentum ab ea re ad quam dicitur. Siquidem nò protinus ſi hominem
refrigerè: cicuta, & ſtturnum refrigerabit: aut ſi ſtturnum nutriat, nutriet
& hominem. Eadem ratione neq; ſi hominem purget ueratrum, conti-
nuò purgabit & coturnices: neq; etiam ſi hos nutrire ualeat, còlequis
ſtatim eſt, ut & homines. Proximum eſt, ut quod ex accidenti eſt, diſtinguatur ab eo
quod primariò ac per ſe. Nam aqua frígida calorem quandoq; reuocat, cutem reſi
gerando, contrahendoq; ac condenſando. Ad id enim caloris confequitur reuoca-
tio, uelut in tertio de Temperamentis oftendimus. Rursum calida quoq; ipfa ſapenu
mero refrigerat, excalfacientem nimirum humorem digerendo. Nam ſi his adamuſ-
ſim diſtinet, ad inquirendæ facultatis exploratione acceſſeris, haud facile, mea qui-
dem ſententia, falli queas. Cæterum à nullo alio deſumi iudicium, quam ab eo ad
quod dicitur, id quidem perſacile eſt: non uidelicet an inſecta animalia oleum interi-
mat, neq; an píngue, aut lentum, aut leue ſit còſiderantes, quum calfacere, aut frige-
facere, aut humeſtare, aut ſiccare corpus humanum ualeat, inquiitur: eundè in mo
dum neq; an colore ſit rubro roſa, neq; an albo ceruſſa; ſi quidem neceſſariù non eſt,
quicquid rubrum ſit, eſſe calidum; neq; quicquid album, eſſe frigidum, ſed an admo
ta corporibus noſtris primariò ac per ſe excalfaciant, ac non interuenièto quoptam,
neq; ex accidente. Ac ſi ita quidem, facultate eſſe calida, ut ſi refrigeret, frigida, Nam
per deos ímmortales, undenà dicere poſſumus, an calidù ſit facultate album piper,
granum cnidium, cnicus, calx, & ueratrum album: aut unde quòd frigidus ſit fami-
lius after, terra ſelinufia, ceruſſa, nix, & lac, quù omnia ea coloris ſint candidi, & un-
bus uel maximè pugnent: Atqui pugnantiam ſenſus díjudicat. Siquidem niuem ap
plicatam protinus ac primo ſtatim occurſu frigidam percipimus, & quoad tangatur
magis ſemper magis frígefacere ſentimus. Videmus porro ipſam neq; durare, nez-
que ſeruari poſſe, ſi uel leuſis calor occupet. At calx neque primo occurſu refrigerare
percipitur, & uſq; dů applicata manet, perſpicuò magis ac magis excalfacit. Ex quo
conſtat, ex eo quòd ſemper unum idemq; efficiat, quoad nos còtingit medicamen,
propriam eius iudicandam eſſe facultatem.

Quo pacto discernatur quod ex accidente quid faciat, ab eo quod
propria facultate. Cap. III.

Tenim quod ab initio ad finem uſq; dum applicatù eſt, magis ſemper
calfacit: id non ex accidente, ſed ex ſua natura eſt tale. Sic etiam quod à
principio ad finem uſq; refrigerat, ex ſua facultate eſt frigidum, non ex
accidente. At ſanè ſi nihil moratus, atque ex poſteriore, ac poſt ablatio-
nem facultatem eius expendere uoles, ſæpenumero falleris. Ac forte
nonnunquam aquam frigidam, non frigidam modò, ſed & calidam poſſidere facul
tatem dices: ubi uidelicet frígefacere ſemper dum nos còtigerit apparebit, frigidam:
ubi uero calorem reuocabit, calidam. Quare hæc inſiscriminata relinquaenda non
ſunt, dandaq; inſuper opera, ut quodcunque medicamentum in iudiciuè uocare uelis
(id quod in libris de Temperaturis monuimus) omnis ſit expers alienæ tum frigidæ-
tatis, tum caliditatis: ne uidelicet natiuam eius facultatem adſciitia qualitas adulte-
ret. Ad hæc, quæ & ipfa præcepimus, nutrimentum à medicamento diſtinguito, atq;
ca utraq; ad aliquid dici memento; tum circa eandè ſæpe ſubſtantià conſilere, uelut
& id

CLAVDII GALENI

IN HIPPOCRATIS, SIVE VT ALII, POLYBI LIB,
DE RATIONE VICTVS PRIVATO=
RVM COMMENTARIVS.

DIOTAS hancuiuendi rationēsequi oportet.] Quosnam id protas
Græcos nominet, cōmentarij interpretes omiserunt, quotquot mihi
cius exemplaria uidere contigit. Imò nec ego, quũ opus apud præ-
ceptores relemerem, inquirere unquam cogitaui. Iam uero interpre-
tandi prouinciam aggrediens, male præceptores nostros, & expoli-
tores exilimaui reliquiffe coniunctionem, considerandum, quos
id protas uocitet. Liquet enim infra politam uictus rationēnon uniuersis hominibus,
uerum solis priuatis Polybum confuluisse. Atqui si priuatis duntaxat cōmentarium
conſcripſit, minus rectè interpretes citra diſinctionem inaudierunt, tanquam omni-
bus cōnuniter illa tradiderit. Nam inuenimus apud Græcos non ſimplíciter, ſed re-
latione ad aliquid id protas, hoc eſt Latinorù lingua, priuatos appellatos ſuiffe. Quip-
pe alium huius artis id protam, alium illius exercitiu nominant. Interim ad eos referut,
qui populum aut ciuitatem gubernant, uel omnino publicum aliquod munus obe-
unt: ediuero partientes illos, qui uelut propria curant, id protas nuncuparunt. Ac ex
his nonnullos id protas, dum penitus confidero, dixiſſe mihi uidetur. Nam athletas ab
alijs hominibus ſeu nctos eſſe perliquidò conſtat: quoniam illi nullam uictus ratio-
nem in pane & carnium eſu præſinitam habent, quemadmodum nec ijs, qui militi-
am ſequuntur, uel iter faciunt, uel etiam pugnant, ciborum delectus preſcribi poteſt.
Quippe neceſſitas cogit affumere, quorum quiſ copiam habuerit. Forſan etià quo
modocunq[ur] ſeſtinam protectionem ſubeuntibus, aut omnino in ciuilibus negocijs,
aut circumſoranea uita, Græci œcisætinn] appellant, uerſantibus, certus uiuendi mo-
dus, ut Polybus iubet, nullus poteſt inſtitui. Solis igitur priuata adminitrâtibus, Grę-
cis id iopæyowitres dicuntur, ſequens diæta conuenit.

D

Hyeme plurimum eſſe, minimum bibere conducit. Sed potioni uinû quammera
ciſſum, cibo panis exhibendus eſt: obſonía erunt aſſa omnia: oleribus paucilſimis
hoc anni tempore uti expedit: ſic enim potiſſimum corpus & calidum, & ſicum
euadet.] Recte nimirù fecit totius diætæ ſummâ præſatus, quòd in ſermonis fine
adſcripſerit, quamobrem unumquodque diſtorum inſituatur. Etenim calefacien-
dum corpus, ſiccandum propter immoderatã hyemis temperiem autumat. Quæ ſi
mediocris ae ſymmetra, ſicut Veris, eſſet, diætæ quoq mediocre in dubie fieri iuſſet.
Quippe mediocriter temperate affecta, cōſeruare conuenit: quæ à naturali modo
receſſerunt, tranſmutare, Sed mutatio haud aliter quam ex contrarijs exceſſibus, ſiue
ametrijs fieri poteſt. Quo accidit, ut corpus ìmpendio magis uel calfacti, uel incale-
ſcens, refrigerari delideret: refrigeratù rurſus & refrigeraſſes, excalſierit. Itidem in hu
midi ſicciq intemperie per cōtraria morbidos exceſſus purgare eſt opportunù: uideli
cet contrariã immoderatione offerendo, à medio temperato tantù recedent, quan
tum morbus inde declinauit. Hac igitur ratione per hyemem frigidam humidam temperamento,
plurimù eſſe, pauxillum bibere cōducit. Veri, hoc plurimù, nò ceu
ad uirtutem, ſed tanquam ad alia anni tempora, ſic de potu perexiguo ſermone ad alia
tempora conſeremus. Huc ſpect. nimirù quod diſcum eſt, uinum meracilſimù eſſe
opertora, puta ipſius temperamèti collatione ad alias anni partes facta. Attamen ſi ui-
rium quantitati, præſentie comodo animum adhibueris, uinû ſemper ac cibum me-
diocrem appones: quemadmodum & ſomnù, exercitiu, ſimplíciter omnia animi ſiu
dia, quæ Græcorum medici utinadòvuntas uocant, moderata permittes. Porro quòd
uinum

DE VICTVS RATIONE PRIVATORVM COM.

154

A unum meracius ac carnes affæ calefaciant, siccento, si cum maza, hoc est panis offa & oleribus conferas, nemo est qui ignoret. Pari modo panē si eius offa comparetur, calefacere dices & exiccare. Quæ omnia tanquam exempla ab Hippocrate dicta pu tandum est. Tu uero ex feminibus quoq, panificio ineptis. Græci ἀρετοί nominant, calida & sicca, sicut lentem adieceris. Quin & oleru quædam hactuure prædita, uti bræficum. Ad hæc carnes, cuiusmodi sunt animantūri agrestium, & sale cōditæ. Sed hæc omnia ego etiam exempli gratia produxi. Cæterum uniuersa alimentorum materia tribus noſtris commentarijs est membratim tractata: hoc nempe titulo, De almentorum facultatibus. Quæ ut pulchre de cibis deligenois ac uitandis ſecundum qualitates prodita, ſic de ciborum quantitate nihil hic præterinſum est, idere nancq plurimum, ut ad alias anni partes, per hyemem cōcedendum: haud ignaris probe in aphorſimis eſt dictum: Aëſtate & autunno cibos difficillime ſerut: per hyemem fa cillime, mox uere. Quòd si iam cōdifcere cupias, quare hæc fiant, docuit & hoc Hip pocrates in aphorſimis ad eum inmodum: Ventres hyeme & uere natura calidiflimi, quoniam aër nos ambiens frigidus, conſtringendo cutem, ingenum calorem repel lit, & in alto corpore concludit: qui æſtate perſpiratu euaporat, reſpirations uero ca litudinār attrahitur. Nominamus autem reſpirationem, externam interiorem, ſpiri tus per os tralationem, Perſpiratum, qui per totum ex æquo corpus accidit.

Vere iam inčunte, plus, ſed dilutius & paulatim bibendum est: Cibo demēdum: eoq molliore, panis offa uidelicet, ipſius panis loco, utendum est. Eadem lege tranſeundum ab affis obſonijs ad elixa, donec in æſtatem uentu fuerit. Hæc, cibo molli, & elixis pulmentarijs, & oleribus tum crudis, tum coctis: potione plurima ac dilu tiffima corpus eget. Cauendum tamen, ne magna ſubito dictorum fiat mutatio. ]

Vere (inquit) plus & dilutius bibendum est: non plurimum, nec dilutiffimum. Nam æſtate hoc conuenit, ut quæ contrariam cum hyeme temperiem obtíneat. Ver autem ut in ſummorum medio temperaturam habet, ita quoq mediam uiſtus ratio nem requirit: Frigidiorem ſane & humidiorem, ut ad hyemem: calidiorem & ſiccio rem tanquam ad æſtate, Hinc igitur liquet, quomodo æſtatis & autumni uiſtus ab eo præſcriptus inaudiri debeat. Quare id mihi præterire uſum est. Illis qui ſæpius com mentarium relegunt, mentem, diligenter adhibent, omnia manifeſto dicta cōperio, ut nullam hactenus deducta ſeries interpretationē defideret.

Aëſtate nutritioni aptiffima ſunt, panis offa mollis, potio tum multa, tui diluta, obſo nia omnia elixa. Atq hæc ita ſunt obferuanda, ut corpus ſit molle & frigidum. Nam calido anni têpore & ſicco exuritur, ſquallidum, euadit. Quare his rationibus tueri oportet. Pari modo ex uere in æſtate, ſicut ex hyeme in uer traducere expedit: cibis demendo, adiçiendo, potioni. Rurfus qui annu absoluit, ex æſtate in hyemem con ſtituetur. Per autumnum cibo paulò pleniore & ſicciore: obſonijs ſimilibus uti licet, minus, ſed meracius bibere comodum est. Vt quu hyems bona cōtigerit, meraca etiu magis, & exigua potione, cibo copioſſimo & uehementer ſicco uti. Ita enim hoc ſi gido admodum & humido tempore optima ualetudine frueris, minus, rigebis. ]

Præſens institutio clara est, nec interprete opus habet ( quu Polybus manifeſta omnibus reddiderit) nec obſcuræ cuiuſdam methodi inueltigatore. Verum ut uerba iacent, ita quoq per ſe fatis innoteſcunt.

Plenis, mollioribus, rubicundulis ob temperaturæ humiditati ſiccior uiſtus ma iore anni parte ex uſu est. ] Quemadmodum ætatum differente diuerſam uiſtus rationem oftendunt, ſic etiam corporum habitus, ad quorum enarrationē descendit, ſermone de ætatibus abſoluto. Porro ſicut in ætatibus cōuenientē uiuendi modum, ita in corporu ſpeciebus oftendit. Etenim pleni, molſes, rubicundi ex temperamenti humiditate tales euaferunt. Secus affectu, de quiubus mox dicturus est, ſiccitatís occa ſione. Conuenit igitur humidos ſicciore diæta uti, ſiccos humidior. Atq si hæc uera pronunciata ſunt, niinirum temperati uiſtus temperato utentur. Voco autē tempera tos, necq graciles, neque obſos, ſed quadratos, quos Græci ἀυστροῦς appellant.

CC 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C Gracilibus, duris, ruffis & nigris, humidior, Nam huiusmodi corpora sicca sunt.]

Temperamentorū notas perfecte in cōmentario de temperaturis executi fumus: ubi duros & graciles ficcios esse temperiei, sicut nigros quoque docuimus. Atqui ficcos temperatura nō ruffos, sed his colore uicinos, quos flauos nominant, esse diximus: quoniam & flaua bilis temperamento sicca est, Verum scriptores nonnulli in-terim uocabulis parum exactè utentes, rerū disciplinam cōfundunt. Sic enim non-nulli Germanos uocant flauos, eti tales non sint, modò uelis accurate nunc pare, sed ruffi. Reliquia in fermone præpolito uere iuxta ac manifestò dicta sunt.

Iuuenibus mollior & humidior uictus conducit: quorum ætas sicca est, & cor-pora magis induruerunt. Senibus magna ex parte siccior aptus est. Siquidem humi-

di, molles & frigidi sunt.] Ad ætates digressus, parȗl̑i integre ipsas diffinxit, qui nō quatuor, sed duas tantum differentes statuerit. Nam si uictus modi indicationem ab ætatum temperamentis accepturus erat, certe conuènienter, uti quatuor sunt tempe-ramenta, sic ætates quoque quatuor confitituere: Nempe humidam & calidam, puero-

rum: Siccam & calidam, florentium: Siccam & frigidam, declinantium: Humidam & frigidam, senum. Puerorum uero humidam esse ætatem conuenit: quod in alio tem- peramento corpora increſcere nequeant, Florenti, quoniam ímpendiò calida, & ſic- ca est, contrarijs confert uictus rationibus uti: quemadmodum & ijs qui hac ætate ſunt maiores. At de ſenum ætate non mediocris quaerito est, ab omnibus propemo- dum neglecta: de qua poſt paylulum dicturi fumus, ubi ſermonem de alij ſinſitu- tum expedierimus, Nam ſi in confefſo est, pueros plus humiditatis habere, quam in- tegre ſanis conferat: plus item calorís (haud enim ſimpliciter calidi ſunt ut iuuenes, ſed innata caliditate, quæ temperata est, ex probo ſanguine proſecta) media inter pue ros & iuuenes, quæ est puberum & adolescentium ætas, in optimo nimirum tempe-ramento conſiſtet. Quod quȗi ita ſe habeat, etiam uictum temperamento mediúm ad-hibere conuenit, qui nec humidius, nec ſiccius, uel calidius, uel frigidius ipſorum cor-pus efficiat. Puerorum ſané corpus eti humidius, quam ſalubris habitus exigit, non tamen exiccatum oportuit. Hoc enim modo, ne creſcerent prohiberemus. Verum de ſenibus, quoniam nonnulli ipſos humidos, aliqui ſiccos, utrique indefinitè dixe-runt, diſtinguendum nobis uenit, quatenus ſint ſicci, quatenus humidi. Oſtenſum id est in opere de Temperamentis. Ipsis enim ſolidis corporis particulis ſiccos esse de-clarauimus. Quia uero multis ob temperamenti frigiditatem recrementis abundant, humidi nominantur. Ratio igitur est, contrariam ac duplicem ab hac ætate indicatio nem medicis fieri, tum propter temperamenti partium ſolidarum, quæ humectari cu piunt, ſiccitatem, tum ob humidorum ſuperfluitatem, quæ exiccari poſtulant. Quæ utraque quonam modo obſerues, abſolutè traditūr est in libro de Tuenda ualetudine. Quod huc attinet, ſatis est ſummam eorum, quæ ſthic descripſimus, paucis indicare.

D

Cibi quidem & potus, aliaq[ui] uniuera eò spectant, ut humectent, calefaciant, quantiſt scilicet humectare, & calefacere ſenum corporis ſolidas partes decet, quæ solæ etiam propriè nominantibus partes exiſtunt. Porro de pituitosis ſuperfluitatibus euacuan- dis prius confiderandum est. Proinde ſi ex cōmentario de Temperamentis repetas, diſcas, artificio ac ſciētia peculiarem ſenum temperaturam, frigidam esse & ſiccam: humiditatem uero adſcititiam propter pituitæ recrementorum prouentus, ipſos ha-bere: digressus etià inde ad ſanitatis tuendæ libros, una diſcas, quis diætæ modus ſenibus conducat, luculenter intelliges, quam nihil in præſcripta ſerie definitum di-ſtinetur, ſit. Nec enim bifariam hominum uita diuidenda erat: nec ſenum corpo ra, mollia & humida dicere oportebat, neque quòd ſicis ipſos temperie alimētis uti conueniret. Quum enim iuuenes dixit compaſtia corpora habere, & temperamento esse ſiccos, ſatis cōſtat de florenibus ſolum uerba feciſse, & hos nominaſſe iuuenes. Omilit ergo & puerorum ætatem & declinantiȗr: utq[ui] ego arbitror, & temperatiſlima, quæ inter pueros & florentes media conſiſtit. Atqui obſcurum nō est, uel ipſummet oratione ſuam ſuspecta habere: non enim ſimpliciter ait, ſeniores uictu ſicciore alen

dos, ſed

155

A dos, fed adiecit, magna ex parte, Idem nancq id erat ac si dixisset, non perpetuo: quod certe neq habitui corporis, neq ætati alij apposuit. Quoniam suam cuiq corpori diae tam semper oportet inſtituere.

” Proinde habitus, & ætatis & têporis anni ratione, uitę modum inſtituere oportet,

” qui præſentibus & calori, & frigori cōtrarius exiſtat. Sic enim potius ſani degemus. ]

Totus hic fermo & uere, & clare ab eo dictus eſt: iam ſæpe in pluribus cōmenta-rijs nobis abſolutus.

” Per hyemem celeriter ambulandum, æſtate conquicſcendum eſt, aut non in ſole ambulandum. ] Quomodo ambulandum ſit in qua: ani parte, docet. Hyeme quidem exiccans caleſaciens, ambulatio deligenda: A eſtate cōtrarius ſcopus cōue nit: uel non per ſolem, ait, ambulare. Tunc enim ſiccitatem, calorem qui inde cor-pori accidit, euitare ocyus conabimur.

” Obefis cita ambulatio, gracilibus lenta conuenit. Per æſtatem multo balneo: Hye me variore utendum eſt: idem magis tenuibus quam obefis. ] Celer motus calorem plus fatis inaugens, corpus colliquat. Ex modico calor mediocris tum ſanguinem ſe licius generat, tum nutrit plenius. Eoq animantibus in euvaginæ, hoc eſt probam ali moniam ſimul uertitur.

” Hyeme corpus uſeſte pura, per æſtum oleo inſecta uelandum eſt. ] Quid ſanè ſcriptor doctius conſiderauit eo quod ab omnibus dictum eſt interpretibus, ipſe no-uerit. Nam ſi puras uſeſtes hyeme cenſet geſtandas, quòd magis calſaciant, uel etiam perſpiratum non impediant: oleo autem inſectas per æſtatê, aut quòd refrigerent, aut quòd perſpiratum obturent, ſermonem non probo. Etenim ex puris uetimêtis, quæ denſam ac frequentem filorum texturam habent: maximè uero ſi fuerint detrīta ue-lamina, quæ Græci τυβανα nominant, refrigerat. His igitur uti cōmodius eſt. Quippe oleo inſecta, ſordida planè ſunt: nemo autem eleganſiorum hominù ſordidas ueſites ſuftinet, præſertim æſtate. Quinetiam inſecta puris temporis ſpatio magis caleſa ciunt: licet primo occurſu fuerint frigidiffiſma.

” Obefi qui graciles ſieri cupiunt, labores uniuersos ieiuni ſubibunt, & ſufpirantes adhuc, neeſtum refrigerati cibum aſſument. Vino prius temperato, & nò perfrigido uſi: obſonia ſefamis, uel dulciarijs, alijs id genus conficiantur. Atq hæc copioſa: ſic enim uel pauciflimis ſaturantur. ] Quod in ſermonis fine dictum eſt. puta, Sic enim pauciflimis ſaturantur, nonnulli de omnibus cōmemoratis dictum eſe confirmant: quidam de ſolis obſonijs, que ex ſefamis, & ſimilibus, alijs multis quibudam præparari iubet. Prædicta ſunt, ieiunum exerceri: hoc enim manifeſtò uacuat: ſicut à cibo labor implet. Huc accedit illud, adhuc ſufpirantes ab exercitijs cibù aſſumere: calore nondù in eis diſeſſo, neq corpore refrigerato. Quod, ut quis plenior euadat ocyus, efficere nemo nò uidet. Si uero alia quadam ratione autor corpus attenuare conatur, id nobis obſcurum eſt. Quòd tamen plerifque hoc obſtructiones in uifceribus produ-xit, exacè nouimus: quemadmodum & acria ſecundum cibum exercitamenta. Adde etiam quòd balnea arctos in iocinore tranſitus alimenti habentibus, obſtrucio-nes procreant. Dicium eſt mihi de his omnibus ſimul cum diſtinctioni notis in com-mentario. De ſanitate tuenda, reſtat ut de ipſa uerbo ſumérie diſceptemus, ubi ait, & uino non perfrigido prius uſi: ut enim frigidum eſſe iubet, non autem infligniter frigi dum, ita ſermonem deduxit. Atqui non prorfus copioſum uinum ab exercitijs ſtatim bibendum cenſet, fed aquam prius: quemadmodum athletæ faciunt, id experientia edocti. Caput enim uinù confcendit, & ſi post balineum ſtatim ante alios omnes ci-bos & potus adſumatur. Non tamen frigidæ potio ab exercitijs, niſi calidum præbi-bas, tuta eſt. Nam & ipſa uentrem, tum iecur manifeſtò offendit: quorundam quoc-neruos. Attamen habitus frigidum uinù corroborat. Vult autem horù ſcriptor ipſos ſoluere. Forſitan alio modo quid ſcriptù erat: uerum peccauit, qui idem poſtea appo-fuerit. Multa ſiquidem eiſimodi etiamnum accidere uidentur, quù pro eo quod eſt, neq ex toto calidum, non perfrigidum ſcribere ipſum cōueniat. Nam qui cibù reſpio

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. rantibus adhuc offerendum iudicat: corpori idelicet multis vaporibus pleno, uolet etiam uini calidi potione magis ipsos implere. Quum autem percalidum frigido simili-ter contrahere uentrem & corroboreare possit, idem efficere obfernatur.

” Semel die cibis affumptus, balnei abstinentia, duru cubile, fine uestibus obama-”
” bulatio quanta maxime fieri potest conducit.] Melius dixisset, cibus modice lumi ptus, non nemel. Quidam enim nemel die cibo utenti multo plura afflumunt, quam qui bis eo utuntur. Quemadmodum lauacru corpus excalfaciens, præfertim extrin- fecus, ad alimenti digitationem, & digestorui appositione conducit: ita lotionis penu- tia contraria perficit. Doru cubile corpus molestat, contrahit & adstringit: ideo in omnem partem incrementum ipfius impedit. Eadem ratione & nudum obambula- re, omnes summas partes refrigerat: cogit in altu & uisera, & calorè, quo cibi probe quidem concoquantur: uerum in omnem corporis locum ferri prohibeantur.

” Qui tenues se implere uolunt præter quæ plenis contraria facient, nullum ieiuni laborem subibuit.] Contraria superioribus crassis funt: nec anhelantes ex labore epulas affumere, sed ubi iam secundum naturam respirauerint: nec nemel, ueru bis aut etiam ter cibum capere. Sic bis lauabit tenuis: femper autem ab epulis alteru la- uacrum ingrediens, nonnunquam & printu. Pari modo exercitia modica, lenta, ea- posit cibum accedet. Haud fecus lectum mollem, non fine uestibus ambulatione in aere, cōmodam sentiet. Propterea gymnastæ nōnulla exercitia, quæ in contrectatio- ne & corporum pugna contingunt, iis iubent, quos implere conantur: obferuantes ut corpore nudo exercendi incedant: nec cum cōplexu. Econtrariò quos extenuare uolunt, celeri exercitio, & citra primum complexum mouent.

” Vomitu uero & alu cataclysmatis sic utendum est: Sex hibernis mensibus uome

” re utile est. Nam & pituitæ plus, & capitis grauitas subest. Adhæc præcordia do-

” lor exercet. Cataclymatu æstate usus est. Tum enim ætus biliofum corpus reddit,

” grauitates lumbos fatigant, & genua calore infeftantur, uentris oriuntur tormina &

” distortiones, Iam uero ſuperiores corporis partes per inferiores purgandæ funt.]

D. Quæ cataclysmata, id est ablutiones uocet, sequentibus indicavit: nempe quæ ex lacte conficiuntur, & eruorui decoctionis aquam: tum muriam & marinam, Diuerſa nan ab his pharmacæ funt purgatia, quæ uniuereſum corpus euacuât. Quemadmodum igitur mediaſtini balnea dicuntur abluere, quu lapidum in eis luti & fordes ab- ſtergent: ita uentris intestinorum ablutiones, pituitā & bilem ipforui detergent. Quo- niam itaq pituita per hyemè in uentriculo generatur, euacuari ipſam uomitu cōſulit. Aestate bilem ſurſum cōſcendentē, deorſum reuelli. Attamè ubi totu corpus purga- re uolueris, æstate per ſuperiore, hyeme per inferiorè uentre medicandum est: ſicut in Aphorifinis dictu inuenimus. Etenim iam abundantibus purgatio illac qua uergut adhibita medetur. Quippe ducenda quò uergut per loca idonea. Quæ uero ab incre-

mento, phibere uelis p oppofita reuellere cōducit. Cataclysmata plenioribus & hu-

” midioribus magis ſalifa, & tenuiora: ſicioribus aut & gracilioribus, & imbecillis pin-

” guiora crassiora, profunt. Pinguie igitur & crassum est lac, aqua ex cicere cocta, atq-

” hoc genus alia: Tenue & ſalum olus, aqua marina, reliquiam huic modi. ] Inciforia magis cataclysmata pinguibus adhibenda exilimat: ut qui natura ſint pituitioſo- res. Leniora gracilibus: utpote bilioſioribus. Porro quales amborum ſint materiæ, ex uerbis illius manifestis adeo cōſtat. Quamobre ijs relictis ad ſequeta me cōuertam.

” Vomitus prouocandi hoc pacto funt. Crassi, ieiuni, curfu, aut cita ambulatione

” exercitatim, medio die uomere debent, 3. Excal factu esse corpus obefis, qui uomitu- ri funt præcipit: ut humores pituitosi, quos crassi copiosos habet, diffundantur. Quin & uaforum adapertio, omniumque angustorui meatu raritas ſic potissimù queat acci- dere. Cateru hæc omnia ad uomitu facilem, citra moleſtã excitandum cōducunt:

” Potui ſumant ſe ſquicyathu hyſtopi, aquæ congiò intriti, eum totu bibant, aceto

” ſale adieuo, quo plurimù edulceſcat. ] Quod potu in cide nite esse cupit, quam ob cauſam, nemo non habet perspicuum. Quoniam enim crassi homines, crassos

etiam

DE VICTUS RATIONE PRIVATORVM COM.

156

A etiam humores, & frigidos, tum quosdam eorum uifcofos plerung habent: ideo pon-
tionem ipforum incilorïa effe iubet. Quantam uero copiá illius, unde conflictu potú,
exhibeat, non exacte poſſum interpretari; quòd menſura interim quam congium no
minant, non eandem apud omnes habet magnitudinê. Si uero Auticú bibere præci-
pit, non admodum confuetudini conſentit. Multú nanc effe mihi uidetur: & ſi apud
ueteres moris erat, ſiue lactís fero, ſiue huiuſmodi quodam cataclyſmate malebant
uti, peraſtultum id exhiſbere.

» Primum lente, mox citius potandum eſt. ] Si igitur initibat ocyus, mox euo
met, prius quam totú expediat: proſcietohumores in uentúculo contentos. Qui-
bus cum & in primis uenis recepti euacuantur: quòd ſi primosentius, deo ocyus bi-
bat, ita & tempore mediocri continere poterit, & tempeltiue ad uomitum incitabitur;
quòd poſtea confertim magis biberit.

» Tenuiores, magis imbecilli, à cibo uomitú ita mouebunt: Loti calida meri cya-
thos tres bibent: dein epulas uarias aftumê: uerum fine poſione: nec poſt has biben
dum eſt, nifi tanto interuallo, quanto ſtadia quatuor expedias. Pòſt uinis tribus com-
miftis utendum eſt: auſtero, dulci, & acri. Primo meracius & modice, paulatimóbi
bere: poſtea dilutius, liberalius & citius conuenit. ] Iubethic calida lotum, mera-
cius præbibere: hac (ut conijcere poſſum) ratione ufus: quòd ex calida lotione totú
corpus incalescat, & ſucci diffundantur, uafaó laxiora fiat. Eadem uero hæc & uinúf
meracius efficit: præter, quòd uirtutem corroborat; cuius rationem in gracilibus ha-
bere oportet. Poſtea cibum uarium aftumant, cuius caufam omnes expolitores non
eandem tradiderunt. Quibusdam ením illorum uaria exhiberi uidentur, quòd inui-
cem luſtantia facilius uomitum còcitent, alijſ ut plus ingeratur. Nam simplicia eiuf-
dem speciei celerius implent. Veru ijs statim bibere non permitti, ne cibi mox fu-
permatent: quod fieri nequaquam uelit. Atq. ideo tempus aliquod interea, quod ad
nutritioneufficiat, còſumendum præſtituit: nempe quo ſtadia quatuor perſicias. His
ita præmiſſis, potu adjicit, terna uina, qualitate inuicè differetia. Iubet ením aliquod
ipſorum effe auſteru, aliuſ dulce, aliuſ acre: nò relata ne hic quidem cauſa, cur ita in-
unxerit. Qui uero diuinant ipſius ſententia, aiunt auſteru inſtrumentis corroboran-
dis, per quæ uomitus accídet, exhiberi. Dulce ut uomitum incitet, & humores diffun
dat. Acre demu, ut quæ uentriculo ſunt illita, detergat. Fieri igitur poteſt, ut cibos o-
mnium qualitatum genere ipſos aftumere iuſſerit, ut uentriculum alij còſirment, alij
ad uomitum prioritent, alij ſuccos infartos abſtergant. Quod autem ſæpius dicere fo-
leo in ſociorum amicorum, confortio, id nunc quod dicam: Non paru mihi uident
tur errare homines, qui ſectam dogmaticam profitentur, eo quòd citra rationem pro-
latam, quæ conſulunt, haud aliter ac regalia quædam decreta pronunciant. Præſite-
rat enim cuiuſ, rei uim, operis autorem explicaffe, ſicut Hippocrates in libro De ra
tione uiectus in morbis acutis ſaſtitauit, ubi ptyfanæ meminit. Nam uifcoitas eius
lenis, continua, iucunda, lubrica, & modice laxa eſt, ſitim arcet, & ubi ablutione opus
eſt, faciè descendit: non adſtringit, non uellicat grauiter, nec in uentre tumefcit. Sic
idem de aqua mulſa, de uino, oxymelite: item de lauacris còſcripſit. Itacuiæ iam nos
principi habemus, qua poſt autore nonnulla ab ipſo prætermiffa adjiciemus. Atqui
dicta ſunt omnia præter cauſæ rationem. Síquidem quòd uinum bibere meracius pri
tum, ſed modicè & paulatim retulerit: poſtea dilutius, celerius, & copioſe, explora-
re nos oportet, qua id ſentëtia ille ſcripſerit. Verum aliás exploratio tota, res eſt ambi-
gua: maximè uero quu hominis ſententia adhuc ſit incognita. Dilutius igitur uinú bi-
bere, & ocyus, tum copioſe, merito dictum uidebitur de his qui uomitum expetunt.
Síquidem contraria, cohibere ipſum uolentibus, & almentum concoque, ſunt ido
nea: puta, meracius, modicè & paulatim bibere. Cur autem omnino ad coercendum
accommoda primum in eo qui paulò pòſt uomiturus eſt, uſurpauit, probabile nihil
dicere poſſumus: forſan autori probabile uidebatur, quod etiam interpretum nónul-
 lis placet. Quia uirtutem tenuium hominu, de quibus hæc scribit, diffolui nolit, ideo

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c. primum illum corroborat; mox ita ad uomitum cientia proficitur. Sed ad uires firmandas tempus à cibis oblatis suffecerat. Porro aliud alij probabile (ut dixi) est, non abfectum, ceu unum quoddam, lict necessarium, quod scientificis demonstrationibus confirmatur.

” Qui uomere bis in menfe uult, melius fibi confulet, fi biduo continuarit, quam fi posit quadragesimum diem uomuerit. Alij prorfus contraria faciunt.] Et horu raſtionem ipfum scriptorem maximè adieciffe oportebat: quoniam de ijs qui bis in menſe uno uomunt, nulla distinctione ſententia protulit. Quosdam enim uacuandi gravia uomentes confpicio: ſicut & uno mensſis die à cibis abſtinere. Nonnullos horum succum uentriculo inſeum, uel uifcoſum, uel craſſum expurgare. Nihil autem prohi bet utraque ex interuallo, non duobus continuis diebus facere.

” Qui posu epulas uomere uolunt, uel quibus aluus adſtricta eſt, ijs omnibus die ſapius, uarios cibos eſſe, tum duplicia uina aut terna bibere expedit. Quibus uotu-”
” mitus non eſt utils, uenter autem ſanus eſt, his contraria ſuperioribus conueniunt.]

Conuenit quidem ijs cibos reuomere, qui uel aluum deſcere, uel mediocrem totius corporis euacuationem moliuntur. Conſulit autem ipſis frequenter & uaria comelſe, uina plura bibere. Contra illis qui nec uomitum expetunt, & aluui humidorem iuſto habet, ut cohiberi deſideret, nec ſapius eſſe, nec uarii generis tum cibos, tum uina aſſumere. Etenim ſemel, id eſt ſimplex alio quod edulium, unum uinu uſur pare, uentriculo ipſis continendis coquendis conducit. Contraria faciunt, ut difficilius cibi coquantur, maneatq in uentriculo. Cæterum præter aſſumptorum quali tatem, & exhibitionis ordinem, uel in ſummo natare, uel ſubſidere ipfa contingit.

” Pueris calida lauatio, longo tempore apta eſt: uinum dilutius, nec omnino frigidum. Hoc autem exhibendum, quod uentrem minime attollit, perturbat, & infla tiones parit. Quæ omnia conducunt, ne conuſſionibus conflictentur, ſed maiores, coloratioreſ fiant.] Ipſe ſuperioris diætæ ſcopos explicuit: nempe ut conuſſio nibus minus inſentunt, maiores fiant & coloratioreſ. Nam in calida metſi pueri, diutius molles permanent: quod, ne conuellingtur, prodeſt. Quoniam Hippocrates ipſe corporibus intenſis potius, quam remiſſis & laxis, couſſiones accidere prodiſt. Porro augefcunt facilius corpora molliâ: quia in omnem quoque dimenſionem promptius ſequuntur. Illa uero, que nec conuſſionibus corripiuntur, probeq increſcunt, totum habitu ſalubrem obtinere, quis ignorat: Hoc igitur nota una haud mediocri, nempe boni coloris, autor indicauit. Sed etiam uinum ipſos dilutum bibere precipit, ne plus æquo calfiant: maximè quia conuſſionibus ſape exercentur: quod rufus ex ſeruorum imbecillitate, & uoracitate accidit. Atq. ideo non frigidum pueros bi-bere iubet: uerum tale uinum, quod minime flatulentum eſt, omnibus ex æquo hominibus, non modò pueris conducit.

” Mulieribus ſicior uictus ex uſu eſt. Etenim cibus ſiccus, potio meracior, carne mollibus idonea eſt. Ad hæc ſecundis, & ſœtui nutriēdo potior eſt.] Mulieres ſicciore uiuendi modo uti iubens, qualisnam is fit, ipſe ſubſcripſit. Habet autem uiri opinio controuerſiam. Si nanc præter naturam erat, mulieribus humidis eſſe: ſicut in na turis intemperatis & morboſis; humidus morbus, recte eas exiccaret: Verum quia hoc à natura illis adeft, conferuare conuenit: nifi quum ſalubrem ſymmetriâ exceſſe rit. At hoc quoque in uiris confiderabamus. Etenim & his ſicioribus quidem eſſe ac mulieribus, ſecundum naturâ eſt: quando uero conuenientem ſiccitatè latius egreſſi fuerint, tunc ipſorum intemperiem contrarijs emendamus.

” Qui corpus exercent, per hyemè curreere, & colluctari debet: Aestate luctandum modice, cur eendum non eſt. In frigore multa ambulatio conuenit.] Exercitiorum differentias anni temporibus peculiarii docet: quæ hyeme calfacere & ſiccare posſint, per æſtatem facere contraria.

” Qui curſu fatigantur, luctari debent: qui ex luctu fatigationem ſentiunt, his cur-”
” rendum eſt.] Si ita dogmatici medici omnia ſcripſiſſent, nulla eſſet loquacitatis

occasio

158

A occassio interpretibus relicta. Dico autem, ita, ut caufam adieccissent, cur sic nos agere iussiflet, quod nunc Polybus factitauit.

» Quibus exercitatis uenris profluia oboriatur, & cruila deiciuntur, iis exercitio

» rum pars tertia, ciborum dimidia prorfus demenda eſt. Quippe uenter edrú copiam

» continendo non eſt: Adhoc panem quammaxime affum ex uino eſſe oportet: bibere

» uero nimifquam modice, ſed meracius: Semper autem poſt cibum cōquiſcere, qui

» ſemel die tunc aſſumendus eſt. Hac enim ratione uentriculus ſibi cōmiſſa fouet, mu-

» tatep. Accidunt huiusmodi profluia potiſsimu denſa carne præditis, quum carnē uo

» rare cogantur. Nam uenæ denſiores alimenta nō excipiunt. Et qui tales in eodem ha-

» bitu subſiſtere diu nō poſſunt: ſed in alterutram partem decellant. ] Non de iis qui ſanitatis gratia exercetur, hunc ſermonē inſtituere uidetur, ſed illis qui ſtudiu aliquod gymnæſcum ſubeunt: nec inde prorfus abſtinere poſſunt, nec temperare. Ideo tertiuam exercitiij partem eis adimit: ciborum uero dimidiam. Tantillam enim ſperat cōtineari poſſe, ut nec cruditate, nec uentris profluio laborent. Recte autē fecit & hic, qui ra tionem ipſorum adſcripſerit: qua utens, tum hæc ipſa, tum his explicata cōſuluit. Si quidem hic profluij modus, inquit, denſa carne præditis accidit, qui camas eſſe co guntur. Innuit hic gymnæſticos, quibus cātnis eſum præcipiut: Deinde ſubnectit: ue na denſæ cibos ingredientes non excipiunt. Obscure hoc protulit: ideoq. ſuſpicari interpretes coacti ſunt, denſas p[ro] duras, minusq[ur] exponerctas, ut alimentii non reci- piant, ipſum intelligere, Atq[ur] hoc ſignificari aiunt inde, quia cibos nō excipiut: quod diſeſtionem magis quam concoctionē offendere conſueuit. Quare humida, non ta- men incocta ipſi deiciunt: eti[que] autor prædixerit, eſculenta crudaq[ur] tales per alu[n]u redere. Porro qu[ur] ratione addita, cui ſidens ille, uſa ſibi confuſuit, dubitatio adhuc alio- qua relinquatur, quid putandum eſt in illis fieri ſermonibus, ubi caufam eorum, quæ nobis facere ini[ugit, omiſit]: Ego ſane nifi denſoru meminiffet, faterer me plane hæſi tare, ut in multis alij[que]: in quibus qu[ur] nihil eiuiſmodi ſcriptor adliecerit, audaciflimi in- terpretes, quicquid ipſis in mentē uenit, effuſiunt. At quia Polybus ipſe denſa carne præditoru mentionem facit, occassione & ipſis ſeribendi præbuit, quid huiusmodi na turis conueniat. Nam tales celerrimē copiā colligut, paru[que] perfecte perſpirantes: eoq[ur] diſeſtione retenta, humidae omnino diectiones euadunt. Interdum nō modò humi dæ, ſed etiā tenues: præſertim in edacibus. Quu[n] enim quippā ex abſorptis digeritur, promptus uenter reliqua cōcoquit. Quod ſi in eo maneat ciborum copia, quu[n] interim ab eis grauetur, omnia ante concoctionē excutiuntur. Forfan ob uenar[ur] duritiem, ali menti diſeſtio impediebatur: ut quæ magis extendi nequeant. Veru[que] talium natura- rum curationē, ex cōtrarijs appoſuiffe ipſum oportebat. Raritas nancq[ur] & mollities to tius habitudinis ſcopi exiſtunt, molli fricione & pinguedine copioſa in ſolijs compa- ratae. Hic quidem aduerſus ſymptoma tantu[n] pugnat: cæteru[n] ipſius ueluti radicē ex- cindere negligit. Dictu[n] eſt hoc quoq[ur] ab eo[rum] ſerie præpofita. Liquet ſiquidem, uentri- culum ſouere cibos non poſſe. Et perfecto, ſi uere habitus denſitatem, & uenas non excipientes alimentum accuſat, falſo de uentre conqueritur. Siquidem hic ei tanquam uera dicenti cōſesteris, indubie etiam infra politam uiſtus rationē recte inſtituta eſſe concedes: Aſſum panem, poſtionē meracam, minus autē, ſemel die cibum capere, nō ſecundum epulas obambulare, probabis. Hæc autē natura celeriter in utra[q] par

» tem uertitur, & huiusmodi corporu[n] bonus habitus exíguo tempore uiget. ] Bonu[n] habitu[n] uocauit naturā eorum qui denſam carnē obtinēt, ut quæ æquali celeritate mu- tetur. Nam ſub iugit, utrobiq[ur] uertitur: hoc eſt in bonā, malamq[ur] habitudinem. Poſt hæc inſuper adiungit, & bonus huiusmodi corporum habitus exíguo tempore uiget. Oſtenſum nancq[ur] eſt cōmentarijs in Aphorímos, qu[od] gymnastarum habitus pro- bus cum ſanguinis & carníu[m] repletione naturalium facultatē cuſtodit. Sed quemad- modum illic habitudinem in ſummo bonā, indicauimus eſſe periculofam, quæ non cito[n] rarís corporibus aduenit: ita quoque in denſioribus quamcelerrimē, quod haud

DD

GALENI DE VICTVS RATIONE PRIVATORVM COM.

C ex facili feratur, accidit. Quippe quum relabi cogatur, repente tum oritur, tum perit.

” Qui rariores cute funt, & hirfuti magis, carnis eſum ex facili admittunt, labores ma-
gis ſuſtinent, diuq[ui] bono corporis ſtatu fruuntur.] Hirſuta corpora cutem magis ra-
ram, & caſtoſum genus habere in opere De temperametis didicimus. Hec itaq[ui] me-
ritò ait carnis eſum magis ferre, ut quæ perſpirent: tum labores, quoniam minus laſſitu
dinem percipiunt. Hoc quoq[ui] in libro De ſanitate tuenda intelleximus. Si hæc ita to-
lerant, etià eveſiæ diuturniores habebt: ut quæ nò promptè ad ſummù perueniant,

” Qui cibos poſtero die eructant, & præcordijs dolent, ijs ueluti crudis adhuc cibis
diutius dormiendum: ſouñ genus laboris ſubeundum eſt. Vinù meracius largius q[ui]b[us]

” bibere opor tet: cibis uti pauciflimis. Quippe conſtat, uentriculum imbecillitatis, fri-
goris q[ui] uitio, ciborù copiam concoquere non poſſe.] Probè ad ſermonis calcè ad-
ecit: conſtat uentriculum ciborù copiam, imbecillitatis ac frigiditatis uitio còcoque-
re non poſſe: Quippe huc respiciens excalfacere ipſum conatur: ac ob id diuturniore
ſomnù ipſis conſulit, t[ui] exercitia: uinù meracius & copioſius, cibos pauciores tunc,
quum cruditatem contraxerint. Nam ſi reliquo tempore exercentur, mouentur ui-
num q[ui]b[us] bunt (uti diximus) nihil à mediocri ciborum copia demendum erit.

” Qui ſiti premùtur, parcius edent, minus q[ui]b[us] laborabunt: uinù dilutum ſimul, & per-
frigidum bibent.] Nunc quidem calida naturæ notas ſic proſdidit. At in ſexto Epi-
demiorum in hunc modum ſcriptù eſt: In calida natura, frigidæ potio, & quiæ. Iſpe
nanc[us] qu[ui] corporis temperaturâ nominaſſet, mox diætâ ſubijcit, qua ſic affecti utun-
tur. Summam autem refrigerationē habet, ad quam consequendam uiſtus ratione,
efficaciora funt, aquæ potio, & ocium. In præpoſita ferie quiſcere aliud appellauit,
quum diceret, laboribus demendum: pro aquæ potione ſcribens, uinum bibant dilu
tum, & perfrigidum. Atq[ui] mihi uidetur hic rectius laudari. Siquidem diluta potio &
frigida, nihil minus refrigerare potest: ſumitq[ui] ex uino præſidia.

” Quos dolores uſiſerum inſeſtatur: uel ex labore, uel alia quadam ambulatione, ſine
cibis recreandi funt: modica potio conuenit, præſertim ea quæ urinâ cieat: quo uenæ
ex uſiſeribus prodeuntes repletæ non diſtendantur. Nam hinc inflationes ſebres q[ui]b[us]
oriuntur.] De omnibus his præceptis abunde in libro De tuenda ualetudine diſſe-
ruimus: quanquam h[uius] quoq[ui] còmentationis gratia, illic traditaſſilentio non præteri-
bimus. Multis enim uel integris ab omni ſebre, dolores oriuntur in uſiſeribus: maſt[ui]
meiocinori, qu[ui]m à cibo nos exercitauerimus, uel lauerimus: idq[ui] propter uſiſeris
meatuum anguſtiam, & humorù qui tranſmittitur crasſitudinē. Dum enim inſarci-
untur, retinentur: arc[us] uenarum terminis, per quos ſanguinis fit tranſumptio ex
iocinoris caua parte in gibbam, tranſitus impediantur. At qui diſtendunt in cauitate
uidelicet iecoris uenas: quibus ita affectis, dolorē fine ſebri etià perſentifcunt. Qui-
ſcere hos conuenit, quo tempore dolent: item bibere quod urinam moueat, & iecur
referet. Nili enim reddant urinâ, tubera & ſebris ex huiuſmodi cauſis, proueniunt.

” Quibus morbi à cerebro naſcuntur, ſtupor caput primù occupat, urina ſæpe reddi
tur, idem affectus qui in ſullicidio. Diebus nouē ita laborant: & ſi aqua uel muccus
ex naribus, uel auribus fluxerit, morbo liberantur, & à ſullicidio quiſcunt. Vrinam
uero fine moleſtia copioſam, & albam reddunt. Ad uiginti dies etiam capitis dolor
abit. Intuètibus ſplendor ipſis obſcuratur. Porro qui colligere potest, ſanitare homini
bus quouis precio æſtimari, ſciet ex ſua ipſius ſententia in morbis ferre præſidium.]

Non iniuria multis hæc oratio ſuſpecta fuit: nònulli etiam damnauerunt in uniuere
ſum, ceu quam ne Polybus quidem, sedum Hippocrates ſcripſerit. Nam orationis
exordium plane indiſtinetú eſt: quippe quod à cerebro ſtupore & urinæ ſullicidium
fieri inſerat. Necq[ui] putes ipſum nò omnes morbos quæ à cerebro funt pronunciare
tales exilſtere, ſed eos ſolum in quibus circa aures nares q[ui]b[us], aquæ, aut muccus effluen-
tibus morbù ſedarit, uerù eſſe poterit quod tradidit. Necq[ui] enim id fieri perpetuo, imò
nec ſæpe uidemus.

FINIS.

ORNATISSIMO

159

ORNATISSIMO ET CLARISSI

MO VIRO, D. IOANNI LOCERO, ILLV
STRISS. PRINCIPIS LVDOVICI PALATI.

ni Rheni, &c. Medico celeberrimo, Domino & patrono suo,

Ioannes Fichardus Francofordianus S. D.

V M multa essent, præstantiſbime uir Locere, quibus ab æditione harum uerſionum mea-  
rum non difficulter retinebar, tum ætas mea, noſtrumq; hoc ut doctum, ita naſutisſimum  
ſeculum, diu multumq; me abſterrebant. Videbam enim, quam ægre cauilliſ & calumnijs  
cariturum effet, adolescentem me, longèque infra omnem doctum mediocritatem, auto-  
ri grauißimo manus admoliri aufum ſuiffe. Quod ualdi etiam hac tempeſtate mibi per-  
timesſcendum erat, qua uel doctiſima quæque non ſatis à diuerſis hominum iudicijtuta ſunt. Nam & ipſum  
hoc præterea ſcripti genus, quod linguarum tranſlatione conſtat, animaduerteram ut nullum aliud, maximè  
cauillijs eiſmodi exſpoſitum effe: quum quidem & imperitis illarum proclive ſit, quædam ut obſcura, quædam  
ut ſuſpecta maleq; tralata arrodere; & peritis, alia ut negligenter, alia uel ut non propriè, uel ſatis eleganter  
reddita (quemadmodum ſemper to uoijijœœœæ œ jijijœœœs multo promptius ſuitt) reprebendere. Et  
alioqui nullus eſt ſerè, mediocri ſaltem rerum earum cognitione præditus, qui non idem ſe melius, aut certe  
par præſtare potuiffe ſibi uideatur. Hæcigitur quando mecum reputabam, quum poſsibile non effet, omnium  
animis inſeruire in eo, quod omnium tamen iudicia ſubiturum erat, optimum ſanè uidebatur, ea apud unum  
me tantum latere. Neque enim tam impotentis ipſe ambitioſq; ſum aſimi, ut gloriolam undecumq; quomodo-  
cunque, petitam, nulla mei habita ratione, uenari ſtudeam. Verum quum Andreas Cratander, uir ad omnis ge  
neris ſtudia promouenda natus, (ad quem metu pefſis huc nuper è Friburgo, groſueram) poſquam & is  
mibi primus autor ad hunc laborem extiſſet, inq; hoc libros neceſſarios ipſe ſuppeditaſſet, ut emitterè inſta-  
ret, non poterà citra magnă ingratitudinis notam, illi, de ſtudioſis optimè ſemper mereri cupienti, nò parère.  
Exeunt igitur nunc iſti libelli, his diebus utcurq; à nobis latinitate donati: ad reſquam Galeni lectionè, ipſus  
etiam ſententia, non parù collaturi. Etenim quo quiq; librorù tempore, quibusq; de rebus, & contra quos ſcri-  
pti ſint, tum quibus ut γνωρίως abq; ſuppoſiti metu ſtari poſſit, quum in primis ad ſolidam omnium cogni-  
tionem, tenere lectorem neceſſe ſit, hæq; in ſcriptis ſuis ipſe quoq; Galenus obſeruari uelit, haud ſci o an  
aliunde iſtud quam ex hoc priore, De libris proprijs libello, qui talia ex professo traéat, peti facile poſſit. Sanè  
quidem hunc Galenus ipſe tanquà non obiter neceſſariù, cum alibi, tum in Arte Medica, & libello De ordine  
librorum, promittit. Eius enim is ſcopus eſt, ut ſciatur, qua ſint quiq; librorum ſuorum occafione ſcripti, &  
qui ad inſstitutionem propriè, qui uer ſurum ad aliorum conſutationem compoſiti: quod luculenter ille inibi mo  
net. Neque uero alicunde diuinau huius uiri, tum in disciplinis omnibus, tum hac Medicinali theoria doctri-  
nam, & quam ſumus incomparabilem in unius hominis ſcriptis iæturam paſi, certius, quam ex hoc uno li-  
bello cognoſcemus. Nam uir ille quid in Philosophia Medicinaq; potuerit, ex iſtis, ſi cum uniuera librorum  
ſumma conferantur, paucis ita manifeſtum eſt, ut nihil his docti ſublimius, nihil conſummatus elaborari poſe.  
fateantur. Et quid in reliquis eius voluminibus, præſtantioribus quidem illis, quantum apparet, nominatim ue  
ro iſto quindecim librorum De demonſtrationibus opere, quod haud dubie quantum ab humano ingenio ma-  
ximum potuit duiniſbimumq; profiſci, ſuit, expeſtandum erat? Certe proſectò quanti literarum thesauri in  
huius unius monimentis perierint (niſi tamen non latent illi, apud inuidos quosdam deſoſi) nemo quiſquam  
facile uerbis conſequetur. Quòd si hunc ſuorum librorum catalogum perſenſamus, apparebit nec median  
quidem eius operum partem eſſe ſupſeritem. Etenim is quum in Anatomicis ad quadragintaquatuor librorum  
(ut eos quorum magna illa lacuna nomina perierunt, omittamus) conſcripſerit: Therapeuticos porro ad uigin  
tiocto, Prognosticos uero ad trigintaſex, Hippocraticorum Commentariorum ultra ſeptuaginta, Eraſi tra-  
ticos ſedecim, Aſclepiadeos nouem, contra Empiricos amplius quadraginta: in Mathematicis denique & Phi  
loſophia ad ducentos quinquaginta libros: præter eos tamen, quos propter imperfectum librum ignoramus;  
hoc eſt in ſumma, longè plures quingentis libris reliquerit, ad nos ducenti uiſintiq; plus minus, tantum per-  
uenere: qui tamen ipſi quam mendoſi, quam mutili ſunt? Videtur autem Galenus natura polygraphus exti-  
tiſſe, ut qui puer etiamdum ſub præceptore patre dialeſtica diſcens, in Chryſippi libros, ab illo ſibi propoſi-  
tos cæperit commentari. Porro autem & ex altero libello, qui De ordine librorum ſuorum eſt ſcriptus,  
quemadmodum & neceſſarius ille magis fuerat, ita maior etiam utilitas, eaq; plane incomparabilis, ferri pote-

DD 2

IOAN. FICHARDI EPISTOLA DEDICATORIA.

rat, si uel paulo integrior is, neque tot sui partibus, ut alia pleraque, mancus effet. Nam inter tot & tanta uo
lumina, quum merito necessario, dubitaretur, quid prius, quid ue posterius legendum effet: operæprecium
putavit, se, qua methodo sua legi posse sibi uiderentur: tum quid in unoquoq, tractasset, indicare. Verum is, ut
dixi, cum prior, quos uel in primis extitisse saluos integros, referebat, ita lacunis est mendis, paſsim refer-
tus, ut Delio fere natatore fit opus in bis interpretaturo: qualis mihi quidem hic auſpicato uidetur obtigiffe,
SIMON GRYNAE VS, acerrimi uir doctifSimiq, iudiciy: cuius frequenter in bis uertendis
conſilio ſumus uſi. Quanquæ pleraq, etià mihi talia eſſe uideantur, ut reſtitui non ita difficulter magnæ ex par-
te, diligenti autoris huius lectione poſſint: quod quidem neque ocij, neque conditionis erat meæ. Qualeſ-
cunque ſunt tamen, ſpes est, ſic etiam ſtudioſis, quotquot apud ipſum autorem illos cognoscere nequeunt,
minime Simplæm commoditatem allaturos, ad iudicium operum reliquorum. Ego uero tametſi me, quantum
licuit, fideliter eos reddidiffe mihi conſcius ſum: si nihil aliud, hoc ſaltem effecero, ut si quis alius eosdem
aut reſtius uertere, aut elegantius aggregiatur, nostris admoneri, & alicubi forte iuari quoque poſit. De re-
liquis hic libellis, ne longior ſim, nihil differo. Eos autem omnes nomini tuo, clarifſime Locere, dedico: par-
tim quòd optimus Medicus non niſi optimo nuncupandus effet: partim quòd gratitudinis meæ ſpecimen ali-
quod æditum tibi cupiebam, qui tam prolixe me anno ſuperiore, quum Edelbergæ apud te agerem, deme-
ruiffes. Neque uero hic iam locus est, uel te, uel benéficia in me tua, multa quidem illa, prædicandi: quod
tamen utrunque merito maximo poteram: quando non admodum eorum mihi mos probatur, qui hu-
ſmodi τούς προλόγους immodicis laudibus infarciunt. Eſt enim virtus ipfa ſui pulchri-
ma prædicatrix: & tuis, mihi crede, factis digni præones non deerunt. Accipe
igitur hos interim Galenilibellos, ornatiftime Locere, σλώσι όλης τῆς
φιλίας: duſt maior aliquando te demerendi occasio no-
bis offeratur. Bene uale, præstantiſtme uir,

bis offeratur. Bene uale, præstantiſtme uir,
& me tibi commendatum habe,
Basilicæ, ex ædi-
bus Cratandri, IIII.
Idus Decembris. Anno Christiano
M. D. XXX.

M. D. XXX.

CLAVDII

160

CLAVDII GALENI

PERGAMENI, DE LIBRIS PRO-
PRIIS, LIBER.

Ioanne Fichardo Francofordiano interprete.

VOD MIHI DE CONSCRIBENDO LIBRO
rum à me æditorum commentariolo conjurium, optime Baffe,
deras, re ipsa nuper quam cōmodum effet comperi. Nam quum
forte in Sandalario (multa sunt enim Romæ bibliopolia) esse-
mus, disceptantes aliquos de libello quodam tum uendito, ine-
us ne effet ille, an alterius cuiusdam, ipsi uidimus; erat enim inſcri
ptus, GALENVS MEDICVS. Emente igitur, tanquam meu,
aliquo, commotus inſolenti eius inſcriptione uir quidam literatus, cupiebat libelli ar
gumentum cognoscere. Priores autem duos uerſus percurrens, abiecit statum: unum
ittud addens, hanc dictionem non eſſe Galeni. Et ſanè falſo liber ille inſcriptus erat.
Is uero qui tum hæc diceb at, primaſs illas diſciplinas, quibus Græcorum pueri ab ini
tio apud Grammaticos & Rhetores inſtituuntur, probe doctus erat. Verum pleris
noſtro hoc ſeculo, qui Medicinam aut Philosophiam ambiunt, antequam recite lege
re etiam poſſunt, eos doctores frequentant, qui maxima illa pulcherrima rerum hu
manarū theoremata, quæ docet Philosophia & Medicina, profitentur. Et hæc qui-
dem negligētia iam multus retro annis, me dum adolescente, inceperat: ueru eo non-
dum euaferat tum temporis, nec tantum, quantu nunc, inualuerat. Quæ quum ita
ſe habeant: libros meos multifariam à multis hinc inde deprauatos uideam: non-
nullos uero etiam pro ſuis mea, poſteaquam quedam ſuſtulerint, quædam autem in-
ſeruerint, nonnùlla quoque immutarint, uereditare, consſultum mihi uſum eſt, eam
prius cauſam, quam propter illi haſtenus corrupti ſunt: & deinceps qui mei reuera
ſint libri, & quæ cuiuſa materia, exponere. Primum igitur quæ cauſa lit, quòd mea
pro ſuis nonnulli agnoſcant, ipſe tam ante, optime Baffe, noſttri. Illa etenim quum no
ædendi gratia, uerum propter amicos aut diſcipulos, eorum quæ à me audierant alio-
quod commentariolum eſtagitantes, ſcripta eſſent, abſque titulis data ſunt. Hi uero
quum partim morerentur, ipſorum familiares ea ſurripientes, ſibi deinceps uendica-
runt. Alij autem in patriam ſuam profecturi, quum ab ijs qui forte habebant, noſtra
accepiffent, ilſthic deinde commorantes, alij aliter illa uenditauere. Sic igitur omni-
bus temporis ſucceffu diſtractis, poſtquam ad multos hi forte rediſſent, meum illi no
men inſcripſerunt: & quoniam inueniebant cum ijs quæ etiam apud alij extabant,
exemplaribus diſcordare, ad me, quo ipſe emendarem, miſerunt. Quum igitur ea
non ad æditionem publicam, uerum eorum, à quibus rogabar, & captum & uſum à
me ſcripta eſſent: liquere potest, quædam mihi extendenda, quædam uero cōtrahen
da (pro ut ipſa etiam theorematum interpretatio & doctrina poſcebat) ſuſſe: ſic aut
perfecta, aut mutila ea exiſtere. Quapropter manifeſtum eſt, in his (quæ iam attigi)
ſcriptis meis, nec abſoluta, nec exactam inſtitutione contineri: quandoquidem illi
quibus ea deſtinabantur, nec opus habebant, nec poterant exactè omnia percipe-
re, antequam habitum in iſus eſſent neceſſarijs adepti. Eorum autem quidam illos
libellos meos Informationes: quemadmodum alij Summulas, alij Introductoria, alij
Compendia, alij denijs Enarrationes, inſcripſerunt. Ego uero quum eos diſcipulis
tantum darem, nihil iſtorum inſcripſeram. Quamobrem quum ad plures deinceps
complures perueniſſent, alij alium his titulum indidit. Eos igitur libros qui corri
gendi gratia mihi tranſinifiſ à quibusdam fuerant, uſum eſt Introducendis inſcribe-
re. Quare de ijs prius dicere inſtituam.

Deſiderat in le
ſtoribus pleris
que iudicium.
Eſi: id prima
huius libelli
cauſa.

Alter cauſa.

DD 3

CLAVDII GALENI PERGAMENI

DE IIS COMMENTARIIS QVI ROMÆ

mihi prima profectione scripti sunt.

C

Isagogica

Galeni.

C

Martialius.

Go igitur omnium eorum commentariorum, quos quidem uel iuueniæ
bus, hæc primu ftudia ingredientibus, uel amicis quibufdam eos exigen
tibus, dicaueram, nullum prorfus apud me exemplar retinuerà. Poltea
uero quum fecundò Romam ueniffem, ilſis ad me, ut dixi, emendandi
cauſa miſſis, eos forte recuperai: titulum h[is] INTRODVCENDIS, imſoſui.
Inſcripſi igitur librum, De optima Hereſt Introducendis: qui quidem ijs, quotquot
ad huius artis Medicæ cognitionem contendunt, primus eſt omnium perlegendus.
Illo etenim æ, quæ fecundum genera ſunt ſectarum inter ſe differentiæ traduntur.
Secundum genera dixi, quòd ſunt priuatae etiam ſuæ ipſis differentiæ, ad quas dein-
ceps iam introduci plenius inſtituuntur. Trium uero Sectarù nomina nemo nunc
fere ignorat: unam uidelicet Dogmaticam, ſiue Logicam: alteram autem Empiricæ:
tertiam Methodicam nominari. Quæ igitur propria cuiuſc[]fint, quæc[]fearum inter
ſe differentia, libro à me iſto tractatum eſt. Similiter autem & liber De offibus, liberc[
] De pulſibus, Introducendis à me eſt inſcriptus. Amico præterea cuidam Platonico,
ſub hanc proſectionem libellos Isfagogicos duos: alterum De arteriarum & uenarùt;
alterum De neruorum diſſectione, dedimus. Et alij cuidam Inſtitutionis Empiricæ
informationem. Quorum ego quidem nullum apud me ſeruaueram: ſed poſtea[]c[
] Romam rediſſem, ab ijs qui forſe habebant, accepi. Ex alij tamen quibufdam, quæ
amicis ipſe ſcripſeram, nonnulla apud me exemplaria remanſerunt: quod diligenter
aliquando illa abſoluere ſtatuiffem. Quo ex numero ſunt, De cauſis reſpirationis, li
bri duo. Et libri De uocè, quatuor: dedicati confulari cuidam uiro, Boetho nomine,
Ariftotelicam Philosophiam ſectanti. Eidem quoque libros De Anatomia Hippo-
cratis: & deinde etiam illos De Anatomia Eraſiſtrati nuncupauimus: quos propter
Martialium (cuius in Anatomicis duo libri etià nunc apud plerofc[]extant, ſed quos
tum temporis ipſe non magni faciebat) iuuenilius aliquanto ſcripſeramus. Erat au-
tem uir ille ſane inuidus, contentioſus[]c[]p in primis; quanquæ annos iam ultra ſeptua-
ginta natus eſſet. Quare quum audiviſſet ea quæ in Anatomicis docebam, profite-
bar[]c[]publicè, magna ab omnibus ſectatoribus laude c[]omendari: cœpit homo meo
tum amicorum quendam interrogare, cuiuſnam ipſe Sectæ eſſem. Audiens uero ſer
uos me iſtos, quicunque uel Hippocraticos, uel Praxagorios, treſ ex alio quocunque
dem uiro ſe nominarent, appellare ſolitum; eligere autem ex ſingulis quæ præſtantif
ſima eſſent conſueuiffe, quarebat deinceps, quem igitur ueterum potiſſimum com-
mendarem.
Hic deſunt quædam. Eraſiſtratum uero & in h[is]
& in alij artis Medicæ locis, uirum admirandum iudicabat. Propter eum igitur ar
dentius aliquanto ſex illos De Hippocratis, & alios De Eraſiſtrati Anatomia tres li
oros, conſcripſi. Quum porro etiam perorarem aliquando in ueterum Medicorum
libros publice: propoſiſſem h[is] mihi librum Eraſiſtrati De miſſione ſanguinis: Gra-
phio ſim, ut moris eſt, in eam quaſtionem incumbente, citante[]c[]p eam eius libri par
tem, qua phlebotomiam reijcit, uehementius adhuc in illum dixi: quò magis ureze-
tur Martia[]lius, Eraſiſtraticus eſſe uolens. Ea aut[]e oratio mea quum fatis tum placuif
ſet, rogabat amicus me quidam, (& is Martialis inſenſus) quo illam, ſicut dixeram,
ei quem ipſe miſſurus ad me eſſet, notulis ad celeritatem ſcribere exercitatum, recita-
rem; ut ſi quando ex Vrbe domum profiſicſeretur, objicere ea Martialis in morborù
inſpectionibus poſſet. Poſt h[is] uero, quum ipſe Romam ab Imperatoribus aduo-
catus, rediſſem, ille neſcio quo p[]acto mortuus eſt. Libellus autem, iuxta ambitione
ætatis illijus, qua etià publice tum alios arguere audebam, (etenim iuuenis eram quú
h[is] facerem: annum agens triceſimum quartùs) ſcriptus, apud quamplures erat, Ex
eo tamen t[]epore & docere publicè, & uenditare mea deſij: poſt[]e[]g Medicina mihi lon
g[]e felicius quam ſperaſſem ſuccessiſſet. Quum enim tot æmulos uiderem, qui ſi quis

Medicus

DE LIBRIS PROPRIIS, LIBER.

161

A
Medicus alius laudaretur, mox illum Logiatron exclamarent: ut inuidam iftoru lin-
guam declinare, deinceps nec apud eos quos curabam, plus quam erat necessitas
fabar: nec in congritu, uslut antea, docebam, aut quicquam sententabam: ipse de cæt-
ro factus, qualem in hac disciplina facultatem consecutus esset, declaraturus. Tribus
uero præterea annis Romæ quum esset uerfatus, ingruente magna illa pesste, confe-
stim Vrbe excedens in patriam profectus fum.
*Defunt huc paucæ.*

In eo autem tempore libros, De Hippocratis Platonici placitis sex, adhortante Boe-
tho, scripfi. Et De uſu præterea partium, unum, qui prior eſt. Quibus Boethus acce
ptis, & ipſe ex Vrbe profectus eſt: uerum prior me, Syriam, & alæſtinam tum prouin-
ciam obiturus, in qua poſtea & mortuus eſt. Verum longo poſt tempore (subinde
enim multa negocia intercurrebant) opus utrunq, poſt creditum meum ex patria, ſu-
cut mox commemorabo, abſolui.

LIBRI QVIDAM A ME CONSCRIPTI, POSTEAQVE

mihi ad patriam e Roma proficifcenti, ab amicis traditi.

Rofectus itac, fum e Roma in patriam: completo iam mihi ſepuMO & tri-
celimo ætatis anno. Tres autem libelli à me ſcripti, ante, Smirnæ ex Per-
gamo, Pelopis Mediç, & Albini Platonici gratia proficicicerer, à quibufda
mihi redditi funt. Erat ucro unus, De matricis diſſectione: perparuus qui-
dem ille. Alter De cognoſcendis oculorum morbis: & is paruus. Tertius autem iu-
ſtæ magnitudinis, De experientia medica. Quorum primus deſtinatus erat Obſetri-
ci cuidam. Secundus adolescenti Ophthalmico. Poſtremus autem ex ea diſputatio-
ne, quam Pelops cum Philippo Empirico habuerat: illo quidem aſſerente, Medic-
nam per folam experientiam conſiſtere non poſſe: hoc autem cōtendente poſſe, de-
fumptus erat. Eorum igitur ultro citro, habitas orationes quum in ordinem redegif-
fem, mei tantu exercitandi gratia conſcripseram: ueru nefcio quomodo & ille, igno-
rante plane me, ad alios deuenerit. Præterea tres etià alios libellos, interim dum Smir
næ agerem, cōpoſui: De pulmonis uidelicet & thoracis motu: condifculpo his, qui
ſecundum illos anatomic facere quandam demonſtratione, paulo poſt in patriam
abiturus, cupiebat, gratificatus. Demortuo autem poſtea adolescente, libelli apud
quoſdam, ſed qui meos tamen ſuſpicarentur eos eſſe, fuerunt: & deprehenſus eſt qui
illos ſibi, poſtquâ proœmiolun his quoddam præfixiffet, adſcripferat. In prædicto-
rum auteli bellboru Tertio, mea quoq nonulla quæ ipſe adinueræ, ad finem adſcri
pfi: nam quæ tribus iftori tractueram, præceptoris mei, Pelopis (apud quem Smirnæ
uerfans, eos conſcribebam) dogmata erant.
*Defunt paucula.*

Poſt eam igitur e Roma proſecutione quum tandem in patriam perueniſſem, iſthic cō-
sidens, cù amicis uerfabar. Veru breui poſt tempore, ex Aquilia mihi literæ ab Impe
ratoribus miſſæ perferuntur: quibus illi me reuocabant: ſtatuerant enim ex hibernis
expeditionem contra Germanos facere. Hac igitur ego necessitate compuſus, redi-
bam: iſperans tamen interea poſſe excufationem me aliquam nanciſci. Alterum nan-
que qui ſenior erat, uirum modestum, æquum, faciem. & humanum eſſe percepe-
tam. Is autem primo quidem Verus uocabatur: ſed poſtquam Antoninus (ille qui
proxime poſt Adrianum imperauit) ſuccesſorem ſibi eum in principatu conſtituiffet,
focium hic ſibi propinſuum ſuum, antea Lucium dictum, aſciuit, & eum quidem
Verum, ſe autem Antoninum tranſominauit. Cæterum ipſe Aquiliam quum per-
ueniſſem, mox pectis, quantum antea nunquam, ingruere cœpit. Vnde Imperatores
tatim Romam, cum paucis militibus fugere coacti, nos uero cum mulij longo uix
tempore euafimus: abſumptis plerisque, non tam ob pectis uehementi, quam quod
media hyeme malum id ſeuiret. In itinere autem e uiuis quum exceſſiffet Lucius, Ro
mam deportatus ab Antonino, funeratus, eſt. Et poſt hæc ſuſceptam aduerſus Ger
manos militiam urgens, omnibus modis me ſecum abducere laborabat. Perſuaſus

B

DD 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C autem à me, diuerſa deum patrium Aſculapium (cuius me eſſe Medicum uoiiſſem, ex quo is mortali me apoſtemare laborantē, ſeruauerat) iubere; reueritus ille deu, ex-pectare me credit ſuum iuſſt: ſperās breui poſt tempore bellum ſe iſtud confecturū. Et ſic ipſe p[ro]ſectus eſt, reſ积o filio Commodo, etate tum admodum puero; omni cu-RAIIUS ſalutem! nutritoribus tuendam mandans: ſic forte in aduerſam ualetudinē incideret, ut me ad eius curam accerſent. Interea autem temporis, quæ uel à præce p[ro]toribus meis didiceram, uel ipſe inueneram, ampliſori tum ea inueſtigatione expo-liendo collegi, & in ſo[ſ]ſam disciplinæ constantiorē redacta ſonſcrip[ti]: ſtudioſe me ipſum in uarijs tum Medicinæ, tum Philosophiæ quæſtionibus exercens; quæ ple-raq in magno illo Templi Pacis incendio, cum alijs multis perierunt & conſtragra-tunt. Quum uero præter omnem ſpem iſti expeditioni diutus immoraretur Anto-ninus, omne illud tempus ad pulcherrimam mihi exer[ci]tationem ceſſit. Vnde & tra-ſatum De uſu partiū, ſeptem decim libris com[ple]tus. Et reliqua libris De Hippocra-tis & Platonis dogmatibus adiunxi. Quædam etiam Anatomicorū theorematum, quæ olim Boetho dederam, De uſu uidelicet partium librum primum, amplius in-quiens, in Secundo inſuper inuſculos, cuiuſq[ur] digiti artículos mouentes, à me inuen-tos expoſui: quos omnes qui nunc ſunt, ſimiliter & qui ante me fuerunt, ignorau-e-rant. Adiunxi autem illi tum operi & tractatum motuum ſuperciliorum: in quo il-lud tantum dicturum me iterum atq[ur] iterum monui, Falfo eos motus à quibufdam hactenus eſſe traditos, Quare quum mihi ipſi primū, & deinde alijs, quibus hæc cō-municabam, & hos motus, & alia quæcunq[ur] in Anatomicijs aut perperam à prioribus aſſerta, aut omnino fuerant omiſſa, inueniſſe uſus eſſem, ea tum executus ſum. Ha-ſtenus igitur Anatomicæ ſcribebam. Quum uero libri De uſu partium, priuſqua hi æderentur, ad plurimos iam perueniſſent: diligenter[que] Medicis ſere omnibus, quot-quot ueteri Medicinæ ſtudebant, tum Philosophis Aris[to]telicis legerentur: poſteq[ur] & illius talis quidam tractatus extabat: cœperunt mox maleuoli quidam, inuidia ſti-mulante, inimiciffimos ſp[ar]gere rum[er]es: me eſſe qui quum ſtudeam uideri quam-plurimum ueteres exuperaſſe, multa quæ omnino non appareant, inuexerim, inq[ur] Anatomicis meis ſcrip[er]im, neque enim latere ea omnes poſſe. Ego uero ridebam quidem illos, contemnebam[que]: cæterum amici rei in[d]ignitate commoti, me adhorta ri, ut in aliquo magno auditorio ueritatem meorū, in Anatomicis theorematibus ſeri-PTORUM publice aſſererem. Poſt[que] autem perſuaderi me non poſſe a multi ſeniffent, (iam enim eius gloriæ contemptum præ me ſerebam) ſpem illi concipiebant uelq[ui]ti midum me reprehenaendi: qui quanquam eorum nugas non parui facerē, magnani-mitatem tamen quandam ſimularem, nec ſcommatū finis erat, Iam uero & quotidie in Templum Pacis, quæadmodum & ante incendiū congregari ſolebant, quicunq[ur] artibus logiſis erant dediti, conueniebāt. Tandem igitur, ab amicis compuſus, pub-lice multis diebus demonſtrare c[oe]pi, me quidem nuſquam falſa tradidiffe: prioribus uero multa non fatis comperta ſuiff[e]. Eorundem porro hortatu commentarios tum ſcrip[ti], demonſtratorum & dictorum: titulum habentes, De ignoratis Lyci in Anato-mijs. Hanc igitur ob cauſam, quum demonſtraturus nihil tradidiffe me in cōmenta rijs meis Anatomicis falſi, p[ro]ceſſiſſem: in mediū omniū Anatomicorū libros propo-fui, liberū unicuiq[ur] præſentiū faciens, quā uellet partē diſſecandam proponere, meq[ur] mox oftenfurū, quantum reuera cum priorū ſcriptis mea pugnarent. Propolito igitur thorace, qui[que] ipſe à uetuſtiffimis facerē exordium, eorum[que] libros in manus ſumerē, rogauerunt me inſigniū Medicorum quidam, inq[ur] ilto conſeſſu præcipui, ne inaniter tempus conſumerem. Cæterum quoniam quidem Lycus Macedo, Quinti in Anæ-tomicis omnium expertiſſimi, quondam diſcipulus, ea quæ ad ſuam uſque ætatem ipuenta ſuiffent, omnia ſonſcrip[ſſet]: uolebant ut alijs dimiſſis, illorum tantum ſeri-PTA meis conferrem. Eorum igitur petitioni morem gerens, ita in ſingulis, quoquo die propoſitis, feci. Hæc autem omnia propterea nec[e]ſe habui commemorare,

ut cogno-

D

Libros Arifto-
telis de parti-
bus animalium
intelligere ui-
detur.

DE LIBRIS PROPRIIS, LIBER.

162

A. ut cognoscant illi, qui sunt aliquando libros meos lecturi, qua ætate quæque scripſe *Scopus huius rim, & quam ob caufam. Inde enim intelligere poterunt, quæ ſint tanquam imper libri, fecita, ab ijs quæ elaboratæ abſoluta ſunt, diſcernenda; & quæ in aliorum confutatio- nem, quæc[p]rurſus ad inſtitutionem ſunt ſcripta, dignoſcere. Quod porro in ſequen tibus etiam, ſicubi res poſtulabit, indicabo. Nunc uero ad libros à me æditos recen- ſendos pergam; initium ab Anatomicis ſumens.*

DE ANATOMICIS LIBRIS,

B

X hoc primum numero iste libellus eſt, quem De offibus Introducendis scripſimus. Posit e[ui] uero alij libelli, itidem Introducendis inſcripti: ut eſt ille De uenarum & arteriarum ſectione; & alter De neruorum anato- mia. Eſt præterea liber alius De muſculorum ſectione, qui quidem cō- pendio tradit omnia quæ in Anatomicis tractatibus unquæ de muſculis ſcripta ſunt. Quod ſi quis perlecto De offibus libro, deinceps quam celerrime Anatomicas ag- gredi commentationes cupiat, poterit quidem illos De uaſorum neruorum c[]dille ſctione, libros euoluere: quemadmodum & e[ui], qui De muſculis eſt ſcriptis. Perin- de enim omnes de anatomijs tractant. In horum autem librorum Primo, De ma- nu[ui] muſculis & ligamentis: Altero, De pedum muſculis & ligam[]eſtis: Tertio, De inteſtinor[ui] nerujs & uaſis: Quarto, De muſculis, genas & labra mou[]eſtibus, & ijs qui mento ſubiacent: Præterea eu[ui]a de h[ui]s qui caput, coll[ui] & ſcapulas mou[]eſt: Quin to De muſculis thoracis, qui[]q[] sub uentre, l[ui]b[]is, & ſemoribus ſunt: Sexto, De orga- nis nutritiuis, qualia ſunt inteſtina, u[er]ter, e[par], lien, re[n]es, u[es]ica, & quæ ſunt huiu[]s- modi alia: Septimo & Octa[uo], De parti[ui] ſpirituali[ui] anatomia: illo quidem de ijs par- tibus quæ cordi, pulmoni, & arterijs, tam mortuor[ui] quam uiuor[ui] adiacent; hoc aut[em] quæ circa uniuersum pectus ſunt, tractatur. Nono porro libro, cerebri & ipinalis medullæ: Decimo oculor[ui], lingua, orifici[]ftomachi, & continu[ui] partium: Vndeci mo, gutturis, oſſis c[]hyo[dis]: Duodecimo, arteriar[ui] & uenar[ui]: Tredecimo, neruo- rum ex cerebro deſcendentium: Quartodecimo, neruorum à medulla ſpinæ deue- nienti[ui]: Quintodecimo tandem genitalium partium, anatomia continetur. Et h[ui]æ quidem ſunt, quæ ad Anatom[]icam theoriam ſunt neceſſaria. Præter autem h[ui]æ, alia quoq[] non minus utilia ſunt: quæ quidem Marinus uiginti Anatomicor[ui] libris, nos autem poſtea Epítomate quatuor librorum (quemadmodum & Lyci duobus) comi- plexi ſumus. Subij[]ciam uero h[ui]c utriu[]c[]b[]us tractationis, ex primo noſtrorum Epítoma- t[ui] libro ſumm[]a: & prius librorum Marini, quos u[er] ille in Anatomia reliquit. Eor[ui] igitur ſex priorum Primo, totius theoriæ præfatio: inde De cute, De crinibus, De un- guibus & carnibus, De adipe & p[ing]uedine, c[]ōntetur. In Secundo, De glandulis, pelliculis, ex m[eh]brana tunicis, omento, & ſuccing[eh]te diaphragmate c[]ōmenta[]t. In Tertio porro, De monſtrabilibus ſermone uaſis, uenis, arterijs, earum[] anatomia: & Num naturaliter in arterijs ſanguis continea[]t. In Quarto, que[] fit arteriar[ui] opera- tio, quis uſus, unde proueni[]t: & quæ alia circa ea[]s qu[er]i ſolent, exequi[]t. Deinceps aut[em] tractat De uenis ureteribus, earu[n]dem[] meatibus, & uracho[] hoc eſt eo, ex quo heret p[eh]et c[]fœtus ad umbilic[ui] & uaſis ſeminarijs. De humor[ui] bilioſor[ui] uaſis, me atibus. De glandulis. De eo quod à glandulis eſt uaſe. De gutture, De uaſis mam- mar[ui], qui[]bus lac continetur. De ijs quæ ſuſa ſunt per corpus uaſis c[]ontenta, & qui p[iti]s aliar[ui] c[]parti[ui] ſuturis. De faciei ſuturis & iuncturis, ac omnibus capitis offibus, De faciei cauernulis. De inferiore mandibula, & e[mi]s foraminibus, & Num habeat iuncturam. De dentibus. De intermedio inter guttur caput[ui] oſſe, quæc[]p iux[]ta ſunt, &oc[]ui] circa tonſillas occupat. In Sexto ſcribit, De teſticulis, De oſſe ſacro, De uerte- bro coxar[ui]. De latere. De p[ect]ore. De humeris. De ſcapulis, iugulis, brachijs, cubi- tis, radijs. De offibus palme & digitor[ui], De femore. De cartilaginofis offibus, ab utra-

CLAVDII GALENI PERGAMENI

que genu parte. In Secundo autem nostro de Anatomica Marini còmentatione Epitomatum libro, Septúmum, Octauum, Nonum, & Decimú lumus còplexi. Ca pita uero libri Septimi hæc sunt. De caluæ cù pelliculis aliis membranis cerebri cò functione De totius faciei neruis. De temporum & mandibularum muſculis. Item de ijs que ſupra maxillas & labia exiſtunt. Item de cauernarum in quibus dentes in- ſixi ſunt, malarum muſculis. Item de interioribus inferioris malæ muſculis. Item de malæ inſerioris muſculis ſeorſim. De muſculis naſi. De muſculis iuxta lingam. De lingua cùs muſculis. De oculorum muſculis. In Octauo autem Marini libro, hæc capita contíneni. De ore. De labris & dentibus. De gingíuis. De Vuula. De gu la. De liguæ. De tonsíuis. De glandulis. De naſo, naribus, auribus, collo eorù mu ſculis. De muſculo ſub latere, qui * De colli natura. In Nono libro, De muſculis, qui circa ſeptum pectorale, ilia, meſopleuria, & partem quæ eſt ſupra umbilicum, ſunt. Præterea de muſculis brachiorum, humerorú, cubitorum, extremitatum manuú, tractat. In Decimo uero, De cubitis, pedibus, & corú muſculis. De articulis geni- cularibus. In Tertio porro Epitomatum meorum libro, Vndecimus, Duodeci- mus, Tredecimus Marini liber includiſt. Quæ igitur in Vndecimo ſcribit hæc ſunt: Num feratur ex dorſo humiditas aliqua ad pulmoné. An uentus per aſpirationem & reſpirationem in uentrem attrahatur. Deinde De ſtomacho, De gutture, De pul- mone & corde. De ea affectione, quam Græci luópúvúo uocant. In Duodecimo autem operis ſui libro, Marinus tractat De epate & eius bile. De ſplene & uentre, & medijs inſteſtinis. In Decimotertio, De primis inſteſtinis. De renibus, & uenis urinali bus, ueſica, uracho, itinere urinali. Inde De uirga uirili, pudédo maris & ſœminæ. De matrice, ualis conceptionis. De teſticulis, quos Dydimos appellat; Deniç de glandulóſis tractat. In Decimo quarto anatomia omnium quæ ſupra Epar ſunt uenarum aperit. In Quintodecimo uenà que à corde ad reliqua defertur: & eas omnes quæ ſubter diaphragma: & quæ in univerſum per totum corpus ſunt, arterias indi- cat. Quarta deniç poſtrema Epitomatum pars reliquos Marini quinque libros, à quindecim uidelicet ad uiginti cõtinet. In Decimo ſexto igitur De cerebro quaſſi- ones, & apparentia (quales ſunt pulſitiui eius motus,) & Num ſpiritus quæ trahimus ad id perueniat, exequitur. Et deinceps De ſpinali medulla, & pelliculis cerebri. In Decimo ſeptimo, De dominatrice cerebri ui differit. In Decimo octauo, De motu a- nimali: Tum ſingulorum neruorum differentijs: & unde quidam eorum emanent, docet. In Decimo nono libro, De neruis, diſtillationibus ex cerebro prouenienti- bus: & unde incipiat ſensibilitas eius: & De oculorú neruis, quos Herophilus & Eu demus poros uocant, ſcribit.

Hic in Græco exemplari multa defiderantur.

Præterea libri De morborum & Symptomatán differentia ſunt. Sequi- tur autem librum De morború differentia, liber alter, De cauſis morborum: quemad modum & alterú De Symptomatán differentia, Tres De Symptomatán cauſis libri ſequinti. Poſt hos libri ſunt De locis affectis. Et liber De temporibus morború: qui ex illis eſt, qui Therapeutiæ materiá præcedunt. Et liber De febríum differentia. Liber item De plenitudine, Et ille De præter naturam tumoribus, Præterea liber De cauſis morbú præcedentibus: & liber De cauſis morbú cõinentibus. Et liber De tre more, rigore, palpitatione, & conuſſione, Et tandem ille qui inſcribíit Ars Medica.

LIBRI THERAPEVTICI,

Vatuordecim porro libri De Methodo curandi mihi ſcripti ſunt. Duos præterea eiusdem generis ad Glauconem, & tres De phlebothomia com poſui. Primum quidem cõtra Eraſiſtratum. Alterum contra eos qui Ro mæ ſunt Eraſiſtraticos. Tertiú uero quo meam de curandi ratione ſenten tiam ſuperintuli. Extat etiam libellus quidam meus Therapeuticus & ipſe, De tabe inſcriptus

DE LIBRIS PROPRIIS, LIBER,

163

A
scriptus. Conserpiti quod amico cuidam meo libellum, cuius nuper poſtquam ad
multorum manus perueniſſet, antigraphum recepi: titulum autem habeat, Conſili-
um puero comitiali morbo laboranti datum: quare Therapeuticus adſeribo. In quo-
rum quidem numerum & tres illos De alimentorum facultatibus libros Et librum
De extenuante dieta: Et alium De boni mali quic fucci cibis, non inepe quis referet.
In hoc autem Therapeutico negocio nihil recenſitis inferiores etiā iſt funt: quos De
curandi ratione ſecundum Eraſtratum ſcripſimus. Et duo illi quos Glauconi Philo
ſopho dicauimus. In hunc ordinem ponere quis & eum libellum poteſt, quem De
Hippocratis in morbis acutis dieta, ædidi. Et ſane idem in omnibus reliquis in Hip-
ocratem cōmentariis noſtris, recte fecerit: his enim quamplurima curationu theo-
remata continentur, Qualia ſunt etiam diaprognōſtica & prognōſtica.

LIBRI PROGNOSTICI,

Rimum quidem in hoc genere tres libri De judicialibus diebus extat. Et rurſus tres De Crifibus. Deinde tractatus De Pulſibus in quo Primum quidem De eorum differentijs libri quatuor ſunt: quos Secundo ſequun tur, De pulſuum dignotione libri totidem: & Tertio libri De caufis eorum, numero ſuo pares: & Quarto De præſagijs ex his ſumendis. Qui ſunt in univerſum fedecim. Præter uero hos ſeorſim introducēdis ſcriptus, De uſu pulſuum libellus habetur. In quo quum nonnulli quaſiuiſſent, quæ nam eſſet cauſa, quòd ſe bricitantium pulſus, nò proprio notaretur nomine: ſpondeamus ijs, maiorem eſſe hanc, altioris inueſtigationis quaſtionem, quam quæ iſthuc ad introducendos faceret. Et hæc quidem in libelli initio nobis dicta ſunt. Duas uero medicis eſſe opiniones ibidem oftendimus. Alteram nempe quorundam talem, ut arbitrentur, etiam arteriarum ſyſtolen ſentiri poſſe: Altera uero eorum qui inſenſiblem illam aſſerent. Nobis autem consultius uſum eſt, eos qui introducuntur, faciioribus primum exer ceri: quare ad priorem tum partem nos acceſſimus. & inſenſiblem eſſe huiuſmodi ſyſtolen aſſeruimus, ſebris c[]nulla eſſe in pulſibus proprium indicium. Iuxta alteram uero ſectam, in magno illo fedecim libroru opere, oſtenſum nobis eſt indicium. ſebris proprium. Sed has quaſtiones illi mouent, qui abſe[]preceptoribus diſcunt, ſimiles, iuxta parœmiã, ex libra[]gubernatoribus. Mihi uero alibi ſatis eſt expositum, aliam eſſe eorum qui introducuntur primum: & aliam rurſus omnino diuerſam, eorum qui iam ſunt aliquod iudicium confecuti, inſtitutionem. Porro quoque Libellum, fedecim ſupradictorum librorum compendium, ſcripſi. Et præter hos omnes, oſto li bros, De pulſuum tractatione Archigenis: unum eorum ufus complectent[;]ædi di. In hunc ordinem, & tres illos De difficili respiratione, non abſurde quis retu lerit.

Liber De pul-
fibus ad intro-
ducendos.

B

DE LIBRIS COMMENTARIORVM IN HIPPOCRATEM.

Vemadmodum nec aliorum meorum, quos amicis dederam, librorum quenquam facile ad plures peruentur, opinabar: ita enarrationes quoque has meas in Hippocratem, mihi tantum ſcriptas ſperaueram. Nam à principio quidem eas, ipſum me ſolum exercēs, in iſta quondam cōmentaria conſcripſeram. Quod idem & in uniuera adeo medicinæ contemplatione, cirta ca unamquam c[]eius partem ſeci: mihi tantum libellos quosdam parans, qui omnia Hippocratis in arte Medica, dogmata complectentur: dilucidam & undequa[]s abſolutam inſtitutionem co[]tinerent. Sic enim priuata mihi commentariola, De Cribis diebus ſecundum Hippocratis ſententiam, & ſimiliter De Crifibus, De difficili respiratione, & ſic in alijs ſingulis, compoſui. Item & curationum Methodum uniuere ſam eodem conſilio, libris quatuordecim (quantum ad omnia therapeutica pertinere) complexus ſum: atc[]id quidem iuxta uiri illius ſententiam. Extabant autem alio rum ante me complurium in ſingula Hippocratis dicta, non ſpernenda cōmentaria. In quibus quæ perpera ſcripta mihi uideantur, oſioſum arbitror hic arguere. Oſtendi

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
uero nonnulla in ijs quæ nuper adhortantibus quibusdam scripſi; in quibus breuiter
contra interpretes eius quædam differui. Ego etenim à principio nullos eorum com
mentarios Romæ habebam: quum libri mei in Asia eſſent omnes. Sicubi igitur me-
minisſem periculofi alicuius dicti, aftertionis ue magnopere circa hanc arte exercen-
dam nocturaſilli, qui ei confidiffet, indicaui. Cætera autem omnia non ex aliorum
commentarijs, ſed mei ipſius iudicio adiunxi. Et hoc modo còmentaria à me in Apho
rifimos; in librum De fracturis; & librum De articulis; & in Prognoftica; & libri De
ratione uicujus in morbis acutis; & librum De ulceribus; & libros De capitis uulneri
bus; priorem q[ui]librum Epidemiarum, [hoc eſt, morborum paſſim graſſantiu] ſcri-
pta ſunt. Postea uero quum forte commendantem quendam reprobam Aphorifmi
interpretationem audiviſſem, cepi consſilium, reliqua etiam mea omnia quibusdam
communicare; quæ tamen ita conſcripſeram, ut publicam magis æditionem, quam
eorum tantum qui ea accipiebant, captum reſpiceret. Sunt autem hæc. Commenta-
ria in Secundum, Tertium, & Sextum Epidemiarum librum ſcripta, Præterea in li-
brü De chymis, De nutrificatione, De praedictione, De natura hominis, De Medico uul
nerario; & in librum De locis, aëre, aquis: quem ego De habitationibus & aquis, &
temporibus, & regionibus aftero inſcribendum eſſe. Feci igitur in Aphorifmos co-
mentarioru[rum] libros ſeptem. In libros De fracturis, tres. In libros De articulis, quatuor.
In Prognoftica, tres. In librum De in morbis acutis chata, tres quidem in eam partem
quæ citra controuerſiam huius eſt: duos uero, in eam quæ illi attribuïtur. In librum
De ulceribus; & illum De uulſeribus; in utrunq[ue] libros ſingulos. Interpretationum
porrò in Primu[rum] Epidemiarum libros tres ſcripſi; & totidem in Tertiù[rum]. In Secundum
autem ſex. In Sextum acuto. In librum uero De chymis, commentarios tres: quemad
modum in Prognoftica; & Medicum uulnerariu[rum]; & librum De locis, aëre, aquis: quę
ego De habitationibus, & aquis, & temporibus, & regionibus inſcribendum dixi. In
librü aut[em] De nutrificatione, libros quatuor compoſui. Tum in libros De natura homi-
nis, duos. Quibus iam abſolutis, qu[ui] audiviſſem calumniari quòſdam hunc librü,
tanquam adulterinum, commotus ſum alios adhuc tres libros conſcribere: qui hu-
fuſmodi habent inſcriptionem. Quòd Hippocratem in alijs ſuis ſcriptis concordem
habere ſententiã, cum eo De hominis natura libro, appareat. Denique ad Hippocrate
& illi pertinent, De uiuendi ratione in morbis acutis, ſecundum Hippocratem. Simi
liter & Expositio antiquarum apud eum diſtionum. Et liber contra Lycum, ſuper
Aphorifmo, cuius initium eſt: Crefcentia multum habent natiu[rum] caloris. Item liber
contra Iulianum Methodicum, de ijs in quibus Hippocraticos Aphorifmos repre-
henderat. Ad Hippocratem & ille libellus faciet, in quo differo, Optimum Medi-
cum eundem eſſe & Philosophum; qui libellus ob breuiorem titulum iſſdem uerbis
inſcriptus eſt.

vide præfatio
nem lib. 4. cò
ment. in Hipp
erat. De mor-
bis acutis.

D
Aphorif. 14.
lib. 1.

In Prognoftica, tres. In librum De in morbis acutis chata, tres quidem in eam partem quæ citra controuerſiam huius eſt: duos uero, in eam quæ illi attribuïtur. In librum De ulceribus; & illum De uulſeribus; in utrunq[ue] libros ſingulos. Interpretationum porrò in Primu[rum] Epidemiarum libros tres ſcripſi; & totidem in Tertiù[rum]. In Secundum autem ſex. In Sextum acuto. In librum uero De chymis, commentarios tres: quemad modum in Prognoftica; & Medicum uulnerariu[rum]; & librum De locis, aëre, aquis: quę ego De habitationibus, & aquis, & temporibus, & regionibus inſcribendum dixi. In librü aut[em] De nutrificatione, libros quatuor compoſui. Tum in libros De natura hominis, duos. Quibus iam abſolutis, qu[ui] audiviſſem calumniari quòſdam hunc librü, tanquam adulterinum, commotus ſum alios adhuc tres libros conſcribere: qui huſuſmodi habent inſcriptionem. Quòd Hippocratem in alijs ſuis ſcriptis concordem habere ſententiã, cum eo De hominis natura libro, appareat. Denique ad Hippocrate & illi pertinent, De uiuendi ratione in morbis acutis, ſecundum Hippocratem. Simi liter & Expositio antiquarum apud eum diſtionum. Et liber contra Lycum, ſuper Aphorifmo, cuius initium eſt: Crefcentia multum habent natiu[rum] caloris. Item liber contra Iulianum Methodicum, de ijs in quibus Hippocraticos Aphorifmos reprehenderat. Ad Hippocratem & ille libellus faciet, in quo differo, Optimum Medicum eundem eſſe & Philosophum; qui libellus ob breuiorem titulum iſſdem uerbis inſcriptus eſt.

DE LIBRIS CONTRA ERASISTRA=
TVM SCRIPTIS,

N primu[rum] quidem Eraſiſtrati De ſebribus, cōmentarios tres ſcripſi. Quo-
rum Tertio De ſebrous, præcipuæ commentationum therapeuticarum
Eraſiſtrati continentur. Ipſe uero therapeuticus tractatus, De Eraſiſtra-
ti medendi ratiocinationibus inſcribitur. Quinque autem commentarijs
ille constat. Sunt præterea & De anatomia Eraſiſtrati, Libri tres. Et De phlebotomia
duo. Ad h[uius] unus contra ipſum Eraſiſtratum, & eos qui Romæ ſunt Eraſiſtraticos
ſcriptus. Ad Eraſiſtratu[rum] & ille libellus pertinet, in quo quærimus, Num ſecundum
naturam in ſterijs ſanguis contineatur. Similiter & ille De uſu reſpirationis. Et tres
De naturalibus potentijs: qui iudicium omnium eorum, quæ ab Eraſiſtrato in uniuèr
ſum de naturalibus operationibus ſcripta ſunt, continent.

•DE LIBRIS

DE LIBRIS PROPRIIS, LIBER,

164

A

DE LIBRIS QVI AD ASCLEPIADEM SPECTANT.

DE Aſclepiadis quoque dogmatibus libros octo ſcripſimus. Et alium adhuc libel-
lum De eſſentia animæ ſecundum Aſclepiadem, inſcriptum.

DE LIBRIS CONTRA EMPIRICOS SCRIPTIS.

Et Ifagoga Theodæ cōmentariij quīnque. De libris Menodoti Seueri, unde
cim. De libris Serapionis cōtra Sectas, duo. Informaciones Empiricæ. De
Medicinali experientia. De Empiricorum cōtouerſijs, tres. Contra ob-
iecta ad cōtouerſias Empiricorú: Et Theodæ * Contra Menodoti Seue
ri adhortationem ad Medicinale cōpendium Heraclidarum, tres. De Empirica ſe-
cta, libri ſeptem. De differentijs illorú à Methodicis. Methodicæ ſectæ, ſex. Con-
tra obiectiones Iuliani in Hippocratis Aporifimos.

DE LIBRIS QVI AD APODIXES CONDVCVNT.

Ofteaquam omnes mortales in quacunque disceptione, & sua ſe demon-
ſtraturos, & alios confutaturos, promittere ſolere, animadueriſſem: nihil
prius, nec studioius diſcendum mihi Demonſtratiua theorta duxi. Qua-
re mox philofophos (nam illos docere eam audiebam: & ſi ulla alia Logi-
cæ philofophiæ pars, hanc Demonſtrationum, quarum defiderium alij ſe implere
poſſe profitebantur, eſſe iterum atque iteru obſeruandam, tradere) rogabam, quænam
eſſet Methodus, quæ doctus aliquis, tum alterius diſputationes Apoſtolicas exactè
digno ſcere, utri ueræ ſint illæ, uel in ſpeciem quidem, inſtar adulterinorum nummo
rum, apparentes, ſed ad ueritatem collatæ præuæ: Tum ipſe uia quadam inſiſtens, cir-
ca quodæ eorum quæ inueſtigari ſolent, ad inuentionem eids peruenire poſſit. Ob
hæc autem quum deinceps me & Stoicorum & Peripateticorú, illis temporibus ce-
leberrimis mancipaſſem, diſebam quidem Logicorum theorematu alia multa, ſed
quæ poſtea conſiderans inutilia prorfus ad Apodixes inuenere. Videbam enim inter
illas, pauciflmas eas eſſe quaſſtiones, quæ utiliatem aliquam continerent: & ad po-
tiundum propoſito ſcopo conferre poſſent. Quinímo & controuerſa ab illis pleraq,
nonnulla etiam naturali rationi pugnantia reperiebá. Quare proſecto ad Pyrrhonio-
rum ſere per præceptores, hæſtanuæ ipſe recidifllem, niſi Arithmeticæ, Geometriæ,
Dialeſticæ cognitione, quibus (ab auo etiam proauoq delumptis) à patre tam ab
initio inſtitutus fueram, retentus eſſem. Quum uero mecum reputarem manifeſte ue
ras eſſe Eclipſiui prædiſtions, Horologiorum, Clepſydrarum, inſtrumenta, quæq,
alia iuxta Architectonicen inueniutur: fatius arbitrabar typorum. Geometricorum de-
monſtratione uti: maximè quæ eos etiam philofophos qui Dialeſtices callentiflſimi
habebantur, non inter ſe ſolum, uerumetia ſibi ipſis diſcordare uiderem: quanquam ex
æquo omnes Geometricas has apodixes commendarent. Vnde plenius etiam co-
gnoui abſtinetendum eſſe ab illorum dictis, ſequendos uero characteres illos & linea-
res demonſtrationes. Quod autem in hac logica theoria diſcrepare dixi inter ſele phi
loſophos, in Peripateticis & Stoicis, & Platonicis manifeſtum eſt: quod ſibi ipſis, ex,
proprijs in unoquoque ſcriptis liquet. Et parua quidem inter Peripateticos diſcordia
eſt, magna uero apud Stoicos & Platonicos, Qui igitur ſolent in linearibus iſtis De-
monſtrationibus exerceri, conſulo, ut in ijs ipſi primum ſe inſtituant, poſtea uero no-
ſtrum legant De Demonſtrationibus opus, quindecim libris expeditum. Scripſi au-
tem & alia multa meipſum exercitandi grata: quorum alia quidem in incendio illo,
quo & Templum Pacis conſlagrauit, perierant: alia autem amicis data, apud mul-
tos adhuc integra, quemadmodum & reliqua noſtra, extant. Eorum autem commen
tariorum quædam ipſe amicis dederam: quædam uero à domesticis ſurſim ſurrepta,
& euulgata ſunt, quæ deinceps ab alij qui habebant, accepi. Quo quidem in nume-
ro ſunt, Tres illi, in Ariftotelis De Enunciatione librum, commentariorum libri: &
quatuor item in Priores De ſyllogiflmas: ſimiliter & in Poſteriores, pari numero. Inſcrí
EE

B

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C
bunt autem hos omnes fere hodie Resolutio num priorium: quemadmodum illos de
demonstrationibus, Resolutio num posteriorium. Ipse sane Aris totes illorum tan-
quam de Syllogismis, hocum autem tanquam de Demonstrationibus libi scriptorum
meminit. In quos quidem utroque & nostra extant commentaria: sex in priores, quin-
que in posteriores. Horum igitur commentariorum nullum ad aëditionem scripfe-
ram: quemadmodum neque sex illos in Theophrasti librum, quæ De affirmatione
& negatione in scriptis. Commentaria quoque in primum Eudemi De dictio nibus,
antea alijss me rogitatibus, scripseram. In decem uero cathegorias ipse quidem com-
mentationes nullas feci, necq[ui] mihi, necq[ui] alijss unquam tale aliquod commentariolum
paraui. Vnque quum post aliquando rogaret me amicus quifpiam in eum librum ad
earum disputationum solutionem, Commentationes, uti tantum ijs iussi quæ à præ-
ceptore fuerant istum in librum prælecta: aut omnino similibus, ex aliorum commen-
tarijs, ficuti Adrafti & Alspafij erant, Cæteru & puer adhuc quum sub patre inftitue-
ter, isq[ui] mihi post Logicam theoriam Chryslippi celebris Stoici libros propofuifet, in
illius tum fyllogifticos libros commentaria conſcripſi. Quæ ipfa quoq[ui] poſtmodum
apud multos ſuere, in Pergameo cum alijss quibufdam lucubrationibus, quæ iuuenis
ſcripseram, reliſta: atq[ui] per familiarem poſſea rogantibus quibufdam communicata.

D
Quæ uero ipſe accuratius paulo in Demonſtratio num materia elaborau i, nomina-
tim hæc ſunt. De requifitis ad Demonſtrationes, lib er unus. De ijs propoſitionibus
quæ in demonſtratione omittuntur. De aquispollentibus propoſitionibus, lib er
unus. De demonſtrationibus propter quid, unus. De numero ſyllogismor u, unus.
De Exemplis, libri duo. De Inductione, lib er unus. De Imagine, unus. De Simia-
litudine, libri tres. De ex hypotefi principijs. De generis, ſpeciei, eorumq[ui] coniu-
gatorum ſignificatione propria, lib er unus. De Poſſibili. De eo quod multipliciter
dicitur, libri tres. De communibus & proprijs artium, unus. De implicantibus ſe
ipſas orationibus, unus. De contingentibus propoſitionibus, unus. De ſyllogismis
qui ex mixtis propoſitionibus conſtituuntur. Quomodo discernenda ſit negocialis
quaſtio à nominis & ſignificati quaſtione, lib er unus. De Clítomacho, ei usq[ui] apo-
dixe on ſolutionibus. De communi oratione, libri duo. De optimo docendi gene-
re, contra Phauorinum. Super Epiftetum contra Phauorinum, unus. De ufu ſylo-
gismorum. De ufu contemplationis ſyllogifticæ, libri duo. De optima ſecta, lib er
unus. De nominum rectitudine, libri tres. Item unum quodc[ui] & unu[que] ſeſe & multa.
Quòd ad appoſita idem cōſequi impoſſibile ſit, unus. De demōſtratiua ſecta, unus.
De ui & contemplatione Logicæ, unus. Dialogi ad philofophum: lib er alijss ab eo
qui eſt de communibus notijs. Contra eos qui omnem calumniandi occafionem
ex uerbis aucupantur, lib er unus. De cōmunibus, & proprijs artiij principijs. De
artiij cōſtitutione, libri tres. De ſignificatis generis, ſpeciei, & h[is] adiacentiij. Com-
pendium Demonſtratiua theoriæ. De diſcernendis dogmatij cōtrouerſijs. Quòd
ſeparari à prima ſubſtantia quantitas n[ò] poſſit. De priore. De impoſibilis demon-
ſtratione, unus. De ijs quæ ſui cauſa ſunt, unus. De multipliciter dictis, duo. De
nominis & ſignificatorij quaſtione. Quæſtiones autem Moralis philofophiæ, quan
tum mihi uidebatur, inſra ſcriptis libris expofui. De ſuis cuiq[ui] paſſionibus & uitijs
dignofcendis, libri duo. De moribus, quatuor. Contra Phauorinum pro Socrate.
De indolentia, unus. De fine philofophiæ, unus. * De ſubmiſſe legentibus, unus.
De pœnis & peccatis exæquandis, unus. De conſolatone, unus. De Diatriba in
aula Menarci, contra Bachidem & Cym, unus. Quale genus conſtrusionis obſer
uari debeat in Dialogis, unus. Contra forenſes rhetores, unus. De uoluptate & la-
bore, unus. † De ijs quæ unum quodc[ui] uita propoſitum conſequuntur, unus. Con
cionum contra ſectas, unus. De cōcordia, unus. De pudore, duo libri. Concionij
contra adu laiores, duo. De Calumnia: in quo & de priuata uita tractatur. Chronici
ſeptem, in uno uolumine. Concionum cōtra ſectas habitarum inb Pertinace, unus.
Quatenus

†Vide Galen
περιβαλλοντικού λόγου καὶ
λογισμού ἀριθμού
τιμολογίας.

p. 178. b 21.

DE LIBRIS PROPRIIS LIBER.

165

A

Quatenus fit honor & gloria persequêda, De Teftamêtis condendis, De pertinensibus ad Platonicam philosophiam. De secta Platonica, liber unus. De medice diu-ciis in Platonis Timæo, libri quatuor. Ad amicos, fiue Plato. De ijs qui fuis tribu-unt, libri tres. De Logica theoria fecundum Platonem. Compendij diiogorû Pla-tonis, libri octo. De egreflionibus quibus in Philebo Plato ufus eft, unus. De ani-mæ partibus & potentijs, libri tres. Quòd animi mores têperaturas corporis ſequan-tur, libri duo. Et alius quidam, qui aliter æditus eft. De Hippocratis & Platonis do gmatibus. De ſpectantibus ad Ariftotelicam philosophia. Commentariorû in librum de Enunciatione, libri quatuor. In prioria Analytica, libri ſex: in poſteriora quinç. In decem prædicamenta, commentaria quatuor. In librum Theophraldi. De affirmationibus commentaria ſex. In librum quot quid modis dicatur, commen-taria tria. De primo mouête immobili. In libri De dictione Eudemi, libri tres. De Demonſtrationibus propter quid, unus. De cōtingentibus propofitionibus, & ſyl-logifmis, unus. De Syllogifmis ex mixtis propofionibus, De fallacijs quæ in dictio ne confiſtunt. De differentijs Stoicorum philosophorû. De Logica theoria fecun-dum Chryſippum, libri tres. In priora Chryſippi Syllogiftica, libri tres. In poſterio ra, unus. De Logica facultate & theoria, ſeptem. Quòd Geometricæ reſolutiones præſantiores Stoicorum, liber unus. De ſuſ & contemplatione Syllogifticorum theorematum, unus. De ſpectantibus ad Epicuream philofophiam. De felici & beata uita fecundum Epicurû, libri duo. De uoluptatis * fecundum Epicurû, duo. Quòd effectus uoluptatis imperfecte ab Epicuro ſint expressi, unus. De uoluptua-ria secta. Num Philologia morum ſtudio conferat, unus. De illis qui Sophiftis con-uerſantur, unus. Metodori epiftola ad Celfum Epicureum. Epiftola Pudentiani Epicurei. Quæ cōmunia Grammaticis & Rhetoricis. De uocabulis Atticorû ſcripio rum, libri XLVIII. Forensium apud Eupolidem uocabulorû, libri tres. De foren-sibus uocabulis apud Ariftophanem, libri quinç. Forenſi uocabulorû apud Cra-tinum, libri duo. De exemplis uocabulorû comicis propiorû, unus. Num utilis ſit eruditis cognitio ueteris Comœæ. Contra illos qui inſeſtunt Solocifantes uo-ce, libri ſex. In alij ſeptem. Electus Atticorû, in uno. De perſpicuitate & obſcure-tate. Num idem poffit eſſe Criticus & Grammaticus.

B

F I N I S.

CLAVDII GALENI PERGAMENI DE

ORDINE LIBRORVM SVÖRVM LIB. AD EVGENIANVM,

Ioanne Fichardo Francoſordiano interprete.

R
ECTE tu quidem, ini Eugeniane, facis, qui Libellum à me, ordinem cæterorum, qui ſcripti ſunt mihi libroru exponentem, toties efflagitas. Illorum nanc omniu nec ſcopus idem, nec uis, nec tractatio aadem eft. Etenim quodam, ut noſti, amicis me id rogiantibus ſcripſerá, ad eoru modò captu facientes: quofda uero tantu Introducendis in hanc artem adoleſcentibus, deſtinauerá. Mihi autem neutrobi ſuit interim propoſitu, uelle iſtos noſtri ſeculi hominibus ædere: quòd uidebá nec eos admodum, quos tam ante emiferam, curæ multis eſſe. Admirantur enim nunc alij altos & Medicorum, & Philoſophorum; licet illi nec ſuam ipſorum proſeffionem, ullam ue demonſtrandi ſcienciam ſatis teneant: aut falſos à ueris diſcernere ſermonibus nouerint: admirantur tamen, uel quòd patres ipſis fuerint Empirici, aut Dogmatici, aut Methodici: uel quòd præceptores, uel quòd amicos habeant: uel denique, quòd majoris eos in urbe gloriae & exiſtimationis, ſectæ ſuæ nomine eſſe uideant. Sicuti in Philofophia quoque, alius alia ob cauſam libi aliuá ſectam eliſt: Platonicis, aut Stoicis, alio 2

EE 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C aut Epicureis sefe adiungens. Et hoc tempore, ex quo hæreditariae etiam esse cœperunt Sectæ, eam pleriquæ profitentur, in qua fuerunt à pueris enutriti; maximè quum iam uitæ formam, quam sequantur, habeant nullam. Quare quum ipse sic mihi perfuassem, ne si ipسas quidem nunc Musas librum scribere contingeret, acciptiorem multo futurum illum, uel indociffimi alicuius hominis scriptis; cupiebam fanè mearum lucubrationu nihil in uulgus æditum. Quando uero apud multos iam illæ extabant, me inuito adeò, (quod quidem fecis) si quid erat reliquum Comentationum mearum, grauatim profecto amicis impertiebam. Compulſus ita, ſum ab his, ut librum De optima Secta, conſcriberem. Non quidem qualem iam antea Medico-tum Philofophorum, multi ſcripſerant, ſuam nominatim Sectam extollentes, laudibus, uehentes; fed quo eam ſolam demonſtrarem uiam, qua quis inſiſtens, optiam Sectam uel ad Medicinam, uel ad Philosophia, aut aliam quamcunque, arte, conſtitueret. In eo uero libro demonſtratum eſt mihi, id cuius paulo antè mentionem feci, Demonſtrationum primum eſſe peritum illum debere, quicunque Sectarum uerus eſſe iuſex cupiat. Neque tamen hoc unum ſufficit, ſed & affectiones præterea aduerſus amantes odientes. Sectas eſi exuere cœuenit: ne ueluti multi, ijs circa illas excæcetur. Qui enim ſepſolius his, uel iuxta demonſtratiuâ Methodum inueſtigabit ueritatem, uel de aliorum ſcriptis iudicabit is demum ſolus eam, quæ eſt optima, Sectam inueniet. Noſti uero & tu, quam ex Medicis Philofophis, multi, quum hanc demonſtratiuam Methodum cauillarentur, eam negligerent, diuerſis ujs erraerint: quibusdam ex his Apodixi omnino negantibus, quibusdam uero adeò concedentibus, quod etiam natura eam omnibus ufque eo notam dicerent, ut neque diſciplina ad hanc, neq, exerſitatione opus habeamus. Quibus quis tandem reſponde re dignetur, eo ſtuporis deuenientibus. Sed hic aliquis forte illorum (ut ſunt pleriqc confidentiilimi, præſertim in ijs quæ maxime ignorant) mecum pugnabit, meq, majoris arguet confidentiæ: quod ne audiam, apud alios defendere me neceſſe habeam, cogito iamdudum niil uelle librorum ædere. Verum quum illi, quos amicis deſtinaueram, ad plures iam perueniſſent, cogebat ſane neceſſitas, propter eoſdem de optima quoque Secta commentari. Eius autem tractationis cauſa, in eo tum mihi libro ſatís dicta eſt: quem si quis omnium primum legere uoluerit, recte prudenter fecerit. Quòd si perfuafus his ille, antequam diſciplinam iudicium, Sectarum omni um confecutus ſit, Demonſtrationum etiam peritus eſſe cupiat, habet Apodoxeon materiam, à nobis deſcriptam. Ex qua ille ſi non methodos ſolas percipiat, ſed ſecundum eas etiam ſe in tota illa reru lylua exerceat, ueritatem facile inueniet. Quod fiet, ſi & eius rei ſtudioſus accedat, neque temeraria affectione ſibi aliquam deligat eorum inſtar qui in Equeſtribus ludis diuerſorum colorum ſtudio, citra rationem ducuntur, ille uero noſter, ubi forte alios quoque deinceps, quos ſuprà commemo-qui, aggreſſus fuerit, abſque negocio, quæ uel uerè illis cognita, uel falſo fuerint reacepta, diſcernet. Quare noſtrorum quidem librorum, una hæc initium eſſe lectio-nis debet iſtis hominibus, qui & natura dociles, & alioqui ueritatis ſunt ſtudioſi. Porrò autem ſi confidens mihi aliquis, uel ob uitam meam omnem, uel ob clara artis huius ſacta: puta quæ apud ægiptos deſignarim: aut aliás ſit perfuafus, uel ex animi mei moribus, quod neq, inuidia, neque contentione, neque temerario quodam amo re erga Sectam aliquam ſim affectus: aut ex operibus denique meis (quæ ſola uero-rum dogmatum teſtes ſunt) circa hanc am em mihi elaboratis, nobis ſeſe crediderit, ut præter Apodicticam illam contemplationem, quod optimum ſit caſeſtat: poterit ſane & is libris noſtris iuvari. Et quanquam id non per exactam reru cognitionem, (iſta enim ſolus illis demonſtrationibus paratur) per opinionem tamen rectam conſe-quetur: qua de ueteribus bene dictum eſt, nihil illam ad operationem eſſe ipſa ſcien-tia inferiorem, licet ei legitimum illud, ſolidum, abſit. Leget igitur is illa primum, quæ ſunt INTRODVCENDIS ſcripta. Librù utidelicet hunc De Sectis, qui eo etià-título

Argumentum
libri de optima
ſecta.

D

Colorum ge-
nera in Eque-
ſtribus ludis:
suide apud Po-
litianum in Pa-
nepſiſe.

DE ORDINE LIBRORVM SVORVM LIB.

166

A. titulo est in scriptus, De feciis pro Introducendis, Etillum, De pulibus pro Introducendis. Tertio, De offibus librum, & ipsum Introducendis in scriptum: qui inter Anatomicos primus est. Eum igitur ante alios aggregiatur, qui ad omnium Anatomiae cognitionem studet peruenire. Tradit enim is omnes in Anatomia apparentes particulas: cuius magnitudinis, litus, formæ, coherentiæ, coloris, & societaüs ad inuicem sunt, oftendit. Quòd si Anatomiarum inspectionibus nondum etiam exerciatus ille fuerit, earum deinceps Operationes dicent: alias quidem Naturales, tribus à me libris expofitas, & De potentiis naturalibus in scriptas: alias uero Animales dictas in alijs pluribus à me tractatas. Quas præcedi libet De Anatomia mor tuorum. Hunc autem duo ſequuntur, De ſectione uiuorum. Et eos rurus alij duo, De ſectionis controuerſia. Posi hos ſunt tres illi De thorace & pulmone. Duo item De caufis reſpirationis. Vnus etiam De uoce. Ex hoc genere ſunt libri quoque De motu muſculorum. Et quæ De uocabulis tradidi. In libro autem De demoniatio ne elementorum, non omnia ſunt executus, fed quatenus ipse Hippocrates ufus ſue rat. Quòd si quis abſolutam elementorum corporis noſtri cognitionem requirat, legenda ſunt illi, quæ in Decimotertio Demonſtratiu書 libro, & in quinto & sexto De Aſcleptadis dogmatibus, à nobis expofita ſunt. Præterea quæ De purgantiu me dicaminum potentijs ſcripſimus. Differuimus etiam quædam in eo, quem De elementis, ſecundum Hippocratem inſcripſimus, commentario. Seorſim denique in alio quodam libello, ea de re tractauimus. Posi libri uero De elementis ſecundum Hippocratem, ſequuntur De temperaturis, libri tres. Et eos rurus trac status De ſinplicatus medicaminum facultatibus. Hunc autem alter ille De compositione medi camentorum tractatus, In prioribus igitur, de proprio cuiuſabet indicio, in poſteriori bus autem de pharmacorum compositione differitur. Si porro quis poſt duos illos, aut tres, uoluerit uel eum De optima constitutione corporis, uel De bona habitudine, uel De inæquali temperatura libellum legere, conuenienter, nec fine ordine id ſe cerit. Parui quidem ſunt illi, & amicis tantum ſic exigentibus conſcripti, ab illis uero in plures deinceps euulgati. Nam eorum materiam (quæ differentiam constitutionu corporis complectitur) in tractatu ſanitatis expedieram.

Hic defiderantur multa.

Habebis præterea & nostros, in quædam Hippocratis, Comentarios. Qui quan
do iam partim ſcripti ſunt, etiam reliquos adiçere tentabo. Quod omnino quidem
ſi uixerimus, fiet. Sin autem morte præuentus, antequam utiliffima uiri illius ſcripta
expoſuerim, uita excedam, habebunt tamen studioſi eius ſententiam, mea[que] ut di-
ctum eſt, opera; unà cum ijs quæ nunc extant, commentarijs. Arque utinam Pelo-
pis mei præceptoris, & Numifiani (pauca enim illorum ab interitu adſeruata ſunt) &
præterea Sabini, Ruſi[que] Ephesij, in Hippocratem interpretationes omnes haberen-
tur. Quintus enim, eius discipuli, uiri illius ſententià non plane ſunt atqueuti: unde
factum, ut in ſuis exegesibus multoties aberrarint. Lycus autem reprehendit quoque
nonnunquam Hippocratem, mendacij[que] illum (quem tamen non intelligit, arguit:
nota enim paſſim eius Commemtaria ſunt. Nolfer uero preceptor Satyrus, (nam huic
primo conuerſati ſumus, poſtea uero Pelopem auſtuirous) in exegesibus Hippocra-
ticorum librorum, Lycum minime ſequebatur. Conſſum eſt nanc[que], Satyrum dili-
gentiflimè Quinti dogmata obſeruaffe, adeò ut nec addere quid illis, nec demere uel
let. Nam Ephicianus horridor eſt etiam. Nos autem quum poſtea auſtuirſemus, pri
mo Satyrum Quinti interpretationes recitantem: deinde quædam etiam Lyci legiſ-
ſemus, deprehendimus utroque non probe Hippocratis ſententiam percepſſe: me-
lius[que] hunc ab ijs intellecſt qui Sabinum, Ruſum[que] ſequebantur. Quod facile qui-
dem iudicare poterit, qui in noſtris fuerit commentarijs præexercitatus: ex quibus &
quæ bene reſe[que] dixerint, & ubi lapſi fuerint cognoscet. Sed de exegesibus in Hip-
ocratem iam fatis dictum: quare ad reliqua nostra uolumina, quæ ad rem Logicam

Nam & com-
mentaria in
Aphorismos
poſt hunc libel
li ſcripta ſunt.
Eius enim me
minit in inter-
pretatione A=
phorismi, 30.
libri 3.

B

EE 3

CLAVD. GAL. DE ORDINE LIBRORVM SVORVM LIB.

C

pertinent, pergamus. Ex illis autē, tibi quidem, mi Eugeniane, & quotquot uni Me-
dicinæ student, ca quæ De Apoδixibus scripimus, sufficere posſunt: alijs autem qui-
cunque Philosophiæ ſe ad dixerunt, cætera quoq legenda ſunt. Nifi ſi quis fortafſe
utraſq, & Medicinæ, & Philosophiæ theorias, commode benèque poſſit perdiffere.
Eum uero & in genioſum, & memorē, & laborioſum eſſe oportet: præterea eam for-
titum felicitatē, quæ nobis contigit. Qui ſub patre docti, Arithmetica, Logica, Gram-
matica q[ui] ſumus inſtituti; in his q[ui] humanioribus diſciplinis, uſq[ui] ad ætatis annuq deci-
mumquinque enutriti, ad dialeſticanq[ui] ab illo contemplationem, ut ſoli deinceps
Philosophiæ uacaremus, perduſi ſumus. Annum poſtea decimumeſtim ſagens,
A patre uideli
cet, ut in lib. 9
Thera
metho.

Lib. s. Thera.
metho.

Thera
metho.

claris inſonanijs monituſ Medicinam ſum aggreſſus, cum Philosophia illam coniun-
gens. Talem uero ego meam felicitatē, quanquam maiorem etiam redderem, quod
citius melius q[ui] reliquis omnibus, quæcuiq[ui] docebar, diſcerem: nifi tamen per uniuer
ſam adeo uitam, in illis Medicinæ Philosophiæ q[ui] theorematibus me diligenter exer-
cuiffem, nihil præclarum, excellens[que] eram conſe cuturus. Quapropter miſum non
eſt, in tanta eorum, qui in Medica & Philosophica exercitatione, ſtudioq[ui] uerſan-
tur, inueni ſi tam paucos, quodecte in illis profecerunt. Aut enim natura paruſ ad eas
ſunt appoſiti: aut non, ut conueniebat, ſunt inſtituti: aut ſtudijs non fideliter ſeduloq[
inſtiterunt: aut ob Rempublicam denijs caſſeſſendam, ab his diſceſſerunt. Et hæc
quidem obiter nobis dicta ſint: quanquam nō omnino parerga. Poſt eos igitur De
Demonſtrationibus libros, noſtras Philosophicas theorias legat. Quæ enim illarum
ſubieſtata, & quot ſint, circa quaſi earu ſcripſimus. Sed hæc latius in eo libello, quem
De omnium librorum meorum conſcriptione conficiam, exequar. Quod autem
me de tractatu, in quo ſurpata apud Atticos nomina, ſecundum ordinem prima-
rum in ipſis literarum, ex eorum ſcriptoribus collecta ſunt, rogaſt: quæ iam antea tibi
reſpondi, opereprecium arbitror hic etiam commemorare. Nam cōpertum habeo,
alijs quoq multos, quodnam eius libri ſit argumentuſ quærere. Et quidem in eo tra-
ſatu non hoc agimus, quod hoc noſro ſeculo multi: qui omnibus Atticè loquendi
synchronitatem imponunt: ſiue illi Medici, ſiue Philosophi, ſiue Geometrici, ſiue Muſi
ci, ſiue Iurisconſulti, aut nihil etiam horum, ſed alioqui uel opulenti, uel diuites ſint:
uerum contrarium intendo, neminē prorſus, ob orationis ſolœcimos, eſſe reprehen
dendum inceſſendum ue. Præſtat etenim lingua, quam uita, ſolœcimos, barbari-
mos q[ui] committere. Quin & libellus aliquando mihi ſcriptus eſt contra eos, qui in
ſolœcifantes uoce, inuehuntur: tantum abeſt ut eruditionis eſſe partem aliqua Atti-
cimos aſſeram. Præterea quoque propter multos & Medicorum, & Philosopho-
rum, quorum alij noua nobis Græcorum uocabulorum ſignificata præſcribunt, alij
aliud: Commentaria uocabulorum, octo ac quadraginta libris conſcripſi: ex Atticis
illa ſcriptoribus, partim & Comicis, congerens. Quod opus mihi, ſicut recenſui, ſcri-
ptum eſt propter ſignificationes. Illud autem qui legent, ſimul & Atticorum no
minum noticiam adipiſcentur: quæ ipſa per ſe quidem nihil magno ſtu-
dio dignum habet. Sed & alius à me tractatus, De uocabulo

D

F I O N I S.

CLAVDII

167

CLAVDII GALENI PERGAMENI DE

PRAESAGIIS EX INSOMNIIS SVMEN
DIS LIBELLVS.

Ioanne Fichardo Francosfordiano interprete.

ST etiam ex insomniis, corporis dispositione coniecturis quibuscam deprehendere. Si igitur incendium quis per lagnuï uideat, eum quidem flaua infestari bile significatur. Si uero fumum, aut caiginem, aut profundas tenebras, atra bile grauatur. Rurfus, si imbres somniat, in eo frigidam abundare humiditatem indicatur. Sic qui niue, qui glaciem, qui grandinem, phlegmatis humidi plenus est. In his uero & tempus, & conflueta uiuendi ratio, dietaue obferuari debet. Etenim si niue aliquis conspergt fibi uideatur: si quidem id post inuasionem paroxyfimi cum rigore, horror, frigore, uenientis, somniet, tum plus est têpori quam corporis affectioni tribuendum. Sin uero remittente iam paroxyfmo huiusmodi fomnium sefe offerat, firmiorè nobis præbet significatio-nè, frigidos in eo humores præualere. Quæ certior fuerit, si præterea cibis phlegmaticeis ufus non fuerit: quibus sumptis etiusmodi solent phantafæ obuenire, quanquam per corpus uniuersum non plane erat huiusmodi dispositione. Quuï uero infomnia non bis non ex corporis modo dispositione, uerum & ex ipsis quæ agimus quotidie, uel in-terdum etiam cogitamus tantum, uaria conſueueri uideri: nonnulla quoque talia ſint quæ diuinaiores, (ueluti sæpe uidemus uſuuenire) requirât: difficile ſane fuerit ex ipsis fomniis è corpore proueniètibus, de corpore iudicare. Et quidem ſi ex illis quæ quotidie aut agimus, aut cogitamus, diuudicare nos ea ſolum oporteat, iam facilè fuerit, quæ nec acta, nec ſint cogitata nobis, illa ex corpore proueniſſe, putare. Quando ue ro & diuinatorijs facimus locum, difficile erit profectò dictu, quomodo illa ab his, quæ ex corpore originem duxerunt, ſint diſcernenda. Videre igitur in fomnijs quidam crus fibi alterum factum lapideum, quod multi magna rerum istarum pollentes peritia, ſic interpretabantur, tanquam ad ſeruos id ſolum ſpectaret; aft ille præter omniu[m] minis, noſtrorum opinionem, itto, crure paralyticus ſiebat. Palæſtritam autem, qui in cisterna ſanguinea fomnis, quadam ſanguinis plena ſtare fibi uibus erat, adeò immerſo ut ægre posset extare; in-dero crifi inſtante ſudaturi, lauare calidarum, aquarù lacus innatare ſe fomnibabit. Sic inſuare, inſanex ſatibiliter bibere, uido eſt ſitibundorum hominu[rum] frequens, quem admodum in- Nature, ſatibiliter edere famelicorum: & ueneri indulgere eorum quibus ſemen abundat. Vides, detur nàq[ui] in fomnijs aníma profundum corporis ingreſſa, externis relictis ſenſibus, ea quæ corporis ſunt dispositionis ſentire, & omnium quæ cupit, tanquam iam præſentium per istam imaginationem frui. Et hæc quidem ita ſe habere mirum non eſt: quan- doquidem humorum multitudine animalis illa virtus grauatur: unde ſit ut uix mo[u]e uere ſe posſe, aut grauia quædam ferre onera fibi uideantur. E contra quoque accidit, quæ adeò ſit leuís temperata[que] corporis complexio, ut nunc uolare, nunc uelociffi à cura volare: currens rere per inſomnium ſe putent: uſque eò phantafmati, iftam animæ, corporis dispoſitioni accedentibus, ut ad odorum etiam, & ſuauium, & graueolentium ſere ſenſum deuenire uideatur. Ita nanque in cæno ſtercore, agere quidam ſe fomniant: quòd eos nímirum corruptos, ſœtidos, putridos, humores habere, aut intestina ſtercore opere. In locis odores pleta, indicium est. E regione uero in odoratis alij locis uerſari ſe putant, quòd uide-licet propter diueraſam corporum istorum dispositionem euenire, cenſeri debet. Quapropter quæ in inſomnijs uel uident, uel ſe facere putant ægrotantes, quam ſæpilii me nobis & ad defectus, & ad exſcessus, & qualitates denique humorum cognoscen das conducunt.

F I N I S.

EE 4

CLAVDII GALENI PERGAMENI QVO-

modo morbvm simvlantés sint

DEPREHENDENDI LIBELLVS.

Ad hunc faciet
liber Prognoz-
sticorum eius-
dem.

D

vvm multæ sæpe sint cauſæ, quas propter ægrotare ſe homines ſi-
mulant, uidetur & in iſtiusmodi omnibus ueritatis inuentio Medicu-
cōuenire; quandoquidem Idiotæ etiā operæpreciu ducant, à cero ta-
les ſimulationes dignoſere. Etenim phlegmones, eryſipelates, &
tumores per pharmaca extrinſecus appoſita excitatos, Medicus ab
ijs qui ex ipſo proficicūtur corpore, faciſe discernet, deprehendet:
ſicuti & ſanguinē ex oris partibus proſluentē, ab eo qui ex ſtomacho, uentre, orga-
nis ue ſpiritualibus prouenit. Nam deprehens iam quidam ſunt, qui ſub finem tuſſis
quoties uellent, ſanguinē excrearent, uenula quaq̄ in hoc prius circa gingiuas apet
ta, ſicq̄ cōparata, ut quando uidereſ, lingua illam ſugentes, ſtatimq̄ poſt tuſſientes,
ſanguinē quali ex inferioribus redditu ſpuerent. Sic & delirare nonnulli, deſipereq̄
ſe & alios, ſimulaueruſ, Illa uero omnia & deprehendere, & inter ſe discernere, Medi-
corum ſanè ſcientiā uulgò quoq̄ tribuunt. Fit autē ſæpe quòd dolor quiſpiam ita ſi-
muletur, ut ingens ſereq̄ intolerabilis uideatur. Eguidem ipſe quendā noui in con-
cionem à ciuibus uocatuſ, qui poſtq̄ id parum ſibi cōmodum uidiffet, propter eaq̄ in-
tereſſe nollet, colica ſe paſſione torqueri ſingebat. Et ego quidem primo ſtatim tem-
menta igitur tum illi adhiberi iuſſi. Verum ille quanq̄ aliās uel in minimis ſupra mo
dum eſſet meticuloſus, hic non magnopere opem meā precabatur, expetebareq̄: qua-
tamen omnibus modis erat imploraturus, (nam & paucis antè diebus eodem in mor
bo fuerat à me, haſto pharmaco Philonio, curatus) ſi uere tum laboraſſet. Sed & exi
tus iſtud declarabat. Quoniam dimiſſa cōcione, extemplo conqueri, tanq̄ extra omnē
mox dolorē constitutus, acſiſt. Quin & ipſa preterea uiuendi ratio que preceſſerat, ta
lis erat, ut colicā in eo disposiſionē non poſſet generaſſe: quando ex indigeſtione in-
frigidationēs proficic ſi ſolent huiusmodi paſſiones: quoruſ in hoc neutrum præceſſe
rat. Hoc igitur quòd anteactæ diætæ morbus ipſe diſreparet, potuiffe cognoſcere,
Medicæ erat experientiæ opus. Alteru ſero iſtud, q̄ ob concionē ſimulare hæc illum
ſuſpicatus eram, Medicinæ proprium non fuerat, ſed captus & rationis eius, quaë cō-
munis dicitur: qua, licet omnibus cōmunis ſit, pauci tamen exactam perfectamq̄ ha
bent, ut inuenire in quoque negocio poſſint, quid faciendum dicendum ue ſit. Te-
nendum ergo memoria, quòd diximus; experientiæ Medicæ ſi coniugatur externa
hæc facultas, alia quoq̄ ſimilia ſingentes, ualidosq̄ dolores ſimulantes deprehende-
re licere. Quemadmodum ipſe nuper, quum utroq̄ genu uementiſſime dolere ſe
quidam diceret. Seruus autem is erat, ex eorù ordine, qui dominos iter facientes cur
ſu comitantur. Vnde ſtatim doloris eius ſictionē deprehendi: ex eo partim ſuſpicio-
nem ſumens, quòd ad illam forte diem Dominus ex Vrbe profecturus erat: partim
ex adolescenſis moribus, qui talis eſſet, ut facile in huiusmodi mentiretur. Cæterum
& conferuum inſuper quendam ei familiarē rogabam, num adolescenſis ille multiercu
læ alicuius amore tenetetur, quam propter eſſet uerifimile, longiorē proſectionē Do
mino adornante, hoc illum ſtudere ut relinqueretur. Et ita res habebat. Hæc igitur
extrinſecus adinueneram. Circa uero genu eius maximus quidam tumor exiſtebat,
qui facile Idiotam perterrere potuiffet, ſed rei perito manifeſte per Thapſiam excita-
tus apparebat. Hæc autē cognitio Medicinæ propria erat, non ab extrinſecus aſſum-
ptis projeniens. Eiusdem quoq̄ erat experientiæ, ſciuiffe, nihil eorù qua antecesse-
rant tale ſuiffe, quod eum excitare tumorē tam repente potuiffet. Neque enim plus
quam conueniebat cucurrerat, neque uapularat ab aliquo, neque faltauerat, neque
poſſam tranſiliens id incoſmodum paſſus erat; tum redundantis humoris indiciuſ qui-
dem

DE EXERCITATIONE PARVÆ PILÆ LIB.

168

A dem nullum erat, q antea neq splendidius, neq abundantius uixifflet. Ad hæc autem & doloris speciè me, qualisnâ efflet, percontante, neq statim, neq promptè, neq ea dem reſpondebat. Quare proſecio domino, quû pharmacû impoſuſlem, quod dolerè quidem nihil leniebat, ueru thapſiæ ſolum qualitate inſrigidare poſset, poſt horem unâ illum confitentè habuï, nihil amplius ſe doloris ſentire. Quod ſi ephlegmo- ne dolor is natus fuiflet, non ſolum per iltud inſrigidatiuû non reſedifflet, ſed etià uehe menţor redditus effet. Liquere igitur nunc arbitror, q ſi Medicinalis experiētia, ex- ternis ilſis ratiocinationibus, id eſt, coniectionibus, coniugat, ſufficiens ſit ad ueri fortis coloris dignotionè. Potest uero quis & ex eo q lehius morbum ferant, in- dicium ficti doloris ſumere. Accidit enim iltud omnino ſa pe, (non animaduertenti- bus ijs, qui morbi uehementiam ſimulant) q in alium ſe alium habitum illi qui ue- relaborât, magnitudine uidelicet doloris agitati, tranſiunt. Præterea ſi reuera mor bo uehementi premantur, quoduis perpeti auxiliuâ paratu ſunt: acerſunt ipſi ultro Medicos, & quid acturi ſint, quam morbo medelam adhibituri, conſulunt. Sin ue to leuiter, aut saltè mediocriter inſirmantur, huıuſmodi auxilia reſugiut: neq longio- ra eiunia, neq mordaciuâ pharmacorum oblationem perſerentes. Quæ ſola quidem, quû grauiter ſe laborare dicunt, huıuſmodi diſpoſitionibus conferre, nos ills affirma re oportet: quæ admoduâ & ſectiones, & uſtiones, & omnis cibi potus, cui uidemus eos eſſe obnoxios, abſtinentiâ.³ Morbû igitur ſimulantes doloris magnitudo arguet, deprehendemus, cu ex alijs multis, juâ medicinalis experientiæ notionibus: in qui bus ſunt languere, extrema inſrigidari, pallere: interium quoque inſrigidum ſudare, pul ſus inſequales, (quod quidem ijs etià qui mediocriter laborant, accidit) plures mino rum q magnorum, obſcurorum q uehementiuâ, habere: præterea interrogatuâ de morbi ſpecie, peculiarè aſſecti membri paſſionè indicare poſſe. Quæda nanc, dolores lon- gè late q ſe diſſundentes habent; quædam uero tanq fixos, uniq tantuâ partu inheiren tes. Sic aliæ punguít pulſant, aliæ quaſi diuelluít, alioæ quodammodo obſtupeſacere, alioæ grauare uidentur: nonnullæ deniq uomibus, quædam uentris perturbationes, quædam caliginem inſerunt.

F I N I S.

B

CLAVDII GALENI DE EXERCITA

T I O N E P A R V A E P I L A E L I B E L L V S.

loanne Fichardo Francosfordiano interprete.

VANTVM ad ualemudinè tuendam exercitationes conferât, quibus illas cibis moderari coueniat, quu ueteruâ multi, & Philosophoruâ et Me dicoruâ optimi, diligenter ſint executi, nullus tamen, ò Epigenes, hacte nus quantuâ hec parua pila reliquis præſet, ſatis exponuſt. Quare nunc licere nobis arbitror, ea de, quatenus eius cognitionem habemus, diſſere: iub te prefertim, omniuâ in hac arte exercitatiffimo, iudice. Quæ porro & in alioruâ dicta erut utilitatè, quoscunque huius tu libelli participes eſſe uolueris. Ego igitur ſic fen tio, eas omniuâ eſſe utiliffimas exercitationes, quæ no[rum] corpus ſolum exercere, uerum etià animuâ oblectare poſſunt. Vnde ſapientes mihi, humanæ naturæ probe periti ſuifſe uident illi, quicunque uenationes, & alias animaliuâ capturas, laborè uoluptate, oblectatione, recreacionem temperantes, primuâ inueneruít: A deò enim potentes ſunt ilſi motus animi, ut multi morbis ſa pe ex delectatione liberati; multi rurſus ex nimia cõturbatione, mente capti ſint. Nullus eſt aut corporis morbus tantus, ut uehemen tior animæ ægritudinibus eſſe poſſit. Quapropter minime ſunt ex affectiones negli gendæ, qualeſcunque tandè fuerint: ſed tanto diligenter iſtaruâ q corporis paſſionuâ ha bêda ratio, quato anima corpore præſtantior eſt. Quu aſt delectatio communis omniuâ exercitationuâ ſit, multa in hac paruæ sphæræ alia ſunt, lòge reliquis excellentiiora, quæ deinceps ordine perle quemur, Primuâ igitur omniuâ, pila nihil facilius paratu eſt, Nâ

CLAVDII GALENI PERGAMENI

D

si animo tecum reputes, quanto apparatu, quanto ocio cæteræ omnes conſentet, ut ferarum indagationes, & ueniones: iam tibi liquidò apparebit, quòd nec publicis negocijs, nec priyatis opibus occupatis, huiuſmodi ſe exercitationibus adiungere liceat. Illa nanc cum alia permulta, tum hominē ocioſæ admodum uitæ requirunt, Hec autem adeo hominu uſibus eſt accòmoda, ut ne pauperrimo quidem eius copia denegetur. Nec enim uel retijs, uel armis, uel equis, uel canibus deniç uenaticis, ſed una tantum pila, eaç perexigua, opus eſt. Adeo porro ad res alias omnes appoſita, ut huius gratia nullam reliquiarum omitre & negligere necesse ſit. Et quid eo poſit eſſe commodius, quod omni fortunæ, omni item negocio conuenit? Venaticarû uero exercitationu uſus, nobis quidem nulla facultas eſt: quando eum depoſcunt, qui multiplicè illum instrumentorù omniu apparatù facile ſuppeditare, tum uero per ſupinu ociu temporis diuerſas opportunitates obſeruare poſlit. Quum has interim còparare pilas tenuiſſimis etià, ut dixi, ſit expeditum: uſus earu tempus tale, quod etià fatis occupatos accipiat. Tanta igitur huius eſt exercitationis còmoditas. Iam uero quod præterea ſit aliaru quoque abſolutiſima, ſuſufficientiſima, inde faciè intelliges, ſi in una quaç & quarum ſit uirium, & cuius rationis, consideraueris. Alias nanc que hementes, alias econtra molles: alias autem ſuperiora, alias inferiora tantu: unamque præ reliquis partem, ueluti lumbos, aut caput, aut manus, aut pectus exercentes, reperies. Quæ uero ex æquo partes corporis omnes exercere, ſe nunc in ſummâ uenhementiam intendere, nunc ſummâ facilitatè remittere poſlit, aliarum, præter hanc paruæ pilæ, nullam quidem inuenies: quæ modò celerrima, modò tardiſlima, ſam ue hementiſlima, rurſus leuiffima, utcunque ſanè uolueris, corpus diſpoſitus fueris, ſie tri aſſolet. Hac membra ſimul omnia, ſi còmodum tibi uideatur, aut alia præ alijs, ſi id magis placet, ſtudioſius exercere potes. V bi enim in aduerſum constituti, inuicemque ſe prohibentes, alter alteri pilam præripiut; in ea interim contentione maximu poten tiliſimum exercitiu exiſtit: frequentibus adeo colliprehensionibus, palætricis, còplexibus incidentibus. Vnde caput quidem ceruix tracheliſmis illis exercetur: latera autè, pectus & uenter, corporu ſubleuationibus, poſitionibus, repulſionibus, obnixibus, & ceteris id genus palætricis prehensionibus firmantur. Hoc labore & lum bi tendunt, & crura robustiora reddunt: ipfæ deniç præuersiones, ſaltus tranſueri, pedum nò mediocre exercitiu constitutu. Et profectò, ſi ueru fateri uelimus, hæc una eſt, que in uniuersum omnes corporis partes quamſideliſimè exercet. Siquidem con gredientibus alij nerui muſculiç, alij item ſubeuntibus agitantur: quemadmodum etiam alij illis qui tranſueri conſiſtunt: & quotquot uno modo crura mouent. Inſtar autem impariter currentium, inequaliter eorù qui tranſueri ſtant membra exercent. Eſt uero illa utiliſſima exercendi ratio, qua cum pedibus & manus agitantureorù, qui ſphæra omni ſpecie ſtudent excipere. Accidit em ut dum necesse habent, uarijs lubinde modis ſe tráſmouere, alij muſculis alij fortius intendant: hiç in uices omnes la borèt, æqualiter quiete partita, alij requiescentibus, dum fatigant reliqui: ſic uicilſim & laborèt cuncti, & requieſcat: nec ſint ocioſi omnes, nec laſſent omnes. Quòd porro etià uifum exerceat, patebit ſi reputemus, ę diligêter pila ſit oculis obſeruanda, ut ſtatim quò dilapsura ſit, præſentiatur: ne præteruectæ illius apprehensione aberrare necesse ſit. Redditur autè & animus hæc interim ſollicitus ac intentus, dum ne paru recte excutias uereris, aut arcere mediu, eu ue anteuertere conaris. Et licet ſi ſola ſit ſolicitudo, macerare nos extenuare ſolect: exercitationi tam et alacriorî còiuncta, in uoluptatè abit, plurimù, et ad corpori ſanitatè, etad animi exercitationè còſert. Quæ eqdem non leue còmodum eſt, urrunç, hoc còſequi exercitio licere, uidelicet cù corpuſ, tuu animu ad propriâ utriu uirtutè exercitare. Et ea ad res maximas, adeo eas quas ſubire præſtare, imperatores, urbiu reginæ leges præcipiunt, utrunç nos exerceat, demonſtratu non eſt difficile. Quandoquidem & ſubſidere in ſtore, & infidianțe eludere, & occasionè ab aduerſario præbita momento arripere, & aut ui, aut impro uíſo aftu

uíſo aftu

169

<table><thead><tr><th></th><th></th></tr></thead><tbody><tr><td>A</td><td>uiſo aftu, que hoffiit ſunt occupare, occupata[que] tueri, bonor[ur] ſunt imperator[ur] opera; & breuiter, egregi[è] cauti, ſubdolum[que] ducē: elle oporteat: quod huius quidem aris eſt caput. Ad ea uero, miſum ſi ullum quis exercitium mag[is] appoliſt[ur] elle dicere poſ ſit, ſiue de partis tuendis, ſiue erroribus corri[ge]ndis. ſiue præſenti endis aduerſario[rum] conſi[lijs] loquamur. Sunt autem aliorum exercitiō[rum] multa, quæ adeo contra rios his efficiunt eos quos exercent, inbertes forte, aut ſomnolentos, aut hebetis animi reddentes. Equidem quotquot in paſttris dimicant, corporis obefitātē mag[is], quam utiſtus exercitationem conſequuntur; und: quidam uſque edi[unt] incaſtui, ut uix eſtiam reſpirare poſſent. Iſthinc ſanè, qui uel ad bellagerenda, uel ad regia politica ue obeunda munera (quæ ſuiſbus propemodum potius, quāt[em] his committi poterant) eſſent idonei, nullidum prodierunt. Sed curſum fortaſſe, & cætera quæcunque graci- le reddunt corpus, exercitia, me laudaturum ſuſpicaberis. Ego uero nihil minus, Ni- mium enim quod eſt, reprehendo ſemper: omnem[que] qua exercenti uelimus, artem elle moderata uolo: quæ ſi modum excedat, iam bona elle definit. Qua ratione neq[que] curſus ipſe commendo, ut qui nimum extenuent habitum corporis, & ne tanillum quidem utiſilis habeant exercitationis. Non enim celenter fugiendo, ſed fortiter ſtan do pugnando[que] paratur uictoria. Neq[que] ſuperiores erat reliquis Lacedaemonij, quod velociſime ſugerent, ſed quod consilire ausus aduerſarios ſubmouerent. Iam ſi ad ſanitatem reſpícias, quatenus quidem inæqualiter corporis exercentur membra, ea- tenus ualetudo laeditur: neceſſariò nanc[que] ſit, ut alia quidem defatigentur, alia autem ſint omnino ocioſa. Hor[ui] uero neutrum bonum: ſed utrunc[que] & morborum ſemina- rium eſt, & uires in primis debilitat. Quapropter eam potiſſimum exercitationem laudo & probo, que & corpus conferuare ualidum, & membra retinere integra com poſita[que], & animum præterea uegetum alacrem[que] reddere, potis eſt. Quæ profectiò paruæ huic ſphærae facultas adeſt. Illa enim cum omnes animi partes perniſtum iuuet, tum etiam corpus ex æquo una maximè exercet: ad ſaſſitatem plurimum con- fert: tem peratam reddit complexionem: nec nimiam corſulentiam, nec exilitatem nimia aſſerens; ad eas res quæ uiriſbus egent ſufficiens: ad eas quæ celeritatem requi runt, utiſis eſt. Et hæc quidem ſunt quæ ad eius ſpectant uehementià, qua nulli pror ſus aliar[ur] hæc eſt inſerior. Inſuper aut[em] quod & placidiſſima ſit, age deinceps uidea mus. Quod in de cognosſem cōmodiſſime, ſi diuerſas conſideremus ætates. Siue enim teneriores adhuc ſint ad labor[em], ſiue propter ætatem grauiore imbecilliores, aut ex morbis etiamdum inſirmiores, pila illis licebit exercitari. Quare hoc etià nomine alijs mihi omnibus eſſe præſtantior uidetur. Certe facilius nullam eſt exercitiu[rum], ſi leui ter eo utar[is]. Iſtud uero tum fiet, ubi mediocritat[em] in eo ſeruaueris, haſtenus[que] fueris uſus, ut ne modum excedas: partim, ſi progrediaris paulatim: partim, ſi in loco conſi- ſtas, nec nimiui te defatigés. Præterea uero & molli fricione c[ui] oleo, & lotionibus ca lidis utar[is]. Iſtud n[am]que omniu[rum] leniſſim[um] eſt: quod laſſatis requi[et]uris[que] utile in primis, & ad debilitatas uires reuocandas potentiſſim[um] exiſtit: iunioribus ſuixta ſenioribus[que] maximè cōducibile. Iam quæ in hoc pilæ exercitio ſint laboriosiora, quæ[que] rurſus le- uiora, ea quidem probe ſunt iſti cognoscenda, qui recte cōuenienter[que] uelit illa exer ceri. Etenim ſi forte neceſſarijs quibufdam operis (qualis quidem ſæpe nobis multæ contingunt) immodice te defatigaris, ſiue in ſuperioribus id fuerit partibus, ſiue inſe- tioribus, uel manibus ſolis, uel pedibus: licet tibi in hoc exercitamento, iſtis quæ iam deſeſſæ ſunt, partibus quæſtere, motam uero omnem in cæteras quæ iam ante prorfus ocioſa manſerunt, tranſſerre. Nam c[ui]u[rum] ex cōuenienti diſtantia rite pilam ia- cularis: & nihil pedibus, aut ſalt[ē] parum uteris: inſeriora quidem conquicunt, la- borant autem ſuperiora. Sæpius autem intercurrere, celeri[que] ex longiori diſtantia, & rariore uti iaculatione, mag[is] inſeriora laſſat. Sicuti concitatum in illo uelox[que], ſiue fortiore contentione, ſpiritu[rum] potius exercet: alter[ur] uero quod complexibus, iactatio- nibus, prehensionib[us] conſtat: quan[que] uelox & ipſum, corpus potiſſimum intendit,

GALENI DE EXERCITATIONE PARVAE PILAE LIB.

c firmat[que]. Quod si intenſius fuerit hoc & cœcitatus, corpus & ſpiriſtus fortiter exercita bit, & in omniſi euadet exercitation[ui] laborioſſimam, uehementiſſimam. Cæteru qua- tenus iuxta quod[que] huius exercitam[em]ti genus, ſe uel intedere, uel remittere coñueniat, ſcribi ſanen[no] poteſt. Quantitas nanc[que] in unoquod[que] exponi quid[que] nequit: in ipſo aut opere & inuenti, & often di poteſt; in quo profecto uis omnis conſtitut[ur]. Nec[que] utilis est qualitas quæ in quatuſtate corruſitur. Iſtud ergo pædoribæ, qui his exercitationibus iuuenes inſtruit, relinquendum est. At[que] ut ſermonem tandem abſolu[n], inter alia c[ibus] quæ recenſi commodam, nec[que] hoc eſſe prætereundum uidetur, quod maximè omniſi extra pericula ſit, quæ ſic quenque adeo in reliquas cadunt exercitationes. Celeres e[nim] curſus iam multos rupto uafæ Epicaro, perdiderunt. Quemadmodum & uo[ces] magnæ uehementes, uno tempore confertim emiſſæ, maximorum non paucis malorum cauſa fuerunt. Sic equitationes etiam concitatae, ſæpe renes ruperunt, & p[ectori] frequenter noctuerunt; poris quoque nonnun[que] ſpermaticis; ut ea tamen inte[rim] incommoda præteream, quæ ab ipsis equis exiſtere ſolent; ita ut multi equium ſellis excuſi ſubito ſunt examinati. Similes ijs, saltus, diſcus, & quæcunque nimis cor[pus] inflectunt, exercitia ſunt. Nam de illis qui ex palæſtra nobis profiſi[cuntur], quid attinet dicere? qui pleriqui nihil minus Homericis illis Litis manci paſſim ſunt. Quod enim dicit poëta ille: Et claudas, & rugosas, & lumina læſas: Sic è paleſtra eos uides aut claudos, aut diſtortos, aut fraenos, aut aliqua omnino par te mutilatos, redire. Quamobrē quum hanc quoque ſecuritati[em] ad reliquas commo[ditates] paruæ huic pilæ adefſe cernamus; nimirum aliarum utiliſſima hæc exercitatio merito cenſenda est.

FINIS.

OPTIMÆ FRVGIS IVVENI IOAN. LOCERO

filio, amico ſyncerib[ilo] ſuo, Ioan. Fichardus S. D.

QVoties egregia in me beneficia tua, propensam[que] ſemper erga me animi tui beneuolentiæ mecum reputo, (frequenter aut[em] reputo) magnopere mihi ſtudendum uideo, Locere mi chariſime, ut illis aliqua salti ex parte reſpondeat. Id uero qu[ui] haſtenus & Edelbergæ, & Friburgi, quando mihi familiariter conuuebas, ſedu l[lo] connoterer, ſperabam aliquando futur[u], ut nihil his amplius deberem. Nunc aut[em] qu[od] ſic inopinata tuor[u] reuocatione ſis à me diſtraſtus, ut dubium ſit, an unquam etiam poſt ſimus conuenti, uehementer equidem doleo, uarias te demerendi occaſiones mihi ſimul ademptas eſſe: maximus quippe amiciuæ nostræ uſus est in- c[ibus]: & mihi reliquium ſerè nihil, quo erga te porro gratus eſſe poſsim. Ut tamen beneuolentiæ gratitudinis, meæ documentæ apud te & monumentu[em] aliquod extet, hoc interim Galeni Conſilium, te etiamdum hic præ- ſent[em], per me cum libellis prioribus tralatum, tibi ſuauiſime Locere, nuncupo: quando iam non est c[ommodus] aliud quo profectum nuper te proſequar, mnemofynon. Qu[od] ſi ille locis aliquot tibi minus ſatisfecerit, (quod idem de prioribus quoque libellis tibi cum patre c[om]unibus, dico) id uel infantiæ meæ, uel qui candor est tuus, huic tempor[i], non aut[or]i, qui consummat[ur] ſimus est, adſcribas. Scis uero tu, optime Locere, in quo strepitu, quanta temporis anguſtia, quam crebro aliorum negociorum intercurſu, illos tranſtulerim: ut nihil mirum ſit ipſam uerſionem nonnunquam turbidiorem fluere. Hæc itaq[que], ipſe qu[um] noris & uideris, eris tanto æquor mihi: qui ſi domi illos per iuſtum ocuiu[em] publico adornaſſem, effecturus eram fortaſſe, ut ſui ſimilior autor hic legeretur. Interea uero tu munuſculum hoc nostru[em] c[har]taceu[m], animo benigno ſuſcipe: & in Galeni leſtione perpetua[que] diligentiq[que] ſic perſeuera, ut, qu[ia] de ſe ip[er]m omnes concepimus, præſant[ius]im[us] Medicum patre tuum non æques ſolum, uerum etiam ſupères. Quod ipſum, quanquam inſigniter magnum, tamen efficies, ſi earum commoditatum, quæ tibi plurimæ obtigerunt, temere nul- lam neglexeris. Bene uale chariſ. Locere. Et me amare perge.

Bafileæ Idibus Decembris. Anno Domini

M. D. XXX.

CLAVDII

A

170

CLAVDII GALENI

PERGAMENI CONSILIVM PVERO COMITIALP
MORBO LABORANTI SCRIPTEVM.

GO uero, Cecilianc, consilij's noſtris te nihiſ opus habitu cum, ad filij
tui morbum opinabar: quando quidem Dionyſius, qui iam antea ui
derat illum, erat, tecum Athenas rurſum aēnauigaturis, ſufficiens
eſſet, & præſens quæ conueniret agere, & item abiens consiliu quod
ad eius morbi ingenium pertinereſt, relinquere. Nam & me præte-
rea quam faciliſt erat, in hoc non leuiter fallit, qui quidem neque ui-
uitem unquam puerum, nec a principio morbi eius naturam, uel etiam nunc quo-
modo ille ſe habeat, (nifi quantum à uobis audio comitialibus puerum paroxyſmis
corripi) cognouſſlem. Verum quando negligentiam ibi magis, quam iuſtam excu-
fationem arbitraris, eam propter hanc modò me operâ reſugere (quod nunquam
tamen confueui) cenſes, ſuſcipiam ſane tuam in gratiam, quicquid iſtud eſt labeoris:
ratione quibus tibi filium tuu, hoc in comituali morbo curandi, confcribā; in qua proſectò
necesse eſt Idiotā & circa modum eius, & utendi tempus, nonihiſt errare, Nam in alijs
abunde nobis demonſtratum eſt, quam non poſſible ſit citra curatiuæ Methodi no-
titiam, quenquam morbis, uel etià minimis, uel etiam maximis iſtis, cuiuſmodi Epi-
leſſa eſt, recte mederi. Cæterum & Dionyſius ipſe, antequam tu cōſilium iſtud à me
exigeres, de univerſa pueri cura prior mecum contulit, & in communi ea de conſul-
tuit: cui quidem perſacile tum meam exponebam ſententiam, ut qui statim omnia
quæ afferebantur, intelligeret, in nullo falleretur: probe uidelicet hanc circa meden
di Methodu exercitatus. Apud te uero quonam modo orationem inſtituam, nō ſa-
tis inuenio. Etenim ſi hoc agam, ut in ea exacte nunc omnia exequar, multis quippe
diſtinctionibus opus erit: atqui reddetur hæc, quantum ad hominem Idiotam, hoc
interim modo obſcurior. Rurſum uero, ſi diſtincta ſit ita perſpicuāc, iam exactum
illud, abſolutum amittit. Et hæc quidem ſunt, quæ ab hoc me conſcribendo conſi-
lio dehortantur: quanquam alioqui uel imprimis tibi cupiam gratificari. Videor au-
tem eò mihi propemodum adigi, quò aliquando Phydiās, qui poſt illud Mineruæ ſi-
mulachrum, ſculpere coactus eſt ſeſorum, nunc quidem digitum, nunc uero brachi-
um & pedem, nunc nares, nunc aures, & hoc pacto reliquorù membrorù ſingulatim
quod. Nam mihi tanquam expreſſa quædam imago, abſoluta uidetur compluribus
libris Therapeutica Methodus: paru illa quidem, aut nihil Idiotis unquam, ſed nec
Medico cuiuis profutura. Nunc uero quando me cogis, ut de una artis huius parte,
abſc aliarum cōmplexu differà, concedam ſanè tibi, & parebo: quale præſens exa-
poſcit negocium, Consiliu diligenter cōſcribam. Satis eſt enim homini, rem medica,
nò proſus podocto, ſed alioqui tam eò nò illiberaliter inſtituto, talibus cōmentarijs uti,
ut ne enormiter in rebus medicinalibus committat. Medicis igitur opus De meden-
di methodo, cōſcriptum eſt: tibi uero & alijs, quotquot Logicis quidem artibus eſtis
imbuti, uerù Medicinæ imperiti, ex hoc libello parem, arbitror, utilitati ſerre licebit.
Studebo autem, quantu in me eſt, ut exequar clariflimè, qua puer ille uiuendi ratione
uſus, iuuarì, & minus deinceps minus ab ijs quæ accidunt ex inopinato quotidie,
lædi poſſit. Inter alia igiſ quoad fieri potest, diligenter erit obſeruandum: quandoqui
dem necesse eſt illum incidere nonnunquam frigus, ardorem ucheme tem, uentos
ualidos, lotiones nociuas, alimenta ſtupefacientia, curſus uertiginosos, fulgura, toni-
trua, uigilias, indigestiones, trifitiã, iram, laborem, & alia huiuſmodi. quibus maximè
corpus cōmouetur & concutit, morbiem memoria renouatur, & deni paroxyſmus

B

FF

CLAVDII GALENI PERGAMENI

c

generatur: hæc, inquæ, multus erunt obferuan da, ut si præcedentibus illis paroxysmus
fubsequatur, ab omni prorfus interea cœmotione quæcens, domi se cœtineat: dietaq
utatur admodum tenui, dum extra paroxysmi laborem corpus constitutatur. Quæ ue
ro tenuis dieta fit, iam antea notum tibi arbitror: & in sequentibus quoq de hac non
pauca leges, Sed tempus iam, ut hinc preſens negociu aggrediamur. Appetente ue
re, (lic enim ferè cœtingit mouere eos morbos qui ex interuallo redeunt) purgari pue-
rut uolo medio cri purgatione, Huic uero prælit, præſens q ad fit Dionyſius, qui probe-
nouit, quomodo ſint huusmodi corporis purgationes conficiendæ: quoq utendum
in his pharmaco: tum quo ſint ille, quantoq tempore adhibendæ: nam & nobilicu
de his omnibus iam tunc contulit. Quare quum Athenis preſentem animā meā Dio-
nyſium habeas, in eo te omnem quoq meam de hac cura ſententiam habere putes.
Poſt eam purgationem, ſi Dionyſium forte abire contigerit, puerumq Athenis relin
qui, hac ille deinceps ſuendi ratione uti debet. Manere quidem è lecto poſquam
ſurrexerit, priuſquam ad præceptores commeet, paſſiſper obambulet: ſed neque ce-
leri, neque concitatiore gradu. Deinde uero literis, donec tempus ſit paleſtram in-
grediundi, pro conſuetudine racet. Ifthinc porro ubi primum diſceſſerit, iterum ob-
ambulet: ſicq. pædotribam deinde accedat: hunc autem, ut ſi quem alium coru qui
puero præſiciuntur, bene cordatu & consideratu ſeſe oportet. Qualem quidem diffi
cile eſt inuenire, in ſtiusmodi uidelicet hominu delectu, qui rudes omnino & alini-
ni, animoq non minus quam corpore crassi exiſtunt. Nec uero tanquæ leue quid-
dam hoc tibi negligendum eſt, ſit filium tuum cuiuis cœmittas: uerum ita habeto, cu
rationis huius ſummam in duobus confiſtere: uſu nempe dati à me tibi pharmaci, &
exercitationibus: reliquiorum enim omnium apparatus his ſubiacet. Pædotribam igi
tur tibi deligat Dionyſius, qui probe exercitationu uim habeat cognitam. Primum
quod ad modum eius attinet, norit ante laborem puero quietem concedere: tum cor-
pus univerſum calfacere, & mediocriter euacuare. V trunq autem hoc, uno codemq
ſit tempore: dum enim ſufficieter quod eſt ſuperfluu euacuatur, corpus quoq interim
ſatis incaſſeit. Aliquando uero interquieſcat puer in his exercitationibus, quemad-
modum & à principio antequam laborem fuerat aggræſus. Nam quod ultra iuſtum
tempus exercitium protrahitur, robuſta etiam corpora frangit, habitudinemq ipſam
haurit: tum uero in articulis maximè muſculisq colliquamenta congregat. Vnde
poſtea & languor ſequitur uirium, & dolor quidam uelut ulceris, ubi mouere mem-
brum alioqu ſunt conati: quod deinceps citra difficultatem non poſſunt. Quare no
confideratum modòs, uerum & mediocris exerciui peritum eſſe pædotribam illum
oportet, ut neque citius quam par ſit, deſinat, ſecuturam ueritus fatigationem: neque
calfaciat euacuetq penitus omne ſuperfluum: qui quanto puerum labore oporteat
grauare, norit. Et modus quidem exercitationum is eſto. Ipfa uero exercitatio ſit hu
iufmodi, ut confirmet uniuersas corporis partes: inq his potiſſimy caput & uentrem:
præſertim quæ circa orificiu eius ſunt. Quomodo uero ſit hoc efficiendq m, deinceps
exequar. Principio quidem quoniam uehemètes exercitationes caput ipſum opplent,
abſtinere ab his illum iubeo. Deinde, ſi tamen neceſſitas exiſBAT, ſiſt aliquando uti, ut
ſublimi erectoq capite inſerit & exerceat: exq ijs maximè crura. Tertio à paruis len-
tis que commotionibus pædotriba ille incipiens, ita deinceps uehemens ueloxq fu-
perinducat. Conſertim enim ualidiores aggredi exercitationes, non imbecillibus mo
dòs, uerum & robuſtis corporibus ſummè nociuum exiſit. Eſt autem & frictio in-
ter exercitia, non poſtrema habenda, debilibus præſertim corporibus. Sa penume
ro enim ſit, ut ſi decenter uel ſola illa fiat, reliquis deinde commotionibus nihil o-
pus ſit. Hac uero primum continenter, paulatimq à ſuperioribus ad inferiores uf
que partes, quæ ſubter manus ſunt, deducenda eſt, donec corpus rubeſcat: à bra-
chijs manibusque ſumpto initio. Et itadeinceps ad pectus uentrem que proce-
dendum

D

frictio.

CONSILIVM IN MORBO COMITALI.

171

A dendum, poſteaque crura fricanda, ut in ea uidelicet ex ſuperioribus humida materiæ deducantur. Et tum demum ad caput uenienendum. Illud nanc primum aggredi non fatis tutum eſt: quoniam ſi redundans ſit corpus, ad eam partem quæ calſaciti pri or eſt, mox ſupersfluitates omnes contrahuntur. Quapropter capit reliquiarum partium poſtremu, ut modò dictum eſt, ſricare oportet: citra piguedinem tamen, quum in aliis partibus oleum abſpericulo poſſit adhiberi. Caput igitur aliquis fricato, alij autem duo pectus & uentrem, & duo rufus alij crura: hoc tali modo & poſt exercitationes, & inter eas per omnia reliqua membra faciát. Iste de enim fiet, ut & citius corpus reſocilletur, & minus refrigeretur, nam huius quoque præter alia, cura eſſe debet. Obferuare autem conueniet cum alia multa, tum & hoc, ut confestim poſt exercitiu[m palæstram egrediatur: uerum poſtequâ fatis iam ſpiritus reſederit, & eius exer citationis cōturbatio celfauerit. Interim ſyndoni caput eius diutius ſricandu eſt, tum pectine læpius utendum. Quibus ita curatis, ad prandium abire debet. Ante ilud uero aliquid ſubducentium ventrem holerum, aut iurium, aut pittanæ, aut oleorum, cum tertia panis parte ei apponat. Reliquiæ autem duæ partes, in ipſo prandio cum cibis ſolidioribus præbeantur. De qui bus paulò poſt dicetur, ubi p[rius] illos o[mnes, qui citra nocumentu[rum] ſumi poſſunt, exſpoſuero. Holeribus igitur, laſtucis, maluis, atriplici, blito, nolo ſemper abſtineat: quemadmodum nec ſemper his cum uti uolo: ſed alijas alidu modice ſumat. Ex hoc genere ſunt beta etiam & braſſica, que ipſe quoque modice ſunt deguſtandæ. Similiter & poirro, & apio, & ſimyrnio uti non-nunquam conducit: & breuiter, hortenſibus omnibus, quotquot non omnino cruclam & indigetibilem naturam obtinent, cohibent: tum ſuorum ipſorum, tum alio[rum ciborui ſuperfluitates. Mora igitur, & quæ præcoccia nominant, & ficus, quæ his ſimilia ſunt abſque periculo guſtari poſſunt; tum & ea quæ Colocyntha uocatur. molliffima quoque holera non magis nocent: ſicut nec ſicyopepones, nam obſunt cæteri qui tales non ſunt. Vuís quoque maturis interdum puero uti permittendum eſt, malis & piris: pauciffima tantum raroque illi offerre debent, no ea tamen quæ in arbore pulchre maturuerunt, ſed & illa, quæ condita ſunt aſſeruantur. Eſt uero de omnibus huiusmodi fructibus qui ad reponendu idonei ſunt, illud probe tenendum, nihil ſimile ueteribus recentes habere. Poſſunt autem reponi & mala, & pira, & arboreorum fructuum plerique: præterea quæ damascena nominantur, & cariæ, ciuſdem generis phænicobalant: qui bus non prorfus illi interdico, ſed têpeſtiue tamen modice illi proponi, uolo. quod quidem quouis obferuare die, aut læpius, confulo. Et ut ſummatim qui cibi malos generant humores, c[omprehendam: omnes qui aut alu[n]i cohibent, aut flatuoli, aut concotu diſſiciles ſunt, aut alioqui frequentiis, aut plus æquo ſumuntur, non huic ſolum morbo, uerumetiam cæteris omnibus nocere confueuerunt. Quæ igitur haſtenus de uiuendi ratione differuimus, ad reliquos etià morbos p[leros]c facere poſſunt. Cæteru quod ad hanc propriè paſſionem, attinet, in eo confitit, ut obſeruentur potissimum cibi phlegmatici: qui etiam ſi cæteris ſunt non inſalubres, quando tamen humorê aut uſcolum, aut frigidum, aut denſum habent, rarò ſumendi ſunt. Tales autem ſunt atriplices, blitui, malua: à quorum quidem uſu illum non prohíbeo, ſed ne aſſiduè ills uatur interdito. Huius generis ſunt colocyntha, & his magis etiam cucumeres, & mala, & pira, & quæcunque phlegmatici, craffi, ac glutinoſi humoris ſunt, aut alioqui p[er]ſimum alimentum habent: & fungi, quos mycetas uocant. Ab his igitur omnibus, ut prorfus puer abſtineat confulo: ſimiliter & rapis, & cunctis quæ radicem habent comeſtibilem: craffi enim, & digestu difficilis omnino ſucci ſunt, quæcunque alia ſimilia: præter ea quæ acrimoniam calorem que obtinent, ueluti Staphylini & raphari. Sed raphanus quidem ex interualllo dierum aliquot uti illum nihil impedio: uerum à Staphilitis continere ſe confueſcat, & magis etiam rapis. His autem ille cibis ad copiam uſc

FF 2

CLAVDII GALENI PERGAMENI

C ueſci poterit quicunque acerbitatis quiddam & acrimoniæ, citra notabîlem cacochy miam odorem capiti grauem, habent. Ex hoc uero numero ſunt omnia quæ calore caput opplent, ſicuti uinu, napy, petroſelînum, ſtaphylinus, crocyum, ſmyriu; hæc enim ſupra modum æſtuantia, humorum pernitiſorum ſunt. Napy, quanquam ap- polituſſimum alioqui ad crassos humores diffipandos, hic tamen ut caput impetens uitandum eſt. Oxymelle autem confidenter, uel etiam ſi quotidie uelit, uti licebit. In eo quoq Capparis ſumi potest, & condimenta quædam leuia: oleo uidelicet pauco admixto, quatenus ad cculcandum obſonu necesse eſt. Et hoc quidem inſtar etiam remediij cuiuſdam erit hic morbo, præſertim ſi acrimonia cius per Scillas ſit præpa- rata: quod omnes nunc Scillicum nominare ſolent, Illud autem ego, ſi quod aliud, cum horum altero, eum quotidie ſumere iubeo: capparim dico, aut condimentum quod Oxymel relipiat, habens. Quod ſi præterea bibere quoq Oxymel puer uelit, conuenienter præparatum eſſe debet: nò extemporaneu, aut ex brodijs utriſq, com poſtum. Verum quo pacto ſit illud apparandum, paulò poſt præſcribam. Aqua au- tem multa temperandum eſt: nam & dulcius ita fiet, & hyeme calor e quoc affumet. Cæteru aſtatis tempore, frigido ſæpius eo uti nihil obuerit, ſi & calor ſit maior, et ſitis uehementior, ipſe præterea bibens frigidæ poſtionis non ſit inſuetus. Preter autè alia, ſitis in primis expers iſtud eſt Oxymel, quod nò dulce nimis, ſed aqua frigida largius ſit temperatu. Equidem mihi ſæpenumero ad curandos eodem hoc morbo laboran tes pueros, ſufficiens ſuit, poſt primam illam purgationem, quum de ſolita uiuendi ra tione nihil immutarem, Oxymel hoc prebuiffe, & pharmacum iſtud miniftraſſe. Ve rumenimuero quando neq naturam fili tui còpertam habeo, neq quantu morbus inualuerit, noui: neq eti præſens ipſe futurus ſum: diuinare ſan e nò poſtum, qui bus ille auxilijs minus opus habeat. quare fatius arbitror de ſingulis hic præcipere. Poſt exercitationes igit, in prandio Oxymelle, ut iam dictu eſt, & holeribus quibufdam, oleis, caſtaneis, ficis, carciis, utatur. Non tamen omnibus ſimul quoquo die, ſed unu & ſimplex eſſe debet quod ſumit. Quomodo uero in his ſingulis quotidie diæta ſit uariâda, breuiter percurrâ. Secundum hoc ergo tempus, quemadmodum diximus, reliquis etiam fructibus puer, ſi eos concupiſcat ueſcatur: quanquam alioqui præſtite rit illis abſtinere, non tam morbi eius curandi gratia, quam ad uniueraſam adcò uale- tudinem tuendam: ſicuti nos quoque uides omnibus fermè huiusmodi fructuij cibis abſtinere. Verum nos hic non philosophis uiuendi modum præſcribimus: nihi lo- minus tamen optabiliffimum erat futurum, his puerum non ob huius modò paſſio- nis curam, ſed omneii etiam uitam reliquam, parere, Mandandum igitur, illi & mani ſeſte & in tempore huiusmodi edulia, quæ non magnum adferunt incommodum, offerrit: ne forte clanculum is intempeſtive illa ſumè magis etiam lædatur. Solent enim auidius & copioſus ſele deſideratis explere illi, qui his palàm uti prohibentur. Et hæc quidem ratione multa pueris edulia uel non ſalubria, dum tamen non mul- tum etiam noceant, concedo: fatius eſſe ratus ea & palàm, & tempeſtue, modoq de- bito præberi, quam còmittere ut hi uehementi cupiditate compulſi, importune illa, conferuim, immoderateij ingerant. Et hæc quidem circa alímenta ſic obſeruentur. Deinceps uero, quod reliquiu ſupereſt têporis, tranquillâ deambulationi dari iubeo, antequam ad diſciplinas reuertatur, A quibus ubi redierit, iterum deambulare eum ante cœnam uolo. Et ſic poſtea panis ei reliquæ duæ partes ponantur, cum alij ſin- gulis, ſicut dictu eſt. Carnibus quidem omniu ferè uolacrù, præterquâ aquaticarù: Quadrupedum uero omniu, in primis abſtinendum. Quod ſi neceſſe ſit his etiam ali quando uti, domefici quidem ſuis ijs quæ carnoſa non ſunt, & uentre: ſyluſtris autè caribus quoq ueſcatur. Hœdos etiâ gustare potest; nonnunquam & lepores; omnes tamen bene conditos, aut citra nidorem affatos. Licet aŭt & simpliciter aqua parare, anethi dulcore, porru, oleum, falemq habente. Citra uero nidore quomodo carnes recie

CONSILIVM IN MORBO COMITALI.

172

recte affari poſſint, ut ſcias, furnos noſtrates contemplato. Iam quòd ad Aquatilia pertinet, Oſtrea cuncta nocia ſunt: omníu autem píſciu optimi Saxatiles. Ex mari- nis, quæ & ipſa deguſtanda ſunt, ſola ſere Torpedo ualetudinarijs eſt idonea. Legu- minum præterea puſſana primum, inde lentes, alica, píſa talubria: reliqua uero deuſ ceps noxia ſunt. Et breuiter, ea omnia quæcunque uilſofi graſſiQP humoris, flatuſa, multarum ſuperfluitatum, & cōcoctu difficilia ſunt. Vnde & ſupra cauenda eſſe illa ſingula monuimus. Et Oſtrea quidem, chartilaginea, bulbi, cochleæ, caſei, fungi, car- nes bouillæ, oua elixa, digeſtu ſunt difficilia: at graſſos tamem eorum qui ijs uelcon- tur, humores reddunt, Alica uero, & ſuillæ carnes, bonum quidem ſanguinem, ſed interim uilſoſum generant. Omnia autem aquatica, ſupernuitatis nimæ ſunt. Sic legumina, preſertim ſabæ & cíceres, inflantia ſunt. Ptilſana autē ſi non bene decoqua tur & ipſa inflat: quare aut recte coquenda, aut ab uſu remouêda eſt. Lenticula quo- que ſi diligenter coquatur omnem flatus concitandi uim amxit. Ea tamen nō eſt ni- mis utendum, kraſſum nanc; humorem parit. Quantuſ igitur ad quotidianā uiuen- ditationem fuerit necſſe, iam ſatis præceptum eſt. Pharmaco autē præterea Scillæ, à me tibi miníſtrato, poſt purgationē, quam appetente Vere fiendam arbitatus ſum, quoquo die filius tuus antequā in palæſtum eat, utetur. Et ſanè níli uehementer gra- uis induratus, ſit morbus ille, ſpero me quadraginta illum dierum ſpatio, perſectè hoc pharmaco priftinæ ſanitati est tituturā. Sic etenim innumeros ipſe pueros curaui, nullo uſus ueratro. Poſt purgationem uero priuſquam hoc pharmaco utatur, bibe- re ſenem atq; iterum abſynthium debet. Oxymel autem ſi ſit acutiffimum, quartā ha- bet acrimoniae partem, ad mel collatum: ſi dulciffimum, octauam obtinet. Reliquiæ uero interim menſuræ quanto magis in utroque ad ſummam accedunt, tanto quoq; acoris uel dulcedinis plus accipiunt. Illud aſt omnino decoquendum eſt. ſic etenim utrunq; commíxtum pulchre coibit, & acerbitatis uehementia tolletur: uis præterea inflatiua mellis coërcebitur, & ſpuma eius hac coctione adiuerit. Cæterum & ex ſa uis paratum oxymel per Graciam haberi, & Inſulas p[er]ſa[n]q; noui. Quare & hoc tu. intrepidè uti potes, Athenis æſtate præſertim puero uerſante. Quâdo uero uel dulci- us illud, uel acerbius: dilucius aut meracius dari oporteat, meum nō eſt hic exequi: quemadmodum nec alia multa particulatim: ſed eius relinquendum induſtrixe eſt, qui præſens curandi corpus contemplatur, & de humoru eius disposizione cōiectare poteſt. Siquidem in kraſſis & glutinolis, acriori & meraciori: in alijs aſt diuerſis, dilu- tiore & dulciore utendum eſt. Eodē uero modo & cætera que hactenus recſeluimus, omnia, pro cuiuſq; diei corporis cōſtitutiōe uel immutare, uel variare cōuenit: ueluti in reliquis etiā morbis ſingulis. Quare ſi uel ſexcenta[que] ei precepta conſcribat, qui in Therapeutica nō d[ur]u methodo eſt exercitatus, & inde animuā ſatis inſtruſtus; nunc; ſanè ſuſſicienter eum ad curā inſtituet, non magnorū modò morboru, uerum ne mini morum quidem ullius. Equidem illud quamfæpſſime eſt à me manifeſſe demonſtra- tum: quum uetera ulcera, & oculorum affectiones, ipſis illorum pharmacis ſana- rem, quibus p[ri]iores uſi Medici nihil profecerant. Tempus enim medicinæ cuiuſque, ſicut Hippocrates dicebat, ubi quantum præſenti morbo conuenire uidetur, p[ro] utri- li adminiſtrauimus, alterum iam utilitatis locum habet. Pharmaco uero curationum potius materiæ, quam curationes ſunt: quemadmodum id optimis quibuc[que] medicis conſeſſum eſt. Et quidē abſoluta iam mihi hæc eſſet oraio, nifi, id quod à principio diximus, tantæ difficultatis eſſet, demonſtare homini haru reru imperito poſſe, quo- modo ſint ea tractanda: & non p[æ]ſentem quoq; requirent artificem. Poſſeaquam autem multi perperā Scillæ ſuccum excipiut, & tu à me diſcere defideras, quonam id modo ipſe conficiam, huic tractatui eius præparationem adjicam. Molitera uſa (ſic enim uocant Græci ea quæ melle ſunt euacuata) apparans, Scillam iniſcio, mani- bus antea tenuiter contritam: deinde anguſto cooperiens operculo, & extrinfecus

De Scilla ui-
de Dioſco. lib.
2, c. 162.

FF 3