HODOEPORICON RUTHENICUM.

35

unquam in vita viderim, cujus conditionis ordinis, tandem
fuerit, qui incivilius cibum lumbserit, quam magnificus hic
Imperator. *Vide inf. figur. nu. 3. notat.*

Finito jam prandio, juſſit nos interpres ſurgere, quo facto,
Imperator nos ad ſe arceſſit, porrigens unicuiq; cyathum ar-
genteum mulſo rubro plenum, quem unus poſt alterum pro-
ut uniuſcujuſq; conditio & ſtatus exigebat, ex manibus ejus
ſumpſit, illiſq; evacuatis, diſceſſimus, atq; viam ad ædes com-
morationi deſtinatas direximus.

Die 23. cum vacuus interceſſerat, ad aulam revocati ſumus,
vetitum autem eſt ne ultra 20. ſervos in concomitatu habere-
mus, eoq; ordine eaq; pompa, qua ante inceſſimus, cum ſclo-
petarii iidem, Bajoreſq; præſto eſſent, nec non Imperator fi-
liuſq; ſol tum locum occupaſſent. Oſtium palatii ejus ingreſſi,
præcepit nobis interpres, ut in ſella illic poſita reſideremus,
ſed membris vix ſedi admotis aſſurgere juſſit, & ad locum tra-
ſationi deputatum nos deportare. Quo cum pervenimus,
Conſiliarii, qui tractationem ingreſſi nobiſcum erant, cauſam
noſtræ legationis rurſus ſuſcipientes ab hora 9. niſi me mens
fallit, ad horam 1. poſt meridianam iſtis negotiis occupati fuer-
runt, quibus peractis, iter domum fecimus.

Poſtero Bartholomæi die, quam illa acta erant, denuo Im-
peratorem inviſentes in loco ſolito invenimus, amiſtum tuni-
ca holoſerica coloris viridis filiumq; rubri, quibus viſis diſceſ-
ſimus, poſt quam tempus illud exiguum, cum reſidendo tum
aſſurgendo conſumpſeramus, remq; noſtram ulterius aggre-
dientes magna ſane cum diſſicultate egimus: dici enim non
poteſt, quinto cum periculo inter eos ſit verſandum, quantú
que elaborandum & deſudandum in ilto negocio nobis fuer-
rit.

Quam barbari hi ſe eſſerant vel ex hoc potes colligere,
quod omnia quæ dixerint, rata & firma eſſe exiſtimēt, & quod
magis eſt, contradici ſibi in tractationibus non patiantur, nul-

E 2

lou.

36 JACOBI, NOBILIS DANI,

lo utantur ordine, fed omnia inconsiderate effundant, ultro citroq; divagentur, prout cogitationes, libi inciderint, dedignentur aures benevolas relatis præbere, fermones; interrumpant, intus omnia canentes (ut in Græcorum est proverbio) tantum q; ea considerantes quæ ipfli in medium adduxerint, quod si quicquam dictum fuerit illis non conveniens, abfurdum esse nihil q; ad rem pertinere ajunt, at q; ita de se solum bene exiftimantes, præ se alios pro nihilo ducunt, ut merito hine dici poſſit: Inter bonos bene agier, inter malos male.

Tam ſuperbo & efflato animo Princeps etiam erat, ſupercilia fine fine attollens, latera erigens, totoq; corpore intumeſcens præfertim audito ſuo titulo: maxime igitur in eos cadit dictum: Qualis est Princeps, tales ſunt ſubjectorum mores.

Sunt intuper callidi, verſuti, pertinaces, effrenati, adverſi & averſi, perverſi, ne dicam, impudètes, ad omne malu proclives, utetes violentia pro ratione, quiq; virtutibus (mihi crede) omnibus nuncium remiferunt.

27. Die cum omnia erant ſcriptis mandata, per monoculum ad arcem vocati, acceptis equis, ad eam perreximus, quæ ubi ingreſſi Bajores ipſius omnes præſto erant, quorum alii in plauftris, alii in ſcalis, quas ascendimus, ſe continebant, magna ſane cum gravitate Imperatoriis politi veſtibus ſiſtentes. Hos prætereuntes in ſolium imperiale intromiſſi cum reverëtia Ducem ſalutavimus, erat enim nobis jam mos ille familiaris, cum aliquoties oculos ſuos clarifimos (ut verbis illorum utar) vidiffemus.

Inde locum ſolitum cauſæ noſtræ agendæ decretum cum Confiliariis petentes ab hora 9. ad 1. pomeridianam egimus, ut toti negocio finis videretur impoſtus, relinquentes Pauſum Wernicken in arce, ut chartis puris omnia mandaret, cæterum cum nos creditum ejus diutius expectaremyſ, multa note hora ſere 12. venit ad nos nuncius, confidenter loquës Imperatorem in aliquibus articulis mutaſſe ſententiam, & ea quæ pridie

HODOEPORICON RUTHENICUM.

37

pridie essent à nobis confecta, constituta, literis; comprehè-
fa reſcidiffe, & irrita feciffe, quod niſi jam ipſius voluntati ſat,
faceremus, actum eſſe de toto noſtro negotio, quare conſul-
tum dixit eſſe, ut ſtatim animum noſtrum ſibi denudaremus,
inter colloquendum mandato ab hoc vix exponito, intervenit
alius, imperans ut quam citiffime index appareret.

Hisce auditis, dici non potest quam varie limus affecti, qua-
tusq; nobis injectus ſit ſcrupulus, præfertim cum in cauſa ac-
quieveramus, & omnia pridie ultro citroq; verbis habitis ma-
gna cum præmeditatione erant tractata, & concluſa, maxime
autem quod nobis deliberandì ſpacium non concedebatur,
quare cum aliud fieri non poſset, tutiſimus confiliorum por-
tus nobis eſt viſus ea agere concludereq; quæ ad pacem & trá-
quillitatem inclinarent.

Hic fere omiferam eos omnia negocia de nocte perficere:
nulla enim nocte, quoad nos ibi commorati lumus, ſonnum
in oculis ſuis viderunt, ſagittatii ſclopetariiq; perdii & perno-
tes in eadem ſtatione manebant, qua die præ erito ſteterant,
eo quod unicus Paulus Wermcke in arce deſcribendo negocio
occupatus (ut dictum eſt) remaneret.

Sequenti die 28. Auguſti rurſus domum Imperatoriam in-
greſſi lumus, poſt quam ea quæ nocte præterita, mutata, exara-
ta, perleſtaque eſſent, ac eodem die ſigillis noſtris obſignata
confirmataq; Ubi Imperator ſellã ſuam aſcendifſet, Grego-
rium, Arnoldum & me compellavit, ſe in animo habere in-
quiens ofculo crucis ſtabilire, quæ à Bajoribus ſuis nobilſum
eſſent peracta, & concluſa, conſeſtimq; ſibi literas obligato-
rias prælegi juſſit, quib, prælectis hora eſſuxerat.

Sed cum eo tempore propius ipſi affiſteremus & magnum
ejus in vestitu luxum contemplaremur, placuit hic int. rpo-
nere, partim quomodo ornatus fuerit, partim quos geſtus ha-
buerit, partim etiam quibus ceremoniis ufus ſit.

Indutus erat tunica rubra holoſerica, quæ lapidibus gem-

E 3

miſ-

38 JACOBI, NOBILIS DANI,

miſque preciſis confuta erat, de collo ipſius pendebat orna-
mentum ex auro lapidibuſq; eo modo confectum, quo ſole-
bant matronæ noſtræ nobiles in Dania olim geſtare, capite ſe-
rebat coronam auream, capitegmini ex lapidibuſq; gemmiſ-
que impoſitam: manu apprehendebat pomum aureum ma-
gnitudine capitis puerilis, quod undiq; lapidibus preciſiſſi-
mis erat condecoratum, in hanc ſerme formam:

A latere collocatum erat inſtrumentum inauratum, ad po-
mum imponendum aptum, cui, id poſtquam longo tempore
manu dextra tenuerat, ſæpiuſq; elevarat, impoſuit: pileu quo-
que in vaſculum aureum, quod in promptu erat deponens, a-
perto capite ſedebat. *Vide imſ. fig. nu. 4. notat.*

Interea temporis, cum prælegerentur ipſi literæ, res pror-
fus alias agebat, ſic ut corpore modo nõ animo adeſſe videre-
tur, cum enim ad ſe Bajores vocabat, nunc cum hoc nunc cum
illo colloquens, ridendo verbaq; faciendo totum illud tem-
pus confumebat, tum etiam non longe ab ipſo erat Bogdan
Juanouiz Belskoi/quem hilari vultu appellabat, ut blandiſſi-
me potuit, commonſtrans ei annulos ſuos (quos ſatis precio-
ſos in omnibus ſuis digitis tam manus ſinistræ quam dextræ
habebat) manib. extéſis, vaginam quoq; auream ſub pallio re-
códitã digitis appetebat, viſuiq; aptabat nec nõ ad cinguli ex-
tremitate deaurati manũ intẽdebat, baculum adhæc, cui lapi-
des inſerti erant ſplendidi dextra tenebat, ocreæ gemmis cõ-
futæ in pedes inducſæ erant: ab utroq; latere aftiterunt 4. ado-
leſcentes albis veſtibus holoſericis induti, aureis cathenis cin-
cti ſecuribuſq; muniti. Filius vero ſuum locum obtinens rubra
erat amiſtus tunica, in manu habens cuneum inauratum.

Sub leſtas literas accerſebat ad ſe Dux Bajores duos ma-
nibus vas tenentes, literaſq; apportari mandabat, quibus cõ-
prehenſis ſurrexit, manuq; coma ornata Regias vali impoſuit
ſuaſq; ſuperius iis adjunxit: ſimiliter & crucem lapideam aura-
tam magna ſane cum gravitate, & magnificentia, admotoque

ori

HODOEPORICON RUTHENICUM.

ori valeam oculatus est proferens se promisit staturum o-
mniaq; bona fide servaturum.

Hilce gestis novum testamentum Ruthenico idiomate cor-
scriptum afferebatur, cui nos digitos imponentes Evangeliu
S. Joannis oculabamur, atq; in animam Regis noftri, quod in
mandatis habuimus, jurabamus, ipfum ajentes pro se quoque
inviolabiliter omnia eſſe ſervaturum. Quod cum factum est,
jussit nos ſedere, actria pocula mulſo referta unicuiq; alternis
vicibus unum poſt alterum bibendum dedit, quib. ex manib.
ejus ſumptis evacuatiſq; manum porrigens nobis valedixit, i-
tem & filius, mandaruntq; ut Regem de se falvere juberemus.

Talibus indicatis dimiſſi ſumus, prius tamen gratias illi pro
beneficiis in nos collatis egimus, proq; libertate captivorum
Livoniſium ex Provincia Desel & Wigk ipſum deprecati ſu-
mus, quaſe eos donaturum condixit. Omnibus jam tranſa-
tis domum nos contulimus, hora pomeridiana, ni fallor 12.

A prandio venit ad nos index à monoculo (qui frequens
nobis aderat noſtrique curam habebat) nunciás munera Im-
peratoria in promptu eſſe, quæ nobis ille apportare veller,
quod idem paulo poſt alter, ſicut & tertius significabat, nobis
in ſermone injiciens, ipſi in animo eſſe ea dona Imperatori,
quæ à nobis reciperet commonſtrare.

Quo decedente, venit tandem ipſe cum muneribus pelli-
ceis portantibus illa viris 43. chartis omnia erant comprehé-
ſa & unicuique ſua aſſignata. *Vide inf. figuram Num. 5.* *notatam.*

Dona ſane erant perquam egregia, quæ precio juſto æſti-
mata, infra aliquot dalerorum millia non potuiffent emi fuer-
runt autem quadragenariæ pelles Sabellinæ 27. & martiniæ
17. quamvis nemini quicquam datum ſit nifi Gregorio, Ar-
noldo, Paulo Berniſen / Johanni Wenſtermanno, Georgio
Suuavenio & mihi, qui Imperatori munera obruleramus.

Hæc à me optime lector inpræſentiarum habebis de ulti-
ma noſtra apud Muscovitam præſentia, quid ibi nam accide-
rit,

40 JACOBI, NOBILIS DANI,

rit. quibusque ceremoniis fecimus initum sit, nec est quod plura hoc tempore expectes. Sed antequam alia commemorare aggrediar, paucis significabo, quomodo nos famuli; nostris Slabodiximus tractati, quaque benevolentia in nos usi sunt.

Eodem tempore, quo eo venimus, significatum est nobis Imperatorem cognovisse nos tubicines habere, quorum oppera quotidie usi fuissentus, in via, præfertim prandii & cœnæ tempore ad certiores reddendos linguos de crbo fumendo, quod modo ne fiat illum prohibe, præterea interdicere ne quis nostrum est curia in publicum prodeat, sed unusquidque intra parietes seve continent.

Quid quod cum ad aulam vocati fumus, non famulis noftris fuit integrum se nobiscum eo conferte, sed à Ruthenis injunctum est quibusdam, qui nobis adesse deberent, aliis est aditus interclusus.

Ad victum quod attinet, perquam male ab illis accepti fumus: nullum cibi genus nobis est porrectum præter boves, oves, & pullos, piscibus nullis allatis, quamvis adeffent piscinæ quam plurimæ: nec cerevifa nobis est procurata, sed tantummodo mulsum pro famulis vile latis & inutile aquæ instar, ut sæpius id intactum reliquerint: penuriam quoque aquæ siti admodum confecti fuissentuerunt, cum exitus illis fuisset interdictus: nam aqua ad coquendum uisa aliunde advehebatur eaque minus erat pura, valis etiamfordidis contenta, eadem tamen sitim multoties extinxerunt.

Taceam quod nemo nos toto illo tempore inviserit, vel nobiscum cœverfatus fuerit præter Præftablios & Bolherum nobis infervientes, siti, quid inquam, extingti fuissetus, niſi vina noſtra ad manum habuissetus, quæ in illum finem erant advecta, ut cum Bajoribus Ruthenorũ illa communicaremus, fed cum nemo se nobis oftenderet qui tanto honore dignus judicaretur, ea, quæ ſupererant, à nobis in ſum propriu ſunt refervata.

Ex-

HODOEPORICON RUTHENICUM.

41

Excurrente utcunque, instituti mei primo curriculo, profectio-
nis videlicet ad Muscovitam, quæ miliaria 332. tam mari quam
terra confecta complebat: fecundum nunc demum fœliciter
ingredior, in quo regreffum in Daniam breviter perſtringe-
re ſatagam.

29. Die Augusti poſtquam munera nobis erant apportata,  
fignificatum est nobis, ut eodem die abitum pararemus, de  
quo antea certiores facti non ſumus, ſed cum hora tum tem-  
poris circa 2. pomeridianam eſset, ante 5. non diſceſſimus, du-  
centeſque noſtem illam inſomnem ( qua 6. miliaria ſunt tráſ-  
acta) ad cœnobium Troiſe venim 9, inde altero die Demittroſp  
iter fecimus: In qua via viſitur cœnobium Sanct. Nicolaus no-  
minatum, ex lapidibus egregie ædificatum arcis inſtar: 3. die,  
ultimo ſcilicet Augusti Elin villam ingreſſi ſumus, reliſtaque  
ea 1. Septemb. Geroden pernoctavimus.

Verumenimvero cum diſtantia locorum in ſuperioribus
ſatis commonſtrata ſit, hic ea re miſſam eam faciam, ne plus
quam oportet in ea verſari videar, & calamum ad urbium lo-
corumq; descriptionem convertam, ſicut & ad ea, quæ nota-
tu digna inter profiſiſcendum inciderunt.

Geroden diſcedentes Othſer pervenimus: qua in via undiq;
nos offenderunt Tartari ex Livonia redeuntes adducentelq;
ſecum quam plurimos captivos, quorum aliqui ſauciati vul-
neratiq; erant, viros, ſœminas, puellas pariter ac pueros.

Fœminas puellasq; quas capiunt, divendunt, inter amicos
diſtribuunt, aliſque dono dant, qui iis pro ſuo velle utuntur,
earumque pertæſi remittunt, repudiant, aliſque violandas re-
linquunt. Heu hominum calamitates atq; miſerias! Quid e-
nim excogitari poteſt miſerius, quam in talium Tyrannorum
manus incidere, qui non ſecus cum hominibus Chriſtianis 4
cum animalibus brutis ac irrationallibus converſantur?

Quid deniq; lamentabilius conjugibus, qui copula matri-
moniali indiſſolubilique conjuncti ſunt, eſſe poteſt, quam ſe
ſeparari ac ſejungi?
F
Vir

F

Vir

42

JACOBI, NOBILIS DANI,

Vir à colfta ſua in Časan & Aſtrachan contra Tartaros mitti-
tur, uxorem ejus Ruthenus rapit, vitiat, ſtuprum infert com-
maculatque: ille ſauciatus vulneratusque occumbit, hic no-
ctes dieſque voluptatibus cum uxore ejus vitiiſque indulget.
Sane meo arbitratu non minore clade affligendi erunt hi, qua
David, qui Berſabæ vim intulit Uriamque lacerandum dedit.

Nec ſolum horum peccatorum rei ſunt ſubditi incolæve
ſed etiam ipſe dux: habet namque (ut ajunt) in gynæceo ſuo
50. virgines, ex illuſtri familia oriundas eque Livonia abdu-
ctas, quas ſecum, quo ſe confert, ducit, iis loco uxoris, cum i-
pſe uxoratus non ſit, utens.

Sed hæc Deo juſtiffimo vindici punienda relinquamus, qui
ſcit ſuo tempore ea compenſare: habet namque vindicem o-
culum, ut canit autori ille Græcus: ἐχει Deo ἐν ἀνοίαμε.

Eo in loco certiores quoque facti ſumus Tartarum Crim/
qui jampridem aufugerat, rurſus Ruthenis inſciis magna ma-
nu iſdem diebus quibus nos Imperatorem reliquimus, ino-
pinato adveniſſe, inſignique, ſtratagemate uſum Ruthenicas
oras occupaſſe. Quodnam iſtud ſuiſſe quæres: Ante Men-
fem ad Muſcovitam hominem forte deploratæ ſpei ac demiſ-
fum legaverat, qui cum ipſo de iu duciis ageret: cui Imperator
Cancellarium ſuum Basiloviſ Solkan miſt cum hoc de iis a-
eturum: interea Tartarus ſe armat, reſque ſuas ad bellum ne-
ceſſarias diſponit, legatoque in Ruffia adhuc exiſtente, bel-
lum Muſcovitæ inferens vi armiſque regnum ejus invadit.
Quid vero effectum ſit, quique finis armorum ſuſceptorum
fuerit, ſuo tempore abſque dubio revelabitur: Adde quod in-
certum, facient hoc tempora certum.

3. Die ejuſdem Menſis Œroſoch advenimus, altero ibi die
deliteſcenſes, cum equos curruſque habere nequiremus, di-
dicerant namq; novi noſtri Præſtablii ab aliis Slabodiam nos
ducentib. pecunias à præſeſtis oppidi ſumere, ut illi jumenta
ſua integra retinerent, & nobis iſdem, quib. eo vecti fuera-
m $\square S$,

m $\square S$,

HODOEPORICON RUTHENICUM.

43

mus, ulterius utendum esset, & quamvis à nobis sint admoniti, ut ex aliorum vitiis ipsi emendarent (uam, ne in eandem etiam su spicionem incurrerent (nam cultodia alii poſt noſtrû abitum ob ſurtum in via commiſum detinebantur, nec prius quam loris eſſent cæſi, & 700. daleris mulctati dimittebantur, & ſic male parta male ſunt dilapſa) tamen adhortationem noſtram ſuſque deq; ferentes eodem ſe furto contaminarunt, ut affirmari de his poſſit, eſſe lorge poſt natos homines improbiſimos.

5. Die Widropus, ambulavimus, quo undiq; catervatim nobis occurrerunt Tartari cum hominibus in præfectura Riegæ captis.

6. Die Wisnoiwollatſock degimus, ubi naves, quæ nobis Slabodiæ commorantibus in noſtros uſus erant conſtructæ, ascendimus ealq; Neugardiam ilthinc miliaribus 100. remotam applicavimus.

Cæterum cum iter illud maritimum non ſolum fuerit periculoſum, verum etiam perquam tædiolum, non diffimulandum eſſe duxi, quanta cum difficultate periculo permixta illud abſolverimus. Sic ergo primum habeto.

Commodum nos propter lapidum, rupium, aliarumq; rerum copiam navigationem impedientium curſum noſtrum perficere potuimus, cù toties naves tanto impetu rupes attinigerét, ut niſi novæ ſuiffét, nunq; ſuftinuiffent tâtas colliſiones: ducebamur enim flumine ſecundo, q; adeo vehemens aliquibus in locis erat, ut celerrimo ſuo curſu præter ſpem ſæpius nunc prora nunc puppi montium culmina quaſfaret magno ſane cum navium diſpendio. Deinde etiam incidimus in vaudum præ aliis periculoſum undiq; lapidibus refertum, ad navigationem minimeq; appoſitum, ferebantur ibi gurgites à locis altiſſimis per 4. miliaria in profundiſimos lacus petrofos, ut ſæpius magna undarum violentia naves rapi ſoleant & in minutiſſima fruſta diſpergi: noſtris vero nos præcavere nitent.

F 2

44 JACOBI, NOBILIS DANI,

tentes, onerariis levatis, equis & curribus 4.ea miliaria vecti
fumus, vacuaſq; illas locum iſtum tranſire permiſimus, quas
cum iterum conſcenderemus ex parte diſſpatas deſtructaſq;
reperimus.

Ad hæc Praſtablii noſtri dedita opera amplius 30. miliaria
nos circum circa hac navigatione duxerunt, ut viam, quæ uno
die confici curribus potuifſet, duobus vel tribus abſolvere re-
mis nequiverimus: adeo enim curvatim per anfractus mu'tos
modo verſus ortum, modo occaſum, modo meridiem, prout
amnis rivulos ſuos extendebat, ſumus ducti, ut nihil longius
fuerit nobis ultro citroq; navigantibus, quam iter hoc mariti-
mum.

Domus inſuper, in quas divertebamur ante ſolis occaſum
nunquam ingreſſi ſumus, eаſque inanes, ſordidas, deſtructas
minimeq; ſartas teſtas invenimus, adeoque calidas ex ſeivo-
re clibanorum (quibus in omnibus domibus utuntur) ut nul-
la cum jucunditate ſed magno cum faſtidio vitiumque imbe-
cillitate iis utendum nobis fuerit.

Hic percontari quis poffet, quamobrem navale iter potius
quam terreſtre nobis adeundum fuerit. Huic quantum mihi
conjeſtare licet, reſpondeo, tres ſuiffe ejus rei cauſas. Prima,
quod tanta illis inopia viſtualium & equoruſſet, ut nos Neu-
gardiam iis perducere nequiverint. Altera, quod Imperator
eo caveret, ne exercitus ſuus è Livonia rediens nos in via cum
captivis offenderet. Tertia quod hac circumduſione tempus
nobis prorogaretur, & ut tanto citius legati ſui in Daniã mit-
tendi nobis comparerent. Ut ut fuerit, cum hifce tum aliis
perfuncti ſumus moleſtiis, ut illius temporis memoriam ad
huc perhorreſcamus, uſq; adeo enim Praſtabliis noſtris ſui-
mus inviſi, ut quæcunq; ſciebant nobis eſſe contraria, ſummo
ſtudio & alacritate exequi laborarent.

Quando nos in ſingulos ferme dìes cum luceſceret con-
ſcendimus, quo longum illud iter ac periculofum ſemel ab-

ſol-

HODOEPORICON RUTHENICUM.

45

solueretur, suftulerunt nobis remiges, ne ulterius, quam illis
vifum erat, progrederemur, & quamvis eos non raro de iis a-
liifque rebus navigationi neceffariis folicitavimus, nihil tamé
vel precibus, vel etiam minis ab illis extorquere potuimus, p-
ter ea quæ illis grata ac fuavia videbantur. E contrario, fi ali-
quando nobis tria tantum vel 4. miliaria eſſent abſolvenda
noſtu circa horam 1. vel 2. tanto cum clamore & ſtrepitu nos
perturbarunt, quietemq; interruperunt, expoſtulantes profes-
ationem, ut nobis nolentibus volentibus obſequium iis fuerit
praſtandum.

Quid quod si quandoq; ad ea loca pervenimus, in quibus
quicquam venale reperiebatur, ſtatim mercatoribus eſt inter-
dictum, ne quicquam vel venale exponerent vel nobis præbe-
rent, ſi vero perceperunt illos rerum aliquarum apud nos mě-
tionem feciffe, ſtatim loris cæli ſunt, ut è noſtro conſpectu o-
mnes ſe ſubduxerint, & tanquam peſtem fugerint: quod exé-
pl. comprobare ſatagam.

Cum 12. Septemb. circa noſtis crepufculum Bielaii civita-
tis littora attingerem? , emiſſo interprete noſtro, anſeres duos
pecuniis noſtris comparavimus, quib? collapsas ex fatigatio-
ne vires actutum repararemus (nihil enim nobis per totam il-
lam viam procuratum eſt præter vaccas, oves & pullos, quæ
primum multa noſte adducebant, ut coquis noſtris tempus
mactationis coctionis q; vix daretur, quia priuſquam omnia e-
rant mactata atq; ad ſatietatem coſta naves eos rurſus conſcě-
dere coegerunt & propemodum infregerunt) quod cum for-
te fortuna cognoverunt Praſtablii, extemplo tanta cum ty-
rannide, tantoq; cum animorum æſtu miſeros iſtos homines,
qui anſeres divenderant, loris baculiſq; aggreſſi ſunt, ut ſi cri-
men læſæ Majeſtatis commiſſent, majores plagas verberaq;
Christiani illis infligere nequiſſent.

Die prædicto, multæ naves ad verſo flumine ab equis traſcæ
nobis occurrerunt, omnes onuſtæ hominibus captivis, inter

F 3

quos

46 JACOBI, NOBILIS DANI,

quos matronas virgineſq; nobiles quâplurimas conſpexim²,
quæ vultu & manibus trifſiſſima ſigna dedere, unde quamvis
ſumus maxime commoti, ſuppetias tamè nullas illis ferre po-
tuimus.

16. Menſis multa noce attigimus cœnobium S. Nicolaus
dictum, ſplendidum fatis atque loco amœniffimo fundatum,
ſed perturbatum: è vita enim omnes Monachi ab Imperatore
erant ſublati atque undis ſuffocati propter odium in eos con-
ceptum. Hic prohibitum eſt, ne vel cibus in cœnobio coque-
retur, neve tubicines tubarum langorem ederent, locum fa-
crum eſſe affirmantes.

Poſtremo: 17. Die Septemb. Neugardiam tandem navibus
appulimus poſtquam longe lateq; peregrinati, dieſque 11. per
mare per terras, per multa pericla vagati, & à Lucifero ad He-
ſperum uſque quotidie circumveci eſſemus. Quo cum per-
ventum eſt, hoſpitia antiqua ingreſſi ſumus, exiſtimantes, nos
inde poſtridie vel die hunc ſequente migraturos, cum omnia
jam noſtra negotia Slabodiæ eſſent peracba, ſed in his nos ſe-
fellit opinio, detenti enim ſumus in diem Menſis 24. atq; ita
ubiq; ſumus frenis remorati, ut miliare progredi ulterius, quã
illis viſum fuerit, nunquam licuerit.

Quamvis quotidie precibus eos inſtigavimus, ut nobis dies
abitus ſignificaretur, cum nihil nobis profeſtione eſſet anti-
quius, & hyemem in foribus, nobiſq; mare trajiciendum eſſe
ſcirem, quod illo anni tempore maximo cum periculo eſt cò-
junctum, expiſcari tamen prius tempus, quam apparebant no-
bis currus & equi, quibus Pleſcoviam duceremur, non potui-
mus.

Majorne in ullis hominibus vigere poſſet invidia, major-
ne malitia, qui nihil prætermiserint, quod ad iram, trifſitiam,
vel aliam animi perturbationem provocare nos potuifſet?
rongum foret plura mihi dicere præfertim ad alia prope-
Lanti.

Inter-

HODOEPORICON RUTHENICUM.

Interea temporis cū ibi moram agimus, per civitatem de-
ducebatur magna captivorum Livonienſium frequentia (ex-
ceptis iis, qui in itinere undiq; nobis obviam prodibant) ultra
1000. homines ſenes & juvenes, mares ac fœminas, horum a-
lios Muſcoviam Tartari abduxerunt, alios in civitate diven-
derunt: & hi ante templi fores ut ab omnibus cóſpici poſſent
col!ocabantur, emptores vero & venditores ante ædes noſtras
congregabantur, illiq; quos cupiebant de iis eligentes vili pre-
cio ſibi comparabant. Hi miſeri homines adeo ſqualidi, nudi
ac pannoli inceſſerunt ut ſumma (mihi crede) cum commiſe-
ratione à nobis ſint viſi.

8. Calend. Octob. poſtquam totum oſtiduum inviti Neugardiæ delitueramus, Bajoribus viſum eſt nos inde dimittere, collectis itaq; & procuratis equis curribuſque hora 2. pomeridiana abitum paravimus, veſperiq; Lentowam villam deſtruſtā acceſſimus, inde 25. die ejuſdem menſis novam Ruſſiam, hinc Pleſcoviam die Michaelis pervenimus, duas noctes pernoctātibus nobis in via locis notatu indignis.

Illic in diem 1. Octob. quievimus, & cum equi recentes & integri præſto non eſſent, qui deſeſſis succederent, iisde, quib. à Neugardia eo veneramus, Tarbatum progrediendum nobis fuit, primaq; nocte Garell hoſpitio excepti ſumus, eoque relicto Repenſchi/poſtea Harenſche/unde Tarbatum 4. Octob. pervenimus.

Hic denuo detenti ſumus per Menſem ferme antequam a-
lio nos conferremus ob legatorum Ducis tardiorem adven-
tum, qui nobiſcum Daniam repeterent & ante diem 19. O-
ſob. non apparerent: quanto autem cum temporis tædio, tū
animorum moleſtia ac cruciatu ea mora nobis ſit injuncta, ex-
primi verbis nequit propter cauſas peculiares, quarum ali-
quas hic recenſebo. 1. quod nobis maritimum iter (cujus antea
mentio eſt facta,) ingredi incumberet, & ſane periculum eſ-
let, ne mare gelu obduceretur nobiſque navigatio interclu-
dere-

dere-

48 JACOBI, NOBILIS DANI,
deretur. cum anni tempus a deffet, quo naves ſolent port? hye-
males quærere, & vela funeſque nautici deponi. 2. quod exer-
citus Regum Poloniæ & Sueciæ ſicut & Muſcovitæ non lon-
ge caſtrametarentur ab illa via, quæ nobis erat prætereunda,
Ruthenifq; nos Pernoviam ducere eſſet difficile: ſæpius enim
hi animum mutabant, modo volentes nos bona noſtra pela-
go modo viæ terreſtri committere, prout certiores de hoſtiu
caſtris ſiebant. 3. quod locus uſque adeo ab incurſione hoſtis
tutus non eſſet, in quo pedes fixeramus : inopinatus enim ej?
adventus quotidie erat metuendus, cum aliquoties hac æſta-
te eum invaluſſet: viſebantur adhuc ante portas necatorum
cadavera, quæ non terræ mandata, ſed pratis ac agris fuerant
relieta, à canib. & porcis dilacerari.

Hinc deploranda erit infanda Livonienſium calamitas & execranda Ruthenorum crudelitas, qui non ſecus ac leones rugientes in illos ſæviunt, & ſedulo inſectantur ut eos appræhendant, apprehenſos veluti rabidi canes ac porci dilanient & devorent.

De vita horum præterea quid dæam neſcio, niſi forte, quod
circa nulla alia negotia verſentur quam bellica, in iſque la-
borum ſint patientes, inediæ ſitiſq; tolerantes, ut brutorum a-
nimalium inſtar vitam fere omnes degere videantur, ſolis pa-
nib. plerumque famem depellunt, aqua ſitim reſtinguunt có-
munem cum ranis bibentes cereviſiam: raro illis domi eſſe
conceditur, foris caſtra ut plurimum ſequi coguntur, nunc fi-
nes Ruthenicos contra Tartarum, nunc Livoniæ contra Po-
lonum & Suecum defendentes. Sed de his ſatis, ſcopum ad a-
lia dirigamus & tractationis noſtræ, quoad Tarbati fuimus,
narrationem aliquam inſtituamus.

Ubi eo tenderemus certo certius ſtatuimus indigenas ho-
ſpitia ſua nobis præbituros, verum expectationem noſtram
Præſtablii ſefellerunt, urbeque nobis plane interdicentes in
ſuburbium nuper à Suecis conſlagratum ad tecta ſordida, per-
tur-

tur

HODOEPORICON RUTHENICUM.

turbata, nec sarta nos duxerunt, quæ si inſpexiſſes magis ſuib.
& canibus cōvenientes haras & caulas eſſe, quam nobis com-
moda domicilia te dixiſſe non dubitarem, nam duarum triu-
ve horarum ſpacio ſimo ſordibuſq; repurgari non potuerunt,
nec non caruerunt cubiculis, menſis, ſeneltris, ſcamnis, re-
buſq; aliis, quod ſatis admitari non potuimus præſertim cum
J[oh]an [uan]ouig/qui nobilſcum ex Dania advenerat, partes p-
ſeſi hujus urbis ſuſtineret, & ſæpius in via nobis eſſet pollici-
tus ſe beneficiorum Hafniæ ſibi præſtitorum non futurū im-
memorem.

Quamvis vero eo die non pranſi ſuimus, attamen cōmea-
tus à Præſtabliis non eſt advecſus: piſciculis ergo pauciſſimis
clam nummis noſtris acquiſitis contenti dormitum nos con-
tulimus, halecibus Norvagicis pro ſervis famuliſque noſtris
emptis viliori precio, quam Hafniæ vel alibi in Dania compa-
rari potuiffent, tres enim Danico vendebantur ſolido, quod
minime exiſtimaſſem, niſi propriis vidiſſem luminibus, quo-
niam à locis remotiſſimis eſſent advecſæ.

5. Die ſupremus arcis præſectus per famulos nobis miſit bellaria, poma (ſi reſte numerum memin1.) 15. pyraq; 20. cum mulſi quadrantibus duob quem poſtridie ſubſecutus eſt miſter Iſdani mulſum itidem ac poma aſſerens.

Aderat quoque nobis ex Bajoribus quidam, qui nobilcú i-
ter in Daniam ſuſciperet, indicans ſe nos eam ob cauſam con-
veniſſe, ut animum in nos gratum ac benevolum oſtenderet,
utque audiret, quænam nobis ad viſtum eſſent neceflaria, ea
ſe nobis procuraturum, gratiſque ipſi actis diſceſſit: nos vero
cum vellemus ipſum eodem die de rebus quibusdam neceſſa-
riis ſolicitare, Pleſcoviam ſe abdiderat, ilſthinc (ut prædictum)
miliar. 25. Ex hoc facto liquido conſtat cordis & oris ipſius ma-
gnam ſuiffe diſcrepantiam, illud à vero longe aberraſſe, hoc
vanitatem modo oluiffe.

Fere hic neglexeram, Præſtablios inſidias nobis indicique

G

noſtro

50 JACOBI, NOBILIS DANI,
noſtro Oeſiliam nos præeunti, ſimiliter, ut alias, ſtruxiſſe, quæ
diſſimulandæ non ſunt, ſed magis commemorandæ ut omni-
bus palam fiat illorum in nos odium, & nemine clam ſit, diffi-
dentiam ac malitiam eorum modum exceſſiſſe, quare eas ſic
leſtor percipias velim.

Cum Slabodiam relinqueremus, facta eſt à Boldano mono-
culo mentio navium noſtrarum, quib. mare tranſmittendum
eſſet, quonam in loco eſſent conſcendendæ ipſo rogante, huic
ubi ſignificatum eſt, eas circa caſtellum Arnsburgum ſe con-
tenturas quoad ejus fieri præ hyeme poſſet, nec inde abituras
antequam de nobis certioris aliquid haberent earum guber-
natores, modo niſi vel nimia tempeſtate vel etiam gelu ſævi-
tia depellerentur, quod ubi intelligeret, ajebat conſultum eſ-
ſe, ut indicem aliquem præmitteremus, nunciantem nos in i-
tinere eſſe, indiſque Oeſiliam properare, quo melius omnia,
quæ ad uſum noſtrum ſufficerent, ibi proſpicerentur, & ut idé,
negocio eſſecto, nobis rurſus vel Tarbati vel alibi obviam ve-
niret, annectens his Præſtablios in mandatis habere, ut cum
nobis viſum foret, illi duſtorem adjungerent, ut hoc tutius res
ſuas expediret, eoq; citius ad nos rediret, quod conſilium ani-
mo grato ac benevolo accepimus, certo certius nobis perſua-
dentes ex corde candido atque ſyncero ab ipſo proficifci, ſed
fuecum ei ſubſuiffe, poſtea intelleximus, ut paulo poſt dice-
tur.

Cum igitur Neugardiam venimus, in memoriam nobis re-
vocantes ab ipſo Slabodiæ dicta, cum Præſtabliis egimus de
duſtore equis q; indici noſtro procurandis, hi ſele ad ea exé-
quenda promptos oſtenderunt, quare acceptis equis cum du-
store, relicta Neugardia 19. die Septemb. iter aggreſſus eſt: an-
tequam vero abitum pararet, Præſtablii nobis ſe obtulerunt,
& poſt habitum de variis reb. ſermonem ad navium mentione
dilapſi dixerunt, Imperatoris eſſe mandatum, ut naves noſtræ
Pernoviam appellerentur, ibiq; nes ejuſq; legati nobiſcum i-
turi

HODOEPORICON RUTHENICUM.

51

turi eas ingrederemur: Quo audito, maximopere commoti
reſpondimus, alienum nobis videri talia ſe in medium aſſerre,
nos equidem ſtatuere prohiberi non poſſe, quin provinciam
Regis Oeſiliam ingreſſam reviſeremus, ubi victualia noſtra in
navigationis uſum eſſent reſervata, ubi quoque Regia nego-
cia nobis commiſſa eſſent expediunda, ſeq; navigandi condi-
tiones ignorare, impoſſibile enim eſſe naves tantas noſtro u-
ſui deſtinatas propter rupium montiumq; impedimenta Per-
noviam poſſe pervenire, nos igitur ad impoſſibilia obligari no-
poſſe.

Sed hæc non ſecus acceperunt, quam ſi ſurdo narrata ſuiſ-
ſet fabula: & ut ſemel dictis finem imponam, poſt longas con-
troverſias diſceptationelque tandem coacti ſumus per literas
naves mercenarias triremelq; Pernoviam ab Oeſilia revoca-
re, alias terreſtre iter minime ingrediendum nobis ſuiffet.
Nec hiſce dolis contenti fuerunt, ſed & retia alia poſuerunt:
nam index ille noſter, cui ſerio injunctum erat, ut quam citiſ-
lime iter ad nos reflecteret, in via multis diebus ubiq; locorú
ſtudioſe detentus eſt, ut tardiſime Oeſiliam attingeret, quo
ubi tandem perveniffet, negociiſq; ibi expolitis Pernoviam
repetiiffet, ipſi ulterius progredi vix fuit licitum, ſed uſque in
diem adventus noſtri ipſum reſervaſſent, niſi tempus in tan-
tum nobis Tarbati ſuiffet produc tum.

Hinc conjectare licet, perſidum illum monoculum iſtud in
hunc finem Slabodiæ ſuaſſe, ut terreſtre nobis iter impedi-
retur, navesq; Pernoviam vocarentur, quod ſilentio tum tem-
poris prætermittebat, non ut revera reb. noſtris conſuleretur,
quod prætendebat.

Plura de his dicere tædio prorſus afficior: unicum hoſtamé
quod accidit ſcitu non indignum addam: Poſtquam jam per
veredarium noſtrum naves triremelq; Pernoviam vocatæ el-
ſent tempuſq; prorogaretur antequam Arnsburgum perve-
niremus, viſum eſt arcis hujus præfecto nuncium nobis mit-

G 2

tere,

52 JACOBI, NOBILIS DANI,
tere, à quo certiores redderemur naves vela Pernoviam ver-
fus direxisse, ac fuadere, ut quam citiffime properaremus, ne
propter hyemis velociorem aduentum quæ maturius in illa
Boreali plaga exoriri solet, trajectus nobis impediretur.

Huic nuncio adjunctus fuit ex præfectura Pernoviana lo-
cius, qui rectà ipfum Tarbatum duceret, quo cum ambos 16,
die Octob. advenire Rutheni sentirent, ductorem abducunt
atque in carcerem mittunt, eo quod se ipfi viæ comitem inda-
gatoremq; præbuisset. Hic perpendas quæso, quam perver-
fum genus hominum fit hoc Ruthenicum, quantoq; odio in
nos flagraverit, quibufque cum moleftiis inter illud per feme-
stre verfati fimus: nam nec affiduis noftris precibus ille carce-
re liberari nec gratiam recuperare potuit.

Dum hic detinemur, ad aures noftras perferuntur rumo-
res, Suecorum præfidia nobis non longius abefse, fed totum
ferme traftum à Pernovia Tarbatum depopulari, nûcq; illam
nunc Velinum urbem, jam arces Armuthy/Karkis/& Xuege /a-
liaq; loca à Ruthenis devicta invadere: quos effe certos ex for-
ti bombardarum fonitu, qui per tres integros dies à nobis au-
diebatur, ipfi, Ruthenis revelare illud nolentibus, conjecim³,
arbitrantes vel urbem Velinum vel aliquam trium iſtarum ar-
cium expugnatam iri.

Exercitus hujus præfentia metu dubii & ſuſpenſi teneba-
mur, eo quod ad civitatem, cujus portæ nobis erant interdi-
ctæ, refugere, ſi hoſtis inopinato adveniſſet, nobis non dare-
tur, & domus, in quibus deliteſcebamus, ab urbe remotiorib.
locis eſſent constitutæ, in iſque, ubi faciſe ab hoſtibus ſpolia-
ri, conſlagrari atque in nihilum redigi potuiffent.

Quærere quiſpiam hic poſſet, ubinam gentium interea
Ruthenica cohors ſefe continebat, cum hoſtI ſefe non oppo-
neret, ſed graſſandi ſæviendiq; potestatem concederet? Illi
ſignificatum velim Ruthenos eo têpore ſefe ad arcem Wen-
den armata manu contuliſſe, preſtendentes ſibi injunctum eſ-
ſe, ut

HODOEPORICON RUTHENICUM.

ſe, ut ad illam expugnandam manus hoſtiles moverent neque
inde diſcederent antequam arcis eſſent potiti. Hic nuper ca-
ptus eſt dux Magnus Chriſtiani 3. Daniæ Regis filius: Hic tan-
tam Muſcovita in matronas virgineſque nobiles tyrannidem
exercuit, ut audiendo ne dicam dicendo toto corpore extre-
mifcam. Sed cum ad inſtituti noſtri propoſitum non perte-
at, miſſum id faciamus & Apologiam Livonienſium nuper æ-
ditam conſulendam indagatoribus relinquamus, quæ miſera-
bilem inſius calamitatis exitum perſtringit.

Sermonem modo ad ceremonias, quibus tormenta belli-
ca deducuntur, atque ad caſtra mittuntur, dirigamus.

Cum bombardæ loco amoventur, adeſt ſacerdos eas aqua
ſacra conſpergens, cantileniſq; & precationibus Rutheniçis
conſecrans: inde miſeris ruſticis trahendæ committuntur,
quorum opera loco equorum ad eas deferendas utuntur: Wi-
di etenim juſtæ magnitudinis tormentum ab 800 hominibus
trahi. Quod cum ad caſtra delatum eſſet, accepimus die po-
ſtero, Polonos, qui in arce Wenden ſele continuebant, iſdem
diebus irruptionem in Ruthenos feciſſe, levioriq; bello cum
his pugnaffe, victoria penes illos manente, cæſis proſligatiſque
Ruthenis ad numerum duorum millium: qua in pugna exer-
citus dux ſupremus globo iſtus interiit, cujus cadaver Tarba-
tum eſt vectum, intro miſſum, atq. lugubri modo ſepultum: al-
ter dignitate ab hoc ſecundus cum Bajoribus innumeris ſau-
ciatus vulneratuſque eſt, ut ipſius salutem, & aliorum, Chirur-
gi omnes Tarbatenſes, ad eos curandos adducti desſperarint.

Nec hac clade commoti manus hoſtiles ab arce abſtinue-
runt, ſed magis ac magis obſidione vrſerunt propter Cancel-
larii, Andreæ Solkani præſentiam, quem eo Imperator nuper
miferat, ut ſuo nomine exercitui præſſet, militeſq; ad arcem
expugnandam inſtigaret, imo non tam inſtigaret, quam po-
tius ſignificaret, Imperatoris eſſe animum, omnes illos, qui
prius ab obſidione deſiſterent, quam arcis potiti eſſent, ferro

G 3

in-

54 JACOBI, NOBILIS DANI,
interimere. In mandatis idem habebat ne hoſtium vel mini-
mo nedum maximo parceret, excepto unico arcis præfecto,
quem ſibi vivum adferri voluit, ut in eo cruciando animum
expleret ſuum.

Hæc dicta ſint pro narrationis hujus colophone, jam ani-
mum ad alia transferamus.

Poſtquam longo tempore adventum legatorum expecta-
veramus, 19. Octob. advenerunt, unde maxime ſumus recrea-
ti nobiſmet abitum pollicentes eo quod omnem moram in iis
fuiffe Præſtablii hactenus prætenderant, ſed ſicut in aliis mul-
tis, ita quoq; hac in re decepti ſumus.

Nam poſt ſuum adventum, tempus in triduum protraxe-
runt, antequam nos convenirent, quicquamve nobis ſigniſ-
carent, quibus elapſis, equos nobis per Præſtablios miſerunt,
quibus ſe inviſeremus. Quamprimum vero illis apparuimus,
ſalutatione præmiſſa, antequam verba de rebus aliis facere-
mus, cœperunt conqueri copias Suecorum caſtrametati inter
Tarbatum & Pernoviam, quæ via nobis eſſet calcanda, qua-
propter confultum fore putabant, ut Tarbati commorare-
mur, donec caſtra moverent, alioq; ſe conferrent, & eo tutus
Pernoviam profiſiſceremur.

Ad has querelas ego, nos, inquam, longo tempore ubi q; lo-
corum detentos fuiffe, præter omnem vel Regis noſtri vel
noſtram expectationem contra q; omnem fidem datam, eo q
quod ſalvo conductu vel literis ſecuritatis eſſemus muniti, p-
mittentibus liberum nobis in Ruſſiam ingreſſum ac in patria
regreſſum abſque noſtro rerum q; noſtrat um ullo impedimè-
to, quæ niſi fuiffent, Rex minime nos eo legaſſet, ſi interim i-
pſi promiſſis ſtare vel nos dimittere nollent, Deo omnipoten-
ti & Regi noſtro id aperiendum atq; conquerendum eſſe, ad-
dens, nos exercitum Regis Sueciæ non timere, cum noſtro
Regi cum hoc nulla eſſet inimicitia, ſed ad profecſionem abſ-
que ullo ductore paratos eſſe.

Hæc

HODOEPORICON RUTHENICUM.

55

Hæc et si aperte satis atq; acerbe illis dicta sint, iis tamen au-
dientes non fuerunt, fed eandem cantilenam eadem sæpius i-
terando cecinere, unde factum est, ut illis in hoſpitiis ſuis reli-
ctis ad destinatam domum irati nos contulerimus, præfertim
cum iter liberum & omnis impedimenti expers fuerit pro 
pter Sueci abſentiam, qui jam dudum illam viam reliquerat
rectaq; cum expeditione ſua Wenden tetenderat, ibi expectās
auxiliares Poloni copias, quas eo collatis cominus ſignis aciē
direxiſſe acceperat, nec illa ipſius opinio eum feſfellit, fed eo-
dem die, quo arcem Rutheni debellare ſignaq; in illam con-
vertere ſatagerent, uterq; exercitus convenere, prociſtum q;
ilico contra hoſtem moventes cum exercitu numeroſo pu-
gnaturi egreſſi ſunt, ac Ruthenorum caſtra pervaſerunt, cæci-
deruntq; aliquot millia: nam ſusus est ſere totus illorum exer-
citus (occupatis 33. tormentis cum globis ac pulvere) reliqui
vero infelicis exercitus, quo quemq; rapuit ſuga diſtracti vix
cladis tantæ nuncium retulerunt, quorum quidam Tarbatu
ſauciati ſpoliatiq; venere hos ſi vidiſſes, vix à riſu ne dicam la-
chrymis te abſtinuiffes.

Nec hujus periculi immunis erat Cancellarius Andreas
Solkan, cui rerum iſtarum ſumma erat commiſſa, fed in ma-
nus quoq; hoſtium incidiffet, niſi ſuga ſibi ilico conſuluiffet. I-
taq; fugit ac ceſſit, & in arcem Nonnenborch ſe recepit. Hanc
ob hoſtium victoriam dici nequit, quantus Ruthenorum a-
nimos timor invaſerit, nam par, ut ferunt, in noſtris tempori-
bus à diebus patris hujus Imperatoris his in locis pugna com-
miſſa non est quare tantum terrorem nominum ſuorum ini-
ſtis oris Sueci Poloniq; circumtulerunt, ut noſtri Præſtablii, q.
Pernoviam nos ducerent, inter proficiſcendum ſæpius animo
adeo ſint perculſi, ut nos per rectam viam ducere non auſi fue-
rint, fed per multa devia loca à recto curſu deflexerint. Sed de
his hactenus, revertamur ad profecionis noſtræ deſcriptio-
nem.

29. Die

56 JACOBI, NOBILIS DANI,

29. Die poſtquam per Menſem minus diebus tribus, inviti ante urbis Tarbati portas in domibus ſordidis delitueramus, legatis vero Imperatoris in civitate commorantibus, (ad qua ſe contulerunt cum hoſtem in vicino eſſe cognoviffent, nec non pagani cum rebus ſuis omnibus ad civitatis præſidia cōſuferent) protectionem paravimus, partim metu, quem de hoſtium adventu ſuſceperant, partim etiam propter inſtan- tem hyemem, quam conſpexerunt nobis eſſe proximam: eoq; die dimidium miliaris proſeſi ſumus ad villam quandam Ar- veſkolla nominatã, inde Ellinckſchr ifthinc 6. miliaria, 3. die B- herpolen venientes 4. miliaria abſolvimus.

Ignoro num adnotandum ſit, arcem hujus oppidi nuper à Ruthenis ſuiffe debellatam atq; Neugardiæ nobis degentib. expugnatam, antea enim Regi Sueciæ erat addicta, atq; à du- ce Magno Daniæ Regis fratre ipſi conceſſa, quare eo acer- bius obſidione eam Rutheni quaſſere, urebat enim eos illam ſibi ablatam, quam prius tenuerant. Hinc Carnollum miliari- bus tribus ab Überpolen remotum, poſtea Velinum 2. Die No- vemb. pervenimus, poſtquam 6. miliaria tranſegiſſemus.

Hanc urbem quoq; ingredi Præſtablii noſtri recuſabant, fed in quadam ante portam area ſub dio divertimus, nam o- mnibus in locis paupertas eorum domos depaſcebatur, qui locupletes jam olim fuerant.

Hic accepimus ductorem Revalici exercitus Hannibalem non poſt multum cum prædis omnibus Wenden venatis to- tum Ruthenicum tractum Revaliam verſus illeſum tranſgreſ- ſum eſſe, non obſtante, quod urbem Velinum Pernoviamque propius acceſſerit, unde conjectare licet vires illos defeciſſe cum nec ſuper hos irruerint, nec acceptæ prædæ inhiaverint.

Hinc 4. die Novembr. iter Pernoviam verſus ingreſſi ſu- mus prima noſte in villa Rept commorantes, poſtquam 3. mi- liaria tranſegiſſemus, cum vero à bello Rutheni in hiſce locis aliquantum reſpiraſſent abſente Hannibale, qui non multis ante

HODOEPORICON RUTHENICUM.

57

ante diebus Revaliam (ut commemoratum est) tetenderat,
properanter nos ductarunt, quo Pernoviam prius attingere-
mus, quam cursum ille reflecteret, signaq; in civitatem con-
verteret, sicq; Pernoviam venimus 6. Novemb. pernoctantib.
tamen nobis una nocte in caulis quibusdam vilissimis à Kept
5. miliaria diffitis, aq; Pleiscovia 7. huc usque Præstablii noſtri
ſele nobis comites præbuere, & quamvis jam ditiones Ruthe-
nicas Livonicaſq; tranſgreſſi fueramus, mareq; , quod retran-
meandum eſset, attigeramus: non tamen poterant ſe contin-
re, quin more ſolito hic quoq; nobis obſtaculo eſſent, noſque
ad iram provocarent: nam cum eo ventum est ad ædes cujuſ-
dam hoffitis Germani ante urbis portas (quod ſemper fieri
ſolebat) ego diverti exiltimans ab ipſo me ad vitæ ſuſtentatio-
nem neceflaria habiturum, cum triduo jam latrantem ſtoma-
chum vix plaçaſſem, ſed voti minus factus ſum compos: ſuſt-
lerunt ſiquidem ipſum, cum uxoreq; in civitatem duxerunt
non concedentes ut ædes ſuas, quam diu ibi fuimus, reviferet,
quare domibus illis vacuis ſpoliatiſque contenti, in diem 2. i-
bi ſumus commorati. Nec hoc maximum małum erat quod
nos offendebat, ſed & alia multo majora, de quibus ſic ſentias
velim.

Ante noſtrum adventum advenerat mercator Hafnienſis
cum nave quadam quam ad bona nostra mare tranſportanda
conduximus, hunc cuſtodia tenuere, quo minus oculis no-
ſtris ſele offerret, antequam decedendum nobis erat, civem
quoque Lubecenſem, cujus navi ad legatos Ruthenicos defe-
rendos uteremur, ſimiliter in abitus diem in civitate reſerva-
runt, cum cive quodam Arnſburgenſi qui eo cum literis à Re-
gio præfecto nobis miſſis venerat. Hic ubi ſele evadere non
poſſe cerneret, copiam nos adeundi ſibi fieri petiit, ſigniſcās
ſibi eſſe literas nobis reddendas, quod cum intellexiſſent, eas
ad ſe receperunt, aperuerunt atque perlegerunt, perleotaſque
ad nos remiſerunt, & quamvis aperte ſatis illis ſit indicatum.

H

mini-

58 JACOBI, NOBILIS DANI,

minime decere hominem candidum, aliorum literas aperire,
multo minus perlegere, eorum præcipue, qui de illis ſemper
bene meriti eſſent, quiq; nomine dominorum ſuorum ardua
negocia expedirent, tamen his miſſis factis non ſemel rubore
vel pudore quodam aſperſi ſunt, perſuadentes ſibi licere o-
mnia.

Adhæc cum in præſentia eſſent legati, qui nobiſcum navi-
gationem in Daniam ſuſciperent, verebantur ne iis relictis cò-
ſcenderemus, quare noctu à ſagittariis telis circumſeptis ſu-
mus obſervati, qui nos ſi forte clanculum ſubducere in animo
fuifſet, interciperent.

En hominum audacium, ecce Ruthenorum malitiam atq;
perfidiam: Quis, inquam mortalium exiſtimaret, hos cum a-
micis, iifq; , cum quibus nuper fœdus pepigerant, taliter con-
verſari? Quis deniq; ab eorum conſpectu atq; conversatione
non abhorreret, cum nullo non in periculo inter eos verſan-
dum ſit, cumq; à malis circumſtantibus quiſq; apud eos pre-
matur ? Sane niſi fortaſſe mentis quis inops fuerit, potius
quoſi. bet labores ſultineat, quam ſele tantis periculis ſubmit-
tat.

Hæc de illis dixiſſe ſufficiat, ad propoſitum, unde nos di-
greſſi ſumus, adjuvante Domino redeamus, quare abſq; invi-
dia, qui legis, vera dicentem auſculta.

9. Novembr. cum dimidii anni ſpacium jam eſſet emen-
fum ab illo die, quo paternos lares reliqueramus, ſummo ma-
ne ante lucem iter maritimum adivimus, cum terreſtre nobis
denegaretur, & ne ipſis neſciis vel invitis (ut illi exiſtimabant)
decederemus, trium tubarum langore ædito diſceſſimus, cò-
comitantibus ſagittariis prædictis ad maris littora, qui iter im-
pedire ſategiſſent, niſi ex nobilibus quatuor ibi remanentes
viæ comites ſele legatis præbuifſent: nos igitur nayem ſolven-
tes Monum profecti poſtridie ad Regis noſtri poſſeſſionem
pervenimus.

Cum

HODOEPORICON RUTHENICUM.

59

Cum autem inter navigandum fere naufragium paſſi ſuiſ-
ſemus, paucis iſtius rei cauſam perſtringam: Cum curſum no-
ſtrum Monum à Pernovia 14. miliaria diſtans teneremus ven-
tis vehementioribus commotis veliſq; omnibus in altum di-
rectis in rupem violento motu navis impegit: quo factum eſt,
ut velis laxatis depoſitiſq; per unius horæ ſpacium in illa ma-
gno cum noſtro periculo hæreremus, ſed Deo protegente, q.
de multis magniſq; periculis nos ante ſæpius liberarat, poſt ló-
gas moleſtias tunc quoq; in portum ſalvos reductit: unde Arn-
burgum venimus ipſis Nonis Novemb. Ubi à præfectis inſu-
læq; proceribus honoriſce excepti ſumus, qui non ſolum gra-
tias Deo omnipotenti egerunt maximas, quod nos à manibus
Pharaonis ipſiſſimi hoc eſt, Muſcovitæ crudeliſſimi Germa-
norum hoſtis incolumes vindicaſſet, terræq; diu ac multum
optatae reſtitu>iſſet, verumetiam ſele ad omnem nobis bene-
volentiam præſtandam benevolos oſtenderunt, gratis autib.
accipientes ſœdus inter Regem ac Muſcovitam iſtum, ne
barbaros Ruthenorum mores diſcere, ut cæteri Livonienſes
cogerentur, qui tot jam ſæculis Germanis legibus nutriti fuer-
rant.

His commorati ſumus in diem 2 3. Menſis eo quod ad pro-
prias ſedes per Germaniam regredi ſtatueremus gelu aliaque
maritima diſcrimina vitantes, nobiſq; ea, quæ ad profectione
ſpectarent, proſpiceremus.

Hæc ſunt candide lector, quæ de hac noſtra peregrinatione
Ruthenica breviter perſtringere ſategi, nunc ad inſtituti mei
propoſitum pertinet, ut paucis hinc in Daniam regreſſum cò-
plectar, ſed antequam calamum ad eum dirigam volo huic
meo ſcripto aliqua breviter intimare, quæ propter temporis
anguſtiam proſectioniſq; celeritatem negleſt a ſuperius vi-
dentur.

In deſcriptione proſectionis in Ruſſiam commemoratum
eſt Tartaris liberum eſſe ducere uxores quot voluerint, id fic

H 2

eſſe

60 JACOBI, NOBILIS DANI,
esse Neugardiæ comperimus. Aderat ibi Tartarus ab incolis
Cæsar nuncupatus, qui 6. alebat fœminas ex nobili Livonien-
sium stirpe prognatas, cum quibus alternis vicibus corpus mi-
fcet, ita tamen ut hæ 6. septimam ipfius uxorem Ruthenicam
dominam agnoscant venerenturq; Ille cum aliarum confue-
tudine frui defiderat, ad illam quam deperit cujuſq; anorem
flagitat, annulum aliudve lignum mittit, quo accepto, ſele ad
quævis exequenda alacrem ac promptam oftendit, uxorſq;
officio fungitur, donec ad aliam amandam animum induxe-
rit, lignoq; ſimili ad ſe accerſiverit.

Ubi mentio fit Iſdani Juanoviſi legati nuper ad Imperato-
rem Romanorum miſſi, hæc ſunt animadvertenda, ipſum ho-
minem fuiffe ſordidum ingratumq; qui nihil benevolentiæ
nobis, dum Tarbati per menſem ſuimus, præſtiterit, imo vix
nos agnoscere voluerit, quamvis ſæpius promiſerat, ſe ei libe-
ralitati, quam Hafniæ expertus fuerat, abunde ſatisfacturum.
Si quæris, quenam ea fuerit, ſignificare non erubescimus, non
tamen in illum finem, ut præter decorum ad noſtram laudem
ea referamus, ſed potius ut palam fiat illius beluæ ingratitudo
diſtortaq; natura. Rex noſter aurea cathena ipſum ornavit,
quamvis ad ſuam Majeſt. miſſus non erat, ſed forte fortuna eo
venerat, ut regiis navibus tuto in patriam duceretur, poſtea e-
ſidem ipſum Pernoviam ſalvum remiſit, alias propter Sueco-
rum classes proprias ſedes vix reviſſet: Quod ad meam per-
ſonam attinet: Ego ipſi gratificari ſtudens, quotidie, quam-
diu Hafniæ degebat, vinum, piſces, lepores, damas, aliaq; ne-
ceſſaria miſi, ad convivium invitavi, honoriſce excepi, atque
pro virib, traſtavi, donans ipſi bombardas aliaq; ſimilia, quod
idem quoq; Gregorius & Arnoldus fecerunt, certo certius e-
xiſtimantes ipſum grato animo ea accepturum atq; in Ruſſia
recompenſaturum, ſed ipſum multum mutatum ab hoc ibi
fuiffe comperi, qui poſtpoſito omni candore ac neglectis o-
mibus promiſis ſele ingratiſſimum inhumaniſſimumq; o-
ſtendit.

Cum

HODGEPORICON RUTHENICUM.

61

Cum arcis Oberpolen meminimus, superledi ea commemorare, quæ ibi visebantur, nempe fuspenforum cadavera à canibus in patibulis dilacerari ac ad offa ufq; rodi: adhæc undiq; in via necatoru capita in sepium palis polita, sicut & mor tuorum corpora in via prostrata inhumataq;

Eſt & hoc minus diffimulandum, quod Rutheni adeo inhumaniter captivos ſuos tractent, ut non cœcedant illis quicquam à legatis ac viatoribus ſumere, illud quantum fieri potest impedientes, atq; eleemoſynas dare prohibentes: nam cù Tarbati illis daleros 20. mitteremus miſerorum clamore excitatati, non conceſſum eſt iis eſdem accipere, ſed loris cæſi ii, qui aditum conceſſerunt.

Hic quoq; in mentem incidit commemorare legatos Ruthenicos nobiſcum in Daniam ablegatos Tarbati nec ad convivium nos ſemel invitaſſe, nec minimum miſſe unde occafionem nacti in illorum præjudicium neceſſariis pecuniis noſtris còparatis eos invitavimus, & promptiores ad beneficia accipienda quam reddenda cognovimus, cum ad nos venire non recuſaverint, ſed potius ſele paratiffimos oftenderint, nò obſtante, quod nec ante nec poſt ullo honore nos dignati ſint.

Hæc breviter ſint exarata de iis, quæ annectenda eſſent, nunc ad deſcriptionem regreſſus in Daniam, unde digreſſi ſumus, redeamus, & cum illa via ſit ſatis nota, ſufficiat civitatum, arcium, villarumq; nomina, ad quas divertimus, earumq; diſtantias commemorare, quæ omnia ſic ſunt percipienda.

20. Novembr. reliſto Arneburgo, villam Salme/ hinc 3. miliaria ingreſſi in diem ſequentem ibi commemorati ſumus, unde ad curiã regiã Torrich altero die venimus locu ab altero diſtantem tribus miliariis: hinc curiam Swarver/ ſedem cujuſdam nobilis Georgii Biting inviſimus ab altera miſhare remotam: hic portus eſt Oſalicus, cui alluit pars maris Rigenſis fundus appellata, derivans Oſaliam à Curlandia, quam è re-

H 3

gio-

62 JACOBI, NOBILIS DANI,

gione habet oppoſitam : hic cymbas quaſdam viliffimas, 24. Novemb. aſcendimus, iſque magno cum periculo ac difficul-
tate 7. miliaria maritima trajecimus, partim propter frigoris vehementiam, quod iſdem diebus inciderat, ut coacti ſimus per miliare mare illud congelatum vi ventorum remorumq; ope penetrare, partim etiam propter penuriam portus, qui à Curlandiæ parte nullus reperitur, ſed mare apertum undi-
que alluit, maximiſque undis terra infeſtatur, eo quod multis rupibus iis in locis mare abundet, ut niſi Curlandi opem cym-
bis adventantes ferunt, nemo navibus ſalvis atque illæſis ap-
pellere terram poſſit, quare ſumma cum obſervatione oculos ſemper in vela directos habent, iſque obviam eunt ſubſidio-
que veniunt, quid multis? Periculofiorem nauiationem in omnibus Oceani littoribus exiſtere vix crediderim.

Hunc trajectum, Deo gubernante, feliciter perſecimus, i-
ta tamen ut ſi illo tempore non adveniſſem, ſequenti die
vel in iſta fortaſſis hyeme oras non attigiffemus, quia illa no-
cte mare gelu in tantum obducebatur, ut ubi eo die, quo ad-
venimus, pedibus tranſire vix quiverint, altero die equo cur-
fum abſolverint.

Hic nobis datur occaſio, ſicut alias multoties agendi Deo
omnipotenti gratias permaximas, qui ſuis angelis ſanctiſſi-
mis nos incolumes reductit atq; ab imminentib. periculis li-
beravit.

26. Die Suten pervenimus 3. abſolventes miliaria, hinc Posen 4.in qua via viſitur arx ducis Magni Dondang: hic quoque eſt fluvius Window / quem curribus tranſgressi ſumus propter hyemis vehementiam.

Inde Ethwalen 5. ad ſedem Joannis Beer viri omni laude di-
gni, q nos in via obviavit, invitavit & laute frugaliterq; traſta-
vit, quam 29. die reliquimus eodē die Hasenpoth venientes iſt-
hinc miliaria 5. ab Hasenpoth Grebbyn miliaria ſunt 5. ad Sie-
bonbergum verſus Heiligen Ale 4. ſunt miliaria.

Hic

HODOEPORICON RUTHENICUM.

63

Hic quoque erat tranſmeandus amnis, ſegregans Ducatum
Curlandicum à parte Polonica Lituania vel Sarmatia nun-
cupata.

Dum hic commorabamur, accepimus tumultum in hifce
locis à ruſticis excitatum fuiffe graviffimum, ita quod omnes
incolæ iſtius tractus ad ſpacium 10. vel 12. miliarium uno in lo-
co in illa via, quam tranſgrederemur, ſele congregarint, ſta-
tuentes vi, ſi fieri poſset, iſtius ditionis præfectos opprimere,
eo quod exactionibus novis ac gravaminibus eos moleſtaſ-
ſent, eligenteſque ſibi capitaneum ruſticum quendam mo-
noculum, qui adeo imperioſe egit, ut loris virgiſque omnes
caſtigaverit, qui in domibus ſele continerent, ac ad reſſten-
dum inobedientes præberent, unde factum eſt, ut tanta ſit
congregata ruſticorum multitudo, ut eos omnes timuerint,
præſeſt i vero ſibi proſpicientes atque conatus illorum impe-
dire ſatagentes, quingentos Tartaros ac Polonos congrega-
verint, qui aperto Marte eos proſternerent, quod an factum
ſit ignoramus, nos per aliam viam digreſſi illorum caſtra vita-
vimus conferentes eodem die nos Mœmel, poſtquam oppi-
dum Polangenum tranſgreſſi fueramus: Ubi atx munitiffima
conſpicitur ſicut & urbs exigua: Nos eti hie equos noſtros
laſſos per diem tantum refovere, poſteaque viam inceptam
celeri proſeſtione continuare ſtatueremus: inviti tamen in
diem 3. detenti ſumus præſentis fluvii tranſvehendi ſævitia,
qui totus gelu erat repletus, quod vi ventorum nunc huc
nunc illuc motu violento rapiebatur, ut impoſſibile eſſet,
quemquam illum tranſmeate, antequam frigoris vehementia
congelatum illud mare in priorem ſtatum tranquillum eſſet
redactum.

Hifce autem diebus propter cœli aeriſque humiditatem
mare fuerat perturbatum, glacieſque soluta atque ad nocen-
dum prona: quod experti ſunt quidam trajicere nave qua-
dam volentes, qui vi glaciei verſus Oceanum, eodem die
cum

64 JACOBI, NOBILIS DANI,

cum nave ferebantur, atque per noctes duas in mari periclitantes, tandem civium incolarum que ope liberati in portum relictum reducebantur: nos vero die sequenti tranſvehentes Regiomontum 11. Decembr. venimus ilthinc miliariis 18. Unde 13. die decedentes civitatem Melbing 15. die, poſtridie ibi equos refoventes, acceſimus, Gedanumque 18. die atigimus abſolutis 24. miliariis: ubi juméta noſtra ex longo hoc itinere laſſa biduum ſunt paſta recreataq;

Hic ab amicis noſtris, de quibus Rex noſter optime erat meritus, honoriſce ſumus excepti, lauteque tractati, non e-nim fuere immemores beneficiorum ſibi à Regia Majest. nu-per exhibitorum.

Hinc abire cupientes ad portus propugnaculum urbi pro-ximum à Senatoribus quibusdam ſumus ducti, ut conſpicere-mus, quantos & quam acres in ultima hujus civitatis oppu-gnatione ſultinuſtient hoſtium inſultus, gratias igitur Deo o-mnipotenti, & Regi noſtro ſuppetias illis periculoſo eo tem-pore ferenti, ſe manus hoſtiles eſaſſe, egerunt innume-ras.

Circa veſperas poſtquam convivio frugali excepti illo quo-que in loco eſſemus, viam curribus ingreſſi duo tantum milia-tia confecimus, inq; pago Kollipke pernoctavimus, relinqu-tes ibi ſenatorem quendam Gedanenſem Michaelem Sifri-dum, qui eo uſque ſe nobis viæ Comitem præbuerat : altero die Landsviz 7. hinc miliaria ſumus progreſſi: poſtero die iti-dem 7. abſolutis Sagars pervenimus pertranſeuntes civita-tem Leonburgum: inde Sezdemn 7. miliaria cum dimidio ab altero loco diſtantem.

Hac via permeavimus civitates Samnow à qua Kehlyn mi-liare & Kariyn ab hac 3. miliaria diſtat: quæ civitates domi-num agnoſcunt ducem Pomeraniæ juniorem Caſimirum, vi-delicet hujus Epiſcopatus Epiſcopum, qui in utraq; urbe ſede-Epiſcopalem habet ſatis extructam: Ex predicto hoc pago eo-dem

HODOEPORICON RUTHENICUM. 65

dem die Neugardicum comitatum attigimus, civitatem que
Neugardiam fedem comitis vespere, præcedente diem quo
celebratur memoria natalis Domini nostri JESU Christi in-
gressi lumus confectis 5. miliaris, alteroque die ad urbem
Dam pervenimus 7. inde miliar. diffitam, pervehentes civita-
tem Goldenow tribus ab illa miliaribus: hinc Stetinum miliare
profecti lumus, à Gedano diffans 43. ibique novis conductis
curribus eodem die duo præterea miliaria absolvimus perve-
nientes ad pagum Falckenwolle. Hinc discedentes atq; in urbe
Aekermunde paululu reſpirantes istinc miliar. 5. in pago Buge-
viz ea nocte quievimus, duobus absolutis poſt prandium mi-
liariis: unde lummo mane ad urbem Damyn migravimus,
poſtquam 6. miliaria eſſent tranſacta, prætereuntes civitatem
Anklam/unde Roſtochium 29. Decem. per Oppidum Theſſe-
ſyn iter facientes 5. ab ea diffitum miliar. venimus. Hac in
media via Pomeraniæ ditiones extremos claudunt terminos,
ducatus; Megapolensium ſumit initium.

Pridie Calendar. Januarii Wizmariam civitatem attigimus à Roſtochio miliaribus 6. 30. die Decemb. confectis 3. miliaribus in pago pernoctantes aliquo: ipſis autem Calend. Travemundum tranſveci Holſatiam ingressi lumus, inſque pago itidem 6. absolutis miliaribus nocte quievimus, unde Segebergum altero die adivimus, cum 2. miliaria eſſent eſſent peracta ubi amicum noſtrum Henricum Rantzovium Regis noſtri in Holſatia vicarium invifimus, cui ſane noſter adventus erat gratiſſimus, quique ad quævis bona nobis exhibenda alacrem ac promptum ſe oſtendit: quo relicto, 3. adhuc eodem die absolvimus miliaria: tertio menſis ejuſdé Renneſburgum adivimus, 4. Flenſburgum, 5. Haderſlebiam. Inde 5. die pa triam ingredientes Coldingam venimus absolutis in hac profeſtione miliaris maritimis 244. terreſtribuſque 566.

Hic Regem noſtrum convenimus, ipſi uſque Majeſt. lætis
oculis ſalvam ac incolumem conſpeximus.

I

Hic

66 JACOBI, NOB.DAN.HOD.RUTH.

Hic reginam quoque beatam cognovimus, eo quod Regi
regnoque nostro iisdem diebus gnatum pepererat pulcherri-
mum, quem Deo omnipotenti commendatum volumus at-
que eundem toto corde rogatum, ut infantulus ipse cum in-
fantulo ante annos 1579. circiter hoc anni tempus nobis na-
to nempe filio Dei, crecat ætate, lapientia & gratia apud Deu
& homines.

Hæc breviter fit exarata de hac nostra professione Ru-
thenica, quæ omnia ut boni consulas, candide lector velim:
unde quanto cum periculo quantaq; cum molesta iter præ-
fatum fit à nobis transactum, aperte cognoveris.

Nunc restat, ut Deo omnipotenti gratias agamus, quas
poſſumus, maximas, quod nos à manibus Muſcovitę crudeliſ-
ſimi Pharaonis hoſtis Chriſtiani nominis inſeſtiffimi libera-
verit, inſ volumeſque ad lares paternos reduxerit. Huic fit laus
& gloria per omnia ſæcula.

Huic uni fit honos, gloria laus, Deo.

F I N I S.