Akrota

Akrota () – qadimgi Rim mifologiyasidagi qahramon. Qirol Alba Longaning oʻgʻli Tiberin Silvius va Romulus Silviusning ukasi. Jiyani Aventin Silvius foydasiga qirollik unvonidan voz kechgan. Kapitolin qal’asining eponimi.

Biografiyasi 
Anʼanaga koʻra, Alba Longa Ascanius tomonidan Laviniya koloniyasi sifatida tashkil etilgan. Shahar Lotin Ittifoqining poytaxti va muhim diniy markaz edi. Alba Longani Askaniyning ukasi yoki oʻgʻlining avlodlari boʻlgan Silviylar oilasidan boʻlgan qirollar boshqargan. Bu suloladan, ona tomondan, Rim asoschilari boʻlgan egizaklar Romul va Rem . XVIII asr fransuz tarixchisi Lui de Bofor birinchi boʻlib roʻyxat sunʼiy ekanligini aytdi. Ushbu gipoteza keyingi olimlar tomonidan qoʻllab-quvvatlandi va umumiy qabul qilingan. Roʻyxat Troyaning qulashi va Rimning tashkil etilishi oʻrtasidagi uch yuz yillik boʻshliqni toʻldirishga xizmat qilgan deb ishoniladi. 20-asrdagi arxeologik kashfiyotlar roʻyxatni Kvint Fabius Piktor yoki uning oʻtmishdoshlaridan biri tuzganligini koʻrsatgan. Antikvar Aleksandr Grandazzi maʼlumotlariga koʻra, asl roʻyxat miloddan avvalgi IV asr oʻrtalarida yaratilgan.

Rim mifologiyasida Akrota Aeneasning avlodi va Alba Longaning toʻqqizinchi qiroli Tiberin Silviusning oʻgʻli edi. Uning otasi Alba daryosida choʻkib ketdi va daryoning xudosi boʻlgan, u Tiber nomi bilan mashhur boʻlgan. Yupiter Tsar Romul Silviyni beadablik uchun jazolagandan soʻng, uning oʻrniga uning ukasi Akrot oʻtishi kerak edi. Biroq, u hokimiyatni jiyani – Aventin Silviusga topshirdi. Manbalardan faqat Ovidning "Metamorfozalari" va " Birinchi Vatikan mifografiyasi " kitoblarida qayd etilgan. Eʼtiborlisi, Ovidning yana bir sheʼri – " Fastax "da Akrot tilga olinmagan  .

Ismning etimologiyasi 
Tadqiqotchi Aleksandr Grandazzi Akrota ismining Spolia opima kubogining paydo boʻlishi bilan bogʻliq boʻlgan Tsenina qiroli – Akron nomi bilan oʻxshashligini taʼkidlagan. Tadqiqotchining fikricha, bu Akrota obrazining keyinroq paydo boʻlganligi va uning asosini Sabina qirolining surati boʻlishi mumkinligini koʻrsatishi mumkin .

Grandazzi shuningdek, Akrota tilga olingan asarlarda Tiberinning oʻgʻli va Romul Silviusning otasi Agrippa Silvius qirol yoʻqligini taʼkidlagan. Shunday qilib, Akrota bilan boʻlgan variantlarda alban qirollarining bir avlodi yoʻq boʻlib ketdi va Tiberinning bir oʻgʻli – Agrippa oʻrniga yana ikkitasi – Romulus va Akrota bor. Shuningdek, Appian „Rim tarixi“ da Agrippa oʻrniga qirolni Agropa deb atay boshlagan. Grandazzi soʻzlariga koʻra, agar bu nom keng tarqalgan xato boʻlmasa, unda u belgilarning birlashishini koʻrsatishi kerak. Tadqiqotchi belgilarning oʻzi bir-birini oddiy almashtirish emasligiga ishondi.

Kohrat Tiber Agrippa nomi Fastida Oktavian Avgustning hamkori Mark Vipsanius Agrippaga xushomad qilish uchun berilgan qirollik roʻyxatiga kiritilgan deb taxmin qildi. Xuddi qirol Romul Silviy nomi imperatorning oʻziga ishora qilishi kerak boʻlgandek. Oktavian Romulus ismini oʻzining yangi ismining variantlaridan biri deb hisoblagan. Keyinchalik oʻzini yomon koʻrgan shoir Avgustni yanada xushomad qilishga qaror qildi va Metamorfozalarda Agrippani ota emas, balki Romul Silviyning ukasi qildi. Tadqiqotchi esa yangi nomni Akrota Mark Vipsaniyaning taxallusi ekanligi bilan izohladi. Amerikalik olim Meyer Reynxold[en] qirollarning identifikatsiyasiga rozi boʻlib, taxallusning versiyasini ekstravagant deb atagan.

Qarama-qarshi fikrda Robert Ogilvi. Uning versiyasiga koʻra, Akrota asl qahramon edi. Kimning nomi Kapitoliya Shahri qadimgi yunoncha nomi boʻlgan  dan keladi ( Arx Capitolina), uning eponimi boʻlgan. Keyinchalik uning ismi Agrippa deb qayta koʻrib chiqildi. Bundan tashqari, tadqiqotchi yangi nomni Oktavianning doʻsti bilan emas, balki avvalgi Agrippa Menenius Lanat bilan bogʻladi.

Ogilvi gipotezasini ishlab chiqayotib, K. Sara Meyer Metamorfozalarni yozishda Ovid Fast ni yozishdan koʻra koʻproq qadimiyroq va noaniqroq manbadan foydalanishini taklif qilgan.

Adabiyotlar

asosiy manbalar 

 Appianus. Appiani Historia Romana : [dr.-grech.] / Paul Viereck, Antoon G. Roos. – De Gruyter, 2012. – Vol. I : Prooemium. Iberica. Annibaica. Libyca. Illyrica. Syriaci. Mithridatica. – 583 s. – ISBN 9783110294385.
 Publiy Ovidiy Nazon. Fasti // Elegii i malie poemi / Komment. i red. perevodov M. Gasparova i S. Osherova. Perevod s latinskogo F. A. Petrovskogo. – Moskva : Xudojestvennaya literatura, 1973.
 Publiy Ovidiy Nazon. Metamorfozi / Perevod s latinskogo S. V. Shervinskogo. Primechaniya F. A. Petrovskogo. – Moskva : Xudojestvennaya literatura, 1977.

Nashrlar 

 Alexandre Grandazzi. Chapitre X. Les Rois d’Albe : analyse d’une tradition // Alba Longa, histoire d’une légende. Recherches sur l’archéologie, la religion, les traditions de l’ancien Latium : [fr.]. – École française de Rome, 2008. – P. 731—890. – 988 p. – ISBN 9782728308323.
 K. Sara Myers. Ovid’s Causes: Cosmogony and Aetiology in the Metamorphoses : [angl.]. – University of Michigan Press, 1994. – 206 p. – ISBN 9780472104598.
 Robert Maxwell Ogilvie. A commentary on Livy, books 1-5 : [angl.]. – Oxford : Clarendon Press, 1965.
 Meyer Reinhold. Marcus Agrippa: a biography : [angl.]. – Geneva, New York : The W. F. Humphrey Press, 1933. – 203 p.
 William Smith. ALBA LONGA // Dictionary of Greek and Roman Geography : [angl.]. – Walton & Maberly, 1854. – Vol. 1. – P. 87—89.
 Conrad Trieber. Zur Kritik des Eusebios. I. Die Königstafel von Alba Longa : [nem.] // Hermes. – 1894. – T. 29, № 1. – S. 124—142. – JSTOR 4472427.

Manbalar 

Mifologik qahramonlar