Sivas qatliomi

Sivas qatliomi, Sivas qirgʻini, Sivas voqealari, Madimak qirgʻini yoki Madimak voqealari – 1993-yil 2-iyulda Sivasda oʻtkazilgan Pir Sulton Abdal festivali vaqtida radikal islomchi guruh tomonidan Madimak mehmonxonasining yoqib yuborilishi oqibatida asosiy qismi turk alaviylaridan boʻlgan 33 nafar yozuvchi, shoirlar hamda faylasuflar, mehmonxona xodimlarining oʻlimi hamda tutundan boʻgʻilib hushlarini yoʻqotishiga olib kelgan hodisa.

Qatliom vaqtida tashqariga toʻplangan hujumchilardan 2 nafari halok boʻldi. Aholining koʻpchilik qismi politsiya va nazoratchilar qarshilik koʻrsatmay, qirgʻinga imkon bergan, degan fikrni yoqlaydi. Qirgʻinda ogʻir jarohatlar bilan qutulib qolgan yozuvchi va publitsist Aziz Nesin mojarolardan keyingi intervyuda oʻsha vaqtdagi Turkiya prezidenti Süleyman Demirel hamda koalitsiyon hukumat rahbarlari Tansu Çiller bilan Erdal İnönüni qattiq qoralab, „Bir davlat bor, derdim men. Bir davlat bor, ishonish mumkin boʻlgan bir davlat. Yaxshimi-yomon, xato qiladimi-toʻgʻrimi – ammo davlat bor. Albatta, buning oldini oladi. Bunchalar toqat qilinmaydi, deb oʻylardim. Adashibman!“ degan.

Qatliom 
Pir Sulton Abdal madaniyat jamiyati tomonidan uyushtirilgan Pir Sulton Abdal festivallari doirasida koʻplab sanʼatkorlar va ziyolilar oʻsha paytdagi Sivas gubernatori Ahmet Karabilginning maxsus mehmoni sifatida Sivasga kelishdi. Madaniyat markazi ichida qarama-qarshi guruh bilan kelib chiqqan tosh va tayoqlar bilan toʻqnashuv kuchayib ketmay turib politsiya tomonidan kuch bilan bostirildi.

Aziz Nesin tomonidan "Nega ming yillik Qur’onga ishonishim kerak? Shuning uchun men musulmon emasman" deya aytilgan soʻzlar gazetalarda aks-sado berib, voqeani yanada jadallashtirib, keskinlikni kuchaytirdi. Minglab odamlardan iborat muxolif guruh Madaniyat markazini tark etib, Hukumat maydoniga qaytib keldi. Hukumat saroyini toshboʻron qilib, shiorlar ayta boshlagan hujumchilar, soʻng Madimak mehmonxonasi yaqiniga yetib, „Shayton Aziz!“, „Sivas Azizning qabri boʻladi!“ shiorlari bilan shovqin koʻtarishda davom etdi. Bu kabi soʻzlardan soʻng davlat va rejimga qaratilgan „Dunyoviylik laʼnat boʻlsin!“, „Musulmon Turkiya!“, „Yashasin shariat!“ shiorlari yangradi.

Olomon dastlab Madimak mehmonxonasi oldidagi mashinalarga oʻt qoʻydi va mehmonxonani toshboʻron qildi. Mehmonxonadagilar qutqarilishni kutishgan. Hujumchilar hali Madimak mehmonxonasini yoqib yubormagan vaqtdayoq Aziz Nesin Anqaraga, Bosh vazir oʻrinbosari Erdal İnönüga qoʻngʻiroq qilib, „Bizni qutqaring“ deb yordam soʻradi. Inönü esa „Xavotir olmang, kerakli chora-tadbirlarni boshladik“ deb javob berdi. Ammo keyinroq Madimak mehmonxonasi pardalar va pastki qavatidagi buyumlari bilan birga yondirilgan. Hujumchilardan baʼzilari „Allohim, bu sening oloving! Ichkariga yubor!“, „Bu doʻzax olovi!“, „Shayton Aziz!“ deganiga guvoh boʻlindi. Uzoq kutish sabab qarshi choralar koʻrilmagani tufayli mehmonxonadagi odamlarni qutqarib boʻlmadi. Oralarida Asım Bezirci, Nesimi Çimen, Muhlis Akarsu, Metin Altıok ve Hasret Gültekin boʻlgan mehmonxonada qoʻnim topganlarning  35 nafari tutundan yonib yoki boʻgʻilib hayotdan koʻz yumdi. 51 kishi, jumladan Aziz Nesin ham, oʻz harakatlari bilan ogʻir tan jarohatlari olib qutulib qolgan. Oʻt oʻchiruvchi narvoni bilan yong‘indan qochmoqchi boʻlgan Aziz Nesin zinapoyadagi ofitser tomonidan kaltaklangan hamda zinapoyadan oʻt oʻchiruvchi mashina atrofida toʻplangan tajovuzkor olomon tomon itarilgan. Politsiya aralashuvi bilan boshidan yaralangan Aziz Nesin linchga urinishdan qutqarib qolindi. Jarohatlanganlar politsiya mashinalarida tibbiyot fakulteti kasalxonasiga yetkazilgan.

Qatliom va tartibsizliklar natijasida 33 mehmon, 2 mehmonxona xodimi va 2 hujum qatnashchisi oʻldi. Kechasi mahalliy hukumat tomonidan eʼlon qilingan „2 kunlik komendantlik tartibi“ bilan harbiylar shaharda hukmronlik qildi.

Iddaolardan biriga koʻra, Sivas qatliomi Maxsus kuchlar tomonidan rejalashtirilgan.

Qurbonlar

Festival qatnashchilari 
Muhlis Akarsu - 45 yoshda, sanʼatkor
 Muhibe Akarsu - 44 yoshda, Muhlis Akarsuning rafiqasi
 Gülender Akça - 25 yoshda
 Metin Altıok - 53 yoshda, shoir, yozuvchi, faylasuf
 Mehmet Atay - 25 yoshda, jurnalist, fotograf sanatçısı
 Sehergül Ateş - 30 yoshda
 Behçet Sefa Aysan - 44 yoshda, shoir
 Erdal Ayrancı - 35 yoshda
 Asım Bezirci - 66 yoshda, tadqiqotchi, yozuvchi 
 Belkıs Çakır - 18 yoshda
 Serpil Canik - 19 yoshda
 Muammer Çiçek - 26 yoshda, aktyor
 Nesimi Çimen - 62 yoshda, shoir, sanʼatkor
 Carina Cuanna Thuijs - 23 yoshda, niderlandiyalik akademik 
 Serkan Doğan - 19 yoshda
 Hasret Gültekin - 22 yoshda, shoir, sanʼatkor
 Murat Gündüz - 22 yoshda
 Gülsüm Karababa - 22 yoshda
 Uğur Kaynar - 37 yoshda, shoir
 Asaf Koçak - 35 yoshda, karikaturachi
 Koray Kaya - 12 yoshda
 Menekşe Kaya - 15 yoshda
 Handan Metin - 20 yoshda
 Sait Metin - 23 yoshda
 Huriye Özkan - 22 yoshda
 Yeşim Özkan - 20 yoshda
 Ahmet Özyurt - 21 yoshda
 Nurcan Şahin - 18 yoshda
 Özlem Şahin - 17 yoshda
 Asuman Sivri - 16 yoshda
 Yasemin Sivri - 19 yoshda
 Edibe Sulari - 40 yoshda, sanʼatkor
 İnci Türk - 22 yoshda, Gazi universiteti Farmatsevtika fakulteti talabasi

Mehmonxona xodimlari 
 Ahmet Öztürk - 21 yoshda
 Kenan Yılmaz - 21 yoshda

Qatliom ishtirokchilari
 Ahmet Turan Kılıç 
 Hakan Türkgil 
 Ahmet Alan

Qoʻzgʻolondan keyingi voqealar

Bayonotlar 
Oʻsha vaqtdagi prezident Süleyman Demirel qirgʻinni

Manbalar 

Turkiya
Turkiya tarixi
Turkiyadagi qoʻzgʻolonlar