yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Haumea

Xaumea (kichik sayyora belgisi 136108 Xaumea ) — Neptun orbitasidan tashqarida joylashgan kichik sayyora. 2004-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Palomar observatoriyasida Kaltekdan Maykl E. Braun boshchiligidagi jamoa tomonidan va shubhali tarzda 2005-yilda Ispaniyadagi Syerra-Nevada observatoriyasida Xose Luis Ortis Moreno boshchiligidagi jamoa tomonidan topilgan, ammo oxirgi da'voga qarshi chiqilgan. 2008-yil 17-sentabrda unga Gavayi koʻpayidhlik ma’budasi boʻlgan Xaumea nomi berildi,  Xalqaro Astronomiya Ittifoqi (XAI) tomonidan mitti sayyora boʻlishini kutilgan edi. Nominal hisob-kitoblarga ko'ra, u Erida va Plutondan keyin uchinchi eng katta maʼlum bo'lgan trans-Neptun obyekti boʻldi, ammo eng mos modellashtirishdagi noaniqlik Makemake uchun kattaroq o'lchamlar bilan bir oz mos keladi. 

Xaumea massasi Plutonnikidan uch karra, Yernikidan esa massasining 1400 marta kichik. Uning shakli to'g'ridan-to'g'ri kuzatilmagan bo'lsa-da, yorug'lik egri chizig'i bo'yicha hisob-kitoblar uning Yakobi ellipsoidi (agar u mitti sayyora bo'lganida qanday bo'lar edi), katta o'qi kichik o'qidan ikki baravar uzun ekanligiga mos keladi. 2017-yil oktabr oyida astronomlar Xaumea atrofida halqa tizimi topilganligini e'lon qilishdi, bu trans-Neptun obyekti uchun kashf etilgan birinchi halqa tizimini ifodalaydi. Xaumea tortishish kuchi yaqin vaqtgacha uning gidrostatik muvozanatga kelishi uchun yetarli deb hisoblangan, ammo hozir bu aniq emas. Xaumeaning cho'ziq shakli va tez aylanishi, halqalari va baland albedosi ulkan to'qnashuvning oqibati boʻlib, bu Xaumea bir nechta yirik trans-Neptun obyektlarini va Xaumeaning ikki yo'ldoshi Xiʻiaka va Namakani o'z ichiga olgan to'qnashuv oilasining eng katta a'zosi bo'ldi.

Manbalar
Abxinavagupta

Abxinavagupta (taxminan 950-1020) – Hindistonlik faylasuf, mistika va estetika boʻyicha asarlar muallifi. Hinduiylikka oid qator asarlar yozgan. Uning eng mashhur asari „Tantraloka“ boʻlib, unda Kashmir shivaizmi nomli falsafiy taʼlimotning barcha jihatlari yoritilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Shaxsiyatlar
Ahmad as-Sakajkasiy

Ahmad ibn Hotam ibn Hammod ibn Abdurrahmon as-Sakajkasiy (Abu Hafs) . Hadislarni koʻp yod olgan. Ishonchli roviylar bilan ularni koʻp yozar edi. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar. Milodiy taxminan 927-yil (hijriy 315h-yil)da vafot etgan.

Manbalar
Abay (Bayzaq tumani)

Abay (, 199?-yilgacha — Janasaz) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Sazterek qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tuman markazi Sarikemer qishlogʻidan 16 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 313648100.
1948-yil 2-oktabrda Qozog‘iston xalq artisti Tungishbay Qadiruli Jamanqulov ushbu qishloqda tug‘ilgan.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1251 kishini (652 erkak va 599 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 941 kishi (452 erkak va 489 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Aymantoʻbe

Aymantoʻbe (, Lenino) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Dixon qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Sarikemer qishlogʻidan 9 km shimolda joylashgan. KATO kodi — 313637200.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 695 kishini (340 erkak va 355 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 844 kishi (419 erkak va 455 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Buril

Buril (, 02.06.1997-yilgacha — Rovnoe) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Buril qishloq okrugining maʼmuriy markazi hisoblanadi. Viloyatning maʼmuriy markazi Sarikemer qishlogʻidan 6 km janubi-gʻarbda va Taraz shahridan 15 km shimolda joylashgan. KATO kodi — 313635100.

Tarixi va iqtisodiyoti 
1961—1997-yillarda qishloq „Rovnenskiy“ („Rivne“) deb atalib, uning iqtisodiy asosini sabzavotchilik va sutchilik sovxozi tashkil etgan. Qishloq nomi 1997-yil 6-fevralda Qozogʻiston Respublikasi Hukumati huzuridagi Onomastika komissiyasining tavsiyasiga koʻra oʻzgartirilgan. Bugungi kunda Burilda „Polevod“, „Abay“, „Yintimaq“, „Amangeldi“, „Toʻle bi“ ishlab chiqarish kooperativlari, koʻplab yakka tartibdagi dehqon xoʻjaliklari mavjud. Qishloqda maktab va shifoxona ham bor. Boshqa aholi punktlari bilan aloqa avtomobil transporti yordamida amalga oshiriladi.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 5033 kishini (2511 erkak va 2522 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 6689 kishi (3320 erkak va 3369 ayol) yashagan.

Etnik tarkibi 
Qozoqlarning etnik ustunligi bilan qishloq turli xil etnik tarkiblardan ajralib turadi. 2016-yildagi maʼlumotlarga koʻra, Buril qishlogʻida 12631 kishi istiqomat qilgan, shundan 8120 nafari qozoqlar (77,3%), 2530 nafari mesxeti turklari (20,0%), 854 nafari ozarbayjonlar (6,8%), 550 nafari ruslar (4,4%), armanlar 249 kishi (2,0%), kurdlar 71 kishi, ukrainlar 64, nemislar 51, oʻzbeklar 45, tatarlar 21, uygʻurlar 19. 2016-yil 17-fevralda qishloqda qozoqlar va turklar o‘rtasida nizo kelib chiqqan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Botamoynaq

Botamoynaq (, 1993-yilgacha — Sverdlovo) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Boʻtamoʻynoq qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313633200.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 446 kishini (229 erkak va 217 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 485 kishi (243 erkak va 242 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Bayzaq (Jambul viloyati)

Bayzaq () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Boʻtamoʻynoq qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Viloyat maʼmuriy markazi Taraz shahridan 8 km shimoli-sharqda joylashgan. KATO kodi — 313633100. Qishloq hozirgi nomini 1993-yilda Krasnaya Zarya (avvalgi Novonikolaevka) va Kenes qishloqlarining birlashishi natijasida olgan.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 2784 kishini (1408 erkak va 1376 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 3884 kishi (1967 erkak va 1917 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Bazarbay (Jambul viloyati)

Bazarbay () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Sarikemer qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313630200.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 760 kishini (394 erkak va 366 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 275 kishi (139 erkak va 136 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Aqsholaq

Aqsholaq () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi stansiya. Janaturmis qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313641200.

Aholisi 
1999-yilda aholisi 495 kishini (253 erkak va 242 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 295 kishi (150 erkak va 145 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Aqtoʻbe (Bayzaq tumani)

Aqtoʻbe () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Sazterek qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313648400.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 349 kishini (162 erkak va 187 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 359 kishi (178 erkak va 181 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Aqqiya (qishloq)

Aqqiya () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Jalgʻiztobin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313639300.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 640 kishini (331 erkak va 309 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 626 kishi (333 erkak va 293 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Aqjar (Jambul viloyati)

Aqjar (, 1993-yilgacha — Jambil) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Tuymekent qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313653103.
Aqjar qishlogʻidan 18 km uzoqlikda arxeologik yodgorlik — oʻrta asrlardagi Kurama istehkomi joylashgan.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1281 kishini (668 erkak va 613 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1098 kishi (551 erkak va 547 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Dixan (Dixan qishloq okrugi)

Dixan () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumaniga qarashli qishloq. Dixon qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tuman markazi Sarikemer qishlogʻidan 13 km shimoli-sharqda joylashgan. KATO kodi — 313637100. Ilgari kolxoz boʻlgan ushbu qishloq „Svetliy put imeni Lenina“ deb atalgan. Kolxoz tarqatib yuborilgan Kurama qishlogʻi va boshqa bir qancha yaqin qishloqlar aholisidan tuzilgan. Qurama ovuli bir necha koʻchalardan iborat boʻlib, ular Dixan va Jenis qishloqlari orasida joylashgan edi. Kurama qishlog‘i Talas daryosi yaqinida.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1394 kishini (672 erkak va 722 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1437 kishi (709 erkak va 728 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Dixan (Mirzatay qishloq okrugi)

Dixan (, eski nomi — Kirovo) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumaniga qarashli qishloq. Mirzatay qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Sarikemer qishlogʻidan 9 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 313646500.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 881 kishini (450 erkak va 431 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 613 kishi (317 erkak va 296 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Jaqash

Jaqash (, 199?-yilgacha — Frunze) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Suxanboyev qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 313647100.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1005 kishini (488 erkak va 517 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 640 kishi (308 erkak va 332 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Janasaz

Janasaz () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Sazterek qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313648600.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 238 kishini (129 erkak va 109 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 202 kishi (110 erkak va 92 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Janaturmis (Bayzaq tumani)

Janaturmis () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumaniga qarashli qishloq. Janaturmis qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313641300.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 313 kishini (154 erkak va 159 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 863 kishi (422 erkak va 441 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Jenis (Jambul viloyati)

Jenis () 199?-yilgacha — Pobeda) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Dixon qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313637300.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 378 kishini (193 erkak va 185 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 560 kishi (275 erkak va 285 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Jetibay (Jambul viloyati)

Jetibay (, 1993-yilgacha — Novoivanovka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Jalgʻiztoʻbin qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tumanning maʼmuriy markazi Sarykemer qishlogʻidan 10 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 313639100.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1986 kishini (1148 erkak va 838 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1945 kishi (984 erkak va 961 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Osmancık (Pınarhisar)

Osmanjik — Qirklareli viloyatining Pinarhisor tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq 1909-yildan beri shu nomga ega.

Geografiyasi 
Qishloq Qirklareli shahar markazidan 30 km masofada joylashgan. Pinarhisar shahar markazidan 16 km uzoqlikda joylashgan.

Aholisi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Tepeyolaltı (Osmancık)

Tepeyoʻlaltı — Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq nomi 1925-yil yozuvlarida Tepe qishlog‘i sifatida qayd etilgan. Ilgari İskilip tumaniga bog'langan bo'lsa, 1953-yil 13-fevralda Osmanjik tumani bilan bog'langan.

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahar markazidan 96 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markaziga 35 km uzoqlikda.

Aholisi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Karaçay (Osmancık)

Qorachay — Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq 1925-yildan beri shu nomga ega,

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahar markazidan 69 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markaziga 8 km uzoqlikda.

Aholisi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Turkiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Kamil (Osmancık)

Komil — Chorum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq 1925-yildan beri shu nomga ega.

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahri markazidan 103 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markazidan 38 km uzoqlikda.

Aholisi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Turkiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Kızıltepe (Osmancık)

Qiziltepe — Chorum viloyatining Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq 1925-yildan beri shu nomga ega.

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahri markaziga 71 km joylashgan.Osmanjik shahar markaziga 10 km uzoqlikda.

Aholisi

anba 
arl
Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Konaca (Osmancık)

Konaca — Chorum viloyatining Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega.

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahri markaziga 102 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markaziga 41 km uzoqlikda.

Aholisi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Osmancık (Kadınhanı)

Osmanjik — Koniya viloyatining Kadınxani tumaniga qarashli mahalla.

Tarixi 
1986-yil 29-dekabrda munitsipalitet maqomini olib, munitsipalitetga aylandi. 2012-yil 12-noyabrda Turkiya Oliy Millat Majlisi tomonidan qabul qilingan 6360-sonli qonun bilan mahallaga aylandi.

Aholisi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Kargı (Osmancık)

Qargʻi — Turkiyaning Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Abxidxarma-Pitaka

Abxidxarma-Pitaka (sanskritcha - “Diniy-falsafiy masalalar kitobi”) — buddaviylik diniy taʼlimotning asosiy qoidalari ifodalanib, amaliyotining falsafiy mazmun-mohiyati ochib berilgan. Matn yozilish uslubi va tili murakkabligi uchun buddaviy rohiblar ularni faqat ustozlaridan taʼlim olish yoʻli bilan oʻzlashtirganlar.

Manbalar

Adabiyotlar 

 

Buddizm
Muchuri

Muchuri () — G‘arbiy Gruziyaning Samegrelo-Yuqori Svanetiya va Tschchorozqu munitsipalitetida joylashgan qishloq. Qishloq chegarasi asosan Rioni pasttekisligi, qisman Katta Kavkazning etaklarigacha choʻzilgan. Qishloq markazi yaqinida Katta Kavkazdan boshlanib, bu yerdan Lugella vodiysigacha choʻziladigan Khobi daryosi (gruzincha ხობისწყლი) ustida ikki kamarli va tosh devorli ko‘prik o‘tgan. Muchuri sharqda Chobiszqali qishlogʻi (gruzin tilida ხობისწყალი), janubda Zumi (ზუმი) va Khabume (ხაბუმე) va shimolda Kanti (კთი) qishloqlari bilan chegaradosh.

1990-yillarga qadar qishloqda Kavkaz asalarilar uchun eng yirik sovet naslchilik stansiyalaridan biri joylashgan edi. Asal yetishtirish bugungi kunda ham qishloq ahli uchun muhim daromad manbai bo‘lib qolmoqda.

Qishloq markazidan taxminan 3,5 km yuqorida, Lugella-Tal vodiysida Shurubumu (gruzincha შურუბუმუ) deb nomlangan gʻor mavjud.

Shuningdek, Lugella vodiysida, shahar markazidan taxminan 5 km uzoqlikda, tarkibida kalsiy miqdori yuqori boʻlgan mineral suv bulogʻi joylashgan.

Yoz oylarida Muchuri Gruziya shaharlari aholisi uchun ancha mashhur joy hisoblanadi. Qishloq hududida joylashgan Khobistskhali toʻgʻonlari chuqurligi uch metrgacha boʻlgan kichik choʻmilish koʻlini hosil qiladi. Har yili avgust oyida „Menchuruva-Meisterschaft“ (Mingrelian მენჩურუვა) chempionati faqatgina Muchurida boʻlib oʻtadi. Musoboqa yakunida eng yaxshi suzuvchi taqdirlanadi.

Qishloq sayyohlar uchun 2647 metr balandlikdagi Tobavarchkhili togʻ koʻliga (Mingrelian va Gruzin tilida: ტობავარჩხილი) olib boradigan bir necha kunlik aylanma yoʻlning boshlangʻich nuqtasi sifatida ham bilinadi.

Qishloqdan chiqqan mashhurlar 
 Lasha Gakharia (1947—2004), gruzin yozuvchisi.

Manbalar 

Gruziya
Qishloqlar tarixi
Abu Sulaymon Doroniy

Аbu Sulaymon Аbdurahmon bin Аhmad bin Аtiyya Doroniy (vaf. 215 h.q./831 m.) — “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Damashq yaqinidagi Doron qishlogʻida yashagan. Rayhonat ush-Shom (Shom oʻlkasining azizi) nomi bilan mashhur boʻlgan. Аhmad bin Аbulhavoriyning ustozi, Dovud bin Аhmad Doroniyning akasi. “Аt-Taʼarruf”, “Risolati Qushayriya”, “Kashf ul-mahjub”, “Taʼrixi guzida, “Tabaqot ul-avliyo” kitoblarida Doroniy hikmatlaridan namunalar keltirilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik

Havolalar
Kaddish

Kaddish (muqaddas) – yahudiylikda Xudoning ismi va qudratining ulugʻligini madh qilish ibodati. Kaddish oromiy tilda tuzilgan boʻlib, yakunlovchi ibora ivrit tilidadir. Kaddish atamasi ilk bor Mishnada uchraydi. Dastlab Kaddish Tavrotni oʻqib boʻlgach yoki daʼvatdan soʻng oʻqilgan. Mishna davriga kelib esa, u sinagogadagi ibodatlarning muhim qismiga aylangan. Uni minyan hozir boʻlgandagina Quddusga yuzlangan holda oʻqiladi. yahudiylikda motam marosimi, yaʼni vafot etgan shaxs haqiga qilinadigan ibodat. Mazkur ibodatni vaziyat, holatga koʻra bir necha turlari mavjud. Ushbu ibodat duolari va uni bajarish toʻgʻrisidagi koʻrsatmalarning aksariyati oromiy tilida yozilgan. Kaddishning toʻrtta turi mavjud boʻlib, ular: yarim kaddish (xasi kaddish) deb atalib, oʻzida Tavrotni oʻqish, liturgiyaning ayrim boʻlimlarining kirish yoki xotima vazifasini bajarib, ibodatni boshqarib borayotgan kishi tomonidan oʻqiladi; xotirlash marosimi (kaddish yatom) – yaqin qarindosh vafot etganda 11 oy davomida hamda yorsayt (yil marosimim)da oʻqiladi. Ushbu kaddish dastlab kantortomonidan 7 kunlik azada oʻqilgan. Xotirlash kaddishini yaqin qarindoshlar tomonidan oʻqilishi amaliyoti, mutaxassislarning fikriga koʻra, XIII asrda Germaniyada paydo boʻlganini koʻrish mumkin. Ota yoki onasi vafot etgan oʻgʻil farzand 11 oy davomida sinagogada kunlik ibodat vaqtida, soʻng yil marosimida xotirlash kaddishini oʻqishi lozim. Qiz farzandlar uchun kaddishni oʻqishlik majbur hisoblanmaydi. Agar vaft etgan kishining oʻgli boʻlmasa, jamoadan biror kishidan Kadishni oʻqishlik iltimos qilinadi; toʻliq yoki jamoaviy kaddish (kaddish shalem) ibodatni boshqarib borayotgan kishi tomonidan Amidani ovoz chiqarib takrorlashdan yoki baʼzi qoʻshimcha duolar qilgandan soʻng oʻqiladi; donishmandlar xotirjamligi uchun kaddish (kaddish de-rabbanan) boʻlib, Shaxaritda ikki marotaba xotirlash kaddishini oʻqiganlar tomonidan galaxik va akkadik qismdan soʻng oʻqiladi.

Adabiyotlar

Manbalar 

Yahudiylik
Kalom

Kalom (arab. ravon nutq, jumla, gap, so‘z) — musulmon kishining aqidasi, eʼtiqodi, dunyoqarashi qanday bo‘lishi kerakligini yoritib beruvchi fandir. Aqoid ilmi o‘z tarixining turli bosqichlarida sharoit va tushunchalardan kelib chiqib, bir necha nomlar bilan atalgan. Agar islom dinining taʼlimoti va amaliyoti shartli ravishda ikki qismga bo‘linsa, Kalom ilmi uning birinchi qismi, yaʼni taʼlimoti bilan shug‘ullanadi. Fiqh ilmi esa ikkinchi, yaʼni amaliy qismiga tegishlidir. Dastlab islom ilmlarining barchasi yuqoridagi kabi ikki qismga bo‘linmay, umumiy tarzda „Islom ilmlari“ yoki „Fiqhiy ilmlar“ deb atalgan. Ulardan aqida, yaʼni islom taʼlimotiga oid qismi „al-Fiqh al-akbar“ („Katta fiqh“), fiqhga, yaʼni diniy amallarga doir ilmlar esa „al-Fiqh al-asg‘ar“ („Kichik fiqh“) deb atalgan. So‘ngra ulardan hadis, tafsir, fiqh, tasavvuf, aqoid kabi turli ilmlar ajralib chiqib, islom diniga xos ilm sifatida eʼtirof etila boshlagan. Aqoid qolguncha turli nomlar bilan atalib turgan. Demak, „al Fiqh al-akbar“ni kalom, aqoidning dastlabki nomi deb hisoblash mumkin. Shu tariqa Kalom ilmi turli davrlarda „al-Fiqh al akbar“, „Ilm al-kalom“, „Usul ad-din“ („Din asoslari“), „Ilm at-tavhid“ („Yakkaxudolik taʼlimoti“) va nihoyat so‘nggi nomi „Aqoid“ („Aqidalar“) va „Kalom“ degan nomlar bilan atalgan."Kalom" aqoidning eng mashhur ismi hisoblanib, „al Fiqh al-akbar“ ismi bilan bir asrda, yaʼni VIII asrda yuzaga kelgan. Chunki bu ism Imom Abu Hanifa, Imom Shofiiy, Imom Molik va boshqalardan rivoyat qilingan. Hozirgi davrga kelib g‘arb va turk sharqshunoslari ushbu ilmga nisbatan „Ilohiyot“ (arab. „Iloh haqidagi fan“) va „Teologiya“ (lot. Teo — xudo, logiya — fan; „Xudo haqidagi fan“) kabi atamalarni ishlatmoqdalar.

Chunki keyingi asrlarda aqoid ilmi to‘rtta qismga bo‘lingan:

 1. Ilohiyot. Bunda Alloh va U zotga tegishli masalalar haqida bahs yuritiladi.
 2. Nubuvvat. Bunda vahiy, payg‘ambarlik, rasullar va ularga tegishli masalalar haqida bahs yuritiladi.
 3. Kavniyot. Bunda borliqdagi mavjud insoniyat, farishta, jin va sababiyat qonunlari haqida bahs yuritiladi.
 4. Sam’iyot. Bunda eshitish bilangina, yaʼni asosan naqlga tayanilgan holda sobit bo‘ladigan aqidalar haqida bahs yuritiladi.

Bular, asosan, g‘ayb olamiga tegishli masalalar hisoblanadi.

Adabiyotlar

Manbalar 

Islom
Kashrut

Kashrut – yahudiylikdagi atama boʻlib, galaxaga koʻra, biror narsaning ruxsat berilgan yoki yaroqliligini anglatadi. Kashrut Tavrotda keltirilgan amrlar, shuningdek, yahudiy diniy arboblari tomonidan Mishna va Gemarada qayd qilingan qonunlarga asoslanadi. Odatda Kashrut atamasi taom bilan bogʻliq diniy buyruqlar majmuiga nisbatan qoʻllanadi. Biroq, kundalik hayotning turli jabhalaridagi insonlar foydalanishi mumkin boʻlgan narsalarga nisbatan ham qoʻllanadi. Kashrut qoidalarini tatbiq qilishda turli yahudiy jamoalari hamda yoʻnalishlarida oʻzaro farqlarni koʻrish mumkin.

Manbalar

Adabiyotlar
Ketubim

Ketubim (ibr. „kitoblar, muqaddas matnlar“) – yahudiylik dinining muqaddas kitobi TaNaXning uchinchi qismi hisoblanadi. U Tehilim (Zabur), Mishle (Sulaymoning Masallari), Iyov (Ayyub), Shir ashirim (Nashidalar nashidasi), Kohelet (Voiz), Rut, Ester, Yeremyaning marsiyalari, Doniyol, Uzayr va Nehemya, Divre Ayamim (I va II Tarixlar) kabi qismlardan iborat boʻlib, ularda ibodat vaqtida oʻqiladigan duolar, shuningdek, tarixiy voqealar bayon qilingan. Mil.avv. II asrga oid manbalarda Ketubim TaNaXning tarkibiga kiritilmaganini koʻrish mumkin. Biroq, urfga koʻra, Ikkinchi Ibodatxonaning vayron boʻlishiga qadar, Iom Kippur kechasi Iyov, Ezra va Nexemiya, Doniyol kabi qismlari oʻqilgani, uning oʻsha vaqtdayoq muqaddas kitoblar qatoriga kiritilganiga dalolat qiladi. Iosif Flaviy Ketubim nomli alohida qismni zikr qilmagan. Ushbu maʼlumotlarga asosan aytish mumkinki, Ikkinchi Ibodatxona davri oxiriga qadar, Ketubim kitobi TaNaXning alohida qismi sifatida shakllantirilmagan boʻlsada, biroq u muqaddas hisoblangan. Ketubim nomi dastlab Ikkinchi Ibodatxona vayron etilgach, Ketubim borasidagi din arboblari munozaralarida uchraydi. Ikki avlod almashinuvidan soʻng, uning barcha qismlari muqaddasligi eʼtirof etilib, oʻsha kunning oʻzidayoq TaNaXning qismi sifatida qoʻshildi. Umuman olganda, bularning barchasi uzoq davom etib kelayotgan tarixiy jarayonning rasmiyatchilik nuqtai nazaridan yakunlangani edi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

kitoblar
din
Kiddush

Kiddush – yahudiylikda shanba va bayram kunlari sharob ustida oʻqiladigan ibodat. Talmudga koʻra, ushbu amr shanba kunini boshqa kunlardan ajratish va ulugʻligini eʼtirof etish uchun, shanba kuni kirishi bilan oʻqiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Shaxsiyatlar
Kiddushin

Kiddushin – yahudiylikdagi oila qurish marosimining ilk bosiqichi. Talmud davrida shakllangan anʼana boʻlib, hozirga qadar saqlanib qolgan. Umuman olganda mavjud qoidaga koʻra, nikoh marosimi ikki bosqichda kiddushin hamda nissuin amalga oshiriladi. Talmud qoidalariga asosan Kiddushin uch yoʻl orqali amalga oshiriladi: kesef (pul), shtar (shartnoma) va bia (bir uyda yashash). Kesefga koʻra, er ikki guvoh shohidligida uylanmoqchi boʻlgan ayoliga pul yoki uning ekvivalenti (bugungi kunda bu oddiy, tekis uzuk) ni takdim etadi. Pul yoki uzukni berish orqali er kishi ushbu ayolni nikohiga olmoqlikni, ayol bu narsalarni qabul qilish bilan shu kishiga turmushga chiqishligini bildiradi. Ikkinchi shtar (shartnoma)ga koʻra, er kishi ikki guvoh hozirligida ayol kishiga ikki tarafning ismlari hamda „Ushbu shartnoma orqali Muso va Isroil amriga muvofiq sen menga bagʻishlanasan“ kabi maʼlumotlar keltirlgan hujjatni taqdim etadi. Ayol kishi hujjatni qabul qilishi orqali, roziligini izhor qiladi. Uchinchi holatda esa, erkak ikki guvoh shohidligida ayolga: „Sen men bilan bir uyda yashash orqali Muso va Isroil amriga muvofiq bagʻishlanasan“ iborasini aytib, alohida uyga olib chiqib ketadi. Huquqiy nuqtai nazardan ushbu kiddushin turi qonuniy hisoblansada, biroq, yahudiy dini ulamolari bundan qaytaradilar, hattoki, jazo ham belgilanishi mumkin. Bugungi kunda, faqatgina, birinchi kesef turi amalda ekanini qayd etish lozim.

Adabiyotlar

Manbalar
Kipa

Kipa () – yahudiy erkaklarning anʼanaviy bosh kiyimi. U kichkina aylana shaklda boʻlib, boshning tepa qismini yopib turadi hamda har bir taqvodor yahudiyning Yaratgan oldida kamtarlik, tavozeʼ, hurmatini ifodalaydi. Eʼtibor qaratilsa, Gʻarbda dinga eʼtiqod qiluvchilar Yaratganga tavozeʼni ifodalashda bosh kiyimini yechishsa, yahudiylarda uni kiyish orqali boʻladi. Kishining boshi kun davomida, ayniqsa ibodat va Tavrotni oʻqish vaqtida uni kiyish zarur hisoblanadi. Ortodokslar kipani har doim kiyib yurishsa, konservatorlar sinagogada va ovqat vaqtida kiyishadi, Reformistlar esa, kipani kiyib yurish zarur emasligini taʼkidlaydilar. Dura-Yevropos sinagogasidagi freskalarga koʻra aytish mumkinki, ellinizm davrida yahudiylar boshlarini yopmagan holda yurganlar. Milodiy I asrda tuzilgan „Sofrim“ traktatida sinagogada tonggi ibodatni bosh kiyimsiz amalga oshirishga ruxsat berilganini koʻrish mumkin. Biroq, nufuzli ravvinlar boshlarini mato bilan yopib olganlar. Oʻrta asrga kelib boshni yopib yurish taqvodor yahudiylarning urfiga kirgan hamda koʻp oʻtmay umumqabul qilgan narsaga aylangan. Kipaning rangi, hajmi, matosiga qarab bir qancha turlari mavjud boʻlib, bu orqali yahudiyning nafaqat taqvodorligi, balki uni qaysi yoʻnalish yoki oqim vakili ekanini ham bilish mumkin. Ashkenazlarda kipa odmi rangdagi matolardan tikilib, tepasi qora, tag qismi oq rangda boʻladi. Sefardlarda esa, hajmi kichikroq boʻlib, rangli va kashta goʻl bilan bezatilganini koʻrish mumkin. Hasidlar esa, kipani shlyapa ostida kiyib yurishadi.

Adabiyotlar

Manbalar

Havolalar
Kiroman Kotibin

Kiroman Kotibin ( – soʻzi karamli, muhtaram, aziz;  – soʻzi yozuv-chizuv ishlari va yozishmalarni olib boruvchi shaxs maʼnosini bildiradi) – insonlarning har bir amallarini yozib boruvchi farishtalar.

Qur’oni karimda bir marta: „Holbuki, ustingizdan kuzatib turuvchilar bordir. Ular kiroman kotibin (hurmatli yozib turuvchilar). Nima qilayotganingizni biladiganlardir“ (Infitor, 10-12 oyatlar) uchraydi. Alloh taolo har bir insonga ikki farishtani: oʻngdan bitta va chapdan bittani biriktirgan, ikkovlari insonning yaxshilik va yomonliklarini yozib boradilar. Ular „Kiroman kotibin – hurmatli yozib turuvchilar“ deyiladi va mazkur farishtalar Allohning huzurida mukarram sanaladilar. Har bir bandaning oʻng tomonidagi farishta yaxshi amallarini, chap tomonidagi farishta yomon amallarini yozib boradi.

Qiyomat kuni insonga hujjat sifatida koʻrsatiladigan nomai aʼmol ushbu farishtalar yozgan yozuvlar boʻladi. Bu xususda Imom Hasan Basriy: „Ey odam bolasi, sening sahifang ochildi, ikki hurmatli farishta senga vakil qilindi. Bittasi, oʻng tarafingdagisi yaxshiliklaringni yozadi, ikkinchisi, chap tarafingdagisi yomonliklaringni yozadi. Nimani xohlasang, qilaver, ozmi, koʻpmi. Vafot etganingda sahifang berkitiladi, qabringda boʻyningga osib qoʻyiladi. Qiyomat kuni shunday holda qabringdan chiqasan“ deganlar.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Islom
Kuzhayat (Osmancık)

Kuzhayat — Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq nomi 1925-yildagi yozuvlarda arab deb qayd etilgan.

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahri markaziga 106 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markaziga 45 km uzoqlikda.

Aholisi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Ovacıksuyu (Osmancık)

Ovajiksuyu — Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq 1925-yildan beri shu nomga ega.

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahar markazidan 75 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markazidan 14 km uzoqlikda.

Aholisi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Turkiya aholi punktlari
Abxay Charan De

Abxay Charan De (1896-1977) - toʻliq ismi Abxay Charanaravi nda Bxaktivedanta Svami Prabxupda, shuningdek Shrila Prabxupa da nomi bilan ham tanilgan. 1896-yil 1-sentyabrda Kalkuttada tugʻilgan. Hinduiy-vayshnaviylik diniy arbobi. U1947-yilda“Veda” falsafasi bilimdoni sifatida “Bxaktivedanta” (sanskr. “sodiqlik”, “fidokorona xizmat”) unvoniga sazovor boʻladi. Sanskrit tilidan ingliz tiliga koʻpgina “Veda” matnlari, jumladan, “Bxagavadgita” (“Xudo qoʻshiqlari”)ni sharxlar bilan tarjima qildi. 1959-yilda 63 yoshida dunyodan voz  kechishga axd qiladi va Svami (“Aql va xissiyotlar egasi”) unvoniga erishadi. 

1965-yilda A.Ch.Bxaktivedanta Svami AQSHga koʻchib oʻtdi va “Xalqaro Krishnani anglash jamiyati”ga asos soldi. Bu davrda Sharq mistik taʼlimotiga nisbatan katta qiziqish Krishnani anglash falsafasini targʻib qilish uchun qulay shart-sharoit yaratdi va harakat tez rivoj topdi

.

Manbalar

Adabiyotlar 

 

Shaxsiyatlar
Avvakum Petrovich

Avvakum Petrovich (1621-1682) - taniqli rus cherkov arbobi, Rus-pravoslav cherkovi ruhoniysi, koʻplab polemik asarlar muallifi. Keyinchalik patriarx Nikon va uning isloxotlariga qarshi chiqib “eski-udumchilik” yoʻlini tutgan. Shu sababli hibsga olinib, qatl qilingan. Hozirgi kunda ham “eski-udumchilik” cherkovlarida avliyo sifatida qadrlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 

 

1621-yilda tugʻilganlar
1682-yilda vafot etganlar
Jibek Joli (Jambul viloyati)

Jibek Joli (, 199?-yilgacha — Korolevka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Janaturmish qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313641400.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 305 kishini (149 erkak va 156 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 329 kishi (173 erkak va 156 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Agada

Agada - (orom. hikoya qilish, aytib berish) Talmudning katta qismini tashkil qilib, oʻzida diniy xarakterdagi hikoya va aforizmlar, shuningdek, tarixiy rivoyat va afsonalarni qamrab olgan. Agadani oʻrganuvchilar “agadist” deb yuritiladi. Manbalarda agadaning paydo boʻlishi mil. avv. II asrga borishi qayd qilinadi. Dastlab, Agadalar ogʻzaki koʻrinishda boʻlgan boʻlsa, keyinchalik ular jamlanib yozma holga keltirilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Tarix
Atamalar
Qaynar (Bayzaq tumani)

Qaynar () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi razyezd. Janaturmish qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313641500.

Aholisi 
1999-yilda aholisi 126 kishini (53 erkak va 73 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 135 kishi (75 erkak va 60 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Agni

Agni - qadimgi hind diniy eʼtiqodiga koʻra, olov maʼbudi. Shuningdek, xonadon oʻchogi va qurbonlik gulxani ilohi, yerdagi maʼbudlarning rahbari va barcha qadimgi hind asosiy diniy marosimlarining markazida turgan olov timsoli, insonlar va ilohlar oʻrtasidagi vositachi boʻlgan. U koʻplab sifatlarga ega. Jumladan, Djatavedas - “barcha mavjudotlar bilimdoni”, Tanu na pat - “oʻzining o’g’li” va b. Vedalarda unga 200 gimn bagʻishlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Diniy atamalar
Agrar dinlar

Agrar dinlar - dehqonchilik ishlari bilan bogʻliq ravishda yuzaga kelgan marosim va eʼtiqodlarning umumiy nomi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Diniy eʼtiqod va taʼlimot
Qostoʻbe (Bayzaq tumani)

Qostoʻbe (, 1993-yilgacha — Golovanovka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Kostyubinskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Sarikemer qishlogʻidan 6 km janubi-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 313645300.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1511 kishini (729 erkak va 782 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1553 kishi (779 erkak va 774 ayol) yashagan.

Mahalliy aholi orasidan chiqqan taniqli shaxslar 
 Ibragimova Marziya (1918-yil) — Sotsialistik Mehnat Qahramoni.
 Ongarboeva Sindibala (1902-2001) — Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Adar

Adar - yahudiylik taqvimidagi oʻn ikkinchi oyning nomi boʻlib, qabisa yilida Adar-sheni yoki Adar Bet (ikkinchi adar) nomi ostida oʻn uchinchi oy qoʻshiladi. Qadimgi yahudiylik taqvimi oy hisobi bilan belgilangan. Unga koʻra, 1 yilda 354 kun bor edi. U 11 oydan iborat boʻlgan. Biroq, miloddan avvalgi IV asrga kelib, qamariy taqvimi quyosh taqvimi bilan almashtirilgan. Quyosh taqvimi oy taqvimidan 11 kunga koʻp. Yahudiy jamoasining diniy bayramlari nafaqat oy hisobidagi kunlar bilan, balki yil fasllari bilan ham belgilanadi. Shuning uchun, mazkur adar oyi yahudiylikdagi quyosh taqvimiga qoʻshimcha 12-oy sifatida kiritilgan. Ushbu oy 30 kundan iborat boʻlib, har 19 yilda 7-marta qoʻshiladi. Esfir roʻzasi hamda Purim bayramlari shu oyga toʻgʻri keladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Atamalar
Advayta- Vedanta

Advayta- Vedanta– hind falsafiy tizimlaridan boʻlgan vedantaning eng keng  tarqalgan turlaridan biri. Uning asosiy gʻoyasi “Braxman haqiqiydir. Dunyo esa haqiqiy emas. Djiva (ruh) va Braxman bir narsadir”.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Diniy atamalar
Koʻktal (Bayzaq tumani)

Koʻktal (, 1935-yildan 199?-yilgacha — Politotdel) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Koʻktal qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. KATO kodi — 313644100.

Aholisi 
1999-yilda ovul aholisi 1878 kishini (936 erkak va 942 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra ovulda 2520 kishi (1236 erkak va 1284 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Koʻkoʻzek (Jambul viloyati)

Koʻkoʻzek () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumaniga qarashli qishloq. Suxanboyev qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313647400.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 839 kishini (479 erkak va 360 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 774 kishi (390 erkak va 384 ayol) yashagan.

Mahalliy aholi orasidan chiqqan taniqli shaxslar 
 Aliboeva Oltinqul (1918-yil) — Sotsialistik Mehnat Qahramoni.
 Didarbekova, Nauzhan (1909-yil) — Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Koʻkbastau (Jambul viloyati)

Koʻkbastau () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumaniga qarashli qishloq. Janaturmish qishloq okrugi maʼmuriy markazi. KATO kodi — 313641100.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1097 kishini (560 erkak va 537 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1618 kishi (815 erkak va 803 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Kenes (Bayzaq tumani)

Kenes () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Koʻpterek qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. Tuman markazi Sarikemer qishlogʻidan 35 km shimoli-sharqda joylashgan. KATO kodi — 313642100.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 2213 kishini (1135 erkak va 1078 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 2276 kishi (1156 erkak va 1120 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Qarasu (Bayzaq tumani)

Qarasu () – Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Suxanboyev qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Sarikemer qishlogʻidan 19 km shimoli-sharqda joylashgan. KATO kodi – 313647500.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 618 kishini (312 erkak va 306 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 650 kishi (342 erkak va 308 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Qizil Juldiz (Jambul viloyati)

Qizil Juldiz () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Qizil Juldiz qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. KATO kodi — 313643100.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 4593 kishini (2497 erkak va 2096 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 5070 kishi (2538 erkak va 2532 ayol) yashagan.

Manbalar

Havolalar 
 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Qusaq (Jambul viloyati)

Qusaq () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Sarikemer qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313630300.
Qishloq Sarikemer qishlogʻidan (qishloq okrugi markazi) 1,5 km shimoli-gʻarbda, Talas daryosi vodiysida joylashgan.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1199 kishini (548 erkak va 651 ayol) tashki qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 682 kishi (321 erkak va 361 ayol) yashagan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Hafsa Sultan

YOʻNALTIRISH Ayşe Hafsa Sultan
The Last of Us (teleserial)

The Last of Us () — HBO telekanali uchun Craig Mazin va Neil Druckmann tomonidan yaratilgan AQSh dramatik teleseriali. Serial 2013-yilda Naughty Dog tomonidan ishlab chiqilgan shu nomdagi videooʻyinga asoslangan. Serialda post-apokaliptik AQSh boʻylab Ellie ismli qizni eson-omon belgilangan manzilga olib borish vazifasini olgan kontrabandachi Joel haqida hikoya qilinadi. 

The Last of Us 2021-yil iyulidan 2022-yil iyunigacha Alberta shahrida suratga olingan. Bu serial HBO'ning video oʻyin asosida ishlangan birinchi seriali boʻlib, serialni ishlagan kompaniyalar qatorida Sony Pictures Television, PlayStation Productions, Naughty Dog, Mighty Mint va Word Games bor. Druckmann Mazin'ga birinchi mavsumning toʻqqizta qismi uchun ssenariy yozishda yordam bergan. Gustavo Santaolalla va David Fleming serialga bastakorlik qilishgan.

The Last of Us premyerasi 2023-yil 15-yanvarda boʻlib oʻtdi. Serial tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi; baʼzilar uni video oʻyinning eng yaxshi adaptatsiyasi deb atashdi. Serialning birinchi qismi chiqarilganda, birinchi kunda 4,7 million tomoshabin tomonidan tomosha qilindi. 2023-yil yanvar oyida serialning ikkinchi mavsumi ishlanayotgani eʼlon qilindi.

ikkinchi bob 
HBO telekanalining The Last of Ace serialining ikkinchi fasli 7 qismdan iborat bo‘ladi va uchinchi fasl “sezilarli darajada kattaroq” bo‘ladi.

HBO telekanalining The Last of Ace serialining ikkinchi mavsumini ko‘rishimizgacha biroz vaqt o‘tadi, lekin ishlab chiqarish boshlanishi bilan yangi tafsilotlar paydo bo‘lishda davom etadi. Yaqinda HBO keyingi mavsumda Joel va Elli ikki yangi obraz bilan qanday ko‘rinishga ega bo‘lishini ma’lum qilganidan so‘ng, hammualliflar Kreyg Mazin va Nil Drukman Deadline’ga bergan intervyusida shou kelajagi haqida batafsil ma’lumot berishdi.

Last of Ace seriyasining ikkinchi qismi 2025-yilda chiqishi rejalashtirilgan. Jyul va Elli rolidagi Pedro Paskal va Bela Remsidan tashqari, bu serialda Ebbi rolida Keytlin Dauer, Dinah rolida Isabella Mersi, Jessi rolida Young Mazzino va Ishoq rolida Jeffri Rayt ham bo‘ladi.

Rollarda

Asosiy rollar 
 Pedro Pascal — Joel
 Bella Ramsey — Ellie, 14 yoshli qiz.

Qismlar 
 „When You’re Lost in the Darkness“
 „Infected“
 „Long, Long Time“
 „Please Hold to My Hand“
 „Endure and Survive“
 „Kin“
 „Left Behind“
 „When We Are in Need“
 „Look for the Light“

Manbalar

Havolalar 
 
 
 

HBO dasturlari
Ingliz tilidagi televizion shoular
AQSh teleseriallari
2020-yillar teleseriallari
Ktubba

Ktubba (koʻp. ktubbot)- yahudiylikda erkak bilan ayolning nikoh qurishga roziligini tasdiqlovchi hujjat. Mil. avv. 449 yilga oid Elifantina yahudiy jamoasiga tegishli boʻlgan, oromiy tilida yozilgan papirusda orasidan yozma nikoh shartnomasi topilgani Ktubbalar Ikkinchi Ibodatxona davrining ilk bosqichlarida tuzila boshlanganini koʻrsatadi. Ktubbaning deklarativ qismida nikoh qayd etilayotgan joy va sana, nikohlanayotganlarning va otalarining ismlari, er kishi tomonidan ayol kishiga nikohga chiqishlik toʻgʻrisidagi taklif hamda uni eʼzozlash, roʻzgʻorni tebratish, erlik vazifalarini bajarish, agar oila buzilish holatiga kelsa, tuzilayotgan ktubbada belgilangan miqdordagi pulni berish kabi mas’uliyatlar belgilab qoʻyiladi. Ktubbaning bu qismi ayolning roziligi bilan yakunlanadi. Talmudda er ayoliga toʻlashi lozim boʻlgan pulning eng kam miqdori etib turmush qurmagan bokira ayolga 200 zuz, beva yoki ajrashgan ayolga 100 zuz etib belgilangan (zuz Mishna davrida – 3,5 gramm kumushni tashkil etgan). Kumushni har bir davrdagi qiymati bilan, oʻsha joyning pulida toʻlanadi. Shuningdek ktubbada, erkak tomonidan asosiy puldan bir necha marta koʻp miqdordagi pul (tosefet ktubba) ham alohida qayd etib qoʻyiladi. Bularning barchasini bajarishni kafolatlab nikoh qurayotgan kishi oʻzi hamda merosxoʻrlari zimmasiga oladi. Xuppa ostida ovoz chiqarilib ktubba oʻqilgach, uni nikohlari tuzilganlarga taqdim etiladi. Ktubba yoʻqolib qolgan taqdirda er bet-dinning ishtirokida, asl ktubbada yozilgan barcha majburiyatlarni yozgan holda yangisi beriladi. Ortodoks jamoalarda qadimdan saqlanib kelayotgan oromiy tilidagi ktubbaning matni hozirgi kunga qadar qoʻllash majburiy hisoblanadi. Konservativ jamoalarda oromiy tildagi matn bilan bir qatorda, mahalliy tildagi tarjimasi ilova qilinadi. Reformist jamoalarda esa, ktubbaning oʻrniga Amerika reformistlar markaziy konferensiyasi ravvinlari tomonidan shakllantirilgan nikoh guvohnomasi taqdim etiladi. Ktubbaga naqshlar orqali bezak berish amaliyoti oʻrta asrning ilk davrlariga toʻgʻri keladi. Shunday ktubbalarning ilk nusxasi Misrdan topilgan boʻlib, 11-asrga borib taqaladi. Umuman olganda, 17- 18 asrlarga oid Italiya, Niderlandiya, Yaqin Sharq mamlakatlarida ktubbotlarga ishlangan ornamentlar mashhur hisoblanadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Leygun

Leygun – Xitoy mifologiyasiga koʻra, momaqaldiroq xudosi. Miflarda u ajdaho tana va inson boshi, qora rangli qanotlar, qush tirnoqlarga ega hamda qornida baraban chalayotgan koʻrinishda tasvirlangan. Qolaversa, u faqat shim kiygan, yelkasiga baraban va oʻng qoʻlida momaqaldiroqni yuzaga keltiradigan yogʻoch bolgʻasini koʻtargan holda boʻladi, deb ishonilgan. Miflarda u qoʻy va choʻchqalar bilan toʻldirilgan aravada sayohatga chiqishi, sayohat asnosida barabanini chalib momaqaldiroqni chaqirishi va yomgʻir yogʻib, insonlarning dehqonchilik va chorvachilik ishlariga qut-baraka kirishi haqida hikoya qilinadi. Shuning uchun u insoniyatga manfaat keltiruvchi yaxshilik xudosi sifatida eʼtiqod qilingan.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
Shaxsiyatlar
Lunvan

Lunvan – Xitoy mifologiyasida suv dunyosi hokimi, ajdarholar yetakchisi. Qadimgi rivoyatlarga koʻra, Lunvan uzunlik jihatidan (1 li – tahminan 0,5 km) qolgan ajdarholar orasida eng yirigi hisoblangan. Bir qator tadqiqotchilar, jumladan, fransuz olimi A.Maspero fikricha, Lunvan obrazi milodiy asrda buddizm matnlari taʼsirida vujudga kelgan. Chunki ushbu davrda „ilonlar shohi“ haqida hikoya qiluvchi „Nagaradja“ nomli buddizm sutrasi xitoy tiliga tarjima qilinib, undagi voqealar Lunvan afsonasi voqealariga oʻxshab ketadi. Qadimgi Xitoy „Lunvan kulti“ juda keng tarqalgan boʻlib, unga atab har bir shahar, qishloq, daryo, koʻl va quduq boʻyida ibodatxonalar barpo etilgan. Dengizchi, baliqchi, dehqon va miroblar Lunvan uchun muayyan ibodatlarni bajarishgan va ular hatto buloqlar ham yer osti orqali dengizga bogʻlanadi hamda ularning barchasi Lunvan nazorati qiladi, deb ishonishgan. Qurgʻoqchilik vaqtida Lunvan haykali ibodatxonadan tashqariga chiqarilib, quyosh nurlari ostiga qoʻyilgan boʻlsa, suv toshqini vaqtida uning haykali yuz qismini falokat va vayrongarchiliklar tarafga qaratib qoʻyilgan va bu ishlaridan u uyaladi, deb eʼtiqod qilingan.

Manbalar

Adabiyotlar
Malak

Malak – somiy tillarda elchi maʼnosini anglatadi. Tarjima qilinganda farishta maʼnosida qoʻllanadi, koʻpligi: maloika; farishta – nurdan yaratilgan mavjudot. Islom aqidasiga muvofiq, farishtalar muayyan vazifalar yuklatilgan Xudoning maxluqotlari. Jumladan: Jabroil (Jibriil, Ruhu-l-quds) – bosh farishta, u Parvardigor amrini, samoviy buyruqlarni Rasulga yetkazib turgan. Mikoil – koinotni boshqaruvchi, janglarda qoʻmondonlik qiladi. Azroil – jon olish faoliyati bilan shugʻullanadi. Isrofil – qiyomat kunidan ogoh qiladi, darak beruvchi surnayni chaladi, ruhlarni tarbiya qilish ham uning vazifasidir. Bundan tashqari, yana maxsus vazifalarni bajarib turuvchi koʻplab farishtalar mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Shaxsiyatlar