Liberal respublika

Liberal respublika – xalqaro munosabatlar nazariyasi buni daʼvo qiladigan narsa liberal demokratik davlatlar kamdan-kam hollarda (agar mavjud boʻlsa) urushga kirishadi yoki bir-biriga qarshi kurashadi va shu maʼnoda tinchroq boʻladi. Biroq, nazariya demokratik boʻlmagan davlatlarga qaraganda demokratik davlatlar tinchroq boʻlishini taklif qilmaydi, chunki koʻplab demokratik davlatlar demokratik boʻlmagan davlatlar bilan urush olib boradi.

Nazariyada ushbu ichki demokratiya tinchligining sababi ushbu mamlakatlarning rejim turi (demokratiya) va shunga oʻxshash ichki siyosiy madaniyatlar, umumiy axloqiy qadriyatlar, iqtisodiy hamkorlik va oʻzaro bogʻliqlik mavjudligidan kelib chiqadi.

Kantian liberalizmi 
Urush va tinchlik masalasi „insoniyat tarixidagi umumbashariy meʼyor“ sifatida qurolli toʻqnashuvlar paydo boʻlganidan beri juda muhim siyosiy masala boʻlib kelgan. Xususan, XX asr yadro asriga aylanib, tahdidlarning kuchayishiga olib keldi. Soʻngra savol tugʻiladi: dunyo urushda emas, balki tinchlikda boʻlishini taʼminlash uchun nima qilishimiz mumkin va bu hozirgi sharoitda mumkinmi?

Liberal nazariyalar xususida xalqaro munosabatlar ham tinchlik va hamjihatlik qanday amalga oshirilishini tushuntirishga harakat qiling. Doimiy tinchlik – tinchlik doimiy ravishda oʻrnatiladigan dunyo ishlarida maʼlumotnoma. Doimiy tinchlik gʻoyasi nemis faylasufi tomonidan mashhur boʻlgan Immanuil Kant "deb nomlangan insholaridaDoimiy tinchlik: Falsafiy eskiz „(1795). Boshqa tomondan, realizm bizga xalqaro hamjamiyatlarda tartibsizlik mavjudligini aytadi. Realizm hukmronlikka eʼtibor qaratadi va“ xalqaro munosabatlarni kuch jihatidan tushuntiradi ". Zamonaviy realistik nazariya realizm olimlari idealizm deb atagan liberal nazariyaga reaksiya sifatida yaratilgan. Idealizm realist va liberal nazariya oʻrtasidagi oʻrta asosdir. Idealizm faqat kuch tushunchasini emas, balki xalqaro huquqni, axloqni va xalqaro tashkilotlarni taʼkidlaydi. Urush va inqirozlarni oʻrganishga oid yana bir masala „ularni tushunishga intilayotgan olimlar [urushlar va inqirozlar] tinchlik sharoitida emas, balki ushbu voqealarga koʻproq eʼtibor berishadi“.

Kant va liberal maktabning taʼkidlashicha, xalqaro hamkorlik davlatlar uchun urushga murojaat qilishdan koʻra oqilona variantdir. Biroq, neo-liberal yondashuv realistik maktabni qabul qiladi, chunki realist davlatlar kooperatsiyaga davlat manfaati uchun juda tez-tez erishadi, deb hisoblaydi.

Doimiy tinchlikning aniq moddalari 
Kant doimiy tinchlikni taʼminlash uchun uchta aniq maqolani taklif qiladi, ularning har biri Ikkinchi Jahon Urushidan keyingi liberal xalqaro munosabatlar nazariyasining ustun turiga aylandi.

 Men „Har bir davlatning fuqarolik konstitutsiyasi respublika boʻlishi kerak“
 II „Millatlar qonuni Erkin Shtatlar Federatsiyasida tashkil etiladi“
 III „Jahon fuqaroligi toʻgʻrisidagi qonun umumiy mehmondoʻstlik shartlari bilan cheklanadi“

Men: „Har bir davlatning fuqarolik konstitutsiyasi respublika boʻlishi kerak“ 
Kant „Har bir davlatning fuqarolik konstitutsiyasi respublika boʻlishi kerak“ deb tushuntiradi. U har bir davlat respublika boʻlishi kerak deganida, biz siyosiy partiyalar tushunchasidan uzoqlashishimiz kerak. Kant bu haqda gapirmayapti konservatizm, aksincha Rimda mavjud boʻlgan boshqaruv shakli. Qadimgi Rimda ular uzoqlasha boshladilar Afina demokratiyasi (toʻgʻridan-toʻgʻri demokratiya) va boshlagan a vakillik demokratiyasi. Kantning ushbu boshqaruv shakli uchun asosiy argumenti shundaki, agar barcha millatlar respublikalar boʻlib, barcha fuqarolar urushga kirish kabi masalalarda ovoz berish huquqiga ega boʻlsalar, urush juda tez orada tugaydi. Respublikalarning paydo boʻlishining yana bir sababi – „monarxlarning (yoki prezidentlarning) urush qilish kuchini tekshiradigan qonun chiqaruvchi organlar“ bilan. Bu qarorlarni qabul qilish jarayonida hech kimning mutlaq hokimiyatga ega boʻlmasligiga ishonch hosil qilish uchun muvozanat va muvozanat tamoyilining namunasidir. Kant shuningdek tahlilning quyi darajasida ish olib borishini va oʻzaro kelishuvga mos kelishini, shuningdek oʻzlik printsiplariga tayanishini aytadi. Demak, tinchlik har doim hukumatlarning, respublikalarning ichki xususiyatiga bogʻliq boʻlib, ijro etuvchi hokimiyatni (monarx yoki prezidentni) ushlab tura oladigan qonun chiqaruvchi organ bilan, bu avtokrasiyalarga qaraganda tinchroq boʻladi.

II: „Millatlar qonuni Erkin Shtatlar Federatsiyasida tashkil etiladi“ 
Kantning taʼkidlashicha, millatlar individual shaxslarga oʻxshaydi. Qonun ustuvorligi xalqaro miqyosda oʻrnatilishi kerak, ammo bunga erishish uchun davlatlar unda ishtirok etishga tayyor boʻlishi kerak. Agar xalqlar qonunlar va sud sudlarini oʻrnatolmasa, ziddiyat yoki nizolarni hal qilishning yagona yoʻli boʻlar edi. Buning oʻrniga davlatlar hamkorlikni osonlashtiradigan xalqaro tashkilotlar va qoidalarni ishlab chiqishi kerak. Har holda, qandaydir federatsiya xalqlar oʻrtasida tinchlikni saqlash uchun zarurdir. Zamonaviy misollarga quyidagilar kiradi Birlashgan Millatlar va Yevropa Ittifoqi bu tinchlikni hurmat bilan va xalqaro ishlarni boshqarish orqali saqlashga harakat qiladi.

III: „Jahon fuqaroligi toʻgʻrisidagi qonun umumiy mehmondoʻstlik shartlari bilan cheklanadi“ 
"Mehmondo'stlik" deganda Kant „begona odam boshqa birovning hududiga kirganida unga mehmondoʻstlik koʻrsatish huquqini“ anglatadi. Agar „begona“ tinch boʻlsa, u aslida tajovuzsiz yuz oʻgirilishi yoki hatto qoʻllarini ochib kutib olishi mumkin. Bunga misol qilib, agar davlat jahon etakchisini qabul qilsa, uni qabul qiluvchi davlat odatda davlatni kutib olish bu marosim odatda maxsus munosabatlar uchun ajratiladi va bu aloqani tasdiqlaydi. Kant buni quyidagicha yozadi: „Agar uni yoʻq qilishga sabab boʻlmasdan amalga oshirilsa, uni qabul qilishdan bosh tortishi mumkin… Doimiy mehmon boʻlish huquqi u talab qilishi mumkin emas“. Koʻpgina mamlakatlar, shuningdek, ularni egallab turgan davlatlardan himoya qiladi. Masalan, Uchinchi oʻzgartirish Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasida: „Hech bir askar tinchlik paytida, egasining roziligisiz yoki urush paytida emas, balki qonunda belgilangan tartibda biron bir uyda kvartiraga qoʻyilmaydi“. Garchi bu amerikalik askarlarning kvartaliga murojaat qilsa ham, gʻoya bir xil. Mamlakat aslida oʻzini birovning tajovuzidan himoya qilishga haqlidir. Bunga boylik, kooperatsiya va davlat farovonligini oshiradigan savdo-sotiq orqali ham erishish mumkin. Ushbu nazariya asosida savdo tinchlikni targʻib qilishning yana bir usuli hisoblanadi, chunki u nazariy jihatdan kamroq mojarolarni keltirib chiqaradi, chunki hukumatlar oʻz davlatlarining boyligiga qoʻshadigan har qanday narsani buzishni istamaydilar.

Yana qarang 

 Liberal baynalmilalizm
 Demokratik tinchlik nazariyasi

Adabiyotlar

Manbalar

Havolalar 

Xalqaro munosabatlar