yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Herisau

Herisau Shveysariyaning Appenzell Ausserrhoden kantonida joylashgan shahardir. Maydoni – 25.17 km2. 15 205 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

Geografiyasi

Hududi 
Herisauning hududi  kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayti 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Shveysariya shaharlari
Hundwil

Hundwil Shveysariyaning Appenzell Ausserrhoden kantonida joylashgan kommunadir. Maydoni – 23.94 km2. 987 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

Geografiyasi

Hududi 
Hundwilning hududi  kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayti 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Shveysariya shaharlari
Schönengrund

Schönengrund Shveysariyaning Appenzell Ausserrhoden kantonida joylashgan kommunadir. Maydoni – 5,19 km2. 457 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

Geografiyasi

Hududi 
Schönengrundning hududi  kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayti 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Shveysariya shaharlari
Schwellbrunn

Schwellbrunn Shveysariyaning Appenzell Ausserrhoden kantonida joylashgan kommunadir. Maydoni – 17.39 km2. 1426 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

Geografiyasi

Hududi 
Schwellbrunnning hududi  kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayti 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Shveysariya shaharlari
Speicher (Appenzell Ausserrhoden)

Speicher  Shveysariyaning Appenzell Ausserrhoden kantonida joylashgan kommunadir. Maydoni – 8,21 km2. 3963 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

Geografiyasi

Hududi 
Speicherning hududi  kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayti 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Shveysariya shaharlari
Stein (Appenzell Ausserrhoden)

Stein  Shveysariyaning Appenzell Ausserrhoden kantonida joylashgan kommunadir. Maydoni – 9.38 km2. 1323 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

Geografiyasi

Hududi 
Steinning hududi  kmni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayti 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Shveysariya shaharlari
Toʻrtkoʻl-soribiy shevasi

Toʻrtkoʻl shevasi (toʻrtkoʻl shevasi) turkiy tillari sharqiy oʻgʻuz ostguruhining oʻgʻuz (janubi-gʻarbiy) guruhiga kiradi. Oʻzbek tili oʻgʻuz lahjasining shevasi hisoblanadi.

Maʼlumot 
Toʻrtkoʻl-soribiy shevasida boshqa Xorazm shevalariga oʻxshab choʻziq va qisqa unlilarni qarama-qarshi qoʻyish va choʻziqlardan keyin undoshlarni jarangdor talaffuz etish belgilari saqlangan. Bir paytning oʻzida Xorazm va Toʻrtkoʻl shevalarining boshqa oʻgʻuz shevalaridan farqli jihatlari quyidagilar:
 quyidagi soʻzlarda d oʻrniga t ishlatiladi: D''o'rt o'rniga, - to'rt;
 quyidagi soʻzlarda l tushirib qoldiriladi: gal''' oʻrniga - ga;

O'zbek tilining Xorazm shevasi va Toʻrtkoʻl shevalari oʻrtasidagi soʻzlarda ham farq boʻlib ular quyidagi soʻzlar: Xorazm - Toʻrtkoʻl. Apka - Oyopa, al - qoʻl, bono gal - byona gal, botirman - boryatirman, borjakman - borojakman va hokazo.

Toʻrtkoʻl-soribiy shevasini xorazmchaning adabiylashgan varianti deb atashadi.

Yana qarang 
 Oʻzbek tilining oʻgʻuz lahjasi

Eslatmalar 

Turkiy tillar
Oʻzbek tili
Oʻzbekiston tillari
Xorazm
Qoraqalpogʻiston madaniyati
ʻ (belgi)

ʻ

ʻ — lotin alifbosida yoziladigan tillarda ishlatiladigan belgi. Bu belgi koʻp tillarda, jumladan polineziya tillarida fonetik ayirishni ifodalaydi. Oʻzbek tilida „oʻ“  va „gʻ“ harflarini yozishda ishlatiladi. Polineziya tillarida mazkur belgi „okina“ deb ataladi.

Oʻzbek lotin yozuvida ishlatilishi 
Oʻzbek tilida „oʻ“ (kirill yozuvida „ў“) va „gʻ“ (kirill yozuvida „ғ“) harflarini yozishda yoki yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul () (ʻ) (U+02BB), yoki chap yakka tirnoq () (‘) (U+2018) qoʻllanadi. Qaysi belgi ishlatilishi kerakligi rasman belgilanmagan. Shunday boʻlsa-da, Unicode Consortium saytida oʻzbekcha „oʻ“ va „gʻ” harflarini yozish uchun yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul ishlatilishi kerak, deyilgan. 

Oʻzbekcha Vikipediya va boshqa baʼzi bir saytlarda aynan shu belgi ishlatiladi. Aksar davlat saytlari boʻlsa chap yakka tirnoqni ishlatishadi. Asosiysi, ishlatilgan belgi chiziqdan yuqorida yozilgan, teshigi boʻyalgan 6 raqamiga oʻxshashi kerak (6). Koʻp shriftlarda bu 180 gradusga aylantirilgan vergulga oʻxshaydi. 

Oʻzbek tilida yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul/chap yakka tirnoq tutuq belgisi oʻrnida ishlatilmasligi kerak: tutuq belgisi kirill yozuvidagi ayirish belgisi („ъ“) oʻrnida qoʻllanadi.

Muammolar 
Oʻzbek lotin yozuvida ʻ belgisini ishlatish koʻp qiyinchiliklar tugʻdiradi. Birinchidan, yuqorida aytib oʻtilganidek, yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul yoki chap yakka tirnoq ishlatish kerakligi haqida rasmiy qoida yoʻq. Ikkinchidan, kompyuterlarda yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul uchun alohida klavisha yoʻq. Yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul bilan yana bir muammo hozirda baʼzi mobil moslamalar mazkur belgini koʻrsatib bera olmaydi. Chap yakka tirnoqni boʻlsa deyarli barcha mobil moslama koʻrsata oladi.

Misollar 
Misol soʻzlar: gʻalati, oʻzbek; ammo maʼno, aʼlo.

Yana qarang 
 Tutuq belgisi
 VP:Konverter

Manbalar

Havolalar 
 Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi

Oʻzbek yozuvi
Yozuv
Alifbo
Tilshunoslik
IC 101

IC 101 Baliq yulduz turkumidagi Sb (ixcham choʻziq galaktika tipli galaktikadir.

Havolalar 
 IC 101 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 101 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 101 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 IC 101 SIMBAD omborida 
 IC 101 Vizier omborida 
 IC 101 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

IC 0101
IC 768

IC 768 Sunbula yulduz turkumidagi Sc (ixcham spiral galaktika) tipli galaktika.

Havolalar 
 IC 768 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 768 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
 IC 768 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot  
 IC 768 SIMBAD omborida 
 IC 768 Vizier omborida 
 IC 768 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

IC 0768
Xazar tili

Xazar tili — Xazar xoqonligi aholisi tili; ulik tillardan. Vizantiya, arab, yahudiy va boshqa tarixiy manbalarning maʼlumotlari hamda etnonimika va toponimika materiallari Xazar tilining turkiy tillar oilasiga mansubligini tasdiklashga va uni bulgʻor tili bilan yaqin qarindosh deyishga imkon beradi. Oʻrta asr tarixchilari va filologlari Xazar tilining bulgor (al-Istaxriy) va pecheneg (bijanak — M. Koshgariy) tillari bilan yaqinligini qayd etganlar. Venger olimi A. Vamberi, rus olimlari V.V. Grigoryev, A.A. Kunik, V.V. Bartoldlar uni turkiy tillar oilasiga mansub deb hisoblaydilar. V.V. Bartold xazar shahri nomi "Sarkel" etimologiyasini ("oq qaʼla") chuvash tilidagi ayni maʼnoda boʻlgan birikma ("shura kil" — oq uy) bilan qiyoslab, lingvistik asoslarga kura uni chuvash tili bilan genetik yaqinligini qayd etadi. N.A. Baskakov esa Itil, Sarkel, Samandar, Balanjar kabi toponimlarni eng qad. xazar soʻzlari deb xisoblaydi. Bir qator turkiyshunoslar hozirgi turkiy tillardan qrimtatar, qoʻmiq tillarida, ozarbayjon tilining shimoliy laxjalarida Xazar tili ning taʼsirini aniklaganlar. Shunday boʻlsada, Xazar tilining turkiy tillarga mansubligi haqidagi fikrlarning ayrimlari ilmiy faraz darajasida qolmoqda. 

Xazar tili — oʻrta asrlik Markaziy Osiyodan chiqqan yarim koʻchmanchi turkiyzabon xalqlar sanalmish xazar qabilasining tilidir.

Xazar tili turkiy tillarning bulgʻor guruhiga kiradi.
. Rus tarixshilari V.V. Grigorev, V.V. Bartold, A.A. Kunik, vengr olimi A.Vamberi, v.h. Xazar tilini turkiy tillar qatoriga va uning paydo boʻlishi hozirgi chuvash tili bilan bogʻliq ekanligini isbotlagan.
Oʻrta asrlik arab olimlari xazarlarning tilini boshqa turkiylarning tiliga oʻxshash, lekin ularning, masalan oʻgʻuz tillaridan ajralib turadigan til deb tariflaydi. Ular Xazariyada xazar tili ham, turkiy tilining keng tarqagan turlari ham keng foydalanishda boʻlganini oʻz mehnatlarida yozib qoldirdilar..

Olimlar uzoq muddatgacha xazarlarning tilini xun va bulgʻor tillari bilan birga turkiy tillarning Bulgʻor guruhiga mansub deb keldi. Unga qadimgi turkiy va uygʻur tillarining taʼsiri boʻlishi mumkin deb ham oʻylashdi. Lekin soʻngi vaqtdagi daraklar bu taxminni gumon qildi. Xazar xoqonlarining koʻkturk naslidan ekanligini hisobga olgan holda, xazar tarixining boshlarida xazar zadagonlarining orasida koʻkturk tiliga yaqin qadimgi turk tili keng avj olgan deb taxmin qilishga boʻladi, lekin buni isbotlovchi dalillar joʻq.

Xazar tilining oʻzgachaliklari juda oz miqdorda saqlangan, koʻpincha bu tarixiy yozmalarga aytiladigan shaxsiy ismlargina. Tarixiy yozmalari koʻpincha ivtit tilida yozilgan. Xazar tilida xazar alifbosi bilan yozilgan yagona saqlanib qolgan soʻz mana bu: HWQWRWM („Men buni oʻqidim“ degan gap). U Kiev xatining soʻngida yozilgan. Xazarlar yahudiy dinini qabullagandan keyin ham qadimgi turkiy alifbosining ularning orasida saqlanib qolganligining isboti. Lekin xazarlarning turli vaqtlardagi va turli jamoalarida kirill, yahudiy, lotin, yunon, arab va gurjin alifbolarini foydalanganligi boʻlishi ham mumkin.

Xazar soʻzlari 
 alp — botir
 bulan — bulan
 čiček — chechak (gul)
 sār — oq
 sārïg — sariq

Manbalar 

 Khazaria.com
Bulgʻor tili

Bulgʻor tili — qadimgi bulgʻor qabilalarining tili. Bulgʻorlar avval Xun qabilalari ittifoqiga kirgan, slavyan, fin-ugor davlatlari bilan aloqada boʻlgan. 9 — 11 asrlardan saqlangan daraklardagi (14 — 15 asrlar) yozuvlarga, tarixiy ismlar tuzulishiga qaraganda, bulgʻor tili hozirgi chuvash tiliga yaqin boʻlgan. Bu ikkalasi turkiy tilining bulgʻor guruhiga mansub. Bulgʻor guruhidagi tillarning oʻzga turkiy tilidan oʻzgachaligi — „z“ oʻrniga „r“, „sh“, „s“ oʻrniga „l“ harfining foydalanishidir. Bulgʻor tili hozirgi boshqir, tatar tillarining shakllanishiga sabab boʻldi. Koʻchmanchilar bulgʻorlarni 7 — 9 asrlarda hozirgi Rossiyaning janubiga tomon quvganida, ularning bir boʻlagi vengr va slavyanlarning tarkibiga kirgan, shuning natijasida ularning tiliga bulgʻor sozʼlari koʻplab kirgan.

Bulgʻorcha, tatarcha va chuvashcha soʻzlar jadvali

Manbalar

Havolalar  
 Inscriptions and Alphabet of the Proto-Bulgarians, by Peter Dobrev

 

Tillar
Oltoy tillari

Oltoy tillari — turkiy tillar, moʻgʻul tillari va tungus-manjur tillarini ularning kelib chiqishi bir degan taxmin asosida birlashtiradigan tillar makrooilasini bildiruvchi shartli termin. Ayrim olimlar ushbu makrooilaga koreys va yapon tillarini ham kiritganlar. "Oltoy" atamasi ushbu tillarning ehtimoldagi qadimiy vataniga ishoradir.

G. Ramsted, N. N. Poppe, Ye. D. Polivanov, V. L. Kotvich, M. Ryasyanen kabi turkiyshunoslarning asarlarida turli davrlarda turlicha nuqtai nazardan isbotlashga harakat qilingan oltoy nazariyasining kelib chiqishiga quyidagi omillar sabab boʻlgan: sanab oʻtilgan til oilalaridagi anchagina umumiy leksika; soʻzning tovush tarkibidagi, fonetik va morfologik qurilishidagi oʻxshashliklar (singarmonizm va agglyutinatsiya); soʻz yasalishi va sintaksis sohasidagi kategoriyalarning struktura va mazmun jihatdan bir xilligi yoki oʻxshashligi va boshqa Shuningdek, deyarli barcha Oltoy tillarida maxsus soʻroq yuklamalari mavjud, old qoʻshimcha (prefiks)lar qoʻllanmaydi, egalik kategoriyasi taraqqiy etgan, ravishdosh va sifatdoshlarning qoʻllanish doirasi keng va hokazo.

Biroq 20-asr 50-yillarida toʻplangan materiallarni yoppasiga oʻrganishdan shu narsa maʼlum boʻldiki, sonlar, tana aʼzolari, yil fayellari va sutka boʻlaklari, osmon jismlari, ob-havo hodisalari nomlari kabi asosiy lugʻaviy guruhlar sohasidagi oʻxshashliklar foizi juda past ekan. Bu holat oltoy bobotilining mavjud boʻlganligini shub-ha ostida qoldiradi.

Oltoy tillarining qarindoshligi haqidagi faraziyani, bir tomondan, materiallar yetarli boʻlmaganligidan, isbotlangan deb hisoblab boʻlmaydi; ikkinchi tomondan, tavsiya etilgan koʻplab chogʻishtirishlarning ishonarliligi tufayli, asossiz, puch deb ham boʻlmaydi. Bu masalani chuqur oʻrganish va uzil-kesil hal qilish oltoyshunoslikning dolzarb vazifalaridandir.

Oltoy tillari — Osiyo va Sharqiy Evropada, Balkandan Magadan viloyatigacha va Taymardan Eron va Ryukyu orollarigacha tarqagan, 60 ga yaqin tillardan iborat.

Oltoy tillarida gaplashuvchi xalq soni taxminan 380 million kishi (2004 yilgi sanoq boʻyicha). Tashkil qiluvchi til butoqlari genetik yaqinligi isbotlanmagan: ayrim olimlarning fikricha, ular qadimgi davrdagi tillarning tarang aloqalaridan olingan.

Keng tarqalgan taxmin boʻyicha, oltoy tiliga turkiy tillari, mo'g'ul tillari, Tungus-manchjur tillari, maksimal darajada koreys tili yapon-ryukyu tillari kiradi.

Glottoxronologiya maʼlumotlari boʻyicha, qadimgi oltoy tilining boʻlinishi miloddan avvalgi 5000-yil avval tarqagan.

Manbalar 

Til guruhlari
Qoramurt shevasi

Qoramurt shevasi — turkiy tillarning oʻgʻuz guruhiga mansub, oʻzbek tilining dialekti hisoblanadi. Asosan bu til Qozogʻiston Respublikasi Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi Sayram tumani tarkibidagi Qoramurt qishlogʻida istiqomat qiluvchi xalqning aloqa tili.

Misollar 
 Nima boʻldi.
 Ma boʻdi.<p>

 Nima qilayapsan?
 Ma qilayassan?

 Kega boramiz? 'Qayoqqa boramiz?'

 Nonni akka.
 Nonni olib kel.<p>

Bu yoqqa kel = Baqa ka

Manbalar
IC 1757

IC 1757 — Kit yulduz turkumidagi P (pekuliar galaktika) tipli galaktikadir.

Havolalar 
 IC 1757 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
 IC 1757 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
 IC 1757 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 IC 1757 SIMBAD omborida 
 IC 1757 Vizier omborida 
 IC 1757 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

IC 1757
IC 2032

IC 2032 Oltin Baliq yulduz turkumidagi IBm (aralash noregular choʻziq galaktika) tipli galaktika.

Havolalar 
 IC 2032 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
 IC 2032 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 2032 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot  
 IC 2032 SIMBAD omborida 
 IC 2032 Vizier omborida 
 IC 2032 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

IC 2032
IC 2227

IC 2227 Silovsin yulduz turkumidagi E-S0 (elliptik spiral galaktika) tipli galaktika.

Havolalar 
 IC 2227 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 2227 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 2227 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot  
 IC 2227 SIMBAD omborida 
 IC 2227 Vizier omborida 
 IC 2227 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

IC 2227
IC 2254

IC 2254 Qisqichbaqa yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktika.

Havolalar 
 IC 2254 Yangi umumiy katalog asl nashrida  
 IC 2254 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 2254 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 IC 2254 SIMBAD omborida 
 IC 2254 Vizier omborida 
 IC 2254 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

IC 2254
IC 2818

IC 2818 Arslon yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktika.

Havolalar 
 IC 2818 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 2818 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 IC 2818 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 IC 2818 SIMBAD omborida 
 IC 2818 Vizier omborida 
 IC 2818 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

IC 2818
Shetpe

Shetpe — Mangʻistau viloyati, Mangʻistau tumanidagi qishloq, tuman markazi, temir yoʻl stansiyasi. Viloyat markazi — Aqtau shahridan shimoli-sharqqagacha 96 km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 11 825 kishi (2011). Shetpe orqali Aqtau — Beyneu temir yoʻli va Aqtau — O'tes avtomobil yoʻli oʻtadi.

Tarix 
Poydevori 1929-30 yili „Ushqin“ jamoatchiligining markazi hisobi bilan qurilgan. 1933-yili uning asosida tashkil topgan Janajol jamoatining, 1965-yili Mangʻistov tumanining markaziga aylandi. 1967-yil kent, 2000-yili esa qaytadan qishloq boʻldi. Shaharda 2 ta kollej bor.
Shaharda 2008-yili Kaspiy tsement zavodi ishga qoʻshildi.

Manbalar 

Qozogʻiston qishloqlari
Mangʻistau viloyati
Kaspiy dengizi aholi punktlari
Hitlerga Qarshi Ittifoq

Hitlerga Qarshi Ittifoq - Ikkinchi jahon urushida fashist Olmoniya bilan uning ittifoqdoshlariga qarshi kurashgan davlatlar va xalqlarning harbiy-siyosiy ittifoqi. 1941-yili 24-sentabrda London shahrida 7 davlat vakillari konferensiya oʻtkazib, Atlantik xartiyaga imzo qoʻyishdi.

Ikkinchi Jahon Urushi
Alburz

Alburz ( — Alborz) — Eronning shimoliy qismidagi togʻlar, Kaspiy dengizining janubiy qirgʻoqlariga tutash, Eron togʻligining shimoliy chekkasi. Uzunligi 900 km, eni 120 km gacha. Balandligi 2000–4000 m li bir nechta parallel tizmalardan iborat. Eng baland joyi 5604 m (Damovand soʻngan vulkani, Eronning eng baland nuqtasi). Asosan, ohaktosh va qumtoshlardan tuzilgan. Eronni Safidrud daryosining chuqur darasi kesib oʻtgan. Togʻ tepalari yassi, yon bagʻirlari tik. Shimoliy yon bagʻirlari zich keng bargli oʻrmonlar, togʻ dashti va yaylovlardan iborat, jan. nisbatan qurgʻoqchil yon bagʻri kserofit butalar bilan qoplangan. Milliy bogʻ va qoʻriqxonalar tashkil etilgan. Neft va gaz konlari ochilgan. Alburz — Eronning shimolidagi togʻ choʻqqisi, Kaspiy dengizining janubiy yoqasida. Uzunligi 900 km. eni 120 km. Balandligi 2000-3500 m boʻlgan bir necha choʻqqilardan tashkil topgan. Balandligi 5604 m (Damovand choʻqqisi — Eronning eng baland joyi). Asosan ohaktosh bilan qumtoshdan, Damovand — andezitli lavadan iborat. Safidrud daryosi chuqur togʻ darasi qilib kesib oʻtadi. Neft va mislarning kon oʻrinlari bor. Gʻarbida qalin yalpoq yapiroqli oʻrmon daraxtlari, janubida kserofitli butalar oʻsadi. Markaziy Alburz milliy parki va birnecha qoʻriqxonalar barpo etilgan.

Manbalar 

Togʻlar
Deputat

Deputat ( — vakil) — 1) davlat vakillik organining saylab qoʻyilgan aʼzosi; Oʻzbekiston Respublikasida — xalqning Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar kengashlaridagi vakolatli vakili. Ularning maqomi, vakolatlari, deputatlik faoliyatining kafolatlari „Oʻzbekiston Respublikasida deputatlarning maqomi toʻgʻrisida“ Oʻzbekistan Respublikasining qonunida (1995-yil 6-may) belgilab berilgan; 

2) jamoa (guruh) tomonidan biron-bir topshiriqni bajarish uchun vakil qilingan shaxs.

Yana qarang 
 Deputatning daxlsizligi
 Deputat soʻrovi
 Deputatlarning fraksiyalari, bloklari va guruhlari
 Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputati

Manbalar 

Parlament
Davlat
Davlat apparati
Davlat boshqaruvi
Davlat huquqi
Davlat xavfsizligi
Davlat tashkilotlari
Huquq
Huquq nazariyalari
Huquqiy adabiyotlar
Huquqiy atamalar
Huquqshunoslar
Huquqshunoslik
Huquqshunoslikka oid chala maqolalar
Siyosat
Siyosatchilar
Siyosatga oid chala maqolalar
Siyosatshunoslik
Deputatlar
Demokratiya

Demokratiya — ( — „xalq hokimiyati“) — barcha insonlar tenglik bilan kollektiv qarorga kelish imkoniga ega siyosiy tuzum. Demokratiyada fuqarolar erkinligi va tengligi qonunlarda mustahkamlangan, xalq hokimiyatchiligining vosita va shakllari amalda oʻrnatilgan va yuzaga chiqarilgan boʻladi. Demokratiya davlat bilan inson munosabatlarini belgilaydi.

Demokratiyaning asosiy talablari koʻpchilik hokimiyati, fuqarolar teng huquqliligi, ular huquq va erkinliklari himoyalanganligi, konstitutsiya va qonunlarning ustuvorligi, hokimiyatning boʻlinishi, davlat boshligʻi va vakolatli organlarning saylab qoʻyilishidir. Demokratiyaning bevosita demokratiya (asosiy qarorlar yigʻilishlarda bevosita barcha fuqarolar tomonidan yoki referendumlar yoʻli bilan qabul qilinadi) va vakillik demokratiyasi (qarorlar saylab qoʻyiladigan organlar tomonidan qabul qilinadi) shakllari bor.

Kishilik jamiyati paydo boʻlgandanoq, demokratiyaning kurtaklari bor edi va u hozir eng taraqqiy etgan mamlakatlarda ham oʻzining soʻnggi choʻqqisiga erishganicha yoʻq. Davlat bilan birga vujudga kelgan demokratiya insoniyat tarixi davomida turli milliy-madaniy shart-sharoitlarga moslasha borgan. Har bir davlatda, millatda oʻziga xos qadriyatlar, mentalitet, anʼanalar mavjuddir. Ular jamiyatdagi demokratik jarayonlarga katta taʼsir koʻrsatadi, binobarin demokratik muassasalarni shakllantirishda mazkur omillar, albatta, hisobga olinadi.

Demokratik davlatda inson manfaati, qadr-qimmati, hayoti har narsadan yuqori turadi. Bunday davlat oʻzini oʻzi boshqarish, koʻp partiyalilik, ommaviy axborot vositalarining erkin boʻlishi, fikrlar xilma-xilligiga sharoit yaratadi. Biroq demokratiya hamma narsada xohlagancha erkinlik emas, qonunga asoslangan erkinlikdir. Demokratiyaning ajralmas qismi intizom, qonunlarni hurmat qilish, boshqalarning haq-huquqini himoya qilishdir. Demokratiya tartibotlari huquqiy davlatda mukammal rivojlanib boradi.

Yana qarang 
 Demokratiya indeksi

Manbalar

Havolalar 
 Demokratiya asoslari , AQSh Tashqi Ishlar Ministrligi 
 Demokratiya nima? AQSh Maʼlumot Agentligi 

Siyosiy teoriya
Siyosat
Siyosatshunoslik nazariyalari
Siyosiy atamalar
Siyosiy mafkuralar
Aholi punkti

Aholi punkti odamlar doimiy yashaydigan joy boʻlib, shahar yoki qishloq shaklida boʻlishi mumkin. Aholi punktlarida bir necha yuzdan to bir necha milliongacha aholi istiqomat qiladi. Biror davlat hududidagi eng katta aholi punktlaridan biri oʻsha davlat poytaxti mavqeʼiga ega boʻlishi mumkin.

Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Copa de la Liga

Futbol boʻyicha Ispaniya ligasi kubogi () – Ispaniyada 1983-1986 yillarda Ispaniya qirollik futbol federatsiyasi tomonidan oʻtkazilgan kelingan futbol turniridir. Avvaliga liga kubogini faqat Primera doirasida oʻtkazish rejalashtirilgandi, biroq keyin musobaqani boshqa ligalarda, Segunda, Segunda B, Terseralarda ham oʻtkazishga qaror qilindi.

Tarix 
Ispaniya ligasi kubogi tashabbuschisi Barselona jamoasi prezidenti Xosep Luis Nunyes hisoblanadi. Musobaqa qoʻshimcha daromad va teletomoshabinlarni koʻproq jalb etish maqsadida tashkillashtirilgan edi. Ammo 1986-yilda jamoalar vaqt yetmayotganligi va oʻyinlar koʻpligi uchun turnirni bekor qilishga kelishib olishdi. 

Toʻrt mavsum mobaynida jami uchta jamoa kubok gʻolibi boʻlishga erishdi: ikki marta Barselona (1982/1983 va 1985/1986) va bittadan Real Madrid (1985) va Real Valyadolid (1984).

Format 
Liga kubogi musobaqasi Olimpiyacha tizimda ikkita oʻyin oʻtkazildi: uyda va mehmonda. Final ham ikkita oʻyindan iborat boʻlgan. Gʻolib jamoa ikki oʻyin natijasiga koʻra aniqlangan. Ikkita oʻyinda ham gʻolib aniqlanmasa, qoʻshimcha vaqtlar berilgan, undan soʻng, penaltilar seriyasi oʻtkazilgan.

Barcha finallar (ikki oʻyin)

Manbalar

Havolalar 
 Spain – List of League Cup Finals; at RSSSF

Copa de la Liga
Ispaniyada futbol tarixi
Mankomunado chempionati (futbol)

Madridliklar futbol chempionati (shuningdek, Campeonato Centro va 1931-yildan Trofeos Mancomunados nomiga ham ega) — 1903-yilda tashkil etilgan boʻlib, Madrid futbol federatsiya tashabbusi bilan oʻtkazilgan, Madriddagi eng muhim musobaqa hisoblangan futbol musobaqasidir. 1913-yilda chempionatga oʻzgartirishlar kiritildi va boshqa mintaqa jamoalari ham qoʻshildi (masalan, Avila, Syudad-Real, Kuenka, Gvadalaxara, Segoviya va Toledo). 
1902-yildan 1940-yilgacha musobaqa oʻtkazilib kelindi va Franko diktaturasi davrida tugatildi.

Gʻoliblar 
   
  Madrid FC \ Real Madrid: 23
 1904-05, 1905-06, 1906-07, 1907-08, 1909-10, 1912-13, 1915-16, 1916-17, 1917-18, 1919-20, 1921-22, 1922-23, 1923-24, 1925-26, 1926-27, 1928-29, 1929-30, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1935-36.

 Atletiko Madrid : 4
 1920-21, 1924-25, 1927-28, 1939-40.

 Real Sosedad Gimnastik : 3
 1910-11, 1911-12, 1913-14.

 Espanyol Madrid : 2
 1903-04, 1908-09.

 Rasing Madrid : 2
 1914-15, 1918-19.

 Moderno : 1
 1902-03.

Havolalar 
 List of Champions at Rsssf

Ispaniya futboli tarixi
AFC U-19 Osiyo chempionati 2012

2012-yilgi AFC U-19 Osiyo chempionati (Yoshlar o'rtasidagi Osiyo chempionati) Osiyo Futbol Konfederatsiyasi tomonidan tashkil etilgan musobaqaning 37-marotaba o'tkazilishidir. AFC 2011-yilning 23-noyabr kuni BAAni musobaqa mezboni sifatida tasdiqlagan. Musobaqada eng yuqori to'rt o'rinni egallagan terma jamoalar FIFA U-20 Jahon chempionati 2013 yo'llanmasini qo'lga kiritadi.

Mezbon tanlash
Musobaqaning tashkiliy qo'mitasi Bangladesh, Eron, Falastin, Birlashgan Arab Amirliklari, Oʻzbekiston musobaqaning final bosqichini qabul qilishga qiziqish bildirayotganini ma'lum qilgan.

Qo'mita qaroriga ko'ra, musobaqaning final bosqichini o'zida qabul qilish uchun OFKga a'zo uyushmalarning terma jamoasi musobaqaning final bosqichi yo'llanmasini qo'lga kiritgan bo'lishi kerak. Musobaqa mezboni to'g'risidagi qaror qo'mitaning 2011-yil 23-noyabr kuni bo'lib o'tgan yig'ilishi, saralash bosqichi yakunlariga asoslanib, qabul qilingan.

Maydonlar

Saralash bosqichi

Saralash bosqichiga qur'a tashlash marosimi 2011-yilning 30-mart kuni bo'lib o'tdi.

Final bosqichiga yo'l olgan terma jamoalar

Qur'a
Musobaqaning final bosqichiga qur'a tashlash marosimi 2012-yilning 13-may kuni Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahrida bo'lib o'tdi.

Guruh bosqichi
Barcha vaqtlar UTC+04:00 boʻyicha oʻlchanadi.

A guruhi

B guruhi

C guruhi

D guruhi

Pley-off bosqichi

Pley-off bosqichi xaritasi

Chorak finallar

Yarim finallar

Final

Gʻoliblar

Toʻpurarlar
 7 gol
 Igor Sergeev

 6 gol
 Corey Gameiro
 Mahmoud Maowas

 5 gol
 Mohannad Abdul-Raheem

 4 gol
 Moon Chang-Jin

 3 gol

 Hossein Fazeli
 Bilal Qwaider

 Fahad Al-Muwallad

 2 gol

 Alireza Jahanbakhsh
 Mohammed Jabbar Shwkan
 Kang Sang-Woo

 Kim Seung-Joon
 Ahmed Abdel-Motal

 Ahmed Al-Shehri
 Temur Hakimov

 1 gol

 Feng Gang
 Wu Xinghan
 Sardar Azmoun
 Behnam Barzay
 Rouzbeh Cheshmi
 Valid Mashaeizadeh
 Ehsan Pahlavan
 Jawad Kadhim Hantoosh
 Ahmad Abbas Hattab
 Ali Adnan Kadhim
 Takuya Iwanami
 Shinya Yajima
 Laith Al-Bashtawi
 Ahmed Al-Issawi

 Fadi Awad
 Saleh Rateb
 Jang Kuk-Chol
 Jong Kwang-Sok
 Kang Nam-Gwon
 Kim Ju-Song
 Pak Myong-Song
 Ri Ji-Song
 Hur Yong-Joon
 Kwon Chang-Hoon
 Lee Gwang-Hoon
 Mohammad Al-Fahad
 Saleh Badr
 Musaab Khidir Mohamed

 Saleh Al-Shehri
 Adnan Al-Taki
 Hamid Mido
 Samer Salem
 Nguyen Thanh Hien
 Nguyen Xuan Nam
 Perapat Notchaiya
 Thitipan Puangchan
 Woranat Thongkruea
 Saif Rashid
 Yousif Saeed
 Maksimilian Fomin
 Ihtiyor Toshpoʻlatov

1 Avtogol
 Sardor Rahmonov (Iordaniyaga qarshi oʻyinda)

Sovrinlar
 Toʻpurar:  Igor Sergeev
 EFOʻ:  Mohannad Abdul-Raheem
 Eng yaxshi darvozabon:  Mohammed Hameed
 Feyr pley jamoa: 

(*EFOʻ-Eng foydali oʻyinchi)

FIFA U-20 Jahon chempionati 2013 musobaqasiga chiqqan jamoalar
Eng yuqori 4 oʻrinni olgan jamoalar FIFA U-20 Jahon chempionati 2013 musobaqasiga yoʻllanma oldi.

Manbalar

Havolalar
  

AFC U-19 Osiyo chempionati 2012
2012
Afc U-19 Osiyo chempionati
Futbol boʻyicha Osiyo chempionatlari
Ras al-Xayma

Ras al-Xayma (arab. رأس الخيمة) - Birlashgan Arab Amirliklaridagi shahar, Ras al-Xayma amirligining ma'muriy markazidir.

Shahar aholisi soni 102 ming kishini tashkil etadi (2003-yil ma'lumoti). Aholisi soni bo'yicha BAAda 6-o'rinda turadi.

Qadimda shahar Julfar nomi bilan mashhur boʻlgan. Mamlakatning shimolida, Fors koʻrfazi qirg'og'ida joylashgan. Buxta orqali ikki qismga - yangi va eski shaharga ajralgan. Zamonaviy avtostrada orqali Dubay bilan bog'langan. Shaharda xalqaro aeroport va dengiz porti bor.

Birlashgan Arab Amirliklari shaharlari
BAAning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Fujayra klubi stadioni

Fujayra klubi stadioni (Fujairah Club Stadium) Birlashgan Arab Amirliklarining Fujayra shahrida joylashgan koʻp maqsadli stadiondir. Unda asosan futbol uchrashuvlari o'tkaziladi va u Fujayra SKning uy maydoni hisoblanadi. Stadion taxminan 5 ming nafar tomoshabinni o'ziga sig'dira oladi.

2012-yilning noyabr oyida Amirlik klubi stadioni AFC U-19 Osiyo chempionati bahslari o'tkazilgan.

Havolalar 

Stadionlar
Birlashgan Arab Amirliklari stadionlari
Fujayra

Fujayra — Birlashgan Arab Amirliklaridagi shahar, Fujayra amirligining maʼmuriy markazi.

Aholisi soni 54 ming (2003-yil maʼlumoti). Aholisi soni boʻyicha BAAning 7-shahri hisoblanadi.

Oman koʻrfazi boʻyida joylashgan Fujayra — koʻchalari keng va katta, oʻzi uncha katta boʻlmagan zamonaviy shaharchadir. Tarixiy obidalari orasida 1670-yilda qurilgan yarim xaroba Fujayra qoʻrgʻoni (fort) alohida ajralib turadi.

Shaharda dengiz porti va xalqaro aeroport bor.

Birlashgan Arab Amirliklari shaharlari
BAAning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Ummon qoʻltigʻi
Oliy matematika

Oliy matematika oʻrta va oliy taʼlim muassasalarida oʻqitiladigan kurs boʻlib, oʻz ichiga oliy algebra va matematik tahlil kabi matematik sohalarni oladi. Oliy matematika alohida fan sohasi emas, balki taʼlim sohasining bir predmetidir.

Oliy matematika - texnika, iqtisod, qishloq xoʻjaligi va boshqa maxsus oʻquv yurtlarida oʻqitiladigan matematika boʻlimlaridan iborat kurs. Oliy matematika kursiga, asosan, analitik geometriya, oliy algebraning ayrim kiyem lari, differensial hisob, integral hisob, differensial tenglamalar kiradi. 20-asr 70-yillarida Oliy matematikaga matematik statistika, ehtimollar nazariyasi, chiziqli dasturlash va boshqa sohalar ham qoʻshildi. Baʼzan, matematikaning oʻrta maktab dasturiga kiritilmagan qismi Oliy matematika deb tushuniladi. Bu notoʻgʻri, chunki oʻrta maktab matematika dasturiga matematikaning koʻp sohalari, jumladan, analitik geometriya, matematik analiz, ehtimollar nazariyasining maʼlum qismlari kiritilgan (qarang Elementar matematika).

Tarkibi 
Oliy matematika kursida quyidagilar oʻqitilishi mumkin:
 Oliy algebra
 Analitik geometriya
 Matematik tahlil
 Tahliliy geometriya
 Chiziqli algebra
 Hosila
 Integral
 Differensial tenglama
 Toʻplamlar nazariyasi
 Ehtimollar nazariyasi
 Matematik statistika

Havolalar 
 Oliy matematika , ZiyoNET
 «OLIY MATEMATIKA» fanidan DASTUR, Toshkent Moliya Instituti

Manbalar
Xalqaro futbol tarixi va statistikasi federatsiyasi

Xalqaro Futbol Tarixi va Statistikasi Federatsiyasi (ing. International Federation of Football History & Statistics - IFFHS ) - Futbol tarixi va statistikasini yoritib boruvchi sport tashkiloti. Ushbu tashkilot 1984-yilning 27-mart kuni Leypzigda doktor Alfredo Pyoge tomonidan tashkil etilgan. Hozirda tashkilot shtab-kvartirasi Olmoniyaning Bonn shahrida joylashgan.

Dunyoning eng kuchli 12 klubi 
(2017-2018-yillar bo'yicha)

11

Sevilya

231

12

Roma

222

Izohlar

Havolalar 
 Официальный сайт    

Xalqaro futbol tarixi va statistikasi federatsiyasi
Futbol tashkilotlari assotsiatsiyasi
Futbol veb-saytlari
Futbol assotsiatsiya rekordlari va statistikasi
Futbol assotsiatsiyasi tarixi
Kichik Jahon kubogi (futbol)

Kichik Jahon kubogi () — Venesuelada 1952-yildan 1957-yilgacha doimiy va 1975-yilgacha ba'zi yillarda o'tkazilib kelingan futbol musobaqasidir. Musobaqa Klublar o'rtasidagi jahon chempionati va Kontinentlaro kuboklarning birinchi avlodi hisoblanadi. Turnirda har xil yillarda ikkitadan to'rttagacha jamoalar o'ynashgan, yarmi Yevropa va yarmi Janubiy Amerika jamoalari qatnashgan. Lotin kubogi Kichik Jahon kubogida qatnashuvchi yevropa jamoasini aniqlab bergan. Janubiy Amerika jamoalari qatnashish tartibi aniq emas. Birinchi o'tkazilgan oltita musobaqadan keyin turnir o'z mavqeini yo'qotdi va qatnashuvchilar soni kamaydi.

G'oliblar

Havolalar 
 RSSSF saytida Kichik Jahon kubogi

Kichik Jahon kubogi
Lotin kubogi

Lotin kubogi — futbol boʻyicha eng birinchi musobaqalardan biri. 1949-yilda Fransiya, Italiya, Ispaniya va Portugaliya futbol federatsiyalari tomonidan tashkil qilingan. Kubokda mamlakat chempionlari qatnashgan. Musobaqa esa mavsum soʻnggida navbat bilan yuqorida sanab oʻtilgan davlatlardan birida oʻtkazilgan. 
Soʻnggi Lotin kubogi 1957-yilda oʻtkazilgan (musobaqa Chempionlar kubogi turniri boshlangandan soʻng tugatilgan). Kubokning soʻnggi sohibi boʻlish Real Madrid jamoasiga nasib qilgan.

Gʻoliblar 
 1949 Barselona — Ispaniya
 1950 Benfika — Portugaliya
 1951 Milan — Italiya
 1952 Barselona — Ispaniya
 1953 Reyms — Fransiya
 1955 Real Madrid — Ispaniya
 1956 Milan — Italiya
 1957 Real Madrid — Ispaniya

Havolalar 
RSSSF saytida Lotin kubogi sahifasi

Lotin kubogi
Raymond Kopa

Raymon Kopa (, tugʻilganda Kopashevskiy (), 13-oktabr 1931-yil, Ne-le-Min (Pa-da-Kale), Fransiya) — kelib chiqishi polyak boʻlgan fransiyalik futbolchi. Hujumchi. 50-60-yillarda Yevropaning eng yaxshi futbolchilaridan biri hisoblanadi. 
Oʻynagan klublari: „Anjers“ (1949-1951), „Stad de Reyms“ (1951-1956; 1959-1967), „Real Madrid“ (1956—1959).

Fransiya terma jamoasi safida 1952-1962 yillarda 45 ta oʻyin oʻtkazgan.

Biografiyasi 

Fransiyada Polshadan kelgan emigrant konchilar oilasida tavallud topgan. Oʻz faoliyatini oʻng qanot hujumchisi sifatida boshladi va keyin markaziy hujumchi sifatida oʻynay boshladi. 1958-yildagi jahon chempionatining eng yaxshi oʻyinchilaridan biri boʻldi, chempionat natijasiga koʻra, Fransiya bronza medali sohibi boʻldi. Shu sababdan ham 1958-yili „Oltin toʻp“ sovriniga ega boʻldi. Afsuski, oyogʻining sinishi va uni davolash uchun oʻtkazilgan operatsiyalar natijasida 1967-yilda oʻz faoliyatini tugatishga majbur boʻldi.

Erishgan natijalari 
 Fransiya chempioni: 1953, 1955, 1960, 1962
 Ispaniya chempioni: 1957, 1958
 Yevropa chempionlari kubogi (3): 1957, 1958, 1959
 Yevropa chempionlari kubogi finalchisi: 1956
 Lotin kubogi sohibi: 1953, 1957
 Lotin kubogi finalchisi: 1955
 Jahon chempionati bronza medal sohibi: 1958

 „Oltin to'p“ sohibi: 1958
 „Kumush toʻp“ sohibi: 1959
 „Bronza toʻp“ sohibi: 1956, 1957
 1970-yil 30-noyabrda Fahriy legion ordeni bilan mukofotlangan. (bu orden bilan mukofotlangan birinchi futbolchi)
 FIFA 100 roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar

Havolalar 
 FFF rasmiy saytidagi sahifasi 
 L’Equipe gazetasi saytidagi sahifasi
 Vosstavshiy protiv rabstva

Fransiya futbolchilari
FIFA 100
Erkak futbolchilar
Eron prezidentlari

Eron prezidentlari:

Eron prezidentlari roʻyxati

Manbalar 

Eron prezidentlari
Paco Gento

Francisco „Paco“ Gento López (, 21-oktabr 1933-yil — 18-yanvar 2022-yil) — ispaniyalik taniqli futbolchi, Real Madrid jamoasida toʻp surgan. Futbol tarixidagi eng yaxshi yarim himoyachilardan biri hisoblanadi. Yevropa chempionlari kubogi gʻolibligi boʻyicha rekordchi — 6 karra (1956—1960; 1966).

Biografiyasi 

Francisco Gento Santanderdan janubda joylashgan Guarnisoda tavallud topgan. Yoshligida otasi bilan chorvachilik bilan shugʻullangan, „Atletiko Aviasyon“ (hozirgi „Atletiko Madrid“) jamoasiga muxlislik qilgan. „Rasing“ yoshlar akademiyasiga qabul qilinmagunicha, bir qancha havaskor jamoalarda toʻp surgan. 1952/53 mavsumda „Rasing“ning asosiy tarkibida oʻynadi va oʻsha vaqtda madridning „Real“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi.

Pako Gento Realning yana bir afsonasi Alfredo Di Stéfanodan ikki oʻyin oldinroq debyutini oʻtkazdi, lekin „qaymoqranglilar“ safida koʻproq mavsum toʻp surdi. Gento bir jamoa safida va umuman 6 marta Yevropa chempionlari kubogi sovriniga ega boʻlgan yagona futbolchi hisoblanadi. Jahon futbolida eng muhim boʻlgan klublar oʻrtasidagi qitʼa musobaqalarida bunday koʻrsatkichni faqatgina argentinalik Francisco Sa 1970-yillarda olti marta Libertadores kubogi qoʻlga kiritgan. Ammo Francisco sovrinni ikkita jamoada yutgan: „Independiente“ (4), „Boka Xuniors“ (2).

Pako Gento sharafiga Santiago Bernabeu maydonida ikki marta oʻrtoqlik uchrashuvi oʻtkazilgan. 1975-yilda „Real“ oʻz maydonida „River Pleyt“ bilan 1972-yilda esa portugaliyaning „Belenensish“ jamoasi bilan oʻynagan. Gento futbolchilik faoliyatini tugatgandan soʻng, „Real“ning ikkinchi jamoasi „Kastilya“da murabbiylik qildi. Keyinchalik esa boshqa jamoalarni ham boshqardi. 2007-yilda uning sharafiga yana bir oʻrtoqlik uchrashuvi oʻtkazildi.

Vafoti 
Gento 2022-yilning 18-yanvarida 88 yoshida vafot etdi.

Erishgan natijalari 
 Ispaniya chempioni (12): 1954, 1955, 1957, 1958, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969
 Ispaniya kubogi (2): 1962, 1970
 Yevropa chempionlari kubogi (6): 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966
 Qit'alararo kubok (1): 1960
 Lotin kubogi sohibi (2): 1955, 1957

Havolalar 
 Biografiya va intervyu

Ispaniya futbolchilari
1933-yilda tugʻilganlar
2022-yilda vafot etganlar
Arslonbob

Arslonbob - Jalolobod viloyatining Bozor-Qoʻrgʻon tumanidagi qishloq, Qirgʻiziston.

Tarixi

Aholisi 

Arslonbob qishlogʻida 1 291 minga yaqin aholi istiqomat qiladi. Aholining 77 % ni oʻzbeklar, 22% ni qirgʻizlar va 1% boshqa millatlar tashkil qiladi. 2021-yil maʼlumotlariga koʻra Arslonbob aholisi 15 196 kishidir.

Geografiyasi 

Arslonbob asosan togʻli hudud boʻlib dengiz sathidan 1600 metr balandlikda joylashgan. Hududning asosiy qismini yongʻoqli oʻrmonlari tashkil qiladi. Oʻrmon hududi 608 ming gektar.

Arslonbob sharsharalari 

Arslonbobda asosan ikki sharshara mavjud, Katta sharshara va Kichik sharshara. Sharsharaga suv, asosan, Boboshota tizma togʻlaridagi muzliklardan erib tushadi.
Katta sharsharaning uzunligi tahminan 70-80 metrni tashkil qiladi.
Kichik sharshara esa tahminan 20-25 metrni tashkil qiladi. Kichik sharshara oʻzining jozibadorligi bilan kishini oʻziga rom qiladi.

Manbalar 

Qirg'iziston shaharlari
Ferenc Puskás

Ferents Pushkash (, haqiqiy ismi Ferents Purseld Byro (); 2-aprel 1927, Budapesht, Vengriya — 17-noyabr 2006, oʻsha yerda) — venger futbolchi, koʻpchilik tomonidan futbol tarixidagi eng buyuk oʻyinchilaridan biri deb tan olingan, vengerlarning „Oltin jamoa“si qatnashchisi.

Ferents Pushkash hayotlik vaqtidayoq vengerlarning barcha davrlardagi eng yaxshi futbolchisi deb tan olingan. Ferents Pushkashning sharafiga Budapeshtdagi multisport stadioni qurilgan va uning nomi berilgan. FIFA tanlovi boʻyicha yilning eng yaxshi goli mukofoti ham Pushkash nomi bilan ataladi.

Manbalar 

Vengriyalik erkak futbolchilar
Ispaniyalik erkak futbolchilar
 FIFA 100
Real Madrid CF futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Erkak futbolchilar
UEFA Chempionlar Ligasi to‘purarlari
Míchel

Xose Migel "Michel" Gonsales Martin del Kampo (; 23-mart 1963, Madrid) — taniqli ispan futbolchisi, Real Madrid va Ispaniya terma jamoasi sobiq yarim himoyachisi. Hozirgi vaqtda murabbiylik faoliyatini yuritib kelmoqda.

Manbalar

Havolalar  

Stats at Medio Tiempo 

1963-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Ispaniyalik erkak futbolchilar
Madridlik futbolchilar
Erkak futbol yarim himoyachilari
La Liga oʻyinchilari
Segunda División futbolchilari
Real Madrid Castilla futbolchilari
Atlético Celaya futbolchilari
Real Madrid CF futbolchilari
UEFA Yevropa Ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar
Ispaniya milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari
UEFA Chempionlar Ligasining eng yaxshi toʻpurarlari
Ispaniyalik chet elda oʻynaydigan erkak futbolchilari
Ispaniyalik futbol murabbiylari
Alifbo boʻyicha sportchilar
UEFA Chempionlar Ligasi to‘purarlari
Hugo Sánchez

Ugo Sanches Markes (; 11-iyul 1958, Mexiko) – meksikalik futbolchi, hujumchi. XFTSF tanloviga koʻra, Markaziy va Shimoliy Amerikadagi XX-asrning eng yaxshi oʻyinchilari orasida birinchi oʻrinni egalladi. FIFA 100 roʻyxatiga kiradi. 1990-yilda Oltin butsa sohibi boʻlgan. Ispaniya chempionati tarixidagi eng natijaviy oʻyinchilar orasida ikkinchi oʻrinni egallagan. Hozirgi vaqtda u murabbiy.

Manbalar 

Meksika futbolchilari
FIFA 100
Yashayotgan insonlar
Real Madrid CF futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Erkak futbolchilar
Rorschach testi

Rorschach testi () psixologik test turi boʻlib, unda sinaluvchilar siyoh dogʻlariga qarab, nima koʻrishayotgani qayd etiladi va bu javoblar psixologik tahlil etiladi. Ayrim ruhshunoslar bu testdan kishining shaxsiy xarakteristikalari va hissiyotlarini aniqlashda foydalanishadi. Bu test bemorlar oʻz fikrlarini ochiq aytib berolmagan hollarda ishlatilgan. 

U 1921-yilda shveytsariyalik ruhshunos German Rorshax tomonidan yaratilgan.Uni shuningdek, "Rorshax dog'lari" deb ham atashadi.Tadqiqodchilar bu testni shizofreniya yoki turli asab kasallik bilan chalinganlarni aniqlash uchun ajoyib vosita deb hisoblashadi. 

1960-yillarda mashhurlikka erishgan Rorschach testi bugunda ruhshunoslar tomonidan tanqid etiladi.

Manbalar

Havolalar 
 Xalqaro Rorschach Jamiyati 

Psixologiya
FC Porto

Portu futbol klubi (port. Futebol Clube do Porto). Portugaliyaning Porto shahri futbol klubi

Eslatmalar

Manbalar

Havolalar  

  
 Club page at Primeira Liga 
 Club page at UEFA

 Portugaliya futbol klublari
1893-yilda tashkil etilgan futbol klublari
UEFA Chempionlar Ligasida gʻolib chiqqan klublar
UEFA Yevropa Ligasida gʻolib chiqqan klublar
UEFA Superkubogini qoʻlga kiritgan klublar
Qitʼalararo kubokda gʻolib chiqqan klublar
G-14 klublari
Alifbo boʻyicha futbol klublari
Christian Bale

Christian Charles Philip Bale (; 30-yanvar, 1974) ingliz aktyordir. Amerika filmlarida suratga tushib tanilgan Bale mustaqil va art filmlarda ham rollar ijro etgan.

Bale oʻzbek tomoshabiniga ilk bora Bolaginam Mio (1987) filmidagi Jum-Jum roli orqali tanilgan, dunyo eʼtiboriga esa Steven Spielberg'ning Empire of the Sun (1987) filmida rol oʻynab tushgan. 2000-yili u Amerika Jinnisi filmida Patrick Batemam ismli serial qotil rolini ijro etib, kinotanqidchilar maqtoviga erishdi. 2004-yilgi Mashinist kinosida qiltiriq stanokchi rolida suratga tushish uchun 28 kilo vazn yoʻqotib, metodli ijrochi (yaʼni rolga butunlay kiruvchi ijrochi) ekanligini isbotladi.

Bale Christopher Nolan'ning Batman Muqaddima (2005), Qora Ritsar (2008) va Qora Ritsar: Afsonaning qaytishi (2012) filmlarida Batman rolini ijro etib, katta tijoriy muvaffaqiyatga erishdi. 2010-yilgi Kurashchi filmidagi Dicky Eklund roli esa unga Oscar mukofotini keltirdi.

Manbalar

Havolalar 
 Christian Bale IMDb profili

Oltin Globus mukofoti sovrindorlari
Screen Actors Guild Awards sovrindorlari
Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Amerikalik erkak ovoz aktyorlari
Angliyalik erkak aktyorlar
Yashayotgan insonlar
Orol

Orollar — Atrofi suv bilan oʻralgan va materikka nisbatan kichik boʻlgan quruqliklarga orollar deyiladi. Ularning maydoni 9,2 mln kv.km boʻlib, quruqlik maydonining 6,1% ini tashkil qiladi. Maydoni 50 ming km" dan ortiq boʻlgan 28 ta katta orol Yer shari orollari umumiy maydonining 79% ini tashkil etadi.

Orollar joylashishiga koʻra yakka yoki toʻda-toʻda holda boʻladi. Orollar birlashmasi arxipelag deyiladi. Bunga

 Malaya,
 Frants-Iosif Yeri,
 Shpitsbergen arxipelaglari misol boʻladi.

Yakka orolga Yangi Gvineya,Madagaskar misoldir. Orollar paydo boʻlishi jihatidan ikki guruhga – materik va mustaqil orollarga ajratiladi.

Materik orollari — kelib chiqishi jihatidan materik bilan bogʻliqdir. Bu orollar materikning davomi boʻlib, soʻngra uning bir qismi choʻkkan va dengiz suvi bosib orolga aylangan: Novaya Zemlya, Buyuk Britaniya, Tasmaniya, Irlandiya, Saxalin va boshqalar.

Mustaqil orollar — materik bilan aloqada boʻlmagan, yaʼni hechqachon materikning bir qismi boʻlmagan orollardir. Mustaqil orollar vujudga kelishi jihatidan vulqon va marjon orollarga boʻlinadi.

Vulqon orollar — vulqonlarning suv ostidan otilib chiqishidan hosil boʻladi. Bunga Tinch okeanidagi Gavayi oroli misoldir. Gavayi oroli (Mauna Loa) suv tagida 4600 m boʻlsa, dengiz ustida 4170 m chiqibturadi, umumiy balandligi 8770 m.

Marjon orollari — marjon hosil qiluvchi poliplarning oʻsishi natijasida paydo boʻlgan. Ular dengiz suvining harorati 16 −18 °C dan past boʻlmagan, chuqurligi 90 m dan oshmaydigan joylarda vujudga keladi. Marjon orollarini hosil qiluvchi hisoblangan marjon poliplari kislorodga boy, ancha shoʻr, tiniq, yorugʻlik yetarli boʻlgan issiq suvlardagina yashaydi. Bundan koʻrinib turibdiki, marjon uyumlari qutbiy va oʻrtacha kengliklarda vujudga kelmaydi. Marjonlar dengiz suvidan kalsiy karbonat tuzini (ohaktoshi) ajratib chiqaradi. Shu sababli ular yashagan va halok boʻlgan yerlarda ohaktosh toʻplanadi. Ohaktosh ustiga yangi vujudga kelgan marjonlaming oʻrnashishi natijasida orollar vujudga keladi. Marjon uyumlari 330-335 yil ichida 2 m oʻsa oladi.

Baryer (to 'siq) rifi – ham xuddi qirgʻoq rifiga oʻxshaydi, lekin u qirgʻoqdan ancha uzoqda boʻladi. Baryer rifiga Avstraliya materigi yoqalab 1900 km choʻzilgan, kengligi bir necha oʻn kilometrgacha keladigan Katta Baryer rifi misol boʻladi.

Suv osti balandliklari atrofida joylashgan marjon uyumlari asta-sekin toʻplanishidan hosil boʻlgan orollar marjon (atoll) orollari deyiladi. Ular koʻpincha taqa shaklida boʻladi. Atollarning diametri 2 km dan 30 km va xatto 90 km ga yetishi mumkin. Tinch okeanidagi Gilbert, Ellis,Tuomotu arxepelaglari, Marshall va Korolina orollarida atollar juda koʻp.

Yana qarang 
 Atoll
 Yangi Zellandiya
 Yarimorollar

Manbalar 
Umumiy yer bilimi (H.Vahobov, Oʻ.Abdunazarov va b.).pdf                                                                                              Baratov P.,Sultanova N. B. Umumiy Yer bilimi-Toshkent,2019-yil .pdf
Geografik terminlar
Antiteizm

Antiteizm (yun. ἀντί — „qarshi“ va teizm) deb tizmga boʻlgan faol qarshilikka aytilgan. Dunyoviy maʼnoda atama dinlarga qarshilikni, diniy tarafdan esa xudolarda qarshilikni bildirgan edi.

Dinni zararli va xavfli, deb qarovchilar oʻzlarini antiteist deyishlari mumkin boʻlgan. Masalan, britan adibi Christopher Hitchens yozgan: „Men ateist emas, koʻproq antiteistman: men nafaqat barcha dinlar bir yolgʻonning turli koʻrinishidir, deyman, balki diniy tashkilot va eʼtiqod samaralarini zararli, deb topishgan.

Manbalar
Oqjar (tuman)

Oqjar tumani (qoz. Ақжар ауданы اقجار اۋدانى) — Shimoliy Qozogʻiston viloyatidagi tuman. Tumanning maʼmuriy markazi Tolshiq qishlogʻi. Viloyat markazi sanalmish Petropavlovsk shahridan 285 km uzoqlikda joylashgan. Tuman hududi — 8,04 ming km2. 2010-yilgi 1-yanvardagi maʼlumot boʻyicha tuman aholisi 21,4 ming kishini tashkil qildi. Aholining oʻrtacha zichligi 2,6 kishi/km².

Tarixi 
Oqjar tumani 1997-yili, Lenin va Leningrad tumanlarini biriktirish natijasida tashkil topdi.

Aholisi 
2010-yilgi maʼlumot boʻyicha aholisi 21,4 ming kishini tashkil qildi. Aholining oʻrtacha zichligi 2,6 kishi/km² (2010-yil 1-aprel).

Tumanning milliy tarkibi (2010-yil 1-apeldagi maʼlumot)
 qozoqlar — 15 897 kishi (74,18 %)
 ruslar — 3 056 kishi (14,26 %)
 ukrainlar — 957 kishi (4,47 %)
 beloruslar — 380 kishi (1,77 %)
 olmonlar — 360 kishi (1,68 %)
 tatarlar — 307 kishi (1,43 %)
 polyaklar — 87 kishi (0,41 %)
 chechenlar — 57 kishi (0,27 %)
 boshqalar — 328 kishi (1,53 %)
 Umumiy — 21 429 kishi (100,00 %)

Geografiyasi 
Aqjar tumani Shimoliy tomonidan Rossiya Federatsiyasi bilan, gʻarbiy tomonidan Tayinsha tumani, janubida Oqmoʻla viloyati, janubi-sharqidan esa Valixanov tumanlari bilan chegaradosh.
Tuman hududi orqali oʻtadigan 80 kilometr Ashisuv daryosi bor. Shuningdek bir nechta kichkina koʻllari ham mavjud, ular yomgʻir, qor va yer osti suvlaridan tashkil topgan.

Aqjar tumanidagi aholi punktlari 

 Achchiqko'l qishlogʻi
 Boymirzo qishlogʻi
 Boytuvis qishlogʻi
 Boʻstonliq qishlogʻi
 Dimitrovka qishlogʻi
 Dovut qishlogʻi
 Gorkovskoye qishlogʻi
 Jarqin qishlogʻi
 Kengochchi qishlogʻi
 Kichik Qoraoʻy qishlogʻi
 Leningradskoye qishlogʻi
 Mayskoye qishlogʻi
 Nayzatoʻmar qishlogʻi
 Olqaterak qishlogʻi
 Oqjarqin qishlogʻi
 Oqsari qishlogʻi
 Oysari qishlogʻi
 Qiziltoʻ qishlogʻi
 Qozon qishlogʻi
 Qulikoʻl qishlogʻi
 Tolshiq qishlogʻi
 Tugʻirjap qishlogʻi
 Ulgali qishlogʻi 
 Uyali qishlogʻi 
 Vosxodskoye qishlogʻi

Manbalar 

Qozogʻiston tumanlari
Tolshiq

Tolshiq (qoz. Талшық, تالشىق) — Shimoliy Qozog'iston viloyati, Oqjar tumanining markazi. Temir yoʻl stansiya viloyat markazi — Petropavlovsk shahridan janubi-sharqqa tomon 320 km masofada, Shat daryosining soʻng tomonida joylashgan. Aholisi 3,7 ming kishi (2012). Poydevori 1962-yili Koʻkchatov — Kishkenekoʻl temir yoʻlini barpo etish maqsadida qurilgan.

Sanoati 
Talshiqda qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanuvchi 17 chorva xoʻjaligi, 2 MChJ, katta bugʻdoy ombori, v.h. faoliyat yuritmoqda.

Manbalar 

Qozogʻiston qishloqlari
Oqjar tumani aholi punktlari
Andriy Shevchenko

Andrey Nikolayevich Shevchenko (; 29-sentyabr 1976, Kiev viloyati) – sobiq futbolchi, hujumchi. Ukrainada eng koʻp natijalarga erishgan futbolchi, Ukraina terma jamoasining 48 ta urgan gollari bilan eng yaxshi bombardiri hisoblanadi. Terma jamoa sardori boʻlgan.

2004-yilda „Oltin toʻp“ sohibi boʻlgan. Chempionlar ligasida uch marta bombardir boʻlgan, Italiya chempionatida esa ikki marta bu nomga erishgan. Milan tarixidagi ikkinchi bombardir, milan derbisida tarixida esa eng yaxshi bombardir boʻlgan. Olti marta Ukrainaning eng yaxshi futbolchisi deb tan olingan. Ukrainada xizmat koʻrsatgan sport ustasi. 
2012-yil 27-iyulda sportdagi faoliyatini yakunlashini eʼlon qildi va bundan keyin siyosat bilan shugʻullanmoqchiligini, 2012-yilda oʻtkaziladigan parlament saylovlarida qatnashish niyati borligini ham qayd etdi.

Havolalar 
 Andrey Shevchenkoning shaxsiy sayti
 Twitterdagi profili
 „Dinamo Kiev“ rasmiy saytidagi sahifasi 
 championat.com saytidagi sahifasi
 Andrey Shevchenkoning norasmiy sayti

Ukraina futbolchilari
FIFA 100
Yashayotgan insonlar
UEFA Chempionlar Ligasi gʻoliblari
A Seriya legionerlari
Erkak futbolchilar
2005-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
2004-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
UEFA Chempionlar Ligasi to‘purarlari