- 9 -

III.

دَمْعَوْا مِنْهَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
نَحْنُ مَنْ دَمَّ مِنْهَا وَمَنْ دَمَ مِنْهَا
دَمْرِيَّا وَ عَدْرِيَّا وَ يَدَيْنِي وَ يَدَوْنِي وَ
رَبَّنَا عَدْرِيَّا وَ عَدْرِيَّا وَ يَدَيْنِي وَ يَدَوْنِي
دَمْ هَوْلَدْ وَ دَمْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
نِمْمَنْ وَ نِمْنَأَ يَمْنَعْ عَدْرِيَّا وَ عَدْرِيَّا
حَمْرٍ وَ عَدْرٍ حَلْوَنْدَمْ بِهِيمَمْ حَمْرٍ وَ عَدْرٍ
حَلْوَنْدَمْ بِهِيمَمْ وَ بِهِيمَمْ وَ عَدْرٍ
عَدْلٍ يَدَيْنِ وَ عَدْلٍ نَبِيِّ هَوْلَدْ وَ عَدْلٍ
عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ
عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ
عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ وَ عَلَيْنَ
حَلْوَيْنَ وَ حَلْوَيْنَ وَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ
حَلْوَيْنَ وَ حَلْوَيْنَ وَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ
حَلْوَيْنَ وَ حَلْوَيْنَ وَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ

ТУРЕЦКИЙ ТЕКСТЪ.

I.

خامول پير يانکاق يومشا بوجای الچی کلیب بابا کا باشلیق خاقان
تابوغیند باش چالوجیب قول کشی پیر ساری پیل سووق بولدی
وهم (a) توپراف سووق تونکدی و لینک پوق یانکشوق نمه توره لوك
امدی یومشا بوجای الچی توتوم ارغوماک تورت بی سویا آتوزچیبیغی
تارتیب باردی انبیاتوونك تنكرى خاقان چرنجکاب ولان مننداك ما
أنلى سويورغاب وسى اوجيب تاپتى يارلیق بیلور

II.

خامول پیر بانکاق یومشا بوجای بابا کا اوجیب انبیات اوستونکی الوق
بویان قول کیشی کلیب کینکشی و کینک تارتیب کلباریب تیلابتور

a) Въ подлин. غام

— ١٢ —

بیردی داود (b) باشلی بک لار ادوكو آتلی کیشی نی تمیرکا آلدریدین
چیقاروب اییمیش لار اول تیل بیرلا کلیدی اردی آلارنینك آلا کونکول
بیلا تیل اینیب ایلغاری قیغانیدا كلكان دا آنكلاب ییغیلیب سانچیشماغا
تورغان دا اول یمان کیشی لار بورون تبیرکان دن ایل تارتیب اول
ایش تقی اول چاقلی بولغان اركایی اول اردی تنكری بیزنی یارلیغاب
دوشمان لوق قیلغان بکبولات خواجه (a) مدین بکیش توردوچاق بیردی
داود b) باشلی اوغلان لار بک لارنی مونغانالدی امدی بو اركانو آنكلاتو
حسن تولو (c) خوا a) جه باشلی ایاچی لارنی ایه توک امدی تقی بولسا
بیزکا باقار ایل لارنینك چیقیش لارین چیقار وب بارغان ایلچی لاركا
بیرکیل خزینه غا تکورسون لار بسا بورونغو یوسون جا بازارکان
اورتاق لارینك تقی بور وشسون لار اولوغ اولوس نینك توروسون غا
تقی یاخشی سی اول بولغای تیب آلتون نیشان لیق یر لق ټو ډوق تَفَغو
ییل تاریخ ییتی پوز دوقسان بیش دا رجب آپی نینك سکیرینکی دا اور دو
دان دا اروردا بینکولیش

اسان توولو. (c) داوود. (b) وُّ وضع. (a) وُّ وضع.

— 24 —

30) اول بیزنینك خلق پیلدا كیلکان بووکت دا اوچ پیلدا بیر کیلادور

31) اویر قاتیغ بو پر پومشاق بو مشاق پردا اولتورسا زبان قیلمايدور
قاتیع پردا اولتورسا زبان قیلادور

32) اَسیغ اوبدان ايماس

33) جیلان اوزلار یکا سورغا ټوټوم

34) من سزکا التفات قیلدم

35) بو یرنینك توز اوبدان ايماس اریق ايماس بورت نینك
توز اریق

36) موندا هر ۴) نیمه ساتسا باج بار یورت دا آط کیلا قوی ساتسا
باج بار بولک نیمه دا باج یوق نیمه لا بولسا باج بار

37) بیر نو بت اقین سو کیمه جیق بولدى تورغين سو او تکورا دو

38) طور فاند بیر جونك شهر بار دقیانوس نینك شهری قدیم زماندا
دقيانوس بو شهردا پادشاه اولتورغان بو شهر جونك اطليغ كشی بیر
كوندا يیتب بوالمس ایچیدا بیر آدم يوق

39) بوبرنینك اطی قزیل دیدور بیرکونه شهر بار تاغنی ابوب
انکان اطی تَحَّ ادی دیدور

40) تمام باش دین ایاغ صورت قیلغان دور

۱) CIX

— 38 —

ڪمك سيرزينك سيرزبير قانداغ قيلور ميرپهلوانلار برله برنیمه قیلور
شیشکی حیرانی سحر جادو بیله پایلا تماس دیدی کمک ایّی منینك
بارغانیم فی سیزلار بیلسونلار خدا بیلسون لشکرکه مشهور قیلماسونلار
شیشک ټويماس اول یرالیغ ایدی جنك كه كلماس قایدین بیلادورمن
حیال بولماس من ڪيچه لاب یورسام تانكلا آش وقتی بیله یتارمن
کيچه سی قونوب ارته بیلان یورسام یتار وقت غه موندایتارمن دیدی
جمشیں ایّی اوج ڪوندین ټولاحیال بولمانك بیزدین امیداوزه انك شیشک
دوز سحر جادو بیله لشکر فی زیروز بر ۱) قیلور دیب ناجار رخصت
بردی بادرنك بادر فتار كمك كلکان عیار بیلان تور تولان ټورانغه
روان بولدیلار اما كمک که یتالمايدور کمک بر معلق دا ۲) یتکان یرکه
بولار الاتی یتی a) معلق دا یتادور کمک بولارغه باقسا حیال بولغو ديك
ایش اضطراب تنك بولدى كمك ابتی سیزلار ارقامدين ايزيم جه
تيركلينك لارمن اوز ومی تورانغه آلای انامدین کونکلوم تینمایدور
دیدی بادرنك بادر فتار اوجولان کتیب لا بارادور شبشکی حیرانی
خونکار روی نتن داوری دیوانه مصاحت قیلدیلار

۱) CXVI, j. ۲) CXLIII, II. ۳) In response to a question.

(c) ЛИКАРАТАЙСКОЕ НАРЬЧИЕ. DIALECTE DJAGATAIEN.
I.

ОТРЫВОКЪ НЗЪ РУКОПНСН: БХТ'ИМАР НАМЭ ПОЗДН'ЫШЕШ
РЕДАКЦИИ.

FRAGMENT DE BAKHTIAR-NAMEH, D'UNEREDACTION PLUS
NOUVELLE.

(По рукописи, принадлежащей автору).

....... پادشاه قاشیما اولتوردیلار بروزیر بارچه وریرلار دین اولوغ
ایردی اول ملّح ثناغه تیل آچتی وایدیکم من بو کون (حضرتنکزینی) ملمول
واندیشه نالککورادور من بو ملامت غه سبب نه ایرور هر نه کم خاطر لاریدا بولسا
آیتسالار بنده لار نینک خاریغه تسلی و تسکین برسالار آنچه که قوّل دین
کلسه آنکان د بیر قیلساق ا کر تد بیر برله بولماسا دعا وص وزاری وتضرع
قیلساق پادشاه ایدی ای وزیر لار منکا عجب واقعه پیش کلیب دور تیل
(برله) آنی آیتالمايدور من وزیر لار بیلدیلار بختیار دین واقع ۲ بولوبدور
کونکلاریدا بیلدیلار کم بختیار نینک مینک جانی بولسا بر جانینی
سلامت ۳ ایلتماس دیب پادشاه غه آیدیلار کیم ای پادشاه عالم ۴
اول کشیکم قوم لوقدا و بیابانلار دلا او غری و قراقچی لیق قیلیب
ایل نینک قانینی ناحق توکان بولغای اول هر کز ۶ پادشاه خن متیکه

۱) CXLIII, V.

2) Ст. 310, 1.

³) CLVII, III.

۴) CXLIII, I.

6) CXVI, e,

لا يُعْقِلْ فِي زِينَةِ

— 66 —

بولادی ایلتیب زندانغه سالدیلار ومرواریدلارینی سویوب آلدیلار سوداکری بیچاره حقّ سبحانه وتعالیغه ناله وزاری قیلور ایردی قضارا برکون غوّاص لار بر مصاحت اوچون شهرکا کلیدیلار شهر ایچره سیر ۱) قیلیب بورور ایردیلار ناکاه اولار نینك خاطریغه کلیدیکیم زندان باشیغه بارغایلار ونیت قیلفان نذرونیازلارینی زندان اهلیغه برکایلار واولار دین غبرت الگایلار او شبوا تفاق برله زندان باندین ۲) اجازت ۳) تیلاب زندانغه تو شمیلار وزندان اهلی برله کوروشیلار اولار نینك احوالی نی سوراشتیلار ناکاه اولار اراسیدا اول خواجه سوداکری کوردیلار کیم آنینك اوچوئ دریاغه چوموب جواهر آلیب بریب ایردیلار اولار سوردیلار کیم ای خواجه موندا نه قیلورسین خواجه فقیر بولاری کوروب کوزیدین یاش روان قیلدی واوتكان واقعه نی اولارغه بیان قیلدی غوّاص لار غمکین ۴) بولیدیلارای خواجه غم یما کیل کیم انشا الله بیز باریب پادشاه دان سنینك گناهینکنی تیلاب آلور میز دیب زندان دین چیقتی لار القصه پادشاه قاشیغه بار دیلار اما غوّاص لار نینك سروری ۵) پادشاه ایناغ ایردی اول سوداکر نینك حالنی پادشاه غه عرض قیلدیکیم ای پادشاه عاام بر فقیرغه آلتی دانه جواهر بریب ایر دوک جواهر فروشلار اول فقیرنی سین او غری دیب بیکناه زندانغه

۱) CXCIV. ۲) CLXXXV. ۳) Crp. 324, IV. ۴) CCXIII. ۱) CXCIX, d.

— 67 —

سالیب دورلار و آنینه ک وبالیغه قالیب دورلار پادشاه بو سوزدین
تعجب۲) که قالدی وایلکینی تاشلادی در حال بیوردیکیم خواجه سوداکرنی
زنداندین چیقاریب کل دیلار جواهر فروشلار خواجه سوداکرنی
کوردیلار بیلدیلار اولار نینه ک مکرمی معلوم ۳) و آشکارا بولوبدور
و هوش باشلاریدین کتی پادشاه آیدی ای جواهر فروشلار یالغانچی
بول دونک لار نه دیب بو فقیر غه ظلم قیلم ینکلار خدادین قورقمای
نه دیب مونداغ تهمت قیلدینکلار واولار شوك تور دیلار پادشاه بیوردیکیم
خواجه سوداکرنینه ک مروارید لارینی تابتور وب برینکلار دیب جواهر
قروشلار نینه ک هم هرنه بار مالینی آلیب برینکلار وینه جواهر فروشلار نی
بیوردیلار دارغه آستی لار بو غوغانی باستی لار بختیار آیدیکیم اکر
پادشاه هم منی اضطراب بیله اولتور سه لار احتمالی بار کیم اول سوداکرکه
اوخشاش بیکنناه لیقیم ثابت بولغای ندامت فایده بر ماس پادشاه ازاده
بخت غه بو سوزلار خوش کل دی بیوردیکیم بختیار نی زندانغه سال دیلار
اولتور ماکنی موقوف ۴) قیلدیلار اوچونچی باب حلب پادشاه نینه ک
اوغلی نینه ک داسته اندی دا اوچونچی کونی اوچونچی وزیر یعنی میران
شاه پادشاه در کاهیغه کل دی مسح ثاغه تیل آچتی و آیدیکیم ای پادشاه
عالم قورقار منکیم بو خبر عالم دا فاش بولغای بو سبب دین بد نامغه ۴)


۱) CXLIII, V. ۲) CXLIII, I. ۳) Стр. 310, I. ۴) CXCIX, b.

6*

— 68 —

قالغايميز بو خبر عالمكه فاش بولماسدين بورون و پادشاه لار سمع لاريغه
توشماسدین ایلکاری بختیارنی اولتورماك كرك پادشاه بيورديكيم بختیارنی
آليب كلديلار پادشاه بختیارنی كوردى ايرسه آيدی ای بختیار
بيكناه ليق دعواسى قیلورسین اما هيچ معلوم بولمادی نه دیرسین بختیار
آیدی طوطی شکرستان ۲) ینکلیغ سوزکه کردی آیدیکیم بر سوزم بار
پادشاهغه خواه لارمن کیم عرض قیلغای من پادشاه آزاده بخت آیدیکیم
آیتغیل بختیار آیدی ای پادشاه عالم اوتكان پادشاه لار زنداننی بر
حکمت ۳) برله بر ۳) پا قیلیب دور لار تا ۴) هر کیم بیکناه بولسا آنداغ
معلوم بولغای اما بو ایشدا صبر قیلماق كرك بی صبر لیق ندامت
كلتورور آنداغ کیم حلب پادشاهی نینك اوغلیغه پیش ۶) کلیدی پادشاه
آزاده بخت سورديكيم نچوك بولغای اول حکایت بختیار آیتی ای پادشاه
عالم تواریخ اصحابیدا آنداغ كلتوروب دور کیم حلب شهریدا پادشاهی
بار ایردی عادل ۸) ومسکین نواز اول پادشاه نینك بر اوغلی بار ایردی
بهراد آطلیغ انواع علوم برله اراسته واجناس فنون برله پراسته بی
صبر ایردی بر کون پادشاه زاده خاص بيك لار بیله ومخصوص وزیر لار
برله اولتوروب ایردیلار ناكاه بر وزیر آیدی ایکی پیل بولوب ایردیکیم

۱) CLXXXIII.

۲) CLVII, VI.

۳) C.

۴) CXXIV, f.

۵) CII.

۶) CXLIII, I.

— 77 —

آئینکدین (آندین) سوردیکیم بو یردا نچه زماندین بری ایش قیلورسین
وایشنى قیلیب بولغاند ا سنکا نه بیرورلار اول کیشی آیدی ای خواجه برآی
بولوبدورکیم ایش قیلورمن بیلماس من کیم نه بیرکایلار ابو صابر
آیدی ای برادر صبر قیلغیل خدای تبارك وتعالی خلاص قیلور دیب
اوشبو a) سوزدا ایردیلار کیم ناکاه ابو صابر تامدین یقیلیب پوتی
سیندی پادشاه آنی گوروب آیدیکیم ای غریب مکری قیلورسین
اوزونك آیتورسین صبرقیلماق خوب ایور دیب بس سین هم صبر قیلغیل
آیاغینك آیلغای ابو صابر آیدی ای پادشاه بارچه ایشدا صبری خشیراقه ور
دیب بو نظمینی او قیدی بیت صبر قیلغیل که تا بولغای . بارچه
مشکل مهم لارینك آسان ه نجه کونلار ایچیدا کیچورکوسیدور . همینت
خلق زحمت سلطان . پادشاه ابو صابردین بو سوزنی ایشیتیب بیورديکیم
ابو صابرینی توّوب زندانغه سالن یلار القصه ابو صابر زندانغه توشتی
ایرسه خدای تبارك وتعالی نینك قضاسیغه رضا بیریب شکرلار قیلیب
صبر قیلور ایردی اماً قضارا اول پادشاه اولدی آئینك اوغلی یوق
ایردی شهر خلقی اکابر اشرف لار اتفاق قیلدیلار کیم باریب زندان
خلقیدین برنچه مشکل سوآل لار قیلالی هر کیم بو سوالفه جواب آیتسا
آتی پادشاه قیلالی بو شهر که اول پادشاه بولسون بارچه میز آنکامطيع (۱)

a) Въ подлин. ۱) شبو. Стр. 313, I.

- 79 -

آیتای ثنا ینه کوردوم ' کلدی بو نور دیده لار ایکو بو کون ' تابتم
آنیکه من تیلار ایردیم ' تیلاکیم بیردی ایزدی بیچون ' آما بو اوغلانلار
ابو صابرینی تانوماس ایردیلار نه اوچونکیم آتالاری نامراد ایردی
بو پادشاه لیق سلطنتی دا تانومادیلار ابو صابر آیدی نه سبب دین
آزاد لیق دعواسی قیلور سیزلار اولار آیدیلار پادشاه عمری اوزن
و دولتی فزون بولسونکیم ابو صابر آطلیغ آتامیز بار ایردی بر کون
آتامیز برله سفرکه بارور ایردوك ناکاه بر کشیکا بندوك آنا آتامیزی
بو کشیلار زور بیله آلیب کمّی بر ساعت دین کین بیزینی هم آلیب
کمّی ابو صابر او غریلار دین سوردیکیم راست آینغیل بولارینی قاندین
آلدینك دزدلار آیدیلار بولار یالغان آیتادورلار هر ایکی سی منینك
خانه زادم ابرور ابو صابرغه معلوم بولدی فرزند لاری نینك بهاسینی
بیردیلار و دزدلارینی زندانغه سال دیلار و فرزند لاری حرما آلیب کردیلار
و آیدیکیم ای فرزند لار من سیرلار نینك آتانکلار دور من در حال فرزند لار
آتالاری نینك آیاغیغه توشتیلار جدا بولغاندین یغلا شتیلار واصل ۱
بوغانلار بدین خوشحال بولدیلار نظم آتاسی کوردی فرزند لار
بورینی ' خدانینك شکریغه آچتی تیلینی ' مکریوسف یوزینی کوردی
یعقوب ' چو ۲' یوسف کوردی یعقوب نبینی ' آما بولار آندین کین خوش

۱) Стр. 310, I. ۲) CXXX.

ОТРЫВОКЪ НЗЪ ЗАПИСОКЪ ПМНЕРАТОРА · БАБУРА.

FRAGMENT DE MÉMOIRES DE BABOUR.

(По рукописи, принадлежащей Архиву Министерства Ностран-
ныхъ Дѣлъ въ С. Петербургъ.)

باسم سبحانه

تَيَنَكْ تَعَالَى نِينَكَ عَنَّا تَسْرُّوْكَ كَائِنَّتَكَ نِينَكَ
شَفَاعَتِي ۲۴ بِبِرْلَانِ وَچِهَارِ يَارَ بَاصِفَالَارِي نِينَكَ هُمْتَى بِبِرْلَانِ سَهْشَبْهِ
كَوْنِي رَمْضَانِ آيَينِى بِيَشِ دَا تَارِيخِ سِيكَيْزِيُوزِ تَوْقَسَانِ تَوْقُوزَدَا فَرْغَانَهِ
وَلَايَتِي دَا اَون اِيَكِ يَاشْتَهَدَ پادشاه بولوم فرغانه ولايتي بيشنچي
اَقْلِيمِ دَيْنِ دور معموره نينك كناره سیدا واقع ۲۵ بولو بتور شرق كاشغر
غَرْبِي سَمْرَقَنِ جَنُوْبِي بِدَخْشَانِ نِينَكَ سَرْحَدَى تَاغْلَارِ شَمَالِي دَا اَكْرَچَهِ
بُورُون شهْرَلار بارايكاندور مالايق والماتو ویانکی کیم کتب لاردا
اَطْرَارِ كَنْتَ بِيْتَرْلَارِ مَغْول وَ اوزبك جهه دین بوناریخ دا بوزولوب تور اصلا
معمورة فاليابدور مختصر ولايت تور آشليق و میوه سی فراوان كردا كردى تاغ
واقع بولو بتور غربی طرفیدا كیم سمرقند و خجند بولغای تاغ بوقتور
اوشبو جانب تین اوزکا هیچ جانب تین قیش یاغی کیلا آلماس سبحانه
دِرِياسِي كيم خُجْنُدُ سویی غه مشه ور دور شرق و شمالی طرفیدین کیلیب
بو ولايت نينك ايچی بیله او توب غرب ساری آقار خجند نينك شمالی

۱) CLVII, III. ۲) Стр. 310, I.

- 85 -

بيله باغ نينك اراسيدا بير مسجد توشوبتور مسجد جوزا آتليق تاغ
طرفى دين بیر اولوغ شه جوی آقاز/وشبو مسجد نينك تاشقاری صحنی
نشیبراك سه بركه ليك پرسایه صفاليق ميدان واقع بولوBTور هر
مسافر ورهكند كيلسه آند ا استراحت قیلور اوش او باشينك طرفی
بودور كيم هركيم آند ا وقؤوا سا اول شه جوی دین سو قویار لاعمر شیخ
مير زانينك آخر زمان لاریدا قزیل بیله آق موج ليق ناش اوشبوناغدا
پیدا بولیدی بچاق دسته سی ونکبند و بعضی نیمه قیلورلار خیلی یخشی
تاش دور فرغانه ولایتی دا صفا و هوادا اوش جه جاغلیق قَصَبَه یوقتور
ینه بیر مرغینان دوران دن نینك غربیدا دور اند جان دین بتی یفاج
یولدور یخشی قصبه واقع بولوBTور پر نِعْمَتُ اناری و اور وکی اسرو
کوب بولور بیر جنس انار بولور دانه کلان دیرلار جو جوکلوکیدا
یخوشلوق دین اندك جاشنی سی بار سمنان انارلار یغه ترجیح (2) قیلسا
بولور ینه بیر جنس اوروك بولور كيم دانه سینی آلیب ایچیکا مغز
سالیب قورتورلار سحانی دیرلار بسیار لذین دور آوی قوشی یخشی دور
آق کیپک یاوق تابولور ایلی سارت تور و مشت زن و پر شر و شور
اهل دور جنکره ليق رسمی ما ورا، النهردا شایع دور سمرقند و بخارادا
نامدار جنکره لار اکثر مرغینانی دور صاحب هدایه مرغینان نینك

(1) CXLIII, II.

— 95 —

ایردى عمر شيخ ميرزاغه بیردى آندرین بیری اسروشنه عمر شیخ
میرزازینک تصرفیدا ایدی اولادی اوچ اوغول بیش قیز میرزادین
قالیب ایدی باری اوغلان لاریدین اولوق مین ظهیر الدین محمد
بابر ایدیم منینک انام قوتلیق نکار بیکیم ایدی ینه بیر اوغول جهانکیر
میرزا ایدی مین دین ایکی یاش کیچیک ایدی آنینك اناسی مغول نینك
تومان بیك لاری دین ایدی فاطمه سلطان آتلیق ینه بیر اوغول ناصر میرزا
ایدی اناسی اندجان لیق ایدی غنجه چی ایدی امید آتلیق مین دین
تورت یاش کیچیک ایدی باری قیزلاریدین اولوغ خانزاده بیکیم ایردی
منینك بیرله بیر توقغان ایردی مین دین بیش یاش اولوغ ایردی مین سمر
قندی ایکینچی نوبت آلغاندا با وجود کیم شیبانی خان ديك گیشی
بیرله سرپل دا چیقیب اوروشوب آنچه کیم امکانی ۱) بار ایدی سعی
واهتمام دین تقصیر قیلمادوك نچوك كيم محليها مذكور بولغوسيدور
شکست تابیب کیلیب بیش آی قلعه دارلیق قیلیدیم قلعه دارلیق ضبطی
واستحكامی وسردارلیق دا تقصیر بولمادی اطراف و جوانب داغی پادشاه
و بیك لاردین هیچ نوع مدد ومعاونت بولمادی ما یوس بولوب سالیب
چیقتیم اول فترات ته خانزاده بیکیم محمد شیبانی خانغه توشوب ایدی
بیر اوغول بولوب ایردی خرم شاه آتلیق مقبول اوغلان ایدی باخ

۱) CXLIII, IV.

- 98 -

كومك آلیب ینه مغول اولوسینی آلغایلار میرزا مروت قیلمادی
بعضی سینی اسیر قیلیدی بعضی لارینی بیرین بیرین ولایت قه پریشان
قیلیدی ایرزن بوزو غلموغی مغول اولوسیدا بیر تاریخ بولو بتور خان نی
عراق ساری او تکاریب پیپاردیلار باریب بیر پیلدین آر تق راق تبریز دا
بولیدی اول محل دا تبریز پادشاهی جهان شاه بارانی قرا قویلوق ایدی
آندین شیراز کیلیدی شیراز دا شاهرخ میرزا ایکن جی او غلی ابراهیم
سلطان میرزا ایدی بیش آلته آی دین سونک ابراهیم میرزا اولوب
او غلی عبدالله میرزا آنینك پریدا اولتور دی عبدالله میر زاغه خان
نوکر ایدی ملازمت ۲) قیلور ایدی اون یتی اون سیکر بیل خان
شیراز دا واول ولایت لاردا بولیدی اولوغ به ك میرزا واوغول لاری نینك
غوغاسیدا ایسن بوغا خان فرصت تابیب کیلیب فرغانه ولایتی نی کند
بادام غه جه جابیب کیلیب اندجان نی آلیب ایلینی تمام اسیر قیلیدی
سلطان ابو سعید خان تخت آلغاندا چریك تاریتیب باریب یانکی دین
نری اشپره دا مغولستان دا ایسن بوغا خان نی پخشی باستی مونینك
فتنه سی نینك دفعی غه سلطان ابو سعید میرزا یونس خان نی بو مناسبت
بیله کیم عبد العزیز میرزا آلغان ایکاجی سی خانیم نی آلیب ایدی عراق
و خراسان دین تیلاب طوبلار قیلمیب دوست بولوب مغول اولوسیدا

۱) CLI.

Отрывок изъ турецкаго перевода: جدایب المخلوقات

EXTRAIT DE LA TRADUCTION TURQUE: 'ADJAIB-OUL
MAKHLOUKAT.

(Но списку Азіатскаго Музея С. Петербургской Академіи Наук.)

انطا كيه اول شهری دور شام ولايتيما آندا بسيار عجايب عمارت لار
باردور اول جمله دين قيسان آنلیق بیر اوی بار ابردی كيم آندین
یخشی راق عمارت هركیز قیلغان ایرماس لار وكنيه مسیح هم آندادور
اول ابونی یغاجدین قیلیب دور لار نوشیروان عادل اول شهرغه كیلدى
اول عمارت لاردا اول شهری عجايب كوردى آنينك طريقه سی بیلا
شهری بنا قیلدى و آنين رومیه قیلی آنداق كيم انطا كيه ایلی نی
اول شهرغه كیلتوردی خیال قیلیلی لار كيم مكر انطا كيه دور هركشی
اور ملتی ساری ابو لار يكابر ديلار وايولاری هم بعینه او خشار كوردیلار
مكر بیر كفش دوزی كيم آنينك ايشيكيدا توت يغایی بار ابردی
موندا یوق ایردی بارچه انطا كيه ایلی حیران قالدبلار انطا كيه
شهری نینك خواصی اولدور جیه و قلیح نی کا احتیاط قیلسانك البته زنك
باغلار آنينك اوچون كيم روم دریاسی نینك يقاسيدا واقع بولوب دور
نیا جوك كيم طرا بلس شهری و افرنجه شهری واولاس شهری واقع بولوب دور
آبله اول شهردا دور جهودلار نینك دریا بقاسیدا واقع بولوب دور تنكری

— 106 —

تعالى نينك توفيقى بیلان انبیا و اولیانینك امدادی ۴) بیلان وعزیز ۵) لارنینك همّتی بیلان بارچه دین استعانت ۶) تیلاب خدمت کمرین جان بیلی کا باغلاب جدّ و جهد بیلان بو کتابتی ترکی قیلدی و بالله العصمة و التوفيق

اوشهنك نينك پادشاه ليغى آندین سونك پس او شهنك پادشاه بولدى آنداق ايتورلار كيم او شهنك بار چه يبر يوزى نينك پادشاه ليغى آنكا مسلم ۷) بولدى جهان نی آبادان قیلدى و خلق نی خدای عزّ وجلّ نه اوقودی ومسلمان ليق دينی دا ايردى و آئنون وكش وتيموركان لارینی اول چیفاردى وكوفه شهر نی اول بنا قیلدى اول گیشی کیم نخته کیستی درخت لاردین جهان دا اول ایردی و ایشیک لار یاسادی اوی لارغه بینه ایتور لار کیم سولار نی ار یغ لاردا اول یوروتی و آبادان لیق لار قیلدى و فرش لار بیر يوزى دا تارتی و پوستین لار و جبه لار تولکودین و سمور و سنجاب دین اول پیدا قیلدى وبسیار فاضل و دانا ایردی و ایت لارغه آو اول او کرانتی و دیولارفی و پری لاری آبادان لیق دین قاودی و جهان نی آبادان قیلدى و خلق اراسی دا داد رعدل قیلدى و بار چه خلایق آنینك فضلیغه اقرار ۸) کیلدی لار وموغلار آنی

۴) Cтр. 307, IV. ۵) CLXV, III. ۶) 165, X. ۷) CXLIII, II.

۸) Стр. 307. IV.

Отрывокъ изъ сочиненія: ملیکه کتابی

FRAGMENT D'UN CONTI: MELIQUEH.

(Но рукописи, принадлежащей издателю.)

بسم الله الرحمن الرحيم

اما ۱) راویان ۲) اخبار وناقلان آثار و محمد ثان داستان کھن وخوشه جینان خرمنی سخن روایت آنداغ کیلیة وروب دور لار کیم روم شه ری دا پادشاهی بار ایردی اساره اتلیغ اوغلی قیزی یوق ایردی کعبه غه باردی قرق تیوه قربانلیق قیلیب خدای تعالی دین فرزند ۳) تیلادی ایتندی ای بارا خدایا ۴) منکا بیر فرزند ۵) بیر کیل یا اوغول یا قیز دیدی خدای تعالی حاجتینی روا قیلدی ایرسا پادشاه غه برقیز فرزند ۶) بیردی ایندی حلیله قویدی اول قیز بسیار صاحب جمال و صاحب کال ۷) دانا و عافل و زیرک وخوش فهم ۸) قیز بولید دانشمند لیک ۹) دا آتینک دیک جهاندا کم بولغای ایردی اول قیز فی آناسی بیر آستنیدا ساقلار تا ۱) ییکدیم یاشغه بیتی علم ادب اور کاندی بیر کون آناسی قیز یغه کشی بیار دی الکل سنتی قَمَنْ ۱) رَغَبَ عَنْ ۲) سُنَنِي فَلَيْسَ مِنِّي ۳) یعنی پیغمبر علیه السلام ۴) ایتیب دور لار کیم نکاح منیم سننیم

۱) CXXIV,h. ۲) CLI. a) Въ подлин. ۳) CLX. ۴) Часть III, 33.

٥) CXCIX, b. ٦) CCXIII. ٧) Часть III, CLII. ٨) CLXXXVII.

۹) CLXXIX, b. ۱۰) CLXXIX, e. ۱۱) Час. III. CCXXXIX.

— 115 —

تورور هر کیمرسه منینک سنّتیمینی قبول قیلماسا منینک امتیم ایرماس
دیب دورلار اکر ۱) قیزیم رغبت قیلسا بر کشی کا نکاح قیلدورای
یوق دیسه قیزیم اوزی پیخشی راق بیلور دیب ایردی اما قیز
آنداغ جواب بپر دیکیم اهل تحقیق ایتیب دورلار کیم الجِنْس مَـَالْجِنْس
دیب دورلار هر چانکیم رغبت قیلغو دیک کیمرسه بولسا یعنی اهل تقوی
اوز ومدیک بولسا قبول قیلور مین اکر اهل تقوی بولماسا خواه پادشاه
وخواه ۲) امیر بولسا قبول قیلمغایمین دیب ایندی قیرنینک سوزینی
ایشیتیب آتاسی بیسار خوشحال بولوب آنینك سوز بین اورکا قیلمادی
آنداغ کیلتوروب دورلار کیم آتاسی اولدی قیز آتاسی نینك تختیغه
اولتوردی ملیکه بولدی یعنی پادشاه بولدی و عالم لارغه حکم قیلا باشلادی
آنداغ روایت قیلورلار کیم قیز بیر گون تخت اوزره اولتوروب
ایپر دیکیم ای بیکلار وای وزیرلار منینك یوز سوآلیم بار هر کشی
بو یوز سوآلیمغه جواب بپرسامشول کشی کا اوزومنی قبول قیلور مین
دیب ایندی خواه پادشاه خواه امیر خواه ملّا خواه رعّیت خواه فقیر
خواه کدابولسون بو شرط نی اوزکا قیلماغای مین دیدی بو سوز عالم غه
مشهور بولدی عالم لار (کا) شهر بشهر ولابت بولایت خبری بار دیلار بار چه

۱) CXXIV, e. ۲) CXXIV, b.

9*

III.

Отрывок из одного Лечебника.

FRAGMENT D'UN OUVRAGE MÉDICAL.

(Ио рукописи, принадлежащей издателю).

الحمد لله رب العالمين والعاقبة للمتقين والصلوة على ١) رسوله محمد وآله وآله سجاه اجمعين بيلكيل وآكاه بولغيل كمرسه اورنيدين قویقاندا اغزى اچیغ بولسا صخرا صفراسی دنیاده دور سوق اچیغ نمرسه کا میل قیلماق كرك واكر ٢) تاتلیغ بولسا قان نینک دنیاده ليكدين ترور قاننی كر قیلماق كرك اكر ترش بولسا سويدانینك دنیاده ليكیدین ترور یاغلیق نمرسه کا میل قیلماق كرك اكر اغزی شور بولسا بلغم نینك دنیاده ليكیدین ترور اسیغ قروغ نمرسه کا رغبت قیلماق كرك اكر اغزی ناخوش ٣) بولسا دليل قیلور كيم تئیده علت لار بولغای داروی مسهل ایچماك كرك ياقی قیلماق ياغر غره قیلماق كرك فیصل بیلماك كرك كيم اول اغريقي كيم كوندوز دنیاده بولسا قروغ اسیغ ترور کیچه دنیاده بولسا حول سوق ترور وینه هر اغريقي كه سوق دین اسغیدین سرسام وهرسام بولغان نینك علامت ٤) نینك بیانینی ایتور

١) CLXXIX, c.

٢) CXXIV, e.

٣) CXCIX, I.

٤) CLVII, V.

- 145 -

اصلى قربن آچينى كورماكى اما تيرناق آسا بغايت نحس دور هه
ايشلارى بسنه بولور والله اعلم آزينه كونى زهره غه تعلق دور اوبدین
اوبکا كوجسه اوروغ توغقانلارى برله ويا قوشنى سي برله عداوت
وخصومت قیلاشور البته حذر قیلغای اکر ایکین قچسا عمری اوزون
بولغای وكیسه لار هم اوشبو حکم میداور واکر قولاق قچقیرسا غمکین
بولور و کچه سی قچقیرسا بسته ایشلاری کشاده بولغای واکر ساج آسا
ویا تراسا مبارك دور فرزند لاری مهربان بولغای واکر تیرناق آسا هم
هم مبارك دور عزت وحرمت تپار انعام كورار والله اعلم اكر كشیكه
قرق جهارشنبه دا تیرناق آسا وهر حاجت لارینی تیلاسه حق سیحانه
وتعالى كل حاجت لارینی روا قیلغای تیرناق نینك اونك قول طرف دین
الماف نینك طریقه سینی ایتور اوّل باش بارماق نینك بانیداق
قولیدین ابتدا قیلوب آلغای مونکا آیةالکر سینی اوقوماق كراك آندین
کیین جمجلاق قولی نینك بانیداق قولینی آلغای مونکا كلمه شهادت نی
اوقوغای آندین باش بارماق نی آلغای مونکا فانحه نی اوقوماق كراك
آندین کیین اوّترا قولی نی آلغای مونکا الم نشرح نی اوقوماق كراك
آندین کیین جمجلاق قولی نی آلغای مونکا سوره اخلاصنی اوقوغای
والله اعلم

11

IX.

Отрывокъ

ИЗъ сочинения Миръ - Али-Шира. МАСЛЫ ФНГЛАЙС.

FRAGMENT DE L'OUVRAGE DE MIR-ALI-SHIR: MEDJA-
LIS-OULNAFAIS.

(По рукописи Азіатскаго музея С. Петербургской Академіи Наук и по двумь рукописямь С. Петербургской Публичной Библиотеки). (*)

اوچونچی مجلس [1] آمار ذکریدا کیم حالا زمان صحایفی دا معای ابکاری آمارینک دقیق [2] طبع لاری حمله باف لیغیدین نظم [3] لباسی کیپیادور و نظم لباسی آمارینک عمیق [2] ذهن لاری موى شکاف لیغیدین صنعت [4] وسلات [6] نقش ونکاری تا پادور که بعضی نینک ملازمتی [6] غه مشرف [7] و سر بلند وبعضی نینک مصاحبتی [6] دین خشنود وبهره مند [8] دور ور بیز [a] مولاناسیفی بخارالیق دور آندین

(*) Для того, чтобы имѣть къ сравненію болѣе списковъ
этого сочиненія, я принялъ въ основаніе великолѣпно-на-
писанный отрывокъ Бесѣдъ въ С. Петербургской Публичной
Библиотекѣ, дополняя и исправляя его по двумѣ другимъ
спискамъ, изъ коихъ одинъ находится въ собраніи сочи-
невій Али-Шира.

1) CLIX. 2) CLXV, III. 3) CLVII, I. 4) CLVII, IV. 5) CLVII, III.

⁵) CXLIII, III. ⁷) CXLIII, II. ⁸) CCXIII.

а) Въ рукописи Азіатскаго музея и Публичной Библиотеки
находятся здѣсь двѣ другія біографіи.

X.

ОТРЫВОКЪ ИЗЪ СОЧИНЕПІЯ МИРЪ-АЛИ ШИРА: وقفيات.

FRAGMENT DE L'OUVRAGE DE MIR-ALI-SHIR: WAKFIAT.
(По рукописи С. Петербургской Публичной Библиотеки).

ينه اول ايردى كيم اول حضرت نينك دولتي دين با وجود اولكIBM جميع
تنعمات جسمانی و مرادات نفسانی غه دست رسیم بلك هوسیم بار ابردى
آما آنينك كشوری كلستانی نينك ²) حریمی اطرافیدا ³) و ملكی
بوستانی نینك چمنی اكنافیدا كورماس نیمه دین كوزومنی نركس
كوزی ديك كور وايشارتماس نیمه دین قولاغمنی بنفشه قولاگی ديك
كرودوتماس نیمه دین ایلكیمینی چنار ایلكی ديك شل و بارماس پیردین
آیاغمنی سرو ایاغی ديك لنك وايتماس سوزدین بتحصیص ۴) مخفی ۴)
اسراری کیم کل خرده سی مثل ليك غنجه ديك كونکلومدا امانت تابشوردى
افشاسیدین تیلیمنی سوسن تیلی دیک کنیك قیلیدیم ر باعیه

شه خدمتیغه بیراو که بولغای مايل

کور و کروکنک و شل و کیر کنور حاصل

اسراری نینک افشاسیغه کنک ایلاسه تیل

بو مشکل ایرور بارجه سی دین بو مشکل

1) CLXV, III. 2) CLXXXIII. 3) 144, b, 5. 4) CI. 5) Стр. 315, I.

— 166 —

ارا امارت مسندیدا بزم تورکاندین مذلت کییکی عجز کورکوز کانچه ورعایا ارا توانکریق جویبار ودشینی سپهر مزرعه سی دیک کوکارتیب تموّل محصول لارین حاصل قیلغاندین سپهردیک ایکی بوکولوب خوشه تیرما کته اخشام غه چه رورکاری کفافی غه بیروین دیک بیر اووج دانه ترکانکاهه ویا ساغلیغ ارا بایلیغ مرغزاری ایچره سوروك قویدین بیلدا حمل دیک مینک قوزیغه قانع بولاغاندین یوقسوزلوق شیراملاریدا قوی کوتوب بیل دا جدی بیش او چکو مزد آلغاننی غنیمت بیلکانجه کیشی از تابیلغای کیم بو ناتوان بیله ایشی تو شمامیش بولغای واول حضرت دولتی دا جد وسعیم دین اول ایش توتمامیش بولغای بو ایشلار مقابله سیدا مزد تیلاب منțت قیلمادیم بلك مزد بیرورکا منțت داغی توتی لار قبول ایتمادیم رباعیه ایلدین منکا کرچه ۱) غیرزدمت یوق ایدی عیب ایرماس ا کر مزد ابله منțت یوق ایدی ایل بیردیلار اما منکا رغبت یوق ایدی شه دولتی دین بولارغه هاجت یوق ایدی

۱) CXXIX.

— 168 —

عالمی نینک دشت پیمایی علیشیر المتخلّص ۱) بالنوایی غفر ذنوبه وستر عیوبه آنداف عرض قیلور وبو نوع شرح غه بیتکورور کیم عالی حضرت ولایت منقبت کاشف علوم ریبانی و عالم رموز واسرار صمدانی الْعُلْمَةُ وَرَتَّهُ الْأَنْبِيَا قَسْمَتْ كَاهِی دا علمی اون عالم چه ایکانلار دین بوز دیر آرتوغراق ترکه آلغان وَعُلْمَهُ أُمَّتِی كَالْأَنْبِيَاءِ بَنِی اسْرَائِيل تربیت كاهی دا یوزبیکری تورت مینک حریف اراسیدین اوزنی تورت صاحب ملت مشابهتی غه سالغان طریقت اهلی نینک مقتدا و امامی شریعت خیلی نینک مجنہ ۲) و شیخ الاسلامی یعنی نور الحق والدین کهف الاسلام والمسلمین شیخنا ومولانا عبد الرحمن الجامی قدس الله سره ونور الله مرقدہ ۳)

رباعیه

کیم کنبہ گردنہ ۴) عالی بنیاد
تادورغه نعجیلغه ۵) بولغای معتمد
آدم که بولوب خلیفہ بایدی اولاد
اولادیہ بیر ایله خلف بیر ماس باد

بو نوع صاحب ۶) دولت بزر کوار ۷) وبو ینکلیغ صاحب ۸) کمال

۱) CLXXVII.

۲) CXLIII, VIII.

٣) Част. III, CCXXXIX.

٤) XLIII.

٥) CXLIII, II.

٦) Част. III, 33. ٧) 199.