yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Milonit

Milonit (yun. mylon — tegirmon) — maydalangan va mayda kukunga aylangan togʻ jinsi: togʻ massalarining tektonik uzilmalar yuzasi boʻylab harakatlanishi natijasida hosil boʻladi. Vujudga kelgan kuchli bosim sharoitida togʻ jinslari (granit, gneyslar, kristalli slanetslar, kvarsitlar va hokazo) chang holatiga qadar maydalanadi va ayni vaqtda zichlanadi. Milonitlanish kataklaz (minerallarning togʻ jinsi ichida deformatsiya natijasida maydalanishi)dan togʻ jinsining juda ham kichik mikroskopik zarra oʻlchamigacha maydalanishi bilan farq qiladi. M. Tyaniian va Ural togʻlaridagi yirik regional surilmalar boʻylab uchraydi.

Manbalar 

Geografiya
Czesław Miłosz

MILOSH (Milosz) Cheslav (1911.30.6, Sheteynyay) — polyak yozuvchisi; fransuz va ingliz tillarida ham ijod qilgan. 1951 yildan muhojirlikda (avval Fransiyada, 1960 yildan — AQShda). 30—50-yillardagi sheʼr va dostonlarida, "Kunchiqishda va kunbotarda" (1974), "Bepoyon zamin" (1984) sheʼriy kitoblarida hozirgi zamon kishisining halokatli tajribalarini jahon sivilizatsiyasi taraqqiyoti nuqtai nazaridan tushunib yetish, inqiroz va mudroq holatlarga qarshi kurashish gʻoyasi aks etgan: M. timsolidagi shoir talafotlardan asrovchi, 20-asrda butun boshli xalq va sivilizatsiyalar xalokatining solnomachisi sifatida namoyon boʻladi. "Hokimiyatni zabt etish" (1953), "Asoratga tushgan akl" (1953) masalqissalari avtoritarizmga qarshi gʻoyalar bilan sugʻorilgan. "Qitʼalar" (1958), "Shaxsiy majburiyatlar" (1972) esse kitoblarida turli madaniyatlarning tayanch maʼnaviy belgilarini, madaniy ong fenomenini tadqiq etadi. M.ning fikricha, hozirgi ong , shuur dramatizmi dunyoning yaxshi va yomon, yovuz tarzida 2 xil namoyon boʻlishi (qarang Moniylik), gunohkorlik va oʻzini ilohiylashtirishni boshdan kechirish, eʼtiqod va aqlning oʻzaro qarshi kurashi bilan belgilanadi, u nafaqat bartaraf etib boʻlmaydigan, balki 20-asr kishisining oʻz takdirini oʻzi belgilashidagi manba hisoblanadi. M. Qadimiy ahd va Yangi ahdni, ingliz sheʼriyatini polyak tiliga, polyak sheʼriyatini ingliz tiliga tarjima qilgan. Nobel mukofoti laureata (1980)..

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Miluoki

Miluoki — AQShning shim. qismidagi shahar. Viskonsin shtatida. Axoliyey 596,9 ming kishi (2000). Miluoki daryosi Michigan koʻliga quyiladigan yerdagi port. Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik va metallsozlik sanoatining yirik markazi. Stanoklar, presslash va sanoat jihozlari, elektromotorlar, qishloq xoʻjaligi va yoʻl qurilish mashinalari, konchilik jihozlari ishlab chiqariladi. Avtomobilsozlik, priborsozlik, harbiy sanoat, qora va rangli metallurgiya korxonalari bor. Kime, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, poligrafiya korxonalari ishlab turibdi. Universitet bor. Shaharga 1818-yilda asos solingan.

Manbalar
César Milstein

César Milstein (8-oktyabr 1927, Bayya-Blanka – 24-mart 2002, Cambridge) — argentinalik biokimyogar. Buenos-Ayresdagi universitetni kimyogar mutaxassisligi boʻyicha tugatgan (1952). Buenos-Ayresdagi Milliy mikrobiologiya instituti molekulyar biol. boʻlimi (1961), Kembrij universiteti biokimyo boʻlimi oqsil va nuklein kislotalar laboratoriya mudiri (1983-yildan). 1975-yilda G. Kyoler va M. faqat bitta maxsuslikka ega boʻlgan antitelolarni sintez qiluvchi hujayra gibridlarini olish usulini ishlab chiqib, gibridom biotexnologi-yasiga asos solishdi. Monoklonal antitelolar olish va immunogenezning tursimon nazorati boʻyicha kashfiyotlar qilgan. Nobel mukofoti laureati (1984, G. Kyoler va N. K. Yerne bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1927-yilda tugʻilganlar
8-oktyabrda tugʻilganlar
24-martda vafot etganlar
2002-yilda vafot etganlar
Britaniyalik Nobel mukofoti laureatlari
Mina

Mina (frans. mine) — I) portlovchi modda zaryadi. Boshqariladigan (sim, radio orqali portlatiladigan) va boshqarilmaydigan (bevosita taʼsir natijasida portlaydigan) turlari bor. Tuzilishi va vazifasiga koʻra, dengiz minalari, tankka qarshi mina, piyodaga qarshi mina, transportga qarshi mina, obʼyektlarni portlatuvchi mina, mina-tuzoq va maxsus (yer osti konlari, bu-rgʻilash quduqlarida qoʻyiladigan) minaga boʻlinadi. Tankka qarshi (portlovchi moddasining ogʻirligi 5000–7000 gr) va piyodaga qarshi (portlovchi moddasining ogʻirligi 75—200 g) minalar bosim kuchi yoki tortish kuchi taʼsirida portlaydi. Transportga qarshi mina yoʻllarga qoʻyilib, ustidan transportlar yurib oʻtayotganda portlaydi. Obʼyektni portlatuvchi minalardan turli insho-otlarga shikayet yetkazishda foydalaniladi. Mina-tuzoq va maxsus mina kishida qiziqish uygʻotadigan har xil buyum, qurol-yarogʻ, oziq-ovqat va boshqalarlarga berkitib qoʻyiladi; 2) minomyotlardan otiladigan yupqa devorli snaryadlar. Oskolkali, fugas, fugas-oskolkali, tutun tarqatuvchi, yondiruvchi, yorituvchi hamda oʻquvmashq xillarga boʻlinadi.

Manbalar
Minas-Jerais

Minas-Jerais — Braziliyaning jan.-sharqiy qismidagi shtat. Maydoni 588,3 ming km². Aholisi 17,8 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Belu-Orizonti shahri Yirik shaharlari: Juisdi-Fora, Governador-Valadaris, Uberlandiya va boshqa Braziliya yassitogʻligining eng baland (balandligi 2890 m, Serrade-Mantikeyra) sharqiy qismini egallagan. M.-J.ning markaziy qismida shim.dan janubga tomon shtatning asosiy mineral resurelari toʻplangan Serra-du-Espinyasu tizmasi choʻzilgan. Yirik daryolari SanFransisku, Riu-Dosi, Riu-Grandi, Paranaiba va boshqa Ikdimi tropik iqlim, yozi issiq va qishi quruq va iliq. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 16°, yanvarniki 25°, yillik yogʻin shim. va shimoli-sharqida 1000–1250 mm dan jan.da 2000 mm gacha. Oʻsimlik dunyosi sernam doim yashil togʻ tropik oʻrmonlaridan hamda butali oʻrmon va savannalardan iborat. M.-J. iqtisodiy jihatdan ancha rivojlangan shtatlardan. Mamlakatning asosiy konchilik (por-tugalcha minasgerais — asosiy konlar; shtat nomi shundan) va metallurgiya sanoati rivojlangan rayoni. M.-J.da 17—18-asrlarda dastlabki olmos va oltin konlari topilgan. Shtatda radioaktiv elementlarga boy rudalar, boksit, marganets rudalari, sirkon, berill, molibden, nikel, niobiy, tantal, vanadiy, kobalt, grafit, mi-shyak, slyuda, olmos, oltin va boshqa foydali qazilmalarning yirik zaxiralari bor. Rangli metallurgiya sanoati rivojlangan Oru-Pretu va Posusdikaldas shaharlarida alyuminiy ishlab chiqariladi. Mashinasozlik, metal-lsozlik, neft kimyosi, sement, oyna-keramika, yogʻochsozlik, koʻn-poyabzal sanoati korxonalari bor. Oziq-ovqat va toʻqimachilik sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi tarmoq. Asosiy ekinlari: sholi, makkajoʻxori, dukkaklilar, maniok, janubi-sharqida — kofe, shakarqamish, tamaki, sitrus mevalar. Chorvachilik rivojlangan. SanFransisku va uning irmoqlarida kema katnaydi.

Manbalar
Nabijon Mingboyev

Nabijon Mingboyev (1918.12.2 — Namangan — 1999.3.3) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant, 1943-yildan frontda. Leningrad fronti 21-armiyaning 381-oʻqchi diviziyasi 1261-oʻqchi polkining boʻlinma komandiri. 1944-yil 10-iyunda Vsevoloj rayonidagi Lembolovo qishlogʻi uchun boʻlgan jangda alohida jasorat koʻrsatgan. 1945-yil 24-martda Qahramon unvoni berilgan. Urushdan keyin Namanganda yashagan va turli xoʻjalik lavozimlarida ishlagan.

Biografiyasi 
Nabidjon Mingboyev 1918-yil 12-fevralda Namanganda tugʻilgan. Maktabning to‘rt sinfni tugatgach, kolxozda ishladi. 1941-yilda Mingboyev Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirildi.

1943-yildan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida xizmat qildi. 1944-yil iyuniga kelib kichik serjant Mingboyev 21-armiya 381-oʻq diviziyasining 1261-oʻqotar polkiga qoʻmondonlik qilgan (11-iyun, 1944-yildan 23-armiya).

Vyborg hujum operatsiyasi paytida Mingboyev katta jasorat koʻrsatgan.

1944-yil 10-iyunda Leningrad viloyatining Vsevolojsk tumanidagi Lembolovo qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan jangda Mingboyev harbiy xizmatdan chetda qolgan vzvod komandirini almashtirdi, vzvodni hujumga oʻtdi va dushman oʻz pozitsiyalaridan haydab chiqarildi. Bu jangda Mingboyev yaralandi, lekin jangni davom ettirdi.

U uch kundan keyin yana vzvod komandiri yordamchisi sifatida ajralib turdi. 13-iyun kuni u vzvod jangchilarini oʻzi bilan birga sudrab, hujumga oʻtkazdi. Ikkinchi marta yaralangan. Jasorati va jasorati uchun u „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan (06.14.1944) va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga topshirildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan kichik serjant Nabidjon Mingboyev Vyborg operatsiyasi davomida ko‘rsatgan jasorati uchun Lenin ordeni, Oltin yulduz medali va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.1946-yilda harbiy xizmatdan ozod etildi va tug‘ilib o‘sgan shahri Namanganga qaytdi. Shu yerda yashab ijod qildi. 1999-yil 3-martda vafot etdi.

Xotirasi 
Leningrad viloyati Vsevolojsk tumanidagi Lembolovskaya qo‘rg‘on yodgorligida Ulug‘ Vatan urushi yillarida Leningradni himoya qilgan o‘zbek askarlari uchun yodgorlik o‘rniga tamal toshining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi. Yodgorlikning ishchi nomi „Shag v bessmertie“ (). Haykalning prototipi Sovet Ittifoqi Qahramoni Nabidjon Mingboyev boʻlgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1918-yilda tugʻilganlar
1999-yilda vafot etganlar
12-fevralda tugʻilganlar
3-martda vafot etganlar
Namanganda tugʻilganlar
Namanganda vafot etganlar
Kichik serjantlar (SSSR)
„Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlanganlar
Mingboshi

Mingboshi — harbiy maʼmuriy mansab;

 ming kishidan tashkil topgan harbiy qism qoʻmondoni. Turk xoqonligi, qoraxoniylar, temuriylar armiyasida mingbegi. Mingboshi tugʻ, karnay, soyabon va chodirga ega boʻlgan. Du-bulgʻa, zirh, sovut, nayza, qilich, sadoq va oʻq-yoy bilan taʼminlangan, oʻnboshi, yuzboshilar Mingboshiga boʻysungan. Mingboshining noibi — oʻrinbosari boʻlgan. Amir Temur qoʻshinida yuzta Mingboshi harbiy qismlarga sardorlik qilgan, jangda zafar quchgan. Mingboshi, viloyat voliysi mansabi bilan taqdirlangan;
 Oʻrta Osiyo xonliklarida harbiymaʼmuriy mansab. Qoʻqon xonligida xondan keyingi 2-oliy mansab. Asosan, harbiy ishlarga mutasaddilik qilgan. Xiva xonligitsi saroydagi eng kichik amaldor; 
 Eron va Xurosonda 18-asrda Mingboshi harbiy sardor, turkmanlarda kabila boshligʻi; 
 Oʻrta Osiyoning ruslar tomonidan bosib olinishi arafasida Toshkent, Oqmachit (hozirgi Qizil-oʻrda) singari shahar hokimlari. Key-inchalik Mingboshi Toshkent dahalari boshliqlari. Daha Mingboshisi aholi tomonidan saylanib, viloyat hokimi tomonidan tasdiqlangan. 19-asr oxiriga kelib Mingboshi shaharda tijorat ishlarini nazorat qiluvchi kichik mansab egasiga aylangan; 
 20-asrning 20-yillarida Mingboshi Oʻzbekistonda bir yoki bir necha qishloq birlashuvidan tashkil topgan maʼmuriy idora boshligʻi sifatida faoliyat koʻrsatgan.

Manbalar
Mingtepa (inshoot)

Mingtepa – dafn inshooti qoddigʻi. Toshkent viloyati Ohangaron voyaiysida joylashgan. 2-3 km² maydonni egallagan 1000 ga yaqin doʻnglik (diametri 2,5 m dan 30 m gacha, balandligi 0,5—3,5 m) dan iborat. M.ning 7 guruhi mavjud: Toʻytepa qishlogʻi jan.dagi Toʻytepa, Pskent qishlogʻining jan.-sharqidagi Pskent, jan.-sharqiy Alimkent, Boʻka qishlogʻidan 4,5 km uzoklikdagi Boʻka, Olmaliqsoy va Noqpoy oʻrtasidagi Noqpoy, Qoraxitoy qishlogʻining shim.gʻarbidagi Qoraxitoy, Oqcha qishlogʻining sharqidagi Okcha M.ning asosini gumbazli hujralar va pastbaland yertoʻlalar tashkil etadi. Qabrlardan har xil qurol, ziynat buyumlari, dastasi hayvon shaklida ishlangan idishlar topilgan. Topilmalar miloddan avvalgi 1-asrdan milodiy 5—7-asrlargacha boʻlgan davrlarda yashagan koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi xalqlarga mansub.

Adabiyot 
 Masson M. Ye., Axangeran. Arxeolo-gotopograficheskiy ocherk, T., 1953.

Manbalar 

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Toshkent viloyati
Mingchuqur gʻori

Mingchuqur gʻori — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor. Boysun tizmasi tarkibidagi Hojibuzbarak togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, Machay daryosi vodiysida joylashgan. Yura davri gips qatlamlarida hosil boʻlgan. Gʻorga kirish qismining eni 27 m dan ziyod, balandligi 12 m. Bir qancha xonalar va yoʻlaklardan tashkil topgan gʻorning ichki tuzilishi murakkab. Ularning eni 6-8 m dan 10-18 m gacha, balandligi 1-2 m dan 10-12 m gacha. Sahnida shipi va devorlaridan qulab tushgan turli kattaliqdagi tosh parchalari uchraydi. Gʻorning umumiy uz. 230 m, maydoni 680 m2, hajmi 1350 m3 dan ziyod.

Manbalar 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Oʻzbekiston gʻorlari
Mineral koʻllar

Mineral koʻllar, shoʻr koʻllar — suvining tarkibida koʻp miqdorda tuz boʻlgan koʻllar. Mineral koʻllar toifasiga tuz miqdori okeandagi (35 g/kg)dan yuqori boʻlgan koʻllar kiradi. Boshqa tasnif boʻyicha Mineral koʻllar toifasiga tarkibidagi eritma moddalar 25g/kg dan ortiq boʻlgan koʻllar kiradi. Tarkibida tuz miqdori 1%o dan 35%o gacha (yoki 25%o) boʻlgan Mineral koʻllar kam mineralli yoki shoʻr koʻllar deyiladi. Yuqori konsentratsi-yadagi Mineral koʻllarning tuzli suvi tagida tuzlar konsentratsiyasi va choʻkmasini hosil qilgan toʻyingan eritmani vujudga keltiradi. Oddiy koʻl suvi oqmasdan turib qolishi va bugʻlanishi natijasida undagi tuz miqdori orta borib, Mineral koʻllar ni paydo qiladi. Mineral koʻllar ikki xil yoʻl bilan: dengizning ayrim qismi ajralib qolishi natijasida (mas, limanlar, baʼzi bugozlar va boshqalar); chul va dashtlardagi pastqam joylarga oqar suvlar nuragan togʻ jinslaridagi oson eriydigan tuzlarini oqizib keltirishidan hosil buladi (mas, Qoraqal-pogʻiston Respublikasining Qungʻirot shahridan 60 km shim.-gʻarbda joylashgan Qoraumbat kuli). Mineral koʻllar suvidagi tuzlarning xili va miqdoriga qarab karbonatli, sulfatli va xloridli boʻladi. Mineral koʻllardan soda, mirabilit, xlorli magniy, tuz, yod, brom birikmalari va hokazo olinadi. Tibbiyotda Mineral koʻllardan revmatizm va boshqa kasalliklarni davolashda foydalaniladi.

Manbalar 

Geografik terminlar
Mineral ozuqalar

Mineral ozuqalar - chorva mollarining ozuqa ratsionida baʼzi ki-myoviy elementlar yetishmaganda yemxa-shakka qoʻshib beriladigan qoʻshimcha mineral ozuqalar. Chorva mollari tanasida turli mineral elementlar uchraydi. Ulardan 15 tasining hayvonlar organizmidagi fiziologik ahamiyati aniqlangan. Ftor, bariy, brom va stronsiy elementlari esa ehtimol zarur boʻlgan elementlar qatoriga kiritilgan.

Hayvon tanasida koʻp yoki kam miqdorda uchrashiga qarab mineral elementlar 2 guruhga ajratiladi; makroelementlar (ularning 1 kg ozuqadagi miqdori g da ifoda etiladi). Chorva mollari ozuqalarida makroelementlardan kalsiy, fosfor, natriy, kaliy, xlor, magniy va oltingugurt ele-mentlarining miqdori nazorat qilinadi; 2) mikroelementlar (ularning 1 kg ozuqadagi miqdori mg da oʻlchanadi).

Hayvonlar isteʼmol qiladigan oʻsimlik mahsulotlaridan olingan ozuqalarning mineral tarkibi tuproq va iqlim sharoitiga hamda agrotexnik sharoitlarga, oʻgʻitlarning qoʻllanishiga ham bogʻliq. Koʻpchilik oʻsimlik ozuqalarda natriy va xlor yetishmaydi. Shuning uchun hayvonlar yem-xashagiga osh tuzi qoʻshiladi. Kalsiyli ozuqa sifatida tuyilgan boʻr va temperaturavertinlar, ohaktoshlar hamda oʻtin kulidan foydalaniladi. Hayvonlarning mineral elementlarga boʻlgan talabini aniqlashda baʼzi elementlarning oʻzaro nisbatini ham hisobga olish kerak. Chunonchi, kalsiy va molibdenning ratsionda ortib ketishi boshqa elementlarning hazm boʻlishini susaytiradi. Temir, mis, kobalt elementlarining maʼlum bir nisbatda boʻlishi juda ham zarur. Chunki, qondagi gemoglobin oqsilning sintezi yuqoridagi elementlarning oʻzaro nisbatiga bogʻliq boʻlib, ulardan birontasining yetishmasligi anemiya (kamqonlik) kasalligiga olib keladi. Yod elementi qalqonsimon bez ajratadigan tiroksin gormoni tarkibida boʻlib, shu bezning bir meʼyorda faoliyat koʻrsatishini taʼminlaydi. Parrandachilikda kalsiyli oziqlantirishda tuxum poʻchogʻi va chuchuk suv mollyuskalari, dengiz chiganoklaridan tayyorlangan ozuqa yormalari keng qoʻllanadi. Kalsiy va fos-forli elementlar yetishmaganda ratsi-onga fosfatli ozuqalar qoʻshiladi. Mineral ozuqalarga turli konsentratlar, silos va maydalangan ildizmevalar aralashtiriladi. Mineral ozuqalar har qanday aralash yemlarga qoʻshilishi shart. 3-dlarda Mineral ozuqalardan tuzlar aralashmalari, yalanadigan bri-ketlar va tabletkalar tayyorlanadi. Hayvonlar ratsionini mineral ozuqalar bilan boyitishda, ayniqsa, mis, ftor, selen va molibdenning ratsionda meʼ-yordan ortib ketishi hayvonlarni zaharlashi mumkin. Organizmdagi ishqoriy kislotali muhit muvozanatining saqlanishida ham mineral moddalarning ahamiyati katta.

Roʻzimat Hamroqulov.

Manbalar
Mineral resurslar

Mineral resurslar - alohida region (hududlar)da geologik izlanish va razvedka natijasida aniqlangan foydali qazilmalar majmui. Mineral resurslar qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslardir. Ularning oʻzlashtirishga tayyorlangan qismi mineral xom ashyo bazasi hisoblanadi. Konchilik va geol.da Mineral resurslar deb Yer qaʼrida foydali qazilmalar sifatida aniqlangan va sanoat ahamiyatiga ega boʻla oladigan boyliklarga aytiladi.

Mineral resurslar ishlatilishiga qarab turlarga ajratiladi: yoqilgʻi va energetika (neft, tabiiy gaz, kumir, slanetslar, torf, uran rudalari); kora metallar rudasi (temir, marganets, xrom va boshqalar); rangli va legirlovchi metallar rudasi (alyuminiy, mis, qoʻrgʻoshin, pyx, nikel, kobalt, volfram, molibden, qalay, surma, simob va boshqalar); noyob va nodir metallar rudasi; konchilikkimyo sanoati xom ashyosi (fosforitlar, apatitlar, kaliy va boshqa tuzlar, oltingugurt va uning birikmalari, brom va yod tarkibli eritmalar, barit, flyuorit va boshqalar); zebu ziynat buyumlari yasashga ishlatiladigan qimmatbaho toshlar; noruda sanoat xom ashyosi (slyuda, grafit, asbest, talk, kvars va boshqalar); noruda qurilish materiallari (sement va shisha sanoati xom ashyosi, marmar, granit, shifer slanetslar, tuf, bazalt, gillar); mineral suvlar (yer osti tuzli, chuchuk, minerallashgan, shu jumladan, balneologik va termal va boshqa suvlar). Baʼzi Mineral resurslar turlari bir nechta sanoat sohasida qoʻllanishi mumkin. Jamiyatning ehtiyoji, texnika va tex-nologiyalarni rivojlanish darajasiga qarab Mineral resurslar tarkibi va miqdori oʻzgaruvchan boʻladi. Mineral resurslar miqdori aniqlangan va bashorat qilingan foydali kazilmalar zaxiralari bilan baholanadi.

Oʻzbekiston Mineral resurslarga boy. Oltin va boshqa rangli va nodir metallar rudasi, neft va tabiiy gaz, kumir, marmar, granit, mineral suvlar va hokazo zaxiralarini sanoat miqyosida oʻzlashtirishi mamlakat ehtiyojini koʻp yillar mobaynida taʼminlaydi. Mineral resurslarning kayta tiklanmaslik xususiyati ulardan ratsi-onal foydalanishni, qazib olib kayta ishlash jarayonlarida nobudgarchilikni kamaytirishni taqozo etadi.

Manbalar
Mineral resurslar instituti

Mineral resurslar instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Geologiya va mineral resurslar Davlat qoʻmitasi tarkibidagi ilmiy tadqiqotlar instituti — geologik ishlab chiqarish boʻyicha respublikada yetakchi ilmiy metodik markaz. Oʻrta Osiyo yer osti qazilmalarini keng koʻlamda oʻrganish markazi sifatida 1957-yilda Toshkentda tashkil etilgan. 1994-yilgacha Oʻrta Osiyo mineral resurslari ilmiy tadqiqot instituti, 1994-yil apreldan hozirgi nomda. Oʻzbekistonning alohida regionlarining geologik oʻrganish, mineral xom ashyo resurslariga boʻlgan ehti-yojni qondirish, import monitorin-gni hamda import oʻrnini bosadigan xom ashyo ishlab chiqarish uchun tavsiyalar berish kabi vazifalarni bajaradi.

Oʻzbekiston hududi va uning ayrim regionlari geologik tuzilishini, asosiy foydali qazilmalarning joylanishi qonuniyatlarini oʻrganish; Mamlakat mineral xom ashyo bazasini kengaytirish maqsadida muayyan bashoratlar berish; geologiyarazvedka ishlarining ilmiy asoslangan metodlarini ishlab chiqish, ruda va noruda qazilma konlarini baholash va razvedka qilish; geol.razvedka ishlarining samaradorligini oshirish, mineral xom ashyodan foydalanish boʻyicha tavsiyalar berish; turli foydali qazilmalarni boyitish va ajratib olishning takom illashgan texnologiyasini ishlab chiqish va hokazo institutning asosiy ilmiy yoʻnalishlaridir.

Institut qoshida ilmiy texnika axboroti bilan taʼminlovchi guruh faoliyat koʻrsatadi, ilmiy texnika kutubxonasi, tajriba-metodik partiyalar, ilmiy ishlab chiqarish tajriba uchastkalari mavjud.

Institut tuzilgandan buyen 20 dan ortiq ilmiy asar nashr qilingan, tarmoqqa oid 80 dan ziyod qoʻllanma ishlab chiqilgan. Institut qoshida malaka oshirish kursi, aspirantura, doktorantura faoliyat koʻrsatadi.

Manbalar 

Institutlar
Minimetr

Minimetr (lotincha minimus — eng kichik va ... metr) — mashina detallari, kalibr va boshqalarning chiziqli oʻlchamlarini oʻlchashda qoʻllaniladigan asbob. Asosan, richag va mil (strelka)dan iborat. M.dagi xatolik ± 0,0005 yoki 0,0001 mm dan oshmaydi. Hozir M. oʻrniga mikrokator va boshqa takomillashgan oʻlcham vositalari ishlatiladi.

Manbalar
Minimum

Minimum (lotincha minimum — eng kam, eng kichik) — eng kam (kichik) miqdor (kattalik)ni, eng kichik hajm, eng past chegara, quyi darajani ifodalaydigan tushuncha; maksimum tushunchasining aksi (qarang Ekstremum).

Manbalar
Minneapolis

Minneapolis - AKShning shim. qismidagi shahar. Minnesota shtatida. Aholisi 382,6 ming kishi (2000). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Missisipi daryosi boʻyidagi port (yiliga 15 mln. t yuk ortib-tushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Michigan va Qoyali togʻlar oraligʻidagi qishloq xoʻjaligi rayonining muhim savdomoliya markazi. Ja-honda yirik gʻalla birjasi. Asosiy sanoat tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik. Radioelektronika (jumladan, EHM, aloqa vositalari, elek-trontarkibiy qismlar, maishiy radio va televizor aparaturalari ishlab chiqarish), elektrotexnika, priborsozlik sanoatlari rivojlangan. Yoʻl qurilishi va qishloq xoʻjaligi mashinalari, turli sanoat jihozlari ishlab chiqariladi. Harbiy, neftni qayta ishlash, kimyo, qogʻoz, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor.

Manbalar

 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari     Minnesota shaharlari
Minomyot

Minomyot (mina va rus. metat — irgʻitmoq), mina irgʻitqich — sillits stvolli artilleriya quroli. Dushmanning ochiqlikdagi hamda okop, transheyalardagi kuchlarini, oʻt ochish vositalarini tormor qilishga moʻljallangan. Oddiyligi, yengilligi, snaryadi (minasi)ning egri chiziq boʻylab yoʻnalishi va boshqa xususiyatlari bilan odatdagi artilleriya qurollaridan farq qiladi. Asosiy qismlari: stvol, qoʻshoyoq, lafet, tayanch plitasi, pritsel, boshkaruvchi mexanizm, gorizontni toʻgʻrilash mexanizmi. M.dan oskolkali, tutovchi, yondiruvchi va fugas minalar otiladi.

M. birinchi marta rus-yapon urushi (1904—05) da rus qoʻshinlari tomonidan qoʻllangan. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) da hamma armiyalarda ishlatilgan. M.lar 81 mm dan 240 mm gacha kalibrli boʻladi. Ularning snaryadi 3 kg dan 130 kg gacha, otish masofasi 2,5 km dan 10 km gacha, jangovar holatdagi ogʻirligi 36 kg dan 3600 kg gacha. Reaktiv snaryad (mina) larni otish uchun reaktiv M.lar ham mavjud. Bunday M.lar Ikkinchi jahon urushi davrida "Katyusha" nomi bilan mashhur boʻlgan.

Manbalar 

Artilleriya
Minor

Minor (lotincha minor — kichik) (musiqada) — 1) garmoniyata asoslangan koʻp ovozli musiqada asosiy ladlardan biri (aksi — major). Yevropa musikasida 16—17-asrlardan rivojtopgan. Uning tayanch tovushlari (1, 111 va V yaogʻonolari) kichik uch tovushli akkordno hosil qiladi. M. tizimida bastalangan asarlarga koʻproq gʻamgin, mungli tus xosdir. M. va major orasidagi qaramaqarshilik musiqa sanʼatining muhim ifoda vositalaridan; 2) keng maʼnoda — lad tuyey; asosiy tayanch pardaga nisbatan kichik tersiya intervali oraligʻida joylashgan 3-pogʻona bilan belgilanadi. Shu maʼnoda eoliy, doriy, frigiy, lokriy va boshqa tovushqator va gammalar M. xususiyatiga ega. Oʻzbek anʼanaviy musiqasida, ayniqsa, frigiy (mas, „Tanavor“, „Sayqal“), eoliy („Saraxbori Navo“), doriy („Saraxbori Segoh“) M.lar koʻproq uchraydi.

Manbalar
Minsk viloyati

Minsk viloyati - Belarusning markaziy qismidagi viloyat. 1938-yil 15-yanvarda tuzilgan. Maydoni 40,8 ming km². Aholisi 3301 ming kishi (1998). AsoSan belaruslar, shuningdek, rus, polyak, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Yer yuzasi sertepa, morenali qirlar, tekislik va pasttekislikdan iborat. Foydali kazilmalardan: kaliy va tosh tuzlari, torf, boʻr, mergel, qum, shagʻal, gil bor. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —6°, —7°, iyulniki 17—18°. Yillik yogʻin 500–700 mm. Vegetatsiya davri 185—195 kun. Yirik daryolari: Berezina (Dnepr irmogʻi), Ptich va Sluch (Pripyat irmoklari). Neman daryosi Minsk viloyati hududidan boshlanadi. Koʻl koʻp. Tuprogʻi chimlipodzol, torfli-botqoq va allyuvial tuproqlar. Hududining 36,8% oʻrmon, 14% botqoklik, 15% yaylov va oʻtloqlar. Boʻri, tulki, los, yelik, boʻrsiq, norka, quyon, tiy-in, qobon, suvsar, oq sichqon, yenotsimon it, qushlardan qur, chil, oʻrdak yashaydi. Baliq turi koʻp. Viloyat shimsharqida Berezina qoʻriqxonasining bir qismi joylashgan. Viloyat energetikasi mahalliy (torf) va chetdan keltirilgan yoqilgʻi (kumir, neft mahsulotlari, tabiiy gaz) asosida ishlaydi. Torf zaxirasi va torf qazib olish boʻyicha Minsk viloyati Belarusda 1-oʻrinda turadi. Viloyat sanoat mahsulotining 21% ni mashinasozlik va metallsozlik (transport, stanoksozlik, har xil sanoat tarmoqlari uchun asbob-uskunalar ishlab chiqarish) beradi. Avtomobil zavodi, avtotraktor elektr asbob-uskunalari, avtogidrokuchaytirgich zavodlari, stanoksozlik, avtomobil sanoati uchun yarimoʻtkazgich ventillar, metall konstruksiyalar zavodlari va boshqa korxonalar bor. Starobin kaliy tuzlari asosida kimyo sanoati rivojlangan, qurilish materiallari (temir-beton buyumlar, qurilish detallari, keramika va drenaj quvurlar) ishlab chiqariladi. Faner-gugurt, yogʻochsozlik kombinatlari, pianino, mebel fabrikalari, yogʻoch zavodi ishlab turibdi. Tikuvchilik fabrikasi, zigir tola zavodi, oynashisha, kun-poyabzal, trikotaj kabi yengil sanoat korxonalari, musiqa asboblari fabrikasi bor. Oziqovqat sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligisut-goʻsht chorvachiligi, choʻchqachilik va kartoshka yetishtirishga ixtisoslashgan. Gʻalla va dukkaklilar, texnika ekinlari, sabzavot, yem-xashak ekinlari ekiladi. Bogʻ va mevazorlar bor. Transport yoʻli transporti asosiy oʻrinda. Berezinada kema qatnaydi. Aeroport bor. Koʻpchilik shahar va tuman markazlari avialiniyalar orqali Minsk bilan bogʻlangan. Minskda 1984-yildan metropoliten faoliyat koʻrsatmoqda. 13 oliy oʻquv yurti, 29 ilmiy tadqiqot instituti, 7 teatr, 12 muzey, sanatoriylar mavjud.

Manbalar 

 

Belarus viloyatlari
Mintaqa vaqti

Mintaqa vaqti - vaqtni hisoblash sistemalaridan biri. Mintaqa vaqtiga Yer yuzasining har biri oʻrtacha 15° dan qilib meridian yoʻnalishidagi 24 ta mintaqaga ajratish asos qilib olingan. Mintaqalar tartib soni Grinvich meridiani oʻrta meridian boʻlgan mintaqadan boshlab sharqqa tomon 0 dan 24 gacha hisoblanadi. Bir mintaqa doirasidagi hamma joyda bir vaqtda soat bir xil hisoblanadi. Mintaqa vaqti deb shu mintaqaning oʻrta meridiandagi oʻrtacha Quyosh vaqti qabul qilingan. Xoʻjalik va boshqa amaliy ishlarda qiyinchilik tugʻilmasligi uchun Mintaqa vaqti chegaralari qatʼiy meridian boʻylab emas, baʼzan siyosiy va maʼmuriy chegaralar, daryolar va hokazo boʻylab oʻtkaziladi. Mintaqa vaqti dastlab 1883-yil AQShda joriy qilingan. Oʻzbekistonda esa unga 1919-yildan amal qilinadi. Mustaqillikka erishgandan keyin respublikaning butun hududi bir mintaqa — +5 mintaqa deb qabul qilindi.

Manbalar
Minut

Minut (lotincha minutus — kichik, mayda) —1) Xa/sharo birliklar tizimi SI ga kirmagan vaqt birligi. Qisqacha min. bilan belgilanadi. 1 min. = 60 s = 1/60 soat = 1/1440 sutka; 2) yassi burchakning oʻlchov birligi. Bir M. 1/60 gra-dusta teng. Yozuvda raqamning oʻng tomoni ustiga qoʻyilgan belgi (ʻ) bilan ifodalanadi; metrik M. — toʻgʻri burchakning oʻn mingdan bir boʻlagiga teng, "°" bilan belgilanadi.

Manbalar
Miokardiodistrofiya

Miokardiodistrofiya (mio..., kardio... va distrofiya), kardiomiopatiya — yurak muskuli (miokard)ning yalliglanmasdan, balki moddalar almashinuviiint buzilishi (biokimyoviy oʻzgarishlar) tufayli zararlanishi. Qon elektrolit tarkibining buzilishi, kislota-ishkrr muvozanatining oʻzgarishi va boshqa kasalliklar tufayli vujudga keladi. M. yurak ishi yetishmovchiligiga sabab boʻlishi mumkin. M.da miokardning qisqarish fa-oliyati susayadi, lekin unda morfologik oʻzgarishlar kuzatilmaydi. M.ga ekzogen (zaharlanish, jismonan zoʻriqish, stress va hokazo) va endogen (endokrin buzilishlar, mas, tireotoksikoz, qandli diabet, kamkrnlik, buyrak yetishmovniligi, jigar kasalliklari va boshqalar) omillar tufayli roʻy bergan M. ajratiladi. M.da asta-sekin rivojlanadigan yurak yetishmovchiligiga xos klinik alomatlar (nafas qisishi, jigar kattalashishi, oyoq-qoʻllarda shish), yurak sohasida uzoq davom etadigan suyet ogʻriq va boshqa kuzatiladi.

Davo M.ni keltirib chiqargan asosiy kasallikka qarshi qaratiladi, yurak muskullarida almashinuv jarayonini yaxshilash choralari koʻriladi. M.ga sabab boʻlgan asosiy kasallikni davolash bilan yurak muskulining faoliyati asl holatiga keladi.

Manbalar 

Kardiologiya
Mir Toqiy Mir Muhammad

Mir Toqiy Mir Muhammad (1724—1810) — hind va urdu adabiyotining yirik namoyandasi, shoir. "Gʻazal shohi" nomi bilan shuhrat qozongan. Dexli va Laknavda boburiylar xizmatida boʻlgan. Xalqning qismati, orzu va istaklari, insoniy tuygʻulari shoir sheʼrlarining asosiy mavzuidir. 6 gʻazallar devoni, bir qancha qasida, marsiya va 20 dan ortiq masnaviylar yaratgan. "Sevgi alangasi", "Muhabbat dengizi" va "Ajdarnoma" dostonlari uning ijodida alohida oʻrin egallaydi. "Mir xotiralari" ("Zikr-yemir") degan biografik asar yozgan, urdu sheʼriyati antologiyasi ("Nukot ush-shuaro")ni tuzgan (ikkisi ham fors tilida).

Manbalar 

Shoirlar
Mira (yulduz)

Mira (lotincha  — ajoyib) — Kit yulduz turkumida kuzatilgan birinchi oʻzgaruvchan yulduz. 1596-yilda nemis astronomi Fabritsius aniqlagan. Ravshanligi oʻrtacha 331,5 sutkalik davr bilan 2,0 dan 10,1 yulduz kattaligi orasida oʻzgarib turadi. M.ning diametri taxminan 500 mln. km, Quyoshdan uzoqligi 77 parsek.

Manbalar 

Yulduzlar
Mirabilit

Mirabilit— Rossiyaning Oltoy oʻlkasi, Kulundin tumani, Mirabilitskiy selsovetining maʼmuriy markazi, qishloq posyolkasi ( posyolka ). 2013-yilda aholi soni 412 kishi boʻlgan va 4 ta ko'cha bor.

Geografiya 
Mirabilit Kulundadan (tuman maʼmuriy markazi) 8 km sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan hudud. Kulunda - eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Kulundinskiy tumanidagi qishloqlar
Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Mirak Naqqosh

Mirak naqqosh (? - 1507) - mu savvir, xattot hamda naqqosh. "Sayd Ruhullo", "Sayd Mirak", "Xoja Mirak" nomlari bilan mashhur boʻlgan. Kamoliddin Behzodnint ustozi. Alisher Navoiy kutubxonasida ishlagan, Sulton Husayn Mirzo saroy kutubxonasining boshligʻi boʻlgan. Kshpobat sanʼa-tining mohir ustasi, xattot ham boʻlgan. Saʼdiyning "Boʻston" (Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida), Navoiyning "Hamsa" (Oksforddagi Bodli kutubxonasida), Amir Xusrav Dehlaviyning "Hamsa" (Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida), Sharafiddin Ali Yazdiyning "Zafarnoma" (Istanbuldagi Islom muzeyida), Nizomiyning "Hamsa" (Londondagi Britaniya muzeyida) asarlari qoʻlyozmasini bezashda ishtirok etgan. Hirot jome masjidi kitobalarini yaratgan va boshqa binolarni bezagan.

Manbalar
Mirali

Mirali, Mirali Sher — turkman xalq ijodidagi turkum afsona, satirik ertak va latifalarning bosh qahramoni. Mazkur ertak va latifalarda Navoiy tarjimai holi aynan emas, balki uning hayoti va faoliyatidagi ayrim voqealargina badiiy boʻyoklarda ifoda etilgan. M. (Alisher Navoiy), Sulton Suyun (Husayn Boyqaro) va shoh vazirlari ishtirokida ertak va latifalar turkumida voqea mazmuni aqliy tortishuv asosiga qurilgan boʻlib, tuhmat, riyokorlik fosh etiladi, ikki tarixiy shaxs (Alisher Navoiy va Husayn Boyqaro)ning doʻstligi ulugʻlanadi.

Manbalar 

Ertak qahramonlari
Tohirjon Mirjalilov

Tohirjon Jamolovich Mirjalilov (1950.8.2 — Toshkent —2000.16.7) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq rassomi (2000). Respublika rassomlik bilim yurti (1971) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1977)ni tugatgan. Respublika rassomlik bilim yurtida ped. (1977—84), Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi Badiiy fondi raisi (1984—91), Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi raisi (1994—97); 1997-yildan Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi raisi oʻrinbosari-ijrochi direktori. M. ijodida zamondoshlari qiyofalari, ona yurt manzaralari haqqoniy aks ettirilgan, maishiy lavqalar, natyurmortlar ham yaratgan. "Kinorejissyor Ravil Botirov" (1977), "Togʻdagi tun" (1980), "Otam" (1982), "Forish manzarasi" (1982), "Uzum gullaganda" (1982), "Balkonda" (1983), "37-yil" (1985), "Gazeta va odam" uchligi (1990), "Eski Toshkent", "Beshyo-goch", "Surxondaryo" turkum asarlari rassomga shuhrat keltirdi. Ayniqsa, "Siren" turkumidagi natyurmortlari tomoshabinda katta taassurot qoldiradi.

1978-yildan respublika va xorijiy mamlakatlardagi badiiy koʻrgazmalarda faol ishtirok etdi, jumladan, Marokashdagi shaxsiy koʻrgazmasi (1990), Parijdagi oʻzbek zamonaviy sanʼati koʻrgazmalari (1996) va boshqa Asarlari Rossiya, Isroil, Turkiya, Angliya, Germaniya, Italiya, Yaponiya muzey, galereya va boshqa xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Muhammadjon Mirzayev

Mirzayev Muhammadjon (1913.13.8 — Toshkent — 1999.17.5) — bastakor, sozanda (qashqar rubobi). Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Dastlab T. Jalilov, J. Sultanov kabi ustozlardan musiqa sirlarini o’rgangan. 1953 yili Toshkent Davlat konservatoriyasini tamomlagan. Oʻzbek davlat filarmoniyasining xalq cholgʻulari orkestrida sozanda (1936—40), oʻzbek ashula va raqs ansamblida (1940-yildan), keyinchalik "Shodlik" va "Lazgi" ansambllarida (1968—73) musiqa rahbari bo’lib faoliyat yuritgan. Qashqar rubobining mohir ijrochisi sifatida, uning ommaviylashuvi va repertuarining boyishiga katta hissa qoʻshgan. Bastakorlik faoliyatida yangicha talqin yo’llarini kashf etib, o’z maktabini yaratgan sanʼatkorlardan. Oʻzbek milliy (ayniqsa, Farg’ona—Toshkent) musiqa uslublariga tayanib, lirik va raqs kuylari ("Dildor I—II", "Bahor valsi", "Yangi tanavor", "Tong malikasi", "Dildor oʻynasin" va boshqalar), ashula, qoʻshiq va yallalar ("Mehnat ahli", "Koʻzlaring", "Surating", "Yor istab", "Qachon boʻlgʻay", "Yakka bu Fargʻonada", "Parvona boʻldim", "Shirmonoy", "Oltin sandiq" va boshqalar) yaratgan. M. bastalagan musiqalar oʻzining nafisligi, ohangdorligi, mazmuni va yorqin milliy ruhi bilan ajralib turadi. Konsert dasturlarida xalq ("Yallama yorim"), oʻzbek bastakor va kompozitorlari asarlari ("Koʻrmadim", D. Zokirov, "Lirik kuy", T. Jalilov va boshqalar)ni mahorat bilan, kuylarga ustalik bilan sayqal berib ijro etgan. Ugʻli - Shavkat M. (Muhammedov) — sozanda (qashqar rubobi) va bastakor. Oʻzbekistonda xizmat kursatgan artist, "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (2000). "Oʻzbeknavo" davlat birlashmasida sozanda.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Mirzakalon Ismoiliy

Mirzakalon Ismoiliy (1908.15.10, Oʻsh — 1986.5.2, Toshkent) — oʻzbek yozuvchisi, tarjimon.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). Oʻrta Osiyo universitetining sharq fakultetida oʻqigan (1928—30), rabfakda dars bergan. Oʻzbekiston Davlat nashriyoti (1932—37), Toshkent kinostudiyasi (1937-38), Yozuvchilar uyushmasi (1939), „Qizil Oʻzbekiston“ gaz. (1948-49) va „Sharq yulduzi“ jurnalda (1949—50) ishlagan. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Qatagʻonga uchrab 1950-55 yillarda qamalgan. Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida boʻlim mudiri (1955—58). „Ozod inson haqida qoʻshiq“ hikoyalar toʻplami (1948), „Keng maydonlar“ pyesasi (1949) muallifi. „Fargʻona tong otguncha“ tari-xiy romani (1—2-kitob, 1958—1968)da 20-asr boshidagi oddiy kishilarning maʼrifat sari intilishi tasvirlangan. Roman milliy ruhi, favqulodda boy, shirador tili, 20-asr boshidagi xalq hayotining ajoyib tasviri va boshqa gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari bilan ajralib turadi. „Bizning roman“ (1962), „Inson husni“ (1969) va „Odamiylik qissasi“ (1972), „Qizlar daftari“ (1980), „Oʻzingdan koʻr“ (1986) asarlarida yoshlar axloqi, oilada totuvlik va oʻzaro hurmat masalalari haqida fikr yuritilgan. Mirzakalon  Ismoiliy jahon adabiyotining 200 dan ortiq namunalarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Mirzatov Zanjirali

Mirzatov Zanjirali (1911, Chust tumani Olmos qishlogʻi — 1972.21.11, Qoʻqon) — aktyor va rejissyor Oʻzbekiston xalq artista (1967). Moskvadagi oʻzbek drama studiyasida oʻqigan (1929—30). 1930-yildan Qoʻqon shahar musiqali drama teatrida ishlagan. M. serqirra aktyor boʻlib, ham lirik, ham harakterli rollar ustasi sifatida tanilgan, sahnada yuzdan ortiq obrazlar yaratdi: Kochkaryov ("Uylanish"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Kalaf ("Malikai Turandot"), Majdiddin ("Alisher Navoiy"), Karl Moor ("Qaroqchilar"), Ashuraliyev ("Ayajonlarim"), Ikrom ("Ufq") va boshqa rejissyor sifatida "Fargʻona fojiasi", "Maysaraning ishi" (Hamza), "Muhabbat" (Tuygʻun), "General Rahimov" (K. Yashin), "Kotil" (Uygʻun) kabi asarlarni sahnalashtirgan. Shuningdek, "Sevaman, seni" dramasini yozgan. Koʻqon shahar madaniyat uyi qoshidagi xalq teatriga 1979-yil M. nomi berilgan.

Manbalar
Mirzo Hoʻqandiy

Mirzo Hoʻqandiy (taxallusi; asl ism-sharifi Xayrullaxon Sayd Nosir oʻgʻli Mirzo) (1880, Qoʻqon -1943, Toshkent) — shoir va maʼrifatparvar. Qoʻqon madrasasida Sulaymonquli Rojiysyam adabiyot, husnixat, muammodan saboq olgan. 1910-yilda yangi usudda maktab ochib, oʻqituvchilik qilgan. 1912-yildan mazkur maktab qoshida "Maʼri-fat" nomli kutubxona va nashriyot tashkil etgan. "Tuhfat ul-atfol" ("Bolalar sovgʻasi"), "Turki avvali ilm" ("Dare rahbari"), "Rahbari alifbo" kabi dareliklarni tarjima qilib, nashr ettirgan. "Gulshani Mirzo", "Gulshani xayol" nomli dareliklar tuzgan. Fors tilidan "Mushuk va sichqon" hikoyasini, Abdurahmon Jomiyning "Risolai muammo"sini tarjima qilgan. 1916-yilda Vayner matbaasida "Jum-boq majmuasi" nomli topishmoklar toʻplamini nashr ettirgan.

Manbalar 

Shoirlar
Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Mirkomil Moʻminboyev

Mirkomil Mirmoʻminboyev (Mirkomilboy, 1882-yil, Andijon — 1918-yil, Andijon) — oʻzbek sanoatchisi. „Rus-Osiyo“ („Russko-Aziatskiy“) banki muassislaridan biri. Mikromilboyning Andijonda 5 ta paxta zavodi, bir necha shaharda savdo rastalari, bogʻlari, katta yerlari boʻlib, oltin pul hisobida 14 mln.soʻm mablagʻga ega edi (1911). Mirkomilboy Turkiston va Yevropa mamlakatlari oʻrtasida savdo munosabatiga asos solganlardan biri hisoblanadi. U Germaniyaning Shlossberg, Kraft firmalari bilan savdo aloqasi oʻrnatgan, Berlin, London, Parij va Istanbulga borib, mahalliy sanoatchilar bilan savdo ishini yoʻlga qoʻyishga intilgan. Mirkomilboy Andijon shahrida 30 oʻquvchiga moʻljallangan internat maktab, 100 talabaga moʻljallangan madrasa, kasalxona qurmoqchi boʻlib, loyiha tayyorlatgan, biroq mahalliy maʼmurlar bu loyihalarni amalga oshirishga ruxsat bermagan. Mirkomilboy „Shoʻroi islom“ tashkilotining Andijon boʻlimiga rahbarlik qilgan (1918) va jadidlarni moddiy jihatdan qoʻllab-quvvatlab turgan. Bolsheviklar tomonidan otib tashlangan.

Manbalar 

Jadidlar
Chala maqola
Andijonda tugʻilganlar
Qodir Mirmuhamedov

Qodir Mirqosimovich Mirmuhamedov (1920.10.12, Toshkent) – tarjimon va kinossenariychi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1999), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1981). 2-jahon urushi qatnashchisi. Toshkentdagi kechki pedagogika institutini tugatgan (1950). Oʻzbekiston radioqoʻmitasida katta muharrir (1956—58). Oʻzbekiston televideniyasi adabiyot taxririyatida bosh muharrir (1958—59). Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyotda tarjima boʻlimi boshligʻi (1959—61), „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida ssenariy boʻlimida muharrir, dublyaj guruhida bosh muharrir va badiiy rahbar (1961—89). M. tarjimonlik faoliyatini 1951-yilda bolalar uchun ertak va hikoyalar tarjima qilishdan boshlagan. Birinchi yirik tarjimasi indonez yozuvchisi Abdul Muisning „Surapati“ (1958) romanidir. Shundan keyin u jahonga taniqli yozuvchilar, Jek Londonning „Martin Iden“ (1968), Rabindranat Tagorning „Xonadon va jahon“, „Soʻnggi doston“ (1973), Maksim Gorkiyning „Klim Samginning hayoti“ (2, 3qism, 1974— 75), Krishan Chandarning „Bir qizga ming oshiq“ (1976), J. Bokkachchoning „Dekameron“ (1978—79), Viktor Hyu-goning „Byug Jargal“ (1982), Mixail Bulgakovning „Usta va Margarita“ (1987), Homerning „Iliada“ (1988) asarlarini rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Qodir Mirmuhamedov bulardan tashqari, chet el yozuvchilarining qator dramalarini, koʻplab badiiy filmlarni ham oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
1920-yilda tugʻilganlar
Tarjimonlar
Ssenariychilar
Oʻzbekistonlik ssenariychilar
Miroxoʻr

Miroxoʻr — Oʻrta Osiyo xonliklarida mansabdor shaxs; saroy otxonalari boshligʻi. Buxoro amirligida M. — hukmdorning eng yaqin kishilariga beriladigan toʻrtinchi sharafli rutba. M. saroy otboqarlariga yetakchilik qilishdan tashqari, amir haramini ehtiyotlash, u yerga oziq-ovqat, kiyim-kechak va hokazo zaruriy narsalar keltirish bilan ham mashgʻul boʻlgan. Bobur, Ogahiy asarlarida M.ning harbiy yurishlarda ishtirok etib, muayyan qism va boʻlinmala^ga sarkardalik qilganligi haqida maʼlumot keltiriladi.

Manbalar
Miroqi

Miroqi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanida joylashgan qishloq. 1986-yil 27-mayda shaharcha maqomini olgan.

Joylashuvi 
Miroqi shaharchasidan viloyat markazi (Qarshi shahri) gacha 127 km, tuman markazigacha 16 km masofa mavjud. Shaharchaga eng yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kitob (29 km) shahrida joy olgan. Shaharcha Oqsuv daryosi boʻyida joylashgan. Shahar hududida Miraki dam olish maskani joylashgan. Miroqi Hisor tizmasi togʻlarida dengiz sathidan 1000 metr balandlikda joy olgan. Miroqi yaqinida Gissarak suv ombori bor.

Miraki dam olish maskani 
Miraki dam olish maskani Qashqadaryo viloyatidagi eng mashxur dam olish sanatoriyalaridan biri hisoblanadi. U yer 1993-yildan buyon oʻz faoliyatini amalga oshirib kelmoqda. Sanatoriya maydoni 20.5 gektarni tashkil etadi.

Bu yerda iqlimning yaxshiligi va havoning tozaligi sababli ham doimiy gavjum. Dam olish maskani zamonaviy tibbiy asbob uskunalar bilan jihozlangan. U yerda shuningdek, kinoteatr, sauna, bilyard xonalari, fitobar va choyxona ham mavjud.

Dam olish maskanida davolanuvchilarning vaqtini maroqli oʻtkazish uchun Munavvar vodiysi, Qora daryo darasi, Gelon qishlogʻi, Hazrati Sukor ota togʻalari, Mingchinor sharsharasiga sayohatlar amalga oshiriladi. Sihatgoh asosan yoz oylarida gavjum boʻladi.

Aholisi 
Shaharchaning umumiy aholisi 150 ming kishidan ortiqni tashkil etadi (2024-yil). Aholining asosiy etnik tarkibini oʻzbeklar, tojik, tatr, rus va boshqa millat vakillari tashkil etadi.

Sanoati 
Shaharchada mahalliy sanoat korxonalari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar, musiqa maktablari, kutubxona, klub, kasalxona, sanatoriy bor. Aholisi Miroqi kanalidan suv oladi.

Iqlimi 
Shaharcha iqlimi kontinental. Yillik oʻrtacha harorat 14.7° darajani tashkil etadi. Yanvarning oʻrtacha harorati 0.8°, eng past harorati esa 26° ga teng. Iyulning oʻrtacha harorati 28°, eng yuqori harorati esa 43° ga teng.

Yogʻin miqdori 
Miroqi shaharchasiga yillik 545 mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 219 kunni tashkil etadi.

Tuprogʻi 
Shahar hududida boʻz, jigarrang va qoʻngʻir togʻ-oʻrmon tuproqlari keng tarqalgan.

Galereya

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Mirshohid Miroqilov

Miroqilov Mirshohid (1899, Qoʻqon — 1959.21.10, Toshkent) — oʻzbek teatrining atoqli aktyori, rejissor Oʻzbekiston xalq artisti (1937). Ijodiy faoliyatini 1915-yilda boshlagan. Dastlab akalari Mirhamid va Mirzohid bilan Abdulla Avloniy rahbarligidagi „Turon“ truppasining (Toshkentdan Qoʻqonga borib koʻrsatgan) spektakllarida qatnashgan. Keyinchalik Hamza bilan birga Qoʻqonda teatr tashkilotchisi va rahbari (1918—25). Bu yerda „Yoriltosh“ (P. Moʻmin), „Uylanish“ (N. Gogol), „Boy ila xizmatchi“ (Hamza) kabi asarlarni sahnalashtirgan.1925— 27 yillarda Samarqanddagi Markaziy namuna truppasida direktor va aktyor. 1927-yilda Qoʻqonda yangi teatr tashkil etgan. 1929—59 yillar Toshkentdagi Hamza teatri aktyori. M. Respublika komediya teatri (hozirgi Muqimiy meampu) tashkilotchilaridan. Teatr M. sahnalashtirgan „Maysaraning ishi“ (Hamza) spektakli bilan ochilgan. M. ilk bor „Turkiston tabibi“ (M. Uygʻur) komediyasidagi Eshimqul roli bilan tanilgan (1920). U xalq qiziqchilari anʼanalarini yangi teatr uslubi bilan bogʻlagan. M. oʻz ijrosida taklid, mimikaga katta oʻrin bergan, xatti-harakatlarini bir oz boʻrttirgan, soʻzlarni donadona talaffuz qilgan, kichkina rolda boʻlsada, har tomonlama hayotiy, toʻlaqonli obraz yaratgan. „Kichik rollar“ ustasi, komik aktyor sifatida mashhur boʻlgan. Ayniqsa, Akbarali, Hasan ellikboshi, Mulladoʻst (Hamza, „Tuhmatchilar jazosi“, „Boy ila xizmatchi“, „Maysaraning ishi“), Goʻrkov (U. Shekspir, „Hamlet“), Mamarasul (Uygʻun, „Kaltis hazil“), Bobchinskiy (N. Gogol, „Revizor“), Rizamat (Abdulla Qahhor, „Ogriq gishlar“) kabi Mirshohid hajviy va kulgili obrazlari mashhur. M. konsertlarda konferansyelik qilgan, voqeaviy hikoyalar, latifalar aytgan. 1937-yilda „Oʻzbek xalqining sanʼati“ nomli 2 qismli ins-senirovkani sahnalashtirishda M. Uygʻurga yordamlashgan. „Nasriddin Buxoroda“, „Nasriddinning sarguzashtlari“ „Qutlugʻ qon“, „Maftuningman“, „Kushik, parvoz etadi“ filmlarida suratga tushgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Oʻzbekiston teatr rejissyorlari
James Mirrlees

James Mirrlees (1936.5.7, Minnigeffe, Shotlandiya) — ingliz iqtisodchisi. Edinburg universitetini tugatgan (1957). Kembrij universitetining xalqaro muammolar markazida maslahatchi (1962—63), Oksford universiteti iqtisodiyot professor (1968), Shveysariya hukumati maslahatchisi (1963), 1968—86 yillarda Kembrij universiteti va Berklidagi Kaliforniya universitetlarida professor Mirrleesning ilmiy ishlari monetar va soliqqa tortish nazariyalari, institutsional iqtisodiyot muammolariga bagʻishlangan. Mirrlees asimmetrik axborotlar nazariyasida soliqqa tortish va ijtimoiy sugʻurta muammolariga bagʻishlangan ishlari bilan katta muvaf-faqiyatlarga erishdi. Kichik mamlakatlarning ochiq iqtisodiyotida chet el tovarlariga tariflar koʻllashning maqsadga muvofiq emasligini, mehnat va kapitalga solinadigan soliqning isteʼmolchilarga yuklatilishini asoslab berdi. Nobel mukofoti laureata (1996; William Vickrey bilan birgalikda).

Manbalar 

Olimlar
Iqtisodchilar
5-iyulda tugʻilganlar
1936-yilda tugʻilganlar
Britaniyalik Nobel mukofoti laureatlari
Anvar Mirsoatov

Anvar Mirsoatov (taxallusi Mirzo Anvar, 1939.13.2, Toshkent) — manzarachi rassom, rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (2001). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1962) va Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti (1972) ni tugatgan. M. Gʻarbiy Yevropa sanʼati, fransuz impressionistlari, ayniqsa, neoimpressionistlari ijodini oʻrgandi, ulardan taʼsirlandi ("Mening qoʻshigʻim", 1974 va boshqalar). Rassom ijodida Oʻzbekistonning goʻzal tabiati, uning gullagan bogʻlari yetakchi oʻrin egallaydi: "Urgut" turkumi (1980), "Fargʻona hovlisi" (1986), "Oydin kecha" (1988), "Birinchi qor" (1994), "Togʻdagi erta bahor" (1994), "Sijjak" (1998), "Bogʻiston" (2000), "Chorbogʻ" (2000), "Vatan haqida qoʻshiq" (2000), "Qishki Chimyon" (2001) va boshqa M. asarlari respublika va xorijiy (AQSH, Yaponiya, Angliya, Shvetsiya, Turkiya va boshqalar) mamlakatlar muzeylari va xususiy toʻplamlarida saqlanadi. 2002-yil dan "Mirzo Anvar manzara galereyasi" ishlaydi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Jaloliddin Mirtojiyev

Jaloliddin Tursunovich Mirtojiyev (1954.15.2, Toshkent) – haykaltarosh, Oʻzbekiston xalq rassomi (2003). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1977). M.ning gips, bronzada yaratgan asarlari professional mahorati bilan diqqatga sazovor, asarlaridagi obrazlar yetuk, puxtaligi bilan ajralib turadi. Ilk asarlari „Lola“, „Nigora“, „Professor Rasulov“, „Shum bola“ va boshqa Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida M. ijodi yuksak pogʻonaga koʻtarildi: „Bobur“ (1993-yil, Andijonda), „Abdulla Qodiriy“ (1994, Toshkentda), „Abdurauf Fitrat“ (1996—97, Buxoroda), „Abdulhamid Choʻlpon“ (1997, Andijon), „Alisher Navoiy“ (2001, Moskvada), „Kamoliddin Beqzod“ (2003, Chanchun shahri, Xitoyda), Amir Temur tavalludining 660 yilligiga bagʻishlab, „Temur Malik“, „Mirzo Ulugʻbek“, „Amir Temur“, „Chovgon oʻyinida Bobur“ va boshqa asarlarini yaratdi.

Unvon va mukofotlari 
 Oʻzbekiston xalq rassomi (2003-yil)
 Fidokorona xizmatlari uchun ordeni (2021-yil);

Adabiyot 
 Ahmedov B., Oʻzbekiston tarixi manbalari, T., 2001.

Naim Norqulov.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
15-fevralda tugʻilganlar
1954-yilda tugʻilganlar