Liu Yu (olima)

Liu Yu (1975-yil 24-dekabrda Xitoyda tugʻilgan) – xitoylik yozuvchi va siyosatchi olima hisoblanib u Pekin Tsinghua universitetida siyosiy fanlar boʻyicha professor-oʻqituvchi bo'ladi. Xitoy liberalizmidagi taniqli notiq ayol boʻlib, Liu’ning „Details of Democracy“ kitobi, Amerika demokratiyasi faoliyatiga Xitoy auditoriyasini tanishtirish mafkuraviy harakatining ijodiy va yaxshi yozilgan poydevori sifatida eʼtirof etilgan.

Hayoti va faoliyati 
Liu 1975-yil 24-dekabrda Xitoyning Jiangxi shtatining Poyang County shahrida tavallud topgan. U 1996-1999-yillarda Pekinning Xayidian tumani Renmin universiteti tomonidan siyosiy fanlar boʻyicha bakalavr va magistr darajalarini olgan. 2000-yildan 2007- yilgacha Liu AQShda yashagan, u yerda Kolumbiya universiteti tomonidan siyosiy fanlar boʻyicha doktorlik darajasini qoʻlga kiritgan va Xitoy tadqiqotlari uchun Fairbank markazida Harvard universiteti postdoktorlik tadqiqotchisi boʻlishga muvaffaq boʻldi. 2007-yildan 2010-yilgacha u Kembridj universitetida oʻqituvchilik faoliyati bilan shugʻullangan.

Liu 2000-yildan boshlab onlayn ravishda siyosat haqida blog yuritishga va keng muhokamalar olib borishga kirishdi. U 2000-yillarning dastlabgi yillarida veb-fiksiya yozuvchi sifatida paydo boʻldi, 2003-yilda „Lonely as a Planet“ (孤独得像一颗星球) romanini seriallashtirdi va mazkur ishning amerikalik internet oʻquvchilar orasida mashhur boʻlishiga sabab boʻldi. „Lonely as a Planet“ va uning keyinchalik chop etilgan asarlari „So, Where is Love?“ Xitoyda nashr etilgan va bu dastlab aholi tomonidan juda ham yaxshi qabul qilinmagan. 2004-yildan boshlab u „Shukkan piyano“ () nomli xitoy ommaviy axborot vositalarida siyosiy sharhlar yoza boshladi. Liu „beʼmani, jahldor yosh“ yozuvchi sifatida ulkan obroʻni shakllantirgan va katta muxlislarni oʻziga jalb qilgan. Shuningdek, Liuning yozish uslubini sharhlovchilar ayol yozuvchi uchun noodatiy uslub deya izohlagan. Shunga qaramay, Liu ommaviy axborot vositalarining eʼtiboridan oʻzini chetga oldi va muxlislar bazasini izlashni „uyat“ deb atagan.

Muvaffaqiyatga erishishi va akademik faoliyati 
2009-yilda Liu Amerika demokratiyasi mavzusidagi blogida yozgan Details of Democracyni, yaʼni essaylar toʻplamini nashr etdi. Kitob xitoy tinglovchilariga demokratiyaning kundalik mexanizmlarini taqdim etishni va demokratiyaning „mavhum til“ emas, balki hikoyalar va anekdotlarning oʻziga xos pozitsiyasidan kelib chiqib qonunlarni oʻtkazish va ishchilarning ish haqini toʻxtatish kabi jarayonlarni aholiga tushuntirishni xohlagan. Mazkur demokratiya tafsilotlariga oid asar bestsellerga aylandi va Liu „Xitoyning de Tokvili“ sifatida shuhrat qozonishiga sabachi boʻldi va mazkur hodisa Xitoy liberal fikrlash tafakkurining tamal toshiga aylandi. Mazkur hodisa Xitoy kommunistik partiyasi tomonidan kuch bilan bostirish tizimidan qochish uchun „ijodkorlik bilan yaratilgan surgunlar, aylanuvchi maʼlumotlar va ironik zehniyat“ bilan asoslangan demokratiyani ochiq qoʻllab-quvvatlaganligi uchun hurmat qilinadi. Liuning AQShga boʻlgan qarashlarii Volterning Xitoyga boʻlgan taassurotlari bilan taqqoslandi, ikkalasi ham chet el imperiyasida oʻz mamlakatlarida yoʻq qadriyatlarning ifodasini koʻrishdi.

Liu 2010-yilda Osiyodagi eng yuqori darajadagi universitet hisoblangan Tsinghua universitetida siyosiy fanlar boʻyicha professorlik darajasiga koʻtarildi.  "Amerika tomonidan kuzatib boriladigan Xitoyning eng taniqli kishi sifatida obroʻsini rivojlantirgan va Xitoy liberalizmining yuzlaridan biri sifatida mashhur ommaviy notiq boʻldi. 2000-yillarning oxirida va 2010-yillarning boshida Liu Xitoyning demokratiyalashuviga nisbatan optimist nuqtai nazarni egalladi va kelgusi oʻn yillikda radikal demokratik oʻzgarishlarni bashorat qilib oʻtdi. Mazkur holat aholi tomonidan kutilmagan boʻlishiga qaramasdan, Xitoy 2010-yillarga kelib yanada avtoritar davlat boʻldi, bu jarayon albatta Liuning karyerasiga taʼsir koʻrsatmasdan qolmadi, bunga asosiy sabab liberal ovozlarning kuchaygan taʼqiblari Liuning nutq roli yoki oʻz lavozimlarini oʻrgatish qobiliyatini kengroq ochib berishga toʻsqinlik qildi. U Ian Jonsonga bu hukumatning senzurasi taʼsirining qoʻrqinchli taʼsir kuchiga ega ekanligini, ammo uni „Internet bahori“ ning muvaffaqiyatsizligi sifatida butunlay taʼriflash kerak emasligini va Xitoyning 2000-yillardagi liberalizmining toʻliq oqibatlari hali koʻrilmaganligini aytdi.

Shaxsiy hayoti

Liu Xitoyning Renmin universitetida muallif hamda falsafa fanlari boʻyicha professor hisoblangan  bilan turmush qurgan. Garchi juftlikning ikkala aʼzosi ham taniqli akademiklar boʻlsa-da, odamlar ularning shaxsiy hayoti haqida muhokama qilishidan qochishga harakat qilishadi va bir xil ommaviy koʻrinishlarda paydo boʻlmaslik toʻgʻrisida kelishuv tuzganlar. Shuningdek, mazkur juftlikning bir nafar qizi bor.

Tanlangan nashrlari

Maqolalari 
 Liu Yu (2020), „“ (),  (), vol. 10
 Liu Yu (2018), „“ (),  (), vol. 6
 Liu Yu (2017), „Lessons of new democracies for China“, Journal of Chinese Political Science
 Liu Yu (2017), „“ (),  (), vol. 2
 Liu Yu (2017), „Is there a tradeoff between democratization and stability?“, Social Science Quarterly, vol. 98, no. 5
 Liu Yu (2016), „The state with a surname“, Journal of Chinese Governance, vol. 1, no. 3

Kitoblari

 Liu Yu (2013),  (), Zhejiang universiteti matbuot, 
 Liu Yu (2009),  (), Shanyan kitob doʻkonining Shangayi ,

Manbalar 

1975-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar