Germetizm

Germetizm

Germetizm – yunon tilida: Ἑrmῆs soʻzidan olingan boʻlib, shuningdek, sinkretik, diniy-falsafiy, orifiy taʼlim berish turi.

Ellinizm va kech antik davr davri, gnostikaga yaqin, yarim afsonaviy shaxsga tegishli muqaddas bilimga ega matnlarni oʻrgangan – donishmand Hermes Trismegistus nomidan kelib chiqqan.

12-15 oʻrta asrlar va uygʻonish davrida matnlarning tarjimalari tufayli germetizm Yevropa alkimyogarlarining taʼlimotiga (Ars Hermetica) aylandi va Yevropa falsafasining rivojlanishiga taʼsir qiladi. Taʼlimot ezoterik xarakterga ega boʻlib, amaliy taqdimotida mashhur qadimgi yunon falsafasi, xaldey astrologiyasi, fors sehrlari va qadimgi Misr, keyinchalik yunon va Arab alkimyosi elementlarini birlashtirgan. Germetizm ezoterizmning sabeizm, mandeizm, soʻfiylik, rozenkreyserlik, masonlik, martinizm, okkultizm, teosofiya shuningdek kemetizm va boshqa yoʻnalishlarga taʼsir koʻrsatdi.

Keng ma'noda germetizm (ingliz tilida: Hermetikizm) — G'arbning ezoterik an'analari konglomerati, shu jumladan mistik-falsafiy, alkimyoviy, astrologik, magiya va mantik ta'limotlar va matnlar.

Antuan Fevr tomonidan kiritilgan terminologiyaga ko'ra, Hermes Trismegistus ta'limotining ustasi hermeticist deb ataladi.

An'analariga ko'ra, germetizm — bu sababiylik printsipiga ham, o'xshashlik printsipiga ham bo'ysunadigan tabiatning yuqori qonunlari haqidagi ta'limot. Germetizm tarafdorlari, o'xshashlik printsipi tufayli, u yoki bu sababiy bog'liqlikni tushunish maxfiy ta'limot haqiqiyligiga sehrli ta'sir bilan to'ldirilishi mumkin, deb hisoblashadi.

Germetizm tushunchasi bilan bog'liq bo'lgan va jamoatchilik tomonidan qabul qilingan yana bir so'z — germenevtika — matnlarni "talqin qilish san'ati" sifatida tanilgan.

Germetizm din sifatida

Hamma germetistlar ham din bilan bog'liq emas edi, ular faqat germetizmning falsafiy tizim sifatida ko'rib chiqishgan.

Ko'pgina germetistlar, nasroniylik, buddizm, yahudiylik, Islom va butparastlikning asosiy yo'nalishi kabi boshqa dinlarning e'tiqodlari va mistik g'oyalarini bir qatorga qo'yishgan.

Qadimgi diniy va falsafiy matnlar 

Germetik asarlarning ko'pchiligi Germes Trismegistga tegishli bo'lsa-da, Kliment Aleksandriya so'zlariga ko'ra, uning muallifligi qirq ikkita asarga tegishli, shu bilan birga, Iamblichus 365 000 germetik kitoblar haqida gapiradi, ammo germetik qo'lyozmalar soni haqida ishonchli ma'lumotlar yo'q.

Quyidagi traktatlar saqlanib qolgan va ma'lum:

Germetik korpus - ushbu to'plamning traktatlari milodiy I asrdan IV asrgacha yozilgan. U Germesning muloqotidan iborat o'n oltita kitobdan iborat bo'lib, ba'zan butun korpus birinchi traktat nomi bilan Poimandres deb ataladi. Ushbu traktatning o'ziga xos xususiyati shundaki, unda Germes Poimandresning shogirdi rolini o'ynaydi, "germetik korpus" ning qolgan traktatlarida esa Germes o'z shogirdlari Asklepiy, Tata va Amonni hisoblagan. 

Asklepiy - Germes Trismegistga tegishli bo'lgan lotin traktati. Germes Trismegistning Asklepiy bilan muloqotini ifodalaydi va dunyo yaratilishi va xudolar ierarxiyasi tavsifini o'z ichiga oladi. Trismegist odam marosimlar orqali jinlarning ruhlarini qamrab oladigan haykallardan (butlardan) xudolarni yaratishi mumkinligini ko'rsatadishi haqidagi parcha sehr olamida katta o'ringa ega. Yunoncha matn saqlanmagan, ammo Lactantius tomonidan keltirilgan, u traktat nomini "mukammal so'z" (lotinchada: Sermo Perfectus) deb ta'riflagan. Hozirgi kungacha saqlanib qolgan lotin matni milodiy IV asrgacha yozilgan, aynan u Avgustin tomonidan "Xudoning shahri to'g'risida"gi traktatida keltirilgan. 

Hermes Trismegistning "Zumraddan yasalgan lavh" asari - mashhur okkultiv aksiomaning asosiy manbai bo'lgan kichik matn. "Zumraddan yasalgan lavh" uch tomonlama qonun va uch tomonlama ishonchga ishora qiladi. Afsonada aytilishicha, zumraddan yasalgan lavh Buyuk Aleksandr yoki Tian Apolloni tomonidan Xevronda, Hermes qabrida topilgan.

O'rta asr germetik matnlari

Picatrix - astrologiya, amaliy sehr va talismanlar bo'yicha o'rta asr qo'lyozma, shuningdek, u Grimoire deb atalgan. XI asr o'rtalarida, 1047 va 1051-yillar orasida Ispaniya hududida tuzilgan noma'lum muallifning Arab tilidagi matnlar to'plami. 1256-yilda Kastiliya shohi Alfonso buyrug'i bilan to'plam ispan tiliga, undan esa lotin tiliga tarjima qilingan. Lotin tarjimasi o'rta asrlarda germetik g'oyalarning tarqalishiga yordam berdi. XV—XVII asrlarda Yevropa kutubxonalarida bir nechta qo'lyozmalarda saqlanib qolgan. Arab faylasufi Ibn Xaldun, "Donishmandning maqsadi" ("Pikatrix")ni tanqidiy o'rgangan. To'plam sehr-jodu bo'yicha eng to'liq va eng yaxshi risola deb atashgan, biroq mualliflikni matematik olim Maslam Al-Majritiga noto'g'ri bog'lashgan.

Germetistlarning e'tiqodlari

Germetizm panteizm, monoteizm, politeizm, panteizmni o'z e'tiqod tizimi doirasida birlashtiradi, neoplatonizm va gnostitsizm kabi ta'limotlarga yaqin. U yagona yoki asosiy sabab borligini o'rgatadi, uning qismlari koinotdagi hamma narsa, shu jumladan o'zimiz ham. Shuningdek, germetizm xudolar, jinlar kabi e'tiqodlar ostida imzolanadi.

Germetizm harakatlari

Germetizm vakillari

Germetizm tadqiqotchilari

Mavzuga tegishli matnlar

Manbalar 

Astrologiya