Santal

Santal.
 Gavayi orolidagi yosh Santalum paniculatum shoxlari
 Ilmiy tasnifi
 Domen:
 Eukariotlar
 Qirollik:
 O'simliklar
 Xazina:
 Gullaydigan o'simliklar
 Xazina:
 Eudicots
 Xazina:
 Superasteridlar
 Buyurtma:
 Santaloceae
 Oila:
 Santal
 Jins:
 Santal.
 Xalqaro ilmiy nomi
 Santalum L.
 Turlari.
 Matnga qarang.
 Taksonomiya
 Vikiturlarda	
 Tasvirlar
 Wikimedia Commons-da	
 ITIS   195929
 NCBI 35973
 EOL 53007
 GRIN   g: 10699
 IPNI   30113685-2
 POWO 30113685-2 
WFO   4000033961

Santal yoki sandal(  ) - tropik daraxtlarning bir turi.

Santal (sandal daraxti) yog'i parfyumeriya, kosmetika va tibbiyotda keng qo'llanilgan, ammo yuqori narx (1 kg uchun 2000 AQSh dollaridan ortiq) va yirtqichlar tomonidan yo'q qilinishi tufayli bu sohalarning barchasidan deyarli chiqarib yuborilgan: parfyumeriya va kosmetikada. daraxtlar, sintetik lazzatlarga o'tish kerak edi va tibbiyotda arzonroq va samaraliroq dorilar, xususan, antibiotiklar paydo bo'lishi bilan u tark etildi. . Aromaterapiyada qo'llaniladi. Tadqiqotlarga ko'ra, do'konlar va dorixonalarda taqdim etilgan sandal daraxti efir moyining deyarli barcha assortimenti sintetik o'rnini bosuvchi moddalar (javanol, ebanol, polisantol hidga taqlid qilish) yoki boshqa arzonroq efir moylari (Amirisa) bilan almashtirildi. Shu bilan birga, ishlab chiqaruvchilar sintetik moylarni "100% tabiiy oq sandal daraxti efir moyi" deb belgilashda davom etmoqdalar, tadqiqotchilarning fikriga ko'ra, iste'molchilarni chalg'itadi va ularning sog'lig'ini xavf ostiga qo'yadi.

Hozirgi vaqtda Hindistondan oq sandal daraxti va sandal yog'ini eksport qilish daraxtlar populyatsiyasi tiklanmaguncha taqiqlangan.Shu sababli, oq sandal daraxti va boshqa turdagi sandal daraxtining efir moyi narxi 1 kg uchun 2000 dollardan oshib ketdi va ba'zi mamlakatlar ushbu mahsulotni sotishni taqiqlashni taklif qilmoqda. Hozirgi vaqtda Hindistonda oq sandal daraxti plantatsiyalari 30 000 gektardan ortiq maydonni egallaydi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, 2040-yildan boshlab har 1000 gektar ko‘chatdan 30-35 yoshli daraxtlarni kesish mumkin bo‘lib, undan 200 tonna efir moyi olinadi. Hindiston va Avstraliya 2040 yilga kelib oq sandal daraxti efir moyining asosiy yetkazib beruvchilari bo'lishi kutilmoqda.

Yovoyi holatda oq Santalum Malay arxipelagida Java orolining sharqiy qismidan Timor oroliga qadar joylashgan. Bu tur Hindistonda yovvoyi holda o'sadi, deb ishonishgan va ba'zi botaniklar tomonidan hanuzgacha ishonishgan. Ammo bir qator botaniklar Hindistonda qadimdan yetishtiriladigan oq Santalum bu yerda tabiiy holga kelib, keng tarqalib ketgani haqida ishonchli dalillar keltirdilar. Hindiston, ayniqsa Karnataka shtatidagi Mysore shahri 1998 yilgacha sandal daraxti va santal yog'ining asosiy yetkazib beruvchisi edi;hozir u asosan Avstraliyada ishlab chiqariladi.

Botanika tavsifi

Efir moyining xossalari va tarkibi 
Santal yog'i nozik, ko'zga tashlanmaydigan hidli yopishqoq sarg'ish suyuqlikdir.

Asosiy komponent santalol (a-santalol 45-50%), qo'shimcha ravishda a- va b- santalin 2-10%,a- transbergamotol 2-6%, epi-b-santalol 2-7%,cis-b - santalol 15-30%.

Parfyumeriya sohasida qo'llanilishi 
Santal parfyumeriya sanoatida qo'llaniladi.Santal efir moyi atirga"olijanob yog'och" notasini beradi ( asosiy nota). Parfyumga santhal efir moyi qo'shilishi xushbo'y hidning yuqori va pastki notalari uchun ajoyib fiksator hisoblanadi. Hozirgi vaqtda sintetik xushbo'y moddalar asosan parfyumeriyadagi efir moylarini almashtirish uchun ishlatiladi.

T.A.Melnichenko tomonidan tuzilgan o'rta maxsus ta'lim muassasalari uchun qo'llanmada Santalning xushbo'yligi og'riqni bostirishi va samarali antidepressant ekanligi tasdiqlandi.

Ekologiya 
Hindistondagi barcha Santal daraxtlari davlat mulki bo'lsa-da,brakonerlik davom etmoqda. Hukumat amaldorlari ko'pincha brakonerlarni yashirishadi va o'tin bilan isitiladigan ibtidoiy kameralardan foydalanish tufayli "brakonerlangan" yog'ning hosildorligi zavod texnologiyasidan foydalangan holda olinganidan ancha past bo'ladi.

Turlari 
The Plant List ma'lumotlar bazasiga ko'ra, jins 12 turni o'z ichiga oladi:

Manba 

Tutatqi
Qimmatbaho yog'och turlari
Santal