DE OPTI

MO REIP.STATV DEQVE
noua infula Vtopia libellus ue-
re aureus, nec minus salutaris
quam seftiuus,clariflimi difertif-
limicb uiri THOMAE MORI in
dytæ ciuitatis Londinensis ciuis
& Visecomitis.

EPIGRAMMATA clariflimi
difertiflimicb uiri THOMAB
MORI, pleraqb è Græcis uerfa.
EPIGRAMMATA Des.Eraf,
mi Roterodami.
Apud indytam Basileam

Misc. 1. po 3, 39

ERASMVS ROTHERODAMVS IOAN
NI FROBENIO COMPATRI SVO
CHARISSIMO S. D.

VM antehac omnia Mori mei mihi supra
modũ ſemper placuerint, tamen ipſe meo
iudicio nonnihil diffidebam, ob arctiſſimā
inter nos amicitiam. Cæterum ubi uideo
doctos uno ore omneis meo ſubſcribere
suffragio, ac uehementius etiam diuinum
hominis ingeniū ſuſpicere, non quod plus ament, ſed quod
plus cernant, ſerio plaudo meæ ſentētiae, nec uerebor poſt-
hac quod ſentio palaṁ eloqui. Quid tandem non præſtitif
ſet admirabilis iſta naturæ felicitas, ſi hoc ingenium inſti-
tuiffet Italia? ſi totu Mufarū ſacris uacaret, li ad iuſtā fru-
gem ac uelut autumnu ſuſ maturuiffet? Epigrāmata luſit
adoleſcens admodũ, ac plera q. puer. Britāniam ſuam nū q.
egreſſus eſt, niſi ſemel atq. iteru, principis ſui nomine lega-
tione fungens apud Flandros. Præter rem uxoriā, præter cu-
ras domestiicas, præter publici muneris functionē, & cauſarz
undas, tot tantis q. regni negocijs diſtrahit, ut mireris eſſe
ociu ſuel cogitādi de libris. Proinde miſimus ad te ſgymna
ſmata illius, & Vtopiā, ut ſi uideſ tuis excuſa typis otibi po-
ſteritatiq. cómendentur. Quādo ea eſt tuæ ofſicinæ autori-
tas, ut liber uel hoc nomine placeat eruditis, ſi cognitū ſit e
Frobenianis ædibus p. diſſe. Bene uale cū optimo ſocero, có
iuge ſuauiſſima, ac mellitiſſimis liberis. Eraſimū filiolum mi-
hi tecum cómunem, inter literas natu, ſac optimis literis in-
ſtituèdū cures. Louanij. VIII Cal. Septemb. An. M.D.XVII.

GVILLIEMVS

EVDAEVS THOMAE LV.
PSETO ANGLO S.

RATIAM SANÈ INGENTEM À
nobis inijſti Lupſete adolescétum do
arctiſime, qui me porrecta mihi VTO-
PIA THOMAE MORI, ad iucūdiſ-
ſimæ ſimul & uſui futuræ lectionis in-
tentionem auertiſti. Nam cum à me dudum precibus
id contendiffes, id quod meapte ipſe ſponte magnope
te exoptaturus eram, ut THOMAE LINACRI medi-
ci utraq. lingua præſtātiffimi libros ſex de ſanitate tuē
da legerem, quos ille ex Galeni monumentis latinita/
te nuper ita donauit, uel quibus ipſe potius latinitate,
ut ſi omnia eius autoris opera (quæ ego inſtar omnis
medicinæ eſſe puto) latina tandem fiant. non magno,
pere tum medicorum ſchola Græcae linguæ cognitio-
nem deſyderatura uideatur. eum librū ex ſchedis LI-
NACRI tumultuaria lectione ita percurri (quarum mi
hi uſum tantisper à te indultum ſummi loco benefi-
tij duco) ut ea lectione multu me profeciffe exiſtimem,
ſed ex libri æditione, quæ nunc à te ſedulo procuratur
in ofſicinis huius urbis, ego maiorem etiam profectú
mihi ſpondeam. Hoc nomine cum me tibi obſtri-

a 2. Actum eſſe

4

GVIL. BVD AΕΙ

ctum esse satis crederam, ecce tu mihi uelut prioris, be-
neficijs uel appendicem uel auctarium VTOPIAM illa
MORI donasti, hominis in primis acris, ingeniòq, a-
mœno, & in rerum humanarum æstimatione ueterato
ris. Eum librum cum rurì in manibus cursitando, sata,
gendo, operis imperitando haberem (partim enim no-
fti, partim audivi uillaticis me negocijs alteru iam huc
annum multum operæ impendille) uſq, adeo eius le-
ctione affectus ſum cognitis & perpenſis Vtopinoru
moribus & inſtitutis, ut penè rei familiaris procuratio
nem intermiſerim, atq, etiam abiecerim, cu nugas esse
uiderem artem omnem induſtriam, œconomicam,
omnino curam cenſus ampliaticem, qua tamen ipfa
omne genus mortalium uelut cœstro quodam intelli-
no & congenito exagitari nemo est qui non uideat &
intelligat, ut legitimarum propè dixerim & ciuiliu at-
tium ac diſciplinarum eum esse ſcopum fateri necesse
ſit, ut tam liuida quàm accurata ſolertia alter ab altero,
qui cu ciuilitatis ius ei & interdú gentilitatis intercedit,
qui ppia ſemp abducat, abſtrahat, abradat, abiuret, exi-
primat, extundat, exculpat, extorqueat, excutiat, excu-
dat, ſubducat, ſuffuret, ſuppilet, inuolet, legibus, par-
tim conniuentibus, partim autoribus auferat & inter
uertat. Id adeo magis in ijs gentibus apud quas iura,
quæ ciuilia & pontificia uocantur, amplius in utroq, fo-
ro ualent. Quorum moribus & inſtitutis eam inualuſ
se opinionem

AD ILVPSETVM EPIST.

5

ſe opinionem nemo no uidet, ut homines cautionu pru-
dentes uel captionu potius, & inconfultoru ciuiu aucu
pes, & formularu, id est excipularu opifices, ac pactilis
iuris callentiflimi, & litiu concinnatores iuris, contra-
uerſi, peruerſi, inuerſi, conſulti, antiftites eſse iuſtitiæ æ/
quitatis, exiſtiment, ſoli, digni q de æquo bonóq,
reſponſitent, atq, etiam (quod maius est multo) qui cu
imperio ac potestate ſtatuant, quid unum quœq, habe
re, quid non habere, quatenus c[]diuic, liceat, halucina/
tis id utiq, ſenſus communis iudicio, quippe cu pleriq,
hominum crasſis ignorantiæ lemis cæcutientes, tam æ/
quiflimam ſere cauſam unum quœq, putemus habere
quam maxime ius poſtulat, aut iure ſubnixus est. Cu
ſi ad ueritatis normam, & ad ſimplicitatis Euangelicæ
præſcriptum exigere iura uelimus, nemo ſit tam ſtupi-
dus quin intelligat, nemo ta uæcors quin fateatur ſi ur
geas, ta ius & fas hodie ac iamdiu in ſanctionibus pon
tificijs, & ius atq æquum in legibus ciuilibus & princi
pum placitis diffidere, quàm CHRISTI rerum huma
narum conditoris inſtituta, eiufq, diſcipulorum ritus,
ab eoru decretis & placitis qui Crcſi & Midæ aceruos
bonorum finem eſse putant, & felicitatis cumulu, adeo
ſi iuſtitiam finire nùcuelis quomodo priscis autoribus
placuit, quæ ius ſuum unicuiq, tribuat, uel nullibi eam
in publico inuenias, uel (ſi dicere id mihi permittam) cu
linariam quandam diſpenſatricem eſse ut fateamur ne

a 3 cesse ſit.

6. GVIL. EBVD A.E.I.

ceſſe ſit. ſiue nunc impertitantium mores ſpectes, ſiue ci
uium inter ſe & popularium affectus. Nifi uero à ger-
mana mundiſp æquali iuſtitia (quod ius naturale uo-
cant) manaffe ius id cōtêderint, ut quo quiſp plus poſ-
leat, eo etiā plus habeat. quo autē plus habeat, eo plus
eminere inter ciues debeat. quo fit ut iā iure gentiū rece
ptu eſſe uideamus, ut q nec arte nec induſtria memora
bili iuuare ciues ſuos & populares poſſunt, ſi modo pa-
etiles illos nexus & cōtractiles nodos teneāt, queis ho-
minu patrimonia obſtringuntur, quoſp uulgus igna
tum, hominesp literis humanioribus dediti ac procul
foro, animi cauſa aut ueritatis indagandæ ergo agen-
tes, partim Gordij uincula eſſe ducunt, partim circula-
toria, nec magnopere miranda, ij millenorum ciuium
cenſum, & ſæpe ſingularum ciuitatum, aut etiam am-
pliorē habeant. iſdemq tuin locupletes, tum frugi ho-
mines, tum magnifici conquiſtores honorifice uociten
tur. Quippe ijs ſæculis, ijs inſtitutis, ijs moribus, in ijs
gentibus quæ id ius eſſe ſtatuerunt, ut tam ſumma ſi-
de atq autoritate quiſp ſit, quàm maximis opibus pe-
nates ſuos architectatus eſt, ipſe hæredesq eius. idq
eo magis atq magis, quo eorum adnepotes horuńq
rurſus abnepotes patrimonia à maioribus parta lucu-
lentis certatim acceſſionibus cumulauerint, id eſt quo
longius latiusq confines, affines, cognatos, conſangui
neosq ſummouerint. At uero CHRISTVS poſſeſſio-

num condi

AD LVPSETVM EPIST. 7

num convisor & moderator, Pythagoricam comunio-
nem & charitatem inter affeclas ſuos reſictam, luculent
to ſanxit exemplo, damnato capitis Anania ob teme-
ratam communionis legem. Quo certe inſtituto CHRIV
STVS omne iuris, iſtius civilis pontificijp adeo recen-
tioris argumentoſa uolumina, inter ſuos quidem abro-
gaſſe mihi uidetur. quod ipſum ius hodie arcem tene
re prudentiæ uidemus, ac ſata nostra regere. VTOPIA
uero inſula, quam etiam VDEPOTIAM appellari au-
dio, mirifica uti? forte (si credimus) Christianos uero
ritus ac germanæ ipſam ſapientiā publice priuatińq
hauſſe perhibetur, intemeratamq ad huc uſq diem
ſeruaſſe, utpote quæ tria diuina inſtituta, hoc eſt bono
tum malorumq inter ciues æqualitatem, ſeu malis ci
uilitatem numeris omnibus ſuis abſolutam, & pacis ac
tranquillitatis amorem constantem ac pertinacem, &
auri argenti? contemptu confertis (ut aiunt) manibus
retinet, tria (ut ita loquar) cuerticula omnium fraudu,
impoſturarum, circuſcriptionum, uerſutiarum, & plani
carum improbitatum. Superi ſuo numine facerent ut
hæc tria VTOPIANÆ legis capita trabalibus clauis
firmæ ac ſtatæ perſuafionis in ſenſibus omniu morta
lium figerentur, protinus ſuperbiam, cupiditatem, con-
tentione uæſanam, atq alia penè omnia uulnifica Sty
gij aduerſarij tela concidere langueréq uideres, iurisq
illam uoluminum uim immenſam, tot eximia ſolidáq
ingenia

8

GVIL. BVD A E I

ingenia ad libitinam uſc]3 detinentia, ut caſſa & uacantia teredinibus permitti, aut inuolucris officinarum diari. Proh diui immortales quæ nam Vtopianorum ſanctitas eam diuinitus beatitudinem emereri potuit, ut auaritia & cupiditas in eam unam inſulam irrumpe re, aut irrepere tot ſæculis non potuerint, nec inde iuſt iam cum pudore proteruitate ſua impudentiæ[3] explodere & exigere. Deus nunc optimus maximus tam benigne cum ijs prouincijs egifſet, quæ ab eius ſacratis ſimo nomine cognomentum retinent & amplectuturi certe auaritia tot mentes alioquin egregias arduaſ[3] depraueans & peſſundans, ſemel hinc ſacelſeret, & aureum ſæculum Saturnium[3]3 rediret. Hic enimuero periculum eſſe quifpiam autumarit ne forte Aratus & poëta prilci opinione falſi fuerint, qui Iuſtitiam è terris de cedentè in ſignifero circulo collocauerut, reſtitiſſe emeam in Vtopia inſula neceſſe eſt, ſi Hythlodæo credimus, nec dum in cælum perueniſſe, uerum ego Vtopia extra mundi cogniti fines ſitam eſſe percunctando cóperi, inſulam nimiru fortunatam, Elyſijs fortaſſe cam/pis proximam. (nam Hythlodæus nódum ſitum eius ſinibus certis tradidit ut Morus ipſe teſtatur) multas quidem ipſam in urbes diſtrae[4]tam, ſed unam in ciuitatem coeuntes aut cóſpiranteis, nomine Hagnopolin, ſuis uti[5]3 ritibus boniſ[6]3 acqueſcentè, innocentia beata[m], cæſtem quodam modo uitam agentem, ut infra cælum

A D L V P S E T V M E P I S T. 9

cælum, ſic ſupra mundi huius cogniti colluionem. Quæ in tot mortalium ſtudijs ut acribus & incitatis, ſic inani bus & irritis turbide & æſtuoſe in præcipitium rapitur. Eius igitur inſulæ cognitionem THOMÆ MORO debemus, qui beateæ uitæ exemplar, ac uiuèdi præſcriptú ætate noſtra promulgauit, ab Hythlodæo, ut ipſe tradit, inuentum, cui omnia fert accepta, qui ut Vtopianis ciuitatem architec[t]atus ſit, ritus[3]3 illis & inſtituta códerit, id eſt beateæ uitæ argumétu nobis inde mutuatus ſit, & importarit, MORVS certe inſulam & ſancta inſti tuta ſtilo orationem, illuftrauit, ac ciuitatem ipſam Hagnopolitanoru ad normam regulam, expoliuit, omniam[3]3 ea addidit, unde operi magnifico decor uenuſtas[3]3 accedit, & autoritas, etiá ſi in ea opera nauanda ſibi tantú partes ſtructoris uendicauit, uidelicet religio fuit maiores ſibi partes in eo opere ſtumere, ne Hythlodæus iure queri poſſet gloriá ſibi à MORO præcceptam, præfloratam[3]3 relinqui, ſi quâdo ſuos ipſe labores literis man dare constituiſſet. Εὐλαβουμένου δγθερ ἀυτοῦ, μὴ ὑθόσθαος ἀυτὸς ὁ τὴ ὑσθεποτίάγε ὑσωρ ἐμφιλοχωξῶμ ἐπιφανεὶς ποτε ἀυσχεράνειε καὶ βασίνοιτο τὰυτὴν ἀγνωμοσύνην ἀυτοῦ τοῦ γε ἐγκαταλισώντος ἀυτῶ προαπηθισμένη τὸ κλέος τὸ ἐυφέμα τος τοῦτον. ὀύτω γὰρ πεσθᾶσθα, πρὸς ἀνδρῶν ὁδίμ ἀγαθῶντα καὶ σοφῶμ. MORO autem homini per ſe graui, & autorritate magna ſubnixo, fidem plane ut habeá, efficit Petri Aegidij Hantuerpienſis teſtimonium, quem uirum b nunq[3]

10 GVIL. BVD AE VS LVP. SETO,

nunc coram à me cognitum (mitto nunc doctrinæ mo-
ruńq cömendationem) eo nomine amo quod ERA-
SMI darissimi uiri ac de literis sacris, profanis, omnéq-
genus meritissimi, amicus est iuratiſſimus, quicum etià
ipſo iamdiu societatem amicorú contraxi literis ultro
citroq obſignatis. Vale Lupſete mi dilectiſſime, & LI
NACRVM Británici nominis columé (quod quidè ad
literas bonas attinet) nó magis iam ueltrú (ut ſpero)q
noſtrú uerbis meis ſaluta, uel coram uel epítola inter-
nuncia, idq primo quoq tempore. is eſ unus est pau
corum, quibus me perlubens approbarim ſi poſſim, cù
& ipſe coram hic agens mihi ſe ſumme, Ioanniçp, Ruel
lio amico meo, ſtudiorumq, conſcio probauerit, & eius
excellentem doctrinam, exactańq diligentiam in pri-
mis ſuſpiciam, æmulariçp contendam. Velim etiam ut
MORO ſalutem una & alteram mandato meo uel mit
tas ut dixi, uel dicas. quem uirum in Mineruæ sacratius
album iamdiu opinione mea, ſermonéq; meo relatú,
de Vtopia noui orbis inſula ſumme & amo, & uene-
ror. Eius enim hiftoriam ætas noſtra, poſteræq ætates
habebunt uelut elegantium, utiliumq, inſtitutorum ſe
minarium, unde tranſlatitios mores in ſuam quiſq; ci-
uitatem important & accommodent. Vale, Parisijs
pridie Cal. Auguſt.

Hexastichon

11

HEXASTICHON ANEMOLII POETÆ LAV
REATI, HYTHLODAEI EX SORO-
RE NEPOTIS IN VTOPI-
AM INSVLAM.

Vtopia priscis dicta, ob infrequentiam,
Nunc ciuitatis æmula Platonicæ,
Fortasse uiectrix, (nam quod illa literis
Deliniauit, hoc ego una præstiti,
Viris & opibus, optimis (p. legibus)
Eutopia merito ſum uocanda nomine.

b 2

12

VTOPIAE INSVLAE TABVLA.

VTOPIENSIVM ALPHABETVM.

13

abcdefghijklmnopqrstuvwxyz
ØØØØØØØCØCØCØ

TETRASTICHON VERNACVLA VTO-
PIENSIVM LINGVA.

Vtopos ha Boccas peula chama.
EŒLGLGÓ OLØØO ΓΕΘΟ ΘGÓΔÓ
polta chamaan
ΓLGÓ ΘGÓΔÓØ].

Bargol he maglomi baccan
ΘΟΔΩLG GO ΔØΩGLΔ ΘΟΦΦΟ]
foma gymnoſophaon

ELΔΟ ΘΔAJLGΓGOL.

Agrama gymnoſophon labarem

ØΩΔØΔØ ΘΔAJLGΓGLJ ΣΟΘΟΔA
bacha bodamilomin

ΘΟΦGΟ OLΘΟΔΩLGΔ].

Voluala barchin heman la

ELGHOØ ΘΟΔΩGΟ GOΔΟ] SO
lauoluola dramme pagloni.

ΣΟΔLGGLG ΘΔΟΔΔΟ ΓΟGLA.

HORVM VERSVVM AD VERBVM HAEC
EST SENTENTIA.

Vtopus me dux ex non inſula fecit inſulam.

Vna ego terrarum omnium abſc; philosophia.

Cuiitatem philosophicam expreſſi mortalibus.

Libenter impartio mea, non grauатim accipio meliora.

b

11

14

CLARISSIMO D.

HIERONYMO BVSLIDIO PRAEPOSITO
ARIENSI, CATHOLICI REGIS CA
ROLI À CONSILIIS, PETRVS
AEGIDIVS ANTVERPI-
ENSIS S. D.

VPERIORIBVS hIfCE diebus ornatiffime Buſlidi, miſit ad me THOMAS ille MORVS, te quoq teſte, cui noſtiffimus eſt, eximium huius ætatis noſtræ decus, Vtopiã inſulã, paucis adhuc mortalibus cognitã, ſed dignã in primis, quam ut plus? Platonicam omneis uelint cognoscere, præſertim ab homine facuſiſmo ſic expressam, ſic depictã, ſic oculis ſubiectã, ut quo- ties lego, aliquanto plus mihi uidere uidear, ч ў cú ipſum RaphaelÉ Hythlodæu (nam ei ſermoni æque interfui ac MORVS ipſe) ſua uerba ſonanté audivê. Etiam ſi uir ille haud uulgari præditus eloquentia ſic rem exponeret, ut ſacile appareret eum nô ea referre, quæ narrantibus alijs didiciffet, ſed quæ cominus haufiſet oculis, & in qbus nô exiguu tempus effet uerſatus, homo mea quidé ſentétia, regionu, hominu, & reru experientia uel ipſo Vlyſſe ſu, perior, & qualé oſtingentis hIfce annis nuſſe arbitrer na tum, ad qué collatus Vespucius nihil uidiffe puteſ. Iam præter quod uifa чъ audita narramus efficacius, aderat homini peculiaris quædã ad explicandas res dexteritas.

Attamé

P E T R V S   A E G I D .   B V S L I D I O .   1 5

Attamen eadé hæc quoties MORI penicillo depicta con
templor, ſic afficior, ut mihi uidear nonunq in ipfa uerfa
ti Vtopia. Et hercule crediderim Raphael ipſum minus
in ea inſula uidiffé p omne quinquenniu quod illic egit,
чъ in MORI descriptione uideri liceat. Tantú hic occurrit
undiб miraculor, ut ambigá quid primu, aut potiſſum
admirer, feliciffimæ memoriae fidem, quæ tot res auditas
duntaxat pené ad uerbu reddere potuerit, an prudentiá,
qui ulgo ignotiſlimos fontes, unde oミа republicæ uel
oriútur mala, uel oriri poſſent bona, ſic animaduertit, an
orationis uim ac facultate, qua tanta ſermonis latini puri
tate, tantis dicendi neruis, tot res cōplexus eſt, præſertim
un9 in tot publica ſimul & domestica negotia diſtractus.
Veru hæc oミа tu minus admiraris doctiſtme Buſlidi,
qui familiari etiá cōſuetudine penitus habes cognitu, ho
mine maius ac propè diuinu hominis ingeniu. In cæteris
igitur nihil eſt, quod illius ſcriptis queá adijcere. Tantú te
traſtichu uernacula Vtopienſiu lingua ſcriptum, quod à
MORI diſceſſu, forte mihi oſtédit Hythlodæus apponen
dum curaui, præfixo eiulde gentis alphabeto, tu adiectis
ad margines aliquot annotatiunculis. Ná quod de influ
læ ſitu laborat MORVS, ne id quidé omnino tacuit Ra-
phaël, quanчъ paucis admodu, ac uelut obiter attigit, ue,
lut hoc alij ſeruãs loco. Atq id ſanè neſcio quo modo ca
ſus quidá malus utriq nostru inuidit, liquidé cum ea lo,
queretur Raphael, adierat MORVM è famulis quiſpia,
qui

16 PETRVS AEGID. BVSLIDIO.

qui illi nefcio quid diceret in auré, ac mihi quidé tanto at
tentius auſcultanti.comitú quiſpiâ, darius, ob frigus opí
nor, navigatione collectú, tuſiens, dicentis uoces aliquot
intercepit. Verú non conquieſca, donec hâc quoque parté
ad plenú cognouero, adeo ut nó ſolum ſitum inſulæ, ſed
ipſam etiá poli ſublationé ſim tibi ad ungué redditurus,
ſi modo in columns eſt noſter Hythlodæus. Nam uarius
de homine rumor adſert, alij affirmant perſſe in itinere,
rurſum alij reuerſum in patriâ, ſed partim ſuorú mores
nó ſerenté, partim Vtopiæ deſyderio ſollicitatú, eò remi
graſſe. Ná quod huius inſulæ nomé nuſco apud Cosmo
graphos reperiæ, pulchre diſſoluit Hythlodæus ipſe. Si
quidem fieri potuit, inquit, ut nomé quo ueteres ſint uſi,
poſtea ſit comutatú, aut etiá illos hæc fugerit inſula, qua
do & hodie cóplures oriuntur terræ, præſis illis Geogra
phis intactæ. Quanco quorum attinet hic argumentis
aſtruere fidé, cujus MORVS ille ſit autor. Cæteru quod is
ambigit de æditione, equidem laudo & agnoſco uiri mo
destiá. At mihi uſum eſt opus modis omnibus indignú
quod diu premeretur, & cù primis dignú, quod exeat in
manus hominú, idem tuo potissimú nomine cómendatú
orbi, uel qd MORI dotes tibi præcipue ſint p[ro]ſpectæ, uel
qd nemo magis idoneus, q[ui] rectis cóſilís iuuet républicá,
in qua iá annis cópluribus, ſumma cú laude uerfaris, tum
prudetiæ, tú integritatis. Bene Vale Studiorú Meccænas,
& huius[que] decí. Antuerpiæ An. M.D.XVI. Cal. Noueb.

Thomas

HANDE

HOLB

THOMAS

MORVS PETRO
AEGIDIO
S. D.

Vdet me prope
modum chariſ-
lime Petre Aegi
di libellum huc,
de Vtopiana re
publica, poſt an
num fermè ad te mittere, quem te
nó dubito intra ſesquiméſem ex/
pectaſſe. quippe quum ſaires mi-
hi demptum in hoc opere inueni
c endi

18

THOMÆ MORI

endi laborem, neque de disposizione quicquam
fuisset cogitandum, cui tantum erant ea recitan-
da, quæ tecum unà pariter audiui narrantem Ra-
phaelem. quare nec erat quod in eloquendo labo
raretur, quando nec illius fermo potuit exquisitus
eſſe, quum eſſet primum subitarius, atque extem-
poralis, deinde hominis, ut ſcis, non perinde Lati-
ne docti quàm Græce, & mea oratio quanto acce-
deret propius ad illius neglegtam simplicitatem,
tanto futura ſit propior ueritati, cui hac in re soli
curam & debeo & habeo. Fateor mi Petre, mihi
adeo multum laboris hijs rebus paratis detra-
ctum, ut penè nihil fuerit relictum. alioquin hu-
ius rei uel excogitatio, uel œconomia, potuiffet,
ab ingenio neque infimo, neque prorsus indocto
poſtulare, tum temporis nonnihil, tum ſtudij.
quod ſi exigeretur, ut diſerte etiam res, non tan-
tum uere ſcriberetur, id uero à me præſtari, nu-
lo tempore, nullo ſtudio potuiffet. Nunc uero
quum ablatis curis hijs, in quibus tantum fuit ſu-
doris exhauriendum, reſtiterit tantum hoc, uti ſie
simpliciter ſcriberentur audita, nihil erat negocij.
ſed huic tamen tam nihilo negocij peragendo, cæ/
tera negocia mea minus fere quàm nihil te mpo-
ris reliquerut

19

AD PETRVM AEGIDIVM PRAEFATIO.
ris reliqueruut. Dum cauſas forenſeis affideue ali-
as ago, alias audio, alias arbiter finio, alias iudex
dirimo, dum hic officij cauſa uifitur, ille negocij,
dum foris totum fermè diem alijs impartior, re-
liquum meis, relinquo mihi, hoc eſt literis, nihil.
Nempe reuerſo domum, cum uxore fabulan-
dum eſt, gartriendum cum liberis, colloquendum
cum miniftris. quæ ego omnia inter negocia nu-
mero, quando fieri neceſſe eſt (necesſe eſt autem,
niſi uelis eſſe domi tuæ peregrinus) & danda
omnino opera eſt, ut quos uitæ tuæ comites, aut
natura prouidit, aut fecit cauſus, aut ipſe delegifti,
hijs ut te quàm iucundiffimum compares, mo-
do ut ne comitate corrumpas, aut indulgentia ex
miniftris dominos reddas. Inter hæc quæ dixi ela-
bitur dies, menſis, annus. Quando ergo ſcribi-
mus ? nec interim de ſomno quicquam ſum lo-
quutus, ut nec de cibo quidem, qui multis non
minus abſumit temporis, quàm ſomnus ipſe, qui
uitæ abſumit fermè dimidium. At mihi hoc ſo-
lum temporis adquiro quod ſomno ciboque ſuſ-
furor, quod quoniam parcum eſt, lente, quia ta-
men aliquid, aliquando perfeci, atque ad te mi
Petre tranſmifi Vtopiam ut legeres, & ſi quid eſ-

c 2

ſugiffet

20

THOMÆ MORI

Nota The,
ologica dif
ferentiā in
ter mentiri
& menda
ciui dicere,

fugisset nos, uti tu admoneres. Quanquam enim
non hac parte penitus diffido mihi (qui utinam
sic ingenio atque doctrina aliquid esset, ut me-
moria non usquequaque destituor) non usque-
adeo tamen confido, ut credam nihil mihi potu-
isse excidere. Nam & Ioannes Clemens puer me,
us, qui adfuit ut seis unà, ut quem à nullo patior
fermone abesse in quo aliquid esse fructus po-
test, quoniam ab hac herba qua & latinis literis
& Græcis cœpit euireſeere, egregiam aliquando
frugem ſpero, in magnam me coniecit dubitatio-
nem, si quidem quum, quantum ego recordor, Hy-
thlodæus narrauerit Amauroticum illum pon-
tem, quo fluuius Anydrus inſternitur, quingen-
tos habere paſſus in longum, Ioannes meus ait
detrahendos esse ducentos, latitudinem fluminis
haud ſupra trecentos ibi continere. Ego te rogo
rem ut reuoces in memoriam. Nam ſi tu cum il-
lo ſentis, ego quoque adſentiar & me lapſum cre-
dam, ſin ipſe non recolis, ſcribam ut feci quod ipſe
recordari uideor mihi, nam ut maxime curabo,
ne quid ſit in libro falſi, ita ſi quid ſit in ambiguo,
potius mendacium dicam, quàm mentiar, quod
malim bonus esse quàm prudens. Quanquam
facile

AD PETRVM AEGIDIVM PRAEFATIO. 21

facile fuerit huic mederi morbo, si ex Raphaele
ipſo, aut præſens ſiſciteris, aut per literas, quod
necesse est facias, uel ob alium ſcrupulum, quin
bis incidit neſcio mea ne culpa magis, an tua, an
Raphaelis ipſius. Nam neque nobis in mentem
uenit quarere, neque illi dicere, qua in parte noui
illius orbis Vtopia ſita ſit. Quod non ſuisse præ-
termiffum sic, uellem profecto medioſi pecunia
mea redemptum, uel quod ſubpudet me neſcire,
quo in mari ſit influla de qua tam multa recenſe-
am, uel quod ſunt apud nos unus & alter, ſed
unus maxime, uit pius & proſſione Theolo-
gus, qui miro flagrat deſyderio adeuſa Vtopia.
non inani & curioſa libidine colluſtrandi noua,
ſed uti religionem noſtram, feliciter ibi cœptam,
foueat atque adaugeat. Quod quo faciat rite, de,
creuit ante curare ut mitratur à Pontifice, atque
adeo ut creetur Vtopiensibus Epifcopus, nihil eo
ſcrupulo retardatus, quod hoc antiftitium ſit illi
precibus impetrandum. Quippe ſanctum ducit
ambitum, quem non honoris aut quaſtus ratio,
ſed pietatis ſ respectus pepererit. Quamobrem te
oro mi Petre uti aut præſens, ſi potes commo-
de, aut abſens per epiſtolam, compelles Hythlo-

Sanctus
ambitus,
Derris

c 3 dæum

22

THOMÆ MORI

Ingrata ho
minum in
dicia,

dæum, atq. efficias, ne quicquam huic operi meo,
aut inſit falsi, aut ueri deſyderetur. Atque haud
ſcio an præſtet ipſum ei librum oſtendi. Nam ne
que alius æque ſufficit, ſi quid eſt erratum corrige
re, neq. is, ipſe aliter hoc præſtare poteſt, quam ſi
quæ ſunt à me ſcripta' perlegerit. Ad hæc: fiet ut
hoc pacto intelligas, accipiat ne libenter, an gra-
uatim ferat, hoc operis à me conſcribi. Nempe
ſi ſuos labores decreuit ipſe mandare literis, no-
lit fortaſſe me: neque ego certe uelim, Vtopien-
ſium per me uulgata republica, florem illi grati-
amque nouitatis hiftoriae ſuale præripere. Quan-
quam ut uere dicam, nec ipſe mecum ſatis adhuc
conſtitui, an ſim omnino æditurus. Etenim tam
uaria ſunt palata mortalium, tam moroſa quo-
rundam ingenia, tam ingrati animi, tam abſur-
da iudicia, ut cum hijs haud paulo felicius agi ui
deatur, qui iucundi atque hilares genio indul-
gent ſuo, quam qui ſemet macerant curis, ut æ
dant aliquid quod alijs, aut faſtidianibus, aut in-
gratis, uel utilitati poſſit eſſe, uel uoluptati. Pluri-
mi literas neſciunt: multi contemnunt. Barbarus
ut durum reiſcit, quicquid non eſt plane barba-
rum, Scioli aſpernatur ut triuiale, quicquid obſo-
letis uerbis

AD PETRVM AEGIDIVM PRAEFATIO.

23

letis uerbis non ſcatet. quibusciam ſolum placent
uetera, plerisque tantum ſua. Hic tam tetricus eſt,
ut non admittat iocos, hic tam inſulsus, ut non ſe-
rat ſales. tam ſimi quidam ſunt, ut naſum omnem-
uelut aquam ab rabido morſus cane, reformidet.
adeo mobiles alij ſunt, ut aliud ſedentes probent,
aliud ſtantes. Hi ſedent in tabernis, & inter poca-
la de ſcriptorum iudicant ingenijs, magnáq. cum
autoritate condemnant utcunque lubitum eſt, ſu-
is quenque ſcriptis, ueluti capillicio uellicantes, ipſi
interim tuti, & quod dici ſolet, ἀριθμοι. quip-
pe tam leues & abraſi undique, ut ne pilum qui
dem habeant boni uiri, quo poſſint apprehendi.
Sunt præterea quidam tam ingrati, ut quum im-
penſe delectentur opere: nihiло tamen magis a-
ment autorem. non abſimiles inhumanis hoſpi-
tibus, qui quum opiparo conuiuio prolixe ſint
excepti, ſaturi demum diſcedunt domum, nullis
habitis gratijs ei, à quo ſunt inuitati. I nunc & ho-
minibus tam delicati palati: tam uarij guſtus:
animi præterea tam memoris & grati, tuis impen-
fis epulum inſtrue. Sed tamen mi Petre tu illud
age quod dixi cum Hythlodæo. poſtea tamen in-
tegrum erit hac de re conſultare denuo. Quan-
quam ſi

Simos, uo
cat homi,
nes nullo
naſo.

Prouerbi/
um.

Mira col-
latio,

26

VTOPIÆ THOMÆ MORI

mo Caestellæ principe CAROLO controuerſa nuper
habuiffet, ad ea tractanda, componenda q[ui]b[us] oratore me
legauit in Flandriam, comitem & collegam uiri incom
parabilis Cuthberti Tunſtalli, quem ſacris ſcrinijs nu/
per ingenti omniu[rum] gratulatione præſecit, de cuius ſanè
laudibus nihil à me dicetur, nò quod uerear ne parum
ſynceræ fidei teſtis habéda ſit amicitia, ſed quod uirtus
eius, ac doctrina maior eſt, q[ui] ut à me prædicari poſſit,
tum notior ubi q[ui]s illuſtrior, q[ui] ut debeat, niſi uide-
ri uelim ſolem lucerna, quod aiunt, oftendere. Occurre
runt nobis Brugis (ſic enim cóuenerat) hi, quibus à prin
cipe negociu[rum] demandabatur, egregi[rum] uiri omnes in his
præſectus Brugenſis uir magnificus, princeps & caput
erat, cæterum os & pectus Georgius Temſcicius Caſſi/
letanus Præpoſitus, non arte ſolum, ueru[rum]etiam natura
ſacundus, ad hæc iureconſultiſimus, tractandi uero ne-
gociu[rum] cum ingenio, tum aſſiduo rerum uſu eximius arti
ſex. ubi ſemel atq[ui] iterum congreſſi, quibusda[que] rebus
non ſatis cóſentiremus, illi in aliquot dies uale nobis di-
cto, Bruxellas præſeci ſunt, principis oraculum ſcifcita
turi. Ego me interim (ſic enim res ſerebat) Antuerpiam
tófero. Ibi dum uerſor, ſæpe me interim alios, ſed quo nò
alius gratior, inuiliſt Petrus Aegidius Antuerpiæ natus
magna fide, & loco apud ſuos honesto, dignus hone-
ſtilimo, quippe iuuenis haud ſcio doctior ne, an mora
tior. eſt em & optimus & literatiſſim, ad hæc animo in
omnes

LIBER PRIMVS.

27

omnes candido, in amicos uero tam propéſo pectore
amore, fide, adſe cutu tam ſyncero, ut uix unum aut alte-
rum uſſe p[ro] inuenias, quem illi ſentias omnibus amicitiæ
numeris eſſe conferendum. Rara illi modewtia, nemini
longius abeſt fucus, nulli ſimplicitas ineſt prudentior,
porro ſermone tam lepidus, & tam innoxie facetus, ut
patriæ deſyderium, a claris domeſtici, u xoris, & libero-
rum, quorum ſtudio reuſi ſendoru[rum] nimis q[ui] anxie tene-
bar (iam tum enim plus quatuor menſibus abfuerà do
mo) magna ex parte mihi dulciffima cóſuetudine ſua,
& mellitiffima confabulatione leuauerit. Hunc quum
die quadá[rum] in templo diuæ Maria[æ] quod & opere pul-
cherrimum, & populo celeberrimu[rum] eſt, rei diuinae inter
ſuiffem, atq[ui] peracto ſacro, pararem inde in hoſpitium
redire, forte colloquétem uideo cum hoſpite quodam,
uergentis ad ſenium ætatis, uultu aduſto, promiſſa bar
ba, penula neglectim ab humero dependéte, qui mihi
ex uultu atq[ui] habitu nauderus eſſe uidebatur. At Pe-
trus ubi me cóſpexit, adit ac salutat, respondere conan/
tem ſeducit paululum, & uides inquit hunc (ſtimul d. ſi
gnabat eum cum quo loquétem uideram) eum inquit
iam hinc ad te rectà parabam ducere. Veniſſet inquâ
pergratus mihi tua cauſa. Imo inquit ille, ſi noſſes ho-
minem, ſua. Nam nemo uiuit hodie mortaliu[rum] omniu[rum,
qui tantam tibi hominu[rum], terrarum q[ui] incognitarum nat
rare poſſit h[istori]am, quarum rerum audiendaru[rum] ſcio

d 2 a[ui]diſſu

28 VTOPIÆ THOMÆ MORI

auidissimum esse te. Ergo inquâ non peffime coniecta
ui. Nam primo aspectu protinus senſi hominem esse
nauclerum. Atqui inquit aberrat i longiffime nauiga-
uit quidem non ut Palinurus, ſed ut Vlyſſes: imo uelut
Plato. Nempe Raphaël iſte, ſic enim uocatur gentilicio
nomine Hythlodæus, & latinae linguae nò indoctus, &
græcae doctiffimus (cuius ideo ſtudioſior Æ. Romanæ
fuit, quoniam totum ſe addixerat philosophiæ qua in
te nihil quod alicuius momenti ſit, præter Senecæ quæ
dam, ac Ciceronis extare latine cognouit) relicto fratri-
bus patrimonio, qd' ei domi fuerat (est em Lufitanus)
orbis terrarû contemplandi ſtudio Américo Vespucio
ſe adiunxit, atq: in tribus poſterioribus illarû quatuor
nauigationû quæ paſſim iâ legutur, perpetuus eius co-
mes fuit, niſi qd' in ultima cû eo nò rediſt. Curauit em
atque adeo extorsit ab Americo, ut ipſe in his XXIIII
eſſet q ad fines poſtremæ nauigatiòis in Caſtello relin
quebant. Ita q: relictus eſt, uti obtêperaret animo eius,
peregrinationis magis Æ ſepulchri curioſo. quippe cui
hæc affidue ſunt in ore, Cælo tegitur quin non habet ur
nam, & Vndiq: ad ſuperos tantundem eſſu iuæ. Quæ
mens eius, niſi deus ei propitius ad ſuiffet, nimio fuerat
illi cóſtatura. Cæteru poſt Æ: digreſſo Vespucio multas
regiones cù quin q: Caſtellanorû comitibus emenſus
eſt, mirabili tandë fortuna Taprobanen delatus, inde
peruenit in Caliquit, ubi repertis cómode Lufitanorû
nauibus.

LIBER PRIMVS.

29

nauibus, in patriâ deni q: præter ſpem reuchitur. Hæc
ubi narrauit Petrus, actis ei gratijs quod tâ officiosus
in me ſuiffet, ut cuius uiri colloquiû mihi gratum ſpera
ret, eius uti ſermone fruerer, tantâ rationem habuiffet,
ad Raphaëlem me conuerto, tum ubi nos mutuo ſalu-
taſſemus, at q: illa comunia dixiſſemus, quæ dici in pri-
mo hoſpitum cogreſſu ſolent, inde domû meam digre
dimur, ibi q: in horto confidentes in ſcamno eſpitibus
herbeis conſtrato, cóſabulamur. Narrauit ergo nobis,
quo pacto poſteaq: Vespucius abierat, ipſe, ſocii q:
eius, qui in Caſtello remanſerant, conueniendo atque
blandiendo cœperint ſe paulatim eius terræ gentibus
inſinuare, iam q: non innoxie modo apud eas, ſed etiâ
familiariter uerſari, tum principi cuidâ ( cuius & patria
mihi, & nomen excidit) grati, chari q: eſſe, eius liberalita
te narrabat cómeatum, at q: uiaticû ipſi & quin q: eius
comitibus affatim ſuiffe ſuppeditatû, cù itineris (quod
per aquam ratibus, per terram curru peragebant) fide-
liſſimo duce, qui eos ad alios principes, quos diligêter
còmendati petebant, adduceret. Nam poſt multorum
itinera dierum, oppida atque urbes aiebat reperiſſe ſe,
ac non peſſime institutas magna populorum frequen-
tia respubliſcas. Nempe ſub æquatoris ſinea tum hinc
atq: inde ab utro q: latere quantum ferè ſpatij ſolis or-
bita cóplecſitur, uaitas obiacere ſolitudines perpetuo
ſeruore torridas. Squalor undiq: & tristis rerum facie:

d 3 horrida

30 VTOPIÆ THOMÆ MORI

horrida atq. inculta omnia feris habitata, serpétibus, aut deniq. hominib, neq. minus efferis quam sint be luæ, neq. minus noxijs. Cæterum ubi longius euectus lis, paulatim omnia másfuescere. cælum minus asperú, solum uirore blandú, mitiora animantiú ingenia, tandem aperiri populos, urbes, oppida in his affìdua non inter se modo, ac finitimos. sed procul etiá diffitas genres, terra maric, comercia. Inde sibi natam facultatem multas ultro citrón terras inuìsendi, quod nulla nauis ad iter quodlibet instruebatur, in quam non ille, commes, eius libentiſtìme admittebantur. Naues quas pri mis regionibus conspexerút, carina plana ſuiffle narbat. uela conſutis papyris aut uiminibus intendebant, alibi coriacea. poſt uero acuminatas carinas canabea uela reppererunt. omnia deniq. noſtris ſimilia. nautæ maris ac cæli nò imperiti. Sed miram se narrabat inſſe gratiá, tradito magnetis uſu, cuius antea penitus erant ignari. ideóq. timide pelago conſueiſſe ſele, neq. aliâs temere, æſtate credere. Nunc uero eius fiducia lapi dis contemnút hyemem, ſecuri magis, totuti, ut pericu lum ſit, ne quæ res magno eis bono futura putabatur, eadem per imprudétiam magnorum cauſa malorum fiat. Quid quoq. in loco se uidiffé narrauit, & longum fuerit explicare, neq. huius est operis inſtitutum, & alio fortaſſe loco dicetur à nobis, præſertim quicquid ex uſu fuerit nò ignorati, qualia ſut in primis ea, quæ apud po pulos

LIBER PRIMVS. 51

pulos uſſe ciuilariter cóuientes animaduertit, recte pru-
denter prouíſa. His enim de rebus & nos auideſtìme
rogabamus, & ille libentiſtìme diſerebat, omiſa inte-
rim inquifitione monſtrorú, quibus nihil est minus no-
uum. Nam Scyllas & Celenos rapaces, & Leftrigonas
populiuoros, atq. eiuſcemodi immania portéta, nuſſ
ferè non inuenias, at ſane ac ſapienter inſtituto ciues
haud reperias ubilibet. Cæterú ut multa apud nouos
illos populos adnotauit pperá cóſulta, ſic haud pauca
recen ſuit, unde poſſint exempla ſumi corrigendis harú
urbiú, nationú, gentium, ac regnorú erroribus idonea,
alio, ut dixi, loco à me cómemoranda. Nunc ea tantum
referre animus est, quæ de moribus atq. inſtitutis na-
rabat Vtopiensium, præmiſſo tamen eo ſermone, quo
uelut tractu quodam ad eius mètionem reipublicæ de
uentum est. Nam quú Raphaël prudentiſtìme recen-
ſuiffet, alia hic, alia illic errata, utrobiq. certe plurima,
tu quæ apud nos, quæue ite ſunt apud illos cauta ſapien-
tius, quum uniuſcuiuſq. populi mores atq. inſtituta ſic
teneret, tanq. in quécunq. locum diuertiſſet, totá ibi ui
tam uixiſſe uideretur, admiratus hominem Petrus. Mi
ror profecto mi Raphaël, inquit, cur te regi cuipiá non
adiungas, quorú neminé eſſe ſatis ſcio, cui tu non lis fu
turus ueheméter gratus, utpote qué hac doctrina, atq.
hac locorum hominumq. peritia nò oblectare solum,
sed exemplis quoque inſtruere, atq. adiuuare conſilio
ſis

32 VTOPIÆ THOMÆ MORI

ſis idoneus, ſimul hoc pacto & tuis rebus egregie cóſu
lueris, & tuorum omniú commodis magno eſſe adju-
mento poſſis. Quod ad meos attinet, inquit ille, nón ual
de cómoucor, nempe in quos mediocriter opinor me
oſſicij mei partes impleuiffe, nam quibus rebus alij nón
niliſi ſenes & ægri cedunt, imo tum quoq[us] ægre cedunt,
quum amplius retinere non poſſunt, eas res ego nón ſa-
nus modo ac uegetus, ſed iuuenis quoq[us] cognatis, ami-
ciſc[ip]o diſpartiui, quos debere puto hac mea eſſe beni/
gnitate cótentos, neq[us] id exigere atq[us] expectare præte
rea, ut memet eorum cauſa regibus in ſeruitiú dedam.
Bona uerba inquit Petrus, mihi uilſum eſt non ut ſer-
uias regibus, ſed ut inſeruias. Hoc eſt inquit ille, una ſyl
laba plus, ſeruias. At ego ſic c[ele]o inquit Petrus, quo
quo tu nomine re[appelles, eam tamen ipſam eſſe uiã,
qua non alijs modo & priuatim, & publice poſſis códu
cere, ſed tuam quoq[us] ipſius códitionem reddere felicio-
rem. Feliciorem ne inquit Raphaël, ea via facerê, à qua
abhorret animus. Atqui nunc ſicuiuo ut uolo, quod
ego certe ſuſpicor paucif[limis] purpuratorú cótingere.
Quin ſatis eſt eorum, qui potêtum amicitias ambiunt,
ne magnã putes iacturam fieri, ſi me atq[us] uno aut alte-
ro mei ſimilibus ſint carituri. Tum ego, perſpicuum eſt
inqua[te] mi Raphaël, neq[us] opú eſſe, neq[us] potêtiæ cupi-
dum, atq[us] ego p[er]fecto huius tuæ mentis hominê nón mi
nus ueneror ac ſuſpicio, c[ui] eorú quêuis, q[ui] maxime r[er]ú
ſunt

LIBER PRIMVS.

33

ſunt potentes. Cæterum uideberis planè rem te atque
iſthoc animo tuo tam generoſo, tam uere philosopho
dignam facturus, ſi te ita compares, ut uel cum aliquo
priuatim incómodo ingenium tuú, atq[us] induſtriá, pu-
blicis rebus accómodes, quod nunc[que] tanto cum fructu
queas, quâto ſi à confi lijs fueris magno alicui principi,
eiſc[ip] (quod te facturú certe ſcio) recta atq[us] honesta per-
fuaſeris. nempe à principe bonorú, malorum, omniú
torrens in totum populi, uelut à perenni quodá fonte
prománat. In te uero tam abſoluta doctrina eſt, ut uel
citra magnú rerum uſum, porrò tanta rerum peritia, ut
ſine ulla doctrina, egregium cóſiliariú cuius regum lis
præſtaturus. Bis erras, inquit ille, mi More, primum in
me, deinde in re ipſa. nam neq[us] mihi ea eſt facultas, quâ
tu tribuis, & ſi maxime eſſet, tamé quú ocio meo nego
cium facer[er]em, publicam rem nihil promoueam. Pri-
mum e[m] principes ipſi pleriq[us] omnes militaribus ſtu-
dijs (quorum ego neq[us] peritiam habeo, neq[us] deſydero)
libentius occupantur, c[ui] bonis pacis artibus, maius, c[ui]
multo ſtudiú eſt, quibus modis per fas ac nefas noua
ſibi regna pariant, c[ui] uti parta bene adminiftrent. Præ
terea quicunq[us] regibus à confilio ſunt, eorú nemo eſt,
qui non aut uere tantú ſapit, ut non egeat, aut tantum
ſibi ſapere uidetur, ut non libeat alterius probare confi
lium, nili quod abſurdiſtimis quibus c[ui] dictis affentiú/
tur & ſupparaliſtatur eorú, quos ut maxime apud prin
e c[ip]em

34 VTOPIAE THOMAE MORI

cipem gratiæ, student affentatione demereri libi. Et certe sic est natura comparatum, ut sua cuicp inueta blantiantur. Sic & coruo suus arrideret pullus, & suus simiæ catulus placet. Quod siquis in illo cœtu uel alienis inuidentium, uel præferentium sua, aliquid afferat, quod aut alijs temporibus factum legit, aut alijs fieri locis ui dit, ibi qui audiunt, perinde agunt, ac si tota sapientia sua periclitaretur opinio, & poſt illa pro ſtultis planè ſint habendi, niſi aliquid ſufficiant inuenire, quod in alioru inuentis uertant uitio. Si cætera deſtituant, tum huc confugiunt, hæc noſtris, inquiunt, placuere maioribus, quorum prudentiâ utinam nos æquaremus. Ita q[ui]b[us] hoc dicto ueluti egrege perorata re confidunt. Tan[que] magni ſit periculû, ſiquis ulla in re deprehendatur ma ioribus suis ſapientior. à quibus tamen, ut quicq[ui]b[us] optime consultu eſt, ita æquiffimo animo ualere ſinimus. At ſiqua de re potuit consuli prudentius, eam protínus anſam cupide arreptam mordicus retinemus. Ita q[ui]b[us] in hæc ſuperba, abſurda, ac moroſa iudicia, c[ui] ſæpe alibi, tum ſemel in Anglia quoq[ui]b[us] incidi. Obſcro inuâ, ſuſi t[em] apud nos. Fui inquit, atq[ui]b[us] aliquot menſes ibi ſum uerſatus, non multo poſt eam dadem, qua Angloru oc cidentalium ciuile aduerſus regem bellum miſerâda ipſorum ſtrage cópreſſum eſt. Interea multum debui reue rendiffimo patri Ioanni Mortono Cantuariſi Architepiscopo & Cardinali, ac tum quoq[ui]b[us] Angliæ Cancella rio, uiro

LIBER PRIMVS.

35

rio, uiro mi Petre (nâ Moro cognita ſum narraturus) nó autoritate magis, c[ui]prudêtia ac uirtute uenerabili. Etenim ſtatura ei mediocris erat, nec cætati, c[ui]c[ui]ſeræ ce dens, uultus qué reuereare, nó horreas. in congreſſu nó difficilis. ſerius tamen & grauís, libido erat al[per]ius in- terdum cópellando ſupplicátes experiri, ſed ſine noxa, quid ingeniij, quâ animi præſentiâ quiſq[ui]b[us] præ ſe ferret, qua uelut cognata ſibi uirtute, modo abeſſet impuden tia delectabatur, & ut idoneâ ad res gerédas amplecte batur. Sermo politus & efficax, Iuris magna peritia, in genium incóparabile, memoria ad prodigiû uſq[ui]b[us] excel lens. Hæc e[m] natura egregia, diſcendo atq[ui]b[us] exercendo puexit. Huius cóſilijs rex plurimú fidere, multu Resp. niti(c[ui] ego aderâ) uidebatur. quippe qui ab prima ſere iuuenta protínus à ſchola cóiectus in aulâ, maximis in negocijs per omne uerſatus æratæc, acuarij[us] fortunæ æſti bus aſſidue iactatus prudentiâ rerum (quæ ſic recepta nó facile elabitur) multis, magni c[ui]ſc[ui]b[us] c[ui] periculis didicerat. Forte fortuna quúi die quodâ in eius menſa eſſem, laicus quidam legum uel tratiu[m] peritus aderat, is neſcio unde nactus occafioné, ceepit accurate laudare, rigida illâ iuſtitiâ, quæ t[ui] illic exercebat in ſures, quos paſſim narrabat nonun[que] ſulſpédi uiginti in una cruce, atq[ui]b[us] eo uehementius dicebat ſe mirari, c[ui] tam pauci elaberent ſupplicio, quo malo fato fieret, uti tâ multi tamé ubiq[us] graſſarent. Tum ego, auſus e[m] ſum libere apud Cardi

e 2 nalem

De legibus
pariæ æqæ

78

36

VTOPIAE THOMAE MORI

Qua ratio ne fieri poterit, ne tam multum sult fures.

nalem loqui nihil mireris inquâ. Nam hæc punitio fu
rum & supra iustum eſt, & nó ex uſu publico. Eſt enim
ad uindicanda furta nimis atrox, nec tamé ad refrenan
da ſufficiens. Quippe neq[ui] furtum simplex tam ingês
facinus eſt, ut capite debeat plecti, neque ulla pœna eſt
tanta, ut ab latrocinijs cohibeat eos, qui nullam aliâ ar
tem quærendi uiectus habent. Itaq[ui] hac in re non uos
modo, fed bona pars huius orbis imitari uidetur ma-
los præceptores, qui diſcipulos uerberant libentius c[ui]
docent. Decernutur enim ſuranti grauia atq[ui] horréda
ſupplicia, cum potius multo fuerit prouidendu, uti alij
quis eſset prouentus uitæ, ne cuiq[ui] tam dira ſit furandi
primu, dehinc pereundi neceſſitas. Eſt inquit ille, ſatis
hoc prouifum: ſunt artes mechanice, eſt agricolatio, ex
his tueri uitâ liceat, ni ſponte mali eſſe mallent. At non
ſic euades inquâ. Nam primu omittamus eos, qui ſæ,
pe uel ab externis bellis, uel ciuilibus mutili redeút do
mum, ut nuper apud uos e Cornubieni prælio, & non
ita pridem e Gallico, qui uel Reip. impendút mēbra,
uel regi, quos neq[ui] pristinas artes exercere debilitas pa
titur, neq[ui] ætas nouam diſcere. hos inquâ omittamus,
quando bella per intermiſſas uices cōmeant. Ea cōtem
plemur, quæ nullo die nó accidunt. Tantus eſt ergo no
bilium numerus, qui nó ipſi modo degant ocioſi tanq[ui]
fuci laboribus alioru, quos puta ſuorù prædiortu colo/
nos augédis reſtitibus ad uiu[u] ſuq[ui] radunt. Nam eam
ſolam

LIBER PRIMVS.

37

ſolam frugalitatem nouere, homines alioquin ad men
dicitatem uſq[ui] prodigi: ueru immensam quoq[ui] ocioſo
rum ſtipatorum turbam circuſerunt, qui nullam unq[ui]
quæredi uiectus artè didicere. Hi ſimul atq[ui] herus obi-
rit, aut ipſi ægrotauerint, etijsiuntur ilico, nam & ocioſos
libentius c[ui] ægrotos alunt, & ſæpe morientis heres nó
ptinus alendæ ſufficit paternæ familie, interim illi eſu-
riunt ſtrennue, niſi ſtrennue latrocinétur. Nam quid fa-
ciant? Siquidè ubi errando paululü ueſtes ac ualetudi
nem attriure, morbo iam ſqualidos, atq[ui] obſitos pan
nis, neq[ui] generiſi dignātur accipere, neq[ui] audent ruſt
ci: non ignari eum qui molliter educatus in ocio ac deli-
cijs, ſolitus ſit accinctus acinace accetra, totam uiciniam
uultu nebulonico despicere & contemnere omnes præ
ſe, haud quaq[ui] idoneum fore, qui cum ligone ac marra,
maligna mercede ac uiectu parco, fideliter inſeruiat pau
peri. Ad hæc ille, atqui nobis inquit, hoc hominum ge-
nus in primis fouendu eſt. In his enim, ut pote homini-
bus animi magis excelfi ac generofioris, c[ui] ſunt opifi
tes aut agricolæ, conſiſtunt uires ac robur exercitus, ſi
quando ſit coſſ ligendu bello. Proſecto inquâ ego, eade
opera dicas licet, belli gratia fouédos eſſe fures, quibus
haud dubie nunq[ui] carebitis, dum habebitis hos. Quin
neq[ui] latrones ſunt inſtrennui milites, neq[ui] milites igna
uiſimi latronu, adeo inter has artes belle conuenit. At
hoc uitium tamé frequens eſt uobis, nó propriu. eſt em

e 3 omniu

38

VTOPIAE THOMAE MORI

Quæ per
niciè adfe
rant perpe
tua militiù
praſidia,

omniù ferè gentiù comune. Nam Gallias inſeſtat alia
praèterea pefſtis pefſtilentior, Tota patria ſtipendiarijs,
in pace quoq; (ſi illa pax eſt) oppleta atq; obſeffa mili-
tibus, eadem perſuafione inducſtis, qua uos ocioſos hic
miniftros alendos eſſe cefuſiſtis. nempe quod Moroso,
phis uifum eſt, in eo ſitam eſſe publicam ſalutem, ſi in
promptu ſemper adſit ualidum, firmuṁq; præſidium,
maxime ueteranorù, necq; enim còſidunt inexercitatis
quiçq; ut uel ideo quærendù eis bellum ſit, ne imperi-
tos habeat milites, & homines iugulandi gratis, ne (ut
habet facete Saluſtius) manus aut animus incipiat per
ocium torpeſcere. At quam ſit pernicioſum huiusmodi
beluas alere, & Gallia ſuo malo didicit, & Romanorù,
Carthaginensium, ac Syrorum, tum multarù gentium
exempla declarant, quorù omniù non imperiù modo,
ſed agros quoq; atq; adeo urbes ipſas parati ipſorum
exercitus alijſ atq; alijſ occasionibus euerterùt. Quam
uero nò magnopere neceſſariù, uel hinc eluſeſcit, quod
ne Galli quidem milites armis ab unguiculis exercita-
tiſſimi cum euocatis comparati ueſtris, admodù ſæpe
gloriantur ſuperiores ſele diſceſſiſſe, ut ne quid dicam
amplius, ne præſentibus uidear adblandiri uobis. Sed
nec ueſtri illi uel opiſices urbici, uel rudes atq; agreſſes
agricolæ ocioſos generoforù ſtipatores creduntur ual-
de pertimescere, niſi aut hi quibus ad uires atq; auca-
ciam corpus contigit ineptius, aut quorum animi uis
inopia

LIBER

PRIMVS.

39

inopia rei familiaris infringitur, adeo periculû nullum
eſt, ne quorù ualida & robusta corpora (ne q; enim niſi
ſelectos dignantur generoli corrumpere) nunc uel elan
gueſtút ocio, uel negocijs propè muliebribus emolliun
tur. iſdem bonis artibus inſtructi ad uitam, & uitrilibus
exercitati laboribus effœminentur. Certe utcunq; ſele
hæc habet res, illud mihi nequaç; uidetur publicæ rei
conducere, in euentum belli, quod nunc; habetis, niſi
quum uultis, infinitam eius generis turbam alere, quod
inſeſtat pacem, cuius tanto maior haberi ratio, quàm
belli debeat. Neque hæc tamen ſola eſt furandi neceſſi
tas. Eſt alia magis quantum credo, peculiaris uobis.
Quænam eſt ea inquit Cardinalis. Oues inquam ue-
ſtrae, quæ tam mites eſſe, tamq; exiguo ſolent ali, nunc
(uti fertur) tam edaces atq; indomitæ eſſe cœperunt, ut
homines deuorèt ipſos, agros, domos, oppida uaſtent
ac depopulentur. Nempe quibus cunq; regni partibus
nafcitur lana tenuior, atque ideo preciorior, ibi nobiles
& generoli, atq; adeo Abbates aliquot ſancti uiri, non
his contenti reditibus, fructibus q; annuis, qui maiori-
bus ſuis ſolebant ex prædijs creſcere, nec habètes ſatis,
quod ocioſe ac laute uiuentes, nihil in publicu profiſt,
niſi etià obſint, aruo nihil relinquunt, omnia claudunt
paſcuis, demoliuntur domos, diruunt oppida, templo
duntaxat ſtabulandis ouibus relicto, & tanç; parum
ſoli perderent apud uos ferarum saltus, ac uiuaria, illi
boni

40

VTOPIAE THOMAE MORI

boni uiri habitationes oñes, & quicquid uſt; eſt culti,
uertunt in solitudinem. Ergo ut unus helluo inexplebi
lis ac dira pofftis patriæ, cótinuatis agris, aliquot millia
iugerum uno circuïdet leptó, eíciuntur coloni quidam,
fuis etiam aut circuíscripti fraude, aut ui oppreſſi exuun
tur, aut fatigati iniurijs, adigútur ad uenditioné. Itacq,
quo quo pacto emigrant miſeri, uiri, mulieres, mariti,
uxores, orbi, uiduæ, parètes cum paruis liberis, & nume
roſa magis q; diuite familia, ut multis opus habet ma-
nibus res ruſtica, emigrant inquâ e notis atq; affuetis
laribus, nec inueniút quo ſe recipiát, ſupellectilè omné
haud magno uendibilem, etiâ ſi manere poffit empto,
rem, quú extrudi necesse eſt, minimo uenúdant. id quú
breui errando inſumpſerint, quid reſtat aliud denicq,
q; uti furentur, & pendeant iuſte ſelicet, aut uagentur
atq; mendicent. quanq; tum quoq; uelut errones con-
niçiuntur in carcerem, quod ocioſi obambulent, quorú
operâ nemo eſt qui conducat, quú illi cupidiffime oſſe
rant. Nam ruſticæ rei cui affueuerút nihil eſt quod aga
tur, ubi nihil ſeritur. Siquidem unus opilio atq; bubul
cus ſufficit ei terræ depaſcendæ pecoribus, in cuius cul-
tum, ut ſementi faciendæ ſuſſiceret, multæ poſcebantur
manus. Atq; hac ratione fit, ut multis in locis annona
multo ſit carior. Quin lanarum quoque adeo increuit
precium, ut à tenuioribus, qui pânos inde ſolent apud
uos conficere, prorſus emi non poffint, atq; ea ratione
plures

LIBER PRIMVS.

41

plures ab opere ab elegantur in ocium. Nam poſt aucta
paſcua infinitam ouium uim abſumpſit tabes, uelut eo
rum cupiditatê ulcifcente deo immiſla in oues lue, quâ
in ipſorum capita contortam eſſe fuerat iuſtius. Quod
ſi maxime inſteſcat ouium numerus, precio nihil decre
ſcit tamen quod earum, ſi monopolium appellari non
poteſt quod nô unus uendit, certe oligopolium eſt. Re
ciderunt enim ſerè in manus paucorum, eorunderinq;
diuítu, quos nulla neceſſitas urget ante uendédi quam
libet, nec ante libet quam liceat quanti libet. Iam cætera
quoque pecorum genera, ut æque cara ſint, eadem ra-
tio eſt, atq; hoc etiam amplius, quod dirutis uillis, atq;
imminuta re ruſtica non ſint qui fœturam curent. Ne/
q; enim diuites illi, ut ouium, ſic etiam armentorum fœ
tus éducat: ſed aliunde macra empta uili, poſteaq; ſu,
is paſcuis pinguerint, magno reuendunt. Ideóq; ſicuti
reor, nondum ſentitur totum huius rei incommodum.
Nempe adhuc his modo locis reddunt cara, ubi uen-
dunt. cæterum ubi aliquandiu celerius extulerint illinc,
quam nafcip poſſint, tû demû ibi quoq; paulatim decre
ſcente copia, ubi coemuntur, necesse eſt hic infligni labo
retur inopia. Ita qua re uel maxime felix hæc ueltra ui,
debatur inſula, iam ipſam paucorum improba cupidi-
tas uertit in perniciem. Nam hæc annonæ caritas in
cauſa eſt, cur quiſq; quâm poſſit plurimos è familia di-
mittat, quo quæſo niſi mendicatum, aut quod genero/
fis

42 VTOPIAE THOMÆ MORI

fis animis perfuadeas facilius latrocinatū? Quid quod
ad miſeram hanc egeſtatem, atq[ui] inopiam adiungitur,
importuna luxuries, Nam & miniftris nobilium, & opi
ſicibus, & ipſis propemodu[rum] ruſticis, & omnibus deni[q]a
ordinibus, multu[rum] eſt inſolétis apparatus in ueſtibus, ni
mius in uiectu luxus, Ia[ta] ganea, luſtra, lupanar, & aliud lu
panar tabernæ, uinarie, ceruiliariæ, poſtremo tor im-
probi ludi, alea, charta, fritillus, pila, ſphæra, diſcus, an
non hæc celeriter exhauſta pecunia, recta ſuos myſtas
mittunt aliquò latrocinatum? Has pernicioſas pofftes
eiſcite, ſtatuite, ut uillas atq[ui] oppida ruſtica, aut hi reſti
tuant qui diruere, aut ea cedant reposituris, atq[ui] ædifi-
care uolentibus. Refrenate co[mi]mptiones iſtas diuittum,
ac uelut monopolij exercendi licentiá. Pauciores alant[
ocio, reddatur agricolatio, lanificium inſtauretur, ut ſi
honeſtum negociu, quo ſe utiliter exerceat ocioſa iſta
turba, uel quos hactenus inopia ſures ſecit, uel qui nunc
eerrones aut ocioſi ſunt miniftri, ſures ními[rum] utriq[ui]
futuri. Certe niſi his malis medemini, ſruſtra iactetis
exercitam in uíndicanda furta iuſtitiam. nempe ſpecio
ſam magis, ch[ui] aut iuſtā aut utilem. Siquid[em] qu[ui] poffi-
me ſinitis educari, & mores paulatim ab teneris annis
corrúpi, puniendos uidelicet, tum demu[rum] qu[ui] ea flagi-
tia uiri deſignent, quorum ſpem de ſe perpetuát[em] pueri
tia uſq[ui] præbuerát[em], quid aliud quæſto ch[ui] facitis ſures, &
ij[em] dem plectitis? Iam me hæc loquente iuris ille conſul/
tus inte.

LIBER PRIMVS.

43

tus interim ſe ad dicendum compoſuerat, ac ſtatuerat
ſecum modo illo ſolenni disputantium uti, qui diligen
tius repetunt ch[ui] ſ respondent, adeo bonam partem lau-
dis ponunt in memoria. Belle, inquit, dixiſti profecto,
quum ſis uidelicet hoſpes, qui magis audire his de re-
bus aliquid potueris, ch[ui] exacte quicch[ui] cognoscere, id
quod ego paucis efficiam perſpicuum. Nam primum
ordine recenſebo quæ tu dixiſti, deinde oftendam qui
bus in rebus impoſuit tibi noſtrarum rerum ignora/
tio, poſtremo rationes tuas omnes diluam atq[ui] diffol/
uam. Igitur ut à primo quod ſum pollicitus exordiar,
quatuor mihi uſus es: Tace inquit Cardinalis: nam
haud reſponſurus paucis uideris qui ſic incipias. Qua-
obrem leuabimus in præſenti te hac respondendi mo-
leſtia, ſeruaturi tamen integrum id munus tibi in pro-
ximum congreſsum ueſtrum, quem (niſi quid impe-
diat, aut te, aut Raphaël hunc) craftinus dies uelim re-
ferat. Sed interim abste mi Raphaël perquam libéter
audierim, quare tu furtu[rum] putes ultimo ſupplico[n]o pu-
niendum quan[que] aliam pœnam ipſe ſtatuas, quæ ma-
gis conducat in publicum. Nam tolerandum ne tu qui
dem ſentis. At ſi nunc per mortem quoq[ui] tamen in ſur
tum ruitur, propoſita ſemel uitæ ſecuritate, quæ uis,
quis metus poſset abſterrere maleſcos: qui mitigatio-
ne ſupplici, uelut præmio quodam ad maleſciu[m] ſe in-
uitatos interpretarétur? Qmnino mihi uidetur inqu[ui]a

Expreſſit
morem et
Cardinali.
familiarè
interpellà-
di ſi quis
loquacius
ageret.

f 2 pater

44 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Manliana
imperia
ex Liuio.

pater benignissime homini uitâ eripi propter ereptam
pecuniam prorfus iniquum esse. Siquidem cum huma
na uita ne omnibus quidê fortunæ posseffionibus pa-
tia fieri posse arbitror. Quod si lâlam iustitiam, si leges
uiolatas, hac rependi pœna dicant, haud pecuniâ: quid
ni merito summum illud ius, summa uocetur iniuria?

Nam neq legû probanda sunt tam Manliana impe-
ria, ut scubi in leuissimis parum obtemperetur, illico
stringant gladium: neq tam Stoica scita, ut omnia pec
cata adeo exiftiment paria, uti nihil iudicent intereſſe,
occidat ne aliquis hominem, an nummum ei ſurripiat,
inter quæ (si quicqæ ſequitas ualet) nihil omnino ſimi
le aut aſſine. Deus uetuit occidi quenq, & nos tam fa
cile occidimus ob ademptâ pecuniolam. Quod si quis
interpretetur, illo dei iuſſu interdictam necis potestà-
tem, niſi quatenus humana lex decaret occiddêdû, quid
obſtat quo minus homines eodem modo constituant
inter ſe, quatenus ſtuprum admittendum ſit, adulterâ/
dum, peierandum? Siquidem quum deus non alienæ
modo, uerum etiam ſuæ cuique mortis ius ademerit, ſi
hominum inter ſe conſenſus de mutua cede, certis pla-
citis conſentientium, adeo debet ualere, ut illius præce-
pti uinculis eximat ſuos ſatellites, qui fine ullo exem/
plo dei, eos interemerint, quos humana ſanctio iuſſit
occidi: an non hoc pacto præceptum illud dei tantum
iuris est habiturum, quantû humana iura permiserint?

ac fiet

LIBER PRIMVS.

45

ac fiet nimirum ut ad eundem modum omnibus in re-
bus ſtatuant homines, quatenus diuina mandata con-
ueniat obſeruari. Denique lex Mofaica, quanq[ui] inde-
mens & aspera: nempe in ſeruos, & quidem obſtinatos
lata, tamè pecunia furtum haud morte mulctauit. Ne
putemus deum in noua lege demêtiæ: qua pater impe-
rat filijs maiorem induſſiſſe nobis inuicem ſauiendi li-
centiam. Hæc ſunt cur non licere putem. Quàm uero ſit
abſurdum, atq[ui] etiam pernicioſum reipub. furem, atq[
]ui
homicidam ex æquo puniri, nemo eſt, opinor, qui neſci
at. Nempe quum latro conſpiciat non minus immine-
re discriminis duntaxat furti damnato, q[ui] ſi præterea
conuincatur homicidij, hac una cogitatione impellitur
in cædem eius, quem alioqui fuerat tâtum ſpoliaturus.
quippe præterq[ui] quod deprehenſo nihil ſit plus pericu
li, eſt etiâ in cæde ſecuritas maior, & maior cælâdi ſpes
ſublato facinoris indice. Itaq[ui] d[omi]nus nimis atrociter
ſtudemus perterrefacere, in bonorum incitamus perni
ciem. Iam quod quæri ſolet: quæ punitio poſſit eſſe cò-
modior: hoc meo iudicio haud paulo facilius eſt reper-
tu: q[ui] quæ poſſit eſſe deterior. Cur enim dubitemus eã
uiam utilem eſſe caſtigâdis ſceleribus: quâ ſcimus olim
tam diu placuiffe Romanis adminiſtrandæ reipub. pe-
ritiſſimis? Nempe hi magnorum facinorum c[ó]uictos
in lapidicinas, atq[ui] fodienda metalla damnabant, per/
petuis adſeruâdos uinculis. Quanq[ui] ego quod ad h[ac]

f 3 rem

46 VTOPIAE THOMÆ MORI

Responda
ca Polyleri
tarī apud
Perſas.

Annotan
dum nobil
qui fecus
facimus,

rem attinet, nullius inſtitutū gentis magis pbo, quam id quod interea dū peregrinabar, in Perſide obſerua- tum apud uulgo dictos Polyleritas adnotaui, popuſū neq[ui] exiguī, neq[ui] imprudenter inſtitutū, & niſi quod tributum quotannis Perſarū pendit regi: cætera liberū ac ſuis pmiſſum legibus. Cæteræ quoniam longe ab ma- ti, montibus ſerè circuīdati, & ſuæ terræ nulla in re malí- gne cotenti fruſtibus, neq[ui] adeuſ alios ſæpe, neq[ui] adeuſ tur, tamè ex uetuſto more gentis, neq[ui] fines prorogare ſtudent, & quos habent ab omni facile iniuria, & mon- tes tuenſ, & penſio quaereru potienti perſoluunt, im- munes prorfus ab militia, haud perinde ſplêdide, atq[ui] comoſe, felicis q[ui] magis quàm nobiles, aut dari deguſt. quippe ne nomine quidè opinor præter q[ui] contermi- nis admodum, ſatis noti. Ergo apud hos furti qui per- aguntur, quod ſuſtulere domino redduſ, non, quod ali bi fieri folet, principi: ut pote cui tantū iuris eſſe cenſent in rem furtiuam quantu[que] ipſi furi: Sin res perierit, pre- cio ex bonis ſurum confecto, ac perſoluto tum reliquo uxoribus eorū, atq[ui] liberis integro, ipſi damnantur in opera, ac niſi atrociter cōmiſſum furtu[que] eſt, neq[ui] dauduſ tur ergaſtulo, neq[ui] geſtant compedes, ſed liberi, ac ſolu- ti in publicis occupantur operibus, detreſtantes ac lan- guidius gerentes ſefe: non tā ui inculis cohercent quam excitant uerberibus, ſtreuam nauantes operā, abſunt à contumelijſ, noctu tantū nominatim cenſiti cubiculis includunt.

LIBER PRIMVS 47

induduntur, præter aſſiduum laborem nihil incōmodi eſt in uita. Aluntur enim haud duriter qui publicæ rei ſeruiuſt, e publico, alibi aliter. Siquidè alicubi quod im penditur in eos ex eleemoſyna colligitur, atq[ui] ea uia q[ui] eſt incerta: tamen ut eſt ille populus miſericors nulla re periſt uberior, alibi reditus quidā publici ad id deſtinā tur. Eſt ubi certum in eos ufus tributum uiritim conſe- runt. Quin aliquot in locis nullum publicum opus fa- ciuſt, ſed ut priuatus quiſq[ui] eget mercenarijs, ita illorum cuiuſpiam in eum diem operam, ſtata mercede condu cit apud forum, paulo minoris quàm quanti liberā ſue rat conducturus: præterea fas eſt ſeruilem ignauiā fla- gris corripere. Sic fit uti nunq[ui] opere careant: & præter uiectum aliquid quoq[ui] die ab ſingulis publico inferat ærario. Vno quodam colore ueſtiuntur & omnes & ſo- li, capillo non abraſo uerum paulo ſupra auriculas at- tonſo, e quarum altera paululum præſcinditur. Cibum cuiq[ui] ab amicis dari, potu[n]q[ui] ac ſui coloris ueſtem, li- cet pecuniam datam eſſe danti pariter, atq[ui] accipiēti ca- pitale, neq[ui] minus periculoſum etiā homini libero qua cunq[ui] de cauſa nummum à damnato- recepiffe, & ſer- uos item (sic enim damnatos uocant) arma contingere. Suos quæq[ui] regio propria diſtinguit nota, quam ab iecillfe capitale eſt, ut uel extra ſuos conſpici fines, uel c[ui] alterius regionis ſeruo quiq[ui] eſſe collocutum. At neq[ui] tutior fugæ meditatio eſt ipſa eſt fuga. Quin conſciu[m] talis ſuiffe

At idè ho-
die famuli-
nobilium-
pulchrum-
libi ducu[n]t

48 VTOPIÆ THOMÆ MORI

talis fuisse cōs filij in ſeruo nex eſt: in libero ſeruitus. Cōtra indici præmia decreta ſunt: libero pecunia, ſeruo livertas, utriq[us] uero uenia atq[us] impunitas conſciëtiae, ne quando perſequi malum conſilium c[ir]pœnitere ſit tutius. Huius rei hæc lex atq[us] hic ordo eſt: quem dixi, qui quātum habeat humanitatis & commodi, ſacile patet. quando ſic ira ſcitur, ut uitia perimat ſeruatis hominibus, atq[us] ita tractatis, ut bonos eſſe necſſe ſit. & quantum ante damni dederunt, tantum reliqua uita refarti-ant. porrò ne ad prīſtinos relabantur mores, adeo nul[us] eſt metus, ut uiatores quoq[us] quibus iter aliquò inſtitutum eſt, non alijs uiæ ducibus ſele tutioreis arbitrè tur, c[ir]p[us] ſeruis illis ad quamq[us] regionem ſubinde cōmu[n]tatis. Nempe ad perpetrandum latrocinium nihil ha[bent] uſquam non importunum: manus inermes: pecunia tantum ſceleris index: deprehenſo parata uindicta neq[us] ſpes ulla prorfus fugiendi quoquam. Quo enim pacto falleret ac tegeret fugam: homo nulla uestiù par[te] populo ſimilis: nifi abeat nudus: quin ſic quoq[us] fugi entem proderet auricula. At ne inito ſaltem conſilio cóiurent in rempub. id demum ſcilicet periculú[us] eſt, quaſi in tantam uenire ſpem ulla poſſit uicinia non tentatis ac ſollicitatis ante multarum regionu[rum] ſeruitijs, quæ tantum absunt à facultate conſpirandi: ut ne cóu[n]enire qui dem: & colloqui aut ſalutare ſe mutuo liceat: ut credan[tur] interim id conſilium intrepide credituri ſuis: quod reticentibus

LIBER PRIMVS.

49

reticentibus periculofum, pro dentibus maximo eſſe bo
no ſciant. Quum contra nemo ſit prorfus exſpes, obe-
diendo ac perferendo, bonam[que] de ſe prebendo ſpem,
emendatioris in poſterum uitæ, poſſe his modis fieri,
ut libertate aliquando recuperet, quippe nullo non an
no reſtitutis aliquot c[om]endatione patiètiae. Hæc qu[ui]
dixiſſem atq[us] adieſſem nihil mihi uideri cauſæ, quare
non hic modus haberi uel in Anglia poſſit, multo ma-
iore c[ui] fructu, quam illa iuſtitia, quam iuris ille peritus
tantopere laudauerat, Sub hæc ille, nempe iureconſul-
tus, Nun[que] inquit iſtud ſic ſtabiliri queat in Anglia, ut
nó in ſummum discrimen adducat remp. & ſimul hæc
dicens, c[omo]uit caput, ac diſtoſit labrum, atq[us] ita con-
ticuit. Et omnes qui aderant, pedibus in eius ibant ſen
tentiá. Tum Cardinalis nó eſt, inquit, prodiue diuina-
re, commode ne an ſecus res ceſſura ſit, nullo prorfus fa-
cto periculo. Ver[u] ſi pronuntiata mortis ſententia, diſi
ferri executionem iubeat princeps, atq[us] h[uius] experiatur
morem, cohibitis aſylor[u] priuilegijs. Tum uero ſi res
comprobetur euentu eſſe utilis, rectum fuerit eam ſta-
biliri. alioqui tunc quoq[us] afficere ſupplicio eos, qui ſunt
ante damnati, neq[us] minus è republica fuerit, neq[us] ma-
gis iniſtum. qu[am] ſi nunc idé fieret, nec ullum interea
nafſi ex ea re potest periculum. Quin mihi certe uiden
tur errones quoq[us] ad eundé poſſe modum nó peſſime
tractari, in quos h[act]enus t[ã] multis æditis legibus, nihil
g promouimus

50 VTOPIAETHOAMEMORI

Festiuus
dialogus
fratris &
morionis.

promouimus tamé. Hæc ubi dixit Cardinalis, quæ me
narrante contempferant omnes, eadem nemo non cert
tatim laudibus est prosequutus, maxime tamen illud
de erronibus, quoniam hoc ab ipso adiectum est. Ne-
sio an quæ sunt secuta filere preſtiterit, erant enim ri
dicula, sed narrabo tamen. nam non erant mala, & ali-
quid ad hanc rem pertinebant. Adſtabat forte paraſi
tus quidā, qui uideri uolebat imitari morioné, sed ita ſi-
mulabat, ut propior uero eſset, tâ frigidis dictis caprâs
tiſum, ut ipſe ſæpius, &c. dicta ſua rideretur. Excidebant
homini tamé interdú quædam, adeo non absurda, ut
ſidem adagio facerét, crebro iactu iaci aliquâdo Vene
rem. Is ergo, dicente quodam è conuiuis: Iam meo ſer-
mone bene, puſum eſſe ſuribus, atq. à Cardinale etiâ
cautum de erronibus, reſtare nunc uti his præterea con
ſuleretur publicitus, quos ad eſtaté morbus aut ſene
ctus impuſſet, atq. ad labores unde uiui poſſit, reddi
diſſet impotes. Sine, inquit, me. nam ego & hoc rectè ut
fiat uidero. Etenim hoc genus hominum miſere cupio
aliquò è conspectu amoliri meo, ita me male uexarút ſæ
pe, cum querulis illis opplorationibus flagitarent pecu
niam, quas nun &c. tamen tam commode potuerunt oc
cinere, ut nummum à me extorquerent. Quippe ſemp
alterum euenit, ut aut non libeat dare, aut ne liceat qui
dem, quando nihil eſt quod detur. Ita q. nunc cœperüe
ſapere. nam ne perdant operam, ubi me præterire ui-
dent, præter

LIBER PRIMVS.

51

dent, prætermittunt taciti, ita nihil à me ſperant ampli-
us, non hercule magis quàm ſi eſſem facerdos. Sed illos
ego mendicos omnes lata lege distribui ac dispartiri iu
beo in Benedictinorum cœnobia, & fieri laicos ut uo-
cant monachos: Mulieres moniales eſſe impero. Sub-
ritis Cardinalis & approbat ioco, cæteri etiam ſerio.
Cæterum Theologus quidam frater hoc dicto in facer
dotes ac monachos adeo eſt exhilaratus, ut iam ipſe
quoq. cœperit ludere homo alioqui prope ad toruita-
tem grauis. At ne ſic quidem, inquit, extricaberis à mé-
dicis, nifi nobis quoq. proſpexeris fratribus. At qui, in
quit Paraſitus, hoc iam curatum eſt. Nam Cardinalis
egregie proſpexit uobis quum ſtatueret de cohercen-
dis, atq. opere exercendis erronibus. nam uos eſtis er-
rones maximi. Hoc quoque dictum, quum coniectis
in Cardinalem oculis eum uiderent non abnuere, cœ-
perunt omnes non illibenter arripere, excepto fratre.
Nam is (neque equidé miror) tali perſusus aceto, ſic in-
dignatus eſt, atque incanduit, ut nec à conuicijs qui
dem potuerit temperate: hominem uocauit nebulo-
nem, detractorem, ſulfurronem, & filium perditionis,
minas interim terribiles citans è ſcriptura ſacra. Iam
ſcurra ſerio ſurrari cœpit. & erat planè in ſua palæ
ſtra. Noli, inquit, iraſi bone frater. ſcriptum eſt, in
patientia ueſtra poſſidebitis animas ueſtras. Rur-
fum frater (referam enim ipſius ſuerba) non iraſcor,
g. a. inquit,

Prouerbi
uulgo iac-
tatù apud
mendicos.

Alluſit ad
illud Hora
tianum, icam
lo p[ro]ſusus
aceto.

52

VTOPIAE THOMAE MORI

Vt ſeruat decoruſ in narratiſe

Apparet fratrem ob imperitiam, zelus abuſum nevius, tro genere, ficuothoeſcelus.

inquit ſurcifer, uel ſaltem non pecco. Nam Pſalmi ſta dicit, Iraſcimini & nolite peccare. Admonitus deinde frater à Cardinale ſua uiter, ut ſuos affectus compeſceret, Non domine,inquit, ego loquor niſi ex boſno zelo ſicut debeo, Nam uiri ſancti habuerunt bonuſ zelum, unde dicitur, Zelus domus tuæ comedit me. & canitur in eccleſijs, Iriſores Helizei, dum confcendit domum dei, zelus calui ſentiunt, ſicut fortaſſe ſentiet iſte deriſor, ſcurra, ribaldus. Facis inquit, Cardinalis boſno fortaſſis affectu, ſed mihi uideris facturus, neſcio an ſanctius, certe ſapientius, ſi te ita compares, ne cum homine ſtulto & ridiculo ridiculum tibi certamen infli tuas, Non domine inquit, non facerem ſapientius. Nå Solomon ipſe ſapientiſſimus dicit: Responde ſtulto ſe cundum ſtultitiam eius, ſicut ego nunc facio, & demon ſtro ei foueam in quam cadet, niſi bene præcaueat. Nam ſi multi irriſores Helizei, qui erat tâtum unus cal uus, ſenſerunt zelus calui, quaſto magis ſentiet unus deſisor multorum fratrum, in quibus ſunt multi calui? & etiam habemus bullam Papalem, per qua omnes qui derident nos, ſunt excommunicati. Cardinalis, ubi uiri nullum fieri finem, nutu ablegato paraſito, ac aliam in rem commodum uerſo ſermone, paulo poſt ſurgit è menſa, atque audiendis clientum negotijs dedit ſe, noſ q[ui] dimiſit. En mi More, quàm longo te ſermone onera, ui, quod tam diu facere planè pudiviſſet me, niſi tu & cupide

LIBER PRIMVS.

53

cupide flagitaſſes, & ſic uidereris audire, tanquam nolles quicquam eius confabulationis omitti, quæ quamquam aliquanto perſtrictius, narranda tamè mihi ſuit omnino propter eorum iudicium, qui quæ me dicente ſpreuerant, eadé rurſus euſtigio nò improbante. Cardinale, etiam ipſi comprobarunt, uſque aſſentantes ei, ut parafiti quoq[ui] eius inuentis, quæ dominus per io cum non aſpernabatur, adblandirentur & ſerio prope moduſ admitteret. Vt hinc poſſis æſtimare quanti me ac mea cōſilia aulici forét æſtimaturi. Proſecto mi Raphaël inquâ magna me affeciſti uoluptate, ita ſunt abs te dicta prudenter ſimul & lepide omnia, præterea uiſus mihi interim ſum, non ſoluſ in patria uerſari, uerum etiam repueraſcere quodāmodo iucunda recordatione Cardinalis illius, in cuius aula puer ſum educatus, cuius uiri memoriæ quod tu tam impenſe faues, non credas mi Raphaël quanto mihi ſis effectus hoc nomine cha tior, cuſ eſſes alio qui chariſſimus. Cæterum nò poſſum adhuc uſlo pacto meā demutare ſententiā, quin te plante putem, ſi animu[m] inducas tuum, uti ne ab aulis princi pum abhorreas, in publicum poſſe te tuis conſiſijs plurimù boni cóſerre, quare nihil magis incumbit tuo, hoc eſt boni uiri, officio. Si quidem cu[u] tuus cenſeat Plato, teſp. ita demum futuras eſſe felices, ſi aut regnèt philosophi, aut reges philosóphentur, q[ui] procul aberit felici tas, ſi philosóphi regibus nec dignentur salté ſuum impartiri

54 VTOPIÆ THOMÆ MORI

partiri consiliu? Non sunt, inquit, ille tam ingrati, quin id libenter facerét, imo multi libris æditis iam fecerút, si hi qui rerum potiuntur essent parati, bene consultis parère. Sed bene haud dubie prævidit Plato, nisi reges philosophentur ipsi, nunq[ui] futurú, ut peruerſis opinio nibus à pueris imbuti, atq[ui] infecti penitus philosophâ tium cóprobent consilia: quod ipse quoq[ui] experiebat apud Dionysiú. An non me putaſ, si apud aliqué regú decreta ſana pponerem, & pernicioſa malorú ſemina, conarer illi euellere, ptinus aut eijciédum aut habendú ludibrio? Age ſinge me apud regé eſſe Gallorú, atq[ui] in eius cóſidere cóſilio, dú in ſecretiſlimo ſeceſſu præſiden te rege ipſo, in corona prudentiſlimo[rum] hominum, ma gnis agitur ſtudijs, q[ui] bus artibus ac machinamétis Me diolanú retineat, ac fugitiuá illam Neapolim ad ſe re- trahat: poſtea uero euertat Venetos, ac totá Italiá ſubij ciat ſibi, deinde Flandros Brabátos, totá poſtremo Bur gundiá ſuæ faciat ditionis. Atq[ui] alias præterea gentes, quarú regnú iam olim animo inuaſit. Hic dú alius ſua/ det feriendú cú Venetis ſcedus tantifper duraturú, dú ipſis fuerit commodum, cum illis communicandum có filium, quin deponendam quoq[ui] apud eoſdem aliqua prædæ partem, quam rebus ex ſententia peractis repe tat, dum alius conſulit conducendos Germanos, alius pecunia demulcendos Eluetios. Alius aduerſus nu-

Teste Gal
tos dehor,
tat ab tea
lia paran
da.

Elueti co,
ductiù.

propi

LIBER PRIMVS.

55

propitiandum. Dum alij uidetur cum Arragonum reg[ie] componendas eſſe res, & alieno Nauariæ regno, ue lut pacis authoramento cedendum: Alius interim censet Caſtelliæ principem aliqua ſpe affinitatis irretien/dum, atq[ui] aulicos nobiles aliquot in ſuam factionem certa penſione eſſe pertrahendos. Dú maximus omni/um nodus occurrit, quid ſtatuendum interim de An/glia ſit. Cæterum de pace tractandum tamen, & conſtringenda firmiſtimu iuinculis ſemper infirmu ſocie/tas, amici uocentur, ſuſpiciantur ut inimici. Habendos igitur paratos, uelut in ſtatione Scotos, ad omnem in/tentos ocaſionem, si quid ſe cominoueant Angli proti/nus immittendos. Ad hæc ſouëndum exulem nobile ali[que]m occulte, náq[ui] id aperte ne fiat prohibent ſce/dera, qui id regnum ſibi deberi contendat, ut ea uelut anſa contineat, ſuſpectum ſibi principem. Hic inquá, in tanto rerum molimine, tot egrejiſs uiris ad bellum ſua certatim consilia conferentibus, si ego homuncuſurgam, ac uerti iubeam uela, omittendam Italiam cenſeam & domi dicam eſſe manendú, unú Galliæ regnú ſere maius eſſe, q[ui] ut comode poſſit ab uno administra ri, ne ſibi putet rex de alijs adjiciédis eſſe cogitádu, Tú si illis pponerem decreta Achoriorú populi, Vtopien ſiú inſulæ ad Euronoton oppoſiti, q[ui] quó, olim bellum geſſiſſent, ut regi ſuo aliud obtinerent regnum, quod affinitatis antiquæ cauſa ſibi contendebat hæreditate

deberi,

Exemplu
annotádu.

Appliatio
ac/ro

56 VTOPIÆ THOMÆ MORI

deberi, confequuti tandé id, ubi uiderunt nibilo libi mi
nus esse molestias in retinendo, quàm in quærêdo per-
rulerit, uerum affidua pulullare ſemina, uel internæ re-
bellionis, uel externæ incurſionis, in deditos ita ſemper
aut pro illis, aut contra pugnandum, nuntes dari facul-
tatem dimittendi exercitus, compilari interim ſe, efferri
foras pecuniam, alienæ gloriolæ ſuum impendi ſangui
nem, pacem nibilo tutioré, domi corruptos bello mo,
res, imbibitam latrocinandi libidiné, confirmatam ca-
dibus audaciam, leges esse contemptui, quod rex in du
orum curam regnorum diftractus, minus in utrumuis
animum poſſet intendere. Cum uiderét alioqui tantis
malis nullum finem fore, inito tâdem confilio, regi ſuo
humanissime fecerunt optionem retinédi utrius regni
uellet, nam utriusque nó fore potestatem, ſe plures esse,
quàm qui à dimidiato poſſint rege gubernari, quú ne
mo ſit libenter admißurus mulioné libi cum alio com-
mune. Ita coactus est ille bonus princeps, nouo regno
cuiπiam ex amicis relicto (qui breui etiam poſt eicectus
est) antiquo esse contétus. Præterea ſi ostenderé oñes
hos conatus bellorum, quibus tor nationes eius cauſa
tumultuarentur, quum theſauros eius exhaußiſſent, ac
deftruxiſſent populum, aliqua tandem fortuna fruſtra
ceſſuros tamé, proinde auitum regnum coleret, onaret
quantú poſſet, & faceret quàm florétiſſimú. Amet ſuos
& ametur à ſuis, cum his unà uiuat, impereticp, ſuauiter,
atque

LIBER PRIMVS.

57

atque alia regna ualere ſinat, quando id quod nunc ei con-
tigiffet, ſatis amplum ſuperque effet, hanc orationem qui-
bus autibus mi More, putaſſ excipiendam. Profecto
nó ualde pronis inquam. Pergamus ergo inquit, ſi con-
filiarijs cum rege quopiam tractantibus, & cominifcen
tibus quibus technis ei queant coacruare theſauros,
dum unus intendendam còſulit æſtimationem mone/
tæ, quum ipſi ſit erogâda pecunia, deſciendam rurſus
infra iuſtum, quú fuerit corroganda. uti & multú æris
paruo diffoluat, & pro paruo multum recipiat. Dum
alius ſuadet ut bellú ſimulet, atque eo prætextu coacta
pecunia cum uſum erit, faciat pacé, ſanctis cerimonijs,
quo plebeculæ oculis fiat præſtigium, miſeratus uideli-
cet humanum ſanguinem princeps pius: Dum alius ei
ſuggerit in métem, antiquas quaſdâ, & tineis adſas le
ges, lóga deſuetudine antiquatas, quas quod nemo la-
tas meminiffet, oñes ſint trâſgreſſi, earú ergo mulctas
iubeat exigi, nullum uberiorem prouétum esse, nullum
magis honorificum, utpote qui iuſtitiæ præ ſe perſoná
ferat: Dum ab alio admonetur, uti ſub magnis mulctis
multa prohibeat, maxime talia, quæ ne fiant, in rem ſit
populi, poſt pecunia cum illis diſpenſet, quorum com-
modis obſtat interdictum, ſic & à populo gratiâ iniri,
& duplex adferri compendiú, uel dum hiij mulctantur,
quos quæſtus cupiditas pellexit in caſſes, uel dum alijs
uendit priuilegia, tanto pluris, quanto ſcilicet fuerit me/
h lior

58 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Craffi diuì
sis dictum

lior princeps, ut pote qui grauatim quicçß cótra populi
cómodum priuato cuiçß indulgeat, & ob id nô nifi ma
gno precio. Dum alius ei perfuadet ob stringêdos sibi
iudices, qui quais in re p regio iure disceptét, accerfen
dos præterea in palatiú, atq[ui] inuitãdos uti coram se de
fuis rebus differant, ita nullã cauſam eius tã aperte ini-
quam fore, in qua n[ō] aliquis eorú uel cótradicendi ſtu
dio, uel pudore dicêdi eadê, uel quo gratiã ineát, apud
eum aliquã reperiant rimã, qua poſſit intendi calùnia.
Sic dum iudicibus diuſerá ſentiétibus, res per se clarifi
ma disputatur, & ueritas in quaſtioné uenit, anſam có-
modú regi dari, pro ſuo cómodo ius interpretádi. cæte
ros aut pudore acceſſuros, aut metu, ſic intrepide fert,
poſtea p tribunali ſentëtia. Necq[ui] e[m] deſſe prætexus
poteſt pronúcianti p príncipe. Nempe cui ſatis eſt aut
æquitate à ſua parte eſſe, aut uerba legis, aut cótortum
ſcripti ſenſum, aut quæ legib[us] deniq[us] omnibus præpo-
derat, apud religios iudices principis indiſputabilem
prærogatiuã. Dum omnes in Craſſiano illo cóſentiunt
atq[ui] c[ó]ſpirant, Nullã auti uim ſatis eſſe principi, cui ſit
al[é]dus exercitus, præterea nihil iniſte regem facere, ut
maxime etiam uelit poſſe. Quippe omnia omníu[i] eius
eſſe, ut homines etiã ipſos, tantú uero cuiç[us] eſſe p[ri]priú
quantú regis benignitas ei n[ō] ademerit, q[u]d ipſum ut
çß[ui] minimú ſit, principis multú referre, ut cuius tutamen
tú in eo ſitú ſit, ne populus diuitijs ac libertate laſciuiat.

quod

LIBER PRIMVS.

59

q[ui]d h[æ]res minus patièter ferât dura atq[ui] iniuſta impe-
ria, qu[ui] cótra egeſtas atq[ui] inopia retundat animos, ac
patiètes reddat, adi matq[ui] preſſis generosos rebellandi
ſpiritus. Hic li ego rurſus adſurgê[s] cótendâ h[æ]c cóſilia
omnia regi & inhoneſta eſſe, & pnicioſa. Cui[us] n[ò] honor
modo, ſed ſecuritas q[ui] in populi, magis opibus ſita ſit
çß fuis. q[ui] ſi oſtendâ, regé ſibi deligere ſua cauſa, n[ò] re-
gis, uidelicet uti ei[]labore ac ſtudio ipſi cómo de uiuât,
tutiç[ui] ab iniurijs. eoq[ui] magis ad principé eam ptinere
curâ, ut populo bene ſit ſuo, ç[ui] ut ſibi, n[ò] aliter ac paſto
tis officium eſt, oues potius ç[ui] ſemet paſcere, quatenus
opilio eſt. Nam q[u]d populi egeſtaré cenſeant pacis præ
ſidiú eſſe, longiſtimo aberrare eos ipſa res docet. Népe
ubi plus rixarú cóperias, ç[ui] inter m[éd]icos. Quis inten
tius mutatiói rerú ſtudet, ç[ui] minime placet præſens
uitæ ſtatus. Aut cui deniq[us] audacior impetus ad cótur
banda omnia, ſpe alicúde lucrâdi, ç[ui] iá nihil eſt q[u]
poſſit p[re]dere. Quod ſi rex aliquis adeo aut cótemptus
eſſet, aut inuiſus fuis, ut aliter eos cótinere in officio n[ò]
poſſit, n[ifi] cótumelijs, cópilatione, & ſectione graſſetur,
eoq[ui] redigat ad m[éd]icitaté, præſtiterit illi profecto re-
gno abdicare, ç[ui] his retinere artibus, q[ibus] ç[ui] ç[ui] imperi[
j
nomé, retineat, certe amittit maiéſtaté. Necq[ui] e[m] regiæ
dignitatis eſt, imperiú in m[éd]icos exercere, ſed in opulé
tos potius, atq[ui] felices. Quod i[pm] ſenſit certe uir erecti
ac ſublimis animi Fabricius, c[ú] responderet malle ſe im

h 2 perare

60 VTOPIÆ THOMÆ MORI

perare diuïtibus, Æþ diuïtem eſſe. Et profecto unum ali
quem uoluptate ac delicijs fluere, gemëtibus undiq[uo] ac
lamentantibus alijs, hoc non eſt regni, ſed carceris eſſe
cuſtodem. Deniq[uo]t imperitiffimus medicus eſt, qui
morbum neſcit nifi morbo curare, ita qui uitam ciuiu
nó nouit alia uia corrigere, quàm ademptis uitæ como
dis, is ſe neſcire fateatur imperare liberis, quin aut iner-
tiam potius mutet ſuam, aut ſuperbiam, nam his ſerè
uitijs accidit, ut populus eum uel còtemnat, uel habeat
odio, uiuat innocuus de ſuo, ſumptus ad creditus accó-
modet, refrenet maleſcia, & recta institutióe ſuorú præ
ueniat potius, Æþ ſinat increſcere, quæ deinde puniat, le
ges abrogatas conſuetudine haud temere reuocet, præ
ſertim quæ diu deſitæ nun[que] deſyderatæ ſunt, neque
un[que] commiſſi nomine eius[modi quic[que] capiat, quale
priuatum quëpiam iudex, uelut iniquu[em] ac uaſrum non
pateretur accipere. Hic ſi proponere illis Macarensium
legem, qui & ipſi non longe admodum abſunt ab Vto
pia, quorú rex quo primú die auſpicatur imperiú, ma/
gnis adhibitis ſacrificijs iuriſurando altringitur, nun[que]
ſe uno tempore ſupra mille auri pondo in theſauris ha
biturum, aut argenti, quaſtum eius auri precium æquet.
Hanc legem ſerunt ab optimo quodam rege inſtitutã,
cui maiori curæ ſuit patriæ cómodum, Æþ diuïtiæ ſuæ,
uelut obicem aceruãdæ pecuniæ tantæ, quanta faceret
inopiam eius in populo. Nempe eum theſaurum uide
bat ſuſſe.

Mira lex
Macareſſu

LIBER PRIMVS.

61

bat ſuffecturú, ſiue regi aduerſus rebelleis, ſiue regno
aduerſus hoſtium incurſiones eſſet conſligendum. Cæ-
terum minoré eſſe Æþ ut animos faciat inuadendi alie'
na. quæ potiſſima condendæ legis cauſa ſuit. Proxima
quod ſic profpectum putauit, ne deſit pecunia, quæ in
quotidiana ciuium commutatione uerſetur, & quum
regi necesse eſt erogare, quicquid theſauro ſupra legiti
mum accreuit modum, nó quæſiturum cenſuit occaſio,
nes iniuriæ. Talis rex & malis erit formidini, & à bonis
amabitur. Hæc ergo atq[uo] huiusmodi ſi ingereré apud
homines in cótrariam parté uehementet inclinatos, Æþ
ſurdis eſſem narraturus fabulam. Surdiffimus inquã,
haud dubie, neq[uo] hercule miror, neq[uo] mihi uidétur (ut
uere dicã) huiusmodi ſermones ingerêdi, aut talia dan
da conſilia, quæ certus ſis nun[que] admiffum iri. Quid
enim prodeſſe poſſit, aut quomodo in illorum pectus
influere ſermo tam inſolens, quorú præoccupauit ani-
mos, atq[uo] inſedit penitus diuerſa perſuaſio. Apud ami
culos in familiari colloquio nó inſuauis eſt hæc philoſo
phia ſcholaſtica. Cæterú in cóſilijs principú, ubi res ma
gnæ magna autoritate aguntur, nó eſt his rebus locus.
Hoc eſt, inquit ille, quod dicebam nó eſſe apud princi
pes locum philoſophiæ. Imo inquã eſt uerum, nó huic
ſcholaſticæ, quæ quiduis putet ubiuis conuenire, ſed eſt
alia philoſophia ciuilior, quæ ſuam nouit ſcenam, eic[que]
ſele accómodans, in ea fabula quæ in manibus eſt, ſuas
h 3 partes

Philoso,
phia ſchol
laſtica.

62 VTOPIÆ THOMÆ MORI

óμοίωσις
mira.

κωφόμ
πηγοσωπομ

partes concinne & cum decoro tutatur. Hacutendú eſt
tibi. Alioquin dum agitur quæpiam Plauti comœdia,
nugantibus inter ſe uernulis, ſi tu in proſceniú prodeas
habitu philofophico, & receſſas ex Octauia locum in
quo Seneca disputat cum Nerone, nonne præſtiterit
eſſe mutam perſonam, чъ aliena recitando talem ſe-
ciſſe tragicomœdiam. Corruperis enim, peruerteris чъ
præſente fabulam, dum diuerſa permiſces, etiam ſi ea
quæ tu affers meliora fuerint. Quæcunч fabula in ma
nu eſt, eam age чъ potes optime. nechъ ideo totã pertur
bes, quod tibi in métem uenit alterius, quæ ſit lepidior.
Sic eſt in Rep. ſic in conſultationibus principú. Si radi
citus euelli non poſſint opiniones prauæ, nec receptis
uſu uitijs mederi queas, ex animi tui ſententia, nó ideo
tamé deferenda Resp. eſt, & in tempeſtate nauis deſti-
tuenda eſt, quoniá uentos inhibere non poſſis. at nechъ
inſuetus & inſolens ſermo inculcandus, qué ſcias apud
diuerſa perſuaſos pondus nó habiturum, ſed obliquo
ductu conandú eſt, atchъ adnitendú tibi, uti pro tua ui-
rili omnia tractes cómode. & quod in bonú nequis uer
tere, eſſicias ſalté, ut ſit чъ minime malú. Nam ut oñia
bene ſint, fieri nó poteſt, niſi omnes boni ſint, quod ad
aliquot abhinc annos adhuc non expecto. Hac inquit,
arte nihil fieret aliud, чъ ne dum aliorum ſurori mederi
ſtudeo, ipſe cum illis inſaniá. Nam ſi uera loqui uolo,
talia loquar neceſſe eſt. Cæterú falſa loqui, ſit ne philo,
ſophi

LIBER PRIMVS.

63

Vtopičiů
inſtituta.

ſophi nefcio, certe non eſt meum. Quanчъ ille meus ſer
mo ut fuerit forſaſſe ingratus illis, atchъ moleſtus, ita nó
uideo cur uideri debeat uſchъ ad ineptias inſolés. Quod
ſi aut ea diceré, quæ ſingit Plato in ſua Rep. aut ea quæ
faciút Vtopiéſes in ſua, hæc quachъ eſſent, ut certe ſunt,
meliora, tamé aliena uideri poſſint, quod hic ſingulorú
priuatæ ſunt poſſessiones, illic omnia ſunt communia.
Mea uero oratio niſi quod ad eos qui ſtatuiffent ſecú,
ruere diuerſa uia præcipites, iucundus eſſe non poteſt,
qui reuocet ac præmonſtret pericula, alioquin quid ha
buit, quod non ubiuis dici, uel cóueniat, uel oporteat?
Equidem ſi omittenda ſunt omnia tanquam inſolen-
tia atchъ absurda, quæcunч peruerſi mores hominum
fecerút, ut uideri poſſint aliena, diffimulemus oportet,
apud Chriſtianos, plerachъ omnia quæ CHRISTVS
docuit, ac diffimulari uſqueadeo uetuit, ut ea quoque
quæ ipſe in aures inſuſurraſſet ſuis, palàm in tectis iuſ-
ſerit prædicari. Quorum maxima pars ab iltis mori-
bus lóge eſt alienior, quàm mea ſuit oratio. Niſi quod
concionatores homines callidi, tuum illud conſilium
ſecuti puto, quando mores ſuos homines ad CHRI-
STI normam grauatim paterentur aptari, doctrinam
eius uelut regulam plumbeam accommodauerunt ad
mores, ut aliquo ſaltem pacto coniungerentur ſcilicet.
qua re nihil uideo quid profecerint, niſi ut ſecurius li-
seat eſſe malos, atque ipſe profecto tantundem pro-
ficiam

64 VTOPIAE THOMÆ MORI

ficiam in consilijs principum. Nam aut diuerſa ſentiâ,
quod perinde fuerit, ac ſi nihil ſentiam. aut eadem, &
ipſorum adiutor ſim, ut inquit Mitio Terétianus, inſa/
niæ. Nam obliquus ille ductus tuus non uideo quid
ſibi uelit, quo cenſes adnitendum, ſi nó poſſint omnia
reddi bona, tamen ut tractentur commode, ſiantque,
quoad licet, Čminime mala. Quippe non eſt ibi diffi/
mulandi locus, nec licet coſniuere, approbâda ſunt aper
te peſſima cōſilia. & decretis peſtilêſſimis ſubſcribêdú
eſt. Speculatoris uice fuerit, ac penè proditoris, etiâ qui
improbe confulta maligne laudauerit. Porrò nihil oc-
currit, in quo prodeſſe quicčp poſſis, in eos delatus col/
legas, qui uel optimum uirum facilius corruperint, Č
ipſi corrigantur. quorum peruerſa conſuetudine uel de
prauaberis, uel ipſe integer atq. innocens, alienæ mali/
tiæ, ſtultitiæq. prætexeris, tantum abeſt ut aliquid poſ
ſit in melius obliquo illo ductu conuertere. Quam ob
rem pulcherrima ſimilitudine declarat Plato, cur meri/
to ſapientes abſtineât à capeſtenda Rep. Quippe quú
populum uideât in plateas effuſum aſſiduis imbribus
perfundi, nec perſuadere queant illis, ut ſe ſubducât plu
uiæ, tectačp ſubeât. gnari nihil profuturos ſele ſi exeât,
Čp ut unà compluâtur, ſemet intra tecta continent ha-
bentes ſatis, quando alienæ ſtultitiæ nó poſſunt mede-
ri, ſi ipſi ſaltem ſint in tuto. Quančp profecto mi More
(ut ea uere dicam, quæ meus animus fert) mihi uidetur
ubicunq.

LIBER PRIMVS.

65

ubicunq; priuatæ ſunt poſſessiones, ubi omnes omnia
pecunijs metiuntur, ibi uix unčp poſſe fieri, ut cù Rep.
aut iuſte agatur, aut proſpere, niſi uel ibi ſentias agi iu-
ſte, ubi optima quæcp; perueniút ad peſſimos, uel ibi ſe
liciter, ubi omnia diuiduntur in pauciflimos, nec illos
habitos undecunq; commode, cæteris uero plane miſe
ris. Quam ob rem quú apud animum meum reputo,
prudentiffima atq; ſanctiffima inſtituta Vtopiſium,
apud quos tam paucis legibus, tam cōmode res admi-
niftrantur, ut & uirtuti precium ſit, & tamen æquatis re
bus omnia abundant omnibus, tum ubi his corú mo/
ribus ex aduerſo cōparo, tot nationes alias, ſemper or-
dinantes, nec ullam ſatis ordinatam unčp, earú omniú
in quibus quod quiſq; nactus fuerit, ſuum uocat priua
tum, quorum tam multæ indies conditæ leges nó ſuffi-
ciunt, uel ut conſequatur quiſcp, uel ut tueatur, uel ut ſa
tis internoſcat ab alieno, illud quod ſuú inuicê quiſq;
priuatum nominat, id quod facile indicant infinita illa
tam aſſidue naſcentia, Čp nuncp finienda litigia. hæc in/
quam, dum apud me conſydero, æquior Platoni fio,
minusq; demiror, dedignatum illis leges ferre uallas,
qui recuſabant eas quibus ex æquo omnes omnia par
tirentur commoda. Siquidem facile præuidit homo
prudentiffimus, unam atq; unicam illam eſſe uiam ad
ſalutem publicâ, ſi rerum indicatur æqualitas, quæ ne-
ſcio an unčp poſſit obſeruari, ubi ſua ſunt ſingulorum
i propria.

66 VTOPIÆ THOMÆ MORI

propria. Nam quú certis titulis, quidem quantú potest, ad se couerrit, quantacú fuerit rerú copia, eam omne pauci inter se partiti, reliquis relinquút in opiam, seque accidit, ut alteri sint alterorum forte dignissimi, quú illi sint rapaces, improbi atque inutiles, contra hi modesti ui ri, ac simplices, & cotidiana industria, in publicum et in seket benigniores. Adeo mihi certe suageo, res æqua bili ac iusta aliqua ratione distribui, aut feliciter agi cú rebus mortalium, nisi sublata prorsus proprietate, non posse. Sed manente illa, manufurâ semper apud multo maximâ, multoque optimam hominum partem, egestatis & erumnarû anxiam atque ineuitabilem farcinâ. Quam ut fateor leuari aliquantulú posse, sic tolli planè cotoento, nó posse. Nempe si statuatur ne quis supra certum agri modum possideat, & uti sit legitimus cuius census pecuniae, si fuerit legibus quibusdam cautum, ut neque sit princeps nimium potens, neque populus nimis informe, Tum magistratus ne ambiantur, neu dentur ueronum, aut sump tus in illis fieri sit neceſſe, alioquin & occalio datur per fraudem ac rapinas farciendæ pecuniae, & fit neceſſitas eis muneribus præficiendi diuites, quæ potius fuerant adminitranda prudentibus, talibus inquam legibus, quemadmodum ægra affectuis solent formentis fulciri corpora deploratæ ualetudinis, ita hæc quoque mala leniri queant, ac mitigari, ut sanentur uero atque in bonú redeat habitu, nulla omino spes eſt, dum ſua

LIBER PRIMVS.

67

ſua cuique sint, ppria. Quin dum unius partis curæ ſtudet, aliarum uulnus exaſperaueris, ita mutuo nascitur ex alterius medela alterius morbus, quâdo nihil sic adiſci cuique potest, ut non idem adimatur alij. At mihi inquâ còtra uidetur, ibi nunquam còmode uiui posse, ubi omnia sint comunia. Nam quo pacto ſuppetat copia rerum, unoquoque ab labore ſubducente se, ut pote que nequeui quæſtus urget ratio, & alienæ industriae fiducia reddit legem. At quum & stimulentur inopia, neque quod quidem fuerit nactus, id pro ſuo tueri ulla poſſit le ge, an nó neceſſe eſt perpetua cæde ac ſeditione labore tur. Sublata præſertim autoritate ac reuerentia magi, ſtratuus, cui quis eſſe locus poſſit, apud homines taleis, quos inter nullus discrimé eſt, ne cominſci quidé queo. Nó miror inquit, sic uideri tibi, quippe cui eius imago rei, aut nulla succurrit, aut falso. Verus si in Vtopia ſuis, ſes mecum, mores eorum atque inſtituta uidiffices præſens, ut ego feci, q plus annis quinque ibi uixi, neque unum uoluiffem inde discedere, niſi ut nouus illum orbé proderem, tum planè faterere, populum recte inſtitutum nulorum alibi te uidiffere illic. Atqui profecto inquit Petrus Aegidius, ægre perſuadeas mihi, melius inſtitutus populum in nouo illo, et in hoc noto nobis orbe repe tiri, ut in quo neque deteriora ingenia, & uetuſtiores opi nor eſſe, et in illo Reſp. & in quibus plurima ad uitam commoda longus inuenit ulus, ut ne adiſiam apud

i 2 nos

66 VTOPIAE THOMÆ MORI

nos caſu reperta quædam, quibus excogitādis nullum
potuiffet ingenium ſufficere. Quod ad uetuſtatem, in-
quit ille, rerum attinet publicarū, tum pronunciare poſ
ſes rectius, ſi hiftorias illius orbis perlegiſſes, quibus ſi
fides haberi debet, prius apud eos erat urbes, quàm ho
mines apud nos iam uero quicquid hactenus uel inge
nium inuenit, uel caſus repperit, hoc utrobicß potuit ex
titiffle. Cæterum ego certe puto, ut illis præſtemus inge
nio, ſtudio tamen atq; induſtria longe à tergo relinqui
mur. Nam (ut ipſorum habét annales) ante appuſum
illuc noſtrû de rebus noſtris (quos illi uocât Vltraequi-
noctialeis) nihil unq; quicq; audierât, niſi quod olim
annis ab hinc ducétis ſupra mille, nauis quædam apud
inſulam Vtopiam naufragio perijt, qua tempeſtas èo
detulerat. Eiecti ſunt in littus Romani quidam, atque
Aegyptij, qui poſtea nunq; inde diſſeſtere. Hanc una
occafionem, uide quàm commodam illis ſua fecit indu
ſtria. Nihil artis erat intra Romanû imperium, unde
poſſit aliquis eſſe uſus, quod nò illi aut ab expoſitis ho
ſpitibus didicerint, aut acceptis quærèdi ſeminibus ad-
inuenerint, tanto bono ſuit illis aliquos hinc ſemel illuc
eſſe delatos. At ſiqua ſimilis fortuna quempiam ante-
hac illinc huc perpulerit, tam penitus hoc obliteratum
eſt. q; iltud quoq; forſan excidet poſteris, me aliquan-
do illic ſuiffle. Et ut illi uno ſtatim congreſſu quicquid à
nobis commode inuentum eſt, fecerunt ſuum : Sic diu
futurum

LIBER PRIMVS.

67

futurû puto, priuſq; nos accipiamus quicquam quod
apud illos melius q; nobis eſt institutum. Quod unû
maxime eſſe reor in cauſa, cur quî neq; ingenio, neq;
opibus inferiores ſimus eis, ipſorum tamen res quàm
noſtra prudentius adminiftretur, & felicius effloreſcat.
Ergo mi Raphaël inquâ, quæſo te atq; obſcro, deſcri
be nobis inſulam, nec uelis eſſe breuis, ſed explices or-
dine, agros, fluuios, urbes, homines, mores, inſtituta, le-
ges, ac deniq; omnia, quæ nos putes uelle cognoſcere.
putabis auté uelle quicquid adhuc neſcimus. Nihil in-
quit faciam libétius. Nam hæc in promptu habeo. Sed
res ocium poſcit. Eamus ergo inquam intro pransum,
mox tempus noſtro arbitratu ſumemus. Fiat inquit.
Ita ingreſſi prandemus. pranſi, in eundé reuerſi locum,
in eodem ſedili conſedimus, ac iuſſis ministris ne quis
interpellaret, ego ac Petrus Aegidius hortamur Ra-
phäelem, ut præſter quod erat pollicitus. Is ergo ubi
nos uidit intentos, atq; auıdos audiendi, quum pau-
lisper tacitus & cogitabundus aſſediſſet, hunc in modú
exorſus eſt.

PRIMI LIBRI

FINIS.

i; 3 Sermonis

70
# SERMONIS QVEM

RAPHAEL HYTHLODAEVS DE OPTI
MO REIP. STATV HABVIT, LI
BER SECVNDVS, PER THO
MAM MORVM CIVEM
ET VICECOMITEM
LONDINENSEM.

*

Sit¹⁰ & for/
ma Vto/
piæ nouæ
infulæ.

TOPIENSIVM INSVLA
in media sui parte (nâ hac
latiffima est) millia paſſuû
ducenta porrigit, magnûc
per inſulæ ſpatium no mul
to anguſtior, fines uerſus
paulatim utrinque tenuatur.
hi uelut circunducti circino
quingentorum ambitu mil

lium, inſulam totam in lunæ ſpeciem renafcentis effi-
giant. Cuius cornua fretum interfluens, millibus paſ-
ſuû plus minus undecim dirimit, ac per ingens inane
diffuſum, circuiectu undique terræ prohibitis uentis, ua-
ſti in morem lacus ſtagnans magis, sè ſeuiens omnem
propè eius terræ aluum pro portu facit. magnóque ho-
minum uſu naues quacuà uerſus tranſmittit. ſauces
hinc

LIBER SECVNDVS. 71

hinc uadis, inde axis formidoloſæ. In medio fermè in-
terſtitio una rupes eminet, eòque innoxia, cui inædifica
tam turrim præſidio tenent, cæteræ latentes & inſidio-
sæ. Canales folis ipſis noti, atque ideo non temere acci
dit, uti exterus quilibet hunc in ſinum, niſi Vtopia-
no duce, penetret, ut in quem uix ipſis tutus ingreſſus
est, niſi ſignis quibusdam è litore uiam regentibus. His
in diuerſa tranſlatis loca, hoſtium quamlibet numero-
ſam clauſem facile in perniciem traherét. Ab altera par

te non infrequentes portus. At ubi quod deſ cenſus in ter-
ram ita natura munitus, aut arte, ut ingentes copiæ pau
cis inde queant propugnatoribus arceri. Cæterum uti
fertur, uti quod ipfa loci facies præ se fert, ea tellus olim no
ambiebatur mari. Sed Vtopus cuius utpote uictoris
nomé refert inſula, Nam ante id temporis Abraxa di/
cebatur, qui quod rudem atque agreſſet turbam ad id quo
nunc cæteros propè mortales antecellit cultus, humani
tatis quod perduxit, primo protinus appuſſu uictoria poti
tus, paſſuû milia quindecim, qua parte tellus còtinenti
adhæsit, exſcindendu curauit, ac mare circum terrâ du-
xit. Quam quod ad id operis non incolas modo coëgiſſet
(ne còtumeliæ loco laboré ducerent) fed ſuos præterea
milites omnes adiungeret, in tantam hominu multitu
dine opere diſtributo incredibili celeritate res perfecta,
finitimos (q inſitio uanitaté incoepii riferant) admiratio
ne ſuccesſus ac terrore perculerit. Inſula ciuitates habet

quatuor

Locus na
tura tutus
unico præ
ſidio defen
ditur.

Stratage,
ma ex mu
tatis ſignis

Vtopia in/
ſula ab
Vtopo du
ce.

Hoc plus
erat igitur
mum per/
fodere.
Facile fert
quod omni/
bus cùmu
ne est.

70 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Oppida
Vtopiæ in
fulæ.

Sifitudo
concordiã
facit.

Vrbiiu in/
ter ſe me/
diocre in
teruallum.

Diftribu/
tio agrorù.

At hincho
die pefits
rerump.
omnium.

Prima cu /
ra agricola
tionis.

quatuor & quinquaginta ſpatiosas omnes ac magni/
ficas lingua, moribus, inſtitutis, legibus, prorfus iſſedé,
idem ſitus omniu, eadem ubi q[]uatenus per locum li-
cet, rerú facies. Harum quæ proximæ inter ſunt millia
quatuor ac uiginti ſeparant. Nulla rurfus eſt tam defer
ta, è qua nó ad aliam urbe pedibus queat unius itincre
diei perueniri. Ciues quaq[]b[] ex urbe terni ſenes ac rerú
periti tractatum de rebus inſulæ c[]omunibus, quotānis
c[]oieniunt Amaurotum. Nam (ea urbs quod tanq[]b[] in
umbilico terræ ſita maxime iacet omniu partium lega-
tis opportuna) prima, princeps[]b[] habetur. Agri ita c[]
mode ciuitatib[]9 aſſignati ſunt, ut ab nulla parte minus
ſoli quàm XX paſſu[u] millia una quæuis habeat. ab ali
qua multo etiam amplius, uidelicet qua parte longius
urbes inter ſe diſiunguntur. Nulli urbi cupido promo/
uendorum fini[u]. Quippe quos habét agricolas magis
eorum ſe, c[]b[] domínos putant. Habent ruri per omnes
agros commode diſpoſitas domos, ruſticis inſtrumétis
inſtructas. Hæ habitantur ciuibus per uices eò commi
grantibus. Nulla familia ruſtica in uiris mulieribus[]b[]
pauciores habet, c[]b[] quadraginta præter duos aſſcripti/
tios ſeruos, q[]bus pater mater[]b[] familias graues ac ma-
turi præſiciu[t]ur, & ſingulis tricenis familijs philarchus
unus. E quaq[]b[] familia uiginti quotānis in urbem remi-
grát, hi qui bienniu ruri compleuere. In horum locum
totidé recentes ex urbe ſubrogátur, ut ab his qui annu[
]i ibi fuere,

LIBER SECVNDVS. 75

ibi fuere, atq[]b[] ideo ruſticarum peritiores rerum, inſtitu/
antur, alios anno ſequenti docturi, ne ſi pariter omnes
ibi noui, agricolationis[]b[] rudes eſſent, aliquid in anno
na per imperitiam peccaretur. Is innouandorum agri-
colaru mos, & ſi ſolennis ſit, ne quifquàm inuitus alpe-
riorem uitam cogatur continuare diutius, multi tamen
quos ruſticæ rei ſtudium natura delectat, plures ſibi an
nos impetrant. Agricolæ terram colunt, nutriunt ani-
malia, ligna comparant, atq[]b[] in urbem qua commodu
eſt, terra, mariuè conuehunt. Pullorum infinitam edu-
cant multitudinem, mirabili artificio. Neq[]b[] enim incu-
bant oua gallinæ, ſed magnum eorum numerum calo-
re quodam æquabili fouentes animant, educant[]b[], hi
ſimul atq[]b[] è teſta prodiere, homines, uice matrum comi
tantur, & agnoſcunt. Equos alunt perq[]b[] paucos, nec ni
ſi ferocientes, neq[]b[] alium in ufum quàm exercendæ re-
bus equeſtribus iuuentuti. Nam omnem, ſeu colendi,
ſeu uehendi laborem, boues obeunt, quos (ut fatentur)
equis impetu cedere, ſic patientia uincere, nec tot obno-
xios morbis putant, ad hæc minore impendio, & ope-
ræ, & ſumptus ali, ac deniq[]b[] laboribus emeritos, in cibu
tandem ufui eſſe. Semente in ſolum panem utuntur.
Nam aut uuarum uinum bibunt, aut pomorum, piro-
rumue, aut deniq[]b[] aquam nónunq[]b[] meram, ſæpe etiá,
qua mel, aut glycyrizam incoxerint, cuius haud exiguá
habent copiam. Quum exploratum habeant (habent
k enmi

Agricola /
rù officia.

Mira ratio
fouendi
oua.

Vſus equo
rum.

Vſus boú.

Cibus, ac
potus,

74 VTOPIAET homæ mori

Modus se eniſn certiffimum) quantum annonæ conſumat urbs, & circunieſtus urbi conuentus, tamen multo amplius & ſementis faciunt, & pecudum educant, ſ quod in ſu/ os uſus ſufficiat, reliquù impartituri finitimis. Quibul/ cunque rebus opus eſt, quæ res ruri non habentur, eam ſupellectilem omnem ab urbe petunt, & ſine ulla rerù commutatione, à magiſtratibus urbanis nullo negocio conſequutur. Nam illò ſingulo quoque menſe, pleribus ad ſeſtum diem conueniunt. Quum frumentandi dies in- ſtat, magiſtratibus urbanis agricolarum phylarchi de- nunciant, quantum ciuium numerum ad ſe mitti còue

Mutuo o/
pera quan/
tù ualeat.

niat, quæ multitudo frumentatorum, quum ad ipſum diem opportune adſit, uno propè ſereno die tota fru- mentatione deſunguntur.

DE VRBIBVS. AC NOMINA
TIM DE AMAVROTO.

Vrbium qui unam norit, omnes nouerit. ita ſunt inter ſe (quatenus loci natura nò obſtat) omnino Amauroti ſimiles. Depingam igitur unam quampiam (neque enim primaria Vtopièſiù urbis de/ ſcriptio.

LIBER SECVNDVS.

75

bus paſſuì duobus ad flumen Anydrù pertinet, ſecun dum ripam aliquanto longior. Oritur Anydrus mili/ bus octoginta ſupra Amaurotum, modico fonte, ſed aliorum occuſu fluminum, atque in his duorum etiam mediocrium auſtus, ante urbem ipſam, quingentos in latum paſſus extenditur, mox adhuc amplior, ſexaginta milia prolapsus, excipitur oceano. Hoc toto ſpacio, quod urbem ac mare interiacet, ac ſupra urbem quoque aliquot milia, ſex horas perpetuas influens æſtus, ac re

Anydri flu
minis de/
ſcriptio.

fluus alternat celeri flumine. Quum ſe ſe pelagus inſert, Idem fit a/ triginta in longù milia, totum Anydri alueum ſuis oc- pud An/ glos in flu/ cupat undis, proſligato retrorsum fluuio. Tum aliquan mine Tha/ to ultra liquorem eius ſalfugine corrumpit, dehinc pau- my ſi.

latim dulceſcens amnis, ſyncerus urbem perlabitur, ac refugientem uiciffim purus & incorruptus, ad ipſas pro pè ſauces inſequitur. Vrbs aduerſæ fluminis ripæ, non pilis ac ſublicibus ligneis, ſed ex opere lapideo, egregie arcuato ponte, commiffa eſt, ab ea parte, quæ longiſſi- roto conue me diſtat à mari, quo naues totum id latus urbis poſ- nit.

Et in hoc
Londinù
cù Amau/
roto conue
nit.

ſint inoffenſæ præteruebi. Habent alium præterea flu- uium, baud magnum quidem illum, ſed perquam pla/ cidum, ac iucundum. Nam ex eodem ſcaturiens mon- te, in quo ciuitas collocatur, mediam illam per deuexa perfluës Anydro miſcetur. Eius fluuij caput, fontemij, Vfus a/ quod paulo extra urbem naſcitur, munimentis ample- bilis, xi, Amaurotani iunxerunt oppido. ne ſi qua uis ho/

quæ pota
bilis.

k 2 ſtium

76 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Mœnium
munimen
ta,

Plateæ cu/
iuſmodi.

Aëdificia.

Horti ædi/
bus adhæ/
tentes.

Hæc lapiff
cōmunita/
tē Platonis

Vtilitas
hortorum
etā Maro/
ni prædi
cata.

ſtium ingruat, intercipi, atq[ui] auerti aqua, né ue corrum
pi queat. Inde canalibus coſtilibus, diuersim ad inferio
res urbis partes aqua diriuatur, id ſicubi locus fieri ue/
tat, ciſternis capacibus, collecta pluviæ, tantundē uſus
adſert. Mutus altus, ac latus oppidū cingit, turribus, ac
propugnaculis frequens, arida foſſa, ſed alta, lataćq[ui], ac
ueprium ſepibus impedita tribus ab lateribus circuDAT
mœnia, quarto flumen ipſum pro foſſa eſt. Plateæ c[ui]
ad uecturam, tum aduerſus uentos deſcriptæ, cómode
ædificia neutićq[ui] fordida, quorum longa, & totum per
uicum, perpetua ſeries, aduerſa domorum fronte con/
ſpicitur. has uicorum frontes uia diſtinguit pedes uigin
ti lata. Poſterioribus ædium partibus, quanta eſt uici
longitudo, hortus adiacet, latus, & uicorú tergis undiq[\]b
circumſeptus. Nulla domus eſt, quæ non ut hoſtium in
plateam, ita poſticum in hortum habeat. Quin biſores
quoq[ui] faci[ui] tractu manus apertiles, ac dein ſua ſponte
coëuntes, quemuis intromittut, ita nihil uſquam priua
ti eſt. Nam domos ipſas uno quoq[ui] decennio forte có/
mutant. Hos hortos magnifaciunt, in his uineas, fru-
ctus, herbas, flores habent, tanto nitore, cultućq[ui], ut ni-
hil fructuoſius uſquam uiderim, nihil elegantius, qua
in re ſtudium eorum, non ipſa uoluptas modo, ſed ui-
corum quoq[ui] inuicem de ſuo cuiuſq[ui] horti cultu certa/
men accendit. & certe non aliud quicq[ui] temere urbe to
ta reperias, ſiue ad uſum ciuium, ſiue ad uoluptatem có
modius.

LIBER SECUNDVS. 77

modius. eóq[ui] nullius rei, quàm huiuſmodi hortorum,
maiorem habuiffe curam uidetur is qui códidit. Nam
totam hanc urbis figuram, iam inde ab initio deſcriptā
ab ipſo Vtopo ſerunt. Sed ornatū, cæterumćq[ui] cultum,
quibus unius ætatem hominis haud ſuffecturam ui-
dit, poſteris adiſciendum reliquit. Itaq[ui] ſcriptum in an
nalibus habent, quos ab capta uſq[ui] inſula, mille ſeptin-
gentorum, ac ſexaginta annorum complectentes hifto
riam, diligenter & religioſe perſcriptos adſeruant, Ædes
initio humiles, ac ueluti caſas, & tuguria ſuiffe, è quoli-
bet ligno temere factas, parietes luto obductos, culmi-
na in aciem faſtigiata ſtramentis operuerant. At nunc
omnis domus uilenda forma tabulatorum trium, pari
etum facies, aut ſilice, aut cementis, aut latere coſtili con
ſtructæ, in aluum inſtruſus congeſto rudere. Tecta in
planum ſubducta, quæ intritis quibusdam inſternunt.
nullius impendi, ſed ea temperatura, quæ nec igni ob-
noxia ſit, & tolerandis tempeſtatum iniurijs plumbū
ſuperet. Ventos è ſeneſtris uitro (nam eius ibi creberi/
mus uſus eſt) expellunt. Interim etiam lino tenui, quod
perlucido oleo, aut ſuccino perlinunt, gemino nimirū
commodo. Siquidem ad eum modum fit, ut & plus lu
cis tranſmittat, & uentorum minus admittat.

DE MAGISTRATIBVS.

T
Riginta quæq[ui] familiæ magistratum ſibi quotan
nis eligunt, quæ ſua prisca lingua Syphograntum
k 3 uocant

Vitreæ aut
linteæ ſe/
neſtrae.

78 VTOPIÆ THOMÆ MORI
uocant, recentiore phylarchum, Syphograntis decem
Tranibors cum suis familijs Traniborus olim, nunc protophylar-
Vtopiæsii chus dictus præficitur. Demum Syphogranti omnes,
lingua foro, qui sunt ducenti, iurati lecturos sepe, quem maxime
etû prima censent utilem, suffragijs occultis renunciant principem
rium.
Mira ratio unum uidelicet ex his quatuor, quos eis populus nomi
creandi maugistratus.
Tyrannis commendatur senatui. Principis magistratus perpetuo est in omnem illius uitam, nisi tyrannidis affecta-
tæ sulcusio impediat. Traniboros quotannis eligunt.
Cito dirimendæ cœ trouerfia,
Cæterum haud temere commutant. Reliqui magistrat-
tus omnes annui. Tranibori tertio quoque die, interdú
quas nunc sì res poftulat sæpius, in consiliu cum principe ueniunt.
data opera in rep. consultant. controuerfias priuatorum (sì quæ
in immenſum proro ſunt) quæ perquam paucæ ſunt, mature dirimunt. Sy-
phograntos ſemper in senatum duos adſicunt, atque
Nihil ſubito statuen
omni die diuerſos. cautum ut ne quid ratu ſit quod
ad remp. pertineat, de quo non tribus in senatu diebus
ante agitatum, quam decretum ſit. Extra senatum, aut
comitia publica de rebus cōmunibus inire consilia capi
tale habetur. Hæc è ferunt inſtituta, ne proclue eſtet,
cōiuratione principis, ac Tranibororum, oppreſſo per
tyrannidem populo, ſtatum reipub. mutare. Atque ideo
quicquid magni momenti iudicatur, ad Syphogranto
rum comitia defertur, qui cum suis familijs communica
ta re, poſt inter ſe consultant, ac ſuum consilium renun-
ciant

LIBER SECUNDVS, 79

ciant ſenatui. Interdum ad totius inſulæ consilium res
defertur. Quin id quoque moris habet ſenatus, ut nihil,
quo die primum proponitur, eodem disputetur. ſed in
ſequentem ſenatù differatur, ne quis ubi quod in buc
cam primum uenerit, temere eſſutierit, ea potius exco-
gitet poſtea, quibus decreta tueatur ſua, quàm quæ ex
reip. uſu ſint. malice salutis publicæ, quàm opinionis
de ſe iacturam facere, peruerſo quodam ac præpoſtero
pudore, ne initio paru proſpexiſſe uideat. Cui proſpi
ciendu initio ſuit, ut confulto potius, cito loqueretur.
Hoc ſibi uoſebat ue
tus prouer
biu
v
v
xtr Bo
DE ARTIFICIIS.

A
rs una est omnibus uiris, mulieribus promi
scua agricultura, cuius nemo est expers. Hac à pu
eritia erudiuntur omnes, partim in ſchola traditis præ
ceptis, partim in agros uiciniores urbi, quali per ludum
educti, non intuentes modo, ſed per exercitandi corpo
ris occasionem tractantes etiam. Præter agriculturam
(quæ est omnibus, ut dixi, cōmunis) quilibet una qua-
piam, tanq[ui] ſuam docetur, ea est ferè aut lanificiù, aut
operandi lini ſtudium, aut cemétariorum, aut fabri. ſeu
ferrarij, ſeu materiarij artificium. Neque enim aliud est
opificium ullum, quod numeru aliquem, dictu dignu
occupet illic. Nam ueſtes, quarum, niſi quod habitu
ſexus discernitur, & cælibatus à coniugio, una per to-
tam inſulam forma est, cadem per omne auum per
petua, nec ad oculum indecora, & ad corporis motum
habilis

SO VTOPIÆ THOMÆ MORI

Nemo ciu
um expers
artificij.

Ad quam
quiſq[ur] na/
tura ſit ap/
poſtus, eā
diſcat artē.

Ocioſi pel/
lendi e Re/
publica.

Moderan |
dus opifi |
cum labor.

habilis, tum ad frigorix æſtusque rationem appoſita.

Eas inquam, quæque ſibi familia conficit. Sed ex alijs
illis artibus unuſquisque aliquam diſcit, nec uiri modo,
sed muſieres etiam. cæterum hæ uelut imbecilliores, le/
uiora tractant. lanam ferè, linumq[ur] operantur. uiris ar-
tes reliquæ magis laborioſæ mandantur, maxima ex
parte quiſq[ur] in patrijs artibus educatur, nam eò pleriq[ur]
natura feruntur. Quod ſi quem animus aliò trahat, in
eius opificiij, cuius capitur ſtudio, familiam quampiam
adoptione traducitur. cura non à patre modo eius, ſed
magiſtratibus etiam præſtita, ut graui, atq[ur] honeto pa
trifamilias mancipetur. Quin ſi quis unam perdoctus
artem, aliam præterea cupiuerit, eodem modo permit-
titur. Vtramq[ur] naſtus, utram uelit exercet, niſi alteru-
tra ciuitas magis egeat. Syphograntorum, præcipu[j]

tra ciuitas magis egeat. Syphograntorum, præcipu[j] ac prope unicum negocium eſt, curare, ac proſpicere, ne quiſquam deſideat ocioſus. Sed uti ſuæ quiſque ar/ ti ſedulo incumbat, nec ab ſummo mane tamen, ad multam uſque noctem perpetuo labore, uelut iumen/ ta, fatigatus, nam ea plusquam ſeruilis erumna eſt, quæ tamen ubiq[ur] ferè opificum uita eſt, exceptis Vtopien/ ſibus, qui cum in horas uigintiquatuor æquales, diem connumerata nocte diuidant, ſex duntaxat operi de- putant, tres ante meridiem, à quibus prandium ineunt, atq[ur] à prandio duas pomeridianas horas, quum inter- quieuerint, tres deinde rurſus labori datas, cœna clau- dunt.

LIBER SECUNDVS 81

dunt. Quum primam horam ab meridie numerêt: ſub
octauam cubitum eunt. horas octo ſomnus uendicat.
Quicquid inter operis horas ac ſomni cibiç[ur] medium
eſſet, id ſuo cuiúſq[ur] arbitrio permittitur, non quo per
luxum, aut ſegnitiem abutatur, ſed quod ab opificio
ſuo liberum, ex animi ſententia in aliud quippiam ſtu-
diij bene collocet. has intercapedines pleriç[ur] impendút
literis. Solenne eſt enim publicas cotidie lectiones ha-
beri, antelucanis horis, quibus ut interſint, iij dumtaxat
adiguntur, qui ad literas nominatim ſelecti ſunt. Cæte
rum ex omni ordine mares ſimul, ac fœminæ multitu-
do maxima ad audiendas lectiones, aliij alias, prout cu
iúſq[ur] fert natura confluit. Hoc ipſum tempus tamen, ſi
quis arti ſuæ malit inſumere quod multis uſu uenit
(quorum animus in nullius contemplatione diſcipli-
næ confurgit) haud prohibetur, quin laudatur quoq[ur].
ut utilis reipublicæ. Super cœnâ tum unam horam lu-
dendo producunt, æſtate in hortis, hyeme in aulis illis
communibus, in quibus comedunt. Ibi aut muſicen ex-
ercent, aut ſe ſermone recreant. Aleam atq[ur] id genus
ineptos ac perniciosos ludos ne cognoſcunt quidem,
cæterum duos habent in uſu ludos, latrunculorum lu-
do non diſſimiles. Alterum numeror[j] pugnam, in qua

Studia li/
terarum

Luſus in
co[n]nis.

communibus, in quibus comedunt. Ibi aut muſicen ex-
ercent, aut ſe ſermone recreant. Aleam atq[ur] id genus
ineptos ac perniciosos ludos ne cognoſcunt quidem,
cæterum duos habent in uſu ludos, latrunculorum lu-
do non diſſimiles. Alterum numeror[j] pugnam, in qua
numerus numerum prædatur. Alterum in quo collata
acie cum uirtutibus uitia confligút. Quo in ludo perq[ur]
ſcite oftenditur & uitior[j] inter ſe diſilli[j], & aduerſus

At nunc
alea prin
cipum lu
ſus eſt.

Luſus uti
les quoq[ur].

I uirtutes

82 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Ocioforû
hominû
genera.

Pogufo,
chila
nobilium

Prudentif/
lime dictû.

uirtutes concordia, item quæ uitia, quibus se uirtutibus
opponant, quibus uiribus aperte oppugnent, quibus
machinametis ab obliquo adorïatur, quo præsidio, uir
tutes uitiorum uires infringant, quibus artibus eorum
conatus eludant, quibus deniç modis alterutra pars
uictoriae compos fiat. Sed hoc loco, ne quid erretis
quiddâ preffius intuendú est. Etenim quod sex dum-
taxat horas in opere sunt, fieri fortasse potest, ut inopiâ
aliquâ putes, necessitarú rerum sequi. Quod tam lon-
ge abest ut accidat, ut id temporis ad omniú rerum co-
piam quæ quidem ad uitæ uel necessitatem requiran-
tur uel comoditatem non sufficiat modo; sed superfit
etiam, id quod uos quoç intelliget si uobificum repu-
tetis apud alias gêtes, quam magna populi pars iners
degit, primum mulieres ferè omnes, totius summæ di-
midium, aut scibi mulieres negociæ sunt, ibi ut pluri
mum, earum uice, uiri fitertunt. ad hæc, facerdotum ac
religioforum, quos uocant quanta quæc ocioſa turba,
adſce diuites omnes maxime prædiorum dominos,
quos uulgo generosos appellant ac nobiles, his adnu-
mera ipſorum famulitiu, totam uidelicet illam cetrato-
rum nebulonum colluuiem, robustos deniç ac ualen/
tes mendicos adiunge, morbum quempiam prætexen/
tes inertiae, multo certe pauciores eſſe quàm putaras in-
uenies eos, quorú labore conſtant hæc omnia quibus
mortales utuntur. Expêde nunc tecu ex his ipſis quàm
pauci

LIBER SECVNDVS.

83

pauci in necessarijs opificijs uerſant. ſiquidè ubi omnia
pecunijs metimur, multas artes necesse est exerceri ina-
nes prorfus ac ſupſluas, luxus tantú ac libidinis mini-
ſtras. nã hæc ipſa multitudo quæ nunc opat, ſi partiret
in tam paucas artes, ch paucas comodus naturæ uſus
poſtulat in ōtā rerú abúdâtia: quantā nunc eſſe necesse
ſit, precia nimirú uliora forent, ch ut artifices inde uitā
tueri ſuam poſſent. At ſi icht omnes quos nunc inertes ar
tes diſtringunt: ac tota inſup ocio ac defidia langueſcés
turba, quorú unus quiuis earú rerum quæ aliorú labo-
tibus ſuppeditatur: quantú duo earundé operatores
cōſumit in opera uniuersi atq. eadé utilia collocarent,
facile animaduertis: quantulú têporis ad ſuppeditãda
omnia: quæ uel necessitatis ratio: uel comoditatis effla
gitet (adde uoluptatis etiā quæ quidè uera ſit ac natura
lis) abúde ſatis ſupc foret. atq. id ipſum in Vtopia res
ipſa p[ſpicu]i facit. Nam illic in tota urbe cù adiacete ui
cinia uix homines qngêti ex o[n]i uitorú ac mulierú nu
mero, quorú ætas ac robur opi ſufficit, uacatio p[mi]ttit.
In hijs ſyphográti (c[c]p[]c[] leges eos labore ſoluerút) ipſi
tamè ſele nó eximút: quo facilius exéplo ſuo reliquos
ad labores inuitent. Eadé immunitate gaudét hi: quos
cômêdatióe ſacerdotú, p[ſua]ſus populus occultis ſypho-
grátorú ſuffragijs ad p[di]ſcedas disciplinas p[pet]uã ua-
cationé indulget. Quorú ſi qs cóceptá de ſe ip[em] ſele-
lerit: ad opifices retrudit, cótrac[]p. nó raréter uſu uenit:

Ne magi,
ſtratus qui
dê ab ope/
re ceſſant.

I 2 ut mechanicus

84 VTOPIAE TOMÆ MORI

Solit litera/
ti ad magi/
stratus uo/
cantur.

Quomod
o uitetur
impenſa in
ædificijs.

ut mechanicus quiſpiâ, ſubciſiuas illas horas tam gna-
uiter impêdat literis, tantû diligentia proficiat, ut opifi-
cio ſuo exemptus, in literatorum classsem prouehatur.
Ex hoc literatorum ordine legati, ſacerdotes, Tranibori
ac ipſe deniçb deligitur princeps, quem illi priscâ ipſo-
rum lingua Barzanem, recentiore Ademum appellât.
Reliqua ſere multitudo omnis: quum nec ocioſa ſit:
nec inutilib9 opificijs occupata, procluïis æſtimatio eſt,
quàm paucæ horæ quantû boni operis pariant, ad ea
quæ commemoraui, hoc præterea facilitatis accedit
quod in neceſſarijs pleriſc artibus, minore opa quam
aliæ gentes, opus habent. Nam primum ædificiorum,
aut ſtructura: aut reſectio ideo tam multorum alſiduâ
ubiçb requirit operâ, quod quæ pater ædificauit: hæres
parû frugi, paulatim dilabi ſinit, ita quod minimo tue-
ri potuit: ſuccessor eius de integro impendio magno co
gitur inſtaurare. quin frequêter etiam quæ domus alij
ingenti ſumptu ſtetit, hanc alius delicato animo con-
temnit, ea çb neglecta: atq[uo] ideo breui collapsa: alia ali-
bi impenſis non minoribus extruit. At apud Vtopien,
ſes compoſitis rebus omnibus: & confituta rep. rariffi
me accidit: uti noua collocandis ædibus area deligatur
& non modo remedium celeriter præſentibus uitijs ad
hibetur, ſed etiam imminentibus occurritur. Ita fit, ut
minimo labore, diutiffime perdurent ædificia, & id ge/
nus opifices uix habeant interdum quod agant: niſi
quod

LIBER SECVNDVS.

85

quod materiam dolare domi & lapides interim qua/
drare atq[uo] aptare iubentur, quo (si quod opus incidat)
maturius poſſit exurgere. Iam in ueſtibus uide, quam
paucis operis egeant: primû dum in opere ſunt: corio
neglectim aut pellibus amiciuntur quæ in ſeptenniù
durent. quum procedunt in publici, ſuperinduunt chla-
mydem ueſtem, quæ rudiores illas ueſtes côtegat: eius
per totam inſulam unus color eſt, atq[uo] is natiuus. Ita q[uo]
lanei panni, nò modo multo minus quæ uſquam alibi
ſufficit, uerù is ipſe quoq[uo] multo minoris impendiј eſt,
at lini minor eſt labor, eóq[uo] uſus crebrior, ſed in lineo
ſolus candor, in laneo ſola mundicies conſpiciet, nullú
tenuioris fili precium eſt. Ita q[uo] fit, ut quum alibi nuſq[uo]
uni homini quatuor aut quin q[uo] togæ laneæ diuerſis co
loribus, ac totidem ſericiæ tunicæ ſufficiant, delicatiori-
bus paulo ne decem quidem, ibi una quiſq[uo] contentus
eſt, plerunq[uo] in biennium. Quippe nec cauſa eſt ulla
cur plures affectet, quas consecutus nec q[uo] aduerſus fri/
gus eſſet munitior, nec q[uo] ueſtitu uideretur uel pilo cul-
tior. Quamobrem quú & omnes utilibus ſele artibus
exerceant, & ipſarum etiam opera pauciora ſufficiant,
fit nimirum, ut abundante rerum omnium copia, inter
dum in reficiendas (si quæ detritæ ſunt) uias publicas
immenſam multitudiné educant, perlæpe etiam quú
nec talis cuiuſpiam operis uſus occurrat, pauciores ho-
ras operádi publice denuntiét, nec q[uo] enim ſupuacaneo

Quomò
in amicis

1 3 labore

§6 VTOPIÆ THOMÆ MORI

labore ciues inuitos exercent magistratus: quandoquidem eius reipub. institutio hunc unum scopum in primis re:http://www.wikiquote.org/w/index.php?title=Pluribus_temporis_ab_seruitio_corporis_ad_animi_libertatem_cultum&cp ciuibus_uniuerſis_atteratur.In eo enim ſitam_uitæFelicitatem putant.

DE COMMERCIIIS MVTVIS.

Sed iam quo pacto ſele mutuo ciues utatur: quæ po
puli inter ſe commercia: quæq; ſit distribuèdarum
rerum forma uidetur explicandum. Quum igitur ex ſa
milis conſet ciuitas: familias ut plurimù, cognationes
eſſiciùt. Nam ſe minæ (ubi maturuerint) collocatæ ma
ritis: in ipſorum domicilia concedunt. at masculi filij, ac
deinceps nepotes: in familia permanent, & parentù an
tiquiflimo parent. niſi præ ſenecta mente parum ualue
rit. tunc enim ætate proximus ei ſufficitur. Verum ne ci
uitas aut fieri infrequentior: aut ultra modum poſſit
increſcere, cauetur, ne ulla familia, quarum millia ſex,
quæq; ciuitas, excepto conuentu, complectitur: paucio-
res quàm decem: pluresue quàm ſexdecim puberes ha
beat. Impuberum enim nullus præfiniri numerus po-
teſt. Hic modus facile ſeruatur, tranſcriptis hijs in rario-
res familias, qui in plenioribus excreſcunt. At ſi quâdo
in totum plus iuſto abundauerit: aliarum urbium ſua-
rum infrequentiam ſarciunt. Quod ſi forte per totam
inſulam

Numerus
ciuium.

LIBER SECVNDVS.

inſulam plus æquo moles intumuerit, tum ex qualibet
urbe deſcriptis ciuibus in continente proximo ubicuj
indigenis agri multum ſupereſt, & cultu uacat: coloniâ
ſuis ipſorum legibus propagant, ascitis una terræ in-
digenis ſi conuiuere ſecum uelint. Cum uolentibus con-
iuncti in idem uitæ inſtitutum: eo deme, mores, facile
coaleſcunt, idque utriusque populi bono, efficiunt enim
ſuis inſtitutis ut ea terra, utrisque abunda ſit: quæ alte-
ris aut parca ac maligna uidebatur. Renuentes ipſo/
rum legibus uiuere, propellunt his finibus quos ſibi
ipſi deſcribunt. Aduerſus repugnantes, bello confligunt.
nam eam iuſtiffimam belli cauſam ducunt, quum po/
pulus quifpiam eius ſoli quo ipſe non utitur, ſed uelut
inane ac uacuum poſſidet, alijs tamen qui ex naturæ
præſcripto inde nutriri debeant, uſum ac poſſessionem
interdicat. Si quando ullas ex ſuis urbibus aliquis ca
ſus, eouſque imminuerit, ut ex alijs inſulæ partibus ſer-
uato ſuo cuiusque urbis modo, reſarciri no poſſint (quod
bis dumtaxat ab omni æuo peſtis graſlante ſæuitia ſer
tur contigiffe) remigrantibus è colonia ciuibus replen
tur. Perire enim colonias potius patiūtur, quàm ullam
ex inſulanis urbibus imminui. Sed ad conuicctum ci
uium reuertor. Antiquiſſimus (ut dixi) præſt familiae.
Miniftri ſunt uxores maritis, & liberi parentibus, atque
in ſumma minores natu maioribus. Ciuitas omnis in
quatuor æquales partes diuiditur. In medio cuiusque


87

1 4 partis

Sic excludi
poteſt ocio
ſa turba mi
niftrorum.

38. VTOPIÆ THOMÆ MORI

Rapacitas
unde,

Tabes ac
fordes pe-
stem inue-
hit ciuita/
tibus.
Ex pecudū
laniena di-
dicimus &
homines
iugulare.

partis forū est omniūr rerum. Eo in certas domos opa cuiusq; familiæ conuehuntur; atq; in horrea singulæ se/ orsum ſpecies diſtributæ ſunt. Ab hijs quilibet paterſa milias quibus ipſe ſuiq; opus habent, petit, ac ſine pe- cunia, ſine omni prorsus hoſtimento quicquid petierit, auſert. Quare enim negetur quicq; quum & omnium rerum abunde ſatis ſit nec timor ullus ſubſit, ne quicq; plusquam ſit, opus flagitare uelit? Nam cur ſupuacua petiturus putetur is, qui certu habeat, nihil ſibi unquā defuturum? Nempe auidum ac rapacem, aut timor ca rendi facit in omni animantū genere, aut in homine ſo la reddit ſuperbia, quæ gloriæ ſibi ducit, ſuperflua rerū oſtentatione cæteros antecellere, quod uitij genus in Vtopienſium inſtitutis nullum omnino locu habet. Adiuncta ſunt foris (quæ cōmemoraui) ſora cibaria, in quæ no olera modo, arborum q; fructus & panes com- portātur, ſed píſces præterea quadrupeduq; & auium quicquid eſculentū est, extra urbem locis appoſitis ubi fluento tabum ac ſordes eluant? Hinc deportant pecu- des occifas depuratasq; manibus famulorū (nam neq; ſuos ciues patiuntur affuescere laniatu animaliū, cuius uſu, dementiam humaniſſimū naturæ noſtræ affectu paulatim deperire putant, neq; ſordiduī quicq; atq; im munduī, cuius putredine corruptus aer morbū poſſet in uehere) p[er]ſeri in urbem ſinunt. Habet præterea qui- libet uicus, aulas quaſdā capaces, æquali ab ſeſe inuicem interuallo

LIBER SECUNDVS. 89

Cura
ægrotorū.

Conuiuia
comunia,
priscuaq

interuallo diſtantes, nomine quanq; ſuo cognitas. Has colunt Syphograti, quaru unicuiq; triginta familiæ ui delicet ab utroq; latere quindecim ſunt adſcriptæ, cibu ibi ſumpturæ. Obſonatores cuiusq; aulæ, certa hora co tenuiunt in forum, ac relato ſuorum numero, cibum pe tunt. Sed prima ratio ægrotorum habetur, qui in publi cis hoſpitijs curatur. Nam quatuor habent in ambitu ciuitatis hoſpitia, paulo extra muros tam capacia ut to tidem oppidulis æquari poſſint, tum ut neq; ægrotoru; numerus quaſlibet magnus anguſte collocaretur, & per hoc incōmode, tum quo hiij qui tali morbo tenerentur, cuius contagio ſolet ab alio ad aliu; ſerpere, longius ab aliorum cœtu ſemoueri poſſint. Hæc hoſpitia ita ſunt inſtructa, atq; omnibus rebus quæ ad ſalutem confe tant reſerta, tum tam tenera ac ſedula cura adhibetur, tam aſſidua medicoru peritiſſimoru præſentia, ut quu illuc nemo mittatur inuitus, nemo tamé ſere in tota ur be ſit, qui aduerſa ualetudine laborans, non ibi decum bere q; domi ſua præferat. Quu ægrotorum obſonu; tor cibos ex medicoru præſcripto receperit, deinceps óptima quæq; inter aulas æquabiliter pro ſuo cuiusq; numero diſtribuūtur, niſi quod principis, pontificis, & Tranibororu respectus habetur, ac legatoru etiam, & exterioru omniuī (ſi qui ſunt, qui pauci ac raro ſunt) ſed hijs quoq; cù ad ſunt, domicilia certa atq; inſtructa pa rantur, Ad has aulas prandiij, cœnæq; ſtatis horis tota m ſypho-

90 VTOPIAE THOMAB MORI

Vt ubiq[ui] li
bertatis ha
beſ ratio,
ne q[ui] fiat
a coactis.

Fœminæ
ministra i
cœiuijs.

lyphograntia conuenit, æneæ tubæ clangore commo-
neſacta, niſi qui aut in hofpitijs, aut domi decumbut.

quanquam nemo prohibetur, poſtquam aulis eſt ſatis
ſactum è foro domum cibum petere. ſciunt enim nemi
nem id temere facere, nam & ſi domi prandere nulli ue
titum ſit, nemo tamen hoc libenter facit, cum nec ho-
neſtum habeatur, & ſtultum ſit deterioris parãdi pran
diſ ſumere laborem, cum lautum atq[ui] opiparum præ-
ſto apud aulam, tam propinquam ſit. In hac aula mini
ſteria õmia in quibus paulo plus ſordis, aut laboris eſt,
obecunt ſerui. Cæterum coquendi, parandi[que] cibi offi-
cium, & totius deni[que] inſtruendi cœiuiij ſolæ mulieres
exercent, cuiuſq[ui] uidelicet familiæ per uices. Tribus, plu-
ribus ſue menſis pro numero conuiuarum diſcumbitur.

Viri ad parietem, ſeminæ exterius collocantur, ut ſi
quid his ſubiti oboriatur mali, quod uterum gerenti-
bus interdum ſolet accidere, imperturbatis ordinibus
exurgant, atque inde ad nutrices abeant. Sedent illæ
quidem ſeorſum cum lactentibus in cœnaculo quo-
dam ad id destinato, nunquam ſine foco atque aqua
munda, nec abſque cunis interim, ut & redinare liceat
infantulos, & ad ignem cum uelint exemptos faſcijs
liberare, ac ludo reficere. ſuæ quæq[ui] ſoboli nutrix eſt,
niſi aut mors, aut morbus impediat. id cum accidit,
uxores Syphograntorum propere nutricem quærunt,
nec id difficile eſt. Nam quæ id præſtare poſtunt, nul
li officio

li officio

LIBER SECVNDVS. 91

li officio ſele offerunt libentius, quoniam & omnes
eam miſericordiam laude proſequuntur, & qui educa-
tur, nutricem parentis agnoſcit loco. In antro nutri-
cum, confident pueri omnes, qui primum ſultum nò
expleuere. cæteri impuberes, quo in numero ducunt
quicuj[que] ſexus alterius utrius intra nubiles annos ſunt,
aut miniftrant diſcumbentibus, aut qui per ætatem
nondum ualent, adſtant tamen, atque id ſummo cum
ſilentio. utrique quod à ſedentibus porrigitur, eo ue/
ſcuntur, nec aliud diſcretum prandendi tempus ha-
bent. In medio primæ menſæ (qui ſummus locus eſt,
& cui, Nam ea menſa ſuprema in parte cœnaculi tranſ
uerſa eſt) totus conuentus confpicitur, Syphogran-
tus cum uxore confidet. His adiunguntur duo ex na-
tu maximis. Sedent enim per omnes menſas quater-
ni. At ſi templum in ea Syphograntia ſitum eſt, facer
dos, eiusque uxor cum Syphogranto ſedent ut præſi-
deanit. Ab utraque parte collocantur iuniores, poſt ſe-
nes rurſus, atq[ui] hoc pacto per totam domum, & æqua-
les inter ſe iunguntur, & diffimilibus tamen immifcen
tur, quod ideo ſerunt inſtitutum, ut ſenum grauitas ac
reuerentia (quum nihil ita in menſa fieri, diciuè poteſt,
ut eos ab omni parte uicinós effugiat) iuniores ab im
proba uerborum, geſtuumq[ui] licentia cohibeat. Cibo
tum ſercula non à primo loco deinceps apponuntur,
ſed ſenioribus primum omnibus (quorum inſignes


Laude &
officio ci/
ues opti/
me iuitan
ad reate
agendum.
Educatio
ſobolis.

Sacerdos
ſupra prin
cipem, At
nùc etià &
Epifcopti
ijs manci /
piorum ui
ce ſunt.

Iuniores
majoribus
admixti.

Senù habi
ta ratio.

m 2 loci

92

VTOPIAE THOMÆ MORI

Id hodie
uix mona
chi obfser
uant.

Sermones
i cōuiijs.

Id hodie
medici da/
mnant.

Musica in
conuiuio.

Voluptas
inoxia nō
aspernāda

loci ſunt) optimus quiſq[ur] cibus infertur. deinde reliquis æqualiter ministratur. At ſenes lautitias ſuas (quarum non tanta erat copia, ut poſſet totam per domum affa tim diſtribui) pro ſuo arbitratu circunſedentibus im- partiutur. Sic & maioribus natu ſuus ſeruatur honos, & commodi tantundem tamen, ad omneis peruenit. Omne prandium, cœnamc[que] ab aliqua lectione auſpi cantur, quæ ad mores faciat, ſed breui tamè ne faſtidio ſit. Ab hac ſeniores, honeftos ſermones, ſed neque tri- ſtes, ac inſacetos ingerunt. At nec longis logis totum oc cupant prandium, qui audiunt libéter iuuenes quoq[ur] atque adeo de induſtria prouocant, quo & indolis cu- iuſq[ur] & ingenij per conuiuj libertatem prodentis ſele, capiant experimentum. Prandia breuiuſcula ſunt, cœ- næ largiores, quod labor illa, has ſomnus & nocturna quies excipit, quam illi ad ſalubrem concoctionem ma gis efficacem putant. Nulla cœna ſine muſica tranſigi- tur. nec ullis caret ſecunda menſa bellarijs. odores in- cendunt. & unguëta ſpargunt. nihiſq[ur] nō faciunt, quod exhilarare conuiuas poſſit. ſunt enim hanc in partem aliquanto procluiuores, ut nullum uoluptatis genus (ex quo nihil ſequatur incommodi) cenſeant interdictum. Hoc pacto igitur in urbe cōuiuunt, at riri, qui longius ab ſele diſſiti ſunt, omnes domi quiſq[ur] ſuæ comedunt, nulli enim familiæ quicquam ad uiectum deeſt, quippe à quibus id totum uenit, quo ueſcantur urbici.

Depere-

LIBER SEGVNDVS.

95

DE PEREGRINATIONE VTOPIENSIVM.

A T ſi quos aut amicor[u] alia in urbe cómoranti[u], aut ipſius etiam uidendi loci deſyderium cœperit à Syphograntis ac Traniboris ſuis ueniá facile impre- trant. niſi liquis uſus impediat. Mittitur ergo ſimul, nu merus aliquis cum epiſtola principis, quæ & datam pe regrinandi copiam teſtatur, & reditus diem præſcribit. Vehiculum datur cum ſeruo publico, qui agat boues & curet, cæterum niſi mulieres in cœtu habeat, uehiçulum uelut onus & impedimentum remittitur. Toto itinere cum nihil ſecum eſſerant, nihil deſit tamen, ubi[q] enim domi ſunt. Si quo in loco diutius uno die cómorentur, ſuam ibi quiſq[ur] artem exercet, at q[ur] ab artis eiud[que] op- ſicibus, humaniſſime tractantur. Si ſemet autore quiſ- quam extra ſuos fines uagetur, deprehenſus ſine prin cipis diplomate, contumelioſe habitus, pro fugitiuo re ducitur, caſtigatus acriter. idem auſus denuo, ſeruitute plectitur. Quod ſi quem libido inſeſſat per ſuæ ciuta- tis agros palandi, uenia patris & conſentiente coniuge, non prohibetur. Sed in quodcunq[ur] rus peruenerit, nul lus ante cibus datur, quam ante meridian[u] operis pen ſum, (aut quátum ante cœnam ibi laborari ſolet) abſol uerit. Hac lege quouis intra ſuæ urbis fines ire licet. Erit enim non minus utilis urbi, quam ſi in urbe eſſet. Iam uidetis q[ur] nulla ſit uſq[ur] ocandi licentia, nullus inertia[es] prætext[que], nulla taberna uinaria, nulla ceruiliaria, nulq[ur]

m 3 lupanar,

94 VTOPIÆ THOMÆ MORI

O senata
républica,
& uel Chri
stianis imi
tandam.

Aequabili
tas facit, ut
omnibus
sufficiat.

Republi
ca nihil ali
ud q[ui] ma/
gna quæ
dam fami
lia est.

Negotiatio
Vtopiæsiù.

lupanar, nulla corruptelæ occafio, nullæ latebrae, cócilia/
bulum nullum, fed omnium præsentes oculi necessita-
tem aut confueti laboris, aut ocij non inhonesi faciut.

Quem populi morem neceſſe eſt omnium rerum co/
piam ſequi, atq[ui] ea quum æquabiliter ad omnes perue
niat, fit nimirù, ut inops eſſe nemo aut mendicus poſ-
ſit. In ſenatu Amaurotico (quem uti dixi terni quotan-
nis omni ex urbe frequétant) ubi primum conſtiterit,
quæ res quoq[ui] loco abundet, rurſum cuius alicubi ma-
lignior prouentus fuerit, alterius inopiam, alterius pro-
tinus ubertas explet, atque id gratuito faciunt, nihil ui-
ciſſim ab his recipientes quibus donant. Sed quæ de
ſuis rebus unicuiſiá urbi dederint, nihil ab ea repeten-
tes, ab alia cui nihil impenderut, quibus egent accipiut.

Ita tota influla uelut una familia eſt. At poſtquam ſatis
prouiſum ipſis eſt, (quod non antea factum cenſent,
quàm in bienniù propter anni ſeventis euentum pro
[ſpexerint] tum ex his quæ ſupersunt magnâ uim fru-
menti, mellis, lanae, lini, ligni, coccì, & conchyliorù, uelle/
rum, ceræ, ſeuì, corij, ad hæc animaliù quoque in alias re
giones exportant, quarum rerum omniù, ſeptimâ par-
tem inopibus eius regionis dono dant, reliquâ precio
mediocri uenditant, quo ex comércio, non eas modo
merces, quibus domi egét, (nam id ſerè nihil eſt præter
ferrum) ſed argéti atq[ui] auri præterea, magnam uim in
patriam reportant, Cuius rei diutina conſuettudine ſu-

pra

LIBER SECVNDVS. 95

pra ſ[í]b[ri] credi poſſit, ubiq[ui] iam earum rerum copia abun
dant. Itaq[ui] nunc parum penſi habent, præſente ne pe-
cunia, an in diem uendat, multóq[ui] maximâ partem ha
beant in nominibus, in quibus tamen faciendis nó pri/
uatorum unq[ui], ſed confectis ex more instrumentis, pu
blicam urbis ſidem ſequuntur. Ciuitas ubi ſolutionis
dies aduenerit, à priuatis debitoribus exigit creditum,
atq[ui] in ærarium redigit, eiusq[ui] pecuniæ quoad ab Vto
pienſibus repetatur, ufura fruitur. Illi maximâ partem
nunq[ui] repetunt. Nam quæ res apud ſe nullum habet
uſum, eam ab his auferre, quibus uſui eſt, haud æquum
cenſent. Cæteru[que] ſi res ita poſcat, ut eius aliquâ partem
alij populo mutuâ daturi ſint, tum demu[que] poſcunt, aut
quú bellum gerendum eſt, quam in rem unam totum
illum theſaurum quem habent domi ſeruant, uti aut

extremis in periculis, aut in ſubitis præſidio ſit. potiſſi/
mum quo milites externos (quos libertius quàm ſuos
ciues obſiunt dis[crimini] immodico ſtidendio condu
cant, gnari multitudine pecuniæ hoſtes ipſos plerunq[ui]
mercabiles, & uel proditione, uel inſeſtis etiam ſignis
inter ſe committi. Hanc ob cauſam inæſtimabilem the-
ſaurum ſeruant, at non ut theſaurum tamen, ſed ita ha
bent, quomodo me narrare profecto deterret pudor,
metuentem ne ſidem oratio non ſit habitura, quod eo
iuſtius uereor, quo magis mihi ſum conſcius, niſi ui-
diſſem præſens, q[ui] ægre potuiffem ipſe perduci, ut alte
ti idem

Vt nuſq[ui] non memi
neru[que] ſuae
communi-
tatis.
Qua ratio
ne poſſit
eſſe uilis
pecunia.

Satius eſt
belli pecu
nia autar/
te declinat
re, q[ui] m[à]ta
ſanguinis
humani ia
cura gere
re,

O artificiæ.

96 VTOPIAE THOMAE MORI

ri idem recensenti crederè. Necesse est enim ferè quam quicb est ab eorum qui audiunt moribus alienu, tam idem procul illis abesse à fide. quanb prudens rerum æstimator minus fortasse mirabitur, quum reliqua eorum instituta, tam longe ab nostris differant: si argenti quoq atq auri usus ad ipsuru potius, b ad nostru mo ris rationem accómodetur. Nempe quu pecunia non utantur ipsi, sed in eum seruent euentum, qui ut potest usu uenire, ita fieri potest ut nunq incidat. Interim aurum, argentum (unde ea fit) sic apud se habent, ut ab nullo pluris æstimetur, b rerum ipfarum natura mere tur, qua quis non uidet b longe infra ferrum sunt ut sive quo non hercule magis b absq igni atq aqua usuere mortales queant, quu interim auro, argentq nul lum usum, quo no facile careamus, natura tribuerit, nisi hominu stultitia precium raritati fecisset. quin contra, uelut parens indulgentiffima optima quæq in propa tulo posuerit, ut aerem, aqua, ac tellurem ipsam, longis sime uero uana ac nihil profutura semouerit. Ergo hæ metalla si apud eos in turrim aliquam abstruderetur. princeps ac senatus in suspicionem uenire posset (ut est uulgi stulta solertia) ne deluso per technæ populo, ipsi aliquo inde còmodo fruerentur, porro si phyalas inde aliacb id genus opera fabre excusa conficerent, si quan do incidisset occasio, ut conflanda sint rursum, atq in mi litum eroganda stipendium, uident nimirum fore, ut ægre

Aurū ferro
vuli, quan
tū ad usum
attinet.

LIBER SECUNDVS.

ægre patiantur auelli quæ ſemel in delitijs habere cœpiſſent. His rebus uti occurrant, excogitauere quandâ rationem, ut reliquis ipſorum institutis cœntaneam, ita ab nostris (apud quos auru tâti fit, ac tam diligêter conditur) longiſſime abhorretem, eoq niſi peritis no credibilem. Nam quum in ſicilibus è terra uitroq elegantiſſimis quidê illis, ſed uilibus tamen edât bibâtq. ex auro, atq argento no in còmunibus aulis modo, ſed in priuatis etiam domibus, matellas paſſim, ac ſordidil ſima quæq uafa conficiunt. Ad hæc catenas & craslas compedes, quibus cohercent ſeruos: iſdem ex metallis operantur. Poſtremo quoscunq aliquod crimen inſames facit, ab horum auribus anuli dependent aurei di gitos aurum cingit, aurea torques ambit collum, & ca put deniq auro uincitur. Ita omnibus curant modis, uti apud se aurum argentumq in ignominia ſint, atq hoc pacto fit, ut hæc metalla, quæ cæteræ gentes no mi nus ſere dolenter ac uifcera ſua diſtrahi patiutur, apud Vtopieñ, si ſemel omnia res poſtularet eſſerri, nemo ſibi iacturam unius feciſe aſſis uideretur. Margaritas præterea legunt in littoribus, quin in rupibus quibusdam adamantes ac pyropos quoq: neq tamen quærunt, ſed oblatos cau, perpoliunt. His ornant infantulos, qui ut primis pueritiæ annis, talibus ornametis glo tiantur, ac ſuperbiunt: ſic ubi plusculum accreuit ætatis, cum animaduertunt eiufmodi nugis non niſi pueros n uti, nullo

97

Omagniſt
ficam auri
côtumeliæ.

Aurum ge
ſtamen in/
famium.

Gemmæ
puerorum
delitias.

98 VTOPIÆ THOMÆ MÆRI

Elegantif,
sima fabu,
la.

uti, nullo parentum monitu, sed suomet ipseorum puderere deponunt. non aliter ac noftri pueri, quum grandes, nuces, bullas, & pupas abiſciunt. Ita quæcumque mihi atque in Anemoliorum legatis inclaruit. Venerunt hi Amaurotum (dum ego aderam) & quoniam magnis de rebus tractatum ueniebant, aduentu eorum terti illi cives, ex qualibet urbe præuenerant, sed omnes finitimarum gentium legati, qui eò ante appulerat, quibus Vtopiensium perſpecti mores erant, apud quos ſumpreuoſo ueſtitui nihil honoris haberi intelligebant. Sero cum contemptui eſſe, aurum etiam inſame ſciebant, culetu quàm poterant modewiſſimo uenire conſueuerant. At Anemolij, quod longius aberat, ac minus cum illis comércij habuerant, quum accepiſſent, eodem omnes, eòcunque rudi corporis cultu eſſe, perſuaſi non habere eos, quo nò utebatur, ipſi etià ſuperbi magis, quàm ſapientes, deereuerunt apparatus elegantia, deos quosdam re preſentare, & miferorum oculos Vtopiensium, ornatus ſui ſplendore præſtringere. Ita quæ ingreſſi ſunt legati tres, cù comitibus centum, omnes ueſtitu uerſicolori, plerijus ſerico, legati ipſi (nam domi nobiles erant) amicatu aureo, magnis torquibus, & inauribus aureis, ad hæc anulis aureis in manibus, monilibus inſuper appesſis in pileo, quæ margaritis ac gemmis aſſulgebat, omnisibus poſtre-

LIBER SECVNDVS.

99

bus poſtremo rebus ornati, quæ apud Vtopienses, aut ſeruorum ſupplicia, aut infamium dedecora, aut puerorum nugamenta ſuere. Ita quæ operæprecium erat ui/dere, quo pacto crítas erexerint, ubi ſuum ornatù cum Vtopiensiù ueſtitu (nam in plateis ſele populus eſſude rat) contulere, contra quæ non minus erat uoluptatis cóſyderare quàm lóge ſua eos ſpes expectati óbex ſeleſſerat, quæ longe ab ea exiſtimatione aberant, quæ ſe conſe cuturos putaucerat. Nempe Vtopiensiù oculis omniù, exceptis per quæ paucis, qui alias gentes aliqua idonea de cauſa inuiferant, totus ille ſplédor, apparatus pude/dus uidebatur, & infimum quenq[ui] pro dominis reuerenter ſalutantes, legatos ipſos ex aurearum uſu cates, narum, p[ro] ſeruis habitos, ſine ullo prorſus honore prætermiserunt. Quin pueros quoque uidiffes, qui gemmas ac margaritas abiecerant, ubi in legatorum pileis affixas, conſpexerunt, compellare matrem ac latus ſodere. En mater, quàm magnus nebulo margaritis adhuc & gemmulis utitur, ac ſi eſſet puerulus. At parens ſerio etiam illa, tace inquit fili, eſt opinor qui pià e morioni bus legatorum. Alij catenas illas aureas reprehendere, ut pote nullius uſus, quippe tâ graciles, ut eas facile ſerius infringere, tam laxas rurſus, uti quum fuerit libitù poſſit excutere, & ſolutus ac liber quouis aufugere. Verum legati poſt quibus ibi unum, atque alterum diem uerſati tantam auri uim in tanta uilitate conſpexerunt, nec in

n 2 minore

ET TE XVIT KYP

100 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Dubius di-
xit, ob gem-
mas factiui
af, aut certe
dubii di/
xit exiguï
ac malignï

Quæ uere
& ępnte.

minore contumelia, quàm apud se honore habitam uì
diffent, ad hæc in unius fugitiui serui catenas compe-
desçb plus auri, atqb argenti congeſtum, ch totus ipſo-
rum trium apparatus coſtiterat, ſubſidentibus pennis
omnem illum cultum, quo ſeſe tam arroganter extule-
rant, pudeſacti, ſepoſuerunt. Maxime uero poſtch fa-
miliarius cum Vtopiensibus collocuti, mores eorum
atqb opiniones didicere, mirant illi liquidè quëchcbb eſſe
mortalium quem exiguæ gemmulæ, aut lapilli dubius
oblectet fulgor, cui quidè ſtellam aliquam, atqb ipſum
deniçb ſolem liceat intueri. aut quëch tam inſanuè eſſe,
ut nobilior ipſe ſibi ob tenuioris lanæ filum uideatur, ſi
quidè hanc ipſam (quâtumuis tenui filo ſit) ouis olim
geſtauit, nec aliud tamen interim, ch ouis ſuit. Mirâtur
item aurum ſuapte natura tam inutile, nunc ubiqc gen-
tium æſtimari tanti, ut homo ipſe per quem, atqb adeo
in cuius uſum id preciſ obtinuit, minoris multo ch au-
rum ipſum æſtimetur. uſqb adeo ut plumbeus quifpiæ,
& cui nò plus ingenij ſit ch ſtipiti, nec minus etiâ impro
bus quàm ſtultus, multos tamen & ſapientes & bonos
uiros in ſeruitute habeat, ob id duntaxat, quod ei ma-
gnus contigit aureorum numifmatu cumulus, quem
ſi qua fortuna, aut aliqua legum ſtropha (quæ nihil mi-
nus ac fortuna ipſa ſummis ima permifcet) ab hero illo
ad abieſtiffimum totius familiæ ſuæ nebulonè tranſ-
tulerit, ſit nimirum paulopoſt, ut in famuli ſui. famuli-
licium.

LIBER SECVNDVS.

101

licium concedat, uelut appendix additamentum, nu-
mifmatum. Cæterum multo magis eorum mirantur,
ac deteſtantur inſaniam qui diuïtibus illis, quibus nech
debét quicch, nech ſunt obnoxij, nullo alio reſpectu, ch
quod diuïtes ſunt, honores tantu non diuïnos impen-
dunt, idch cum eos tam ſordidos atch auaros cogno-
ſunt, ut habeant certo certius ex tanto númoru cumu-
lo, uiuentibus illis ne unum quidem númulum unch
ad se uenturu. Has atch huiusmodi opiniones partim
ex educatione conceperunt, in ea educti Rep. cuius in-
ſtituta longiſſime ab his ſtultitiæ generibus absunt,
partim ex doctrina & literis. Nam & ſi haud multi cu-
iuſch urbis ſunt, qui cæteris exonerati laboribus ſoli di
ſciplinæ deputantur. hiij uidelicet in quibus à pueritia
egregiam indolem, eximium ingenium, atch animu ad
bonas artes propenſum deprehendere, tamen omnes
pueri literis imbuuntur, & populi bona pars, uiri, ſœmi
næch, per tota uitam, horas illas quas ab operibus libe
ras diximus, in literis collocant. Difciplinas ipſoru lin-
gua perdiſcunt, eſt em nech uerboru inops, nec inſua-
uis auditu, nec ulla fidelior animi interpres eſt. eadem
ferè (nifi quod ubiq, corruptior, alibi aliter) magnæ eius
orbis plagam peruagatur. Ex omnibus his philosophis,
quotu nomina ſunt in hoc noto nobis orbe celebria,
ante noſtru aduentu ne fama quidè cuiuſch eò puene/
rat. & tamen in muſica, dialeſticæ ch, ac numeràdi & me
n 3 tiendi ſcientia,

n 3 tiendi scientia,

Quanto
plus ſapiuſt.
Vtopiāi, ch
Christiano
rù uulgus.

Studia &
difciplinæ
Vtopiæſiù.

102 VTOPIABTHOMÆMORI.

Musica.

Dialectica,
Arithmeti/
ca.

Apparet
hoc loco
subſeße na
ſum.

Astrologia

At hifre/
gnät, inter
Christia/
nos hodie,

Physica o/
mniú incer
tuſſima.

Ethica.

tiendi ſcientia, eadem ſerè quæ noſtri illi ueteres inue/
nere, Cæterum ut antiquos omnibus propè rebus exæ
quant, ita nuperorú inuentis dialecticorú longe ſunt
impares. Nam ne ullam quidem regulam inuencrunt
earú, quas de reſtrictionibus, amplificationibus, ac ſup
poſitionibus acutiffime excogitatis in paruis logicali-
bus paſſim hic ediſcút pueri. Porrò ſecūdas intètiones
tam longe abeſt ut inueſtigare ſuffecerint, ut nec homi
nè ipſum in còmuni qué uocât ᶅφ·ββ (ut ſcitis) planè co/
loſſeú & quouis gigáte maiorè, tū à nobis præterea di-
gito demonſtratu, nemo tamè eoß uidere potuerit. At
ſunt in aſtrorú curſu, & cæleftiú orbium motu, peritiffi
mi. Quin inſtrumèta quoq· diuerſis figuris ſolert er ex
cogitarunt, quibus ſolis ac lunæ, & cæteriorú ité aſtrorú
quæ in ipſorú horizonte uifunt, motiones ac ſitus exa-
ctiffime cóprehéſos habent. Cæterz amicitias, atq· errá
tiú diſſidia ſyderú, ac totá deniq· illá ex aſtris diuinádi
impoſturá, ne ſomniát quidé. Imbres, uétos, ac cæteras
tépeſtatú uiciſſitudines, ſignis quibusdá longo perſpe/
ctis uſu præſentiút. Sed de cauſis earú rerú omniú, &
de fluxu maris eiufq· ſalſitate, & in ſuma de cæli mun/
dieq· origine, ac natura partim eadé quæ ueteres philo/
ſophi noſtri diſſerút, partim ut illi inter ſe diſſident, ita
hi quoq· dú nouas rerú ratióes aſſerút, ab omnibus illis
diſſentiút, nec inter ſe tamé uſq· quaq· cóueniút. In ea
philofophiæ parte qua de morib·agié, eadé illis diſpui
tantur

LIBER SECVNDVS.

103

tantur quæ nobis, de bonis animi quærút & corporis,
& externis, tū utrum boni nomen omnibus his, an ſo/
lis animi dotibus conueniat, De uirtute diſſerút, ac uo/
luptate, ſed omniú prima eſt ac princeps cótrouersia,
qua nam in re, una pluribusúe ſitá hominis felicitatem
putét. At hac in re ppenſiores æquo uident in factio-
né uoluptatis aſſertricé, ut qua uel totá, uel potiſſimá
felicitatis húanæ parté definiát. Et quo magis mireris
ab religione quoq· (quæ grauis & ſeuera eſt ſeréq·
tri-
ſtis & rigida) petút tamé ſentétiæ tā delicatæ patrocini
um. Necq· em de felicitate diſceptant unéq·, quin princi
pia quædá ex religióe deprompta, tū philofophia quæ
rationibus utitur cóiungant, ſine qbus ad ueræ felicitá-
tis inueſtigationé mancá, atq· imbecillá per ſe rationé
putát. Ea principia ſút huiusmodi. Animá eſſe immor-
talé, ac dei beneficétia ad felicitaté natá, uirtutibus ac be
neſactis noſtris præmia poſt hác uitá, flagitijs deſtina
ta ſupplicia. Hæc tametſi religionis ſint, ratióe tamé cé,
ſent ad ea credéda, & cócedenda perduci, qbus è medio
ſublatis, ſine ulla cùcatióe pnućiát neminé eſſe tā ſtu
pidú, qui nò ſentiat petendá ſibi per fas ac neſas uolu-
ptaté, hoc tátú caueret ne minor uoluptas obſtet maio
ri, aut eá perſequaté quâ inuicemt dolor. Ná uir
tuté aſperá, ac difficilé ſequi, ac nò abigere modo ſuaui
tatem uitæ, ſed dolorem etiá ſponte perpendi, cuius nul
lú expectes fructú (quis em potéſt eſſe fructus ſi poſt
mortein

Ordo bo/
norum

Fines boi
norum.
Vtopiani
felicitatem
honesta uo
luptate me
tiuntur.

Principia
philofo/
phiæ e re
ligione
petenda.
Theologia
Vtopièliú.

Animorú
immortali
tas, de qua
hodie non
pauci etiá
Christiani
dubitant.
Vt nò quæ
uis expetê
da uolu/
ptaf, ita nec
dolor affe,
etandus ni
ſi uirtutis
cauſa.

104 VTOPIAE THOMÆ MORI

mortem nihil affequeris quum hanc uitam totâ influa-
uiter hoc eſt miſere traduxeris) id uero dementiſtimû-
ſerunt. Nunc uero non in omni uoluptate felicitatem,
ſed in bona, atq[ui] honesta ſitam putant. ad eam enim
uelut ad ſummum bonum, naturam nostram ab ipſa
uirtute pertrahi, cui ſola aduerſa factio felicitatem tri-
buit. Nempe uirtutem definiunt, ſecundum naturam
uiuere ad id liquidem à deo inſtitutos eſſe nos. Eú ue/
ro naturæ ductum sequi quiſquis in appetendis fugiè-
disq[ui] rebus obtemperat rationi, Rationem porrò, mor
tales primum omnium in amorem, ac ueneratione di-
uinæ maiestatis incendere, cui debemus, & quod ſu-
mus, & quod compotes eſſe felicitatis poſſumus, ſecun
dum id commonet, atq[ui] excitat nos ut uitam q[ui] licet mi
nime anxiam, ac maxime lætâ ducamus ipſi, cæterisq[
omnibus ad idem obtinendum adiutores nos pro na-
turæ societate præbeamus. Neq[ui] e[m] quiſq[ui] unq[ui] fuit
tam triftis ac rigidus affecla uirtutis, & oſor uoluptatis,
qui ita labores, uigilias & ſqualores indicat tibi, ut non
idem aliorum inopiam, atq[ui] incómoda leuare, te pro
tua uirili iubeat, & id laudâdum humanitatis nomine
cenſeat, homin[e] homini ſaluti ac ſolatio eſſe, ſi huma-
num eſt maxime (qua uirtute nulla eſt homini magis
propria) aliorum mitigare moleſtiam, & ſublata trifti-
tia uitæ iucunditati, hoc eſt uoluptati reddere. Quid ni
natura quenq[ui] inſtiget ut ſibimet idem præſtet? Nam
aut mala

LIBER SECVNDVS

105

aut mala eſt uita iucûda, id eſt, uoluptaria, quod ſi eſt,
non ſolum neminem ad eam debes adiutare, ſed o[m]i-
bus utpote noxiam ac mortiferam, quantum potes adi
mere, aut ſi conciliare alijs eam, ut bonam n[ō] licet mo-
do, ſed etiam debes, cur non tibi in pr[ī]mis ipſi? cui non
minus propitium eſſe te quàm alijs decet. neq[ui] e[m] qu[ui]
te natura moneat uti in alios bonus ſis, eade[m] te rurſus
iubet, in temet ſæuum atq[ui] inclem[ē]tem eſſe. Vitam e[r]
go iucundam inquiunt, id eſt uoluptatem tanq[ui] opera
tionum omnium ſinem, ipſa nobis natura præſcribit,
ex cuius præſcripto uiuere, uirtutem definiunt. At qu[ui]
natura mortales inuitet ad hilarioris uitæ mutu[m] ſub-
ſidium (quod certe merito facit. neq[ui] e[m] tam ſupra ge-
neris humani ſorte quiſq[ui] eſt, ut ſolus naturæ curæ ſit,
quæ uniuersos ex æquo fouet, quos ei[ui]ſdem formæ c[ō]
munione c[ō]plectitur?) eadem te n[im]iru[m] iubet etiā atq[
etiā obſeruare, ne ſic tuis c[ō]mōdis obſec[ū]des: ut alioru[m]
procures inc[ō]moda. Seruanda igitur cenſent non inita
ſol[u] inter priuatos p[acta], ſed publicas etiā leges, quas
aut bonus princeps iuſte pmulgauit, aut populus, nec
oppreſſus tyrannide, nec dolo circ[ū]ſcriptus, de partien-
dis uitæ commodis, hoc eſt materia uoluptatis, c[ō]mu-
ni confenſu ſanxit. Hijs inoffenſis legibus tuum cura-
re commodum, prudentia eſt: publicum præterea, pie-
tatis: Sed alienam uoluptatem præreptum ire, dum c[ō]
ſequare tuam: ea uero iniuria eſt: c[ō]tra tibi aliquid ipſi
o demere

At nunc quidam ac cerſunt do tores uelut in his ſita ſit religio, cum ſerêdt potius ſint ſi incidant ad pietatis officium t[ē] dêti, aut na turæ neceſ ſitate accit dant.

Pacta & le ges.

106 VTOPIÆ THOMÆ MORI

demere, quod addas alijs, id demū est humanitatis ac Officiaui benignitatis officiū, quod ipſum nunçp tantú auſert có tæ mutua. modi, quantú refert. Nam & beneficioru uicillitudine penſatur, & ipſa benefacti cóſcientia, ac recordatio chait itatis eorù & beneuolentiæ quibus benefeceris, plus uoluptatis affert animo, quàm ſuifſet illa corporis qua abſtinuifti. Postremo (quod facile perſuadet animo li benter affentienti religio) breuis & exiguæ uoluptatis uicê, ingenti ac nunçp interituro gaudio rependit deus. Ita qb hoc pacto cenſent, & excuſa ſedulo & perpenſa re oínes actiòes noſtras, atq[ur] in his uirtutes etià ipſas, uoluptatem randé uelut ſinem, felicitateinq[ur] reſpicere.

Voluptas
quid.

Falsæ uolu-
ptates.

Voluptaté appellant omné corporis animi ue motú ſtatúq[ur]b, in quo uerſari natura duce delectet. Appetitio nem naturæ, non temere addunt. Nam ut quicquid na tura iucúdum est, ad quod necq[ur] per iniuriam tenditur, nec iucúdius aliud amittitur, nec labor ſuccedit, nó ſen- ſus modo, ſed recta quoq[ur] ratio perſequit, ita quæ præ ter naturam dulcia ſibi mortales uaniffima cóspiratio- ne confingunt (tançp in ipſis effet perinde res ac uoca- bula commutare) ea omnia ſtatuunt adeo nihil ad ſeli citatem facere, ut plurimú officiant etiam, uel eo quod quibus ſemel inſederunt, ne ueris ac genuinis oblecta- mentis uſcp[ur] uacet locus, totum prorfus animum falsæ uoluptatis opinione præoccupât. Sunt enim perquàm multa, q[ur]æ quum ſuapte natura nihil contineant ſua- uitatis

LIBER SECVNDVS.

107

uitatis, imo bona pars amaritudinis etiam plurimum, peruerſa, tum improbarum cupiditatum illecebra, non pro ſummis tantum uoluptatibus habeantur: uerum etiam inter præcipuas uitæ cauſas numerentur. In hoc adulterinæ uoluptatis genere, eos collocant, quos ante memoraui, qui quo meliorem togam habent, eo ſibi meliores ipſi uidetur. qua una in re, bis errant. Neque e[m] minus falſi ſunt, quod melioré putant togam ſua, quam quod ſe. Cur enim ſi ueſtis uſum ſpectes, tenuio ris fili lana præſtet craſſiori: at illi tamen tançp natura nó errore præcellerét, attollút criſtas, & ſibimet quoq[ur] preciij credút inde non nihil accedere. eoq[ur] honorem, quem uilius ueſtiti ſperare non eſſent auſi elegantiori togæ, uelut ſuo iure exigunt, & prætermiſſi negligétius indignantur. At hoc ipſum quoq[ur] uanis & nihil profu turis honoribus affici, an non eiudé inſcitiæ eſt. Nam quid naturalis & ueræ uoluptatis affert nudatus alte- rius uertex, aut curuati poplites, hoccine tuorum popli tum dolori medebitur, aut tui capitis phrenefim leua, bit: In hac fucatæ uoluptatis imagine, mirum quàm ſuauiter inſaniunt ij[us] qui nobilitatis opinione ſibi blan diuntur ac plaudunt, quod eiudmodi maioribus na- ſci contigerit, quorum longa ſeries diues (neque enim nunc aliud est nobilitas) habita ſit, præſertim in præ- dijs, nec pilo quidem minus ſibi nobiles uidentur, etiam ſi maiores nihil inde reliquerint, aut relictum

Error eorù
qui ſibi ob
cultù pla-
cent.

Stulti ho-
nores.

Vana nobi
litas.

02

ipſi obligu

10§ VTOPIÆ THOMÆ MORI

Stultiffi,
ma uolu,
ptas ex gē/
mis.

Opinio ho
minū p[ci]ui
addit, aut
adimit gē
mis.

Mira fictio
& aptiffi'
ma.

ipsi obligurierint. His adnumerant eos qui gemmis ac
lapillis (ut dixi) capiuntur, ac dij quodammodo sibi ui-
dentur facti, si quando eximium aliqué consequantur,
eius præfertim generis, quod sua tempeftate, maximo
apud suos æstimetur. neq[]e e[m] apud omnes, neq[]e omni
tempore, eadem genera funt in precio: Sed nec niſi ex-
emptum auro ac nudum comparát. Imo ne ſic quidé,
niſi adiurato uenditore, & præſtanti cautionem, uera
gemmam ac lapidem uerum eſſe, tam ſolliciti funt: ne
oculis eor[u]i, ueri loco adulterinus imponat. At ſpecta/
turo tibi, cur minus præbeat oblectaméti factitius, qué-
tuus oculus non diſcernit à uero. Vter[]c[]e ex æquo uale
re debet, tibi, n[]o minus herde [c]e[c]o. Quid hi[] qui ſu-
perfluas opes adſeruant, ut nullo acerui uſu, ſed s[]ola có
templatione delectentur, num ueram percipiút: an ſal/
ſa potius uoluptate luduntur: aut hi qui diueroſo uitio,
aurum quo nunc[?]s ſint uſuri, fortaſſe nec uſuri ampli-
us, abſcondunt, & ſolliciti ne perdant, perdunt. quid
e[m] aliud eſt, uſibus demptum tuis & omni[u]i fortaſſe
mortali[u]i, telluri reddere: & tu tamen abſtruſo theſau-
ro, uelut animi iam ſecurus lætitia geſtis. Quem ſi quis
furto ſuſtulerit, cuius tu ignarus ſurti, decem poſt annis
obieris. toto illo decennio, quo ſubtractæ pecuniæ ſup/
fuſti, quid tua retulit, ſurreptu an ſalu[u]u ſuiffe: utr[o]c[]
certe modo tantundé uſus ad te peruenit. Ad has tam
Alea ineptas lætitias, aleatores (quor[u]i infaniam auditu, non
uſu

LIBER SECVNDVS.

109

uſu cognouere)uenatores præterea, atq[] aucupes, adi[u] Venatio.
gunt. Nam quid habet, inquiunt, uoluptatis, talos in al
ueum proijcere, quod toties feciſt, ut ſi quid uolupta-
tis inſeſet, oriri tamen potuifſet ex frequenti uſu ſatie-
tas: aut quæ ſuauitas eſſe poteſt, ac n[]o ſaſtidiu[m] potius.
in audièdo latratu, atq[] ululatu canum: aut qui maior
uoluptatis ſenſus eſt, cum leporem canis inſequitur, c[]p[
] qu[]u canis canem: nempe idem utrobiq[] agitur, accurri
tur enim, ſi te curſus oblectet. At ſi te c[]ædis ſpes, lania-
tus expectatio ſub oculis peragendi retinet, miſericor/
diam potius mouere debet, ſpectare, lepuſculum à ca-
ne, imbecillum à ualidiore, fugacem actimid[u] à feroce,
innoxiu[m] deniq[]b à crudeli diſcертu[m]. Itaq[] Vtopi[]ſes to
[qu] tum hoc uenandi exercitium, ut rem liberis indignam,
in lanios (qua[] arté per ſeruos obire eos ſupra diximus)
reiecerunt, infimam enim eius partem eſſe uenationé,
ſtatuút, reliquas eius partes & utiliores & honeſtiores
ut quæ & multo magis conferant, & animalia neceſſita
tis d[]ùtaxat gratia perimát, qu[]u uenator ab miſeri ani-
malculi c[]æde ac laniatu, nihil niſi uoluptaté petat, qua[
] ſpectandæ necis libidiné in ipſis etiam beſtij[s], aut ab
animi crudelis affectu cenſent exoriri, aut in crudelitate
deniq[], aſſiduo t[]a eſſeræ uoluptatis uſu deſluere. Hæc
igitur & quicquid eſt eiufmodi (ſunt e[m] innumera) c[]p[
] c[]p[] pro uoluptatibus mortalium uulgus habeat, illi ta-
men'quum natura nihil'infi[t] ſuaue, plane[] ſtatuút, cum

At hæc ho
die ars eſt
deor[u] au
licorum.

O 3 uera

110 VTOPIABH THOMAE MORI

Citta in
grauidis

Veræ uolu
ptatis spès,

Volupta/
tes corpis.

uera uoluptate nihil habere cōmerciij. Nam quod uul-
go ſenſum iucunditate perfundunt (quod uoluptatis
opus uidetur) nihil de ſententia decedunt. nó eſi ipſi-
us rei natura, ſed ipſorum peruerſa conſuetudo in cau-
ſa eſt. cuius uitio fit, ut amara pro dulcibus amplectan
tur. Nó aliter ac mulieres grauideæ picem & ſeuum, cor
rupto guſtu, melle mellitius arbitrantur. Nec cuiuſp
tamen aut morbo, aut conſuetudine depraatum iudi
cium, mutare naturam, ut non aliarum rerum, ita nec
uoluptatis poteſt. Voluptatum quas ueras fatetur,
ſpecies diuerſas faciunt. Siquidem alias animo, corpo-
ri alias tribuunt. Animo dant intellectum, eamq; dulce
dinem quam ueri contemplatio pepererit. Adhæc ſua/
uis additur bene actæ uitæ memoria, & ſpes nó dubia
futuri boni. Corporis uoluptatem in duas partiuntur
formas, quarú prima ſit ea, quæ ſenſum perſpicua ſua-
uitate perfundit, quod alias earum inſtrauratione par-
tium fit, quas inſitus nobis calor exhouſerit. Nam hæ
cibo potúq; redduntur, alias dum egeruntur illa, quo-
rum copia corpus exuberat. hæc ſuggeritur, dum excre
métis inteaſtina purgamus, aut opera liberis datur. aut
tillius prutigo partis frictu ſcalptuúe lenitur. Interdum
uero uoluptas oritur, nec redditura quicquā quod me/
bra noſtra deſyderent, nec ademptura quo laborent:
cæterum quæ ſenſus noſtros tamen ui quadam occuL
ta, ſed illuſtri motu titillet afficiatq; & in ſe conuertat,
qualis ex

LIBER SECVNDVS.

III

qualis ex muſica naſcitur. Alteram corporecæ uolupta-
tis formã, eam uolunt eſſe, quæ in quieto, atq; æquabili
corporis ſtatu conſiſtat, id eſt nimirum ſua cuiuſq; nul
lo interpellata malo ſanitas. Hæc liquidé, ſi nihil eã do
loris oppugnet, per ſe ipſa delectat, etiã ſi nulla extrin-
ſecus adhibita uoluptate moueate. Quaçp; eſt ſeſe mi/
nus effert, minusq; offert ſenſui. p; tumida illa edédi bi
bendiç; libido, nihilo tamen ſecius multi eam ſtatuut
uoluptatú maximã, omnes ſere Vtopienſes magnã &
uelut fundamentú omnium acbaſim fatentur, ut quæ
uel ſola placidam & optabilem uitæ conditionem red/
dat; & qua ſublata, nullus uſp; reliquus ſit cuiu; uolu-
ptati locus. Nã dolore prorfus uacare, niſi adſit ſanitas,
ſtuporé certe nó uoluptaté uocant. Iamdudum explo-
ſum eſt apud eos decretú illorú, qui ſtabilem & träquil
lam ſanitate (nam hæc quoq; quaſtio gnauiter apud
eos agitata eſt) ideo nó habendã pro uoluptate cenſe-
bant, quod præſentem nó poſſe dicerét, niſi motu quo
piam extrario ſentiri. Verú cótra nũc in hoc propè uni
uersi cóſpirant, ſanitatem uel in primis uoluptati eſſe.
Etem quú in morbo, inquiunt, dolor ſit, qui uoluptati
implacabilis hoſtis eſt, nó aliter, ac ſanitati morbus, qd
ni uiciffim inſit ſanitatis tranquillitati uoluptas: nihil
eſt ad hác rem referre puſt, ſeu morbus dolor eſſe, ſeu
morbo dolor inefſe dicat. Tatúdé eſt utróq; modo eſ
fici. Quippe ſi ſanitas, aut uoluptas ipſa ſit, aut neceſſa
rio uo/

112 VTOPIAET THOMAB MORI

tio uoluptatem pariat, uelut calor igni gignitur, nimi-
tum utrobiçp efficitur, ut quibus immota sanitas adest
his uoluptas abesse non possit. Præterea dui ueſcimur,
inquiunt, quid aliud quàm sanitas quæ labefactari cœ
perat, aduerſus eſurientem (cibo commilitone) deput-
gnat, in qua dui paulatim inualeſcit, ille ipse profectus
ad ſolitù uigorem ſuggerit illam, qua ſic reficimur, uo-
luptatem. Sanitas ergo quæ in conflictu lætatur, eade-
nò gaudebit adepta uiectoriam? Sed pristinum robur,
quod ſolum toto conflictu petiuerat tandem, feliciter
aſſecuta, protinus obſtupeſcet? nec bona ſua cognoſcet
atq[ui] amplexabitur? Nam quod non ſentiri sanitas di-
eta eſt, id uero per quàm procul à uero putant. Quis
enim uigilans, inquiunt, ſanù eſſe ſe non ſentit, niſi qui
non eſt? qu[ui] ne tâtus, aut ſtupor, aut lethargus adſtrin
git, ut ſanitatem non iucundâ ſibi fateatur ac delectabi
lem? at delectatio quid aliud quàm alio nomine uolu-
ptas eſt? Amplectuntur ergo in primis animi uolupta
tes, (eas enim primas omnium principesq[ui] ducut) qua-
tum potissimam partem cenſent ab exercitio uirtutum
bonæq[ui] uitæ conſcientia proficifci. Earum uoluptatù
quas corpus ſuggerit, palmam ſanitati deferunt. Nam
edendi, bibendi, ſuauitatem, & quicquid eandem ob
lectamenti rationem habet, appetenda quidem, ſed
non niſi ſanitatis gratia ſtatuunt. Neq[ui] em per ſe iucu-
da eſſe talia, ſed quatenus aduerſæ ualitudini clanculù
ſurrepenti

LIBER SECVNDVS

ſurrepenti reſiſtunt. ideóq[ui] ſapienti, ſicuti magis depre,
candos morbos, quàm optandam medicinam, & dolo
tes proſligandos potius, quàm adſciſcenda ſolatia, ita
hoc quoq[ui] uoluptatis genere non egere quàm deliniri
præſtiterit, quo uoluptatis genere ſi quisq[ui] ſe beatum
putet, is neceſſe eſt fateatur, ſe tum demum fore feliciffi
mum, ſi ea uita contigerit, quæ in perpetua fame, ſiti,
prutitu, eſu, potatione, ſcalptu, frictúq[ui], traducat: quæ
quam non ſceda ſolum, ſed miſera etiam ſit, quis non
uidet? Inſimæ proſecto omnium hæ uoluptates ſunt,
ut minime ſynceræ, neq[ui] enim unq[ui] ſubeunt, niſi con-
trarijs coniunctæ doloribus, Nempe cum edendi uo-
luptate copulatur eſuries, idq[ui] nò ſatis æqua lege. Nam
ut uehementior, ita longior quoq[ui] dolor eſt, quippe &
ante uoluptatem naſcitur, & niſi uoluptate una como-
tiente, non extinguitur. Huiusmodi ergo uoluptates,
niſi quatenus expetit neceſſitas, haud magni habêdas
putat. Gaudêt tamè etià his, gratiçp agnoſcunt naturæ
parentis indulgentiam, quæ ſcetus ſuos ad id quod ne
ceſſitatis cauſa tam aſſidue faciùdum erat, etiam blan-
diffima ſuauitate pelliceat. Quanto enim in tedio ui-
uendù erat, ſi ut cæteræ ægritudines quæ nos inſeſtant
rarius, ita hijs quoq[ui] cotidiani famis ac ſitis morbi, uene,
nis ac pharmacis amaris eſſent abigendi? At formam,
uires, agilitatem, hæc ut propria, iucundaq[ui] naturæ do
na libêter fouent. Quin eas quoq[ui] uoluptates, quæ per
p aures,

114 VTOPIAE THOMÆ MORI

âures, oculos, ac nares admittunt, quas natura proprias ac peculiares esse homini uoluit (neq. enim aliud animantium genus, aut mundi formam pulchritudinêç; sulplicit, aut odorum: nisi ad cibi discrimen, ulla como; uetur gratia: neq. consonas inter se discordeç; sónorû distantias internoscit) & has inquam ut iucunda quædam uitæ condimenta persequuntur. In omnibus autem hunc habet modum ne maiorem minor impediat, neu dolorem aliquando uoluptas pariat, quod necessario sequi censent, si inhonesta sit. At certe formæ decus con temnere uires deterere, agilitatem in pigritiam uertere, corpus exhaurire ieiunijs, sanitati iniuriam facere: & cætera naturæ blandimenta reſpuere: nisi quis hæc sua cómoda negligat, dum aliorû publicamue ardentius procurat, cuius laboris uice maiorem a deo uoluptatem expectet: alioquin ob inanem uirtutis umbrâ nullius beno, ſemet affligere: uel quo aduerſa ferre minus moleste poſſit: nunç; fortaſſe uentura, hoc uero putant esse dementiſtimû, animiç; & in se crudelis: & erga naturâ ingratiſsimi: cui tanquam debere quicç; dedignetur: omnibus eius beneficijs renunciat. Hæc est eorum de uirtute ac uoluptate ſentëtia: qua niſi ſanctius aliquid inſpiret homini: cælitus immiſſa religio: nullam inueſti gari credunt humana ratione ueriorem: qua in re rectè ne an ſecus ſentiant, excutere nos, neç; tempus patitur, neq. necesse est. quippe qui narranda eorum inſtituta, non etiam

Annotan/
dù & hoc
diligêter.

LIBER SECUNDVS.

115

non etiam tuenda ſuſcepimus. Cæterum hoc mihi certe perſuadeo, ut ut ſele habeât hæc decreta: nulſç; neç; Felicitas Vtopiēſiū ac deſcripti blicam. Corpore ſunt agili uegetóç; uirium amplius ptio. quem neç; ſolo ſint uſç; quaç; fertili: nec admodû ſalubri cælo: aduerſus aerem ita ſele temperantia uictus muniſt: terræ ſic medentur induſtria: ut nulſquàm genitium ſit frugis, pecoriſç; prouentus uberior: aut homi nû uiuaciora corpora: paucioribusç; morbis obnoxia. Itac; non ea modo quæ uulgo faciút agricolæ: diligen ter ibi adminiſtrata conspicias: ut terram naturamaligniorem, arte atc; opera iuuent: ſed populi manibus alibi radicitus euulſam ſyluam, alibi conſitam uideas: qua in re habita est nô ubertatis: ſed uecturæ ratio: ut eſſent ligna, aut mari, aut fluuijs, aut urbibus ipſis uici niora, minore enim cum labore terrestri itinere, fruges quàm ligna longius afferűtur. Gens facilis ac faceta, ſol lers, ocio gaudés, corporis laborû (quum est uſus) ſatis patiés, Cæterû aliás haud ç; ſanc appetés: animi ſtu Vtilitas lin dijs infatigata. Qui quú à nobis accepiſent de literis & guæ græcae disciplina Græcorû (Nam in latinis præter historias ac poetas nihil erat quod uidebant: magnope probatori) mirû quâto ſtudio còtenderűt, ut eas liceret ipſis: no ſtra interpretatioc pdiſcere. Cœpimus ergo legere, magis adeo primû, ne recuſare laboré uideremur, ç; quod Vtopiēſiū mira, Docilitas

p 2 fructû

116 VTOPIÆ THOMÆ MORI

fructu eius aliqué speraremus. At ubi paulum proceſſi
mus, ipſorú diligétia fecit, ut noſtrâ haud fruſtra impé
dendâ animo ſtatim præciperemus. Si quidé literarú
formas, tam facile imitari, uerba tam expedite pronun-
ciare, tam celeriter mandare memoriæ, & tanta cum ſi
de reddere cœperunt, ut nobis miraculi eſſet loco, niſi
quod pleraq; pars eorum, qui non ſua ſolum ſponte
accenſi, uerú ſenatus quoq; decreto iuſſi, iſta ſibi diſcen
da ſumpſerút: E numero ſcholaſticorum, ſelectiſſimis
ingenijs, & matura ætate fuerunt. Itaq; minus quàm
triennio nihil erat in lingua, quod requirerent bonos
autores, niſi obſtet libri menda, inoffenſe perlegerent.
Eas literas ut equidem coniſcio ob id quoq; facilius ar
ripuerunt, quod nonnihil illis eſſent cognatæ. Suſpicor
enim eam gentem a græcis originé duxiſſe: propterea
quod ſermo illorum cætera ſere Perſicus, nó nulla græ/
ci ſermonis ueſtigia ſeruet in urbium ac magiſtratuum
uocabulis. Habent ex me, (Nam librorum ſarcinâ me-
diocrem loco mercium quarto nauiſaturus in nauem
conieci quod mecum plane decreucram nunce; potius
redire quàm cito). Platonis opera pleraq; Ariftotelis
plura, Theophrastu item de plantis, ſed pluribus, quod
doleo, in locis mutilum. In librum enim dum nauiſa-
bamus negligentius habitum, cercopithecus inciderat,
qui laſciuiés ac ludibundus, paginas aliquot hinc atq;
inde euuiſas lacerauit. Ex hijs qui ſcripſere grammati-
cam.

LIBER SECVNDVS 117

eam, Laſcarem habent tantum, Theodorum enim nó
aduexi mecum, nec diſtionarium aliquem præter He-
ſchium, ac Dioſcoridem: Plutarchi libellos habét cha-
riſſimos, & Luciani quoq; facetijs ac lepore capiuntur.
Ex poetis habent Ariftophanem, Homerum, atq; Eu-
ripidem: tum Sophodem minuſculis Aldi formulis. Ex
hiſtoricis Thucydidem atq; Herodotum: necnon He-
rodianum. Quin in re medica quoq; ſodalis meus Tri
cius Apinatus aduexerat ſecum parua quædam Hip-
pocratis opuſcula, ac Microtechnen Galeni, quos li-
bros magno in precio habent: ſiquidem & ſi omnium
ferè gentium, re medica minime egent, nusc; tamen in
maiore honore eſt, uel eo ipſo quod eius cognitionem
numerát inter pulcherrimas atq; utiliſſimas partes phi
loſophiæ: cuius ope philoſophiæ dum naturæ ſecreta
ſcrutantur, uidentur ſibi non ſolum admirabilem inde
uoluptatem percipere: ſed apud autorem quoq; eius,
atq; opificem ſummam inire gratiam: Quæ cæterorum
more artificum arbitratur: mundi huius uifendam ma
chinam homini (quem ſolum tantæ rei capacem fecit)
expoſuiffe ſpectandam: eòq; chariorem habere: curio-
sum ac ſollicitum inſpectorem, operiſq; ſui admirato-
rem: quàm eum qui uelut animal expers mentis: tantú
ac tam mirabile ſpectaculum, ſtupidus immotuſq; ne
glexerit. Vtopiensium itaq; exercitata literis ingenia
mire ualent ad inuentiones artium, quæ faciant aliquid
Medicina
utiliſſima.

Contépla,
tio naturæ.

Medicina
utiliſſima.

Eas literas ut equidem coniſcio ob id quoq; facilius ar
ripuerunt, quod nonnihil illis eſſent cognatæ. Suſpicor
enim eam gentem a græcis originē duxiſſe: propterea
quod ſermo illorum cætera ſere Perſicus, nó nulla græ/
ci ſermonis ueſtigia ſeruet in urbium ac magiſtratuum
uocabulis. Habent ex me, (Nam librorum ſarcinā me-
diocrem loco mercium quarto nauiſaturus in nauem
conieci quod mecum plane decreucram nunce; potius
redire quàm cito). Platonis opera pleraq; Ariftotelis
plura, Theophrastu item de plantis, ſed pluribus, quod
doleo, in locis mutilum. In librum enim dum nauiſa-
bamus negligentius habitum, cercopithecus inciderat,
qui laſciuiés ac ludibundus, paginas aliquot hinc atq;
inde euuiſas lacerauit. Ex hijs qui ſcripſere grammati-
cam.

p 3 ad commodæ

IIS VTOPIAETHOMAEMORI

ad commodæ uitæ compêdia. Sed duas tamen debent
nobis Chalcographorù & faciendæ chartæ, nec solis ta
men nobis fed sibi quoq, bonam eius partem. Nam
quum oftenderemus eis libris chartaceis imprefflas ab
Aldo literas, & de chartæ faciendæ materia, ac literas
imprimendi facultate loqueremur: aliquid magis quæ ex
plicaremus (neq, enim quisq, erat nostrum qui alteru-
tram calleret) ipfi ſtatim acutiflme coniecerunt rem: &
quum ante pellibus corticibus ac papyro tantú ſcribe/
rent, iam chartam ilico facere, & literas imprimere ten-
tarunt: quæ quum primo non ſatis procederét, eadem
ſæpius experiédo, breui ſunt utrùq, confecuti, tantúq,
effecerunt, ut ſi eſſent Græcorú exemplaria librorum:
codices deesſe nó poſſent. At nunc nihil habét amplius,
q, à me cómemoratú eſt, id uero quod habét impreſſis
iam libris in multa exemplariorú millia propagaue-
re. Quisquis eo ſpectádi gratia uenerit, quem insignis
aliqua dos ingenij aut longa pegrinatione ufum: mul
tarum cognitio terrarum cómendet (quo nomine gra-
tus fuit noſter appuſus) pronis animis excipitur. Quip
pe libenter audiunt, quid ubiq terrarum geratur. Cæ-
terum mercandi gratia non admodum frequenter ap-
pellitur. Quid enim ferrent: niſi aut ferrum, aut quod
quiſc, referre mallet, aurum argétumue? Tum quæ ex
ipſis exportanda ſint, ea confultius putant ab ſe eſſerri
quàm ab alijs illinc peti, quo & exteras undiq gentes
exploratiores

exploratiores habeant, neq, maritimarù rerum ufum
ac peritiam oblitum eant.

DE SERVIS.

P
ro ſeruis neq, bello captos habent niſi ab ipſis ge
ſto, neq, ſeruorum filios: neq, deni, quenq, qué
apud alias gentes ſeruientem poſſent comparare, ſed
aut ſi cuius apud ſe flagitium in ſeruitium uertitur, aut
quos apud exteras urbes (quod genus multo frequen-
tius eſt) admiſſum facinus deſtinauit ſupplicio. Eorum
enim multos, interdum æſtimatos uili, ſæpius etiá gra
tis impetratos, auſerunt. Hæc ſeruorum genera non in
opere ſolum perpetuo: uerum etiam in uinculis habét:
ſed ſuos durius quos eo deploratiores, ac deteriora me
ritos exempla cenſent, quod tam prædara educatione
ad uirtutem egregie inſtructi: contineri tamen ab ſce/
lere non potuerint. Aliud ſeruorum genus eſt: quum
alterius populi mediaſtinus quiſpiá laboriosus ac pau
per elegerit apud eos ſua ſponte ſeruire. Hos honéſte
traeſtant ac niſi quod laboris: ut pote confuetis, impo-
nitur plusculum non multo minus dementer ac ciues
habent: uolentem diſcedere (quod non ſæpe ſit) neq,
retinent inuitum, neque inanem dimittunt. Egrotan-
tes: ut dixi, magno cum adſectu curant, nihil, pror-
fus omittunt quo ſanitati eos, uel medicinæ uel ui-
ctus obſeruatione, reſtituant. Quin inſanabili mor/

Mira hu-
tus gentis
æquitas.

De ægro/
tis.

p 4 bo laborantes

120 VTOPIABETHOMAE MORI

Mors spon
tanea.

bo laborantes affidendo, colloquendo, adhibendo
demum quæ possunt leuamenta solantur. Cæterum
si non immedicabilis modo morbus sit ueru etiam per
petuo uexet atq. discurtiet: tum sacerdotes ac magistra
tus hortantur hominem, quandoquidem omnibus ui/
tæ munijs impar alijs moleſtus ac ſibi grauis morti iam
ſua ſuperuiuat, ne ſecu ſtatuat peſtem diutius ac luem
alere, neue quum tormentum ei uita ſit mori dubitet,
quin bona ſpe fretus acerba illa uita uelut carcere atq.
aculeo uel ipſe ſemet eximat: uel ab alijs eripi ſe ſua uo
luntate patiatur: hoc illum quum non commoda, ſed
ſupplicium abrupturus morte ſit prudenter facturum,
quoniam uero ſacerdotum in ea reconfilijs, id eſt inter/
pretum dei ſit obſecuturus, etiam pie ſancte q. facturu.
Hæc quibus perfuaſerint: aut inedia ſponte uitâ finiut,
aut ſopiti ſine mortis ſenſu ſoluutur. Inuitum uero ne/
minem tollunt nec officij erga eum quicq. imminuunt
perfuaſos hoc pacto deſungi honorifici. Alioqui qui
mortem ſibi conſciuerit cauſa non probata ſacerdoti/
bus & ſenatui: hunc neq. terra neq. igne dignatitur: ſed
in paludem aliquam turpiter inſepultus abijcitur.

Decon,
iugijs.

Fœmina non ante annum duodeuicifimū nubit. Mas
non niſi expletis quatuor etiā amplius. Ante coniugiu,
mas aut fecmina ſi conuincatur ſurtiuæ libidinis, graui
ter in eui eamue animaduerti: coniugióq. illis in totu
interdicitur, niſi uenia principis noxam remiserit, ſed &
pater

LIBER SECVNDVS

121

pater & matercہ familias cuius in domo admiffum fla-
gitium eſt: tançp. ſuas partes parum diligêter tutati ma-
gnæ obiacent inſamiæ: id facinus ideo tam ſeuere uin-
dicant, quod futurum proſpiciunt, ut rari in coniugalê
amorem coaleſcerent: in quo ætatem omnem cum uno
uideant exigenda: & perferendas inſuper quas ea res
affert moleſtias, niſi à uago concubitu diligêter arcean
tur. Porro in deligendis coniugibus ineptiflimu ritum
(uti nobis uifum eſt) adprimecq. ridiculum, illi ſerio ac
ſeuere obſeruant. Mulierem enim ſeu uirgo ſeu uidua
ſit, grauis & honesta matrona proco nudam exhibit,
ac probus aliquis uir uiciflim nudum puellæ procum
ſiftit. Hunc morem quum uelut ineptum ridentes im-
probaremus, illi contra cæterarum omnium gentium
inſignem demirari ſtultitiam, qui quu in equuleo com
parando, ubi de paucis agitur nummis, tam cauti ſint,
ut cœuis ſerè nudu niſi detracta ſella tamen, omnibusq.
reuulſis ephippijs recuſent emere, ne ſub illis operculis
hulcus aliquod deliteſceret, in deligenda coniuge, qua
ex re aut uoluptas, aut nauea ſit tota per uitam comi-
tatura, tam negligenter agant, ut reliquo corpore ueſti-
bus obuoluto, totam mulierè uix ab unius palmæ ſpa-
tio (nihil enim præter uultum uifitur) æſtiment adiun-
gantcہ ſibi non abſq. magno (si quid offendat poſtea)
male cohærèdi periculo. Nam neq. omnes tam ſapiè-
tes ſunt ut ſolos mores reſpiciant, & in ipſorum quoq
q ſapientum

Et si paru
uerecüde
haud ta/
men in/
caute.

122 VTOPIAE THOMÆ MORI

Diuortiū,

fapientum coniugijs, ad animi uirtutes non nihil addi,
tamenti corporis etiam dotes adiſciunt, certe tam ſceda
deformitas, latere ſub illis poteſt inuolucris ut aliena-
re prorfus animu ab uxore queat, quum corpore iam
ſeiungi non liceat: Qualis deformitas ſi quo caſu con-
tingat poft contractas nuptias. ſuam quisq[ui] ſotem ne
cesse ferat, ante uero ne quis capiatur inſidijs, legibus
caueri debet, idq[ui] tanto maiore ſtudio ſuit curandum
quod & ſoli illar[u] orbis plagar[u] ſingulis ſunt contenti
co[iugibus]: & matrimoniu[m] ibi haud ſæpe aliter, q[uod] mor
te ſoluitur: niſi adulterium: in cauſa fuerit, aut moru[n] no
ferenda moleſtia. Nempe alterutri ſic offenſo facta ab
ſenatu coniugis mutādi uenia: alter inſamem ſimul ac
cælibem perpetuo uitam ducit. Alioquin inuitam con-
iugē, cuius nulla ſit noxa repudiare, quod corporis obti
gerit calamitas, id uero nullo pacto ſerunt: nam & cru-
dele iudicant, tum quenq[ui] deferi, cum maxime eget ſo-
latio, & ſenectuti, quum & morbos afferat & morbus
ipfa ſit: incertam atq[ui] infirmā fidem fore. Cæterum ac-
cidit interdum ut quum non ſatis inter ſe coniugum
conueniant mores repertis utriq[ui] alijs quibus cum ſpe-
rent ſe ſuauius eſſe uiecturos amborum ſponte ſepara-
ti: noua matrimonia cōtrahant, haud abſq[ui] ſenatus au-
toritate tamen, qui niſi cauſa per ſe atq[ui] uxores ſuas di
ligenter cognita: diuortia non admittit. Imo ne ſic qui/
dem, ſacile, quod rem minime utilem ſciunt firmandæ
coniugum

LIBER SECVNDVS

123

coniugum charitati, facilem nouar[u] nuptiarum ſpem
eſſe propoſitam. Temeratores coniug[ij] grauiffima
ſeruitute plectuntur, & ſi neuter erat cælebs, iniuriam
paſſi ( uelint modo ) repudiatis adulteris cōiugio in/
ter ſe ipſi iunguntur alioquin quibus uidebitur. At
ſi læſorum alteruter erga tam male merentem con/
iugem: in amore perſiſtat: tamen uti coniug[ij] lege
non prohibetur ſi uelit in opera damnatum ſequi:
accidit[que] interdum ut alterius pœnitentia alterius of
ſicioſa ſedulitas miſerationem commouens principi,
libertatem rurſus impetret. Cæterum ad ſcelus iam
relapſo nex infligitur. Cæteris facinoribus nullam cer
tam pœnam lex ulla præſtituit: ſed ut quod[que] atrox,
aut contra uifum eſt: ita ſupplicium ſenatus decer-
nit. Vxores mariti caſtigant, & parentes liberos: ni/
ſi quid tam ingens admiserint: ut id publice puniti,
morum interſit. ſed ſere grauiffima quæq[ui] ſcelera ſer/
uitutis incommodo puniuntur, id ſiquidem & ſcele/
ratis non minus triste: & reipublicæ magis commo/
dum arbitrantur, quam ſi mactare noxios & proti/
nus amoliri ſeſtinent. Nam & labore quam nece ma
gis pofunt, & exemplo diutius alios ab ſimili flagitio
deterrent. quod ſi ſic habiti rebellent atq[ui] recalcitrent,
tum demum uelut indomitæ beluæ. quos cohercere
carcer & catena non poteſt, trucidantur. At patientibus
nó adimit omnis omnino ſpes: quippe longis domiti

q 2 malis

Aeſtima/
tio ſuppli/
cij penes
magiſtra/
tum.

124. VTOPIAE THOMÆ MORI

malis si eam pœnitentiam præ se ferant, quæ peccatum
testetur magis eis displicere quam pœnam, principis in
terdum prærogatiua: interdùs suffragijs populi, aut mi-
tigatur seruitus aut remittitur. Sollicitasse ad Epuprum
nihilo minus quam Epuprasse periculi est. In omni liqui
dem flagitio certum destinatumque conatum æquant
facto, neq[ui] enim id quod defuit ei putant prodeſſe de-
bere: per quem n[ō]tetit: quo minus nihil defuerit. Mo-
riones in delitijs habentur, quos ut affecisse contume-
lia magno in probro est, ita uoluptatem ab ſtultitia ca-
pere non uetant. Si quidem id morionibus ipſis maxi-
mo eſſe bono cenſent, cuius qui tam ſeuerus ac trifiſt
est ut nullum nec[ui] factum nec[ui] dictum rideat ei tutan
dum non credunt, ueriti ne non ſatis indulgenter cure-
tur ab eo, cui non modo nulli uſui, ſed ne oblectamen/
to quidem (qua ſola dote ualent) futurus eſſet. Irride
re deſformem aut mutilum, turpe ac deforme n[ō] ei, qui
tidetur, habetur, ſed iriſori qui cuiſ[ui] quod in eius po-
testate n[ō] erat ut fugeret, id uitij loco ſtulte exprobret.

Voluptas
e morio/
nibus.

Fucata
forma.

Vt enim formâ naturalem n[ō] tueri ſegnis atq[ui] inertiſis
ducunt, ſic adiuument[ui] ab ſucis quærere infamis apud
illos inſolentia est. V[ui] enim ipſo ſentiunt, quàm non
ullum formæ decus uxores æque ac morum probitas

Et præmijs
inuitādi ei
ues ad offi
cium.

& reuerentia cómendet maritis. Nam ut forma n[ō]nul-
li ſola capiuntur, ita nemo niſi uirtute atq[ui] obſequio re
tinetur. Non pœnis tantum, deteriorre à flagitijs, ſed
propoſitis.

LIBER SECVNDVS.

115

propoſitis quoq[ui] honoribus ad uirtutes inuitât, ideóq[ui]
ſtatuas uiris insignibus & de republica præclare meritis
in foro collocant, in rerum bene geſtarum memoriam,
ſimul ut ipſorum poſteris maiorum ſuorum gloria cal-
car & incitamentum ad uirtutem ſit. Qui magiſtratum
ullum ambierit exſpes omnium redditur. Conuiuunt
amabiliter, quippe nec magiſtratus ullus inſolens, aut
terribilis est: patres appellantur: & exhibent. Iſdem de
ſertur: ut debet: ab uolentibus honor: n[ō] ab inuitis exi-
gitur. Ne principem quidé ipſum, ueſtis aut diadema,
ſed geſtatus frumenti manipulus discernit, ut pontiſi-
cis inſigne est prælatus cereus. Leges habent per quàm
paucas, ſufficiunt enim ſic inſtitutis pauciflimæ. Quin
hoc in primis apud alios improbant populos, quod le
gum interpretum; uolumina, non infinita ſufficiunt.

Damnae
ambitus.
Honor ma
giftratu[n].
Dignitas
principis.

Ipſi uero cenſent iniquiffimum: ullos homines his obli
gari legibus: quæ aut numerofiores ſint, quàm ut perle
gi queant: aut obſcuriores quàm ut à quouis poſſint
intelligi: porrò cauſidicos; qui cauſas tractent callide:
ac leges uafre, disputent: prorſus omnes excludunt: cen
ſent enim ex uſu eſſe: ut ſuam quiſq[ui] cauſam agat: ea/
demq[ui] referat: iudici: quæ narraturus patrono fuerat.

Leges
paucæ.

Sic & minus ambagum fore & facilius elici ueritatem.
dum eo dicente: quem nullus patronus ſucum docuit:
iudex ſolterer expendit ſingula: & contra uerſutorum
calumnias ſimplicioribus ingenijs opitulat. hæc apud

Aduoato/
rum inuti/
lis turba.

q 3 alias

126 VTOPIÆ THOMÆ MORĪ

alias gentes: in tanto perplexissimarum aceruo legum
difficile est obseruari. Cæterum apud eos unuſquiscunque
est legis peritus. Nam & ſunt (ut dixi) pauciflhimæ: &
interpretationum præterea ut quæcunque maxime craf-
ſa: ita maxime æquam cenſent. Nempe quum omnes
leges (inquiunt) ea tantum cauſa promulgentur: ut ab
hijs quiſcunque ſui commonefiat officiij: ſubtilior interpre-
tatio pauciflimos admonet (pauci enim ſunt qui after-
quantur) quum interim ſimplicior ac magis obuius le
gum ſenſus: omnibus in apto ſit: alioquin quod ad uul
gus attinet: cuius & maximus est numerus & maxi-
me eget admonitu: quid referat utrum legem omnino
non condas: an conditam in talem interpreteris ſen-
tentiam: quam niſi magno ingenio & longa disputa-
tione nemo poſſit eruere: ad quam inueſtigandæ neque
craflum uulgi iudicium queat attingere: neque uita in
comparando uiectu occupata ſufficere. Hijs eorum uir
tutibus incitati finitimi: qui quidem liberi ſunt & ſua-
ſpontis (Multos enim ipſi iam olim tyrannide libera-
uerunt) magiſtratus ſibi: ab illis alij quotannis: alij in lu-
ſtrum impetrant: quos defunctos imperio, cum hono-
re ac laude reducunt: nouoſcunque ſecum rurſus in patria
reuehunt. Atque hi quidem populi optime profecto ac
ſaluberrime reipublicæ ſuæ conſulunt: cuius & ſalus &
pernicies, quum ab moribus magiſtratuum pendeat:
quos nam potuiffent elegiſſe prudentius, quàm qui
neque

LIBER SECVNDVS.

127

neque ullo precio queant ab honesto deduci ( utpote
quod breui ſit remigraturis inutile) ignoti ciuibus, aut
prauo cuiuscunque studio aut ſimultate flecti. Quæ duo
mala, affectus atque auaritiæ, ſicubi incubuere iudicijs, il
lico iuſtitiam omnem, ſfortiflimum, reipublicæ neruum
diffoluunt. Hos Vtopiani populos, quibus qui impe-
rent ab ipſis petunt, appellant socios, cæteros quos be
neſcijs auxerut amicos uocat. Fœdera quæ reliquæ De feceret
inter se gentes toties ineunt: frangunt ac renouant, ipſi ribus:
nulla cum gente feriunt. Quorum enim fecimus inqui-
unt: quaſi non hominem homini ſatis natura conciliet
quam qui contempſerit, hunc uerba ſcilicet putes cura-
turum. In hanc ſententiam eo uel maxime trahuntur,
quod in illis terrarum plagis, fecerda pacta: principu
ſolent parum bona fide ſeruari. Etenim in Europa idque
his potiflimu partibus quas CHRISTI fides & religio
poſſidet, ſancta est & inuiolabilis ubique maiestas feceret
rui, partim ipfa iuſtitia & bonitate principum, partim
ſummoru reuerentia metuam, pontificu, qui ut nihil in
ſe recipiunt ipſi: quod non religioſſime præſtant. ita
cæteros omnes principes iubent, ut pollicitis omnibus
modis immorentur, tergiuerſantes uero pастorali cen
ſura & ſeueritate compellunt. Merito sane cenſent tur,
piflimam rem uideri ſi illorum feceribus abſit fides:
qui peculiari nomine fideles appellantur. At in illo no-
uo orbe terrarum, quœ circulus æquator uix tam longe.

q 4

ab hoc

128 VTOPIAE THOMÆ MORI

ab hoc nostro orbe ſemouet: ḥ uita moreſq; diffidét: ſederum nulla fiducia eſt: quorum ut quoq; plurimis ac ſanctiſſimis ceremonijs innovatum fuerit: ita citiſſime ſoluitur inuēta facile in uerbis calumnia, quæ ſic interim de industria dictant callide: ut nunq; tam firmis adſtringi uinculis queant: quin elabantur aliqua, ſe- duſq; & ſidem pariter eludant. Quam uafriſciam, imo quàm fraudem dolumq; ſi priuatorum deprehenderét interueniffe contractui: magno ſupercilio rem ſacrilegam: & ſurca dignam damitarent, hi nimirum ipſi: qui eius consſilij principibus dati: ſemet gloriātur Autores. Quo ſit ut iuſtitia tota uideatur, aut nō nifi plebea uitutus & humilis, quæq; longo interuallo ſubſidat infra re gale ſaſtigium: aut uti ſaltem duæ ſint quarum altera uulgus deceat, pedeſtris & humirepa: neque uſq; ſepta tranſilire queat, multis undiq; reſtricta uinculis, altera principum uirtus, quæ ſicuti ſit quàm illa popularis au guſtior: ſic eſt etiā longo interuallo liberior: ut cui nihil non liceat nifi quod non libeat. Hos mores ut dixi principum: illic ſcedera tam male ſeruantium puto in cauſa eſſe: ne ulla ſeriant Vtopienſes: mutaturi fortaſſe ſententiam ſi hic uiuerent. Quanq; illis uidetur ut optime ſeruentur: male tamen inoleuiffe ſederis omni no ſanctiendi conſuetudinem qua ſit, ut (perinde ac ſi populum populo: quos exiguo ſpacio, collis tantum aut riuus diſcriminat: nulla naturæ ſocietas copularet) hoſtes

LIBER SECVNDVS. 129

hoſtes atque inimicos inuicem ſele natos putent, meri- toq; in mutuam graſſari perniciem, niſi ſcedera prohi beant, quin his ipſis quoq; initis, non amicitiam coale ſcere, ſed manere prædandi licentiam, quatenus per im prudétiam dictandi ſederis, nihil quod prohibeat ſa- tis caute comprehenſum in pactis eſt. At illi contra cen ſent, neminem pro inimico habendum, à quo nihil in- iuriæ profectum eſt. Naturæ confortium, ſederis uice eſſe, & ſatius, qualentiusq; homines inuicem beneuolen- tia, quàm pactis, animo quàm uerbis connecti,

DE RE MILITARI.

B Ellum utpote rem plane beluinam, nec ulli tamen beluarum formæ in tam aſſiduo, atq; homini eſt uſu, ſummopere abominantur, contraq; morem gen- tium fermè omniu̇ nihil æque ducunt inglorium, atq; petitam è bello gloriam. eoq; licet aſſidue militari ſele diſciplina exerceant, neque id uiri modo, ſed ſeeminae quoque, ſtatis diebus, ne ad bellum ſint, quum exigat uſus, inhabiles: non temere capeſunt tamen, niſi quo aut ſuos fines tueātur, aut amicorum terris, inſuos hoſtes propuſent, aut populum quempiam tyrannide preſlum, miſerati, (quod humanitatis gratia faciunt) ſuis uiribus Tyrāni iugo, & ſeruitute liberent. Quan- quàm auxilium gratiſtantur amicis non ſemper qui dem, quo ſe defendant, ſed interdum quoq; illatas reta

r lient,

150 VTOPIÆ THOMÆ MORTI

lient, atq[ui] ulcifcantur iniurias.uerum id ita demum faciunt, si re adhuc integra consulantur ip[s]i, & probata cau[s], repetitis ac non redditis rebus belli autores infe[rendi] sint, quod non tunc solum decernut, quoties ho [stili] incur[s]u abacta est præda,uerum tum quoque mul to infe[s]tius, quum eorum negotiatores uſquam genitium, uel iniquarum prætextu legum, uel ſinistra deriuatione bonarum, iniſtam ſubeunt, iuſtitiæ colore, ca lumniam. Nec alia fuit eius origo belli, quod pro Nephelogetis aduerſus Alaopolitas, paulo ante noſtram memoriam, Vtopienſes geſſere, quàm apud Alaopoli tas Nephelogetarum mercatoribus illata prætextu iu/i[s]ris(ut uſi[m]um est ip[s]i)iniuria certe, ſiue illud ius, ſiue ea iniuria fuit, bello tam atroci est uindicata, qu[ui] ad proprias utriuſq[ae] partis uires, odiacq[ae] circuiectarum etiam gentium ſtudia atque opes adiungerentur, ut floren[t]iſſimis populorum alijs concuſſis, alijs uehementer afſtictis, orientia ex malis mala, Alaopolitarum ſeruitus demum, ac deditio ſinierit, qua in Nephelogetarum (queq[ae] enim ſibi certabant Vtopienſes) potestatem conſeſſere, gentis, florentibus Alaopolitarum rebus, haud quaquam cum illis conferendæ. Tam acriter Vtopienſes amicorum, etiam in pecunijs, iniuriam perſequuntur, ſuas ipſor[u], non item, qui ſicubi circunſcripti bonis excidant, modo corporibus abſit uis hactenus iraſcuntur, uti quoad ſatiffactio fiat, eius com[er]cio g[et]is abſtineant.

LIBER SECVNDVS.

151

neant. Non quod minoris ſibi curæ ciues, [s]ocij[ui]s ſint, ſed horum tamen pecuniam intercipi, ægrius [s]uam ſerunt, propter ea quod amicorum negotiatores, quoniam de ſuo perdunt priuato, graue uulnus ex iactura ſentiunt. At ipſorum ciuibus nihil niſi de publica perit, præterea quod abundabat domi, ac ueluti ſupererat, alioqui non emittendum foras. Quo fit uti intertrimentum citra cuiuſquàm ſenſum accidat. Quo circa ni[mi]s crudele censent id damnum multorum ulcifci moribus, cuius damni incommodum nemo ipſorum, aut uita, aut uictu perſentifcat. Cæterum ſi quis ſuor[u] uſq[ae] per iniuriam debilitetur, aut occidat, ſiue id publico factum confilio, ſiue priuato ſit, per legatos re comperta, niſi deditis noxijs placari n[ó] poſſunt, quin ilico bellum denuncient. Noxæ deditos, aut morte, aut ſeruitio pu[n]niunt. Cruentæ uiectoriæ non piget modo eos, ſed pu[de]t quoq[ae] reputantes inſcitiam eſſe quâlibet precioſas [merces] nimio emiſſe, arte dolocq[ae] uiectos, oppreſſos ho[ſes] impendio gloriantur, triu[phum]q[ae] ob eam re[que] publi[c]tus agunt, & uelut re[ſtrennue geſta, tropheu erigunt, tunc enim demum uiriliter ſele iactant, & cum uirtute geſſiſſe, quoties ita uicerint, quomodo nullum animal præter homin[e] potuit, id est ingeniij uiribus. Nam corporis inquiut urſi, leones, apri, lupi, canes, cæteræq[ae] beluæ dimicant, quarum ut pleræq[ae] nos robore ac fero c[ia] uincunt, ita cunctæ ingenio, & ratione ſuperantur.

Magno empta ui[d]oria.

r 2 Hoc

132 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Hoc unum illi in bello spectant, uti id obtineant, quod
sli fuissent ante consequuti, bellum non fuerant illaturi,
aut si id res uetet, tam feueram ab his uindictam expe/
tunt, quibus factum imputant, ut idem auſuros in po-
ſterum terror abſterreat. Hos propofiti ſui ſopos de-
ſtinant, quos mature petunt, at ita tamē, uti prior uitan
di periculi cura, quàm laudis aut famæ cóſequendæ ſit,
Itaq. protinus indicto bello, ſchedulas ipſorum publi-
co ſigno roboratas, locis maxime cóſpicuis hoſticæ ter
ræ, clam uno tempore multas appendi procurant, qui,
bus ingentia pollicentur præmia, ſi quis principem ad-
uerſarium ſuſtulerit, deinde minora quanſt illa quoq
egregia decernunt, pro ſingulis eorum capitibus, quo-
rum nomina in iſdem literis proſcribūt, hi ſunt quos
ſecundum principem ipſum, autores initi aduerſus ſe
conſilij ducunt. Quicquid perculſori præſiniunt, hoc ge
mināt ei, qui uiuī è proſcriptis aliqué ad ſe pduxerint,
quum ipſos quoq proſcriptos, præmijs iſdem, addita
etiam impunitate, contra ſocios inuitant, Itaq. ſit celeri
ter, ut & cæteros mortales ſuſpectos habeant, & ſibi in
uicem ipſi, neq. ſidentes ſatis, neq. ſidi ſint, maximóq
in metu & non minore periculo uerſentur. Nam ſæpe-
numero conſtat eueniſſe, uti bona pars, eorum & prin-
ceps in primis ipſe ab his proderentur, in quibus maxi
mam. ſpem reposuerunt. Tam facile quoduis in faci-
nus impellút munera, quibus illi nullum exhibent mo
dum.

LIBER SECVNDRS. 133

dum. Sed memores in quantum discrimen hortantur,
operam dant, uti periculi magnitudo beneficioru mo/
le compenſetur. eoq. non immenſam modo auri uim,
ſed prædia quoq. magni redit? in locis apud amicos tu
tiſlimis, propria ac perpetua pollicitantur, & ſumma cu
ſide præſtant. Hunc licitandi mercandiہ hoſtis moré,
apud alios improbatum, uelut animi degeneris crudele
ſacinus illi magnæ ſibi laudi ducunt, tançp pruden-
tes, qui maximis hoc pacto bellis, ſine ullo prorfus præ
lio defungantur, humanicp ac miſericordes etiam, qui
paucorum nece noxiorum, numeraſas innocentium ui
tas redimát, qui pugnando fuerint occubituri. Partim
è ſuis, partim ex hoſtibus, quorum turbam, uulguscp
non minus fermè quàm ſuos miſerantur, gnari no ſua
ſponte eos bellum capeſſere, ſed principum ad id ſurijs
agi. Si res hoc pacto non procedat, diffidiorum ſemi-
na iaciunt, aluntq. fratre principis, aut aliquo è nobili-
bus in ſpem potiundi regni perducto. Si ſactiones in-
ternæ languerint, ſinitimas hoſtibus gêtes excitât, com
mittuntq. eruto uetuſto quopiam titulo, quales nunçp
regibus deſunt, ſuas ad bellum opes polliciti, pecuniá
aſfluenter ſuggerunt. Ciues parciffime, quos tam unice
habent charos, tantiq. ſe ſe mutuo faciunt, ut neminem
ſint è ſuis cum aduerſo principe libenter commutatu-
ri. At aurum, argentum, quoniam unû hunc in ufum
omne ſeruant, haud grauatim erogant. utpote non mi

nus

r. 3 nus

154 VTOPIÆ THOMÆ MORI

nus cōmode uicturi, etiam sī uniuersum impenderent. Quin præter domesticas diuities est illis foris quoque infinitus thesaurus, quo plurimæ gentes, uti ante dixi, in ipſorum ære ſunt. ita milites undicp conductos ad bellum mittunt, præfertim ex Zapoletis. Hic populus quingentis paſſuum millibus ab Vtopia diſtat, orien- tem ſolem uerſus, horridus, agreſtis, ferox, ſyluas mon tescp asperos, quibus ſunt innutriti, præferunt. Dura gens, æſtus, frigoris, & laboris patiens, delitiarū expers omniu, neque agriculturæ ſtudens, & cum ædificiorum tum ueſtitus indiligens, pecorum duntaxat curam ha- bent. Magna ex parte uenatu & raptu uiuunt. Ad ſo- lum bellum nati, cuius gerendi facultate ſtudioſe quæ tunt, repertā cupide amplectuntur, & magno numero egreſſi, cuiuis requirenti milites uili ſemet offerut. Hanc unam, uitæ artem nouerut, qua mors quæritur, ſub qui bus merent, acriter pro hijs & incorrupta fide dimicat. Verum in nullum certum diem ſele obſtringunt, ſed ea lege in partes ueniunt, ut poſteriore die, uel ab hoſti- bus, oblato maiore ſtipendio ſint ſtaturi, iſdem peren- die rurſus inuitati płuſculo remigrant. Rarum oritur bellum, in quo non bona pars illorū in utroq[ui]tā ſint exer- citu. itacp accidit quotidie, ut ſanguinis neceſſitudine, coniuncti, qui & iſdem in partibus conducti familia- tiffime ſemet inuicem utebantur, paulo poſt in contra- tijs diſtracti copias, hoſtiliter concurrant. & inſeſtis ani- mis,

I DIBER SEGVNDVS. 135

tum, obliti generis, immemores amicitiæ, mutuo ſele cō
ſodiant, nulla alia cauſa in mutuam incitati perniciem,
quam quod à diuerſis principibus exigua pecuniola
conducti, cuius tam exactam habent rationem, ut ad
diurnu ſtipendium unius acceſſione affis facile ad com
mutandas partes impellantur. Ita celeriter imbiberunt
auaritiam, quæ tamen nulli est eis uſui. Nam quæ ſan-
ġuine quærunt, protinus per luxum, & cum tamen mi-
ſerum consumunt. Hic populus Vtopiensibus aduer-
ſus quoſuis mortales militat, quod tanti ab hijs eorum
conducatur opera quanti nufquam alibi. Vtopienses ſi
quidē ut bonos quærut quibus utantur ita hos quoq[
homines pessimos quibus abutantur. quos qu[ui] ſus
poſtulat, magnis impulſos pollicitationibus, maximis
obſciunt periculis, unde pleruncq[] magna pars nunq[
ad exigēda promiſſa reuertitur, ſuperſtitibus, quæ ſunt
polliciti bona fide, perſoluunt, quoad ſimiles auſus in-
cendantur. Nec enim pensi quicquam habent, quam
multos ex eis perdant. rati de genere humano maxi-
mam merituros gratiam ſe, ſi tota illa colluuie populi
tam tetri, ac nephatiij orbem terrarū purgare poſlent.
Secundum hos eorum copijs utuntur, pro quibus ar-
ma capiunt, deinde auxiliaribus cæterorum amicorum
turmis. Poſtremo ſuos ciues adiungunt, e quibus ali[
quem uirtutis probatæ uirum, totius exercitus ſummæ
præſiciunt. Huic duos ita ſubſtituunt, uti eo incolumi,
ambo

136 VTOPIAET homae mori

ambo priuati sint, capto aut interempto, alter è duobn
uelut hæreditate succedat, eiçb ex euentu tertius, ne (ut
sunt bellorum fortes iuaræ) periclitante duce totus per/
turbetur exercitus. E quaçb ciuitate delectus exercetur
ex his, qui sponte nomen profitentur, neque enim inui
tus quifquam foras in militiam truditur, quod perfua-
sum habeant, si quis sit natura timidior, no ipfum mo
do nihil facturum fitrennue, fed metum etiam comiti/
bus incussurum. Cæterum si quod bellum ingruat in
patriam, ignauos huiusmodi, modo ualeant corpore,
in naues mixtos melioribus collocat: Aut in moënibus
sparsim disponunt, unde non fit refugiendi locus, ita
suum pudor, hoſtis in manibus, atq[ur] adempta fugæ
ſpes, timorem obruunt, & sæpe extrema neceflitas in
uirtutem uertitur. At ſicuti ad externu bellum ex ipſis
nemo protrahitur nolens, ita fœminas uolentes in mi-
litiam comitari maritos, adeo non prohibent, ut exhor
tentur etiam, & laudibus incitent, profectas cum ſuo
quamq[ui]ro, pariter in acie constitut[um] ſui que[n]iq[ui]
liberi affines cognati circunſiftunt, ut hi de proximo
ſint mutuo ſibi ſubſidio, quos maxime ad ferendas
inuicem ſuppetias natura ſtimulat. In maximo pro-
bro eſt coniunx abſq[ui] coniuge reduct, aut amiffo paren
te reuerſus filius, quo fit, uti ſi ad ipſoru manus uentu
ſit modo perſtét hoſtes, longo & lugubri prælio ad in
ternitionem uſque decernatur. Nempe ut omnibus cu-
rant

LIBER SECUNDVS.

137

rant modis ne ipſis dimicare neceſſe ſit, modo bello
poſſint uicaria conductiorum manu deſungi, ita quú
uitari non poteſt quin ipſi ineant pugnam, tam intre-
pide capeſſunt, quam quoad licuit prudenter detreſta/
bant, nec tam primo ferociunt impetu quam mora ſen
ſim & duratione inualescunt, tam offirmatis animis ut
interimi citius quam auerti queant: Quippe uiectus illa
ſecuritas quæ cuiq[ui] domi eſt, adempta q[ui] de poſteris
anxia cogitādi cura (Nam hæc solitudo generosos ubi/
que ſpiritus frangit) ſublimem & uinci dedignant[è] fa-
cit. Ad hæc militaris diſciplinæ peritia fiduciam præ-
bet, poſtremo rectæ opiniones (quibus & doctrina &
bonis reipublicæ inſtitutis imbuti à pueris ſunt) uirtut[è]
addunt, qua neq[ui] tam uilem habent uitam, ut temere
prodigant, neq[ui] tam improbe charam, ut quum hone-
ſtas ponendam ſuadeat, auare turpiter[è] retineat. Dú
ubic[ui] pugna maxima feruet, lectiſſimi iuuenes coniu-
rati, deuoti[è]p[ro] ducem ſibi depoſcút aduerſum, hunc aper
te inuadunt, hunc ex inſidijs adoriuntur, idem eminus
idem cominus petitur, longóq[ui] ac p[ro]petuo cuneo, ſum-
miffis affidue in fatigatorum locum recentibus, oppu-
gnatur. raróq[ui] accidit (ni ſibi fuga proſpiciat) ut non in-
tereat aut uiuus in hoſtium poteſtatem ueniat. Si ab
ipſis uiectoria ſit, haud quaquam cæde graſſantur, fuga/
tos enim comprehendunt; quam occidentu̇n[em] libentius:
necq[ui] unquam ita perſequuntur fugientes, ut non una
s interim

Dux potifl
ſimum im
petendus,
quo citius
finitur
bellum.

138 VTOPIAE THOMÆ MORI

interim sub lignis instruèctam aciem retineant, adeo
uiſi cæteris ſuperati partibus, poſtrema acie ſua uicτo-
riam adepti ſint, elabi potius hoſtes uniuersos ſinant,
quàm inſequi fugiètes perturbatis ſuorum ordinibus
inſueſcant. memores ſibimet, haud ſemel uſu ueniffle,
ut mole totius exercitus uiecta proſligatáq, quú hoſtes
uiectoria geſtientes, hac atq, illac abeuntes perſequerè
tur, pauci ipſorum in ſubſidiis collocati ad occafiones
intenti, diſperſos ac palantes illos & præſumpta ſecuri
tate negligentes derepente adorti, totius euentum præ
liij mutauerunt, extortáq, è manibus tam certa & indu-
bitata uiectoria, uiecti uiectores inuicem uicerunt. Haud
facile dictu eſt, aſtutiores inſtruendis inſidijs, an cauatio
res ad uitandas ſient, fugam parare credas, quum ni-
hil minus in animo habent, contra quum id consilij ca-
piunt, nihil minus cogitare putes. Nam ſi nimium ſele
ſentiunt, aut numero, aut loco premi, tunc aut noctu,
agmine ſilente, caſtra mouent, aut aliquo ſtratagema-
te eludunt, aut interdiu ita ſenſim ſele referunt, tali ſer-
uato ordine, ut non minus periculi ſit cedentes quàm
inſtantes adoriri. Caſtra diligentiffime communiunt
ſoſſa prealta latáque, terra quæegeritur introrsum reie
ſta, nec in eam rem opera media ſtinorù utuntur, ipſo/
rum manibus militum res agitur, totusq, exercitus in
opere eſt, exceptis qui pro uallo in armis ad ſubitos ca-
fus excubant. Itaq, tam multis adnitentibus, magna
multurinq,

LIBER SECVNDVS.

139

multuinq, amplexa loci munimenta, omni fide citius
perficiunt. Armis utuntur ad excipiendos ictus, fir-
mis, nec ad motum geſtumue quemlibet ineptis, adeo
ut ne natando quidem moleſta ſentiant. Nam armati
natare inter militaris disciplinæ rudimèta conſueſcUt,
tela ſunt eminus ſagittæ, quas acerrime ſimul & certiſi
me iaculantur non pedites modo, ſed ex equis etiam,
cominus uero no gladij, ſed ſecures uel acie letales, uel
pondere ſeu cæſim, ſeu püſtim feriant. Machinas exco
gitant ſolertiffime, factas accurratiſtume cælant ne ante
pditæ quàm res poſtulet. Ludibrio magis quàm uſui
ſint, in quibus fabricandis hoc in primis respiciunt, uti
uectu faciles & habiles circumactu ſint. Initas cum De indu-
hoſtibus inducias tam ſancte obſeruant, ut ne lacesſiti cijſ,
quidem uiolent. Hoſtilem terram non depopulan-
tur, neque ſegetes exurunt, imo ne hominum equo-
rumue pedibus, conterantur, quantum fieri poteſt pro
uident, rati in ipſorum uſus creſcere. Inermem nemi-
nem lædunt, niſi idem ſpeculator ſit. Deditas urbes
tuentur, at nec expugnatas, diripiunt, ſed per quos de-
ditio eſt impedita eos enecant, cæteris deſenſoribus in
ſeruitutem addictis. Imbellem turbam omnem relin-
quunt intactam. Si quos deditionem ſuaſſe compere
int, his è damnatorum bonis aliquam partem impar-
tiunt, reliqua ſectione auxiliares donant. Nam ipſorù
nemo quicquàm de præda capit. Cæterum confecto

3 2

bello,

140 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Athodie
Victores
maximam
cpartem de-
pendunt.

bello, non amicis impenſas in quos inſumpſere, ſed ui-
etis imputant, exiguïtque eo nomine, partim pecuniam
quam in ſimiles bellorum ufus referuant, partim præ-
dia quæ ſint ipſis apud eos perpetua non exiguï cen-
fus. Huiusmodi creditus nunc apud multas gentes ha-
bent, qui uarijs ex cauſis paulatim nati, ſupra ſeptin-
genta ducatorum millia in ſingulos annos excreuere,
in quos è ſuis ciuibus aliquos emittunt quæſtorum no-
mine, qui magniſce uiuant, perſonam magnatum il-
lic præ ſe ferant, at multum tamen ſupereſt quod inſe-
ratur ærario, niſi malint eidem genti credere, quod ſæ-
pe tantifper faciunt, quoad uti neceſſe ſit uixcq; accidit
unquam, ut totam reposcant. Ex his prædijs partem af-
signant illis, qui ipſorum hortatu tale diſcrimen adeut
quale ante monſtraui, ſi quis princeps armis aduerſus
eos ſumptis, eorum ditionem paret inuadere, magnis
illico uiribus extra ſuos fines occurrut: nam neq; teme-
tre in ſuis terris bellum gerunt, neq; ulla neceſſitas tanta
eſt, ut eos cogat aliena auxilia in inſulam ſuam admis-
tere.

DE RELIGIONIBVS
VTOPIENSIVM.

RELIGIONES ſunt non per inſulam modo:
uerum ſingulas etiam urbes uariæ, alijs Solem,
Lunam alijs, alijs aliud errantium ſyderum dei uice
uene.

LIBER SECVNDVS.

141

uenerantibus, ſunt quibus homo quiſpiam, cuius
olim aut uirtus aut gloria enituit, non pro deo tan-
tum, ſed pro ſummo etiam deo ſuſpicitur. At multo
maxima pars, eademq; longe prudetior, nihil horum,
ſed unum quoddam numen putant, incognitum, æter-
num, immenſum, inexplicabile, quod ſupra mentis hu-
manæ captum ſit, per mundum hunc uniuerſum, uirtu
te non mole diffuſum, hunc parentem uocant. Origi-
nes, auætus, progresſus, uices, finesq; rerum omnium,
huic acceptos uni referut, nec diuinos honores alij præ
terea ulli, applicant. Quin cæteris quoq; omnibus, qua-
quam diuerſa credentibus, hoc tamen cum iſtis conue-
nit, quod eſſe quidem unum cenſent ſummum, cui &
uniuerſitatis opificium, & prouidëtia debeatur, euimq;
communiter omnes patria lingua Mythram appel-
lant, ſed eo diſſentiunt, quod idem alius apud alios ha
betur. Autumâte quoq; quicquid id ſit, quod ipſe ſum
mum ducit, eandem illam prorfus eſſe naturam, cuius
unius numini ac maiestati, rerum omnium ſumma,
omnium cenſenſu gentium tribuitur. Cæterum paula-
tim omnes ab ea ſuperſitionum varietate deſciſunt,
atq; in unam illam coaleſcut religionem, quæ reliquas
ratione uidetur antecellere. Necq; dubium eſt quin æ-
teræ iam pridem euauiſſent, niſi quicquid improſpe-
rum cuiquam inter mutandæ religionis cœſilia fors ob
ieciffle, non id accidiffle caſu, ſed cælitus imniſſum inter

§ 3 pretaretur

142 VTOPIABTHOMAE MORI

pretaretur timor, tançß numine, cuius relinquebatur
cultus, impium contra se propofitum uindicante. At
poſteaçß acceperunt à nobis CHRISTI nomen, doctri
nam, mores, miracula, nec minus mirandam tot marty
rum conſtantiam, quorum ſponte ſuſus ſanguis, tam
numerosas gentes in ſuam ſectam longe latéque tra-
duxit, non credas quàm pronis in eam affectibus etià
ipſi conceſſerint, ſiue hoc ſecretius inſpirante deo, ſiue
quod eadem ei uisa eſt hæreſi proxima, quæ eſt apud
ipſos potiſſima, quanquam hoc quoq[us] ſuiffe non pau-
lum momenti crediderim, quod CHRISTO cómunem
ſuorum uictum audierant placuiffe, & apud germaniſ
ſimos Chriſtianorù conuentus adhuc in uſu eſſe. Cer-
te quoquo id momento accidit, haud pauci noſtram in
religionem coierunt Lympháq[us] ſacra ſunt abluti. Ve-
rum quoniam in nobis quatuor (totidem enim dunta-
xat ſupereramus, nam duo ſatis conceſſerant) nemo id
quod doleo, ſacerdos erat. Cæteris initiati, ea tamé ad/
huc sacramenta deſyderant, quæ apud nos non niſi ſa-
cerdotes conferunt, intelligunt tamen, optan[ti]q[ui]ta ut
nihil uehementius, quin hoc quoq[us] ſedulo iam inter ſe
disputant an ſiue Chriſtiani pontificis miſſu quiſ[ß] è
ſuo numero delectus ſacerdotij conſequatur charaſte-
rem. & electuri, ſanè uidebatur. uerum quum ego di-
ſcederem, nondum elegerant. Quin hi quoque religio
ni Chriſtianæ

Cænobia

LIBER SECVNDVS

143

ni Chriſtianæ, qui non affentiunt, neminem tamen ab
ſterrent, nullum oppugnant imbutum. Niſi quod
unus è nostro cœtu me præſente cohercitus eſt. Is
quum recens ablutus, nobis contra ſuadentibus, de
CHRISTI cultu publice maiore ſtudio, quàm pru-
dentia differeret, uſqueadeo cœpit incalescere, ut iam
noſtra modo ſacra cæteris anteferret, ſed reliqua pro-
tenus uniuersa damnaret. Prophana ipſa, cultores
impios ac ſacrilegos, æterno plectendos igni uocifera-
retur. Talia diu concionantem comprehendunt, ac re-
um non ſpretæ religionis, ſed excitati in populo tu-
multus agunt, peraguntque, damnatum, exilio mul-
etant, ſiquidem hoc interim antiquiffima inſtituta nu-
merant, ne ſua cuiquam religio fraudi ſit. Vtopus
enim iam inde ab initio, quum accepiffet incolas an-
te ſuum aduentum de religionibus inter ſe affidue di-
micaffe, atque animaduertiſſet eam rem, quod in com-
mune diffidentes, ſingulæ pro patria ſectæ pugna-
bant, occasionem præſtitiffe ſibi uincendarum omni-
um, adeptus uictoriam in primis ſanxit, uti quàm cui
que religionem libeat ſequi liceat, ut uero alios quo-
que in ſuam traducat, hactenus niti poſſit, uti pla-
tide, ac modeste ſuam rationibus aſtruat, non ut acer-
be cæteras deſtruat, ſi ſuadendo non perſuadeat, ne,
que uim ullam adhibeat, & conuicijs temperet, pe-
tulantius

Laude trat
hendi ſunt
hoies ad re
ligionem.

144 VTOPIAET THOMAE MORI

tulantius hæc de re contendentem exilio, aut feruicute mulctant. Hæc Vtopus instituit nòs respectu pacis mo do quâ affiduo certamine, atqæ inæxpia bili odio fundi tus uidit euerti, fed qæ arbitratus est, uti sic decernerest, ip etiam religionis interesse, de qua nihil est auus temere definire, uelut incertû habens, an uarii ac mul tiplicem expetens cultum deus, aliud inſpiret alij, certe ui ac minis exigere, & quod tu uerum credis idem omni bus uideatur, hoc uero & inſolens & ineptum cenſuit, tum ſi maxime una uera ſit, cæteræ omnes uana, ſacile tamen præuidit (modo cum ratione ac modewtia res agatur) futurum deniç: ut ipſa per ſe ueri uis emergat aliquando atqæ emineat, ſin armis & tumultu certetur, ut ſint pessimi quiçæ maxime pertuicaces, optimam ac ſanctiſſimam religionem ob uaniffimas inter ſe ſuperſtitiones, ut ſegetes inter ſpinas ac frutices obrutum iri. Itaqæ hanc totam rem in medio poſuit, & quid credendum putaret liberum cuiçæ reſquit. Nifi quod ſancte ac ſeuere uetuit, ne quis uſqædeo ab humanæ naturæ dignitate degeneret, ut animas quoqæ interire cum cor pore, aut mundu temere ferri, ſublata prouidentia putet, atqæ ideo poſt hanc ſuitâ ſupplicia uitijs decreta, uirtuti præmia coſtituta credút, corra ſentientem, ne in ho minum quidem ducant numero, ut qui ſublimem ani mæ ſuæ naturam, ad pecuini corporſculi uilitatem deiecerit, tantum abest ut inter diues ponant, quorum inſtituta

LIBER SECVNDVS. 145

inſtituta, moreſqæ (ſi per metum liceat) omnes, floccifasturus ſit. Cui enim dubium eſſe potest, quin is publicas patriæ leges, aut arte clain eludere, aut ui nitatur in ſtringere, dum ſuæ priuatim cupiditati ſeruiat, cui nulbus ultra leges metus, nihil ultra corpus ſpei ſupereſt amplius. Quamobrem ſic animato nullus communica tur honos, nullus magistratus committitur, nulli publico muneri præficitur. Ita paffim uelut inertis, ac iacenſis naturæ deſpicitur. Cæterum nullo afficiut ſupplicio, quod pſuaſum habeant, nulli hoc in manu eſſe, ut quic quid libet, ſentiat. ſed nec minis adigunt ullis, animum ut diffimulet ſuum, nec fucos admittunt, & mendacia, quæ uelut proxima fraudi, mirum quam habet inuifa. Verum ne pro ſua disputet ſententia prohibent, atque id duntaxat apud uulgus. Nam alioquin apud facer/dotes, grauesqæ uiros ſeorsum, non ſinunt modo, ſed hortantur quoque, confiſi fore, ut ea tandem ueſania rationi cedat. Sunt & alij, nec hiſ ſanè pauci, nempe im prohibiti, ueluti neque ratione penitus pro ſe carentes, neque mali, qui uitio longe diuero, brutorum quoque æternas eſſe animas opinantur. At noſtris tamen neq[ui] dignitate comparandas, neq[ui] ad æquam natas felicitatem, hominum enim cunſi fere tam immensam fore beatitudinem pro certo atqæ explorato habent, ut mori bum lamententur omnium, mortem uero nullius, niſi quæ uident anxie è uita, inuitumq[ui] diuelli. Nempe hoc pro

Mira optnio de ani mabº bru torum

146 VTOPIAE THOMÆ MORI

pro pefflimo habet augurio, tançہ anima exſpes ac ma
le conſcia, occulto quopiam imminentis pœnæ præſa-
gio, reformidet exitú. Ad hoc haudquaquam gratum
deo, eius putat aduentum fore. qui quum fit accerſitus,
non accurrit libens, ſed inuitus ac detreſtans pertrahi-
tur. Hoc igitur mortis genus, qui intuent horrent, ita
qdefunctos, mœſti ac filentes eſſerút, precatiq; propitiú
manibus deum, uti corum clementer inſirmitatibus
ignoſcat, terra cadauer obruunt. Contra, quicunq; ala-
criter ac pleni bona ſpe deceſſerint, hos nemo luget,
ſed cantu proſequuti funus, animas deo, magno com-
mendantes affectu, corpora tandem reuerenter magis
quàm dolenter concremant, columnamq; loco inſcul-
ptis defuncti titulis erigunt, domum reuerſi, mores,
actaq; eius recenſent, nec ulla uitæ pars, aut ſæpius, aut
libentius, quàm lætus tractatur interitus. Hanc probi-
tatis memoriam, & uiuis efficaciffima rentur incitamen
ta uirtutum, & gratiſſimum defunctis cultum putant,
quos intereſſe quoq; de ſe ſermonibus opinant, quan-
quàm (ut eſt hebes mortalium acies) inuifibiles. Nam
neque felicium forti conueniat, libertate carere migran
di quo uelint, & ingratorum fuerit prorfus abieciffle de
ſyderium amicos inuifendi ſuos, quibus eos dum uiue
rent, mutuus amor, charitasq; deuinxerat, quanquam
bonis uiris, ut cætera bona, auſtam poſt fata potius,
quàm imminutam coniectant. Mortuos ergo uerſari
inter

LIBER SECVNDVS. 147

inter uiuentes credunt, dictorum factorumq; ſpectato
res, eoq; res agendas fidentius aggrediutur, talibus ue
lut freti præſidib9, & ab inhonesto ſecreto deterret eos,
credita maiorum præſentia. Auguria, cæterasq; ſuper-
ſtitionis uanæ diuinationes, quarum apud alias gen-
tes magna eſt obſeruatio, negligunt prorfus, atque irri
dent. Miracula uero, quæ nullo naturæ proueniunt ad
miniculo, uelut præſentis opera, teſtesq; numinis uene
rantur, qualia & ibi frequêter extare ferunt, & magnis
interdum ac dubijs in rebus publica ſupplicatione, cer-
ta cum fiducia procurant, impetrantique. Gratum deo
cultum putant naturæ contemplationem, laudemque
ab ea. ſunt tamen, hiijq; haud ſanè pauci, qui religione
ducti, literas negligunt, nulli rerum cognitioni ſtudent,
neque ocio prorfus ulli uacant, negocijs tantum, bo-
nisq; in cæteris officijs ſtatuút, futuram poſt fata felici-
tatem promereri. Itacq; alij ægrotis inſeruiunt, alij uias
reſiciunt, purgant fossas, pontes reparant, cespites, are-
nam, lapides effodiunt, arbores demoliuntur ac diſſe-
cant, bigisque ligna, fruges, item alia in urbes impor-
tant, nec in publicum modo, ſed priuatim quoque mi
niftros, ac plus quàm ſeruos agunt. Nam quicquid
uſquam operis eſt asperum, difficile, ſordidum, à quo
plerosque labor, faſtidium, desperatio deterreat, hoc
illi ſibi totum libentes, hilaresque deſumunt, cæteris
ocium procurant, ipſi perpetuo in opere ac labore uer-
ta ſantur.

Vita acti
ua.

148 VTOPIAE THOMÆ MORI

santur, nec imputant tamen, nec aliorum fugillant uitâ,
nec suam esserunt. Híj quo magis sele seruos exhibent,
eo maiore apud omnes in honore sunt. Eorum tamen
hæreses duæ sunt, Altera cælibum, qui nó Venere mo
do in totum abstinent, sed carnium su quoq. quidam
animalium etiam omnium, reiectis, penitus tâquam
noxijs uitæ præfentis uoluptatibus, futuræ duntaxat,
per uigilias ac sucores inhiát, eius propediem obtinen
dæ spe. alacres interim, uegetis. Altera laboris haud
minus appetens, coniugium præfert, ut cuius nec asperi
nantur solatium, & opus, naturæ debere se, & patriæ li-
beros putant. Nullam uoluptatem refugiút, quæ nihil
eos ab labore demoretur. Carnes quadrupedû uel eo
nomine diligunt, quod tali cibo se ualidiores ad opus
quodq. cenfeant. Hos Vtopiani prudentiores, at illos
sanctiores reputant. Quos quod cælibatú anteferunt
matrimonio, asperaám, uitam placida anteponunt, si
rationibus niterentur irriderent, nunc uero quum se fa-
teantur religione duci sufliciunt ac reuerentur. Nihil
enim sollicitius obseruant, quàm ne temere quicquam
ulla de religione pronuncient. Huius modi ergo sunt,
quos illi peculiari nomine sua lingua Buthreſcas uo-
cant, quod uerbum latine religiosos licet interpretari.
Sacerdotes habent eximia ſanctitate, eóq. admodum
paucos, nec enim plus quam tredecim in ſingulis ha-
bent urbibus pari templorum numero, nisi quum itur
ad

LIBER SECVNDVS. 149

ad bellum, tunc eîn septem ex illis cû exercitu profectis
totidem sufficiuntur interim, sed illi reuerſi, ſu quicq
locum recuperat, qui ſuper ſunt, híj quoad decedenti-
bus illis ordine ſuccedant, comites interea ſunt Pontiſi
cis. Nam unus reliquis præficitur. Eliguntur à populo,
idq. cæterorum ritu magistratuum, occultis, ad ſtudia
uitanda, ſuffragijs, electi à ſuo collegio conſerâtur. Híj
rebus diuinis præſunt, religiones curant, ac morum ue-
luti cenſores ſunt, magnóq. pudori duciſ ab hijs quen-
quàm tanquam uitæ parum probatæ accerſi, compella
riue. Cæterum ut hortari atque admonere illorum eſt,
ita coeŕcere atque in facinoros animaduertere prin-
cipis, atque aliorum eſt magistratuum, niſi quod ſacris
interdictunt, quos improbe malos comperiunt, nec ul-
lum ferè ſupplicium eſt quod horreant magis. Nam
& ſumma percellútur infamia, & occulto religionis me-
tu lacerantur, ne corporibus quidem diu futuris in tu-
to. quippe ni properam pœnitentiam ſacerdotibus ap
probent, comprehenſi impietatis pœnam Senatui per
ſoluunt, pueritia iuuentus, ab illis eruditur, nec prior
literarû cura, quàm morum ac uirtutis habetur, namq
ſummam adhibét induſtriam, ut bonas protenus opi-
niones. & conferuandæ ipſorum reipublicæ utiles, tene
ris adhuc, & ſequacibus puerorum animis inſtillent,
quæ ubi pueris penitus infederint, uiros per totam ui-
tam comitantur, magnamq. ad tuendum publicæ rei
t 3 ſtatum

150 VTOPIÆ THOMÆ MORI

Fœminæ
facerdotes

Excōmuni
catio.

At apud
nos quāta
turba est.

ſtatum (qui non niſi uitijs dilabitur, quæ ex peruerſis
naſcuntur opinionibus) aſſertunt utilitatem. Sacerdoti-
bus (ni ſœminæ ſint, nam neque ille ſexus excluditur,
ſed rarius, & non niſi uidua, natúque grandis eligitur)
uxores ſunt popularium ſelectiſſimæ. Neq[ui] enim ulli
apud Vtopienses magiſtratui maior habetur honos
uſq[adeo], ut ſi quid etiam flagiti[]j admiserint, nulli pu-
blico iudicio ſubſint, deo tantum, ac ſibi relinquuntur.
Neque enim fas putant illum, quantumuis ſceſtum,
mortali manu cōtingere, qui Deo tam ſingulari modo
uelut anathema dedicatus eſt. Qui mos illis facilior eſt
obſeruatu, quod ſacerdotes & tam pauci, & tanta cum
cura deliguntur. Nam neque temere accidit, ut qui ex
bonis optimus ad tantam dignitatem, ſolius reſpectu
uirtutis euchitur, in corruptelam & uitium degeneret,
& ſi iam maxime contingere[]t, ut eſt mortalium natura
mutabilis, tamen qua ſunt paucitate, nec ulla præter ho
norem poterſate præditi, ad publicam certe perniciem
nihil magni ab his momenti pertinereſſum ſit. Quos
ideo tam raros atq[ui] infrequentes habent, ne dignitas
ordinis, quem nunc tanta ueneratione proſequuntur,
communicato cum multis honore uileſceret, præſer-
tim quum difficile putent frequentes inuenire tam bo
nos, ut ei ſint dignitati par[es], ad quam gerendam non
ſufficit mediocribus eſſe uirtutibus. Nec eorum æſtima
tio apud ſuos magis, quàm apud exteras etiam gen-
tes

LIBER SECVNDVS. 151

tes habetur, quod inde facile patet, unde etiam natum
puto. Nempe decernentibus prælio copijs, ſeſorum illi
non admodum procul confidunt in genibus, ſacras in-
duti ueſtes, tenſis ad cælum palmis, primum omnium
pacem, proxime, ſuis uiectoriam, ſed neutri cruëtam par-
ti comprecantur, uincentibus ſuis decurrunt in aciem,
ſauientes c[]p in proſligatos inhibent, uidiffe tantú atq[ui]
appellaſſe præſentes ad uitam ſatis, diſfluentium con-
tactus ueſtium, reliquas quoq[ui] fortunas ab omni bel-
lorum iniuria defendit. Qua ex re apud oñnes undiq[ui]
gentes, tanta illis ueneratio, tantum ueræ maieſtatis ac
ceſlit, ut ſæpe ab hoſtibus non minus ſalutis ad ciues
reportarint, quàm ab ipſis ad hoſtes attuliffent. Liqui-
dem aliquando conſtat, inclinata ſuorum acie, deſpera
tis rebus, quum ipſi in fugam uerterentur, hoſtes in cæ
dem ac prædam ruerent, interuentu ſacerdotum inter-
pellatam ſtragem, ac diremptis inuicem copijs, pacem
æquis conditionibus eſſe compoſitam atque conſtitu-
tam. Neq[ui] enim unquam fuit ulla gens tam fera, crude
lis ac barbara, apud quos ipſorum corpus non ſacro-
ſanctum, atq[ui] inuiolabile ſit habitum. ſeſtos celebrant
initialem atque ultimum cuiuſq[ui] menſis diem, & anni
item, quem in menſes partiuntur, circuitu lunæ finitos,
ut ſolis ambitus annum circinat. Primos quoſque dies
Cynomernos, poſtremos ipſorum lingua Trapemer
nos appellant, quæ uocabula perinde ſonant, ac ſi pri-

O ſacerdo
tes nostris
longe ſan-
tiores.

Festo[que] die
rum apud
Vtopi[es]
obſeruatio

t 4 mifeſt[ui]

152 VTOPIAE THOMAE MORI

Templa cu iusmodi.

mifeſti & ſinifeſti uocentur. Delubra uifuntur egregia,
utpote nô operofa modo, ſed quod erat in tanta ipſo-
rum paucitate neceſſarium, immenſi etiam populi ca-
pacia. Sunt tamen omnia ſubobſcura, nec id ædifi-
candi inſtitia factum, ſed confilio ſacerdotum ferunt,
quod immodicam lucem cogitationes diſpergere, par-
tiore ac uelut dubia colligi animos, & intendi religio/
nem putant. quæ quoniam non eſt ibi apud omnes ea
dem, & uniuersæ tamen eius formæ quanquam uariæ
ac multiplices, in diuinae naturæ cultum uelut in unum
finem diuerſa uia commigrant, idcirco nihil in templis
uifitur, auditurúe, quod non quadrare ad cunctas in
commune uideatur. Si quod proprium ſit cuiuſquam
ſectæ ſacrum, id intra domeſticos quifque parietes cu-
rat, publica tali peragunt ordine, qui nulli prorfus ex
priuatis deroget. Itaque nulla deorum effigies in tem-
plo coſpicitur, quo liberum cuiq[ui] ſit, qua forma deum
uelit è ſumma religione concipere. nullû peculiare dei
nomen inuocant, ſed Mythræ duntaxat, quo uocabu,
lo cuncti in una diuinae maieftatis naturam, quæcunq[ur]
ſit illa, conſpirant, nullæ concipiuntur preces, quas non
pronunciare quiuis inoffenſa ſua ſecta poſſit. Ad tem
plum ergo in finifeſtis diebus ueſpere conueniunt, ad
huc ieiu ni, acturi deo de anno, méſéue cuius id ſeſtum
poſtremus dies eſt, proſpere aſto gratias, poſtero die,
nam is primifeſtus eſt, mane ad templa confluitur, ut
inſequentis

LIBER SECVN DVS. 153

inſequentis anni, menſiſue, quem ab illo auſpicaturi ſe-
ſto ſint, ſaſtum felicem, ſuccessum compreſetur. At
in finifeſtis antea quàm templum petút uxores, domi
ad uitorum pedes, liberi ad parentum prouoluti, pec-
casse fatentur ſele aut admiſto aliquo, aut officio indili-
genter obito, ueniam, errati precatur. ita ſi qua ſe nu-
becula domestiæ ſimultatis offuderat, tali ſatiffactio/
ne diſcutitur, uti animo puro ac ſereno ſacrificijs inter-
ſint, nam intereſſe turbido, religio eſt. eoq[ui] odij, iræue
in quenq[ui] ſibi conſciij, niſi reconciliati ac deſecatis aſſe-
ctibus ad ſacrificia non ingerunt ſele, uindictæ celeris,
magnæq[ui] metu. Eò quum ueniunt, uiri in dextram de-
lubri partem, ſœminæ ſeorsum in ſiniltram commeat,
tum ita ſe collocant, ut cuiusq[ui] domus maſculi ante pa-
tremfamilias conſideant, ſœminarum materfamilias
agmen claudat. Ita proſpicitur, uti omnes omnium ge-
ſtus foris ab his obſeruetur, quorum autoritate domi
ac disciplina reguntur, quin hoc quoq[ui] ſedulo cauent,
uti iunior ibi paſſim c[ui] ſeniore copuletur, ne pueri pue
tis crediti, id temporis puerilibus tranſigant ineptijs, in
quo deberent maxime religioſum erga ſuperos metu,
maximum, ac propè unicum uirtutibus incitamentum
côcipere. Nullum animal in ſacrificijs maſtant, nec ſan
guine rentur, ac cædibus diuinam gaudere demetiam,
qui uitam animantibus ideo eſt elargitus, ut uiuerent.
Thus incendunt & alia item odoramenta, ad hæc ce-

reos

Conſeſſio
Vtopieliuš.

At apud
nos q[ui] ſunt
inquinatifs
ſimi, aris
pximi eſſe
côtendût.

154 VTOPIAE THOMÆ MORI

reos numerosos præferunt, non quod hæc nefciant ni
hil ad diuinam conferre naturam, quippe ut nec ipfas
hominum preces, fed & innoxium colendi genus pla
cet,& hijs odoribus luminibus, ac cæteris etiam ceri
monijs nefcio quomodo lefe lentiunt homines erigi,
atque in dei cultum animo alacriore confurgere. Can
didis in templo ueftibus amicitur populus, ſacerdos
uerſicolores induitur, & opere & forma mirabiles ma
teria non perinde precioſa, neque enim auro intextæ,
aut raris coagmentatae lapidibus, fed diuerſis auium
plumis, tam ſcite, tantóq[ur] artificio laboratæ ſunt, ut ope
ris precium nullius æſtimatio materiæ fuerit æquatu-
ra. Ad hoc in illis uolucrum pennis, plumis, & certis
earu ordinibus, quibus in ſacerdotis ueſte discriminan
tur, arcana quædam dicunt cótineri myſteria, quorum
interpretatione cognita (quæ per ſactificos diligenter
traditur) diuinorum in ſe beneficiorum, ſua[que] uciſſim
pietatis in deum, ac mutui quoq[ur] inter ſe officij admo-
neantur. Quum primum ſacerdos ita ornatus ex ady-
to leſe offert, cuncti protinus in terram uenerabundi
procumbunt, tam alto ab omni parte ſilentio, ut ipſa
rei facies, terrorem quêdam uelut præſentis cuiuſpiam
numinis incutiat. Tellure paulum morati, dato ab ſa-
cerdote ſigno, erigunt leſe, tum laudes deo canút, quas
muſicis inſtrumentis interſtingunt, alij[s] magna ex par-
te formis, quàm quæ noſtro uiluntur orbe. Ex illis ple-

Muſica
Vtopiſiuii.

raq

LIBER SECVNDVS. 155

taq[ur] sicuti quæ nobis in uſu ſunt, multum ſuauitate uin
cunt, ita quædam noſtris ne conferenda quidem ſint.
Verum una in re haud dubie longo nos interuallo præ
cellut, quod omnis eorum muſica, ſiue quæ perſonatur
organis, ſiue quam uoce modulantur humana, ita na/
turales affectus imitatur & exprimit, ita ſonus accom
modatur ad rem, ſeu deprecantis oratio ſit, ſeu læta,
placabilis, turbida, lugubris, irata, ita rei ſenſum quen-
dam melodiæ forma repreſentat, ut animos auditoru
mirum in modum afficiat, penetret, incendat. ſolènes
ad ultimum conceptis uerbis preces, ſacerdos pariter
populus percenſent, ita compoſitas, ut quæ ſimul
cuncti recitant, priuatim quiſque ad ſemet referat. In
his deum & creationis, & gubernationis, & cæterorum
præterea bonorum omnium, quilibet recognoſcit au-
tore, tot ob recepta beneficia gratias agit. nominatim
uero quod deo propitio in eam rempublica inciderit
quæ ſit feliciffima, eam religionem fortitus ſit, quâ ſpe-
ret eſſe ueriffimam. Qua in re, ſi quid erret, aut ſi quid
alterutra melius, & quod deus magis approbet, orare
ſe eius bonitas efficiat, hoc ut ipſe cognoſcat, paratum
enim ſequi ſe qu aqua uerſus ab eo ducatur, ſin & hæc
Reip. forma ſit optima, & ſua religio rectiſſima, t[u] uti
& ipſi cóſtantiâ tribuat, & cæteros mortales omneis ad
ead[em] inſtituta uiuedi, in eand[em] de deo opinion[em] perdu
cat, niſi inſcrutabil[em] eius uoluntat[em] etiâ ſit, quod in hæ
religio/

156 VTOPIÆ THOMÆ MORI

religionum uarietate delectet. Deniç precatur, ut faci-
le defunctum exitu ad se recipiat, quam cito, seroue præ
finire quidem non audere se. Quanquam quod inoffen
sa eius maiestate fiat, multo magis ipsi futurum cordi
sit, difficillima morte obita, ad deum peruadere, quam
ab eo diutius, prisperrimo uitæ curfu distineri. Hac pre-
ce dicta rursum in terrâ proni, paulóq post erecti, disce
dunt pransum, & quod supereft diei, ludis & exercitio
militaris disciplinæ percurrut. Descripſi uobis quam
potui ueriffime eius formam Reip. quâ ego certe non
optimam tantum, fed solam etiam cenſeo, quæ ſibi ſuo
iure poſſit Reip. uendicare uocabulum. Siquidem ali-
bi de publico loquentes ubiq commodo, priuatum cu
rant. Hic ubi nihil priuati eſt, ſerio publicum negotiú
agunt, certe utrobiç merito. Nam alibi, quotus quifc
eſt qui neſciat, niſi quid ſeorſum proſpiciat ſibi, quan-
tumuis florente Rep. ſemet tamè fame periturú, eoc
necesſitas urget, ut ſui potius, c[p] populi id eſt aliorú ha
bendâ ſibi ratione cenſeat. Cótra hic, ubi oña omniú
ſunt nemo dubitat (curet modo, ut plena ſint horrea
publica) nihil quiccc[p] priuati cuiquam defuturú. Neq
enim maligna rerum diſtributio eſt, nec inops, neque
mendicus ibi quifquam. & quum nemo quicquam ha-
beat, omnes tamen diuites ſunt. Nam quid ditius eſſe
poteſt, quam adempta prorfus omni ſolicitudine, læto
ac tranquillo animo uiuere: non de ſuo uictu trepi/
dum,

LIBER SECVNDVS. 157

dum, non uxoris querula flagitatione uexatum, non
paupertatem filio metuètem, nó de filiæ dote anxium,
sed de ſuo, ſuorum omnium, uxoris, filiorum, nepo-
tum, pronepotum, abnepotum, & quâm longam poſte
rorum ſeriem ſuorum, generoli præſumunt, uictu eſſe,
ac felicitate ſecurum. Quid quod nihilo minus his pro
ſpicitur, qui nunc impotes olim laborauerunt, quâm his
qui nunc laborant. Hic aliquis uelim cum hac æquitate
audeat aliarum iuſtitiam gentium comparare, apud
quas diſpeream, ſi ullum prorfus comperio, iuſtitiæ,
æquitatis, ueſtigium. Nam quæ hæc iuſtitia eſt, ut no
bilis quifpiam, aut aurifex, aut ſcenerator, aut deniç
alius quifquam eorum, qui aut omnino nihil agunt,
aut id quod agunt, eius generis eſt, ut nó ſit Reip. ma-
gnopere neceſsarium, lautam ac ſplendidam uitam, uel
ex ocio, uel ſuperuacuo negotio conſequatur, quum in/
terim mediaſtinus, auriga, faber, agricola, tanto, taing
aſſiduo labore, quâm uix iumenta ſuſtineant, tam ne-
ceſsario, ut ſine eo ne unum quidem annum poſſit ulla
durare Reſp. uictum tamen adeo malignum parant,
uitam adeo miſeram ducut, ut longe potior uideri poſ
ſit conditio iumentorum, quibus nec tam perpetuus la
bor, nec uictus multo deterior eſt, & ipſis etià ſuauior,
nec ullus interim de futuro timor. At hos & labor ſteri
lis, at q[u] infructuofus, in præſenti ſtimulat, & inopis re-
cordatio ſenectutis occidit, quippe quibus parcior eſt
u diurna

158 VTOPIAE THOMAB MORI

diurna merces, quàm ut eidem poſſit diei ſufficere, tan-
tum abeſt ut excreſcat, & ſupersit aliquid quod quoti
die queat in ſenectutis uſum reponi. An non hæc ini/
qua eſt & ingrata reſpublica, quæ generofis ut uocant
& aurificibus, & id genus reliquis, aut ocioſis, aut tan-
tum adulatoribus, & ininium uoluptatum artificibus,
tanta munera prodigit, agricolis cótra, carbonarijs, me-
diaſtinis, aurigis & fabris, ſine quibus nulla omnino
Reſp. eſſet, nihil benigne proſpicit. Sed eorum floren-
tis ætatis abuſa laboribus, annis tâdem ac morbo gra-
ues, omnium rerum indigos, tot uigiliarum immemor,
tot ac tantorum oblitâ beneficiorum miſerrima morte
repenſat ingratiffima. Quid quod ex diurno pauperû
demenſo diuites cotidie aliquid, nó modo priuata fraud
de, ſed publicis etiam legibus abradunt, ita quod ante
uidebatur iniuſtum, optime de Rep. meritis peſſimam
referre gratiam, hoc iſti deprauatum etiâ fecerunt, tum
prouulgata lege iuſtitiam. Ita q[ui] omnes has quæ hodie
uſquam florent Reſp. animo intuenti ac uerſanti mi-
hi, nihil ſic me amet deus, occurrit aliud quàm quædâ
conſpiratio diuitum, de ſuis commo di Reip. no mine,
titulóq[ui] tractantium. comminifcuntur & excogitant
omnes modos atque artes quibus, quæ malis artibus
ipſi congeſſerunt, ea primum ut abſque perdendi me-
tu retineant, poſt hoc ut pauperum omnium opera, oc
laboribus quàm minir o ſibi redimant, eisque abutan
tur.

LIBER SECUNDVS. 159

tur. Hæc machinamenta, ubi ſemel diuites publico no
mine hoc eſt etiam pauperum, decreucrunt obſeruari,
am leges ſiunt. At homines deterrimi cum inexplebili
cupiditate, quæ fuerant omnibus ſuffeſtura, ea omnia
inter ſe partiuerint, quàm longe tamen ab Vtopienſiù
Reip. felicitate abuſt; è qua cum ipſo uſu ſublata pe-
nitus omni auiditate pecuniæ, quanta moles moleſtia
rum reciſa, quanta ſcelerum leges radicitus euuſa eſt.
Quis enim neſcit fraudes, furta, rapinas, rixas, tumul-
tus, iurgia, ſeditiones, cædes, proditiones, ueneficia, coti
dianis uindicata potius quàm refrenata ſupplicijs, in-
terempta pecunia commori, ad hæc metum ſollicitu/
dinem, curas, labores, uigilias, eodem momêto quo pe
cunia perituras, quin paupertas ipſa, quæ sola pecunijs
uiſa eſt in digere, pecunia prorfus undicq[ui] ſublata, proti
nus etiam ipſa decreſceret. id quo fiat illuſtrius, reuolue
in animo tecum annû aliquem ſterilê atq[ui] inſœcundû,
in quo multa hominû millia, ſames abſtulerit, conten-
do planè in fine illius penuriæ excuſſis diuitû horreis,
tantum frugum potuiffe reperiri, quantû ſi fuiffet inter
eos diſtributum, quos macies actabes abſumpſit illam
cæli, ſoliq[ui] parcitatem, nemo omnino ſenſiſſet, tam fa-
cile uiectus parari poſſet, niſi beata illa pecunia, quæ præ
dare ſcilicet inuēta eſt, ut aditus ad uiectum per eam pa-
teſceret, ſola nobis ad uiectum uiam interduderet. Sen
tiunt iſta, non dubito, etiam diuites, nec ignorat quan-

u 2 to po/

160 VTOPIÆ THOMÆ MORI

to potior effet illa conditio nulla re necessaria carere,
quam multis abundare superfluis, tam numeris eri-
pi malis, quam magnis obfideri diuitijs. Neque mihi
quidem dubitare fubit, quin uel sui cuius? commodi
ratio, uel CHRISTI feruatoris autoritas (qui neq[ui] pro
tanta lapientia potuit ignorare quid optimum effet,
neq[ui] qua erat bonitate id conſulere, quod non optimi
ſciret) totum orbem facile in huius Reip. leges iamdu-
dum traxiſſet, niſi una tâtum belua, omnium princeps
parens? p[er]ſium ſuperbia, reuctaretur. h[ac] non ſuis
commodis proſperitatem, ſed ex alienis metitur incom-
modis. h[ac] ne Dea quid[em] fieri uellet, nullis reſi[ti]ctis mi-
ſeris quibus imperare atque inſultare poſſit. Quorum
miſerijs præfulgeat ipſius comparata felicitas, quorum
ſuis explicatis opibus, angat atque incendat inopiam.
H[ac] auerni ſerpens mortalium pererrans p[ec]tora, ne
meliorem uitæ capeſſant uiam, uelut remora retrahit
ac remoratur. quæ quoniam preſſus hominibus inſi-
xa eſt, ut facile poſſit euelli, h[anc] Reip. formã, quam
omnibus libenter optarim, Vtopiensibus ſaltem conti
giſſe gaudeo, qui ea uitæ ſunt inſtituta ſequuti, quibus
Reip. fundamenta iecerunt non modo feliciffime, ue-
rumetiam quâtum humana præſagiri coniectura con-
tigit, æternum duratura. Extirpatis enim domi cum cæ-
teris uitijs ambitionis, & factionum radicibus, nihil im
pendet periculi, ne domeftico diſſidio laboretur, quæ
una

LIBER SECVNDVS. 161

una multarum urbium egregie munitas opes p[er]ſun-
dedit. At salua domi c[ó]cordia, & salubribus inſtitutis,
non omnium ſinitimorum inuidia principum (quæ ſæ
pius id iam olim ſemper reuerberata tentauit) concute
re illud imperium, aut commouere queat. H[ac] ubi Ra-
phaël recenſuit, quanquam haud pauca mihi ſuccurre
bant, quæ in eius populi moribus, legibus, perquam
abſurde uidebatur inſtituta, non ſolum de belli geren-
di ratione, & rebus diuinis, ac religione, alijſq[ui] inſuper
eorum inſtitutis, ſed in eo quoque ip[er]o maxime, quod
maximum totius inſtitutionis fundamentum eſt uita
ſcilicet, uiectuque communi, ſine ullo pecunia commer-
cio, qua una re funditus euertitur omnis nobilitas, ma-
gnificentia, ſplendor, maiestas, uera ut publica eſt opi
nio decora atq[ui] ornamenta Reipub. tamen quoniam
deſſum narrando ſciebam, neque mihi ſatis explora
tum erat, poſſet ne ferre, ut contra ſuam ſententiam ſen
tiretur, præſertim quod recordabar, eo nomine quod
dam ab illo reprehensos, qualiſ uererentur, ne non ſatis
putarentur ſapere, niſi aliquid inuenirent, in quo uelli-
care aliorum inuenta poſſent, idcirco & illorum inſitu
tione, & ipſius oratione laudata, manu apprehendens
intro c[œ]natum duco, præfatus tamen aliud nobis tem
pus, iſdem de rebus altius cogitandi, atque uberius
cum eo conferendi fore. Quod utinam aliquando con-
tingeret interea quemadmodum haud poſſum omni-

u 3 bus

162 VTOPIAE MORI LIB. II

bus affentiri quæ dicta sunt, alioqui ab homine citra
controuersiam eruditissimo simul & rerum humanarû
peritissimo, ita facile confiteor permulta esse in Vtopi-
enfium republica, quæ in nostris ciuilitibus optarim
uerius, quam sperarim.

SECVNDI LIBRI FINIS.

SERMONIS POMERIDIANI RAPHAËLIS HY
THLODAEI, DE LEGIBVS ET INSTITV-
TIS VTOPIENSIS INSVLAE PAVCIS
ADHVC COGNITAE, PER CLA-
RISSIMVM ET ERVDITISSI
MVM VIRVM D. THOMAM
MORVM CIVEM ET VI
CECOMITEM LON
DINENSEM,
FINIS.

163

HIERONYMVS

BVSLIDIVS THOMAE
MORO S. D.

ON SAT FVIT ORNATISSIME
More, olim omnem curam, operam,
studium, intulisse in rem & comodú
singulorú, nisi uel ea (quæ tua pietas
& liberalitas est) conferres in univer-
sum, ratus hoc (tuú qualecunque foret)
beneficium, eo maiorem hinc mereri fauorem, uenari
gratiam, aucupari gloriam, quâto illud & latius propa-
gatum, & in plures distributum, pluribus effect profutu
rum. Quod & si aliâs semper præstare contenderis, ta-
men id maxime es nuper mira felicitate adsecutus, sili
cet pomeridiano illo fermone abste in literas relato.
Quem de rebus & bene cœstituta (ab omnibus expeten
da) Vtopiæsium Rep. ædidisti. In cuius pukherrimi in-
stituti felici descriptiœ nihil est, in quo uel summa eru
ditio, uel absoluta rerum humanarû peritia deſyderari
possit. Quando ea quidè ambo in illo tanta paritate &
aequabili congressu cœcurrent, ut neutro alteri herbam
porrigente, utruncb æquo Marte de gloria contendat.
Tam liquidè multifaria polles doctrina, Rurfum tam
multa, caqp. certa rerû peritia, ut prorfus expertus affir-


u 4 mes

HIERONYMI BVSLIDII

mes quicquid scripseris, doctissime scribas, quicquid
affirmandum deftinaueris. Mira profecto, raraq felici
tas, ac planè eo rarior quo magis ipfa lefe inuidens plu
rimis, nó præbet nifi raris, Maxime ijs, qui sicut cando,
re uelint, ita eruditione sciant, fide queât, autoritate poſt
ſint, tam pie, recte, prouide, in còmune còfulere, ſicut tu
iam facis probe, qui quod nó ſolum tibi, ueruëtiam to/
ti te gentium orbi exiſtimas, operæpreciu duxeris, hoc
tuo pulcherrimo merito, uel totu ipſum orbem deme-
teri, qd' præſtare alia ratione neq rectius, necq melius
potuiffes, q ipſis mortalibus ratione pollentibus, eam
Reip. ideam, eam moru formulam, abſolutiſſimumq
ſimulacrum præſcribere, quo nullo unq in orbe uifum
ſit, uel Salubrius inſtitutu, uel magis abſolutu, uel quod
magis expetendum uideatur, utpote multo quidè præ
ſtante, atq longo poſt ſe interuallo relinquête, tot cele-
bratiſſimas, tantopere decantatas Lacedæmoniorum,
Athenièſium, Romanoru, reſpublicas. Quæ ſi iſdem
eſſent auſpicijs auſpicatæ, iſde (quibus hæc tua Reſp.)
inſtitutis, legibus, decretis, moribus, moderatæ. Proſe/
cto hæ nódum labefactatæ & ſolo æquatæ. Iam proh
dolor citra ſpem omnem inſtaurationis extinetæ iace-
rent. Sed cótra, incolumes adhuc, beatæ, felices, fortuna
tiſſime agerent. Interim rerum dominæ, ſu late impe-
rium terra mariq, ſortitæ. Quaru quidem reru publi/
carum, tu miſerandæ miſeratus ſorte, ue alix itide (quæ
hodie

AD THO. MORVM EPIST.

164

hodie rerum potitæ ſummù tenent) parem ſuſtinerent
uicem, proſpicere uoluiſti, ſcilicet hac tua abſolutiſſima
republica, quæ nó tam in condendis legibus, q uel pro
batiſſimis magiſtratibus formandis, maxime elabora-
uit. Nec id quidè ab re, quâdo alioqui ſine illis omnes
(uel optimæ) leges, ſi Platoni credimus, mortuæ cenſe-
rentur, præſertim ad quorum magiſtratuu ſimulacrú,
probitatis ſpecimen, exemplar moru, iuſtitiæ imaginé,
totus ſtatus, & rectus tenor cuiuſuis abſolutæ Reip. ſit
eſſingendus. In quo in primis concurrant, prudentia in
optimatibus, ſfortitudo in militibus, temperantia in ſin
gulis, iuſtitia in omnibus, quibus quú tua (quâ tantope
re celebras) reſpublica ſit tam pulcherrime, ut liquet, có-
poſita. Non miru ſi hinc ueniat non ſolu multis timen
da, ſed & cunctis gentibus ueneranda, ſimul omnibus
ſæculis prædicanda. Id q eo magis, quod in ea omnis
proprietatis cótentione ſublata, nulli ſit quippiam pro
pri. Cæterum in rem ipſam cómunem, communia ſunt
omnibus omnia, Adeo ut omnis res, quæuis actio ſeu
publica, ſeu priuata, non ad multoru cupiditatem, non
ad paucoru libidinem ſpectet, ſed ad unam iuſtitiam,
æquabilitatem, cómunionem ſuſtinendam (quantula-
cunq ſit) tota referat. Quo illa integre relata, oñis ma-
teries, fax & fomes, ambitus, luxus, inuidentiæ, iniuriæ
faceſſat neceſſe eſt. In quæ nonnunq, aut priuata reru
poſſeſſio, aut ardens habendi ſitis, omniumq miſerri,
ma rerum

HIERONYMI BVSLIDII

ma rerum ambitio, mortales (uel reuctātes) protrudit,
maximo ſuo, idem incomparabili malo. Quando hinc
ſæpenumero diffenſiones animorū, motus armorum,
& bella pufiçb ciuilia derepente oriantur. Quibus non
ſolum florentiſimus ſtatus beatiſsimarū Rerūp. fun-
ditus peſſundatur, uerum illarum olim parta gloria,
aſti triumphi, clara tropheæ, toties, opima ſpolia,
de uiectis hoſtibus relata, penitus obliterantur. Quod ſi in
his hæc noſtra pagina minorē forte, ac uelim, ſidem ſe-
cerit, certe in promptu aderunt teſtes ad quos te reſēgē,
locupletiſſimi, uidelicet tot & tātæ olim uaſtatæ urbes,
dirutæ ciuitates, p[er]tratæ R[es]p. incensi & cóſumpti uici,
quorū uti hodie uix ullæ tātæ calamitatis reliquiæ, aut
ueſtigia uifuntur, ita nec nomina illorū ulla quantūuis
uetus, & longe deducta h[ist]oria, ſat probe tenet. Quas
quidem inſigneis clades, uafationes, euerniones, cæte-
ras, belli calamitates, noſtræ (ſi quæ ſint) R[es]p. facile
euaſerint, modo ad unam Vtopiæſium reipublicæ nor
mam ſele adamuſſim componentes, ab ea ne tranſuer
ſum quidem, ut aiunt, ungué recedant. Quod ſic demú
præſtantes, tandem re ipſa cumulatiſſime agnoscent.
quantú hoc tuum in ſe collatum beneficium profuerit,
maxime quo accedente, didicerint, ſuam Remp. ſaluā
incolumé, triumphanté ſeruare. Proinde tātum tibi ſuo
præſentiſſimo ſeruatori debituræ, quantú is haud iniu
tia promeretur, qui nó tantú aliquem è republica ciue.
ſed

AD THO. MORVM EPIST.

ſed uel ipſam totā R[é]p. ſeruat. Interea Vale, ac felici-
ter perge nonihiſt uſq; meditari, agere, elaborare, quod
in Remp. collatum, illi perpetuitatem, tibi immortalita-
tem addat. Vale doctiſſime, & idè humaniſſime Mo-
re, tuæ Britāniæ, ac noſtri huius orbis decus. Ex ædibus
noſtris Mechliniæ. M. D. XVI.

GERARDVS NOVIOMAGVS
DE VTOPIA.

Dulcia lector amas, ſunt hic dulciffima quæq.
Vtile ſi quæris, niſ legis utilius.

Siue utrunq; uoles, utroq; hæc influla abundat,
Quo linguam ornes, quo doceas animum.

Hic fontes aperit, recti prauiep disertus
Morus, Londini gloria prima ſui.

CORNELIVS GRAPHEVS AD LECTOREM.

Vis noua monſtra, nouo dudum nunc orbe reperto;
Viuendi uaria uis ratione modos.

Vis qui uirtutum fontes, uis unde malorum
Principia? & quantum rebus inane latet.

Hæc lege, quæ uario Morus dedit ille colore,
Morus Londinæ nobilitatis honos.

BASILEAE APVD IOANNEM FROBE
NIVM MENSE MARTIO.

AN. M. D. XVIII.

166

BEATVS RHE

NANVS BILIBALDO PIRCHEIMERO,
MAXIMILIÁNI CAESARIS À CON
SILIO, ET SENATORI NV,
RENBERGENSI S. D.

BELLLE prorſus conuenire mihi uifum ſuit,
clarifſime Bilibalde, ſi THOMÆ MORI
illius Britāniæ decoris Epigrammata, quæ
nuper ERASMVS noſter Roterodamus
ad me miſit, tibi nominatim inſcriberem. Siquidè muſ
tis adeo rebus ſimiles inter uos eſtis. Vtercβ iurisperi-
tus, uterqβ cum Romane, tum Græce doctus, Vtercβ
non in publicis modo ſuæ ciuitatis functionibus uer-
ſans, ſed & ob ſingularem negociorum explicandorum
dexteritate, & in dandis cóſilijs prudentiam, ſuo quiſqβ
principi chariſſimus, ille potentiffimo Britannorum re-
gi Henrico, tu ſacratiffimo Cæsari MAXIMILIANO,
nam quid de fortunis attinet cómemorare, quas utriqβ
poſſidetis ampliſſimas, ut uel hoc quicquid eſt orna-
menti, quod ex diuitijs accedere putatur, neutri deſit,
quinpotius ædendis uirtutum maxime liberalitatis ex
emplis abunde ſupersit materia. Sed & utriqβ pater ob/
tigit non minus literis, quàm ſenatoria familia clarus.
Itaqβ cujus amicitiæ ſimilitudo ſit autor & æqualitas, hanc
Mori

BEATI RHENANI AD BILIBALDVM EPIST. 167

167

MORI ſæturam tibi nuncupare congruentiſſimù du-
xi, ut quem multis alioqui nominibus amore proſe-
queris, de his etiam Epigrammatis ſimpensius comple-
ctaris, ames, magnifacias. Huc adde quod nemini re-
ctius mitti poterant hi lepidiſſimi luſus, quàm ei, qui
in hanc, quod aiunt, harenam aliquando ſit deſcende-
re ſolitus. Nam is demum nouerit, quàm ſit egregia
res doctum epigramma, quiſquis ipſe fuerit, ſuum nó
nunquam ingenium in hoc exercitationis genere peri
clitatus. Sed enim, id quod te non latet, argutiam habe
at epigramma cum breuitate cóiunctam, ſit ſelſiuum,
& acclamatiunculis, quæ ἐπιφωνήματα Græci uocat, ſub-
inde claudat. Quas ſanè dotes omneis cumulatiſſime
licet in his Moricis Epigrámatibus reperire, præſertim
in his quæ ipſe genuit, nā in cæteris, quæ è Græcis uerſa
ſunt, inuentionis laus priscis tribuitur. Quanquam hic
quoqβ non minus magni fieri meretur cómode reddès
ex aliena lingua, quàm ſcribens, labor certe uertentis ſæ
pe maior. Siquidem qui ſcribit, liber eſt, & inuentioni li
bere uacat, at qui trâſſert, ad aliud ſubinde respicere co-
gitur, nimirum ad id quod uertendú deſumpſit. quod
quoties fit, multo plus ſudat ingenium, quàm cum ſuñ
aliquid progignit. Vtrobiqβ ſanè mirus eſt THOMAS
MORVS.nam elegantiſſime cóponit, & feliciſſime uer/
tit. Quàm fluũt ſuauiter huius carmina? Quàm eſt hic
nihil coactum? Quàm ſunt omnia facilia? Nihil hic du
x 2 rum, nihil

163 BEATI RHENANI AD

rum, nihil ſcabrum, nihil tenebricoſum. Candidus eſt-argutus, latinus. Porrò gratiſſima quadam ſestiuitate ſic omnia temperat, ut nihil unquam uiderim lepidius. Crediderim ego Muſas quicquid uſquam eſt iocorú, leporis, ſalium, in hunc còtuliffiſc. Quam luſit eleganter ad Sabinum alienos pro ſuis tollentem liberos? Quam ſalę Lalum ridet, qui uideri Gallus tam ambitioſe cu piebat? Sunt autem huius ſales nequaquam mordaces, ſed candidi, melliti, blandi, & quiduis potius quàm amarulenti. Iocatur enim, ſed ubi q[ui]a citra dentem ridet, ſed citra còtumeliam. Proinde quemadmodum Syrus Therentianus Demeam belle prædicans, Tu quantus quantus, inquit, nil niſi ſapientia es, ita de MORO dice, re licebit, Quantus quantus eſt, nil niſi iocus eſt. Iam in/ter epigrammatographos Pontanum & Marullum in primis hodie miratur Italia, at diſpeream, ſi non tan-tundé in hoc eſt naturæ, utilitatis uero plus, niſi ſi quis inde magnopere ſe credit iuuari, dum ſuam Neæram celebrat Marullus, & in multis ἀνιπέται Heraditú quen dam agens, aut dum Io. Pontanus ueterum nobis Epi-grammatiſtarum nequitias reſert, quibus nihil ſit frigi-dius, & boni uiri lectione magis indignum, ne dicam Chriſtiani. Scilicet uſq[ui] adeo uetuſtatem iſtis æmulari, cordi fuit. quâ ne còtaminarent, ſic à ſacris abſtinuerút, ut à Græcis olim Póponius Lætus ne Romanæ linguae caſtimoniam uiolaret, homo ſuperſtitioſe Romanus.

Cæteru

BILIBALDVM PIRCHEIMERVM EPIST. 169

Cæteru quemadmodù hi luſus MORI ingeniú often-dunt, & insignem eruditionem, ſic iudicium nimirum acre, quod de rebus habet, ex VTOPIA cumulatiffime eluxerit. De qua paucis obiter meminero, quod hæc ac-curatiſſimus in literis BVDEVS, incóparabilis ille meli oris eruditionis antiftes, & ingens, atq[ui] adeo unicum Galliarum decus, ita ut decebat, luculenta præfatione laudauit. Habet ea hoc genus decreta, qualia nec apud Platonem, nec apud Ariftotelem, aut etiam Iuſtiniani ueſtri Pandectas ſit reperire. Et docet minus forſan p[ra]philosophice, quàm illi, ſed magis Chriſtiane. Quanq[ui] (audi per Muſas bellam hiftoriam) cum hic nuper in quodam grauium aliquot uirorum conſeſſu, Vtopiæ mentio orta ſuiffet, & illam ego laudibus ueherem, ne-gabat quidam pinguís plus habendú MORO gratiæ, quàm actuario cuipiam ſcribæ, qui in curia aliorú ſen-tetias dútaxat enotet, doriphorematis ritu (quod aiút) interim affiſdendo, nihil ipſe cenſens, quod diceret ea omnia ex Hythlodæi ore excepta, & à MORO tantú in literas miſſa. Proinde MORVM nullo laudandum ali-oqui nomíne, niſi quod hæc commode retuſſet. Et nó-deerant, qui hominis iudicio uelut rectiſſime ſentien-tis album adiſcerent calculum. ἄξα ὁν σὺ τουτονί τω μώρου χαριευτισμού λέχη, τοιούτους ἀνδρας ὁν τούς τυχόντας ἀλλὰ τούς δοκίμους παςα τοῖς πολλοῖς, καὶ ταῦτα θεολόγους, πλαυ ὕσαυντος; Poſtremo ſi hoc quoq[ui] ſcire cupís, Guil. Lilius,

x 3 Mori

170 BEATI RHENANI AD BILIBALDVM EPIST.

MORI fodalís, cum quo uertendís Græcis epigramma
tibus iam olim collusit, quæ Progymnafmatut. titulo
sunt inſcripta, Britannus eſt, uir omnifariam doctus,
non modo Græcos autores, ſed & eius nationis mores
uernaculos domeſtice notos habens, ut qui in influa
Rhodo fuerit aliquot annos cómoratus. is nunc ludú
literarium, quem Londini Coletus inſtituit, magna cù
laude exercet. Quod ſupereſt, cum tibi per occupatio/
nes licebit, quibus in obeundis legationibus admi
niftrandaep Republica, laborioſſime diſtra
heris, hoc libelli in manum cape, lege. &

MORO, cuius os, ut puto, nondum
uidiſti, ſed ex ſcriptis iam pri-
dem cognitú habes, faue.

Bene Vale clariffime

uir. Basileæ, VII

Cal.Mar-
tias.

ANNO M. D. XVIII.

171

PROGYMNAS

MATA THOMÆ MORI, ET GVI/
LIELMI LILII SODALIVM.

ΛΟΥΚΙΛΛΙΟΥ

τὰ ἀσκήνηπιάδεια ὁ φιλάργυρος ἐπιστροφὴ ὁ ὀικοῦ
μοῦ τί ποιήσῃ φυσιμ φίλατατε μῦ παρὰ ἐμοῖ,
ἰδὺ ὁ δύναμι γενέλασας, μυθέρ φίλε φυσὶ φοβηθῆς
οὐχὶ τροφῆς ὄνων σοὶ βεβήζομεν, ἀλλὰ μονῆς.

T. MORI IN AVARVM.

Murem Aſclepiades ut apud ſe uidit auarus,
Mus quid in æde facis dixit amice mea?

Mus blande arridens, tolle inquit amice timorem,
Hic ego non uictum quæro, ſed hofpitium.

G. LILII.

Murem Aſclepiades in tecto uidit auarus,
Et quid apud me o mus, inquit, amice facis?

Mus ridens inquit, nihil o uerearis amice,
Non abs te uictum, ſed mihi quæro domum.

ΠΑΔΑΔΑ.

πλοῦτορ ἡ πλουτοῦτος ἐχής, ὀυχήνδε πένητε.

districte, σοιδενε, σοίδε πένησ.

G. LILII IN AVARVM.

Diuïtias locupletis habes, animam ſed egeni.

Hæredi o diues, ſed tibi ſolus egens.

T. Mori.

472 THOMÆ MORI ET

T. MORI.

Diuitias locupletis habes, inopis tibi mens eſt.
O miſer hæredi diues, inops[ic]p tibi.

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ.

Αγο[ρ]δ ἄχαιμενίδου γενο[μ]μη ποτε, νῦμ δ' ἐ μενίππου,
ησ[]γ πάλιμ ἐξ ἑτέρου, ἐκσ]μαι ἐις ἑτέρου.

nou ἀρ ἐκεῖνος ἔχειμ με ποτ' ᾤετο, Ἀπάλιν οὐτος
ἔισται. ἐμι' δ' ὅλως οὐδενός, ἀλλὰ τύχης.

G. LILII, DE POSSESSIONIBUS INCERTIS.

Nuper Achemenidæ, ſed nunc ſumus arua Menippi.
Et nunc hunc rurſus, nunc alium petimus.

Ille etenim nuper, nunc & nos alter habere
Se putat, at nobis nil niſi caſus inefl.

T. MORI.

Nuper Achemenidæ fueram, nunc ecce Menippi,
Ad[]p alium rurſus deueniam ex alio.

Me proprium nunc iſte putat, proprium ille putabat.
Aſt ego nullius ſum, niſi ſortis ager.

ΑΔΗΑΟΝ.

Σώματα πολλὰ τρέφαμ, ὡς δ' ὡματα πολλὰ ἄρμεγείρθμ,
ἀραποδ' ἐις πενίη ὄσμέτοιμοτάτη.

T. MORI, DE LVXV IMMODICO.

Multas ædificare domos, & paſcere multos.

Eſt ad pauperiem ſemita recta quidem.

G. LILII.

Corpora multa alere, & complures ponere ſedes,

Ipſa eſt

G. LILII PROGYMNASMATA, 173

Ipſa eſt ad ſummam ſemita pauperiem.

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ.

Ἐς τεθνήξόμουσ, πῶ σῶμ ἀγανῶμ ἀπόλαβε,
ῶς δ' ἐ βιωσόμουσ, φείδεο σῶμ κτεάνωμ,
ἔσι δ' ἀνής σαφός οὖρος, ὃς ἄμφω ταῦτα νοήσε,
φασοῖ, ησ[]γ δ' απάνη μέτρομ ἐφηκυόμετάο.

G. LILII. DE MODERATO SVMPTV:

Diuitijs utare tuis tanquam moriturus.

Tanquam uiecturus, parcito diuitijs.

Vir ſapiens eſt ille quidem, qui hæc ambo uolutans
Parcit, quiç[]b modum ſumptibus applicuit.

T. MORI.

Tanquam iam moriturus partis utere rebus.

Tanquam uiecturus denuo parce tuis.

Ille ſapit, qui perpenſis hijs rite duobus,

Parcus erit certo munificus[]b modo.

ΑΔΗΑΟΝ.

Ελωίδης ησ[]γ σ' Τύχη, μέγα χαίρετε. πῶ μιμέν ἐξορμ
οὐδέμ ἐμοί, χῶμπτ. ωαύζετε τούς μετ' ἐμέ.

T. MORI. DE CONTEMPTV

FORTVNAE.

Iam portum inueni, Spes & Fortuna ualete.

Nil mihi uobifcum eſt. ludite nunc alios.

G. LILII.

Inueni portum, Spes & Fortuna ualete.

Nil mihi uobifcum. ludite nunc alios.

γ παλλαγά

174 ΤΗΟΜΑΕ ΜΟΡΙΕΤ ΓΥΙΛ.

ΠΑΔΑΔΑ.

Γῆς ἐπέβημ γυμνὸς, γυμνὸς ἀ μπὸ γαῖαμ ἀ πεμι,
καί τι μάτημ μοχθῶ, γυμνὸμ ὄρωμ ὁ τέλη;

G. LILII. DE MORTE.

Ingredior nudus terram,egredior quoq; nudus,
Quid fruſtra ſtudeo, funera nuda uidens.

T. MORI.

Nudus ut in terram ueni, ſic nudus abibo.

Quid fruſtra ſudo, funera nuda uidens.

ΑΔΗΛΟΝ.

Οἶνω, ἄσω τὰ λοετρὰ, ἄσω ἡ περὶ κυρίων ἐρων,
ἔξυτέρκμ πέμπε ἀ λῶ ὁ ἐις ἀήδημο.

T. MORI. DE LVXV

ET LIBIDINE.

Si quis ad infernos properet descendere manes,
Huc iter accelerant, balnea, uina, Venus.

G. LILII.

Nos caligantis rapiunt ad tecta tyranni.

Præcipiti curfu, balnea, uina, Venus.

Οὐχ ὑτω ἑλάπτῃ μισέμ ὁ λέγω μ ἀναφανδ ὁ
: ὥσεος ὁ πῶ ἡ καθαρὰ μ ὁδό μεν ὁ φιλιάμ.
τὸ μ λῶν ἡρὸ μισοῦτα, πρὸς ἐδότες, ἐκ τε πό με δα,
τὸν δὲ λέγοντα φιλέμ, ὃν πρὸ φυλαχῶ με δα.
ἐκ δὴ δ ὁ ἐ γὰ ρ κεῖνο μ κρίνω βασί μ, ὃς ποτε λάθη
πῶ ἀ πὸ τῆς φιλικῆ πίσιμ ἐκ χωμ, ἀδικῆ.

T. Mori

LILII PROGYMNASMATA. 175

T. MORI. DE FICTO AMICO.

Non æque nocet hic, qui leſe odiffe fatetur,

Atq; hic qui puram fingit amicitiam.

Oſorem monitus fugio. fugiſſe ſed illum

Quomodo qui ſe me fingit amare, queo?

Peffimus hic certe eſt inimicus, quisquis amicus

Creditus, occulta ſubdolus arte nocet.

G. LILII.

Non is tam lædit, liquide qui dixerit, odi,
Quam qui ſinceram fingit amicitiam.

Vitabis certe quem noueris eſſe nocentem,

Aſt illum nunquam qui tibi dixit, amo.

Ille mihi grauis eſt hoſtis, qui dam nocuiffe

Gaudet, quiq; fidem fert in amicitia.

ΕΙΣ ΛΑΚΑΙΝΑΝ ΑΔΗΛΟΝ.

Γυμνὸμ ἀδήλα λάκανα παλίντροπο μὴ κολέμοιο
παῖδ ἐδὸ μὲς πάτρα μ ὀνὴ μ ἐντα πόδα,

αὐτίν ἀξιακ, δ' ἤ ἤ πατ ἤ ἤ λασε λόγχω
ἄρδενα ἡκεαμένη φθόγωρ ἐπὶ κταμένη.

ἀλλ' ὅριο μ αωάρ τας εἶπε μ γέν, ἐρδε πόδ ἀδαμ,
ἐρδε ἐπεὶ ἐλεύσω πατρίδα, ἄσω γενέτασ.

T. MORI. DE MILITE SPARTANO.

In patriam amiffis celeri pede dum redit armis,

Conſpiciens gnatum ſæua Lacæna ſuum.

Obuia ſublata corpus tranſuerberat haſta,

Hæc ſuper occifum maſcula uerba loquens.

y 2 Degener

176 THOMÆ MORIET GVIL.

Degener o Spartes genus, ito in Tartara tandem,
Ito degeneras, & patria, & genere.

GVIL. LILII.

Quum nudum è bello gnatum remeare Lacæna
Vidit, & in patrios accelerare lares.

Inſultans contra, pectus traiecerat haſta,
Horrida in extintum uoce uirago ſurens.

Spartanam quando es patriam mentitus, auosCP
Ad manes tandem degener inquit, abi.

ΑΓΑΘΙΟΤ.

χωλόμ ἔχεσ ὁ νοῦ ὡς πὸ μπόσα μὴ ἀληθῆς.
ἐικόνα ἐντὸ σὴ φύσις ἐκτὸς ἔχα.

Τ. MORI. IN CLAVDVM ET STVPIDVM.

Clauda tibi mens eſt, ut pes.natura notasCP
Exterior certas interioris habet.

GVIL. LILII.

Tardus es ingenio, ut pedibus.natura etenim dat
Exterius ſpecimen, quod latet interius.

ΑΔΗΑΟΝ.

Εἰ μὴ μαθῆμ αὐ τῆ πανθῆμ,
μὴ μὴ πανθῆμ, καλῶ μὴ τὰ μαθᾶμ.

ἐι δὴ μὴ παθᾶμ αὐ τῆ μαθᾶμ.

τί τῆ μαθᾶμ· μαθᾶμ ὅμως.

Τ. MORI. THEOPHRASTI APVD

AVLVM GELLIVM DILEMMA.

Si uitare queas, quæ ſunt patienda, ſciendo,

Scire

LILII PRO GYMNASMATA. 177

Scire quidem pulchrum, quæ paterere, foret.

Sin quæ præſcietis uitandi eſt nulla poteſtas,

Quid præſcire iuuat, quæ patiere tamen?

G. LILII.

Si poſſet caſus quiſquam præſcire futuros,

Et uitare ſimul, ſcire ſuaue foret.

Sin patienda tibi prorsus quæ ſcire requiris,

Quid præſciffe iuuat: namq; neceſſe pati.

T. MORI, CARMINE IAMBICO TRIMETRO.

Præſcire ſi queas, quæ oporteat pati,

QueasCP non pati, bonum eſt ut præſcias.

At ſi te oporteat, licet ſcias, pati,

Præſcire quid iuuat: neceſſe enim eſt pati.

ΠΑΛΛΑΔΑ.

Δις ὁ μὴ αἰμελφοῦς ὥσπει πέπέχα τὰφος, ἐμ ὑσπει πέπέχομ
ἐμας ὑσθενης οἱ ὁμοιοθανάτου.

Τ. MORI. IN DVOS FRATRES, VNO

ET NATOS ET MORTVOS DIE.

Quatuor hic tumulus fratres complectitur. ex his
Lux ſimul una duos & parit, & perimit.

G. LILII.

Quatuor hic tumulus fratres habet. una duobus
Lux & natalis, mortis & una fuit.

ζευς, κύκνος, ταῦτος, σάτυρος, λυσός δὴ ἔχωτα
λήθης, εὐχῶπη, ἀυτιόπη, ὁμωνύμ.

Y 3 T.Mori

178 THOMÆ MORI ET GVIL.

T. MORI. DE IOVE MVTATO.

Taurus, olor, satyrus, ob amoré & Iuppiter aurú eſt
Europes, Ledes, Antiopes, Danaes.

G. LILII.

Taurus, olor, satyrus, per amorem Iuppiter aurum
Europæ, Ledes, Antiopæ, Danaes.

ΑΔΗΑΟΝ.

Εὐνέα τὰς μούσας φασίρ τινες, ὥς ὁλιγώρως
úní ſέ μυώλ σαπφώ λεσσόδεμ ἡ δεκάτη.

T. MORI. IN SAPPHO.

Muſas eſſe nouem referunt, ſed prorſus aberrant,
Leſbica iam Sappho Pieris eſt decima.

G. LILII.

Quàm temere dixere nouem quidam eſſe forores
Muſarum, en Sappho Leſbis adeſt decima.

ΑΓΑΘΙΟΥ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥ.

Α σάτυρσ ὁμοιομην ὁ περιέργοιοι, ἡ διὰ τέχνης
χαλκὸς ἀναγκαθείς, ἀμφεχύθη σατύρω.

G. LILII. IN AEREM SATYRI STATVAM.

Aut Satyrus fufus circum æs, aut arte coactum
Illud idem circum fufum erat æs Satyro.

T. MORI.

Prorſum admitanda dum circumflectitur arte,
Aut Satyrum hoc tegit æs, aut Satyro æs tegitur.

EIVSDEM.

Aut iti Satyrus iam circumflectitur æri,

Aut ito

LILII PROGYMNASMATA. 179

Aut ito Satyrus iam circumflectitur ære.

ΕΙΣ ΑΓΑΑΜΑ ΝΙΟΒΗΣ.

Ει ζωῆς μὲ θεοὶ τεύξαμ λίθομ. ἐκδὲ λίθοιο
ζωλὶ πραξιτέλης ἐμπαλιμ ἐισγάσατο.

G. LILII. IN STATVAM NIOBES.

Exuita ſaxum Díj me fecere, ſed ipſe
Ex ſaxo uitam denuo Praxiteles.

T. MORI.

Díj ex uiua lapidem fecere. at quum lapis eſſem,
Me uiuam fecit denuo Praxiteles.

ΣΙΜΩΝΙΔΟΥ.

Δὖμ ἀλλαγὰρ ὁ νεοπήσαμε, ἐκδοκή τῆς
τίμης ἐννοίης ἐνσεβίης ἦ ἐνεκα.

T. MORI. IN STATVAM NEOPTOLEMI.

Cecropis urbs te tota Neoptoleme hac ſtatua ornat.
Vt faciat, faciunt hinc amor, hinc pietas.

G. LILII.

Hoc te donarat propter pietatem & amorem,
Signo Cecropidûm turba Neoptoleme.

FINIS PROGYMNASMATON THO
MAE MORI, ET GVILIELMI
LILII SODALIVM.

Epigrammata

180

# EPIGRAMMA

TA CLARISSIMI, DISERTISSIMIQVE VI
RI THOMAE MORI BRITAN
NI, PLERAQVE E GRAE-
CIS VERSA.

EREOR illustrissime prin-
ceps, dum more uirginum,
quæ satis formæ suæ non fi
dut, picturæ lenocinio gra-
tiam illepidis uerficulis có-
parare studeo, ne eos qua
maxime dote placere potu
iffent, id est ipfius rei noui-
tate, fraudarim. Nam quú

ilico in præsentem coronationem tuam conscriptos eos
pictori exornados dediffem, effecit certe podagra, qua
protinus quàm opus inchoauit, incōmodiffime têtatus
eſt, ut eos nunc tandem, ſerius aliquanto quàm res po-
ſtulare uidebatur, exhibeam. Itaq (ſi tecum pro inflita
humanitate tua liberius agi finis) haud ſcio, maiorem
ne gratiâ uerſiculis noſtris pictoris manus adiecerint,
an pedes ademerint. Quippe quibus effectum eſt, ut
mihi uerendum ſit, ne nò minus ſera, ac proinde intem
peſtiua uideri tibi poſſit hæc noſtra gratulatio, quam
olim

T. MORI EPIGRAMMATA. 181

olim Tiberio principi uisa eſt, Iliensium illa consolatio,
qua eum de morte filij, iamdiu defuncti, consolabant,
tur. quam ille faceta dicacitate deluſit, respondens ſe eo
rum quoq; uicem dolere, quod bonum militem amifil-
ſent Hectorem. uerum eorum officium, ad luctum nò
ſenescentem modo, ſed planè præmortuum, non po-
tuit eſſe non ridiculum. meum uero ab hoc uitio uendi
cat imméſa illa de celebri coronatione tua lætitia. quæ
quum pectoribus omniú tam efficacem ſui uim ac præ
ſentiam impreſſerit, ut ſenescere uel integra ætate non
poſſit, effecit nimirum, ut hoc meum officium non ſero
tre peracta atq; euanida, ſed præſens in rem præſentem
perueniſte uideatur. Vale princeps illustrissime, &(qui
nouus, ac rarus regum titulus eſt) amatiffime.

# IN SVSCEPTI

DIADEMATIS DIEM HENRICI OCTAVI,
ILLVSTRISSIMI AC FAVSTISSIMI BRI
TANNIARVM REGIS, AC CATHERI
NAE REGINAE EIVS FELICIS-
SIMAE, THOMAE MORI
LONDONIENSIS CAR
MEN GRATVLATORIVM.

I qua dies unç, ſi quod fuit Anglia tépus,
Gratia quo ſuperis eſſet agenda tibi.
z Hæc eſt