R H A Z E S

D E

VARIOLIS ET MORBILLIS,

ARABICE ET LATINE;

C V M

ALIIS NONNVLLIS EIVSDEM ARGVMENTI.

CVRA ET IMPENSIS

IOHANNIS CHANNING,

NATV ET CIVITATE LONDINENSIS,

Medicos illis (Arabibus) et artem et magnam dialeſti
partem debere novimus; plura multo debituros, fi
pleniorem linguæ iſtius, fine qua nec jam loqui poſſunt,
cognitionem pararent.

POCOCK. ORAT.

L O N D I N I
EXCVDEBAT GVILIELMVS BOWYER.

M DCC LXVI.

VIRGILI, SPECTATISSIMO, ERVDITISSIMOQVE,

CAROLO YORKE,
PATRIS PRAECLARI FILIO PRAECLARO:

HVNC
R H A Z I S,

MEDICI SECVLO IN QVO VIXIT PRIMARII,
TANTO PATRONO NON INDIGNI,

TRACTATVM,
NVNC PRIMVM ARABICE TYPIS EVVLGATVM

IVXTA EXEMPLAR,
EIVS GRATIA ET AVCTORITATE
A LEIDENSIBVS IMPETRATVM,

SACRVM ESSE VOLVIT:

TENVES ETIAM SVAS

IN VERSIONE CAETERISQVE DISPONENDIS CVRAS,
REVERENTIAE SYMMAE ET OBSERVANTIAE PERPETVAE

MONVMENTVM,
EXIGVVM SANE, SED QVOD POTVIT, MAXIMVM,

D. D. D.

EDITOR.

LECTORI

CANDIDO ET BENEVOLO,

S.

QUID in hoc libello præstitum fit,
paucis accipe. Textus Arabicus
tractatûs RHAZIS DE VARIOLIS
ET MORBILLIS, nunc primum typis
evulgatur, ad fidem archetypi codicis
MS. in bibliotheca Lugduno-Batava fer-
vati, ex apographo, sub curâ doctiffimi
professoris H. Schultens, manu eruditi
et generofi juvenis Eberhardi Schedii ex-
arato. Vir nobilis et ornatiffimus CA-
ROLUS YORKE, ANGLIÆ NOSTRÆ DECUS
ET DELICIÆ, fuppeditavit exemplar.

UBICUNQUE

[ vi ]

UBICUNQUE vox in exemplari de-
scribitur fine punctis, ex quorum ab-
sentia vel minimum de senfu dubium
oriri potuit, vox ifta nuda pingitur in
margine paginæ, sub his literis MS. L.
Idem factum est, ubi puncta diacritica
confultò mutantur. Ubicunque vel le-
visfima ab exemplari facta est variatio,
quæ senfui supplendo necessaria videba-
tur; ifta lectio, quam repudiandam eſſe
cenfui, in margine notatur: adeo ut
textus impreſſus codicis Leidenſis veri-
tatem integram repræſentare meritò pro-
fiteatur.

INTERPRETATIONIS Latinæ maxima
erit commendatio, fi fidelitati perſpicui-
tatem conjunctam habeat. Utrique ſanè
ſtudui, de ſermonis elegantiâ parum ſo-
licitus, modo barbariem effugerem. Pau-
cis doctiffimi noſtratis Pocockii contigit
felicitas, qui dum partes interpretis egit
integerrimus, ſcriptoris originarii meruit
honores.

[ vii ]

honores. Nobis non licet esse tam bea-
tis; sufficiat tantum imitari magistrum,
et sequi, quamvis non passibus æquis.

QUAD modum reddendi: versio est
ad literam, ut aiunt. Preffa est, et ver-
bum verbo reddit, quantum fieri potuit,
evitata soleciſmi fœditate: ut non fo-
lum Rhazis periodi, verum etiam mens,
verba, idioma exhibeantur. Ubi minus
id paſſus est linguæ Latinæ genius, ad
imum paginæ notatur phraſis Arabica.
Quæ in vertendo voces ellipticæ fupplen-
tur, charactere Italico diſtinetæ indican-
tur. Nec bilem tibi moveant vocabula
Arabica in textu Latino enuntiata; uti
e. g. Sauic, Maſſahhakownia, Tebâſhir,
et alia pauciſſima, quorum in margine
explicationem videbis: quæ ideo non
vertuntur, vel quia vox nulla Latina eo-
rum ſenfui ad amuſſim respondeat, vel
quia de re ipfa dubitetur.

INSUPER

[ viii ]

INSUPER observandum est, quod vera
fio, quoad sensum, cum ea conveniat,
ut inter legendum facilè percipies, quam
clariff. Meadus libello à se compoſito de
Variolis et Morbillis ſubjunxit: quam-
que, ex apographo in quamplurimis locis
corruptiffimo, Meadi rogatu, confecit
pari fide et elegantia, amiciffimus mihi
Reverendus admodum THOMAS HUNT,
S. T. P. ædis Chriſti Canonicus, in ce-
leberrima academia Oxonienſi linguarum
Hebraicæ et Arabicæ Professor doctiſſi-
mus, cujus amicitiam et familiaritatem,
inter præcipuas vitæ meæ felicitates nu-
merare glorior: cuique, in hujusmodi
ſtudiis fautori atque auſpici, quam maxi-
mas habeo atque ago gratias.

TOT in codice Meadiano mendæ fuerant, tam crebræ lacunæ, ut virum clariſſimum deterruerint à propoſito, quod in animo dudum habuerat, textum Arabicum edendi, ſub cura ejusdem viri doctiſſimi;

[ ix ]

doctiffimi; qui, pro fummâ quâ pollet
Arabicæ linguæ peritiâ, interpretationem
meâ hâcce fine dubio meliorem erat da-
turus, fi codicem emendatiorem nactus
fuiffet.

METAPHRASTÆ Græco debitus ho-
nos ubique tribuitur; quem comitem
perpetuum habui.

SUBJUNCTA funt capitula duo Rhazis:
ad Almanforem, fc. Cap. xviii. Libri de-
cimi; et Cap. clix. Libri DIVISIONUM
dicti. Ex CONTINENTE etiam, ut voca-
tur, five Pandectis Rhazis, additur ca-
put integrum; octavum fc. Libri xviii.
necnon Hiftoria filiæ Hebelthufeyn filii
Habuhe, à Cl. Freindio laudata, ¹ ex
editione Brixiæ, A. D. 1486.

¹ Ex editione Brixiæ, A. D. 1486. Interpres fuit Feragius Judæus, Caroli, Jerufalem et Neapolis regis ejus nominis primi, medicus. Surianus enim, qui b monachus

[ x ]

His alia pauca subnectuntur: Alfa-
haravii nimirum (Codic. Laud. N° 167,
A.) ex interpretatione Hebræâ Meßul-
lam Ben Jonah; et Ebn Giazlæ fectio,
ex libro Tacwimo'l Abdani, five tabulæ
ægritudinum, unde patebit, quinam fu-
erit curandi modus, hujus Auctoris fe-
culo uſurpatus.

Nē libellus in nimiam molem excre-
ſceret, Avicennæ traſtatum non exhi-
beo; cæterum lectu digniffimum, et ve-

monachus Camaldulensis tandem evalit, in editione
Veneta, A. D. 1542, antiquam Feragii versionem
exhibuit, at Rhazis ordinem mutavit; et ad libitum,
numerum librorum, et traſtatum loca, mirâ, licen-
tiâ, dicam, an futilitate, perturbavit. Habes in præ-
fatione confitentem reum: et, quod plus eſt, etiam
de facinore ſuo gloriantem. Idem cuique patebit,
qui doſtiffimi Caſirii catalogum codicum Rhazis in
bibliotheca Eſcurialenſi extantium comparaverit cum
editionibus Brixiæ et Venetiarum. In utraque Rha-
zes lingua Latino-barbara loquitur; atqui in Brixi-
enſi, proprio ordine; in Venetâ, Suriani.

tuſtiorum

[ xi ]

tuſtiorum ² Arabum doctrinæ planè con-
fentaneum. Adduxiſſe ſupervacaneum
foret profectò, cum ad manus omnium
ſit parabilis, et textus Arabicus Romæ
impreſſus, A. D. 1593, et Plempii ver-
fio elegans Latina, Lovanii 1658.

Quæ in Rhazis Continente, et reli-
liquis ejus tractatibus, necnon in cæteris
quæ adducuntur veterum monumentis,
regimen alvi ſpectant, hæc omnia cha-
raſtere Italico imprimuntur. Ea igitur
textûs portio, veluti in tabula piſta, mon-
ſtrabit eorum doctrinam de purgantibus
adhibendis vel evitandis: id quod non
ſine fruſtu fore medicinæ candidatis per-
fuaſſimum habeo. Arabas, ad unum
omnes, idem de hac re præcipere con-
ſtabit: adeoque his ſatius eſſe, ex eorum
ſcriptis, quam recentiorum commentis,

² Vide Freind. Epist. de Purgant. (4to, pag. 97,
Oper. Folio, pag. 335, 336.)

b 2

celeber-

[ xii ]

celeberrimorum licet, doceri. Nec oleum et operam perdidisse forfitan ille quere- tur, qui eorum monita de cura membro- rum, imprimis oculi, feriò perpenderit.

ANNOTATIUNCULÆ paſſim ſpargunt- tur, quæ editori ſaltem, neceſſariæ eſſe videbantur. Si non aliam, novitatis pro- fectò laudem mereantur; utpote ex auc- toribus vel nondum excuſis, vel mi- nimè vulgaribus excerptæ, et ad rem vel materiam medicam explicandam accom- modatæ. Si nimiæ ſint, ſi TIBI minus neceſſariæ, prætergredere.

TRACTATUUM Rhazis, et CONTI- NENTIS capitula, antiquæ verſionis bar- barie ſœdata exhibere coactus fui; cum textus horum Arabicus nufquam, quod ſciam, in Britannia ſupersit. ³ In Eſcu-

³ Vide Cafirii Catalog. pag. 260.

rialenſi

[ xiii ]

rialenſi bibliotheca, Continentis ſive Pan-
dectarum pars maxima ſervatur: In co-
dice N° 813, Liber xviii. in quo occurrit
capitulum de Variolis et Morbillis, et
Hiftoria filiæ Hebelthuſeyn filii Habuhe;
quorum ſi compos fuifſem, verſionem
novam, (non æquè horridam, confido)
adaptare decreveram. At de ſpe tantâ
ipſe decidi: alios laus illa manebit.
Renaſcetur olim literaturæ orientalis cu-
pido; et definet progenies tandem ori-
tura, id nihili pendere et contemnere,
quod non ſatis intelligit.

REVERENDIS, Vice-Cancellario Oxo-
nienſi cæteriſquæ bibliothecæ Bodleianæ
curatoribus, maximæ debentur gratiæ,
quorum permiſſu mihi homini inqui-
lino, ad codicum MSS. theſaurum verè
nobilem patuit acceſſus. Mente gratiſ-
ſimâ teneo, ſemperque tenebo, tanto-
rum virorum beneficium, humanitate,
candore, more conferendi, geminatum.

ACCIPE,

[ xiv ]

ACCIPE, Lector candide, libellum,
qui, quoad hunc morbum, classicus ap-
pellari meruit: utilem fortè quodam-
modo, licet minus necessarium. Si nimiæ
fint annotatiunculæ, ignorcas. Scriptitat
plufquam sexagenarius! Errata, bene-
vole, corrigas leviora; gravia, spero,
nulla fuperfunt. Nec paucis offendare
maculis, quas aut incuria fudit, aut hu-
mana parum cavit natura. Si has pri-
mitias Tibi gratas esse sentiam, ALBU-
CASIS, five ALSAHARAVII, inter Arabas
insignis, opus de Chirurgia, quod ex
duobus MSS. in bibliotheca Bodleiana
fervatis olim descripfi, cuique versionem
Latinam ferè novam accommodavi, brevi
fequetur.

VALE.

[ 7 ]

CAPUT IV. De enumeratione accidentium regiminis variolarum, in generere.

CAPUT V. De præfervatione à variolis antequam figna earum apparuerint, et prohibitione ab abundantiâ earum, postquam figna earum apparuerint.

CAPUT VI. De illis quæ accelerant puſtulas variolarum et apparitionem earum extrà: et opitulantur naturæ in hac re.

CAPUT VII. De cura oculi, et gutturis, et articulorum, et auris, et quid neceſſarium fit curari in illis, quando apparent figna variolarum.

CAPUT VIII. De illis rebus quæ accelerant maturitatem earum variolarum quæ maturari queant.

CAPUT IX. De deficcatione illarum ex variolis, quæ maturantur.

CAPUT

[ 9 ]

CAPUT X. De illis quæ auferunt cruftas variolarum (Arab. cortices) et efcharas.

CAPUT XI. De illis quæ auferunt ³ve-ftigia variolarum ab oculo, et reli-quo corpore,

CAPUT XII. De regimine alimenti ejus qui variolis laborat.

CAPUT XIII. De regimine alvi ejus qui variolis laborat.

CAPUT XIV. De fanabilibus, vel lethi-feris variolis.

³ Gr. τας λεπίδας και εσχαρας.

B CAPUT

[ ۱۵ ]

“ tur;” uti, e. g. anthraci, et variolis: Cap. I. et hi morbi, secundum illos, à bile geniti funt.

ATQUI ille qui dixerit, illum (Gale-
num sc.) non memorasse earum curam
particularem neque sufficientem, nec
caufam solidam, profectò verum loque-
tur. Ille etenim nil de hoc morbo tra-
didit præter hæcce quæ memoravimus.
Per Deum! fed fieri poteft, hæc etiam
illum memorasse in libris fuis qui non-
dum Arabicè prodierunt. Me quod at-
tinet, ipse inquifivi jamdudum, accura-
tiffima inquifitione, interrogans 6 linguâ
Syriacâ et Græcâ utentes medicos de hac
re: at inter illos ne unus quidem fuit,
qui mihi aliquid addidit his quæ ex illo
memoravi. Imò plerique eorum non
noverunt, quid per ifta voluit, quæ di-
ftinctè memoravi. Ipse profectò de hoc

fuisse. Vide not. p. 10 & 11, جدران variolis pustulifve
corripi significat. inde nomen جدران variolæ.

6 *Arab.* familiam linguæ Syriacæ et Græcæ.

miratus

[ 17 ]

miratus fum, et quomodo Galenus præ- Cap. I.
teriverit hunc morbum, tam frequentèr
oborientem, tamque curâ egentem, ille
qui in caufis et curâ morborum inveſti-
gandis ita fuerat affiduus.

RECENTIORES quod attinet: etiamſi
de curatione variolarum ⁷ aliqualis ab
eis facta fit mentio, nec accurata neque
diſtincta; nihilominus ex iis ne unus
quidem eſt qui memoravit cauſam ejus
morbi efficientem, et quare eveniat, ut
illum vix effugiat vel unus mortalium:
nec tradidit ſpecies curationis ejus in locis
ſuis. Propterea igitur, ſperamus, remu-
nerationem illius viri qui nos ad hunc
tractatum componendum excitavit, et
noſtram pariter, fore duplicatam: quem-
admodum memoravimus curam illi ne-
ceſſariam, atque in locis propriis diſtri-
buimus. Volente Deo.

memoraverint fine accuratione & fine diſtinctione,
&c.

C EXOR-

[ 23 ]

qui muſtis comparatur, in ſanguinem Cap. I.
juvenum qui vino maturo ſimilis eſt.
Variolæ ipſæ etiam ebullitioni et effer-
veſcentiæ ſono, qui in muſtis accidit in
illo tempore, comparandæ ſunt.

ATQUE eâ de cauſâ non fit, ut pueri
immunes evadant ab hoc morbo præci-
puè maſculi; nequaquam etenim evitari
poteſt ſanguinis mutatio ex hoc ſtatû, in
ſtatum ſecundum; uti nequaquam evi-
tari poteſt mutatio muſtorum, (quorum
natura eſt ut ſibilent et efferveſcant,) in
ſtatum illis futurum poſt efferveſcentiæ
ſtridorem, et ebullitionem. Et rarò
quidem evenit, infantis aut pueri tem-
peramentum tale eſſe, ut poſſibile fit
ut ſanguis in illo commutetur ex ſtatu
primo in ſtatum ſecundum, 10 paulatim,
pedetentim, et in tempore diuturno,
adeo ut non appareat in ſanguine hæcce
ebullitio, et ſibilationis ſtridor. Oportet
etenim id temperamentum eſſe frigidum
et ficcum. Verum enimvero puerorum

10 Arab. paulatim paulatim, et res poſt rem, etc.

tempe-

[ 25 ]

temperamentum huic planè contrarium Cap. I.
uti et regimen eorum, etiam: quoniam
infantium diæta eft ex lacte.

ETIAMQUE pueri, licet eorum ali-
mentum ex lacte non fit, ¹¹ nihilominus
huic propiùs accedit, quam cæterorum
hominum cibus; et eorum miftura eft
etiam major, pariterque motus eorum,
poft cibum: et propter has rationes, ra-
riffimè quidem, effugit puer immunis
ab hoc morbo. Tum poftea fit ſtatuum
illorum in iis mutatio, ratione habitâ ad
eorum temperamenta, et regimen, et
indolem, et aërem illos ambientem, et
ſtatum ſlanguinis qui eſt in vafis eorum,
in quantitate et qualitate: in quibusdam
etenim celeriter fluit, in aliis tardius mo-
vetur; in his abundat, in aliis deficit;
in quibusdam qualitate pravus eſt valdè,
in aliis minùs qualitate pravus.

Græc. ει δε και ο τρεφονται εκ τε γαλακτος, αλλ' ουν εξ
ύπογεις (υπογυις fortè legend.) και εναλχος ταυτην εκεκ-
τηντο διαιτην και τροφην, ἦ και αλλαι ἡλικιαι ὁπασαι.
pag. 245, lin. 22—23.

D

JUVENES

[ 27 ]

JUVENES autem quod attinet, quem- Cap. I,
admodum sanguis eorum jam conver-
fus fit in ftatum fecundum, et absoluta
fit ejus maturatio, et ex illo evaporatæ
sint superfluitates humiditatis, quæ pu-
tredinem necessariò inducunt; iis qui-
dem hic morbus non accidit, nisi uni
poft alium ex iis: et id quidem in iis,
quorum sanguis qui est in vafis eorum,
eft vel abundanti humiditate; vel quali-
tate pravus, valdè inflammatus: vel iis
qui in pueritiâ eorum variolis correpti
fuerant levioribus, in quibus non per-
fecta fuerat per has, sanguinis mutatio in
ftatum fecundum. Iis etiam accidunt,
quibus calor est hebes, vel humiditas non
copiofa: et iis qui in pueritiâ eorum va-
riolis correpti fuerant debilioribus, qui-
que corpore funt ficci, macilenti, calore
hebeti, 2 quieto: quique, quum juven-
tutis annos attigerant, regimine uſi funt,
quo corpus carnoſum firmumque evade-
ret; vel regimine, sanguinem eorum cor-
rumpente.

¹³ MS. L. confuse vox descripta est. Gr. verfio
dιαφθειρικσαιν.

D 2

QUOAD

[ 3I ]

CAPUT II.

De corporibus ad variolas aptis et dispo-
fitis: et de anni tempeftatibus, in quibus
abundant corpora ad variolas diſpoſita.

HÆC funt in universum, humida,
et alba, et carne repleta, benè
colorata, et temperata, et rubra: fucfa
etiam quando cum carnis abundantiâ fint:
et illa, in quibus abundant et ſæpiùs in-
vadunt febres calidæ et continuæ: et hæ-
morrhagia (narium *præcipuè*) et ophthal-
mia, et puſtulæ albæ, rubræ, et veſiculæ.
Illa etiam quæ multum comedunt rerum
dulcium, præcipuè dactylorum et mel-
lis, et ficuum, et uvarum; et omnis ſpe-
ciei rerum dulcium, in quibus eſt craffi-
ties et denſitas, uti pulmentorum, et ¹
Faluzedgat; et abundant ufû vini et
lactis.

1680, Col. 689.) *پالوژی* Persic. Turcic.; *فالوز* et
*فالوز* Arab. hinc plural. *فالوزجات*.

CORPORA

[ 35 ]

venti auftrales flant multi et continui; Cap. II.
et quando hyems tepida eſt et auftra-
lis.

QUANDO autem æſtas fuerit valdè ca-
lida et ficca, et autumnus calidus, fic-
cus, et pluviæ retardatæ admodum, mor-
billi tunc celeriter invadunt eos, qui ad
illos diſpoſiti ſunt; hi verò ſunt homi-
nes, calidis, macilentis, bilioſis corpo-
ribus.

PERSÆPE etiam hæc mutantur, cauſâ
regionum, et domiciliorum, et ſtatuum
in aëre occultorum, quæ illos morbos ne-
ceſſariò inducunt et ad illos diſponunt:
unde fit ut in aliis etiam tempeſtatibus,
oriantur. Tunc igitur oportebit, ut
fummam adhibeas diligentiam circa præ-
fervationem ab his morbis ſtatim atque
videris illos incipere, atque in homines
graſſari, ſecundum ea quæ in ſequenti-
bus memoraturi fumus.

E 2 CAPUT

[ 37 ]

CAPUT III.

*De fignis indicantibus eruptionem variolarium et morbillorum.*

ERUPTIONEM variolarum præcedit febris continua, et dolor dorſi, et pruritus naſi, et terror in ſomno, et hæc ſunt ſigna magis propria illarum inſtantium, præcipuè dolor dorſi cum febre: dein punctio, quam invenit æger in toto corpore ſuo, et repletio faciei, tunc reductio ejus in primum ſtatum extemplo: et coloris inflammatio, et vehementia ruboris in genis ambabus, poſteà: et rubedo oculorum; et corporis totius gravitas: ¹ et abundans inquietudo, cujus ſigna ſunt pandiculatio et oſcitatio,

At hæreo et nihil definio. Græca verſio — επι τουτοις
και συρδινασμος, και χασμη συχη — pag. 247, lin. 3.
και οδυνη εν τῷ λαιμῳ και εν τῷ δωραιι, etc.

et

[ 39 ]

et dolor in gutture et pectore, cum pau-
culâ ſpiritûs arctatione, et tuffi; et oris
ariditas, et ſalivæ crassities, et vocis rau-
cedo, et cephalalgia, et gravedo capitis:
et animi inquietudo: et tædium, et nau-
ſea, et mœror: (nifi quod inquietudo,
et nauſea, et mœror, in morbillis abun-
dant magis quam in variolis: et dolor
dorſi, variolis peculiaris magis fit, quam
morbillis:) et calor totius corporis, et
inflammatio coloris ejus, fulgor etiam,
et rubedo: rubedo gingivarum intenſa
præcipuè. Et quum videris hæc ſigna,
vel quædam ex eis, præcipuè vehemen-
tiora eorum, uti ſunt, dolor dorſi, et
terror, cum febre continuâ, certò ſcias,
ægroto, variolarum aut morbillorum erup-
tionem inſtare. Atqui illam, in morbil-
lis non comitabitur dolor dorſi tantus,
quantus in variolis; nec in variolis è
contra, mœror et nauſea, quantæ cum
morbillis ſunt; nifi variolæ ſint pravæ:
et hæc monſtrant morbillos oriri, ex ſan-
guine ſummè bilioſo.

IN

[ 47 ]

CAPUT V.

*De præfervatione à variolis,¹ antequam apparuerint; et de prohibitione ne multiplicentur, poſtquam apparuerint.*

OPORTET ut detrahatur ſanguis illis qui pueri ſunt, et adolescen- tes, et juvenes, qui vel nondum variolis fuêre correpti, vel qui correpti *fuerunt* olim variolis languidis *debilibus*: (et præ- cipuè in iis ſtatibus et temporibus, in iis etiam qui tali ſint temperamento, quale ſuprà retulimus) antequam febricitent, et appareant in illis ſigna variolarum. Venæſectio nimirum in illis fiat, qui annum decimum quartum attigerint: illis autem qui ætate minores ſint, cu- curbitulæ admoveantur. Cubicula eorum refrigerentur: cibus eorum ſit ex- tinguens *calorem*, ex ² lentibus flavis, et

Gol. conficitur ex lentibus flavis ad solutionem ferè in aquâ coſtis, additis aceto rubro, coriandro, fale. Ebn Giazla in voc. ösjö äquales.

ex

[ ٥٠ ]

الفواكه المحامضة والقابضة كرب الرمان⁸ والريباس
ورب جاض الاتراج والحصرم والتوث الشامي ونحوها
ومن كان منهم اسخن مزاجاً و أكثر تلهباً
فليأخذ بالغدوات ماء الشعير ٩ الحكم الصنعة
وقد صب عدبه ريعة ماء الرمان المحامض، ومن
كان أقل التهاباً من هاولاي فليغطا * بالغدوات
شبياً من ١٠ سويق الشعير والسكر ويعتمد في
* MS. L. فليغطا

et ribas: lapathi acetofis fpecies, cujus rubicundus acidufsque succus, ad tertias coctus, rob de ribes vulgo dicitur. *Gol. Lex.* Col. 930. *Castr. Col.* 3503. De hac plantâ, vide plura apud Hyde de Relig. Veter. Perfar. pag. 540—546. (Oxon. A. D. 1760.)—"Ibidem (*Chorafane sc. in montibus* "*prope Neifabour*) et planta celeberrima, et Euro-* pæis defiderata quidem et incognita rيباس* "lætiùs nascitur, quam in monte Libano, aut alio "quocunque loco. Utique genus utrumque, tum "gemmæ ejus, tum plantæ (Neifabo-* ricum*) cæteris longè præfertur omnibus. *Gol.* not. "in Alferganum, pag. 188.—optima eft quæ crecit "fuper montibus nivofis." *Ebn Giazla* مثلاً وحده

[ 51 ]

fatos; uti rob mali Punici, et ἄ ribas, et Cap. V.
rob aciditatis citri, et omphacini, et mori
Syriaci, et similibus. Quique ex illis fu-
erint temperamento calidiori, et magis
inflammati, manè fumant aquam hordei
9 accuratè paratam, cui affundatur quarta
pars fucci mali Punici acidi. Qui verò
his minùs funt inflammati, his quidem
manè propinetur ptisana ex 10 fauc hor-
dei et faccharo. Cibis eorum admifceas
etiam

9 Græca verfio χυλον ωροσιεσθω ακριβως καθεψημενον,
pag. 247.

10 Sauic hordei, αλφιτον, Galeno; vocem Arabi-
cam ubique retinui. Gr. verfio χρησθω αμα πρωι αλ-
φιτοις μετα σακχαρου, pag. 247, lin. ult.—Galen. de
Alimentor. Facultatib. lib. i. (Edit. Aldi, tom. IV.)
fol. 49, lin. ult. Εικ των νεων κριθων φρυγεισων συμμε-
τρως το καλλισον αλφιτον γινεται. Idem ferè valet He-
bræorum קלה, et Arabum ἀξιολογιστικό Buxtorf. Lexic.
Rabbin. magn. Col. 2034. Gol. Lexic. Col. 1960,
in voce ἀξιολογιστικό—frumentum affare mos eſt antiquiffi-
mus. Vidè Levit. cap. xxiii. 14. “ et panem, et affa-
“ tum frumentum, et ſpicam teneram non comede-
“ tis,” etc. ubi Arabs Erpenii ἀξιολογισμοί Arabs Polyglotti

G 2

τῶν ἀξιολογισμοί

[ 52 ]

الفَذْيَتْهُمْ عَلَيَّ الْخَلَّ، وَالْعَدْسِ، وَالرِّمَانُ، وَالْحَصْرِ،
خَاصَّةٌ فَانْ هَذَا تَمْلِعُ مِنْ تَغْلِيْنَكَ الدَّمَ وَتَبْرِيدَ

* MS. L. ما تمنع أن يثور * ويتثور ويذيع هذا التنبئer
في جَبَعِ الازْمَنَةِ الْوَبِيَّةِ مَنْفَعَةٍ عَظِيمَةٍ وَيَقْلِلُ

* MS. L. ردة * الطواعين ١٢ والورشكين ويدفع البراسم رادة

وَسُوِيقًا reddit. Ebn Giazla in Libro Menhadg-
سويف الشَّهِيرُ ajedodh المعْتَدِلُ القَلْيِ، القَلَيْلِ النَّخْلَةِ
وهوا أكثر تَبْرِيدًا من سويق الحنطه يمسك الطبع
etc. Sauic hordei, optimum eſt, moderatè toſtum,
паuci furfuris; eſt magis refrigerans quam ſauci tri-
tici: alvum c:mpriimit, etc.

¹¹ Arab. juvabit juvamine maximô, etc.

¹² Arab. ورشكين Weraſhkin: Cl. Mead. furuncu-
culos vertit. Gr. Interp.—των φυματων, και των πυ-
χηρων διαθεσεων, pag. 248, lin. 4. Vox in lexicogra-
phris fruſtra quæritur. Aliquam lucem præbet Abu
Oſaiba in vitâ Gabrielis fil. Bachtibuæ fil. Georgii;
cujus verba ſequuntur: وسال أبو أَحْقَافِ أَيْرِكِمْ
أَيْنَ المَهْدِي جَبْرِيْلٌ عَنْ عَلَّةِ الْورِشَكَيْنِ
فَقَالَ هُوَ أَسْمُ رَكْبَيْةَ، الْفَرْسُ مِنَ الْكَسْمِ، وَالصِّدْرِ
وَالْخِيْرَانِيْقِ

[ 53 ]

etiam acetum, lentes, et mala Punica, Cap. V. et omphacium in primis: his etenim efficies, ut spiffiorem reddas sanguinem, eumque refrigeres, adeo ut prohibeas ebullitionem ejus, et puftularum erupti-onem. ¹¹ Hoc regimen quam maximè juvabit etiam, in omnibus temporibus peftiferis, et imminuet pravitatem ulce-rum peftilentialium, et ¹² furunculorum,

واسم الصدر بالفارسية الفصيحة [ور] والعامة تسمية [بر] واسم الكسر اشكين فاذا جئت اللغتين كانت الورشكان اي هده العلقة من العلل التي يجب لان يكسر عليها الصدر &c. (vertente *Salomone Negri*)—" interrogatus Gaberiel ab Abu-Isaac—de morbo, qui Werse-Kin appeartatur: respondit, nomen hoc Perſa compoſuerunt è duabus vocibus, *fractionis* ſc. et *pectoris*, *nam in puriori ſermone Perſarum nomen pectoris* *eſt wer*, quod vulgò *ber* dicitur; nomen autem *fractionis eſkin (eſbkin)*: ſi ambæ voces unà con-jungantur, efficiunt werſekin (*potiùs wereſbkin*) *i. e. morbus ille in quo pectus neceſſariò frangitur.*" Vide Append. ad Freind Hift. Medicin. vol. ii. p. 11—12. An empyema? an vomica? videant medici.

et

[ 55 ]

et prohibebit pleuritides, et anginas, et Cap. V. in genere, cunctas ægritudines bilioſas et ſanguineas. Lavent ſe etiam aquâ frigidâ circa meridiem, in illam ingrediantur etiam, et natent. Abſtineant etiam à lacte recenti, et vino, et dactylis, et melle, et in univerſum à rebus dulcibus, et ci- bariis ¹³ Isfidbâdgât dictis; et carnibus ovium, et jumentorum; et locuſtis; et pullis avium; et condimentis, et ſemi- nibus calidis. Dentur illis etiam, quando tempus ſit peſtilentiale, pravum, vel tem- peramentum eorum calidum, humidum, putredini recipiendæ aptum; vel cali- dum, ſiccum, diſpoſitum ad inflamma- tionem, una cum hoc regimine, quæ- dam remediorum quæ deſcripturi ſumus. Dentur etiam præditis temperamentis calidis, ſiccis, inflammabilibus, olera refrigerantia recentia, extinguentia, uti portulaca, malva, et blitum: cucurbitæ etiam, et cucumeres, et cucumeres an- guini, et citrulli.

edulii parandi modum tradit, à Colii nonnihil diver- fum: nimirum ex carne ovinâ, oxalide, cepâ, cori- andro, ſale, in aquâ coeſtis.

QUOAD

[ 59 ]

Potu etiam stagnantium aquarum, et Cap. V. fructibus et leguminibus uredine et robigine tactis. Alvum eorum mollem reddas, quando opus est illis, aquâ prunorum Damaſcenorum et ſaccharo; et 17 ſerô lactis et ſaccharo. Et caveant, jubeto, à ficubus, et uvis: à ficubus, quia gignunt puſtulas, et ſuperfluitates ad exteriora cutis propellunt; ab uvis autem, quia ſanguinem flatu et ſpiritu implent, et aptum et diſpoſitum reddunt ad ebulitionem et eſſerveſcentiam; et ſi aër fuerit pravus valdè, putridus, peſtiferus, facies quotidiè abluta ſit aquâ ſantali, et camphorâ, et effectum habebit bonum, cum permiſſione Dei.

QUOD ad infantes et lactentes: curbitulas admoveto iis qui quintum menſem prætergreſſi ſunt, quando ſint obedi, albi colore, rubore nitentes. Nuetricem porro quæ lactat, eo regimine

τοις δὲ μεταλλεμβανεσι τροφής, διδε εἰ των προειρημενων συμμετρα τη παρση κατασσει, pag. 248, lin. 35, 36.
In Cl. Mead codice MS. hæc omiffa ſunt: at conſtat,
in codice quo uſus eſt Gr. interpres, exſtitiffe.

H 2 guberna,

[ 65 ]

PORRÒ hæc eſt medicamenti deſcriptio, Cap. V.
quod ſanguinis ebullitionem ſedat, et ju-
vat contra æſtum et inflammationem je-
coris, et ardorem flavæ bilis.

ROSARUM

وهو يذهب اذا ادمن شربه وينشف البلبة المتقادمة
من المعدة ويقوكي الاعضد التي تد ضعفت من
الجوارز باطنا شربا وظاهر طلا ٦٦

i. e. Tebaſhir: forma ejus nota eſt. Subſtantia
eſſe dicitur, in veteris cannæ cavitate inventa, et op-
timum eſſe, quod ad nodos cannæ invenitur. Dici-
tur etiam, eſſe cannæ pars uſta, et incinerata: ni-
mirum cannæ, ventorum furore agitatæ, ſe invicem
confricant; ex fricſione accenſâ flammâ comburun-
tur, et in cineres rediguntur. Invenitur, ubi et piper
nigrum. Optima ſpecies eſt, quæ ſummè alba, et in
rotunda fruſtula diviſa, ſicut aureus (dirhem, Arab.)
Adulteratur autem cum offibus ovium, offibus capi-
tum præcipuè. Frigidum eſt in ſecundo, ſiccum in
tertio gradu. Juvat contra aduſtionem bilis flavæ, et
ventrem coercet, et ventriculum roborat, epotum, et
inunctum. Utile eſt in ſebribus calidis, et ſiti; ſiſtit
etiam vomitum bilioſum: ventriculo et jecori calidis
magnoperè prodeſt. Proficuum eſt in ulceribus; et

I


puſtulis,

[ 73 ]

SUMANTUR aceti defæcati veteris præ- Cap. V. ftantis tres libræ: fucci mali Punici acidi, et aciditatis citri et fucci uvæ acerbæ, fucci ribas, fucci mori Syriaci, infusi fumach, et berberum, singulorum libra una. Succi expreſſi lactucæ, fucci dra-cunculi, singulorum libræ quadrans. De-cocti zizipharum rubrarum, et infusi lentium, singulorum libra una cum di-midio. Commifceantur omnia, et ad-jiciantur facchari libræ tres; et coquantur. Dein fumas libram dimidiam Te-bâſhir et camphoræ, quæ immittantur in mortarium mundum poſtquam probè trita fuerint, et his affundatur guttatim pau-xillum hujus fyrupi calentis, et celeriter agitando cum piſtillo ſubigantur, donec diffolvantur: deinde cum toto commif-ceantur. Et ne definas agitare, cum ſegmento vel cannæ apertæ, vel ligni 26 ſalicis, (at canna eſt melior) ab initio rei ad finem, poſtquam injecta fuerint Te-bâſhir et camphora, quouſque perfectè

26 Calâf, *Arab. salicis* species.

K uniantur.

[ 77 ]

cum effervescentiâ et ebullitione, quibus Cap. V. symptomata timenda et periculosa sunt comites; verum ²⁹ paulatim, pedestem, et in tempore diuturno, et res poft rem, et per modum digestionis, non per modum putrefactionis, abſque febribus periculofis, pravis, horrendis; vel noxiis, et proculdubiò dolorificis. Verum enim vero quando febris oritur, quam coemitur ſigna variolarum, haud debet hoc regimen uſurpari, niſi poſt obſervationem, et inquifitionem, et affiduam cautelam: periculum enim, ab errore in hac re commisſo, eſt maximum. Et id quidem, quoniam ſanguis cum ebullit, inflatus eſt pariter, auſtufque mole. Natura ſimul etiam conatur, pro ratione temperamenti, totam ejus redundantiam foras expellere, vel in corporis membra. Quodſi ³⁰ congelando et refrigerando id non affecutus fueris, nimirùm ut ſanguinem reducas ad gradum frigiditatis et crassitiei, illò, quem habuit ante ebullitionem ejus, planè majorem, vel fecundâ, vel tertiâ etiam vice æſtuabit; adeo-

³⁰ *Arab.* et ſi non eouſque pervenerit condensatio, et refrigeratio tua, etc.

que

[ 79 ]

que eveniet, te contra naturam juvare, Cap. V.
atque ab opere ſuo illam divertere. Haud
etenim poſſibile eſt, modò vehemens fit
ebullitio, iſtius ſedationem fieri, niſi per
illas res, quibus adhibendis magnum adſit
periculum: iis ſcilicet, quæ ſanguinem
ſummè congelant; uti opio, et cicutâ,
et largâ quantitate ſucci expreſſi lactucæ,
et ſolani, et his ſimilibus. Modi etiam
exceſſu, et continuo uſu et attentione ad
illud regimen, quod jam deſcripſimus.
Atqui ex his nec certa nec tuta erit ſan-
guinis congelatio, et caloris innati eo-
dem tempore extinetio, ab hoc modi
exceſſu in his adminiſtrandis. Inſuper,
etiamſi in his exhibendis tu prodigus fis,
modumque exceſſeris, nihilominùs id
nequaquam aſſequeris, ut ebullitionem
extinguas, et calorem effrœnem extra-
neum cohibeas. Quando modum in his
etenim excedas, una deprimis etiam vim
illam, per quam valere poſſet calor in-
natus contra ſibi contraria et inimica :
hunc etenim una et extraneum extinguis.
Hujus rei à me tibi venit mentio in hoc
loco: rei, quam quidam medicorum ex
ſtultitiâ prætereunt, alii ab avaritiâ, ex
arte ſuâ lucrum captantes, et ſibi ſolis
vendi-

[ 8I ]

vendicantes: ne cum illis, grave fiat Cap. V. tuum etiam contra naturam delictum. Voluntate Dei, potentis, glorioſi.

PORRÒ, ſigna variolarum quando
conſpexeris, videriſque corporis diſten-
fionem, jactationem frequentem, dolo-
rem doriſi, ruborem coloris et ocu-
lorum, cephalalgiam admodùm vehe-
mentem, et pulſum magnum plethori-
cum, et reſpirationem anguſtam, et uri-
nam turbidam, rubram, et tactum cor-
poris calidum, uti ſtatus eſt hominis ex
balneo exituri; et ſi corpus infuper ſit car-
noſum, et regimen olim tale fuerat, quale
ſanguinis abundantiam neceſſariò indu-
cit, utique ſanguinem copiosè detrahito,
quouſque delirium oriatur. Porrò op-
timum erit, ſi ex venâ bafilocâ, vel quo-
dam ejus ramo detraxeris: “ quodſi hæc
“ occultetur, ex interiore venâ;” quodſi

κρειτίλου εἰ, εἰπερ ὁ εὐρισκηται ἡ μεση αφαιρειν ἁ της
εὐτος ἰγγυος. διοτι αἱ τοιαυται φλεβες ἐλκυσι το αἰμα εἰ
των εὐτερων των μεγαλων των εἰ τῇ κοιλίᾳ πλεοῦ της κραυγῆς.
Unde ſupplevi.

L hæc

[ 83 ]

hæc etiam non appareat, ex cephalicâ, Cap. V.
Verum enimvero detrahere ex poſticâ
femoris et cruris juncturâ, vel ex ſaphæ-
na, quando basilica vel ramus ejus non
appareat, fatiùs erit; hæc etenim vaſa
ſanguinem trahunt ex vaſis magnis quæ
ſunt in abdomine, plus quàm trahit ce-
phalica. Et quando ſigna hæc non ſint
admodum vehementia, manifeſta licet et
diſtincta, ſanguinem nihilominùs detra-
hito, pauciorem verò: et quando fuerint
adhuc debiliora, ſanguinis tamen pauxil-
lum detrahas: deinde curationem aggre-
dere cum extinguentibus, ſicuti memo-
ravi. Et quando inveneris, extinguentium
uſu et ſedatum eſſe calorem febrilem 32,
et pulſum rediiffe, pariter et respiratio-
nem, ad ſtatum naturalem, his utique
pergas: his etenim ebullitionem vario-
larum ab ægro prorfus depelles. Ex ijs
autem, quorum uſu has extinguas, effi-
cacius erit, ſi bibendum præbeas aquam

την φυσική διαβεσιν, εγχου της τοιαυτής επιμελείας, etc.
pag. 252, lin. 36—38.

L 2

niye

[ 85 ]

nive refrigeratam, fummâ frigiditate, Cap. V.
per vices, et in tempore brevi, adeo ut
ab eâ prematur æger et sentiat frigidita-
tem ejus in abdomine fuo. Quodsi poft-
hâc febricitet, et calor in illum redierit,
aquam bibendam fecundâ vice præbeas:
cujus quantitas fit à libris duabus ad tres,
vel amplius, quam bibat intra horæ di-
midiæ spatium. Quodsi redierit calor,
et abdomen aquâ fit repletum, fac evo-
mat, tum denuo aquam bibendam præ-
be: et si penetraverit aqua, et fudorem
vel urinam moveat, certò scias præftò
effe fanitatem. Quodsi non videris aquam
penetraffe, vel videris calorem augeri,
et redire quemadmodum prius fuit, vel
etiam validius, definas aquam frigidam
largâ quantitate per vices propinare, et
te convertas ad cætera extinguentia quæ
descripfi: et si his ægrotum levari con-
fpexeris, uti memoravi, his pergito.
Quodsi poft horum ufum obfervaveris
oriri quid anxietatis, et inquietudinis
moleftæ, vel si in univerfum obfervaveris
anxietatem et inquietudinem vehemen-
tem, & supra modum, certò scias, non
poffe

[ 89 ]

CAPUT VI.

*De iis rebus quæ accelerant eruptionem variolarum.*

ERUPTIONEM variolarum et morbillorum accelerant, vestibus benè involvere ægrum, et fricare corpus, et esse in locis quæ non sunt vehementer frigida, et forbere aquæ frigidæ ¹ parum paulatim; præcipue quando vehemens est inflammatio: aqua etenim frigida, quando paulatim et pedetentim forbetur, fudorem ciet, et juvabit expulfionem redundantium humorum ad extimas corporis partes. Indutus fit etiam æger indufio duplici, cujus oræ supernæ fibulis arctè subnectantur, et subtus illud ponantur duæ parvæ pelves in quibus fit aqua fervens, una ante illum, altera pone illum, ut calor vaporis ad univerfum corpus perveniat, (facie exceptâ,) adeoque cutis rarefiat, et facilior reddatur ad recipiendam

¹ Arab. parum, parum, et res poſt rem.

M redun-

[ 91 ]

redundantiam, et evaporandam. ² Cor- Cap. VI.
poris enim superficies quando hujusmodi fit, ægro fudor aflurgit, et sparsim fuffunditur, qui ad refrigerandum commodus est, et maximè illi proficuus. Per hoc nimirum regimen, superficies corporis mollis et tenuis redditur, et vires unà servantur: quibus in hoc statu nihil illi erit magis salutare. Utrumque verò affequeris, vestibus benè involvendo, et fricione, et vaporatione cum aquâ calent, sicuti diximus. Lavacrum enim, et balneum, in hoc statu prava funt; quia ambo superfluos humores cum nimis calefaciunt, tum unà vires etiam maxime depriiment: adeo ut deliquium oboriatur. At quando vel unâ vice deliquium exortum fit, avertitur natura ab officio suo, et periclitatur ægrotus; præcipuè si fit deliquium vehemens, et crebrò revertens. Quoniam nihil magis indicat imminen-

³ MS. L. ita punctis insignitur, semithemátusعرق مع شبه العرق
سستعهد هو اطبيا الي البرودة ما هو كان اصلي له

M 2 tem

[ 93 ]

tem interitum, in hoc loco præfertim, Cap. VI.
quam deliquium vehemens, et crebrò
repetitum. Monstrat enim naturam pro-
fligatam recedere, et contrahi in medium
corporis: quod statim atque evenit, ean-
dem superfluitas nullâ morâ gravabit et
vires ejus extinguet. Oportet etiam, ut
non finas vaporem poft vaporationem
peractam super corpus frigescere; atqui
pannis statim, cautè et accuratè exfic-
candus est.

HÆC quidem fatis funt ad exitum fu-
perfluitatis foràs, facilem reddendum :
modo nec hebes fit natura, nec superflui
humores craffi nimis et viscofi, expulſû
difficiles.

VERUM enimverò, cum febris mitis
fit et pacata in superficie corporis, anxi-
etas verò et inquietudo diuturnæ, exitus
etiam variolarum difficilis, et ultra diem
quintum cunctatus, tu profectò coactus
eris iis remediis uti, quæ exitum earum
facilem

[ 95 ]

facilem reddant: oportet autem id à te Cap. VI.
fieri summâ cum cautelâ et intelligentiâ,
uti jam tibi dixi, quando de conditioni-
bus extinguentium suprà differui. In his
exhibendis etenim, error, licet in hoc caſu
non æquè gravis ſit ac in illo, gravis eſt
nihilominus. Cautela vero ne hoc in
loco in errorem incidas, in eo potiſſi-
mum conſiſtit, ut tu ne feſtinus ſis in
uſu medicamentorum, verum contentus
ſis priori regimine inſiſtere, quandiu tibi
ſpes maneat, te illis utendis non indigere;
et quandiu ⁴ non tibi conſtat, febrem in
interioribus ventris adeo eſſe ſegnem, uti
et in exterioribus apparet. Id quod li-
quidò tibi notum erit, ſi nec pulſus nec
refpiratio citatiores fuerint nec majores,
neque irregulares, et non ſit tactus pec-
toris in ſummo caliditatis gradu; inde
nimirum certò ſcias, febris magnitudi-

“ et quandiu tibi conſtat, febrem in interioribus ven-

“ tris æquè ſegnem eſſe, ac in exterioribus corporis

“ videtur;” quæ lectio, ſequentibus magis eſt con-
fentanea: fortaſſis vera.

nem,

[ 97 ]

nem, (etiamsi effet duplo vel amplius Cap. VI. aucta,) ægrotum ad interitum non per- ducturam propter vehementiam caloris ejus. Et de hoc quidem certum te faciet hujus comparatio cum aliis febri- bus, quas vel in illo, vel in aliis ægro- tis pari temperamento præditis, et pari calore, observafti; qui falvi et fanati ab illis evaferunt. Illis atqui utitor reme- diis, quando quid observaveris exire, et in cutim apparere, ex quo ægrotus se levari percipit; ⁵ pulsum etiam et respi- rationem pari modo sublevata esse vide- ris; et observaveris exitum et eruptionem, et lentes et difficiles esse: in hoc cafu, fummè extinguentium ufum prorfus de- vites: heîc enim iis uti, eſt contra na- turam juvare, et illam prohibere ab ex- pulſione ſuperflui humoris in cutis regio- nem. Et quando ufum extinguentium ſequitur quid anxietatis et inquietudinis, quæ antea non aderant, quando hoc, inquam, acciderit, certus ſis, te jam er- rafle. Et ſi palpitatio cordis oriatur,

σφυγμος μετα ταυτα και η εισπνων.

N

certiffimè

[ 99 ]

certiffimè conſtabit, errorem tuum gra- Cap. VI. viſſimum eſſe. Igitur ſtatim des operam ut cutim emollias, ut antea dixi; et propines vice poſt vicem aquam calidam; vel per ſe, vel *aquam calidam* in quâ priùs decocta ſint ſemen ſœniculi, et apii, et cætera ejuſmodi, quæ memorabimus, quæ exitum variolarum facilem reddant, pro quantitate et ratione quâ videris, calorem vel minorem eſſe, vel magis inflammatum; et prout ferre poterit ægrotus: ratione etiam habita ad ſegni-tiem variolarum, et erumpendi moram.

DESCRIPTIO medicinæ lenientis ſeda-
tivæ, quæ nimium calorem non excita-
bit, et exitum variolarum facilem reddet.

SUMANTUR ficus flavæ numero tri-
ginta.

UVARUM paſſarum, demptis acinis,
drachmæ viginti. Affundantur tres li-
bræ aquæ, et leniter coquantur quouſ-
que pene liquefiant. Ex hoc *liquore* bi-
bat ægrotus libram dimidiam tribus vi-
cibus: vestibus etiam involvatur, et fiat
vaporatio, ſicut anteà diximus.

N 2

D-

[ 105 ]

JAM verò dicamus de locis, quorum Cap. VI. curam habere neceſſe eſt.

“ kiratum, Syris dictum filiquam (charoubah, Arab.

“ baccam fc. filiquæ dulcis): fi autem kiratum ter

“multiplicetur, erit danekum, (Arab. danik) quod

“ ſexies multiplicatum eſt dirhem unum. Itaque ex

“ dirhemi multiplicatione ſecundum varia nationum

“ inſtituta conficitur ſancia, quæ toties multiplicata dat

“ libram, (Arab. ratl, Gr. λιτρα, literis quaſi tranſ-

“ poffitis). Ex quo fit, ut kiratum, (κερατιον), ſit qua-

“ tuor grana. Danekum, tria kirata; dirhemum, ſex

“ daneka: ſiclus, (Arab. مثकál) dirhe-

“ mum cum dimidio, et inſuper tribus hordei granis.

“ Granum eſt, ſi abſolutè fumatur, unum hordei

“ granum cum dimidio: et drachma ſiclus unus

“ (Mithſkál, i. e. dirhemum cum dimidio). Et ex

“ libro Grabadin, (ſive Pharmacopœia) dicto Anta-

“ ræi, libra (ratl) Arabica, uncias 12 continet; ſancia

“ autem 10 dirhema compleſtitur. Mina, 260 dir-

“ hema pendet, etc.”

O CAPUT

[ 107 ]

CAPUT VII.

De curâ gutturis, et oculi, et cæterorum,
quibus cura adhibenda eſt, quando ſigna
variolarum apparuerint.

OPORTET ſimul ac variolarum
figna apparuerint, ut de oculo
præcipue curemus; dein de gutture :
dein de naribus, et aure, et articulis, ad
modum quem mox ſum deſcripturus.
Præterea interdum neceſſe erit nobis,
curam habere de pedum plantis, et
de volis manuum: fortaſſis enim, et
non rarò in iſtis, vehementes accidant
dolores, ex difficili variolarum exitu in
illis locis, propter cutis duritiem et craf-
ſitiem.

INSTILLA oculo, ſtatim atque appa-
ruerint ſigna variolarum, aquam roſa-
rum, vice poſt vicem, et abluito faciem
aquâ frigidâ ſæpius in die: eandem eti-
am oculo inſpergito. Etenim ſi variolæ

O 2

paucæ

[ 109 ]

pâucâ et languidæ fuerint, per hoc re- Cap.VII.
gimen efficies, ut ne quid erumpat et
augeatur in oculo. Hoc fiat etiam, vel
cautelæ ergo: etenim variolæ quandiu sint
languidæ et privæ materiæ, rariùs acci-
dit, ut ex eis aliquid in oculum erumpat.
Verum enimvero quando ebullitionem
vehementem confpexeris, et *puftulas* nu-
mero plures in eruptionis initio, et pal-
pebras pruritu affici, et alborem oculi
rubescere, et quædam in illo loca inten-
siore rubedine affecta, prodibunt certè in
illis locis *puftulæ*, niſi ¹ ſummâ cautelâ
manita ſint, et corroborata. Extemplò
igitur inſtilles oculo aquam rofarum, in
quâ maceratum fuit ſumac, ſæpius in
die. Hoc autem efficacius erit, fi gal-
lum in aquâ teras in collyrium, et in-
ſtilles oculo: vel inſtilletur ei, ex pulpâ
mali Punici acidi prius maſticatâ *liquor*:
vel ex panniculo expreſſus inſtilletur.

¹ *Arab.* niſi ſummâ corroboratione corrobores illa.

Palpebræ

[ 114 ]

النبطي الذي لا خل فِيهِ ولا جُوضَة
البته ٦٦

المري الاول ويترك في الشمس ويعاد النفل الي
الاجانة ويبر بالثالثة كل دبر في الثانية ويصفي
ويجمع من الاول ومن كرة ملوحته التي معه في
كليه من العناب وقوم يجعون معه بعد تصفيته
دبس او عسل ليعذب وهو ان يغلي الدبس
حتى يسود ويترك حي كل رطل منه عشرة ارطاله
من المري ويجعل معه زعفران او دار صبني
وبعض الافاوية الطبية

i. e. Muri—quod ex hordeo paratur calidum, sic-cum, ad tertium gradum: dicitur etiam calidum in primo, ficcum in fecundo gradu. Humores crassos attenuat et abſtergit; phlegma purgat, oris fœtorem tollit: confert contra ulcera putrida, dolorem coxæ et ſciaticam, et ventriculi humiditatem. In clyſtere, colico dolori medetur: juvat etiam contra morſum canis rabidi. Parandi modus eſt, ut fumantur pule-gii, farinæ tritici bonæ fortis, ſingulorum libræ xxx. Farina benè pinſetur, abſque fermento et ſale, et in
والجدرى

[ 115 ]

Nabathæi, in quo nec aceti quid fit, vel Cap.VII. quicquid acidi omninò.

VARIOLA

panem formetur, qui ad siccitatem coctus fit. Dein una cum pulegio teratur benè. Subigantur ambo in hydria cum xx. libris falis, cui admisceantur duæ quartæ partes fœniculi, et una quarta pars melanthii. Mixtura ifta in sole pofta fit xl. dies in calore æstatis, quotidie ter pinfenda, manè fc. meridie, et veſperi, inſperfâ aquâ; quando nigrefcit in vafe vitreato ſeponatur. Affundas huic maſſæ parem quantitatem aquæ: linquas xiv. dies, manè et veſperi quotidie agitando. Quando fermentatio inceperit, ſinas donec fedata fit; quando fedata eſt defæca. Fæces iterum in hydriam rejicias, et in ſole reponas duas adhuc hebdomadas, parem affundens aquæ de novo quantitatem, manè et veſperi ut ante agitando; dein priori, liquorem defæcatum admisceas, et in ſole linquas. Fæces hydriæ immittantur denuò, et tertiâ vice idem fiat omninò proceſſus, uti antea in ſecundâ; hic liquor etiam tertius defæcatus priori commifcendus eſt. Cui vero falſitudo ejus ingrata eſt, ille in vas injiciat liquori prædicto jujubas ad lib. iij. fs. Quidam poſt defæcationem injiciunt dibs, ſive mel-leum liquorem daſtylorum, vel mel, ut edulcoretur;

P 2

i. e.

[ 117 ]

6 VARIOLA quidem, quæ in tunicâ ad- Cap.VII,
natâ exit, visum non offendit: quæ verò
variola in tunicâ corneâ erumpit, lumini
fit obstaculum, quatenus oculum contegit,
pro ratione crasfitiei ejus vel tenuitatis.
Necessarium est igitur, ut poſthac cure-
tur, remediis quæ diffolvant maximè, et
fortiter, ex iis quæ memoraturi fumus.
Fortaffe profperum habebunt eventum :
fortaffe fecus etiam, pro crasfitie ejus,
vel fi fuerit in corpore duro vel annoſo.
Et fi prodierit variola una magna in tu-
nicâ oculi rhagoide, collyrium cum aquâ
roſarum conteras, et oculo inſtilles ſæ-
pius in die, et pulvillum et ligaturam
oculo infigas: vel inſtilles ei ex 7 Sief

cipio variolarum, prohibet enim puſtulas in oculo oriri.

6 Variola quidem, etc. Hæc ex Græcâ interpretat. fupplentur—ίδε λοιμικη ἡ εξενεχθεισα ερ τῷ επιπεφυκοτὶ, & λυπει την οὐιν ἡ δὲ εκφυομενη ευ τῷ κερατωειδει, κατεγαυτι της οὐεως, εμποδων καθισαται τη θεα, παροσου κατ την οὐιν καλυπτει, κατ' αναλογιαν της παχυτετος και της λεπτοτητος, pag. 253, lin. 15—17.

7 Vide not. 3, pag. 110.

(collyrio)