Floribunda (rose)

Floribunda (lotincha „koʻp gullaydigan“) — gulli oʻsimlik boʻlib, Atirgullarning zamonaviy guruhi hisoblanadi, u gibrid choylarni polyanta atirgullari bilan seleksion chatishtirish orqali ishlab chiqilgan, ikki xil navli Rosa chinensis va Rosa multiflora (baʼzan R. polyantha deb ataladi) oʻrtasidagi turlardan olingan. Maqsad poliantaning koʻpligi bilan gullaydigan, ammo gibrid choyning gulli goʻzalligi va rang diapazoni bilan gullaydigan atirgullarni yaratish edi.

Tarixi 
Birinchi polyantha gibrid choy turi „Rødhætte“ („Qizil qalpoqcha“) 1907-yilda daniyalik seleksioner Dines Poulsen tomonidan taqdim etilgan. Ushbu nav ikkala ota-sinfining xususiyatlariga ega boʻlgan va dastlab gibrid poliant yoki Poulsen atirguli deb atalgan. Poulsen 1924-yilda „Else Poulsen“ kabi bir nechta gibrid polinavlarni taqdim qilib, keyingi yillarda ham ushbu yoʻnalishdagi ishini davom ettirgan. Boshqa seleksionerlar ham shunga oʻxshash navlarni yaratishni boshladilar va 1930-yilda „floribunda“ nomi AQShda Jackson va Perkins uchun atirgul gibridizatori doktor J. N. Nicolas tomonidan yaratilgan. Oʻshandan beri bu atama ularning nasl-nasablarida gibrid choylar va polinavlar oʻrtasida yaratilgan navlarni tasvirlash uchun ishlatilib kelinmoqda.

Tavsifi 
Odatda floribundalar oʻrtacha gibrid choyga qaraganda kichikroq va buta shaklli, lekin oʻrtacha polinavga qaraganda kamroq zichlikka va kengroq tanaga ega boʻlgan qattiq butalar bilan ajralib turadi. Gullari koʻpincha gibrid choylarga qaraganda kichikroq, lekin katta gultojbarglari bilan ajralib turadi, bu navi esa bogʻlarda yaxshi manzarani kashf etadi. Floribundas choyning barcha gibrid ranglarida va klassik gibrid choy shaklidagi gulda uchraydi, baʼzida gibrid navlardan faqat klaster gullash vaqti bilan farq qiladi. Bugungi kunda ular hali ham jamoat bogʻlarida va shunga oʻxshash joylarda katta manzarali oʻsimlik sifatida qadrlanadi.

Sinfga oid tasnif 
Bu guruhda past boʻyli (40 sm gacha), oʻrta boʻyli (taxminan 60-80 sm) va baland (1 m va undan ortiq) navlar mavjud.
Hozirgi vaqtda floribun atirgullari juda xilma-xil ranglarga ega va baʼzi hollarda yorqinligi boʻyicha gibrid navlardan ustun turadi. Gullarining diametri 4-8 sm. Gullar oddiy, yarim juft va kuchli juft boʻlishi mumkin, shakli — tekis chashka shaklidan qadahgacha. Inflorescencedagi gullar soni har xil. Chiziqli koʻrinishida gulli navlari bor: „Binafsha yo'lbars“, „Yalpizli burilish“, „Tiger dumi“.

Gullash gibrid navnikiga qaraganda koʻp va uzunroq vaqt davom etadi, baʼzi navlarda u doimiydir. Koʻpchilik turlari qishga yaxshi chidamliligi va kasalliklarga chidamliligiga ega. Baʼzi navlar distillashda, kesish uchun va xoʻjaliklarda ishlatiladi.
Turli mamlakatlarda floribunda navlarini „toʻpgulli atirgullar“, „to'pgulli buta atirgullari“, „gibrid-polyanthus“ yoki „to'shak atirgullari“ deb atash mumkin.
Poulsen bolalar bogʻchasida ushbu sinfning yangi navlarini yaratish ustida ilmiy ishlar amalga oshirilmoqda. Poulsen floribunda guruhi atirgullarining asosiy ajralib turadigan xususiyati juda buta shaklli navlarining balandligidir (balandligi 100-150 yoki undan ortiq sm). Bu navlar etarli maydondagi bogʻda etishtirish uchun atirgul sifatida joylashtirilgan. Ushbu guruhning koʻpgina navlari uchun optimal ekish zichligi 1 m² uchun 2, kamroq tez-tez 3-ta butani tashkil qiladi.

Poulsen floribunda guruhining klassik atirgullari seriyasidan navlarning ikkinchi oʻziga xos xususiyati gullashning „guldasta“ turidir. Ushbu seriyaning deyarli barcha navlari odatda katta inflorescences-bachkalarda toʻplangan oʻrta oʻlchamdagi yarim juft gullarga ega. Koʻpchilik Poulsen floribunda gullash turi toʻlqinli deb talaffuz qilinadi. Koʻp sonli kurtaklarning ommaviy va deyarli bir vaqtning oʻzida gullash davrlari nisbatan dam olish davrlari bilan almashib turadi. Rossiyaning markaziy qismida bir mavsumda kamida uchta „gul toʻlqinlari“ mavjud.

Floribundaning kamchiliklari koʻplab navlarda arealining toʻliq yetishmasligini oʻz ichiga oladi.
Madaniy bogʻlarda, klassik Poulsen floribundas maysazorda yolgʻiz ekishda yoki oʻtli koʻp yillik oʻsimliklar va turli xil zamin qoplamali oʻsimliklar bilan ushbu navlarni birga oʻstirish har qanday kompozitsiyada eng yaxshi manzarani kashf etadi.

Turlari

Baʼzi navlari 
 'Amber Queenʼ
 'Angelaʼ
 'Anny Duperey'
 'Bonica 82'
 'Botticelli'
 'Centenaire de Lourdes'
 'Eye Paintʼ
 'Eyes For You'
 'Hans Gonewein Roseʼ
 'Heidi Klum Roseʼ
 'Jardins de Franceʼ
 'Leonardo da Vinci'
 'Margaret Merril'
 'Schneewittchenʼ
 'Sheilaʼs Perfumeʼ
 'Rosemary Harkness'
 'Traumerei'
 'Violet Carsonʼ

Agrotexnikada qoʻllanishi 
Floribundas hayotning uchinchi yilida, ildiz tizimi nihoyat shakllangan paytdan boshlab yetuklikka erishadi. Ular ochiq erda ham, katta maydonlarda ham oʻstiriladi.
Floribundalar juda koʻp qoʻshimcha oziq moddalarga muhtoj, chunki koʻp sonli gullarni ishlab chiqarish uchun energiya xarajatlari juda katta. Butalar asosini mulchalash tavsiya etiladi, bu tuproqning tez qurib ketishiga va begona oʻtlarning oʻsishiga toʻsqinlik qiladi.

Gibrid navli atirgullari kabi butalar kesilmaydi. „Fransuz dantellari“ kabi navlar ogʻir budamalarni yoqtirmaydi, boshqalari esa („Playboy“) buni talab qiladi.

Yana qarang 
 Bog 'atirgullari

Manbalar

Adabiyotlar 
 Pankratova G. M. Rozi floribunda v Podmoskove // „Tsvetovodstvo“ — 2003 g.- № 3 na sayte Ensiklopediya dekorativnix sadovix rasteniy
 Frenkina T. Klassifikatsiya roz kak rukovodstvo k deystviyu // „Tsvetovodstvo“ — 2003 g (№ 5,6) i 2004 g (№ 1, 2) na sayte Ensiklopediya dekorativnix sadovix rasteniy
 

Botanika
Oʻsimliklar
Atirgullar
Biologiya
Amerika oʻsimliklari
Madaniy oʻsimliklar