yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Eleanor Elizabeth Bourne

Eleanor Elizabeth Bourne (1878-yil 4-dekabr – 1957-yil 23-may) – avstraliyalik shifokor. U tibbiyot sohasida oʻqigan birinchi Queensland ayoli. Birinchi jahon urushi davrida koʻngilli boʻlib urushda qatnashgan avstraliyalik 15 nafar shifokor ayollardan biri.

Hayoti va taʼlimi 
Bourne Avstraliyaning Queensland shtati, janubiy Brisbaneda tugʻilgan. Otasi John Sumner Pears Bourne yer komissiyasi sudining raisi boʻlgan, onasining ismi Jane Elizabeth. Eleanor Bourne boshlangich maktabni aʼlo baholarga bitiradi, 1891-yilgi shtat imtihonida birinchi oʻrinni egallaydi. 1892-yilda Brisbanedagi grammatikaga moʻljallangan qizlar maxsus maktabiga oʻqishga kiradi. Bu yerdan tibbiyotga oid kitoblarni topa olmagani uchun, shifokor boʻlish niyatida Brisbanedagi boshqa oʻgʻil bolalarga moʻljallangan grammatika maktabiga oʻqishga kiradi. 1896-yilda oʻrta taʼlimni tugatib, oliy maʼlumotnoma olish uchun ariza topshiradi. 1896-yilda Sidney universitatida tibbiyot yoʻnalishida oʻqib, Queenslandning birinchi ayol shifokori boʻlishga erishadi. 1903-yil 6-iyulda tibbiy bakalavr va jarrohlik magistri darajalarida oʻqishni tamomlaydi. Oʻqish davrida tif kasaliga chalinib yotib qolganiga qaramay toʻrtta maʼlumotnomani qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻlgan.

Karyerasi 

1903-yildan Bourne Sidney ayollar kasalxonasida rezident tibbiy hodim sifatida faoliyat boshlaydi. 1907-yilda umumiy shifokor boʻlishdan avval Brisbenedagi bolalar shifoxonasida ishlagan. 1911-yilda xalq taʼlimi boʻlimida ishlaydi va Queensland boʻylab sayohat qilib bolalarni davolaydi. Departament bilan kelishmovchiliklar va ogʻir ish sababli u ish joyini oʻzgartirishga qaror qiladi hamda 1916-yilda Londondagi Qirollik armiyasi tibbiyot korpusiga tibbiy leytenat boʻlib qoʻshiladi. U oʻqigan Endell Street nomidagi London harbiy gospitali doktor Flora Myurrey va Luiza Garrett Anderson tomonidan tashkil qilingan va faqat ayollardan iborat. 1917-yilda Bourne mayor unvonini olgan hamda Qirolicha Mary armiyasining qoʻshimcha korpusiga tibbiy nazoratchi sifatida hizmat qilgan. 1920-yilda Sogʻliqni saqlash boʻyicha hizmatlari uchun diplom olgan, keyinchalik faoliyatini Britaniyada davom ettirgan. 1937-yilgacha Carlisle shahrida shifokor yordamchisi hamda bolalar va onalar sogʻligiga maʼsul shaxs sifatida ishlagan. Nafaqaga chiqqandan soʻng yana Queenslandga qaytgan.

Vafoti 
Bourne 1957-yil 23-mayda Nundax xususiy shifoxonasida vafot etgan. Janubiy Brisbane qabristoniga dafn etilgan. U turmush qurmagan. Cook shahrining Canberra chakkasidagi Bourne koʻchasi uning nomiga atalgan.

Manbalar 

Ayol shifokorlar
Avstraliyalik ayollar
Birinchi jahon urushi qatnashchilari
Avstraliyalik ayol shifokorlar
Junshi Urita

Junshi Urita(Yaponcha: "瓜田純士") Yaponiyalik sobiq yakuza a'zosi, bugungi kunda yozuvchi, tv persona va aralash jang san'atlari (MMA) jangchisi sifatida tanilgan shaxsdir. Junshi yoshligidan juda qiyin hayotni boshdan kechirgan. O`smirlik davrida u yomon xulqi tufayli bir necha marta maktabdan haydaldi va oxir-oqibat maktabni tark etgan va 17 yoshida u yakuza guruhiga qo'shilgan. Yakuza tarkibida Tokio shahridagi bir qancha yirik jinoyat guruhlari bilan aloqada turli ishlar bilan shug'ullandi. Keyinchalik esa yakuza tarkibidan chiqib yozuvchilikni boshladi.

Shaxiy hayoti

Bolaligi 
Junshi Urita Tokio shahrining Shinjuku hududidagi qizil yog'duli mavze sanalgan Kabukichoda joylashgan gul do'konida tug'ilgan. Uning otasi Yoshiharu Urita Qora Imperator(uyushgan guruh)ning ikkinchi rahbari bo'lgan, onasi esa oddiy ishchi bo'lgan. 

Maktabni boshlang'ich sinfda o'qib yurgan yillaridanoq Junshi o'zining bezoriligi bilan nom chiqargan. O`rta maktabda o'qib yurgan davrida yomon xulq-atvori sabab uning o'qishi Shinjuku o'rta-maxsus maktabidan, Suginami o'rta-maxsus maktabiga ko'chirilgan. U yerda Junshi boshqa keyinchalik Yakuza a'zosiga aylangan boshqa bir bezori Shige Matsushima bilan do'stlashgan. O`rta maktabni tamomlagan Junshi biroz vaqt qurilishda oddiy ishchi bo'lib ishlaydi, lekin sobiq maktab davrida orttirgan dushmanlari boshqa turli uyushgan guruhlarga qo'shilib, undan qasd olish uchun ortidan tushadi. Shu sabab Junshi 17-yoshga to'lganda "Ninkyo-do" yakuza guruhiga qo`shilishga qaror qiladi.

Oilasi

Yakuzaga a'zoligi va chiqishi

Aralash Jang San'ati

Asarlari
Yorqin Odilov

Odilov Yorqinbek Olimbek oʻgʻli (2000-yil 28-iyunda tugʻilgan) – oʻzbekistonlik para yengil atletikachi. Yengil atletikaning nayza uloqtirish va yadro uloqtirish yoʻnalishidagi musobaqalarda ishtirok etadi. Paralimpiya chempioni. „Shuhrat“ medali sohibi.

Tarjimai holi 
Yorqin Odilov 2000-yil 28-iyunda tugʻilgan.

Fargʻona davlat universitetida tahsil olgan.

Faoliyati 
2017-yilda Para yengil atletika boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi aʼzosiga aylangan. Murabbiyi – Yaxyo Yakubov.

2022-yilda Xitoyning Xanchjou shahrida oʻtkazilgan Paraosiyo oʻyinlarida ishtirok etib, kumush medalni qoʻlga kiritgan.

2020-yilda Tokioda boʻlib oʻtgan paralimpiya oʻyinlari ishtirokchisi. Nayza uloqtirish boʻyicha F57 toifasidagi musobaqada ishtirok etib, 11.71 m natija qayd etgan holda 9-oʻrinda musobaqani yakunlagan.

2023-yilda Parijda oʻtkazilgan Jahon chempionatida nayza uloqtirish boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritgan. Bu natija Yorqin Odilovga 2024-yilgi Yozgi paralimpiya oʻyinlarida ishtirok etish imkonini taqdim etgan.

2024-yilda Parijda oʻtkazilgan paralimpiya oʻyinlarida 50.32 m natija bilan nayza uloqtirish (F57 klassda) boʻyicha paralimpiya chempioniga aylangan.

Mukofotlari 
 „Shuhrat“ medali.
  „Oʻzbekiston iftixori“ faxriy unvoni (2024-yil)

Manbalar 

Oʻzbekiston para-yengil atletikachilari
Paralimpiya oʻyinlaridagi oʻzbekistonlik oltin medal sohiblari
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Koʻzi ojizlar futboli 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida

2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida koʻzi ojizlar oʻrtasida 5 kishilik futbol Fransiyaning Parij shahridagi Eyfel minorasi stadionida boʻlib oʻtgan.

Saralash 
Musobaqada sakkizta erkaklar jamoasi ishtirok etgan. Har bir jamoada koʻpi bilan sakkizta oʻyinchi va ikkita darvozabon boʻlishi kerak.

IBSA Jahon oʻyinlarida Xitoy (ikkinchi oʻrin) va Braziliya (uchinchi oʻrin) mintaqaviy saralash orqali Paralimpiada oʻyinlariga yoʻllanmani qoʻlga kiritganligi uchun, keyingi saralashda bu jamoalarga ajratilgan oʻrinlar Kolumbiya (toʻrtinchi oʻrin) va Yaponiyaga (beshinchi oʻrin) terma jamoalaringa berilgan.

Musobaqa jadvali

Jamoalar

Medal sovrindorlari

Dastlabki bosqich

A guruhi

B guruhi

Hal qiluvchi bahslar

7–8-oʻrinlar uchun oʻtkazilgan oʻyinlar

5–6-oʻrinlar uchun oʻtkazilgan oʻyinlar

Yarim final

Bronza medali uchun kurash

Oltin medal uchun kurash

Yana qarang 

 Futbol 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

Manbalar

Havolalar  
Natijalar

Koʻzi ojizlar futboli 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida
2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari musobaqalari
2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari bahslari
Dzyudo 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida

2024-yilda Fransiyaning Parij shahrida boʻlib oʻtgan yozgi Paralimpiada oʻyinlarida para-dzyudo musobaqalari 5–7-sentyabr kunlari boʻlib oʻtishi rejalashtirilgan. Erkaklar ham, ayollar ham oʻz vazn toifalari va birinchi marta nogironlik toifasiga koʻra sakkizta musobaqada oʻzaro kuch sinashgan.

Saralash 
Jahon reytingi roʻyxati 2022-yil 1-sentyabrdan 2024-yil 24-iyungacha boʻlgan bahslar asnosida tuzilgan. Agar sportchi kamida bitta xalqaro ruxsat etilgan IBSA musobaqasida qatnashgan boʻlsa, MPQ nomidan saralab olingan sportchi sifatida ishtirok etishi mumkin.

Saralash kvotalari

Medallar jadvali

Medal sovrindorlari

Erkaklar

Ayollar

Yana qarang 

 Dzyudo 2024-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlarida

Manbalar 

Dzyudo 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida
2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari musobaqalari
2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari bahslari
Nogironlar aravachasida basketbol 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida

Fransiyaning Parij shahrida boʻlib oʻtgan 2024-yilgi yozgi Paralimpiada oʻyinlarida nogironlar aravachasi basketboli 2024-yilning 29-avgustidan 8-sentyabriga qadar boʻlib oʻtgan. Unda erkaklar va ayollar oʻrtasida turnirlar oʻtkazilgan. Ishtirok etuvchi jamoalar soni avvalgidan koʻra kamaygan. Har bir turnirda sakkizta jamoa ishtirok etgan. Bu koʻrsatkich oldingi oʻyinlarga qaraganda erkaklar turnirida toʻrttaga va ayollar turnirida ikkitaga kamroq boʻlgan.

Saralash 
Eng yaxshi koʻrsatkichlarga ega toʻrtta davlat oʻz mintaqalaridagi chempionatlarda gʻolib boʻlib, Paralimpiada oʻyinlariga yoʻllanma qoʻlga kiritgan. Agar jamoa Jahon chempionati orqali mintaqaviy oʻrinlar reytingiga koʻra kvotani qoʻlga kiritmagan boʻlsa, jamoalar takroriy turnirga taklif qilingan. Mezbon davlat va takroriy musobaqa mezbonlari, agar ular hali saralashdan oʻtmagan boʻlsa, ushbu turnirda ishtirok etgan.

Erkaklar

Ayollar

Jamoalar

Medallar jadvali

Yana qarang 

 Basketbol 2024-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlarida

Manbalar 

2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari
Nogironlar aravachasida basketbol 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida
2024-yilda basketbol
2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari bahslari
Yengil atletika 2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida

2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida yengil atletika bahslari Tokiodagi Yaponiya milliiy stadionida boʻlib oʻtgan. 164 ta musobaqadan: erkaklar oʻrtasida 93 ta, ayollar oʻrtasida 73 ta va bitta aralash. Ushbu oʻyinlar sportchilar soni va medallar boʻyicha rejalashtirilgan eng yirik musobaqa boʻlgan.

2020-yilgi Yozgi Olimpiada va Paralimpiada oʻyinlari COVID-19 pandemiyasi tufayli 2021 yilga qoldirildi. 2020-yilgi nom saqlab qolinadi va ammo musobaqa 2021-yil 24-avgustdan 5-sentyabrgacha oʻtkazilgan.

Toifalanishi va dasturlar 
Ishtirokchi sportchilarga imkoniyati cheklanganligiga qarab toifa beriladi (T – yoʻl musobaqalari, F – maydon musobaqalari). Ushbu ikki dastur ham yettita turli tasnifga boʻlinadi:
 T/F11-13: Koʻr (11) va koʻrish qobiliyati zaif (12-13) sportchilar; trekchilar koʻpincha gid bilan yugurishadi.
 T/F20: Aqliy nogiron sportchilar.
 T/F 31-38: Bosh miya falaji yoki boshqa koordinatsion buzilishlari boʻlgan sportchilar. 31-34 – nogironlar aravachasi uchun va 35-38 – yugurish musobaqalari uchun.
 F40-41: Les Autres – pakanalik bilan hastalangan sportchilar uchun.
 T/F 42-47: Amputatant sportchilar. Maydon musobaqalarida baʼzi sportchilar oʻtirgan holda musobaqalarda qatnashadilar.
 T/F 51-58: Orqa miya jarohati yoki nogironligi boʻlgan sportchilar. Maydon musobaqalarida aksariyat sportchilar oʻtirgan holda musobaqalarda qatnashadilar.
 T/F 61-64: Oyoq-qoʻl yetishmovchiligi va oyoq uzunligi farqi bilan kasallangan protezga ega sportchilar.

Musobaqaning qisqacha jadvali

Saralash

Qatnashuvchi davlatlar 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Host

Jadval

Medallar jadvali 
T47 balandlikka sakrash bo‘yicha erkaklar o‘rtasida ikkinchi o‘rin uchun ikkita kumush medal bilan taqdirlangan. Natijada bronza medali qo‘lga kiritilmagan.

Erkaklar o‘rtasida 100 metrga T64 bo‘yicha uchinchi o‘rin uchun ikkita bronza medali bilan taqdirlandi.

Ikki ishtirokchi diskvalifikatsiya qilingani sababli, ayollar o‘rtasidagi 100 metrga T11 toifasida bronza medali topshirilmagan.

Manba (167 oltin, 168 kumush, 166 bronza):

Yana qarang 
 Yengil atletika 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida

Manbalar 

Yengil atletika boʻyicha musobaqalar
2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari musobaqalari
Yengil atletika 2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida – Saralash

2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida yengil atletika bahslari 25-avgustdan 6-sentyabrgacha Yaponiya milliy stadionida oʻtkazilishi kerak edi. COVID-19 pandemiyasidan soʻng 2021-yil 24-avgustdan 5-sentabrgacha koʻchirilgan.

Xronologiya 
2021-yil mart holatiga koʻra.

Saralash 
Kvotalar taqsimoti alohida sportchiga beriladi, MPQga emas.
 MPQga beriladigan oʻrinlarning eng koʻp soni erkaklarga 45 ta va ayollarga 35 ta malaka oʻrni (jami 80 ta oʻrin). Biroq, 2021-yil -may oyi boshida boshlanadigan Ikki tomonlama komissiya taklifi boʻyicha taqsimlash usuli orqali istisno qilinishi mumkin.
 MPQ har bir medal musobaqasiga koʻpi bilan uchta munosib sportchini kiritishi mumkin.
 MPQ estafeta musobaqasiga bitta jamoa (har bir jamoada toʻrt nafar sportchi) kiritishi mumkin.
 2019-yilgi jahon chempionatida har bir individual medal bahssida (marafon musobaqalaridan tashqari) reytingning eng yaxshi toʻrtta sportchisi bitta kvotaga ega boʻlgan.

Sportchining muvofiqligi 
 Sportchilar 2018-yil 1-oktyabrdan 2021-yil 1-avgustgacha boʻlgan vaqt oraligʻida World Para Athletics tomonidan tan olingan har qanday musobaqada bitta kirish uchun minimal standart (KMS) koʻrsatkichlariga erishishlari kerak.
 2019-yilgi jahon chempionatida, sportchi bittadan ortiq medal uchun kechadigan bahsda birinchi va toʻrtinchi oʻrinlarni egallagan boʻlsa, oʻz MPQsi uchun faqat bitta kvotani olishi mumkin.
 Saralash reyting taqsimotida eng yaxshi oltita sportchi har bir individual medal medal uchun kechadigan bahsda kvotaga ega boʻladi.

Bahslarni musobaqadan chiqarib tashlash 
2019-yil dekabr oyida XPQ ayollar oʻrtasidagi 100 metrga yugurish T52 musobaqasini minimal talablarga javob bermagani va raqobatchilar yoʻqligi sababli olib tashlagan: bir oy oldin Para yengil atletika boʻyicha 2019-yilgi Jahon chempionatida toʻrtta davlatdan atigi beshta sportchi ishtirok etgan. Ushbu sprint musobaqasi bilan bir qatorda, MPQlarga erkaklar oʻrtasidagi balandlikka sakrash T64, ayollar oʻrtasidagi nayza uloqtirish F13 va universal 4 × 100 m ga estafetali yugurish bahslari haqida ham maʼlumot berilgan. Medal uchun kechadigan bahslarda 93 nafar erkak, 73 nafar ayol va 1 nafar aralash ishtirok etgan, biroq 1100 nafar sportchi kvotasining taqsimotiga taʼsir koʻrsatmagan.

Qualified slots

Erkaklar oʻrtasida trek bahslari

100 metrga yugurish

200 metrga yugurish

400 metrga yugurish

800 metrga yugurish

1500 metrga yugurish

5000 metrga yugurish

Marafon

Erkaklar oʻrtasida maydon bahslari

Uzunlikka sakrash

Balandlikka sakrash

Toʻp uloqtirish

Disk uloqtirish

Nayza uloqtirish

Yadro uloqtirish

Ayollar oʻrtasida trek bahslari

100 metrga yugurish

200 metrga yugurish

400 metrga yugurish

800 metrga yugurish

1500 metrga yugurish

5000 metrga yugurish

Marafon

Ayollar oʻrtasida maydon bahslari

Uzunlikka sakrash

Toʻp uloqtirish

Disk uloqtirish

Nayza uloqtirish

Yadro uloqtirish

Aralash bahslar

Manbalar 

Yengil atletika 2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida
Elasmoteriy

Elasmoteriy () – Evroosiyoda kech Miosen davridan kech Pleystotsengacha boʻlgan endemik yirik karkidonlarning yoʻq boʻlib ketgan jinsi, eng yosh ishonchli sanalari taxminan 39 000 yil oldin. Elasmotheriumning eng mashhur turi, baʼzan Sibir bir shoxsi deb ataladi, mamontning oʻlchami boʻlgan va koʻpincha bitta juda katta shoxga ega boʻlgan deb taxmin qilinadi. Biroq, hech qachon shox topilmagan va boshqa mualliflar shox ancha kichikroq boʻlgan deb taxmin qilishgan. Barcha karkidonlar singari, elasmoterlar ham oʻtxoʻr edi.

Manbalar 
Hayvonlar
Chuang Shuk-kwan

Chuang Shuk-kwan (Xitoycha: 張竹君, 1967-yil 11-iyulda tugʻilgan) – Gonkonglik sogʻliqni muhofaza qilish departament aʼzosi. Hozirda Gonkongdagi Sogʻliqni saqlashni muhofaza qilish markazining Yuqumli kasalliklar boʻlimi rahbari sifatida faoliyat yuritadi. U hukumatga COVID-19 pandemiyasi davrida yordam bergan shifokorlar orasida yetakchi rol oʻynagan. 2020-yil yanvardan 2022-yil sentabrgacha aholi orasida 700 ga yaqin brifinglar oʻtkazib, kasallikka qarshi ommaviy kurash choralarini tadbiq qilgan. Bu ishlari bilan xalq orasida sabr-toqatli, ochiqchasiga gapiruvchi va ishontiruvchi deya maqtovlarga sazovor boʻlgan.

Taʼlimi 
Chuang dastlabki taʼlimni Tsuen Wan davlat oʻrta maktabida olgan va 1991-yilda Gonkong universitetining tibbiyot fakultetida oʻqishni bitirgan. Keyinchalik, u bir qator ilmiy va kasbiy malakalarga erishgan, jumladan, London Qirollik shifokorlar kolleji, pediatriya boʻyicha diplomlarni olgan. Gonkong-Xitoy universiteti Profilaktika yoʻnalishida tibbiyot magistrligi, Qirollik shifokorlar kolleji jamoat salomatligi akademigi unvonlari, Gonkong jamoat tibbiyot kolleji va Gonkong tibbiyot akademiyasi aʼzoligiga erishdi.

Karyerasi 
Chuang 1993-yildan boshlab Gonkong Sogʻliqni saqlash departamentiga aʼzo boʻldi. 2004-yilda Sogʻliqni saqlashni muhokama qilish markazida ishlab boshlaydi. Dastlabki ish kunlarida u bosh ijtimoiy tibbiyot hodimi, kuzatuv va epidemiologiya boʻlimining bosh shifokori boʻlib ishlagan. Keyinchalik, 2007-yilda Chuang maslahatchi shifokor lavozimini egallagan.

Oilasi 
Chuan Charles Yu Ngok-fung (Xitoycha:余岳鋒) bilan turmush quradi. Turmush oʻrtogʻi ogʻiz boʻshligʻi va tish-jagʻ shifokori boʻlgan. Ularning ikki nafar qiz farzandlari bor. 2010-yilda Chuanning turmush oʻrtogʻiga miya shishi tashhisi qoʻyilgan va u juda koʻplab operatsiyalarni boshdan oʻtkazgan. 2020-yilda miya jarrohligi uchun Wales shahzodasi kasalxonasiga yotqizilgan. 2020-yil 6-dekabrda Charles Yu Ngok-fung miya saratonidan vafot etgan.

Manbalar 

Ayol shifokorlar
Gonkong shifokorlari
Yashayotgan insonlar
Xitoylik shifokorlar
Xitoylik ayollar
Yahya Kemal Beyatlı

Yahya Kemal Beyatlı (1884-yil 2-dekabr, Skopye, Usmoniylar davlati – 1958-yil 1-noyabr, Istanbul, Turkiya) — turk shoiri, yozuvchisi, siyosatchisi va diplomati.

Manbalar

Havolalar 

Shoirlar
Yozuvchilar
Siyosatchilar
Diplomatlar
Valeriy Moʻminjonov

Moʻminjonov Valeriy Erkinovich (23-sentyabr 1968-yil) – rus harbiy arbobi, general-mayor. Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining Resurs taʼminoti boshqarmasi boshligʻi lavozimida faoliyat yuritgan.

Taʼlimi 

Moʻminjonov 1992-yilda Gorkiyda joylashgan Sovet Ittifoqi marshali „I. X. Bagramyan“ nomidagi Oliy harbiy moddiy-texnika taʼminoti bilim yurtini, 2003-yilda esa RF Qurolli Kuchlari Bosh shtabining Harbiy akademiyasini tamomlagan.

Mehnat faoliyati

Jinoiy ishi 

Valeriy Moʻminjonov 2024-yil 2-sentyabr kuni RF Tergov Qoʻmitasi tomonidan hibsga olinadi. U 2024-yilda RF Mudofaa Vazirligidagi korrupsiya ishi boʻyicha hibsga olingan oltinchi general boʻldi. Moʻminjonov harbiy harakatlar zonasiga kiyim-kechak yetkazib berish va boshqa maqsadlarda 20 million rubl pora olganlikda gumon qilinmoqda.

Rossiya Federatsiyasi Tergov qoʻmitasi tergovchilari Leningrad harbiy okrugi qoʻmondoni oʻrinbosari, general-mayor Valeriy Moʻminjonov va uning yaqinlariga qarashli 120 million rubllik mol-mulk mavjudligini aniqlagan. Tergov maʼlumotlariga koʻra, Moʻminjonov Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining Resurs taʼminoti departamenti boshligʻi lavozimida ishlagan vaqtida 20 million rubl miqdorida pora olgan. Ushbu lavozimda ofitser RF Qurolli Kuchlarini kiyim-kechak bilan taʼminlash uchun javobgar edi.

Moskvadagi 235-garnizon harbiy sudi pora olishda gumon qilingan Valeriy Moʻminjonovni 2024-yil 2-noyabrga qadar hibsda saqlash toʻgʻrisidagi qaror chiqardi.

Manbalar
Ibrohim Tamimiy

Ibrohim Tamimiy (vafoti hijriy 92-yil) — islom olimi va muhaddis.

Manbalar

Havolalar 

Muhaddislar
Janubiy Turkiston harakati

Janubiy Turkiston harakati – Afgʻonistonning Janubiy Turkiston hududida yashovchi turkiy qabilalarning mustaqillik uchun kurashayotgan jangari guruhidir. Ushbu guruh, shuningdek, Turkiston Ozodlik Yoʻlbarslari yoki Javzjon Boʻrilari nomi bilan ham tanilgan boʻlib, Afgʻoniston Milliy Islomiy Harakatining rahbari, general Abdul Rashid Doʻstumning oʻgʻli Yor Muhammad Doʻstumga sodiq sifatida bilinadi. 2022-yil 29-iyun kuni jangarilar guruhi harakatning tashkil etilganini eʼlon qilib, internetda bir daqiqalik video tarqatdi. Videoda guruh qoʻmondoni Tolibonga qarshi kurashishini va turk xalqlarining huquqlarini himoya qilishini tushuntiradi. Guruh uygʻurlar, tojiklar, o'zbeklar va turkiy xalqlardan tashkil topgan.

2022-yil 8-fevralda Janubiy Turkiston harakati oʻz faoliyatini Shebergʻonning Qorakent mahallasidagi Tolibon nazorat punktiga hujum qilish bilan boshladi. Hujumda toʻrt Tolibon aʼzosi oʻldirildi va ikki kishi yaralandi. Toʻqnashuv tugagandan soʻng, hujumchilar nazorat punkti devoriga „Turkiston Ozodlik Yoʻlbarslari yashasin“ deb yozib, hududdan qochib ketishdi. Janubiy Turkiston harakati Afgʻonistonning Juzjon va Faryob viloyatlarida faol harakar qiladi. Baʼzi ekspertlar guruhning Turkiya razvedka agentliklari bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligini taxmin qiladi.

Eʼlon qilingan maqsadlariga qaramay, Janubiy Turkiston harakati Tolibon hukumatiga qarshi yirik hujumlar uyushtirish yoki keng koʻlamli operatsiyalar oʻtkazish qobiliyatini koʻrsatmagan. Guruhning mahalliy aholi orasida qancha qoʻllab-quvvatlangani yoki mustaqillikka erishish uchun uning uzoq muddatli istiqbollari qanday ekanligi nomaʼlum.

Manbalar 

Turkiston
Afg'oniston
Separatizm
Tolibon
Maya K. Peterson

Maya Karin Peterson (1980-yil 19-aprel – 2021-yil 16-iyun) – amerikalik tarixchi. Santa Kruzdagi Kaliforniya universitetida tarix boʻyicha professor boʻlib ishlagan. Markaziy Osiyoning ekologik tarixini oʻrgangan.

Peterson 2019-yilda chop etilgan „Pipe Dreams: Water and Empire in Central Asia's Aral Sea Basin“ kitobi bilan tanilgan. Asarda Orol dengizi fojiasi, xususan, unga sabab boʻlgan sovet va postsovet hukumatlarning siyosatlari haqida hikoya qilinadi. Peterson 2021-yilda 41 yoshida tugʻruq paytida vafot etgan.

Hayoti va faoliyati 
Maya Karin Peterson 1980-yil 19-aprelda tugʻilgan va Massachusets shtatida ulgʻaygan. Uning ota-onasi Mount Holyoke kollejida professor boʻlib ishlagan. Peterson Swarthmore kollejida tarix boʻyicha tahsil olgan. Keyinchalik Garvard universitetidan magistrlik darajasini olgan. 2011-yilda esa ayni taʼlim muassasasida PhD darajasini olgan va universitetning Fan tarixi kafedrasida postdoktorant oʻlaroq faoliyat boshlagan.

2012-yilda Peterson Myunxendagi Rachel Carson atrof-muhit va jamiyat markaziga tashrif buyurgan va izlanishlari davomida u yerga bir necha marta qaytib borgan. Oʻsha yili Peterson Santa Kruzdagi Kaliforniya universitetida dotsent, 2019-yilda esa doimiy professor etib tayinlangan.

Oʻz tadqiqotlari davomida Peterson Markaziy Osiyo boʻylab sayohat qilgan. Oʻz izlanishlari davomida asosiy eʼtiborini Orol dengizidagi oʻzgarishlar, shuningdek, irrigatsiya atrof-muhitga hamda mintaqada yashovchi odamlarning sogʻligʻiga koʻrsatayotgan taʼsirga qaratgan. Petersonning izlanishlari hamkasblari tomonidan keng maqtovga sazovor boʻlgan.

Peterson 2021-yil 16-iyun kuni tugʻruq paytida toʻsatdan vafot etgan.

Manbalar

Snoskalar

Adabiyotlar

Havolalar
 Legacy.com saytida chop etilgan nekrolog 

Tugʻruq paytida vafot etganlar
Üzümçü (qishloq)

Üzümçü – Ozarbayjonning Gobustan tumanidagi Bədəlli shaharchasida joylashgan qishloq.

Manbalar 

Ozarbayjon qishloqlari
Izzat Turgʻunov

Izzat Turgʻunov(7-oktyabr, 1995-yil; Toshkent, Oʻzbekiston) – para-yengil atletika boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. Yengil atletikaning uzunlikka sakrash va yugurish yoʻnalishidagi musobaqalarda ishtirok etadi. 2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida kumush medali sovrindori, Jahon chempionatining oltin sovrindori. „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan.

Faoliyati

Manbalar
Dmitriy Xorlin

Dmitriy Xorlin ― oʻzbekistonlik para suzuvchi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari bronza medali sovrindori.

Sport faoliyati 
2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida S13 toifasida 400 metrga erkin usulda suzishda bronza medalini qoʻlga kiritgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston para-suzuvchilari
Paralimpiada oʻyinlaridagi oʻzbekistonlik bronza medal sohiblari
Natalya Semyonova

Natalya Semyonova (1981-yil 27-dekabr, Sirdaryo viloyati, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik para yengil atletikachi. Yengil atletikaning nayza va disk uloqtirish yoʻnalishidagi musobaqalarda ishtirok etadi. Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi.

Biografiyasi
Guliston davlat universitetida tahsil olgan.

Faoliyati

Manbalar 

Oʻzbekiston para-yengil atletikachilari
Filippo Inzaghi

Filippo Inzaghi () – Italiyalik futbolchi va murabbiy. Futbolchi sifatida hujumchi pozitsiyasida oʻynagan. 2006-yilgi jahon chempioni, Chempionlar ligasining ikki karra gʻolibi, 2007-yilgi klublar oʻrtasidagi jahon chempionati gʻolibi. Yevropa klublari uchun ochiq boʻlgan UEFA va FIFA ning barcha turnirlarida gol urgan yagona futbolchi. Filippo Indzagining ukasi Simone ham sobiq futbolchi va murabbiy.

Futbolchilik faoliyati 
Filipponing otasi quyi ligada futbol oʻynagan, onasi Marina esa uy bekasi edi. U bolaligida darvozabon boʻlgan. 11 yoshidan Indzagi Piacenza Calcio 1919 klubining yoshlar jamoasida oʻynagan. Filippo professional futboldagi debyutini 1991-yil 28-avgustda, 18 yoshida, 1991-1992-yilgi Italiya kubogi birinchi bosqichining javob oʻyinida oʻtkazadi. Uchrashuv 1:1 hisobida yakunlangan.

Keyinchalik Simone Seriyadagi debyutini 1991-yil 1-dekabrda „Kazertan“ga qarshi oʻtkazgan, oʻyinda Inzaghi oʻyin oxirida zaxiradan maydonga tushgan. Keyingi mavsumda Pippo ijara asosida C Seriyaning „Leffe“ klubiga oʻtgan, u yerda dastlab zaxirada oʻynagan. 1992-yil 20-dekabrda „Siena“ jamoasiga qarshi oʻyinda u faoliyatidagi ilk golini urgan. Mavsum davomida Filippo 21 oʻyinda 13 ta gol urgan. 1997-yilda kamtarona „Atalanta“ jamoasida oʻynagan Indzagi A seriyada 24 ta gol urgan va darhol „Yuventus“ tomonidan sotib olingan. 1998-yil 18-martda 1997/98-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi chorak finalining javob oʻyinida Dinamo Kiyev klubi darvozasiga 3 ta gol kiritgan. Uchrashuv 4:1 hisobida Juventus foydasiga hal boʻlgan.

2001-yilda Filippo Juventus dan Milanga oʻtgan. 2007-yilda Chempionlar ligasi finalida „Milan“ „Liverpul“ bilan toʻqnash kelgan, Indzagining ikkita goli evaziga „Milan“ 2:1 hisobida gʻalaba qozondi va kubokni qoʻlga kiritgan. 2012-yilning 8-mayida futbolchi mavsum oxirida klubni tark etishini eʼlon qilgan.

Faoliyati statistikasi

Xalqaro maydon

Manbalar

Havolalar 
 Italia1910.com dagi futbolchi profili 
 FIGC.it dagi futbolchi profili

Italiyalik erkak futbolchilari
Juventus F.K. oʻyinchilari
AC Milan futbolchilari
Italiya erkaklar terma jamoasi futbolchilari
Piacenza Calcio 1919 futbolchilari
Parma Calcio 1913 futbolchilari
Atalanta BC futbolchilari
Futboldagi erkak hujumchilar
FIFA Jahon chempionati 1998 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 2002 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 2006 oʻyinchilari
Futbol boʻyicha jahon chempionlari
Serie A futbolchilari
Serie B futbolchilari
Serie C futbolchilari
Italiyalik futbol murabbiylar
1973-yilda tugʻilganlar
Serie A murabbiylari
Yashayotgan insonlar
UEFA Chempionlar Ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar
Erkak futbolchilar
Golbol 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida

2024-yilgi yozgi Paralimpiada oʻyinlarida golbol oʻyini Fransiyaning Parij shahridagi Janubiy Parij arenasida boʻlib oʻtgan.

Saralash

Formatga kiritilgan oʻzgartirishlar 
2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida erkaklar va ayollar oʻrtasidagi turnirlarning har birida oʻntadan jamoa saralb olingan. 2021-yil 19-noyabrda Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasi (XPQ) 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari davomida barcha jamoaviy sport turlarida erkaklar va ayollar uchun sakkizta ishtirokchidan iborat jamoa boʻlishi eʼlon qilgan. Bu ikkita oʻyinning davra oʻyinlarini 40 tadan 24 taga qisqartirilgan.

Erkaklar

Ayollar

Erkaklar turniri

Musobqa formati 
Sakkizta erkaklar jamoasi guruh bosqichida ikkita teng sonli guruhlarga boʻlingan. Har bir guruhning eng yaxshi toʻrtta jamoasi chorak finalga yoʻl olgan. Ikkinchi bosqichdagi barcha oʻyinlar nokaut formatida oʻtkazilgan.

A guruhi: Braziliya, Eron, AQSh, Fransiya

B guruhi: Xitoy, Ukraina, Misr, Yaponiya

Ayollar turniri

Musobaqa formati 
Sakkizta ayollar jamoasi guruh bosqichida ikkita teng sonli guruhlarga boʻlingan. Har bir guruhning eng yaxshi toʻrtta jamoasi chorak finalga yoʻl olgan. Ikkinchi bosqichdagi barcha oʻyinlar nokaut formatida oʻtkazilgan.

C guruhi: Turkiya, Isroil, Xitoy, Braziliya

D guruhi: Janubiy Koreya, Kanada, Fransiya, Yaponiya

Medal sovrindorlari

Manbalar 

Golbol 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida
2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari bahslari
2024-yilda golbol
Urganch Egamnazarov

Urganch Egamnazarov (2000-yil 21-aprel, Nurobod tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik para yengil atletikachi. Yengil atletikaning uzunlikka sakrash yoʻnalishidagi musobaqalarda ishtirok etadi. Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. Musobaqalarda T11 klassida ishtirok etadi. 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida ishtirokchisi, Yozgi Paraosiyo oʻyinlarida bronza medali sohibasi.

Faoliyati 
2018-yildan buyon para yengil atletika boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi hisoblanadi.

Xanchjou shahrida (Xitoy) boʻlib oʻtgan Yozgi Paraosiyo oʻyinlarida erkaklar oʻrtasida T11 klassida uzunlikka sakrash bahslarida bronza medaliga sazovor boʻlgan.

2024-yilda Parijda boʻlib oʻtgan Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida 6,09 metr natija bilan beshinchi oʻrinni egallagan.

Manbalar 

Oʻzbekiston para-yengil atletikachilari
Yengil atletika 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – ayollar oʻrtasida 1500 metrga yugurish

2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ayollar oʻrtasidagi 1500 metrga yugurish musobaqasi 2024-yil 6-10-avgust kunlari Fransiyaning Parij shahridagi Stade de France stadionida toʻrt bosqichda boʻlib oʻtdi. Bu yozgi olimpiada oʻyinlarida ayollar oʻrtasida 1500 metrga yugurish musobaqasi 14-marta oʻtkazildi. Jami 45 nafar sportchi kirish standarti yoki reytingi boʻyicha musobaqaga yoʻllanma oldi.

Umumiy maʼlumot 
Ayollar oʻrtasidagi 1500 metrga yugurish musobaqasining yakuniy natijalariga koʻra Keniya vakili Faith Kipyegon oltin, Avstraliyalik Jessica Hull kumush, Buyuk Britaniyalik Georgia Bell bronza medalni qoʻlga kiritdi.

Tarixi 
Ayollar oʻrtasida 1500 metrga yugurish musobaqasi birinchi marta 1928-yilda oʻtkazilgan. Biroq, keyinchalik 1972-yilgacha qayta oʻtkazilmadi.

Saralash 
Ayollar oʻrtasida 1500 metrga yugurish boʻyicha saralash 2023-yil 1-iyuldan 2024-yil 30-iyungacha boʻlib oʻtdi.

Natijalar

Guruhlar 
Guruh musobaqalari 6-avgust kuni soat 10:05 (UTC+2) dan boshlab oʻtkazilishi rejalashtirilgan.

Guruh 1

Guruh 2

Guruh 3

Qayta saralash 
Qayta saralash 7-avgust kuni tushdan keyin soat 12:45 (UTC+2) da boshlanadi.

Guruh 1

Guruh 2

Yarim final 
Yarim final 8-avgust kuni kechqurun soat 19:35 (UTC+2) da boshlanadi.

Guruh 1

Guruh 2

Final 
Final 10-avgust kuni soat 20:15 (UTC+2) dan boshlandi.

Manbalar 

Yengil atletika 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida
Yengil atletika Olimpiada oʻyinlarida
Nogironlar aravachasida regbi 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida

Fransiyaning Parij shahrida boʻlib oʻtgan 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida nogironlar aravachasida regbi oʻyinlari 2024-yilning 29-avgustidan 2-sentyabriga qadar boʻlib oʻtgan. Buyuk Britaniya amaldagi Paralimpiada chempioni.

Saralash

Medal sovrindorlari

Turnir

A guruhi

B guruhi

Hal qiluvchi bosqich

Oʻrinlar uchun kurash

5-8-oʻrinlar uchun kurash (yarim final)

7-oʻrin uchun kurash

5-oʻrin uchun kurash 

Medallar uchun kurash

Yarim final

Bronza medali uchun kurash

Oltin medal uchun kurash

Final bosqichi

Manbalar 

Nogironlar aravachasida regbi 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida
2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari
Shoxrux Mamedov

Shoxrux Mamedov (1998-yil 26-oktyabr) – oʻzbekistonlik para dzyudochi. Musobaqalarda J1 klassida ishtirok etib keladi.

Faoliyati 
2023-yil Qozogʻistonda boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Butunjahon IBSA tashkilotining yakuniy reyting natijalariga koʻra −73 kg vazn toifasida Parij-2024 Yozgi Paralimpiada oʻyinlari litsenziyasini qoʻlga kiritgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston para-dzyudochilari
Sanobar Nosirova

Sanobar Nosirova (1970, Qoʻrgʻontepa tumani, Andijon viloyati, OʻzSSR) – oʻzbek davlat arbobi, 2021-yil 24-avgustdan buyon Andijon viloyati Boʻston tumani hokimi.

Tarjimai holi 
Sanobarxon Nosirova 1970-yilda Qoʻrgʻontepa tumanida tugʻilgan. 1992-yilda Andijon paxtachilik institutini (ayni paytda Andijon qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar instituti), 2005-yilda esa Andijon muhandislik va iqtisodiyot institutini (ayni paytda Andijon mashinasozlik instituti) tamomlagan. Mehnat faoliyatini 1992-yili Qoʻrgʻontepa tumani Savoy qishloq xoʻjalik texnikumi oʻqituvchiligidan boshlagan.

Turli yillarda „Gʻallabank“ning Qoʻrgʻontepa tumani filialida kassir, bosh hisobchi, boshqaruvchi vazifalarida va Qoʻrgʻontepa tumani „Buyuk turon invest“ kredit uyushmasining ijrosi direktori lavozimida faoliyat koʻrsatgan.

2016 yildan tayinlovga qadar Qoʻrgʻontepa tumani „El rizqi non“ mas’uliyati cheklangan jamiyati rahbari boʻlgan.

Xalq deputatlari Boʻston tumani kengashining 2021-yil 24-avgustdagi navbatdan tashqari sessiyasida Sanobarxon Nosirova 2021-yil 31-iyul kuni ogʻir xastalikdan vafot etgan sobiq tuman hokimi Sadbarxon Mamitova oʻrniga hokim etib tayinlangan.

Mukofotlari 
2024-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni bilan „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Bostonda tugʻilganlar
Qo‘rg‘ontepa kishilari
Qo‘rg‘ontepada tugʻilganlar
Andijon viloyati
Hokimlar
Azizbek Abdulxabibov

Azizbek Abdulxabibov (1993-yil 16-dekabrda tugʻilgan) – oʻzbekistonlik para kanoechi. Musobaqalarda KL2 klassida ishtirok etadi.

Faoliyati 

2015-yildan buyon para kanoe boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi hisoblanadi. Tokio-2020 Yozgi Paralimpiada oʻyinlari ishtirokchisi. 2023-yil Duysburgda boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Parij-2024 Yozgi Paralimpiada oʻyinlari litsenziyasini qoʻlga kiritgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston para-kanoechilari
Polyakcha himoya

Polyakcha himoya quyidagi yurishlar bilan boshlanadigan shaxmat debyuti:
 1. d2-d4 b7-b5

Debyutini polshalik shaxmatchi Aleksandr Vagner 1913-yilda taklif qilgan. Polyakcha himoyani baʼzan Sokolskiy debyutining ikkinchi varianti deb atashadi.

Debyut gʻoyalari 
Piyoda harakati b oq piyodalar markaziga bosim o‘tkazish uchun qoralarning oq filini qo‘llab-quvvatlashninazarda tutadi. Bundan tashqari, qoralar oq otning c3 da rivojlanishiga to‘sqinlik qilishga harakat qilishadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 310—311. — 621 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
Shaxmat debyutlari
Wade himoyasi

Wade himoyasi quyidagi yurishlar bilan boshlanadigan shaxmat debyuti:
 1. d4 d6
2. Nf3 Bg4

Tarixi 
Debyut asli Yangi Zelandiyalik boʻlgan britaniyalik xalqaro sport ustasi Bob Wade (1921—2008) sharafiga nomlangan boʻlib, u ushbu himoyani 30 yildan ortiq davomida oʻynagan. Julian Hodgson, Michael Adams, Vlastimil Jansa va Tony Miles kabi bir qancha grossmeysterlar ham bu debyutni tez-tez qoʻllashgan.

Namunaviy oʻyinlar 
 Veselin Topalov vs. Michael Adams, Dortmund 1996:1. Kf3 d6 2. d4 Bg4 3. c4 Kd7 4. e4 Cxf3!? 5. Fxf3 g6 6. Kc3 Cg7 7. Fd1 c5! 8. d5 Cxc3+! 9. bxc3 Kgf6 10. f3 Qa5 11. Qb3 0-0-0 12. Ce2 Rdg8! 13. Rb1 Qc7 14. Ce3 Kb8 15. Qc2 g5 16. 0-0 Rg6 17. Rb2 Ka8 18. Rfb1 Rb8! 19. Kh1 h5 20. Fd2? (20.Rb5 „yaxshiroq“) g4 21. Qc2 gxf3 22. gxf3 Ke5 23. f4 Qc8 24. Cf1? (24.f5 Rg7 25.Ch6 Rg8 26.Cf4 Ked7, foydali yurish) Kxc4! 25. Cxc4 Qh3 26. Rf1 Qxe3 27. Fd3 Qxe4+ 28. Qxe4 Kxe4 29. Cd3 f5 30. Cxe4 fxe4 31. Re2 a6 32. Rxe4 Rg7 33. a4 Ka7 34. Rfe1 Rf8 35. a5 Rff7 36. R1e3 Rg4 37. Rxe7 Rxe7 38. Rxe7 Rxf4 39. Re6 Rc4 40. Rxd6 Rxc3 41. Rh6 Rd3 42. Rxh5 c4 43. Rh4 c3 44. Rc4 Rxd5 45. Rxc3 Rxa5 46. h4 Rh5 47. Rh3 b5 48. Kg2 Kb6 49. Kf3 a5 50. Ke2 b4 51. Kd2 Kb5 52. Kc2 a4 53. Kb2 Rf5 54. h5 a3 55. Kb1 Rf1+ 56. Ka2 Ka4 57. Rh4 Rf2+ 58. Ka1 a2 59. h6 Ka3 0–1
 Reynaldo Vera vs. Boris Gulko, Luzern 1993:1. d4 d6 2. Kf3 Bg4 3. c4 Kd7 4. Kc3 e5 5. e3 c6 6. h3 Ch5 7. Ce2 Ce7 8. 0-0 f5!? (8…Kgf6 yaxshiroq yurish) 9. c5? (9.e4! f4 10.c5! Yaxshi yurish) e4! 10. cxd6 Cxd6 11. Kd2 Cxe2 12. Qxe2 Kgf6 13. Kc4 Cc7 14. b3?! b5! 15. Kd2 Qe7 16. Rd1 0-0 17. Kf1 Kb6 18. Cb2 Kfd5 19. a4 f4! 20. exf4 Kxf4 21. Qxe4 Qg5 22. Qf3 Rae8 23. Qg4? (23.Re1) Qxg4 24. hxg4 b4 25. Ka2 Ke2+ 26. Kh1 Kd5 27. f3 Re6 28. Cc1 Rff6 29. g5 Rf5 30. Kh2 Cxh2 0–1 (31.Kxh2 Rh6+! 32.gxh6 Rh5#)

Manbalar

Adabiyotlar 
 Jouni Yrjölä and Jussi Tella (2001). An Explosive Chess Opening Repertoire for Black. Gambit Publications Ltd. ISBN 1-901983-501.
Shaxmat debyutlari
Farzin piyodalari debyuti

Farzin piyodalari debyuti quyidagi yurish bilan boshlanadigan shaxmat debyuti:
 1. d2-d4.

Yarim yopiq debyutlar sirasiga kiradi.

Oqlar farzin oldi piyodasini yurib o‘yinni boshlaydigan, qoralar vaqtincha yoki butunlay shu yurishdan qochadigan debyutlar guruhini o‘z ichiga oladi.

Asosiy variantlar:

 1. …e7-e6
 1. …e7-e5 — см. Englund gambiti.
 1. …d7-d6
 2. с2-с4 e7-e5 — Trifunovich sistemasi.
 2. Kg1-f3 Cc8-g4 — Inglizcha variant.
 1. …Kb8-c6
 1. …Kg8-f6
 2. Cc1-g5 — см. Trompowsky hujumi.
 2. Kg1-f3 е7-е6 3. Сс1-g5 — Torre hujumi.
 3. …с7-с5 4. е2-е4 — см. Wagner debyuti.

Adabiyotlar 
 Watson, John (2006), Mastering the Chess Openings, vol 1, Gambit, ISBN 978-1-904600-60-2
 Мацукевич А. А. Дебют ферзевой пешки // Короткие шахматы. 555 дебютных ошибок. — М.: «Russian CHESS House / Русский шахматный дом», 2014. — С. 238—241. — 312 с. — (Шахматный университет). — ISBN 978-5-94693-296-7.

Shaxmat debyutlari
Ware debyuti

Ware debyuti quyidagi yurishlar bilan boshlanadigan shaxmat debyuti:
 1. a2-a4..

Tarixi 
Debyut oʻzining noodatiy oʻyin uslubi bilan ajralib turadigan va koʻplab oʻyinlarni a2-a4 yurish bilan boshlagan amerikalik shaxmatchi Preston Ware (1821—1890) nomi bilan atalgan. Keyinchalik u keng tarqalmadi va bugungi kunda (2018-yil oktabr holatiga koʻra) shaxmat partiyalari orasida eng kam uchraydigan boshlanishlaridan biri hisoblanadi.

Zamonaviy nazariya Warening debyutini „notoʻgʻri“ boshlanish deb hisoblaydi, chunki 1. a2-a4 yurish oq figuralarning rivojlanishiga va markaz uchun kurashga yordam bermaydi. Shunning natijasida, katta musobaqalarda bu usul kamdan-kam uchraydi.

Variantlar 
 1. …e7-e5 – eng koʻp tarqalgan davomi. Qoralar markaz ustidan nazorat oʻrnatishga intiladi, shuningdek, a3 maydonida oq ruxning rivojlanishiga toʻsqinlik qiladi..
 2. h2-h4.
 2. a4-a5 d7-d5 3. e2-e3 f7-f5 4. a5-a6 – Preston Ware qoʻllagan variant.
 1. …d7-d5
 1. …a7-a5
 1. …Kg8-f6

Namunaviy partiya 
 Magnus Carlsen – Teymur Rajabov, 2012, Ostona

1. a2-a4 e7-e5 2. e2-e4 Kg8-f6 3. Kb1-c3 Kb8-c6 4. Kg1-f3 Cf8-b4 5. Cf1-b5 0—0 6. 0—0 d7-d6 7. d2-d3 Cc8-g4 8. Kc3-e2 a7-a6 9. Cb5:c6 b7:c6 10. Ke2-g3 Kf6-h5 11. h2-h3 Kh5:g3 12. f2:g3 Cg4-d7 13. g3-g4 Cb4-c5+ 14. Krg1-h1 Fd8-e7 15. Fd1-e1 f7-f6 16. Kf3-h4 g7-g6 17. Cc1-h6 Lf8-f7 18. La1-b1 Cc5-b6 19. b2-b3 d6-d5 20. Kh4-f3 La8-e8 21. Fe1-g3 Cb6-c5 22. Lb1-e1 d5:e4 23. d3:e4 Cc5-d6 24. Le1-e2 c6-c5 25. Kf3-d2 Cd7-e6 26. Fg3-d3 g6-g5 27. Fd3:a6 Krg8-h8 28. Kd2-c4 Ce6:c4 29. Fa6:c4 Le8-g8 30. h3-h4 g5:h4 31. g4-g5 Lg8-g6 32. Le2-f2 1-0.

Manbalar

Adabiyotlar 
Bibliography

Shaxmat debyutlari
Turgʻun Abdiyev

Turgʻun Abdiyev (1997-yil 1-fevralda tugʻilgan) – oʻzbekistonlik para dzyudochi. Musobaqalarda J1 klassida ishtirok etib keladi.

Faoliyati 

2022-yildan buyon para dzyudo boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoa aʼzosi hisoblanadi. 2023-yil Qozogʻistonda boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida bronza medalni qoʻlga kiritgan. Butunjahon IBSA tashkilotining yakuniy reyting natijalariga koʻra −90 kg vazn toifasida Parij-2024 Yozgi Paralimpiada oʻyinlari litsenziyasini qoʻlga kiritgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik para dzyudochilar
1993-yilgi UEFA Chempionlar ligasi finali

1993-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finali – 1993-yil 26-mayda Myunxendagi Olympiastadionda oʻtkazilgan boʻlib, Fransiyaning Marsel klubi va Italiyaning Milan klublari oʻrtasidagi boʻlib oʻtgan oʻyin.

UEFA Chempionlar Ligasining tarixida ikkinchi marotaba oʻtkazilgan guruh bosqichidan soʻng oʻtkazilgan finalda, Kot-dʼIvuarda tugʻilgan Basile Boli 43-daqiqada boshi bilan davrozaga yoʻllagan zarbasi golga aylanadi va oʻyinda yagonaligini saqlab qoladi. Marsel oʻz tarixida ilk bor Yevrokuboklarda gʻolib chiqadi. Fransiyaning Ligue 1 ligaisda ishtirok etuvchi jamoalardan faqatgina Marsel klubi Yevrokuboklarda gʻolib boʻlgan jamoa hisoblanadi. Fransiyaning boshqa ikki klubi, Monaco va PSG 2004 va 2020-yillarda finalgacha chiqishga erishgan. Ammo raqiblariga magʻlub boʻlishgan.

Keyinchalik Marsel va ularning klubi prezidenti Bernard Tapi 1992—1993-yilgi mavsumda kelishilgan oʻyinlar janjaliga aloqador boʻlganligi aniqlangan (bunda Marsel Valenciennesga oʻyinda magʻlubiyatga uchragani uchun pul toʻlagan), bu esa ularni 2-divizionga tushib ketishi va chempionlikdan mahrum boʻlishiga olib kelgan. Shuningdek klub keyingi mavsumda Yevrokuboklarda ishtirok etish huquqidan mahrum boʻlgan. Klubga nisbatan choralar faqatgina Fransiya doirasida qoʻllangan. 1993-yilgi UEFA Chempionlar ligasi chempionlik unvoni oʻzida saqlab qolgan.

Ushbu final oʻyini Gollandiya futbol afsonasi Marco van Basten uchun Milan safida soʻngisi boʻldi. Oʻyinning 86-daqiqasida golland toʻpigʻidan jiddiy jarohat oladi. Keyibgi 2 yilni jarohatdan tiklanish uchun sarflaydi. Ammo barchasi samarasiz ketadi va 1995-yilda oʻz faoliyatini erta yakunlashga majbur boʻladi.

Tarix 
Quyidagi jadvalda 1992-yilgacha Yevropa kubogi finalida ishtirok etgan yillar belgilgangan. 1993-yildan boshlab Turnir oʻz nomini Chempionlar ligasiga oʻzgartiradi.

Finalgacha yoʻl

Oʻyin

Manbalar

Havolalar 
 1992–93 season at UEFA website

UEFA Chempionlar Ligasi finali
1994-yilgi UEFA Chempionlar ligasi finali

1994-yildagi UEFA Chempionlar Ligasi finali – 1994-yil 18-may kuni boʻlib oʻtgan boʻlib, Italiyaning Milan va Ispaniyaning Barselona klublari oʻrtasida boʻlib oʻtgan final oʻyini. Oʻyinda Milan oʻyinchilari ispanlarning darvozasiga javobsiz toʻrtta gol kiritib gʻalaba qozonishadi.

Oʻyin 
Barselona Ispaniya chempionatini 3-marotaba yutib ushbu oʻyinda yaqqol favorit maqomida edi. Franco Baresi va Alessandro Costacurta kabi yetakchi futbolchilarni oʻyindan chetlashtirilgani Milan jamoasini ustunligini kamaytirar edi. Legianerlar cheklovi tufayli Fabio Capello Jean-Pierre Papin va Brian Laudrup xizmatlaridan foydalana olmas edi.

Milan oʻzining odatiy, oq formasida maydonga tushgan boʻlsa, ularning raqibi Ispaniyaning Barselona jamoasi koʻk-anorrang libosda harakatlangan. Birinchi boʻlimning 22-daqiqasida Dejan Savićević oʻng qanotdan yorib kirib yuqoridan jarima maydoniga uzatma amalga oshiradi va Daniele Massaro ochiq qolgan darvozaga toʻpni kiritib hisobni ochadi. 45-daqiqada Roberto Donadonining uzatmasidan soʻng Daniele Massaro hisobni 2-0 koʻrinishiga keltiradi.

Barselona futbolchisi Miguel Ángel Nadal yoʻl qoʻygan jiddi xatodan soʻng Dejan Savićević toʻpni tezkorlik bilan Andoni Zubizarreta yetkazadi va u hisobni yirik koʻrinishga keltiradi. Oʻyindagi ohirgi golni Fransiyalik Marcel Desailly kiritadi. Marcel Desailly ikki marotaba ketma-ket turli hil klublarda UEFA Chempionlar ligasini yutgan ilk futbolchiga aylanadi. Bungacha u Marsel bilan 1993-yilda kubokni yutgan edi.

Tarix 
Quyidagi jadvalda 1992-yilgacha Yevropa kubogi finalida ishtirok etgan yillar belgilgangan. 1993-yildan boshlab Turnir oʻz nomini Chempionlar ligasiga oʻzgartiradi.

Finalgacha yoʻl

Oʻyin 

{| style="width:100%; font-size:90%;"
|

Manbalar

Havolalar 
 European Cup results at Rec. Sport. Soccer Statistics Foundation
 1993–94 season at UEFA website

UEFA Chempionlar Ligasi finali
1995-yilgi UEFA Chempionlar ligasi finali

1995-yildagi UEFA Chempionlar Ligasi finali – 1995-yil 24-may kuni Venadagi Ernst-Happel stadionida Ajax va Milan oʻrtasida boʻlib oʻtgan final oʻyini. 49 730 tomoshabin ishtirokida Gollandiyaning „Ayaks“ klubi Italiyaning „Milan“ klubini 1:0 hisobida magʻlub etdi, 84-daqiqada gollandiyalik Patrik Klyuyvert yagona golni kiritgan. Shu bilan u Chempionlar ligasi finalida gol kiritgan eng yosh futbolchiga aylanadi. Birinchi marta Chempionlar ligasi finali Yevropa ittifoqiga kirmaydigan telekanallarda namoyish etildi. Shuningdek, finalda oʻyinchilar birinchi marta jamoalarning asosiy homiylarining ramzlari tushirilgan futbolkalarda maydonga chiqishdi.

Oʻyin 

UEFA Chempionlar Ligasi finali
1996-yilgi UEFA Chempionlar ligasi finali

1996-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finali – UEFA Chempionlar Ligasining 1995/96-yilgi mavsumi yakuniy oʻyini boʻlib, u Yevropa Chempionlar Kubogi tarixidagi 41-mavsum hamda UEFA Chempionlar Ligasi tarixidagi 4-mavsumning soʻngi oʻyini edi. Ushbu futbol uchrashuvi 22-may kuni Rimdagi Olimpiya stadionida boʻlib oʻtadi. Uchrashuvda Italiyaning Yuventus va Niderlandiyaning Ayaks jamoalari oʻzaro kuch sinashadi. Uchrashuvning asosiy vaqti 1:1 hisobida yakunlanadi. Qoʻshimcha vaqtda jamoalar gol ura olishmaydi, penaltilar seriyasida esa 4:2 hisobi bilan Yuventus gʻalaba qozonadi. Bu Yuventus uchun tarixdagi ikkinchi UEFA Chempionlar ligasining kubogini qolga kiritishi edi.

Oʻyin

Manbalar 

UEFA Chempionlar Ligasi finali
Brain rot

Brain rot (yoki miya chirishi) — internetdagi past sifatli yoki qiymatsiz kontentni, yoki uning salbiy ta'sirlarini (psixologik, kognitiv va hokazo) tavsiflovchi atama. Psixologik tavsif sifatida u onlayn tarzda mazmunsiz kontentni, masalan, ba'zi internet memlarini haddan tashqari ko'p iste'mol qilish bilan bog'liq vaqtni o’tkazishni anglatadi, natijada kognitiv funksiyalarning pasayishi, diqqat va intellektning yomonlashuviga olib keladi. Ushbu atama internetda ilk bor 2004 yilda qo'llanilgan, lekin 2023 yilda ommalashib, o'z-o'zidan internet memiga aylangan.

References 

Internet culture
Porsche 911 (996)

Porsche 996 – bu Germaniyaning Porsche avtomobilsozlik shirkati tomonidan 1997–2006-yillarda ishlab chiqarilgan sport avtomobili boʻlgan 911 modelining beshinchi avlodi. U 2004-yilda 997 modeli bilan almashtirildi, ammo yuqori tezlikka ega Turbo S, GT2 va GT3 variantlari 2006-yilgacha ishlab chiqarishda qoldi. 996 modelining oʻzidan oldingi model bilan deyarli hech qanday umumiyligi yoʻq boʻlgan, chunki u birinchi marta yangi platforma va yangi suv bilan sovutiladigan dvigatel bilan taʼminlangan. Texnik jihatdan bu katta oʻzgarish boʻlgan, asl avtomobilning umumiy tartibidan tashqari barcha komponentlari yangi boʻlgan.

996 modeli ishlab chiqilishi bilan birgalikda faqat roadster uchun moʻljallangan Porsche Boxster (986) ham ishlab chiqildi. 986 modeli Porscheʼning kirish darajasidagi avtomobili sifatida debyut qildi va sotuvga 996 modelidan biroz oldin chiqarildi. 996 va 986 modellari orasidagi umumiyliklar orasida oldingi suspenziya, turli ichki qismlar va dvigatelni kiritish mumkin boʻlib, ularning barchasi 996 uchun kengaytirilgan. Biroq, orqa koʻp bogʻlamli suspenziya avvalgi 993 modelidan olingan. Bu, asosan, Porsche moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan davrda rivojlanish xarajatlarini tejash maqsadida amalga oshirildi. Ushbu harakat avtomobilni ishlab chiqish xarajatlarini taxminan 30% ga tejash imkonini berdi.

996 modelining debyutida klassik 911 seriyasidagi eng muhim oʻzgarishlar amalga oshirildi: ilgari qoʻllangan havo bilan sovutiladigan dvigatel oʻrniga suv bilan sovutiladigan dvigatel joriy etildi. Kuchayib borayotgan chiqindi va shovqin meʼyorlari, ekologik talablar, avtomobilning yuqori darajadagi sifatga boʻlgan talablar va yuqori samarali 4 klapanli dvigatelga ehtiyoj bu oʻzgarishni zarur qildi. Boshqa muhim oʻzgarishlar orasida yangi platforma, koʻproq eğimli old oynaga ega silliq tana va qayta ishlangan ichki qism hamda oldingi „qoʻziqorin koʻz“ faralari oʻrniga yangi „qovurilgan tuxum“ shaklidagi faralar (burilish chiroqlari sargʻish rangda boʻlgani uchun shunday atalgan) mavjud boʻlgan.

Yana qarang 
 Porsche 911

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 996 Porsche Official website
 996 FAQ at Rennlist

Sport Avtomobillari
Orqa dvigatelli avtomobillar