Tony Scott

Anthony David Leighton Scott (1944-yil 21-iyun, Angliya – 2012-yil 19-avgust, Los Angeles, Kaliforniya, AQSh) – britaniyalik rejissyor va prodyuser. U „Top Gun“ (1986), „Beverly Hills Cop II“ (1987), „Days of Thunder“ (1990), „The Last Boy Scout“ (1991), „True Romance“ (1993), „Crimson Tide“ (1995), „Enemy of the State“ (1998), „Man on Fire“ (2004), „Déjà Vu“ (2006) va „Unstoppable“ (2010) kabi juda muvaffaqiyatli, jangovor va triller filmlarining rejissyori sifatida tanilgan.

Scott rejissyor ser Ridley Scottning ukasi. Ularning ikkalasi ham Londondagi Qirollik sanʼat kollejini tamomlagan va oʻz karyeralarini televizion reklama roliklarini yaratish bilan boshlagan. Aka-uka rejissyorlar Gollivudda muvaffaqiyat qozongan britaniyalik rejissyorlar avlodidan kelib chiqqan. 1995-yilda Tony ham, Ridley ham Britaniyaning kinoga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Britaniya Akademiyasi Film mukofotiga sazovor boʻlishdi.

Yoshligi 
Scott Shimoliy-Sharqiy Angliyaning Northumberland shtatidagi Tynemouth shahrida tugʻilgan. Dixon Scott, katta amakisi, Tyneside atrofida kinoteatrlar ochgan kino tarmogʻining asoschisi. Nyukasldagi One Tyneside Cinema Buyuk Britaniyada faoliyat yurituvchi oxirgi kinoxronika kinoteatridir. Tony Gʻarbiy Hartlepool sanʼat kollejining Hartlepool shahridagi Rosebank maktabida oʻqigan va Sanderlend sanʼat maktabini tasviriy sanʼat darajasi bilan tugatgan. 16 yoshida u Ridleyning rejissyorlik debyuti boʻlgan „Boy and Bicycle“ qisqa metrajli filmida paydo boʻldi.

Tony Scott Londondagi Qirollik sanʼat kollejiga oʻqishga kira olmaganidan soʻng Lidsda sanʼat boʻyicha oʻqishni davom ettirdi. 1969-yilda u Ambrose Biersning „One of the Missing“ hikoyasi asosida qisqa metrajli film suratga oldi. Ridley avvalroq uni filmga jalb qilganidek, Tony akasiga prodyuserlik rolini berdi va shunday eslaydi: „Film 1000 funt sterlingga tushdi“. Qirollik sanʼat kollejida oʻqiyotganda, u yerda Raymond Durgnatdan saboq olgan, shuningdrek, kursdoshlari Hank Onrust va Richard Stanleyning „Donʼt Walk“ filmida rol oʻynagan. Yana Ridleyning izidan borib, Tony rassom boʻlishni niyat qilgan boʻlsa-da, Qirollik sanʼat kollejini tamomladi. Ularning toʻngʻich akasi Frank avvalroq Britaniya savdo dengiz flotiga qoʻshilgan edi.

Kinodagi faoliyati 
Tony eʼtiborini kinoga qaratdi. Ridley shunday dedi: „Tony dastlab hujjatli filmlar suratga olishni xohlagan edi. Men unga: „BBC ga borma, avval mening oldimga kel“, dedim. Men uning mashinalarni yaxshi koʻrishini bilardim, shuning uchun unga: „Kel men bilan ishla, bir yildan soʻng Ferrari olasan“, dedim. Va u shunday qildi!“.

Scott 1975-yilda Genri Jeymsning „Beltraffio muallifi" qissasining teledasturiga rejissyorlik qilish uchun vaqt ajratdi. 1970-yillarning oxirlarida ingliz rejissyorlari Xyu Hudson, Alan Parker, Adrian Layn va uning katta akasining badiiy filmdagi muvaffaqiyatlaridan soʻng, ularning barchasi reklama rejissyorligi boʻyicha 1980- yilda Gollivuddan dastlabki taklliflarni oldi. Uning katta akasi Frank oʻsha yili 45 yoshida teri saratonidan vafot etdi.

Scott badiiy kino karyerasini boshlashga urinib koʻrdi. Uni qiziqtirgan gʻoyalar orasida Ann Raysning „Interview with the Vampire“ romanining oʻsha paytda ishlab chiqilayotganiga moslashtirilgani ham bor edi. MGM allaqachon vampirlar haqidagi „The Hunger“ filmini ishlab chiqayotgan edi va 1982-yilda Scottni ishga oldi. „The Hunger“ filmida David Bowie va Ketrin Denev rol oʻynagan va kichik rolda Willem Dafoeni tanishtirgan. Murakkab fotografiya va hashamatli ishlab chiqarish dizayniga qaramay, u tomoshabinlarini topa olmadi yoki tanqidchilarni hayratda qoldira olmadi. Keyingi ikki yarim yil ichida Gollivudda bir nechta kino imkoniyatlarini topib, Scott reklama va musiqiy videolarga qaytdi.

Gollivud muvaffaqiyati 
Top Gunning ajoyib muvaffaqiyatidan soʻng, Scott Gollivudning faol rejissyorlari roʻyxatiga kirdi. U 1987-yilda Simpson va Brukxaymer bilan birga Eddie Murphy va Brijit Nilsenni juda kutilgan „Beverly Hills Cop II“ filmida boshqargan. U tanqidchilarni hayratda qoldirdi, lekin yilning eng yuqori daromad keltirgan filmlari qatoriga kirdi. Oʻsha yili, 1987-yilda Tony Scott Paramount Pictures bilan studiyada prodyuser va rejissyor boʻlib xizmat qiladigan eksklyuziv boʻlmagan shartnoma uchun filmlar ishlab chiqish boʻyicha shartnoma imzoladi. Uning navbatdagi filmi „Revenge“ (1990), zino va qasos haqidagi triller, Meksikada kechgan, Kevin Kostner, Madlen Stou va Entoni Quinn rollarini ijro etgan.

1993-yilda Scott Quentin Tarantino senariysi boʻyicha atigi 13 million dollarga tushgan „True Romance“ filmini boshqargan. Rollarda Christian Slater, Patricia Arquette, Dennis Hopper, Christopher Walken, Gary Oldman, Brad Pitt, Tom Sizemore, Chris Penn, Val Kilmer, James Gandolfini va Samuel L. Jackson bor edi. Garchi Janet Maslin va boshqa tanqidchilar tomonidan ijobiy baholangan boʻlsa-da, u ishlab chiqarish uchun sarflanganidan kamroq daromad oldi va oʻshandan beri kult maqomiga ega boʻlgan boʻlsa-da, kassadagi muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Keyingi filmi „Crimson Tide“ (1995) uchun Scott yana prodyuserlar Don Simpson va Jerry Bruckheimer bilan hamkorlik qildi. Gene Hackman va Denzel Washington ishtirokidagi suv osti trilleri tanqidiy va tijorat nuqtai nazaridan yaxshi qabul qilindi.

1995-yilda Shepperton Studios Tony va Ridley Scott boshchiligidagi jamoa tomonidan sotib olindi, u Britaniyada joylashgan studiyalarni keng koʻlamli taʼmirladi va shu bilan birga uning maydonini kengaytirdi va yaxshiladi.

Tony Ridley bilan hamkorlikda 2005-yildan 2010-yilgacha efirga uzatilgan Numb3rs teleserialini birgalikda ishlab chiqardi va Tony toʻrtinchi mavsumning birinchi epizodini boshqargan. 2006-yilda u Hybridning „I Choose Noise“ albomidagi „Dreamstalker“ deb nomlangan qoʻshiqqa ovoz berishda hissa qoʻshgan.

2005-yilda Tony Scott bosh rolni Keira Knightley oʻynagan „Domino“ filmini boshqargan. Film eksperimental usullaridan foydalanishi bilan ajralib tursa-da, u tanqidchilar tomonidan yomonlandi va tomoshabinlar tomonidan rad etildi. 2006-yilning kuzida Scott yana Denzel Washington bilan ishladi, bu safar „Deja Vu“ nomli ilmiy-fantastik film ustida ishladi. Ular 1974-yilda suratga olingan xuddi shu nomdagi va John Travolta ham rol oʻynagan filmning remeyki boʻlgan „The Taking of Pelham 123“ filmida yana hamkorlik qilishdi. U 2009-yil 12-iyunda chiqarilgan. 2009-yilda Tony va Ridley Scott „The Good Wife“ huquqiy drama teleserialining ijrochi prodyuseri boʻlishdi.

2010-yilda aka-uka Scottlar „A-Team“ teleserialining badiiy filmini suratga olishdi. Oʻsha yili Scott Denzel Washington bilan yana „Unstoppable“ filmida hamkorlik qildi, bu filmda Chris Pine ham rol oʻynadi va noyabr oyida ekranlarga chiqdi.

Shaxsiy hayoti 
Scott uch marta uylangan. Uning birinchi nikohi 1967-yilda BAFTA mukofotiga sazovor boʻlgan televizion prodyuser Gerry Boldy (1944-2007) bilan boʻlgan. Ular 1974-yilda ajrashgan. Uning ikkinchi nikohi 1986-yilda reklama direktori Glinis Sanders bilan boʻlgan. Bir yil oʻtib, uning „Beverly Hills Cop II“ filmi suratga olish jarayonida tanishgan Brijit Nilsen (oʻsha paytda Sylvester Stallone bilan turmush qurgan) bilan boʻlgan munosabati ommaga oshkor boʻlgach, ular ajrashishdi. Keyinchalik u 1990-yilda „Days of Thunder“ filmi suratga olish jarayonida oʻzidan 24 yosh kichik boʻlgan kino va teleaktrisa Donna Wilson bilan uchrashdi; ular 1994-yilda turmush qurishdi. U 2000-yilda ularning egizak oʻgʻillari Frank va Maxni dunyoga keltirdi.

Oʻlimi 

2012-yil 19-avgust, taxminan soat 12:30 da PDT, Scott Los-Anjelesning San-Pedro port tumanidagi Vincent Thomas Bridge koʻprigidan sakrab oʻz joniga qasd qildi. Los-Anjeles politsiya departamentining bandargoh boʻlimi tergovchilari uning mashinasida qoldirilgan, koʻprikda toʻxtab qolgan va uning ofisida oilasi uchun yozilgan yozuvda aloqa maʼlumotlarini topdilar. Guvohlardan biri u sakrashdan oldin ikkilanmaganini aytdi, biroq boshqasi panjaraga chiqishdan oldin asabiy koʻrinishini aytdi va sakrashdan oldin ikki soniya ikkilanib turdi. U sayyohlik kemasi yoniga tushdi. Uning jasadi Los-Anjeles port politsiyasi tomonidan suvdan topilgan. 22-avgust kuni Los-Anjeles okrugi sudyasining matbuot kotibi Ed Wintersning aytishicha, Scott qoldirgan ikkita eslatmada hech qanday sogʻliq muammolari haqida hech narsa aytilmagan, lekin na politsiya, na oila bu eslatmalarning mazmunini oshkor qilmagan. Koroner (toʻsatdan oʻlim sabablarini oʻrganuvchi tashkilot) rasmiysi Scottda „hech qanday jiddiy tibbiy holat yoʻqligini“ va „neoplaziya [saraton] aniqlangan anatomik dalillar yoʻqligini“ aytdi.

2014-yil noyabr oyida Variety nashriga bergan intervyusida Ridley Scott akasining oʻlimini „tushunib boʻlmas“ deb taʼriflab, Tony „saraton kasalligi bilan uzoq kurash olib borganini aytdi – bu tashxisni oilasi davolanish paytida va uning kasalligidan soʻng oʻlimini maxfiy saqlashni tanladi“.

Filmografiyasi

Filmlar 

 Ijrochi filmlari

Oʻrta metrajli filmlar 

Short films

Televizion 
Direktor

Ijrochi Prodyuser
 AFP: American Fighter Pilot (2002)
 The Gathering Storm (2002)
 Numb3rs (2005–10)
 The Good Wife (2009–12)
 Gettysburg (2011)
 Labyrinth (2012)
 World Without End (2012)
 Killing Lincoln (2013)

Boshqalar 

 „Danger Zone“— Kenny Loggins (1986)
 „One More Try“— George Michael (1988)
 „Father Figure“— George Michael (1987) rejissyor Andy Morahan, sevgi sahnasi Tony Scott tomonidan suratga olinga

Manbalar 
2012-yilda vafot etganlar
1944-yilda tugʻilganlar