yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Cum shot

Boʻshanish — kishining jinsiy aloqa yoki masturbatsiya davomida eyakulyatsiya qilishi. Atama odatda pornografik filmlar va jurnallarda uchraydigan tasvirlar izohlarida tez-tez qoʻllanadi. Boʻshanish bukkake singari seksual fetishizm va unga aloqador janrlarining obyektiga aylangan. Pornografik filmlarda koʻpincha videoning tugayotganligini bildirish maʼnosida, asossan yuzga boʻshanish holatida koʻproq uchraydi. Eyakulyatsiya holatlari, asosan, jinsiy aʼzolar, dumba, koʻkrak yoki til kabi sherikning tana aʼzolariga qilinishi mumkin.

Atama odatda kinooperator tomonidan pornografik filmning hikoyasi doirasida qoʻllanadi. 1970-yillardan boshlab, hardcore pornografiya janrining leytmotiviga aylangan. Ikkita istisno holatlari mavjud boʻlib, bular penetratsiya aniq koʻrsatilmagan softcore pornografiya hamda penetratsiyani oʻz ichiga olishi mumkin boʻlgan, lekin odatda grafik emas, balki romantik yoki tarbiyaviy boʻlishi uchun ehtiyotkor tarzda suratga olinadigan „juftliklar erotikasi“ kabi yoʻnalishalardir. Eyakulyatsiya ketma-ketligidan yiroq boʻlgan softcore pornografiya odatda baʼzi isteʼmolchilarning ochiqdan ochiq pornografik materiallarga boʻlgan nisbatan kamroq talablariga javoban hamda eyakulyatsiya tasvirlari taqiqlashi mumkin boʻlgan hukumat qonunlari yoki kabel televideniyesi qoidalariga rioya qilish uchun ishlab chiqariladi. Boʻshanish lezbianlar ishtirokidagi jinsiy aloqa aks etgan sahnalarda koʻrinmaydi (ayollar eyakulyatsiyasi mavjud, biroq nisbatan kam uchraydi).

Sogʻliq uchun xavflilik

Kasallik tashish 
Boshqa odamning tana suyuqliklari bilan aloqa qilishni oʻz ichiga olgan har qanday jinsiy faoliyat jinsiy yoʻl bilan yuqadigan kasalliklarni yuqtirish xavfini oʻz ichiga oladi. Sperma oʻz-oʻzidan teriga toʻkilsa yoki yutilsa zararsiz hisoblanadi. Biroq, sperma jinsiy yoʻl bilan yuqadigan koʻplab infeksiyalarga, jumladan, OIV va gepatit uchun vositachi boʻlishi mumkin. Kaliforniya Kasbiy xavfsizlik va sogʻliqni saqlash boshqarmasi spermani „potensial yuqumli material“ yoki OPIM sifatida tasniflaydi.

Allergik reaksiyalar 
Kamdan kam hollarda, odamlarda seminal suyuqlik ortidan allergik reaksiyalar paydo boʻlishi mumkin. Bu kabi holatlarda allergiyasi qoʻziydigan insonalrda yuqori sezuvchanlik rivojlangan boʻladi. Simptomlar mahalliy yoki tizimli, jumladan, jinsiy aloqa qilgandan keyin 30 daqiqa ichida qichishish, qizarish, shishish yoki pufakchalar paydo boʻlishi mumkin. Ular shuningdek eshakemi va hatto nafas olish qiyinlishuvini ham keltirib chiqarishi mumkin.

Yana qarang 
 Krimpay
 Erotik tahqirlash
 Yuzga boʻshanish
 Minet
 Gokkun
 Ogʻzaki jinsiy aloqa
 Boʻyindagi marjonlar
 Salirofiliya
 Jinsiy jargon
 Ogʻizda sperma toʻplash
 Olat bilan yuzga urish

Manbalar 

Seksual axloq
Jinsiy aloqa
Pornografiya
Mamayunus Pardayev

Mamayunus Qarshiboyevich Pardayev (1948-yil 12-fevral, Baxmal tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.

Biografiyasi 
Mamayunus Pardayev 1948-yil 12-fevral Baxmal tumanida tugʻilgan. 1971-yilda Samarqand kooperativ institutini tugatgan. Mehnat faoliyati 1971-yildan ushbu intitutda boshlangan. 1977—1981-yillarda institutning moliya va kredit kafedrasi oʻqituvchisi, dotsenti, 1993—1998-yillda statistika va iqtisodiy tahlil kafedrasi mudiri, 1998-yildan ma’naviyat va ma’rifat ishlari boʻyicha prorektor, 2004—2011-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis institutining statistika kafedrasi mudiri, 2011—2013-yillarda menejment va statistika kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. Hozirda institutning iqtisodiy tahlil va statistika kafedrasi professori. 200 dan ziyod darslik, o‘quv qo‘llanmalar muallifi. Shuningdek, badiiy ijod shugʻullanadi. „Hikmatli dunyo“ (2018-yil), „Saboq“ (2021-yil), „Hayot saboqlari“ (2021-yil) kabi kitoblari nashr etilgan.

Mukofotlari 
 „O‘zbekiston mustaqilligining 10 yilligi“ esdalik nishoni (2001);
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
 „Oʻzbekiston mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016);
 „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021);
 1-darajali „Mehnat faxriysi“ koʻkrak nishoni (2022).

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Iqtisodchilar
Fan doktorlari
Professorlar
Oʻzbekistonlik iqtisodchilar
Badr ota masjidi

Badr ota masjidi — Navoiy viloyati, Xatirchi tumani, Qoracha qishlogʻida joylashgan yodgorlik. Masjid Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi vakili Amir Nasruloxon tomonidan 1855-yilda bunyod etilgan.  Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Mazkur masjid Buxoro amiri Amir Nasrulloxon tomonidan qurilgan boʻlib, bir necha marotaba taʼmirlangan. 1996-yilda masjidda loyihasiz taʼmirlash ishlari olib borilgan. Masjid ayvonli, bir qavatli boʻlib, 2 ta yopiq xonaqoh zalidan iborat. Masjid ichkarisida temirdan yasalgan nayzasimon hasso boʻlib, unda imom xutba oʻqish paytida ushlab turgan. Ushbu hasso uchidagi dumaloq qismda „Basmala“ va undan keyin Rasululloh (s.a.v.) ismlari va 12 ta shia imomi ismlari bitilgan.
Hassoda shunday yozilgan: „Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Muhammad — Allohning elchisi, Ali ibn Abu Tolib, Hasan ibn Ali, Husayn ibn Ali, Ali Zaynulobidin, Muhammad Boqir, Jaʼfar as-Sodiq, Muso al-Kozim, Ali ar-Rizo, Muhammad al-Javod, Ali Hodiy, Hasan al-Askariy, Muhammad Mahdiy“. Masjid ayvonida 7 ta ustun boʻlib, bir ustunda ikki misradan iborat sheʼriy tarix tilida yozilgan. Hozirgi kunda ushbu bitik oʻqib boʻlmaydigan holatga kelgan. Ushbu bitikni epigroflar oʻqishga muyassar boʻlgan: „Osmon taxtinin yasadi sulton Amir Nasrulloh, uning benazir baland ayvoni ziynatlandi“. Masjid Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida pishgan gʻisht, yogʻoch, ganch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Mazkur masjid sovet yillarida mineral oʻgʻitlar omboriga aylantirilgan. Bino 9 x 9 metrni tashkil etadi. Masjid oldida azonxona yaʼni minora mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy viloyati masjidlari
Olim Pardayev

Olim Mamayunusovich Pardayev (1976-yil 20-may, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori (2017), professor (2021).

Biografiyasi 
Olim Pardayev 1976-yil 20-may Jizzax viloyatida tugʻilgan. 1997-yilda Samarqand kooperativ institutini tugatgan. 1997—1998-yillarda O‘zbekistan Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi qoshidagi Vatan-LTD auditorlik firmasi Samarqand filiali hisobchisi, 1998—2002-yillarda ushbu filialning yetakchi mutaxassisi, 2002—2008-yillarda Baxmal tumanidagi „Baxmal standart“ xususiy korxonasi rahbari, 2008—2009-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti marketing bo‘limi yetakchi mutaxassisi, 2009—2012-yillarda menejment va statistika kafedrasi assistenti, 2013—2016-yillarda katta ilmiy xodim izlanuvchisi, 2017—2018-yillarda magistratura bo‘limi boshlig‘i vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2018-yildan Bank-moliya xizmatlari fakulteti dekani.

Ilmiy faoliyati 
Olim Pardayev 141 ta ilmiy ishlar,  jumladan, 3 ta o‘quv qo‘llanma, 1 ta uslubiy qo‘llanma, 1 ta uslubiy tavsiya va 1 ta monografiya muallifi. 2017-yilda „Mahsulotlarni saqlash va sotish xizmatlari samaradorligini oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasni himoya qilib, iqtisodiyot fanlari doktori ilmiy darajasini olgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Iqtisodchilar
Fan doktorlari
Professorlar
Dekanlar
Oʻzbekistonlik iqtisodchilar
Qutayla bint Abduluzzo

Qutayla binti Abduluzzo (arab. قتيلة بنت عبد العزى) — Abu Bakrning birinchi xotini edi.

Hayoti 
U Makkadagi Quraysh qabilasining Amir ibn Luay qabilasidan edi. Uning Abu Bakr bilan nikohidan Asmo va Abdulloh ismli ikki farzand dunyoga kelgan. Abdulloh tug‘ilganidan ko‘p o‘tmay Abu Bakr Qutayla bilan ajrashdi. Bu Abu Bakr islomni qabul qilib, Qutayla mushrik  bo‘lib qolganidan keyin ro‘y berdi.

Qizi Asmo Makkadan hijrat qilganidan yetti yil o‘tib, Qutayla Madinaga uni ko‘rgani keldi. U mayiz, sariyog‘ va qaraz (qutloq daraxtining dukkaklari)dan iborat sovg‘alar olib keldi. Biroq, Asmo Muhammad alayhissalomdan kofir onasiga qanday munosabatda bo‘lishini so‘rab odam yubormaguncha, onasini uyiga kiritmadi va sovg‘alarni ham qabul qilmadi. Muhammad alayhissalom, albatta, uni uyiga kiritishi va sovg‘alarini qabul qilishi kerakligini aytdilar<ref> 
</blockquote>http://www.geocities.com/mutmainaa/people/umm_ruman.html [dead link]</ref>.

Shunda Qur’onning quyidagi oyatlari nozil bo’ldi:

  “Alloh sizlar bilan din borasida urush qilmagan va sizlarni diyorlaringizdan quvib chiqarmaganlarga yaxshilik va adolat qilishdan sizlarni qaytarmas. Albatta, Alloh adolat qiluvchilarni sevadir. Albatta, Alloh sizlar bilan din borasida urush qilganlar, sizlarni diyorlaringizdan quvib chiqarganlar va chiqarilishingizga yordam berganlarni do‘st tutishdan qaytaradi, xolos. Kim ularni do‘st tutsa, ana o‘shalar – o‘zlari zolimlardir”. (Mumtahana surasi, 8-9 oyatlar)

Manbalar

tarixiy shaxslar
sahoba
Islom 
Islom tarixi
Abu Bakrning oilasi
Rabia ibn Umayya

Rabia ibn Umayya  (arab. ربيعة بن أمية) Muhammad alayhissalomning sahobalaridan edi. Otasi Umayya ibn Xalaf, onasi Karima bint Maʼmar ibn Habib, ukasi Safvon ibn Umayya  edi. U “Vidolashuv xutbasi”da Muhammad alayhissalomga yordam bergan. Umar (r.a.)ning xalifaligi davrida u bilan bog‘liq quyidagi voqea bo‘lib o‘tgan :

Hikoya 
Bir kuni yarim tunda Abdurahmon ibn Avf bilan Umar ibn Xattob  Madinani qo‘riqlashga turdilar. Yo‘lda yurar ekanlar, bir uyda chiroq yonib turganini ko‘rdilar. O‘sha tomonni ko‘zlab yurdilar. Yetib borgach, eshikning yopiqligini, ichkarida bir necha odamning baland g‘ala-g‘ovurini eshitdilar. Shunda Umar Abdurahmon ibn Avf qo‘lidan ushlab dedi:
- Bu uy kimnikiligini bilasanmi?
- Yo‘q, - deb javob berdi Abdurahmon.
- Rabia ibn Ummayya ibn Xalafga qarashli. Ular hozir aroq ichib o‘tirishibdi. Nima deysan?
- Fikrimcha, - dedi Abdurahmon ibn Avf, - Biz Alloh man qilgan ishni qilib qo‘ydik - josuslik qildik.
Ular qavmni shu holda tark etib qaytib ketdilar.

Rabia ibn Umayya Umar (r.a.)ning Mut’a nikohini ta’qiqlagan ma’ruzasida ishtirok etganlardan biri edi.

Manbalar 

tarixiy shaxslar
sahoba
Islom 
Islom tarixi
Shoira Musayeva

Shoira Azimovna Musayeva (1956-yil 15-dekabr, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi 
Shoira Musayeva 1956-yil 15-dekabr Samarqand viloyatida tugʻilgan. 1977-yilda Samarqand kooperativ institutini tovarshunos mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1992—1993-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Marketing“ kafedrasi assistenti, 1993—1997-yillarda „Savdoni tashkil etish“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 1997-yilda „Tijorat va savdo logistikasi“ kafedrasi dotsenti, 1997—2021-yillarda „Marketing“ kafedrasi dotsenti vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2021-yildan Samarqand iqtisodiyot va servis instituti „Marketing“ kafedrasi professori vazifasini bajaruvchi.

Ilmiy faoliyati 
1989-yilda Moskva kooperativ institutida  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 1990-yilda iqtisodiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasini oladi. 1997-yilda dotsent ilmiy unvoni beriladi. 5 ta monografiya, 140 ta ilmiy maqolalar muallifi.

Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
 „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021).

Manbalar 

Iqtisodchilar
Fan nomzodlari
Dotsentlar
Oʻzbekistonlik iqtisodchilar
Koʻhnaqoʻrgʻon

Koʻhnaqoʻrgʻon — Navoiy viloyati Karmana hududida joylashgan qadimgi aholi punkti.
Koʻhnaqoʻrgʻon shimolda Zarafshon daryosi, sharqda Mirzachorbogʻ saroyi hududi, janubda Xonim koni va gʻarbda Navoiy avtoshoh bekati bilan chegaradosh boʻlgan.
Koʻhnaqoʻrgʻonning maydoni — 25 gektar. Devorining uzunligi 3.5-4 km, balandligi 7-8 metrni tashkil etgan. „Buxoro tarixi“ asarining muallifi Narshaxiy maʼlumotlariga koʻra, bu yerda jome masjidi boʻlgan. Qadimda qoʻrgʻon aholisi misgarlik, zargarlik, duradgorlik, temirchilik, kulolchilik kabi hunarmandchilik turlari bilan mashgʻul boʻlgan.

XX asr oʻrtalariga qadar Koʻhnaqoʻrgʻonda Toshmachit deb atalgan masjid boʻlgan. Ikkinchi jahon urushidan masjid buzib tashlanadi va yogʻochlari yangi tashkil etilgan molxonalarga ishlatilib yuborilgan. Bu masjid 500 kishini sigʻdira olgan. Toshmachitning uch darvozasi boʻlib, unda toʻylar ham oʻtkazilgan.
Koʻhnaqoʻrgʻon markazida tashlandiq saroy qoldiqlari joylashgan tepalik boʻlgan. Bu tepalikda bolalar chorva boqishgan. Mahalliy aholi bu joylarni Ark deb atagan. XX asrning 60-yillarida bu yerlar tekislab yuborilgan. Arkning maydoni salkam chorakam bir gektarni tashkil etgan. Keyinchalik, bu yerda uy-joy qurayotgan kishilar 60-70 sm qalinlikdagi qatlamda sopol siniqlariga duch kelishgan. Shuning uchun, bu yerda Ark boʻlgan fikrlar notoʻgʻri.

Vaqt oʻtishi bilan Zarafshon daryosi oʻz oʻzanini Koʻhnaqoʻrgʻon tomon oʻzgartirgach, aholi manzillari asta-sekin Karmana shahriga koʻchadi. Eski hududlar esa Koʻhnaqoʻrgʻon deb ataladi. Tashlandiq holga kelib qolgan hudud keyinchalik paxta dalasiga aylantiriladi. 1980-yillarda esa aholiga imorat qurish uchun boʻlib berilgan. Hozirgi paytda bu hududlar Karmana shahrining Koʻhnaqoʻrgʻon mahallasi deb yuritiladi.

Manbalar 

Karmana tumani
Mahalla
Augustus Desiré Waller

Augustus Desire Waller FRS (1856-yil 12 iyul — 1922-yil 11 mart) ingliz fiziologi va Augustus Volney Wallerning oʻgʻli boʻlgan. U Fransiyaning Parij shahrida tugʻilgan.

U Aberdin universitetida tibbiyot fakul’tetida tahsil olgan, u yerda 1878-yilda malakali va 1881-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1883-yilda u London Ayollar Tibbiyot maktabida fiziologiya boʻyicha oʻqituvchi boʻlib ishlagan. U yerda u boʻlgʻusi xotini bilan uchrashdi. Alise Palmer shogirdlaridan biri boʻlgan, hamda u Jorj Palmerning qizi boʻlgan/ Otasi Reading deputati va pechene ishlab chiqaruvchilari Xantli va Palmer asoschisi boʻlgan.

1884-yilda u Sent-Meri kasalxonasida fiziologiya boʻyicha oʻqituvchi boʻlgan. 1887-yilda u kapillyar elektrometr yordamida insonning birinchi elektrokardiogrammasini yozib olishga muvifaqqiyat boʻlgan.

U 1896-yilda 1897-yil 13-yanvardan boshlab Fullerian fiziologiya professori etib tayinlangan va ishlagan

U Londonda 1922-yil 110martda ikki marta insultdan azob chekib vafot etgan.

Manbalar 

1922-yilda vafot etganlar
1856-yilda tugʻilganlar
Olimlar alifbo tartibida
Olimlar
Karmana arki

Karmana arki — Navoiy viloyati Karmana tumanida joylashgan saroy boʻlib, unda Karmana beklari yashagan.

Karmana arki qurilishi qadimgi davrlarga borib taqaladi. Tuzilishi va koʻrinishi jihatidan Karmanadagi binolar Buxorodagi yodgorliklarga oʻxshagani uchun Karmanadagi arkni tarixchilar taxminan Buxoro arkidan keyingi paytda yaʼni milodning boshlarida bunyod etilgan degan fikrni ilgari surishadi. Karmana arki taxminan 1 gektarli maydonda, hozirgi Mustaqillik koʻchasi, Bobur koʻchasi, Karmana koʻchasi va Amir Temur koʻchasi bilan chegaralangan uylar oʻrnida boʻlgan. Balandligi 7-8 metr boʻlgan 9 paxsali devor Arkning atrofini oʻrab turgan. Ark darvozasi oldida sarbozlar tun-u kun qoʻriqchilik qilgan. Asosiy darvoza inshootning sharqiy tomonida joylashgan. 
Ark maxsus barpo etilgan qoʻrgʻonning markazida boʻlgan. Qoʻrgʻon devorining diametri 3000 metrga teng. Qoʻrgʻonga uchta darvoza orqali kirilgan. Darvozalar „Qarshi“, „Kunchiqar“, „Qibla“ deb nomlangan. „Kunchiqar“ va „Qibla“ darvozlari orasida bor boʻyiga rastalar joylashgan. Rastalarning ikki tomonini savdo doʻkonlari egallagan.
Karmana qoʻrgʻoni ichida bekning alohida karvonsaroyi boʻlgan. Qoʻrgʻondagi ikkinchi karvonsaroy hindlarga tegishli boʻlgan. Qoʻrgʻondagi ushbu saroylar Buyuk Ipak yoʻli orqali oʻtadigan ikki tomon karvonlari uchun barpo etilgan.
Karmana arkida amir saroyi, qabulxonasi, devoni, oʻzi va yaqin odamlari yashaydigan uylar boʻlgan. 1920-yilda amir Olimxonning yengilishi va Buxoro inqilobi yuz berishi natijasida Karmana bekligi tugatiladi. Shahar sovetlar qoʻliga oʻtadi.
1956-yilda Karmana arki buzib tashlanib, tuprogʻidan Toshkent—Buxoro yoʻli va Q.Qarshiyev koʻchasi uchun foydalanilgan. Arkning oʻrni tekislanib, 30 dan ortiq xonadonga imorat solishi uchun taqsimlab berilgan.

Manbalar 

Navoiy viloyati bino va inshootlari
Karmana tumani
Saroylar
Karmanadagi tarixiy obidalar
Egri chiziqli harakat

Egri chiziq boʻylab harakatlanuvchi jismning harakatiga egri chiziqli harakat deyiladi.  Misol: burchak ostida havoga tashlangan tosh.

Egri chiziqli harakat maʼlum yoki qoʻzgʻalmas egri chiziqqa mos keladigan harakatlanuvchi zarrachaning harakatini tavsiflaydi. Bunday harakatni oʻrganish ikkita koordinata tizimidan foydalanishni oʻz ichiga oladi, birinchisi tekis harakat, ikkinchisi esa silindrsimon harakatdir.

Doimiy tezlanishli harakat 
Doimiy tezlanishli egri chiziqli harakatda zarrachaning tezlik va tezlanish komponentlari doimo tangensial va qoʻzgʻalmas egri chiziqqa normal boʻladi. Tezlik har doim egri chiziqqa tangensial boʻladi va tezlanish ham tangensial, ham normal komponentga boʻlinishi mumkin.

Silindrsimon komponentlar 
i va j sifatida tavsiflangan silindrsimon koordinatalar bilan harakat qutbli vektorlarga oʻxshash komponentlar bilan qutb shaklida tasvirlangan. Doiimiy tezlanishli harakatda boʻlgani kabi, tezlik hamisha egri chiziqqa tangensial boʻladi, lekin bu shaklda tezlanish endi radius va uning normal vektori boʻylab harakatlanishi mumkin boʻlgan turli oraliq komponentlardan iborat. Ushbu turdagi koordinatalar tizimida harakat harakatlanayotgan tekislik bilan chegaralanganda eng yaxshi qoʻllanadi.

Manbalar 
 M. H. Oʻlmasova „Fizikadan qoʻllanma“ 1-qism
 Egri chiziqli harakat haqida video qoʻllanma

Manbalar 
Fizika
Mexanika
Denav (Shofirkon tumani)

Denav yoki Denov — Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Shofirkon tumani tarkibiga kiruvchi qadimiy qishloq. Tuman markazi — Shofirkon shahridan 14 km shimoli-sharqda joylashgan.

Etimologiyasi 
Denav soʻzi tojik tilidan kelib chiqqan boʻlib, „deh“ — qishloq va „nav“ — yangi soʻzlaridan olingan. Yaʼni „yangi qishloq“ maʼnosini anglatadi.

Tarixi 
Abdullaxon II XVI asrning 60—70-yillarida Shofirkon hududlariga ov maqsadida tez-tez kelib turgan. Unga bu yerning unumdor yerlari, seroʻt dalalari yoqib qoladi. Soʻngra uning topshirigʻi bilan hozirgi Dahyori Bihisht qabristonining yonida masjid, minora va dam olish maskani qurilgan. Abdullaxon II maslahati va koʻrsatmasi bilan bu yerga aholi koʻchib kela boshlagan. Shu tariqa ular oʻrnashgan joy „Dehnavi Abdullaxon“ yaʼni „Abdullaxonning yangi qishlogʻi“ deb atala boshlagan. Asta-sekin qisqarib soʻzning oʻzak qismi Denav saqlanib qolgan. Oʻsha paytda qishloq Shofirkon hududdidagi aholisi zich joylashgan qishloqlardan boʻlib, 14-15 ga yaqin guzar boʻlgan. Guzarlar Ashurlar, Qallar, Mirzolar, Polvonlar, Arboblar, Xoʻjalar, Kosiblar kabi nomlar bilan atalgan.

1925-yilga kelib shoʻrolar davrida qishloqda Denav qishloq kengashi tuzilgan. Qishloqning birinchi raisi etib Sanoqul Saidov tayinlangan. 1931-yilda Denavda Oxunboboyev nomli kolxoz tuzilgan. Yoʻldosh Oxunboboyev qishloqqa ikki marotaba 1935 va 1937-yillarda kelib ketgan. Shu yili Denavga birinchi marta elektr oʻtkaziladi.

Xoʻjaligi 
Asosan Denovda qishloq xoʻjaligi yaxshi rivojlangan. XX asrning 30-yillarida „Meteor“ nomli elektr stansiyasi ishga tushirilgan. Shu asnoda paxtachilik eng asosiy sohaga aylangan.

Qishloq faxriylari 
Ahad Hasanov — yozuvchi, „Shofirkon haqiqati“ gazetasining muharriri, „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“.

Toshpo‘lat Ahmad — shoir, „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“, viloyat yozuvchilar uyushmasi raisi vazifasida faoliyat koʻrsatgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
Shofirkon tumanidagi qishloqlar
Jabbor Oʻsarov

Jabbor Eshbekovich Oʻsarov (1968-yil 20-aprel, Nurota tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2019), professor.

Biografiyasi 
Jabbor Oʻsarov 1968-yil 20-aprel Nurota tumanida tugʻilgan. 1985—1993-yillarda Toshkent davlat universiteti fizika fakultetida tahsil olgan. 1989—1991-yillarda Toshkent shahar qurilish boshqarmasida duradgor, 1991—1993-yillarda Toshkent irrigatsiya va meloriatsiya instituti fizika kafedrasi laboranti, 1993—1996-yillarda Qoʻshrabot tumani 34-oʻrta maktabning fizika-matematika fani oʻqituvchisi, 1996—2006-yillarda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti qoshidagi akademik litseyda fizika fani oʻqituvchisi, 2006—2013-yillarda Toshkent davlat yuridik instituti qoshidagi akademik litseyning oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2013—2014-yillarda Toshkent davlat texnika universiteti qoshidagi 3-son akademik litsey direktori, 2014—2015-yillarda „News Arena“ gazetasi bosh muharriri, 2015—2017-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti katta ilmiy xodimi, 2017—2018-yillarda universitetning fizika kafedrasi oʻqituvchisi, 2018—2019-yillarda Toshkent davlat yuridik universiteti huzuridagi akademik litseyda boʻlim boshligʻi lavozimida ishlagan. 2019-yildan Chirchiq pedagogika instituti pedagogika fakulteti dekani.

Ilmiy faoliyati 
2005-yilda „Akademik litseylarda fizika taʼlimi samaradorligini oshirish jihatlari“ mavzusida nomzodlik, 2019-yilda „Tayanch va fanga oid kompetentsiyalar asosida taʼlim mazmunini takomillashtirish va oʻquvchilar kompetentligini rivojlantirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 150 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, maktab, kollej, akademik litseylar uchun fizika darsligi muallifi. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2022).

Mukofotlari 
 „Oʼrta maxsus, kasb-hunar taʼlim aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (2001);
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
 „Xalq taʼlimi aʼlochisi“ koʼkrak nishon (2014);
 „O'zbekiston Konstitutsiyasining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2022).

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Oʻzbekiston fiziklari
Fan doktorlari
Professorlar
Dekanlar
Huquqshunoslik
Stefan Čolović

Stefan Čolović (; 1994-yil 16-aprelda tugʻilgan) — serbiyalik professional futbolchi, Radnički Kragujevac jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.

Yoshlik faoliyati 
U 9 yoshida „Red Star Belgrad“ jamoasi akademiyasida oʻqishni boshlagan. Garchi u oʻz avlodining eng yaxshilaridan biri boʻlsa-da, u Rad jamoasi tarkibihga jalb etildi va u yerda ikki mavsum davomida faoliyat olib bordi. Stefan Atletiko Madrid jamoasiga oʻtib Madrid jamoasining yoshlar jamoasida oʻynagan. Serbiyaga qaytib kelganidan soʻng, u „Partizan“ jamoasining yoshlar jamoalarida oʻynagan. 2024-yil Nasaf jamoasi bilan shartnoma imzolagan.

Professional faoliyat

Rad 
2014-yil boshida u Rad jamoasiga qaytdi, klub bilan shartnoma imzoladi va asosiy jamoa tarkibiga qoʻshildi. U Jelen SuperLigadagi debyutini 2014-yilning 13-aprelida „Voyvodina“ klubiga qarshi mehmondagi oʻyinda oʻtkazdi.

Bosniya Premyer-ligasi 
Rad jamoasida mavsum boshida oʻyin amaliyotiga kam ega boʻlganidan soʻng, Stefan boshqa jamoaga koʻchib oʻtishga qaror qildi va 2014-yil yozida u „Drina Zvornik“ klubiga qoʻshildi va Bosniya va Gersegovina Premyer-ligasida oʻynadi. Mavsumning birinchi yarmida asosiy futbolchilardan biriga futbolchiga aylandi va 13 ta oʻyinda maydonga tushdi. Qishki tanaffusda u Premyer-liganing boshqa klubi „Sloboda Tuzla“ klubiga oʻtdi.

Yutuqlar 
Proleter Novi Sad

 Serbiya Birinchi Ligasi: 2017-18

Dundalk

 FAI kubogi: 2020

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1994-yilda tugʻilganlar
Serbiyalik erkak futbolchilar
Erkak futbol yarim himoyachilari
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Nasaf klubi futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
FK Rad futbolchilari
FK Drina Zvornik futbolchilari
FK Jagodina futbolchilari
Serbiya Superligasi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Jilvon (qishloq)

Jilvon yoki Jilvon-2 (xalq orasida Oltinchi Jilvon) — Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Shofirkon tumani tarkibiga kiruvchi qishloq. Tuman markazi — Shofirkon shahridan 8—10 km uzoqlikda joylashgan.

Etimologiyasi 
Shofirkon tumanida ushbu nom bilan ataluvchi nomlar koʻp uchraydi. Qizilqum choʻlining quyi qismidagi Jilvon choʻlining oʻzlashtirilishi bunga sabab boʻlgan. Uning tub oʻzagi qadimda harbiy mansablardan boʻlgan jilbonlar nomi bilan bogʻliq. Ushbu soʻz keyinchalik oʻzgarishlar natijasida jilvon koʻrinishiga kelgan. Ushbu nomda koʻplab qishloqlar nomlangan.

Tarixi 
Qishloq hududi katta maydonlarni egallagan. Shu sababli bu yerdagi aholi toʻp-toʻp boʻlib yashagan va ular alohida nomlangan. Qishloq ilk bora 1930-yillarda Egron ismli shaxs tomonidan oʻzlashtirib boshlangan. U bu yerda ikki yil daromad olgan, ammo keyingi yil qurgʻoqchilik kelib hosil ololmagan. Shu sababli bu yerni tashlab ketgan. 1930—1970-yillar davomida bu yerga tumanning Regishoyi, Talija kabi qishloqlaridan aholi kelib oʻrnasha boshlagan. Bu yerni oʻzlashtirish ishlari olib borilgan.

1980-yillarning ikkinchi yarmidan boshlab esa aholisi zich boʻlgan Kotiyon, Regishoyi, Talija, Savrak, Kelachi, Bogʻiafzal qishloqlaridan boʻlgan yosh oilalarga reja asosida uy-joy qurib topshirilgan.

Qisloqni ikkiga ajratuvchi yoʻl oʻtgan, bu esa qishloqni ikki xil nomlanishiga sabab boʻlgan. Yoʻlning sharqi „Iskandarobod“ va gʻargi „Fayziobod“ deb nomlangan. Ammo aholi orasida bu nomlardan tashqari Talija-Jilvon va Alla Holiq nomlari qoʻllanadi.

Xoʻjaligi 
Qishloq ilgari yulgʻunzor va qum barxanlaridan iborat boʻlgan. Oʻzlashtirish natijasida yerlar madaniylashgan, ammo hozirda ham shoʻrxok, shagʻalli va qumloq yerlari koʻp. Asosan dehqonchilik qilinib, ekin maydonlarida bugʻdoy, paxta, beda ekiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
Shofirkon tumanidagi qishloqlar
Odiljon Ziyodullayev

Odiljon Egamberdiyevich Ziyodullayev (1979-yil 1-fevral, Baxmal tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, kimyo fanlari doktori, professor.

Biografiyasi 
Odiljon Ziyodullayev 1979-yil 1-fevral Baxmal tumani ishchilar oilasida tugʻilgan. 2000-yilda Samarqand davlat universiteti kimyo
fakultetini bakalavriatini, 2003-yilda Oʻzbekiston Milliy universiteti „Neft va tabiiy gaz kimyosi“ mutaxassisligi boʻyicha magistraturani tamomlagan. 2003—2006-yillarda Oʻzbekiston Milliy universitetida „Organik kimyo“ ixtisosligi boʻyicha aspiranturada taʼlim olgan. 2006—2011 yillarda Oʻzbekiston Milliy universiteti kimyo fakultetida muhandis-texnik, 2011—2012-yillarda Toshkent kimyo-texnologiya instituti neft va gazni qayta ishlash kimyoviy texnologiyasi kafedrasi assistenti, 2012-yilda shu institutning Yoqilgʻi va organik birikmalar kimyoviy texnologiyasi fakulteti maʼnaviy-maʼrifiy ishlar boʻyicha dekan oʻrinbosari, 2012—2017-yillarda Toshkent kimyo-texnologiya instituti „Neft va gazni qayta ishlash kimyoviy texnologiyasi“ kafedrasi mudiri, 2017-yilda Oʻzbekiston Milliy universiteti ilmiy va ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlash boʻlimi boshligʻi, 2017—2019-yillarda Chirchiq davlat pedagogika instituti oʻquv va ilmiy ishlar boʻyicha prorektori, 2019—2022-yillarda Chirchiq davlat pedagogika instituti ilmiy ishlar va innovatsiyalar boʻyicha prorektori lavozimida faoliyat olib borgan. 2022-yildan Chirchiq davlat pedagogika universiteti ilmiy ishlar va innovatsiyalar boʻyicha prorektori.

Ilmiy faoliyati 
Odiljon Ziyodullayev 2011-yilda Organik moddalar texnologiyasi ixtisosligi boʻyicha kimyo fanlari nomzodi, 2016-yilda Organik kimyo ixtisosligi boʻyicha kimyo fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. 2016-yilda dotsent ilmiy unvoni berilgan. „Neft-gaz kimyosi va fizikasi“ (2014), „Neft-gazni qayta ishlash texnologiyasi“ (2016) nomli darsliklar, „Neft va gazni qayta ishlash texnologiyasi“ (2013), „Neft va gazni qayta ishlash korxonalari jihozlari va loyihalash asoslari“ (2014), „Neft-gaz kimyosi va fizikasi“ (2015) nomli oʻquv qoʻllanmalari, „Atsetilen spirtlari: olinishi, xossalari, qoʻllanishi“ (2017) nomli monografiya muallifi.

Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021).

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Kimyogarlar
Fan doktorlari
Professorlar
Samarqand davlat universiteti bitiruvchilari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Kutaisi xalqaro aeroporti

Kutaisi xalqaro aeroporti  yoki David Binokor nomidagi Kutaisi xalqaro aeroporti — aeroport Gruziyadagi uchinchi yirik shahar va mamlakat gʻarbidagi Imeretiya viloyatining markazi Kutaisidan  gʻarbda joylashgan. Bu Gruziya poytaxtiga xizmat koʻrsatuvchi Tbilisi xalqaro aeroporti va Ajariya Qora dengiz kurorti yaqinidagi Batumi xalqaro aeroporti bilan bir qatorda Gruziyadagi uchta xalqaro aeroportdan biridir. Aeroportni United Airports of Georgia davlat kompaniyasi boshqaradi.

Tarixi 
Aeroport 2011-yil noyabr oyida rekonstruksiya uchun yopilgan edi. Uning qayta ochilish marosimi 2012-yil 27-sentyabrda boʻlib oʻtdi. Marosimda Gruziya Prezidenti Mixail Saakashvili, Vengriya Bosh vaziri Viktor Orban va Wizz Air bosh direktori Jozsef Varadi ishtirok etdi.

Kutaisi aeroportining ustuvor yoʻnalishi arzon aviakompaniyalarni jalb qilishdir. 2012-yilda aeroport qayta ochilganidan soʻng yoʻlovchilar sonining sezilarli oʻsishi, asosan, Wizz Airning Kutaisi va Yevropa aeroportlari bilan bogʻlovchi faoliyati tufayli qayd etildi. Aeroportda 2013-yilda 187 939 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. 2016-yil fevral oyida Wizz Air Kutaisi aeroportida yangi bazani eʼlon qildi va 2018-yilda ikkinchi bazani qoʻshishni rejalashtirmoqda.

Aeroport yaqinida Gruziya temir yo‘llari xizmat koʻrsatadigan, Tbilisi, Batumi va Gruziyaning boshqa shaharlari bilan bogʻlaydigan temir yoʻl vokzali qurish rejasi 2018-yilda eʼlon qilingan edi. 2022-yil aprel oyida Kopitnari bekatini modernizatsiya qilish tugallandi. Hozirda Tbilisi-Batumi poyezdlari Kopitnari bekatida ham toʻxtaydi.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Statistika

Yoʻlovchilar oqimi

Eng gavjum yoʻnalishlar

Yana qarang 

 Gruziya aeroportlari roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 
 Current weather for UGKO at NOAA/NWS
 Accident history for KUT at Aviation Safety Network

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Gruziya aeroportlari
Kutaisi
Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)

Futbol boʻyicha Oʻzbekiston U-21 chempionati — Oʻzbekiston futbolida 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasida oʻtkaziladigan musobaqa. U21 chempionatida Superliga va Proliga klublari qoshidagi U21 jamoalari gʻoliblik uchun kurash olib boradi.

Tarixi 
U21 chempionatiga Oʻzbekiston Professional futbol ligasi tomonidan 2020-yilda asos solingan. 2021-yildan boshlab Proliga jamoalarining 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilari ham U21 chempionatiga jalb etildi. 2021-yildan boshlab U21 chempionati ishtirokchilari soni 24taga yetdi.

Gʻoliblar 
2020-yilda „Metallurg“, 2021-yilda „AGMK“, 2022-yilda — „Olimpik“, 2023-yilda „Paxtakor“ jamoalari U21 chempionatining gʻoliblari boʻlishgan.

Yillar boʻyicha natijalar

2020

Eng yaxshi toʻpurarlar 

 Kamronbek Abdulhamidov — 18
 Alisher Odilov — 14
 Sahob Rashidov — 12
 Mahmud Qudratillayev — 12
 Husayn Ergashboyev — 12
 Javohir Hasanov — 11
 Muhiddin Zoirov — 10
 Ilhomjon Kenjayev — 9
 Shohmalik Komilov — 9
 Jamoliddin Bahromov — 9

2021

Eng yaxshi toʻpurarlar 

 Husayn Ergashboyev — 16
 Asadbek Joʻraqulov — 14
 Muzaffar Olimjonov — 12
 Muhammad-Ali Abdurahmonov — 12
 Abbos Ergashboyev — 11
 Poʻlatxoʻja Xoldorxonov — 11
 Ruslan Hojiyev — 10
 Jasurbek Umarov — 10
 Ilhomjon Kenjayev — 10
 Bobur Sobirov — 9

2022

Eng yaxshi toʻpurarlar 

 Bobur Sobirov — 17
 Shahzodjon Neʼmatjonov — 13
 Poʻlatxoʻja Xoldorxonov — 13
 Muhammadali Gʻiyosov — 12
 Murod Komilov — 12
 Asad Joʻraboyev — 11
 Ali Abdurahmonov — 11
 Bektemir Abdumannonov — 11
 Daler Sharipov — 11
 Temur Mamasidiqov — 11

2023

Eng yaxshi toʻpurarlar 

 Behruz Abdullayev — 13
 Azizjon Ahrorov — 12
 Temur Mamasidiqov — 10
 Asadbek Ahmadjonov — 10
 Humoyun Murtazoyev — 10
 Saidumarxon Saidnurillayev — 10
 Sohib Muhammadiyev — 9
 Abdulvosit Vositjonov — 9
 Ulugʻbek Kenjayev — 8
 Muhsin Bozorov — 8
 Azizbek Odilov — 8

2024

Eng yaxshi toʻpurarlar 

 Kimi Merk — 29
 Ali Abdurahmonov — 22
 Ulugʻbek Kenjayev — 20
 Abdulhamid Turgʻunboyev — 16
 Azizbek Anvarov — 11
 Daler Sharipov — 7
 Davron Usmonov — 7
 Azizjon Ahrorov — 5
 Abbos Ergashboyev — 3
 Rustam Turdimurodov — 3

Yana qarang 
 Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)

Manbalar 

Oʻzbekistonda futbol musobaqalari
2020-yildan buyon muntazam oʻtkazib kelinayotgan sport musobaqalari
Shayx Gadoy Serkun masjidi

Shayx Gadoy Serkun masjidi — Navoiy viloyati Yangiobod shahrida joylashgan yodgorlik. Masjid Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida XX asrning boshlarida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Masjid Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida boʻlib, ikki tomonlama ayvondan iborat. Sovet davrida masjid ambulatoriya va omborxona sifatida foydalanilgan. 1998-yil Navoiy viloyati hokimligi tashabbusi bilan masjid qayta ochilgan va foydalanishga topshirilgan. 2005-yilda masjidda olib borilgan taʼmirlash ishlarida tashqi koʻrinishi butunlay oʻzgartirib, oldingi koʻrinishi saqlanib qolmagan. Masjid oldida Shayx Gadoy Serkun qabri joylashgan. Shuning uchun masjid xalq orasida shunday nomlanib kelingan. Epigroflar tadqiqotlariga koʻra, masjid Shayx Gadoy Serkun tomonidan qurilgan boʻlishi mumkin. Masjid bitiklari 2005-yilda olib borilgan taʼmirlash natijasida bitilgan. Xattot Islom Mamatov eskizlari natijasida 2005-yilda masjid qayta taʼmirlangan.
Masjid ichkari qismida mehrob boʻlib, Qur’oni Karimning „Baqara“ surasining 255-257-oyatlari ganchda oʻyib bitilgan. Mehrob yuqorisida esa „Mulk-Xudoniki“ kalimasi kufiy xatida takroriy keltirilgan. Ikki yon tomonida esa oʻng tomonida „Alloh, ulugʻligi ulugʻ boʻlsin“, chap tomonida esa „Muhammad, unga Allohning salovati va salomi boʻlsin“ kalimalari suls xatida yozilgan.
Mehrob tomondagi devorda ikki tomonda kitobalar boʻlib, suls xatida „al-Asmo ul-husno“ — „Allohning goʻzal ismlari“ ganchda oʻyib bitilgan. Masjid gumbazi oraligʻidagi devorlar qismlarida Qur’oni Karimning „Baqara“ surasi 284-286-oyatlari suls xatida bitilgan.
Shayx Gadoy Serkun masjidi xonaqohi katta gumbazli va toʻrtta ustundan iborat. Masjid maydoni esa 325 m. kv.dan iborat, ayvonida 13 ta ustun mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy viloyati masjidlari
Polvon ota masjidi (Navoiy)

Polvon ota masjidi (Navoiy) — Navoiy viloyati, Xatirchi tumanida joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjidning hozirgi koʻrinishi XX asrning 90-yillarida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Masjid toʻgʻri toʻrtburchakli boʻlib, uch tomoni ayvonli va ustunli qilib qurilgan. Yodgorlik bir nechta marotaba qayta qurilgan. Masjidning bir qismi qadimiy, bir qismi esa yangi binolardan iborat. Ushbu masjid 710—720-yillarda arab sarkardasi Abu Muslim ibn Qutayba tomonidan bunyod etilgan. Uning taxallusi Polvon ota boʻlganligi sababli masjid shunday nomlangan. 1794-yilda yodgorlik masjid va madrasa sifatida foydalanilgan. 1920—1930-yillarda masjid taʼmirtalab holga kelib qolgan. 1956-yilda esa masjid omborxona sifatida foydalanilgan.
1997-yilda masjid eshigi yangi oʻrnatilgan. Eshikda zikr kalimasi keltirilgan. Yozuv xati oʻziga xos uslubda bitilgan. Eshikda shunday yozilgan: „Allohni hamd aytish va ulugʻlash bilan poklayman“. Eshik yuqori qismida esa „Ey Allohim, bizlarga rahmating eshiklarini ochgin“ deb yozilgan. Masjid ayvonida ustunlar boʻlib, kulrang marmardan yasalgan poyustunlar oʻrnatilgan. Bir ustunda qisqa yozuvlar saqlanib qolgan. Ushbu bitik nastaʼliq xatida yozilgan boʻlib, koʻpchilik yozuvlari oʻchib ketgan. Unda shunday yozuvlarni oʻqish mumkin: „Bu toshning egasi Qosim… ibn Nu… 1298 (1880—1881)“. Polvon ota masjidi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida pishgan gʻisht, yogʻoch va ganch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, masjidda taʼmirlash ishlari olib borilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy viloyati masjidlari
Xatirchi tumani
Xon xoʻja Eshonbobo masjidi

Xon xoʻja Eshonbobo masjidi — Navoiy viloyati Navbahor tumanida joylashgan masjid.

Navbahor tumanining markazidagi Kelachi MFY hududiga qarashli “Eshon tup” qishlog‘ida barpo etilgan.  1903-yilda masjid qurish boshlangan, 1908-yilda qurilish ishlari tugallangan. Masjid cho'pkori imoratlarga o'xshash shaklda qurilgan bo‘lib, janub va shimol  tomonlarida gujum daraxtidan ishlangan qadimgi gul tasviri tushirilgan yog‘och eshiklar bilan bezatilgan.  Masjid Xon Xo'ja eshonboboning tashabbusi bilan, o'z shaxsiy  mablag‘lari hisobiga qurilgan. O'sha paytda masjid atrofida diniy va dunyoviy ilmlarga asoslangan maktab va ta’lim oluvchilar, muhtojlar, darvishlar, hojatmandlar uchun alohida ajratilgan xonalar qurilgan.  Muhtojlarga  uchun xizmat ko‘rsatish uchun oshxona va nonvoyxonabarpo etilgan. Masjid hovlisida hovuz bo‘lgan. Ushbu hovuzdan qishloq aholisi ichimlik suvi olib foydalangan. Bu masjid eshon bobo vafot etgandan  keyin ham diniy ta’lim markazi sifatida  qolgan.

Xon Xo'ja eshon bobo 1840-yilda Qashqadaryo viloyati, Kasbi tumanining Navqot qishlog‘ida dunyoga kelgan. Buxoro amirligi va Karmana shahrida  obro' va e’tibori baland bo‘lgan. Xon Xo'ja ilm-ma’rifatni  yaxshi ko'rib, xayri sahovatda ochiqqqo'l bo'lgan. Valiylarga mansub. Xon Xo'ja eshon 1910-yili vafot etgan. Jasadi shu masjid yoniga qo‘yilgan. Qabri yoniga o‘zidan 6 oy  o'tib vafot etgan katta  o‘g‘li Sayid Axmadxon va go'daklik chog‘ida vafot etgan Sayid Nasriddinxonlar ham dafn etilgan.

Sho'rolar hukmronligi davrida din va din ulamolari ta’qib ostiga olindi. Eshonbobo masjididan sovetlar davrida omborxona, pillaxona, artelxona va  eshakxona sifatida foydalanilgan. O'zbekiston SSSRdan mustaqil bo'lgandan so'ng diniy obyektlar himoya ostiga olindi.  Bu maskan ham obod qilindi. 2005-yili Xon Xo'ja eshonboboning Nurotalik bo'lgan kuyovi va bir guruh eshonlar tashabbusi bilan qayta ta’mirdan chiqdi. Masjidning ma’muriy binolari, tahoratxonalar, qaytadan barpo qilindi. Masjid hovlisiga manzarali daraxtlar, gullar ekilib, ko‘rkam joyga aylantirildi.

Manbalar 

Navoiy viloyati masjidlari
Navbahor tumani
Ahtam sahoba masjidi

Ahtam sahoba masjidi — Navoiy viloyati Navbahor tumanida joylashgan masjid. Bosh imom xatib — Murtazoyev Beknazar.

Axtam sahoba masjidining avvalgi binosi taxminan hijriy 1336-yilda qurib tugatilgan. Bu maʼlumot masjid binosining yuqori qismidagi peshtoq ustida yozib qoldirilgan. Yoshi ulugʻlarning aytishicha iobiq shoʻrolar davrida atrofdagi boshqa masjidlar qatori bu masjid ham tashlandiq holatga kelib qolgan. SSSR davrida kolxoz omborxonasi sifatida foydalanilgan. Ushbu hududda 12ta masjid mavjud boʻlib, Sobiq ittifoq davrida ularning barchasi buzib tashlangan. Axtam sahoba masjidi esa omborxona sifatida foydalanilgani uchun buzilib ketishidan saqlanib qolingan. Masjidning nomi eskidan ham „Ahtam sahoba“ nomi bilan atalgan. Masjid oldidagi qabristonda Ahtam sahobaga ramziy qabr qoʻyilgan. Masjid toʻgʻrisida boshqa maʼlumot mavjud emas.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan keyin masjid Diniy idora roʻyxatidan oʻtkazilib, juma namozini oʻqish yoʻlga qoʻyildi. 1998-yilda masjid mas‘ul tashkilotlarning qulash holatida degan maʼlumoti bilan foydalanishga yaroqsiz obyekt deb topildi. Shundan keyin homiylar jalb qilinib taʼmirlash ishlari olib borilgan. 2000-yilda esa adliya boshqarmasining 68 sonli qaroriga asosan qaytadan roʻyxatdan oʻtkazildi. Bir qacha mutaxasislarning fikrlariga koʻra, eskirib qolgan maskan binosini buzib tashlab, oʻrniga qaytadan davr talablariga uygʻun ravishda yangi masjid binosini qurish kerakligi aytildi. 2009-yil mart oyida masjid jamoasining roziligi va viloyat bosh imom xatibi N. Atoyevning ruxsati bilan eski masjid binosi buzilgan va shu yilning oʻzidayoq yangi masjid binosining qurilish ishlari boshlangan. Hozirgi paytda masjid hududida tahoratxona va boshqa qoʻshimcha binolar qurilishi yakunlangan, masjid xonaqohining tom usti yopilib gumbaz va pardozlash ishlari olib borilmoqda.

Manbalar 

Navoiy viloyati masjidlari
Navbahor tumani
Xoʻja Muhammad Vosiy masjidi

Xoʻja Muhammad Vosiy masjidi — Navoiy viloyati Qiziltepa tumanida joylashgan masjid. Xoʻja Muhammad Vosiy jome masjidining bosh imom xatibi — Islom Ikromov.

Qiziltepa tumani Zarmitan qishlogʻiga qarashli Sheyxon mahallasida joylashgan. „Xoʻja Muhammad Vosiy“ jome masjidi 2003-yil 24-noyabrda Navoiy viloyati adliya roʻyxatidan № 90 sonli qaror bilan oʻtkazilgan. Masjid oldida Xoʻja Muhammad Vosiyning maqbarasi bor. Odamlar bu joyni ziyoratgoh sifatida bilishadi. Bu kishining asl ismi Muhammad ibn Vosiydir. N.Nasafiyning „Samarqandiya“ kitobida maʼlumot berilishicha Muhammad ibn Vosiy Said ibn Muslim davrida yashagan. Muhammad ibn Vosiy Buxoro, Samarqand, hozirgi Navoiy viloyatlarida boʻlgan. Samarqand fath etilgandan soʻng, oʻsha yerda yashab qolgan. Muhammad ibn Vosiy tobein, avliyo, faqih, muhaddis boʻlgan.

Qutayba ibn Muslim (717-yilda vafot etgan) shunday degan ekan:

Vosiyning Qutaybaga koʻp barokatlari tekkan ekan. Hazrat Bahouddin Naqshbandiy ham Vosiyning qabriga tez-tez ziyoratga kelib turgan. „Maqomoti Shohi Naqshband“ kitobida Xoja Muhammad Vosiy quddusa sirruhuning tobeinlaridan boʻlgan va u kishining Movarounnahrga kelishlari ishonchli naql bilan isbotlanganligi toʻgʻrisida maʼlumot beriladi. Masjid bugungi kunda ham Qiziltepa tumanida faoliyat koʻrsatib turibdi.

Manbalar 

Navoiy viloyati masjidlari
Qiziltepa tumani
Boyazid Bastomiy masjidi

Boyazid Bastomiy masjidi — Navoiy viloyati Qiziltepa tumanida joylashgan masjid. Bosh imom xatib — Zavqiddin Oripov.

Qiziltepa tumanining „Boʻston“ qishlogʻida Boyazid Bastomiy ziyoratgohi mavjud. Bu maskanda 1929-yilgacha katta minorali masjid boʻlib, shoʻrolar davrida buzib tashlangan. Boyazid Bastomiy masjidi Navoiy viloyati adliya boshqarmasi tomonidan 1998-yilning 11-avgustida № 08 son qaror bilan roʻyxatdan oʻtgan.
Sultonul orifin, burxonul muhaqqin nomlari bilan ulugʻlangan Boyazid Bastomiyning toʻliq ismi Imom Aburahmon as Sulamining (936—1021) „Tabaqoti sufiyya“ asarida keltirilgan: Yaʼni Abu Yazid (Boyazid) Tayfur bin Iso Sarushondir. Boyazidning bobosi majusiylardan boʻlgan. Ular uch aka-uka boʻlganlar: Odam, Tayfur va Ali. Hammalari zohid, ulugʻ avliyolar qatoridan oʻrin olganlar. Barchalari Bastom ahlidandir.

Alisher Navoiy oʻzining „Nasoyim ul muhabbat“ asarida Boyazid Bastomiy haqida shunday yozadilar:

Ushbu keltirilgan maʼlumotlardan shu narsa anglashiladiki, Boyazidning ismi Tayfur ekan. Bu zoti sharif 801-yilda Erondagi Bastom (Vistom) shahrida tugʻilgani sababli Bastomiy nomi bilan mashhur boʻlgan.
Boyazid Bastomiyni yoshlik paytlari maktabga borayotgan vaqtda uchratib qolgan buyuk shayx Hazrat Shaqiqi Balxiy bu goʻdak kelajakda zamonaning eng buyuk avliyosi boʻlajak deb bashorat qilgan ekan.

Boyazid Bastomiy 875-yilda vafot etgan. Sovetlar davrida Boyazid Bastomiy masjidi buzib tashlangan.

Buzib yuborilgan masjid oʻrnida 1990-yilda choʻpkori, shimoliy va sharqiy tomonlari ayvonli masjid barpo etilgan. Masjidni bunyod etish ishlariga tuman tashkilotlari va aholi mablagʻ toʻplab qatnashgan.

Ramziy qabr ustida mahobatli gumbaz qurilgan. Hududdagi shifobaxsh suvli quduq qaytadan taʼmirlangan.

Hozir Boyazid Bastomiy masjidi tumanning bosh masjididir. Har juma kuni yuzlab musulmonlar masjidga yigʻiladi.
Masjidga kelib ibodat qiluvchilar uchun yangi tahoratxona binosi ishga tushrildi. Xatm-xudoyi oʻtkazuvchilarga qulay boʻlishi uchun ayvon qurilgan. Ziyoratga keluvchilar koʻp boʻlib, ularning orasida xorij mamlakatlaridan keluvchilar ham bor.

Manbalar 

Navoiy viloyati masjidlari
Qiziltepa tumani
Jaloyir jome masjidi

Jaloyir jome masjidi — Navoiy viloyati Karmana tumanida joylashgan masjid. Jaloyir jome masjidining bosh imom xatibi — Abdulvohid Haydarxon oʻgʻli.

Masjid Karmana tumanining Jaloyir qishlogʻi hududida joylashgan.

Masjid geografik jihatdan qulay, mustahkam qilib barpo etilgan. Devorlari ikki qator choʻpdan terilib suvalgan, ichki qismida toʻrt ustun, tashqi ayvoni esa 12 ustundan iborat. Obyektning kki deraza va toʻrt eshigi bor. Masjidning Jaloyir deb nomlanishi, shu qishloqda eskidan jaloyir tepaligi, jaloyir arigʻi boʻlgani bilan bogʻliq boʻlishi mumkin degan taxminlar bor. Masjid Sobir xoʻja avliyo tomonidan bunyod etilgan. A.Xotamov, Sh. Xalilovlarning „Yillar sadosi(Karmana tarixi)“ asarida Sobir xoʻja avliyo haqida baʼzi maʼlumotlar uchraydi.
Karmanada yashagan Sobir xoʻja mashhur Xoʻja Is’hoq tarbiyasini olganligi, el-yurt orasida islom taʼlimoti borasida zabardast olimlar qatorida turishi haqida soʻz boradi.
Sobir xoʻja yigitlik chogʻida otasi Amir Vohidning bilan birga Makka va Madinaga haj safariga borib 25 yil davomida Xudoga ibodat qilgan ekan, keyinchalik moʻmin-musulmonlarga hadis ilmidan taʼlim bergan. Yetuk din arbobi boʻlib yetishgach Mavorounnahrga ustozi Xoʻja Isgʻoq huzuriga qaytgan. Ustozidan yana tahsil olishni davom ettirgan. Shayx Sobir Xoʻja hijriy 1042—1043-yillarda Jaloyirga kelib islom dini va dunyoviy ilmlardan taʼlim bergan. Soʻngra Jaloyir jome masjidini qurishga kirishgan degan taxminlar bor. Masjidning qurilishi uchun kerak boʻlgan yogʻoch materiallar Samarqand, Xatirchi tomonlardan olingan. Hozirgidek transport vositalari yoq’ligi uchun ularni oʻsha vaqtdagi sersuv Qasaba kanali orqali suv yuzida oqizib olib kelganlar va quritib ishlatganlar. Shayx Sobir Xoʻja hijriy 1051-yilda vafot etgan va Jaloyir masjidi oldidagi hozirgi Sobir Xoʻja qabristoniga dafn qilingan. Yoshi ulugʻlarning aytishiga qaraganda, masjidda yetti hujra, tahoratxona, bitta ombor va hisobida ikki gektar vaqf yeri boʻlgan.
Chor hukumati va undan keyingi SSSR davrida hujralar buzilib ularning materiallaridan maktab qurilishida foydalanish uchun olib ketilgan. Masjidning oʻzi esa paxta quritadigan, mineral oʻgʻitlar saqlanadigan omborxonaga aylantirilgan.
1970—1971-yillarda masjid yerlari paxta maydoniga qoʻshib yuborilgan. Masjidni buzishmoqchi boʻlishganda bir qancha keksa eshonlar oraga tushib uni buzilishiga qarshilik qilganlar.

Masjid 1995-yilda Davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan.

Manbalar 

Navoiy viloyati masjidlari
Karmana tumani
Badr Ota maqbarasi

Badr Ota maqbarasi — Navoiy viloyati, Xatirchi tumani, Qoracha qishlogʻida joylashgan yodgorlik. Maqbara Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Badr ota yashagan davr toʻgʻrisida turli manbalarda maʼlumotlar uchraydi. Uning tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlib, vafoti 1283-yil. Badr ota xalq orasida avliyo sifatida tilga olinib, uning toʻliq ismi Mavlono Badriddin Muhammad. Tarixiy manbalarda u yassaviya tariqati vakili, Muhammad (s.a.v) avlodi va Zangi Otaning toʻrtinchi xalifasi sifatida tilga olinadi. Badr otaning qabrining qayerda joylashgani toʻgʻrisida manbalarda turlicha maʼlumotlar mavjud. Ayrim manbalarda u Toshkent shahrining Qoʻyliq mavzesida dafn qilingan. Boshqa manbalarga koʻra Badr ota qabri Miyonqol oʻlkasidagi Farofin qishlogʻida joylashgan. XVII asrda yashagan xorazmlik tarixchi Muhammad Tohir ibn Muhammad Tayyib Badr ota qabri Miyonqolning Farofin qishlogʻida joylashganini yozadi. Uning yozishicha, Qoracha qishlogʻi xoʻjalari uning avlodlari hisoblangan.
Maqbarada qabrtosh boʻlib, toʻqqiz qator epitafiya yaʼni marsiyadan iborat. Ushbu yozuv arab tilida boʻlib, XIX asrda yasalgan. Qabrtoshdagi marsiya nastaʼliq xatida „mullali“ usulida bitilgan. XX asr oxirlarida maqbradagi toshlarning naqshlari yashil rangga boʻyalgan. 1979-yilda bitik yashil rangga boʻyalgan va ushbu yil yashil rang bilan qayd qilingan.
Maqbara oldida ikkita sagʻona saqlanib qolgan. U nastaʼliq xatida boʻlib, birinchi qabrtoshda shunday yozuv saqlanib qolgan: „Janobi Avliyoxoja Ibodullohxoja oʻgʻli 1232 (milodiy 1817—1818) yil Haq huzuriga rihlat qildilar“. Badr ota nomli masjid ham mavjud boʻlib, Buxoro amiri Amir Nasrullo tomonidan qurilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy viloyati masjidlari