yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Zubayda

Zubayda (762—831) – Horun ar-Rashidning xotini, amakisining qizi, abbosiylar xalifasi Amin (? – 813) ning onasi. U xalqparvar, kambagʻalparvar, xayru ehson borasida behad qoʻli ochiq boʻlib, oʻz mablagʻiga koʻplab shahar, qalʼa, rabot, masjid, Madrasa, koʻprik, yoʻl, ariq, quduq, hovuz, sardoba, koriz qurdirgan, gʻoziylar uchun qurol-aslaha va otlar xarid qilgan, yeru mulklar sotib olib, ularni qalʼalarga vaqf etgan. Chunonchi, 3. Kufadan Makka va Madinagacha boʻlgan yoʻllarda quduklar va Makka axlini oqar suv bilan taʼminlash uchun uz. 16 km keladigan bir ariq qazdirgan. Makkaliklar hanuzgacha mazkur ariqni „Aynu Zubayda“ („Zubayda chashmasi“) deb ataydi. Shosh kanalini (Toshkentdagi Boʻzsuv) tiklashga 2 mln. dirham aj-ratgan. Nizomulmumsning „Siyosatnoma“ asarida aytilishicha, Erondagi Koshon va Tabriz, Qashqar va Balur chegarasidagi Badaxshon, Isfijobdagi Husan sh.larini hamda Erondagi Jilon, Xorazmdagi Afrofa va b. koʻpgina qalʼalarni 3. qurdirgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
Nizomulmulk, Siyosatnoma, T., 1997.
Zubr

Zubr () — quvushshoxlilarga mansub sut emizuvchi hayvon. Tanasining uzunligi 3,5 m gacha, boʻynining yagʻrinidan balandligi 1,9 m gacha, vazni 900 kg gacha. Tanasi yoʻgʻon, boshi katta, koʻzi kosasidan chiqqan, yelkasida qalin, jingalak yoli bor. Moʻynasi qoramtir. Iyagida soqoli, boshida kokili, boʻynida shokilasi, dumining uchida bir tutam popugi bor. Juni qalin, tanasining oldingi qismida uzun, keyingi qismida kalta. 2 kenja turi: tekislik zubri (Va boshqa bonasus) va Kavkaz zubri (Va boshqa Caucasus) tarqalgan. Qadimda 3. Yevropa oʻrmonlari, Kavkaz va Rossiyaning Yevropa qismida tarqalgan. Avgust— sentabrda urchiydi. Podasida 1 erkagi va 2—6 urgʻochisi boʻladi. Boʻgʻozlik davri 9 oy. Bitta bola tugʻadi, bir yilgacha emizadi. 2—3 yoshda jinsiy yetiladi. 3. 30—40 yil yashaydi. 20-asrning 20-y.lariga kelib dunyo boʻyi-cha hammasi boʻlib 48 ta 3. qoʻrikxonalarda saqlanib qolgan. Muhofaza choralari koʻrilishi tufayli soni hozir birmuncha koʻpaygan (qarang Belaya Veziya pushchasi).

Yana qarang 

 Qoramol
 Buyvollar
 Bizon
 Sigir

Manbalar
Zudmurod masjidi

Zudmurod masjidi — Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (19-asr). Xoʻja Zudmurod qabristonida, 3 tomoni ayvonli xonaqoh va minoradan iborat. Uchala tomonning har birida 2 tadan eshik bor. Ana shu 6 eshikdan ay-vonlar orqali xonaqohga kiriladi. Xonaqoh 4 (yogʻoch) ustunli. Gʻarbiy devor oʻrtasida mexrob bor. Ayvonning sharq va jan. qismida ustunlar bir qatorli, shim. da ikki qatorli qilib joylashgan. Ularning turli davrlarda qurilganligi bezagida ham koʻzga tashlanadi. Shim. ayvonda Xushkomilboy mablagʻiga qurilgani (1896) haqida maʼlumot saqlangan. 3. m. qurilishida ustalardan: najjor (Muxtor va Abdurauf), naqqosh (Mahmud, Naim, Sharif), gilkor (Saʼdulla va Kamol) lar qatnashgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Samarqand masjidlari
Vladimir Ilich Zuyev

Zuyev Vladimir Ilich (1930.27.7, Rossiya Federatsiyasi Orenburg viloyati) – sabzavotshunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1971), professor (1972), Rossiya Federatsiyasi Agrar taʼlim akademiyasi akademik (1995). Toshkent qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1955). Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida sabzavotchilik kafedrasi assistenti, dotsent (1955—1969), oʻquv ishlari boʻyicha (1969—1976) va ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1980—1986), sabzavotchilik kafedrasi mudiri (1977-1992). 1992-yildan Toshkent agrar universiteti sabzavotchilik kafedrasida professor Ilmiy ishlari Oʻzbekistonda sabzavot-poliz va kartoshka yetishtirish, sabzavot va poliz ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligi masalalariga bagʻishlangan. Oliy oʻquv yurtlari uchun sabzavotchilik boʻyicha darsliklar yaratgan. Respublikada mahalliylashtirilgan 1 ta tarvuz, 1 qovun, 4 ta bodring navini (2 tasi issiqxonalarda yetishtirishga moʻljallangan) yaratgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Professorlar
1930-yilda tugʻilganlar
Zulayho

Zulayho – Sharq xalqlari ogʻzaki va yozma adabiyotida keng tarqalgan afsonaviy qahramon. Firdavsiy (X asr), Ali (XIII asr) Durbek (XIV asr) va boshqa shoirlarning mashhur afsona, rivoyatlar va muqaddas kitoblar (Tavrot, Qurʼon) taʼsirida yaratilgan „Yusuf va Zulayho“ dostonlarida oliyjanob obraz sifatida gavdalanadi. Bu ishqiy-sarguzasht harakteridagi asarlarda Zulayho islom dini zaminida talqin etiladi. Qizning har bir xatti-harakati, nutqi, kishilar bilan munosabatida odob-axloqning yuksak naʼmunalari oʻz ifodasini topgan. Zulayho matonatli, qatʼiyatli, kuchli irodali ayollarning umumlashma obrazi, chin sevgi sadoqatning yorqin timsoli sifatida kuylanib kelingan.

Manbalar 

 

Adabiy qahramonlar
Zulkifl

Zulkifl – Qurʼonda nomi zikr etilgan paygʻambarlardan biri. Asl ismi Bishr. Ayyub (as)ning oʻgʻli. Qaysi qavmga paygʻambar etib yuborilgani haqida Qurʼonda aniq oyat yoʻq. Lekin baʼzi rivoyatlarda rumliklar iymon keltirib unga ergashganliklari naql etiladi. Bu qavm Zulkifldan uzoq umr koʻrishni Allohdan soʻrashni iltimos qilgan, Parvardigor Zulkiflning duosini qabul etib, ular „oʻzlari xohlamaguncha oʻlmaslar, bunga sen ham kafil boʻlgin“ degan vahiy keladi. Bishr oʻz qavmiga bu bashoratni yetkazdi. Iloxiy vahiyga oʻzi kafil boʻldi. Shu sababli uni Zulkifl (kafolat sohibi) deb atay boshlaganlar. Iroqda al-Xilla yaqinida odamlar Zulkiflning qabri deb hisoblaydigan ziyoratgoh bor. Boshqa joylarda ham Zulkifl maqbarasi mavjudligi, jumladan u Termiz yaqinida dafn etilganligi haqida rivoyat qiladilar (qarang Zulkifl maqbarasi).

Manbalar 

Islom paygʻambarlari
Zuluk solish

Zuluk solish — davolash choralaridan biri. Ayniqsa Sharq tabobatida keng qoʻllangan. Jagʻli zuluklarssh tibbiyot zulugi solinadi. U chuchuk suv xavzalarida yashaydi, shuningdek, lab. da urchitiladi. Tibbiyot zulugining boʻyi 8—12 sm, vazni 2 g, yashil rangli, orqasida uzunasiga ketgan zar-gʻaldoq yoʻllari, ogʻzida tishchali uchta jagʻi va soʻlak bezlari bor. Zuluk terini tishlari bilan teshib, soʻlak bezlaridan girudin degan modda chiqaradi, bu modda qonning ivishiga toʻskinlik qiladi. Och zuluk 30—60 min. da 10— 15 ml qon soʻra oladi. Har bir zuluk ozgina qon soʻradi, shuning uchun zuluk qon soʻrib tushgandan keyin jarohat picha qonab turgani maʼqul. Soʻngra jarohat va uning atrofiga steril material yopiladi. Gipertoniya kasalligining baʼzi shakllari, tromboflebit, miokard infarqta, stenokardiya, nevrit, radikulit, chipqon chiqqanda va b. kasalliklarda vrach zuluk solishni buyuradi. Zuluk chakkaga (yaxshisi quloq suprasining orqasiga), boʻyinning ensa ostidagi qismiga, yurak va jigar ustidagi teriga va b. aʼzolarga solinadi. 

GIRUDOTERAPIYA- TIBBIYOTDA ZULUK BILAN DAVOLASH TEXNOLOGIYALARI.
GIRUDOTERAPIYA SOHASINING RIVOJI:
Dastlab girudoterapiyaning foydasi faqat qon chiqarishda deb hisolangan. Uning foydasini qadimgi Misrda, Yunoniston va rimda bilishgan va keng foydalanishgan. Malika Kleopatra oʻz goʻzalligini saqlah maqsadida undan keng foydalangan. Zuluklarning tarixda keng qoʻllanganligidan hatto misr exromlariga ularning rasmlari tusgirilgan. u keyinchalik u juda omalashib ketdi va koʻplab foydalari topildi. zuluk soʻlagi tarkibida 200 dan ortiq moddalar boʻlib ulardan 15 ga yaqini biologik aktiv moddalar va odam organizmiga juda koʻp foydalari topilgan.

Manbalar
Zulqaʼda

Zulqaʼda (arab.) — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek musulmonlarning hijriy-qamariy yil hisobida oʻn birinchi oyning arabcha nomi; 30 kunga teng.

Manbalar 

Yil oylari
Islom
Islomiy taqvim oylari
Taqvimlar
Zulhijja

Zulhijja (arab.) — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek musulmonlarning hijriy-qamariy yil hisobida oʻn ikkinchi oyning arabcha nomi; 29 kunga teng.

Manbalar 

 

Yil oylari
Islom
Islomiy taqvim oylari
Zumrad

Zumrad (yunoncha smaradgos) — mineral, bershintg toʻq yashil turi. Tarkibida oz miqdorda (2% atriofida) xrom oksidi boʻladi. Chiroyli tovlanishi, yaxshi jilolanishi, shaffofligi, kristall shaklining chiroyliligi bilan qimmatbaho toshlar ichida birinchi darajali hisoblanadi. Zumradning darz ketmagan shaffof, massasi 5 karatdan ortiq boʻlgan xili, shunga teng boʻlgan olmosdan qimmatroq turadi. Zumradning yirik konlari granitli pegmatitlarning magnezial slanetslar, amfibolitlar va zmeyeviklarga taʼsir etilishidan hosil boʻladi. Shuningdek, Zumrad kvarsdala shpatli tomirlarda va oʻzgargan slanets karbonatli jinslarda ham uchraydi. 3.ning konlari kam. Asosiy konlari Rossiya (Ural), JAR (Transvaal), Kolumbiya (Muso)da bor. 3. dan qimmatbaho taqinchoqlar va bezaklar tayyorlanadi. Sunʼiy Zumrad kvant mexanikasida ishlatiladi.

Manbalar 

Minerallar
Zargarlik
Berill guruhi
Zunnor

Zunnor (arab. — chilvir) — charmdan yasalgan maxsus kamar, belbogʻ. Arab xalifaligi davrida musulmon davlati hududida yashab, boshqa dinga eʼtiqod qiluvchilar — zimmiy (asosan yahudiy va xristian) lar musulmon emasligining belgisi sifatida zunnorni majburan taqishgan. Bu holat shariatda qonunlashtirilgan. Bu qoida Buxoro amirligida buxoro yahudiylariga nisbatan ham qoʻllangan. 1860-lardan barham topgan.

Manbalar
Asqar Zunnunov

Zunnunov Asqar (1915.17.1, Toshkent) — pedagogikaagog-metodist olim, pedagogika. fanlari d-ri (1975), prof. (1978). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1968). Toshkent kechki pedagogika. institutining filol. fakultetini tugatgan (1943). 1933-yildan Toshkent sh., Toshkent va Fargʻona viloyatlari maktablarida oʻqituvchi, ilmiy mudir, direktor, Shahrisabz tuman xalq maorifi boʻlimi mudiri. 1961-yildan Oʻzbekiston pedagogika. fanlari ilmiy tadqiqot intida ilmiy xodim, boʻlim mudiri, ilmiy kotib, direktor oʻrinbosari, direktor, 1994-yildan boʻlim mudiri. 3. maktablarda oʻzbek adabiyoti va adabiyot nazariyasi, milliy pedagogika. tarixini urga-nishga doyr 30 dan ortiq darslik hamda qoʻllanmalar muallifi. "pedagogikaagogika tarixi" dareligi hammuallifi. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar
Bertha von Suttner

ZUTNER (Suttner) Berta fon (asl fam. Kinskaya) (1843.9.6, Praga — 1914.21.6, Vena) — Avstriya adibasi, jamoat arbobi. Harbiy oilada tugʻilgan. Gruziyada yashagan (1876—85). Shu yerda adabiy faoliyati boshlangan. "Bir qalb qomusi" (1883) asarini Onlot taxallusi bilan eʼlon qiladi. 3. Venaga qaytgach, Tinchlik jamoati tuzadi (1891), zamonasining koʻzga koʻringan jamoat arboblari, mashhur yozuvchilari bilan aloqa oʻrnatadi. "Vaffen nuder!" ("Die Watten nieder!", 1892—99) jurnal nashr etgan. "Yoʻqolsin qurol" (1889), "Martaning bolalari" (1902) roman larini, "Yozuvchining ishqiy sarguzashtlari" (1888), "Azobkor shoh" (1899) asarlari hamda "Urush va unga qarshi kurash" (1904), "Xotiralar" (1908) toʻplamlarining muallifi. Urushga qarshi faoliyati uchun Nobel mukofoti laureati (1905) boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 

Olimlar
Kimyogarlar
Ayollar Nobel mukofoti laureatlari
Komiljon Zufarov

Komiljon Ahmadjonovich Zufarov (1925.01.05 – Toshkent – 2002.30.07) – gistolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgan (1951). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Andijon tibbiyot instituti gistologiya kafedrasi mudiri va fakultet dekani (1955—1957), Oʻlka tibbiyot instituti va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi yadro fizikasi institutida laboratoriya mudiri (1957—1965), Toshkent tibbiyot akademiyasi rektori (1956—1971), Oʻlka tibbiyot instituti direktori (1971—1972). Oʻzbek sovet ensiklopediyasi bosh muharriri (1977—1986), „Fan va turmush“ jurnal bosh muharriri (1988—1992). Toshkent tibbiyot akademiyasi gistologiya kafedrasi (1962-yildan) va biofizika laboratoriya (1966-yildan) mudiri. Asosiy ilmiy ishlari hujayralar ichida sekretsiya va soʻrilish jarayonlari hamda ularning boshqarilish mexanizmini oʻrganishga oid. Oʻzbekistonda birinchi boʻlib elektron mikroskopiya laboratoriyaga asos solgan. Ingichka ichakdan soʻrilgan ekzogen oqsillarning buyraklarda parchalanishi toʻgʻrisidagi ilmiy kashfiyot muallifi (1987). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Toshkent tibbiyot akademiyasi bitiruvchilari
Oʻzbekistonlik gistologlar
Usmon Zufarov

Usmon Zufarov, (1892-yil – Toshkent – 7-avgust 1981-yil) – sharq musiqa asboblari ustasi, oʻymakor naqqosh. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1942-yil). 1906—1912-yillarda usta Toshdan hunar oʻrgangan. 1912-yildan mustaqil usta. 1927-yildan Oʻzbekiston radio qoʻmitasida, 1929-yildan Toshkent hunarmandlik uyushmasi qoshidagi artelda, Sanʼatshunoslik instituti milliy musiqa asboblarini mukammallashtirish tajriba laboratoriyada (1934—1936 va 1943—1946), Oʻzbek davlat filarmoniyasida (1936—1943) ishlagan. Usmon Zufarov oʻzbek cholgʻu asboblarini yasash, takomillashtirish va bezashda oʻziga xos uslub yaratgan. U yasagan va bezagan milliy cholgʻu asboblari (tanbur, dutor, sato va boshqalar) maxsus koʻrgazmalarda namoyish etilgan (1937, 1959). 1960-yillardan 3 boʻlakli (yigʻma) tanbur, dutor va satolari keng tarqalgan, shuningdek, ud, skripka, qozoq va qirgʻiz qoʻbizi (qil qoʻbiz), qozoq doʻmbirasi, afgʻon rubobi, ispan banjosi va boshqalarni ham yasagan hamda qadama naqshlar bilan bezagan. Ijodidan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi. Koʻplab shogirdlar tayyorlagan. Uning ijodi haqida „Kuylovchi yogʻoch“ telefilmi yaratilgan (1978-yil). Toshkentdagi Zufarov yashagan koʻchaga uning nomi berilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Zufo

Zufo (Nepeta cataria) — yalpizdoshlar (labguldoshlar) oilasiga mansub koʻp yillik serpoya oʻt. Boʻyi 80 sm cha. Barglari tuxumsimon, orqasi tukli, qaramaqarshi joylashgan. Gullari och binafsha poya va shoxlari uchida yarim soyabon holida toʻplangan. Mevasi 4 ta yongʻoqcha. 3. tarkibida efir moyi va b. moddalar bor. Barg qaynatmasi xalq tabobatida ishtaha ochish, yoʻtalni bosish uchun, shuningdek, nafas yoʻllari va meʼda kasalliklarini davolashda qoʻllanadi.

Manbalar
Zuhro kamari

Zuhro kamari () - paypaslagichlar turkumiga mansub; taroqlilar turi. Tanasi tasmasimon, tiniq tusli; rangini oʻzgartirish xususiyatiga ega. Uzunligi 1,5 m gacha. Ogʻiz teshigi tanasining oʻrtasida joylashgan. Tanasida 8 ta meridian qatordan iborat taroqsimon plastinkasi bor. Ulardan 4 tasi boshqalariga nisbatan uzun boʻlib, tana boʻylab choʻzilgan. Paypaslagichlari yordamida suzib yuradi. Qorongʻida yorugʻ nur tarqatadi. Tropik va subtropik dengizlarda tarqalgan.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Zoʻrkoʻl

Zoʻrkoʻl — Tojikiston Respublika-sining Togʻli Badaxshon muxtor vilo-yatidagi koʻl. Pomirning Jan. Alichur va Vahon tizmalari oraligʻida, dengiz sathidan 4126 m balandlikda. 3. togʻ qulab tushib, Panj daryosining oʻng irmogʻi — Pomir daryosi oʻzanida toʻgʻon hosil boʻlishi natijasida vujudga kelgan. Uzunligi 20 km, eni 3,5 km, chuq. 5 m gacha, mayd. 38,9 km². Suvi iyul—avgustta koʻpayadi. noyabr dan maygacha muzlab yotadi. 3. dan Pomirdaryo oqib chiqadi. Koʻl suvi chuchuk va tiniq.

Manbalar 

Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati
Tojikiston koʻllari
Afgʻoniston koʻllari
Afgʻoniston va Tojikiston chegarasi
Zoʻrlik

Zoʻrlik — jinoyat huquqida qoʻllaniladigan tushuncha; Oʻzbekiston Konstitutsiyasida kafolatlangan shaxsiy daxlsizlikning buzilishiga sabab boʻladigan, bir shaxsning 2-shaxsga nisbatan jismoniy yoki ruhiy taʼsir oʻtkazishi. Jinoyat qonuniga binoan tegishli jazo koʻzda tutilgan bir qancha jinoyatlar (mas, qasddan odam oʻldirish, qasddan badanga shikayet yetkazish, nomusga te-gish, bosqinchilik, talonchilik va hokazo) 3. ishlatish orqali sodir etiladi. Jismoniy 3. kishi badaniga bevosita taʼsir etishda, ruhiy 3. badanga muayyan taʼsir qilish bilan qoʻrqitishda ifodalanadi. 3. faqat jabrlanuvchining oʻziga nisbatan emas, yaqin kishilariga nisbatan ham ishlatilishi yoki 3. ishlatish bilan qoʻrqitib, sodir etilishi mumkin. Oʻta shafqatsizlik bilan sodir etilgan 3. jazoni ogʻirlashtiruvchi holat hisoblanadi, ayrim hollarda jinoyatni kvalifikatsiya qilishning zaruriy belgisi sanaladi (mas, oʻta shafqatsizlik bilan odam oʻldirish (Oʻzbekiston Respublikasi JK, 97-modda) yoki oʻta shafqatsizlik bilan badanga ogʻir shikayet yetkazish (104-modda).

Manbalar
Zoʻrcha

Zoʻrcha (Silena conica L.) — chinniguldoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻt, boʻyi 10-25 sm, poyasi oddiy, yuqori qismidan shoxlaydi. Barglari nashtar-simon. Gullari pushti. Tojbargi 17— 20 mm. Shoxcha uchlariga 1—2 tadan oʻrnashgan. Oʻzbekistonning hamma vi-loyatlarida adir va togʻ etaklarida tarqalgan. Aprel—iyulda gullab meva beradi. Ildizida zaharli glikozid — saponin bor.

Manbalar
Ibarruri

Ibarruri (Ibarruri) (taxallusi Pasionariya (Pasionaria) Dolores (1895.9.12— 1989) — Ispaniya Kompartiyasi (IKP) bosh kotibi (1942—59), raisi (1959-yil dan). Ispaniyada (1931-39) fashizmga qarshi kurash tashkilotchilaridan biri. 1939—1977-yil larda SSSRda muxojirlikda. Ibarruri uzoq vaqt SSSRda yashagan. Uning oʻgʻli Ruben esa Qizil Armiya safida ofitser boʻlgan va 1942-yilda Stalingrad jangida halok boʻlgan. Ibarruri 1942-1960-yillarda Bosh kotib, 1960-yildan umrining oxirigacha Ispaniya Kommunistik partiyasi raisi boʻlgan. Xuan Karlos I davridagi partiyalar qonuniylashtirilgach, u Ispaniyaga qaytib keldi. 1977-yilda 40 yildan ortiq tanaffusdan soʻng yana Kortes deputati etib saylandi.

Hayoti 
Dolores Ibarruri Gallarta ishchi qishlogʻida bask millatiga mansub konchi oilasida tugʻilgan. Uning otasi Antonio kon ishchisi edi. Otasi tosh portlashi paytida ish joyida yaralangan. Qorin boʻshligʻidagi katta operatsiyadan soʻng, unga spirtli ichimliklar va chekish taqiqlangan. Qizning hayotining birinchi yillari konchi Viskaya provinsiyasidagi anʼanaviy katolik konservativ oilasida oʻtgan. U yaxshi oʻrta maʼlumot oldi va pedagogika maktabiga oʻqishga kirmoqchi edi, lekin onasi Juliana Gomes Pardo Doloresning turmushga chiqishi yaxshiroq deb hisoblab, uning bu niyatidan voz kechirdi.

16 yoshida Dolores kesish va tikuvchilik kurslariga oʻqishga kirdi. Keyin kafeda ofitsiant boʻlib ishladi va u yerda boʻlajak eri, sotsialistik konchi Julian Ruis Gabiña bilan uchrashdi. 1916-yil 16-fevralda ular turmush qurishdi.

1917-yilda Dolores Bilbao shahri yaqinidagi Somorrostro qishlogʻidagi Sotsialistik partiyaning mahalliy tashkilotiga qoʻshildi. U mahalliy kutubxonada marksistik adabiyotni oʻrganishni boshladi.

1917-yilda Rossiyada bolsheviklar inqilobining gʻalabasi Doloresda katta taassurot qoldirdi.

1918-yilda, 22 yoshli Ibarruri El Minero Vizcaíno („Biskay konchisi“) gazetasida oʻzining birinchi maqolasini nashr etdi. Ibarruri oʻziga „Passionaria“ (Passionary — Muqaddas haftada chop etilgan birinchi maqolada taxallus) taxallusini oldi. U bu taxallusni 1939-yilgacha ishlatgan.

Ibarruri Ruiz juftligining birinchi farzandi, qizi Ester (1916-1919-yil) erta bolalikda vafot etdi. Keyinchalik, Dolores besh qizidan toʻrttasining erta oʻlimini boshdan kechirishga majbur boʻldi.

Manbalar 

1895-yilda tugʻilganlar
Ayollar
Ibikon

Ibikon — chiqish signalini kuchaytirib beradigan uzatuvchi televizion trubka.

Yorugʻlik taʼsirida ibikon fotokatodi bilan nurlatiladigan elektronlar (fotoelektronlar) elektr maydon bilan tezlatiladi va nishon sirtiga uriladi; nishon fotokatod tomoniga qaratib yupqa aluminiy qoplangan dielektrik parda (plyonka) dan iborat. Aluminiy parda katta tezlikdagi elektronlarni yaxshi oʻtkazadi. Elektronlar dielektrik pardadan oʻtganda uning elektr oʻtkazuvchanligi elektronlar soniga qarab koʻp (1000 va undan ortiq) marta kuchayadi. Bu hodisa uygʻotilgan oʻtkazuvchanlik deyiladi. Qarama-qarshi tomonidan dielektrikning barcha pardasi elektron nur bilan zaryadlanadi; bunda nur televizion tasvirni potensiallari bir xil boʻlgunga qadar yoyadi. Ibikon turli televizion apparatlarda qoʻllanadi.

Manbalar
Ibn

Ibn () — ayrim sharq xalqlarida erkak ismlari tarkibida keluvchi soʻz. Oʻtmishda Turkiston xalqlari oʻrtasida ham qoʻllangan. Oʻgʻli maʼnosini ifodalaydi. Masalan, Ahmad ibn Muhammad — Muhammad oʻgʻli Ahmad. I. izzat va hurmatini ifodalash uchun (mas, Ibn Sino, Ibn Battuta) yoki shaxsning avlod-ajdodlarini taʼkidlash, sanab koʻrsatish uchun (mas, Abul Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Kasir alfargʻoniy) ham xizmat qilgan.

Manbalar
Ibn al-Muqaffa

Ibn al-Muqaffa, Abu Muhammad Abdulloh (islom qabul qilinguncha davrdagi forscha ismm: Roʻzbex ibn Dadoye) (720-yil – 759-yil, Basra) — yozuvchi, tarjimon.

Hayoti 
Asli fors boʻlib, umrining koʻp qismi Basrada oʻtgan. U turli amir va hokimlar saroyida mirza boʻlib ishlagan. Axloqiy-tarbiyaviy mavzuda „Al-adab ul-kabir“ („Katta ishlarni bajarish odobi“) va „Al-adab us-sagʻir“ („Kichik ishlarni bajarish odobi“) kabi asarlar yaratgan. Aristotelning „Kategoriyalar“, „Analitika“ asarlarini arab tiliga tarjima qilgan. Mashhur „Kalila va Dimna“ni qadimiy pahlaviy tilidan arab tiliga tarjimasi tufayli bu asar jahon adabiyotidan oʻrin olgan. Qadimiy fors qahramonlik hikoyalari toʻplami — „Hokimlar haqida kitob“ni arab tiliga tarjima qilgan.

Manbalar

Havolalar 

Yozuvchilar
Tarjimonlar
Ibn Boja

Ibn Boja, Abu Bakr Muhammad ibn Yahyo (taxminan 1070, Saragosa, Ispaniya — 1139, Fes, Marokash) — arab faylasufi, shoir, musikachi. Sevilyada bir necha yil yashagan. Soʻng Marokashga oʻtib, Fes sh.da vazirlik lavozimida ishlagan. Lekin bu yerda oʻzining falsafiy qarashlari tufayli taʼqibga uchragan va ganimlari tomonidan zaharlab oʻldirilgan.

I. B. fanning bir necha sohalarida ijod qildi. U tabiblik va shoirlikdan tashqari, falakiyot, falsafa, mantiq, matematika, tabiatshunoslik, musiqa sohalari boʻyicha risolalar yozdi. Aristotelning fizika va meteorologiyaga oid asarlariga sharhlar bitdi. Oʻtmish falsafiy fikrini chuqur oʻrganib, uni Yaqin va Oʻrta Sharq xalqlariga tanishtirishda katta xizmat koʻrsatdi. I. B. ning koʻp asarlari tugallanmagan. Ular jumlasiga "Jon haqida", "Yolgʻiz kishining xulq-odobi" ("Tadbir al-mutavahhid") kabilar kiradi. Boshqalari tugallangan boʻlsada, kichik hajmdagi asarlardir. Ular qad. yahudiy va lotin tillariga tarjima qilingan va bizgacha ayrim parchalari yetib kelgan. I. B. oʻz risolalarida jamiyatdan ajralgan inson haqida gapirsa ham, jamiyatning xayrli ishlarida inson faol qatnashuvi lozim, deb tushuntirdi. U tarkidunyochilikka qarshi chiqdi, insonga bu dunyoda farovonlikka va baxtsaodatga erishish yoʻllarini koʻrsatishga intildi, fozil odamlar va faylasuflardan iborat boʻlgan ja-miyat toʻgʻrisida xayol qildi. Uningcha, har bir kishi oʻz maʼnaviy kamoloti yoʻlida qaygʻursa, shunda jamiyat ham takomillashadi. Bunday jamiyatda do-nishmanddar koʻpayib borib, nizo-adovat va jabr-zulmga oʻrin qolmaydi. I. B. ning ijtimoiyfalsafiy fikrlari keyinchalik arab faylasuflari Ibn Tufayl va Ibn Rushdnnig dunyokarashiga katta taʼsir koʻrsatdi.

Manbalar
Ibn Mojid

Ibn Mojid, Shihobuddin Ahmad ibn Mojid as-Saʼdiy annajdiy (taxminan 1440, Julfor — 16 a. boshi) — mashhur arab dengizchisi (dargʻasi), dengizda suzish ilmining nazariyotchisi. Umrining 40 yildan ortiq qismini Hind okeanida kema xizmatida oʻtkazgan. Uning ajdodlari ham dengizchi boʻlishgan. Portugal dengizchisi Vasko da Gama boshchiligidagi kemalarni 1498-yil da Afrikaning sharqiy sohilidan Hindistonning Kojikode (Kolikut) sh. ga borishida Arabiston dengizida yoʻl koʻrsatuvchi boʻlgan.

I. M. oʻz davridagi bilimlarni yaxshi egallagan va oʻzi ham qirqqa yaqin asar yozgan. Ular asosan, nazmda, biroq eng yirik asarlaridan biri — "Kitob alfavoid fi usul ilm al-baxr va-lqavoil" ("Dengizchilik ilmi va qoidalari asoslariga oid foydali maʼlumotlar kitobi") nasrda yozilgan. Asarda arab dengizchilarining kemalarni Zanjibar va Madagaskar o.laridan Tayvan va Indoneziyaning olis orollarigacha olib borgan marshrutlari, kemani boshqarishning boy nazariy va amaliy masalalari hamda muallifning koʻp yillik dengizchilik tajribasidan hosil boʻlgan xulosalar (dengizchilik tarixi, kema boshqaruvchisiga qoʻyiladigan talablar, shamollar yoʻnalishi, kemalar suzadigan yoʻnalishlar, musson shamollari, yirik orollar va h. q.) oʻrin olgan. Kemani boshqarishda quyosh, oy va yulduzlar holatini eʼtiborga olish, kompasdan foydalanish, shamollarning esish paytlari va yoʻnalishlarini bilish, Hind okeani, undagi orollar va sohillari tavsifi va hokazo bayon qilingan. Nazmda yozilgan yirik asarlaridan biri "Hoviiyot al-ixtisorfi usul ilm al-bihor" ("Dengiz ilmi asoslarining muxtasar dostoni") ming baytlik kat-ta urjuzadan iborat (1462-yil yozib tugatilgan).

I. M. asarlarida kemalarning , asosan Qizil dengiz, Fors qoʻltigʻi, Hind okeanida suzish yoʻnalishlari tavsiflangan, ularda oʻsha davrning dengiz astronomiyasiga oid deyarli barcha bilimlar mujassamlangan. U dengizchilik fani bobida qoʻllanmalar yaratgan birinchi yirik olim sifatida maʼlum. I. M. va boshqa arab dengizchilarining tajribalari yevropaliklarning Hind okeanidagi kema qatnovida juda katta yordam bergan.

Manbalar
Ibn Tulun masjidi

Ibn Tulun Masjidi – Qohira (Misr) dagi meʼmoriy yodgorlik. Misr noibi Ahmad ibn Tulun qurdirgan (876—79). Masjid murabba tarhli (162x162 m), 3 tomondan qoʻsh ravoq va gʻishtin devor (bal. 12 m) bilan oʻralgan. Devor va ravoqdari pishiq gʻishtdan. Hovli (92x92 m) ning janubiy qismidagi xonaqoh 5 koʻndalang nefta boʻlingan. Har bir nefda 17 ta ravoqlar qatori joylashgan. Ravoqlarning uzun yoʻli qiblaga qaratilgan. 

Ravoqlar taqasimon shaklda boʻlib, toʻrtburchakli ustunlarga tayangan. Ravoq burchaklari (bagʻali) kichik bezakli ravoqchalar bilan bezatilgan. Tepasi dandana bilan yakunlangan. Shifti naqshlar bilan bezatilgan. Har bir beshinchi ravoq va mehrobning taqasimon hoshiyasiga oʻyma naqshda kufiy yozuvi bitilgan. Masjid hovlisida 1000 ga yaqin kishi namoz oʻqiydi. Murakkab uslubda, ohaktoshdan qurilgan minora (bal. 40, 44 m) 4 qismga ajratilgan. Asosi murabba tarxli, yuqorisi burama shaklda. Masjid tomidagi taqasimon tosh koʻprik orqali aylanma zinadan minora yuqorisiga chiqiladi. Hovli oʻrtasida gumbazli sardoba qurilgan (1296). I. T. m. milliy meʼmorlik anʼanalarini oʻzida mujassam etgan yaxlit meʼmoriy inshootdir.

Manbalar 

Misr meʼmoriy yodgorliklari
Gumbazli masjidlar
Ibn Xaldun

Ibn Xaldun Abduraxman Abu Zayd Ibn Muhammad (1332, Tunis – 1406, Qahira) – arab tarixchisi va faylasufi. Ibn Rushd(Averroes)ning izdoshi. 1349—75 yillarda Tunis, Fes, Gʻarnota, Bujjoya (Jazoirda) hukmdorlari saroyida yuqori lavozimlarda ishlagan. 1382-yil Misrga kelib, mudarrislik qilgan, umrining oxirida molikiylar mazha-bi qozisi boʻlgan. Ibn Xaldun Damashq shahri ning Amir Temurga topshirilishi shartlari haqida muzokara olib borgan delegatsiya tarkibiga kirgan edi. Shu tariqa Ibn Xaldun Amir Temur bilan shaxsan suhbatlashishga musharraf boʻlgan. Ibn Xaldunning dalolat berishicha, Amir Temur undan Magʻrib mamlakatlari, uning manzillari va shaharlarini batafsil bayon qilib berishni soʻragan. Ibn Xaldun Amir Temur tashqi siyosiy faoliyatiga salbiy nazar bilan qarashidan qatʼi nazar, sohibqiron shaxsiga munosib baho bergan. U Amir Temurning harbiy tarix sohasidagi teran bilimidan hayratga tushgan, uni „munozara-bahslarni yaxshi koʻradigan oʻtkir zakovatli va teran zehnli inson“, deb taʼriflagan. Asosiy asari: „Kitob ul-ibar“ („Ib-ratli misollar kitobi“, 1370). Asarda Ibn Xaldun jamiyat taraqqiyoti xususida oʻz fikrlarini hamda Sharq musulmon xa-lqlari (xususan, Magʻrib) tarixini bayon qilgan. Ibn Xaldun kishilar hayot tarzidagi tafovutlarni, asosan, geografik va boshqa moddiy omillarga bogʻliq deb hisoblagan. Asarda Ibn Xaldun oʻz tarixiy-ijtimoiy nazariyasini bayon qilib, axloq va ijtimoiy muassasalar kishilar turmushi bilan bogʻliqligini hamda mehnat va kishilarning oʻzaro munosabati jamiyat hayotida muhim ahamiyatga ega ekanligini taʼkidlagan. Ibn Xaldun tarixiy-ijtimoiy taraqqiyotning moddiy tamoyillarga asoslanishi haqida fikr yuritgan.

Manbalar
Ibn Hurdodbeh

Ibn Hurdodbeh Abulqosim Ubaydulloh Ibn Abdulloh (820-913) – geograf va tarixchi. Eronda tugʻilgan, Bagʻdodda maʼlumot olgan.

Jibal viloyati (Eronning shimoli-gʻarbida) aloqa mahkamasi boshligʻi vazifasida ishlagan. Musiqa, tarix, meteorologiya, pazandachilikdan ham xabardor boʻlgan. Ibn Hurdodbehning arabcha bizgacha yetib kelgan ilk geografik bayoniy uslubdagi „Kitob masolik ul-mamolik“ (Mamlakatlarga boradigan yoʻllar haqida kitob) asarida, jumladan, Kaspiy dengizi boʻyidan to Gʻarbiy va Sharqiy Turkistongacha boʻlgan hududdagi mamlakatlar va ularning aholisi, shaharlar orasidagi masofa, yoʻllar, aholidan olinadigan soliqlar haqida muhim maʼlumotlar bor.

Manbalar 

Kishilar
Olimlar
Tarixchilar
820-yilda tugʻilganlar
913-yilda vafot etganlar
Ibn Yamin Faryumodiy

Ibn Yamin , Ibn-i Yamin ham yoziladi;   1286/87-1368) - fors shoiri, Ilxonlik, Sarbadorlar va Kartidlar hukmronligida xizmat qilgan.

Biografiya 
Ibn Yamin 1286/87- yillarda Xuroson g'arbidagi Faryumod shahrida tug'ilgan  .U mahalliy yer egalari oilasiga mansub bo'lib, ular qadim zamonlardan beri shunday maqomga ega edilar. Uning otasi Xuroson hokimi Xoja Alaiddin Muhammadning mustavfisi (moliya mudiri) edi. Ibn Yamin o‘sha paytda madaniyat markazi bo‘lgan ona shahrida ta’lim olgan  . U asosan tibbiyot va adabiyot bilan bog'liq boʻlgan odatiy ma'lumotga ega edi. Ibn Yamin yoshligida otasi ham shoir bo‘lganligi sababli she’riyatga qiziqadi. Ibn Yamin 1323/24- yillarda otasining vafotidan keyin saroy shoiri, moliya xodimi, keyinroq Xoja Alaiddin Muhammadning mustavfisi etib tayinlandi. U ham oxir-oqibat amir unvonini oldi  .Ibn Yamin saroy hayotini yoqtirmasdi va 1327–1329 yillarda oʻzining Xoja Alaiddin Muhammad bilan toʻqnash keldi, uning oʻrniga Tari Tagʻiy keldi. Yangi hokim zolim bo‘lib, dastlab Ibn Yaminning ko‘p mol-mulkini musodara qilgan, keyin esa qolganini tortib olgan. 1337-yilda Ibn Yamin Gurgan shahriga borib, u yerda Ilxonlik taxtiga daʼvogar Togʻa Temurning (1353-yilda vafot etgan) saroy shoiri boʻlib xizmat qiladi. 1341- yilda Ibn Yamin sarbadorlar xizmatiga kirdi. .

Musulmon shia Ibn Yamin o'n ikki imom va Karbalo jangi haqida yozgan birinchi shoirlardan biridir .

Manbalar 

1368-yilda vafot etganlar
Islom tarixi
Ahmad ibn Hanbal

Abu Abdulloh Ahmad ibn Muhammad ibn Hanbal (780-yil, Bagʻdod – 855-yil, Bagʻdod) — ilohiyotchi olim, sunniylikdagi hanbaliylik mazhabining asoschisi va imomi.

Hayoti 
Otasi Hurosonlik boʻlib, I. H. tug'ilishidan bir oz avval oilasi bilan Bagʻdodga koʻchib oʻtgan. I. H. oʻsmirligidanoq hadis va fiqhni oʻrgana boshladi, zamonasining yirik ulamolari, jumladan Abu Yusuf va ash-Shofiʼiylar bilan muloqotda boʻldi. 816—833-yillarda Bagʻdodda mudarrislik qilib, fiqh ilmi bilan ham shugʻullandi. I. H. anʼanaviy sunniylikni himoya qilgan, muʼtaziliylarga qarshi kurashgan. Abbosiy xalifalar: Maʼmun (813 — 833), Muʼtasim (833-842) va Vosiq (842-847) lar davrida muʼtaziliylar oqimi taʼlimoti rasmiy eʼtiqod sifatida eʼtirof etilgach, I. H. mansub boʻlgan anʼanaviy islom tarafdorlari taʼqib ostiga olingan edi. Aslida anʼanaviy islom ulamolari va muʼtaziliylar oʻrtasidagi bahs bir asrdan (xalifa Hishom (724—743) davridan) beri davom etib kelar, ular islom ummasining parchalanishida bir-birini ayblardi. Maʼmun ana shu bahsga barham berish, muʼtaziliylarning bir necha aqidalari va, ayniqsa, Qurʼonning yaratilganligi (yaʼni Alloh tomonidan yaratilgani, bunga Muhammad ham daxldorligi) haqidagi fikrni qaror toptirish maqsadida 833-yil maxsus xayʼat tuzdi va barcha ulamolarni imtihon (mehna) qildirdi. Bu aqidalarni qabul qilmagan din arbobi Qurʼonni Alloh bilan bir darajaga qoʻyuvchi mushrik, yaʼni koʻpxudolik tarafdori deb eʼlon qilinar va shunga yarasha jazoga tortilardi. Oʻz fikrlaridan qaytmagan bir necha ulamo qatori I.H. 2-yil zindonda yotdi. Ozodlikka chiqqach, umrining oxirigacha diniy-siyosiy faoliyatini davom ettirdi. Pirovardida mehna kutilgan natija bermadi va anʼanaviy islom tarafiga oʻtgan xalifa Mutavakkil (847—861) 848-yil mehnani bekor qildi. Keksayib qolgan I. H. Bagʻdodda endi oʻzining nomi bilan atala boshlagan diniy-siyosiy harakatning gʻoyaviy rahnamosiga aylandi. Bagʻdod va Basradagi faol muʼtaziliylarning roʻyxati tuzilib, ular qirgʻin qilindilar. 9- a. ning 20—40-y, lari musulmon ummasida yuz bergan parokandalik holatini tahlil qilib, I. H. islomning "oltin davri" — Muhammad (sav) va ilk xalifalar davriga qaytish kerak degan xulosaga keldi. Ayniqsa, "bidʼat" masalasida u keskin mavqeda boʻldi. Uning fikricha, Qurʼonga, Hadisga va musulmon ulamolarining ilk uch avlodi fikri (ijmo) ga asoslanmagan din va hayotga oid har qanday "yangilik" qoralanmogʻi darkor. Siyosat sohasida I. H. diniy-siyosiy kurash, fitna-isyonlar uyushtirish joiz deb hisobladi. Shuningdek, u diniy arboblar hokimga taʼsir oʻtkazishlari lozim, deb uqtirdi. I. H. taʼlimotini uning shogirdi albarbahariy (847— 941) oʻz asarlarida davom ettirdi. Hanbaliylik mazhabi nazariyasi Ibn al-Javziy (1116-1200) va Ibn Taymiya asarlarida oʻz ifodasini topdi. I. H. taʼlimoti 18- a. oxirlarida vahhobiylikning shakllanishiga asos boʻldi. I. H. ning "6 aqida" (islom dini ahkomlarining qisqacha bayoni), hadislar toʻplamlari, shu jumladan 30 ming hadisni oʻz ichiga olgan "Musnad" (Suyanchiq yoki "Isnodli hadislar toʻplami") va imon-eʼtiqod, fiqh va ibodat masalalari boʻyicha risolalari hozirgacha saqlanib qolgan.

Manbalar

Havolalar
Ismoil Ibodov

Ismoil Yusupovich Ibodov (1927.25.10 - Andijon - 1998.1.5) - xirurg, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), tibbiyot fanlari doktori (1969), professor (1971). Toshkent tibbiyot akademiyasi (1953). Andijon viloyat kasalxonasi xirurgiya boʻlimida ordinator (1953— 58), Anjidon tibbiyot instituti umumiy xirurgiya kafedrasi assistenta, dotsenti, kafedra mudiri va professor (1958— 96). Ilmiy ishlari, asosan, meʼdaichak, jigar va buyrak kasalliklarining kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va davolash masalalariga bagʻishlangan. Bolalarda siydik toshini olish operatsiyasida qovuqni yuqoridan kesib, bir qatorli chok solish usulini amalda joriy etgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1927-yilda tugʻilganlar
25-oktabrda tugʻilganlar
1998-yilda vafot etganlar
1-mayda vafot etganlar
Sattorxon Ibodullayev

Sattorxon Ibodullayev (1930.2.1 — Janubiy Qozogʻiston, Turkiston sh., Qar-noq qishlogʻi) — geolog olim. Oʻzbekistonda (1975), Qoraqalpogʻistonda (1994) xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Geol.mineralogiya fanlari doktori (1976), professor (1979). Oʻrta Osiyo universitetining geologiya fakultetini tugatgan (1951). 1953—67 yillarda Toshkent Davlat Universitetida ishlagan. Oʻrta Osiyo geol. va xom ashyo ilmiy tad-qiqot instituti direktori (1976 — 81), ToshPI geol. va razvedka fakultetida kafedra mudiri (1981—83), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligida boshqarma boshligʻi (1983—88), Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligi mexanizatsiyalash muhandislari instituti prorektori (1988-92), rektori (1992-95), geodeziya kafedrasi mudiri (1995-yildan). Ibodullayevning ilmiy ishlari geol.-geodeziya masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1930-yilda tugʻilganlar
2-yanvarda tugʻilganlar
Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Geologiya
Ibrohim Mirzo

Ibrohim-Sulton (1394 – 3-aprel 1435) – temuriylar sulolasidan boʻlgan shahzoda, Fors hukmdori (1415-1435), Movarounnahr hukmdori Shohruhning oʻgʻli va Temurning nabirasi. U rassom va xattot, shuningdek, Temurning tarjimai holi boʻlgan tarixchi va shoir Sharafiddin Yazdiyning homiysi sifatida tanilgan.

Biografiyasi 
Shohruhning ikkinchi oʻgʻli (1377-1447). 1415-yilda Ibrohim-Sulton Fors mintaqasini (Fors) otasi Shohruhdan oladi.

Ibrohim-Sulton buyuk rassom, jonkuyar xattot va kitob yigʻuvchi edi. Diniy masalalarda mushohada yuritish qobiliyati bilan tanilgan u Sherozda asos solgan ikkita madrasa va kamida beshta Qur’on nusxasiga shaxsan taqvodor yozuvlarni yozib qoʻygan. U tomonidan nasx yozuvida yozilgan va 1427-yil iyun oyida tugallangan ikki jilddan iborat qoʻlyozma Qur’on saqlanib qolgan. Ikki jildlik ushbu qoʻlyozma ilk temuriylar davri qoʻlyozmalariga namunadir. Sherozdagi Qur’on darvozasi tepasida joylashgan kichik bir xonada saqlangan. Darvoza ostidan oʻtayotgan sayohatchilar Sherozga yoki undan qaytishni boshlaganlarida muqaddas kitobning marhamatini olishlariga ishonishgan. 1937-yilda darvozadan ikkita Qur’on olib tashlangan va Sherozdagi Pars muzeyiga olib ketilgan va ular hozirgacha saqlanib qolgan.

Bir oila

Xotinlar 
Ibrohim Sultonning toʻrt xotini bor edi:

 Alu Chuxr Sariqtoshning qizi Mihr Sulton ogʻa;
 Amirak Kauchinning qizi Fotima Sulton ogʻa;
 Jahon begi ogʻa, Abdulloh Toifiyning qizi;
 Boyazid Sivishning qizi Sulton ogʻani boshqaring.

oʻgʻillari 
Ibrohim Sultonning toʻrt oʻgʻli bor edi:

 Sulton Ishoq Mirzo, Fotima Sulton ogʻadan;
 Sulton Muhammad Mirzo, Jahon Beki Ogʻadan;
 Begi Sulton ogʻadan Ismoil Mirzo;
 Sulton Abdulloh Mirzo, Mihr Sulton ogʻadan.

qizlari 
Ibrohimning ikki qizi bor edi:

 Ruqaiya begi begim, Mihr Sulton ogʻadan;
 Zaynab Sulton Begim, Fotima Sulton ogʻadan.

Eslatmalar

Adabiyot 

 E. Glassen: BĀYQARĀ (ing.). Iranika entsiklopediyasi. [dostęp 16 kvetnia 2017].
 Beatrice Forbes Manz: Temuriylar Eronida hokimiyat, siyosat va din. Kembrij: Kembrij universiteti nashriyoti, 2007. ISBN 0-521-86547-6 .
 Priscilla P. Soucek: EBRĀHĪM SOLṬĀN (ang.). Iranika entsiklopediyasi. [dostęp 16 kvetnia 2017].
Temuriylar sulolasi
1435-yilda vafot etganlar
3-aprelda vafot etganlar
1394-yilda tugʻilganlar
Ibrohim ota maqbarasi

Ibrohim ota maqbarasi - Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (15— 17-asr lar). Rivoyatlarga koʻra, Xoʻja Ahmad Yassaviyning otasi Ibrohim ota mozori (qabri) ustiga qurilgan deb taxmin qilinadi. Maqbara (tarhi 6,7x9,34 m, bal. 4,5 m) bir xonali, oldi peshtoqli (bal. 5,65 m), gumbaz tomli. Tarzlari bezaksiz, ichkarisi ganch suvoq qilingan. Poliga gʻishtyotqizilgan. Eshik tepasidagi tuynukka panjara ishlangan. Maqbaraning gʻarbida yer sathidan 1,5 m chuqurlikda chillaxona ham bor. Maqbara keyingi asrlarda bir necha marta taʼmir qilingan.

Manbalar 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Toshkent maqbaralari
Abduqahhor Ibrohimov

Abduqahhor Abdusamatovich Ibrohimov (1939-yil 16-avgust, Toshkent) — yozuvchi, dramaturg, publitsist, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1990). Toshkent davlat universiteti filologiya fakultetining jurnalistika boʻlimini tugatgan (1962). „Oʻzbekiston madaniyati“ gazetasida adabiy xodim va boʻlim mudiri (1962—1972), „Guliston“ jurnalida masʼul kotib (1972—1975), „Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati“ gazetasida boʻlim mudiri (1978—1984), Oʻzbekiston Madaniyat vazirligida repertuar-tahrir hayʼati bosh muharriri (1984—1986), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida konsultant va yetakchi konsultant (1990—1993), „Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat“ markazida bosh mutaxassis (1994-yildan). Adabiy faoliyati 60-yillarda boshlangan. „Qoya ostida“ (1972), „Soʻnggi nur“ (1977), „Osmon yaqin, yer yumshoq“ (1982) hikoyalar toʻplamlari, „Uyqu kelmas kechalar“ (1998) romani muallifi. „Til – taqdir demak“ (1990), „Vatan tuygʻusi“ (hamkorlikda, 1996), „Bizkim, oʻzbeklar“ (1999) kabi badiiy va siyosiy publitsistik asarlarida til, koʻhna milliy davlatchiligimiz tarixi aks ettirilgan. „Birinchi boʻsa“ lirik dramasi „Yosh gvardiya“ (hozirda Abror Hidoyatov nomli) teatrida sahnalashtirilgan (1971). Bundan tashqari, „Arra“ (1971), „Mayli, mayli“ (1972), „Zoʻldir“ (1973), „Meni aytdi demang“ (1973), „Tanisangiz kerak“ (1974), „Sochqi“ (1976), „Tovushsiz karsaklar“ (1980), „Oʻzbekcha nikoh“ (1993), „Shaytonning yoʻli“ (1994) va boshqa pyesalari Oʻzbekistonda va boshqa davlatlarning teatrlarida sahnalashtirilgan. „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar 

Yozuvchilar
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Jurnalistlar
Aysar Ibrohimov

Aysar Ibrohimov (1910-yil 5-may, Asaka — 1989-yil 29-iyun, Andijon) — aktyor, qoʻshiqchi. Oʻzbekiston xalq artisti (1970).

Biografiyasi 
Aysar Ibrohimov 1910-yili 5-may kuni Andijon viloyatining Asaka shahrida dehqon oilasida dunyoga kelgan. Qashqadaryo yaylovlarida qoʻy boʻqib katta boʻlgan. Qashqadaryida toʻliqsiz oʻrta maktabni tamomlab, 1927-yili 17 yoshida otasining talabiga binoan Fargʻona shahridagi tibbiyot bilim yurtiga oʻqishga kirgan.

Aysar Ibrohimov havaskorlar toʻgaragida ishtirok etib, qoʻshiq kuylab yurgan. Fargʻonaga Andijon teatr guruhi kelib, sahnada „Farhod va Shirin“ musiqali dramasini namoyish qilishgan. Spektaklda bosh rolni Muhitdin Qoriyoqubov ijro qilgan. Namoyishni tomosha qilgan Aysar Ibrohimov Muhiddin Qoriyoqubovdan ilhomlangan va qoʻshiq kuylashga boʻlgan ishtiyoqi yanada ortgan. Aysar Ibrohimov Navoiyning „Farhod va Shirin“ hamda „Layli va Majnun“ asarlarining koʻp qismlarini yod olgan.

Aysar Ibrohimov ijodiy faoliyatini 1929-yili Asakada tashkil qilingan havaskorlar teatrida boshlagan. Mustaqil oʻqib, oʻrgangan. Unga berilgan rollarning katta yoki kichikligiga ahamiyat bermay ularni yaxshi ijro qilishga harakat qilgan.

Aysar Ibrohimovning sanʼatdagi qobiliyatini payqagan Ziyod Said, Mannon Uygʻur, Yatim Bobojonov uni Hamza nomidagi akademik drama taetriga taklif qilgan. Aysar Ibrohimov teatr sahnasida „Halima“ spektaklida Neʼmat, „Arshin mol-olan“ spektaklida Asqar obrazlarini ijro etib, muxlislar olqishiga sazovor boʻlgan.

Aysar Ibrohimov 1931 — 1933-yillar Hamza teatri qoshidagi koʻchma Ishchi-yoshlar teatri, Fargʻona teatri, Chust kolxoz-sovxoz teatrida, 1933-yildan Andijon teatrida aktyor boʻlib faoliyat yuritgan. 

Andijon teatrida Aysar Ibrohimov Toʻxtasin Jalilov, Rasul Sultonov, Murod Qoʻldoshev, Vahob Azimov, Asad Ismatov singari ustoz-sanʼatkorlar bilan birga faoliyat yuritgan va ular Aysarga asosiy rollarni topshirishgan. Aysar Ibrohimovning Andijon teatridagi ilk roli Shopur obrazida boʻlgan. Sahnada ikki yuzdan ortiq ijobiy va salbiy rollarda oʻynagan. Aysar Ibrohimovning eng koʻzga koʻringan rollaridan biri „Layli va Majnun“ spektaklidagi Majnun roli boʻlgan.

Ifoda vositalari (ovoz, mimika, plastika) dan mohirona foydalanish, obraz yaratishda qahramonlarning ichki dunyosini chuqur ochishga intilish Aysar Ibrohimov ijodiga xos edi.

Aysar Ibrohimovning eng yaxshi rollari: Miller („Makr va muhabbat“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Davron ota („Davron ota“), Majnun („Layli va Majnun“), Mavlon („Shohi soʻzana“), Abror („Parvona“), Tribule („Qirolning dil xushi“), Lord Mer („Richard III“), Shushu domla („Inson aziz“) va Aysar Ibrohimov Majnun rolida („Layli va Majnun“).

Vafoti 
Aysar Ibrohimov 1989-yili 29-iyunda Andijonda vafot etgan.

Mukofot va unvonlari 
Aysar Ibrohimov 1970-yilda „Oʻzbekiston xalq artisti“ unvoni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1910-yilda tugʻilganlar
1989-yilda vafot etganlar
29-iyunda vafot etganlar
Andijonda tugʻilganlar
5-mayda tugʻilganlar
Asaka tumanida tugʻilganlar
Asakada tugʻilganlar
Andijonda vafot etganlar
Aktyorlar
Qoʻshiqchilar
Oʻzbekistonlik qoʻshiqchilar
Ahmad Ibrohimov

Ahmad Pochchayevich Ibrohimov (1928-yil 12-dekabr, Turkiston) — biokimyogar, genetik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), biologiya fanlari doktori (1966), professor (1969). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgan (1950). Samarkand qishloq xoʻjaligi instituti organik va biol. kimyo kafedrasida dotsent, kafedra mudiri (1954—1957). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1967—1971), nuklein kislotalar laboratoriya mudiri (1967—1976), 1996-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti (1997-yildan Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti)da gʻoʻza molekulyar genetikasi laboratoriya mudiri. Ilmiy ishlari gʻoʻza turlari va navlarida oqsil va nuklein kislotalar biosintezining molekulyargenetik xususiyatlari, gʻoʻzaning vertitsillyoz viltga chidamliligini oshirishning nazariy masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 

 Molekulyarnogeneticheskiye osobennosti ustoychivosti xlopchatnika k viltu. T., 1978; Biosintez belkov i nukleinovix kislot xlopchatnika v ontogeneze, T., 1986.
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1928-yilda tugʻilganlar
12-dekabrda tugʻilganlar
Olimlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Fan doktorlari
Professorlar
Mirza Ibrohimov

Ibrohimov Mirza Ajdar oʻgʻli (1911.15(28).10, Sarob viloyati — 1993.17.12, Boku) — Ozarbayjon xalq yozuvchisi (1961), jamoat arbobi. Ozarbayjon FA akad. (1945). "Hayot" dramasida (1935) Ozarbayjon qishloqlaridagi oʻzgarishlar tasvirlangan boʻlsa, "Madrid" dramasi (1938) ispan xalqining fashizmga qarshi kurashiga bagʻishlangan. "Muhab-bat" (1942), "Qishloq qizi" (1962), "Yaxshi odam" (1965) dramalari zamonaviy mavzuda. "Shunday kun keladi" romani (1948) da Eron xalqining istibdodga qarshi kurashi oʻz ifodasini topgan. "Buyuk tayanch" (1957), "Parvona" (1969—70), "Yangi davr" (1970) romanlari, qissa va adabiytanqidiy maqolalar muallifi. Oʻzbekiston haqida ocherk ("Zangori osmon") va ma-qolalar yozgan. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar 

 Shunday kun keladi, T., 1956; Buyuk tayanch, T., 1964; Boʻron qushi, T., 1971; Parvona, T., 1979.

Ozarbayjonlik yozuvchilar
Sovet yozuvchilari
1911-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
17-dekabrda vafot etganlar
Neʼmat Ibrohimov

Neʼmat Ibrohimov (1925, Toshkent) – yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Otasi usta Ibrohimjon Zokirovdan hunar oʻrgangan. Neʼmat ijodida anʼanaviy naqsh sanʼati (islimiy naqshlar) ni keng qoʻllab, uni yangi ohanglar bilan boyitgan, maho-batli oʻymakorlik sanʼatini rivojlantirdi. Juftlama eshiklar, devoriy namoyonlar va boshqa yaratgan, ularning bezak mujassamotida yirik yoʻllar hosil qiluvchi ohanglar qatorida mayda nafis naqsh tasvirlarini ham qoʻllagan, 2—3 qavatli ta-baqa pardoz usulidan keng foydalangan. 1950-yildan Ibrohimov yaratgan ishlari (kitob javoni, stol va boshqa buyumlar) bilan koʻrgazmalarda qatnashadi. 1966-yil Toshkent zilzilasidan keyin shaharni qayta qurish ishlarida faol ishtirok etdi. Vazirlar Mahkamasi binosi kinoleksiya zaliga 10 ta namoyon (1967), „Rossiya“ mehmonxonasi uchun namoyon, Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi uchun ikki eshik (1968; Hamza mukofoti, 1968) hamda namoyonlar (1974, 1978), hozirgi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi binosining ichki bezaklari (1970), „Oʻzbekistan“ mehmonxonasi uchun eshiklar (1980), Oʻquvchilar va bolalar saroyi uchun eshik va panjara (1982), „Shirin“ qahvaxonasi uchun eshik (1984) va boshqa yaratdi. Ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1925-yilda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Sobirjon Ibrohimov

Sobirjon Ibrohimov (1905-yil 21-dekabr, Andijon — 1974-yil 22-dekabr, Toshkent) — tilshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1972), filologiya fanlari doktori (1961), professor (1965). Samarqanddagi Oʻzbekiston Pedagogika akademiyasida oʻqigan (1928—1929), "Qizil Oʻzbekiston" gazetasining maxsus muxbiri (1929), Oʻzbekiston davlat nashriyotida adabiy muharrir (1929—1933), Madaniy qurilish ilmiy tekshirish institutida ilmiy xodim (1933), Yangi alifbo va terminologiya qoʻmitasida boʻlim mudiri (1934—1937), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1937—1974). Ilmiy tadqiqotlari oʻzbek tilining fammatika, dialektologiya, leksikologiya, imlo, orfoepiya kabi sohalariga oid ("Fargʻona shevalarining kasb-hunar leksikasi", 1—3-kitob, 1956—1959; "Bosh harflarni ishlatish qoidalari" 1964; "Oʻzbek imlosidagi baʼzi qiyin holatlar", 1970; "Adabiy talaffuz madaniyati", 1972 va boshqalar). Ibrohimov "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat" (1954; 1950—1955), "Navoiy asarlari lugʻati" (1972), "Oʻzbek tilining izohli lugʻati" (1981) va boshqalar tuzishda qatnashgan.

Manbalar 

 Oʻzbek tilining Andijon shevasi, T., 1967; Nutq madaniyati va adabiy talaffuz haqida, T., 1972; Tilga eʼtibor — elga eʼtibor, T., 1972.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1905-yilda tugʻilganlar
21-dekabrda tugʻilganlar
Andijonda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
22-dekabrda vafot etganlar
Toshkentda vafot etganlar
Olimlar
Fan doktorlari
Professorlar
Tilshunoslar