650 FOLWARCZNY - FONTAZ.

Gemúsfergärten. - FOLWARCZNY, FOLWARKOWY, - ego, subſt., zawiadujący folwarkiem; urzędnik, sta- roſta, włodarz, dwornik. Cn. Th. der Verwalter. Crn. priftavshék (cf. przyſtaw); Vd. major, prittamik; Sr. 1. Nukńcaſz, Nuk; Ross. мы́зник. FOLWARCZEK, dem. nom. folwark, ein kleines Vorwerk. Sr. 1. nukńcaz- ka; Bs. basetinica. Mieszkam w mieście i chce folwar- czek iaki nad miaſtem dla pejzażdžki i pociechy kupić. Gorn. Sen. 254. FOLWARK, u, m., oddzielona eżeść wsi, przysiołek, ein Vorwerk. Slo. mager: Hg. major; Sr. 2. vorwerk; Sr. 1. nukńcaza; Vd. priftava, marhoſt; Crn. pritáva; Sla. majár; Bs. basetina; Rs. rýmoph (ob. futor), xýmoph, pónbсв, помбсмывше, мі́за. Każdy w Polszcze folwark czyli dwór, albo iest taki, że w nim sam Pan mieszka, albo też, że w nim tylko trzy- ma iakiego ekonoma. Pierwszy oprócz budynków gospodarstkich musi mieć mieszkanie dla Pana; drugi obydownie się bez niego. Switk. Bud. 55. On Job wschodni, on człowiek pobożny, Maietny w bydla, w folwarki za- możny. Chrośc. Job. 12. (we wsie, w dobra, w grun- ta 1. Przybywszy do folwarku mego pod miaſtem, uty- skowalem na nakłady na walący się dom. Pilch. Sen. lſt. 1, 79. (cf. maiqność, Manurhef). Prov. Folwark bar- dziey włodarzowi Połtaczny niż panowi. Cn. Ad. 227. Rzemiesło flows za folwark. ib. 189. Dobry folwark na zyſki, ſkarb publiczny ze rzezy. Kras. Wiersz. 21. Poli- tyka iest moim folwarkiem, który mi wszytkiego dodaie. Boh. Kom. 1, S4.

FOLZEC niioh. ndk., sfolżeć dh., łagodnieć, geluńder wer- den, nachlaſsen. Gdyby gniew nie słożał fortuny zażar- téty, Nie widziałaby ziemia monarchii czwartéty. Dmoch. sqd. 49.

FOMENTACYA, yi, ž., z łac. Medic. naparzanie, za- grzewanie, das Bähen, die Bäbung. Rozmaite chore- mu lekarstwa przepisal, tak do wzięcia przez uła, iako i fomentaeye albo zagrzewania. Wys. Aloys. 451. § 2) polit. poduszczenie, naprawienie osoby iakię do zaszko- dzenia trzeciemu. Kras. Zb. 1, 298. das Aufheben. FO- MENTOWAC, - af, uie, cz. ndk., Medic. naparzać, zagrzewać, báhen. Członek ten fomentować trzeba. - §. 2) polit. poduszczać, aufheben. Jupiter serca, siły Greckie posiłkuje. A na biedne Trojan bogi fomentuie. A. Kchan. 52. Wizytator z Superiorem, fomentiącę coraz pretensye Laikow, usadzili się przeciw szkolom pobożnym. Skarg. Zyw. 2, 147.

FOMFRY, ów, plur., Wać masz fomfry w nosie. Zabt. Z. S. 12. A ia mówię, žu Hortensya ma fomfry w nosie, i upór kobiecy. Teat. 24, c. 115. muchy w n sie, kaprys, Capricen.

FONTANA, y, ž., PONTANCA, i, ž., zdrbn., z franc., wodoſkok, wodoſiſk, wodorzut, die Fontaine, der Springbrunnen. Rg. kladenaz; Vd. ſkoki studenz, vodni ſkok, vidni studenz. Ross. ſónmańb, водомемб. Ona fontana, ona źrzoło. W. Poſt. W. 2, 181. 3 Leop. Ex. 38, S. Boter. 31. §. skrzynia woda, wIODRZ z rurmusz woda ciecze. Cn. Th. der Röhrkasten. §. cza- sza nad skrzynia. ib. der Erater, das Beden des Spring- Brunners. FONTANELLA ob. Upuſt, apertura; Vd. fontanela, xshganiza.

FONTAZ, FONTANZ, i, ž., FONTAZIK, FUNTAZIK,

1) FORA - FORDAN.

a, m. zdrbn., z franc, związana na roże tasiemka, cine Beußleſe. Bh. ſubora, ſubor. Tezwiſki bez sprzączek w fontaž tylko wrgką zawiążone. Teas. 19, c. 5. Jak ci się zdają fontazie zamalzt sprzączek w moich trzewi- kach? Pod. 52. Niewiatały głowy zdobyli fontaziami. Comp. Med. 703. Litt złożony na kształt funtazika. Teat. 24, c. 68.

1) FORA interj. (Lat. foras, ſtal, fuoro), fort! fort! heraus! wrg mit Dir! precz ztąd, won, weźże się ztąd, wyprowadź się ztąd! - Kto iest poczciwy, od dworu fora. Chrośc. Luk. 261. Fora z dwora, kto chce w eno- cie żyć. Bard. Luk. 142. Fora do chlewa, z królewkie- go tronu. Wad. Dan. 107. Fora mu z dwora kazano. Pim. Kam. 375. Fora z dwora, precz z palaen. Brud. Oſt. A. b. Rys. Ad. 15. Fora serce wszeteczne! nic mi z tobą gminie! Hor. 2, 6. Nar. (Precz gminie podly, precz z bozkię świątnicy. ib. 3. Kniaż.). Połodź. Forować, wyforować.

2) FORA! interj., da capo Jsl. drugi raz, noch ein- mal! (cf. Germ. von born anfangen, d. i. vom Anfangen). (ob. Fura). Spiewała na scene, na krzyknieme fora! zlekła się i upadła. Teat. 42, c. 5.

3) FORA, y, ž., ob. Fura.

FORAK, u, m., w gornictwie, hak u sań, der Vorhaken, wotřł die Schleife gezenen wird. Bergb. Tr.

FORBOT, u, m., FORBOTÉK, tka, m. zdrbn., Ko- ronki, Spizen (Kantei), ein geklippeltes Gewirke. Lu- bo hoftvala, hrio forbot złoty Ciągnęła, wszytkie w ręku rosły iey robyty. Pot. Arg. 556. Na stroie każą z Hollandyi forboty, korony wozić. Lekarſt D. Teraz żeny człowieka abogirgo niemasz, которaby czeceów nie nosiła troiakmi forbotami albo tkanicami złotemi szero- kiemi bramowanych. Kosz. Lor. 104, b. Fartuch z for- botami. Sin. Siel. 110. Nauka o wypraniu koron for- bot. Haur Šk. 554. Forbot drego zapłacony. Pot. Zac. 152. Ni chodziła ona w kleynotkach, w forbotkach. W. Poſt. W. 3, 272. Nie ſkubać po głowie, poprawu- iąc forbotkow, bryżyków albo wianeczków. Rey Poſt. ſſſf 2. Z lyka forboty, szlachrie bez enoty. Rey Žw. 257, b. Wymowa bez enoty, z lykow forboty Cn. Ad. 402. Koń mu wiodą z forboty, na pochwach się trzę- są. Rey IViz. 55. FORBOTNI, ja, ie, FORBOTNIE adv., ſtroyny w forboty lub korouki, mit Spizen arſ- geuſt. Mamki forbotnie, kłuzuicy, dziewczyny, Pa- nien, służebnic, staręy ochmiftrzyni Użyiesz bracie, ia- koś nie używał, Ty i twóy ociec tego nie widywał. Brath. H. 2, b.

FORCIANY, a, e, od ſ forty, Pforten, Thürz. Krzyż dęhowy przy dzwonku förcianym zwykl się uwiazywać. Stebel. 2, 409.

FORCOWAC ob. Forsować.

FORDAN, a et - u, m., pobór wodny, der Flußzoll. Zolnierz łofoczny bierze niektóre podatki pobarowe, t. i. czwarty grosz, fordan, kladne etc. Vol. Leg. 3, 243. Do tey zapłaty należyć ma pobor z ſkladnego, z zwar- tego grosza, z fordana. ib. 244. Reieſtra z ſforduna. Goſt. Gor. 15., k d. brodnina, brodovina, ladjouska da- zia. §. 2) Fordon, miaſteczko w zachodnich Prusiech nad Wisłąń niedaleko Torunia, gdzie od flatków clo wodne wy- bierają, die Stadt Jordan. Fordon, Werdon. Dyk. G.

FORDANSKI - *FORGA.

*FORGOCZA - FORMA. 651

5, 185. FORDANSKI, a, ie, od fordann, Waffcrzoll.; od mia-
ſta Fordonu, Jordan. Rejeſtra fordańſkie. Goſt. Gor. 13.

*FORDYGAŁ, a, m., Fordygał z krasną Melampidą,
Sułki kortezy, kiedy w taniej idą. Kochow. 29a?.

FORDYMENT, FURDYMENT, u, m., blacha na głowni
szpady, das Stichblatt. Vd. mezhna branva, balanga,
mezhni primik, nozhnik; Cro. rukobran. Sporządzi-
łem sobie furdyment mocny, za którymy ręka, iak za
murem bezpieczna była. Mon. 67, 402. U szabli ogro-
mny furdyment. ib. 222. U pasa kord, u korda fordy-
ment haniebny, Fortis mens ieſt, od który mężowie są
chwalni, Furdyment w leda zrobił łosarſkiéy kowalni.
Kochow. Fr. 78. Junak ten na ogromnym pokazuie for-
dymencie, zamiaſt szabli, ucho zaſięce. Zab. 1, b. 101.
Stoi w kącie palasz z furdymentem. Kras. Doſ. 60.

FOREMKA ob. Forma. FOREMNIAK, a, m., warłoſc w geome-
tryi, numerus regulator. Sniad. Alg. 1, 258. der geometrische
Berth. FOREMNOSC, - sei, ž. (z łac. forma), przyſtoyność,
okrasa, ochędżończe, pięknosć, decor. Maćz. der Meß-
langtand (cf. rymownoſć). ſ. regularność, die Regelmaſſig-
keit. Nieforemnosć, nieregularnosć; Cro. překorěduoszt.
FOREMNY, a, e, FOREMNIE adv., Vd. poſerni, poſur-
małt, poduben, dospoduben; Sr. 1. p[.]imerſi. 1) wedlug form
lub reguł, regelmäßig. Wyraz który się przypadku we-
dług jednicy z powszechnych form, nazywa się foremny.
Kpcz. Gr. 1, 58. Nieforemny, Rg. bezrědní; Cro. pre-
korendni; Slo. neforemny, Sr. 1. neporune. Wyraz nie-
foremny, irregularis, który od form odſiepuie. Kpcz.
Gr. 1, 58. Slo. neprawidłne, famowłastne, wistupne po-
wo. Gdy wielokąt ma wszyſtkie boki, kąty rowne, na-
zywa się foremnym, regularis. Geom. Nar. 1, 220. Jař.
Mat. 1, 55. Nieforemne figury, których boki kąty nie-
rowne. Lgk. 16. ſ. 2) przyſtoyny, wólandzędig, at-
tig, ſchén. Gość foremny, a grzeczny. Łuž. Stat. A. 2.
Nieforemnie go zowią. Cn. Ad. 594. n. j. Jako cie zowął
ale mi odpuſſcie, duda. Cn. Ad. 594. Niemi słowa nie-
foremnego nie przemówią. Zab. 15, 79. (niepłeknego,
niegrzecznego). Bojął bardzo gładką żonę, o który
iednak była nieforemna sława. Bld. Ap. 158. (niepłę-
kna). 3) sztuczny. Cn. Th. miſterny, farſchlich, for-
trich. Czasem się puſſi morzem rżandoziu mjm. Szuka
żywności sposobem foremny. Klon. II. C. 1, b. Fore-
mnie i miſternie, fabre et affabre. Maćz. Im mniły-
sza rzecz ieſt, tym wiekże i form mięjsze sztuki. Syzt.
Szh. 4. subtil. FOREMNIUCHNY, a, e, intensiv., na-
dobniuchny, scitulus. Maćz. fihr artig.

FORESTERYA, yi, ž., z Włosk. w klasztorach pokój
dla goſći wyznaczony (ob. fornytir), in den Klopfern,
das Gaffzimmer, das Zimmer für die Fremden. Umie-
szczono mię, iako weryata w fornyeri u Bonifratrow.
Zab. 11, 165.

*FORGA, i, ž., kita, pióropusz, der Federbusch, z. B.
auf dem Helme. Włosy ięcy przyrożnie w przeſliczne
wpoſwo forgi i piersiение. Tward. Pascu. 10. Po syz-
saku się toczy forga piór Feniksowych. Tward. Wład.
48. ib. 201. Już odjął Wezyr świetną od zawoiu forge,
czy że się w drogę gotuie, czy głowę ulatwiając, po
którą nie zadługo Stambulſkie Emiry przyidą. Psalm.
67. Z srogięt tęſkicy opuſciwszy ciało, Gdy serce
moie z piersi wyleciało, Sam go uſtroil Kupido pierz-

chliwy W. swe forgi, sam mu dał lot pójedliwy. Zimor.
Siel. 323. Jak od złota pałyby tarcze i puklerze, Rzędy,
forgi, bunczuki, paſſasze, koncerze. Tward. W. D. 26.
Na Pana wszyscy patrząc pozwieszają głowy, Zrzuca-
forgi z szyszaków, i iuž nie surowy Mars im w oczach.
Tward. Misc. 40. Konie pod orlemi ogromne forgami.
ib. 162. Strusią forga z siedmiu piór herb Kończyc się
puszy. Pot. Pocz. 454.

*FORGOCZA, y, ž., n. p. Zrzebiec pierzchliwy nie da w nie-
wiadome nog opinać forgocze, až musi. Kochow. 170. ? pęta.

*FORKI? u. p. Chodzili, by jakie mary, Zarzuceni Forkom
na ofiary. Tward. Misc. 101.

FORLON ob. Furlon.

FORMA, y, ž., Formka, Foremka, i, ž. zdbn., z łac., tworzydło;
Sr. 2. forma; Vd. furm, visha, predklad, poduba, obras;
Crn. kip, furm, podobſtvu; Cro. forma, podła, obrz;
Dł. desinal, osznova, zlevalka, tvorillo; Sla. et Bs. ka-
lup ef. kadlub; Sr. 1. p[.]imera; Rs. форма, ліяло. 1) kształt
zrobioney iakięy rzeczy, wzór, foza, die Gestalt eines
durch die Kruſt gemachten Körpers. Potrzeba rzemie-
ſłnikom obyzaż, formę i kształt rzeczy poſtanowić. Goſt.
Gor. 73. Małowana forma obrazu. Rey Poſl. Z. 2. (rys).
Forma noża, ſtołu. Tr. ſ. Forma księgi = format, das
Format eines Buches. Forma pólarkuszowa = kwart.
Księga formy akuszowy = folial. ſ. ogólniecy, kształt
iakięykolwick zmysłowcy lub umysłowcy rzeczy, sposób,
iakoſć; gatunk, die Form, die Gestalt jeder andern Sa-
che, die Art und Weise, die Gattung. Jle ieſt form rzą-
dow, tyle ieſt praw politycznych. Zab. 6, 222. Regie-
rungſeformen, Regierungskarten. 2) forma; to, czym się
rzeczym pewna forma czyli formą, są to powłóki, i niby
rury, z gliny myślnie do tego przyprawnę zrobione,
wewnątrz maiące całą poſtać armaty wypiętnowaną. ib.
291. Coby to było, gdyby materya forma, nie zaſ
forma matryą rządziła! Boh. Kom. 4, 156. Forma na
działo, na dzwon, obraz, lichtarz. Ca. Th. Formagarn-
carska, formierska. ib. Forma do wybitania pieniędzy
z ſepel, der Stempel zum Geldprägen. Forma do świec,
die Kliidform. Forma drukarska = rama, w który pi-
smo wkladane zszrubują, die Buchdruckerform. Formy do
drukowania płoćień bywową gruszkowe. Kluk Ros. 2, 159
Formy do robienia ceży, dachówki, bywają debowe. ib.
Forma papiernicza = rama drótem przegrodzona, którą
miazę na papier z kadzi czerpiają, die Papiermacherform.
§. transl. model, muszter, wzór, wedle którego co ro-
bią, die Form, das Modell. Jako w rzeměslach są for-
my, na robienie iednakich rzeczy, tak w ięzykuh są for-
my na przypadkowanie i czasowanie. Kpcz. Gr. 1. 58.
die Formen des Decliniruns und Conjugirens Bb. obyba,
obybatelka; Slo. odčílnoſt, obybatelka, chibnoſt; Vind
pregybalshe; Crn. preſtavnoſt; Sla. preſibanje; Rs. ска-
мен. - fig. Chce mię pragerobić na swoje formę i spo-
sób swoiego myślenia. Teat. 19, b. 2. (cf. bleyer, ko-
pyto, cf. przekabacić). - ſ. forma = formularz, daß
Formular. Forma abo kształt poświęcenia chleba w sá-
kramencie: to ieſt ciało moie. Karnk. Kat. 171. Czytay

C2..

652 FORMALNY - FORMOWAC.

formę ustawy Pańskikię. Gil. Poſt. 70. Pim. Kam. 78.
forma zapisów, pozwów, zdania. Cn. Th. Forma w
teologii znaczy to, co dzielność nadałe sakramentom.
Kras. Zb. 1, 299. W rzecz prawnych forma znaczy
iſtość urzędowną. ib. §. Rzecz formą zrobiona, die
Form, die geformte Sache. Dziurę, którą wiatr z mie-
chów w piec wpada w hucie, mayſtrowie formą zowią.
Os. Rud. 95. im Hüttenbaue, die Form, die Nóbre,
worin der Blaſebalg liegt. y. forma w kościele, itala,
siedzenie w chórce dla kanoników. der Sie eines Cano-
nikus im Kirchchor. Jako kanonik, małęć ſallum w
chórze, to ieſt, mieysce, formę między kanoniki, gdy
w chór przyszedł, kanoników tak się wiele ualechalo by-
ło, iż wszyſtkie formy zaſtąpione znalazł. Gorn. Sen.
526. Na mszy siadł w formach, gdzie kanonicy. Min.
Ryt 4, 251. FORMAK, a, m., kamen, w którym
forma osadzona. Os. Zel. 46. der Formstein. FORMAL-
NOSC, ści, ž., w prawie znaczy sposób urzędownie
przepisany do poſłepowania. Kras. Zb. 1, 299. die For-
malität, die Formalien. Jdąc za potęzebną czasu oszczę-
dnością, przeitrzegam, iż należy odftąpić od formalności
ordnaryynych seymów. Kott. Liff. 2, 15. Gdy się tym
zbawiennym krokiem czaſe formalność naruszona знаła-
ża, pytano się: ctoby nie wołał formalności, iak oy-
czyzme uchybić? Uſt. Konſt. 1, 154. FORMALNY, a,
e, FORMALNIE adv., Rs. formálny, foremny,
odpowiadałcy formom, formalnościom, regułam, prze-
pisom; zupelny, ze wszyſtkim należyty, formid, nach
allen Negelu der Kunst, geschörg, vollkommen, gänzlich.
Formalnie drwi sobie zemnie. Teatr 21, 96. Nie tylko
odparł nieprzyiaciół, lecz też formalne odniósł nad nie-
mi zwycięſtwo. Ld.

FORMAN, FORMANKA ob. Furman, Fornal, Fornalka.
FORMARZ, a, m., ob. Formierz, który formy rzeźę, propląſtes. Maćz. FORMAT, u, m., n. p. iakićy
książki,: ięsktalt i wielkość ięcy, forma, co do części ar-
kaźzowych, tak format ćwierćarkuszowy, kwarto, das
Format eines Buchs. FORMATY, -ów, plur., lift
swiadeczny od hißkupa do inszéy dyceczyi, das schriftliche
Zeugniß, das einem der Bischof an eine andere Diócese et-
theilt. Cn. Th. 1086. Cn. Syn. 295., Sr. 1. Iſtliſt. FOR-
MANY, a, e, w formie zrobiony, formowany, in einer
Form gemacht, geformt. Formiane ciaſto. Tr. FOR-
MIERSKI, a, ie, od formierza, Formir, Voffit. For-
mierſka robota, dzieło. Cn. Th. Formierſki koł, pal,
na którym, gliną go abo gipsem oblepiwszy, formuia
obrazy, figle; także zdumowie garńce na kole obrotnym.
Cn. Th. die Formſcheibe, Voffirscheibe. FORMIERKA,
i, ž., formierſką sztuką bawiąca się, die Voffirerinn.
Dasyp. U. 4. FORMIERSTWO, a, n., formierſka
nauka. Cn. Th. die Formirfunft, Voffikunſt, die Piaſtik,
kunſzt wybiiania obrazów na woſku, gipsie. Dudz. 53.
FORMIERZ, a, m, co obrazy na woſku, alabaſtrze,
gipsie wyhliia. Cn. Th. - Dasyp. U. 4. der Voffirer. For-
mierz nazywa się ten, co robi iakąkolwiek formę. Jak.
Art. 3, 202. der Formenmacher. FORMISTY, a, e, ku-
lifty, pelny, kugelformig, voll. Sposób, aby melony
były wielkie, albo formille. Syr. 1187. FORMKA zdrbn.,
ob. Forma. FORMOWAC, al, - nie, cz, ndk., ufor-
mować dk., Sio. formugi; Sr. 1. formuyu, wumeczelnu;

FORMOWANIE - FORNALKA.

Hg. formalok; Vd. furmati, vishati, podubuvati, isobra-
sati; Crn. podobujem, kimip; Rg. slikkovati, slienotvo-
ritti, sliccitti; Cro. obrazim; As. образовать, вна-
пинь, школинь, вšíшколинь, наšíколинь: k. ztał-
tować, kształcić, formiren, bilden. propr. et impropr.
Co bóg uformował, prz formować czeą, Comp. Med. 85.
Glos formować. Pileh. Sen. Liff. 111. Syn mów ieszcze
nie ieſt za wszyſtkim uformowany. Teat. 15, 9. For-
mował on serce swoicý córki, doſkonałsć ią w iak nay-
żywszey tkliwości. Zab. 14, 280. Nam iedynie idzie o
taką umiejętność, która formuie rozum i rozsądek. ib.
292. Formować komu proces o co, einem einen Pre-
teſ machen. Formować pretensye, ob. roſzłyć preten-
sye. Formować się, ukladać się, ſiſb bilden, Ross.
образоваться, вообразиться. FORMOWANIE, -ia,
n. Ross. образованные, kształtowanie, kształcenie, das
Formiren, das Bilden, die Bildung. Mieysce, w któ-
rym kości pierwszy początek maią, i w którym dalszy
wzroſt biorą, zowie się punkt kości formowania pun-
ctum ossificationis. Krup. 1, 3. FORMOWANY, a,
e, part. perf., geformat, gebildet. Rs. образованный.
Ciaſta formowane albo garnuszkowe. Lekarji. C. 2. w
formie pieczone, formiane, in einer Forme gebaknes Back-
werf. Od maſła formowano ć z mgdaly, ięch płacą
po groszy dwadzieścia cztery, bo dobre po ſtremu ma-
ſlo. ib. C. 2, b. in Formen abgedruckte Butter. FOR-
MOWNIK, a, m., formuiały co, der etwas formt. Sio.
formematemel; Hg. formaló. FORMULA, y, ž., regula,
wedle ktoréy w pewnych okolicznościach obchodzić się
maią; a tak są ułożone formuly transakcyi, testamen-
tów, aktów publicznych. Kras. Zb. 1, 298. das Formu-
lar. Ei. netuła: Sio. formule; Hg. formátska (cf. ha-
rynga) Formula lub recepta, przepis lekarſki, jak le-
karſtwa z aptek maią bydź dawane. Krup. 5, 52. das Ne-
cept. FORMULARZ, a, m., księga formuły zawiera-
jąca, das Formularbuch. Rs. formuárpb. Formularze
dlatego są, aby ezlek wszyſtko w głowie nie nosił; ale
gdy o czém rzecz przypadnie, do regieſtru o onych rze-
czach uciekaj. Haur Ek. 1. Cěba iego, słowa z zwya-
czaynych zasięgnione formularzach wytrzęsa. Pileh. Sen.
liff. 399. 2) zbieracz formuł, ein Formularfammler. Tr.
Formularz abo praktyk, Cn Th.

Pochod. rzecznuk. Forma. foremność, foremny, fo-
remnie; nieforemność, nieforemny, nieforeennie; od-
formować, przeformować, reformować, reforma, re-
formacya, reformowany, ufomować, wyformować.
FORMAL, a, m. (cf. FORMAN furman), parobek na wsi
od koni, ein Pferdeknecht auf dem Lande. Do orania,
odwracania, bronowania, zasiewania i gnoienia ieſt
sprząg folwarezny, do którego sa fornale i parobcy. Pam.
85, 554. Dwór tego ſknéry ſkładał się z jednego forna-
la, który cały tydzień, podług pory roku, albo w polu
wiołęzył, albo drzewo z lasu, albo zboże na targ, a co
niedziela samego Jegomości do parafii woził. Off. Str. 3.
FORMELKA (cf. FURMANKA), i, ž., cztery konie
wieyskie cugowe, viar Dorſperde zum Zuge. Dokupię
pary koni do fornalki, żebym i ia posztońto iechała. Off.
Str. 7. Formanki, ieżeli maią bydź cugowe, nie podłe-
bydź powinny, lubo nie koniecznie iedný mćiži A
kiedy wožnica forman z kulbaki na dyszlowym koniu po-

FORNALSKI - FORST.

wozi, tak ten, iak pod forysiem, parne i do wierzu-
sposobne bydź muszą. W formankach, czterokonnych
tylko ieden pod formanem wierzchowy. W formankach
wozowych pod brykami, naywięcy się uważa na siłę do
ciągu. *Kłuk Zw.* 1, 186. §. Forualka, żona fornala, die
Frau des Kutschers auf dem Lande. FORNALSKI, a, ie,
od fornala lub fornalki, *Dorfkutschet*, *Dorfgespann*.
Kołasłka łakaś sześcią fornalskiemi końmi przyjechała.
*Dorfspferde, Arbeitspferde*.

FORSNEROWAC *cz. ndk.*, a stolarzów, obkładać drzěwa
cienkiemi deszczulkami, bey den Eischern, fourniren,
auslegen. Drzewo obrabiają pod liniią, hebluią, forne-
ruią. *Chmiel*. 1, 675.

FOROWAC, - al, uie, *cz. ndk.*, wyforować *dk.*, fora,
to ieł, precz wyganiać, hinausjagen, fortjagen, hinaus-
treiben. Brutus z miałła tyranów forowal. *Bardz. Łuk*
2, 64. Swe żony Alcydes od siebie foruie tym rozwo-
dem. *Bard. Tr.* 457. Ociec niechay syna z domu for-
ruie do szkoly. *Glicz. Wych. L.* 1, *Stryik. Gon. K.* 3.
*Wad. Dan.* 101. FOROWAC *SIE*, zaimk., wieźć się
precz, prowadzić się precz, sięh wegpacken. Z przymusu
twego z domu w drogę się foruie. *Bard. Tr.* 93. Nie-
chay mi ten nie będzie przyiaciłem, niech się foruie
wen. *Veresz*. Regl., 118. Nalazł hetman w Derpie ie-
szeze dworzanina iednego wielkiego kniazia, któremu z
zamku się coprędzøy forować kazał. *Gwagn.* 176. Lub
z Meduzeyskiego źródlła się nam fornycie i z Hiatyńskie-
go, lub z Ematyjichkich lasów my wam uftąpiemy. *Otw.*
Ow. 195.

FORPOCZT ob. podsluch.

FORSA, y, ž., z franc., gwałt, moc, usilenie, die Force,
die Macht, Gewalt. Nie ieł møy zamystż ženić się przez
forsę i żadać tego serca, które iuž komu innemu oddane.
*Teat.* 7, 116. Nie znał, co są zabiegi, forsy i partye.
*Gaz. Nar.* 1, 77. (forsowanie interessu, poforsowanie,
popieranie wszelką usilnością). FORSOWAC, al,
ie, *cz. ndk.*, sғorsować, poforsować *dk.*, silić, gwałto-
wnie chodzić kolo czego etwas forciren, mit Gewalt
durchsetzen wollen. Przeftrzegam, mam przyiaciol, będę
forsował, żebyście i wy pisarze i drukarz wasz, przy-
kładnie ukarani byli. *Gaz. Nar.* 1, 16. Dali dla niego
bankiet, wielkim i sforcowanym apparatem. *Off. Boh.* 1,
439. §. Forsować się, silić, sięh anstrengen. Na
zgubę moię zforcowali się. *Psalmod.* 41. Po takiej sła-
bości, żebyś się naymney nie forsowała, *Teat.* 20, 89.
Tak się sғorsował, tak się wszędzie silił. *Pot. Syl.* 148.
Kupidyn z łuczkiem się swym sforeciąc. *Tward. Pas.* 22.
Sғorsowny - sғorsowany, ściśniony, gezwängt. Krętym
ftružek sғorsowny wężykiem, W iasnym dnie kamyk trą-
ca za kamykiem. *Hor.* 1, 204. *Nar.* §. *Venat. forso-
wać*, na umor gonic zwierze, *Gall. par. force*, eine Part-
forceiagd halten, hehen, jagen. *pr. et fig.* O forsowaniu
rozmaitego zwierza, i w ktore dni naylepiły polować.
*Mon.* 72, 104. Po wszytkich go ulicach forcować po-
trzeba, nim go w iedném mięscu dopadnę. *Teat.* 10, 82.

FORST. FORSZT, u, m. (cf. *Germ. Forst*, *Fral. forresta*),
dyl krayny z drzewa wytarty, z iednøy strony z kory
niecociosany, nastrzy cale gruby, die *Schwartenbiele*, das
*Schwartenbret*, die Pfoste, *Pfostenholz*, *Forchelz*. We-
wnątrz kościoła pobudował ściany z forłuca cedrowego; a

FORSTOWAC - FORZTELOW. 655

takie wszytkie wewnątrz obil był drzewem. Radz. 1 Reg.
6, 15. (deski cedrowe. *Bib. Gd.*). Na bokach każdego
forłuca dwoie fugowanie będzie, przez które forst z foritem
się społ. I *Leop. Ex.* 26, 17. (deszczka z deszczka. 3
*Leop.*). Skrzynia z miąższych i mocnych forsztów.
*Solßk. Arch.* 37. W Polszcze miechy drewniane robią
z balów grubych na trzy cale; te bale pospolicie zowią
forsztami. *Oc. Rud.* 88. Forszt dębowy, osnowy, szero-
ki na trzy ćwierci łokcia, gruby na cztery cale. *Tr. -
§. ob.* Forsztowanie. FORSTOWAC, FORSZTOWAC,
- al, uie, *cz. ndk.*, zforstować *dk.*, forłtami wykła-
dać, bediclen, mit *Forstbretern* ausflagen. Na wierzu-
uezynil łtrop sklepiły, z drzewa cedrowego, i zforłtował
go cedrem. Radz. 1 Reg. 6, 9. (nakrył go balkami. *Bib.
Gd.*). FORSZTOWANIE, FORSZT, wykładanie forsztami,
die *Ausforsfung*. Șciany zamku oprawili forsztem
drewnianym, iodłowym i cedrowym. *Jer. Zbr.* 315. -
§. prz-forsztowanie, przepierzenie, przegioda, eine *Wand
von Forstholz*. Niecnota ten møy mąż zaczał się za for-
sztowaniem. *Teat.* 28, 106.

FORSZLAK, u, m., w muzyce, nota mała przy nocie do-
dana, która zawsze połtonem ieł wyższa, *Mag. Mskr.* z
Niem. der *Vorschlag* in der *Musik*.

FORSZPAN, a, m., stangret z konia powożący, der Kutscher auf dem Sattelpferde (z Niem. der Vorspann). Forszpan suty z forysiem trąbią achy! achy! *Teat.* 43, c. 35. *Wyb. §. ob.* podwody.

FORSZTAN, a, m., w hucie szklanéy, forsztany, kamie-
nie przed samemi dziurami, któremi płomień wybucha z
pieca, leżące; tudzież forsztan, żebata sztuka żelaza, na
które mayſter, rozgrzewaiąc iuž nabrane szkło, piszczel dla
łępszøy spiera wygody. *Torz. Szk.* 53. z Niem. *Vorsteine*,
*Steinc* vor der *Oſenöffnung* in der *Glasbütte*; auch *heißt*
ſo ein gezäuptes *Eisen*, worauf die *Glasröhre* geſügt wird.

FORSZTAT, FURSZTAT, u, m., materya iedwabna,
saia wzorzyſta, der *Forſt*, ein *Seidenzeug*, klumige *Soje*.
Minerwa z Arachną, warsztaty połtawiwszy, i przędę na
nie nałożywszy, forsztaty abo saie wzorzyſte foremnie
robią. *Otw. Ow.* 214. Arachne wprowadzila na forsztaty
swøy, który robila w krosnach, wzory o cudzolóztwach
bogów dawnych pogańskich. *ib.* 220. A naprzód *Jowis*
sza w cielca przerobionego, wyrobiła dzielem tkackim na
forsztacie swoim. *ib.* 221. *Fursztat* sztuka. *Półfur-
sztatu* sztuka. *Jnſtr. cel. Lit.* Towary cudzoziemskie
muchoiery, saie, forsztaty, płacą naſtepuńcy podatek.
*Vol. Leg.* 4, 81.

FORSZTELACYA, yi, ž., FORSZTELOWANIE, ia, n.
(z Niem. *Vorstellen* przedławić, prezentować), prezen-
tacja i rekomendacja do wyższøy rangi oficyerskiej, die
*Vorstellung* und *Empfehlung* zu einer höhern *Officiers-
stelle*. Pukownik ten zoftał forsztelowany na Generała
Maiora. Takie *forsztelacye* czynić się tylko zwykły, gdy
kilka zbierze się wakansów. *Gaz. Nar.* 1, 284. FOR-
SZTELOWAC, al, - uie, *cz. ndk.*, prezentować lub
przedławić z rekomendacyją do wyższøy rangi, eincn łu
einer höhern *Officiersstelle* vorstellen und empfehlen. Zoł-
nierze myślał, iakby się doſkonale w rycerstwie wyćwi-
czyli, a wyčwiczeni do wysoki rangi forsztelować mo-
gli. *Bals. Niedz.* 1, 57. Dawid Saulowi był tak ulubio-
ny, Zego koniuszym swoim forsztelował. *Leszcz. H. T.* 254.

654 FORSZTMAN - FORTEL.

FORTELNY - FORTKA.

FORSZTMAN, a, m., forszań, stangret z konia powoż-
cy, der Kutscherv von vier Pferden. Lubo kuni i pojaz-
dów dobrych niemasz, a przecięs forsztmani po francu-
sku i z burtami srebrnemi. *Tear. 24, b. 7.*

2) FORT, interj., z Niem. fort! weg mit Dir! Crn. for-
tam!), fora, won, wieź się ztąd, precz! St. 2. fort.
Nie masz służby, fort w domu Zabl. Z. S. 41.
Fort fort! nie masz tu mieysza w moim domu. Boh. Kom.
1, 458. Fort ztąd! *Tear. 18, b. 45.* (Vd. furt - na-
tychniaft, skoro).

2) FORT, gatunek wodki, eine Art chłogognen Maßers
oder Branntwein. O paleniu wódki, ktorą zowią fort.
Sienn. 591. Spicz. 240.

FORTA, y, ž., Bh. fortna; Sr. 2. porta; Sr. 1. porta,
rota; Crn. porta; Rs. upamà (cf. wrota) cf. porta, Lat.
porta, Gall. porte, Suec. port), die Pforte, dźuń i do-
mu, n. p. Słyszysz, iak szumy fortę obniąą, Jak płaskie da-
chy wiatry miotaią. Petr. Hor. 2, F. 4. Ktorą biało-
głowa nad miarę używa wina, i enotom wszytkim zamy-
ła, i nieconotom otwiera fortę. Warg. Wal. 200. Me-
dic. Naczynia oddzieleniu żółci służące, zowiemy żyla-
fery, Tena portae. Krup. 2, 80. Sienn. 158. ob. förtka.

FORTECA, y, ž., FORTECZKA, i, ž., zdbrn, z Włok,
to erdza, młęsce obvone, die Feßung. Bh. festunga;
Sla. grad; Rg. trvadja; vulg. kula; Vd. obranstvu, brą-
młotvu; Ec. mverжа, formwět, mverdьъв, mverdъв,
asmuerpaъв; Ec. кръвь, кръпосвп, кръпосвѣтъ.
Nie dołgówszy żołnierz fortecy, nie może się bezpiecznie
w krajach rozpścierać. Leszcz. Gf. 116. Fortece a mu-
nity w nich się znaydująca, włanością samemu cesar-
z. Ni Tareckiemu należą. Ktok. Turk. 4. Maże fortę-
ce, z vinskich przyczyn krajiowi od nieprzyjaźcia zara-
domu. Leszcz. Gf. 116. W dawnych pismach równicza
sig zachowuje między fortecą a twierdzą. n. p. Wielkie
Łuki siawną było i mocną fortecą, do której dwuansie-
twierdz na około wyławionych, przyłępo bronilo. Boh.
Zam. 109. Podszane wawszy się pod naywyzszą twier-
dzę, która fortece od woyfka naszego zaslaniała, wysła-
no ku téy twierdzły iednego piechura. ib. 112. (cf. For-
tyfikacya, fortyniovać). FORTECZNY, a, e, od for-
tecy, Festungs. - Rs. кръпосвѣтъ n. p. komendant
forteczny. Jak. Art. 3, 235.

FORTEL, *FORTYL, u, m., Bh. förtel, obmył; Crn.
forkěl frauds (Vd. fortel z obora); Vd. savitnoit, ſka-
snoſt, potuſnoſt, potuſnjenoſt, posebnu snanje, vme-
talni viedesh (Cro. fortely; Dl. opaza sagacitas); Ros.
ухватка, уховка, замашки, пронích, пронěki,
крючекъ, збой; Ec. хипросшноворене. *§. z
Niem. der Vortheil, rzecz zyſkowna, der Vortheil, der
Rutzen, Gewinn. Na Uliſa tylko zależało woli, żyć z
Kallipsą w niešmiertelności; ale chciwość powrotu do
ubogić yoczyzny sprawiła, że wszyſtkiemi temi pogar-
dził förtelmi. Tr. Tel. 8. W każdym kłopocie ieſt for-
tel nie mały, Mieć umysł trwały. Petr. Hor. 2, A. 4.
§. przemysłny i ſkuteczniezy sposob robienia czego,
der Handgriff, Kunstgriff, der Vortheil. Dobremu żoł-
nierzowi trzeba, aby wszyſtkie znal i wiedział fortele bro-
ni. Górn. Dw. 29. §. sztuka, przemysł w obchodzeniu
się z kim, chytre obęjscie się, podęjscie, podſtop,
kunſtliches und līſtiges Verfahren, Uebervortheilen, Mänke,

Kniffe; Kunſtstücke, Rist, 3. B. Kriegſlīſt. Jeśli fортелов
godzi się na woynie używać? Petr. I. 5, 415. Fortel
ieſt brat enocie w słasznę woynie. Paszk. Bell. A. 4, b.
Fortyl. Kosz. Lor. 175. Wyklamać, pozyćić, nie
wroćić, fортел się wykręcić. Fališ. Dis. U. 5., Cro.
forteliti; Rs. λαμβάνων. Fortelów używać na mie-
przyjaćela zasadkich godzi się, byłe iedno wiara była
zutyma. Petr. Et. 216. Nie mążny, ale fортелów
ł pelny, J na woienne zasadzki słuchelny. P. Kchan.
Jcr. 425. Czego mocą doſtąpić nie moł, fортел dom-
kazal. Nar. Hſi. 2, 122. Kiczytut więcej okreſt for-
lami i chytoſką, niżli mocą walećić. Stryt. 422. Ja-
ropelk niezwyciężonego Bolesłewa fортелom i chytra za-
sadzką pod Halicem zwyciężyl Stryk. 195. Jaropěk
przemysł, ižby w on fортel fортел Bolesłowi
mogł oddały. 15. 189. Podeysć kogo fортелom, eńcem
den (Mang) Mank ablaufen. FORTELNY, a, e, FOR-
TELNIE adw. ž. z Niem. portelniſt, korzyſny,
awaťažowny, n. p. O jako szcze piaſtuje fałkawe
fортelnie moż zapoczątą sprawę. Pofl. W. 92. §. Crn.
förfkelnast; Vd. savit, saſerlan, sarolien, potahuł n;
Rs. zanbłajbeny. Sztuczný, přemysłny, poděsia
pelný, chytry, kumpliā, līgi, argliąg, reid an Vort-
theilen und Anngriffen. Zyd złoto, Słabro przyśada i
inszeni fортелnemi sztukami falsznie. Grod. Dis. f. b.
Fortelie i ńmiało na Tareckie namioty naſtepiaj. Eich-
Chod. 11. Słowa święte fортelne pzeceń wywołone.
Paszk. Dz. 151. Ten wygra sprawę, kto ma fортelney-
sze świadko. Gorn. IV. L. Co chel, to wszytko prze-
wioł swoją głową, Ciuty, obrotny, fортelny, ćwi-
zony. P. Kchan. Jer. 45. Człowiek chytry i fортelny.
Słerg. Dz. 842. Chiss fортelne wymowyw. Chrośc. Ow.
56. Na wsi milość ieſt prawodawca bez fортelney pury-
sady. Zab. 14, 375. FORTELNIK, a, m., i d. po-
tuhnjenik, savitnik, temnak). chytrzeć, czwóki fорт-
telow i podějscia pelen, cin Argyle, cin tänkevoſter
Menſch. Powiadali mi o srogye wieocnie zdiłnego
fортелnika. A. Kchan. 34. FORTELOSC. - ſi. ž.,
chytoſć, sztucznoc, podlegnoć, die Argyle, Mänke,
Kniffe. Vd. oziganot. *FORTELNO ſCLANKA, a, e,
Założył fortece na pograniezu fakulowoiennym Arch.
dedyk. t. i. gdzie fортелom na woynie dokazywać można, abo
też, co do woyny pozyteczny, za Skicgcránken vortheil-
haft.

FORTKA, FORTECZKA, i, ž., nomin. nomin. Forta,
drzwički u domu, zawsze za łicę bywia w klaszto-
rach, das Pfortčern. cf. forſt, Lat. porta cf. wrota;
Bs. vrąga; Sr. 1. portka, vrika; Fc. spárnga (Koss.
φορπικα szyba w wnie do otwierania); Rs. prasav-
mołb, kalininka, kalinочка. Dworakie wniuście
do dworu, iedno małą fортką, a drugie szeroką bramą.
Kto skromnie fортką wehodzi, zapomowany tam, bramą
wyjeźdza; kto szumnie bramą wjeźdza, straciwany, fортką
wychodzi. Dwor. A. 4. Förtki były zamknione. IV. Pofl.
W. 349. - Fig. Wziął człowieka na pły umarłego; du-
szę, ktorą iuž u förtki była, nazad wroćił, do domu go
swego odniosł, łóżka mu swego uſtapił. Gorn. Sen. 515.
Smierći ieſt förtka do pokoiu wiecznego. Boh. Kom. 2,
70. (przeyście, brama). Usilucye wniuść ciasną for-
tką. 1 Leop. Luc. 13; 24. (przez cnotę do nieba).

FORTUNA.

§. Mod. fortka żołdkowa. Urzęd. 409. Fortka wychodzenna płodu, Spicz. 175. (ob. forta). ob. Fórtyń.

FORTUNA, y, ž., bogini dobrego mienia, według mitologii corka Jowisza: Kras. Zb. 4, 299. die Fortuna, die Göttninn des Glücks. Crn. fertuna z bogim wiatrow; Crn. Fertunz Aeolus; zład Crn. fertuna; Vd. fortuna, Cro. fortuna procella burza, szturm; Bs. fortuna, frittura, barascka, zło vrjeme, Jtal. fortuna di mare; Vd. fortunalt burzliwy). Fortuna bogini Bh. Hstěstena cf. szczęście Crn srěcha). Stepa Fortuna dlatego, że nie wzią, szczęsiec temu sprzyja, co niewart, niż temu, co zasłużył. Teat. 51, b. 15. Ach Fortuno, Fortuno! iakże niestatedzna. Boh. Kom. 4, 80. cf. koło. - §. los namirządzacy, das Schicfal. Od ślepéj i niestalej fortuny nie pochodzi, Petr. Ek. 59. Ale gdy czego przyczyna nie wiemy, fortunie to przypisniemy. ib. 60. Fortuna we wszylkich na świecie rzeczach rozkazuje; a ma to sobie za igrzyfko, podnieść i pograżyć. Gorn. Dw. 20. Onże, gdy mu pomyślna fortuna służyła Jednakowo to przyjął, iak gdy odłapiła. Lib. Hör. 102. Alcybiada iakoby dwie fortunie między się rozdzieliły. Warg. Wal. 215. Auguście większy nad fortuny obie. Monarcho mądry, coż za dobroć w tobie! Zab. 15, 382, t. i, nad szczęście i nieszczęście, Glück und Unglück secunda et aduersa fortuna. Zle ten znosi przeciwny fortuny natarezywość, który niegdyś samych tylko ięcy pieszcz doznawał. Zab. 6, 203. Hetman tam pracował lewą bardzo fortuną. Tward. W. D. 2, 275. Sialnym służy fortuna. Zab. 8, 352. aud. f. iuf. - §. przygoda szczęśliwa, ein glücklichst Auffall, ein Glück. Fortuna nam się przytrafia, bez naszey intencji i myśl, na przykład, gdy orząć lemieszem błyszłą wywale. Szczęście z intencją i myślą naszą przychodzi nam, gdy się ćwiczymy w dobrych sprawach, dobrze żyjiemy. Petr. Et. 73. §. szczęśliwe powodzenie, szczęście, Glück, Wohlvergehen. Nie naprawi fortuna człowieka, chyba zepsuie. Lub. Roz. 47. Stara przypowieść, że przyjaźń z fortuną na świecie chodzi. Pot. Zac. 145. Za fortuną swawola pochodzi. Morszt. 209. Tam ludzie, gdzie fortuna. Pot. Arg. 695. Kowal fortuny nie kuie, sobie ią kto chce zbuduie. Fred. Ad. 3. Leszek, pomiąnic na dawny stan, że był złotnikiem. Mawał, każdy fortun swěy ieł rzemiesłuikiem. Min. Ryt. 2, 8. fortunae suae quisque faber. Fortuna przyciela, bog fortunę dawa. Zimor. Siel. 178. Ach nie trzebać nikogo sądzić poki życie. Smierć dopiero każdego fortuną odkryie. Pot. Zac. 134. Szczęste niewieście, fortuna chłopia. Rys. Ad. 62. - Niefortuna, nieszczęście, bieda, Unglück. Panowie i słudy zarówno tymże niefortunom podlegli. W. Poſt. W. 3, 208. Czyć go niefortuna nadała, że właśnie teraz nachodzi? Pot. Jow. 2, 41. (cf. choroba, nieszczęście, kaduk, kat). §. bo-gactwo, maiętność, Wohlstand, Reichthum, Vermögen. Bh. zbojičko. Jam też miał pieniadze złoto i fortuny, alem tym dla Chrytusa wzgadził, pożyteczny mi, bez tych dostatków świeckich żyć. Skarg. Zw. 1, 431. Oyciec mój, był szlacheć, maiący 400,000 abo 500,000 fortuny. Mon. a. 65, 212. Gdy raz do swych fortun iachal, w niebytności iego wielka się itala odmiana. Skarg. Zyw. 2, 141. (do dobro swoich auf seine Güter). Nie tobie się, lecz twoię fortunie klaniają. Fredr. 30. Z

FORTUNARZ - FORTYFIKACYA. 655

fortuną, nie z godnością łaską pańska chodzi. Pot. Arg. 29. Goly, iak bizun; cała fortuna w brzuchu i w gębie. Teat. 19, 56. Potrzeba sobie fortunę zrobić. Mon. 69, 512. Robi sobie fortunę z ruin drugiego. Teat. 45, b. 23. §. fortuna, gra. Cn. Th. faryna Vd. pisker, posuda te srezhe: das Glücksspiel, der Glückshafen, Glückstopf, die Glücksbude. FORTUNARZ, a, m., Cn. Th. farynarz, der Glückshafner, Glückstöpfer, Glücksbündner, kupiec losem daiący towary kupującym. Wlod. FORTUNAT, a, m.; bogacz, ein Reicher, ein Mann von großem Vermögen. Fortomatow mieszek. Rys. Ad. 13. Bardzo wielkim ieł fortunatem. Glicz. Wych. P. 5, b. cf. Job). oppos. niefortunat, biedak, ein Elender. Nie-szczęśliwy i aż łowiek, banit wytrąbiony, przekłęty niefortunat. Kul. Her. 58. FORTUNATKA, i, ž., Bo-gazka, eine Frauenperson von großem Vermögen, eine Reiche. FORTUNIC, ił, i, cz. ndk., ufortunić, pofortunić dh., szczęścić, zdarzyć, gedegeben lassen, segnen. Cokolwiek ieno czynił, wszylko Pan fortuniec. Radz. Genes. 39. 25. (co on czynił. to Pan szczęścił. Bib. Gd.). Nie słowa, lecz miecz niech nas ufortuni. Chrość. Luk. 214. Będzie bóg tobie fortunić. Kanc. Gd. 268. Paszk. Bell. B. 3, b. Zrn. Poſt. 3, 742. II. FORTUNIC SIĘ Recipr., szczęścić się, glücken, gelingen. Tym czasem się Litwie przeciw Mołkwie rządnie fortunilo. Bielſk. Kr. 516. Czemu się tak fortunią drogi niepobozuły? Radz. Jer. 12, 1. ('czemu się droga niezbożnych szczęści? Bib. Gd.). FORTUNKA, i, ž., nomin. nom. fortuna, zbiorek, dostatceczek, ein kleines Vermögen. Maiace 40 funtów szterlingów w kieszeni, spodziewałem się, że powrócę do oczeyzny, i spokojnie zażywać będę nabytey fortunki. Zab. 3, 185. *FORTUNOWŁADNY, a, c, ie adv., władający szczęściem, das Glück regierend. Steb 2, 260. FORTUNNY, a, e, FORTUNNIE adv. §. od fortuny zawisły. Glückse. Dobra duchowne, dobra cielesne, dobra fortunne, Hrbſt. Nauk. r. 8, b. - §. szczęśliwy, błogosławiony, głučłych, geseniet. Dziwi fortunne pola, Sliczne gaie, doliny, i łąki kwieciłe, Wyspy trzykroć szczęśliwe. Przyb. Mił. 92. Stefan Wołewoda Wołoski był łowiek chytry i fortunny. Stryk. 669. Fortunna to Rzplta, w który ludzie brzydzą się tym człowiekiem, który krzywdę czyni drugiemu. Gorn. Wt. E. 2. Pan był z Jozefem, zkład on był człowiekiem fortunnym. Radz. Genes. 39, 2. (meżem szczęśliwie poſtepującym. Bib. Gd.). - Oppos. Nie-szczęsnąż dziś oczeyzna nasza, i my z nią niefortunni. Fulio. Dis. U. Jeſtem niefortunna króla Edenu córka. Niemc. Kr. 4, 171. O niefortunna śmiertelnych doli, o godne litości plemię. Zab. 13, 259. Nar. Niefortunnie Adam iablika łoskosztował. Gor. Dw. 3.

FORTYAN, a, m., fórtyn, p. klasztorné pilnuiacy, odźwierny klasztorny, der Pförtner, z. B. in den Klöſtern. Boh. fortniſt; Vd. vrtaŕ, sapirazh; Rs. sparnapb. w rodź. jeńk. FORTYANKA, i, Mon. 70, 744. die Pförtnerinn.

*FORTYCZNY ob. Fartyczny.

FORTYFIKACYA, yi, ž., z franc., kunszt źawienia i zmocnienia twierdz, do architektury woiennych należąći. Kras. Zb. 1, 299. die Befestigungsfunkt. §. mięsće obwiedzione fossą, zakryte wałem, usypanym z ziemi wy-

656 FORTYFIKOW. - FORTOWAC.

dobyteły z fossy, obmurowanym lub obdarnionym, a basztami, oraz wieżami pod czas basztowemi zmocnione. Służy na to, aby male wojsko mogło dadź odpór większemu. *Papr. IV. 1, 472.* Die Befestigung, Gefundene Werke. Fortykarye naturalne maią rowy okryte wzgorkami, na które nieprzycielowi trzeba się dośćć. *Jak. Art. 2, 499.* Kunsztowne fortysikarye. *ib. 500.* FORTYFIKOWAC, - al, uie, cz. ndk., ufortyskować di, umacniać, obwarować, befestigen. Król, gdy fortysikował wies iedą, zarażon był paraliżem. *Bielik. Ar. 89.*

FORUM, indeclin. u., w prawie znaczy sąd właściwy. *Kras. Zb. 1, 299.* Forum czyje kiedy, stanie u prawa. *Cn. Th. das Gericht, unter dem kantad steht.* O drodzszą cene, forum kupcom naznaczamy przed wojszem, a mięszczanom w sądzie Grodzkim naznaczamy. *Gofl. Gor. 79.* Ktorzyby nad takse przedawali, naznaczamy im forum według prawa. *Gofl. Gor. 76.* Sr. 1, fudźnaya.

FORUT, u, m. (z Niem. foraus), w gornictwie, z góry dawane pieniądze od uczestników kopalni, der Vorschaup, den die Theilnehmer am Vergwerke herziehen.

FORWACHT ob. Fürwach.

FORYS, ia, m., FORYSIEK, śka, m., FORTYFARCYK, a, m., demin. nom. *Forytarz; z przeieżuca przed karetą poszołną; Sr. 2. Portrafań; Cro. foringaſz, prejahach; Vd. predjesdez; Rs. věrminick; der Vorteiturstedt ben einem forwipannigen Wagen. Pod forysiem powinien bydź koń i pewny i do wierzchu sposobny. Khk. Zn. 1, 136.* Forszpan suty z forysiem tąbią achy! achy! *Teatr 43, 35.* Wyb. *Haur Ek. 178.* Biedny forysiek. *Auszp. 20.*

*FORYSTER, a, m., z Włosk., cudzoziemiec, der Austan; der, der Funde.

FORTYARSKI, a, ie, od forytarza, Cro. foringaſki, forringaſsen, Vorrreiter. *Forytarſki koń, des Vorreiters Pferd. FORTYARZ, a, m.; Niem. der Vorrreter, forýs, przeiedżea przed karetą poszosną; u. p. Od wozników poszosnych niech płaćą złotych cztery, a osobno od forytarza złotych dwa, gdy na sześciu koniech o jednym wołnicy nie mogą ieździć. *Lekarſl. C. 5.* Sak. Prob. 5. §. fig. dopomagacz, der Befürdiger, Mitgehülſe zu etwas. *Vd. napreivpraulik, napreipelauz, povishar; Ross. nocbßweſſmowameln, conocembwova-meln (cf. pośpieszyć, sposobić).* Jaropelk wzięcieprzyjął Włoszczywica, wesłać się z tego, że mu bóg dał pąmocnika i forytarza do podniesienia woyny na Polaków. *Stryk. 189.* Wierutnym lotrom forytarzami byli. *Birk. Zam. 10.* Zrn. *Pfl. 3, 17, b. et 756.* Cnotą trzeba urzędów dochodzić, nie forytarzami; dosyć ten ma forytarzów, kto dobrze działa. *Modrz. Baz. 58.* Przemytnicy z ich forytarzmi, za których dopuszczeniem, przyiażnią, radą, przeiechanie ela się źtaie, iednaką winą maią bydź karani. *Herb. Stat. 97.* Zly dłużnik naypenwiczącej rzecz nicuie, i forytarzów wiele do tego sobie nabędzie. *Sax. Tyr. 84.* §. *quadruplator, ofkarzyciel, forytarz, wydawca, który zwłaszcza wydawał przed radą Rzymską wyłepne ludzie i forytował na nie ten wyłep. Mącz. földrownik, donosiciel, der Angebeter bey Gerichte.* §. *quaefionarius, forytarz złoczynców, oprawca, podkacie. ib. der Häscher, Scharfrichters Knecht.* FORTYWAC, - al, - uie, cz. ndk., komu: przeieżdżać mu,

FORTOWANIE - *FOZA,

forysiem iego bydź, einem verreiten, sein Vorrreiter senn. §. fig. forytować koło, z wynosć, popierać. *Cn. Th. einen befördern, ihm wozu felsen, ihn begünstigen. Sr. 2. fordrowaſch, födrowaſch; Sto. füdtingi. Vd. napreipelati, napreivpraviti, povishati; Rs. conocembwovamb (cf. sposobić), nocbßweſſmowamb. Po śmierci Waław i, łaskawsze niż przedtym szęszcze Lucietka na królełtwo forytować porzeło. *Stryk. 531.* Gaiba nie swoim doſiem nie czyniąć, cudzmi się tylko chuciami forytowali. *Nar. Tac. 2, 482.* Posłano dwu, aby onych więzieli w rzecz forytowali. *Baz. Sk. 356.* *Odym. Sw. 2, H 5, b.* Ludzi niegodynych forytnią, wynoszą, łogacą. *IV. Pofl. IV. 565.* Judyta modliła się hoga, aby forytował radę ięg. *Budn. Judich. 12, 8.* (aby sprawował droge iędy. *Bib. Gd.*). §. Forytować na koło földrować, auf einen infizierten. *Quadruplator u Klemmian wydał przed radą wyłepne ludzie i forytował u, nie ten wyłep. Mącz. FORTYFOWANIE, - ia, u., subft. erb. des Vorrreiten przeieżdżanie, der Vorritt. §. dopomaganie, pomoc, die Buhülſe, Wempeing. Narody z nikczemnych początkow, za połtepikiem czasów, i forytowaniem szęszczenia, w wielką się możność rozmożły. *Stryk. 67.* Ludzie bydź za swoim własnym szęszczeniem, bydź za udaniem i forytowaniem czyim, opułzenia i tytulów dochodzą. *Warg. Cez. 24.*

FORZAC, u, m., sztaka z gliny, zamykająca okno w piecu szklarskim, przez które tygle witała się. *Torz. Sz. 5+.* z Niem. der Wart, vor das Senloch in der Glastüfte.

FOSA, y, ž., lac. rów, Bs. endek; Sla. graba, der Graben. Fosy kopać przed miastem szerokie i głobkie nalży. *Papr. W. 1, 185.* Słupuje dygnitarłwa i wszelkie honory. Nie tylko śrebrne fosy, lecz i złote góry. *Kulig. Her. 244.*

FOSFOR, u, m., ilota z siebie światło oddająca, należąca do ciał zapadłych. *Mier. Mscr. der Phosphorw. FOSFORKI phosphoreta, kombinacyjne fosforu z innemi ciałami. *Sniad. Chv. 520.* FOSFORAN, u, m., phosphor, sól z kwasu fosforowego i z zasady solnýc złożona. *Sniad. Chem. 2, 67-68.* FOSFOROWY, a, e, od fosforu, Phosphorus. FOSFORYCZNY, a, e, zamykający, fosfor, phosphorisch.

FOSZKI, szok, plur. nomin. Forchy, figielki, sztuczki, Połn. Stricze, Ty nie wies, pani widzisz, co za dziwy płodzi, A iako tu nędzny świat swemi foszki zwodzi. *Rey Wiz. 33.*

*FOTARŁE, - ćcia, n., może obsc. z Włosk., bekarcię, Baſtardchen. Dziećie to, Amor, acz ślepe, ale widzisz, iż przecię ugałda, O nie iednego wierz mi, to fotarłe zdradza. *Rey Wiz. 29.*

FOXAL, u, m., z Angielk. Zabawa wieczorna ogrodna, Baurhall. Komedyi, redut, pikników, foxalów, nigdy nie opuszczali. *Teat. 19, b. 5.* FΟΧΑΛΟΥW, a, e, tyczący się foxalu, Baurhall. Koło dziesiąteły kończąc dzień przyiemiemy, Foxalowe zabawy okrywał mrok ciemny. *Niemc. P. P. 51.*

*FOZA, *FUZA, y, ž., Jtal. foggia); kształt, model, gatunek, sposób, die Art, Manier, Form, Gestalt. Zona koniecznie chciła się zawicie nową fozą. *Star. Ref. 45.* Blawaty nowey fuzy kwiatkami upłrzone. *Grod. Dis.*

FRABUGA FRAMBUZYSTY.

FRAMUZKA - FRANCUZ. 657

Dis. D. 3. J w kochaniu są żołnierze fozy, Ma też Kupido szańce i obozy. Pot. Alg. 697. Święty Marcinie, nie bardzo to do fozy, Suknią rznąć, kiedy ludzie szubią się na mrozy. Pot. Pocz. 147.

F.R.

FRABUGA ob. Frambuga.

FRACZEK, czka, m., demin. nom. frak, su knia kroin Francuzkiego, ein Frädrchen, ein kleiner Frack. Fraczek Angielski. Teat. 14, 94. Fraczek na siebie wziewam, bo ten teraz jewe wrzuca kaydany na serca młodych dziewząt. Teat. 25, d. 25. ib. 28. Kobietki teraz przedźy fraczek, niżli kontusz zwiedzie. Nieme. Kr. 4, 251. Metonym. fraczek i. q. fraczkowy rycerz. FRACZKOWY, a, e, od fraczka, w fraczek, ubrany, Frädrchen; mit einem Frädrchen ngarthan. Fraczek rycerze pilnuią tylko umizgów. Teat. 15, 55. Uśmiechła się do fraczkowego młodzika. Off. Str. 3. Jeft on rodzony brat wielu naszych fraczkowych paniczów. Teat. 29, 21. FRAK, u, m., su knia kroin Francuzkiego, der Frack. Równie pod kontuszem, iako pod frakiem zuaydziesz serca czule. Teatr 29, 25.

FRAKCYA, yi, ž.; Arithm., łamana liczba, część iaka albo części liczyby cały, dwiema liczbami, nad i pod liniyką wypisane. Solšk. Geom. 5, 78., Rs. чем. Łamane ilości czyli frakcye. Ušfrz. Alg. 49. die gebrochne Zahl, der Bruch (cf. mianownik, licznik). FRAKT, u, m., w muzece. łamanie głosu, die Brechung oder Beugung der Stimme. Różnym fraktem głosu z pięknym śpiewal trelem. Hor. sat. 30. TRAKTOWY, a, e, od fraktu czyli łamania głosu, Beugung. Spiewania kościelnego, bądź na ergonach, bądź fraktowego, bądź choralnego, bardzo się dobrze u nich wycząją. Birk. Dom. 148.

FRAKTARZ, a, m. (cf. frocht) faktor, der Faktor, der Frachter. Hollendry nøywěksi na świecie fraktanze. Wyrw. Geogr. 322.

*FRAMBOGA, FRAMBUGA, FRAMUGA, i, ž. (może z Niem., przynaymniej po części), Boh. prampanch, obłączyte sklepienie, ein Schwerbogen, eine Bogennauer, ein Säulenbogen, eine Arcade. Uyrzał przed sobą mołt bogaty długi, który kamienne dźwigaly frambugi. P. Kchan. Jer. 453. Złodziły w nocy przez krzywe frambugi Oknem wleżł w kościoł, ib. 35. Przyszedł na gisę Saul, i wyławil frambogę na znak zwycięstwa. Leop. 1 Reg. 15, 12. frambuge tryumfalą. Wuch, pamiątkę zwycięstwa. Bib. Gd.), einen Triumfgegen. J. macloch, mięsce wolne w murze dla połtawienia czego, eine Blende, Bilderblende, Mitze. Rg. vloseniza). Spuściwszy się gęboko w loch, połtuzgł w iednے framudze okuty żelozem półfrzynek. Off. Str. 3. Sto w aptecze szafa szeroka i długa, Za którą zasloniona ieſt w murze framuga. Trgb. S. Mf. 122. FRAMBUZKA, i, ž., demin., macloszek, eine kleine Mitze, Bilderblende. FRAMBUZNY, a, e, od frambugi, Schwerbogen. frambużny kamień. FRAMBUZYSTY, a, e, na frambugach, filarach, słupach budowany. Cn. Th. auf Schwerbogen ruhend. Frambużyste ganki. Tr. Tel. 235. Okno frambużyste - sklepione, ein gewölbtes Fenster.

Tom I.

FRAMUZKA ob. Farmužka.

FRAMZA ob. Frandzla.

FRANCA, y, ž. (*FRANCUZA obsol.), dworſka choroba, ospa dworſka, weneryczna zaraza, cf. Kanoniczy katar, kwarciana ospa, Francuzka ospa, Vd. franzhoshi; Sr. z. franzofe; Cro. franczuz; Rg. xenſka ötrop, bluudna nemooch, Ec. Фрънка; Ross. вечисł; die Luftſeuche, die Franzosen. Lubieżna choroba. Perz. Lek. 2, 5 Przymiot, abo bo proſtu mówiąc, pani ſlanca. Syxt. Szk. 506. Na końcu wieku piętnaſtego franca naprzedł do Polski przyniesiona. Przyniosła ią iedna białogłowa z Rzymu do Krakowa, co tam na odpuſt chodziła. Ta choroba napródź się we Włoszech, zwłaszcza w Neapolitańskim pańftwie na Francuzach pokazała, gdy ósmy *Karzel król Francuzki do Włoch targnał; i przetoż tę nicmoc francą zowią od Franczów; a Francuzowie ią też zowią Neapolitańską, że się tam napródź na nię zdechły. Bielſk. Kr. 432. Rozmała ieſt franca, iedna wileza, co za gardlo chwyta; pyzna, co na czoło wypada; sprosną, co indzić się wjada. Dwor. C. 1. (cf. rzezawka, trypa, kila, dymienica. cf. delia dębowa, ferrezya sosnowa, metle). Rdza z miedzi na proch ſlarta, francuzy wysusza. Sienn. 351. Za pożądliwości chodząc, nahędziesz podagry, *franczy. W. Pofl. W. 5, 325. Za takim życiem idą scyatyki, pleury, francuzy. Rey Wiz. 90. Starailość, iako ſtara franca. Rys. Ad. 62. (niewyleczona). §. Franca! interj. do djabła! zum Henker. Franca! sparyłem się. Tr.

FRANCIA, plur. nom. Frant. FRANCIASZEK, - aszka, m., FRANCIK, a, m., demin. nom. frant, ein durchtrittsches Schäldchen, ein kleiner listiger Betrüger. Na iarmark drugi przyiedzie franciaszek, Pasz zgła grosza, cale prężny mieszek. Bratk. K. 4. Chytrze mu odpowiedział francik. Dwor. K.

FRANCISZEK, - szka, m., Rg. Frâne, Frâno, Francisko; Cro. Ferencz; Dl. Ferenacz, Francesco, Frano, Frane; Bs. Frane, Franno). imię mężkie Franciscus, Franz. Franciszek š. w Assyżu urodzony. š. Franciszek de Paula. Franciszek Xawery. Franciszek Salezyusz. - Cesarz Franciszek I, Franciszek II. Kras. Zb. 1, 301. (Demin. Franuś, Franulo, Franulko). w rodz. K. FRANCISZKA, Rg. Franuscja, Frane, Franna. FRANCISZKAN, a, m., ieden z, zakonu fratrum mincum, abo braci mnieyszych, uſtanowionego przez Franciszka z Assyża. Kras. Zb. 1, 301. ein Franziskanermonch, ein Franziskaner. Franciszkan konwentual. Franciszkan trepkowy; Franciszkan frictioris obseruantiae. FRANCISZKANKA, i, ž., die Franziskanernonne. FRANCISZKANSKI, a, ie, od franciszkanów, Franziskaner.

FRANCOWACIEC, iął, ieli, neutr. ndk., zfrancowaciec dh., francowatym zołtować, venctřisch werden. Wszysłika iuž prawie Polśka zfrancuziała, a podobno zfrancowiała. Star. Ref. 43. FRANCOWATY, a, e, od francy, venctřisch. Lubieżne czyli francowate dymienice. Perz. Cyr. 2, 69. FRANCOWY, a, e, od francy, venctřisch. Ponieważ Merkuryusz francę leczy, także i w ospie, gdy jad francowemu jadowi podobny się zdaie, pomocy ndzieli. Krup. 5, 445.

FRANCUZ, a, m., z Francyi rodowity, ein Franzofe. Bh.

85

658 FRANCUZIEC - FRANMASON.

et Slo. Francaus; Sr. 2. franzosa, franzosłat; Vd. franzos; Sr. 1. Franzosa; Cro, Franczuz; Hg. Frantzia; Rs. Французъ, *Francuzowie (Francuzi, Galli, Gallowie). Rzym wzięli i kapitolium obegnali. Warg. Wal. 249. *Francuzowie stanęli w gotowości do szturmu. Uſtrz. Kr. 2, 354. Czemu się Waść kręcisz, niby na zawiasie, szaſt szaſt, iaki mi Francuz. Teat. 43, c. 5. Wyb. (wartki, zwinny, fartyczny). FRANCUZIEC niak. ndk., zfrancuzieć dk., Francuzem zoſtawać, Francuza zarywać, zum Franzosen werden, Franzöſſich werden. Teraz Warszawa zfrancuziała. Mon. 68, 88. Wszyſtka inż prawie Polſka zfrancuziała, a podobno zfrancowaciała. Star. Ref. 43. Tward. W. D. 2, 150. FRANCUZKA, i, ż., kobieta z Francyi, eine Franzöſſin. Podebala im się grzeczność Francuzk; bialość Angielek. Mon. 73, 218. Francuzek siła się doweipy, ażeby stroj cozień odmienny się pokazywał. ib. Francuzka cf. guwernantka. §. gatunek drzewa budowlego, Franzbolz, eine Art Bauholsz. Wielka, średnia, mala franzuka. Tr. FRANCUZZYNA, y, ż., wſzytko co ieft Francuzkiem, obycaje, stroje, mody, ięzyk, daſz Franzöſſche, Franzöſſche Sitter, Meden, Pus, Sprache; Boh. francina. Gadaia bardzo szą francuzezyną. Nicne. Kr. 2, 202. (żle po franziku). Mowa francuzezyną przepiatana. Kras. Pod. 2, 252. Trancuzezyna w modzie. B. 110. FRANCUZKI, a, ie, od Francyi, Franzöſſich; Bh. francozſky, franzß, franzß; Sr. 2. franzoſſi; Sla. francoſki; Vd. franzoſki; Ross. францю́цки. Francuzka wyspa, Jſle de France. Dyk. G. 1, 205. Zamki francuzkie do drzwi podwóynych. Boh. Kom. 5, 169. Szmelce robotą francuzką. Zlot. A. 2, 5. Francuzki *guſciec. Sak. Pr. 81. (ob. franco). Po francuzku, sposobem francuzkim, ięzykiem francuzkim, adw. Franzöſſich, auf Franzöſſich. Teraz u nas wſzytko po modnemu, po francuzku, po niemiecku. Kras. Dos. 265. Kosztów nie trzeba żałować, bo się nauczył po francuzku dyskurować. Opal. sat. 3. FRANCYA, yi, ż., niegłyś królewisto, teraz cesarſto Francuzkie, Bh. frantowano, franky; Sla. francuzka; Vd. franzoſka deshela; Rs. францю; Frankreich. u Rzymian Gallia. Wyrw. Geogr. 300. Z *francus (z Francyi) do Rzymu przyechawszy. Krom. 89.

FRANCYK, a, m., Frankonczyk, ein Franke. Juſtynian pisal się Francykiem, iakoby Franki kiedy zawoiował. Skarg. Dz. 556.

FRANDZLA ob. Fręzla.

FRANEK, nka, m., nomin. nomin. propr. Franciszek, Frandschen, Znay koza Franka. Rys. Ad. 78.

FRANKONIA, ii, ż., cykul rzeszy Niemieckicy, położony prawie w samym śrzodku Niemiec. Dyke. Geogr. 1, 216. Franken, der fränkische Kreis. FRANKONCZAK, a, m., z Frankonii rodowity, ein Franke. Frankonczykowie, czyli raczey Frankowie, w Tureczyznie i. q. Europeyczykowie. Pam. 84, 775. die Franken in der Türken. FRANKONKA. i, ż., kobieta z Frankonii, eine Frankfinn. FRANKONSKI, a, ie, od Frankonii, fränkisch. Cykul frankońcki. Wyrw. Geogr. 204. der fränkische Kreis. Wino Frankońskie często za Reńskie przediały. Knup. 5, 107.

FRANMASON, a, m., a Franc, wolny mularz, należący do towarzyftwa sekretnego, z Anglii początkowo wyszłego, który w swoich obrzydkach używa znaków mularskich, der Freymauser. FRANMASONERYA, yi, ż., wолне mularitwo, towarzyſto franmasońſkie, die Freymausercy. FRANMASONSKI, a, ie, od Franmasońw, freymauserisch.

FRANMASONERYA - FRANUS.

FRANT, a, m., plur. Francia, - i; z filut, sztuczny szalbier, Lis, ein fiscaler Schalk, ein lichtiger Vogel, ein Guchs. Vd. savitnik, domishlenik, zigan, kurbetat, galiu; Ec. et Rs. француз, wymb, скопрах, шишимора, палум, палумеу (Rs. француз, франмикъ firecyk). Lis frant z natury. Fabt. Ez. 138. Frant, iako mówią, karmiony szpakami. ib. 165. Na franta zawsze się frant znaydzie. ib. 40. We dwóynasob nulla sztuka, frant filuta gdy oszuka. Jakub. Bay. 70. Na wſzytko wiedział sposob, był to frant nad franty. ib. 272. ein rechter Hauptschalk. Domyślil się frant; i chłopi frantami. Fabt. Ez. 159. auć unter den Manern giebts Schalk. Francia piliacy, nazwutrz mawiacie. Nie pamietamy, przebacz Mości Lacie. Bratk. E. B. Frant niezaplaconego długu złapan i do wieżienia włożon. Chem. Pr. 140. Baby gorzałką chą franta bola z Jéymości wyprowadzać. Perz. Leh. 10. Oto dziewetzyna frant. Teaz. 50, 3. 47. 2) sodalis, biesiadnicze towarzysz; frant teł niektóry mówia. Mącz. der Sechbruch. FRANTOSTWO, FRANTOWSTWO, a, n., Vd. galusnia, galuſnoſt; Rs. naumowcemo, małympembo; sztucze szalbierwo, Schaltheit, litiſe Epiubub rev. Poznań frantoſitwo. Fabt. 49. Niedugo się z pożytku frantoſtwa swego nacieszył. Uſtrz. Kruć. 2, 205. Mnie-mam, że sama chce, lecz też to z frantowra w duchu. Hul. Oż. 121. Naylepsze frantoſto ielt, nie bydź frantem. Zabt. Roz. 42. Mon. 74, 125. FRANTOWNY, FRANTOWATY, a, e, zartowny. Cn. Th. Scherzhaft, poffenhaft. U kogo oczy ma bydź doweipy, frantowyaty. Chmiel. 1. 183. §. sztuczny, chytry, fiscal, litiſig. Tr. FRANTOWAC, al, - ie, cz. ndk., frantowito ſtoić, Rs. смочённый, пахтовамъ, мишиморимъ. (żartować. Cn. Th.) Schaltheiten auſten. Co robić? muszę frantować, ażeby cię dołać. Frantu myżł! Bicze zatym ułożoną mine, ſtapa z partesów, na kształt karmnego pralata. Zab. 13, 276. Tręb. Przy dworze bezpiecznie glólować, frantować może. Dzwon. Stat. A. 2. FRANTOWKA, i, ż., Rs. naumowka, kobieta fiantowska, ein fiscalhaftes Frauenzimer. Frantowka ta Jakie ma serce chtyre i zmyślone! Pusł. Fid. 175. FRANTOWSKI, a, ie, sztucznie chytry, fiscalhaft, fiscal. Frantowsko, po frantowsku adv., Vd. galuſhen, galuſen, savit, prevershen, premeten, ožiganſki; Ross. naumowciki, naumowamый. Frantowskie się z frantem obchodzić. P. hchan. Orl. 1, 83. Z frantem po frantowsku, inaczey się sparysz. Fredr. Ad. 42. Jedno zełgać, a drugie frantowsko powiedzieć, Dzwon. flat. A. 4. §. frantowski, fryerski; n. p. frantowska piosnka, wiersz, žart. Cn. Th. bublerisch.

Pochodz. przyfrant.

FRANUS, - ia, m., FRANULO, FRANULKO, a, m., zdrbn. imienia Franciszek, Frandschen. Franku, Franulu; Teat. 10, b. 38. Franuś miał szczawkę przez półgodziny, ib. 26, b. 59.

FRAS - *FRASOWATY.

FRASOBLIWOSC - FRASZKA. 659

FRAS, FRASOBLIWY ob. Frasunek, Frasobliwy, *Fras-
sowaty. FRASOWAC, -ał, -uie, cz. ndk., ufraso-
wać, zfrasować dh. (cf. Germ. freſſen gryźć; u Oſſry-
da frezzen, Dan. ſtraabſe; cf. Germ. die Graſſ, Graſſ,
die Freyham. Adig.), gryźć kogo, troſkać go, kłopó-
tać go, Ross. кручинный; auf einen losſeßen, ihm
zusehen, ihm nagenden Kummer machen. Wielkie utra-
pienie ufrasowało go. W. Poſt. Mn. 51. Frasuią mię
nieprzyjaciele moi. 3 Leop. Ps. 26, 2. (ciążą. 1 Leop.).
Co cię frasnie? Teatř 52, 9. Ufrasował go niedoſta-
tkiem. 1 Leop. Deut. 8. Jm więcćy się przybliżam do
konca, tym więcćy mnie to frasnie. Teat. 54, b. 54.
Frasowali Zygmunta Auguſta Panowie Litewscy niektó-
rzy, o małżeńtwo z Barbarą. Stryk. 747. Smiał się
Walewſki z pogrożek i głowy Swéy nie frasował temi
kłóba słowy. Min. Ryt. 2, 116. (cf. głowę kłóć).
Panie racz zfrasować te ędzne czasy nasze, niźliby-
śmy na potym mieli przyść na te srogie dekreta twoie.
Rey Poſt. yy 3. (napełnić frasunkami, mit Kummer et-
füllen). II. Frasować się, zaimh., gryźć się, troszćić
się, się kümmerm, sięh hármen, nagenden Kummer haben.
Rg. morittise, tartise; Bs. jadatise; Crn. tuhtam; Rs.skó-
ßbßw, skórbáu, пригорюнивсь. Frasuię się dla
tych, którzy uciekli do Chaldéycyków. 3 Leop. Jer.
38, 19. (pieczliwym. 1 Leop.). Kto się nie rad fra-
suie, pięknie i dłoju žyje. Cn. Ad. 391. Co się ma-
my o rządkach frasować, niech sobie rządy tak idą, jak
idą. Boh. Kom. 5, 254. - S. Frasować się na kogo
uſkarzać się gryžliwie nań, sięß bitterlich über ſemanden
beklagen. On naywięćy się frasnie w tym śmiecie na
Teusona puſſelnika. Sharg. Dz. 1039. Ze gwiad effekty
omyłne bywiają, ztąd się ludzie często na matematyki
frasuią, Podw. Wroż. 15. FRASOWANIE, UFRASO-
WANIE, ZFRASOWANIE, Frasowanie się, ia, n.,
subſt. verb., zgryzota, der Kummer, der Hárn. Wy nie
znacie, co próżne ludzkie niesie frasowanie. Tward.
Daf. 8. Wszytło kożność i ufrasowanie ducha. Bud.
Ecl. 1, 14. Zmiluy się, mój Panie, w tem zfrasowa-
niu i ukłopotaniu. Ryb. Ps. 54. Bez długiego frasowa-
nia głowy swojeły. Rey Poſt. Hhh 6. FRASOWANY,
ZFRASOWANY, UFRASOWANY, a, c, zkłopotany,
bekümmt. Kamenom przyiaciel kochany, nie błęde ni-
gdy zfrasowany. Petr. Hor. D. 4., Bs. jadan, jadovan,
sgjaloſtan). Kato myśl sprawami ucisnioną a ufraso-
waną, winem chłodził, Kosz. Lor. 126. Frasowan smu-
tkiem grzechu. 3 Leop. Syr. 14, 1. (*ſčan. 1 Leop.).
*FRASOWATY, *FRASOWITY, FRASOWNY, FRA-
SOWLIWY, FRASOBLIWY, a, e, FRASOWLIWIE,
FRASOBLIWIE adv., pełen frasunku lub zgryzoty, poſſ
Kummer und Hárn, bekümmt, sięh hármen. Cro. ja-
doven; Dl. jadan; Rs. кручинный, прискорбный.
W Maiu ieszcze śniég na dwa łokcie wzwyż spadł; fra-
sowaty oracz bogu to porucał. Gwagn. 385. Maż ięcy,
zbytnie frasowliwy, zbieżał do iednego ocya. Wys. Jgn.
175. Bogaty boiażliwy, frasowliwy. Cn. Ad. 36. Cha-
dzał pocieszać frasobliwych. Birk. Dom. 71. Zakazuje
bóg ſtarania niemiernego, frasówliwego. Zarn. Poſt. 2,
389. Frasowite a uſtawiczne ſtaranie. Kosz. Lor. 80.
Naród piłny i frasowity około ſtrzeżenia pańſtwa swego.
Bax. Sk. 390. Ze potomłtwa nie miała, dziwnie była

frasowita. Birk. Dom. 22. Strofuiesz moię frasobliwą
grę, i chcesz, aby ten frasunek ze ſkepſtwa pochodził.
Gorn. Dw. 121. Pokutuiący frasowliwy głos wypuszcza
za grzechy swoie. Biad. Poſt. 262. Cale nocy, cale dni
frasobliwa wzdycha. Otw. Ow. 97. Oycu, ieſteś fraso-
bliwym. Zbil. Drog. E. 3. Byłem bardzo frasowity,
gdym słyſał słowa takie. Radz. Neh. 5, 6. Jabym cię
tak pieczliwym a frasownym nie zoſtawił. 1 Leop. Tob.
5, 17. (w frasunku. 3 Leop.). Frasowitszy (compar.)
Petr. P. 2, 75. S. act. nabawiający frasunku, Küm-
mer machend, Kummer bringend. Jeſteś między rozko-
szą, choway wſtrzemieżliwość, w żaluſ ieſt frasobliwym,
miluyże cierpliwość. Bach. Epikt. 13. FRASOWLI-
WOSC, FRASOBLIWOSC, -ści, ż., ſklonność do
frasunku, die Aengſtlichkeit, der Hang zum Gram und
Hárn. TRASOWNIK, a, m., frasućy kogo, der den
anderen kümmert, ihm Gram macht. Ty ieſteś między
frasowniki moiemi. Budn. Judic. 11, 35. (tyś ieſt z tych,
którzy się mię frasią. Bib. Gd.). FRASUNEK, -nku,
m., FRAS, u, m., troſka, kłopot, cf. rup', mol), küm-
mer, Hárn, nagende Eorge. Crn. kumr; Ross. при-
скóрбие. кручина, кручинушка, крушенія, супе.
Kiedy się iaka *przekażka w ich ſaraniu ſtanie, Wnet
*fresunk, wnet dziwna rozpacz na nich przychodzi. Rey
Poſt. a. b. Co gdy matka obaczy, wnet w frasunki
srogie, Sama się policzkować i bić srodze ięła. Prot.
Jat. 19. Wiele ludzi frasunek poſabiał, i niemaz w
nim pożytku. Sharg. Kaz. 230. Na frasunek, dobry tru-
nek. Cn. Ad. 527. Mon. 76, 832. Precz frasunki, kię-
dy trunki. Cn. Ad. 173. Helžbieta frasunek przez do-
bry trunke cieszyła, a naymły się z srogiego ocyzy-
zny zburzenia nie zasmucila. Stryk. 419. Nie tuczy
trunek, kiedy frasunek. Bratk. U. 4, b. (W Leszcz. H. S.
p. 436. cawsze fransunek). Zoſtawić kogo w frasun-
ku. 3 Leop. Tob. 5, 17. (pieczliwym a frasownym. 1
Leop.). Frasunek komu odjąć, wybrać z głowy. Cn.
Th. einem den Kummer beneſtmen. Frasunek złożyć,
den Kummer fahren laſſen. Przeminał prędkiezący fra-
sem žywot nasz. Gil. Poſt. 131, b. (w frasunkach).

Pochodz, nafrasować, zafrasować, niefrasobliwy.
FRASZKA, i, ż., FRASZECZKA, i, ž. zdrbn. (z Wtołk.
frasłe), mała rzecz, *połrzecz, małżeńtwo (cf. wielka
rzecz iron.), bągatela, eine kieńigkeit, ein Bągatel.
(Bh. frasſty z baraszki; Crn. et Vd. frashka fragmenta
carbonum; amurca; Bs. frafka; Dl. frašzka, brazgotina
z ruga fałd, zmarszczka; cf. Ger. Graße). Fraszka Bh.
darečka; Sr. z bagatela; Bs. scjurka, drrincieča; Vind
maluvriedſtvu, jiera, jigrazha, kilakala, zhazha; Crn.
tróha; Ross. мѣлочь, мѣлазна, безадѣлима. Głu-
piego zwieźć, to fraszka; mądrego, to sztuka; W nięły
miłość za przebiegla mięły, nie za nieuka. Zab. 6, 11.
W Jndyach nasze igiełki, zwierciadłka, dzwonki i inne
fraszki złotem odważią. Summ. A. 5. Dziecinne fra-
szeczki. Smotr. Lam. 54. Fraszka wiek ludzki, fraszka
wszytkie sprzywę. Zbil. Lam. A. 2. Wiegżenia ciężkie,
kaydany, łańcuchy, plagi powtórzone, wuczonym w to
okrucieńtwo panom, fraszkami bydź się to zdaie. Mon.
65, 199. Fraszka śmierć, gdy się co podoba. Pot.
Poczy. 365. Zyy lata Matuzalowe, Albo przynaymły
połowę, A choćby ćwierć dla igraszki, Dwieście lat,
85 . .

660 FRASZKOPIS - FRAZA.

i to nie fraszki. Kras. W. 125. Nie ieſt to fraszka służyć panu, który nie ma pieniędzy. Teat. 8, c. 34. Fraszki, dzieło Jana Kochanow/kiego; ieſt ich ksiąg trzy i liczba dosyć znaczna. Niektóre dla wyboru i rzeźby i myśli i wyrazów takby zwać nie należało. Zawiera się w tym zbiorze wiele pieśni z Anakreonta; nadgrobki ludz i zacnych, powieści krotoſilne. Kras. Liff. 89. die Sammlung der kleinen Gedichte des Joh. Kochanowſki führt den Titel: Kleinigkeiten. Fraszki tym�iązkom dzieją; kto się płuſci na nie Uſzczypliwym ięzykiem, za fraszkę nie łanie. J. Kchan. Fr. Naſładując go, przyłącył swemu Prożnowaniu nie próżnuiacemu podobne fraszki Kochowſki. FRASZKOPISEK, ſka, m., FRASZKOPIS, a, m., poeta fraszki piszący, der Verfasser kleiner Gedichte, ein Kleinigkeitsdichter. n. p. Wspomną wielkiego fraszkopiska (Jana Kochan.) sobie, Jako w podobuéy i on nuclil dobie. Kochow. 24+; Ja wytrwam, choć mię będą fraszkopicem wołać, Bom nie mógł ani boiom, ani meżom zdolać. J. Kchan. Fr. 78.

FRATER, tra; m., z ſac, brat, tytuł, który dań w klasztorach zakonikom, ein Frater bey den Mönchen (Cro. frater z zakonnik).

FRAUCMER, FRAUCYMER, *FRONCYMER, eru, m. (z Niem., Frauenzimmer). 1) mięsye, pomieszkanie dla kobiet, dwór panieńki źródłających, das Frauenzimmer, das Gebinde fürs weibliche Geschlecht. Vd. shenſka jispa). Panieńki rey abo dwór, gynecaum. Maćz. Obowiązał się August II., że królowa wigeły nad cety osoby z pańtwa swego białych głow w gornym fraucymerze mieć nie będzie. Voi. Leg. 6, 25. - §. 2) collect. osoby dwór panieńki źródłających, das Frauenzimmer, die weiblichen Personen, die zu einem Hoffstaate gehören, der weibliche Hoffstaat. Bb. ſenſtwo; Vd. frannzimer, shenſtvo). Fraucymer przechadzały się po brzegu, 1 Leop. Exod. 2, 5. (panny. 3 Leop.). Tak Efterę samę, iako fraudymer abo słužebne panny ięcy, przybrał i ozdobił. 1 Leop. Heftr. 2, 9. Fraucymer króloweły źródłać się powinien z Polek rodowitych. Słrzet. P. P. 1, 124. Królowa Bona do Włoch ze wszytkim zbiorem swym iechła, małąc dwór ozdobny, i froncymer szlachcianek Polſkich, Gorn. Dz. 129. Cdy arcykriegną królowi przwieziono, wszyſtek fraudymer ięcy i slugi, których z sobą z Niemiec wzięła, zaraz odprawiono, a inszy fraudymer swego narodu i slugi ięcy przydali. Petr. P. 2, 82. Thetis Achillesa kryla w ubierze niewieſćim między fraudymerem. Petr. Hor. B. 5. §. Fraucymer, kobieta, białogłowa, ein Frauenzimmer, eine Frauenperson. Szukł, zdzieby gladki fraudymer, panna, pan, dziewka lyla. Glicz. Wych. G. 6, b. *Fraucymerek zdrbn., ein Frauenzimmerchen. Ze cie beztaią, jak chęc fraudymerki, Mowią że wszyſko znosisz dla swéy gierki. Chrosć. Ow. 119. FRAUCMERNY, FRAUCYMERNY, a, e, od fraudymeru, do dworu białogłowłkiego należąry, ўm weibljeit Helfstaate gehörig, Frauenzimmer: Panna fraudymerna. Jag. Wzb. D b.

FRAZA, FRAZESA, y, z, FRAZESKA, ł, ž, zdrbn., z Greck, w Gramatycy i w Krasomowłowt wie znaczy spoſób mówienia. Kras. Zb. 2, 356. die Phrase, die Medensk. Art. Crn. govorina: Vd. govorina, govorina visha; kose. izrečenje; Ec. образователь, рос̧еніе, рос̧енініе.

FRAYBITER - FROKTARZ.

FRAYBITER, FREYBITER, a, m., z Niem., der Freybeuter rozboynik morſki). Poimali go fraybiterowie abo zbóycy morſcy. Warg. Wal. 222. §. kaper morſki, uprzywileiowany od rządu swego zbóycy morſki do chwytania poiedyńczych okrętów nieprzyjacielkich, der Cazper, ein privilegierter Seeräuber. Zygmunt Anguſt freybiterow poſtanowil dla zabronienia Naſwickiej nawigacyi. Bielſk. Kr. 567. Jź ci fraybiterowie, których krol mial na morzu, Gdańszeanom byli ciężę, wygubili ie. Corn. Dz. 167. Dwu fraybiterow ſtracono J. głowy ich wywieszono Z murów Gdańckich; a byli Téy śmierci nie zasłużyli. Groch. W. 509. §. Freibiter ob. Kozak. §. IV rołz. żeiſk. FRAYEITERKA; žartobł. Owe fraybiterki, mam rzeć panie duszki. Paszk. Dz. 127. rozpuſtnice, gąłęce na młodzież, frytjerki.

FREBRA ob. Febra.

FREGATA, y, ž, z franc., okręgik woienny, małyj iedno piętro, osadzony armatami od 16 do 25. Papr. W. 1, 335. eine Freßatte. 2) freßata, ptak, pelicanus aquilus, wielkości kury koloru czarnego, w Amerykańskiem morzu. Zool. Mar. 259. die Freßatte, eine Art Wafferspägel.

FREJERZ ob. Fryjez. *TRESUNK ob. Frasunek.

*FREY ob. Tryi. FREYBERG, u, m., imię miała w Morawii: Bb. Příbor. *FREYBELLER, u, m., dawny podatek od każdego cetnaru krzezu. Czack. Pr. 2, 199. eine aite mągące vea jedem Contner Metall.

FREZ ob. Fryz.

FREZELKA, i, ž., demin. nom. Freßla, eine kleine Franche, ein Fränſchen. FREZELA, FRANDZLA, i, ž., *FRAMZA, y, ž.. Cro. franse, fransieze, franczini; Sla. pránex; Crn. fransha, pramesh, zifa; Vd. periem, priem, okrajek; Bb. třevanj, Ag. kerize, resi, liftize, kère; Rs. мохоб, мохобък, бахрома, бахропка (Fral. frangia, fregio, freggio, Gall. frange, lat. med. frangia, frigia, trisum (cf. fryzura), Ang. fringe, Dan. fryndje, Suec. frant ), die Franse. bramowanie znitkami wiszącemi końcem na doł. Spodnie z wiszącemi frandzlam. Comp. Med. 705. Worek ten framzą około ſtron cudnie ozdobiony. Klor. Wor. praef. Starsi z nich w hili i z ſandzą złotą chodzili. Jabl. Tel. 168. FREZLOWAC, - al, uie, cz. ndk., obreźzlować dk., freźłą bramować, mit Fransen beſeſen. FREZLOWANIE, ia, n., subſt. cerb., bramowanie freźłą, das Umfränſeln, der Befoł mit Fransen. FREZLOWANY, FREZLOWY, a, e, od freźli, beſränſelt, Fransel: Crn. zifaſt; Rs. мохровамъ.

FROCHT, FROKT, u, m., Crn. foringa, Sla. kirja; Vd. basinga, tovor, tovorſtvu; Ross. повођб, покажа. Suec. frakt, Dan. fragt, Holl. vracht, Ang. fraight, Gall. fret, Hisp. flete, lat. med. fretta, frectagium, frettatio, cf. fractum, fractus; et Gall. frais), die Fracht, das Frachtgerb. Zapłata za przewiezienie towaru z ie-dnego mięsya na drugie. Wyrw. Geogr. 321. N. Pam. 12, 287. 2) ładunek, towar naładowane, die Fracht, die Ladung. Tr. Magier Mscr. FROCHTOWY, a, e, od fiochtu. Fracht: frochtowy lift, der Frachtbrief. Tr. Frochtowy Kolendrów handel na morzu śrzedzienym. N. Pam. 12, 291. et 14, 163. FROKTARZ, a,

FROM - FRYCZYSKO.

FRYCOWAC - FRYJOR. 661

m., ob. fraktarz faktor, der Faktor. Trotz kładzie: solny faktor, Salzfactor.

FROM! odłos szarpanych mocno łron, den Don einer
stark geripßen Saite auszudrücken. Palcami przebiera,
from from from na gitarze. Teat. 20, 30.

FRO NCYMER ob. Fracuymer.

FRONKA, i, ž., imię białogłowskie, Veronica. Tr. ein
Meibemarne.

FRONT, u, m., czelo n. p. woyska, Rs. compóń, die
Fronte eines Heeres. Front domu, FRONTON, u, m.,
n. p. Ozdoby w gmachach, portyki, kolumny, frontony,
i co ieno znalazł wyniósł dumny. Fabt. Tel. 169., Boh.
swistle; Vd. predhishje.

FROTNER, a, m., z franc., gladziciel posadzki, Rs. po-
łoméph, der Frotier, Zimmerpußer. FROTYERSKI,
a, ie, Rs. nołomopod.

FRU BRU! huk puk! zmyślone słowa na wyrażenie furya-
ta hałasnującego, dań Token eines ungestümen Menschen
auszudrücken. Fru bra, furiata mente Coraebus, Virg. -
Genn. 82. 2) Fru na fru, bru na bru; arma in armatos. ib. albo: bru na bru, fu na fu. cf. iak galą tak
bią, wie du mir, so ich dir. Wie man in den Wald hin-
ein schreyt, so hallt es wider (cf. klinem wybić),
FRUCZEC, ał, y, neutr. ndk., brzęczyć, schurren,
brummen. Alić znowu, ieno brzaŕk, fruczą kołrowroty.
Zab. 15, 278. Tryb. FRUCZKA ob. fryga.

FRUKT, u, m., z łac., owoc, osobliwie drzewny, die
Frucht, Baumfrucht. Vd. et Crn. sad, sadje, sadjovina
cf. Pol. sad). Cokolwiek iesień z wiosną w fruktach ma
drogiego, w koszach śrebrnych noszono. Fabt. Tel. 7. Spo-
sób, żebyś miał od roku do roku świeże *frukty* (frukta).
Haur Sk. 72. Na wety daią się frukta. 2) Niwy zale-
żale bez fruktu odłogiem Są za nie; tak ty iešće, za cy-
frę przed bogiem. Kulig. Her. 70. t. i. bez zboża. Fid-
früchte, Getreide. FRUKTOWY, a, c, od fruktow,
owocowy, Frucht-. Vd. saden, sadoun (cf. sadowy).
Drzewa dobre fruktowe. Kras. Pod. 2, 32.

FRYC, a, m., FRYCASZEK, szka, m. (może z Niem.
Frisz, co iełt nomin. irienia Friederich), urągaiąc imię,
które flisnicy nowym kollegom swoim daią, ein Name,
den die Boötsknechte den Neulingen geben, etwa Fuchs,
Hopf, Struß, Wittstock. Fryc, chłop, pierwszy raz
idacy na flisówkę. Mażier Mser., Cro, frisek, nov). Je-
sliżeś fryc abo szyper nowy, Już się tu (na wodzie) mu-
sisz uczyć inszéy mowy, Byś nie wziął szabłą u Nogatu
bracie, Bo to zła na cię. Klon. Fl. E. 1, b. Nouitius.
Frycowi nad Nogatem pamiętne daią, A gdy tak będzie
zmyty, Już go wyzwolą i nazywaią bratem. ib. G. 2, b.
- ogólniey: fryc z niego, nieokurzony. Gemm. 83. ein
Unerfahrner, ein Neuling. Przy mnieć to królewic, bę-
dąc frycem w wyynie, Napatrzył się dziel wielkich i krwi
ludzkiéy hoynie. Morszt. 114. Kto wierzy temu, będzie
u mnie frycem. Chrość. Ow. 90. (oppos. ćwik, bywalec,
szczwany). Musialby bydź w hiftoryach frycem, toby
tego nie wiedział. Pot. Syl. 3. Z calym twym miaſtem
byłbyś frycem w naszéy wiełyskiéy szkole. Zab. 9, 378.
Eys. FRYCKA, i, ž., imię białogłowkie, zdhn. imie-
nia Fryderyka, Friederica. Młoda ta paniena zowie się
Frycka Pleurant. Niem. Krol. 1, 170. FRYCZYSKO,
a, n., z urąganiem, Füchschen, Hopf, Neuling. Biedne

fryczyſko pospolicie bywa w gospodarſkim domu celem
szyderitwa celadzi. Zab. 3, 195. FRYCOWAC, ał,
ie; cz. n-th, naigrawać się z nowego kollegi, iak
Flisy nad Nogatem szabłą, abo pod Toruniem całowaniem
baby drewnianey, einen fuchſeln, einen Neuling zum Besten
haben. FRYCOWANIE, -ia, n., subſt. verb., fryćówka. - 2)
pierwiaſkowe dzieło, pierwiaſtki, das Prodeſtuck. Pyr-
rhusie, mord Fryama twoie frycowanie. Min. Ryt. i, 70.
FRYDEYK, a, m., imię własne, Friedrich. Bh. Fry-
drych, Fyndryſſel, Bedrich; Sr. 2. Frigo, Fritcho; w rodz.
jeſſk. FRYDERYKA ob. Frycka.

FRYGA, i, ž., wartalka, cyga, krąglica, bąk, fruczka. ein
Brummkräuſt, ein Kräusel. Tak się kręci, iak fryga na
mieyscu. Mon. 73, 325.

FRYIE, iów, plur., FRYI, *FREY, iu, m., Boh.
fregie, frege cf. Germ. Freu, Fryga Venus, freuen, cf.
fred, Sr. 2. fryot wolność Frepheit, Suer, fria, Dan.
ſrie. Goth. frigon kochać), zaloty, gamractwo, gacho-
ſko, Buſhery. Kto się na złe udawa, zwłaszcza ku
frejowi, abo ku psocie, iuž taki traci srom. Izop. 90.
Corka, ieſliby się ułała na fryie, może bydź wydziedzi-
czona. Sax. Porz. 48. Fryie ſtrić. Kochow. 226. 'Nie-
chay to w głowę ſtarym wdomcwo wbiije, Jako z młode-
mi nadzią się ſtrie. Port. Syl. 47. Skusi ona fryiów spro-
snych tytułem miłosi. Bardz. Luh. 185. Antoniusz
długo fryie nad Niem ſtrił przy dziewczyne. ib. 178. -
*ś. Dawne było przysłowie u sądowych urzędnikow w
Litwie: dziś freiu niemasz; kiedy grzywień nie było
Czack. Pr. 2, 75. et 113. (cf. fredum cf. fryt). FRYI,
yia, m., FRYERZ, FREJERZ, a, m., Bh. fregiſt,
fregiſt; Sr. 2. fyrat; cf. Germ. Freyer, Dan. Frier),
zalotnik, gach, gamrat. Brud. Oji. E. 9. der Buſle. Dl.
lyubovnik; Hg. matka; Sr. 1. Inu, luč. Crn. drajnek;
Vd. vesuvauz, lubei; Rs. WOLOKIMIA. Mial prawo mał,
złapaną na uczynku małżonkę, z lubownikiem, czyl iak
nazywano, z freierzem zabić. Czack. Pr. 2, 238. Gra-
matyk i gamratyk chcesz wraz bydź, lecz głupie, Ma-
drość z fryjm nie chodzi nigdy w iednę kupie. Kochow.
Fr. 66. Za zbieżeniem się z obozu do Polſki mżowie
dopominali się o żony; fryerze i służalcy nie chcieli z
rąk puszczone ulapanę zdobyczy. Nar. Hfl. 2, 456.
Zaſtarzaly *fryierina. Pimin. Aam. 68. FRYERKA,
FRYJERKA, i, ž., zalotnica, gamratka, niurzdnica,
die Buſlerinn. Bh. fregiſła; Crn. drajna). Fryerko bez-
czelna. Teat. 51, b. 50. Jedna fryeika wniwecz go obró-
cila. ib. 8, 55. Oto złotem powolność fryerki opeta. A
szełag na dlón rzucił biednego natręta. Zab. 16, 126.
Smiała się, umizgała, wzdychała, ſtroiła się, iak fryier-
ka. Zab. 15, 198. FRYERSKI, FRYJERSKI, - a, -ie,
FRYJOWNY, - a, -e, zalotniczy, gamracki, buſleriſſ, vet-
buſſt. Jako się z młodu okazał plugawym, także i na itarść
smrodem był, bowiem był łakomy. *riowny, okrutny.
Biet. Sw. 75, b. Biel. Hfl. 168., Slo. fregiſſh; Vd. ve-
sujezhen, lubujezhen; Rs. ŁOBOВЫЙ, буудовйный,
ВОЛОКИМЫЙ. FRYJERSTWO, FRYERSTWO, a, n.,
gamractwo, fryie, Buſleren. Rs. WOLOKIMISWO. Dla
kureſtwa abo fryieritwa, niechayby każdy swą miał żonę.
Glicz. Wych. P. 2. Cresc. 57. *FRYJOWAC Bh. fre-
gowati ob. gamratować.

FRYJOR, FRYOR, u, m. (z Niem. Frühjahr wiosna),

662 FRYIOROWY Z FRYMARK.

*FRYMUSNY - FRYTATA.

wiosienne spuszczenie zwłaszcza do Gdańska, die Früh-
jahrsschiffahrt, zumal nach Danzig. Trzeba wymucić psze-
nicę, na przyszły fryor. do Gdańska. Teat. 8, v.
23. Osmy do Gdańska szczęśliwie odbyłem fryor. Teat.
16, b. 19. Owsy te mogłyby pomyść na fryor. Mon. 71,
189. Kiedy ja w naytkliwszym iefern rozkwileniu, Mąż
przychodzi mi gadać o życie, ięczmieniu. O fryvorze do
Gdańska... Nieme. Pow. P. 66. W polu tego roku
zupelnie chybilo, na przyszły rok nie myślić nawet o
tryvorze. ib. 72. Byle łatki powróciły z fryoru, spra-
wię córce rohran. Offol. Str. 7. Tędy na fryior pływiają
wotmani. Mon. Fl. E. 3. Fryor powrócił z Gdańska.
Tors. 22. a, e, od fryoru. FRYIOROWY, FRYO-
ROWY, a, e, od fryoru, von der Frühlingsschiffahrt.
Fryiorowe złotko. Offol. Str. 8.

FRYKAS, u, m., z franc., potrawa z różnego mięsa, t. i.
cielęciny, kapłóna, gołabków etc. z białym sosem za-
prawiana. Wiel. Kuch. 401. das Fricauffe. Kucharzowi
nieobeznanemu z francuzkiemi wymysłami, ze wzgarą
c barszecu, rosołu, bigosu, skwarzyć�a muiemane cu-
dzoziemskie frykasy. Mon. a. 65, 420.

FRYKCYA, - yi, ž., ogólnie: tarcie, die Reibung, das
Reiben. §. Medic. Trykcya, tarcie ciała suchemi chu-
Rami, nad dynam n. p. ialowcowym trzymanemi etc.
Amp. 5, 152. Friction, Reibung.

FRYMARCZYC, - yl; y, cz. ndk., *Frymarczać czfl.
przemymarczyć dk., Bh. freymarci; Sło. fregmarcim (cf.
Germ. Freymarkt); zamieniać, tauschen, vertauschen. Dl.
zaminiti; Rs. мѣнѣть. Sześćliwe lata były, gdy lu-
dzie nie znali złota; gdy swe rzeczy przedawali i kupo-
wali, frymarcząc a zamieniając. Urzcl. 395. Angielczyki
frymarczą z Maroką oreża i kruszce za cukry. Boter 254.
Frymarczony towar, Rs. смѣн. Gdy dom frymareza-
my za wieś, za konie... Petr. P. 75. My Włochy nigdy-
byśmy na wasze prawa nie frymarczyli. Gorn. Wt. F. 4.
Przewiódł Regulus w Senacie, aby więźniów nie frymar-
ezano. Fal. Fl. 58. Są tacy, którzy się frymarczą z żo-
nami. Gorn. Wt. F. 6. Przecięż się nie chciał frymar-
czyć z bogaczem, Chociaż tamtemu nie zeszło ni na czém.
Chrość. Job. 3. Karamani pismo swoie dziś frymarczyli na
Arabskie. Boter. 209. Lud ten dziś frymarczył proflęto-
za obojętność, łatek za upor. ib. 80. FRYMARCZNIK,
a, m. (cf. Germ. Freymärkter), Zamieniaż, der Taus-
fcher. Gdy się dway frymarcznicy zeyda, a da ieden dru-
giemu co złego... Mącz. FRYMARK, u, m. (cf.
Niem. Freymarkt), zamiana, der Tausch, der Tauschhan-
del. Crn. barantya; Rs. мѣна. Jlekroć się ława fry-
mark na grunty albo na maiętność nieiednakięy ceny,
tak iż trzeba do iednego z onych gruntów co przydadź,
tedy trzeba, aby zapłata na frymark przydana, była
mnięysza niżeli grunt, do którego była przydana. Chełm.
Pr. 124. Frymarkiem odprawuia wszytkie swoie rzeczy;
Bo gdy tam z płótnem, z suknem kupcy przyjeźdżają,
Za to oni barany krowy, woły, dąia, A lud za lud fry-
marczą. Paszk. Dz. 4. Pan hóg wynalazł iarmarki, a
djaboł frymarki. Rys. Ad. 55. Na frymarku ieden traci.
Cn. Ad. 941. Mądrość nie może bydź kupiona za złoto,
ani może bydź odważone šrebro za ięcy frymark. Złoto
nie porówna z nią, ani frymark ięcy może bydź zakleynot
złota szczérego, Radz. Job. 28, 15. (za ięcy odmianę.

Bib. Gd.). Dla mizernćy świata rozkoszy, utracić roz-
kosz bez końca, iako mizerny to ieſt frymark. Biat. Pofl.
198. Fryma: kiem to poszło, wy szlachta ięliście się
kupzyć: a kupcy ięli się za szlacheckie grunty. Gorn.
Wt. S. 2. J takem do frymaiku przyszedł miſcręgo,
Czegom Kupida uczył, zapomniałem tego, A czego mię
Kupido nauczył, to miewam W pamięci, i dziś tylko o
milożei śpiewam. Simon. Siel. 21. Diomedis et Glauci
permutatio, nierowny frymark, konia dadź za bark,
Mącz.

Pochodz. Przefrymarczyć, zefrymarczyć, wyfrymar-
czyć.

*FRYMUSNY, a, e, n.p. Rodzice aby dziei swe na wodzy
mieli, one od zbytków iakich nielrymusnych karaniem
hamowali. Glicz. Wych. F. 8, b.

FRYOR ob. Fryior.

FRYSZ, z Niem. frisch, chyży, chyżo, żwawo, żywo,
munter, lebhaft. Sło. frisso! agedum żywo! Sr. 2. frisch-
ni, Hg. fris; Vd. frishen, bersen, zheritvi, Crn. frishku,
frishn; Sla. frishko, friżak; Cro. frisko. Nie ta to ia
dziś Maryna, Hoża, skoczna, frysza dżiewczyna; Teraz
ciężką, teraz słabą, A co gorsza, ieſtem babą. Knioż.
Poez. 3, 200. Czy można tak prędko zdążeć? czemu
ia zawsze frys! Teat. 19, c. 65. Zobaczysz cółko, że
ci znamdę ot tak frysza chłopzyka. Nieme. Pow. P. 94.

FRYSZERKA, i, ž., z Niemc. der Frischgerd, Fryszerki,
piece, w których żelazo surowe iżewarzą i czyszezą.
Os. Rud. 83. der Frischsen. FRYSZERSKI, a, ie, od
fryszowania; Frisch- piec fryszerki. Os. Rud. 278. der
Frischsen. FRYSZERZ, a, m., der Frischder. U piec
fryszerского dwa hoki są otwarte, przez nie fryszerz, al-
bo kowal młotowy, nachyliwczy się, w piec wniść mo-
że. Os. Rud. 278. FRYSZOWAC, al, nie, czyn.
ndk., das Metall frishsen. Pod czas pierwszego warze-
nia i kucia, czyl fryszowania żelaza surowego, wiele
ginie. Os. Rud. 57.

FRYSZT, u, m., z Niem. die Frist odwłoka w prawie.
Cn. Th. die gerichtliche Dilation, die Frist. Bh. Ifota,
lhuta; Vd. nadlog, odlog, odkład, ziais; Rs. срөкб,
напоҡ, омсрочка, омсроченіе. Urs. Gr. 121. b)
ogólnie, odwłoka, czas wolny. Zeit, Muße. Jezabel
długo miała frysztu do uznania swego, až po nie malym
czasie hóg ią zatracił. Rey Apoc. 31. §. pewny nazna-
czony czas, termin sądowy, ein gerichtlicher Termin, eine
Frist. §. wytychnienie zmówne w potyczce. Cn. Th. rozéym,
zawieszenie broni, der Waffenstillstand. Prosili o fryszt.
і przerwanie woyny. Pilch. Salz. 302. Przez opóźnienie, które
z poddaniem się czyniło, miało fryszt miało. ib. 268.
Urs. Gr. 121. §. w górnictwie, wyznaczone mięsce, do
szybu, im Bergw. ein abgezeichneter Ort zu einem
Schachte. Tr. - FRYSZTOWAC, al, nie, cz. ndk.,
mięsce na szyb wyznaczać, cinen Ort zum Schachte aus-
zeichnen. Tr. FRYSZTOWY, a, e, od frysztu, Frist.
Rs. срочный.

FRYTY, interj., « Niem. Friede! Muße! Słowo pokoy lub przyiaźń nieprzyiaźnemu oznaymuiące; co teraz mówimy: zgoda! zgoda! Włod. Skoczny Niemiec nieraz rzekł fryt, Gdy od nas był bit. Stryik. Gon. M.

FRYTATA, y, ž., « Wójk., robi się w kielemeż żelaz-
néy, w który rozpuściwszy masło, jaia na nie wybiiesz,

FRYTTA - FRYZLE.

i na węglach piec będziesz; potym przyrumienione pocukruiesz. Wiel. Kuch. 401. Frittate, zerłaśne und gebackne Eyer. Crn. zvěrk; Vd. zvertje, zverzha, ozvrietje (cf. jajecznica).

FRYTTA, FRYTA, -y, ž., W hucie skłancy suleren przy-
sadę swoję, którą nazywiają frytta, sypią w oszow, i tam
ią często kociubą przemieszywaią, żeby się węgielki, ko-
ronki, stomki przypaliły iak naylepiły. Torz. Szk. 153.
mieszanina, miazga, z których śkło się robi, z Niem.
Fritte, die Masse, aus welcher das Glas gemacht wird.
FRYTOWY, a, e, od fryty, Fritten: n. p. piec. Torz.
Szk. 270.

1) FRYZ, u, m., u malarza, w tablaturze wyłkok na oko-
ło filunka. Mag. Msk. der Fries key den Malern. §. ar-
chit. šrzednia część bełkowania, dcr Frieß. X. Kam.

2) FRYZ, FREZ, a, m., Koń Fryzyßki. Dudz. 38. ein
Frieße, ein Friesiſch Pferd, ein Frieſländer. Tatarowie
Niemcom houyie frezy strzałami częſtlemi psuli. Stryik.
345. Dwa posłowie od miſtrza buczno przyjechali, Na
frezach kosmonogich, kusych, hasaianych. Stryik. 495. na
kosmatonogim fryzie. Kchow. 234. Książęta Litewscy
ośmset więźniów, i siedmudziesiąt koni wielkich frezów, z
rozmaitemi lupami, z Pruss wywiedli. Stryik. 407. Frez
blachą zewsząd dla strzał ladrowany. ib. 503. Niemcy
we trzech latach na frézie klusać poczynaią. Hipp. 30.
(ob. Fryzya, Fryzyſko). Prov. Uponinek iak zmużdi-
nek, iak fryz oracya. Mon. 26, 472.

FRYZA, y, ž., n. p. Biegają žydzi w długich płaźszczach, z rękawami, na kształt fryzy, z brudnym na szyi galganem. N. Pam. 9, 275.

FRYZER, FRYZYER, FRYZOWNIK, -a, m., FRYZE-
REK, rka, m. zdrbn., FRYZOWNICZEK, -czka,
m. zdrbn., z frane., cf. perukarz, der Friseur. Crn. fer-
kózar; Rs. WOLOCOŚCÉMAŁĆ; Ec. ВАС. ОДБЛАМЕЛЬ ВЛА-
COYKРАСИМЕЛЬ, власоцимámeľ. Čala trzoda piżmo-
wników, fryzowników. Pilch. Sen. lifi. 2, 13. W rodz.
żesk. FRYZERKA, die Friseurinn; Crn. ferkozarza (cf.
warkocz). FRYZOWAC cz. ndk., zfryzować, ufryzowa-
wać dk., *strzicć, kędzierzyć wlosy, frisiren. Rs. yue-
cámb, учесывамь, причесámb, причесывамь. Białe
włosy i długie z umizgiem fryzował. Jabł. Tel. 59. Jak
się lepiły zbfryzuiesz i odmienisz odzież, Można cię ie-
szcze wliczyć między piękną młodzi. Trzб. S. M. 26.
Był gułtownie ufryzowany. Mon. 67, 282. Wszytkich
zazdrość dołaże skodliwemi sztychy, Fryzowane prala-
ty i strzyżone mnichy. Wgg. lifi. 20. S. tr. fig. Kapuła
fryzowana. Wgg. Mar. 3, 17. (kędzierzawa, kranſ).
Ich pierwsze słowa zdaly się bydź fryzowane. Mon. 65,
521. (naſtrzepione, afſektowane). FRYZURA, y, ž.,
FRYZURKA, i, ž. zdrbn., włosy ſtroynie w pewną fi-
gurę zaczesane, die Frisur. Ross. ćěска, ćócска, при-
ćěска, вйческа, убóрка. Co przedtym chodziły w
czołeczakach, dziś o trzech piętrach noszą fryzury. Teat.
36, c. 112. Fryzura zdobi me czoło. Mon. 74, 366.
§. kędzierzawosć, die Krause, kauſiges Bifen. Włos
martwy, raz zafryzowany, nie maiąc zniſkąd odwilżenia,
długo bardzo w sobie fryzurę utrzymuie. Perz. Lek. 16.

FRYZLE, -i, plur., są kroſteczki prosianemu ziarnu po-
dobne, połową nad ſkóra się ukazujące, często wraz
biłe i czerwone. Krup. 5, 351. miliaria, der Friesel,
der weiſe Friesel, der rothe Friesel, der Hirſenfriesel.

FRYZYA - FUKAC.

665

Fryzle połožnic. ib. 361. der Wochenfriesel, Wochenbett-
früſel.

FRYZYA, - yi, ž., iedna z prowincyi ſkonfederowanych Hollenderskich, dzieli się na Weſt - Fryzyą, należąć do Hollenderskiéy Rzpltéy, i na Oſt - Fryzyą, należąć do króla Pruſkiego. Dykc. Geogr. 1, 221. Obfituie w zboże, bydło, osobliwie konie dobre. ib. (ob. Fryz), Friesland in Holland. FRYZSKO, FREZSKO, a, n., brzydki fryz, ein ungeschlachtes Friesisches Pferd. Opętałe frézyſka i gnuše szkapska. Hipp. 44.

*FSTĘGA ob. Włega.

F U.

FU na FU ob. Fru.

FUGA, i, ž., z Niem. die Fuge, die Pfalze, zwey Körper
zusammenzufügen. Spaianie w drzewach lub kamieniach
wyrzynane, dla połączenia ich. Vd. vkupsloshba, ſklenja;
Rs. naſb. Wszyſtkie deszczki iedna fuga będzie trzy-
mała. 3 Leop. Ex. 26, 24. (iedna zwora, 1 Leop.). Fu-
gi około nóg łożowych. Sienn. 579. Oni śpią, choć
sioſce przez fugi świeci. Pot. Jow. 116. (cf. ſkalina,
ſkadlubina). Fugi w łożu armatnym, są owe wyłubiano
dziury, przez które się rygle ściągaią i łoże mocno się
zbija. Archel. 3, 61. §. fuga w muzyce, die Fuge in
der Musiſt. (FUGAS ob. fiugas). FUGASSY, ów,
plur., ob. piecyki podkopowe. Jak. Art. 3, 292. FU-
GOWAC, at, - uie, cz. ndk., poſugować, zſugo-
wać dk., fugi wyrzynać, fugami spainč, pſalzen, ſügen,
zusammen ſügen. Vd. vkupsloshiti, persloshiti; Ross.
nazimь, пажу. FUGOWANIE, ia, n., subſl. vełb,
das Fügen, Zusammensügen. Rs. паженё, пазовка.
Hebel do fugowania Rs. назіло, назникъ. 2) fuga w
drzewie, w kamieniu, die Fuge, Pſalze. Crn. ſklad. n.p.
Na bokach każdy deszczki dwoie fugowanie będzie, przez
które deszczka z deszczką się spoi. Leop. Exod. 26, 17.
(dwa czopy. Bib. Gd.) cf. laſkować, laſkowanie.

FUJARA, y, ž., FUJARKA, -i, ž., demin., flet, fle-
nia, piszezalka, Rg. sviralla, surla, svardoniza, sviro-
ka, die Querpfeife, Querſöte. Zaczniuy fujaro moia (ti-
bia), zaczniuy śpiewać zemną. Którą się sławi Menel,
zaczniuy pięćń przymienną. Nag. Wirg. 517. Fujarka,
przedtym nieodſłepna towarzyszka Milona, teraz onie-
miała wisiała w szałasie. Off. Str. 9.

FUK, u, m., fukanie, ſtrofwanie z trzaſkiem, hałasem.
IWłod., Crn. fershmajht; das Schmälen, Schelten, Wet-
tern. Na fuki a przymówki mowę ſtroicie, a na wiatr
słowa wypuszczacie. 1 Leop. Job. 6, 26. Do dźwięków
ſtrasznéy groźby i fuków używa. P. Kchan. Orl. 1. 87.
Jak fuk twóy usłyszało morze, wnet się suchém stało.
Ryb. Ps. 211. Pierwéy fuki, niž puki. Cr. Ad. 831.
prius minae, quam verbera adhibenda sunt. Od fu-
ków, przyszło do puków. Rys. Ad. 55. Po fukach naſtę-
puią puki. ib. 59. qui non curat verba, curabit verbera.
FUKAC, at, - a, cz. ndk., Fuknać idnt., zſukać dk.,
gromić kogo, Iłyć, z trzaſkiemłać, einen schelten
(wettern, schmälen). Boh. ſauſati flare cum murmure
et ſrepitu, ſauknauti, ſaukawati (cf. puchać cf. Germ.
ſluhen; Slo. ſauſam, wegi spiro; Hg. fuvok; Sr. 2. fu-
ſaſch; Cro. ſegati; Dl. poszvesztivati obiurgare; Cro.
ſuczati = gniewać się; Cro. ſuchkati = gwizdać); Bs. vi-

664 *FUKAROWA - FUMETOWY.

FUMEL - FUNDATOR.

kati - krzyczeć); Vd. kleti, ozkitati, karati, shentati; Ross. брюзжаймъ (Rs. фукамъ - brzydzić się; duchnąć tierkę w wargbach); Ес. худ.но, гаждаю; Bh. йфамаці, йфемъ. Pan Chrylus uznaje swoje, że są małcy wiary, fuka. Biał. Pofl. 250 Chrylus uznaniw swoich dla małcy wiary słukał. Biał. Pofl. 237. Otw. Ows. 79. Zfukali go, iż przeciw prawu posłom gwałł uczyń. Stryk. 172. Nisł się złuka Pan, o Svatanie. W. Pofl. Min. 265. Nie złał ani złuka ich. ib. 507. J pieniędzy brać niechęsl, i te, co ie dawali, fukal. Skarg. Dz. 582. Fukasa i pukasz. Gemm. 84. J fuknąć i pukać bezpiecznicy ieft w tý sukience. Teat. 15, c. 20. (i gromić, i bíć). §. Fukać na kogo, słowami nań się rzucać, oburzać się nań, cinn. chudą. Vd. sabunki na koga, sareshati na koga, sadreti se, se obregniuti). Iukać nań poczela i upominać, aby zdrowsze miał o tý rzecczy rozmienienie. Eirk. Dom. 21. Przywiedziono do Jezusa dziatki; ale zwolennicy fukali na nie. 1 Leop. Math. 19, 13. Na starszego nie łkey; ale proś go iako oyca. 1 Leop. 1 Tim. 5, 1. FUKAME, FUKNIECIE, -ia, n., gromienie, zgromienie, das Sdolten, Sdolben. Kupiącę woly, uważay, coby się też fukania słow i bicia baly. Cresc. 551. Jedno moje fuknięcie sprawi w ięy myšełe odmianę. Teat. 11, 73.

Pochodz. fulliwy, ofułac, ofułnań, wyfukać, wyfusnag, zufułac, zafułnag; cf. huk, hukag.
*FUKAROWA, - y, z., a. p. Jakie iest podobni utłko lat i natuy młody miedym a babą, młody Pamfitem a Fukarową! Petr. Elen. 73. Zonn, gdzieby osiegla nad mżem panowanie, gorsza będzie my Medea i Fukrowa. ib. 75, ob. sekutura. Fik. ALIWY, a, e, - ie adv., fłonny do fukania, aułtudny, zmułdzyń. Nie nie zanżydżes w nim fukliwego, nie znowiłwego. W. Pofl. IV. 5, 540. Z fukliwą i srołę twarzą karal go o to. Wys. Jgn. 28. Fukliwie o to ndlega. Mon. 76, 111.

FUKIEL, - kla, m., plaz, uderzenie płzew, płasa, z Nym. Die Tegne'. Gdyby nie pioniade, byłby zafune kilka fukłow oberwał. Teat. 15, 100. FUKLOWAC cz. ndk., płazą bíć, fakten. Maszery, albo się tak łąę dukładow. Teat. 15, 100.

FILARZ, a. m., of. Folarz.

*FUMINOWAC, - al., nie, cz. nil., z łac., piornowo-wać, fukac, cuf iemanden kozdennica. Wyliczywszy zle kacerze, Fumiluen na nich szczeże. Koznow. 46.

FUM, u, m., FUMIK zrobн., z łac., dyn, wyżiew, para, Dunst, Dampf. Rozkosz z pachniących famików tułto zaczynionych, i wnieływach potraw. Pett. Lr. 184. 2) fig. wiatr, próżna rzecz, szum, próżność, duna, dym, Wird, Citrelkeit, Ciebildung, Stolz (cf. tuman). Na coś tý niebedze dziewczynie takie fumy puścił, bo wiem, że się z nią nie ożenisz. Teat. 30, 79. Przeftańże tych fumow mieć w głowie ib. 53, c. 53. (uroienia, marzenia). Kto poznawie myśli, szydżyby powinien z tych famów, i ile możności zabiegać im. Teat. 22, 25. W niższych podłość bez miary, w wyższych fum powąz anie granic. Zabl. Zbb. 75. Przviaciół nad pochlebow poważ rozumy, Złoż przed niemi autora wyniosłego fumy. Zab. 16, 111. - FUMETOWY, a, e, n. p. Ciafta formowane, garnuszkowe, fumetowe. Lekarfl. C. 2. ? wonne, wohlsrichend. FUMIGACYA Xiqdz 195., ob. Kadzenie.

FUMEL, mla, m., u szewców, drewienko wyrznięte do gladzenia podeszwy. Mag. Mjk. das Jem-melbog.

FUNCIK, a, m., nomin. Fund, das Pfundchen, cin kleines Pfund. Sr. 1. puntjik. Aby mu imbier i piprz się nie pował, Pogańskie pisma i stare kroniki Lepicy użyte poszly na funciki. Kras. Mysz. 15. Z epigrammatu mego zrobila funcik do tabaki. Teatr 29, 10. (paczkę, trąbkę, ein Pächen, eine Tute; cf. na placki).

FUNDACYA, - y, z., założenie, die Stiftung, Anlegang, Gründung. O. skilenga, vezha; Vd. samotan, vitanovitva, vterdityva, vitanovitje, iereditje cf. utanowienie). Fundaeya miała. 2) odkazanie do hodu, die Stiftung, das Wem-melbog. Fundacya koś tola, otarza. Tr. Psalterze, kudryw i inne fundaeye zakladają, a spitala niomasz. Scał. 53. Gal. Cyt. 2, 184. FUNDACIYNY, a, e, od fundacyi, Stiftung. Vd. vitanoutluit, vitanovishni. FUNDAMENT, u, m., grunt, der Grund, das Grundment cf. osnowanie. Bh. podwał, žałid; Slo. podval, žalid, grunt; Fg. fundament, Sr. 1. žadneho; Crn. fundament, sadkada, uktáda, teme; Rg temegl; Bs. temegl, poduminta; Cro. fundament, temel, osznova; Turec, temel, Gr. θεωρον; Rs. фундамент, основание; Ec. фундамент, основа, mbev, сставило. Muterya, fundament, i inne, są słowa Łacińskie, których, iako swych używamy. Gorn. Dw. 49. Tradno się ma zoftać budowanie, gdy się fundament obali; i owszem zoftać się budowanie bez fundamenta nie może, a fundament bez budowania fać może. Sleg. Kaz. 501. Fundamentu żadna część domu, ani škana nie wspiera; ale on sam wszytko wspiera. ib. 572. Wykorzenie wszytkiego, aż do fundamentu. Wrob. 514. az do gruța). Kędy fundament preszone, inż wszytko budowanie lsci. Felik. Pnis. A. 5. U was zły fundament i zle budowanie, Upaść wasza mce musi, grunt i panowanie. Pasz. Dz. 78. Na wysokie palce, kopyt gębokie fundamenta. Skarg. Zyw. 1, 25. *Fundament (fundamenta), które budownik doby zatożł, nie mogą być wzruszone. Skarg. Dz. 819. - % fundamentu, z fundamentem - fundamentalnie, gänglich, von Gründ auf. Tr. Slo. iztemelja). Na fundamencie z przyzny, dufarąc, gruntuię się n. p. Uczynilem to na fundamencie daney mi mocy, auf dem Grund. Bez fundamentu Ecel. neoderikimо, grundies. 7. dow. der Bem-mund. Z mochyc fundamentów może bydź wierżono, iż duna iego błogosławiona. Wys. Aloy. 408. FUNDAMENTALNIE ake, z fundamentu, z grantu, na fundamencie, gruntownie; Bc. tem. ito, dżiedzinnie; Rs. OCHOWANIEHO, gründlich. Fui fundamentale to wywodił. Tr. FUNDAMENTALNY, a, e, Bh. žaladuj; Cro. temelit; Rs. OCHOWANIEBHEMNIG, gruntowny, głowny, Grund, Haupt. Fundamentalne prawa, ob. Kardynale. FUNDAMENTALNOSC, sei, z, gruntoność, die Gründlichkeit. Rs. OCHOWANIEBHEMNOST, FUNDATOR, a, m., zatożyciel, zakladacz, dir Stifter, Erichter, Urheber, Gründer. Bh. žaladatel; Vd. vitanovitnik, vterdnik, vfanuuz, vfaulavez, shtifar, gruntonvloshnik; Rg. temeglitel; Cro. temelitel; Rs. OCHOWANIEBHEMN, mворитель, кмишорб; Ec. виждимель, Bolesław Chromby był narodu Polskiego fundatorem. Nar. Hfl. 5, 205. ib. 6, 190. - §. fundator klasztoru, zakonu z nadawca,

der

FUNDATORKA - FUNKCYA.

FUNT - FURA.

665.

der Stifter, der Fundator. O swoim fundatorze samiż
uczniowie głucho tylko mówią. Kłok. Turk. 179. FUN-
DATORKA, i, ż., założycielka, nadawczyna, die Stif-
terinn, Urheberinn. Vd. vſtanovitniza, vſtaulaviza, vter-
dniza, shtiftarza; Rs. основателльница, шворятель-
ница; Boh. zakładałekfynć, FUNDATORSKI, -a, -ie,
od fundatora, Stifters: -FUNDOWAC, ał, -ue,
cz. ndk., ufundować dk., zakładać, stiften. Sr. 1. żadnu;
Vd. vſtanoviti, vterditi, vſtaulati, gruntati, sidati, vſte-
brati, naſtajati; Crn. ukládam; Rg. temegliti; Bs. ute-
mełiti, ſtaviti; Cro. temelim (Cro. fundati - burzyć);
Rs. основать, основывать; Ee. зиждити, зижду.
Funduię miało, zamek, wieże z zakładam, buduię, wy-
wodzę mury. Cn. Th. Funduię kollegium, bractwo,
szkolę. Funduię zakonniki - zaczynam zakon. Cn. Th.
Chodkiewicz w Bychowie kanoniki zakonne fundował,
we Zmudzi oyce Jezuity. Birk. Chod. 3. Kollegia ludzi
uczonych fundować. Sekl. 55. §. funduię zbudowane
iuż kollegium nadaię, funduszem opatruię, mit einem
Fonds versehen, fondiren. Fundował sukinie na ubogich
w śpitalach na różnych mięyscach. Star. Zad. D. 2, b.
2) gruntować, iak na gruncie wyładowić, gründen, stüßen.
Nauke swoje fundował na mnienymacy cudach. Tr. Na
czemże funduiesz te porozumienia? Teat. 7, 103. FUN-
DOWAC się, zaimh. ndk., ufundować się dh., sadzić
się, poſtanować się, ſich anſchen, nerderlaſsen, ſtiftchen.
Od chwaly bożej patryarchowe zaczynali, gdziekolwiek
się, chociaż na mały czas fundowali. Skarg. Żyw. 1, 246.
§. gruntować się, ſich gründen, stüßen, ſtiffen. Fundu-
wał się na Pańkiwy obiektnicy. Tr. §. fundować się w co,
opatrywać się w co, ſich womit verſchen, verſorgen. Oſtró-
ni będąc, we wszyſtko się funduią. Falib. Dis. H. Pod
czas woyny naybardziły się w przyaciół fundować trzeba.
Boh. Kom. 3, 161. Bacząc, że krótko się na téy ſtolicy
miął osiedzieć, to uprzałdl sobie w tajemnicy, żeby się
w ſkarb i same pieniądze fundował. Tward. Wtad. 56.
FUNDOWNICZKA, i, ż., fundatorka, założycielka,
die Stifterinn, Urheberinn. Maryą ieden środę fundo-
wniczką wszytkich kościołów na ziemi zowie. Skarg. Kaz.
603. FUNDOWNIK, -a, m., fundator, założyciel, za-
kładacz, der Stifter, -urheber. Romulus fundownik
miała Rzymu, creator. Maćz. FUNDUSZ, u, m., fun-
dowanie, fundacja, nadanie, dochód; der Fond, der
Fundus, das Stift, die Stiftung. Sr. 1. zaſtopnicztwo,
zaſtahrio. Czyni wiele rzeczy bez funduszu samym prze-
mysłem. Xiqdz. 79. FUNDUSZOWY, a, e, od fundu-
szu, Fonds. - Domy fundusze, gdzie wielu z uczą-
cych się maią darmo ponieszkanie. N. Pam. 11, 175.
na funduszu, Stiftungshäuser, Stifte.

Pochodz. Nafundować, pofundować, przyfundować,
zafundować.

FUNKCYA, - yi, ž., FUNKCYIKA, i, ž, zdbrn., z fr.,
urząd, mięsce, umieszczenie czyje, sprawowanie urzę-
du, die Function, das Amt, die Verſorgung, die Ver-
richtung. Pewne urzędy nazwano funkcyą, nie urzędem.
Czack. Pr. 2, 204. Zolnierz nasz łyżu na reieſtr, funk-
cyą, i na śmierć. Chmiel. 1, 84. Wynałdę dochodną
dla ciebie funkcyikę. Teat. 30, b. 100. §. Math. Funk-
cyja ieſt profitém wyraźeniem terminów, zamykających
różne ilości, iakimkolwiek sposobem z sobą zmie-
Tom. I.

szane, bez żadnego między niemi związku. Sniad. Alg.
1, 8.

FUNT, a, m. (cf. lat. pondus, Angl. pound, Sax. Jnf.
Pund), das Pfund. Bh. funt; Sla. funt; Sr. punt; Vd.
funt, libra; Crn. funt, libra, librèza; Cro. funt, litra,
litricza; Bs. littra; Rg. litra, litriza; Ross. фунт.
Funt kupiecki, das Kramerpfund ma ważyć łotów Wro-
clawskich 32. Skrzt. P. P. 2, 196. Spicz. 241. Przy-
powieść dawna: lepszy funt złota, niż cetnar olowią.
Zlot. A. 3. Min. Ryt. 4, 208. albo: Lepszy funt szafra-
nan, niżli wóz siana. Rys. Ad. 38. Darmo nic nie we-
źmiesz, chcesz doſkonałości Kupić funt, musisz dwa dać
twoiøy cierpliwości. Bach. Epikt. 15. Nie uydą was tu
dziś wczoraysze bunty, Choćby mi obu was płaćić na
funty, Zab. 15, 258. (tyle, ile zaważycie; iak naydro-
żey). Dalabym funt. krwi, żebym tu nie była. Teat.
9, 34. (niewiedzieć co). Gotów za funt złota zrzeć się
wiary. Teat. 45, d. 91. Wyb. (za pieniądze). - Wi-
nien 10,000 funtów. 1 Leop. Math. 18, 23. (talentów.
3 Leop.). Funt szterlingów ob. Szerling. - Funt apte-
karſki, das Apothekersfund tylko 24 łotów. Funt min-
carski - ośm uncyi, grzywna. Cn. Th. das Münzpfund,
cine Mark. Cwierć funta, Pół funta. Dwa funta, trzy
funty, pięć funtów. §. gwichty, Gewichte, Pſunde. Na
obietnicę funtów nie kładą, spem pretio non emo.
Maćz. §. paczka funtowa, ein Pächen zu einem Pſunde.
Widziałem pisma twoie przeformowane na funty do pie-
przu i galek muszkatowych. Mon. 72, 318. (ob. fun-
cik). y. Fantami, zu Pſunden, t. i. obficie, w mnóž-
twie zu ganzen Pſunden. Na funty zekpać, włałać ko-
go; z blotem zmieszać. Wołk. §. *Funt, -u, m., fig. dar
przyrodzony, talent, das Talent, das einem mitgetheilte
Pſund. Używay *funtu, który ci bóg dał. Tr. (FUNTA-
ZIK ob. Fontaz). *FUNTCOLL, u, m., FUNTOWI-
ZNA, y, ž., opłata morſka, der Pſundzoll von den Schiffes-
frachten. Cła i myta wszyąkie, mianowicie te, co fun-
towizną, a po Niemiecku fanticoll nazywano, odcięto.
Krom. 598. (u Lengnicha Pſaßlgef'd). *Fundezul. Herb.
Stat. 7+7. *Fantomczeł. ib. 740. *Funtezoł Gdań-
szczanom odjęto. Groch. W. 509. FUNTOWY, a, e,
od funta, Pſfund. - Bh. libernj; Vd. funten, enolibraſt;
Rs. фунвовій. Funtowe części abo gwichy różne
kupieckiego *funtu. Cn. Th. 2) Funtowy, funtowny,
funt ważący, pſundig, ein Pſund ſchwer. Większe beka-
sy myśliwi zowią funtowemi. Kluk Zw. 2, 308. Funto-
wy gwicht Rs. фунновикъ. Funtowa ſkóra Rs. пумъ.
FURA, FORA, -y, ž., z Niem. die Juhre; wóz ieden cze-
go, abo wożenie, n. p. iedna fura albo dwie *furze
(Dualis) czego wziąć. Cn. Th. ein Juder. Bh. fūra;
Sr. 2. forra; Cro. voz; Vd. vus, voshna tesha, vosna
basinga, voshnja, vosba; Crn. furenga; Bs. voz; Ross.
повозка, збадило, подвōда, возь, вóзникъ, возникъ
(Rs. фура = bryka furmańска). Pomogem Bartłomieiowi
złożyć furę siana pod ftrych. Teat. 24, c. 21. - fig. fura siana
ob. siano. - Fura wina, ein Juder Wein, Bh. polauwożь. -fig.
Chociażbyś farą do domu woził, a miał żonę piiiączkę, tedy
ona garściami tylko wynosząc, ciebie i siebie zuboży. Perz.
Lek. 262. §. transport, przewiezienie, przewóz, der
Transport. Dla niedoſatku okrętu, umyślił z Brytanii
dwoją forą woyłko przeprawić. Warg. Cez. 105. Tać

84

666 FURAZOWAC - FURLON.

jeft do bezdennego piekła forta, którą J on, i iego słudzy,
iedną zaydą forą. Pot. Zac. 155. Tąž i Niemcy przez
Elbę i przez Odrę, którą Dunczykowie przez morze, przep-
łyneli forą. Pot. Pocz. 2. Kupiec nieborak przez ogień,
przez góry, Wiedzie niepewne, choć bogate fory. Klon.
Fl. C, 1. §. ciężar, eine Last. Niesie Jezus cięższą niż
odzewo moich grzechów forę. Pot. Zac. 157. Myślił mu
oddadż nałożoną forę. Chrośc. Luk. 2, 8. Moie i wasze
zdrowie w tym wzajemnie, Jeśli téy dopnij Konsulatu
fury. Chrośc. Fars. 145. Giną i szlachta i senatorowie,
Nie uydzie żaden naznaczony fury. ib. 235. Smutny
prognosłyk z takiéy bierce fory. Chrośc. Luk. 2, 8. §. do-
syć na tę furę = na ten raz, genng für dieſeſital. Tr.
Druga forą - drugiego razu, zum zweiten male. Panie
Jezu, gdy z nieba drugą przyidziesz forą. Pot. Zac. 157.
Niechay się bieł, by Parysowi tę odebrał, którą on ma
w Grecyi porwał pierwszą forą. Chrośc. Ow. 178. (cf,
Fora !) - §. fura, furlon, myto od fury. Cr. Th. das
Fuhrlohn (cf. Furlon, Furman). Podwyższyliśmy fer-
nikowi forę aż do źta złotych. Warg. Radz. 29. FURAZ,
Furaż, u, m., Crn. futrasha; Rs. фурӑхъ. z fane.
piftwa dla koni woyſkowych, siano, słoma, owies etc.
Papr. W. 1, 472. Strawa, furaż, wszelka żywność dla
konii woyſkowych lub innego bydla. Fač. Art. 3, 517. die
Fourage. ib. spiza woienna, *pica). Day ſenſt! bɔſ wie
za co włożny drapieżnie. Póy miodem, tucz kurami
mundurowe leźnie. Zab. 16, 125. Nar. - FURAZOWAC,
Furażować, ał, - ie, cz. ndh., Furaż zbierać, *pico-
wać, fouragiren. furażowanie. Łęs. Micr. 59. FURA-
ZYER ob. *picownik.

FURDA, y, ž., bzdura, fraszka, bagatela, eine Kleinig-
keit. U mnie to furda, jednym zamachem dziesięciu po-
łożyć. Mon. 71, 517. Nic to, żart tylko, furda. Teat.
13, 32. Co mówie, i to nawet furda. Mon. 71, 747.
Zwyczaynie, jak sprawa piiana, to wszyſłko furdy furdy.
Teat. 43, c. 82, Wyb. Furdybaszki. FURDYMENT
55. Fordyment.

FURFANT, a, m., z Włock., frant, ein schlauer Betrie-
ger. Crn. furba). Trafiła się raz mowa, co się furfant
zntezy? J jakie słowo? każdy jak chce, tak tłumaczy.
Aż ktoś: słowo łacińskie furſ, fant Polskie, rzecze, Ja-
koby złodzieży ten, co cudy fant wywlecze. Min. Ryt. 3,
561. Przebog, furfant to iakił byl. Gwagn. 107 i UR-
FANTERYA, yi, ž., frantoſtwo, ſchlaue Betriegecy,
Hinterſtift. FURFANTSKI, a, - ie, frantowski, be-
triegeriſch. Crn. furbaſt.

*FURKA, i, ž., z łac, niby to szubienica, trzy dreh-
wna, przez które Rzymianie ienów dla obelgi przepie-
dzali, die Nömische Furca; auch eine Art von Galgen.
Nurku, auch nukiem chodzisz; przecież Nurka, Za ten
poſtepek w Polszcze czeka forka. Bratł. R, 4, b. J my
pod Furki pójdziemy, Pomrzemy pierwøy, pomrzemy.
Tward. Misc. 28. Da, i prawa słuszn e poda zwyciężo-
nym, Nie karki; nie nizkie ramiona siekierom, Nie Fur-
ki Kwyltom, Nie iarzma Samnitom. ib. 30.

FURLON, u, m., z Niem. das Fuhrlohn; Sr. 2. forlon;
Crn. vosina; Rs. квóuka, ввóное; myto od fury,
frocht, to jeſt, co się placi furmanowi, n. p. Paweł Ja-
nowi towaru nie wydaje, pokąd mu forlonu nie zapłaci.
Kosz. Crc. 206. §; clo od fury. Dudz. 38. myto od
przewiezienia, clo na brzegu, portitorium. Mącz. der

FURMAN - FURMANSTWO.

Fraßtsoß, die Mauth. Crn. vosnishtvn. vosnya jus cœ-
rigandt. FURMAN, a m., FURMANEK, nka,
m. denin, z Niem. der Fuhrmann. Bh. forman, woże-
tąg, wožka, Slo. furman, wožoŕ; Hg. kotsis; Sr. 2. for-
manu, Crn. furman, k. d. furman, furmon, vosnik;
Sta. korsiash; Rg. kolnik, kociar, kollovoghja, gognac;
barb. kirigia; Slo. foringsh; Rs. фурмань, фурман-
цкій, изводиць, повозникъ, подводиць, возводиць
(ob. zwoszejyk); Ee. изводиць, возбіяній, вывозицей,
FURMANE, 2. Bootes, Arto-
phylax, gromada gwiazd, kurą furmanem abo wozni-
cą zowiemy; mięsce swcie ma nie daleko wozu gwiaz-
deznego. Orw. Ow. 64. ib. 411. cf. 509. der Warenhü-
ter, das Gestirn. Chocł pod mroźnym furmanem w Mo-
ſkowie byšny byli... Bardz. Luk. 75. Schylonego bali
sieg furmana. ib. 65. 3) Furmanek, ptak, ein gewöhrer
Vogel. Furmankowie przefrožni, bez sil iadowici. Ba-
nial. J 3, b. FURMANCZYK, a, m., parobek furmań-
ſki, der Fuhrknecht, Fuhrmannsknecht. FURMANIC,
il, - i, cz. ndk., furmanem bydź, wozić, einem Fuhr-
mann abgeben. Bh. formanım, wožim; Rs. изводи-
начайь; Ee. изводицаю. Ociec iego na Pradze konie
trzymał i furmanil. Teat. 1, 125. Mon. 67, 114. FUR-
MANKA, i, ž., gy. pobor od furmanow, die Steuer
der Fuhrkneute. Eksaktorowie, którzy furmanke wybie-
rają, tylko po gr. 12 od jednego wozu brać powinni.
Vol. Leg. 3. 879. §. żona furmana, lub furmańftwem
siec bawiąca kobieta, die Fuhrmannin. Boh. formanka.
§. furmańftwo, kan furmańſki, das Fuhrwesen, Bh. for-
manka. §. cztery konie różney mažci do zaprzegu, ein
Sug von vier Pferden, iedę von anderer Farke (cf. for-
nalka, fornal). Furmanki mam bardzo piękne, z sa-
mych jezdnych koni zebrane, ale iaka to wygoda miec
konie różney mažci. Mon. 73, 764. Przedałem furman-
kę kasztonowatą. ib. 72, 687. Teat. 19, b. 8. FUR-
MANSKI, a, ie, od furmana, Fuhrmanns. Bh.
formants, wozatags; Rs. фурмановъ, фурманці-
ковъ, извозничій, изводицій, извозный, возни-
чій, повозничій, ямскій. Toby się ledwie na fur-
mańſki woz włożyć mogło. Rey Apoc. 88. (cf. bryka).
Vd. tovoren vus. FURMANSTWO, - a, n., kan fur-
mański, der Stand eines Fuhrmanns, das Fuhrmannsge-
werbe. Bh. formanstwi, wozatagstwi; Crn. vóshna, vos-
nishtvu. Furmańftwem się żywi. Ld. §. cokolwiek się ty-
czy rzeczy furmańſkich w którym kraiu, das Fuhrwesen.
Furmańftwo ładowe. Koll. lift. 2, 62. 3) Furmani,

FURSTAT - FUTERAŁ.

collect. die Fuhrleute. Do téy karczmy samo furmaństwo
znieźdźa.

FURSTAT ob. Forsztat.

FURSTUS, u, m., z Niem. der Vorstoss, w górnictwie,
kruszec ieszcze nie do końca czyszczony, nod miłł völ-
lig gereinigtes Erz. Ir.

FURTA, FURTKA, FURTYAN ob. Forta, Fortka, Fort-
ytan.

FURTAC cz. ndk., szmér robić kręcąc co, womit schnur-
ren, indem man es umdreh. Dzieci wartalką furtaiąg.
Tr. 2, 5759., ob. irufru ch. fryga.

FURWACH, u, m., z Niem. die Vorwache. Tr.

FURYA, yi, ž., Piekielne iędze, furye, Megera, Ty-
zyfona i Alekto, które dręczyły potępieńcow. Kras. Zb.
1, 304. Die höllischen Furien. 2) zapalczywy gniew,
wściekłość, die Furie, die Wuth, Draferey. Gniew bez
rozmysłu zowią furyą albo szaleńitwem. Weresz. Regl.
151. Wzberzony nagłą furyą ieden człowiek bezrozu-
mny a szalony, wybiegł z gołym mieczem, i kogo potkał
zabiłał. Sharg. Zyw. 2, 164. Likurza za furyą pospó-
łtwa z miała wypędzono. Warg. Wal. 161. Cierpli-
wość często obrażona, w furyą się nakonieć obraca. W.
Poſl. Mn. 9. Gdy Kazimierz dworzanina swoje ogrza,
ruszyła furya onego dworzanina, że Panu swemu dał w
gębę. Bielśk. Kr. 101. Nie złożyli furyom Legata Po-
lacy. Krom. 650. non ceſſere furori eius. Umęczyli
go, włocząc, po mieście z wielkim gniewem i fu-
ryą. Sharg. Zyw. 1, 172. Nie Zmudzką beczką furyą
mierzą; Krakowskim korcem, i to pod łrych. Kys. Ad.
47. 5. pewny ł łroy niewieści, ein Theil des Weiber-
pußes. Kornety, bonety, fontazie, furye. Haur Sk. 519.
FURYAT, a, m., Furyburski Teat. 25, 80. Czlo-
wiek zapalczywy, wściekły, ein jähzorniger, tobender
Mensch. Co poczyna Jezus z takiemi potwarcami, furya-
ty i mężobóycami swemi? Sharg. Aaz. 145. Furyat
ten, nie iednemu palce obciął. Opal. sat. 157. Wysłu-
chal cierpliwie furyata. Sharg. Zyw. 595. FURYATKA,
- i, ž., kobieta wściekła, eine jähzornige, tobende Weib-
person. FURYOWAC się, - al, wie, recipr. ndk.,
rozzłościć się, wpadać w zapalczywość, w furyą, be-
ftwieć, wutwend, grimmig werden. Na te słowa iak sza-
łony biegać, wrzeszczać, furyować się począł. Sharg.
Zyw. 2, 390. Niech się świat, iak chce, furynie, Niech
chyrze narody buntuie, Skoro Pan słowo wypuści, Zie-
mia się zaraz rozpuści. Ryb. Ps. 87. Fortuna się furyu-
ie. Jabt. Ez. 208. W iakąż cię to złość wprawilo, iak-
że się furyniesz! Teat. 2, 6. 80.

FUS, FUSY ob. Fuz.

*FUSBERTA, y, ž., n. p. Ciął nań Rynald fusbertą. P.
Kchan. Orl. 1, 52. Fusberta żelazo i kość przepędziła.
ib. 1, 33. ręczna barta, Œubibarte ob. barta, halabarta?

*FUSTA, y, ž., Ja bezpiecznym sercem i pełen otuchy
W równéy fušcie popłynę przez morſkie rozruchy. F.
Kchan. Dz. 211. gatunek letkiego okręcika, die Fuſte,
ein Schiffen.

*FUSZER, a, m., partacz, z Niem. der Pſuscher. May-
ſtrów trzeba dobierać, żeby byli biegli w robocie, a nie
fuszerów. Torz. Szk. 281. ib. 211. ib. 275.

FUTERAŁ, u, m., FUTERALIK, - a, m. zdrbn., Lat.
med. foderellus, das Futteral puzdro sztucowe, po-

chew i t. d. pokrowiec; Vd. nohnize, pokrou; Cro. ę
Hg. tok, Rs ψιλάρβ, фумάρεβ, υλαγαλιще, ко-
родья; Łc. крабія, крабіца, коробка, коробей-
ка, коробочка. Futerał z kartonu. Łesk. Mier. 152.
Futeralik. Teat. 36, c. 31.

*FUTER, *FUTOR, u, m., po naszemu folwark. Weresz.
Aij. 14. ein Vorwerk Rs. xy'moph, ry'moph, Chlop
ieden, mający swoj futor niedaleko barci. Torz. Szk. 4.
Poudani blizko łasłu po futorach mieszkańcy. ib. 18.
Steb. 265, 2. W długie szaty się źroią po Medyſkich
futorach Partowie. Bardz. Luk. 159.

FUTKO, a, n., FUTERKO, - a, n., demin. (cf. Suec.
foder, Gall. feutre, feultre, Germ. Futter, Filz, Fell,
Pelz, lat, velus, pellis), odzienie ze źkóry zwierzęcy
kosmatey od ciepła, der Pelz. Bh. koſſeffina; Sta. churak,
churdna (Sr. 2. Fudder - podszewka); Crn. kěrsn, shav-
ba, koshushovna, Vd. koshuhje, koshuhna roba, koshu-
she; Cro. kerzno, menten; Rs скара, скора, nymp,
měxb. Kmiotek okrył się kożuchem, Lecz pan z po-
trzeby zbytki porobił J futrem z dalekich krain sprowa-
dzonym Wyniosłe barki ozdobił. Niemc. P. P. 127. Le-
piey nosić sobole, niż kożuch, bo letkie i cieple futro.
Lab. 13, 210. (cf. bekiesza, węgierka, wilczura, niedźwie-
dzie, lisy i. t. d.). Futrem podszywcą Rs. nympśmb,
poDUuHmim. Maluy się, upižmuy się, potrzaśniy "pu-
trem A przecięż ty świnim futrem. Kochow. 175. J. Fu-
tra plur. źkóry kosmate, Nauchwerk, Pelzwerk. Futerka
plur. źkórk - takie pomnięysze, Fellen, kleines Nauch-
werk (cf. popiełice, kotki, biela). J. Futro od drzwi
lub okna bywa dębowe lub sosnowe; w nim ięſt fele do
ramy od okna lub do drzwi. Mag. Mś. die Fütterung,
das Thurfutter, Fensterfutter ob. futrowanie. FUTRO-
WAC, al, - wie, cz. ndk. (cf. Gall. feultrer, four-
rer, Hisp. aſſorras, lat. med. et Fral. foderare, Angl.
fodder, Dan. foern, Suec. fodra, Germ. füttern), pod-
szywać, zwłaszcza futrem, unterfüttern, besonders mīt
Pelzwerk. Futrowane albo dwoiſte odzienie, suknia dru-
giem suknem podbita, diplois. Maćz. fig. Jeſt to so-
wite i futrowane klamitwo. Weresz. Regl. 119. (dupel-
towe, tęgie, derb, tüchtig). J. tr. powlekać czém,
womit überziehn. Gdy iuž kapa będzie zamurowana,
trzeba ła iakąkolwiek gliną futrować. Torz. Sz. 88. -
J. sadzić kamieniem, drzewem ściany, talować, tafeln,
mit Tafelwerk bekleiden, füttern. Włod. FUTROWA-
NIE, - na, n., subſt. verb, das Tafeln, Bekleiden mit
Tafelwerk. Futrowanie ścian na posadzka o ściany, das
Tafelwerk. Wszedzie po ścianach było cedrowe futro-
wanie, że kamieni nie było widać. Budn. 1 Reg. 6, 18.
Futrowanie pokoiów, co dziś zowiemy boazeryą, daie
się z desek cieńkich, dobrze wyschłych, i iak naylepiły
fugowanych, a to od podłogi aż do samego suſtitu. Swirk.
Bud. 162. J. U szewca, futrowanie, źkórk na okoł o
śrzodku trzewika. Mag. Mś. das Futterleder im Schuhe.
FUTROWIZNA, y, ž., futa, Nauchwerk, Pelzwerk.
*FUTRZNY, a, - e, źkórzany, pelicus. Maćz. FU-
TRZANY, von Fellen, von Pelzen, Pelz: Rs. měxo-
byń. Towary futrzone. Chmiel. 1, 584.

FUTYNIEC ob. Fiutyniec.

FUY! interj. fa, fe, fi, pſe! Pſuſ.

FUZ, FUS, u, m., FUZY, FUSY plur., Franc. ſećes,
84..

*FUTER - FUZ.

667