yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Buxoro karvonsaroyi

Buxoro karvonsaroyi () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrining tarixiy markazi boʻlmish Icheri shaharda joylashgan qadimiy binolardan biri. XV asrning soʻngida bunyod etilgan. U shuningdek, Ozarbayjonda saqlanib qolgan 7 ta mashhur karvonsaroylardan biridir. Hozir bu obida ichida ozarbayjon milliy taomlari tayyorlanadigan maxsus restoran joylashgan. Bashennaya (yoki Qüllə) koʻchasida; Multani karvonsaroyi roʻparasida; Qız qalʼa yaqinida joylashgan.

Tarixi 
Aytishlaricha, Markaziy Osiyo hamda Ozarbayjon xalqlari orasida azaldan nafaqat madaniy, diplomatik, balki savdo-sotiq borasida ham muayyan aloqalar o’rnatilgan. Jumladan, bu borada Buxoro bilan mustahkam hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan. Buyuk ipak yoʻlining bir tarmogʻi Boku shahridan oʻtganligi sababli, Buxorolik (Oʻrta Osiyolik) savdogarlar bu shaharga tez-tez kelib turishgan. Ular, asosan, shu karvonsaroyda qo’nim topishgani uchun unga Buxoro nomi berilgan bo’lishi mumkin, deb taxmin qilinadi. Buxoro va uning qarshisidagi Multani karvonsaroylarida, asosan, Markaziy Osiyo va Hindiston mamlakatlaridan (jumladan Pokistondan) kelgan savdogarlar toʻxtab oʻtishgan.

Tadqiqotlarning ko'rsatishicha, ushbu tarixiy yodgorlik XV asrda Bokuga kelgan savdogarlar tomonidan qurilgan. Boshida bir qavatli qilib bunyod etilgan karvonsaroyga, keyinchalik ikkinchi qavat qurib bitkazilgan. 1964-yili binoda restavratsiya ishlari oʻtkazilgan. Unda karvonsaroy binosi ortiqcha qo'shimcha qismlardan xalos etilgan. Hozirda bir qavatli karvonsaroyning baʼzi qavatlari yer ostida qolgan deb taxmin qilinadi .

Bu yerda koʻplab sovet filmlari tasvirga olingan. “Brilliant qoʻl”, “Qaynona”, “Arshin mol-olon”, “Amfibiya odam” ana shular jumlasidandir.

Hozirda bu obida ichida ozarbayjon milliy taomlari tayyorlanadigan maxsus restoran joylashgan.

Meʼmorchiligi 
Karvonsaroy qurilishi, meʼmoriy koʻrinishi jihatidan Buxorodagi tarixiy yodgorliklarni esga soladi. Unchalik ham katta boʻlmagan binoning rejasi kvadrat shaklida boʻlib, kirish qismi peshtoq bilan belgilangan. Sakkiz qirrali hovli atrofi bir qavatli ayvonchalar va 18 ta hujralar bilan oʻralgan. Hovlining butun perimetri boʻylab uchli kamarlar joylashgan.

Karvonsaroy hovlisi dam olishga moʻljallangan boʻlib, unda marmardan qurilgan kichkina hovuz, uning atrofida esa keksa chinorlar bor. O'zining asl shaklida saqlanib qolgan XV asrning hovuzi, favvoradan oqib tushayotgan suvga qaramay, hovuzdagi suv darajasi barqaror boʻlib turishi bilan qiziq.

Hozirda karvonsaroy devorlari qadimgi Ozarbayjon gilamlari, turli xil devoriy bezaklari, Boku manzaralari tasvirlangan rasmlar bilan bezatilgan.

Manbalar

Havolalar 

Karvonsaroylar
Ozarbayjon karvonsaroylari
Buxoro amirining saroyi (Jeleznovodsk)

Buxoro amirining saroyi (dachasi) () — Rossiyaning Jeleznovodsk shahridagi ikki qavatli sharqona saroy (dacha). Buxoro amirligi hukmdori Abdulahadxon tashabbusi va rus imperatori Nikolay II ning ruxsati bilan 1907-yildan boshlab qurila boshlangan va Olimxon hukmronligi davrida, 1912-yili qurib bitkazilgan.  Amirning Rossiyadagi ikkinchi yirik qarorgohi (unga tegishli boʻlgan birinchi saroy Qrimning Yalta shahrida joylashgan). Hozirda u Rossiyaning Federal ahamiyatga ega meʼmoriy yodgorligidir.

Tarixi 

Markaziy Osiyo hududida temir yoʻl oʻtkazilgandan soʻng, Abdulahadxon yoz oylarini Kavkaz va Qrimda oʻtkazishga odatlanib qolgan. Uning tashabbusi bilan, ushbu hududlarda sharqona saroylar qurilgan. Kavkazning Jeleznovodsk shahrida qad koʻtara boshlagan saroy, Abdulahadxonning oʻgʻli, amir Olimxon hukmronligi davrida qurib bitkazilgan. U 5 yil, 1907—1912-yillar davomida barpo etilgan.

Aytishlaricha, Buxoro amiri hech qachon Kavkazdagi saroyiga tashrif buyurmagan. Mahalliy afsonalarga koʻra, xurofotli amir, saroy qurilishi paytida, ustalardan biri yuqoridan yiqilib, qulab tushganini bilib Jeleznovodskga borishga sovigan.

Saroy 1913-yil Romanovlar sulolasi hukmronligining 300 yilligi xotirasiga, imperatritsa Mariya Feodorovnaning xayriya jamiyatiga tortiq etilgan. Turli yillarda unda sanatoriy (1914-yil; 1920—1937-yillarda — Buxarin nomidagi; 1937—1941-yillarda — 41-sonli; 1945—1970-yillarning boshida — Telman nomidagi, Udarnik nomli; 1970-yillarning boshidan to yaqin yillarga qadar — Telman nomidagi birlashgan sanatoriyning 2-korpusi) va urush yillarida harbiy gospital (1915—1918-yillarda, Birinchi jahon urushi yillarida, Rossiya ofitserlari gospitali; Ikkinchi jahon urushi yillarida — evakuatsiya gospitali) joylashgan.

1942—1943-yillarda Shimoliy Kavkazdagi harbiy harakatlar paytida binoga zarar yetgan. Keyingi yillarda saroy bir necha marotaba qayta tiklangan. Buning natijasida, xizmat ko'rsatadigan binolarga olib borgan yogʻoch osma koʻprik bizgacha saqlanib qolmagan. Saroy hududi yopiq koridorga aylantirilgan. 1-qavatdagi fasad devoriga zamonaviy kesikli derazalar o'rnatilgan. Ichki hovlisining koʻrinishi sanatoriy klubi qurilishi sabali boshqacha koʻrinishga kelib qolgan.

Buxoro amirlarining sobiq saroyi Rossiya hukumati tomonidan XX-asr boshlaridagi Federal ahamiyatga ega me'moriy yodgorlik sifatida davlat himoyasiga olingan.

2018-yilda unda investorlar koʻmagida restavratsiya ishlarini boshlash (2019-yildan) va mehmonxona ochish rejalashtirilgan (2020-yilda).

Meʼmorchiligi 
Saroy oddiy tarxda qurilgan boʻlib, uning ichida juda ko'p zinapoyalar, yo'laklar va o'tish joylari boʻlgan. Binoning old qismida dabdabali bezatilgan qaʼbulxona joylashgan. Qaʼbulxonada shift bezaklari saqlab qolingan, saroy mehmonxonasida esa koshinkor plitkalar bilan bezatilgan katta kamin bizgacha yetib kelgan.

Asosiy binoning orqa qismida yana bir qurilish bizgacha yetib kelgan. Bu haram uchun moʻljallangan bino boʻlib, u saroy bilan osma yogʻoch koʻprik orqali bogʻlangan. Saroy hududida otxonalar, ekipajlar uchun xonalar va boshqa xoʻjalik inshootlari boʻlgan.

Manbalar 

Saroylar
Emmanuelle Charpentier

Emmanuelle Marie Charpentier (; 11-dekabr 1968-yilda tugʻilgan) — mikrobiologiya, genetika va biokimyo boʻyicha fransiyalik professor hamda tadqiqotchi. 2020-yilda Charpentier va Jennifer Doudna „genomni tahrirlash uslubini ishlab chiqqanliklari uchun“ kimyo boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlishdi.

Manbalar

Havolalar 

 
 Emmanuelle Charpentier Hayoti 
 Umeå universiteti: Emmanuelle Charpentier
 Emmanuelle Charpentier

Kimyogarlar
Yashayotgan insonlar
Ayollar Nobel mukofoti laureatlari
Jennifer Doudna

Jennifer Anne Doudna (; 19-fevral 1964-yilda tugʻilgan) — amerikalik biokimyogar. 2020-yilda Doudna va Emmanuelle Charpentier „genomni tahrirlash uslubini ishlab chiqqanliklari uchun“ kimyo boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlishdi.

Manbalar

Havolalar 
 
 
 

Kimyogarlar
Yashayotgan insonlar
20-asr amerikalik olimlari
21-asr amerikalik olimlari
Ayollar Nobel mukofoti laureatlari
Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi

Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi () — Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi Ozarbayjon madaniyati faoliyatini tartibga solish va targʻib qilish boʻyicha davlat idorasi. Vazirlikni Anar Karimov boshqaradi.

Umumiy maʼlumot 
Mamlakat poytaxti - Bokuda joylashgan vazirlik asosan davlat byudjetidan moliyalashtiriladi. Prezident tomonidan tasdiqlangan Vazirlik toʻgʻrisidagi Nizom ushbu davlat organining asosiy yqnalishlari, vazifalari, huquqlari va faoliyatini tashkil etishni belgilaydi.

Ozarbayjon Madaniyat va turizm vazirligi qoshidagi muassasalar tarkibiga 28 ta teatr, 6308 ta tarixiy va madaniy yodgorliklar, 1 ta sirk va 12 ta konsert markazlari, 3985 ta kutubxonalar, 2708 ta klublar, 189 ta muzeylar (filiallari bilan), 234 ta bolalar musiqa maktablari,  rassomlik maktablari, 33 ta sanʼat galereyasi va koʻrgazma zali, 21 ta davlat qoʻriqxonasi, 60 ta madaniyat va istirohat bogʻi, 1 hayvonot bogʻi, madaniyat boʻyicha ilmiy-uslubiy markaz, 4 ta dam olish markazi, 6 ta iqtisodiy tashkilot, 7 ta kinostudiya studiyalari, 134 shahar va tuman kinoteatrlari, Film Jamgʻarma (Naxchivan filiali bilan birgalikda), Respublika kutubxona kolleji, gazeta (Madaniyat), ikkita jurnal („Madaniy-maʼrifiy“ va „Oyna“), Davlat turizm instituti, Boku xoreografiya maktabi, Madaniyat xodimlarini rivojlantirish markazi, Mingachevir turizm kolleji, Milliy pazandalik markazi, 62 shahar va oʻnta madaniyat va sayyohlik boʻlimlari, Naxchivan Avtonom Respublikasi Madaniyat va Turizm Vazirligi, Boku, Ganja, Sumgayit turizm boʻlimlari, Sheki Ot sporti markazi, Boku turizm axborot markazi, Lankaran bolalar oromgohi kiradi.

Vazirlik Yevropa, Osiyo va Islom davlatlari, AQSh, shuningdek Lotin Amerikasi bilan vazirlikning davlatlararo kelishuvlariga muvofiq xalqaro madaniy dasturlarni amalga oshiradi.
Shu bilan birga u Ozarbayjon madaniyatini BMT, GUAM, Qora dengiz iqtisodiy hamkorlik tashkiloti, Yevropa Ittifoqi, Islom konferensiyasi tashkiloti, UNESCO, Butunjahon sayyohlik tashkiloti, TURKSOY, ISESCO va boshqa xalqaro tashkilotlar orqali targʻib qiladi. Ozarbayjonda jahon madaniy qadriyatlari sohada muhim dasturlarni amalga oshiradi.

Tarixi 
Vazirlik 1953-yil may oyida boy ozarbayjon madaniyati va sanʼatini asrash, rivojlantirish, targʻib qilish maqsadida tashkil etilgan. Agentlikning tarkibiga mahalliy va xalqaro madaniy dasturlarni, loyihalarni amalga oshirish va turli mamlakatlarda tadbirlar oʻtkazish kiradi. Maqsadlar tarixiy yodgorliklar va koʻchmas mulkni saqlash va muhofaza qilish, ularni yangilash va ulardan foydalanish, kutubxonalar va muzeylarni modernizatsiya qilish, ozarbayjon folklorini himoya qilish va targʻib qilish, madaniy klublar, dam olish maskanlari va istirohat bogʻlarini rivojlantirish, turizmni jonlantirish, teatr, musiqa va sanʼatning boshqa turlari, kino va kitob nashrlarini jonlantirish va boshqalarni oʻz ichiga oladi.

Manbalar 

Madaniyat
Ozarbayjon Respublikasi Mudofaa sanoati vazirligi

Ozarbayjon Respublikasi Mudofaa sanoati vazirligi () — mudofaa, radioelektronika, asbobsozlik sohalarida mahsulotlarni loyihalash, ishlab chiqarish, tartibga solish va texnik xizmat koʻrsatishga masul boʻlgan Ozarbayjon Vazirlar mahkamasi tarkibidagi davlat idorasidir.

Vazirlik 2005-yil 16-dekabrda Prezident farmoni bilan tashkil etilgan. Yangi vazirlik tarkibiga Harbiy sanoat va qurollanish davlat idoralari va Harbiy ilmiy markaz qoʻshildi, ular ikkalasi ham avvallari Ozarbayjon harbiylari tarkibidagi alohida idoralar edi. Yavar Jamolov 2006-yilning martidan 2018-yilning 23-iyunigacha ushbu vazirlikning birinchi rahbari boʻlgan. General-leytenant Madat Guliyev Ozarbayjon Prezidentining 2019-yil 20-iyundagi farmoni bilan Mudofaa sanoati vaziri etib tayinlandi.

Fon 
Ozarbayjonda Janubiy Kavkaz, Markaziy Osiyo va Yaqin Sharqqa qurol-yarogʻ eksport qiluvchisi boʻlish istagi bor. 2008-yil yanvar oyida Ozarbayjon mudofaa sanoati zirhli transportyorlar va piyoda jangovar transport vositalarini, shuningdek kichik kalibrli artilleriya qurollarini ishlab chiqarishni boshlashini eʼlon qildi. Bu haqiqatan ham sodir boʻlganmi yoki yoʻqmi, aniq emas. Yangi vazirlik Ukraina, Belorusiya va Pokiston mudofaa sohalari bilan hamkorlik qilmoqda. 2008-yilda Ozarbayjonda yana bir qancha harbiy zavodlar yaratildi.

Sumarinli soʻzlariga koʻra, Vazirlik Rossiyaning T-55 tanki shassisi asosida zirhli transport vositasini ishlab chiqarish toʻgʻrisida Isroilning turli mudofaa firmalari va ikki turk kompaniyasi bilan muzokaralar olib borgan. Vazirlik shuningdek, armiyaga Janubiy Afrikada ishlab chiqarilgan 30 ta Matador va Marauder zirhli mashinalarini taqdim etadi.

2011-yil mart oyida vazirlik oʻzining Diamond DA-42 harbiy yoʻlovchi samolyoti sifatida tanilgan toʻrt kishilik Avstriya tomonidan ishlab chiqarilgan prototipini taqdim etdi. Samolyotni Ozarbayjon davlat firmasi - AZAD Systems tashkil etgan.

Umuman olganda, Ozarbayjonning harbiy ishlab chiqarishi 2009-yildan 2010-yilgacha ikki baravarga oshdi va vazirlik maʼlumotlariga koʻra mahsulotlar 17 foizga kengaygan.

Dengiz kuchlari 
2011-yil may oyida Ozarbayjon Respublikasi Davlat neft kompaniyasi prezidenti Rovnag Abdullaev Ozarbayjon 2013-yildan keyin milliy harbiy kemalarni ishlab chiqarishni boshlashini aytdi.

Modernizatsiya 
2011-yilda Bokuda Mudofaa sanoati vazirligining Jihoz ishlab chiqarish birlashmasining rekonstruksiya qilingan asbobsozlik zavodi ochildi.

2011-yilda Aerostar va Orbiter-2M brendlarining uchuvchisiz uchish vositalarini (PUA) ishlab chiqarish davom ettirildi.

2016-yilda sanoat qisqa masofaga moʻljallangan raketalarni ishlab chiqarishni boshladi. Taxminan 125 turdagi mahsulotlar ishlab chiqilmoqda, „havo-yer“, „havo-havo“ va „yer-yer“ raketalarini yaratish boʻyicha loyihalar amalga oshirilmoqda.

Manbalar 

Mudofaa
Ozarbayjon Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi

Ozarbayjon Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi () — Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi Ozarbayjon Respublikasida sogʻliqni saqlash tizimini tartibga soluvchi davlat idorasi. Vazirlikni Oqtay Shiraliyev boshqaradi.

Tarix 
Sogʻliqni saqlash vazirligi 1918-yil 17-iyunda Fatalixon Xoyskiy boshchiligidagi Ozarbayjon Demokratik Respublikasi Vazirlar Kengashining farmoni bilan tashkil etilgan. Birinchi tayinlangan vazir Xudadat Rafibeyli boʻlib, u 1903-yilda Xarkov universitetini tugatgan va oʻsha paytda mamlakatdagi eng tajribali jarroh boʻlgan. Vazirlik shahar sogʻliqni saqlash boshqarmasi, sogʻliqni saqlash statistikasi, terapiya, qishloq sogʻliqni saqlash va veterinariya idoralarini oʻz ichiga olgan beshta boʻlimdan iborat edi. Tibbiy yordam aholiga bepul koʻrsatildi, rasmiylar yangi kasalxonalar, laboratoriyalar, dori-darmon omborlari qurishdi va tibbiy asbob-uskunalar sotib olishdi. Ozarbayjon Demokratik Respublikasining 23 oylik faoliyati davomida Ozarbayjonda 33 shifoxona faoliyat koʻrsatgan, ularning har birida 1 vrach, 2 feldsher, 1 ginekolog va bitta hamshira emlashni amalga oshirgan. Statistik maʼlumotlarga koʻra, har 75 ming fuqaroga bitta shifokor toʻgʻri kelgan. Ozarbayjon parlamenti tarkibiga 35 ta yangi shifoxona va 56 ta feldsherlik byurosi kiritildi. 1960-70-yillarda tibbiyot sohasi takomillashtirildi va aholiga yangi tez yordam xizmatlari ochildi. Vazirlik bugun Prezident Haydar Aliyev tomonidan 1998-yil 29-dekabrda imzolangan nizom asosida ishlaydi.

Sogʻliqni saqlash vazirligining nizomi 
Prezident farmoni 2006-yil 25-mayda Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev tomonidan imzolangan boʻlib, unda Ozarbayjon Sogʻliqni saqlash vazirligi tuzilmasi va boshqa masalalar qamrab olingan. 1998-yil va 2005-yillarda qabul qilingan boshqa ikkita nizom 413-sonli yangi nizom qabul qilingandan soʻng bekor qilindi. Nizomga muvofiq vazirlik tuzilmasi taqdim etildi va raislik shtati 87 kishidan iborat boʻldi.

Xalqaro munosabatlar 
Mamlakatda sogʻliqni saqlashni takomillashtirish maqsadida Ozarbayjon Sogʻliqni saqlash vazirligi qator xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi va xorijiy mamlakatlar bilan tajriba almashadi.

Islom hamkorlik tashkiloti 
Ozarbayjon Sogʻliqni saqlash vazirligi IHTga aʼzo mamlakatlar bilan hamkorlik qiladi va sogʻliqni saqlash vazirliklari sessiyalarida qatnashadi. Sogʻliqni saqlash vazirliklarining uchinchi Islom konferensiyasi 2011-yil 29-sentabrda Qozogʻistonda boʻlib oʻtgan. Oʻtgan uch kunlik yigʻilishda sogʻliqni saqlash vaziri Oʻqtay Shiraliyev ham ishtirok etgan. Uchrashuvda 53 aʼzo davlatlardan sogʻliqni saqlash vazirlari va xalqaro tashkilotlar vakillari ishtirok etishdi.

Manbalar 

SSV
Ozarbayjon Respublikasi Ichki ishlar vazirligi

Ozarbayjon Respublikasi Ichki ishlar vazirligi () — Ozarbayjon hukumatining ichki ishlar vazirligi boʻlib, u mamlakatdagi tartib, xavfsizlik va tinchlikni saqlash uchun masʼuldir. Ozarbayjon ichki ishlar vaziri Ozarbayjon qurolli kuchlarining bosh qoʻmondoni, Ozarbayjon Prezidenti tomonidan tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi.

Hozirgi ichki ishlar vaziri Viloyat Eyvazov.

Tarix 
Ichki ishlar vazirligi birinchi boʻlib Ozarbayjon Demokratik Respublikasi hukumati huzurida 1918-yil 28-mayda mustaqilligini eʼlon qilganidan soʻng tashkil etilgan. Politsiya uchun masʼul boʻlgan davlat idorasi boʻlib, u Ozarbayjon davlat qurilishida juda muhim rol oʻynagan. Biroq 1920-yil 28-aprelda Ozarbayjon Sovet Ittifoqi tasarrufiga oʻtganida vazirlik SSSR Ichki ishlar vazirligi vakolatiga oʻtkazildi. Vazirlik xodimlari Ulugʻ Vatan urushi yillarida ajralib turganlar, ulardan 800 ga yaqini fashistlar Germaniyasiga qarshi jasorat va kurash uchun turli mukofot va medallarni olganlar.

1991-yil 18-oktabrda Ozarbayjon mustaqilligi tiklagandan soʻng vazirlik Ozarbayjon Respublikasi vazirligi sifatida qayta tashkil etildi. Ozarbayjon huquqni muhofaza qilish organlari xodimlari togʻli Qorabogʻ mojarosi paytida urush olib borishdi, ulardan 932 nafari urush paytida halok boʻlishdi. Politsiya xodimlarining oltmish oltitasi Ozarbayjonning Milliy Qahramoni mukofotiga sazovor boʻldi, ulardan 86 nafari Ozarbayjon bayrogʻi va 247 nafari Ozarbayjon Respublikasining boshqa medallari va ordenlari bilan taqdirlandilar. 1992-yilda Ozarbayjon Xalqaro jinoiy politsiya tashkilotiga (Interpol) qoʻshildi va 1992-yil 24-noyabrda Ichki ishlar vazirligi tarkibida Interpol Milliy markaziy byurosi (NCB) tashkil etildi.

Taʼlim muassasalari

Politsiya akademiyasi 
Ozarbayjon Ichki ishlar Xalq Komissariyati qaroriga binoan Politsiya akademiyasi 1921-yilda oddiy militsiya va qoʻmondonlarni tayyorlaydigan maktab sifatida tashkil etilgan. 1936-yilgacha Bokuda faoliyat yuritgan. Ushbu maktab oʻsha yili Bokuning Mardaken tumaniga koʻchirilgan. 1957-yilda Boku Militsiya maktabi SSSR Ichki ishlar vazirligining Boku shahridagi Oʻrta maxsus militsiya maktabiga aylantirildi. Maktab bitiruvchilariga ikkinchi darajali huquqshunosning diplomi topshirildi. Taʼlim maktabda ikki yil davom etadi.

1957-1961-yillar davomida maktab Gruziya, Dogʻiston, Kabardin-Balkariya, Oltoy, Irkutsk, Krasnodar, Kuybichev, Novosibirsk, Kemerovo, Saratov va boshqa oʻnlab shahar va mamlakatlar uchun mutaxassislar tayyorladi.

Xalqaro munosabatlar 
Ozarbayjon Ichki ishlar vazirligi Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Ittifoqi, Yevropada Hamkorlik Xavfsizlik Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Xalqaro Migratsiya Tashkiloti va Xalqaro Qizil Xoch Tashkiloti va boshqa xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar bilan yaqin hamkorlik aloqalarini oʻrnatmoqda.

Ushbu vazirlik, shuningdek, Qora dengiz iqtisodiy hamkorlik tashkiloti, Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti, GUAM va Janubi-Sharqiy Yevropada hamkorlik tashabbusi bilan yaqin hamkorlikni davom ettirmoqda.

Manbalar 

IIV
Ozarbayjon Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy himoya qilish vazirligi

Ozarbayjon Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy himoya qilish vazirligi () — Ozarbayjon mehnat bozori va aholini ijtimoiy muhofaza qilish tizimini nazorat qiluvchi Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi vazirlik. Hozirgi vaziri Sahil Babayev ushbu lavozimga 2018-yil 21-aprelda tayinlangan.

Manbalar 

Mehnat
Estelle Reiner

Estelle Lebost (5-iyun 1914-yil — 25-oktyabr 2008-yil) — amerikalik film aktyori.

Manbalar

Havolalar 
 

Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik aktrisalar
Amerikalik ayol qoʻshiqchilar
Zulxumor Moʻminova

Zulxumor Moʻminova (1960-yil 12-noyabrda Toshkent shahrida tugʻilgan) — film va dublyaj aktrisasi.

Biografiyasi 
Zulxumor Moʻminova bolaligidan sanʼatkorlikka qiziqqan. 1983-yilda Moskvadagi Butunrossiya davlat kinematografiya institutini bitirgan. Aynan shu yildan u „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida oʻz faoliyatini boshlagan. Ushbu kinostudiyadagi faoliyati davomida aktrisa „Sevgi afsonasi“, „Qora mushuk“ va „Shaytanat“, „Suv yoqalab“  kabi filmlarda suratga tushgan. Tomoshabinlarga asosan dublaj aktrisasi sifatida yaxshi tanish boʻlib, bugungacha yuzlab filmlar dublyajida qatnashgan. „Zamin FM“ radiosidagi faoliyat yuritgan. „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist“ unvoni bilan taqdirlangan.

Filmografiyasi

Oilasi 
Talabalik davrida aktyor Zokir Moʻminovga turmushga chiqqan. Oʻgʻli — Umid Moʻminov Moskvada yashaydi. Zokir Moʻminov olamdan oʻtgan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik aktrisalar
1960-yilda tugʻilganlar
Ozarbayjon Respublikasi Soliqlar vazirligi

Ozarbayjon Respublikasi Soliqlar vazirligi () – davlat soliq siyosatining amalga oshirilishini taʼminlaydigan, davlat byudjetiga soliqlar va boshqa tushumlarning oʻz vaqtida toʻliq yigʻilishini amalga oshiradigan hamda Ozarbayjon Respublikasida amalga oshirilayotgan yagona moliya, byudjet siyosati doirasida davlat nazoratini amalga oshiradigan markaziy ijro etuvchi organdir.

Tarixi 
Ozarbayjon Demokratik Respublikasi Moliya vazirligi huzurida birinchi soliq inspektsiyasi parlamentning 1919-yil 17-iyundagi qarori bilan tashkil etilgan. Shu vaqtdan boshlab soliq xizmati oʻz faoliyatini boshlagan.

1920-yildan 1991-yilgacha Ozarbayjonda soliq masalalari Sovet Ittifoqi soliq tizimining bir qismiga aylandi.

1990-yil iyul oyida mustaqillik tiklangandan keyin, Ozarbayjon Respublikasida soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni oʻz vaqtida va toʻliq yigʻilishini taʼminlash, yuridik va jismoniy shaxslarning soliq qonunchiligi va davlat narxlari intizomiga rioya etilishini nazorat qilish uchun Ozarbayjon Respublikasi Moliya vazirligi tarkibida Soliq xizmati tashkil etildi.

1991-yil oktabr oyida Soliq xizmati soliq qonunchiligiga rioya etilishi ustidan nazoratni takomillashtirish, ushbu sohada davlat soliq xizmatining rolini kuchaytirish va uning mustaqil faoliyati va nazoratining obyektivligini taʼminlash maqsadida Moliya vazirligidan ajralib chiqdi. Natijada Ozarbayjon Respublikasining mustaqil organi – Davlat soliq inspektsiyasi tashkil etildi.

Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining 2000-yil 11-fevraldagi farmoni bilan Bosh davlat soliq inspektsiyasi bekor qilindi va tegishli davlat soliq siyosatini taʼminlash, soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni oʻz vaqtida va toʻliq undirish uchun Soliqlar vazirligi tashkil etildi.

2019-yil 23-oktabrda Ozarbayjon Prezidentining Iqtisodiyot vazirligi funksiyalari va tuzilmasini kengaytirish toʻgʻrisidagi farmoniga asosan respublika Iqtisodiyot vazirligi huzurida Davlat soliq xizmati tashkil etildi.

Xalqaro reytinglar 
Jahon banki tomonidan ishlab chiqilgan ishbilarmonlik muhiti bahosini aks ettiruvchi „Doing Business 2019“ da Ozarbayjon 190 mamlakat orasida 25-oʻrinni egallab turibdi. „Doing Business 2019“ mamlakatda „Boshlangʻich biznes“ va „Soliqlarni toʻlash“ koʻrsatkichlari orqali amalga oshirilgan soliq islohotlarini baholadi. Ozarbayjon „Boshlangʻich biznes“ koʻrsatkichi boʻyicha oʻz reytingini 18 dan 9 gacha yaxshiladi, shuningdek „Soliqlarni toʻlash“ koʻrsatkichi boʻyicha 35-oʻrindan 28-oʻringa koʻtarildi. „Boshlangʻich biznes“ koʻrsatkichi boʻyicha 2015-yil 12, 2016-yil 7, 2017-yil esa 5 -oʻrinni egallagan. Eng yuqori koʻrsatkichi 2017-yildagi 5-oʻrindir.

Yana qarang 
 Ozarbayjon iqtisodiyoti

Manbalar
1991-yilgi Racha zilzilasi

1991-yilgi Racha zilzilasi () Gruziyaning Racha viloyatida, 29-aprel kuni soat 9:12 da sodir boʻlgan. Katta Kavkaz togʻlarining janubiy etaklaridagi Oni va Ambrolauri tumanlarida joylashgan boʻlib, zilzila 270 kishini oʻldirdi, taxminan 100 ming kishini uysiz qoldirdi va jiddiy zarar yetkazdi, shu jumladan bir necha oʻrta asr yodgorliklari vayron boʻldi. Uning kuchi 7,0 ballni tashkil etgan va Kavkaz tarixida qayd etilgan eng kuchli zilzila boʻldi. Zilzila 17 km chuqurlikda sodir boʻlgan.

Tektonik muhit 
Gruziya shimolda Katta Kavkaz va janubda Kichik Kavkazning ikkita togʻ zanjiri oʻrtasida joylashgan. Ushbu ikkita togʻlar ikkalasi ham Arabiston plitasi va Yevroosiyo plitalari oʻrtasidagi toʻqnashuvning davom etayotgan oqibatlaridan kelib chiqqan. Katta Kavkaz janubga yoʻnaltirilgan burma va tortish kamaridan iborat boʻlib, u Oligotsendan beri faol holda. Racha shahri ushbu hududga juda yaqin joylashgan va zilzilaning kuchi ham shuning uchun juda baland boʻlgan.

Zarari 

Zilzila 700 ta qishloq va aholi punktlariga taʼsir koʻrsatdi, 46,000 uy vayron boʻldi va 100,000 kishi uysiz qoldi. Qurbonlar soni kamroq edi, chunki aksariyat aholi zilzila paytida, mahalliy vaqt bilan 13:13 da dalada ishlagan. Koʻplab muhim tarixiy yodgorliklar, xususan Zemo Krixi yaqinidagi Arxangel cherkovi va Mravaldzali cherkovi jiddiy ravishda zarar koʻrdi.

Zilzila bilan bogʻliq boʻlgan zararning aksariyati, silkinishning oʻzi emas, balki silkinish natijasida yuzaga kelgan koʻchkilar natijasida yuzaga kelgan. Eng keng tarqalgan turi toshlar qulashi, soʻngra qoldiqlar siljishi, tuproq siljishlari, tosh blokli siljishlar va tosh koʻchkilaridir. Eng vayronkori bu katta qoldiq koʻchkisi boʻlib, ushbu koʻchki Xoxeti qishlogʻini vayron qilgan va 50 kishining hayotiga zomin boʻlgan. Yura vulkanik toshining katta massasi suv bilan toʻyingan allyuviyga tushib, birlashib, qoldiq koʻchkisini hosil qilgan. Taxminan 3 million m3 hajmga ega boʻlgan koʻchkilar Xoketi orqali vodiyni bosib oʻtib, Gebura daryosini toʻsib qoʻygan va 100 metr balandlikdagi toʻgʻonni hosil qilgan, bu koʻp oʻtmay buzilib, koʻproq vayronagarchiliklarni keltirib chiqargan. 15-iyundagi katta yer silkinishi Javada Tsxinvaliga katta zarar yetkazgan. Kamida 8 kishi halok boʻlgan va 200 kishi jarohat olgan. Xaxet qishlogʻi vayron qilingan.

Oqibati 
Davom etayotgan Gruziya-Osetiya mojarosi qutqaruv ishlarini murakkablashtirgan.

Manbalar 

Gruziyada zilzilalar
1991-yilgi zilzilalar
Racha
Obid Yunusov

Obid Yunusovich Yunusov (1934-yil 20-noyabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR — 2015-yil 21-sentyabr, Toshkent, Oʻzbekiston) — sovet va oʻzbek aktyori.

Biografiyasi 
Obid Yunusov 1931-yil 20-noyabr kuni Toshkent shahrida Yunus Rajabiy oilasida tavallud topgan. 1956-yilda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan.

Hamza nomidagi oʻzbek drama teatri (hozirgi Oʻzbekiston Milliy akademik drama teatri) aktyori, uning sahnasida yuzdan ortiq rollarni ijro etgan.  Oʻttizdan ortiq badiiy filmlarda rol ijro etgan. Aktyorning teatrdagi eng ko‘zga ko‘ringan roli “Parvona” spektaklidagi Oʻtkuriy obrazi bo‘lsa, kinodagi mashhur roli “To‘ylar muborak” filmidagi kuyov obrazi hisoblanadi.

Aktyor haqida “Armon” nomli hujjatli filmi suratga olingan.

Obid Yunusov 1989-yilda Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti, 1990-yilda Oʻzbekiston xalq artisti faxriy unvoni, 2003-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan taqdirlangan. 

2015-yil 21-sentyabr kuni Toshkent shahrida vafot etgan.

Manbalar 

1934-yilda tugʻilganlar
20-noyabrda tugʻilganlar
21-sentabrda vafot etganlar
2015-yilda vafot etganlar
Oʻzbekiston xalq artistlari
Rizqi Rajabiy

Rizqi Rajabiy (1887 – Toshkent – 1977.20.7) – sozanda (tanbur), oʻzbek musiqa ijrochilik sanʼatining yirik namoyandasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1940). Yunus Rajabiyning akasi. Toshkent musiqa texnikumini tugatgan (1923). Samarqand musiqa bilim yurtida oʻqituvchi va viloyat musiqali teatrida sozanda (1924— 27). Oʻzbekiston radioqoʻmitasi huzuridagi Xalq musiqa cholgʻulari ansamblida sozanda, konsertmeyster (1927—42). Toshkent musiqa texniku mida (1930—39), Toshkent konservatoriyasida (1972—77) oʻqituvchi. Ijro uslubi noxun zarblarini hamda musiqa bezak (nolish, sayqal)larini kuy harakteri va mazmuniga moslab ishlatishi bilan ajralib turadi. Repertuaridan maqom yoʻllari (Tasnifi va Samoy Dugoh, GulyorShahnoz, Garduni va Ufari Segoh va boshqalar) hamda mumtoz cholgʻu kuylari (Miskin, Nasrulloyi, Tanavor, Munojot, Abdurahmonbegi, Girya, Suvora kabi) oʻrin olgan. Sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot institutida 200 dan ortiq, Oʻzbekiston radiosi va Toshkent grammyozuvlar studiyalarida R. R. ijrosida 100 ga yaqin kuy yozib olingan. U bir necha ashula („Soralar“, „Yashnasin“, „Yorugʻlik“, „Ovoraman“, „Tantana“, „Oftobim“) va kuy („Chaqir“, „Olgʻa“, „Uxlasin“)lar muallifi. Akbar Haydarov, Mahmud Yunusov, Orif Qosimov va boshqa uning shogirdlaridir.

Manbalar 

1887-yilda tugʻilganlar
1977-yilda vafot etganlar
20-iyulda vafot etganlar
Mening baxtli oilam

Mening baxtli oilam () — Nana Ekvtimishvili va Simon Gross tomonidan suratga olingan 2017-yilgi gruzin dramatik filmi. U 2017-yilgi Sundance kinofestivali Jahon kinosi dramatik tanlovi bwlimida namoyish etilgan. Filmning dunyo premyerasi 67-Berlin xalqaro kinofestivali Forum boʻlimida boʻlib oʻtgan. Nana Ekvtimishvili ham, Simon Gross ham Sofiya xalqaro kinofestivalining „Eng yaxshi rejissor“ mukofotiga sazovor boʻlishdi, u yerda ularning filmlari Xalqaro tanlovlar boʻlimiga kiritilgan.

Syujeti 
Manana (Ia Shugliashvili), 50 yoshli ayol, oilasini, erini, farzandlarini va ota-onasini tark etishga qaror qiladi. Uning qarorining sabablari va asoslari dastlab uning oilasiga nomaʼlum boʻlib, butun hikoya davomida ular uchun sir boʻlib qoladi. Ammo uning kelajagi tomoshabinlarga asta-sekin ochib beriladi.

Manbalar
Stranger Things

Stranger Things – AQSh ilmiy fantastik teleseriali. Aka-uka Dufferlar tomonidan Netflix striming xizmati uchun yaratilgan. Monkey Massacre Productions va  studiyalari mahsuloti. Serialning birinchi mavsumi 2016-yilning 15-iyulida Netflixda eʼlon qilingan. Ikkinchi va uchinchi mavsumlar mos ravishda 2017-yilning oktyabrida hamda 2019-yilning iyulida chiqarilgan. Toʻrtinchi mavsum premyerasi 2022-yilning mayida boʻlib oʻtgan. Beshinchi va yakuniy mavsum esa 2025-yilda chiqarilishi reja qilingan.

Serial voqealari Indiana shtatining Hawkins nomli xayoliy shaharchasida yashovchi aholi atrofida boʻlib oʻtadi.

Manbalar

Havolalar 
 
 

AQSh teleseriallari
Netflix dasturlari
Ingliz tilidagi televizion shoular
2010-yillar teleseriallari
2020-yillar teleseriallari
Billie Eilish

Billie Eilish Pirate Baird OʻConnell (; 18-dekabr 2001-yilda tugʻilgan) amerikalik qoʻshiqchi va qoʻshiqnavisdir. U ilk marotaba 2015-yilda SoundCloud platformasiga „Ocean Eyes“ ashulasini yuklaganida, keyinchalik esa bu qoʻshiq Interscope Recordsning shoʻba korxonasi sanalmish Darkroom tomonidan chiqarilgandan soʻng shuhrat qozongan. Tarona produseri uning akasi Finneas O'Connell boʻlib, ashula matnini ham u yozgan hisoblanadi. Eilish u bilan musiqa va jonli ijrolarda hamkorlik qilib keladi. Uning Don't Smile at Me (2017) mini-albomi sleeper hit boʻlib, AQSh, Buyuk Britaniya, Kanada va Avstraliyada top 15 talikka kirishga mavaffaq boʻldi.

Eilishning When We All Fall Asleep, Where Do We Go? (2019) nomli studiyaviy albomi AQShda Billboard 200da yuqori pogʻonalarni egalladi, Buyuk Britaniyada birinchi raqamli qoʻshiq boʻldi hamda 2019-yilda eng koʻp sotilgan albomlardan biri sifatida qayd etildi. Albomning beshinchi singlli boʻlmish „Bad Guy“ Billboard Hot 100 da birinchi raqamli ashula boʻldi. 2020-yilda u James Bond filmlari turkumidagi No Time to Die filmi uchun shu nomli ashula ijro etdi hamda bu qoʻshiq Buyuk Britaniyadagi birinchi raqamli singlga aylandi. Keyinchalik, Eilish tomonidan ijro etilgan „Everything I Wanted“, „My Future“, „Therefore I Am“ va „Your Power“ singillari AQSh va Buyuk Britaniyada top 10 talikka kirdi.

Diskografiyasi 
 When We All Fall Asleep, Where Do We Go? (2019)
 Happier Than Ever (2021)
 Hit Me Hard and Soft (2024)

Turnelar 
 Donʼt Smile at Me Tour (2017)
 Whereʼs My Mind Tour (2018)
 1 by 1 Tour (2018-2019)
 When We All Fall Asleep Tour (2019)
 Where Do We Go? World Tour (2020)
 Happier Than Ever: The World Tour (2022)

Manbalar

Havolalar 
 
 

Amerikalik ayol qoʻshiqchilar
Amerikalik ayol modellar
Yashayotgan insonlar
MTV Europe Music Award sovrindorlari
Grammy mukofoti sovrindorlari
Brit mukofoti sovrindorlari
Amerikalik ayol qoʻshiqnavislar
Amerikalik bola qoʻshiqchilar
Amerikalik ayol pop-qoʻshiqchilar
Qoʻshiqlari Billboard Hot 100 xit-paradida eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan ijrochilar
Kriz tili

Kriz tili (kriz – Кърыцӏаь мез) — Ozarbayjonning shimoliy-sharqiy qismida yashovchi krizlarning tili. Nax-Dogʻiston tillar oilasining lezgin tillariga mansub. Budux tiliga genetik jihatdan eng yaqin, ushbu til bilan alohida kichik guruhni tashkil qiladi. Tarixiy jihatdan kriz va budux tillari proto-lingvistik davlatning maʼlum bir umumiy sohasidir. Baʼzan ular Shohdagʻ tillari haqida ham gapirishadi, bu yerda geografik yaqinlik va yakkalanish prinsipiga koʻra, kriz va budux tillari xinalug bilan birlashtirilib, Nax-Dogʻiston tillari orasida alohida oʻrin tutadi. 

Soʻnggi sotsiolingvistik tadqiqotlar (2001-yil) shuni koʻrsatdiki, Kubi  viloyatining baland togʻli qishloqlarida kriz tilida soʻzlashuvchilar soni taxminan 1-2 ming kishiga kamaygan. Ismayilli viloyatining Xaputli qishloqlarida taxminan shuncha odam kriz tilida (xaputli shevasi) gaplashadi. Til yozilmagan. U asosan maishiy sohada qoʻllanadi. Kriz tilida soʻzlashadigan koʻpchilik kattalar ham ozarbayjon tilida gaplasha oladilar. Bunga ozarbayjon aholisi bilan bir hududda yashash, ozarbayjon tilidagi maktab taʼlimi, ish yuritish, boshqa milliy guruhlar vakillari bilan aloqa qilish vositasi sifatida ijtimoiy, siyosiy, madaniy va boshqa tadbirlar paytida foydalanish kabi omillar sabab boʻladi. Ayrim qishloqlarda ham millatlararo aloqa vositasi sifatida lezgin tilidan foydalanadi.

Lahjalari 
Kriz tili bir qator lahjalar va ichki lahjalaga boʻlinadi (XX asrning oʻrtalariga qadar bu lahjalar alohida til sifatida koʻrib chiqilgan). Grammatik va fonetik tizimdagi sezilarli farqlarga, shu jumladan ozarbayjon tilining shevalari taʼsirida paydo boʻlgan yangiliklar bilan bogʻliq boʻlganiga qaramay, lahjalar oʻzaro tushunarli. 

Asosiy lahjalar:
 kriz-yergyud (kriz)
 xaputlin
 jek
 alik

Kriz-yergyud shevasi 29 qishloqda, Xaputlin - 8 ta, Jek - 6 ta va Alik - faqat Alik qishlogʻida gaplashiladi.

Xususiyatlari 
Kriz tili Lezgin tillaridan koʻp jihatlari boʻyicha, lablanganligi boʻyicha ajralib turadi.

Grammatika, leksika va fonetika sohasida adabiy va mahalliy lahjalarda ozarbayjon tilining kuchli taʼsiri sezilarlidir.

Manbalar 

Ozarbayjon tillari
Rossiya tillari
Zurab Azmaiparashvili

Zurab Azmaiparashvili () — Gruziyalik shaxmat boʻyicha grossmeyster. 2017-yil sentyabr oyida FIDE roʻyxatida uning Elo reytingi 2637 ga teng boʻlgan.

Karyera 
Azmaiparashvili 1988-yilda grossmeyster unvoniga ega boʻlgan. U koʻplab yutuqlarga erishgan, shu jumladan, uning yutuqlari qatoriga 1998-yilgi shaxmat olimpiadasida 2810 koʻrsatkichi bilan qayd etgan ijobiy natijasi va 1982-yil Moskva, 1986-yil, 1986-yil Tbilisi, 1989-yil London (Lloyds Bank Open) va Silivrida 2003-yil yakka tartibda oʻtkazilgan shaxmat boʻyicha Yevropa chempionatlarida birinchilikni qayd etgan. 2010-yilda u Singapurda boʻlib oʻtgan shaxmat boʻyicha 1-ASEAN chempionatida IM Oliver Barbosa bilan 1-2-oʻyinni durang natija bilan yakunlagan va tay-brekda gʻolib boʻlgan.

Azmaiparashvili shaxmat siyosatida faol qatnashuvchilardandir. U Yevropa shaxmat uyushmasi kengashi aʼzosi va xalqaro shaxmat federatsiyasi FIDE vitse-prezidentidir.

2009-yil avgust oyida u Ozarbayjon shaxmat jamoasi sardori etib tayinlandi va Novi Sad shahrida (Serbiya) shaxmat boʻyicha Yevropa jamoaviy chempionatida gʻolib boʻldi.

Qarama-qarshiliklar 
2003-yilda Istanbulda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida gʻolib chiqqan Azmaiparashvili Vladimir Malaxovga (keyinchalik ikkinchi oʻrinni egallagan) qarshi harakatni qaytarib oldi. Oʻz xatosini qaytarib olib, oqilona harakat qilib, Azmaiparashvili oʻyinda va turnirda gʻalaba qozondi. Malaxov qoidalarni bajarishi mumkin edi, lekin u juda shokka tushganini aytgan.

Aytishlarishicha, Azmaiparashvili oʻz reytingini oshirish uchun 1995-yildagi Strumica turniri natijalarini soxtalashtirgan. U ancha kuchsizroq raqiblarga qarshi 18 raund oʻynagan va musobaqa noqonuniy hodisa sifatida baholangan. 2003-yilda Sveshnikov Azmaiparashvili hodisasi va Aleksandru Krisan bilan bogʻliq shunga oʻxshash ishni „ochiq sirlar“ deb atadi, chunki ikkala aybdor ham FIDE siyosatiga qattiq aralashgan edi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Gruziyalik shaxmatchilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Arman adabiyoti

Arman adabiyoti milodiy 400-yil atrofida Mesrop Mashtots tomonidan arman alifbosini ixtiro qilishi bilan boshlanadi.

Tarix

Dastlabki tarix 
Arman cherkovining „butparast urf-odat“ni yoʻq qilish boʻyicha koʻp asrlik saʼy-harakatlari tufayli IV asrning boshlarida Armanistonni xristianlashtirishga qadar boʻlgan eng qadimiy arman adabiy anʼanalaridan faqat bir nechtasi saqlanib qolgan. Xristian arman adabiyoti taxminan 406-yilda Injil kitoblarini arman tiliga tarjima qilish uchun Mesrop tomonidan arman alifbosini ixtiro qilishi bilan boshlanadi.

Armaniston katolikosi Ishoq, tarjimonlar maktabini shakllantirdi, ular Edessa, Afina, Konstantinopol, Aleksandriya, Antioxiya, Kappadokiya, Kesariya va boshqa joylarga suryoniycha va yunoncha kodlarni sotib olish va ularni tarjima qilish uchun yuborilgan. Ushbu davrlar Oltin asr hisoblanadi.

Oltin asr koʻp jihatdan ibroniy va nasroniylarning adabiy anʼanalari va arman apostol cherkovi tarixi va sharhi edi.

Oʻrta asrlar davri 
Armaniston koʻpincha Sosoniylar imperiyasi kabi qoʻshni kuchlar tomonidan ishgʻol qilinganligi maʼlum. Oʻrta asrlar davri boshlanishi arablarning Armanistonni bosib olishi bilan belgilandi. Xalq orasida Geraklning arman ekvivalenti boʻlgan Dovud Sasanti haqida koʻplab afsonalar tarqaydi. Xalq Daviddan Armanistonnibosqinchilardan ozod qilishini kutishadi. Ming yildan oshiq vaqt mobaynida Dovudning afsonasi armanlarning ogʻzaki ijodi tufayli bobolaridan nabiralariga oʻtib kelgan va uning hikoyalarini qadimiy yoki oʻrta asrlarga ajratish qiyin. 1873-yilda bu voqeani arxiyepiskop Karekin Servantzdiants birinchi boʻlib yozgan, u Grush ismli Mushdan kelgan dehqon hikoyachisi aytgan ertakni soʻzma-soʻz koʻchirib olgan. Hikoyaning eng mashxur nusxalaridan biri Ovannes Tumanian tomonidan 1902-yilda ijro etilgan sheʼr edi. Uning sheʼri faqat Dovudning hikoyasini oʻz ichiga oladi, bu aslida hikoyaning 4 qismidan faqat bittasi, ammo markaziy qismi edi.

Diniy adabiyot

XIX asr — XX asr boshlari 
Siamanto, Hagop Baronian, Vahan Tekeyan, Hovhannes Hovhannisyan, Levon Shant, Krikor Zohrab, Rupen Zartarian, Avetis Aharonyan, Garegin Nzhdeh, Atrpet, Gostan Zarian, Hrand Nazariantz va Nigol Aghpalianlar ushbu davrning taniqli yozuvchilari edi.

Arman realistlari

Gazetalar 
Baʼzi mutaxassislarning taʼkidlashicha, arman realist mualliflari Arevelk (Sharq) gazetasi tashkil topganida (1884) paydo boʻlgan. Arpiar Arpiarian, Levon Pashalian, Krikor Zohrab, Melkon Gurjian, Dikran Gamsariyan va boshqa shu kabi yozuvchilar ushbu gazeta atrofida jamlanganlar. Oʻsha paytdagi boshqa muhim gazeta juda mashhur boʻlgan, tanqidni ragʻbatlantiradigan „Hayrenik“ (Vatan) gazetasi edi.

Ushbu faktlarga qaramay, armanlarga oʻz gazetalarida va boshqa yozma nashrlarida Armaniston, millat, vatan, ozodlik va taraqqiyot kabi soʻzlarni ishlatishga ruxsat berilmagan.

Sovet Armanistoni

Manbalar 

 

Adabiyot
Ozarbayjonda vinochilik

Ozarbayjonda vinochilik — Ozarbayjon hududida vino ishlab chiqarish va uzum yetishtirish.

Ozarbayjonda vinochilik tarixi 
1962-yilda Oqstafa mintaqasida, Shomutepe (miloddan avvalgi 5-4 ming yilga oid tarixiy yodgorlik) atrofida olib borilgan arxeologik qazishmalar paytida uzum urugʻlari topilgan. Kaspiy mintaqalarini, shu jumladan Ozarbayjonning yovvoyi florasini oʻrgangan arxeolog Lorenzo Konstantin bu haqiqatni tasdiqlagan. Uzerliktepe, Kultape, Gʻazaxdagi arxeologik topilmalar qadimgi uzum va vinochilik madaniyati (miloddan avvalgi III mingyillik oxiri - II mingyillik boshlari) haqida dalolat beradi. Keyinchalik, islom diniga oʻtkazilgan Ozarbayjonda, shuningdek Markaziy Osiyoda sharob isteʼmol qilish taqiq qilindi va bu mayiz va uzum navlarining yoʻqolishiga va vinochilikning pasayishiga olib keldi.

Mahalliy uzum navlari har bir yirik aholi punktida alohida tanlab olinishi natijasida yaratilgan. Ozarbayjonda mahalliy uzum navlarining aksariyati yovvoyi uzumdan, uy sharoitida yetishtirish orqali paydo boʻlgan. Tabiiy va sunʼiy seleksiya natijasida turli xil iqtisodiy ahamiyatga ega mahalliy navlarning boy fondi yaratilgan.

Sovet davri 
1980-yillarda Ozarbayjonning Davlat uzumchilik qoʻmitasi valyuta miqdori boʻyicha SSSRda birinchi oʻrinni egallab, neft sanoatidan ustun kelgan. 1985-yilda alkogolga qarshi kampaniya natijasida Ozarbayjon nafaqat texnik navlari boʻlgan plantatsiyalarni, balki uzumning noyob navlari bilan ham kesishga majbur boʻldi. 1985-yildan keyin 130 ming gektardan ziyod uzumzorlar yetishtirildi.

Zamonaviy davr 
2008-yilga kelib uzumzorlar uchun 7 ming gektar maydon ajratildi. Sovet ittifoqi davridagi kabi arzon navlarda emas, balki sifatli uzum navlarini yetishtirila boshlandi va natijada markali vinolarni ishlab chiqarish yaxshi yoʻlga qoʻyildi.

2019-yil 30-avgustda Shamaxi viloyatining Meisari qishlogʻida Haydar Aliyev jamgʻarmasi koʻmagi bilan tashkil etilgan birinchi Ozarbayjon uzum va sharob festivali boshlandi. Festival 2 kun davom etdi, unda mahalliy vinolarni tatib koʻrish ishlari olib borildi.

Yetishtirilgan uzum navlari 
Ozarbayjonda hammasi boʻlib 450 mahalliy uzum navlari maʼlum. Ularning aksariyati MDH va Boltiqboʻyi mamlakatlarida keng tarqalgan.
 Mədrəsə 
Bayanşirə 
Şirvanşahı 
Təbrizi  
Arazbarı
Beyləqani
Şabranı
Dərbəndi
Ordubadi
Tatlı
Mərəndi
Şahtaxtı
aq shani
 qara shani
 kishmish

va boshqalar.

Vinolar roʻyxati

Oq 
 Akstafa
 Sadili
 Shomoxi
 Qara-Chanax
 Agdam

Qizil 
 Alabashli
 Matrasa
 Martuni
 Kurdamir
 Madrasa
 Akstafa
 Shohdagʻ
 Shomoxi
 Gabala
 Leyla
 Dervish
 hinar
 Ogni Baku
 Sultan

Manbalar 

 

Ozarbayjon oshxonasi
Ismailiye saroyi

Ismailiye saroyi () — Ozarbayjon Fanlar akademiyasining qarorgohi vazifasini bajaradigan tarixiy bino. U Boku shahridagi Istiglaliyot koʻchasida joylashgan. 

Saroy Józef Plośko tomonidan millioner Musa Nagiyev nomidan Musulmonlarning xayriya jamiyati uchun vafot etgan oʻgʻli Ismail xotirasi uchun qurilgan boʻlib, unga Ismail nomi berilgan. Binoning qurilish ishlari 1918-yilda boshlanib 1913-yilda yakunlangan.

Manzili 
Masjid qurilishi shaharning markazida „Gapan Dibi“ deb nomlangan joyda ekanligi aytilgan. Dastlab masjidni wrab turgan favvoralar bilan bogʻ qurish rejalashtirilgan boʻlsa-da, Rossiya imperiyasi davrida katta taʼsirga ega boʻlgan nasroniy ruhoniylari Oltin cherkov deb nomlangan Aleksandr Nevski cherkovi (Qizil cherkov) yaqinida bunday masjidning qurilishiga toʻsqinlik qilganlar. 

Ushbu maydon asta-sekin tabiiy bozorga aylandi, chunki muammoning yechimi hokimiyat qarorini kutib uzoq vaqt talab etadi. Oziq-ovqat va boshqa tovarlar, hatto sotiladigan hayvonlar ham keltirila boshlandi. Iblis chorsusi (Iblis bozori) nomi bilan mashhur boʻlgan bu joy XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Bokudagi eng katta aholi punkti hisoblangan.

Meʼmori 
Shveytsariyadagi davolanishi paytida oʻgʻli Ismoilning yoniga tashrif buyurganida, u har doim gotika uslubida qurilgan Palazzo Contarini degli Scrigni e Corfuga qoyil qolgan va Bokuda oʻgʻli uchun xuddi shunday inshoot qurishni xohlagan edi. 

1905-yilda u polshalik meʼmor Plochkoni kelajakdagi Ismoiliy binosini qurish uchun Shveytsariyadagi saroy loyihasini tayyorlash uchun Bokuga yubordi. Arxitektor Shveytsariyada uch yil turishi kerak edi, chunki loyihalash ishlab chiqish jarayoni koʻp vaqtni talab qilar edi.

Meʼmor Ploshko Venetsiya arxitekturasidagi bino loyihasini Ogʻa Musaga taqdim etdi va Ismailiye binosi qurilishi imomning 1908-yil 21-dekabrdagi rasmiy marosimi bilan boshlandi. Saroy 1913-yil 7-aprelda ishga tushirildi.

Bino Venetsiya gotika uslubida qurilgan. Binoning old va yon jabhalarida quyidagi soʻzlar oltin harflar bilan yozilgan boʻlib, bu bino Musulmonlarning xayriya jamiyati uchun moʻljallanganligini bildiradi.

Binoning tosh va plastmassa detallari gips ishlatmasdan qurilganligi qiziq.

Keyingi yillarda Ozarbayjon ilmiy tadqiqot va izlanish uyushmasi (1923-1929), Ozarbayjon Davlat ilmiy tadqiqot instituti (1929-1932), SSSR Fanlar akademiyasining Kavkazorti filiali (1932-1935), SSSR Ozarbayjon Milliy Fanlar akademiyasining Ozarbayjon boʻlimi (1933-1945) va Ozarbayjon Fanlar akademiyasi binosi sifatida 1945-yil mart oyidan beri faoliyat yuritib kelmoqda.

Manbalar 

Bokudagi binolar
2019-yilgi Boku noroziliklari

2019-yilgi Boku noroziliklari 8-19-20-oktyabr kunlari Ozarbayjon poytaxti Bokuda boʻlib oʻtgan zoʻravonliksiz mitinglar edi. 8 va 19-oktyabr kunlari boʻlib oʻtgan norozilik namoyishlari muxolif partiyalar ittifoqi boʻlgan Demokratik kuchlar milliy kengashi (NCDF) tomonidan uyushtirilib, siyosiy mahbuslarni ozod qilish va erkin va adolatli saylovlar oʻtkazishga chaqirildi. Ular, shuningdek, oʻsib borayotgan ishsizlik va iqtisodiy tengsizlikka qarshi edilar. 19-oktyabrda hibsga olinganlar orasida Ozarbayjon Xalq fronti partiyasi rahbari Ali Karimli ham bor edi. 20-oktyabrda bir necha oʻnlab ayollar oiladagi zoʻravonlikka qarshi norozilik namoyishini oʻtkazdilar.

Fon 
Ozarbayjon Respublikasi Konstitutsiyasida bu kabi tinch namoyishlarga ruxsat berilgan boʻlsada, ammo hukumat bunday namoyishlar boʻlishini yoqlamaydi va namoyishlarni oʻtkazish uchun mahaliy tuman munitsipalitetidan ruxsat olish kerakligini talab qiladi. Ayollarning miting oʻtkazish haqidagi iltimosnomasi rasmiylar taklif qilingan joyda koʻplab doʻkonlar va restoranlar borligi va yaroqsizligi tufayli rad etildi.

Namoyishlar 
8-oktyabr kuni NCDF yigʻilishlar erkinligini qoʻllab-quvvatlovchi norozilik aksiyasini uyushtirdi. Ishtirokchilar Boku meriyasi oldiga toʻplanib, shahar rasmiylarining Boku markazidagi Mahsul stadionidagi mitingga ruxsat bermaslik haqidagi qaroriga norozilik bildirishdi. Namoyishchilarga Bokudan 20 km uzoqlikda joylashgan Lokbatan hududi taklif qilindi. Hodisa joyida ellik nafar namoyishchiga ruxsat berildi, namoyishlarga qoʻshilishi taqiqlangan yana oʻnlab odamlar politsiya mudofaasini yorib oʻtishga urinishdi. Bu ishni qilmoqchi boʻlganlar tarqatib yuborildi va baʼzilari hibsga olindi. Axborot vositalariga ham tadbirni yoritishga ruxsat berilmagan. Politsiya maʼlumotlariga koʻra, oʻn yetti namoyishchi „ommaviy namoyishlar toʻgʻrisidagi qonunni“ buzganligi uchun tanbeh berildi, toʻrt kishidan xuddi shu sabab bilan maʼmuriy bayonnomalar olindi.

19-oktyabr kuni namoyish oʻtkazgan politsiya Boku markazidagi bir nechta koʻchalarni yopguniga qadar uchta metro stansiyasining (28-may, Jafar Jabborli va Shoh Ismoil Xatai) ishi toʻxtatildi va Internetga kirish cheklandi. Boku politsiya departamenti 19-oktyabrdagi norozilik namoyishini „noqonuniy“ deb eʼlon qildi. Tezkor politsiya boʻlinmasining yuzlab xodimlari jalb qilindi. Oʻsha kuni Ali Karimli Boku markazida namoyishlarga qoʻshila boshlaganidan koʻp oʻtmay politsiya tomonidan hibsga olindi. Kechga yaqin uni ozod qilishdi. Politsiya maʼlumotlariga koʻra, oltmish namoyishchi hibsga olingan, ulardan qirq ikkitasi „ogohlantirish“ bilan qoʻyib yuborilgan.

Manbalar
Eddie Murphy

Edward Reagan Murphy (1961-yil 14-aprel) — amerikalik aktyor, komediyachi, yozuvchi va qoʻshiqchi.

Filmografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 

Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak qoʻshiqchilar
Yozuvchilar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Afroamerikalik erkak aktyorlar
Afroamerikalik erkak qoʻshiqchilar
Yashayotgan insonlar
Grammy mukofoti sovrindorlari
Amerikalik erkak ovoz aktyorlari
Somnologiya

Somnologiya uyquni ilmiy jihatdan oʻrganadi. U uyquni buzilishi va tartibsizliklarni klinik oʻrganish va davolashni oʻz ichiga oladi. Uyqu dori-darmonlari somnologiyaning bir qismidir.‌‌ EEG ixtiro qilingandan soʻng 1936-yilda Harvi va Lomis tomonidan uyquning bosqichlari aniqlandi, delta va teta toʻlqinlarining birinchi tavsiflari Valter va Dovey tomonidan amalga oshirildi va REM uyqusi 1953-yilda kashf etildi. Uyqudagi apnea 1965-yilda aniqlandi. 1970-yilda Stenfordda birinchi klinik uyqu laboratoriyasi ishlab chiqilgan. Birinchi aktigrafiya qurilmasi 1978-yilda Krupke tomonidan ishlab chiqarilgan, 1981-yilda esa doimiy ravishda ijobiy havo bosimi terapiyasi va uvulopalatofaringoplastika yaratilgan. Hozirgi kunda Amerika Uyqu Tibbiyot Akademiyasi boʻlgan Kutish tartibsizliklari markazlari assotsiatsiyasining imtihon qoʻmitasi 1978-yilda tashkil topgan va 1990-yilgacha uyquni boshqarish boʻyicha testini oʻtkazgan. 1989-yilda Amerika Uyqu Tibbiyot Kengashi 1991-yilda imtihon komissiyasining barcha vazifalarini oʻz zimmasiga oldi. Qoʻshma Shtatlarda Amerika Uyqu Tibbiyot Kengashi ham shifokorlarga, ham shifokor boʻlmaganlarga uyquni davolash boʻyicha sertifikat beradi. Biroq, kengash odamga tibbiy litsenziyasiz uyquni davolash bilan shugʻullanishga ruxsat bermaydi.

Manbalar 

Tibbiyot
Post Malone

Austin Richard Post (4-Iyul 1995-yilda tugʻilganlar) – amerikalik qoʻshiqchi, reper, qoʻshiqnavis va aktyor.

Diskografiya 
 Stoney (2016)
 Beerbongs & Bentleys (2018)
 Hollywood's Bleeding (2019)
 Twelve Carat Toothache (2022)
 Austin (2023)

Manbalar

Havolalar 
 

Amerikalik erkak qoʻshiqchilar
Hip-hop musiqachilar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik erkak reperlar
Amerikalik erkak pop-qoʻshiqchilar
Amerikalik hip hop-qoʻshiqchilar
Qoʻshiqlari Billboard Hot 100 xit-paradida eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan ijrochilar