yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Ommaviy mulk kuni

"Ommaviy mulk kuni" ( — 2004-yildan buyon har yili 1-yanvarda nishonlanadigan xalqaro norasmiy bayramdir.

Bayram sanasi 1-yanvar boʻlishiga sabab shuki, koʻpgina mamlakatlar qonunchiligiga binoan yangi yilning birinchi kunida mualliflik huquqi poyoniga yetadigan asarlar jamoat mulkiga oʻtkaziladi

. 2019-yilgacha AQSh istisno edi, chunki bu mamlakatda shu yilgacha nashr etilgan birorta asar jamoat mulkiga aylanmagan. Buning sababi himoya shartlari muddati oʻtishining oʻziga xosligi va 1996-yilda xorijiy asarlarni himoya qilish muddatining retroaktiv tiklanishi edi.

Bayram haqida ilk eslatma 2004-yilda boshlangan va kanadalik faol Uolles Maklin nomi bilan bogʻliq (). Uning gʻoyasini huquq professori, Creative Commons notijorat tashkiloti asoschisi Lourens Lessig qoʻllab-quvvatladi. Keyinchalik, tashabbus boshqa faollar, notijorat tashkilotlar va Internet loyihalari tomonidan qoʻllab-quvvatlandi.

2010-yil 1-yanvardan buyon Public Domain Day veb-saytida asarlari jamoat mulkiga aylanuvchi mualliflaring har yilik roʻyxati eʼlon qilinadi.

2011-yil yanvar oyida The Open Knowledge Foundation notijorat tashkiloti The Public Domain Review (inglizchadan — "Ommaviy domen soʻrovi" „Ommaviy mulk sharhi“), onlayn jurnalini ishga tushirdi.

2012-yili ushbu kun Polsha, Shvetsariya, Isroil, Makedoniya, Italiya va Fransiya davlatlarida ham nishonlandi.

Manbalar

Havolalar 

 Bayramning rasmiy sayti.
 Creative Commons rasmiy veb-saytidagi Public Domain Day sahifasi.
 Jamoat mulki sharhi.
 2014-yil 1-yanvarda jamoat mulkiga nima kirishi mumkin edi?.

 

Intellektual mulk faolligi
Lyutsern festivali

Lyutsern festivali () — dunyodagi eng mashhurlardan biri boʻlgan Lyutsern (Shveysariya) shahridagi xalqaro akademik musiqa festivali. U bir qancha jamgʻarmalarning shaxsiy mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladi (davlat moliyalash ulushi 5%).

Festivalning boshlanishi 18.07.1938-yilda mahalliy kurzalda boʻlib oʻtgan konsert hisoblanadi, unda Y.Gaydnning G-durdagi 88-simfoniyasi E. Anserm boshqaruvidagi Romansk Shveysariya Orkestri musiqachilari tomonidan kuchaytirilgan kurzal orkestri tomonidan ijro etilgan. Oʻshandan beri festival har yili oʻtkazib kelinmoqda. 1943-2000-yillarda u Lyutsernda Xalqaro musiqa haftaliklari (, qisqartirilgan tarzda IMF) nomi ostida faoliyat yuritgan.

Festivalga hamrohlik qilish uchun 1938-yilda Lyutsern festivali simfonik orkestri tashkil etilgan (birinchi dirijyor Arturo Toskanini boʻlgan), u 1993-yilgacha mavjud boʻlgan va 2003-yilda Lyutsern festival orkestri nomi bilan qayta yaratilgan (2016-yildan beri orkestrning badiiy rahbari Rikardo Shayi).

1956-yilda tashkil etilgan Lyutsern festivalining torli orkestri (Festival Strings Lucern) uning dirijyori, bir vaqtning oʻzida 1968-80-yillarda Lyutsern festivalining badiiy rahbari boʻlganRudolf Baumgartnerning taʼsiri tufayli, 1990-yillarning oxirigacha Lyutsern festivalining bir qismi boʻlgan. 2000-yilda orkestr festivaldan ajralib chiqdi, shundan beri u uning dasturlarida taklif etilgan jamoa sifatida qatnashib kelmoqda.

1998-yildan beri Lyutsern festivali yiliga uch marta — Pasxa, yoz va kuzda oʻtkaziladi. Pasxa festivalining tematik dasturlari markazida (1988-yildan) barokko davrining muqaddas musiqasi. Kuz festivali (1998-yildan) faqat fortepiano musiqasiga (shu jumladan, fortepiano ishtirokidagi kamera musiqasiga) bagʻishlangan. Yozgi (asosiy) festival dasturlarida zamonaviy musiqa katta oʻrin tutadi.

2003-yildan buyon zamonaviy musiqa (asosan xorijiy bastakor va dirijyorlar uchun) boʻyicha pullik (yozgi) kurslarni oʻtkazuvchi Festival akademiyasi faoliyat koʻrsatmoqda. Uning asoschisi va birinchi badiiy rahbari Pyer Bulez boʻlib, Akademiyaning badiiy rahbari 2016-yildan beri Volfgang Rim hisoblanadi.

1998-yildan beri Lyutserndagi festivalning asosiy maydoni Kongress markazi ().

Adabiyotlar 
 Singer, Erich. Lucerne Festival: von Toscanini zu Abbado. Luzern: Pro Libro, 2014. 400 S. ISBN 9783905927030.

Havolalar 
 Официальный веб-сайт Люцернского фестивального оркестра (англ.)
 Официальный веб-сайт Струнного фестивального оркестра (англ.)
 Singer E. 75 Jahre Lucerne Festival: Seitenblicke, Nebenschauplätze (Neue Zürcher Zeitung, 17.8.2013)
Shveysariya Festivallari
 ilmiy musiqa festivallari
Tbilisi filarmoniyasi

Tbilisi davlat filarmoniyasi (yuk. თბილისის საკონცერტო დარბაზი, Tbilisi konsert zali) — Gruziya konsert tashkiloti, Tbilisi, Meraba Kostava koʻchasi, 36/1 da joylashgan. Shaharning diqqatiga sazovor joylari.

Tarix 
Gruziyada filarmoniya asoslarining tashkil topishi 1905-yilda deb hisoblanishi mumkin, chunki Gruziya filarmoniya jamiyati shu yili Tiflisda rasmiy ravishda tashkil etilgan. Jamiyat tashkilotida Gruziyaning yetakchi musiqachilari va jamoat arboblari — Zaxariy Paliashvili, Ia Kargareteli, Andrey Karashvili, Filimon Koridze, Nikolay Sulxanishvili, Zakariya Chxikvadze, V. Karbelashvili, I. Chijavadze, N. Kartvelishvili, P. Mirianashvili va boshqalar faol ishtirok etdilar. Jamiyatning birinchi raisi N. Sulxanishvili boʻlgan.

Filarmoniya jamiyati taʼlimdan koʻp oʻtmay „Gruzin tilida postonovka qiluvchi birodarlar“ bilan birlashib, Gruziya milliy musiqasining asarlarini toʻplashda faol ishtirok etdi, ularni ommalashtirish, bu asta-sekin milliy Gruziya operasini yaratish uchun zamin yaratdi. 1908-yilda jamiyat tomonidan Tiflis musiqa maktabi ochildi, taklifga koʻra Z Paliashvili rahbarlik qildi; makrabda mashhur musiqachilar dars bera boshladi V. Amiradjibi, A. Karashvili, G. Natradze, P. Paliashvili, M. Gabashvili, A. Tulashvili va boshqalar.

Z.Paliashvili boshchiligidagi Gruziya filarmoniyasi barcha ommaviy tadbirlarda faol qatnashib, gruzin milliy madaniyatini rivojlantirishda katta rol oʻynay boshladi.

1935-yildan filarmoniyaga Vladimir Xetagurov, 1939-1942-yillarda Vladimir Kavsadzde, 1954-1958-yillarda Grigoriy Kokeladze, 1974-yildan Sulhan Nasidze rahbarlik qilgan. Kompozitorlar filarmoniya bilan hamkorlik qildilar — „Tbiliso“ qoʻshigʻi muallifi Revaz Lagidze, Georgiy Tsabadze va boshqalar. Filarmoniya qoshida musiqa guruhlari tashkil etildi, keyinchalik ular keng tarqaldi — „Orera“ (1961) va boshqalar, xonandalar — Vaxtang. Kikabidze va Nani Bregvadze (1959), Diana Gurtskaya (1988).

Filarmoniya konsert zali 1971-yilda meʼmor I. Chhenkeli tomonidan qurilgan. XXI asrning boshlarida zal kapital taʼmirlandi.

Hukumat filarmoniyaning davlat maqomini tasdiqladi.

2001-yilda Filarmoniya yonida „Yulduzlar xiyoboni“ tashkil etildi, unda Gruziya milliy baletining asoschisi Nino Ramishvili, taniqli qoʻshiqchi Nani Bregvadze, skripkachi Liana Isakadze, „Orera“ vokal va cholgʻu ansambllari bor. „Iveriya“, bastakor Bidzina Kvernadze, rassomlar Eter Kakulia, Teymuraz Tsiklauri, Giorgi Xutsishvili, Gizo Nishnianidze (yozuvchilarning birinchisi) va boshqalar.

2014-yilda filarmoniyaga bastakor Aleksi Machavariani nomi berildi.

Konsert zali 
Filarmoniya kontsert zalida 2500 oʻrinli asosiy zal va 750 oʻrinli kichik zal mavjud. Filarmoniyaning dumaloq foyesi binoning ichki makonini atrofdagi shahar qurilishi bilan birlashtiradi.

Zalning oldida „Muza“ bronza haykali oʻrnatildi (haykaltarosh M. BerDzeniShviLi, meʼmor I. Chhenkeli)

Jorj Tsabadze byusti.

Adabiyotlar 
Djanberidze N., Machabeli K., Tbilisi. Mtsxeta. Seriya: Arxitektura va sanʼat yodgorliklari. 1984-yil, nashriyot: Sanʼat, shahar: M., b.: 256 b., ill.,

. 9, გვ. 185-186, თბ., 1985 წელი.

Manbalar 

Gruziya madaniyati

Filarmoniya
Musulmonlar yangi yili

Musulmonlar yangi yili () — Islom taqvimi boʻyicha yil boshi Muharram oyining birinchi kunidan boshlanadi. Bu kunni nishonlashning maxsus usullari mavjud emas. Qolaversa, nasroniy davlatlaridan farqli ravishda, aksariyat Islom davlatlarida yil almashadugan kun bayram hisoblanmaydi, bu kunda masjidlarda faqat hijrat haqida maʼruzalar qilinadi.

Musulmon yilida kunlar soni Grigoriyan taqvimidan 11-12 kunga qisqa boʻlgani uchun (taqvim quyosh taqvimiga emas, oy taqvimiga asoslanadi), uning boshlanish sanasi Grigorian tizimida „koʻchuvchi“ boʻlib, har yili maʼlum bir kunga oʻzgaradi. Baʼzi islom tashkilotlari yangi oy chiqishini (va shu tariqa yangi yilni) oyning mahalliy kuzatuvlari asosida aniqlashni afzal koʻrsalar-da, islom taqvimiga amal qiluvchi aksariyat mamlakatlar (masalan, Saudiya Arabistoni) va islom institutlari, sanalarni aniqlash uchun astronomik hisoblardan foydalanadi.

Musulmonlar, shu jumladan, nasroniy mamlakatlarida yashovchilar, Yangi yilni Islom va yoki nasroniy taqvimi boʻyicha nishonlamaydi, chunki musulmonlarning Yangi yili bayram hisoblanmaydi. Yangi yil bayramini nasroniy taqvimi boʻyicha nishonlash esa Yakkaxudolik tamoyilini buzish deb baholanadi. Musulmon mamlakatlarida Yangi yilni nasroniy taqvimiga koʻra nishonlash oddiygina qilib aytganda „tavsiya etilmaydi“ yoki toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlangan. Misol uchun, shariat qonunchiligi asosida yashaydigan Bruney sultonligida nasroniy taqvimi boʻyicha Yangi yilni nishonlash jarima yoki 5 yilgacha qamoq bilan jazolanadi. Sobiq sovet ittifoqidan nasroniy Yangi yilini nishonlash anʼanasini meros qilib olgan postsovet musulmon mamlakatlarida nasroniy Yangi yilini nishonlash anʼanasini Navroʻz bayrami bilan almashtirish tendentsiyasi kuzatib kelinadi.

Yana qarang 

 Navroʻz

Manbalar

Adabiyotlar 

 Butun dunyo boʻylab yangi yil bayramlarining Crump WD entsiklopediyasi. Makfarlend, 2014. 319 b.

 

Islomiy bayramlar
Sharofiddin Boltaboyev

Sharofiddin Poʻlatovich Boltaboyev (1995-yil 19-noyabr, Mangʻit, Amudaryo tumani, Qoraqalpogʻiston Respublikasi) — oʻzbekistonlik dzudochi, 81 kg gacha vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi va 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchisi, uch karra Osiyo chempionati sovrindori.

Biografiya 
Sharofiddin Boltaboyev 1995-yil 19-noyabrda Amudaryo tumanining Mangʻit shahrida tugʻilgan. Otasi Poʻlat Rahimov Ichki ishlar vazirligida oddiy militsioner boʻlib xizmat qilgan. Onasi uy bekasi. 7-sinfgacha 1-sonli maktabda oʻqigan. Yettinchi sinfdan soʻng oʻqishini Chirchiq olimpiya zaxiralari kollejiga koʻchirgan.

Faoliyati 
2014-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida beshinchi oʻrinni egallagan. Keyingi yili Varshavada (Polsha) Yevropa ochiq turnirida bronza medalini qoʻlga kiritgan. 2015-yilda Kuvaytda boʻlib oʻtgan kattalar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida Baltaboyev ikumush medalni qoʻlga kiritdi. 2016-2017-yillarda turli turnirlarda qatnashib, Toshkentdagi Gran-pri va Pragadagi (Chexiya) Yevropa ochiq chempionatida bronza medallarini qoʻlga kiritgan. 2018-yilda Jakartada (Indoneziya) boʻlib oʻtgan Yozgi Osiyo oʻyinlarida Sharofiddin Baltaboyev chorak final bosqichiga qadar yetib borgan, shundan soʻng u taskin beruvchi yarim finalda ham gʻalaba qozonib, yettinchi oʻrnini egallagan edi.

2019-yilda Marokashdagi Baltaboyev Gran-prida beshinchi, Osiyo-Tinch okeani chempionatida esa ikkinchi oʻrinni egalladi. 2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u chorak finalga chiqdi va yakuniy ettinchi oʻrinni egalladi. Oradan bir oy oʻtib, u Toshkentdagi Gran-prida oltin medalni qoʻlga kiritdi, 2020-yil boshida esa Parijdagi (Fransiya) „Katta dubulgʻa“ turnirida ham ikkinchi boʻldi.

2021-yilda Tel-Avivda (Isroil) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirda gʻolib chiqqan va mart oyi boshida Toshkentda oʻtkazilgan Gran-prida ikkinchi boʻlgan edi. U Osiyo va Okeaniya chempionatlarida bronza medalini qoʻlga kiritgan, Budapeshtdagi (Vengriya) kattalar oʻrtasidagi Jahon chempionatida esa beshinchi oʻrinni egallagan. Oʻsha yili Tokioda boʻlib oʻtadigan Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun Oʻzbekiston terma jamoasi safiga qoʻshildi. Baltaboyev dastlabki ikki jangda vanuatulik Yugo Kumbo va bolgariyalik Ivaylo Ivanovni magʻlub etdi, keyin Avstriyalik Shamil Borchashviliga imkoniyatni boy berib, gruziyalik Tato Grigalashviliga qarshi javob bahsida yarim finalga chiqdi va yettinchi oʻrinni egalladi.

2022-yilda Antaliyada (Turkiya) dzyudo boʻyicha „Katta dubulgʻa“ turnirida u bronza uchun bahsda qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

19-noyabrda tugʻilganlar
1995-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Oʻzbekistonlik erkak dzyudochilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Uchburchak Alfa

Uchburchak alfa (Alpha Tri, α Trianguli, α Tri) — uchburchak yulduz turkumidagi ikki yulduz. Bir nechta anʼanaviy nomlar mavjud: Ras Al Muthallah (yoki Mothallah) va Caput Trianguli.

Spektral tasnifga koʻra, bu tizim F5III dan F6IV gacha tayinlangan. „IV“ yoki " III " yorqinligi bilan asosiy komponent subgiant yoki gigant hisoblanadi. Komponentlar kunning har bir 1,736 massasining umumiy markazi atrofida aylanadi. Asosiy yulduz tezroq aylanayotganligi sababli, u yassilangan sferoid shaklini oladi.

Oʻrtacha koʻrinadigan yulduz kattaligi +3.42 ga teng, yulduzni yalangʻoch koʻz bilan koʻrish imkonini beradi. Uchburchak alfa Beta-dan keyin yulduz turkumida ikkinchi eng yorqin yulduzdir.Parallaks oʻlchovlari boʻyicha tizim yerdan 63,3 yorugʻlik yili (19,4 parsek) masofada joylashgan. A — 6,288 K komponentining tashqi qobigʻining samarali harorati, F sinfining yulduzlari uchun sariq-oq rang beradi. Yulduzning radiusi Quyosh radiusidan taxminan uch baravar katta. Yoshi 1,6 milliard yil deb baholanadi.

Ismlar va etimologiya 

 Ras al Muthallah (yoki Mothallah) nomi arabcha rảs ạlmtẖltẖ raʼs al-muḸallaẸ „uchburchakning tepasi“ va lotin tiliga tarjima qilinganda Kaput Trianguli soʻzlaridan kelib chiqqan.
 a Tri UR sifatida belgilangan. BAR. RA „The Wolf“ va MULda „plow plantator“ tavsifi bilan yangilangan. APIN, bu yerda „Plow“ yozuvidan keyin, Triangulum va Gamma Andromedae yulduz turkumining nomi.
 Beta Trianguli bilan birgalikda bu yulduzlar Al Mīzān deb atalgan, yaʼni arabchadan tarjima qilinganda „Oʻlchov nuri“ degan maʼnoni anglatadi.

Manbalar

Havolalar 

 
 spektral-juft yulduzlar
Bayer Xususiyatlari
Flemstid Obyektlari
sariq-oq subgigantlar
Karlik davlat

Karlik davlat — bu baʼzi bir mezonlarga koʻra (masalan, hududi, aholisi va boshqalar) boshqa davlatlardan sezilarli darajada pastga qarab farq qiladigan davlat.

Hududning kattaligiga qarab, davlatlar, qoida tariqasida, Lyuksemburgdan pastroq boʻlgani mitti deb ataladi. Lyuksemburgning oʻzi ham baʼzan mitti davlat sifatida tasniflanadi.

Koʻpincha aholi soni ham mezon sifatida ishlatiladi. Shu bilan birga, BMT va Jahon banki terminologiyasida aholisi 1 million kishidan kam boʻlgan davlatlar mitti deb hisoblanadi. BMT hisobotlarida kichik mamlakatlar va 1,5 million aholi chegarasi atamasi qoʻllanadi. Nihoyat, baʼzida aholisi 500 mingdan kam boʻlgan davlatlar mitti deb ataladi. odam.

Karlik mamlakat 
Koʻpgina mitti davlatlar nisbatan yosh davlat tuzilmalardir (Sharqiy Timor va boshqalar). Shu bilan birga, Yevropaning mitti davlatlarining aksariyati uzoq tarixga ega. Masalan, San-Marino Yevropadagi eng qadimgi davlat hisoblanadi.

Baʼzan mitti mamlakat tushunchasi nafaqat kichik mustaqil davlatlarni, balki boshqa kichik geografik va tarixiy jihatdan izolyatsiyada qolgan (koʻpincha orol) hududlarni ham oʻz ichiga oladi —  qaram hududlar, maʼmuriy avtonomiyalar. Masalan, Men oroli, Gernsi, Bornholm, Gibraltar, Mayotta, Guam, Niue, Gelgoland va boshqalar.

Quyida hududi 10 000 km² dan kam boʻlgan mamlakatlar roʻyxati keltirilgan.

Mitti davlatlar roʻyxati

Yevropa 

  (9250 km²)
  (2586 km²)
  (468 km²)
  (316 km²)
  (160 km²)
  (61,2 km²)
  (2,02 km²)
  (0,44 km²)

Shu Hududlar xalqaro huquqning subyekti sifatida qaraladi 
Suveren Malta ordeni (hozilgi hudud — faqat Malta saroyi, Rimdagi Villa Malta va Sant-Anjelo forti): 0,012 km².

Osiyo 

  (5765 km²)
  (766 km²)
  (719 km²)
  (298 km²)

Afrika 

  (4033 km²)
  (2235 km²)
  (1860 km²)
  (1001 km²)
  (455 km²)

Amerika 

  (5128 km²)
  (754 km²)
  (620 km²)
  (442 km²)
  (430 km²)
  (389 km²)
  (344 km²)
  (261 km²)

Okeaniya 

  (2748 km²)
  (748 km²)
  (717 km²)
  (702 km²)
  (458 km²)
  (181 km²)
  (26 km²)
  (21 km²)

Dunyodagi eng aholisi zich mitti davlatlar 
Bir kvadrat kilometrga aholi soni:

  — 18 679
  — 7389
  — 1914
  — 1753
  — 1432
  — 1359
  — 663

Bu mamlakatlar nafaqat aholisi eng aholisi zich mitti davlatlar, balki dunyoning eng aholisi zich mamlakatlari — mitti boʻlmagan davlatlar ichida eng aholisi zichlari Bangladesh (1154 kishi / km²) va Tayvan (650 kishi / km²).

 Hududlar boʻyicha davlatlar va qaram hududlar roʻyxati
 Aholi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati
 Vatikan shahri

Manbalar 

Mitti davlatlar
Xochsimon Gorechavka

Xochsimon Gorechavka, yoki xoch shaklli Gorechavka, yoki kesishgan bargli Gorechavka () — Gorechavkalar oilasi, Gorechavka sinfiga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklarning bir turi.

Botanik tavsifi 

20-50 sm balandlikda, qalin, qisqa, jigarrang ildizpoyali koʻp yillik oʻtsimon oʻsimlik. Poyasi yakka, zich bargli. Poya barglari uzunchoq, qarama-qarshi turgʻun. Gullar poyaning tepasida, yuqori barglarning qoʻltigʻida joylashgan. Gulkosaning ichi koʻk, tashqarisi kulrang-yashil. Mevasi koʻp urugʻli koʻsakdir. Iyun-avgust oylarida gullaydi.

U chekkalarda, oʻtloqlarda, butalar chakalakzorlari orasida oʻsadi.

Tarqalish hududi 
Rossiyada u Gʻarbiy Sibirda, Kavkazda oʻsadi. Chet elda Yevropa va Markaziy Osiyoda tarqalgan.

Tibbiyotda qoʻllanishi 
Tibbiyotda u ishtahani ochuvchi va ovqat hazm qilishni yaxshilovchi vosita sifatida, shuningdek, axiliya va dispeptik alomatlar bilan kechadigan ovqat hazm qilish buzilishi holatlarida qoʻllanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Гроссгейм А. А. Gentiana cruciata L. — Горечавка крестообразная // Флора СССР : в 30 т. / начато при рук. и под гл. ред. В. Л. Комарова. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1952. — Т. 18 / ред. тома Б. К. Шишкин, Е. Г. Бобров. — С. 568—569. — 802 с. — 3000 экз.

Havolalar 
 Горечавка крестовидная: информация о таксоне в проекте «Плантариум» (определителе растений и иллюстрированном атласе видов).
Dorivor oʻsimliklar
Yevropa florasi
Gorechavkalar
Abdulla Qahhor koʻchasi (Toshkent)

Abdulla Qahhor koʻchasi Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida joylashgan koʻchalaridan biridir. Abdulla Qahhor koʻchasi oʻzbek shoiri nomi bilan nomlangan koʻchadir. Koʻchadan koʻplab boshqa koʻchalar oʻtadi va koʻchada  Abdulla Qahhor mahallasi, Damariq mahallasi va Bobur mahallasi joylashgan. Koʻchadan uzoq boʻlmagan masofada Toshkent xalqaro aeroporti joylashgan. Koʻcha Yakkasaroy tumanida joylashgan.

Tarixi va nomi 
Koʻchaning nomi oʻzbek shoiri Abdulla Qahhor nomi bilan nomlangan.
16-fevral 1999-yili Toshkentda terrakt yuzaga kelganda, Abdulla Qahhor koʻchasida joylashgan uyda soni boʻyicha beshinchi portlash roʻy berdi. Portlash soat 12:00da boʻldi va shaxsiy kishiga tegishli uydan hech narsa qolmadi.
2013-yilda koʻchaning nomi Uzumbogʻ nomiga koʻchirilgan edi. Bu Toshkent Shahar Kengashining xalq deputatlari qarori boʻyicha Toshkentning koʻplab koʻchalari va mahallalar nomini oʻzgartirish boʻyicha reja boʻlgan edi.
2015-yilda Abdulla Qahhor koʻchasida kapital remont oʻtdi. Remontga 179,394 million sum sarflash rejalashtirilgan edi.
2016-yilda Abdulla Qahhor koʻchasida Captiva rusumli avtomobil oʻgʻirlanib ketilda. Biroz vaqt oʻtib oʻgʻri topilda va u 24 yoshli Jizaq viloyati turgʻuni boʻlgan edi.
9-sentabr 2018-yili Mustaqillik marafonida Toshkent markazidagi bir qancha koʻchalar yopiladi. Shu jumladan Abdulla Qahhor koʻchasi ham bor edi.
2019-yili koʻcha charoqasida vafel chiziqli yoʻl toʻsmasi paydo boʻldi.

Tavsifi 
Abdulla Qahhor koʻchasi janubdan Kichik halqa yoʻlidan boshlanadi va Shota Rustaveli koʻchasida yakunlanadi. Koʻchadan Abdulla Qahhor koʻchasining tor va berk koʻchalari oʻtadi. Shu jumladan Shams Kulol koʻchasi, Nukus koʻchasi, Damariq koʻchasi, Mahmud Tarobiy koʻchasi va Kuloltuproq koʻchasi oʻtadi.

Mashhur binolar va inshooatlar 
Abdulla Qahhor koʻchasida koʻplab binolar joylashgan. Shu jumladan koʻp qavvatli va kam qavvatli uylar bilan xonadonlar. Koʻchada  Isroil davlatining elchixonasi, Bolalar Bogʻchasi № 100 Ayikcha, Toshkent karantin va oʻsimliklarni muhofaza qilish boshqarmasi, 300-sonli Laylakcha maktabgacha taʼlim muassasi, Toshkent shahar Yakkasaroy Tumani 58-sonli Oilaviy poliklinika joylashgan.

Galereya

Abdulla Qahhor koʻchalari

Manbalar 

Toshkent koʻchalari
Tajalli

Tajalli ( ‎ pl. h. tajalliyat deb ataladi) — islom dinida : „teofaniya“, ilohning bu yorugʻ dunyoda namoyon boʻlishi. Taʼlimot tarafdorlari ahli tajalliy (Tajaliyat odamlari) deb ataladi.

Diniy kitoblarda 
Alloh taoloning gʻamga zohir boʻlishi va uning „tuproqqa aylangani“ haqida hikoya qiluvchi diniy kitoblarda tajalla („paydo boʻldi“) feʼli shakli keltirib oʻtilgan. Boshqa bir holatda esa Isroilning oʻgʻillari Muso paygʻambardan „Allohni ochiq koʻrsatinglar“ deb soʻragani uchun tuproqqa qorishishga hukm qilingan. Insoniyat Olloh taoloni koʻrishi juda murakkab ish.

Ilohiyotda 
Qiyomat kuni odamlarni kutayotgan goʻzal vahiy kelishi haqidagi tajalli atamasini birinchi marta Raboh ibn Amr al-Qaysiy (vaf. 796) kiritgan, deb hisoblanib kelinadi. Tajalliya haqidagi bunday tushuncha Sahl at-Tustariy (vaf. 896) taʼlimotida rivojlantirilgan boʻlib, u tajalliyaning 3 xil koʻrinishini ajratib koʻrsatgan  :

 ilohiy vahiy (mukashafa), yoki ilohiy mohiyatning paydo boʻlishi(tajalli al-zat);
 nurlanish (maudi' an-nur), yoki ilohiy zotning uning sifatlarida paydo boʻlishi (tajalli sifat al-zat);
 kelajak hayoti (al-axira va ma fiha), yoki ilohiy amrning (tajalli hukm al-zat) paydo boʻlishi .

1- va 2- holatlarda hollarda, aftidan, gap Allohning tanlangan „doʻstlari“ uchun tayyorlangan qiyomat kunidagi „koʻrinishi“ning turli jihatlari haqida boʻlgan. Ilohiy amrning namoyon boʻlishi, yaratilish va umumbashariy jazoga nisbatan abadiy ilohiy rejaning yakuniy amalga oshishidir. Islom ilohiyotshunoslarining at-Tustariy va uning tarafdorlari (saliyiya) qarashlarini tanqid qilishlaridan koʻrinib turibdiki, u qiyomat kunida Alloh taolo inson qiyofasida koʻrinishi mumkin .

Al- Halloj taʼlimotiga koʻra, Olloh doimo odamlarga atrofdagi olamning narsa va hodisalarida zohir boʻladi (yatajalli), lekin faqat tanlanganlar uni „koʻra olishi (yaʼni bilishi maʼnosida)“ mumkin. Alloh taoloning borligini bir zum ham unutmagan odam oʻzining shaxsiy insoniy fazilatlarini (nasut) yoʻqotib, ilohiylikka (lahut) shoʻngʻib ketishiga olib kelinadi .

Tajalli atamasi „varlik birligi“ (vahdat al-vujud) haqidagi taʼlimot tarafdorlari tomonidan keng qoʻllangan boʻlib, ular uchun iloh yagona zot (az-zat) boʻlib, son-sanoqsiz tasvirlarda (al-mutajaliya) namoyon boʻlishi mumkinligini aytib oʻtishi mumkinmumkin .

Manbalar

Adabiyotlar 

 Knish A. D. Tadjalli // Islam: ensiklopedicheskiy slovar / Otv. red. S. M. Prozorov. — M. : Nauka, GRVL, 1991. — S. 219-220. — 315 s. — 50 000 ekz. — ISBN 5-02-016941-2.
 Tad̲j̲allī / Geoffroy E. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed : [angl.] : in 12 vol. / ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, B. Lewis, W. P. Heinrichs et al. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005. 
So'fiylik talimoti
Yangi Valide masjidi

Yangi Valide masjidi () – Turkiyaning Istanbul shahri, Üsküdar tumanidagi 18-asrda qurilgan Usmonli masjidi.

Tarix 
Uskudardagi Yeni Valide masjidining qurilishi 1708-yilda boshlanib, 1710-yilda qurib bitkazildi. U sulton Ahmad III uchun onasi Emetulloh Rabi’a Gulnush Sulton sharafiga qurilgan.  Majmua imaret (hospis), arasta, boshlangʻich maktab, Emetulloh Rabiʼa Gulnush Sulton qabri, hovli shodirvoni (favvora), muvakkitxona (soat minorasi) va idoralardan iborat. Bino klassik Usmonli davriga va Usmonli diniy meʼmorchiligining „Sinon maktabi“ga xosdir. U Istanbulning Üsküdar mahallasida joylashgan. Binoning asosiy qismi toʻrtburchak shaklda boʻlib, tekislangan bosh gumbaz va toʻrtta yarim gumbaz bilan qoplangan. Masjidning har biri ikkitadan balkonli ikkita minorasi bor. Masjid ichidagi xattotlik Hezarfen Mehmet afandining asari hisoblanadi.

Tashqi koʻrinish 
Masjid Uskudar tumanidan ajratilgan devor bilan oʻralgan boʻlib, kirish eshigi katta darvoza hisoblanadi. Uning markazida mashhur favvorasi boʻlgan hovli mavjud boʻlib, odamlar bugungi kungacha suv olish uchun boradilar. Masjid hovlisida chinordan palmagacha turli xil daraxtlar, shuningdek, kashtanlar koʻp. 

Masjidning asosi sakkiz burchakli, markaziy gumbazli. Uning rejasi Rüstem posho masjidiga oʻxshash, lekin burchak gumbazlari kabi oʻzgarishlar Rüstem posho masjididan koʻra klassikroq xarakterga ega. Bu, shuningdek, 18-asrda mutanosib ravishda balandroq va torroq boʻlgan gumbazlarga nisbatan tendentsiyaning eng qadimgi namunalaridan biridir. Usmonli masjidlari uchun xos boʻlgan kirish ayvonidagi besh gumbaz oʻrniga, Yangi Valide markaziy koʻrfaz ustidagi xochli gumbazdan foydalanadi. Ichki bezak tosh oʻymakorligi, jumladan, muqarnas – gulli naqshli murakkab tosh oʻymakorligi naqshlari koshinlardan iborat.

Ichki koʻrinish 

Masjidning ichida gul naqshlari mavjud. Old tomonda mehrob va imom uchun minbar mavjud boʻlib, u namoz vaqtida imom musulmon jamoatiga imomlik qilishi va yoʻnaltirishi uchun masjidlarda zarur hisoblanadi. Yuqoridagi gumbazli shiftning ichki qismida turli arab yozuvlari, xususan, zulus xattotligi namunalar mavjud.<ref>{{Veb manbasi|last=Data-Src='https://Secure.gravatar.com/Avatar/8fdd2e88ff6b9c288035c1e26a4a8c2a?s=24|first=<noscript><noscript>

Masjidning derazalarida uchli va egri ravoqlardan foydalanilgan. Gumbazlardagi derazalar yumaloq darchalarga ega boʻlib, bu gumbazning ostidagi inshootni pastga itarib yuborish uchun yaratilgan. Kirish yoʻlagi va hovlidagi sakkiz qirrali favvora (shodirvon) chiroyli tosh oʻymakorligidan foydalanilgan. Gulnush qabri ochiq ustki va murakkab metall panjara bilan bezatilgan.

Yana qarang 

 Masjidlar roʻyxati
 Usmonli arxitekturasi
 Kulliyye

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish 

 
  A scan is available from Archnet .
 Kuran, Aptullah. Sinan: The Grand Old Master of Ottoman Architecture. Washington, D. C.: Institute of Turkish Studies, Inc., 1987. 242.
 Kuban, Dogan. Ottoman Architecture. Woodbridge, Suffolk: Antique Collectors' Club Ltd, 2010. 384-86.

Havolalar 

 Üsküdardagi Yeni Valide majmuasi, Archnet
 Yangi Valide masjidi tasvirlari 
 Masjid fotosuratlari Dik Osseman tomonidan
Farangiz Xojiyeva

Farangiz Muzaffarovna Xojiyeva (tugʻ. 2001-yil 1-sentyabr, Urganch, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbek dzudochi, 63 kg gacha vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi.

Faoliyati 
Farangiz Xojiyeva Urganchda murabbiy Ugʻiljon Roʻzmetova, soʻngra dzudo boʻyicha Oʻzbekiston ayollar terma jamoasi bosh murabbiyi Nelli Qiyamova bilan dzudo bilan shugʻullana boshladi.

2017-yili Chirchiq shahrida dzudo boʻyicha kadetlar oʻrtasida oʻtkazilgan Osiyo kubogida 57 kg gacha vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2018-yilda dzudo boʻyicha kadetlar oʻrtasidagi Osiyo kubogida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Bishkekda (Qirgʻiziston) dzudo boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasida oʻtkazilgan Osiyo kubogida u finalda tojikistonlik dzudochi Shohida Qalandarovaga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Toshkentda dzudo boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasida oʻtkazilgan Osiyo kubogida uchinchi oʻrin uchun kurashda rossiyalik dzudochi Anastasiya Kolesnikni magʻlub etib, bronza medaliga sazovor boʻldi.

2021-yilda Bishkekda (Qirgʻiziston) boʻlib oʻtgan dzudo boʻyicha Osiyo chempionatida 63 kg gacha vazn toifasida bronza medali uchun kurashda xitoylik dzudochi Yang Junxiaga yutqazib qoʻydi. Oʻsha yili Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan dzudo boʻyicha Jahon chempionatida vazni 63 kg gacha boʻlgan birinchi bosqichda madagaskarlik dzudochi Rasoanaivo Razafi Ayna Laurani magʻlubiyatga uchratib, ikkinchi bosqichda koreyalik Xan Xi Juga imkoniyatni boy berib qoʻydi. Ammo jamoa tarkibida Jahon chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 63 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u birinchi bosqichda Kabo-Verdedan kelgan dzudochi Sandrine Billetga qarshi tatamiga chiqdi biroq Sandrine alamli ushladi va Farangiz magʻlubiyatga uchradi.

Manbalar 

1-sentyabrda tugʻilganlar
2001-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Kishilar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Oʻzbekistonlik ayol dzyudochilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Xorazm viloyatida tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Abay (Keles tumani)

Abay – Turkiston viloyati, Keles tumanidagi qishloq, tumanning maʼmuriy markazi. Aholisi 2019-yilgi statistikaga koʻra 21 221 kishini tashkil qiladi.

Geografik joylashuvi 
Viloyat markazi Turkiston shahridan jububga tomon 224 km uzodlikda, Keles daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 15 454 kishini (jumladan 7557 erkaklar va 7897 nafari ayollar) tashkil qildi, 2009-yilda 17 700 kishini (jumladan 8608 erkaklar va 9092 nafari ayollar) tashkil qildi.

Manbalar 

Tumanlar
Milliy ozchiliklarga mansub shaxslar huquqlarini taʼminlash to‘g‘risidagi Konventsiya

Milliy ozchiliklarga mansub shaxslarning huquqlarini taʼminlash toʻgʻrisidagi konventsiya – 1994-yil oktabr oyida Moskva shahrida imzolangan xalqaro shartnoma. MDHning oʻnta davlati (Ukraina va Ozarbayjon – turli shart va eʼtirozlar bilan) tomonidan imzolangan. 1997-yilda Belarus, Ozarbayjon va Armaniston tomonidan ratifikatsiya qilinganidan keyin kuchga kirgan. Shuningdek, Tojikiston 2001-yili, Qirgʻiziston esa 2003-yili ratifikatsiya qilgan va ushbu respublikalarda kuchga kirgan. Konventsiyaning bajarilishini nazorat qilish MDH Nizomida nazarda tutilganidek Inson huquqlari boʻyicha komissiya zimmasiga yuklatilgan.

Havolalar 

 Konventsiya matni
 Imzo va ratifikatsiya tafsilotlari (21-band)
Avstraliya aborigenlari bayrogʻi

Avstraliya aborigenlari bayrogʻi () ― Avstraliyadagi aborigenlar va tub aholini (maʼlum darajada) tomonidan foydalaniladigan bayroq. 1971-yilda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan.

Dizayn 
Bayroq 1971-yilda Luritja qabilasidan boʻlgan dizayner Garold Tomas tomonidan aborigenlarning yer masalasidagi huquqlarini ilk marta daʼvo qilishga urinishlari vaqtida ishlab chiqilgan. 1972-yilda „aborigenlar elchixonasi“ tashkil etilayotganda Avstraliya aborigen xalqlarining rasmiy bayrogʻi sifatida tanlab olingan va 1995-yil 14-iyulda uni Avstraliyaning ikkinchi rasmiy bayrogʻi sifatida tan olishgan, 1997-yilda Garold bayroqning muallifi deb tan olingan va unga doir barcha mualliflik huquqlarini qoʻlga kiritgan.

Bayroq qora (yuqori) va qizil (pastki) rangdagi ikkita oʻzaro teng boʻlgan gorizontal chiziqdan iborat, oʻrta qismida oltinrang aylana shakli mavjud.

Bayroqdagi qora rang avstraliyalik aborigenlarni, qizil rang Avstraliya tuprogʻini va aborigenlarning marosimlarida ishlatiladigan oxrani, sariq rang quyoshni, hayotning tugʻilishi va himoyani anglatadi.

Foydalanishi 
Bayroq birinchi marta Adelaidada yuqoriga koʻtarilgan. Aborigen bayrogʻi 1995-yilda, oʻng markazchi muxolifatning qarshiligiga qaramay, leyboristlardan boʻlgan bosh vazir Pol Kiting davrida rasman tan olingan. Endilikda u hattoki maktablarda hamAvstraliya milliy bayrogʻi yoniga osib qoʻyiladi. Ayni paytda avstraliyalik „respublikachilar“ („Yashil qitʼa“ ning dominion maqomi muxoliflari) „Aborigenlar bayrogʻi“ ga davlat bayrogʻi maqomini berish masalasini muhokama qilmoqdalar - dizayni Britaniyaning „Union Jek“iga borib taqaladigan mavjud bayroqni almashtirish masalasi ham koʻrib chiqilmoqda.

2010-yilda Garold Tomas „Google“qidiruv tizimining asosiy sahifasidagi vaqtinchalik logotip — dudl sifatida bayroqdan bepul foydalanishi masalasini rad etib, buni "Google" tijorat tashkiloti boʻlganligi sababli kompaniyani bayroqdan foydalanish uchun haq toʻlashga qodir ekanligi bilan izohladi.

2022-yilda Avstraliya hukumati Avstraliya aborigenlari bayrogʻining mualliflik huquqini 20,05 million Avstraliya dollari evaziga sotib oldi va litsenziyalarni bekor qildi. Shu paytdan boshlab bayroqdan foydalanish barcha uchun bepul boʻldi.

Manbalar

Havolalar

Adabiyotlar 

 Xorton, D. (tahrir.) Aboriginal Avstraliya entsiklopediyasi, Aboriginal tadqiqotlar matbuoti, Kanberra, 1994 yil.
 etnik bayroqlar
Avstraliya aholisi bayroq
Avstraliya tarixi
Damashq birjasi

Damashq birjasi (Damashq qimmatli qogʻozlar birjasi (DSE), arab. سوق دمشق للأوراق المالية) — Suriya poytaxti boʻlmishDamashq shahrida joylashgan fond birjasi. U 2009-yilda tashkil etilgan va Suriyadagi yagona fond birjasi hisoblanadi. Damashq fond birjasi Yevroosiyo fond birjalari federatsiyasi va arab birjalar federatsiyasining aʼzosi hamdir.

Tarixi 
Birjani ochishga tayyorgarlik jarayoni 2008-yilda boshlangan, shuningdek birja sayti ham yaratilgan. Birinchi rasmiy savdo 2009-yil 10-mart, seshanba kuni boshlangan. Oʻsha paytda birjada 6 ta aksiya sotilgan, yana 4 tasi joylashtirishga tayyorlangan. 2009-yil aprel oyida Damashq birjasi Arab birjalari federatsiyasiga aʼzo boʻlgan.

Xalqaro valyuta jamgʻarmasi maʼlumotlariga koʻra, fuqarolar urushi boshlangan sana — 2011-yilning mart oyidan 2012-yilning mayigacha Suriya funtining qiymati 45 %, Damashq fond birjasi indeksi esa deyarli 40 ga% ga tushib ketgan.

Ayni paytda Damashq birjasida yigirmadan ortiq kompaniyalarning qimmatli qogʻozlari sotiladi, bu asosan banklar, moliya va sugʻurta tashkilotlaridir, shuningdek ular orasida sanoat va qishloq xoʻjaligi, xizmat koʻrsatish va telekommunikatsiya kompaniyalari ham mavjud.

2021-yil fevral oyida Damashq fond birjasi indeksi (DWX) birja ochilganidan keyingi davr ichida eng yuqori darajaga — 10,035.91 punktni qayd etdi.

Savdo-sotiq vaqti 
Damashq birjasi yakshanbadan payshanbagacha ishlaydi, juma va shanba — dam olish kunlari hisoblanadi. Savdo-sotiq mahalliy vaqt bilan 11:00 dan 13:00 gacha (UTC+3) oʻtkaziladi.

Manbalar 

 Damashq
yaqin Sharq fond birjalari
 Suriya Iqtisodiyoti
Damashqdagi bino va inshootlar
Mamadali Mahmudov

Mamadali Mahmudov — taniqli oʻzbek yozuvchisi edi.

1940-yil 12-dekabrda Jizzax viloyatining Forish tumanida tugʻilgan.

Toshkent davlat universitetining filologiya fakulteti jurnalistika yoʻnalishi boʻyicha oʻqishni tamomlagan. “Saodat” jurnalida ishlagan. Evril Turon taxallusi bilan ijodini boshlagan.

Adibning birinchi kitobi 1974-yilda “Togʻ qoʻshigʻi” deb nomlanadi. U 1975-yilda “Bogʻdod boʻrisi” romanini nashr etgan. Mamadali Mahmudov 1989-1993-yillarda Oʻzbekiston madaniyat jamgʻarmasi va “Turkiston” harakatiga boshchilik qilgan.

Mamadali Mahmudov konstitusiyaviy tuzumni qoralanganlikda ayblanib, umrining 17 yilini qamoqda oʻtkazadi. Adib 2013-yil 19-aprelda ozodlikka chiqariladi. 2008-yilda Mahmudov qamoq paytida siyosiy ta’qib qurboni boʻlgan yozuvchilarga beriladigan Xelman-Gammet mukofoti va Stalin qatagʻonlari qurbonlari xotirasiga ta’sis etilgan Choʻlpon mukofoti laureati boʻlib, “Oʻlmas qoyalar” romani Fransiyada nashr etilgan. U 2018-yil noyabr oyida Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zoligiga qayta tiklangan.

Adib Mamadali Mahmudov 2020-yil 16-oktabrda bu dunyodan koʻz yumdi.

Manbalar

Havolar 

 https://www.gazeta.uz/ru/2020/10/16/evril-turon/
 https://podrobno.uz/cat/obchestvo/skonchalsya-izvestnyy-pisatel-i-dissident-mamadali-makhmudov/

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Kishilar
2020-yilda vafot etganlar
16-oktyabrda vafot etganlar
1940-yilda tugʻilganlar
12-oktyabrda tugʻilganlar
Radioaktiv farmatsevtika

Radioaktiv farmatsevtika(radiofarmatsevtika) — bu dorilarni radioaktiv qiladigan beqaror
izotopni oʻz ichiga olgan farmatsevtika. Radiatsiya tanadagi izotop bilan belgilangan
moddaning metabolizmini baholash yoki izotopni soʻrib olgan toʻqimalarni inhibe qilish uchun
ishlatilishi mumkin. Biomedikal tadqiqotlar, radioizotop diagnostikasi va turli kasalliklarni
davolash uchun, asosan, xavfli oʻsmalarni radiatsiya terapiyasi uchun moʻljallangan.

Tashxis qoʻyish uchun radioizotoplar qoʻllanadi, ular organizmga kiritilganda metabolizmning
oʻrganilgan turlarida yoki organlar va tizimlarning oʻrganilgan faoliyatida ishtirok etadilar va shu
bilan birga radiometriya usullari bilan qayd etilishi mumkin. Bunday radioaktiv preparatlar, iloji
boʻlsa, toʻqimalarda yomon soʻrilgan qisqa samarali yarimparchalanish davri va past energiyali
nurlanishga ega, bu esa sub’ektning tanasiga arzimas radiatsiya yukini keltirib chiqaradi.

Xavfli neoplazmalarning radiatsiya terapiyasi uchun moʻljallangan radioaktiv preparatlarni
tanlash mezoni sogʻlom toʻqimalarga minimal taʼsir koʻrsatadigan neoplazma hududida
ionlashtiruvchi nurlanishning zarur terapevtik dozasini yaratish imkoniyatidir. Bu taʼsir nurlanish
turi va davomiyligini tanlash va radiofarmatsevtikani maqsadga yetkazish usulini tanlash orqali
erishiladi. Yetkazib berish nurlantiriladigan toʻqimalarda radioaktiv izotopning tanlab toʻplanishi
bilan organizmning metabolizmi orqali ham, granulalar, zondlar, qoʻllash boʻyoqlari va boshqalar
koʻrinishidagi jarrohlik yoʻli bilan ham mumkin.

Klassifikatsiya 
Radioaktiv dorilar ochiq va yopiq turlarga boʻlinadi:
 Muhrlangan preparatlarda radioaktiv material atrof — muhitning radioaktiv ifloslanishiga va bemor va xodimlarning radioaktiv birikmasi bilan aloqa qilishiga yoʻl qoʻymaydigan himoya qoplamasi yoki kapsula bilan oʻralgan.
 Ochiq preparatlarda radioaktiv moddaning tananing toʻqimalari va atrof-muhit bilan bevosita aloqasi amalga oshiriladi.

Amaldagi radioizotoplar roʻyxati 

* β−— beta-zarrachalar (elektronlar) beta-minus yemirilish vaqtida; β+ —pozitron parchalanishi
paytida chiqarilgan pozitronlar; γ —gamma kvantlardir.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Radiofarmatsevtika / Zubovskiy G. A., Tarasov N. F. // Katta tibbiy entsiklopediya: 30 jildda / ch. ed. B.V. Petrovskiy. - 3-nashr. - M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1983. - T. 21: Prednisolon - Eruvchanlik. - 560 p.
 Radioaktiv izotop generatorlari / Bochkarev V. V. // Katta tibbiy entsiklopediya: 30 jildda / ch. ed. B.V. Petrovskiy. - 3-nashr. - M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1977. - V. 5: Gambusia - Gipotiazid. - 568 b.
 Radioizotop diagnostikasi / Gabunia P. I. // Katta tibbiy entsiklopediya: 30 jildda / ch. ed. B.V. Petrovskiy. - 3-nashr. - M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1983. - T. 21: Prednisolon - Eruvchanlik. - 560 b. Saksonov P. P., Shashkov V. S., Sergeev P. V. Radiatsion farmakologiya. - M.: Tibbiyot, 1976.
Nish shartnomasi (1739)

Nish shartnomasi (1739) (, ) — 1739-yil 3-oktabrda Rossiya va Usmonli imperiyalari oʻrtasida tuzilgan tinchlik shartnomasi va 1735-1739-yillardagi rus-turk urushini tugatgan Belgrad tinchlik shartnomasiga qoʻshimcha.

Shartnomaning mazmuni 
Rossiya-turk urushi Rossiyaga Qora dengizga chiqishga yordam berishi kerak edi, ammo rus qoʻshinlarining Turkiya va Qrim xonligiga qarshi janglardagi barcha muvaffaqiyatlari Gabsburg monarxiyasi qoʻshinlarining magʻlubiyati bilan tenglashtirildi. Natijada 1739-yil 18 (29)-sentabrda Belgradda Belgrad tinchlik shartnomasi imzolandi. Belgrad sulhiga koʻra, Avstriya Shimoliy Serbiya, Shimoliy Bosniya va Olteniyadan voz kechib, ularni Turkiyaga berdi. Rossiya Azovni va Dnepr va Don oʻrtasidagi kichik yerlarni oldi, lekin Qora va Azov dengizlarida dengiz flotiga ega boʻlish huquqiga erisha olmadi. Turk sultoni Avstriya imperatorini barcha nasroniylarning — Usmonli imperiyasi fuqarolarining himoyachisi sifatida tan oldi, garchi Rossiya ham bu unvonni olishga harakat qilgan boʻlsa ham.

Rossiya va Turkiya oʻrtasidagi Belgrad tinchlik shartnomasiga qoʻshimcha ravishda, Nish shartnomasi tuzildi, unga koʻra Rossiya Qora dengiz mintaqasi (jumladan, Qrim va Moldaviya) yerlariga daʼvo qilishdan oʻzining toʻliq voz kechishini tasdiqladi, ammo Azovda savdo porti tuzish huquqini oldi va portda hech qanday harbiy inshootlar va istehkomlar qurmaslik majburiyatini oldi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 S. J. Shaw (1976), History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Vol.1 Empire of gazis, Cambridge Universiy Press, pp. 245.
1739
Usmonlilar imperiyasi shartnomalari
Shartnomalar
Tirgan

Tirgan () — har yili 13 tirda (2, 3 yoki 4-iyul) Eronda yoz oʻrtasida nishonlanadigan festivaldir. Bu suv sepish, raqsga tushish, sheʼr oʻqish va ismaloq shoʻrva va sholezard kabi anʼanaviy taomlar bilan nishonlanadi. Oʻn kun taqib, soyga otilgan bilaklarga kamalak rangdagi lentalarni bogʻlash odati ham bolalarni xushnud etish uchundir.

Qisqacha maʼlumot 
Tirgan qadimgi Eron anʼanasi boʻlib, hozirgacha Eronning turli mintaqalarida, jumladan Mozandaron, Xuroson va Erakda nishonlanadi. Buni Gardiziy, Beruniy va Mas’udiy kabi tarixchilar hamda Safaviylar davridagi yevropalik sayyohlar tasdiqlaydi.

Bayram yomgʻir uchun momaqaldiroq va chaqmoqni chaqirish uchun osmonda paydo boʻlgan farishta Tishtreyaga bagʻishlangan.

Rivoyatlarga koʻra, Eron va Turon yerlari rahbarlari oʻrtasidagi yer nizolarini hal qilish uchun Arash kamonchi tanlangan. Tir oyining 13-kunida Arash oʻqini yoʻqotib qoʻyishi kerak edi va oʻq qayerga tushgan yerdan ikki podshohlik chegarasi oʻtishi kerak edi. Turon yomgʻirdan aziyat chekkan paytda, Eron chegaralarni hal qilganidan xursand boʻlgan, keyin ikki davlatga yomgʻir yogʻib, ular oʻrtasida tinchlik hukm surdirgan.

Beruniy xronologiyasida „Xudoning amri bilan shamol Ruyan togʻlaridan oʻqni uzib tashlab, Xurosonning chegarasini Fargʻona va Tapuriya oʻrtasiga koʻchirgan“ deyiladi. Gardizi ham xuddi shunday taʼrif bergan, garchi „Arashning oʻqi Fargʻona va Baqtriya oraligʻidagi hududga tushdi“ deb taʼkidlagan boʻlsa-da.

Yana qarang 

 Tirgan festivali
 Yozgi kun tirilishi

Manbalar 

 iyul bayramlari
Forscha soʻzlar va iboralar
Shamsiya yili taqvimiga koʻra belgilangan marosimlar
H-xolinomimetiklar

Manba: Farmakologiya-Azizova 2006
H—xolinoretseptorlami qoʻzgʻatuvchi moddalar H-xolinomimetiklar deb ataladi. H — xolinoretseptorlar simpatik, parasimpatik gangliylarda, buyrak usti bezining xromaffm toʻqimalarida, karotid koptokchalarida, tomirlaming xemoretseptorlarida hamda markaziy nerv sistemasida joylashgan. H — xolinoretseptorlami nikotinning kichik miqdori tanlab qoʻzgʻatadi, nikotinning yuqori miqdori esa ulami falajlaydi. Ushbu guruhga nikotin, lobelin va sititon alkaloidlari mansub. Bu guruh dori vositalari n-xolinoretseptorlarga 2 bosqichli taʼsir koʻrsatadi (avval qoʻzgʻatadi, keyin esa susaytiradi).

Qoʻllanishi 
Amaliy tibbiyotda H-xolinomimetiklardan lobelin va sititon qoʻllanadi. Lobelin lobeliya (Lobelia inflata), sitizon rakitnik (Cytisus laburnum) oʻsimliklamdan olinadigan alkaloidlardir. Sitizinning 0,15 % li eritmasi sititon deb ataladi, kimyoviy tuzilishi piperidin unumlaridan hisoblanadi. Moddalar sinokarotid koptokchalaridagi H-xolinoretseptorlami qoʻzgʻatib, reflektor yoʻl bilan uzunchoq miyadagi nafas va qon tomirlar markazini qoʻzgʻatadi, natijada, nafas tezlashadi va chuqurlashadi, oʻpkada havo almashinuvi oshadi, qon bosimi ham bir oz ortadi. Shu bilan birga bu moddalar simpatik gangliylaming H-xolinoretseptorlarini ham qoʻzgʻatadi, simpatik nervlar oxirida mediator noradrenalinning ajralishini oshirib, qon bosimini bir oz koʻtaradi. Lobelin va sititon buyrak usti bezining xromaffm toʻqimalaridagi H — xolinoretseptorlami qoʻzgʻatishi tufayli qon bosimi koʻtariladi. Qon bosimi koʻtarilishi buyrak usti bezining miya qismidan adrenalinning ajralishiga ham bogʻliqdir. Lobelin va sititon moddalari reflektor analeptiklar hisoblanadi, ular asosan nafas yetishmovchiligida, markaziy nerv sistemani falajlovchi moddalar (barbituratlar, narkotik analgetiklar) bilan zaharlanganda hamda nafas markazi hujayralarining uglekislotaga sezuvchanligi kamayib ketganda qoʻllanadi. Moddalar CO bilan zaharlanganda, nafas reflektor tarzda toʻxtaganda, baʼzi jarrohliklardan keyin kuzatiladigan oʻpka faoliyatining yetishmovchiligida, pnevmoniya va atelektazlaming oldini olish uchun ham qoʻllanadi.

Nojoʻya tasirlari 
Moddalar faqat venalarga yuboriladi, taʼsiri 2-3 daqiqadan keyin boshlanib, 3-5 daqiqa davom etadi. Agar moddaning birinchi marta yuborilganda taʼsiri boʻlmasa, uni takror yuborishning hojati boʻlmaydi, chunki bunda nafas markazi falajlangan boʻladi, reflektor yoʻl bilan qoʻzgʻalmaydi. Lobelin va sititon gematoentsefalik toʻsiqdan oʻtib, markaziy nerv sistemasidagi H — xolinoretseptorlami qoʻzgʻatishi mumkin. Agar moddalarning miqdori oshirib yuborilsa, bemor qayt qiladi, uni talvasa tutadi hamda vagus nervi markazining faolligi oshishi tufayli yurak toʻxtab qolishi mumkin.

Tasir mexanizmi 
M-xolinoretseptorlar:

Retseptor faollashishi > Ion kanallar ochilishi > Hujayraga Natriy (Na) ionlarining kirishi > Depolyarizatsiya

 Silliq mushaklarning qisqarishiga sabab bo'ladi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Farmakologiya (Azizova) [2006]
 Retseptura + Xarkevich

Havolalar 

 https://en.wikipedia.org/wiki/Parasympathomimetic_drug
 https://en.wikipedia.org/wiki/Acetylcholine_receptor

Farmakologiya
Farmatsevtika
Kontrastlar musiqa festifali

Kontrastlar musiqa festifali — 1995-yildan beri har yili Lvovda (Ukraina) oʻtkaziladigan xalqaro zamonaviy musiqa festivali. Festivalning kontseptsiyasi „zamonaviy Ukraina musiqasini jahon musiqa sanʼati kontekstida tasavvur qilish“ va „zamonaviy shakllar, uslublar, janrlar va talqinlarning xilma-xilligini ochib berish“ ga qaratilgan. Qoidaga koʻra, festival sentabr va oktabr oylarida boʻlib oʻtadi. „Yangi musiqaning ikki kun va ikki kechasi“, "Kiyev musiqa festivali" va boshqalar kabi festivallar bilan bir qatorda, „Kontrastlar“ Ukrainadagi zamonaviy klassik musiqaning yetakchi festivallaridan biri hisoblanadi.

Festivalning birinchi kunlaridan boshlab uning kontseptsiyasi avangard va eksperimental musiqaga qaratilgan edi (tashkilotchilar uchun „Varshava kuzi“ namuna boʻldi), ammo vaqt oʻtishi bilan bu yoʻnalishlar kamroq radikal boʻlib qoldi. Soʻnggi yillarda eksperimental vektor oʻzining dominant maqomini oldi.

„Kontrastlar“ asoschilari dirijyor Roman Revakovich, bastakor Yuriy Lanyuk va musiqashunos Yarema Yakubyakdir. Badiiy kengash aʼzolari — Miroslav Skorik (rais) va Aleksandr Shetinskiy. Festival direktori Vladimir Sivoxip.

„Kontrastlar“ dasturida zamonaviy bastakorlarning asarlari, xususan, premyeralar, shuningdek, XX asr va oʻtgan davr klassikalari oʻrin olgan. Baʼzi konsertlarning dasturlari „eski“ (barokko yoki klassik davr asarlari) va „yangi“ (zamonaviy bastakorlarning asarlari) musiqalarini birlashtiradi. Festivalning taniqli ishtirokchilari orasida Kshishtof Penderetskiy (1996, 1999), Gia Kancheli (2014), Arvo Pyart (2001), Sofiya Gubaydulina (2012), Zigmund Krauze (2008), Saulius Sondeckis (2006), Leonid Grabovskiy (2010), Boguslav Sheffer (2005), Eljbeta Sikora (2011) va boshqalar bor.

Yana qarang 

 KievMusicFest
 Varshava kuzi
 LvivMozArt

Havolalar 
 Rasmiy sayt 
 Ukraina-Rossiya munosabatlari milliy instituti (rus. )
 
 „Tizhnya koʻzgulari“ maqolasi

Manbalar 

Lvov tarixi
Lvov Madaniyati
1995-yilda paydo bo'lgan
Akademik musiqiy festivallar
XX asr musiqasi
Ukraina musiqa festivallari
Rastrum

Rastrum — besh qirrali yozuv qiroli — musiqa qoʻlyozmalarida parallel chiziqlarni chizish uchun qoʻllanadi. Odatda jez yoki poʻlatdan yasalgan. Rastrum oʻz nomini shakli tufayli olgan — lotincha rastrum soʻzi tarjimada „xaskash“ degan maʼnoni anglatadi.

Tarixi va turlari 
Rastrum Yevropada taxminan oʻn toʻqqizinchi asrga qadar keng qoʻllangan, oʻsha vaqtlarda musiqa qogʻozi[en] hali keng tarqalmagan. Baʼzi rastrumlar (oʻn burchakli) bir vaqtning oʻzida bir nechta nota chiziqlarini chizish uchun moʻljallangan. Boʻr uchun qoʻshimchalar bilan rastrumlar ham bor edi.

Baʼzi paleograflar oʻz tadqiqotlarida rastrumlar va ularning oʻziga xos xususiyatlari haqidagi maʼlumotlardan musiqa qoʻlyozmalarining yozilgan sanasi va kelib chiqishini aniqlash uchun foydalanganlar. Paleografiyaning bu sohasi rasterologiya deb ataladi.

Bastakor Igor Stravinskiy rolikli rastrumni ixtiro qildi va unga „Stravigor“ nomini berdi. 1911-yilda Stravinskiy ushbu asbobni patentlashga harakat qildi, ammo patent berilmagan. Bastakor musiqa qoʻlyozmalarini yaratishda koʻpincha rastrumdan foydalangan.

Manbalar 

musiqa notasi
 yozuv materiallari
1499-yilgi Bazel tinchlik shartnomasi

1499-yilgi Bazel tinchlik shartnomasi — Shveysariya va Muqaddas Rim imperiyasi oʻrtasida 1499-yil 22-sentabrda Bazelda tuzilgan tinchlik shartnomasi Shvab urushining natijasini rasmiylashtirdi. Aslida, Shveysariyaning Muqaddas Rim imperiyasidan mustaqilligi oʻrnatildi.

Manbalar 

1499
Shveysariya
Rim imperiyasi
 Muqaddas Rim imperiyasining xalqaro shartnomalari
 Shveysariyaning xalqaro shartnomalari
 XV asrning xalqaro shartnomalari
O'rta asr tinchlik shartnomalari
1499-yil
 Bazel Tarixi
 alifbo tartibida shartnomalar