II

11

q munera missa amplissima quam rem et rem otigisse et
a tomam proximis homin officijs consuesse tribui Dotebat
illu q neq aditum neq causam postulandi uistam habet
beneficuo et liberalitate sua atque Senatus ea prema consuetum
Dotebat eaam qua veteres quaeru iuste cause netessitu
drms ipis cum eduis intercedent que senatus consulta quodnes
quamq honorifica meos facta essent ut omni tpe totius gali
lie primapatu edui tenuissent pzuus eaam qua meam amitiam
atque accepti sent pº Rº hanc esse consuetudinem ut sotios
atque annos non me meli sui deperdezze Sz gratia dignitate
honore autiores velit esse quod ad amicorum p[ater]i R[ic]uli
attulisset id hujus eripi quis pati posset postulavit deme
eadem que lagنان in mandatis dedezat ne aut eduis a' cozi
sontis bellus mferret obsides reddezet si nulla paztez
germanozu domu remittente posset at ne quos amplius
rehu transire paterentur ARIOUSUS ad postulata CEsUS
paucæ zespòndit de suis virtutibus multa p[er]ditauiut Tran
sit eihem seſe non ſua ſponte ſi vugatù atterſituz a galli
non ſine magna ſpe magniſq premijs domi propinquisq
veliquiſſe sedes habeze in gallia ab ipis contessos obsides
ipozii ſoluntate datos Stipendui zape uize belli ad ut
tores iutis impone ſu ſuevezut Non ſe gallijs ſi gallijs ſibi
bellu multiſſe o[n]d gallie cuitates ad ſe oppugnanduz ve
nisse at castra contra ſe habuſſe eam omnes topias a ſe vno
p[er]ch[io] pulſas at ſuperatas eſſe S[ic]utez[ui] experiri velmt ſe
itezui p[ar]atut[em] eſſe decertare si p[er]ate uti vel mt inqui[us] eſſe
zetuſaſe de Stipendio q[ui] ſua ſoluitate ad id temps pezpe
derint Amicorum p[ater]i R[ic]uli ſibi o[n]zamento et p[er]ſidio no detritum
mento eſſe oportere Idq[ui] ſe ea ſpe p[et]isse ſi p[er] p[er] R[ic]u remittat
atur Stipendui et deduci subtrahantur no ming libe[ng]ent
ſeſe zetuſaturam p[ater]i R[ic]uli amicatiam qua p[er]petiezit & multitudine
germanozu in gallia traducat id ſe ſui munendi no gailie
in p[ug]n[us] de causa fatere eius rei testamoni eſſe 3z mſi zo
gatus non veniret et q[ui] bellu non mitulerit ſi defendezit ſe
pzuus in galliam veniſſe qua p[er] R[ic]uli. Huic autem hoc tempus
exercitatur p[er] R[ic]uli galiu[em] p[ro]utie ſi nbus mg[ra]ſſuz et sibi

L'arifio A. Avicenna ad
Cesares.

vellet eur m suas possessiones venzet, prouiata m suaz hact
esse galliam huc illam neam ut ipi toncedi non oportebit
Si m mors fines impetui facezet. Sit item nos esse inquos
gur m suos uze se mtezpellazemo. Et feci se et annatos eduos
appellatos diceret, non se tam barbaru neq, tui impez tu
esse rezuin ut non facer neq, bello allobrozgu proximo eduos
vomams auxiliu talisse neq ipsos ue m hiis gtenaombus
quas edui feci et tu sequamts auxdio habuissent p. R¹
usos esse debere se suspitarci simulata Cefazem amicia
q m exeratu m gallia habeat sui opprimedi gzatia habe
qui msi decedat atqz everatu dedutat et hys regionibus
sese illu non pzo annuo sed pzo hoste habituzi. Et si eum m
tezfeterit multus sefe nobilibz prinapdzaq p. R¹ gratiissi,
muz esse factuzu. Id se ab ipis per eorum nuctos tomperztum
habere / quozu im gzatia et amiciaz eius morte tradme
posset. Et si distessisset et liberam possessione gallie sibi ta
didisset / magno se illu premo zemunezatu zuz et quetuqz
bella gezi vellet sme villo eius labore et pezutuo gfectuzu;
Multa a Cefaze m eam sentenciaz dicta sult quia re nego
tio defusterе non posset neq suaz neq populi. Fo ofsuetu
dme pati uti optime mezentes jctios desfzet neq se udi,
tare galliam poiq esse Arnoifsi quaz p. R¹ bello supatos
esse auernos et ruthenos / a Rulo fabio marmno quibz
p. Rº ignoiffet neq m prouiataz vedegisset neq stafen.
Dui imposiusset Et si antiquissimu opus trus expectaze
opoztet p. R¹ iustissimu esse m gallia impezui si udiaum
Senatus obseruari oportet libezam debere esse galliam
quam bello vatam suus legibu, uti voluisset dum het m
tolloquuo geruntuz Cefari nuctiatu est equiteg Arnoifsi
pzopius tumuli accedeze et ad mors adeguatez lapides
telaqz in neos tonete. Cefaz loquendi finem fecit seq ad
suos recepit suisq, imperavit ne quod teli m hostes
reuerent. Na et si sme villo pezuto legiomis delecte omnifuz
tui equitatu pzelui foze uidebat tamen tomittendu non
putabat ut pulsis hostibus diti posset a se eos pezide m
tolloquiuz aztuventos postquas m wlgus militi elatus

II

12

est qua arrogancia in talloquio Ariouſtus uſus omnes
gallia Romanis interdicto impetumque inibus eis eque
tes feciſent ea zes talloquum duremiſſet mulo maior cito
tas ſtuduīs maius pugnandi exerztui inectu est biduo
post Ariouſtus legatos ad Cefazem mittit ulla ſe de hiis ubi
que meos agi cepte neque perfecte eſſent ayeze cum eo uta
aut iteuz talloquio diem conſutuezet aut ſi id miny vellet
e ſuis legatis aliquem ad ſe mittet et Colloquedi Cefati cauſa
non est visa et eo magis quidie euis diei G̣mam etERNI
nō potezant quī inibus tela comicezent legatum e ſuis ſe
ſe magno tu peſitulo ad eum miſuzi et homin ſeris oblectu
zu exſiſumabat Commodiſtum visum est Bayu valerizus
proutillu. C. Valerij taberij filii ſumma utate et humaitate
adolescentez, cauſis a Bayo valerio flatto tuteate donacy
erat et ptopter ſidem et ptopter lymge gallie ſiencia qua
multa iam Ariouſtus longimqua ostetudine utebat et
op in eo potentiā diuſnamis cauſa non eſſent ad eum mittet
et mariuz titiui qui hospitio Ariouſtis utebat. His māda
ut que ditezet Ariouſto agnoſtent et ad ſe referent quos
tum apud ſe miſteris Ariouſtus conſpexiſſet exerztui ſuo
totclamavit pnte qu ad ſe venient an ſpeculandi cauſa cona
tes ducere ptohibuit et in cathenās toment et odem die caſtra
promouit et miſub paſſum ſer a tefaris caſteris ſub moſte con
ſtitut post ſtudie euis diei preſt caſtra tefaris ſuas topias tridu
it et miſub paſſum duobz ultra eum caſtra ſeat eo consilio
ut frumio comeatuqz qui eſequamis et eduis ſuporta et uzur
tefazem ineludet ex ea die dies cotinuor quīque tefaz peo caſ
tris ſuas topias pzo du uit et atiem inſtruetu habuit ut ſi vel
let Ariouſtus preliu gtende ei ptōs non deſſet Ariouſtus
hiis omnibus diebus exerztui caſteris ominuit equeſtr preliu
cottidie cotendit Senex hactebat pugne quo ſe gezmam exer
tuezant equitum milia ezant vi totidem numero pedites
ueloriffim ac fortiſimi quos er omm topia ſinguli ſinglbs
ſue ſalutis cauſa delegezant cum hi in pelys aezabatur
ad eos ſe equites recipiebat hi quid erat duibus contur,
rebant Si quid gzuimoze winere attempo equo detulezant

Legati ad Ariouſtou Gauß
vali9 et maxi9 tenuis

XVII. mil. hwn. Aris
- fru -iffa

fortilegii manens. fam.
lus Ariomstis execrab.

decidezant tazusquebant si quo erat longius ad eum
aut celerius recipiendus. Tanta ezat hozu exeratutione
celeritas ut iubis equorù subluitati tuzsuz adequatæt Ubi
cum taftris sèse tenè tefaz mittellet ne ducas commeatu
pzohiberetur ultra eum lotus quo m loto germaui consède
vant tizatez passuæ sercentos ab hijs taftris ydoneum
lotu elegit Acteque triplia misucta ad eum locum vent
primam et sèdrem aciem m armis esse Tezcia tastra mun
re uisfit / Is lotus ab hoste tizatez passus sercentos uti dom
est aberat. Eo tizat hom miò vii milia expedita cu omni
equitatu Arviussus misit que topicus perecteret ut mu
mude pzohiberent. Nichilo sèemus tefaz ut an ofituezat duas
aciem hostem propulfaze. Tezciam opus pezfitè uisfit. Mu
nitris taftris duas ibi legiones reliquit et paztem auxli
oruz quatuor reliquias legiones in castre maure zedurit.
Proxmo die misituto suo Cefar e taftris utrisque copias suas
edurit pauliæ; a maioribus castis progressus aciem in
struxit hostibus pugnandi pacatem seaf Ubi ne cum eòd
prodire meellerit tizat meridiem exeratui in casta zedurit.
Tum domi Arviussi paztem suarii copiarii que casta miòza
opugnaret misit Acitez utrimq; uisq; ad uespum pugnatur
est Solis occasi suas copias Arviussus multis acceptas et illius
whibus in casta zedurit. Cum et taptius quereat Cefar qua
ob rem Arviussus prelio non deteztaret hanc reperiæbat tau
sam aput germanos equa consivetudo ezat ut matres
famlic eozus, sortibus et vatikanacombi delectent; utuz
preliu omittendu; esset nec ne eas uta diceze non essè fas
germanos superare si an noua lunâ pzelio gtendissent.
Postmodi euis diei C presidio utrisque taftris quod satis visu
est reliquit omnes alarios in aspectu hostiu pro taftris mi
noribus instituit. A minus multitudine militu regionaloz
pru hostiu miò valebat ut ad sferi alariis uteeret uisè
triplia instructa acie uisq; ad casta hostiu attessit. Tum uo
necessario germaui suas copias taftris edueztaret gene
ratimq; instituezut patibus miteuallis arudes marto
mâno: arbocos wangionos nemetes sceluseos sfeuos.

II

13

omneq[ui] aciem suam rediſis et carris aztudederut ne qua ſpes
m ſuga relinquetur eo mulieres impoſuezut que m preliu
p[roſa]ſentes p[a]ſis mambus m[ul]ites flentes implozabant
ne ſe m ſeautudine romamſ traderent C[es]az ſingulus legi
oing[us] ſingulos legatos et questores p[rae]ſeat ut eos testes
quiſ[que] ſue uztutes habezet p[ro]ſe a d[er]tezo tornu q[ui]eam p[er]te
miſe ſi[mi]n[us] hoſuus animaduezatz preliu g[ui]nſit ita n[oster]
acvtez m hoſtes ſigno dato impectu ſebezunt itaq[us] hoſtes
reſpente teleriterq[us] p[ro]currezut ut ſpacu[m] p[da] m hoſtes com
tendi non d[are]tuz reliqu[us] p[ilis] quo mino gladiuſ p[ug]na
tuz eſt At gezmam telerut er g[ui]ſuetudine ſua ſulange ſacta
impectus gladiozuz ertepezu[n]t Repezi ſunt compl[es] mi
m[ul]ites qui m ſulanges i[mi]ſi[ment] ſa[ta] m[amb]z e[ui]llezent
et deſupez w[li]nent[erent] Cum hoſuus acies a ſim[bro] toznu p[ul]sa
atq[us] m ſugam comuſa eſſet a d[er]to tornu u[he]nement[em] ni[la]tudie
ſuoz[ui] u[er]am aciem premebant Id[ui] ammaduſſet p[ub]liuſ
eraſus adolesſtens qui equitatu[mi] p[er]e[per]diau[or] ezat qua
qui m[tra] aciem u[er]sabant[ur] m t[er]eciam p[ar]te labo[ra]ntib[us] ne[m]
ſubſidio miſit ita p[zel]iu ſeſtitut[i]i est atq[us] om[n] hoſtes te[rga]
ue[ter]ut neq[ui] p[ir]us ſugere deſutezut qua ad ſum[em] v[eh]nu
m[ul]ita p[as]ſi[ui]z ex eo loto t[iza]t v pe[zu]n[ez]ut ibi p[er]paua[n] a[
ui]ribus conſi[bi] tranare contendere aut iu[n]tib[us] mo[n]tis e[
ſalut[em] repetiere p[er] hijs ſui[t] Ar[ou]ſtus qui n[ar]ucau[da]z deli
g[ot]am ad triu[m] n[actus] ea p[ro]ſuſit Reliqui[us] de[n] equita
tu conſent[i]mi m[ter]ſetezut D[ue] ſuezut Ar[ou]ſta u[ro]zes
U[na] ſueua n[ac]e qua a domo ſetu aduerezat Alta[] nor[ca]
regis hominis ſow[que] qua in g[all]iam du[er]ezat a ſtrueru muſa[]
ut[e]q[ui] ea ſuga p[er]tiet[ur] D[ue] ſi[le] h[ui]s alta[] ortuſa altea
capta eſt G[au]s valeruſ p[ro]tillu[m] tum a tuſtudib[us] i ſuga[
tribus c[ac]chemi[ſ] v[in]ctu[ry]ahtezut m ip[m] C[m] hoſtu[m] e[qu]ta[n]
peſequentez m[aid]it D[ui] qui[d]e res C[es]ari n[ò] m[ino]ze qua[z]
ap[er] w[or]toria voluptatem attulit N ho[tem] hon[es]aſſim[us]
p[ro]luitie g[all]ie ſui[m] familiare et hoſp[ue]z erepta[iz] em[amb]
hoſtia[mi] ſi bi ſeſtitut[u] u[de]bat neq[ui] e[ui]s t[ala]mmtate de tante vo[
l]uptate i[que] z[at]ul ac[one] qua[que] ſe[t]una diminuerat I[bi] ſe p[ri]
te de ſe te[]z ſo[t]ib[us] consult[us] diebat Ut[er]ui ig[m]STATU necur[ez]t

Arionſto namenda
amfugit

Arionſto v[n]n ſueni
h[ui]nt—no[]q[ui] aliu[n] u[n]que

D[ue] ſi[mi]l[es] Ar[ion]ſto

an in aliquid tempus sequazetut. Soztu in beneficio se esse in
columen, seem matuis beaus repetus et ad eum reductus
Hot prelio transt ehenuz nitiato suez qui ad ripam them
uenezant domni zeuzeti tepezunt quos ubi qui provini che
nu mcolant perfrtos senſere ſeuta magnu ex hys numeru
octadeze Cesar pna eſtate diuobz mat nms bellis matuarius
paulo quaz tpas anni poſtulabat m hybezna in ſequanos
exezeſtu deduit hiberms labienu p[ro]ſuit ip[er] in citerioze;
ſhallam ad agendos quentus p[ro]ſectus est

G. IVLIJ C[ESAR]S] CONMENTARIOR DE BELLIS
APVD SALLIS SESTIS PER EVM LIBER TERCIVS INJ

C
TH ESSET CESAR in aterioze gallia in h[ab]
mo[ta] uti ſup[er]a demonſtrauima trebri ad eum zu
mozes aſſezebantur Litteris; iteru labieni c[er]tioz
ſiebat omnes belgas quaz et[ia] eſe p[ar]tem gallie d[ire]xamus
tontra p[ro] R[um] to u[xa]re obſides, meeſe d[are] Coiurandi h[as]
eſe c[aus]as p[ro]m qu[em] vereſtur ne om[us] p[ac]uta gallia ad eos e[re]
titas n[os]tez addueſezut dem qu[ip] ab nomiſſis gallis ſoſiatiu[m]
ptum qui germanos duiau[m] in gallia uexari n[os]tezant
ita populi Ro. erezocu hiemaze atq[em] in vecaſteze in gallia mo
leſe ſezebant p[ar]t[em] qui nobilitate et leu[n]tate annu[n]i
m[pe]zijs ſtadebant a n[om]uliſs et[ia] qui in gallia a po[te]raubz
atq[em] h[ys] qu[em] ad g[duc]endos homines ſaſuſtate habent bant
u[il]go zegna occupabantur qui min[que] ſaſte in m[pe]riuio eam
vem conſequi p[ote]ce[n]ant H[us] leu[m]s n[om]iſſis comotus c[es]ar duas
legiones in c[ite]rioze gallia noua[ς] q[u]ſerphit et meunte eſtate
in interiorem galliam qui dedueſet quic[u]t[em] pediu legatu
m[ſi]t Ip[se] cum p[ro]m[u]z p[ab]uli to[pi]a eſe m[pe]pezet ad e[re]zeſtu;
u[em]it dat nego[u]m ſenomb[us] te[li]quijs[que] gallis qui firm[u]mi belg[
]ezant uti ea q[ui] apud eos gezantur agnoſant ſeq[em] de h[ys]
rebus c[er]tioze; ſa[n]cent Hy q[u]ſtantez om[n]s nati aueſt manu
togi e[re]zeſtu in vn[u] loa[] conducti Tum u[e]zo n[ò] dubitand[us]
exſi[m]maui[ut] q[n]u ad eos duodectamo die p[ro]ſiſi[ce]tau[rum] reſi[ut]em
tarra compata taſta mouet Dieb[que] azat[em] xv ad fines bel
gazu peruen[t] eo tum de m[pr]ouſo telezuſq[em] om[n] opimo[]e voſſi
chemi[que] qui proxim[i] gallie ex belgis ſuit ad eum le[ga]to[rum]

Omnibus belge et Ro-
comencant

(2 pedibus)

III

12

Andebrozogui et ietum et andogumbzoui pmos cuitneis fue
imseruit qui dicent se suaq; omnia in sidem at potestatem
p[er] R[um] pormittere neq[ui] se cu belgas reliquis osensisse neque
contra p[er] R[um] gurisse paratos esse et obsides daze et
imperata facere et opidis reapeze et fumito ceterisq[ui]s et
inuaze Reliquos o[em] belgas in armis esse Gerzanosq[ui]s qui
tis rhemi meculit seſe cum hiſs comiuxſe tantiſq[ui]s eſſe cozi
omnifuorem ut ne ſuesiones quid ſtacres gsagturneoſq[ui]
ſuos qui eodem iuſe et h[is]dem legibus utantur et vnui[m]
pezui vnuiq[ui]s mygraduz cum ipis habeant d[']etteze potuerat
qui cum hiſs oſentizent Cum ab hiſs qu[er]et q[ui]uitaces
quanteq[ui]s armis eſſent et qua[di] bello p[oss]ent ſic tepe
virkant plezoſq[ui]s belgas o[ztas] a germans rhemiſq[ui]s ati
quatuſs eſſe traductos p[ro]ſt[ato]r[ia] ſeruſitatez ubi c[ons]edisse
galzoſq[ui]s qui ea loca m[oo]colent e[ppu]liſſe ſoloſq[ui]s eſſe q[ui]p[ato]z
inorui memoria omni gallia uerata, theutonos c[ro]mbzoſq[ui]
intra ſuos fines mgredi prohnbuezint Cua ex ze fieri uti
eatu rezu memoria magnam ſibi auctoretate magnosq[ui]
ſuſi in re militari ſument De numero cozu omnia ſe explo-
rata rhemi dicebat, p[ro]p[te]a q[ui] p[ro]p[]m[u]quitatib[us] affinitatib[us]
q[ui] comu[n]ti quatu[m] quiſq[ui]s m[ilit]udimez in g[ui]mu belgazum
consilio adbellu polliato ſit ignouezut plurimui mt[que] eos
bellouagos et iute[que] et auctoretate et homi miu[que] valeze h[uius]
posſe tonſiteze armata milia rentui polliatos Ex eo numeo
electa milia lx totuſq[ui]s bellu imperui postulare ſuesiones ſuos
eſſe ſiutimos fines latissimos ſeruſtimosq[ui]s agros p[oss]ideze
aput eos ſuſſe z[egem] miu[que] me[oria diu]tataem totuſs
galli poteruſi[m] qui cu magne p[ar]tus hazu regioni tum
et britanie imperui regniq[ui]s obtinebat miſt eſſe z[egem] gal
bam Opida habere miu[que] duodea[m] polliero[m] milia armata
L totidem nervuos qui mariu[que] ſeri interi p[os]s habeatuz
longiſſimeq[ui]s abſut[que] xo[m] milia atrebat[es] Ambt[ones] x milia
Moriones xo[m] milia Menapios xi[m] milia Caletos x milia
velotasses et Velonardzos totide Camaros xv[iii]i milia
Codrusas et bazones c[er]eſas p[em]anes qui vno nomine
gerbam appellantuz arbituri ad milia xl Cesaz remos w

Summam vey

hortatus liberaliterq, orde proſecut omem ſenatuz ad ſe
tuemre prinapuq litezos obſides ad ſe addua uſit, que
omna diligenter ad diem facta ſunt Ipſe dictiatur edictum
magnope cohortat docet quancope reip omnibus ſalutis
mertisit manu hoſtui detinere ne eu tanea multitudine vno
tpe conſtmingendu ſit O fieri posse ſi ſuas copias edui in ſi
nes bellouagoruz mtvduyezint et eorul agro populi ad tepe
tint His mandatis eum a ſe dimittit post qua ombs belgaz
copias in vnuloni toactas a ſe vemre audit neq a longe
eſke ab hijs quos miserat explozatorubz et ab ehemis cog
nouit flumen akonaz quod e in extremitis ehemozu ſim
bus exerctiz traduce maturavit atque ibi castra poſuit
Nue zez et latus vnul caſtoru viſip flumis muniebat
et poſt eum que eſſent tuta ab hoſtab reſdebat et cumeat
ab ehemis veliquisq cuittatibus ut ſi percuto ad eum
portati poſſent efficiebat in eo flumne pons erat ibi pre
ſidiuz pomt et altera parte flumis. Q. aſtutum ſabi
nuz legatu tum ſer tohoztibus ELiquit Caſtra in aleatudie
peduz xn. vallo fassaq, ad duo de xx pedu munire ubet
Ab hijs caſteris opidi Remozu nonnè bibrax abezat miha
paffuiz octo id ex itineze magnoz impetu. Belge oppugna
ze teperat ege eo die ſuſtentatu eſt Gallozu eade atq.
belgaru oppugnacio eſt ac ubi acaulecta multitudine ho
totis membz vndiq in mura lapides iac cept ait murusq
deſenſoribz mudatus eſt Teſaudme facti poztas ſuccedat mura
eq ſubzuat qd tum facie fiebat na tu tanta multando lapi
des ac tela gicezent in muzo conſtendii potestas erat nul
Cum fine oppugnandi nox feceret ſeius ehemus ſumma
nobilitace et gzația mi ſuos qua cu opido preſuerat vnus
er hijs qui legati de pace ad Cefazem venеrat nunc ad
eu mittit mi ſubſidia ei ſubmittatue ſe duia 9 tene p non
posse eo de media notce Cefaz hiſdem ductib ufus qui nu
tij ab catio venezant numidas et cretas ſagiatarios ſun
ditozes baleareasq ſubſidio opidams mittit Zuorú adue
tu et ehemis cum ſpe deſenſioms ſtudii propugnandi
acteſit jta pauliſpez aput oppidu morati angusq ehemoz
\ et hoſtabus eade de tausa ſpes potiundi opidi diſſeſit

lectus
ab fioins

III

depopulati omnibus viis edificijs quos adize poterant
intenſis ad taſtra Cefarſ omnibus coſijs otendezut et a milibz
paffiuz mīg duobz caſan poſuerat, que caſan ut ſumo at leg
mibus ſignificabatur ampliuis milibz paſſiuz octo in latitudi,
nem patebant Cefaz primo et pzoſt meſtuidem hoſtan et pzoſt
erma ſopimonez ſenes pzeſio ſupozede ſtatiut Ruotidie
thi equeſtribz pzeſijs, quod hoſiis uiztute poſſent et quid ne
valerent auferet ſolliataonibz erqurant Vbi neſs non
esse inſerioes miſtellerit loto pzo taſters ad atio inſtruenda
Nan opoſtano atq[us] ydoneo, q[ui] is toſſis ubi taſtra poſita
erant paululus ex planicie editus tantuz adueziis in lati
tudmez pacebat quantiſz loci actus inſtructi occupaze pote
rat atq[us] ex utraque parte lateris deuertis hahebat et in ſtoſte
leuizez caſiugatus paulati ad planicie redibat Ab utroq[us] la
teze euis toſſis tranſueſam poſſam abdixit cizatez paſſiuz
quaſringentuzu et ad exremaſ ſoffaſ caſtella toſiuarit in
q[ui] tozomenta collocauſ ne tu auem inſtruisset hoſtes q[ui]
tum mulagidem poterant a laterib[us] oppugnates ſuos cu
tuuenze poſſent Hoc ſacto duabus legiombz quas p[ro]ſie
tonsiſp[er]zeſat in taſters zelictis ut si quo opus eſſet ſubſiſio
dui poſſent Reliquijs ſer legiones pzo taſters in atio conſi
tuebat hoſtes item ſuas coſihas ecaſtris eductas inſtruyerat
palus ezat no magna miſromanuz et hoſtu gerezatu hat
ſi miſ truſſiſent hoſtes expertabatur. Nos[er] aut si ab illis in
tiau tranſuendi fieret ut impeditos aggreditur pazat in
arms ezant Interim pzeſi[que] equeſi[mi]t duas actes uen
debatue. Vbi neut[rum] tranſuendi miſiau fatuit ſetundioze equi
tuz pzeſio m[agn]u Cefaz ſuos in taſtra zedurit. Hoſtes p[ro]ſi
ex eo loto ad ſumen ſtronaz contendezut ap[ro]e poſt nostra
taſtra demonſtratu, et ibi u adi vepeſtis paſtez ſiuaz[us] coſiay
traduc[er] conau ſut eo consilio ſi poſſent caſtella tuu p[ze]ezat
R[um]que uis legatus, ex p[ug]narent pontem[que] inſteſanden[t]
ſin mino poſuſſent atq[us] iheemozu popuſtazentuz qui mag
no nobis uſiu ad belluz gerendu ezat toſmeatuſz n[ar]tos pa[mi]
hibent Cefaz teruere ſacto a Taturio on[em] equitatus eſi[que]
lems azinatuze numidas ſunditor[es] ſa[n]iptat[i]oſq[us] p[otez]

tendit atque ad eos contendit Acantez m eo loco pugnatus est
hostes impeditos in flumem niri aggressi magni eorum numezi
octidezit per eorum transito veliquos audaxsse transite tranates
multitudine telorù tepide primos qui tranſiebat equitati eis
alientos occidere Hostes ubi de erpugnado opido et de flumine
transferido ſpem se ſefellisse intellerebat neqros in loci niqua
ozem pزلدی پوندی خوفا ودی اتی آپس و قسز fragmenta
ſeditez cipit Conſtio pzuotato tonſaturet optiui ofſe domus
ſuam quęmaqze zecti et quozú in fines prima domani er
ezatu introdutissent ad eos defendendos undiqs tuemrent
ut potius in ſuis quam alheμs ſimbiz deſterazet et domestiab
topiis rei fruimitate uterentur Ad eam ſententas tu veliquis
tausis Her quorze zato eos deduxſet apud dictas quos atq
eduos ſonbus bellouagozu appinquare cognouerat Hui
persuaderi ut ducit mozarentur neq[us] ſiis auxilii ſerent
non poterat ea ze tonſutæza ugilia magno tu strepitu at
cum ille caſtris egredi nullo cero odine acque impelo qum
ſibi quiſq[us] prima utineris loci petezet et domu propezaret
ſetezut ut agsimilis ſuge p[ro]ſecto uidezetur Hac ve statim
per ſpea]atozes Čeſar cogmta miſidias veritùs cp qua de
tausa diſſedent nondum proſpererat Exercitiu equitatumque
taſtris continut prima luce confizmati de ab erplozatoribus
omne equitatuz qui nowiſſimu agme moratzet premſit
eiq[us] R pedui et luci armateliuq coctam legatos p[reſe]
at Titum labieni legati cum legiombi tribi ſubſequi uſſit
hy nowiſſimos adhors et multa mina paſſum p[re]ſaui mag
nam eorum multitudinez fugienciu occidezut Cu ab exezemo
agmine ad quod ventu erat consiſtezent / ſoſtiterq[us] impetu
mori militi ſuſtinezent p[ro]voſt[us] abſſe a peſtulo uideatur
neq[us] ulla necessitate neq[us] imperio tōinerentur ex audito
damore peſtuzbatis ordimbi omnes in ſuga p[re]ſidiu ſibi po
nezent ſta ſme nullo peſtulo tantatiz eorum multitudinez niri
interſecerit quantu fuit diei ſpatiui ſub otasu ſolis ſequi
destiteze ſeuq[us] in caſtra uti ezat impezatu recepe poſtredie
euq[us] diei C[um] p[ra]uſquaſ ſe hostes ex terrore ac fugi zeta
pent in fines ſuationiz qui p[ro]orim ezat exezatuz dux

III

et magnam utinere confecto ad opidum nomodanuz contendit id ex itinem oppugnare contatus quod vatum a defensoribus audiebat propter latitudinem fosse mutare altitudem pascuis defendentibus oppugnare non potuit Cesaris muntes velleis agere queque ad oppugnandum vini erant comparet cepit pitezum omnes ex fuga Suesionuz multitudo in opidum proxima notte tenebat teleriteque velleis ad opidum actis aggere iacto cito cito consatutis magnitudine opm q neq uidebat et teleritate Romanorum pectiva Legatos ad Cesarem de dedito mittut et petentibus hennis ut consenzuaretur impetuerant Cesar obsidibus acceptis primis cuatatis atque ipius Galbe zegis duobus filiis armis omnibus et opido traditis in deditionem Suetiones accepti exeritatiz in bellouagos ducit Cuius se suaque omnia in opidum bracuspanti contulissent atque ab eo opido Cesar tu exeratetu tizat imnia passu uz quibus abest et obmaiores natu et opido egessi manus ad Cesarum tendere et uote firmi fitare tepeze sepe in eum sidem ac pacem venire neque contra p[ro] R[ic] arms contendeze Item tu ad opidum at cesseret tascatis ibi ponet pueri mulieres ex muzeo passis mambus suo more patem a Romam petereze pro hujus diu tatus nam post distessu belgazur dimissis eduzu topis ad eum zeuteat fatit ureda bellouagos omni tempore in fide atque amacia cuatatis edue fuisse impulsos a suis pridibus qui dicerent eduos a Cesar et edactos omnes in secula tutez mediantates cœtumeliarumque transferre et ab eduis deffuse se et p[ro] R[ic] bellu malisse qui huc consilium principes fuerint ac intelligerent quantum talamitate cuatati multiusent in britannia p[ro]fugisse petere non solus bellouagos si eam pro hujus eum uti sua elemens at multitudine in eos utatiz. Si fecerit eduorui auctoritate apud omnes belgas a plisitaturuz quoque auxilios atque opibus si qua bella made, tincidunt sustentare tonsueverat Cesar honoris Domitati atque eduorui causam sepe eos in sidem receptuzu et consenzuatuzur diut S[ic] quod cuatque magna miti belgas auctoritate atque homin multitudine prestabat Sextentos obfides poposat inus traditis omnibus armis ex opido tollatis ab eo lato in fines am.

bianozuz peruenit qui ſua q[ui] omnia ſine mea tradidezunt
Eo[ui] fines nervij attingebant quorui de natura moribusq[ui]
Cefar tam qu[em]et ſic repiebat ill[ui]n adtui eſſe ad eos met
tatorib[us] m[eh]il pati u[m] reliquiar[us] q[ui] ſerri q[ui] hijs
rebus relanq[ueſte] ammos eoz[ui] ſt remitti uiztut[è] eriſtama
rent eſſe h[ui]o[es] ſez[os] magneq[us] uiztut[us] mar[pe]aze atq[us] m
[t]us[aze] reliq[uo]s belg[as] qui ſe p[ro] R[æ] dediſſent patramq[us]
uiztut[è] p[zo]letiſſent ſt conſi[rm]a[ze] ſeſe neq[us] legato[rs] miſturos
neq[us] per condit[em] ullam pati[as] acce[pt]uzos C[um] per eoz[
] fines ite[z]tudui ſetaſſet muem[ie]bat ex capt[i]uis eoz[ui] ſabi
n[ì] flume a taſteri[us] ſi[us] non amplius imma paſſu[i]z x abeſſe
Transi[t] flame om[eb]s neziu[os] conſedisse aduentu[us] ibi Bo
manoz[us] erpecta[ze] vnata[rum] atrebatibus et iu[n]mandi[us]
ſiniti[mi]s ſlam hijs utriſp[er] p[ez]ſua ſezat ut eande[] belli foſtu
n[az] ex p[er]i[vent]uz Expe[ct]ari eciam ab hijs adu[ato]rum to
pias atq[us] eſſe m[]ui]ere M[ul]ier[es] q[ui]s per eſtatez ad pug
nam ſutiles eſſe u[de]zoniz[us] m[eu] lotu conueaſſe quo p[ro]p[te]
paludes ex[ez]atui addi[t]us non eſſet hijs zebus cogmti[us] ex[
] p[lo]za[to]es' centurion[es]q[ui] p[re]mittit qui lotu p[oneu]t caſt[ir]
deſligant C[um] ex dedi[as] belg[is] reliqui[as] galli[es] compluſes
t[es]ſa[em] ſeau[rum] una ite[z] ſace[zent] R[u]da ex hijs ut poſtea ex
capt[i]uis cogmtu[z] eſt e[oz]um d[ie]zuq[ui] g[fi]vetud[em] e[t]ineri[us] mi
ex[ez]at[um] p[er]ſpecta[n]orte ad nervi[us] peruenent atq[us] hijs de
monſtrat[ut] m[te]z ſmi[g]ulas legi[ones] impedi[ment]o[ra] mag
mu m[ui]n intercedere neq[us] eſſe q[ui]c[que] negoti[us] prima legio
m[t]ast[ro] v[em]iſſet Relique[as] legi[ones] magno ſpatio abeſſet
h[an]t ſub ſar[i]ms adorizi qua pulſa impedi[t]iſq[ui] d[ize]p[ti]as
ſutu[z]u ut z[el]ique contra conſi[tere] no au[de]zent ad illu[m]
bat eciam eoz[ui] conſi[l]ui qui z[em] deſo[ze]bat/q[ui] nervij an[i]
qui[n] tum equitatu m[eh]il poſſent neq[us] em[] ad hoc puſſ
ei rei ſtude[n]ent ſi q[ui]c[que] poſſunt pede[ſ]trib[us] ualeſt copijs
quo fatiliq[us] ſinitimor[u] equitatu[rum] ſi p[re]z[and]i cauſa ad eos
vem[i]ſſent impedi[n]ent teneri[us] arborib[us] me[i]s atq[us] miſſerib[us]
trebris que m[] latitud[em] e[m]i[s] eriatis vubis ſenti[bus]q[ui]
nite[ri]e[cti]s effecerat[ut] ut miſtar m[uri] h[oc] ſep[es] mu[n]metu
p[ze]be[n]t quo no[] modo non mi[n]trari ſi[] ne p[ro]ſp[ia] q[ui] poſſit

III

IA

His zebus cum ite r agimus impedizetur non obmittendus &
tonsiliai nervi existimauezit. Loci natura quae huc ezat,
quam nei taftris delegerant collis a sumo equalitez dech,
ius ad flumem sabin quod supra nominam uezgebat ab eo
flumine pari a diuitate montis seu collis nastebatur ad usus
huc et contortijs passibus eirci ducetis inbus us apeztus a
sufferiose parte filuestis ut non facie interus prospici pos,
sit inter eas filuas hostes sefe in occulto tontinebat in aper
to loco sibi flumem paucę staciones equitum audebatur fluis
ezat altutuo tizal triuz Cesar equitatu pzenmso subsequtur
omnis topijs. In meo ordine agimus aliter se habebat at belge
ad nervios detulezant. Nam quo ad hostes appropinqualibet
consuetudine sua Cesar legiones ser expeditas dutebat, po
cas totus exerztus impedimenta collocabat in due legiones
que proxime conscripte ezant toti agmen claudebat p[]ridiq
a; impedimentis erant Equites mihi et funditoribus sagittariis
flumem transgressi, cum hostium equitatum pzelum tomni serunt
Cum se illi odemidez filuas ab suos se zecipent at zuzius et
filua impetu[m] in meos facerent. Heq; nei longius quæq; ad hi
nem porrebat at loca apezta peztinebant cedentes insequi
audezent interim legiones ser que prime venerant opere
dimenso tasara munie exerzuit. Vbi p[]ma impedimenta mi
exerztus ab hijs qui in filua abditi latebant iusa sult ac tus
inter eos commtendi p[]zeli quovenerat ita ut mea filuas acie
ordines; transfatuezant acq; ip[]mi sefe g[]firmauezat subito obi
topijs p[]zouolave impetu[m] in meos equites dederunt. His fac
le pulsis acq; pezturbat[]s incredibili celeritate ad flumem de
currezuit ut pene vno tpe et ad filuas et in flumem et in mai
bi[m] m[]s hostes iudetur eade[m]t celeritate aduez[]o colle
ad mea tastra acq; eos qui in opeze occipati ezat otendere
Cesari o[]sia vno tpe erant agenda verillu p[]zopon[]eduz quod
ezat s[]ignus misigne tui ad arma c[]turri oportezet, s[]ignus
tuba danduz ab ope milites reuocandi qui paulo longius
aggere[s] petendi causa proteſſerant arcuſſendi acies miſtru
enda milites cohorandi signu danduz. Qua[]da tezuz mag-
nam partem t[]p[]is brenitas et ſuccesus et muſſus hostuiz

impediebat. Hys difficultatibz due zes ezant subsidio sive
tia et usus militi ip superioribz preliys exerctati qu'd fieri o-
portezet no min commode ipi sibi preferbeze qua ab alijz doce
ri poterant Etiam ab opeze singulis legiombz singulos
legatos. Cdisædeze numitis cesseris uetuezat Hu prope propon
quitate et teleritate hostaiz michi iam Cesaris mpezaui expecta-
bant ſi pez ſe que udebantur admiſtabat Cesar neceſſazizs
zebus admiſ impotis ad chortandos milites qua in pazte
ſores obtulit tonturret et ad legionez decima deuem Milites
non longioze oze est tohoztato qua uti pristane ſie ututis
memoræ tetingzet non peztizbarentur àno hoſtuaqz impetuz
fortuez ſustinezent Q[ui] non longuiz hoſtes abezant quam
quantu telu adduci posset prelii tomittendi ſignu dedit atqz
m altera pazte item tohoztandi cauſa p[ro]ſectus p[ug]nantiſz
occurrit temporis tanta ſuit exeruitas hoſtuaqz tam apparato
ad dimicandu ammiq no ut modo ad misſina atomodanda
ſed etiam ad galeas induendas ſeuſiqz tegineta detrakenda
tempus deſuerat quam quiſiqz ab ope in paztem caſa deuot
queqz prima ſigna transperit ad hec transſat ne inquendis
lius p[ug]nandi ep[us] dimittezet inſeructo exeratu magis ut
loct natura delectusqz tollis et neceſſitas t[is]p[as] qua ut rei m[ilita-
ris ratio atqz ordo poſtulabat cum duiezis legiombz alie alia
in pazte hoſtabz resſiterent ſepibasqz donſſimus ut ance demod[
trauing m[ic]zeiectis p[ro]ſpectu impedizetur Naq[ur] cezta ſubſidia
tolloctari neqz quod in quaq[ui] pazte opus eſſet p[ro]tuerdi neqz ab
vno omnia imperia admiſtruzi poterant Iq[ur]q[ui] m[ati]ta zeru m[ai]
tate ſoſume quoqz eundo uaz[ui] ſequebantur legiom[is] none
et deuime milites ut ſmiſtra pazte aaei transſateat p[di]us emiſſ
tuzu ac laſtitudine exauiqatos w[ne]riqzq[ui] confeftos attribates
Nam h[ui]s ea p[ar]z obuenat telerit et loco ſupervioze in flume
tompulerat et tranſire conates inſeati magna pazte eo[uz]
mp[edi]taui m[ite]zſezerat Ipi transſize flume non dulituerent
et in locu inqui[ui] p[ro]g[re]ſsi ſuiſos regreſſos ac resſiſtes hoſtes
remiteyrato preliu m[iti] fug[à] comieezut item alia in pazte du[ie]
due legiones undecima et octaua p[ro]ſligatis Detomandios
[à] quib[us] ezant tongreſſi ex loto ſupirode in t[ui]p[is] flum[is] t[ui]p[is]

III

pzelabanauz Attomas fere a fronte et a simstra parte mudatis
taſtris ab m dextro tozu legio xijº et no magna ab ea mutuallo
septimo consilisset Omnis nervuy tuz fortissimo agimus dute ho
duonagro qui ſumma impersy tenebat ad eum lotu toſtendeze
Cuoruz paſs aperto latere legionez euuemre paſs ſumu taſtiz
loaum pete cepit Eodem tpe equites mri leusſa azmatize pedi,
tes quiſz tu hijs vna ſuezant quiſs pimo hostiu mpetu pulſos
dyveram tum ſe m taſtra zapezent aduerſus hoſtes msturrebat
at tuzſus aliam impaſſe fugam petebant et talones qui a
detaumana poſta ac ſumo uigo collis mors uictores flume tran
ſſe conspexerant predandi taſſa egredi tum despeſyſet ethos
tes in mris taſtris uersari uidiſent precapites ſuge ſer ſer man
dabant ſimul eoruz qui tu impedimentis uemebat clamor ſre
mmtuſa oriebatuz alijq aliam in partem peztiti ſerebantuz
Cuiubus omnibz permoti equites treuzy quozu mgallos utu
tis opimo est ſimgularis qui ayerij taſſa a trutate ad Cesare
mſsi erant Cum multitudine hostiu caſtra mia completeri mmas
legiones prem i pene actuidentas teneri talamos equites
funditores numdas duiezſos dyſſipatoſſa m oſes paſtes fu
gere uidiſent despezatis mris zebus domu gtendeze ſiromaos
pulſos ſupezatissi taſtris impedimentis eozi hoſſes potios
cuiuta zenitatauezut Cesar a deame legions tohozatione
ad dextezu tozu profectus ubi ſuos uzgeri sigmsa in vmu
lotu collatus vn legiomis conſeztos milites ſibi ipos ad pugnaz
eſſe impeditio audit Cuaze cohoztas ommbz tenturiobz occis
ſigmſezoq mtezfecto ſigno amisſo reliquazu tohoztiu ombz
ſere tenturiombz aut wnezatis aut occis in hijs primipilo p
ſerio batulo fortissimo uiro multis gzaubuſa wolnetzb toſecto
ut iam ſe ſustaneze non posſet Reliquios eſſe tardiores et nonllós
a nowſſimis deſeztos prelio cſtelleze ac tela uitare hoſſes neq
a fronte ex inſeriori loco ſubeuntes mteermitteze et ab utroq la
tere miſtare et rem eſſe in anguſto audit neq eſſe ſubſiui villum
quod ſubmtti posſet Sauto a nowſſimis vm mlii detracto q
tpe eo fine ſauto venerat m prima atem pzeſſat Centuriombz
nominatim appoſtatis reliquios tohozatus milites ſigna inſer
te et moepulos lauaze uiffit quo faciuas gladijs uti posſent

amis aduerunt s pe illius multibus ac remegezato amino pro se
quisque in conspectu impatoris etiam extremis zebus suus ope,
ram navare per seupet paululum hosteuz impetus que tazdatus
est Cesar tu septima legionez que iuxta consularerat item urgeri
ab hostibus uisasset tribunos milites monuit ut paulatim sefe
legio mbus diuigezent et tonuezsa signa in hostes inferrent
Zus fatto cum aluis alij subsidiá ferret neq timezent ne
adueri ab hoste currentemzentuz audaxius resisteze et foreis
pugnare tepezunt interim milites legionis duarum in nowis,
limo agrimine presidio impedimentis fue ezant / prelio numato
tersu meitat o in limo colle ab hostibus consiliaebant? Et tis
labienus castris hostium potitus et ex eo loco supeize que res in
nemus castris geventuz conspituatus decana legionez subsidio
nros misit qui cum ex equisuz et talo mi fuga quo in loco zos eis,
quantoq in pernialo et castra et legiones et imperator uz,
sarentur cognouissent michil ad celebratis sibi reliqui fecerut
Horu aduentu tanta reru a mutacio e facta ut ni etiaz qui to
fecti wneribz pro albi uisment sætis inmi preliu remegezent
Tum calones pertricos hostes conspuati eciam inermes armætis
ocurrent equites uo ut tuzpitudine fuge iuxta delect ombz
in loas pugnati quo se legionarijs multabz preferrent At hostes
eaam in extrema s pe salutis tantas iuxta preſiраз ut in pim
eozu ceadiſſent prorimi iaceabz misſent atq er eozu expoibz
pugnarent hijs deuets et coacezuatis cadaveribz qui ſupelſet
ut ex tumulo tela in nros comezeut i pila interpta zemitterent
ut no net quæ hoës tante utaüs udicari debezent autas eſſe
transferre latissimi ſtume asſende altıſimas ripas ſubire in,
quissimú lotuz Que ſacalma ex diſualibz animi magmtudo ze,
degezat Hor plio facto et prope ad intinacione gente ac nonhe
neruioru redato maiozes natu quas vna tu pueris et malie
ribz in extruaria ac paludes collectos dyeram. Hat pugna
nuciata tu motoribz mobil impeditu uctas mobil tutu arbitra,
rentur oim qui ſuperezant consenſu legatos ad ceszem mi,
ſezut seß ei dederat et in comemoranda cujusdam calamitate ex
ſextentis ad tees ſenatozes ex homin multibz. Lx wy ad quin,
yentos qui arma ferre poſſent ſeſe redactos eſſe dyerut quos

III

19

Cesaz ut in miseros ac supplies usus misericordia uidez etur di, ligentissime consanguis suus, simbus atque opedis uti uisfit et finitimis imperavit ut ab iuria et maleficio seſe suos et ponerebat. Aduaticia de quibus ſupra serpimus tu omnibus topis auridio nervis uemzent at pugna nubiata ex utneze domu teueztere cunctis opedis castellisque desertis relictis ſua omma in vnui oppiduæ egregie natura muntem cadere. Quam ex omnibus in cecituæ pazibis alcaſſimas ripas ſpectas, haberet. Ona er pate leutez adiuse additus in alatudine, non aplus datentoza pedu relinquebat et, quem loci duplica alcaſſimo muro numerunt. Tum magm ponderis ſam et preeacutas terabes in muro collocabat ipse ezant et omnibus theuto msque præognati, quia cù ite per prouataz muni atque Italiaz facebat. Hic impedimentas que ſeuz agere ac portare non poterant, utinam flume chenù depositas custodie ex ſiis atque presidio vi. M. homi una relinquebat. Hy post eozu obitu multos annos a ſimtimis exagitati cum alias bellus miferent, alias illatum defendezent consensu eozu omn pace fatta huc ſibi domicalio loci delégezunt. Ac primo aduentu exerat quoniam crebros ex opido excurſiones faciebant, parauliſque pzelis cum misericordie bant postea vallo pedu xii. in cecituæ quinque cedris castellis cœnamumque opido ſebe cotinebant. Vbi umeis actis aggere exstructo turrim proxim conscriu uidezut primu iterideze et inuro atque interpiture uotibat quanam machinacio at tanto ſpacio miferetur quibus nà mambz aut quibus uiribz pefziri homines tantule ſtatura nam plezumque omnibus gallus p’imaginem, tudine corporu suorum bzeuitas maui centui est. Tanti honeris turrim in muros ſebe collocare confiderent. Vbi uero mouere et appzopmquaze membus uidezut noua atque muſitata ſpacie cœmoti legatos ad Cesarem de pace misenzut qui ad huc modum lotati. Non se exſiimare to manos ſmoepe diuina bellu gere, qui tante altitudinjs machinades tanea celeritate p[ro]mouere et ex p[ro]pomquitate pugnare posset. ſe ſua e[]q omma eozu poſtata pezmitte diuезut. Vnui petere atque deprecati ſi forte p[ro] ſua clemencia at manſuetudine qua ipi ab aliis auſſent. ſtatuſſet. Aduaticos eſſe consanguos ne ſe armis despoſiaret.

Nò. Ra. pp. 1–5. L’s forfës baronie, und und galtos.

Legatio ad Cesareum.

sibi fere omnis funtijos esse immos ac sia utuee inidere a quib
se defendere etudias arnis non possent sibi preestate si in euz
caſum deducentuz quanius fortuna a populo romano pati qua
ab hijs per truaiatu miteſia p[ro]que dominari conſueſent
Quib[us] ad hec C[es]az vendit se magis consuetudine ſua qua eor
merito cuitacee conſeru atuez. Si p[ro]qui qua muzi acieb atquiſ
ſet se dediſent ſed dediacionis nil quae eſſe condidez n'armis eu
diſis ſe id qu[em] in me[n]uos ſeaſſet faci[tu]z funtimiſa[;] impacuruz
ne qui d[omi]cijs p[er] R[ic]muaria; ſacent Renuaciata ad ſuos qui
imparentuz fac[em] diſeuit / armoz[ui] magna milatud[ie] de mu-
to in ſoſam à ezat ante op[idi]ata ſit ut p[ro]pe ſummam
muui aggeriſa[;] multitudine armoz[ui] acerui adequareſt Et
tamen tiziter paſte teztia ut poſtea p[ro]ſpectu e celata at[que] in
opido reſenta poſtis p[ate]ſactis eo die pace ſut uſi ſub u[er]
pez[ui] C[es]az portas claudi militeſa[;]z er opido exire uſit ne qua
noctu opidam a militab[us] iui[ar]ia zeayent illi autem ut in-
tellectu est consilio q[ui] d[omi]c[ie] ſacta m[us] presidia deductuos
aut dema[;]z; mdulgenaus ſeruatuzos t[re]dideza[;]t/p[artim] ai
hijs que zetinuerant et telauerant arnis parti ſutis ex
cortice faci[s] aut ingimmb[us] miteſis que ſubito ut p[ro]ſi exigu-
itas p[os]i[ula]bat p[ellibus] mduf[er]ant Te[ze]tia u[ng]iha qua in-
mme ad mea[]s mumt[es] arduas aſtenſa[;]s u[de]batur o[m]b[us]
cop[us] repente ex opido erupacione ſeceruut C[ele]rитеz ut ante
C[es]az impaui[;]t ig[m]b[us] ſignificacione ſacta ex p[ro]xis caſtellis
eo coneuſuz[ui]p[ug]natiu[m] ab hoſtab[us] ita c[ele]rитеz eſt ut a viuſis
ſoſabus in extrema p[ro]ſalutis iniquo loco contra eos qui
e[re] vallo turrib[us] q[ui] tela iacereu[t] p[ug]nari debuit Cu[m] vna
iurtute o[ui]s p[er]ſalutis ofſi[er]et otasi[]s ad homi milab[us] quaqu[us]
reliqui in opidu[s] ſut zeveti p[oster]die eui[s] diei reſſactis poſtis
eui[m]a[]t defendet t[ap]tuz opidu[m] nemo at[que] intermiſi[;]b[us]
m[us] S[ection]ez eui[s] opidi vmuſe[;]ſam c[es]az vendidit ab hijs
qui emerant capituz mi[n]s ad eui[m] zelatus e m[liu] lin[em] e[re]
ſpe A publio crasso quem t[us] legione vna in ſerat C[es]az ad
penetos p[ri]nellos t[is]mo[s] / a[ur]ios p[oli]tias / ſeſi[n]uos / a[ul]erctos v[er]
dones que ſut maritime auities o[cean]mi[n]q[ui] attingu[er] c[er]a[;]
ſitus eſt omnes eas c[uit]aces in d[ed]ica[]oneſ p[ra]temq[ui] p[er] R[ic]

III

20

esse zedactas His zebus gesius omm gallia pacata tanta huc belli optimo ad bazbaros perlata est uti a natoimbz que rehenu nicolerent mitterentur legati ad Cesarum que sefe obsides daturas impezata factuzas pollicentur Quas legationes cesar qu in italiam illituqz propezabat Imta porria etare ad se et venuti uiffit Ipе in tarmintes alijdes chuzoneis que cimitas propeque erant hijs locas ubi belluz geszeat Legiombs in Hysberna deductis in italias p[ro]fectus est ob eaus; zes er lijs Cesaris dies rv supplicatio deceta est Quod ante ad te p[ro]s acridit nulli

B. JULI CESARIS COMENTARIOR. DE BELLIS PEVM
APUD GALLIAS SESTIS. LIBER SVARTVS INCIPIT.

CVM IN ITALIAH[ui] profascetur cesar Sezui Galba cum leſione xii, et parte equitatus in antuanſes i veratos ſedimosa, misit qui affimibus allobzoguz et latu lēmano et flumne zhodano ad ſumaſ alpes peſtiferet Caqua mittendi ſuit qu ite[rum] per alpes quo magno tu peſiado magniferi in poſtoribus meztatores ize gſienezat pateſierru uo lebat Huic pezmitſi ſi opus esse azbitnezetut uti in hijs leſio nez hvemandi locas cauſa collocatzet Galba ſeuandis p[er]lijs aliquot factis tafteſſis; complurib[us] eozu ex p[er]gnaſtis, miſſis ad ann vndiq[us] legatas obſidibus; datis et pace facta ton, ſutuit tohostes duas in nancuātabz collocare et ipе cum zeli, quiſ eumſ legiombs cohozibas in vico veragoruz qui a ppella tur jotozrus hvemare Cui uitus p[os]itus m valle no magna alecta p[la]matae alijſimis montib[us] vndiq[us] cotinetur Cum h[ui]s in duas p[ar]tes flumne diuidetur Alteram p[ar]tem e[am] vii gallis ad hyemanduſt conſeſſit Altera uatuaz ab illis velictam cohozib[us] atterbuit eumq[ui] loci uallo forſaq[us] m[uni] uit Cum dies H[ib]ezno[ra] compluzes arniſſent ferutumq[ui] eo comportavi uiffiſſet ſubito p[er] ex p[er]plozato z[es] tezeioz factu est ex ea p[ar]te uia quam gallis conſeſſo[rat] des noctu diſteſſiſe montes[que] qui m[>]p]ende[n]t a mar[+]ma multitu diu med unor[que] et veragor[ui] teneri Id aliquot de cauſis acu, dezeat ut ſubito galli belli xenouandi legiomſq[ui] opp[en]de consilia capent p[ri]mi qu legione nez tam p[le]miffimaz

deteractis cohozibz dualz et compluribus sigillati qui tom
metatus petendi taisſa imſi erant absentibz ptopt paucatæc
despuciebant Tum etiam ptopt inquitatez loca cum ipf ex
montibz in vallem decurrent et tela comcent ne primu qui
dem poſſe impeti ſui ſustineze erſtimaſbat Accredebat q[ui] suos
a ſe liberos abstraetos obſidu noſe dolebant et Romanos no ſalü
utineru taisſa ſed perpetue poſſessions ad ſima alpium occupare
tonatos et ea loca ſimtime p[ro]ſiſte adiügeze ſibi p[er]ſuasü habe
bat H[uius] n[unc]ijs acceſſus Salba tum neq[us] opus hibenzu[m] m[am]
tioneſa[que] plene eſſent p[er]ſecte neq[us] de frumento reliquioq[us] ton
meatu ſatris eſſet p[ro]ſum q[ui] dediome facti obſidibus acceſ,
tis m[ehil] de bello timend[ui] erſtimauezat Contilio te[le]riteret ton
uocato ſententias exquiſteze c[er]pit Quo in c[or]tilio tu t[am]tum
repentim p[er]iculi p[re]t opimonez accediffet Ac iam ſeſe omma
ſuperoza lota m[ilit]udine azmatozu[m] to[m]pleta oſpicerentur
neq[us] ſubſidio vemti neq[us] comeatus ſuſpoetari interdusis utine
ribus poſſent iam p[ro]pe desperata ſalute n[om]nule euſmodi
ſentencie ditebantur ut impeditus reticuntur erup[re]tio[que] facta
h[uius]dem itineribus quib[us] eo p[ro]ſuemſent ad ſalutez g[ent]endent
maiori in[parti] p[la]catu hoc zeſequato ad extremu c[or]tilio p[ite]
rim ei rei euentur experiri et t[as]ſea deſeſtideze breui ſp[ac]io
interiecto u[m] ut hijs rebus quas comſituſſent collocandis atq[us]
admiſterandis p[ur]s dazetur Hostes ex o[m]n[]pazte ſigno dato
detrueze lapides t[ela]q[us] in valliz to[m]cete Nei primo inte
gris w[ri]b[us] fortiter rep[igna]de neq[us] alluz ſeuq[ui]r telu ex loco
ſuperoze mitteze ut queq[us] p[ar]tis t[as]ſo[ra] mi data deſen[or]ib[us]
premi u[de]batur Et otu[n]re et ei reſiſte et auxiliu[m] ſerre ſed
hoc ſuperaze quod diutuzmata p[ug]ne hoſſes deſoſſi prelio
excedebant Aliq[ui] m[te]gtris w[ri]b[us] ſutredebat Quaz[ui] rezu[m] a
n[ir]bis p[ro]pter paucitatem fieri m[ehil] p[ote]zat ac n[ò] modo de
ſesso ex p[ug]na excederendi ſed net ſauaco quade[que] euijs loca ubi
conſitezat reſinquiendi ac ſui zeapiendi facutas d[ab]abatur.
Cum iam amplius horis ſer continenter p[ug]naretur ac n[ò]s
ſolum u[res] ſed ea am tela n[ir]bis deſicereu[n]t atq[us] hoſſes atruis
miſtuzent langiudioribus q[ui]s neq[us] vallu[m] ſtindere et poſſa[que] complé
tep[u]ſſent e[ſa]ſa[que] iam eſſet ad extremu deducta t[as]ſu[m] Publ[ig]

III

fertus baulus primpili centurio quę Nernico flio cum plu-
ribus conspectu wlneribz dyms et item Gaus voluseng tr-
bung militia iur consili magin et iituas ad Galba ocurrent
atque vnam esse spem salutis docent Si ezupzione fatta extremu
auxilia expermentur itaq; comuariis centuriombz telerue:
milites terciores fact / pauluspez mittenterent preliu ac tuti/
modo tela misa zeapent seque er labore zeficezent Post duo sig-
no e tasteris ezumpent atque omne spem salutis in iacute pone-
rent Quod iusti sunt fatuit atque subito omnibus portis ezupcde
fatta neque cognostendi quid fizezet neque sui colligendi hastibus
facultatez zelinquit utque domutata fortuna eos qui m spez
postendoruz castrozu nouezant vindiq; teneuento mtezficunt
et ex homi mlibz amplig xxx quę numera barbaroz ad tastra
uemſe constabat plus tertia pazte mtezfecta reliquos peſt-
utes in fugum comiuat ac ne in locis quide ſuperviabz con-
ſiſtere paucuaz Sic omnibus copijs hoffau fusi armiſq; exutis
ſe in caſtra munieſque ſuas reſipezent quo przelio facto de
ſepus fortuna temptaze Galba nolebat atque alio ſeſe m hy-
berna consilio uemſet meminerat alijſ occurriſſe rebus ui
derat matne frumenti comeatque mopia pezmotus poſ-
tezo die omnibus uiti edificiisque mtenſis in proſuitis reu-
ti contendit At nallo hoste proh ibente aut uer demozante i
c volume legionez in anaatos mde in allobzoyes pezdurit
thijs htemauit Hys rebus gefas au omnibus de cauſis Cezar
pacatam falliam existimazet ſupatis belgis et expulſis ge-
mam uctis in alpibz ſedumſ atque ita mita hveme m illiv,
tum p[roſectus] effet quas quoque natoes adire et regione s
cognosſere nolebat / Subito bella in gulla cohorua est Euis
bella cauſa het ſuit publuis Traſſus adolesſes cu legioe ſeptu-
prorimus maro occeano mandibz hyemauezat uſque ad m
lois mopia fumit ezat p[refectus] tribusque militia splures
in fimtimak cuitates frumenti euſa dimſit Ruo m numeò
est thus confiduis imſus in eſubios Maſtus reſbus gallo
matrosaſitas Quin velaneus cu caſillio in venetos H[ya]
est cuitatis longe ampliſſima auſtortas omnis oze mariti
me regionu eazus qu[em] et nates habent veneti plurimas

quibz m britannaz nawigaze consfuevezut et faenaa atqz ufa
nauatariz reza reliquos nawigazut antecedat et i magno
mpetu mari atqz aperto paucis portubus interiectis quos
tenent ipi omnis fere qui in eo mari uti consuevezut habet uecti
tales ab hijs fit meau retinendi fillq atqz uellany qo pez eos
fiuos se obsides quos crasso dedissent recupezatos existima
bant horu auctoritate fimtim addut ut fut gallozu subita
et repentina consilia eadem de taufa trebum terra filuimg
retiment et teleziter missis legates per fiuos principes mt se
coruzant mehil misi cumum consilio acturos tudezq omnis
fortune exitu esse laturos reliquasqz auctates sollustat ut
m eadem libertate qua ab maioribz atcepezat pezmanere
quaz romanzu seruitatez pezferre mallent Omm hora ma-
tittuna celeritez ad senteiam suaz pezducta comunez legatoz
ad publia Crassuz mittut si auelit fiuos zeapeze obsides fibi ze
mittat Rubz de zebas Cefaz a Crassol cezaor facto ipa abezat
longus Haues mterim longas edificari m flumne lugeri
qd'influit in oceamuz. Remigesqz longe amplissia expruun-
tia insta nautas ubinatores compari ubet his rebus
telerite administratis ipe cuz pina per ann tempus potuit
ad exerztu contendit. Geneti zeliqueq auctares cognito
Cefaris aduentu teraiores facti sibi quod quatu m se facinus
adnissent intelligebant. Legatos qd'nome ad omnes naciones
sanctu muolatiz semper fauset zentos a se et legato zum
nomē ad omnes naciones sanctu iuolatiz; semper fauset
zentos et in vncula toniettos ab se pzo magntudine bel-
la pezutli pataze et marme ea q ad ufuz naiu peztiment
pzoude instituut hor maioze s pe op multu natura loci consi-
debant pedestrza esse utiner a concisa estu nawigatoe m con-
cluso impeditam propt iustizaz locozli pauitatemqz poz-
tui facebant Neqz moris exerato propt fruteti mopia dwa
apud se morari posse confidebant ac iam ut omna contra
opunone actiderant eu tī plurimi se nawbus posse quaz
Romanos neqz ullam fauitatez hve naiu neqz eazú locoz
ubi bellu gesturi essent vadi portus insulas nowisse ac lōge
alam esse nawugacionez m concluso mari atqz muasfassimo

III

22

et aperas si mo occeano p[ro]spiciebant hiis mitie consilii mu/
mut frumenta ex agriis in opida comportant Naves in vene/
aam ubi prima Cesazem belluz gesazu esse constabat quaz
plurimas possit cogunt soaos sibi ad id bellu osteros leso/
dios nautetes ambiliatos motrones dyablmtrres menapios
asfuit auxilia Et britauma que contra eas regiones porta
est acerfunt Exant hec difficultates bellu gezendi quas supea
offendimo, si multa tu Cesazem ad id bellu maitabant p[mi]tre
recentora militu Romanorum repellio fuit post dedicaonez
defectio datis obsidiis tot aiutatu conuracio Et m prinsis
ne hat parte neglecta relique natoes sibi dem licere azbium
tentur j[aq]t; cum intelligez omnes fere gallos nouis rebus
studeze et ad bellu mobiliter telerizeq exsatzuri omes aute
homines natura libertati faudeze et condiaone serutatis odis
se priuſe[que] pluzes caucates conspizarent p[ati]endu sibi ac la-
tus diſarbuenduz exerzatu p[ata]uit j[aq]t Titu labienu legatu
in treuezos qui proxim flum queno s[ui]t au equitatu misit
hyme mandat themos reliquioſq[ui] belgas adat al[ia]q in officio
conineat g[er]manoſq[ui] aurich o a belgis acerſiti d[ue]batau
ſe pe[ri]m naubz flume tranſſe conenau p[ro]mbeat Publuz
vassu cum cohozib[us] legionarijs tr[ui] et magno muo equatoq
mi e[qu]itamaz profiſa ubet He et hiis natoimbz auxilia m
galliam mittant uz at tante natoes comuſanur Amtuz T[ui]
tarui z[abi]m lepatu cum legiomb[us] tribus m unellos turio
solutes leva biſoq[ui] mittit qui eam manu detnendaz euget de
cum brutum adolescentez d[asi] galliſq[ui] naubus quas er
patombus et ſancto[n]s reliquiſq[ui] p[ac]atib[us] regiomb[us] quereze
uſſerat p[ez]fect et cum primu posset m venecos p[ro]ſita u[
bet ip[er]e pedeſtribus top[ui]s contendit Exant huigmodi fere
ſitu[que] ap[od]ora ut porta m extre[m]s ſingulis p[ro]monto tribus
equi neq[ui] pedibus adiut haberent cum er alto ſe eſus mata,
uſſet q[ui] hiis acu[di]t ſempe[]r horaza diſa[mi]t ſpaco neq[ui] naubz
q[ui]eſus immenente esu[n]auos m uadis aſſi[ct]a[n]ent j[aq]t
nutaq[que] re opidora[m] impugnacio impediebat uz At ſi quando
mag intudo operi[rum] ſorte ſupeza, exſuſo mari ugeze ac
molib[que] hiis opidi memb[us] adequatis ſiu[m] for[t]ums de

yfidiui

Iſpezare tepezant Magno nuo naviu appulſo auq re ſumaz
ſauleates habebant ſua deportabant omna ſeq in proria
opida zecapiebant Ibi ruzſus hifdem oportuſtans loci defen-
debant hec eo ſuciſi magnâ pazæm eſtacâ ſatiebant.
q nôſtre naues tempeſtubz detinebantur ſiudiq ezat
uaso et aperto mari magmi eſiſz vireis at prope nallis
poſtibus diſſicuſas nauigandi ſi am ipòra naues ad hu-
modi ſacte azmateq ezant Carme aliquanto plamores erat
quam nêzai naviuiz quo ſatilus uada ac diſſeſum eſtus eri,
peze poſſent pioze admodus ezeſte atq item pupperes ad mag-
ntudmez fluctuui tempeſtudiq accoſmodate nauesq tore ſacte
er zobore ad quaui vim et tontumeliqz pessenzaz Trans-
tra pedalibus in altitudíez zabibus confiqa dawis ſerveis
digit polheis eonſitudine anorez pro ſubbus ſive aethijs
reucincte pelles pro ueli ſaluneq tenutur confecte hec ſiue
própter lim mopiam et eius ufus in ſcientia ſue eo quod
è magis uersile q tantus tempeſtates oveam tantosq mpe-
tus ventoù ſufinere et tanta onera naviu regi uelis nò ſa-
tis omode poſse abratamtur Cum hijs naubus nre classi emi-
modi conſtruſus erat Ut vna celerritate et pulſu temoreum
preſiſzet Reliquia pzo loci natura pzo in tempeſtati illus eſet
apexora et comodatiora Neq emi hijs nêd zofro nocere poſe
rant tanta in hijs erat firmitudo Neq propter altitudíes
faale telum adiæbatue et eadem deuafa nno comode ſcapo-
liſ continebantur Accedebat ut u ſeuze uentus tephſet ſe
uento deſiſent et tempeſtatem ſervent ſatilus in vadis
tonſterent tucius et ab eſtu velicte michi ſara et canoës,
timezent Cruazù verù omni nris naubus casus erat eonane-
cendus Complurib; ecpugnatis opidis Cefar ut in tellerit
ſzuſtra tantuz labozem ſuis ſumi neqz hozuaz ſiſu taptis
opidis reprimi neqz hijs noter poſſe ſtament erpeſtandaz
dassem Que ubi cœuemit ac primi ab hofubus uſa est iz-
tite z Cc. xv naues eouiz peraſtumè atq omni genere
armozuz armatistme ptoſecte ex poſtu nris adweraſi consa-
terunt Neqz ſatise brato qui classi preezat ut tribus mu-
tu centurio mbz q quibus ſingule naues erant attribute

Custabat am

III

al falles

Consistat quod aigerent aut qua ratione pugne infesterent. Fosto emi non posse noteri cognouerant Turribus at executis tamen has altutudo pupput er bazbaris naubus sepezabat ut neq ex inferori loco satis tela comode adia possent et misa a gallis gravibus acciderent. Vna ezat magnu vフui res prata a misis faces pzeatuce mſerte adſiqve longutis no a ſimili forfemitalia falau. Huf cum fines qui antennas ad malos detinebant comprehenſi adductuqz erant navigio remis macato pzeiampebantur. Naubus obſessis Antenne neceſario toadebat ut cum omnis gallais naubus ſpes in velis armamentiſqve confiſezet. Huf erepas omnis ufus nauiu vno tpe eripetuz. Reliqui posſit erat certamen in ute qua mi imitate ſuſque ſupezabant, atqz eo magis q in toſpectu tefaris atqz omnis erezitius res gezebat uz ut nnn paudo foraus factuz lateze poſset omz em colles ac loca ſuperoza vnde erat proſp equis toſpectus in mare ab ezezatu tenebant uz diſiectis ut demo antennas cum ſingulas hme ac terne naues atuſtetezant. Milites ſiunam tranſtendere in hosta naves toſendebant. Zuod poſtqua barbari fieri amma duſezat expugnatis com pluribus naubus cum eo nnn perperzeſt auxilia ſuga ſalutem petere toſendeze at iam touezis in eam partem naubus quo ventus ſerebat tanta ſubito mollica ac tam quillitas exerit ut se ex loco comouere non possent. Rue quadem res ad negotiu confiſiend uz marine ſuit opoztua. Ham ſingulas miſa confectati expugnauerut, ut peſpance ex omni uio notis interuentu ad temam perzuenezat. Cuz ab hoza ſere quarta ufaz ad ſolis occuſuz pugnaretur. Ro pzelio belluz venetozu totius ore maritime confectu est. Ham ac omnis muentus omnes etia gravioris etatis in quibus aliquid consili aut diſamtatis ſuit eo uvenezant tu nauiu qd'ubiqz fuerat in vnà lotu tohegezat Naubus amſis reſequi neq; quo ſe zecipeſt neq; qui admodus opida defendezent halvezent jtaq; ſe ſuaq omma Cesari dedidezt. In quos eo Cesaz gravius undit anduz ſutuit quo diliget in reſequi paſ a bazbaris uis legatoru conſeruarectuz jtaq omni ſenatu necato reſequos ſub corona vendidit du

73

Consistabat

al. v. 10. 11.

her in Venetis gezuntz Quintus Titurus sabinus cum hiis
topijs quas a cesare acepezat in fines Vuellozu pervenit
Hys preerat Vidimore ac sumaz tenebat impezit eazù om
que defecerat cuitati / ex quibus erezatii magnas? copias
tohegerat / ataz hiis pauas diebus aulaci eburomces/ loſo/
mq; Senatu suo interfecto q autozes belli esse nolent
portas clausezunt ſeq; ac viridomce couyeunt / magnas
preterea multitudo vndiq; et gulla perditozu hominu la-
tonuq; couenezat quos ſpes predandi ſaudiuq; bellandi ab
agritultura et totidiano labore deuocabat Sabinus ydoneo
omnibus rebus loto caſteris ſeſe tenebat ac viridomix contra
eum dum milu spacio consedisset cotti die producitis tapſis
pugnandi topiam ſaceret ut iam non ſlui hostibus in contemp-
tione Sabing venzet ſed eciam mēozus militu uocibus no mchil
tarpezetur tantamq; opinones timoris pzebuit ut iam ad
valli caſavori accedere auident 1d ea de cauſa ſucbat q; ac tata
multitudine hostui pzeſatim eo absente qui ſumaz impezij te
nezet mi equo loco aut opozu montate aliqua data legato dum
tandu no etimabat har confirmata opinone timojs ydo-
neu quendà hoiem tallidu delegit galli ex hiis quos aut
liij cauſa ſeu habebat huit magnis premis polluataq;by
q; peſuadet uti ad hostes tranſeat et quid fieri uelit edoct;
qui ubi peſuga ad eos uemt timozè Romanozu p[omit] quibz
angustijs Cesar ip[er] a Venetis prematur docet Heq; longius
abest; q[ui] proxima notte sabing clam e tasteris erezatu edu-
tat et ad Cesazem auxiliij cauſa ſezendi p[ro]ſiſatatur Quod
ubi audivi est condamnat omnis occasionez negotij bene gezedi
amittenduz non eſſe ad caſtra iuri oporſtere Mulee res ad hoc
tonsilia / ſuperiorzu diezu / Sabini cuitacio peſuge firmato
mopia abarioru / tuu rei pazù diligenter ab hiis ezat p[oz]uſuz
Sp[es] venetit belli et q[ui] ſede libentez hoſes id quod volut a[er]diut
hiuq; rebus adducti non prius viridomces veliquosq; duces
er consilio dimittut quâ ab hiis ſit t[on]ceſſuz arna uti c[ap]ut
et ad taſtra contendant Gua ve conceſſa leti ut ex[plor]ata uic
torria ſarmentis uizgultasq; collectis quib[us] forſſas Romanozu
compleant ad taſtra pezgunt Lotus ezat caſavuz, editus

III

et paulatim ab ymo actuus aratez passus mille Hue magno tuesu contendete ut qua minuz spatii ad se colligendas armandosq[ui] romans dazeyz Exannatiq[us] peruenert Sabius suos hortatus arpentab[us] signu dat impeditis hostib[us] p[ro]spect[ea] q[ui] ferrebant onera subito duab[us] poztis ezupaonez fieri uibet jactu est oportunitate loti hofu[m] msca[que] at deputigatoe urtute militaz at superiozu p[ug]nazu exezicitatoe ut ne quade mpetu mozu ferrent at statem terga utezent Ruos impeditos integris uribus m[ilit]es me[que] conspectu magni numeru eozotaidez Reliquios equites assectati p[ar]tos qui ex fuga eua serant velmoq[ui]ant Sic vno tpe et de navali pugna sabmo et de sabin victoria Cesaz teraz factus est Cuiateteq[ui] omnes statim Titurio se dediderat Nam ut ad bella f[us]apienda gallozu alatez et promptus est animo Sic mollis atque minime ze fistens ad talarimitates perferendas meis eozui est Eodem fere tempoze Publius passius cum m[aur]quitam pe[ruem]sset que p[er]s ut antea dictu est et regione z latitudine et mulata, d[omi]ne homi ex terza pazte gallie est eristimanda Cu[m]telli, yezet mi hijs locis bellu gezenduz ubi p[ar]tis ante annis Lutius Valerius p[re]comus exerztati pulso interfectus effet Atque vnde luca[m]s mallus p[ro]conful impeditetas annis[que] p[ro]fugissent w[or] mediotem s[ibi] diligenta adhibenda intelugebat I[nt]que re feumentaria p[ro]visa auxilijs equitatu comparato multis p[re]terea iuris fortilibus tolo[s]a et nazbonat[que] que sunt cuitates: gallie p[ro]vocite s[im]time ex hijs zegi omibus euotatis in sonaatu fines exerztati interdixit. Cuiu aduentu cognito Sontiates magnis topis toactis eq[ut]atu q[ui] quo plurimuz ualebant in itinere agmen me[m] adorti, pr[im]i equeste p[relui]t conspectu Domi equitatu suo pulso et in[se]quentibus nostris subito pedeſt[es] copias qua[s] i conualle et inſidie[s] collocauerat ofſendeze Hy viros diſietos adorti p[relui]t renouauerut p[ug]natu est dui at aratez Cu[m]tiates ſuperioz[b]uctozijs feci in ſua urtute totius Aqutanie ſalut[em] p[os]titam putarent me[m] aut qu[ia] quid ſme p[er]mezatoze et ſme veliquis legiomb[us] adolescentulo d[ur]te efficerete p[os]cent p[ez]ſp[ia] c[ui]perent Tamen c[ui]ecti w[il]netrib[us] hof

Nota D[omi]nus Gallorum

Nouaui magno miu interfecto caffus er
itinere opidi soneiatu expugnaze repit quibus fortitez ve
sistentibz vmeas turvelsqe egit jlli alias euipione tentata
alias tumelis ad aggarem vmeasq; actis Cuo rei longe
sunt pertissimi Aquitam prope tis midas locis x apud eos
eveare sectareq; sunt Ubi dignencia mozuz mebil hijs ze
bus pzo pria posse intellerezunt legatos ad Cesaren mittut
seq; in dedatione ut veapiat petunt Qua re impetxata at
ma trade iussi sunt facuit Atq; in ea re omn mozuz intentis
ammis alia expazte opidi Adiantomus qui sumaz pmpezi
tenebat cum sertentis deuotis quos illi soldarios appellant
Nuzuz hec condicio est ut omnibus m vita comodis vna cuz
hijs feu antur quozú se annaajs dedere si quid hijs pez vn
attidat aut eudem cauuz vna ferant aut sibi moztez cisfent
Neq; adhuc hom memoria repectus est quaqua qui eo mece
fecto auq se annaee derouifet mori veauaret Cum hijs An
diantomus euipacione faceze conatus damore ab ea pazee sab
lato eu ad arma milites concurreffent uehementezq ibi pug
natu effet repulsus in opduz en uti eadem dedicionis con
dicde uteretur a Caaffo impetraut Armis obfidiusq; accep
tis Caaffus in fines Votarreu et Trauafuiz ptofecto est
Tum uo barbari comot qu opidum et natura lot et manu
mumiti paucis diebus quibus eo ventu ezat expugnati cog
nouezat Legatos quosquu uerum dimittere tozzare tobsi
des inter se dare topius parare tepezuit Mitturuz eaa ad eas
cuitates legati que sút exterioris hispame fimtime aqutane
aurdla Dicesq; azcessunt Ruozá adietu magna autori
tate et magna cum hom multitudine bella gezeze conantur
Dutes uero hiq deligituz qui omnis vnaui Cuito Seztorio des
annos fuerant ſumaq; ſaena rei militaris habe eristuna
bantur hiq consuetudine p[er] R¹ loca capere cauza numize
comeatib; nùs intercludese institutus Cuo d ibi Caaffus am
madueztit suas copias propez pauatez non faule dedua
hostem euagari et uas obſidere et caſtiro satus presidij zelm
quere Ob eam cauiz mina comode feu metu comeatuaq; sibi
supportari in dies hostuz numeru auget non cintand uz et

at Tavulatu

tes tezga lieitere Nuozú magno miu interfecto caffus er
itinere opidi soneiatu expugnaze repit quibus fortitez ve
sistentibz vmeas turvelsqe egit jlli alias euipione tentata
alias tumelis ad aggarem vmeasq; actis Cuo rei longe
sunt pertissimi Aquitam prope tis midas locis x apud eos
eveare sectareq; sunt Ubi dignencia mozuz mebil hijs ze
bus pzo pria posse intellerezunt legatos ad Cesaren mittut
seq; in dedatione ut veapiat petunt Qua re impetxata at
ma trade iussi sunt facuit Atq; in ea re omn mozuz intentis
ammis alia expazte opidi Adiantomus qui sumaz pmpezi
tenebat cum sertentis deuotis quos illi soldarios appellant
Nuzuz hec condicio est ut omnibus m vita comodis vna cuz
hijs feu antur quozú se annaajs dedere si quid hijs pez vn
attidat aut eudem cauuz vna ferant aut sibi moztez cisfent
Neq; adhuc hom memoria repectus est quaqua qui eo mece
fecto auq se annaee derouifet mori veauaret Cum hijs An
diantomus euipacione faceze conatus damore ab ea pazee sab
lato eu ad arma milites concurreffent uehementezq ibi pug
natu effet repulsus in opduz en uti eadem dedicionis con
dicde uteretur a Caaffo impetraut Armis obfidiusq; accep
tis Caaffus in fines Votarreu et Trauafuiz ptofecto est
Tum uo barbari comot qu opidum et natura lot et manu
mumiti paucis diebus quibus eo ventu ezat expugnati cog
nouezat Legatos quosquu uerum dimittere tozzare tobsi
des inter se dare topius parare tepezuit Mitturuz eaa ad eas
cuitates legati que sút exterioris hispame fimtime aqutane
aurdla Dicesq; azcessunt Ruozá adietu magna autori
tate et magna cum hom multitudine bella gezeze conantur
Dutes uero hiq deligituz qui omnis vnaui Cuito Seztorio des
annos fuerant ſumaq; ſaena rei militaris habe eristuna
bantur hiq consuetudine p[er] R¹ loca capere cauza numize
comeatib; nùs intercludese institutus Cuo d ibi Caaffus am
madueztit suas copias propez pauatez non faule dedua
hostem euagari et uas obſidere et caſtiro satus presidij zelm
quere Ob eam cauiz mina comode feu metu comeatuaq; sibi
supportari in dies hostuz numeru auget non cintand uz et

III

istimantur qui pugna detektaret, hacte ad consilium delata
ubi omnes idem sentire intelligerit, postea diem pugne quæcunque
prima luce productis omnibus topiis: duplumque instaucta aux
ilium in medium acaem collectis, quid hostes consilii cæpezent
expectabant? illi et si prope multitudines et ueteris belli glorios
pugnatasque moreruz se aut dimnetaturos erisamabat. Duetis
tenemque azibatabantur, obediens uis, consmeatu intelluere sive volo
wlnere Historia poteri et si propter morsiam esse feumentare
Nominam sepe zetipeze cœpissent impeditos in agmine et sub
sazam, firmioribus anno adoriri cogitabant, hoc consilio
compromisero a Duabus productis Romano zui topiis: sepe cas
teris tenebant hacte prespecta. Cæssus cum sua cantatione atque
opinione tenendos hostes, modos milites alacriores, ad pugn
nandus eæeat. Atque omnino uotes audiverunt, expeccante diu
aus non oporere, quin ad tastra iactur, tohoztatuz suos ombz
eupientibz ad hostium tastra contendit. Imo tum alij forfass mple
vont Alii multus telis comectis, defensores uallo muntenibus
q. depellent aerilia resque quibus ad pugnaz non multi Cæssi
confidebat lapidibus telibus, submiSTRANDIS et ad aggerem cœpi
tibus tomportandis speciis, atque opinionem pugnantiæ pbezet
Cum ita ab hostibus constanter at non timide pugnarectur
telaq, er superiore loco misa, non fœstra accidet Equites
arantis, hostium castri. Cæssu renuntiaverunt, non eadem esse
Diliigenia, a decimana porta tastra munta, fatilemq, ad diu
habeze Cæssus equitum, perfectus tohoztatus ut magnis p
miis, pollucatricibus, suos extitarent. Rud fieri velit of
tendit? illi ut ezat, impezatu deductis hiis tohoztibis, q. presidi
o castri, zelichte integre, a labore ezant et longioze timeze
ticebitur, ne ex hostium castri conspici possent, omnino oculis
mentibus, ad pugnaz intenam teleerite, ad eas quas duri9
mumcides, venete atque preeruptis hiis, p[ro]muz in hostium castri
consitezze quâ plane abhijs underi aut quid rei gerezetuz
tognoſa posset. Tum ad damoze ab ea parte audito nostri
vemintegrans uribus, quod plezuq, in spe victore accide, ton
sueuit acrius impugnare teperant. Hostes vndiq, cœteruvi
despectatis omnibus rebus se per mumcides deucere et fuga

al'èpiscopæ

salutem pere intenderunt. Quos equites apertissimis campis
consectatus er mið milia L. quæ er aquitona tantabusque, con-
uemque constabat. Vir quæque pazte volita malta notum se in ca-
tra reepeزارit. Hac audita pugna maxima pars aquitane
sepe tasep. Dedit obsidesque ulteri misit quo in mið fœzit Tazbel
li bigetiones, pnam Votates, Teutates, Neustates, grataces
ansa Garum, Suburates, Cotosates, paute ulame nacidos
ammi tempoze confuse, op hyemis suborat hoc facere neglexerat
Eodem ferre tempoze Cesar et si am gallia pacata Morim
menapiquis supezerant qui in arms essent et nùquaz ad eum
de pace legatos misissent Arbitratus id bellu celeriter consilia
posse eo exerebat, duri est. Cum longe alia zatoe at zeliqui tial
li bellus gereze cepezuit. Nam ep intelligebant maximas nacidos
que prelio contendiissent pulsas superatasque, esse contmentes fil,
uas paludessque habebant. Eo se suaq, omnia contulezant. Ad
quazus mitti siluazus cum Cesar pezuenisset et tasea mu-
me in situ quod neq, hostas interim vidius, effet disperzis in ope
moris fubio ex omnibus paxtabus filue euolawerut et in nostris
mpetum fecerunt. Nos tar celeriter: arma cepezuit eorum in silua-
re pulezuit et compluribus interfectis longius in edictoribus
loas fecuti paucos e sium disperzidezuit. Reliquius demeeps
diebus. Cesar silvas cedere institut et ne quis meorum, pruode
tibusque, mittibus, a lateze impetus fieri possit, omnem eam
materiam que est at cesa tonuezsam ad hostem collotabat
et pro uallo ad utriusque latus extreuebat, mox edibili celeritace
magno spacio paucis diebus confecto tu inam pectus at exere
ma impedimenta la a nris tenerentur, si defensores fil
uas petent. Eiusmodi sunt tempestates: conscutate ut opus ne
cessario intermetetur et cœtanuacque umbri diutius sub pel-
libus milites totineri non possent. Itaq, vassatis omnibus, eorum
agris vias edisserit, incensis Cesar exerazit, perduxit et
in aulezias lexobiisque, zeliquisque cœpatibus que maxime
bellus fecerant in hibernis collotawt:

al'teabell.

im

GAI. IVLI. CESARIS. CONMENTARIOR. DE
BELLIS. APVD. GALLIAS. PER EV. M. SESTIS. LIBER
QVINTVS. FELICIER. INCIPIT.

V

Eaque secunda est Hicque qui fuit annus
gine pompeo Marco Giuso consuli; Vspretes yeg
mam et item tanteri magna cu multitudine homi
flume et henu transierat non longe a mari quo then m
fluit Causa transand i fuit q a ſueus complures annos
agitati bello pmebantur et agricula p zohibebantur
Sueuosuz gens est marma et longe bellicosiffima grezman
Hy cenai pagos habé diamtuz Et quibus quot àms ſingula
imlia armatoru bellandi causa eſimbz educatur Reliqui pez
dom manerat se atq illos alat Hy razſus moriem anno po
m armis ſunt ill dom remanent ſit neq agziulaura neq
mrio neq uas bell intermittent fed priuati atq ſeparati
agri aput eos meli est neq longius anno remane vno i
voa mcolendi causa licet Neq indea ſerment fed marma
pazee lacte at peoze viuit Multuq ſunt m venatombiz que
res et abi genere et quotidian a exerztatoe et libertate vite
q a puers millo offirao aut diſpagna affuefacti michi oſno
contra volutatem faciat et iures alit et mmami tozpozu mag
meudme hoes effiat atq m eam ſe consuuetudine deduere
ut loas ſegidiffimus neq uſeatus prope pelles habent que
q quazu prope erigutate magna e topos paſe apeza et
lauantar m flubus Mezeatoribz eſt aditus magis eo ut q
bello cepeznt quibus vendant habeam qua cp illam tem
adefe impoztur desidezent Nud et unnetis quibz maxime gal
li delectanau queq mpenſo parant precio a germaus impor
tatus Hys non utuntuz ſed que ſunt apud eos nata paſua atq
deforma het quotidian a exerztatoe ſummi ut ſint laboſs effi
cutuz Esqueſtrib; pzelys ſope et equis desiliut at pedibz preli
antur Equosq eodem remane uſeago affueſe cerut Ad quos
ſe teletert cù uſus e zetapiut Neq eozu morib; tuepius qap
erut mecaus hetuz qua ephetiſ uti Jtaq; ad quœus mun
ephicaoruz equati quibus paut adire audivent Ptnu ad ſe
omno impoztari non ſintut Ez ea re ad laborem ſetenduz
remolleſtere homines atq effemina azibantur publici et mar
imaz parant eſe laudem qua latiffime a ſuis ſimbus uagari
agros hat re ſignificari magna numeru cuutatuz ſua vmi

De ſuem

al' onore

fustineze non possè ptaq vna ex parte a fuenis createz mliia
passiuiz ferreena agri uacaze dicuntur. Ad altezam paxtem fucze
sunt Pbi quozà fact cuitatis a spla atq; flozens que è ccatut
germanozà et paulo qua sunt euisdem grìb et ceceris huma
mozes pzeptèa q themi actingut Multuq; ad eos mezzatozes
ventitant et ipi pzoſc pzoſniquitace q gallias ſiſt moribus
aſſuſeſtati. Hoc tum ſueni multis bellis et peſti ſepe pzeptez à
plitudme grauatatemq; cuitatis ſimbz expelleze non potuſſet
tamen uettigales ſibi fecerat atq; multo humliares mſur-
miozesq; redegezant in eadem cuaſa fuerat. Quipætes et tam
ter quos ſupradirmo qui complures aenos ſueuoruz vnì
fustimuerat ad extremi tris agris expulſi et multis locis yer
mamie tienmo uagati ad themi pezuenezut quas regiones
Nenapij moſebant et ad uteamq; ripam flumis agros edifi
tia ucosq; habebant ſi tante in latudis adiu peſteri ex hys
edifiats que trans flume habuerat demigrauezut et tis the
nuz dispositis pzeſidys Gmanos tranſire pchibebant illi oia
expeſti cum neq; vi cotendere ptez mopiam namu neq; dam
transire pzeptez custodiam Menampioru possent zeuſti ſe
in ſedes luas regiones; ſimulauezut et tridui viam progresſi
euz ſuz reviezteze Atq; omm hot uteze vna notte equitati to
fecto inſaob mopmantes; Menapws oppreſzeut. Qui de ger-
manozuz diſſeu tezaores pez exploraſzes facti ſi in metu tuæ
theni m ſuos ucos remigxuezut hys mteſſeſis naubus
q; eozà occupatis pruis qua ea pats menapzu que cito zhe
nu; ezat tercioz fieret flume tranſieuz atq; ommbz eozuz
edifiats occupatis reliqua paztem hyems ſe eozà topys alue
zut hys de rebus tercioz Cefaz factus et mſurimitate galloz
veritus; q ſu in recipendis consilys mobiles et nouis zebus
ſaident plezumq; michil hys committenduz exſiſimant. Et
aut hot gallice consuetudins uti et viatozes eciam invitos
tonſiſteze togant et quod quiſq; eozuz de quaq; re audiuerit
aut cognouerit quezant et mezzatozes ni opidis uilſus ar
tumſiſtat Rubuſq; et zegromb; uemant quaſq; ibi zec cogno
uezmt p[om]uclaſe togant Hys zebus atq; auditorib[us] permoti
de ſumis ſepe zebus consilui meunt. Quoz[ui] eos e uettiſio peſ

de Moribz Gallz

als audienct

V

2A

tere nunc est Cum meuras rumoribz seuiat et pletiqz ad uo
lunatem eoruz finta respondeant Qua ofueri dme cognita
Cesaz ne graminori bello estanret maturius qua consuevat
ad exerctum profitasfuerz Et tu pezuemsset ea q[ui] forze susfucatz
suerat facta cognout / missas legrataones a nonnullis ruitaczb
ad gezmanos munucosqi eos uti a theno discuerez omna
queqz postalassent a se forze paracta Cua s[pe] adducti Geznam
lacus uatrabantur et in fines ebuzonii et condruſonii qui ſuit
Treuorù dienec pezuenant principibz gallie uocatis Cesaz
ea que cognouezat dysſimulanda ſibi existimant eorùqz
per mulſis ammis et confirmatis equitatiuqz impexato bel
la arm geznamis efficere constituit ve fruimetaria compa
ta equitabuqz delectis izez m ea loca faceze cepit quibz in to
ta gezmanos esſe audiebat A quibz ai paucora diezu izez
abesſet Legati ab hijs venezut Nuozum het ſuit ovacso Œ
manos neq[ui] priores poſſo belluz inſerre neqz tamen zcauſaſe
ſi lacesſant qu[ui] armis contondant ap Gezmanozù ofuerado
het ſit a maiozibus trudita Ruicuqz bellu inſerant eſiſtere
velmt neqz deprezati Het en dicere vemſſe muitos eieſto: do
mo ſi ſuam grani Romani velmt posſe hijs utides esſe amntos
ul ſibi agros attribuaf ul pacaneuz eos tene quas armis
posſederint ſele vms ſueus contede quibus ne dy quide in
moztal es pates esſe posſint Reliqui quide in tris esſe nemine
que non ſuperaſe posſint Ad het que uſu est Cesar eſpondit
ſz exerus ſut orbis ſibi nullà aiz hijs amicaa esſe posſe ſi
gallia remanezent Neq[ui] uezù esſe qui ſuos fines tuari no
potuerint alienos occupize neqz ullos in gallia uatare agro
qui dabe tance pzeſezam multitudim ſme ſuura posſint
ſz hiceze ſi uelmt in Vbiora fimbz tontidere Nuozù ſe legati
aput ſe et de ſueozù muzyqz quezantur et aſe aurilia pe
tant hoc ſueus impatuzù Legati het ſe ad ſuos velatari du
eruit et deliberata ve poſt ex diem teraui ad Cesazem zeuez
ſuros interea ne p[ro]p[ru]s ſe cſaura moſezet petezant
Ne id quide Cesar a ſe impeterari dixit posſe Cognouezat n
magna paſte equitato ab hijs aliquot diebus ante preda
di ſeumetandiqz tausa ad ambiuarios trās moſam missaz

Oracae Gezmanozù
ad Cesarem

Jama ſueozun

Rufio Cesares

albana

Orbis Mose
al' vils
Vn Rhenus exire

Hos expectati equites atque Inuo rei causa moza interpom-
azbitrabatur Mosa p[ro]fliut et monte he[sc]ro qui est in
fimbus Imgonu et quadam pazte ex rehno receptu que
appellat[ur] iaculus iuſulam[que] effat Votanuq Neq; longuis
ab Oceanu mlibz paſſui l[ex]m. in chemi influit Rhenus at
orit[ur] ex loſpontijs qui alpes inſolu et longos fines spacio
pez fines vantuanau eluectoru, ſequanoru, mediomeraiq[ur]
ambioruq[ur] treueroruq ocatus ſezt[ur] Et ubi oceanu appro-
ymquam in pluſes deſluit p[ar]tes multas ingentibusq[ur] inſi-
eſſutis Cuazu paſs magna a fetis bazbarſch naacombus
mcolit[ur] ex quibus ſut qui p[er]ſibus et awu ows vuiſe az
erſaman[t]euz Multasq[ur] capitib[ur] in oceanu influit Cefar cum
ab hoste no amplius mlibz paſſuq[ur] xij abeſſet ut ezat cosua-
tu ad eum legati zeuerit[t]uz qui in itineze magnope c[og]zeſſi
ne longuis progredetur ozabant Cu o no impetraſſet p[er]
bant uti ad eos q[ui] equites qui agmen antecessiſſent p[er]mi-
eſſiq[ur] p[ugna] p[ro]hibet Sibiq[ur] ut p[er]titem ſaſet in Vbiſo lega
tos mittendi quoz[ur] ſi prinapes at Senato ſub uzeuando
ſide ſeſſet Ea condic[ue] que a Cefaze ſerveat se uſuzos oſte
debant ad has res confiendos ſibi tridui spacui dazet
Nec omnia Cefar eodem illo azbitrabatur ut tridui mora it'
posita equites eozii qui abeſſent zeuteri[uz T[em]ſe no longui
mlibz; paſſui quatuor aquatiom[is] tauqa p[ro]ceſſuri[uz] illo die
diut hoc poſſero die qua frequenciſmi conuenzet ut de eoz
p[ro]ſulari c[og]noſteret interim ad p[re]ſectos qui in omnino eſtatu
anteceſſant mittit qui nuncarent ne hostes p[el]io latt[es]ſezet
et ſi iſi latt[es]ſezent[ur] ſuſtinezet quo ad ip[er]o in e[re]zatu p[ro]piq
atc[ess]iſſet At hostes ubi primu m[os] equites transperezant
quoz[ur] ezat q[ui] milu nuſt tu iſi non ap[liu]o quam occiſtos
equites habere[n]t q[ui] hi[que] ſcannetandi cauſa trans m[os]a[ſ]
verant non d[u]z rediezant methil timentib[ur] m[is] q[ui] legat
eozii paulo ante a Cefaze diſt[es]ſezat atq[ur] hi[que] dies inſutis
dictus ezat ab hi[que] p[et]itus impeta ſacto telerit m[os] peſt[ur]
baueze Ruzus resſentat[ur] toſivend[ie] ſua a pede diſiluſet
ſuſſonis equis complurib[ur] m[is] delectis reliquos in fug[ar]
tometertur atq[ur] ita peſt[ar]tos e[ge]rat ut non p[rauſ] fug[ar] de

Magnum w[ha]s
diutus habu[n]

V

28

In sifezent quâ in conspectu agimus niri vemsent in eo plio
er equitibz niris mtezfitutuz quataoz et lyxx In his is air
fortissimis p[ro]s Aquitan[em] amplissimo gn[em] naus eius
auus in auditâ sua regnâ obtinuerat ameus a senatu
n[on]o appellatus hit tu fecerit mezzeluso ab hostibus auric
lui ferret illu et pezitulo eripuit ip[er] equo wolnerato dict
us quo ad potuit fortiſſime resuat cum actuali[ty] a mulas
wolneribus accepiis cecidisset atque id fecerat qui iam p[er]liu
ercesſat p[ro]cul ammaduat meutato equo se hostib[us] obtinu-
tat; mtezfectus est Hor facto p[er]liu Cefar neque iam sibi lega
tos audiendos neque condicoes atcripiendas azbatrabatuz ab
his qui pez p[er]dolus atque ms[di]as peatâ p[ace] ulter bellus, m
tuliffent Expeſtaze uero du[us] hosti[mi] copie auigezent[us] equi
tatuis reuerſtezent[us] ſume elementie eſſe adicabat Et cog-
menta gallo[us] inſerimant[ate] quan[tu] iam apud eam hostes vno
p[er]liu auoritatis eſſent transcuti ſencaebat Quib[us] ad
tonsilia taphenda michl ſp[aa]ui dand[us] erſiutnabat hiis: co
ſtuitus reß; et consilia cum legatis et questore committuto
ne quem diem pugne intermittet Oportu[n]nſie res accidu
q[ui] poſtridie eum diu mane eadem et pezſidia et ſimulaco
eu[m] germa[n]i frequentes ommibus prinapi[b]s maiozibus na
tu adhibiis ad eum in caſatu iuenezut ſimul ut direbatur ſui
puigandi cauſa qu[em] contra acu[m] eſſet dutuz et ip[s]i peſſent
p[er]liu pridie comſſet ſimul ut si quid possent de m[di]u[n]s
ſallendo impeterarent Quos sibi Cefar oblatos g[ra]uio illo:
retinere uſſit p[er] omes copias et caſtoris e[m]uit equatutuis
quem zecta[n]a p[er]liu pertinu eſſe erſiutnabat agmen ſubseq
uſſit At[que] triplia inſtituta et celeriter octo milui utinere conſe
to p[er]lius ad hosti[mi] caſtra pezuemt quâ quid ageretur tr[ia]mi
ſentize possent Rui o[m]bi[us] zebus ſubito perſit[ur]a et celeritate
aduens mei et diſſeu ſuorui neque consiliu habendi ſpacio da
to p[er]tuzbanar[us] Copias ne aduerſus hostem ducere in caſt
defendeze am ſuga ſalut[em] p[er]ſe p[et]ere prazet Quatu[em] timor
tu frerimtu et contuzſu ſigmifecaretur Milites n[ir]i pristu[n]e diei
pezſidia meutati in caſtra euimpezent quo l[ato] qui celeriter
arma cap[em] potuerat p[aul]iſpez n[ir]i vestiterut atque mtez cazos

materius alius

impedimenta quæ pzelui comyezut At zeliquia midatudo pu
corù milieruqz Nam cu omnibz suis domo exerzezat che
nùqz transierat passim fugeze tepit ad quos transerendes
Cefaz equitatà misit Geznami post terguz damore auditò
tù suos interfia udezent armis abjectas siginsq[ui] milita
ribus rehatis fèse e casters euerezat Et tui ad confluentes
mosè et them peziemssent reliqui fuga despezata magno
mio intfecto reliqui se m flamè pze capituezat atq[ui] hi
timore laffituidine in flumine oppressi peteze Hui admi
omès intolumes paucis wlnezatis ex tanti bellu timore
tum hostu mi[s] capitù qua dringetorùi xyr milui fiusset
se m castea retepezuq Cefaz is quos m casters zetimiezat dis
cedendi ptutem fetit illi supplicia cruciatusq[ui] gallozu ueriti
quoz[ui] agz[ui] ueruezant remaneze se apud eum uelle dix
ezat Hys Cefaz libertate concefit G[]imamè bello consecto
multis decatusis Cefaz statut sibi themù transetundi p[la]
fiut iustissima qu[ui] aui udezet Geznamos tam facie impelli
ut in galliam uemzent suis quoq[ui] zebus eos time nolmt
tui intelligezent et posse et auzeze p[1] R[1] erezetau zhenù
transize Accessit eciam qu[ui] p[ar] p[er] p[er] aequitatus P[r]spetum et
tanctoriùi quaz[ui] s[ap]ra memozaui p[re]zandi fumetandi
q[ui] cauſa trans mos[as] transiſſe neq[ui] p[re]lio intruisſe post
ſugam suorù se trans zhenù in fines fitambrozu retepe
vant ſeq[ui] cum hijs tomúrezant Ad quos cum Cefaz nun
tios impiſſent qui postulazent eos qui sibi gallieq[ui] bellum
mtuliffent sibi dederent R[]endezant p[1] R[1] impeziu zhenuz
ſimè Si se m[ito] G[]imano[s] in gallia transize non equus
eristimazet tui ſui quac[ui] es[se] impeziu aut ptatùs trans zheni
postulazet V[]b[]y qu[ui] um et truis zhenam qu[ie] Legatos ad C[]
farem m[is]ezant armacuqz fecerant obides dedezant magno
peze ozabant ut sibi auclia ferret qu[ie] z[au]atez a ſicem p[re]
mezentuq Vel ſi d[omi] facè occupac[]ombz p[1] R[1] p[ro]habeat exerei
cui modo zheni transportezet 7d sibi auclui ſpemq[ui] reliqui
tus ſat[is] futuz[ui] Tant[ui] es[se] nomè atq[ui] opimone huo erezato
Ariouſo pulſo et hoc nowſſimo bello consecto eciam ad ulc[]
mas germanoz[ui] nac[]des uki opimone et amnaciuq p[1] R[1]

Tem humb[ij] Colonia edifici
emert[em] / Anonymus a. p[ro] pp.

V

29

tutè eſſe poffint Hauu magnâ topiam ad transpovandus;
exeritiz polluebantur. Cefaz hiis de cauſis quas tuncmo
sauu rhemi transiſe decreuezat, sed naubus transiſe neq.
fatais tutâ eſſe azbitrabat uz neq; ſiu neq; p¹ R¹ diſmptatis
eſſe ſtatuebat jtaq; et ſi ſumma faciendi pontis difficultas
proponebat uz p[ro]ſe latitudinè rapiditatez altitudinè; flu
m[n]s tr[+] ſbi id concedendiz, aut aliter non amducediz e[rez
citi exerſumabat Racionè r[+] pontis hanc institutu Tigna bi
na ſer qui pedalia paululu ab ymo poauta dimenſa ad al
titù dmes flumns interuallo pedù duozù mee[] ſe ungebat.
Hec cù mathmacoib[]m flumen mmmſa deſirezat filutuis
al[+] adegez at q[]z adheſezat non ſubſe modo directe ad peſpendicula[]z
ſed p[ro]ne ac fasagiate ut ſectidu natura fluis p[ro]aibezet
h[+] item contraria duo ad eundem moduz inter interuallo
peduz quadratenu ab inferiore parte cont[+] v[n]m flumms
tonuerſa ſtatuebat hec utraq; m[+]uper bipedalib[+] tribib[+]
mm[+]ſis quatu[+] e[]zui tignorus, uſetura distabat b[+]ms
utemq[]n: fibulis ab exterma parte detinebantur. Cuibus
discurſis atq[]m in contrariaz paztez veuatis tanma ezat ope
tu[+]s firmado neq[+] e[]zui rezu natura ut quo maior u[+]s aque
ſe meitauſet hot arcau[m] m[+]igata tenerentur. He[+] diupea
materia mueta contexebantur at longuizq[]m eratibus q[]m co
ſternebantur at nichilo ſecuus ſubſe et ad inferiozem par[
tem flumns obliu[m]que agebantur que pro ariete ſubſecte et
au[m] omm opere comu[n]te u[m]m flumns exerſerent. Et alie
item ſup[+]za fontem medio[+]er sp[+]acio ut si azboru trum[+]a ſu[m]
nau[+]es deuaiendi operis cauſa eſſent a h[+]aztariu[m] miſſe hiis
defenſorb[+] e[]zui rezu u[+]s dirimetur ne ponti n[]oceret dieb[+]
decem quibus materia cepea comporturi omm opere pez,
ſecto exerſatus traducitur. Cefaz ad uteamq[]m paztem ponu[m]
firmo p[re]ſidio zelicte m[+]ines ſuambrozu concendit j[]nte[n]
a complurib[+] cuatib[+] ad eum legiti uem[+]it Cuib[+] pacem
atq[]m amatiu[m] peentib[+] libez aliter vndit obſidesq[]m ad ſe dedu
ta ubet ſuambri et eo t[+]pe quo p[+]ons m[+]statu ceptus eſt ſuga
compata horizontibus hiis quos ex cunteris atq[+] uſp[+]etib[+]
ap[+]ut ſe habebant ſimb[+] ſuis excesſezat ſuaq[+] omna et poſta

ulsteret

uezant feci, in solitudimez at filuas abdiderat. Cezar in eozum
simbus paeles dies morato omnibz vias edificias fragmentis,
mcensis se in fines hubiozu recepit. Atq; hys aurdua suum pol
liatus si a suemus pzemere ntur, hec ab hys cognouit suenos
post q; per explozatos ponem fieri comperissent moze suo et
silio habito nuncos in omnes partes misisse ut de oibz opudis
emigrarent liberos uxores suar; omma in filuas deponezent
atq; omnes qui azma fere possent ynui in loci comuemet huc
eſſe delectu mediúm regiomi fere earii qua ſuem oſtmezent
vit Romanozu ad uentu expectaze atq; ibi decertaze ofatu
qſe. Ruod ubi cefaz comperit omnibz zeb; hys confectis quaz
rezu auſa traduec etevertu conſatuezat ut gerzams metuz
meezet ut ſicambzos; ut hubios obſidion obſidion libezaret
dicbus ómo v p[]in trans venit consuſtis ſangs et ad laudez
et ad utilicizez p[]roſectu azbitratus se in galliam recepit pon-
temq; vesadit. Erugia parte eſtatis teliqua. Cezar et si hys
lotas quo omnis gallia ad septentrionez uergit mature ſunt
hveims en m britama profitisa toteridit. C[]ommbz fere gal-
licis bellis homibus p[]eris mee ſubmiſtruta aurdia m[]telligebat
et si p[]eris amm ad bellus trevenduz deſicereſt tamen magno
ſibi uſui ſere arbitrabatur si modo inſilam advifet et gen-
hom[]i p[]erſperiffet loca portus aditus cognouiffet, que ſere
omma gallis ezat m[]oſginta neq; em cemeze p[]zeter meza
tozes illo adnej quiquaz neq; hys ip[]is quic[]q; p[]zeter hozam
marittimaz atq; eas regiones que ſunt contra galluas
noti et ſtaq; uocatis ad ſe vndiq; mercatorib[]s neq; quaeru
eſſet inſule magintado neq; que aut quan[]ce nacues moſent
neq; quem uſam bellu habent aut quibus institutis utezenuz
neq; qui eſſent ad maio[]re n[]awu milatudine ydonei portu
reperize poterant. Ad hec cognoscenda p[]riu[]s qua p[]eraduz
ſacezet ydoneu eſſe arbitratus. Gaiu yoluſen[i]i cu h[]ui loya
premiette huc mandat ut explozatos ommbz rebus ad ſe qua
primu reviezatuſz p[]p[]e tam ommbz copiq; in mornos p[]zofiaſ-
tatez. q[]u[m]e ezat bzemſima in britamaz travectu h[]uc n[]aves
vndiq; er ſimams regiomib[]z et q; ſuperroze e[]tatez ad venet
cau[m] bellu eſſetezat cl[]aſſem u[]bet comuemee p[]nteri consilio e[]n

V

congno et per m̄catores perlato ad britānos a complutibus
m̄sule aucturib; ad eum legiā vemut qui polluereantur obsid
Dure atque impetro p[er]t. R[ich] obtempare quibus auditis libaliter
polluereur hortuque ut in ea senēcā per maneret eos domu
vemittit et arm ipse tna commu quem ipse atque habet supe
ratus regem ibi constituerat cua et iuxture et consilui proba
bat et quem fidelem sibi auctebat eum aucturas in
hiis regionibus magm habebat mittere huc impat quas
possit ad eam auctates hortuque, quod p[er]t. R[ich] fidem sequantur se
q[ui] telereret committu[n] mi[n]ac et uolusemus perspectis regi[m]
bus omnibus quanti faulteras dari poterit qui nati egre,
di at se bazbari committere non auferet. (S)nto die ad Cesa,
rem reuctur queq[ui] ibi per se per se etem remittat dux in hiis lotis
nau[m]i parandaza causa moretur et magnam parteborinnoz
ad eum legati venezut qui se de superius temporis consilio
erausarent q[ui] hoies bazbari et mēs g[er]uotudinis imperiti bellu
p[er]t. R[ich] feassent seque ea q[ui] impezaret facturos pollicentur hoc
satis cesa oportune acutissi sibi arbitrat quod neq[ui] p[er] tezni
hostem edinque uolebat neq[ui] bellu g[er]endi p[er]scot am
epus faulterem habebat neq[ui] h[ab]s tantat[ur] verum occupa
tes britane anteponendas iudicabat Magna hiis nu
no[m]i obsidu[m] imperabat quib[us] adductis eos m[odo] estepit
Nauibus t[em]t[ur] occingentis octoginta onerariis c[oe]ctatis to-
trictiō[rum] q[ui] satis esse ad duas transpontandae legiones,
eruitimabar q[ui] p[er]terea nati[m]i longarum habebat questori le
tratis perfectisque distrebat Huc aetatebant v[m]n[m]aues one-
vare que ex eo loco ex milib[us] passim octo vento tenebat uz
quomodo me undez portu[u]emere possent h[ab]s equib[us] distri
buit Reliquiui exerztati[que] titurro submo et Lucio arunau
los eote legatis in menapios atque in eos pagos Mornoz
a quib[us] legati ad eum non venant duciendu[m] dedit publiu,
supliciui Ruffum Legatuz cum eo przesidio q[ui] satis esse achi
trabat uz portu tenere uiffit H[uius] constitutus rebus nacto
vdoneam ad naugandu[m] tempestatem tez[ia] fere uigilia
soluit equit[s]que in vltiō[em] p[az]te[m] progredi at n[au]ues con-
ſtendere et se sequi uiffit a quib[us] cum paulo tardius eſset

ad miseratūn ipe hora cizarcez diei quarta cum prims naw
bus britāmaz attingit atq ibi in omnibus collibz expositus hof
tiā copias armatas consperit Tui loci het erat natura
atq ut montibus angustis mare continuebat uti er locas
superioribz in litus telum addicia posset huc ad egredien
duz nequaqua vdoneu lotu azibereatus di zelique naues eo
comemzent ad horam nonaz m anchorib expectavit jnte
rim legatis tribumſaz militi connovertis et que er voluſeno
cognouſet et que fieri vellet ostendit monitepz ut rei mili
taris zacio marme ut marretome zes postularet ut quaz
telezom atq miſtabilem motuz habent ad mitu et ad tempo
ormes ves ab hys admisraentuz His dimiſſis et ventus
et estum vno the natta ſeaſu dato ſigno atq ſublatis an
thoris cizit milia paſſuiz yn ab eo loro progresſus at
plano littoze naues constitut. At bazbari consilio Rōmz
toſtito premiss oquaratu et eredizys quo p[er]ſumq. gide
in p[er]ſuiz uti confueuſut reliquiſ copis: ſubſetut meſ
e naubz egzdi prohibebant Ecat oh has tausaſ ſumma
diſſiadtas q naues p[ro]ſopt mag[ui]tudinē miſi in altu con
ſutui non poterant Militibz aut ignotis lotis impeditis na
ubz magno et gratu oneze armori oſp[er]ſis ſi de naubz
exilienduz et in fluctibz conſiſtenduz et cu hoſtib ezat p[ug
handiz. Cum illi aut er arrido aut paululā in aqua progresſ
in omnibus membris expeſi lotis notiſſimis audacte telu
conſient et equos miſuefactos meatazent Cudb c[oe]zb mi
p[er]ſtrit ataz h[ui]o omo geneis p[ug]ne impersi no eadem
alacritate at ſtudio quo in pedeſtrib uti p[er]ſuiz oſuueuſat
utebantur. Quod uti C[es]az ammiuſtit naues longus
quaz[ia] p[er] bazbaris ezat miſitrio[er] et motus ad usu erpe
dictor paulidae remouere ab onezarq: naubz et remis ma
tari et ad latus ipeſtu hoſtia constitut ataz n[ot]e ſiudis ſagit
tis tozmeſis hoſſes p[ro]ſcelli at ſummouere uſſit. Due z[os]
magno vſui meis ſuit Nam et nauiu ſiura et chemoz motu
et impitato g[ue] tozmentozu moti bazari costezut ac pau
lulā modo pedon zetulezit At miſi militib[us] cunetantibus
marme p[ro]ſopt alaturu[n]e maris qui decime legiorm A[glaz]

essenden

V

fecerat contestatus deos ut ea ze legiom felicem euoniet de
filice meq milites mi miſi multis aquila hostibus p[ro]modeze Ego
teste mei reip atq[ui imperatoris officiaui preſitero. Hoc cum
uote magna dixuset se ex nata proicat aeq; in hostes aquilaz
ſerve cepit Tum mi[que] tohorrati ne inter se ne tuncu[que] de徒us
admitteretur vnuezſi ex nati deſiluerut h[us] item mi[que] p[er]
tinm p[er]miſi namib[us] cum conſperiſent ſubſe cuti hostab[us] a p[er]p[er]
quaeu[que] p[ug]natu[que] est ab utiſq[ue] acueru mi[que] t[em] q[ui] neq[ui] odiuſ
ſeruare neq[ui] ſiueru miſiſteze neq[ui] ſigna ſubſequi p[ote]zant.
Atq[ui] alius alia ex nati quib[us]que ſigni occurrerat ſe aggre
yabat magnope p[er]tuzhabat e[ra] Hostes uero notis omnibus
uadis ubi et littere aliquos ſingtilates ex namibus eg[]ziede:
conſpererant matatis equis impeditos adoribantur p[le]s
p[aut]as et auſiſtebant Al[ia] a lateze aſto tela in vnuezq[ui]s con
teambant. Q[ui] cum ammaduſſet Cefaz ſeſſas longe[que] nati
um item ſpenſatoria naugia militibus compleru uſit et q[ui]
labozantes conſperezat h[us] ſuſidia ſubmiſtebat. N[ext] ſi mal
at[que] conſtiterat ſuis ni omniſt conſequens in hostes impetui ſe
terut atq[ui] eos in ſu[que]m deſezut neq[ui] longui ſequi potu-
unt q[ui] equites curſum teneze atq[ui] jnſi[la]z caſe[que] no p[ot]ueru
h[oc] vnui ad pristina fortuna t[es]ariz deſu[que] Hostes prelio
ſuperezi ſiuiu atq[ui] ſe ex ſuga reſeperut ſtatiu[m ad Cefazem
leguatos de pace inſerut obſides daturuſ que[que] impeſſet
ſactuſos p[oli]ati ſiuiu. Vna cum h[ui]s legatis commu[n] atre
bates uemt q[ui] ſup[er]a demonstraveru[n] a Cefaze in britan[ati]
premiuſiui. H[uius] illi eg[]ſſuſiui de nati cum ad eos interoſe
more t[es]ariz mandata deſeru[que]t comp[henderu]t atq[ui] in vi-
cula com[ite]cezant tum preho ſacto remiſerunt impetenda
pace Euiu rei calpam in multitudine com[ite]cezat et propter
ignorantiam ut ignoſtereque p[et]uuerut Cefar queſtus q[ui]
cum ulu[n]o incontinentes legatis miſiſi patem at[que] p[et]iſſent
bellu[m]e cauſa mituſſent ignoſtere in pru[i]dencie diu[i]t ob-
ſide[que] imperauiu[que] quoſu[n] illi partem ſtatuiu[m deſere parte
ex longu[m]uiorib[us] lotis atque z[it]itam p[aut]is dieq[ui]s ſele daturuſ;
ſi[que]t p[ic]terea ſuiu[que] remiſu[n]ze in agu[q]os uſſere prem[i]pes
q[ui] vondi[que] conu[n]tuiu[que] ſu[n]a[que] Cefari ſomenda[que]

teperunt. Hoc rebus pace firmata post diem quartam quæcunque in britannia veniret, naves eximia de quibus supea democriti est, que equites sustylezant ex superiori pozzi leu nento solue sunt. Quæ cum apropinaverent britanie et er carvis iide ventur, tanta tempestas subito cohorta est ut nullatenus tuique tibi poterè possent. Sed alie eodem pnde erant præfecte referuntur. Alie ad inferiorem partem in sile que est propriis solis occidentum magno cum periculo deicezentur, que tibi anchoribus latis cum fluctibus complentur, necessario adiuda notè in alii præfecte continentez petere. Eadem notè acta, dit ut esset, luna plena qui dies marittimos estus maiores in oceano efficere consuevit. Hoc ut erat in cymiti ita velle et longas naves quibuscumque exeruntur transportandus, euruerant quasque, ni arridus subduerat estus complens et oneratque que ad me anchoras erant delictate tempestas asflichtabat, neque más illa fatuitas aut auréliandi ac adminis trundi dabantur. Complutæ, naves fectis, relique cujus essent fimbriæ anchoris, reliquis acmentis ammis ad nautæridus multiles id quod erat, notè acadere totius erat us poztubacae feta est. Neque naves erant alie quibuscumque portari possent et eia deezant que ad refitienda, naves erant usus et omnibus constabat. Hæmabe in gallia oportere frumenta in hiis locis in hyemem prouis non erat. Quibuscumque coguntis, principes britanie qui post pœlia ad Cesarem venereant, mite se collotuti, cu equites et naves et frumentum. Romam deest intelligerent et pacientes militi er castri, ruz exiguitate cognosuerent que hoc erant etiam angustio- va quod sime impedimentis Cesar legiones transportaverat. Optimus factu esse dixerunt: rebellione facta, feutmeto tómea cum nis prohibere et vêm in hyemem producere opus supe ratis aut vêditi. Intezius nemine postea belli inferendi cœusa in britannia: transitus, transídebant. Ita quod ruris tuarum tómea facta, paulatim et castis distedere aut suos dam ex aquis deducere cepeze. At Cesar et si nodus consilia exsultat, non exat quin er eventu nati, suarum et er eo quod obides dare intermiserant, fore ut quod atadit suspirabat: ita quod ad omnes

V

alii esset in

tatus subsidia confezbat. Nam et frumentu et agris quod
tidie in castro conferebat et que gravissime erant afflicte
nates earu materia atque ere ad reliquias restitendas uce
batur et que ad eas vobis erant uti ex continenti composizt
ubebat et atque simmo studio a militibz administaretur. Et
nauibus amnissi reliquis ut nautari commode possèt esse
at Dum ea gerantur legione vna ex consuetudine missa
que appellabatur septima nega ulla ad id plus bellu suspendere
interposita cum pares homi in agris remanezet parz etia
mi castri ventitaret hi qui pro portis castrorum in statue
erant Cesar multiametut pulquezem maiozem qua consivetu
do ferret mea parte underi quam in pazee legio ute fecerat
Cesar ut quod ezat suspendens aliquid nowi a bazbaris mi
tum consilii Cohortes que in statuere erant feci m eam parte
professi ex reliquis duas in statuem cohortes succedete
reliquas cearui et confessim sepe subsequi usit Cuipulo
longius a castris processisset suos ab hostibus premi atque egne
sustineze et conspecta letrione ex omnibus partibz tela coniexi
animaduestit Nam quodmi ex reliquis paribus demetis
feumento parz vna ezat reliqua suspendi hostes meos huc
eſſe venturos noctu mi filius delituerant Tunc dispeſſos diſ
positis armis in metendo occupatos subito adorat pavaſ
interfectis reliquis intertis ordimus pezturbaeze simul
equitatu atque exedis cunctimedeze Genus hoc est exedis
pugne primo peromès parrtes perequitant et tela comiunt
atque ipo terroze equos et steepitu rotatzu ordines pleziq
peztuzbant Et cum se mequiti turmas minimaezit ex ex
fedis desiliunt et pedibus prelantuz Aurige underi paulatim
er prelio ereduit atque ita curros tollorant ut si dli a militu
dine hostaz premantuz expeditu ad suos receptu habeant
qta mobilicatem equiti stabilitate peditu in preliis pectat
ut tantu uti quondiam et exerztitaco efficit uti in decim
at precipiti loto metatos equos sustineze et brevi moderat
at fluctue et pez temonez pervduræ et in augo misioneze et
se maritus catusime reaceze consueuerunt (Sub rebus
pezturbatis meis nomitate pugne tpe oportumffimo Cesar

aurilui tulit Namque emis aduentu hostes consateque Hei
se ee amaze zetepezt quo facto ad lacesendiz; et ad ton
mittendiz pielui aliemus esse tpsus arbitramus sius se loco
continuit et breui tpe merrisso legiones in castern reduxit.
Dum hoc geruntur miis ombz occupatis qui erant in ags
reliqui disceserunt Heacute sunt coterios places dies tempeſ
tates que et wos in castern continoret et hostem a pugna
pzohilezent Interim barbari mucios in omnes partes dimm
serut pacuatatemq[ui] m[ors]ui militi sius predictauezt et quate
prede faciende atq[us] in perpectu[i]i sui liberandi fucaltus da
retur si romano[s] castris expulssente demonſteauert hijs
rebus celeritez magna multitudine peditat equitatijsq[ui]
coacta ad caſtra uenezut Cefar et si id ag[us] ſuperioribus
dieb; occiderat fore uidebat Et si effent hostes pulsi celeri
peziadu[m] effugezent in nactus equites acut[em] xxx. quos c
minus atrebas de quo dict[em] est fecim transpotaunt legiones
m acie p[ro] castris consatut Commissio prelio ductis nostrozu
militi impetui hostes ferre non potuerut ac tertga uenezut
Quos tanto spacio fecuti quanti aizsu et uirib[us] efficere py
tuezut compluzes ex hijs occiderut Dein ombz longe
lateq[us] edificijs intensis se m caſtra zetepezt Eodem die
legati ab hostibus missi ad Cefarem de pace uenezut hijs
Cefar minezu obsiduz quem an imperauat duplicaut
eosq[us] in cotinentez adduca uiffit qu[ip]roptimam die equinoq
m[i]ſierns naubus h[uius] n[ati]ugacem subeundaz no eſiſ
timabat tpe ydonez tempeſtates n[act]us paulo post me
diam noctem naues soluit que omnes multumes ad to-
tinentem peruenezut Sed ex hijs oneratz[em] due eosdez
quos velique portus tapeze non potuezut et paulo m[ea]
Delate ſunt Naubus ex naubz aim effent erpoſita milites
crater[em] CCC atq[us] m caſara contendentem M[or]em quos Cefar
m britamia[m] proficestens pacatos veliquezat t[he] prede ad
ducti primo non ita magno ſuoz[us] numero c[ir]aſetezut
at si ſele me[ſ]ſia nollent arma p[one]re uſſezut cum illi or
be facto ſer[et] defendent celerit ad clamorez hom[i] c[ir]citez
m[ilia] ſer[et] comienerit Cuare m[i]niata Cefari ome[ſ] equitatu

VI

ex castris suis auxilio misit interim mihi milites imperat
hostis sustinuerat atque amplius horis quatuor sævastine pug
naveant et paucis wlneribz acceperis complures et hys
octaverunt postea uero quam equitatus mihi in conspectu
uemt hostes abietus armis tezga uteut Magnus quosq
nus eozu est occassus Cesar postero die Titum labiena lega
tum cum hys legiombz quas ex britama reduxerat in mo
tenos qui zebellione fecerant misit Cum tu propeez sittarez
paludiz quo se recapent non hortet quo superiori anno si
fuerant ufi omnis fere in pateem labiem pezuenerat At

O Titurus et luctus tocta legati qui m hrenapiosuz fines
legiones diuerant omnibus eozu agris uastatis frumentis
que suctatis edictis me[n]sibus Menapii se omnes in denasfias
filias abdiderant se ad Cesarem vecepezut Cesar m belgis
omn[us] legionaz consitut et omo due auities et britana al[
s]ides misere velique neglerezut hys rebus gresas et lir[is]
Cesares dierum ex a Senacu supplicao decerta est

9. IVLIJ. CESARIS. COMENTARIORX. DE BELLUB.
P. EV[LI]M. AP[DI]. SALLIAS. HESTIS. LIBER VI. INCIPIENT

DOMICIO APIO CLAVDIO consulis diuocedes
ab hypermis Cesar in Italiam ut quot armis facer
tonsuenerat Legatis imperat quos legiombz pzeze
tezat ut a quarampluomu possent hveme naues edifi
candas uetesq. reficiendas tueret earu modus forma[n]q[ae]
demonstrat ad celerritate onerandi subductionesp[ro] fact paulo
hallores qua quib[us] in uio mari uti tosueuing atq[us] deo ma
gis q[ui] propeez gimitacodes estui mina magnos fluctus ibi fieri
tognouezat ad onera ad mulatudiné uomentoriz trams
pozterindaz paulo laaozes qua quab[us] in veliquis utimar ma
tibus has domi attuataras imperat fieri quatin ad rem miłu
huilitas ad iuari ea[us] que fumt uisui ad armandas naues ex
hispama apportari ubeat p[ro] comnetibus tallie ateriors pactus
in illitutu p[ro]fessisa t[ur] quod et p[ro]uistis f[im]tumà par[tem] pro
liuac[e] mezu[si]ombz p[al]scari audiebat eo cum vemf[er]ste auatutiz
milites imperat teztuq[us] in locu[u] comenit ubet Cuare mina
ata p[u]ste ad eam leyatos mitut qui docent mihi il earu

tecti publico facti consilio seque pariter esse demonstrent ombus vicescomb de muaria satis fatis pezcepta oracione eorum. Obsides impezat eosque ad tezu diem adduci abest. msi ita fecerint sepe bello awitate pezstatu dmonstat hys ad diem addictis ut imperauezat arbitros mter tuities dat qui litem existimet penamque constatant hys confectis rebus comenietibus peractis in ateriozem galli cœzer titur atque exerztuiz proficiatut. Eo cum venissent ec tuus ombi. Imbermis ingulare mstitu studio in summa reru omnia mopia cizatez sercentos eum generis acu supra demonstrauntque nautes et longas xcviii inventas instructas non milite abesse ab eo quin pauas diebus deduc possint Col laudatis. Militz atque hys qui negoio prefuezant quod fieri velit ostendit atque omnes ad portu itum quenem abest. quod er portu omnissim in britannas traveatim esse cognouat cizat milia passim xxx. transmissiz a continenti huc rei quod satis esse visum est militia zeliquit ipse am legionis expeditis quatuor et aut equitiz octingentis in fines ac iueroz proficiatut quod hys neque ad consilia uemebant neque imperio parebant germanosas transvenanos solliatare dictebamiz. Nec tuitas longe plurimis totius gallie equi tatu ualet magnas habet copias pedias quinque ut supra demonstraunt tangit in ea awitate duo de prima patu inter se contendebat. Indiromarus et ingetorex er quibz alter simul atque de Cesare legionis; aduentu cogniti est ad eum uemet seuos omne moffido futuos neque ab amicæ p[ro]fectus defecturos confirmavit quæs in Trevis gererunt ostendit. At Indiromarus equitati peditatuqueoge hys qui per etate in armis esse non poterant in silvâ arduenaz abdius que myenti magmtudine per medios fines treueroz in plurimis eheno ad mecum echemo. peritinet bellu paraze institut s[an] postea qua nonnili principes et ea familiarate seu twitate. Cingetorigis adduci et aduentu exerzato uti periti ad Cesarem iuenerint et de hys privatim rebus petere tepeziit quin awitate consilere non posset venireus ne ab ombus desetiz. Indiromarus.

mittu alij

VI

legatos ad Cefazem nitit sefe idaxto a suus distedere atque ad eum vemze iusuisse quo fatili cuitare in officio continetur ne omnes nobilitatis distessu plebs propez impudicant labetur itaq; esse cuitatem in sua pietate sefeq; si Cefar præ mittet ad eum in castra ventuz; suas cuitasq; fozias eum fidei committiz; Cefar et si mcelligebat qua defectus a dicentur queq eum res ab mstituto consilio decerent Tis ne estatem in Treueris consume cogezet; omnibus ad britannicu bellu zebus compatos induciomaratu in Cætobisibus ad se vemze uiffit hys adductis in hys filio pro primibusq; eum omnibus quos nominatim euocatuezat cor solatus induciomaratu hoztatusq; est uti in offiaio manezet Nichilo in fecus principibz treueoriz ad se conuocatis hoc sigilliacm angentorigi conaliawt p'aim merito eum a se fteri mcelligebat Tum magmi meceresse arbutiabatur eus auctoretatem mtez suos quamplim valeze tuig tam egzernâ m se voluntatez perſperisset 7d tulit fem graud inducio mterus ſuam grãm mtez ſuos minui et qui iâ in minimo in nos ammo ſuifset multo græuus hoc dolere erasit hys rebus constitutis Cefar ad poztu itui am legiombus peruenit ibi cognosat le mauest que m belgis ſucte erunt tempeſtate relietas tuſi teneze non potuiffe atque eode vnde erunt profecte reliſſe reliquias paratis ad naugandus atque omnibus rebus instructas invent Edem equitati toag gallie comient miu mluâ quatuor principesq; et omnibz cuitatibz se quibz perpaucos quozú m se fidem perſpererat remqueze in gallia reliquos obſiduz loto duteze ſeam detreuerat ep eum ipse abefſet notum gallie uerebatuz Exat vna tu cœtis Donorix eduus de quo ante a nobis dictu est hys ſecum addueze mprimis constituerat ep eum epiduz rezu nouaz cupidú mpeq; magm cu magne mtez gallos auctoretatise cognouerat Huc accedebat qd in consilio eduorú Donorix dixerat ſibi a Cefare regni cuitatis deferri qd dictu edui graviter ſezebant meq reclusandi aut deprecandi ciasa legatos ad Cefazem mittere audebant 7d fetm ex suus hofputibus Cefar cognouit ille omnibz primo pzerb; cötendit ut in gal

al' eicettas

al' abwe

lia relinqueretur param quod insuetus nawigandi nare tibi,
meret partem quod in religiombz impediri se diceret posse
quam obstante id sibi negatu, idit omnino spe mpelezandi
adempta prinapes gallie sollicitate se uotare singulos
hortariqz cepit uti in contineti vemanzent meta terri
tare non sive causa fieri ut gallia omni nobilitate expo
liaretur 1desse consilui Cesareis ut quos in conspectu gallie
mtez fide uereretur hoz omnes in britanniz traductos
necaret fidem reliquis interpone in sultanzand in posuerent quod
esset ex usu gallie intellere stent consilii consilio admisaret
hec a complizabz ad Cesarem defezebantur qua ze coginta
Cesaz quod tantum tuiciti edue digitatis tribuebat toheres
atque, de ceterendiz quibusamque rebus posset Donorigem stacu
ebat quod longuis deme naam euis progredi uidebat prospic
endiz neq sibi aut reip nocere posset jact azater dieb
xev in eo loto comoratus ac corus ventus navigationez
impediebat qui magnaz paztem omnis temporis in hys
flare consuecit Dabat opeream ut in officio Donorigem
continezet Nichilo triecus ut omnia euis consilia dignoster
Tandez ydonea nactus tempestatem equites multes quod con
scendere naves ubet At omni impeditis ammis Donorix
cum equitibz eduoriz a taftris mscendentz cesare demu discedo
cepit. Qua ze muciata cesar intermissa prefezione atque
omnibz rebus posse qvitatis magnaz paztem equitatn ad eum
nisequendiz misit retrahiz imperavit si omni faciat neq
pezeat interfica ubet Nathil hunc se abestite pzo sano fac
tuzi azbitratus qui puentis impezii neglerit ille zeuotam
resisteze ac se maui defendez suoriz: fiden implodazo cepit
sepe clamitaz liberiz se libereqz esse cuitatis ille ut ezat in
peratuz azatistat hoitem atque interficiu. At equites Edu
ad Cesarem omnis reueruntur Hys rebus gesas Labieno
in continenti cum tribus legionibus et equitum militum
duobus relicto ut portus tuezeciz et tem fragmentariam
prouidezet queq in gallia yzezendentz cognosteret consilui
qu2 pzo tpe et pcore tappet jpe cum vi legiombz et pari nuo
equutiz quse in continentu reliquerat ad solis ortasiz soluit

Alfonsus

et lem. aff. 4. p. 11

VI

34

et leui affrico proectus media cireit notte uento mtez
missò cuzfuz non temuit et longuis delatus estuora luce
sub simfani britamam relictam consperit Time tuzfus esf
comitatòem fecult cherns contendit et eà partem jnsule
tapezet qua opomui esse egresſi ſuperiozi eſtate cognouezat
Zua m ve admoduz fiut militi utetus laudandi que uectozijs
graubulſq; navigijs non meermiſſo remigandi nauiandi
labore longazù namiu cuzfuz adequauerat Accessit est ad brita
mam omnib naub; meridiano ſere tpe neq; m eo loto hosſus
est visus ſed ut postea Cefaz a captuuis cognouit tum magne
mamus eo guemſent multitudine namui perſtrite que cuz
publicas primatisq; quas ſui quiſq; comodi ſeverat amplius
octingente mvo ezant visctpe a littoze distesserat at ſe m ſupe
iore loto abdiderat Cefaz exposito crezatu et loto cators ydo
neso capto ubi ex captuuis cognouit quo m loco hostiuz topie
consediffent Cohortibz decem ad mare elutis et equibz Ccc
qui presidio namib effent De tertia inglia ad hostes gtendt
eo mmu veritus namib q; m littoze molli et aperto deligatas
ad anthoza relinquebat et presidio namib Cinitu aerium p
fetit ppe notu progressus milia paſſuiz xii hostiu coptas
conspicitus est ills equitatu atq; eredis ad flume progres
ſi ex loto ſuperioze mòs pzohibè; 2 pzelui committe tepe
repulſi ab equitatu ſe m ſiluas abdideru; loci nacti egre
gne natum et ope munitu que domestici belli ut udebatuz
tausa iam ante ſpazauerant Nam crebris arborib; ſutai
omes introit ezant pezelui ipf ex ſiluiz mi propugmatu;
nòſi; mtez municoes myfredi pzohebat At milites legio
mis ſeptime testudine facta et agyere ad mimcoes edicto
loam teperut eosq; ex ſiluiz expuleru; paucas whneribas
atreptis ſ; eos fugientes longius Cefaz proſoqui ueticu et q
loci naanà ignorabat et q magnia parte diei consumpta
mumaon catozii tempus relinqui nolebat posardie hua
diei mane tripaztico milites equitesq; in expedieez miſit
ut eos qui fugerimt proſequentuz hys aliquacu itineris
progressi tum iam extrem effent m proſpectu equites A
Latio ad Cefazem ueneru; qui micuazent ſuperioze notte

at ut ia

neciter
at q. eddis

als. ad recto

marna cohorta tempesiate pzupe omes naues afflictus atq
m littoze eieotas eſſe q neq aneze ſunesq ſustinezent neq
naute iub'naezesq uum tempescaas pati posſent ſtag, er eo
contizſu nauii magni ncomodi accepti hijs vebus cogmas
Cefaz legiones equitatiuq teuocari atq utineze ubet resiſteze
ipe ad naues veueztuz Eadem ſere q er liſ nucifq cognoue
rat coram pzoſpiciat ſit ut amſiſis azatez xl naubz velique
ti refici posſe magno negotio uidezentuz ſtag, er legiombz
fabreos deligit et er contmenti alios acerſiri ub; Labieno
ſeribit ut quaſplurimas posſit hijs legiombz que ſiut apud
cum naues iſtituat Ipe et si eſs ezat multi opers aroabo
ris in comodiffi M eſſe ſtatut omes naues ſubdui et eu caſiſ
vna numcde comiſi puhis vebus azat dies v consuimit
net nocturms quade tempozibz ad labozc mliu intermiſes
ſubductis naubz mumtisq caſters egzegie eadem copias q
ante preſidio naubus reliquit ipe eodem vndo tediezaſ pa
ſiſatut eo cum uemſſet matozes iam vndiq m eu locum
copie britanozu eouenezant ſiua iapezi bellq; admiſtr
di cœmia consilio perruſa e Caſſuellauno eujs fines a ma
vitiuſs cautaſib; flume diuadit qd'appellat cameſi a ma
vi czaſt milia paſſiuz lere huc ſuperiori tempore cum zel
quiſ cautaſibz continëcia bella interesserant ſi mio aduetu
pezmota britam huc toti bello imperioq pzeſecerat vitame
pazs interoz ab hijs molituz quos natos in pſula ipſi
memora proditù diau Maritima paza ab ipſi qui pred
at bellu iſezendi cauſa ex belgis tranſierant qui omſ ſeze
hijs nomiſs caucaſe appellaniz quabz ora et cautaſibus
eo peruenzaut et bello illato ibi pezmanezaſ atq agros
tolere ſeperaſ hommi est marma iſtitudo arberrimaq
Ediſaſs a ſeze gallitis conſimilia pecoru magu numezus
Vantuz aut ere aut numo auzeo aut amalis ſerueis ad
teztu pondus exannanſ pro numo Nafaau ibi plibu albu
in medicinens regiombz in mariamis ſervi ſed eua eri
gua eſt copia Aere utantur impaſtato materia tuasq
generis ut in ſallia e pree ſagum et abietem Lepozem an
ſerem et galiuá gruſtaze fas non puſat het tane alant

Jesupac hame

VI

36

amm voluptatisque causæ loea sunt temperanciora quâ in
gallia remissoribas rigoribus insula natura uterqueque
cum latus est contra galliam huc lateris alter angulus
qui est ad tanquam quo sere oves er gallia naues appellatuz
ad orientem solem inferioz ad meridiem spectat hoc pietet
teret er milia passim quingenta alterâ latus uezgit ad hispa
mam atque occidentem solem qua ex pazie est hiberna dimidia
minor ut existentur quâ britam. Sz pari spaio trāsmissus
atque er gallia et in britannis in hoc medio cussu est insula q
appellatuz Mona Complutæ pietæa mnores Insulae suber-
te existentur de quibus non nulli septrisezit. Dies contonios
triginta sub brimma esse notem. Hos melius de eo per se autem
bus reperibatque nisi ecztis ex aqua mensuris breviores est
quaz in stenata noctes uidebant. Huc est longitudo lateris
ut seet illoque opinio sepetingentosu milia. Tercium est contra se-
tentrione cui parte nulla est obecta terra. Sz eius angulus
lateris marime ad Gezmam spectat hoc milia passim lxxx.
m longitudine esse existentur. Ida omnis insula est in trautu
uacess tentu milia passim. Et huc omnibus longe suus huma
missim qui tandem meolunt que regio est maritima omnes
negi multa y galliata differre consuetudine interrozes ple-
que frutenta non servunt sed lacte et tarpe viuct pellibusq.
sut vesat omnes uero britam uleros se misent ut cezulea essent
culoem atque et hoc horridiores sunt in pugna aspectu capi-
loes sunt pزمisso atque omm parte corporis turo seet caput
et labrum superio. Vezoes huit dem duodecim inter se omnes
et marime fecit cum fibus parentes cum libers Sz qui suet
ex huc nati eorum habentur liberi quo p[ro]mi magno queque de
ducta est. Equites hostis esse daret; acciter prelii tu equita
tu nro in trine conflyerit. Tum ut omnibus partibus superiores
fuerint mei atque omnes in filias tolles; computerint Sed
cum pluribus interfectis tupidius misenti nonnullos er suus a
insecuri. At illi meztimisso spaio imprudentibus nunc atque octu
patis in munieoe castorù subito se ex filius eiecerit impetu
q[ui] facto in eos qui erant in statione pro toteris collocati accer-
pugnauere duabusq. missis subsidio cohor tuba cæsare atque

alé uo c[]p

hiis præmis legionibus duarum cum het per exiguo mœntisso
loa spacio mœz se consatuauffent nouo geneze pugne p[er]tritis
mris per medios audacissime pezripeztur seque mde mt volumes
recepereat. Et die N. laberius durus tribu[n]g milia[m] mtezfat
[illi pluribus] submiſſis cohoztriz repeluitur. Toto hoc in gne pug-
ne cum sub ocularibus omnino ac pro tosttris dimittentur intellectum
est meos propter gravitate armorum quin neque insequi cedentes
possent neque a ſignis discedere auferentur, miro aptos esse
ad huic gym[n] hostem Equites autem magno cum periculo
prelio dimittare propter ea quod illi eam consulto plezumque
dedebent et in paululu[m] a legio minus remo[u]uſent et
eſſedis desilient et pedibus dispari prelio contenteret Equi-
tis autem prelio ratio et cedentibus et insequentis par atque
idem perculut[m] mſerebat. Accedebat huc et miuqua] conferre
sed vari magnisque mtezuallis preliarentur ſtacuoq[us] dispo-
sitas habebent atque alios alij demceps erapeat[m] integrus;
et recentes defatigatissimis ſutredecunt posuerat die protut a cau-
tis hostibus in collibus consisteat variis ſe ostendeze et lemus
quam pridie me[m] equites prelio lacesſere teperut sed
meridie cum Cesar pabulavit causa tres legiones atque
omne equitatu cum Cavo trebomo legato miſſet repete
ex ommbz p[art]ibus ad p[ab]ula[con]em aduolaueret ſi uti a
ſignis legiombus non abſistent. Niti acciter in eos mipe
tu facto repulerat neque ſine sequendi feterat. Quo ſubſidio
confidi equites cum post legiones iudezent p[re]cipitos hostes
egeunt. Magnam[que] mi[m] mtezfecto neque ſi colligeni neque
confistendi aut eſſedis desilendi faciuntate dederat et har-
fuga protine que vndiq[us] cominezant auxilia diſſeſzunt
neque post id p[er]ſus nuqua[m] ſubmiſs nobiscu[m] copiam hostes cœten-
dezunt Cesar cognito consilio coru[m] ad flume tamesi in
fines caſſiwellam exerzat[ur] duat quod flume oino vno loto
atque egre pedibus transiri poteret et tu uemſset ammaduit
ad aliam flumini r[ip]am magnis eſse hostis copiam miſuram
tas Ripa aut eſtat acutis ſudib[m] prefessis munca eumſo-
que gym[n] sub aqua deſire ſudes flume regebantur. Hijs rebus
cognitus a capitibus profugis Cesar preemiſo equitatu et

at p[ri]ſis

VI

fesim legiones subsequtus fitque ea celeritate atque impetu
milites iere cum capite solo ex aqua extarent ut hostes
impetu legionem atque equitum sustinebat non posset repas
mittentem atque fugi mandarent Cassiwellannu ut supra
demonstrando omm deposita sibi contencions dimittis
amplioribus copiis milibus azatez quatuor essitaturozus
telicitus utineza mea securabat pauliis excedebat locis et
pedantis atque siluestris sepe octuit autem hiis regionibus
quibz nos iter facturos cognoverat pecoza atque homines
ex agris in filiis compellebat et cum equitatus nosque
liberius pzezandi usitandiz causa se magros eiezerat
omnibus viis semitis essetarios e filiis emitebat et mag-
no cu periculo mozzuz equitum cum hiis configlibet atque
hoc metu lacius euagari pzhibebat Reimquebat ut
neqz longius ab agmine legiozu discedi Cezar patebetur
et tantum in agris uastandis meendiis faciendis hestab
noteretur quantum labore atque utineze legionarii milites
efficeret poterant interim Trophanes prope firmissima
eazuz regioni tuas ex qua Mandobrutis adolescens
Cesaris hiden transectutis ad eum medietenim pallia venat
Cuius p[ro]m ea tuatate regni obtinuerat mezzectusque ezt
a Cassiwellano ipse fuga morte utauebat Legatos ad
Cezatem mittunt polliceturque sepe ei dedituros atque mpeza
ta facturos petunt ut Mandobratu ab iurio Cassiwellu
in defendat atque in tuatate mittat qui presit mpeziis ob-
tineat hiis Cezar impezat ex frumentis exeratui mandu-
bratam atque eos mittit illi impezata celeriter feceret obsides
ad vini ferumetuiq[us] misere Trophantib[us] defensis atque ab
omni militia muria pzhobitis Cennagm legonkiaca An
calices bibroci crasli legatiombi insti sepe Cesari dederit
Ab hiis cognoscat non longe ab eo loco opidi cassiwellani
abque filius paludibus munitu quo satis magno numezo
homini p[ro]toris quod comuererit Opiciu aut bitannu uocat cum
filius impeditus uallo atque fissa munieunt Quo meanzio
mis hosti utando causa comemze ofueuerit eo proferat
atque legiombus loci reperit egregie natura atque opeze

3A

mumetu Tame huc duabz er partibz oppugnare contendit
Hostes paulispez morati militi moru npeca non tulerat
reque et alia parte opidi eleceat Magno ibi miis peccat
repeztus malat; m fuga sitt tompheni atque interfecti Ca
hec m hijs locas gezuntur Casuellauno ad tantitium quod
esse ad mares supza demonstrauntur Zubz regiombz qua-
tuor reges perant Cintorpe Carulus Tax magulo Sego-
nar milios mittit hijs imperat uti coactis omnibus copiis
tastra naualia de improuiso adoriantur atque oppugnent
Hy cum ad castra uemment mei ezupcione facta multus
eora interfectus capto eciam nobili duce lugro lugutorige
suros mc volumes reduerit Casuellauno hoc pho numato
tot daturmentis acceptis uasiatis simb; maxime etiam pezmo
tus defectione cuitatu legatos per Atrebatem tormui dedi
tione ad Cesarem mittit Cesar cu consuetusset hremaze m
continentem pzept repeninos gallie motus neq multa estra
tes supeſset atq id ſaele estraui poste intelligezet obſides
imperat et quod in anios ſingulos uectigilia britam a pen-
dezet p[er]R[o] constitut interdict atq imperat Casuellauno
et Mandubraco neuernouantibz noceat obſibus accepe-
exerati ducit ad mare naues mvent veſectas hijs deduc
tis q[ui]et captuozus magni numezu habebat et nomulle
tempeſate periezant naues duobz commecatibz reportate
exerctiz; mstatuit At ſit accidit ut et tanto nauii numezo
cot naugacibus neq hoc neq ſuperrori anno ulla omo
naus que milites portaret desideraretur At er hijs que
manes er ctoniena ad eun remittentur et p[ri]or[is] c[or]nea
tus expositis militibz et quas postea labieno faciendas
tur auerat mi[que] ſeragmita per p[er]uice loci trapeſent velique
fere omnis vesicentur quas al[ia]que ſi eusti Cesar ex
portaſſet ne ann tpe a naugacoe erclucleriz q[ui] equinoxiä
ſuberat necio angustius milites collocatut ac ſuma cum
quillitate tontſecuta z[ui] mita uigilia cum ſolusſet prima
luce terram attigit oneris; mc volumes naues per ducit sl[
]uctis nauijs consilio[rum] gallozli ſanianobrie per acato q[
]ui] anno ſirmentuz m gallia p[ro]p[ro]ſitates angustius

at ſamatoſh[ui]ne
at ſanuarobine

VI

38

al' onenerat

provenezat. Cactus ealiter at superioribz annis exera
tum in hyberms collocare legiones; m ples ciutates dis
tribueze de quibz tua in hlormos ducendaz. Gavo fabio
dedit Alteri in nervos Cirezom Teraa in Messuos
Luno vostro Quarta in hernos tu dito labieno et costimo
treuoza hyemaze uisfit tres in belvis collotawt hys Maz
tum truſuz quiem et Luci inmutu plantu et Gaya trebo
mu legatos pzeſent Vnam legione qua proume transpada
tonsarpsfearat et cohortes quiqz in ebvones quozu parz
mauma e meze Mosam et hema qui ſub imperio Ambio
goris et tatuiulgi erant uisfit hys militab. 2 Tituriar
ſabinu et latici azunauleui coctam legatos pzeſſe uisſit
Ad huic modi distributis legiombs facilem moſie fumea
tarie ſele mederi posse er qeimawt atqz eazii cauen om
legiom hiberna pzeet eam qua L vostro in pacatutimam
et quietaſma paze m ducendaz dedit militz paſſuiz cœuz
continuebantur ppe mterva quoad legiones collotatas mu
taqz hiberna cognouſet moniri in gnalla qſectuit. Etat m
carmutibz ſuumo loco natus Transſecutus cum maiozes
regmi in ſua ciutate obtinuerant. Huc Cefaz pro eue aue
tace atqz m se benvolencia q[ui] monibz bellis ſingulari eſo
opera ſuerat uſus lotu maiozu restituezat Teraui tam ne
annu regnance inmiſa iam palam multu er ciutate
et hys auotorbiz eum interſezeat. Deſeſtuz ea zez ad C.
sarem jlle vertus q[ui] ad plures p[art]ebat ne ciutas eorum
impulſu deſeſezet. Luci plantu am legione er belgis
celeri m carmiſes p[roſi]ſaſt uabet ibiq[us] hyemaze quozq[us]
opera cognouezat. Transſecui interſectu hos cœpzeheſos
ad ſe mittet interi ab omnibz legatis quæſtoribus; quib[us]
legiones tendidezat ceteroz factu eſt in hiberna puentuz
eſt lotu hyberms eſſe mumtuz diebus c[ie]atez-xo- quibus
in hiberna ventus eſt p[mi]tui repentim eumulo et deſenſi[
ortu eſt ab ambiorige et catuulgo qui tam ad fines reg
mi ſui fabmo coctez preſto ſuſſent frumetiqu[us] in hiberna
compoſtawſent inducomarzi treueri nunc[que] impulſi
ſuos conſituezat. Subitoq[us] oppreſſis lignatorib[us] magna

al' onenerat

catuulei

al' onenerat

tendit
ruleat
peatu
ſecti Cui
m qu'd
b qua
ilo / ſego
/ exijs
nent
ulnus
gotorige
minato
pemo
u dedi
naze m
ulb ofa
bliſes
ma pen-
launo
acept
ſs dedur
onulle
epotace
mero
a omo
ſo que
tomea
iendas
elique
ſafar ex-
noxiu
a trin
trima
urit ſi
atto q
uſtus

manu casta obpugnata iuenerit. Cu teleriter mi armam te
piſſent ualluq; ascendissent atq; vna ex parte hispam; equi
tibus emiſſis equestri ſlio ſupervozes ſiſſent Despexata te
hastes ſuos oppugnatœ redupez ut tu ſuo more cœdama,
uezunt uti aliqui ex meus ad colloquiui prodirent; habeze
ſe que de commi ve dite uellent quib; reß contrauerſias mi
nui posſe ſperarent. Mutituz ad eos colloquiui cauſa Gaus
carpineus eques Romano familiaris quiti Tiurij et qui
tus uonuus ex hispama quidaz qui ià ante uiffu Cefazs ad
Ambiorigem ventitare ſiueuat. Aput quos Ambiorix ad huc
modi lotuam est ſele p[ro] Cefaris m[] se b[er]ſiak[;] pli[n]mi ei conſi-
teri debeze q[ui] em[]s opera ſapendio liberatus effet q[ui] aduaat[
ſimilu[m] ſi[]us pend[è] consuſſet. Neq; ei filio et ſeu filius a
Cefaze vemſi[]i effent Ruos aduaati abſidu[m] mio miſſo[m] aput
ſe m[] ſervitut[em] et catherim[]t eo[m] muſſent. Neq; id quoq[;]s ſecerie de
oppugnatœ caſſeor[u] aut iudicio aut volatut[em] ſua ſeruſſe ſi[]
tactu auittati ſuaq[;]s effe h[uius]modi q[ui]e imperia ut no miny
m[] se uiru[m] haberezet multitudo qua[m] ip[er]m[] multitudine. Cu-
tat[em] porro ſuisse bellu[m] cau[n]dom ap[er]petine g[al]lo[zu[m] duizato[
]i velsiſſe non po[u]uerit id ſe ſuaſle et h[uius]multat[em] ſua p[ro]b[]a[]ze
posſet q[ui] non ad[em] ſit imperitus veri[m] ut ſi[]us top[us] p[er]m[]m
posſe ſuperari conſid[at] ſi[]s effe gallu[m] consilia commue oib[
]hyberms Cefaris oppugna[d]is h[uius] eſſe dictu[m] diem ne qua le
g[]uo al[ec]ri legi[m] m[] ſubſidio venire posſet no[] ſuaſle gallo[
g]alli[]s ne[]gaze potuſſe preſerim[]t am[] de e[]apanda commu[m] li
beztate consilia[m] mitu[m] uadezeat[ur] Obus q[ui] p[ro]p[]roſeta[]c
ſatuſſat habere ſe mi[m] tacione[;] offiak[;]s p[ro] b[er]ſiak[;]s c[ef]a[r]is
monere ouire Tiurij p[ro] hoſp[ia]o ut ſue ar mi[]liu[m] ſalut[em] con-
ſulat magnu[m] manu geru[n]anor[u] conducta[] ehemu[m] tranſiſſe
h[uius] affore bidu[m] ip[or]zu[m] eſſe consilia[m] uelmt ne p[ra]u[]ſu[q]ui[]r
mitim[] ſenacat educto[m] ex h[ide]rims mi[lu]tes aut ad C[oe]zone
aut ad Labieni deduere. Zuorij alt[] mi[]lia paſſui[m] tearez.

L. Al[é] paulo an[] ap[er] hijs abſit illud ſe pollicere et iuzeu[n]ando
conſtirmaze tuai[] izez p[er] fines datuez. Zu[em] faciat et ac-
uitati ſele conſuſe[;] q[ui] h[ub]ms ſub[]leuetur et C[ef]ari p[ro] e[ig]
meritis g[ra]eiam eſeure. H[at] ovo[m] habita diſeedit Ambi

potte

VI

39

al'aciprime

orue Carpine9 et iumus que audiverut ad legatos deferit
7lii repentita re perturbat et si ab hoste dicebantur ea qu
non negligenda exsultabant marmea; hac re pmonebat
ep auatacem haulem atex ignobilez ebuzonu sua sponte con-
p3. R3. bellu fecere ansam iur effet credendiz jetaq; ad consi
liu rem deferut magnaq; mtez eos etistit concruuezia
Lucas arunculeis compluesq; tribuui milite et primorum
ordini tenturiones methi teme' agendu neq; ex hybms
uiu Cefaris discedenduz exsultabat quanetius magnas
ectam copias gezmanozu sustineze posse mumtis hyperms
dicebant rem eſſe testimo no; prima hosti impetu iudec
uleco wnerib illatis fortiffime exsultuezut re firmetuta
non prem iatezea et ex prormis hibms et a Cefaze con-
uentura ſubsidia poſtremo qd'effet lenius atex tuepiy qua
auctore hostes de ſ reb; ape' consiliu Contentu ea duarz
ſezo factuzos damnitabat Cui maiozes mano hosti adjuatib
germamis duemſſent et cu aliqo' calamitatis in prormis
hybms effet accepti brevem consulendi eſſe occasione Cefa
rem azbituri p[ro]ſectiui in italia; neq; alu Carmites meer
ſiendi Transferi consiliu ſuſe captuzos Neq ebuzones
ſi ille aſſet tantu contempore; ad caſtra mea ventuzos
non eſſe no hostem auctorem ſed rem erpectaze ſubſſe
elveni magno eſſe gezmani; dolori Arnousta morte et ſupe-
riozes mea wetorias ardeze gallia; tot contumely; accep-
tis ſub p1. R1. impetu redacta; ſupertoze g[la] rei militaris
extincta poſtremo qui[ba]s hoc ſibi perſuadet ſme tezta ze Am-
biorgem ad huigmodi consiliui destendisse ſua; ſententaz
in utraq; paſte eſſe tutu si methi eſſet duius nullo cu pez-
tuo ad prorma legion[em] p[re]ventuzos Si gallia omnis vna
tu gezmam[is] consenaczet vna eſſe in celeritate poſit[ae] salut[es]
Coate quide acq; eozu qui diſſentazet consiliui qu[ie] haberit
exercituz in quo si p[er]mi paritem non aſſet ut certa l[og]miq
obſidion ſames eſſet timenda har in utraq; paſte disputatoe
habita cum a Coata primsq; ordimus atniter reſiſteret
Nmate m[ar]p[er] si ita milius sabing et ad clareze uoce ut magna
p[ar]z milite; eraudizet Neq; 16 ſum ego m[ar]p[er] qui grauſſio

exultat

al[ia]

alio diu

et ce
que
re
ve
ma
ce
s mi
aus
qu qui
es ad
huc
onfi
duac
as a
aput
e de
le ſi
mm
Gau
Zac
re
im
oib
u al
allos
um li
ace
larb
con
ſiſſe
u a ſi
zone
et ci
o eiq
Amb

ex uobis mozas petrulo teneaz hyn sapient si gravio quod at
ciderit abstrationem depoſent qui ſe peſte liceat perendno
tum proximis hibins comiunci comine cum eliſq belli cau
ſam ſustaneat non reeſſa et reeſſata longe a cœtis a' ſeru
aut ſame mceant Conſuzgituz ex consilio compreſhandunt
utuandz et orant ne ſua diffenſion et perinacia rem in ſum
muz perculaz deducant ſaſlem eſſe rem ſeu maneant ſeu
proficastanez ſi mo' vnù omnis ſenaat et pzebent contra in
diffenſione nullaſ ſe salutè pzeſpiceze Res in diſpucacione
ad medià notitem pzeuuatiz tandem dat Cæa permoty mang
ſuperat ſentencia Sabm pzeuilaacuz p'ma luce ituzos
Conſumituz uigiliſ reliqui paſz noccis Cum ſua quiſſa'm
les cizaſpiceret quid ſeu paſtaret quid et inſtrumentas
hynbnoza'telinqueze cogentuz Omma er cogentaz quare net
ſine pezialo maneatuz et langoze mlibu et uigiliſ peradim
auguatuz prima luce ſit et tasſaris proficastaut ut quibus
eſſet perſuaſuz non ab hoste ſz ab homne amiciffimo Ambio
rige consilui datuz longiſſmo agnme marimisq impeditime
At hostes poſtip' er nocturno ſremitu uigiliſaſ de pzeſſione
eoza ſenkeat collocatis miſdijs hiperano in filaus opozuno loco
atq; occulo a mlibz paſſui azat duobz Romanozu aduen
tu erpectabant et cum ſe maioz paſz agnims in magna co
uallez dimiſſet ex utraq; parte illio wallis ſubito ſe oſten
deut nowiſmoſq; premere et pmos pzehibe astenſa atq;
smiqaſſimo nêozu loco prelui to'mute'tepezat Tum demuz
dituris qui meli ante pzeuſſet trepidaze et concuſare
tohortesq; disponere huc trì ipa timde atq; ut eum oia deſi
cere uidezentuz q'd'plezumq; hiſs accide consueunt qui m
ipò negoio consilai capeze cogentuz At Cæa qui cogitaſſ
m Janeze huc posſe ceadaze atq; ot eam cuaſa; pzeſectione
auctoz non ſuſſet nulla in ve saluti commum dezerat et in
appellandis cohozandisq mlibibz impatorre et c'pugna
militis offiario pzeſtabat Tum pzept' longiaudine agnims
mno ſatere omnia por ſe obize et quid quaq' loco ſaenenduz
eſſet pzeuideze poſſet jussizut pzeuacazi ut impeditimenta
zelinkezent et in obem consiſtezent qu'd consilui et ſi

VI

in humani civilis repressendam tamen est tamen commode
accidit Nam et meus militis spem minuit et hostes ad pug-
nandus aliteriores efficit Et non sicut sumo timore et despe-
zacione id facturam indebitantur propeea accidit quod fieri nunc
erat ut ulugo multeas a figimus discederunt Quæs quæs eorum
terestimam haberet ab impedimentis pecte atque attrepeze
prezacet clamore et fletu ornam complementiz At bazbaris
consilui non definiut Nam duces eorum toti acie promittantur
serunt ne quis a loco distedezet illores esse pzedam atque illis
relesuari queatque Romam equiscentur prome de omnia in
wiltoria reposita existamarent Exant et iurante et nunc
pugnandi pares nee Tam et si a duce et a fortuna desere
bantur Tamen omnes spem salutis in lute ponebant et
quotiens queque cohoris preteruererat ab ea parte magnus
miis hostium tadebat Qua ze amnadiuà ambiorix promi-
tiari iubet ut pœcul tela contyant neu propter accedat
et quidem in partem Romam impetis fecerint tedant lema-
te armos et cœtudiana eueritatae michi hiis notari posse
rufus se ad signa recipientes insequantur Quo pecto
ab hiis diligentissime observato cum queplam cohoris ex
obso extesserat atque impetu fecerat hostes velociissime fugi-
ebant prierim eam paztem nundari necesse est erat et a late-
apecto tela zecepi Rufsus tunc meu locum vnde erat et rezzii
reuerunt teperat et ab hiis qui cesserent et ab hiis qui prox-
mi stetezant actiunemebantur sìm aut loci teneze acu-
lent nec iuxta loco relinquebatur neque a cansa multitudine
tometta tela conferit utare poterant tibi tot commodis
conflictant multas vulneribis acceptis resistedunt et mag-
na diei parte consufita cum a prima luce ad hora octava
pugnazet Nuchil ad iis et esset indigunt committebat Tum
Tito balneario qui prima pilâ duxitat atmo superiore vio
fora et magne iustus utecumque femur tragus tracitatur
R. lucanus eiusdem odinis fortissimis pugnatis dum
araturiose filio subuere menses fatiatur Lucis cœta legatus
et omnes cohorres odinesque ad horsetans in adiudix hos funda
wlineatur hiis rebus perinote Autem dictum cum protul

precunechat

Ambionigem suos cohortemite aspexisset impetorem suum Eneum pompeium ad eum mittit vocationem ut sibi militatusque patet ille appellato erit et si wellet seui colloqui huc sepe reque a militiadine impetueri posse quod ad militum salutem pertineat ipse uero mithilin notatu uti inq[ui] cum rem se suam fidem interpone ille cu cotta faucio commumet si iudeatuz pugna ut excedant ecui Ambiorige vna colloquatur 5pe cae ab eodez suam ac milituz salut[em] impetueri posse cotta se ad armatu hostem inizii negat atque in eo pezseuerat 6abmos quos in p[rae]tibunes militi t[er]ca se habebat et primoruz ordiniz centuriones se sequi iubet Et ei p[ro]pi? Ambiorigem aetessisset uiffus arma abit[em] impetatu facit s[ui]sque ut idem faciant impetat Interim cum de coddictionibus mezse agrit largior[que] ab Ambiorige consulto producitur s[er]mo paulatim actiuen[em] interficiatur Tum uero suo mores iuctoria conelamat atque ulludatu tollut impetuerunt meos facto ordines pertuzbant [huius] Luces cotta pugnatas interficiatur cum maxima parte militi reliqui se in castri retrepit vnde ezant egresi Et quib[us] Lucig petrosius aquilifer: tum magna milicieidine hostiui premetur. Aqui iam mez yalluz proietat ipse p[ro] castri fortassime pugnatas occidit[ur] illi egre ad notce: oppugnacorem sustinet Hortu advini omne despezata salut[em] seip[em] interficiant p[ara] ex p[zelio] lassi in teztis itineribus pez filuaz ad Tietu Labieni legatuz in hybezna pezuenut atque eum de zeb[us] gestis cecare faciunt h[ac]t iuctoria sublatais Ambiorix statim cu equitatu in Adua t[em]os qui erant euis regno f[im]tami p[ro]fitistatuz neque noticem diem me[n]imitteze pedicatiq[us] se subseq[ui] iubet se de monstrata aduatus occitatis posseza die in nervios puemt h[ort]atuz[que] ne su[m] m[pe]zpetui libezandi atque ulteriori [no] manos p[ro] hijs quas accepet mit m[ui]s occasionem dimit[ant] interfectos esse legatos duos magnat[que] parte erezam interi[que] demonstrat m[ich]il esse negoat subito opprestam le[nonem] que tum Cicerone hyemet interficia seque ad eam uero p[ro]fitetur ad iutozem facile h[ac]t ozone Nervijs pezfitadet itaq[us] confestim dimissis nunc[que] ad Centronem Gradios

al[ia] al[ia]
al[ia] lay

VI

Lenatos pleumosimes Geidinos, qui oes sub eoz imperio
sint quæ maximas inang piet cogit et de impromiso ad cæ-
cezoms hyberna aduolant nonduz ad eui fama de Tituzq
morte pezlata lym quoq; accidit qd'fuit nede ut nòmilli
milites qui Imagnacions muntoisq causa m filuas distessast
repentino equitu aduentu interepezentur hiis cænumetis
magna manu ebuzones Neruiq Aduatica atq; oïnes eozú soq
et clientes legionè oppugnare mapuit jri telerit ad arna
concureat valla consendit Æstre hiis dies sustentat; quæz
spem hostes m teleritate ponebant atq; hant adepti victori
am in perpetuâ se fore victores confidebant Mittutur ad e-
fazem confestim a Cicezone magms propositas pzemys si
peztulissent oblesib omnib vijs missi intera pulteriz nocte ex
materia quæ munecois causa comporta uerat turces admo
du tenen qu erant antiz meredi.11 teleritate que desse operi
uidebantur pòsficantur hostes postero die multo malo ab-
toacis topis castra oppugnant forfam complent eadem
racè qua pridie a mres vepititur hoc idem reliquis dem
teeps fit diebus et demceps illà pares nocturni tps ad labo
rem intermetitur Non egits non wolnerais facultas qui
etis datus. Nuecuis ad proxime diei oppugnacione opus
sint noctu comparantur præciite multe sudes magnus
murale piloz quæ instatutur turres contadulat uere pume
loricez er aratibus conteritur spe cicezo tu temussima
ualitudine effet ne nocturnu quidez sibi tps ad quietez
velimuebat miſi uteo militi conaizsa ac uotib sibi parceze
cognitur Tunc duces principesq; nermoruz qui aliquem
fermoms aditum causamq; annecie ei Cicezone habebant col
loqui seſe uelle dient facta potestate eademque Ambiorix
cum Titutio egezat comebrant omez eſse marbis gallia
Germanos theoria tranſitte Cefaris teliquozas; hyberna
oppugnari Addunt octa de Sabim morte Ambiorigem oſten-
tant ſidei faciende causa erraze eos diac si quæq; ab eis p
ſidq ſpezent qui ſuis zebz diffidant ſeſe tì hoc eſse t Cicezone
p[er]q. r[um] àio ut miethl miſi hibna zeausent atq; hanc mivetaj
cizeo oſwecudimez nolmt liceze illis m columbis pezſe ex hiber

alis præſentis

ms distedezte et alias quaestuæ paztes uelmt sime metu proſi
tat. Sicero ad hoc vnù modo vndit non essè consuetudine p'
R' ac tape ab hoste armato condicionez si abarminis distede uelmt
se aduutoze utantur Legatosq[us] ad Orfazem mittat ſperare pro
eus auscita que peacertent impetriticos Ab hat ſpe repulſi Ne
uij vallo pedum vim et fossa pedu. XV hyberna angunt hec
et ſupiozu annoz[us] confivetudine a nobis cognouezant et quos
dam de erezatu habebant capillos et ab illis doebantur Sz
nulla ſetervatozu copia que essèt ad huc ufiz ydonea gladijs
tespites conadere mamb[us] terraz ſazauiſq[us] exhauntere uibebat
Cua quidez ex te hoim mkitudo ignosta potuit Na ming houſ
tribus pedu milu. XV m azcutu[m] munionez perſecerat reli
quiſq[us] diebus turres in alaturu[m] valli ſaleſ tefaudmeſq[us] qu
i[bi] captu[m] doaiezat paraze ac facere ſeperat Septimo oppug
natom[s] die mar[n]no tohorzo uento fruente[s] ſiſi et azgul
la glandes fundis et ferueſcata iacula in caſas que more gal
lico ſtrau[n]tis ezant teeta iacere tepezu[t] hec celeriter uf
nem tompzehenzat et veni magu[n]tudine m onés loaum
castor[u]a diſaulezu[t] hostes mar[n]no clamoe ſiuti am parta
atq[us] explozata victoria turres tefaudmeſq[us] ageze et ſtalis
vallum ascendere At c[ui] tanta militu[m] uzez atq[us] ea preſența
am[m] ſiut ut c[ui] abiq[us] ſlama torre[t]ia / mar[m]naq[us] cel[or]
mularu[d]me preu[n]entuz ſuaq[us] impedi[u]nta omnia atq[us] om[n]
fortunas conflagrati intelligerent nò mod[us] domigrandi ca
de uallo deaderet nemo ſed pene ne deſpuezt quidè quisquaz
At c[ui] om[n] acerrime fortuſimeq[us] pugnazent hit dies noſtros
longe yzauiſtimo ſiut ſed en h[ui]r habuit euemui ut eo die mi[n]
mar[m]na hostu[m] wnearetuz atq[us] meezi ſeetuz ut ſe ſub ip[ò] ual
lo consipauezant ſecesu[m]q[us] primb[us] ultim[us] non daberat pau
lum quidè meeziuſſa ſlama et quo dam loco turri adacta et
toningente valluz tercie tohoztis centuriones et eo quo ſta
bant loco zeteſſezat ſuofq[us] om[n]es remouezat Nutu uocabuſq[us]
hostes ſi intuize vellent uocati tepezu[t] / quoz[us] p[ro]ſuzedi auſch
est nemo Tamè ex ommb[us] pazte lapidib[us] comettis contuabat
turrisq[us] succenſa est Etant m ea Legion[e] fortuſim[us] uti cen
turiones qui primis ordibus appzopmquatzen[que] T pullo

feruentes al

VI

92

et Iucius Vorenus hijs perpetuas mez se contruetzias habe
bant qui nam ante ferretuz omnizq annis de loas sumz
simultaribz contendebant Ex hijs pullo tu acetrime amu
meses pugnazetur quid dubitas inq Vorene aut que locu
tue pro laude uiztutis spectas Is dies de meis contuezfijs
uditalit het cum dirfset procedit ex taftris munides qetz
parti hostiu confertiffima est uys ureipit Ne voreng quide
in illo se continet sed omi vertus exisimatoem subfectur
Tunt mediocri specio relieto pullo pilu in hostes emicit atqz
vna ex multaudie procurrente travent quo percutso et ex
animato huc seutis protegut m hostes cela comitut vnui
si neq regredi edi dat facultate Transigitur statu pullom
et verwutu in balcheo desigitur / auezert haic tafy vagnaz
et gladiu educere quos comatis dextezam moratuz mozam
impeditumqz hostes arcuifamt hucuuerit illi imminen vore
no et laboranci subuemt Ad huc se confestam a pullone ois
mulatudo comutit illum uero obsfuzant octafum gall gladio
comims rem getit motenus atqz vno mecrfecto reliquos
paululu pespellat dum cupiduis mstat m locu delecto mfe
vizem conadit huc euzfus arcuuento fezt subsidia pul
lo atqz ambo met volumes complubus mecrfettis simma
tum laude sefe metu munides recepezut sit fortuna m con
tempore et certamque utecumqz se seuatut ut alter alteri im
mictus aurio salutiqz effet neqz diuidicari posset atez ucriqz
uiztute antefezend us cum iudezet Cuanto ezat in dies
gravuoz atqz asperwz oppugnacio et marine atqz magna
indutu pazee confecta wlneribz res ad paxuatace defemroz
pezuenat tanto trebviorez lre nuajfz ad Cesaze intrebat
quorù pazs dephenfa m oſpectu mora milita ac teucratu
uotrabantur Etat vno mtus Neruia noire vertico loco nato
honesto qui a prima obſidion ad Sicerone pezfugezat ſuamqz
e fidem pſluterat huc ſezuo ſpe libeztatis magniſqz ei perſuadz
premiis ut leas ad Cesarem defezat has illi in iaculo illi
gatas effezt Et gallus me gallos absqz ulla ſuſpicione verſat
ad Cesarem pezuemt Ab eo de percutido Jævoms et legiomis
cognostitur Cesaz attepas lijs hora arcitec die vndeama

statim nuaos in bellouagias ad Maretus Crassus questorez
mitit Cua hyberna abezant ab eo imlia passiuiz xev ui
bet media notte legionem profiasta celeritez; ad se vemee
Ergt ei mutio Crassus Altezu ad earu fabi legaui mitat
ut in Atrebatu fines legionem ducat Cua sibi ize faciendum
sit sarbit Labieno si reip comodo fecere possit cum legione
ad fines nerviorum uemat Reliquia partem erezat qu paui
lo abezat longius non putat expectandas Equites cecerez
quadringentes ex prornms hiberms colligit hoza erat
cerua ab antecussub. de Crassi aduentu cezior facto eo die
cazez imlia passiuiz ex procedit Crassus samarobrine
prefect legionez; attribuit q sibi impedimenta erezat
obides tuatatu leis publicas feumeturq omne quod eo
tollerande hvern is causa deuerezat remquebat fabiis
ut imperatu ezat non ita multu mozaei in itinere tum legi
ombus oturrit Labieno iteritu salim et tede cohoctui
cogunta tum oes ad eui Dreuozu copie venissent veraus
ne ex hybernis fuge simlez profectumez feasse ut hostius
impetu sulcionez non possit presetzam quos recenti victoria
efferei fizet. Quas Cesar dimittit quato cum peziculo legi
onem ex hyperms educturq effet rem gestam in eburombz
per sarbit docet omnes equitat pedicatusq copias Dreuoz
tria imlia passiuiz longe a suis castris consedisse Cesar con
fudio euis probato et si optimo trui legionu delecto addu
as rediezat en vn commis salutis auriliu in televitate po
nebat Vemt magms itineribz in nerviorum fines ibi ex cup
tuis cognosat que aput Cicerone uzantz et quancomq in
peziculo zei sit dum tudaz et equatibz gallis magms pze
invis persua det ut ad Ciceronez epistolaz defezelat hanc gre
tis conscriptam liis mitit et intercepta episcola mea ab hoste
conalia ognosantur si adize non posset inomet ut argu
lam am epla ad agimentu deligatam meca muniones
tasatori abiciat in lris sarbit se cum legionibz profectura
celeritez affore hortatuz ut pristina uizeate revineant Gal
lus peziculi uerituis ut erat preceptum cagulae tractat
hoc tasu ad eurem adhesit neque a meis biduo ammaduera

VI

93

tertia die a quodam milite conspiciatur dempta ad Ccezonem
deferat, ille pezlectam in comitu militi decutat marmaq
omnes leticia affiat. Timci firmi meendiorum p[ro]ciud uidebantur
que z[er]es omne dubitatem aduenti legioni ex pullit Galli
re cogmta pez exploatores obsidione relmquam ad C[es]az[ez]
omib[us] copijs contendant het ezant armata milia azatez lr
C[ie]coz data facultate Galli ab eodez uezacome qua supra de
monstruum reperit qui l[er]as ad C[es]az[em] deferat h[ac] admo
net ite[rum] caute diligencraz f[ra]aat p[er]farbit in levis hostes a
se diu[est]isse omnes multauidm[é] ad eum se coniunctis Zuibus
levis arcit media notte oblatis suos fecat teziozes eosq[us] ad
dimicandam ammo confizmat pos[te]zo die luce prima mouet
casten et azatez milia passim quatuor p[z]ogru[s]s træs ualle
et ruui multitudine homin conspiciatur. Etat mag[no] pezidi
v[os] centulis copijs in quod loco dimicare in quomod[us] obli
dione C[ee]zonem libe[raz]us sæbat equo ammo zemittenduz
Docezeleritate existamavit consedit et qua equis[]mo loco
potest castari committet Aet[as] het et si ezant erigua pez se
vix hominilia vii prefestum illius cum impedimentis
trin angustijs maris quam maxime pt. concepit et eo consilio
ut in hominam contencionez hostibus uemat p[re]eeroni spectula
toribus in omnibus paztibi demniss[us] exploreat quo comodiss[us]
itineze ualles transite poss[et] Eodie paziudis equis/farbus
prælijs ad aquam factis utriusque se suo loco tranet Galli
q[ui] ampliozes topias que nond[us] comunezant erpectantur
C[es]az si forte timoris simulacrone hostes in sui loci edictæ
ut c[ie]tia uall[em] p[ro]e castis p[ze]lio contencionezet si id efface
non poss[et] ut e[sp]lozatis uterib[us] minore cu pezado ualle
ruuijs transiret prima luce homin equitan ad castra ar
cedit p[re]luijs cum meis equitib[us] committet C[es]az consilio
equites c[ed]eze s[or]s in castra recipere ubet Si u[er] omnibus
p[az]tab[us] castr[us] alio[ze] vallo munim poter[as]q[us] obterui acq[us]
mhijs admistrandis rebus qua maxime conciatur et auz
simulacrone agi timoris ubet Zuib[us] omnibus rebus hostes
m[v]itati copijs traducit A[tem]q[us] m[iquo] loco consistunt
N[us] uero etiam deductis de uallo p[ro]p[ro]mis accedunt et

als allans

als a[ria]

et tela mea mumdem ex omnibz partibus comutat precombrantibus
caecumniffis pزمucaat iubent seu quis tallus seu Romana
uebit an hozam tercui ad se transize sime pozitudo licere post
id tpus non fore ptatem / ac sic neos contempset ut obstruc
tus in spem poras singulis ordimbs cespiti qu eos no posse mezo
vumpete uidebantur Alii pallum manuamendze Alii fossa co
pleze mapent Tunc Cefaz omnibz poras eripcde facta equata
q[ui] emisso celeret hostes in fugam dactit omno pugnandi
taus veficet et nemo Magni[que] ex tib[us] nume[ua] occudit des
arms eruit longuis prosequi iezito q[ui] filae paludessi in
tercedebant neq[ui] caam paulo decimeto illam loci zelmi
uidebat Ommzb ius mcolumbz copijs eadem die ad Cicerone
peruement misutus turces testudmes mumtessi hostuz
admiurat Legione producta cognoscut no decam quæq[ui]
esse veliqui milite sime voluere Et hijs omnibz meditat zebz
quato cum peziulo i quanta cu uiztate q[ui] sunt admis
tuac Ciceronez pro eius mezo legionemq[ui] collaudat Cen
turiones sigillacam militeſq[ui] appellat quoz[ui] egegia fuisse
uiztate testamomo Cicerons cognouez at De caſu fabi et corace
tercaus er captuus cognosfat postero die concione habita
eem gestam propomit milites translatas et confirmat ad
dearmenam et culpa et cementitate legati ſit acceptus het
equoze ammo faciendus docet / q[ui] b[us]fio deozi inmostatam
et uiztate eoz[ui] expiato meomodo neq[ui] hostabz diutina lea
cio neq[ui] ip[s] longior doloz velinquataz interi ad Labieni
pez ehemos incredibili celeritate de victoria Csatris fama
perferuz ut cum ab hyberbis Cicerons abest milia p[er]
sui arcatez q[ui] eoq[ui] po hozam nona diei Cefaz peruenſſet
an[mi] media nottem ad porcas casterni clamor orictur. Quo
damoze ſignificato victorie greatulacq[ui] ab urediis Labi
enoq[ui] ſiezet har fama ad treuezos per lacci inducomatz
qui posseez die caſta labiem oppugnaze decareuzat noctu
p[ro]fugit copiasq[ui] omnes in Treuezos reducat Cefaz fabi
 cum ſua legione remittit in hybernia ip[s] cum trib[us] legi
ombz cecuiz famobria m terms hyberbis hyemare transi
tut et eo q[ui] tanti motus tallie evatezant totu hyemem

ferendiz

VI

ippe ad exercitum maneze decreavit Nam illo incomodo de sabini
moze perlato omnes fere gallie cimitates debello consultabat
nunc legatosque in omne paztez dimittebat et quid veliqui
consilijs caperent, atque unde maius bellis fiozet explorabat Noe
tu namque consilia in lotis desoutis habebant, neque illius fere
totius hyemis tempus sive solliatие Cesaris meezecefit quod
aliquod de consiliis et motu gallozus nunc acceperet in hujus
c Lucio vostro questoze quem legios cecidet ame præfecerat
cercoz facta est, magnas gallorum topias eorum cimitatum
que armoritae appellantur oppugnandi suus causa cœpit
se neque longius milii passuus octo al hibens suus costatis
se sed nunc allato de victora Cesaris discessisse adoo ut fu-
ge limbus discessus iudetur At Cesar principibus cœntibus au-
tatis ad se uotatis alias territando cum se saze quæ fierent
alias cohortando demittaxet magna partem gallie in
officio tenuit Th Henones que e cimitas in primis fuita
et magne mite gallos auctoretur Canarumque aput
eos cesar regem consuetur atque se moritas sunt aduetu
in galliam Cesaris, aequis maiores regni obtinebat in
terfice publico consilio conati cum ille pezenfissi atque pro
fugisset usque ad sines mscuti regno domoque eperulerat et
miffis ad cesarem satisfaciendi causa legatis cum is ad se
omeß Henatù venire uiffasset dicto audientes non fuerunt
Tantù aput homis bazbaros ualuit esse aliquos prmapes
repeza miferendi bellu tantamque hominb; volutatiù commu-
tacione actulit Ut pretez eduos et ehemos quos frapuo
semper honore Cesar habuit Alteros pzo uete et pezpetua
erga p[er]m. R[m]m. fide Alteros pzo recentibus galliis bellis of-
ficis nulla fere auotas fuerit non suspecta nobis adeo
hac ut inimandù ne sit complurib[us] alij[s] de causis Tum
maxime quod iustate bellu omnibus gremib[us] przeferebant
Tantù se eus opinionis dependidisse ut ea p[er] R[um] impetia
perferret gravissime delectant Ticeuerit uo atque inducio
mata toag hyemis nullum trans meermiserat quod trans he-
nus legatos mittent cimitates solliatazent pecunias pol-
licerentur magnæ paztez eternat[em] mei interfectam multo

minozem superessè dicent paztem Haer in illi auitati gez/
manorù pezsuaderi potuit ut chenu transizent cum se bis
experto dicerent Arnoisà bello et Tancteroz transita non
esse amplius fortunaz tentacuros Har spelaphy Induaomazo
michlo mina copiaz cogere exereere a sinitimus equos pati
re exules dipñatosq; er toca galla magus premis ad se
alliterè cepit Hac tantù sibi iam hijs rebus in gallia aut
toritatem compauserat at vndiq; ad eu legati concurrent
graciam atq; amnaciaz publice priaatiq; petent Vbi m/
tellerit utores ad se vemize altera ex parte senones Carm
tesq; consuena farinoris misgari Altera nervios adui
ticosq; romans bellu paraze neq; sibi uolitarozi copas
desore si er fimbz sius progredi cepiset armati consilium
interdiat hoc moze gallorù emeui belli in quo lege comai
omnis puberes et armati conuenze consueuerat Tui ex
hijs nouisimo comiemit in conspectu o multitudinis omnib;
truaatibz affecto neartuz In eo consilio Cmento rigem
altera premitum fationis generà suli quem supra demòs
traummo Cefaris secutu fidem ab eo non discesse hoestem
udicat bonaq; eius publicat Hys zebz confectus in cœdio
proniat atterestur e a senomby et Carmitibz aliusq; co
pluribz gallie auitatib; Huc iezæ pezimes Vhemoiz
eozilq; agros populatuz Atq; priaey id faciat castin la
biem oppugnatuaz que fieri uelit pzecepit Labieng
cum et loa natura et manu mumtillimis castris sefe te
neret de suo at legionis periculo michi timelat ne qua
occasione rei biu gezende obmittezet cograbat itaq; a
Cmentorige atq; eius propinquis ordine jnduciomar og
nta quam in consilio habuèat nútios mittit ad sinitimas
tuitates equitesq; vndiq; ghuotat hijs teztù diez cœmèdi
diat pnterim pzope cotidie tu omni equitati Induaomazo
sub castris eius nagabatuz Alias ut sitt caeteriza agnas/
ceret Alias colloquendi aut decetera ndi trusa Equites
plezumq; omis tela intra valluz comitebat Labiemus
suros intra munitionè continebat Timorisq; oprione qui
bisaimq poterat rebus angebat Cum maioze in dies

VII

tontencome inducomazo ad casita accederet notte vna
morsimis equibz omni fimtimariz cimitatu quos azessent
dos tanta tazauez adliyencia omnes suos custodijs mera
casita continuit ut illa zacte ea res demicari aut ad tue
uezos peruenire posset Interim et consuetudine cottaariana
pnducomazo ad casitu accedit atque magna parte ibi diei
consuptam equites tela comitut et magna tu comitumelia
uezboru nivos ad pugnaz euotant mullo a nobis dato zeſ,
ponso Vbi visum est sub uesperuz dispezzati ac dissipata
disseunt Subito adiuno duab portis omem equitut
emittit przepit atque,,,,, muga
cometis qu'doze sicut acadit udebant omne vnui peterecent
induciomarui neu quiſp[ro] p[ro]ui wolnerizet qua illa mtez
fectu uidezet q[ui] mora veliquoza ſpatiui nactu illi effutge
nolebat Magna propont h[ui]s qui occidezit premia
submitti cohostes equibiz presidia Compzobat homnis
consilii fortuna et tum vnui ses peterecent m ipuis fluius
uado depzehenſus inducomazus otaditur c[or]putq[ui]e c[ui]
reſeſtuz in casita redeutes equites quos possunt c[or]ſectatuz
atque otadunt Nat re togmita omne Neri uozu et ebuznoz
que avenezant topic discedunt paula[que] habuit pos[er] id
factum C[es]ar quic[io]zem Galliam

G. IVLII. CESARIS COMENTARIOR DE BELLIS APVD.
GALLIAS, HESTIS. LIBER VII. FELICIER INCIDIT.

H

ULTIS DE CAVSIS CESAR maiorem gal
lie motu erpectans per Marcu Sillanu Savum
antisu, Reginu, Dicu, Sertium legatos delet
tum h[ui]s inſtitut Simul a Sneo pompeio p[ro]conſule om
ipe ad usbe cum imperio p[er]R[um] c[ui]na remouezet quos
er asalpma gallia Conſulis ſacramenco dogmauffet, ad ſe
conuenze et ad ſe p[ro]ſeaſi ubet, magi intere etiam in
veliqui truus ad opinione gallie, Exſiſamas tenebat uolent
Italie facultates ut ſi quod eſſet in bello decimam accepi
non modo id bzeu t[em] reſartati ſed eciam maloziu augeru
topis posset Quod cum pompeius et rei publice et ami
tiæ tribuſſet, c[el]eritez confectu peſſuos, deletu tribus

als vey

Ante exactam hyemem constitutis et addutus legiombs, duplicato
q[ui] et eazi colortiã numero quas tui cito to diuio amiserat et
teleritate et copris, docuit quid p[er]R¹ et distiphna et opes possent
interfecto induciomazo ut docu[n]g ad eius proprinquis a treue
vis impezii defectiz illi finitimos gezmanos sollicitate et petu[m]
polluceri non desistunt cum a prorimis impeterare non possent
ulteriores tentant p[er]uetis non nullis cuitatib[us] uereuzando mez
se confizmant obidibus de poxiona cauent Ambiorigem s[ibi] sa
cietate et fede aduigunt Quib[us] zebus cognitis C[es]ar tu vidiq[us]
bellu p[ar]mi uldez et Nervios et natuatos ac menapios ad
iuentis ascenamis omnib[us] gezmams esse marimis senones ad i
pezatuz no venze et tu carmitib[us] finitimisq[ui] cuitatib[us] consilia
t]umuitate A treueris gezmanos crebris legatiombi sollicitur
Maturio s[ibi] debello toguendiz putavit qua nondi[que] hyeme
confecta pr[oe]xis quatuor coactis legiombs de impuio[m]o m[ori]nes
neruio[ra] contendit et p[er]uqua[da] illi aut convemze aut p[er]sufge
possent magno petoz[us] atq[us] homi mi[que] capto atq[us] ea p[er]zeda mili
tib[us] concessa uastatisq[ui] agtus in dedi[am] venize atq[us] obsides
s[ibi] dize coegit eo teleritez confecto neffotio uz[s]as m[ori]beza
legiones reduet Conſilio gallie primo ueze ut instituezat
mdicto cum zeliqui p[er]cez ex senones, carmices, treuezosq[ui] ue
mysent miu[m] belli ac defectionis hoc eſse azbitrat[us] ut o[n]a
posponeze uideret ex consilu[m] luceram par[isi]o[m] transſert
Conſines ezant hy senomb[us] cuitatemq[ui] patrui memoria con
uereant sed ab hot consilio abfuisse eristimakan[ar]iz har ze p[er]
sugetu pr[om]itaata cadon die tu legiombs m[ori]nes p[er]ſat[ur]
magnisq[ui] uterib[us] eo pezuemt C[ognito] eius adugetu a T[uo]q[ui]
princeps eius consili ſiveat ubet in op[ida] multitudem convi[re]
tonatib[us] p[er]uqua[da] d effia poset adesse Romanos m[undi]atur
necessario ſentenaa desistunt Legatoſa[que] deprendi cauſa ad
C[es]aze mittut adeunt per eduos qu[or]u[m] antiquo ezat m[ori]de
cuitas Libent C[es]ar petentib[us] eduis dat uem[am] erucacionem
at[ep]it ap[er]su[m] ep[us] instantis belli non qu[es]tions belli ac
bitrabatuz Obsidib[us] impetratis tentu[m] pos[er] eduis custodiendos
ardit e[dom] t[em]p[er] carmices legatos obsidesq[ui] mittut u[li] depre
catorib[us] chemis qu[or]u[m] ezant m[ori]entela E[adem] ueze reſ

VII.

ponsa peragit consilii Cesar equitesque imperat aucturabz ac
parte gallie pacuta tota et mente et ammo m bellu treuezoz
et Ambiorigis militat Taurinum cum equitatu Senomiti sebum
prosficat se ubet ne quis aut et huius iracudia aut et eo quod
metuerat adiis auctatis motus eristat His zebus constitutis
q[ui] pro[ex]plorato habuit Ambiorigem preliu nò esse concezta
turù BeliQUa eus consilia ammo cœupiebat Exant me,
napii propinque ebuzonu fimbz perpetius paludib[us] filiusq[us]
munti qui vn et gallia de pace ad Cesarem legatos imperat
cum h[uius] esse hospiti Ambiorigi sebat Item per treuezos ve
misse geznam quod amicat cognouerat hec pruis illi decem
henda autlia exis[ant]abant quam ip[er]m bello latessevet ne
desperata salute aut se m Menapios abdezet aut tu transite
nam quod cingredi cogretoz hoc nito consilio cocius ererato impedi
menta ad Labienum m Treuezos metิต duasq[us] legiones ad
eum proficiaub ubet ip[er] tu legiomib[us] et p[er]dicis quib[us] in Menapios
prosficatuiz illi nullà coacta mami loqu[que] presidio feci in filius
paludessi confugiu[n]t s[ui]a[que] eo conferuit Cesar paratis copiis euz
Sayo fabio legato et marco crasso questoze telecterq[us] effectis
pontib[us] adiit Tripazero edificia m[ilit]s incendit magniq[us] peco
vis atq[us] homin numezo potitus Quib[us] reß coacti Menapii lega
tos ad eum patas p[ec]ende cauſa m[ec]tunt illè obſidibus accepiſis
hostuiz se habituiz numezo confizmat si aut Ambiorigem a'
eus legatos fimbz recepiſtènt s[ui]b h[uius] confermatib[us] zebus G
inni Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapios ilmo[]
ip[er] m Treuezos proficiatuiz Dum het a Cesar zegetur mag
ms treueziij coartus equitatus p[edit]atusque copijs Labienuz
cum vna legrone que m cozu fimbz hyemauerat adhoriri pa
rabant iama[que] ab eo non ampli[que] bidu[m] uia abebat C[ui] duas
vemſe legiones miſſu cesaris cognoscut p[os]itus caſteris a milib[
]paſſuiu[que] rv aur[ia]lia germanoz[ui] expectate constituit Labien[
]cognito hostiu[m] consilio p[es]pectans temeritate cozu fore aliquaz
dimitandi facultate; presidio quib[us] cohoratu aim impedit miſt[us]
t[us] xrv cohoza[t]z magn[q]ui; equitatu eo contra hostes p[ro]ſitutèt
et milia paſſui[que] p[rae]cio m[ite]rmiſſo caſtra committ Exat m[ite]r la
biem et hoſſem diffiti[li] transitiu flume viſiſq[us] præuptas hoc

neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros er-
istimabat. Augebatur cœtudie auriliozii spes loquitur in cœtulo
palam qum yezmam appropinquare dicantur se se suas eorum
tutusque fortunas in dubium non deuocatuzi et postea die pri-
ma luce castra motuzi. Celeriter hoc ad hostes defestantur ut
ex magno grallozu equitum nio nōmillos gallos galliōs zebz
faveze namque togebat Labieno notitu tribus milibus p[er]mis
que odiimbiz couocatis quid sit su conſilii p[ro]pōmit et quo faciis
hostulz det timoris suspendez maiores steepitu et convulti qua
p[er] ſert asinario castra moueri ubet hys zebus fuge ſum
leu p[er]ſoſevertur effeut hoc quaer per explozatores ante lucem
in cama p[ro]p[ro]muitate caſtorum ad hastes deſeuntur. Vir ag-
men nowſimulā extra numricem p[ro]tessent tu galli chortat[i]
inter se ne ſperatam predam et mambz dimittent. Lonytam
eſse perſtitis Romam yezmanozu aurilui et spectare neque
ſuam pati dignitatez ut tantis copiis tam exiguam manu
p[er]ſeztim fugientes atque impeditaz adorizi non auideant ſui
men tranſiſe et imquō loto p[er]ſui committete non dubitant.
Quæ ſoſe suspendit Labieno ut omnes tiera flumen eliſerat ea
dem usus simulacra itineris platide p[ro]grediebatur tunc
premiſis paululā impeditus atque in tumulo quodā collo
catis habebis me[m] milites quam p[er]ſiſis facultatez hostem
imquō loto atque impeditos tenetis preſtate eandem nobis du
cibus uztutez quam ſepe nio impatori p[er]ſiſiſis atque illu
adſeſe et hoc to[am] cerni exiſtimate s[ic] il sigmas ad hostem com
uзи et actem diſigi ubet et p[er]ſiſi[t]as turmi p[er]ſidio ad m
pedimenta dimpſis veliquos equites ad c[or]san diſp[om]it
Celeriter me[d] damore ſiblato p[ila] in hostes immitat[ur] illi ubi
p[er]cez ſp[er]m quos faveze credebat inſestis ſignis ad se iu-
idezut impetuz modo ſerre non potuezut ac primo conſ-
ſu in fugam comecti provinſas ſiluas p[er]ſiuerit quos Labie
nus conſeſtatus e[mi]tateu magno nio interſecto compluri
h[uius] ſa t[apt]is p[er]ſt dieb[us] c[ui]tate zepepit. Nam yezmam qui
aurilio uemebant p[er]cepta t[em]evoz[ui] fuga ſeſe domi[n] zecepe
zut. Cum h[uius] p[ro]p[ro]miqui induitiomari qui deuentionis auco-
res ſuānt contantati eos a c[ui]tate abſeſſerat. Ingeturigi

al[is] lat[er]a

que ab unoque p[ro]pri

VII.

A A

quem ab initio pezmanisse in officio demonstravi, proptipato acquis imperii est traditiu. Cefaz po qua ex menapiis in treuezos uerit duabus de tauis quem transfere constituit. Quazù vna erat qu auralia contra se treueris miserant Alea ne ad eos Ambioru receptum haberet hijs constitutis zebus piululuz supea eum lotum quo ante evertuì traduezat fa tere ponem institut, nota atque instituta zacoe magno litum studio pautis diebus opus efficitur firmo in teneue, vis presidio ad pontem velicto ne quis ab hijs subito moreritzetuz veliquas topias equitatumque traduez. Vbi qui an obfides declarant acquis in ditione zenerat purgandi sui et ad eum legatos mittut qu doreant neque aurilia a sua tiutate in teneuezos missa neque a se fidem lesam petunt atque orant ut sibi pereat ne commu odio yezmanozu minotentes pro nocentibus, penas pendant Si amplius obfide vellet da et pollucentur Cogmta Cefaz taufa reperit a fueus aurilia missa esse Vbi eorum accepit satisfacione adutus masqu in fues uos pezquitit interim pautis post diebus fit ab hubiis cetero fueuos omnes in vnui loci topias cogere atque hijs naa ombus que sub eorum sunt imperio denudare ut aurilia peditatus equitatus mittant hijs cognitis zebz vèm fuz mentariâ prouidet tasteris ydonei loci delegit hubiis m perat ut pecora deducant suag omnia ex agris in opida confezant fpezans bazbaros atque imperios hoias mopia chair oruì adductos ad imquas pugnandi condicionem posse deduca Mandat ut celros in fueuos erploratoës mittunt quec aput eos yezantur agnoſtant illu imperata facuit et pautis dieb intermissis zefezut fueuos omnes postea quas cteriores miق de er evertu Romanoz venerint am omnibus suus ſocius, copiis quos coegiſent pego ad extre mos fines se recepisse ſiua eſſe ibi inſimite magnitudins que appellatuz batecas at longe metrozius peztineze et pronatoio muzo obiectam Coruſcos a fueus ſueuos, a toruſas muſijs meſtisombus proſhibere Ad eum imam filue ſueuos aduenti Romanozu ex pectuze consatuſſe

als baceus

G. IVIIL CESARIS. COMENTARIOR. DE BELLIS. ET
PER EVM. APVD. GALLAS GESTIS. LIBER VIII. INCL.

WONIAH AD HVNC LOCVM pernentù est non
alienù esse uidetur de gallie gerzname et in quo
differant inter se naciones proponè in gallia non
soli in omnibz cuitatibz atex in omnibz pagis pazibus, si pene
etiam singulis domibz factiones sunt eorumque factio nù sunt
prmapes qui summa auctoritate eorum iudicio habet exisù
mantiz quozù ad arbitrium iudicuius summa omnino rerui consilio
rùs reheat jenç rei eius cauſa antiquèq mſatutæ uidetue
Ne quis et plebe contra potentiòre audivi eyeret quos emm
quisque opprimi et tiztùuemze non pacatur, neq aliter ſi fa-
caat illam inter suos habereſt auctoritatez. Her eadez zacio
eſt in ſumma totius gallie namque omnibus justates diu m
partes diuſe ſut duas. Cum Cefaz in galliam venit alteri,
factionis princeps erant edui Altag ſequam hy cum per ſe
mning valezent q[ui] ſumma auctoretas erat antiquitati in eduis
magneq eorum exant clientele germonos atq. Arooustu ſbi
aduſerant eoſi[que] ad ſe magnis ſactures pollutatuomblusq
perduerunt pzelis uez complurib[us] ſutus ſeundis atq.
om nobilitate eduo[rum] interſecta tanta potencia anſſeant
ut magnam parte clientu ab eduis ad ſe inducenent obſides
q[ui] ab hujus p[ra]mapu filios occipent et publicè meaze cœgunt
in chil ſe contra ſequanos compili intuas[que] p[ra]mapatu
agri per omni occupati p[ra]ſidezent / gallieq toas p[ra]mapatu
octinerent Qua neceſſitare adducte diutinam petendi aux
diſ t cause Romæ ad Senatu p[ra]ſecto et imperſecta ze viede
eat aduentu Cefaris ſatta q[ui] mutatio reſu obſidib[us] eduis
reeditis, ueterib[us] chentelis reſutus / nows pez Cefaz ex
compatis / q[ui] hi qui ſe ad eorum amicizia aggreduerant
meliore condigne atq. equioze imperio ſe uti u[debat] Reli,
quis zebus eorum g[ra]tia dignitateq amplificata ſequam
prinCAPatu dimuſerant in eorum locu chenm ſuſeſſezat quos p[ro]
aſequare aput Cefazem g[ra]tia nitelligebatur hy q[ui]mdo
mo tum edus p[ro]ſopt u[eret] immatias toſu[n]g poterunt
ſe chenm in chentelam de debant hoc illi diligent tu[bat]²

Moraes yullie

VIII

28

ita et nouā et repente collecta auctoritate tenebat et cum statuere ezat ut longe principes habentur edui sætundum loci dignitatis ehem. occinecent in omn. gallia eozui hominum qui in aliquo nuo sunt atque honore pria sunt duo. Na plebs pene eozui seruorum habent loto que nichil habet. per se mullo adhibentur consilio pleriqua aut aut eze alieno aut magintu. Dime tributorum aut muntra potioeorum pæmútur. sepe in forzatiu. tem dient nobilibz pithos omma sunt wra q domnis in seios si de hys duobus gimbis alteru est dritudin. alteru est equitu. Illi velus diuus interfuit sacerfica publici at præviata pro curant religiones interpzetantur. Ad hoc magno adolescere mīs disapline causa conauerrit. magnocq hi sæt apud eos honoze. Nam fore de omnibus contraueris publicus primatis consutuunt. Et si quod e admissu futano si cedes facta si de hereditate de simb. contraueris est idem dissernuit. prema penafiz constituitur si quis aut privato ac publico eozu de cœtus non sedit. sacerfios interdicta het pena apud eos est gravissima quibz ita est interdictu hi nuo impozu at selezaezu habentur hys omnes decedut additù sezonemque refugiuit ne quid ex cogitacione mōmodi accipiant neq hys petentibz ius redditur neg. honor illis communitur hys aut omnibus dritudibus sepe vno qui sumaz meer eos habet auctoritatez hoc mortuo aut si quis ex reliquis extellit dignitate sicutedit aut si sunt pluzes pares suffragio dritudii hominibus etiam armis de principatu contendi ut h cœto anni tye in simb. carmitu que regio toaus gallie media habentur. Considuit in loco consenserat huc omnes undiq. qui contraueris habet continuam eozui. decretis et medijs pater Disaplma in britana zepeza atque in gallia translata esse exsimatizur et nunc qui eam rem diligenter cognosce voluerunt. illo distendi causa proficiestur dritus a bello abesse consueuerunt neq tributa vnaque reliquis pendunt. imluicem uactacem omnino erat habent immumitate tatis excita. et premis et sua sponte mula in Disaplma continuam et a pa. ventibus pزمqisquis mittitur Magnu ibi nīm uezsum ediscere dicturus Itaq. amos nonnulli in Disaplma pmanet.

ut apud usus exagio
aut banuus

conragioive

Nota s. Gallis ol...

S'oblacionb

Cinque den. c. lume
mila quinque

Neque fas esse de eustimata ea ieris mandare cum in veliquis
fere rebus publicas preiatisque variis; gers ieris utinam
id mittit iuxta de catisiis iustitisse indentur qu neq in viis
disiplimaz efferri uelint neq eos qui distat ieris confessos in
memorie studere ad uere plerisque accidit ut presidio iursum
diligenciam in predicto ac memoriai venientem in pims
hoc volut perstuadere non mterize alios Sed ab aliis p[ro]moſte
tunſme ad alios atque hoc marme ad iusti[ta]c exeriri putat
metu moſtis neglecto Multa preterea de ſideib[us] ac eoz motu
de miſdi ac terrarum magnitudine de zevu natuza. De deoriz
immortalis vi ac petite disputant et iuuetuti tradit Alteruz
geno e equitum hy cum est usus atque aliquid bellu meidit quod
ſeze an aduenit Cefaris quot am[]s accidere ſolebat uti aut
upi miuriam in ſeverent aut illatas p[ro]pulſazent omni i bello
uerſantur atque eorum ut quiſa[]s est tineo p[ro]ſiſa[]s ampliſſimus ita
plurimos atque ſe dactos clientes de; habet hanc vnam gracia[]
potencia[rum] nouerit Natio est omni gallozu admodum dedita
religiomb[us] atque ob eam cauſa[]s qui ſiut affecti g[ra]uiozb[us] mo[\]bis qui[que] pezuaduſi[que] in p[re]liis uerſantur aut pro iuittimis
homines immolant aut ſe immolaturos voffent Atque admi
mſters ad ea ſacriſcia druidibus ututur q[ui] pro uita homis
non uita hoirs reddatur non posse deoriz immortalis mi[
]men p[la]eatur arbiſtabantur publice[que] euis[que] gemis habent
iſſatuta ſacriſcia Alii immam magnitudine simulachra h[ui]nt
quoz[ui] concerua iu[n]mib[us] mebera vius hoirs complent e[ui]s
ſuccerſis ſi[mi]na t[u]cuiu[n]enti exarimnatur homines ſuppliaa
eorum qui in ſuzto aut in latrotinio aut aliqua notia ſint
comphenſa p[ra]ſatio[ra] diu immortalib[us] esse arbiſtantur Sz[
]cum euis generis to[pi]a deſcit etiam ad inno[ce]nati ſuppli[
]ca deſcendunt Dei marme Me[re]tuzi coluit hu[na] p[lu]rima
ſut simulachra h[ui]nt omni iuventores atque ſeru[n]t h[ui]nt uar[]
atque itiner[ar] ducem h[ui]nt ad quatuor p[er]cutu[m]e me[re]tuza[]s q[ui] ha[
]beze iu[m] marmas arbiſtantur p[ro] h[ui]nt Appollin[em] et jouez
et mart[em] et H[ir]mezuaz De hijs eadem ſeze quam velique
gentem h[ui]nt opinione Appollin[em] mo[bo]s depelleze H[ir]mezu[
]a operu atque azaficor[u] ma[]cia t[em]endere jouez iu[n]periu[m] teleſi[m] te

VIII

29

nere Martem bella generè lynt tu pzelio dimittare costitu-
ezunt ea q bello cepore plezumq deuouèt que suprauerunt
amalia capta insolant reliquasq tes in primi locis consenzunt
multis in cuitatibz harsi reza instructos tumulos lotis conse-
teratis conspiciari licet Neq ut sepe accidit ut neglecta quisp-
am zeligione aut capta apud se occultaze aut posita colleze
aidezet gravissimis ei vel supplicia tu acuciata consitutus
est Galli omnes se adice patre pزلagos predicant dax
adruibus proditum dictat ob eam causam spatia omnis
temporis non miu dieru sed noctuâ fumit dies natales et ne
sui et annosâ initia sit obsevaent ut noctem dies subsquatuz
in reliquis uezo inmatutis vite hot fere ab alis disfezut q sú-
os liberas n tu adleuerint ut mino miliee sustine possent
palam adue non paciantur filiis in puerili etace mi publico
in conspectu præs affisse tupe dictant Vui quatus pectannas
ab urozibz dotis nomme acceperunt tantas ex sius boms exti
maceo feta cum dotis boms ul pectuma ouicant huiu omnes
pectume consumim racione heuz fectusq feruacur utez eozu
uta superunt ad eu paiz uteusq cu fructibz suferiuz ipm
peruenat Vui in urozes sicut in liberos uite neasq habent
ptatem et cum pr familie illustrioze loto nato decessit euis
proptqui cuemut et de morte si vos in suſpidez iemt de
urozibz in ſervitem modu questioni ſunt et ſit compertu est
igni atq ommbz tormeis execuatas niterſciutuz ſituera
ſunt pzo culeu gallozuz magnifica et ſumptuosa Omnia qqu-
vius cordi ſuisse azbitantuz in igne ſeferat etiam ammalia
Ac paulo ſupra hanc memoria ſerui et chientes quos ab hiis
esse dilectos constabat uſtus ſuneribz confectus una treme
bantuz que cuitates comodius suam tempubz administri
etiaz cotinuantur habent legibz ſanctu si quis quid d rep
a ſimtimis rumore aut fama acceperit uti ad magnificataz
defeſat neve eu quo alio omumiceet q sepe hoies temerarios
atq imperitos fatis rumoribz terueri et ad fatino mpelli et
de ſiis rebus tonsilia capere cogniti est Magiſtratus q visa
ſut occultant queq esse ex uſa inditaverunt multitudini peo
dut De Rep ms per consilia loqui no contedituz it:

Desunt omne

d'mers galloz

alii ſimia

Semecibz gernnoz

perliamet

Germam abhac consuetudine multu differuit na neqz deui
des habent qui zebz duimus presint neqz sacrifiait student
deorum nito eos solos dicti quos cernit et quozui aperte opib;
innantur Solem Vulcani et Lunar Reliquos ne quid accer
peruit Vita omnis in venatoib atq[us] in studiis rei militaris
consigit A parvulis labor et durioei student qui diutissime
impuberes permanerit maxima mter suos ferunt laude;
hot alij statura uzos nervosq[us] alij confirmar putant pica
annu uez[que] re: femine noticiam habuisse in tuepissimis h[uius]t
zebus Cuiu rei mulla e ortuatio et promittet in flumib[us]
perluntur et pellib[us] aut parvulis venoz tegmentis utatur
magna torpis muda parte agievitque non student Maior[us]
pars eoz[que] utinam in lacie tasko eazne consigit neq[us] quib[us]
agri modi: ceztem aut fines h[uius]t p[ro]prijs h[uius]t magistritus at
principes in annos singulos g[entibus] cogn咨mbus h[uius]t
qui vna coeze quatuiz ei quo loco visus est attribuit atq[us]
anno post alio transite c[ognite] Eius rei multas differuit causas
ne affidua consuetudine capi studi bell[us] gezendi affaultat
comatunt ne lacus fines paraze student potencizeq[us] humi
liores possessorib[us] p[ellant] Ne acturacus ad sergoza estisq[us]
uitandos edificent ne qua oriatu p[ectume] cupiditas Qua
ex re factiones disfensionesq[us] nascuntur ut c[um] equitate p[lebe]
continuant cum suas quib[us] opes c[um] potentissimis equari posse
undert Cuiatib[us] maxima laus est quam latifime c[um]que se
uastatis fimb[us] solitudmes h[uius]t prope iuiztus eritemat
erpil[s]as agris f[imitos] c[edere] neq[us] prope quib[us] audeze
consiftere Simul h[uius]t se fore tutiozes arbitantur Repetere
mausfioris timore sublato Cum bell[us] Cuiatas aut m[ife]zt
aut illati defendit mag[est]us qui eo bello presint ut iute ne
tisq[us] habeant p[ro]tem deligitur In pace nullus e cominis
magistritus sed p[ro]ceps versioni atq[us] pagoruz mit suos
iis dant contrailasq[us] minuit Lacrimam mulla h[uius]t m[ita]
n[am]s que extra fines c[um]que c[ui]tatis f[uit] atq[us] ea iuuetatis
ereztendo at desidie minuendo c[ausa] fieri predicat atq[us] ubi
quis ex principibus in consilio dict se ducem fore qui reque
n[ui]mpt profiteantur Confuguit hy qui et c[ausam] et hominem

VIII

90

probant suseque auxilium policentur atque a multitudine collaudantur qui er his secula non sunt in desertorum at proditorum numero dictaturos oinque his erunt postea fides delectaturos hoffi tem violace fas non pietant qui quaque de cussa ad eos iuem ab miuria prohibent Sanctos hinc hisq[ui] omnino domus pacent iustitij[us] committentur At fuit antea p[ro]s eum germanos Galli iustitute supezzazent et ulcra bella inferrent propez[ur] hominum multitudine agri[q]que mopia[m] trans ehemui colomas intเทerent j[ex]aq[ui] ea q[ui] ferulysnina greinam[em] s[ui]t loca atque ereanam siluam qu[am] e[re]to[tem] et quibusdam g[ra]eas s[am]a notam esse iudeo qu[am] illi ortu[n]ent appellant ulgo et tectos agens occupa[uer]t acq[ui] ibi consedezunt Quae gens ad id tempus hijs sedib[us] reſe continet S[am]am[q]uique et bellace laudis o[mn]onem N[ui]t qu[em] in eadem mop[ia] et egestate et pacem ac qu[ia] greinam[em] permanent eodem victu et cultu corporis utuntur Gallis aut prouiz[ar]uz et propeq[uitas] et trans marinaz[us] e[re]uz noticia multa ad copiam atque iſus laʒiq[ui]z paulatim affixi[er]ta ſuperaza mulatis q[ui]que prelijs ne ſe p[ro]s quidez cum illis iuſtute comparantur h[uius] herane ſilue q[ue] ſupra demonſtreata est latando nou[e] diez[ui] expedite ute patet Non emi aliter ſi[n]mi p[ro] neq[ui] mensurat[us] utent[ui] nouez[ut] Oratez ad Fluetor[ia] et N[emi]tui et Tauriac[us] ſimb[us] recta[q] flumina d[omi]bi regione per [an]et ad ſi[n]mes d[ict]o[rum] et anartii h[uius] ſi[mi]t ſe fluit[em] ſimſtionsion diuſſis a ſi[n]me regi[t]ombi; mulquez q[ui] gentium ſi[n]mes p[ro]p[oe]tez mag[mi]tudine actingit neq[ui] quisqua est h[uius] germaine qui se aut auſiſe aut adiſe ad miui ſilue dictat Cum diez[ui] utez le p[ro]toſſerit aut quo et l[oe]o oriat acceperit Muleq[ui]m ea geneza ſerazii nasci consat que zeli quis m[ui] loca iſſa non ſut quibus que mariam[em] diſſezant a ceteris et memoria tradenda het ſunt est bos c[oe]zu[m] ſignu[m] auijs a media ſeinte m[ei]t auſes c[oe]zu[m] ſui[n] exiſt[ut] extelsijs magi[q]que directu[m] h[ui]ſq[ui] nobis nota ſut c[oe]zu[m] ab e[ui]s ſi[n]ma ſiut palme r[am]q[ui] late diſſundit[ur] e[de]m e[mi] ſem[ne] mar[ui]que n[ati]ura e[de]m ſo[m]na mag[mi]tud[q]que c[oe]zu[m] ſunt i[m]tem q[ui] appellantur altes h[ui]z[ui] est consimilis capi[t]r[q]uiſa et varietas p[ellui] ſi[m] magnitudine paulo antecedunt multeq[ui] ſut c[oe]zu[m]

Ereanna filia

horetina filia

d' Uiteno

de alabus

atque halg

VRI. ANNUIS.

NISI AD MATERIA IN SE

ARUNENA FILIA

bus et aruza sime nodis aztulariisq; habent neq; quietis causa
pzaumbut neq si quo afflicite catisu confidezit erigere seſe a
ſubleuare possunt hiis ſut arbozes pzo tubilibz ad eaz ſe ap-
plicant neq ita paululā modo zedinate quætem tapuſt et
uazú ev uestagiis cum e amnadiſuz a uenatorib; quo ſe
zeape consueuermt quines eo loto aut a zadicab; ſibeunt
aut mſtindut arbozes tām ut ſuma ſpēs eazu ſtancau ilmqua-
tur huc tum ſe confuetudme dedinauezmt mſuſmas arbozes
pondere affligut atq; vnaipē contidut Tezaú eſt genq eozu
qui Vri appellanuz h[uius] magnitudme paulo infra elephà-
tes ſpecie et toloze et figura thauti Magna aus eorù eſt
et magna velovitas neq hommi neq ſeze qua consperezit
pazaunt hos ſtudioſe ſoueis taptoſ interſiunt hor ſe labore
durant adolescentes atq; hoc gene[rum] venationis exercent et
qui plimos et hiis interſiunt relatis in publica coribus
que ſint testimono magnaz ſerut laudez ſi afuſeſe ad homi-
nes et mansueta fieri non pazuuli quidez exerpta possut Am-
plitudo cormui et figura et ſpeces nuruz multu a neozuz
bouu corubz diſſezt hec ſtudioſe conquſita a labus azgen-
to czaicu duntur q atq; in ampliſsimis epulis p[ro] ocuſis
utimutur. T[em]ſa[ur] poſt qua[rum] explozatores p[er] hubios compereſt
ſueus ſeſe in ſiluus recepisse m[or]iam flumet uento q ut
ſupza demonſtraui9 m[ine] omnes geru[n]am agriculturae ſtu-
dent Constitut non progredi longi9 ſi ne omo metum red-
ditus ſui barbaris tolleret atq; ut eozu auxilia zetardazet
reducto exeratu partem ultimaz ponens que tipas hubioz
contingebat in longitudine peduz ducento[u]u tesundit atq;
in extremo ponte tarrim tabulacozu quatuor consſutuit p[re]
ſidiu[n]z tohorzu xi[ui] ponens tuendi causa p[on]t magniſq; eui
lotu mumcoib[us] ſiznat & loco p[re]ſidioq; Cavum valcatuz
tilluz adeſſancez; p[ref]ecat p[pe] euz m[atur]uſeſe ſeumeta in
cipent ad bellu Ambiorigis p[ro]ſecutus p[er] aruennam ſiluam
que e totus gallie maxima atq; a tipus ehemi ſimbuſq;
treueorú ad nervos p[er]tinet m[ilibuſq;] q[ui]entis ampli[que]
in longitudine patet. Lutu[n] immucu[z] basiliu[t]o o[mi] equita
tu p[re]mittit si quid celeritate itineris atq; opoſtumitate

al[ia] aduenus

VIII

91

temporis proficere posset Monet ut ignes in tuibus fieri pro
hibeat Ne qua eius aduentus poterit significato fiat, se est
festum subequi dicit Basilis ut imperatu est fatit celeritez
tentra que omnimonez consecto ut neze multos in agris
mopmates depzehendit eorum udiao ad Ambiorigem oten
dit quo in loto tu paucas equitæ esse ditebatur multu tuz
in omnibus rebus tum in re militari possit fortuna nam
magno atedit usu ut in ipsum me autu atque imperationem
tidezet prius qua eius aduentus ab hominibus iuderetur
quæ fama aut munitus afferretur sic fuit magne for
tune omnimilitari instrumento ad azionem se habebat eorum
to rhedis equisq[ur] depzehensis ipsum effugeze morte, Sed
hot quoque factum est quod edificio cœvidato silua ut sult fere do
militia gallozu qui utandi estus eisua plezumque filiuazù
atque fluitimque petunt præpomquitates Comites familiaez[s]
eius angusto in loto paulissar utim equitæ mezo sustinuerit
Hys pugnantib[us] illum in equi quidem ex suis multis higien
tem silua tevere Sit ad subeandu percutiit et ad euentanduz
multu fortuna ualuit Ambioric[us] copias suas an cœduerit
in dictone quod prelio dum tausa du non exisuaric An tempor
exclusus et reperensno equitæ aduentu p[ro]hibito tu veliqui
everatùm subsequi eredezet Dubum est h[uius] cœste dimissis per agros
iniquis sibi quemque consuleze utit Ruozu p[ar]s in Arnuemaz
filuaz pars in cœnentes paludes pr[os]fugit. Qui proximis o[ic]
ano fuerat h[uius] filias seque occultauezt quas estis efficize
tonsueverat multi ex siluis fimbz ergo se sua[que] omnia alii
emissimis eredizezt Catuolenus Aer dimidie p[ar]tis edu
romiz qui vnotat Ambiorige consilia mezat etace iam con
fectus cum labozez belli aut fuge ferre non posset omnibus p[er]
cibus detestatus Ambiorigem qui huius consiliij autoz fuiſet
taro cui magnam in gallia geremamque est copia se eximia
uit Segni condutusq[ui] ex genere et mi[no] geremanzii qui ſunt
inter eburones tezuezosq[ui] legatos ad Cesarem insezuit ora
tus ne se in hostium mi[no] duceret neve omn[ibus] geremanzii qui es
ſent titra rheni vnæ eſſe causaz indicavet nichil se bello to
gitauſſe nulla ambiorigi aurilia inſſe Cesaz erplozata

alii in justitiis

alii in justitiis

alé ducentos

re quod captivorum si qui ad eam ebulonat, et fuga consensent
ad eam at reducens imperavit si ita fecissent se fines coram voluerunt
negavit Tunc copiosus in tibi partes distributus impedita
omnium legionum ad nacritam contulit quod castelli domine est hoc se
est in mediis ebulonum fimbriis obi daturis atque aructeis huc
mandi causam considerant huc et zelicus rebus lotus probat
tum apud superioris cum muneces integre manebant ut
militum laborem subleuazet presidio impeditus legionem
xiiijs. veliqui ut nam er hujus tribus quas per me conspici
tus er italia traduerat et legiom castrijs euntes Tullius
Cutezone ducetque equites attribuit per cito evertetu Titui labi
emiz tum legiom tribus ad otænam uerfus in eam regi
ones et menapios attinguit profusa iubiz. Gauß teebonius
cui patri legionum nio ad eam regionem et ad iugicas adiacet
depopulandus mittit ipse cum velicis tribus ad flumem scol
dem ad influit in Nosam extremis quæ aruenne paresc ut
consistuit quo eum pateat equitæ p[ro]fectus Ambioricum au
diebat descendens post diem septima sepe reuerfuzi consiernat
quam ad diem ei legiom que in presidio zelinquenitur debe
ri flumentis strebat. Laberunt trebomnibus hostantur si vesp
rnodum facebat possint ad euz diem reueruntur ut uerfus to
numerate consilio exploratis hostiis zationibus alius miti
belli tapeæ possent erat ut sibi demotemur manum cetera
nulla non opiduz non presidiuz quo se arms defenderet Si
in o[n]es p[ar]tes differens multitudo ubi quæ aut uallus abdet
aut lotus silueris aut palus impedita ipse presidit aut
salutis aliquam offeret bat considerat her loca et cunctibus
erant nota magnæque diligencia requirerat non in su
ma evertam tuandam Nullam poterat vnibus perfractis ad dis
pezis periculare actidem si in singulis militis consanguis\qua tibi er parce res ad salutem evertito peztinebat Nasci p[er]
tupiditas multos longius euotabat et silue moerens octavas
utineris transactis adire p[ro]hibebat. Si negotium confid est
pemæ hominum scelatorum moerisque uellent dimittere pluzes
mangiendicemque erant milites si cœtanere ad signa man
pilos uellent ut instituta et auro et asfietudo evertens vacces

Legionis

VIII

postulabat. Locus ipse erat presidio barbaris neque et occulto insidiandi et disperzios accehemiendi singulis deezat audax ut in huinmodi difficultatibus quatuor diligencia prowardi poterat proudebat ut potius in nocendo aliquid ptermitetuz et si omni ammi ad ulciscenduz azdebat quatuor cum aliquo militu de tormento nocente. Dimittat ad fitemas auxacces nuncos. Cesar omnes ad se uotat spe prede ad dixtiendos ebu zones ut potius in silvis galleru aita qua legionari mi les pereditazeru sinnul at magna multitudine acutifusa pro taili suanore streps ac nomi cuuitas tollatzu Marming vidiq numerus celeriter cairit hec omnibus ebuzoni simbiz gezebantur, diesq appazebat septimo, quem ad diem Cesar ad impedimenta legionem teuerit constituerat huc quin tum in bello foztuna pt et quanetos afferat causis ignosta po tuit diffates ac peretites hostiz ut demostrium, manus erat nulla que parua modo causam timoris affereet. Teus chenu ad gernanos peruieut fama Diripi ebuzones atq ad przedam ulto omnes euotari. Cogunt equata duo milia fugtum bri qui sitt prouimi cheno a quibus zeceptos er fuga tranctezos atq uispetes ut supza dotuim exanfeutes chenu nami bus vabus xxx omnibus passui msfa cum loci ubi pon ezat imperfectus / presiduus a cesare velictu pliimos ebuzo ni fines a deum Multos ex fuga disperzios erapuit. Magno pezoa mi o acus cupidissmi sitt bazbari potuitur multati pze da longuis procedit. Non huc palus in bello latetisq na tos / non silue morantur. Quibus in locis sit Cesar er captuis queunt perfectum longuis reperiunt omniaq evertatui disces pse agnusent / atq uno ex captuis quid uos imp haerim se tiam et tenie sectammi pradam quibz lietiam esf foztuna tufimos trib horis. Aduatia venie pvestis huc des foztu nas suas evertus / romanoza contulit / presidit in et ut numera quidez cingi posset neq quisq egredi extra mum ctes au dat Oblata spe gernam quam nati erant pradam in occulto. Dimittut ipi aduatucam cotend ut ius eod duce cum het indicio cognouerant. Ciezo qui omnis superiozes dies precepas. Cesaris tum fuma diligencia milites in castri.

42

alibi minis

tōtumusset, ac ne calonem quidem quemqua evan muoncidez
egezdi passus est heptimo die diffidens de nûo diezù Cesare
fidem seuatiz, q longuis pægessiz audiebat nec ulla de
reditu euis fama audiebatiz Stmul eorù permotus uotiz
qui illus pacam pene obisione appellabat si quide; a tas-
tis egzedi non liezet nullâ h euismodi caufam expertans
quo nouem expositis legiombz marmoq. equatai dispezsis
at pene deletis hostibus m mlibus passum tribz offendi posset
quiq. tohortes fragmentati m prornas seteces mittit quas it
et castra vno omino tollis intererat Complutes erat er legi
ombus egzi zeliti et quibz qui hoc sfracio diezai gualzat eur
citz tectenti sub uerillo vna mittutuz magna pæterea ml,
titudo tolomi Magna ius iumetrazi que m castris subsdeant
facta pateque subsequitue hoc ipsi tpe et tasi german equites
mtezuemut prætimuq. eodez illo quo venezant tuzi a decima
na porta m castra urvumpeze tonant. Nec pzuis suf uis obiet
tis ab ea parte filius quam castris apsopmquaset usq. eo ut
ut quo sub vallo tenderent Mezecatores veapiendi sui fa
tultatem non habent mopnanees in re noua pezturbatue
at ixe peimâ impetu eohozs insteode sultinet alarmin
duntur ex reliquis hostes pæzibiz si quem aditù reperire pos
sent, egze mi poitas tuentur reliquios aditus lotus ipse per
se muntenoq. defendit Tons tcepidate castris atq. alias er
causam tumultus quenit neq. quo signa ferantiz neq. qua
m partem quisq. comuemat pzoident, alius iam capta ca-
tra proeniat, alius deleto erezato et impatoze iutozes
bazbaros uemse contendit pleriq. novas sibi er loto zelgi
ones fingunt, tocteq. et Tituz calamitace qui m eodem
ocaderat caftello ante otulos pomit Tali timoze omibz pe-
territis confirmatuz opmo bazkaris ut ex cautiis audie
zant nullus esse presidui mtus urvumpe mittuz, seq ipsi
adhoztantuz ne tantâ fortunâ e mambz domittat. Etat
egez cum presidio relictus Publius sætius batulus q p[ro]
pilium ad Cesareu additezat auo mentione superioribus
prælis fecant, ac diom iam quinti abô tazue zat ille diffisq
sue ac omi salutis m hybms ex tabna cido prodiut videt

mervins

VIII

93

mimine hostes atque in sùmo esse tem disceunt. Cipit azma
a perennis atque in porta consitit. Consecutur huc tenetur,
ones huc cohortis que mistacque ezat paulis pei una preliat
sument / veliqui denevent. SEXTIUS gravibz acceptus whe
tribus egere permans tractus seruat: hoc spacio interpo;
et veliqui se consitnat tibi ut in munecibz consitate audeat
spermas defensam pzebeant. INSEEM CONFERENT FRUMENTACIE
milites mei damozè eraudit protuerunt equites quanto
res sit in periculo cognosunt huc uero miλa munimè est que
perterritos recapiat. NODO conspecta atque usus militaris mi
perea ad tribuni militem centurionesque ora cœmentant quod
ab hiis pzeapiat uz expectant. Nemo est tam fortis qui rei
nouitace pezturbet uz bazbar signa pzeur conspiciat oppug
natone desistunt. REDISSI PRIMI legiones credunt quas lo
gius disceſſiſe et ceptius cognouerant pозeaſt desſecta pau
citace et omnibz paziibz impeti facuit. COLONES IN PRIMUM
tumiliz procurrent huc telerizez delecti se in signa mam
puloſſis coriacut et magis timidos pecterrent milites.
ALI timoſe facto ut telerizez pervuipant / censere quomà
eam propmqua ſiit casua et si pares aliqua cæmenta
teaderit at reliquios ſeruari posse confidut Alix ut in ugo
consistant atque eundem omnes ſezant cætum hoc uetezes
non prohant milites quos ſub uerillo una profectos ducu
mus ſtaquæ intra se cohortat. DuCE SAVO TREBOMO equce Ro
mano qui eis erat prepositus per medios hostes pereapt
mcolumesque ad vnam omnes in castra pervenit. Hoc ſubferi
talones equitesque eodem impetu militem iurute ſeruantur.
At qui in ugo consitent atque nullo età in uſu rei militaris
percepto neque in eo quod probabant consilio pezmane ut ſe loo
ſuperoze defenderent neque eam quam pzeodess alijb vim
teleritatebque iuderant. MITARI potezant ſed seſe in castra
recipere comati. IMIMEM locu dimiserat centuriones quos
nòsmulti ex inferiortibus ordinibz reliquazà legionam iulacis
taude in ſuperozes ezant ordines huc legiones tradaat
ne ante pозea rei militaris laude amittent fortiffime
pugnantes contiderunt. MILITU paſz horu iurute ſumoris

ale'minum

hostibus protez ipse in columnes in castra perniont, ab patis
a bazbaris ciznienta pezit. Germam despezant erugna
tque castorzu et nos iam consatisse in munimombis uidebant
cum ea prieda qua in silvis depoſuezat seſe trans ehenuz
zetepezut. At tanus ſuit eciam post diſtessu hostiu tercoz
ut ea notte cum Baus voluſeno imſus eu equitatu ad caſ-
tea uemſset fidem non faceret adesse cum columni Cesazem
extitu. Si omno timor alios pzeocapauazat ut pene alie
nata mente deletis omnibus copiis equitatu ſe ex fuga zecepi-
ſe dicerent negi columni ezezatu germanos castra oppug-
naturos ſuſſe contendent que timore Cesaris aduenti
ſustulit. Reuſſus ille euenti belli ignoras vnui et cohoz/
tes ex ſtatione et preſidio eſſent emſſe queſtus ne nimo
quidem caſu locu velmqui deuſſe multi ſozaina in ze
pentino hostiu aduentu potuſſe indicavit. Multo eací am
plus et pene ab ipso vallo poztysc; caſtcozu bazbaros aduez
tuſſetuaru teru omn marine admirandu uidebantur.
Z. Germam qui eo consilio ehenu tranſiēat ut Ambiori
guis fines depopularentur ad caſtra Romanorum delati opta-
tissimú Ambiorigi beneficis obtulere. Cezaz uzus ad ueran
dos hoijes hастes pruſectus magno coacto muco ex ſiminis
cuitatibz omnes partes dimittat. Omis viac atque odi
cia que quiſſe consperezt at meuſdebantie prieda ex omniſſs
lotis agebatur. Frumenta non ſolu tanta multitudine in
mentoru atq; homi cosumebantur ſed eciam annu tempore
ateq. imbibiz pzeotubuezat. Ut si qui et iam in puitia ſe occul
tassent tu hijs deducto ezezitu tereu omni nopia pez eunde;
uidetur. At ſepe in eo loco venit est tanto omnes partes
duusſo equitatu ut non mo viſum a ſe in fuga Ambiorigem
cizuſpicezet captiu. Si net plane et ia abuſſe e conspectu
toncendent, ut ſpe conséquendi illata atq. firmo labore
ſuſtepeo qui ſe in ſumma a Cefaze gram imituros putucent
pene natura ſtudio vincezet ſempezaq paululu ad ſumma
ſelicatque deuſſe uidetur atq. ille latelirs atq. saltas ſe eu-
peret, et notitu occultato alias regiones pazteſſa; peteret
non maiore equita preſidio qua quatuor quiſb phe viti

VIII.

Fam committè audezet Tali mi vastius regiombz exerat
Cesar: duozù tohortuì damnòduro cervorum chemozu zedù
tit consilioq, m eu locu gallie indicto de comuzatione seno-
nu et carmitu questionez habere Institut et de accùne qui
præmeps hiua consili fuerat granoze sentencata prouì
dicata moze maiozù supplicuì sumpsit nonulli udicau ueri
ti pzoſugezut quibz cum aqua atqz iegi interdictet duas
legiones in fines treuerozu Duas in Ingombz atqz ser-
teli quas in senomus finbz attèdi in hyberns collocaut
frumentoqz exeratui proviso ut inſtituerat in Italiam
ad agendos comueus pzoſertus eſe

G. IVI J CESARIS COMENTARIORZ DE BELT PER B/M
APVD SALIAS GESTIS LIBER. VIIIL INCIPIIT.

VIETA GALLIA Cezar ut consatuerat m Italia
ad conventus agendos p[ro]ſicatizur j[us] cognosca
de clodi cede, ſenatusq[us] consulto cerario factus ut
omes innores italie comitizent Delectum tota proiuncta
habere Institut hec res in galliam trans alpina celerizez
perſteruntur Addunt ipi et affingunt rumorib[us] galli qu
ves posteze iudebatiz vetineri uzbano motu Cezaron neq[us]
in tantis diffenziombz ad exeratù iu emce posse Har mpul-
si occatione qui iam ante ſe p[ra] imperio ſubiettos dole-
vent Liberius atq[us] audacius de bello consilia mire ma-
porunt p[ro]unt iudicis metz ſe prenates grallie consilijs
ſiluereb[us] atq[us] remotis lotis queuntur de attom[us] moze
posse huc c[or]sum ad ip[os] readere demonſtreant Myſezant
omez gallie fortunat omnib[us] pollicitacoib[us] atq[us] premijs de
posuit qui belli inaa ſacrit et ſui c[or]tus p[er]ciaso gralla
m liberecat vendicent in premis racione eſse habendam
dictu prig[que] eozù clamdeſtina consilia eſſerant ut C
ſaz ab exeratù excludat uz id facie eſſe q[ui] neq[us] legiones
audeat ab ſentè impatore ex hyb[us] egredi neq[us] impatez
ſme preſidio ad legiones pezueme posſent postremo ac ac
p[re]ſtare m[er]ſi[mi] qua non vetem belli gl[ui]am libertatem
quam a maiorb[us] accepezunt recupereuze hijs reß agitù
tes p[ro]ſitentur Carmines ſe nullu peziculù commis ſalutis

92

al's agone

als addux

als inſtituta

["al's efferatue", "causa rectus are premapeſt. ſe ex omnibus bellis facturos polli\ncentur. Et qui mțer ſe de obſidibz in p[rae]cia cauteze non posuſt\nne res auferitur ut iureurando at fide ſanctatuz petunt/\ntollans militatibus ſigms q[u]d moſe eorum graviffima c[er]\nmoma continetur ne faccio m[ic]io belli a reliquis deſezatuz\nTum collaudat[is] tarmitib[us] dato iureurando ab omnibus\nqui adeat t[em]e eius rei constituto a consilio diſedicte vbi\neo dies uemt tarmites totuaceto et admoneto duabus deſpe-\nватиб[и] гета[б]м [г]гно дато туту[р]е[т] [г]уе[г] [г]ома[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]о[г]o[г]o[г]o[г]o[г]o[г]

IX

quatuor quecunque domini quod antequam plus efficit consuetudin
in primis equitati facta sunt summe diligencia Sumus impe
qui fuerintem addit magnumque supplici dubitances
conscit Nam maius commissio delicta igitur acta omnino tozmo
tis necat lewoze & causa a uribis defectus aut singulis de
fossis octulis domini remittit ut sinit veliquis documento
et magnumque pene pectant alios hijs supplicijs cele
ruez coacto exeratu luctezu caducam sume hominis audax
ea cum parte copiarii in zuthenos mittat ipse in biturges
professatizus Eius aduentu biturges ad eduos quozuz
erant in federe legatos mittent subsidium zogatu quo sibi
tiluis Hostau copias sustineze possint Edus de consilio lega
tozi quos Cesar ad exeratu teliquerat copias equitatis
pedit acquisi biturgesibis subsidio mittat Quicui ad flumen
ligermi uemquenti quod biturges ab edus diuoc. pascos
dies ibi mozati neque flumeni transize ausi domini reaeturuz
legatis quod miis mittant se biturgesi perfidi ad ueritos kevissi
quibus id consilii fuisse cognoverunt ut si flumem transizeet
vna ex parte ipsi altera anterni se cireuitur et id ea ne
decussa legatis promittauerunt an pezfidia adducti fere
vint quod mehi nobis constat non uideatur pro certo esse pto
ponendu; biturges post eorum defectus statim cum aruemus
uiguntur Hys zebus in Italiae Cesar munieatis cum illa
ille uzbanas res virtute Enei pompey consilio reo in sin
tum pezuemse intelligeret in trans alpam galliam profectum
est eo cum venuisset magna diffioulate adiuerbatur. Nua
rave ad exeratu peruenire posset Nam si legiones in pro
menciaz arceſſeret se absente munieze pzelio di mecuras
existebat intelligebat Si ipse ad exeratu contenteret
ne iis quide qui eo tye quæci uideuntur suus salutem zecte
comitti uidebat Interim Luceru cadiu[m in zuthenos
miſſus cum auſtacez aruemus conaliabat progreſſus
in maciogribos et gabalos ab uariis; obſides accepit et
magna coacta domui in pomeria Nazbona uerſus ezup
conſue ſucere contendit Quare munieata Cesar omnib[us] ton
ſilis animadu[tendu] esse exisimavit ut nazboni p[roſi]

tuscezetuz eo cu uemſet tumentes confirmat presidia m
eruitem proiucialib; volſas a vertemtis toloſatibus
ceruq; narbonam que loca hostab; ezant ſintima constiut-
partem copiazu er proiucia ſupplemètus; qu'der italia aduer-
ezat m neruos qui fines aneruoz contingit convemze
ubet hiis zebus comparatis repreſo iam littero et re
moto qm mtraze intra presidia peziailoſiz putabat meluos
profia ſatiz et si cebemã qui arliemos ab eluís discludit
durſimo tpe ann aliaſima mine itez impediebat tamen
disſuſa mine vim aleitudine pedu atq; ita viis paceſtus
ſimmo mluſi ſudore ad fines aneruoz pezuemt quibus
oppressis ſopmantib; q; ſe cebemna ut muro muntes exis-
mabant at ne ſmguari quide vnqua hom ann tempou;
eo ſemce patuerant Equitub; mperat ut quam lacifme
posſime uagentuz et qua maxima hostibus terroru mſerat
Celerite; hec ſama at nucis ad Vertingentorigè perſezunt
Quem perſtiti ombs auezm czeuſtant atq; obſtant ut
ſuis fortuins consulat ne ve ab hostab; diriſpantur preſe-
tam cu uſeant omne ad ſe bellu translatu zuo; ille pre-
cibus pezmotus caſtra er bituigibus mouet pez aneruos
uersus At Cefaz biduam hiis locas mozatus q; hec de ver-
tingetorigè uſus uentura opinione pezcepeſat pro cauſa
ſupplemèt equitatuſq; cogendi ab erezatu diſeditur brucu
adclendentè; hunc monet ut m omnib; pazab; equites q;
lacifme pezuagentur Daturu se opera ne longiu trduo
a caſters abſit hiis consatutas zebus ſuis mopathyb; quas
marmis pt itinerib; wénam pezuemt q; bi nactu zecetes
equatai quæ mulas ance dieb; eo pzemſrat neq; duzno
neq; notizno uterere mtezmiſſo pez fines eduoz in lngo
nes contendit ubi due legiones hyemabat ut si quod
etiam de ſua ſaluce ab eduis mretur consili celepriace
pzcureet eo cu pezuemſet ad reliquias legiones metit
pzuſqua q omnes m vii loci cognit quas de eius adue
tu aruemmis nuiciari posſet Hat de cognita Vertingento
tur ruzſus m biturges ereratiu reducit acq; mde pzeſecto
gorgobinaboioz opidi quos ſibi elueto preliouctus

huc copius p[rae]fat

IX

Cesare collocaverat eduſſes attribuſt at oppugnaze inſtitut
Magna her vos Cesare; difficultatem ad consilia capien
dum afferebat Si reliquia pazeem hyemis vno in loco le-
giones contineret ne ſapendazis eduſi et pugnatis aitia
gallia deſiceret. N. nulli armis in eo preſiduiz indozetur
poſtum eſſe ſi maturus ex hypermus deſiceret ne ea reſtu-
mentaria duris ſubuettiombi; labordreet preſtaze uſu
est tamen onmes diſſultates. Ppen qua tanſi ſtumela
accepta om ſuorii uoluntates alienaze jtaq. tohortatiis
eduſ de ſuportando comeatu præmetit ad boios qui de
ſuo aduetu doteant hortenturq. ut inſide maneat atq. hosta
um impeti magno ammo ſusaneat duabz agendis legiom
bus atq. impeditmentis totus ererecto reiatis ad boios pro-
ſitatu. Altezo die cum ad opiduiz Senonu ut laudina ve-
mſet ne què pofft ſe hostem relinquezet duo erpeditoze
reſſumentaria utezetur oppugnaze inſtitut idq. biduo
taruaallaut Teroa die missis ex opido legias de dediſne
arma conferer augmenta produſi. ſexcentos obſides daro
iubet ea qui deſiceret. Saviu celomai leguti relinquit
ipe ut quam primi iter facezet. genabui carimai profi
aſatiz. Niu tis primi allato nuão de oppugnatoe val
landu tu longuis eam rem ducti ui eviſtimazet preſidu-
genabi tuendi causa q. in eo mittezeni compuzabat huc
biduo pezuemt. erisbi ad opidi positis diei te exdiuſus
m poſteu oppugnacionez diſſert quep. ad eam rem uſui
ſint militiz imperat et q. opiduiz genabu pons flumis
ligeris continuebat verteu. ne noctu ex opido poffugezet
duas legiones in armis exubaze iubet Genabenses paulo
an mediannocte filençio ex opido eyzosti flumè tranſize
teperut. Duaze nuaata per explozatores Cesari legiones
quas erpeditas eſſe uſſerat portis mœnsis iuxoimitit at,
opido potitur pezpauas ex hostiu miio deſidezatis quomà
cunta capezentur q. pontis atq. itineu angustie multi
tudinis ſugam miteſtuserat opidu dizut atq. niœndit
predam militiz Donat. Exeraca ligezi traducit atq. in bi-
tuigi fines pezuemt Vertingentorye ubi de Cesaris adue

nouiodumiz

als confidebat
als Genabi

tu cognout oppugnacOE desiluit acq obmā Cefari profiataf illu opidu oppugnaze mſatuezat Cuo ex opido cum legraci ad eum uemſent oratu ut ſibi ignoſterat ſueq uite confideſt ut celeritate zeliquas xes confiteret qua plezaq ezat conse tuas arma conferri equos produa obſides dari inbet paſſe iam obſiduz tradita cum zeliqua ad miſtiazencu centurioniſz et pavaſb militiſz mſcomſſis qui azma iumeniſci conqu erant Equatai hostu p[ro]cau iuſus è qui agmen vezangen torigis antecesserat quem ſimul atq opidam confperezit acq in ſpem aurilq uenerizt Clamore ſublato azma tapeze portas clauſe multos compelle tepeziit Centuriones in opido cum ex sigmataco Galliui aliquid noui ab hijs imi confiſq mtilerſſent gladiſs diſtictus portas occupauezunt ſuofq omnes meſulumes zepepeziit Cefa ex caſters equitati educa inbet preliuſq equofze comitit labozantb iam ſuis germanos equites tatez quia diſingentos ſumitit Cuos ab miſio ſecum ſre mſtiatez eozu impeti Galli ſultine us potuezut acq in ſugam comiecti multus amſſis ſe in agme zepepeziit Cubz proſligatis opidani euzſus peſteri com p[rez]hensos ſibi eos quorum opera plebem concitam erisa mabant ad Cefarem produezit ſepq ei deſideriz Cubz confectis Cefar ad opidu auarii ap[er] ezat maximu mimi eſſimiq[ui] in ſimbz bita[ngu] acq agri ſeſtilliſma zegione p[ro]ſectus est qu eo opido recep[to] cimitate bita[ngu] ſe in p[er]ſes vedactuzi eriſtinabat Vertingentor[ur] to[que]miſis in to[que]modis ul aduigendi nouiodum accepaſ ſuos ad toſiliu conuotabat Dotet longe alia zac[oe] bellu eſſe gezendu quaz an ges[turn] ſit ommbz modis huc vei ſtudendu ut p[ab]ulat[ve] aut to[me]atu Romani p[ro]hibeant[ur] hoc faci[le] eſſe qu[em] equitatu ipi habu[n]det et qu[am] t[em]e ſubleueru p[ab]uli ſe[car]i non pos[se] netio diſperſos hostes ex ediſijs p[oe]ze hos omnes cotta[die] p[re]terea salut[es] cauſa vei familiar[is] cauſa comoda negli[enda] viq[us] atq ediſi[na] mcendi o p[oe]tere hoc ſpaao ab I[via] quo[quo] uerſus quo p[ab]ula[ndi] cauſa pos[se] adi[re] uideant[ur] h[uius] ipiſ reza to[pi]am ſuſpe[ce] teze qu[em] qu[o]zu[n] in ſimbz bellu gerati[ze] eozu opib[]z ſubleueru

IX

Romanos aut mopiai nō latuzos aut magno peziculo lō
grius er Casaris processuros neque mezesse ipos ne mezzicatu
impementis ne cruant quibz amissis bellum geti nō porſs
preterea opidi intendi opozeze q non munce et loa natuzi
ab omni ſut peziculo tuta neu ſuis ſint ad detractadam mi
lina zeceptuanda neu romains proposita ad copiam comeato
predamq tollendaz hec ſi gravia aut acerba uideancu mil
to gzauro illa exisimaze liberos comages in ſeziutate ab
ſtrahi ipos interſia ſit necesse actidere vaciis omnino consenſu
hat ſenestrae probata vno die amplius xy urbes bituzg
meendutur hoc idem in zeliquis cuitanb, m ommbz paztab
mcendia conspiautur que et ſi magno cu dolore omnes ſe
veebant tamen hor ſibi sōlaus proponebat q. explozata utto
via celeriter amissa recapatuzos confidebant Dicebatuz de
Auarico in comm consilio intendi placeret an defendi pro
cumbut ommbz fallis ad pedes biturges ne pulchrima
pene tocius gallie uzbes que presidio et ożnameo ſit cuita
ti ſuis mambz succendeze faale ſe loa natuza defensuzos
dicunt Quope ex ommbz paztab flumine z plaude cizeu
Data vnu habet pez angustu adituz Datuz pectentibus
uema de ſuadente primo Vertingentorze post concedente
et precatus ipsoz et misedia uulgi defensores idonei opido
deliuntur Vertingentore minorib, C itinerib subſe
quicuz et loci casaris deligit paludib filuisiq mumet ab
Auarico longe mluu paffiuiz xy ibi per certos explozatores
m singula diei tpa que ad Auaricu agezemuz cognoscebat
et quid fieri uellet imperabat Omnes meus pabulaciones
feumenteatesq obſeruabat dispezſotq cum longuis necessario
procedent adhoriebatuz magnoc mtomodo afficiebat Et ſi
quamq zace prouderi poterat a meis occuueebat uz ut meq
tempoizb d meziſiq itinerib veetuz Casaris ad ea paztez
opidi positis Cesaz q mezmisa a flumne et a paludib adieu
ut ſupra dyrma angustu habebat aggezem aparaze vme
as ageze curris duas constitueze cepit Nam cizuwallari
loa natuza pohnebat et de reſeaumentaria bovus acq eduos
adhoztur non desifut Quozu alteri qu'd millo studio agebat

no multum aduタant. Alteri non magm: magm: facultas
ibus q. auitas ezat erigua atq. mifizma telerizet quod
habere consumpſezunt ſima diffiaſtate rei ſegmentare
aſſecta erecau temutate boioru: indiligenaa educau: mea-
dijs edictozi: uſq: eo ut complures dies ſerumeto muietis ca-
uerint et pegoze er longimquozib: iucis adacto evozema
famã ſuſtentazent Nulla trioru e ab hiis audita p[rae] R[um].
maiestace et ſuperiorib: iutozijs mdigna (riecaz Cezar
cum m opere ſingulas legiones appellazet et ſi acezbius m
opiam ſercent ſe dimiſſiz: oppugnacess diceret Omuezi
ab eo ne id facezet perebant si ſe complures annos illo impe-
vante memſſe ut nullã ignomma accipent m[iqua]n. In
cepta re diſcedent hot ſe ignomme/ loco ſi mecepti oppugna-
cem reliquiffent preſtare omnes preſerue acerbitates q[ui]
non cuib: Romam: qui Senabi peſidia gallozu: interſ-
sent parentarent hat eadem centeuromb: tribumſq: m
liui mandabant ut per eos ad Cefarem deſententur. Cu-
am multo turces apropinquaſſent er caputus Cefaz cogno-
uit Vertingenſorigem consumpto pabulo caſitra moſſe
propius Auaricu: atq. ip[er] tum equitatu etpedicſq: q[ui]
intea equites preliari consueſſent inſidiazu: cauſa eo p[rae]
tur: quo me[n]s postero die pabulatu venacujs arbiuſaratu:
Raub; zeß cognijs media nocte ſilencio p[rae]ſecto ad h[uius]a
caſitra mane pezuem illi telerizez per explozato[rum] aduentu
Cefaris t[em]nito careos impedimetaq[ui]a in ararioſs ſluas
al[ide]zat copias des in loco edito atq: aperto inſtруere
Cua re miſciata Cefari telerizez ſazanas conferri abma
erpedin uſſit Collis ezat leuſter ab m[imo] acdusus h[uius]
er ommbi ſere par[ab]b: palus diffialis atq. impedita ang[ie]
bat non laacor pedib[us]. I. hor[us] ſeolle interrupſus ponib[us]
tralli fiducia loca cotinobant Senat[u]m: diſtributa in c[ui]
tates omnia uada at ſaleus e[ui] paludib[us] occinebat ſit am[mo]
pazata ut si eam paludem Romam pezupeze conarentur
eritaintes p[er]ſent er loco ſuperioze ut qui propinqui
tem loci indezet p[ar]netos prope ad dimicanduz equo mai-
te e[re]ſtamaret qui inquitate loa preſpiceret mam simu

vivo al[io]

laturos

ale heſitantes

IX

laevo se se ostentaze cognoscerent indignantes milites Cesaz
quod hostes transactus sini pezferre possent tantummodo
interfecto et signu prelii ex postentes edocte quanto decernato
et quod uiroruz fortiu mozte necessè sit constat motoriam
Quos cum se ammo paratos iudet ut nullu pzo sua lau
de periaulâ recusazet, sume se iniquitatis condempnari de
bere miſi eozu iutaz ſua salutè habeat cariorè Sic milites
consolatus eodem die zeducti in castra, veliquaſque ad
oppugnacione pertinebant ad miſtraze maſcuit Vezante
terex cum ad ſuon venſset proodiaomis inimilatque caſ
tra p[ro]p[ro]ſus Romanos mouſſet quod omni equitatiu deſ
tessiſſet, et ſme imperio tantas copias veliquiſſet, quod ei
distessu Romam tanta opoſtumitate et celeritate uemſſet,
non hec omnia fortuitu aut ſme consilio accidere potuſſe
regni illud gallie malle Cesaris consenſu qua illozu hze
beneficuo Tali modo accufanus ad hec zndit, et castra mo
uſſet ſenti mopia p[ab]uli etiam ipsis hortantiſb[us] et p[ro]p[ro]ſus
romanos accettiſſet peſtiuſiſuz loci opoſtumitate qui ſeipim
munieſte defenderet et Equitù uero mopia neq[ui] in loco p[ia]
luſter desideratze debuſſe et illi ſuſſe utilem quo ſint pro
ſecti ſummâ impecu[que] ſiu et consulto nulli descedentez
tradidisse ne hiis multitudin studio ad dimicand[us]
impelleretur Cui vedi p[ro]p[ro]t'amm[ui]n[m]o]liatè omni ſtudeze
iudetraz[que] quod d[omi]no laborem ferre non possent Romam
ſi caſa interuemiſſent fortune, ſi alitum adicio uotari
huius habendi grari et paucitatem eozu er loco ſupe
vioze cognosceret et uiztutez despicere potuezint qui di
incare non euiſi euzpiter ſe in castra receperimt impecu[
ſe a Cesaze pez prodotuem nullu desideare quod habeze
wittoria posset Que iam eſſet ſibi atque omibi gallis ex
ploratu qui etiam ip[s]s remittezet ſi ſibi magis honorez
tribuere qua a ſe salutè attipe uideantur hæc ut me[n]
ligatus mi[n]que a me ſinere p[ro]priar[ia]z p[ro]priari audite
romanos milites produciti ſeruos quas in p[ab]ulacione
paucas ant[em] diſt[ur]b[us] ex [e]cursu
auezat hy iam ant[em] edocti que in[tr]oxygata p[mi]nianent

alti diſcedente

milites se esse legionarios dicit fame et mopia edutos
dam e castris exilse si quid frumenti aut peccoris in agris
reperie possint simili omez ereciti mopia preni net
iam uizes suffice 'tus q' nec ferie operis labore posse jenq
statuisset mpeza torem si meli oppugnaco opidi proficient
trduo ereciti deduceze hec m' ame vertingentory
beneficia habetis quem prodiacoms insimulatis cuius
opeza sime uestio sagivme tantu ereciti uiterem fame
consumptu uidetis quem turpitez se er fuga zapiente
ne qua cuitas suse simb recepiat ame proouſur est con-
damat ois multitudo ut suo moze armis concepat ap in
eo face tunsuevezut tuig orationez approbat ſumma eſe
vertingentorigen ducem net de euis fixuie dubitandu
nec maioze zacoe bella administra posse Statuut ut deu-
milia homi delecta er omnibz locis m opiduiz mittantz nec
solus bituzgibz commuez committenda saluée censent ap pe-
nes eos si u opidi zetimuiffent ſuma uitorie constate
melligebat ſingulari militi mozui urtuti cœsilia tuipq
modi gallozu occurrebant ut e ſume yeng solezze atq
ad omnia imicanda et efficienda q a quoque traditur
aptissimnam Nam et laqueis falces auertebant quas eu
destinauezant tormentis mtozus reducebat et agge-
rem cumeulis subteahebant eo ſciençq ap put eos ſunt
magne ſiarie atq ome yeng cumuloz notu atq uſitati
eſe totu aut muzu er omne parte tureibz cotabulauerat
atq has coruys interezant Tum crebris noturms dure
inſa ezuptiombz aut agyeri igne mſerebat aut milites
occupatos in opeze adoribebantur et mozui turviu alitu
Dmez quanctu has tottidiang aggez erpzeſezat commisb
ſuazu tures malis adequabant preuſta et pacuta
materia et pice feruesfatta et mari ponderis ſaris me
inſa apzopinquaze pzohibebant Muri aut oſe gallia
hat ſere forma ſut Trabes dizeate in longitudine pezpe
tue paribz interuallis diſtances mitez se bmos pedes in
ſolo collocantur ere vicuntur extrozus et multo agge
ueſtutur hec aut que durma interualla grandibus t

IX

alii efforunt et

conte Saris efulautur hys collocatis et augmentatis alio
mispex ordo additiz ut illud idem interuallii sequituruz ne
q[ui] mee se contingant trabes ſi parib[us] mtezmnſe ſpatijs
ſingule ſingulis Saris meziectis azte continetuz Sic dem
teps ome opus conſeitur du[que] meta muti multitudo et
pleatiz hoc cum in ſpeciem parrietacem[que] opus deſorme no
ſt[est] alterijs trabib[us] atque Saris que rectus lineis ſuos ordi
nes ſeruant Turm ad realitatem et deſenſionem urbiam ſum
maz h[uius] oportunitate ab monteio lapis et ab arriee ma
teria defendit q[ui] perpetus trabibus pedes quidragence
pleziu[m] moe[que] ſus veuita neq[ui] pervepi neq[ui] diſerim potest
h[uius] tot zebus impedita oppugnato[d]e milites cum cante tempore
ſuigors et asſidus p[er]mbib[us] cterentur et in continen[ti] labore
omnia hec ſuperaueret Et diebus xxv] aggere[m]a latu pedes
CCC[xxv] alati pedes l[ux] et caturerut Cum hijs muzi hosti
um pene contingere[et] et Cefaz ad opus conſivetidme era
baza[et] Milites[que] h[ora]tare[que] ne q[ui]d[am] ſi ius ab opeze inter
mittent[ur] paulo an[que] t[em]eria uirilita[que] est animaduſuz aggere[que]
fumare quem tum dolo hostes ſuccendeat Fodemp[que] tempo
ve multo clamore sublaco duab[us] poetis ab utroq[ui]a latere
turrit[que] ezupaco ſiebat Alii faces alij arid[i]a materia d[m]uio
m aggere[m]em inmi[que] lacieb[unt] p[ro]em zeliquas[que] z[es] quibus
ug[ui]s eractam potest ſubdebant ut quo primi curationem
turrit[que] aurilia uir z[aro] inmi[que] posset Tamen
[que] instituto Cefaris ſempez due legiones p[ro] c[ess]aribus e[n]eu
babant plures q[ui] paratis temporib[us] ezant[m] in opere celel
[que] feci est ut alij ezupatom[que] z[es]iſſe[n]ent alij turres z[ed]u
cerent aggere[m]us resa[n]dezent Omis u[n]o ex c[ess]aribus mul
titudo ad eſtinguendui contureet Tu o[m]mbi[que] loca[que] consupta
iam z[eli]qua parte n[ot]tis oppugnare[que] ſempe[za]r[que] hoſtibus
ſpes i[n]ctorie remittire[que] eo magis q[ui] deuſtos pluteos
turrit[que] aidebat nec ſuſtyle adire apeztos ad auriliendui,
aideu[ter]ebant ſempe[za]r[que] ip[er]s deſſis reſe[teres] ſuſtede[n]ent
omeq[ui]s gallie ſalate m[ille] uſagio temporis p[os]itam
arbitra[ze]nturz Actadit inspectantib[us] nobis q[ui]d[digni] me
moriam uſuz p[et]zeu[n]diu[m] non e[r]ſa[n]u[m]ma[que] ſiudam

49

Nº

ante poztan opidi gallus per man pias ac sepi tradias
glebas m ignem e vegione turribis pro ietebat scorpione
a late dexto tcaectus examinatus considit huc et p[ro]
nmis pru iacentem transgyzicus eodem illo munere fiunge
batu: eadem vacore ietu scorpioms erammato alteri sic
cessit Teraus terao quarto net p[ro]us ille est a pr[op]ugna
tozib: vacius zelieti locus qua vestincto age atque omni illa
parte summotis hosabus fins est p[ug]nandi factus, omnia
experzi galli qu[em] res nulla successeat, posset die consilui te
peuit et opido pr[os]fugeze h[oz]tence et ubi[que] Vectingeni/
tor[ge] id silencio comati noctus non magna iactuza suor
s[er] effecturos pr[os]rabant pr[os]peeda qu[em] neq[ui] loge ab opido ca[
ta] vertingentorigis abezant et palus que pr[os]peeta mee
cedebat Romanos ad m[equend]um c[er]talut jamq[ui] w facete
noctu apazabant cum macess familie zepence m publicus
procurerzeut, flentesq[us] proiecte ad pedes suor[u]i omnibus p[al]
peierut ne se et communes liberos hosab[us] ad supplicui d[oe]
vent quos ad capiendiz fugam naturze et iuramfizmitas
impedizet. Obi eos m[equ]enta perstare uideq[ui] p[lez]umq[ui]
m[+]umno pe[+]tulo timor m[+]esdiu[m] non zecipit Telamare
et l[+]ignificare de fuga Romains teperut. Duo tonore pe[+]
certum galli ne ab equitatu domanora ule occuparentur
consilio deslucerant pos[te]za die Cefaz po[z]mota turri pe[+]
tisq[ui] operibus que facete m[+]istuezat magno coho[to] ymbre
no mutale h[ant] ad capiendiz consilui tempeſtatem azbi
terato est q[ui] paulo c[ata]uq[us] dispoſitas m[+]umo eustodiab[us] uide
bat / suosq[ui] langiudia m[+]o p[oe]ze u[er]ſar uſſit et quid fieri uel
let ostendit legiones mea vmeas m occulo ex p[ed]itas
c[oh]ozetut Ut aliquando p[ro] tantis laborib[us] ſzactu iactio
p[ze]apezent hi[us] qui pr[im] m[+]uiu ascendissent p[ze]ma
p[zo]poſut militibusq[us] ſigni d[edit] 711 subito er omnibus
p[ar]tib[us] euolauezut m[+]uiuq[us] te[le]tice: compleuerut hos[es]
ve nostra perterriti m[+]umo turribusq[us] deiecti m[+]oſo ac loca
potentioribus c[une]atim constituerut hec animo ut ſiqua
er parte: obua contra vemzetur acie m[+]estuari depugna
zent ubi nemne m[+]equi locu seſe domere Sed two viduq[ui]

al[us] d[omi]nq[ui]

al[us] ſic legiones q[ui] er c[ust]

IX.

63

Cradit pugna.

als ... scribed

muzo cireafundi uideat Veriti ne omnino fpes fuge telleuz
abiectis armis ulatas opidi pares conanenci mpecu
petuezat parſq. ibi al angusto exitu portazù sepi pzeue
vent a miliaſb. pares iam eſſessa pereas ab equitibz mter
ſeta est nec ſuit quisqua qui prede ſtuidet ſic et tede
Senabi et laboze operis matari non etace confectis non
mulieribz non inſanetibz pepercezat Demq. ex omnino nùo
qui ſuit cizatez milii quadzagmea uie oetingenti qui pimo
clamore audito ſe ex opido eieezat meolumè ad Veremgen
torigem peruenezt. Zuos ille multa ià notce ſilenao ex
ſuga expeperat. Verito ne qua in tasteris ex eozù cursu et
imperia muli sediao orizeaz / ut procul in uia diſpoſitis ſa
miliaribz ſuis premeſbusq cuitatuu diſparandos duduci
dosq. ad ſuos cizarent. Rue cuoq cuitaia ab imao pares
tasteora obuenat. poſtezo die consilio conuorato consolito
to horztatuisq est ne ſe ammo ad modu dimittent ne peztuz
bazentuz in comodo no iuztue neq. in acie uicſſe Romaios
ſi artificio quodam et ſtuenca oppugnatois cuia rei ſue
tent ipi inpeziti Errare sequi in bello omnes ſecandos
rezii pzuenco expectaſent ſibi mìqua placuiffe Auarai
defendi cuia rei cestes ipos hateret / ſi factu inprudencia
bitu rigii et ſimma obſequencia zeliquozu uti hoc modomu
atapezetuz id tr. ſe celeterez maio ubz comodis ſaraturu
Nam que ab reliquis gallis auatates diſſentizent / has
ſua diligencia adiactuzu / atex vnù conspliuu toco gallie
effectuzii cuia consensui ne ozbis quide tervazii possit
obſistere idq. ſe pzupe iam effectum hre in terra equu
esse ab lus comui salutis cauſa impetrari ut cauſa
mumize inſtalezent / quo factus repentinos hosau in
petus ſustinezent ſiut hec ozaao non mrgzata gallis et
marme q ipe ammo non deſecezat Tanto accepto in
comodo neq. in occultu abdiſezat et conſpectu multitu
dims ſugezat plusq. ammo pzuwide et preſentize eris
timabaaz / q te mtegza pùm ucendendiz Auaraz
post deſerendiz consiſezat ſeaq. ut ſes aduezſe reliq
zu impetitoru auotovitaez mmuiu ſit huiu et con

tario dignitas moēmo do accepto in dies augetbat uz fil
in spem iuemebat eus affirmatūde de zeliquis augendis
auitatibz; primuqz eo tempore galli castea nume in
ſtituerat / et ſut ſit ammo consternati hoiores iuſueti
laboris ut omnia q[ui] imparent uz ſibi pacienda exisamazet
net minq qua est polliato Veztingentory ammo labora
bat ut zeliquas cuaſtates adiugezet / atq[ui] eas home pol
liatacibz aliaebat huc rei iūdoneos hoiores deligebat q[ui]
quiſa[ut] ozacione ſubdola aut amicāa facillime posset,
qui auarico expugnato confugorant uestiendos armā
dosq[ui] cuzat ſimil ut diminute topie vēmtegrārene? Im
perat textu numeza[mi] milita cuaſtatibz qué et qua ante di
em in casta adduca velit sagittarioſq[ui] omnes in gallia
conqui quor[u] erat magno nuiſ in gallia conqui
et ad se mitti ubet hys zebres celereiter id qu[em] Auatua
deperrebat expletu Interim teuomatus Soluicōnis
ſiluſs tee miuotzogum tuq[ui] patez a ſenatu mo ame[n]o
erat appellatus tu magno equitatiu suozu nui[u] et quos et
aquitama condurebat ad eum pezuemt Cezar Auarico
complures ſi[nam]q[ui] ibi topiam ſe[u]mi[ti] et zeliqui ymeat
nattus exerca[t]u ex laboze atq[ui] mopia zeficit jam p[ro]pe
hyeme confecta[rum] cum ip[ro] annu tpe ad gēzenduz bellum
uotzrebat et ad hoſtem p[ro]ſiſtia consatuſſet ſue eum ex
paludibz ſiluſq[ui], ellic[eze] ſue obſidione premeze posſet
Legati ad eum p[ro]mtpes eduozu iuemit oratu ut mat
me nctio tpe cuaſati ſubuemat / ſi[n]mo eſſe m peſtulo
zem / q[ui] tum ſingulat[i] magistrat[u] antiqua treati atq[
regiam p[re]titem annu[m] obtineu consueſſent duo migrat[
gerant et se utezq[ui]ezu legibz creatum diuuiu hozu[m]
eſſe alțezu Comutolitanē flozente et p[lu]ſterem adolesc[n]
tem Alteru Cotum antiquſima familia natu atq[ui] ip[m]
hoiem ſi[n]me potencie et magne cognationis Cuiu fruat
Valeciacus p[ro]mo anno eundu[m] migrat[u] gesserit Gui
tate omne eſſe m armis / diuſa Senatu, diuſu populi
ſuas tuq[ui] coru clientelas q[ui] si diuſa alatuz trancau
ſia / ſoze uti p[ar]s tum parte cuaſatib[us] conſligat / id ne