yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Botir Rasulov

Botir Rasulov (1948.30.4, Toshkent viloyati Yangiyoʻl shahri) – dirijyor, sozanda (gʻijjak). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1987). Toshkent konservatoriyasini gʻijjak ijrochiligi (1971) hamda operasimfonik dirijyorligi (1979) ixtisosliklari buyicha tugatgan. Oʻzbek davlat filarmoniyasida sozanda (1971—74), Madaniyat institutida oʻqituvchi (1974— 79), Toshkent operetta teatrida dirijyor, bosh dirijyor va badiiy rahbar (1979-yildan), ayni paytda Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida oʻqituvchi (1979-yildan), dotsent (2001-yildan), Oʻzteleradiokompaniyaning Doni Zokirov nomidagi xalq cholgʻulari orkestrining bosh dirijyori va badiiy rahbari (2000—2002). Dirijyor repertuaridan L.Betxoven, G.Berlioz, P.Chaykovskiy, I.Brams, M.Tojiyev, M.Mahmudov va boshqa kompozitorlar asarlari oʻrin olgan. R. oʻzbek kompozitorlari (S.Yudakov, Gʻ.Qodirov, F.Nazarov va boshqalar) hamda jahon mumtoz (I.Brams, P.Sarasate, N.Paganini) asarlarini gʻijjakda ijro etib grammplastinkaga yozdirgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1948-yilda tugʻilganlar
30-aprelda tugʻilganlar
Yangiyoʻlda tugʻilganlar
Poʻlat Rasulov

Poʻlat Rasulov (1913.25.2 — Toshkent — 1990.9.9) — kinooperator. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Faoliyatini "Oʻzbekfilm"da operator yordamchisi boʻlib boshlagan (1935—48), keyinchalik operator (1949—56). Toshkent telestudiyasida bosh operator (195661), Oʻzbekiston ilmiyommabop va hujjatli filmlar kinostudiyasida operator va rejissyor (1961—73). "Asal", "Nasriddin Buxoroda", "Tohir va Zuxra", "Nasriddinning sarguzashtlari", "Alisher Navoiy", "Fargʻona qizi" kabi filmlarning ikkinchi operatori. "Stadionda uchrashamiz" kinokomediyasining operatori, "Oʻzbekiston urush yillarida", "Yashargan hayot", "Oʻzbekiston gaz va kimyosi", "Nabi Gʻaniyev", "Barhayot Hamza", "Qutlov", "Xalq yozuvchisi Oybek", "Komil Yashin", "Baxtli bolalik", "Bogʻbon", "Tamara qoʻshiklari" hujjatli va ilmiyommabop filmlarning muallifoperatori va rejissyori.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1913-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
9-sentabrda vafot etganlar
9-sentyabrda vafot etganlar
25-fevralda tugʻilganlar
Gʻani Rasulov

Gʻani Tursunovich Rasulov (1935.20.3 — Toshkent —1990.1.4) — ssenariychi, tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1973). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1957). Oʻzbekiston televideniyesida muharrir (1957— 60), bosh muharrir (1969—70), "Uzbektelefilm" sutudiyasi badiiy rahbari (1970—78), Adabiydramatik eshittirishlar tahririyati bosh muharriri (197881), 1981-yildan "Uzbektelefilm" bosh muharriri va badiiy rahbari. "Kuyla, Sanobar", "Toshkent", "Notanish Buxoro" kabi hujjatli filmlar, "Uz zu kun shamol" televizion badiiy filmiga ssenariy yozgan. 100 dan ortiq badiiy filmlarni oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Shuningdek, "Suvda qalqqan lola", "Oq laylaklar uchib keldi" hikoyalar toʻplami muallifi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1935-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
20-martda tugʻilganlar
1-aprelda vafot etganlar
Tarjimonlar
Hasan Rasulov

Hasan Gʻofurovich Rasulov (1913.15.3, Qizil Urda shahri, Qozogʻiston — 1992.22.3, Toshkent) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), professor (1965). Toshkent kechki pedagogika institutida oʻqituvchi (1933-yildan), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti falsafa kafedrasining mudiri (1948—67). 1968-yildan Toshkent Davlat Universiteti huzuridagi Ijtimoiy fanlar oʻqituvchilari malakasini oshirish instituti falsafa kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari axloq, falsafa fanlarini oʻqitish metodikasi masalalariga bagʻishlangan. Toshkentdagi koʻchalardan biriga uning nomi qoʻyilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1913-yilda tugʻilganlar
15-martda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
22-martda vafot etganlar
Toshkentda vafot etganlar
Ratifikatsiya

Ratifikatsiya (lot. ratus — hal qilingan, tasdiqlangan va facere — qilmoq) — 1) xalqaro shartnomaning davlat hokimiyati oliy organi tomonidan tasdiqlanishi. Odatda, eng muhim xalqaro shartnomalargina ratifikatsiya qilinadi. Koʻpchilik davlatlarning konstitutsiyalari xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilish huquqini davlat boshligʻi vakolatiga yoxud bevosita oliy qonun chiqaruvchi organ vakolatiga kiritadi; Oʻzbekistonda xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilish toʻgʻrisida Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati birgalikda qaror qabul qiladi; 2) baʼzi mamlakatlarda konstitutsiyaga kiritilgan tuzatishlar tasdiqlanishining maxsus tartibi. Masalan, AQSH konfessi konstitutsiyani qabul qilgandan keyin unga qilinadigan tuzatishlar kamida 3/4 shtatlardagi qonun chiqaruvchi majlislar yoki maxsus konventlar tomonidan tasdiklanishi kerak. Avstraliyada konstitutsiyadagi uzgartishlar loyihasi parlamentda maʼqullangandan keyin u mamlakatda va aksariyat shtatlarda saylovchilarning koʻpchilik ovozi bilan referendumda tasdiklanishi talab qilinadi.

Manbalar
Ratitsidlar

Ratitsidlar (frans. rat — kalamush va lotincha caedo — oʻldiraman) — Pestitsidlar.

Manbalar
Johannes Rau

RAU (Rau) Yoxannes (1931.16.1, Vuppertal) – Germaniya davlat arbobi. Kyoln shahridagi kitob savdosi maktabini tugatgan (1952). 1952-yildan „Umumnemis xalq partiyasi“, 1957-yildan Germaniya sotsial-demokratik partiyasi (GSDP) aʼzosi boʻlgan. 1968-yildan GSDP boshqaruvi, 1978-yildan prezidiumi aʼzosi. 1969—70 yillarda Vuppertal shahri oberburgomistri. 1977-yil Shimoliy Reyn-Vestfaliya yeri sotsialdemokratlar partiyasi tashkiloti raisi, 1978-yil sentabrdan Shimoliy ReynVestfaliya yeri bosh vaziri. 1982-yildan GSDP raisi urinbosari. 1998-yildan Fredrich Ebert nomidagi jamgʻarma boshqaruvi raisi urinbosari, 1999-yil 23-maydan Germaniya Federativ Respublikasi prezidenti boʻlgan.

Manbalar
Rafinatsiyalash

Rafinatsiyalash (nem. Rafﬁ nieren, frans. rafﬁ ner — tozalamoq), rafinirlash — metallar va qotishmalar, yogʻ va moylarni (odatda, suyuq holatda) keraksiz yoki zararli qoʻshimchalardan tozalash. Metallarni rafinatsiyalash yuqori trali (pirometallurgiya), elektrolitik va kimyoviy turlarga boʻlinadi. Yuqori trali rafinatsiyalashda metallarga oksidlovchilar yoki modifikatorlar qoʻshiladi. Ular qoʻshimchalar bilan suyuq metallda erimaydigan (mexanik yoʻl bilan ajratiladigan) yoki rafinatsiyalash trasida uchuvchan kimyoviy birikmalar hosil qiladi. Bundan tashqari, metallga suyuq sintetik toshqollar, inert gazlar (Mas, argon), oltingugurt, galogenlar, galogenidlar va boshqa moddalar bilan ishlov beriladi. Elektrolitik rafinatsiyalash tuzlarning suvdagi eritmalari yoki tuzli suyukliklarning elektrolizidan iborat. Bu turning keng tarqalgan usuli tozalanadigan metallarni anodsa eritish va toza metallarni katodda choʻktirish jarayonlarini oʻz ichiga oladi. Kimyoviy rafinatsiyalash metall va qoʻshimchalarning kislotali yoki ishqorli eritmalarda turlicha erituvchanligiga asoslangan. rafinatsiyalash bevosita pechlar yoki maxsus qurilmalarda amalga oshiriladi. Asl metallarni rafinatsiyalash affinaj deb ataladi.

Manbalar
Rafiq Moʻminov

Rafiq moʻmin (taxallusi; asl ism-sharifi Moʻminov Rafik,, 1900.7.2, Namangan — 1951.5.5) - shoir, dramaturg, pedagog. 1917-yilda Koʻqondagi dorilmualliminni tugatib, 1937-yil 27 mayda qatagʻon etilguniga qadar oʻqituvchilik qilgan. P.M. Fargʻona vodiysiga ilmiy ekspeditsiya uyushtirib, "Zevak" ("Yozi bilan Zebo") va boshqa asarlarni yozib olgan (1923). Adabiy faoliyati 1920-yildan boshlangan. U 20-yillarning boshlarida Fargʻona vodiysida roʻy bergan fojiali voqealar taʼsirida Oʻgʻuzxon (H. Yoʻldoshqoriyev) bilan hamkorlikda "Yosh qurbonlar", shuningdek, "Gulyor" va "Yoriltosh" pyesalarini yozgan (1921). R.M.ning sheʼriy ijodida "Qapchigʻay" dostoni (1924) alohida oʻrinni egallaydi. Shoir bu dostondan tashqari, koʻplab lirik sheʼrlar, "Bolaxoʻr", "Kizil qiz", "Zanglagan pichoq", "Tyanshan qizi" singari dostonlar ham yozgan (1926—27).

Manbalar 

    

Shoirlar
1900-yilda tugʻilganlar
Namanganda tugʻilganlar
1951-yilda vafot etganlar
5-mayda vafot etganlar
Afzal Rafiqov

Afzal Azimovich Rafiqov (1948.21.8, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1974). 1973—87 yillar Hamza teatrida, 1987-yildan Abror Hidoyatov nomidagi teatrda aktyor. Yaratgan obrazlaridagi dard, iztirob, qarama-qarshi hissiyotlar, oʻziga xos musiqaviy ovoz, rang-barang ohang, tinim va bosimlari bilan tomoshabinni oʻziga rom etishga erishadi, shuningdek, romantik anʼanalarni hayotiy talqin usuli ila uygʻunlashtira olishi bilan ajralib turadi. „Qaroqchilar“ (F. Shiller) spektaklidagi Shveyser roli bilan sahnadagi faoliyatini boshlagan. Keyinchalik Aleksandrov (L. Tolstoy, „Tirik murda“), Zokirov (S. Abdullin, „Oʻn uchinchi rais“), Tarso (T. Tula, „Nodirabegim“), Navoiy, Iskandarning otasi (Sh. Rizayev, „Iskandar“), Faridun (Firdavsiy, „Faridun“), Yago (U. Shekspir, „Otello“), Lir (U. Shekspir „Qirol Lir“), Aslzoda (A. Sagareli, „Xonuma“) kabi rollari bilan tanilgan.

Kinoda („Yaratganga shukur“da Ahmad, „Alpomish“da Boyboʻri va boshqalar), televizion filmlarda („Diyonat“da Proxor, „Girdob“da ilmiy kotib, „Ichkuyov“da Sergey, „Omon boʻlsang, unutma“da Guskov kabi) ham suratga tushgan. Rafiqov oʻzbek dublyaj sanʼati rivojiga katta hissa qoʻshganlardan, 1000 dan ortiq filmga ovoz bergan („Lev Tolstoy“da Tolstoy, „Gʻalaba“ filmida Stalin, „Hayot mazmuni“da Usmon Yusupov va boshqalar). Bir nechta televizion hujjatli filmlar matnini oʻqigan. „Gulshan“ radiojurnalining boshlovchisi, bir qancha radiopostanovkalar („Usmon Nosir“, „Xabib Abdullayev“ va boshqalar)ni olib borgan.Afzal Rafiqovning shoh asari oʻzi aytgandek umri davomida qilgan ishlarining eng yaxshisi bu Qur’oni karimning oʻzbek tilida oʻqiganidir.

Filmografiya

Filmlar

Manbalar 

21-avgustda tugʻilganlar
Muhammad Rafiqov

Rafiqov Muhammad Muhiddinovich (1940.26.10, Buxoro) — aktyor, rejissyor Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2003). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1966). 1966—67 yillar Hamza teatrida, 1967—83 yillar Buxoro teatrida aktyor (1981—83 yillar direktor), 1983-yildan Buxoro viloyati teleradiokompaniyasining bosh rejissyori.Hamlet (U. Shekspir, "Hamlet"), Temirxon ("Nerkes"), Xlestakov ("Revizor"), Yoʻldosh ("Qopqon"), Ibn Sino ("Ibn Sino"), Shoh Bahrom ("Dilorom"), Nodir ("Oltin devor"), Karimov ("Komissiya") kabi rollari bilan tanilgan. U bir qancha filmlar (Hojir, "Rustam va Suqrob"; Vali, "Siyovush haqida qissa"; Akrom, "Laylak keldi, yoz boʻldi"; Usmonbek qoʻrboshi, "Afsonaga aylangan qiz" va boshqalar) va telefilmlar Shayboniyxon, "Bobur"; Akbarali mingboshi, "Kecha va kunduz"; Imom Buxoriy, "Imom alBuxoriy"; Amir Temur, "Sohibqiron"; Abdurahmon tabib, "Shaytanat"; Ibn Sino, "Hakim va ajal")da ham esda qolarli obrazlar yaratgan. R. inson ichki dunyosini, kechinmalarini hayotiy talqin etishi bilan ajralib turadi.

Manbalar
Raftor

Raftor (fors. — yurish) — bir maromda toʻlqinsimon harakatdagi naqsh chizigʻi (tanob, novda). Naqsh mujassamotida ingichka va keng hoshiya boʻylab bir yoki ikki tomonga yoʻnaltiriladi; Raftor naqsh mujassamotida 1darajali oʻrin tutadi; gul, gʻuncha, barg, margʻula, kurtaklar esa ikkinchi darajali boʻlib, mujassamotni toʻldiradi. Raftor tasvirlangan novda soniga qarab 4 koʻrinishda (yakraftor — 1, duraftor — 2, seraftor — 3, chorraftor — 4) uchraydi; barchasida ham toʻlqinsimon harakat bir tomonga yoʻnaltiriladi. Faqat Xorazm ustalari duraftorning har bir raftorini bir-biriga qarama-qarshi yoʻnaltirib ham qoʻllaydilar. Raftor amaliy bezak sanʼatining bezak mujassamotida keng qoʻllanadi.

Manbalar 

    

Bezaklar
Sergey Raxmaninov

Sergey Vasilyevich Raxmaninov [1873.20.3(1.4), Novgorod gubernyasi — 1943.28,3, Beverli-Xils, Kaliforniya, Nyu-York yaqinidagi Kensikoda dafn etilgan] — rus kompozitori, pianinochi va dirijyor. Moskva konservatoriyasini fortepiano (1891) va kompozitsiya (1892) ixtisosliklari boʻyicha tugatgan. Moskvadagi Rus xususiy opera teatri (1987—98), Katta teatr (1804—06)da dirijyor. 1918-yildan AQShda yashagan. R. ilk asarlari (1 fortepiano konserti, 1891; "Aleko" operasi, 1892 va boshqalar)dan rus mumtoz kompozitorlik anʼanalariga tayangan. Uning keng koʻlamli lirik kuylarga boy musiqasi rus xalq qoʻshiqchiligi va cherkov musiqasi, shu bilan birga sharq musiqasi anʼanalariga asoslanadi. Buyuk virtuoz pianinochi sifatida shuhrat qozongan R. ijodida fortepiano asarlari alohida oʻrin tutadi: fortepiano va orkestr uchun 4 ta konsert va "Paganini mavzusiga rapsodiya"si, prelyudiyalar va etyudmanzara turkumlari, 2 ta sonata va fortepiano triosi va boshqa "Simfonik raqslar", "Ioann Zlatoust liturgiyasi" va "Tungi bedorlik" xor asarlari, romanslar, kamercholgʻu asarlari va boshqa mashhur. R.ning umumsharqona uslubga mansub asarlari orasida "Kuylama sohibjamol" romanei, "Sharqona raqs", "Vokaliz" kabi kamercholgʻu asarlari, 2 va 3 fortepiano konsertlari va boshqa mavjud.

Manbalar 

 

Klassik musiqa
Bastakorlar
1973-yilda tugʻilganlar
1943-yilda vafot etganlar
28-martda vafot etganlar
Ratsional funksiyalar

Ratsional funksiyalar — oʻzgaruvchi x va ixtiyoriy sonlar ustida bajarilgan arifmetik amallar (qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish va boʻlish) natijasida oxirgi son hosil boʻladigan funksiya. Ratsional funksiyalarning integrali ratsional funksiyalarlar yigʻindisi, logarifmik va arktangens funksiyalar orqali hisoblanadi. Ratsional funksiyalar va ixtiyoriy sonlar ustida bajariladigan arifmetik amallar natijasida olingan oxirgi son, ratsional funksiyalarning hosilasi ham ratsional funksiyalar boʻladi. Ratsional funksiyalar elementar funksiyalarning muhim qismi boʻlib, XX asr oʻrtalaridan taqribiy funksiya masalalarini yechishda keng qoʻllanadi.

Manbalar 

Funksiya turlari
Nosir Rashidov

Nosir Rashidov (1936.13.1 — Jizzax tumani — 2002.12.4) — mashinasozlik sohasidagi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982). Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi akademik (1991), texnika fanlari doktori (1976), professor (1978), Toshkent politexnika institutini tugatgan (1958), Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zdida muhandis (1960 — 63), Oʻrta Osiyo qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalashtirish va elektrlashtirish ilmiy tadqiqot institutida aspirant, laboratoriya mudiri, boʻlim boshligʻi (1963—92), ayni paytda Toshkent avtomobilyoʻllar institutida kafedra mudiri (1972—84), Jizzax politexnika instituti rektori (1992—2002). Ilmiy ishlari avtotransportpoyezdlarning toʻgʻri va egri chiziqli harakatlanishi, tormozlanishi hamda turgʻunligi nazariyasiga, paxta xom ashyosini tashishni takomillashtirishning nazariy masalalariga doir. R. koʻp zvenoli traktorpoyezdlar ixtirochisi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureata (1977).

Manbalar 
 Paxta xom ashyosini tashishni takomillashtirish, T., 1972; Koʻp zvenoli traktorpoyezdlarning tormozlanishi, T., 1978; Koʻp zvenoli traktorpoyezdlar, T., 1981.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1936-yilda tugʻilganlar
Jizzax tumanida tugʻilganlar
13-yanvarda tugʻilganlar
2002-yilda vafot etganlar
4-dekabrda vafot etganlar
Fan doktorlari
Tursunboy Rashidov

Tursunboy Rashidov (27.5.1934, Toshkent — 7.10.2020) — mexanika sohasidagi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1984), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika va inshootlarning seysmik mustaxkamligi institutida ilmiy xodim (1959), sektor mudiri (1963—66), direktor oʻrinbosari (1966), direktor (1966—74), Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat institutida rektor (1974—79). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi Mexanika va boshqarish jarayonlari boʻlimi akad.kotibi (1979—84), Prezidiumning Bosh ilmiy kotibi (1984—85), akademiyaning vitse-prezidenta (1985—92), Fanlar akademiyasi Prezidiumi Mexanika, boshqaruv jarayonlari va informatika boʻlimi raisi (1992—94), Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi institutida boʻlim boshligʻi (1984-yildan). Ilmiy ishlari konstruksiyalar va inshootlarning seysmik mustahkamligi hamda seysmodinamikasiga doir. Toshkent hududining seysmik mikrohududlashtirilgan haritasini tuzishda, Toshkent metropoliteni zilzilabardoshligini aniqlash va qurilishga tatbiq qilishda faol qatnashgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1983).

Manbalar 
 Yer osti quvurlarining zilzilabardoshligi, T., 1985 (hamkorlikda); Nazariy mexanika asoslari (hamkorlikda); T., 1990; Seysmostoykost tonnelnix konstruksiy metropolitena melkogo zalojeniya, T., 1993 (hamkorlikda).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
R
1934-yilda tugʻilganlar
Rektorlar
Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
2020-yilda vafot etganlar
27-mayda tugʻilganlar
Raʼnodoshlar

Raʼnodoshlar, atirguldoshlar (Rosaceae) — ikki urug‘pallali oʻsimliklar bo‘limi. Daraxt, buta va oʻtlardan iborat. Barglari ketmaket joylashgan. Gullari toʻgʻri, asosan, ikki jinsli, yakka yoki koʻpincha toʻpgulda oʻrnashgan. Changchisi koʻp; meva barglari bitta va koʻp boʻladi. Mevasi — poʻstli, koʻsakcha, olma, danak va boshqa koʻrinishda boʻladi. Baʼzi madaniy raʼnodoshlarda mevalar partenokarp va urugsiz tuzilgan. 100 ga yaqin turkumi (3000 dan ortiq turi) bor. Butun yer sharida tarqalgan. Asosan, Shimoliy yarim sharning mo‘tadil va subtropik hududlarida tarqalgan. Oʻzbekistonda 38 turkumga mansub 266 turi usadi. Raʼnodoshlar oilasi koʻpincha quyidagi kenja oilalar: tobulg‘idoshchalar (mevasi — koʻp poʻstli); olmadoshchalar (mevasi— olma); atirguldoshchalar (mevasi — koʻp koʻsakcha); olxoʻridoshchalar (mevasi — danakcha)ga boʻlinadi.

Raʼnodoshlarga mevali (olma, nok, behi, olcha, olvoli gilos, olxoʻri, oʻrik, shaftoli va boshqalar), rezavor mevali (malina, qulupnay, maymunjon va boshqalar), manzarali (atirgul, tobulgʻi va boshqalar) oʻsimliklar kiradi.

Manbalar 

Raʼnodoshlar
Raqamlar

Raqamlar —sonlar ifodalanadigan shartli belgilar. Qadimda sonlar soʻzlar orqali ifodalangan. Xalqlarning ijtimoiy-xoʻjalik hayoti rivojlanishi bilan mukammalroq belgilarga va hisoblash tizimlariga ehtiyoj tugʻildi.

Eng qadimgi raqamlar bobilliklar va misrliklarga mansub. Misr iyeroglif raqamlarida (miloddan avvalgi 3000–2500-yillar) sonlarni ifodalash uchun maxsus rasmbelgilar, keyinroq iyeratik va demotik yozuvlari paydo boʻldi. Bobil raqamlari (miloddan avvalgi 2000-yil boshi), asosan, 1, 10, 60 va 100 ni bildiruvchi mixxat belgilari boʻlib, boshqa barcha raqamlar shular asosida ifodalangan. Misr iyerativ yozuvidan Yaqin va Oʻrta Sharqdagi barcha yozuvlar hamda Yunon Ioniya yozuvi, shu bilan birga alifboga asoslangan raqamlar kelib chikdi. Bosma yunon alifbosi slavyankirill va harfiy raqamlarga asos soldi. Hozirgi raqamlarning timsollari ʻ (nol bilan birgalikda) Hindistonda V asrga yaqin yuzaga kelgan. Bungacha Hindistonda kharoshthi raqamlari va u bilan deyarli bir vaqtda brahmi raqamlari boʻlgan. Brahmi raqamlaridan hind gvalior raqamlari kelib chikdi. Gvalior raqamlar esa arab raqamlariga asos boʻlgan. Arab raqamlari sharqiy va gʻarbiy (gʻubor) raqamlaridan iborat. Sharqiy arab raqamlari Misr va undan Sharqdagi arab mamlakatlari, Eron hamda Afgʻonistonda, gʻarbiy arab raqamlari (gubor) esa Misrdan gʻarbdagi mamlakatlarida qoʻllanadi. Yevropada IX asrdan boshlab gʻubor raqamlari tarqaldi va tezda ommalashdi. Sharq mamlakatlarida esa gʻubor raqamlari XIX asrgacha ham keng tarqalmadi.

Yana qarang 
 Arab raqamlari

Adabiyot 
 Yushkevich A. P., Istoriya matematiki v sredniye veka, M., 1961.

Manbalar 

Matematika
Zahro Rahimboboyeva

Zahro Rahimboboyeva (1923.2.2, Andijon — 1992.7.3, Toshkent) — davlat va jamoat arbobi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1983). Toshkent pedagogika institutini (1944), Moskvadagi Ijtimoiy fanlar akademiyasini (1954) tugatgan. Toshkent viloyati yoshlar tashkilotida yoʻriqchi, kotib (194247). Oʻzbekiston KP MK boʻlim mudiri (1947—50), kotibi (1950—51, 1956—63). Oʻzbekiston madaniyat vazirining 1oʻrinbosari (1954— 55), vaziri (196367, 198186). 196773-yillarda Xalqaro demokratik xotinqizlar federatsiyasi kotibi — SSSR vakili (qarorgohi Berlin shahrida); 1973—77 yillarda Hindistonda SSSR elchixonasining Favqulodda va Muxtor maslahatchielchisi; 1977—81 yillarda SSSR Tashqi ishlar vazirligida Boshqarma boshligʻining oʻrinbosari. Oʻzbekiston "Vatan" jamiyati Prezidiumining raisi (1986—92).

Manbalar 

    

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
1923-yilda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
2-fevralda tugʻilganlar
7-martda vafot etganlar
Andijonda tugʻilganlar
Toshkentda vafot etganlar
Abdulla Rahimboyev

Abdulla Rahimboyev (1896, Xoʻjand — 1938.7.5) — davlat va jamoat arbobi. Tojikiston SSR Xalq Komissarlari Soveti raisi (1933—1937). Buxoro kompartiyasi kotibi.

Abdulla Rahimboyev 1896-yil 1-iyunda Xoʻjand tumanida tugʻilgan. Oilasining etnik kelib chiqishi oʻzbeklardir. Savdogarlik bilan shugʻullanishgan. Dastlab diniy madrasada, soʻngra 1908-1917-yillarda Xoʻjanddagi rus maktabida tahsil olgan.

Samarqand erlar gimnaziyasi (1912), Toshkent oʻqituvchilar seminariyasini (1917) tugatgan. Dastlab oʻz ona shahrida bir muddat muallimlik qilgan, soʻngra inqilobiy harakatga qoʻshilgan.

1917-yilda „Shoʻroi Islomiya“ tashkilotining aʼzosi boʻlgan, soʻng Fargʻona viloyati tarkibiga kirgan Xoʻjand musulmon mehnatkashlari kengashi kotibi vazifalarida ishlagan. Rahimboyev 1919-yildan shoʻro muassasalarida faoliyat yurita boshladi. 1919-yilda Golodnostepsk okrug soveti ijroiya qoʻmitasi kotibi, Xoʻjand uyezd soveti ijroiya qoʻmitasi raisi, Xoʻjand shahar Soveti ijroiya qoʻmitasi raisi boʻlgan. Keyinchalik Turkiston KP (b) Samarqand viloyat komitetining raisi boʻlgan. 1920-yildan 1922-yilgacha Turkiston ASSR MIK raisi. 1921-yilning martidan avgustiga qadar RSFSR Milliy ishlar xalq komissarligida kollegiya aʼzosi sifatida faoliyat yuritgan. Bir muddat Moskvaga chaqirilib, RSFSR Milliy ishlar xalq komissarligida ishlagan. Soʻng A.Rahimboyev 1923-yilning iyun—noyabr oylarida Buxoro kompartiyasi kotibi lavozimida mehnat qiladi. 1923-yildan 1924-yil noyabr oyiga qadar Turkiston KP MK kotibi boʻlgan. 1925-yildan Moskvada yashaydi.

1926—1928-yillarda u Moskvada marksizm-leninizm kurslari talabasi sifatida tahsil olgan.

1928-yil iyulidan 1929-yil mayiga qadar SSSR xalqlari Markaziy nashriyoti boshqarmasi raisi boʻlgan. 1929-yildan 1933-yilga qadar RSFSR Maorif xalq komissarligida Sovet milliy ozchiliklar qoʻmitasi raisi lavozimida ishlagan.Tojikiston SSR XKSning raisi (1933-yil dekabrdan), SSSR MIK raislaridan biri (1934-yil yanvar oyidan).

Abdulla Rahimboyev Lenin ordeni (1935) va Xorazm Xalq Sovet Respublikasining Qizil Bayroq ordenlarii bilan mukofotlangan.

1937 yilning yozida u Tojikiston SSR Xalq Nazorat Kengashi raisi lavozimidan ozod qilindi va Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzoligidan chiqarib yuborildi. 1937-yil avgustda Stalinobodda hibsga olinib, Moskvaga joʻnatildi va Lefortovo qamoqxonasida hibsda saqlangan. Unga aksilshoʻroviy faoliyat olib borganlik va millatchilik aybi qoʻyilgan. 1938-yil 7-mayda Sovet Ittifoqi Oliy sudi Harbiy hay’atining hukmiga koʻra, u Butovoda oʻlimga hukm qilingan va otib oʻldirilgan. 1956-yilda Abdulla Rahimboyevning ishi qayta koʻrib chiqilgan va toʻla oqlangan. Aybsiz deb topilganlar qatorida Abdulla Rahimboev zamondoshlari: Abduqodir Muhiddinov, Chinor Imomov, Shirinsho Shotemur, Nusratullo Maxsum, Fayzulla Xoʻjayev, Ashurov Oʻrinboy, Abdulloyev Sayfullo, Ismoilov Ibrohim, Anvarov Saidahmad, Mavlonbekov Ahmadbek, Abdurahim Hojiboyevlar boʻlgan.

Xoʻjand shahrida Abdulla Rahimboyevga buyust oʻrnatilgan.

Manbalar

Havolalar  

1896-yilda tugʻilganlar
1938-yilda vafot etganlar
7-mayda vafot etganlar
Abdumannon Rahimjonov

Abdumannon Rahmonovich Rahimjonov (1927.18.8 — Toshkent — 2004.25.1) — nevropatolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi. (1977). Tibbiyot fanlari doktori (1964), professor (1965). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1949), Oʻzbekiston travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot institutis da ordinator (1949—50), Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutining nerv kasalliklari kafedrasida ordinator (1950—54), assistent (1954—59), dotsent (1959—65). 1967-yildan kafedra mudiri, institut rektori (1984 — 97). Ilmiy ishlari, asosan, miya gipotalamik (diensefal) sohasining revmatizm oqibatida zararlanishini oʻrganish, gipotalamik sindromning klinikasi va diagnostikasini aniqlashga oid. Rahimjonov neyrotonzilyar kasalliklarning original tasnifini tuzdi. Uning rahbarligida "chap yarim sharlar" va "oʻng yarim sharlar" epilepsiyasi, miya insultida uyquning buzilishi, diagnostikasi va davosi, "kunduzgi" va "tungi" ishemik insultlar xronopatologiyasi va xronoterapiyasi boʻyicha ishlab chiqilgan uslubiy tavsiyanomalar amaliy tibbiyotga tatbiq etildi.

Manbalar 
 Revmaticheskiye zabolevaniya nervnoy sistemi. T., 1980; Epilepsiya i funksionalnoye sostoyaniya mozga. T., 1985 (chamkorlikda); Tunelnie kompressionnoishemicheskiye nevropatii, T., 1988; Sosudistie zabolevaniya golovnogo mozga, T., 1991 (hamkorlikda). 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1927-yilda tugʻilganlar
18-avgustda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
2004-yilda vafot etganlar
25-yanvarda vafot etganlar
Abdurashid Rahimov

Abdurashid Moʻminovich Rahimov (1945.10.12, Toshkent) — chitgar, Oʻzbekiston xalq ustasi (1999). Hunarni otasi usta Abdumoʻmindan oʻrgangan. "Metallremont" kombinatida rassom (1962—79). 1977-yildan "Us to" birlashmasida chitgar usta. R. ijodida Toshkent matoga gul bosish maktabi anʼanalarini rivojlantirmoqda, mehnat faoliyatida zamonaviy xom ashyolardan foydalanib anʼanaviy uslubda yangi naqsh (gul) mujassamotlarini qoʻllagan holda asarlar (dasturxon, choyshab va boshqa buyumlar) yaratadi, zamonaviy bichimdagi liboslar uchun gulli matolar tayyorlaydi.

Manbalar 

1945-yilda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Abduqahhor Rahimov

Abduqahhor Rahimov, Qahhor baxshi (1955, Dehqonobod tumani, Xoʻjamahmud qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq baxshisi (2001). Jarangdor ovoz sohibi. Dehqonobod tumani umumtaʼlim maktabi oʻqituvchi (1980-yildan). Dostonchilik sirlarini otasi Qodir baxshi Rahimovdan oʻrgangan. Repertuaridan 20 ga yaqin doston ("Alpomish", "Yodgor", "Goʻroʻgʻli", "Avazxon", "Malikai ayyor", "Malla savdogar" va b), oʻzi ijod qilgan turli mavzudagi termalar oʻrin olgan. R. koʻpgina doʻmbira kuylarini ham mahorat bilan ijro qiladi. "Alpomish" dostoni yaratilganligining 1000-yilligiga bagʻishlangan Xalqaro baxshishoir va oqinlar festivalining 1oʻrin sovrindori (Termiz, 1999). 1997-yilda AQShda gastrodda boʻlgan.

Manbalar 

    

1955-yilda tugʻilganlar
Dehqonobod tumanida tugʻilganlar
Akbar Rahimov

Akbar Muhiddinovich Rahimov (1949.1.1, Toshkent) — kulol, Toshkent kulollik maktabining namoyandasi. Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1991). Toshkent politexnika instituti (1971) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1979)ni tugatgan. R. otasi MuhiddinLirgshovdan hunar oʻrgangan; R. ijodida Toshkent kulollik maktabi anʼanalari (ayniqsa, "chizma" usuli) rivojlantirilgan hamda milliy kulollik sanʼatining koʻp asrlik yutuqlari, shaklshamoyili, rang, sir, naqshlar ijodiy oʻzlashtirilib boyitilgan. Anʼanaviy kulollikning kosagarlik va koʻzagarlik soxalarini qoʻshib olib boradi: lagan, likobcha, kuza, kosa, piyola, xumcha, guldon va boshqa; shu buyumlardan iborat tuplam (serviz)lar tayyorlaydi, yangi zamonaviy manzarali kulollik asarlari ham yaratadi: "Mashrafa" guldonlari, "Kupbarg", "Dastagul" nusxali shokosalar, "Qirgʻovul" palov servizi (1984—85), "Uchta vaza" (1990), "Shobarg", "Guli anor", "Guli uram", "Gulsafsar", "Karnaygul" laganlari, "Qushlar uyini" namoyoni (1979), "Anor sharbati" favvorasi (1982), panjara va vitrajlari (1988), moʻri (1990) va boshqa

R. 1966-yildan respublika va xalqaro koʻrgazmalarda ishtirok etadi, shaxsiy koʻrgazmalari tashkil etiladi. Ishlaridan namunalar respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylari, xususiy kolleksiyalarda saqlanadi. R. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

R.ning oʻgʻli Alisher Akbarovich (1975.24.6, Toshkent), buvasi usta Muhiddin va otasidan hunar oʻrgangan; anʼanaviy uslubda ijod qilib anʼanaviy badiiy buyumlar (koʻza, lagan, xumcha, shokosa va boshqalar)ni oʻziga xos tarzda tayyorlab, toshkent kulolligining rivojiga hissa qoʻshmoqda.

"Shuhrat" medali bilan mukofotlangan (2002).

Manbalar 

    

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1949-yilda tugʻilganlar
1-yanvarda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Davlatyor Rahimov

Davlatyor Rahimov (1950.1.4, Xiva shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000). Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1972). 1974-yildan Xiva shahridagi 10-maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 11-hunartexnika bilim yurtida direktor oʻrinbosari, 1984-yildan Xiva shahri xalq taʼlimi boʻlimida nazoratchi, 1988-yildan 10-maktab direktori. Taʼlim berishda ilgor pedagogik texnologiyalardan foydalanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1950-yilda tugʻilganlar
Xivada tugʻilganlar
Jalil Rahimov

Jalil Rahimov (1915-yil 1-may, Andyukon tumani Hartum qishlogʻi – 1985-yil 5-aprel, Andijon) – Oʻzbekiston xalq artisti (1960). Andijon viloyati musiqali drama teatrida spekttakllarda 200 ga yaqin turli xil obrazlarni yaratgan.

Biografiyasi 
Jalil Rahimov 1915-yil 1-may kuni Andijon viloyatida Andyukon tumani Hartum qishlogʻida tavallud topgan. Otasining vafotidan soʻng yetim qolgan. 1928-yili Jalil Rahimovni Andijon shahridagi birinchi sonli bolalar uyiga berishgan. 1931-yilgacha ushbu maskanda tarbiya qilingan. Bolalik davrlarida teatr sanʼatiga qiziqqan.

Jalil Rahimov 1931-yili Toshkentdagi teatr sanʼati bilim yurtiga oʻqishga kirgan va u yerda toʻrt yil taʼlim olgan. Oʻqishni tamomlagach, 1934-yildan Andijon teatrida aktyor boʻlib ishlagan.

Jalil Rahimov Abbos Bakirov Soyib Xoʻjayev, Umar Abdullayevdan hamda boshqa tajribali sanʼatkorlardan, respublika artistlaridan, qolaversa, rus klassiklaridan sanʼat sirlarini oʻrgangan.

Jalil Rahimov Komil Yashinning „Tormor“ spektaklida Turgʻun obrazini ijro etgan. Ozarbayjon yozuvchisi Hojibekovning „Arshin mol-olan“ komediyasidagi Vali rolini muvaffaqiyatli ijro etgan.

Jalil Rahimov repertuari Komil Yashinning „Yondiramiz“ pyesasida Tesha, Hamzaning „Xolisxon“ asarids Norboyvachcha, Sobir Abdullaning „Bogʻbon qizi“ da Turon, „Tohir va Zuhra“ spektaklida Tohir, „Maysaraning ishi“ da Mulladoʻst, „Romeo va Julyetta“ da Merkununno, Izzat Sultonning „Burgutning parvozi“da Joʻra, „Toshbolta Oshiq“ spektaklida Toshbolta, "Dil koʻzgusi spektaklida esa Samarzoda singari turli-xil obrazlarni sahnada ijro etgan.

Jalil Rahimov hazil qoʻshiqlar ijrochisi ham boʻlgan.

Jalil Rahimov ijodiga hajviy obrazlar yaqin boʻlib, tashqi boʻrttirish, taʼriftavsiflarning keskinligi, oʻtkir qochirimlar uning qahramonlariga xosdir. „Farhod va Shirin“ spektaklidagi Yosuman, „Gulsara“ spektaklidagi Otinbuvi kabi kampirlar va „Revizor“da Osip, „Nomus va muxabbat“ komediyasida Oqilmirza kabi hajviy obrazlarni, keyinchalik „Besh soʻmlik kelin“ splektaklida Kablayi, „Burgutning parvozi“da Joʻra, „Muhabbat“ splektaklida Yetov, „Shohi soʻzana“, „Ogʻriq tishlar“da Qoʻziyev, Marasul, „Toshbolta oshiq“ spektaklida Toshbolta, „Qaroqchilar“ asarida esa Roller singari obrazlar yaratgan.

Jalil Rahimov filmlarda ham suratga tushgan. U „Hamza“, „Natashaxonim“ kabi boshqa filmlarda ham rol ijro etgan.

Vafoti 
Jalil Rahimov 1985-yil 5-aprel sanasida Andijon viloyatida vafot etgan.

Mukofot va unvonlari 
Jalil Rahimov 1960-yili „Oʻzbekiston xalq artisti“ unvoni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1915-yilda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
5-aprelda vafot etganlar
Andijonda tugʻilganlar
Kamoliddin Rahimov

Kamoliddin Rahimov (12.01.1943 — 25.02.2015, Namangan) — xonanda, Oʻzbekiston xalq artisti (1983). Rahimov Jarangdor va kuchli ovoz sohibi boʻlgan va klassik yoʻnalishdagi qoʻshiqlari bilan shuhrat qozongan. Uning repertuaridan mumtoz va zamonaviy bastakorlar ashulalari („Bayot“, „Ushshoq“, „Girya“, „Koʻcha bogʻi“, „Qalandariy“, „Kuygay“ kabi) hamda kuylarini oʻzi yaratgan asarlari („Kul, azizim“, „Menga rahm ayla“, „Nargiz“, „Kelmaganingda“, „Mastona-mastona“, „Parvona qilsangiz“, „Ona madhi“ va boshqalar) oʻrin olgan.

Hayoti 
Kamoliddin Rahimov 1943-yil 12-yanvarda Namanganda tugʻilgan. 1987-yil Toshkent madaniyat institutini tugatgan. 2015-yil 25-fevralda 72 yoshida Namanganda ogʻir xastalikdan soʻng vafot etgan.

Ijodi 
Rahimov ashula yoʻllarini dastlab Vahobjon Abdullayevdan oʻrgangan. Namanganda madaniyat uyi qoshidagi Usta Roʻzimatxon nomidagi ashula va raqs ansamblida xonanda, musiqa rahbari va badiiy rahbar (1960—71), Alisher Navoiy nomidagi viloyat teatrida yakkaxon xonanda (1972—98) boʻlib ishlagan.

Rahimov ijro uslubiga lirik talqin, soʻz bilan ohangdagi uygʻunlik xos. Oʻzbektelefilm studiyasida uning ijodiga bagʻishlangan „Dil taronasi“ filmi suratga olingan (1982). Rahimov ijrosidagi ashulalar bir nechta gramplastinka („Kamoliddin Rahimov kuylaydi“, 1966—1972; „Nargiz“, 1980; „Bulbul“, 1983; „Ul yor qoʻlida koʻza“, 1987) hamda kompakt disk („Qaydasan“ 2002)ga yozilgan. Rahimov Alisher Navoiy, Bobur, Mashrab, Mahtumquli va boshqa mumtoz shoirlar asarlariga ashulalar turkumlarini 20 dan ziyod audiokassetaga toʻplab yozdirgan. Osiyo, Yevropa, Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan.

Mukofotlari 
 Oʻzbekiston xalq artisti  (1983-yil)
 El-yurt hurmati ordeni (1998-yil)
 Fidokorona xizmatlari uchun ordeni (2021-yil);

Manbalar
Mirzohid Rahimov

Mirzohid Rahimov (1946.30.9, Toshkent) – diktor. Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1992). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1971). 1964-yildan Oʻzbekiston teleradiokompaniyasida rejissor yordamchisi, rejissor assistenti, 1967-yildan diktor. R.ning diktorlikka nutqi, ovozi, qobiliyati kuchli boʻlib, yoqimli ovozi, ravon nutqi, matnni kuchli ehtiros bilan va maʼnodor qilib oʻqishi tomoshabinga kuchli taʼsir etadi. U, asosan, muhim siyosiy hujjatlar, farmonlar, bayramlarda Respublika Prezidentining xalqqa qilgan murojaat va tabriklarini, matbuotda chiqadigan maʼruzalarini, tantanali xabarlarni mahorat bilan oʻqiydi. Shuningdek, „Nazm va navo“, „Yakshanba oqshomi“ koʻrsatuvlarini, mumtoz shoirlarning gʻazallarini meʼyoriga yetkazib olib boradi va oʻqiydi. R. telefilm, kinoxronika va „Oʻzbekfilm“da filmlarga ovoz bergan.

Unvon va mukofotlari 
 Oʻzbekiston xalq artisti (2000-yil)
 Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1992-yil)
 Mehnat shuhrati ordeni (2021-yil);

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
1946-yilda tugʻilganlar
30-sentabrda tugʻilganlar
Toshpoʻlat Rahimov

Toshpoʻlat Qayumovich Rahimov (1950.15.12, Shahrisabz tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1997). Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1973). 1973-yildan Shahrisabz tumanidagi 39, 37, 1976-yildan 30maktabda fizika va informatika oʻqituvchisi. Maktabda fizika va informatika fani xonasini zamon talabiga mos darajada jihozlagan. Taʼlim berishda noanʼanaviy dars usullaridan foydalangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1950-yilda tugʻilganlar
15-dekabrda tugʻilganlar
Shahrisabz tumani
Gʻofir Rahimov

Gʻofir Rahimovich Rahimov (1905, Toshkent — 1972, Leningrad; Toshkentda dafn etilgan) — elektrotexnika sohasidagi olim, professor (1958), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1964), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1964). Leningrad universitetida oʻqigan (1923—26), Leningrad Politexnika institutini tugatgan (1931). Oʻrta Osiyo energetika institutida assistent (1932-yildan), dotsent (1933-yildan), kafedra mudiri (1934-yildan), prorektor (1956— 62), muhandislikfizika fakulteti dekani (1962—65). Ilmiy ishlari elektrotexnika, elektronika, elektr zanjirlari va tizimlariga, elektr ferromagnit zanjirlarning avtoparametrik uygʻonishi nazariyasi masalalariga doir. Oʻzbekiston Energetiklar va elektr sanoati xodimlari ilmiy tadqiqot jamiyati raisi (196372).

Manbalar 
 Elektronika, T., 1968.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1905-yilda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1972-yilda vafot etganlar
Gavhar Rahimova

Gavhar Artyomovna Petrosyan Rahimova (1911-yil 7-noyabr, Margʻilon – 2003-yil 18-fevral, Toshkent) – raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti (1965). Tamaraxonimning singlisi. 1924—1927-yillar Margʻilondagi bolalar uyida tarbiyalangan va u yerda Usta Olim Komilov rahbarligidagi dutorchi qizlar toʻgaragiga qatnashib, Tamaraxonimdan raqs asoslarini oʻzlashtirgan. Qoʻqon (1927—1928), Samarqand (1928—1930, 1933—1937), Andijon (1930—1933), oʻzbek harbiy teatrlarida aktrisa, raqqosa va baletmeyster. Mohinbonu („Farhod va Shirin“), Xoljon xola (F. Zafariy, „Halima“), Zebo („Arshin mol olon“) kabi obrazlar yaratgan. 1937—1939-yillar Oʻzbek Davlat musiqali teatrida yakkaxon raqqosa. Oʻzbek davlat filarmoniyasida xotin-qiz dutorchilar ansamblida (1939—1940), Xorazm garmonchilar ansamblida (1940—1941), Oʻzbek davlat xotin-qizlar front ansamblida (1941—1945), Oʻzbek davlat filarmoniyasi va estradasida (1945—1968) raqqosa, baletmeyster, badiiy rahbar. „Lazgi“ ansamblini tashkil etgan va unga 1982-yilgacha rahbarlik qilgan. 1983-yildan oʻzi qayta tashkil qilgan Zebo Gʻaniyeva nomidagi konsertfront sayyor brigadasining rahbari boʻlgan. Rahimova ijod etgan „Ufori soxta“, „Buxorocha“, „Uygʻurcha“, „Ozarbayjoncha“, „Andijon samosi“, „Usmoniya“, „Gul oʻyin“ kabi va „Katta oʻyin“ (Usta Olim Komilov bilan hamkorlikda), „Ufori soxta“, „Oʻzbekiston qizlari“, „Jayxun misoli lazgi“, „Koʻzim qarosi“, „Lazgi salomi“ singari raqslari bilan oʻzbek raqsi rivojiga munosib hissa qoʻshgan. „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar 

Baletmeysterlar
Margʻilonda tugʻilganlar
Aktrisalar
Yerkegali Rahmadiyev

Yerkegali Rahmadiyev (1930.1.8, hozirgi Sharqiy Qozogʻiston viloyati Chubartaus tumani) — qozoq kompozitori, pedagog. Qozogʻiston xalqartisti (1975). Milliy kompozitorlik maktabi asoschilaridan. Olmaota konservatoriyasini tugatgan (1957). Olmaota konservatoriyasi rektori (1967—75), professor (1979-yildan), Qozogʻiston kompozitorlari uyushmasi raisi (1968—91), Qozogʻiston Respublikasi Madaniyat vaziri (1991—93). Orkestr uchun yaratgan "Omongeldi" (1956), "Dayrabay" (1963), "Qudashaduman" (1973) va boshqa partituralar milliy cholgʻu (doʻmbira) kuylariga xos uslubiy anʼanalar va yevropa simfonizmi uygʻunligiga asoslangan. Ijodida yirik mavzu va keng koʻlamli janrlarga izchil murojaat etgan: "Qamar suluv" (1963), "Alpamis" (1973), "Ablayxon" (1999) va boshqa operalar, "Qayran Mayra" (1986) musiqali dramasi va boshqa Xor asarlari, qoʻshiqlar, kamercholgʻu asarlar, kinofilmlar uchun musiqalar yozgan.

Manbalar 

Bastakorlar
1930-yilda tugʻilganlar
Farogʻat Rahmatova

Farogʻat Rahmatova (1926-yil 25-may — Qarshi, 2014-yil — Toshkent) — aktrisa va xonanda. Oʻzbekiston xalq artisti (1964).

Ijodi 
Konservatoriyaning tayyorlov kursini tugatgan (1944—45). Ijodiy faoliyatini Qashqadaryo teatrida „Yoriltosh“ spektaklida Oymomo rolini ijrosi bilan boshlagan (1940). Keyinchalik Buxoro teatrida (Shirin, „Farhod va Shirin“; Muhabbat, „Davron ota“), Toshsovet nomidagi Yangiyoʻl teatrida (Oksana, „Qoʻchqor Turdiyev“; Guloyim, „Muqanna“; Zuhra, „Tohir va Zuxra“, Guljon, „Nasriddin Buxoroda“; Oftobxon, „Oftobxon“ va boshqalar)’ ishlagan. 1948-yil Toshsovet teatri Muqimiy teatriga qoʻshilgandan buyon, shu teatr aktrisasi. Teatr sahnasida rang-barang obrazlar yaratib elga tanildi: Sarvi (Uygʻun; M. Leviyev, „Oltin koʻl“,) Oybarchin (S. Abdulla; T. Jalilov, „Alpomish“), Darijon (T. Sobirov; M. Yusupov, „Uch bahodir“), Sanam (A. Bobojon; M. Yusupov, „Aziz va Sanam“), Obidaxon (S. Abdulla; T. Jalilov, G. Mushel, „Mavlono Muqimiy“), Zulxumor (Komil Yashin; T. Jalilov, „Ravshan va Zulxumor“), Kumush (D. Fayziy, „Zarafshon qizi“), Risolat pari (H. Gʻulom; M. Leviyev, „Toshbolta oshiq“), Hayotxon (M. Ismoiliy; D. Soatqulov, „Fargʻona tong otguncha“), Ona (X. Rasul; M, Yusupov, „Muqaddas diyor“; R. Maʼdiyev; B. Lutfullayev, „Takdir“), Zubayda (R. Maʼdiyev; F. Olimov, „Devona“) va boshqa Uning qaxramonlari hissiyotlarga boyligi, holatlarining anikligi, taʼsirchanligi, nozik oʻynoqi qochirimlari, oʻziga xos talqin1; bilan ajralib turadi. R. xonanda sifatida ham el orasida mashxur. „Diyorimsan“, „Goʻzal“, „Tuprogʻim mening“, „Yoring unutma“, „Yordan salom kelibdir“, „Vafo qilsa“, „Onajon“, „Unutma“, „Gul mavsumi“, „Dugoh“ kabi qoʻshiq va ashulalarning betakror ijrochisi. „Mehnat shuxrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1992).

Shaxsiy hayoti
1926-yil 25-may sanasida Qarshi shahrida tugʻilgan. Otasi kosib boʻlib oila boqqan.

Manbalar

Havolalar  
https://arboblar.uz/uz/people/rakhmatova-farogat

Oʻzbekiston xalq artistlari
1926-yilda tugʻilganlar
25-mayda tugʻilganlar
Qarshida tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Aktrisalar
Xonandalar
Ismatulla Rahmatullayev

Ismatullo Rahmatullayev, Rahmatullozoda (1883 - 1962, Samarqand tumani, Rajabamin qishlogʻi) — jadid maʼrifatparvari, pedagog. Abduqodir Shakuriyning "usuli savtiya" maktabida (1901—05) oʻqib, soʻng shu maktabda oʻqituvchilik qilgan (1906— 12), ayni paytda rustuzem maktabi, da ham tahsil olgan (1903—06). "Dorul adab" maktabini tashkil etgan (1913—17). Tojik tilida "Taʼlimi alifbo" darsligini nashr etgan (1915). 1915-yilda nashr etilgan “Maktab uchun qo‘llanma” (“Rahbari maktab”) darsligini yaratganida ustozning xizmatlari katta bo‘ldi. Hozirgacha bu darslik arab tilida savod o‘rgatish bo‘yicha eng yaxshilaridan biri sanaladi. Ismatullo Rahmatullayev Konstantin Dmitriyevich Ushinskiy va Lev Nikolayevich Tolstoyning ilg‘or pedagogik qarashlarining faol targ‘ibotchisi edi. O‘zbekiston milliy ziyolilarini tayyorlashda bevosita ishtirok etgan ustoz – ustoz, tashkilotchi, metodist va faol jamoat arbobi sifatida Ismatullo Rahmatullaevning xizmatlari juda katta.1917—19 yillarda Samarqandsa 35 ta yangi maktabning ochilishida ishtirok etgan. Samarqanddagi Oʻzbek maorif bilim yurti (1922—25) va Oʻzbekiston davlat kitob palatasining 1-direktori (1926—29), Behbudiy nomidagi kutubxona mudiri (1930—37). "Nashri maorif" va "Anjumani maorif" jamiyatlarining hayʼat aʼzosi (1917—21). "Milliy ittuhod" tashkiloti aʼzolari bilan hamkorlikda ayblanib, ikki marta qatagʻon etilgan (1937-1943, 1949-1954). Hamid Olimjon, Fotih Niyoziy, Muzayyana Alaviya, Razzoq Hamroyev, Tolibjon Sodiqov, Voxid Abdullayev singari fan va madaniyat arboblari Ismatullo Rahmatullayev. rahbarlik qilgan bilim yurtida taʼlim olganlar.

Manbalar 

    

1883-yilda tugʻilganlar
1962-yilda vafot etganlar
Jadidlar
Manzura Rahmatullayeva

Manzura Rahmatullayeva (1935. 20.7, Toshkent shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalqoʻqituvchisi (1997). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1962). 1964-yildan Sobir Rahimov tumanidagi 139, 1980-yildan Akmal Ikromov tumanidagi 245maktabda kimyobiol. oʻqituvchisi. Darslarni noanʼanaviy usulda texnika vositalaridan foydalangan hodda oʻtadi.

Manbalar 

1935-yilda tugʻilganlar
20-iyulda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Muharram Rahmatullayeva

Muharram Faxriddinovna Rahmatullayeva (1934.15.11, Toshkent shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1959). 1963-yildan Sobir Rahimov tumanidagi 111, 1994-yildan 185maktabda fizika oʻqituvchisi. Darslarni yangi pedagogik texnologiyalardan foydalangan hodda oʻtadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1934-yilda tugʻilganlar
15-noyabrda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Hanifa Rahmatullayeva

Hanifa Rahmatullayeva (1956.30.4, Zomin tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Respublika rus tili va adabiyoti institutini tugatgan (1979). 1978-yildan Zomin tumanidagi 1gimnaziyada rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Darsni yangi pedagogik texnologiyalardan foydalangan holda oʻtadi. Bir qancha oʻquv metodik qoʻllanmalar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1956-yilda tugʻilganlar
Zomin tumanida tugʻilganlar
30-aprelda tugʻilganlar
Shafoat Rahmatullayeva

Shafoat Rahmatullayeva (1941.4.1, Qoʻqon) — Oʻzbekiston xalq artisti (1992). Qoʻqon teatrining aktrisasi (196365; 197175; 2000-yildan), 1965— 71 yillar Jizzax, 1975—2000-yillar Sirdaryo teatrlarida aktrisa. R. keng diapazonli aktrisa boʻlib, musiqiy va dramatik hamda komediya, tragediya janrlaridagi spektakllarda ijod qilib keladi: Maysara (Hamza, "Maysaraning ishi"), Narzi (3. Fatxullin, "Vatan ishqi"), Poshsha xola, Zebo (M. Boboyev, "Qaydasan, jon bolam", "Yer tomiri"), Gonorelya (U. Shekspir, "Qirol Lir"), Zuhra (Abdulla Qahhor, "Ogʻriq tishlar"), Jurden xonim (Molyer, "Soxta oqsuyak"), Tosh xola (J. Mahmudov, "Ayollar faryodi"), Maʼmura kampir (Jan Sarron, "Maʼmura kampir") kabi rollari bilan tanildi. 1995-yil Poshsha xola va Maʼmura kampir rollari uchun yilning "Eng yaxshi ayol roli" sovrini bilan taqdirlandi.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1941-yilda tugʻilganlar
4-yanvarda tugʻilganlar
Qoʻqonda tugʻilganlar
Sobir Rahmetov

Sobir Gʻafurovich Rahmetov (1952.19.12, Chimkent) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (2003), Oʻzbekiston xalq rassomi (2000). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1973) va Sankt Peterburgdagi Repin nomidagi rangtasvir, haykaltaroshlik va meʼmorlik instituti (1979) ni tugatgan. 1979-yildan Uygʻur nomidagi Toshkent sanʼat instituti rangtasvir kafedrasida pedagog, 2003-yildan dotsent. R. ijodida yorqin boʻyoqlarni keng qoʻllaydi; asar qahramonlari, manzaralar harakat jarayonida koʻtarinki ruhda aniq va nozik tasvirlanadi; ayniqsa, manzara inson maʼnaviyati, uning ziddiyatlarga toʻla qalb kechinmalarini taʼsirchan ifodalashning oʻziga xos vositasiga aylanadi. "Shoir Gʻafur Gʻulom" (1986), "Haykaltarosh Azamat" (1987), "Bastakor Yunus Rajabiy" (1996), "Sulton Ahmad Mirzo" (2000), "Avtoportret" kabi portretlar, "Layli va Majnun" (1998), "Boysun" (1999), "Alpomish" (2002), "Xumson " (2002) va boshqa tarixiy va mavzuli kompozitsiyalar muallifi.

Rahmetov respublika va xalqaro koʻrgazmalar ishtirokchisi, asarlari respublika va Angliya, AQSH, Yaponiya, Turkiya, Germaniya kabi xorijiy mamlakatlar muzeylarida, xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

Adabiyot 
 Sobir Rahmetov (Katalog), T., 2000.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
1952-yilda tugʻilganlar
19-dekabrda vafot etganlar
Chimkentda tugʻilganlar
Mamajon Rahmonov

Mamajon Rahmonov (1914.21.12, Koʻqon — 2010.6.4, Tashkent) — teatrshunos olim. Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (2000). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975). Sanʼatshunoslik doktori (1968), professor (1969). Moskva moliya institutini (1936), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1954). Oʻzbekiston sanʼat ishlari Boshkarmasida boʻlim boshligʻi (193842), Oʻzbekiston davlat filarmoniyasi (1942), Mukimiy teatri (1943– 49), Moskva konservatoriyasi qoshidagi oʻzbek opera studiyasi (1949–51), Navoiy teatri (1957–60 va 1970–76) direktori. Toshkent konservatoriyasi (1976–79), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1979–85) rektori. Sanʼatshunoslik institutining teatr va xoreografiya bulimining mudiri (1960–76; 1985-yildan yetakchi ilmiy xodim). Ilmiy asarlarida oʻzbek teatri tarixi, Hamzaning dramaturgiya va teatr sanʼati sohasidagi faoliyati, Oʻzbek milliy akademik drama teatrining bosib oʻtgan yoʻli tadqiq qilingan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). „El-yurt hurmati“ ordeni (2000) va „Shuhrat“ medali (1994) bilan mukofotlangan.

Mamajon Rahmonov 2010-yil 6-aprelda 96 yoshida vafot etdi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Hamza va oʻzbek teatri, T., 1959; Oʻzbek teatri tarixi (18–20-asrlar), T., 1968; Shukur Burhonov, T., 1974 (hamkorlikda); Oʻzbekiston teatri (qadimdan 18-asrga qadar), T., 1981; Hamza nomli oʻzbek davlat akademik drama teatri (1914–1960), T., 2001.

    

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Dilorom Rahmonova

Dilorom Buharovna Rahmonova (1958.20.2, Yakkabogʻ tumani) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1981). 1978-yildan Yakkabogʻ tumanidagi 33-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Noanʼanaviy dars usullaridan foydalanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari