Dars rejasi

Dars rejasi-bu o'qituvchi tomonidan o'qitish kursining batafsil tavsifi yoki dars uchun "o'rganish traektoriyasi. Kundalik dars rejasi o'qituvchi tomonidan sinfni o'rganishga rahbarlik qilish uchun ishlab chiqiladi. Tafsilotlar o'qituvchining xohishiga, o'rganilayotgan mavzuga va talabalarning ehtiyojlariga qarab o'zgaradi.Rejaga nisbatan maktab tizimi tomonidan qo'yilgan talablar bo'lishi mumkin.Dars rejasi - bu muayyan darsni o'tkazish bo'yicha o'qituvchining qo'llanmasi bo'lib,u maqsad (talabalar nimani o'rganishi kerak), maqsadga qanday erishish (usuli, tartibi) va maqsad qanchalik to'g'ri bo'lganligini o'lchash usulini o'z ichiga oladi va quyidagilarga erishildi ( test, ish varag'i, uy vazifasi va boshqalar).

Dars rejasi uchun bir necha usullar mavjud bo'lsada,ko'pchiligida quyidagi nomlarbilan bilan qabul qilingan.Quyidagi bo'limlarga bo'lingan.

 Darsning nomi
 Darsnining borishi taqsimoti uchun zarur bo'lgan vaqt jadvali.
 Foydalanilgan ko'rgazmalar ro'yxati
 Maqsadlar ro'yxati,ular xatti-harakat maqsadlari.
 Talabalarni darsning koʻnikmalari yoki tushunchalariga eʼtibor qaratadigan toʻplam—bular rasm yoki modellarni koʻrsatish, yetakchi savollar berish yoki oldingi darslarni koʻrib chiqishni oʻz ichiga oladi;
 Darsni tashkil etuvchi voqealar ketma-ketligini, shu jumladan o'qituvchining ko'rsatma kiritishini va kerak bo'lganda, yangi ko'nikma va g'oyalarni mustahkamlash uchun talabalar tomonidan boshqariladigan amaliyotni tavsiflovchi o'quv komponenti taashkil etish;
 Talabalarga mustaqil ravishda ko'nikmalar yoki bilimlarni kengaytirish imkonini beradigan mustaqil ish amaliyoti haqida ma'lumot beradi;
 Xulosa, bu yerda o'qituvchi muhokamani yakunlaydi va savollarga javob beradi;
 Baholash komponenti, ko'rsatma berilgan ko'nikmalar yoki tushunchalarni o'zlashtirish uchun test—javob berish uchun savollar to'plami yoki amal qilish kerak bo'lgan ko'rsatmalar to'plami;
 Darsning xavflari va ularni minimallashtirish bo'yicha ko'rilgan choralar hujjatlashtirilgan xavfni baholash;
 O'qituvchi darsning o'zi haqida fikr yuritish uchun foydalanadigan tahlil komponenti—masalan, nima ishlagan va nimani yaxshilash kerak;
 Davomiylik komponenti oldingi dars mazmunini ko'rib chiqadi va aks ettiradi.

Darsda Gerbart usulidagi yondashuv: 

 Tayyorgarlik va ko'rsatma: Bu o'quvchining oldingi bilimlari bilan bog'lash, bolalarning qiziqishini uyg'otish va ularning his-tuyg'ularini jalb qilish orqali bolalarni dars mazmuniga tayyorlash va undashga tegishli. Bu bolaning ongini yangi bilimlarni olishga tayyorlaydi. "O'quvchilarning qaerdaligini bilish va ular qaerda bo'lishga harakat qilishlari kerakligini bilish yaxshi o'qitishning ikkita asosiy shartidir." Darslar quyidagi tarzda boshlanishi mumkin: 
 a) Ikki yoki uchta qiziqarli, ammo tegishli savollar b)Rasm/lar, diagramma yoki modelni ko'rsatish c) Vaziyat Maqsad bayoni: Darsning diqqat markazini aniq, ixcham bayonotda e'lon qilish, masalan, "Bugun biz o'rganamiz. . ."
 Taqdimot va ishlab chiqish: Haqiqiy dars shu yerda boshlanadi.Bu bosqich talabalarning yaxshi faolligini o'z ichiga olishi kerak.O'qituvchi turli xil vositalardan,masalan,savollar,rasmlar, tushuntirishlar,ko'rgazmalar,ko'rgazmali va sensorli vositalardan foydalanadi. Axborot va bilim berilishi, tushuntirilishi, oshkor etilishi yoki taklif qilinishi mumkin. Quyidagi tamoyillarni yodda tutish kerak. 
 a) Tanlash va bo'linish printsipi: Ushbu mavzu turli bo'limlarga bo'linishi kerak. O'qituvchi, shuningdek, o'zi qancha aytishi va o'quvchilarning o'zlari bilishi kerakligi haqida qaror qabul qilishi kerak. 
 b) Ketma-ket va ketma-ketlik usullari: O'qituvchi oldingi va keyingi bilimlarning o'quvchilarga tushunarli bo'lishini ta'minlashi kerak. 
 c)G'oliblik va integratsiya usullari: Oxir oqibat, qismlarni ajratish butunlikni tushunishga yordam berish uchun ularning kombinatsiyasi bilan kuzatilishi kerak.
 Assotsiatsiyani taqqoslash: har doim yangi g'oyalar yoki bilimlarni mos usuli misollar keltirish va tegishli tushunchalar bilan taqqoslash orqali kundalik hayot vaziyatlari bilan bog'lash maqsadga muvofiqdir.Bu qadam printsiplarni o'rnatish yoki ta'riflarni umumlashtirishda muhim ahamiyatga ega.
 Umumlashtirish usuli: Bu tushuncha o'rganilgan bilimlarni tizimlashtirish bilan bog'liq.Taqqoslash va qarama-qarshilik umumlashtirishga olib keladi.O'quvchilarning o'zlari xulosa chiqarishlariga harakat qilish kerak. Bu o'quvchilarning o'z fikrlashi, mulohaza yuritishi va tajribasiga olib kelishi kerak.
 Qo'llash usuli: O'rganilgan tamoyillarni yangi vaziyatlarda o'ylash va qo'llash uchun yaxshi aqliy faoliyat talab etiladi.Bilim foydalanishga topshirilsa va tekshirilsa, aniq bo'ladi va o'quvchi aqliy tarkibining bir qismi bo'ladi.
 Takrorlash usuli: Dars rejasining oxirgi bosqichida o'qituvchi o'quvchilar mavzuni tushungan yoki tushunmaganligini aniqlashga harakat qiladi. Bu darsning samaradorligini baholash/baholash uchun talabalarga dars mazmuni bo'yicha savollar berish yoki o'quvchining tushunish darajasini tekshirish uchun qisqa maqsadlar qo'yish orqali qo'llaniladi; masalan, diagrammadagi turli qismlarni belgilash va hokazo.

Dars o'tish usullari va rejalari 
Yaxshi ishlab chiqilgan dars ishlanmasida o‘quvchilarning qiziqish va ehtiyojlari o‘z aksini topadi. U ta'lim sohasidagi eng yaxshi tajribalarni o'z ichiga oladi. Dars rejasi o'qituvchining ta'lim falsafasi bilan bog'liq bo'lib, o'qituvchining fikriga ko'ra, talabalarni tarbiyalash maqsadi.

Namuna, o'rta ingliz tili dasturining dars rejalari odatda to'rtta mavzu atrofida.Ular adabiy mavzu, til va kompozitsiya elementlari, adabiyot tarixi va adabiy janrdir.Keng, tematik dars rejasi afzalroq, chunki u o'qituvchiga turli xil tadqiqot, yozish, nutq va o'qish topshiriqlarini yaratishga imkon beradi. Bu o'qituvchiga turli xil adabiyot janrlarini o'rgatishda yordam beradi va videotasmalar, filmlar va teledasturlarni o'z ichiga oladi. Bundan tashqari, u adabiyot va ingliz tilini birgalikda o'qitishni osonlashtiradi. Xuddi shunday, tarix darslarining rejalari mazmunga (tarixiy aniqlik va asosiy ma'lumotlar), analitik fikrlashga, iskala va dars tuzilishining amaliyligiga va ta'lim maqsadlariga erishishga qaratilgan. Maktab talablari va o'qituvchining shaxsiy didi, shu tartibda dars rejasiga qo'yiladigan aniq talablarni belgilaydi.Bu talablar o'quvchilar va talabalrda turli usullarda qo'llaniladi.Turlicha tushuncha va fikr bildiradi.

Asosiy dars rejasi bilan deyarli bir xil formatga mos keladi, lekin bir necha kun yoki hafta davom etishi mumkin bo'lgan butun ish birligini qamrab oladi. Zamonaviy konstruktivistik o'qitish uslublari individual dars rejalarini talab qilmasligi mumkin. Birlik rejasi muayyan maqsadlar va vaqt jadvallarini o'z ichiga olishi mumkin, ammo dars rejalari talabalar ehtiyojlari va o'rganish uslublariga moslashgani uchun yanada faol bo'lishi mumkin.Zamonaviy usullardan keng foydalanish kerak.

Yangi usuldagi darsni rejalashtirish-bu to'liq rasmni taqdim etadigan o'quv faoliyatini to'g'ri tanlash. Birlikni rejalashtirish-bu mavzuni tizimli tartibga solish. "Birlik rejasi - bu metodologiya va mazmundan iborat maqsadlarga erishish uchun bog'langan bir qator o'rganish tajribasini o'z ichiga olgan rejadir" bu rejaga Samford usuli deb nom berilgan. "Birlik-bu rejalashtirish,rejalarni bajarish va natijalarni baholashni o'z ichiga olgan o'qituvchi rahbarligidagi bir guruh o'quvchilar tomonidan hamkorlikda ishlab chiqilgan markaziy muammo yoki maqsad atrofida turli xil faoliyat, tajriba va ta'lim turlarini tashkil etish" (Ta'lim lug'ati).

Birlik rejasining mezonlari:

 O'quvchining ehtiyojlari, imkoniyatlari, qiziqishlari hisobga olinishi kerak.
 Talabaning mustahkam psixologik bilimlari asosida tayyorlangan.
 Yangi ta'lim tajribasini taqdim eting; tizimli, lekin moslashuvchan.
 O'quvchining diqqatini oxirigacha ushlab turing.
 O'quvchining ijtimoiy va jismoniy muhiti bilan bog'liq.
 Talaba shaxsini rivojlantirish.

Shuni ta'kidlash kerakki,darsni rejalashtirish dars rejasi shablonini to'ldirish emas,balki fikrlash jarayonidir.Dars rejasi ko'k rangli bosma, harakatlar uchun qo'llanma xaritasi, sinfdagi o'quv faoliyatining to'liq jadval, tushunchalar, ko'nikmalar va malaka hosil qilishda munosabatlarni o'rgatishning usullariga, tizimli yondashuvi sifatida ko'zda tutilgan.

Dars rejasini tuzishda birinchi navbatda maqsadni, ya'ni butun dars uchun maqsad bayonini yaratish kerak.Ob'ektiv bayonning o'zi o'quvchilar dars oxirida nima qila olishiga javob berishi kerak.Maqsad butun dars rejasini boshqaradi.Dars rejasi mavjudligining sababi o'qituvchi dars rejasining maqsadlari o'quvchilarning rivojlanish darajasiga mos kelishini ta'minlashi kerak.O'qituvchi,shuningdek, o'quvchilarning yutuqlaridan umidlari katta ekanligini ,ishonchi ko'p ekanligini singdira olishi va adtoydil xoxlashini uqtirishi lozim.

Dars ishlanmalarini yetkazib berish 
Kanada ta'lim kengashi tomonidan o'qitish jarayonining samaradorligini oshirish uchun quyidagi ko'rsatmalar ishlab chiqilgan:

 O'qitishning boshida talabalarga taqdim etiladigan didaktik ko'rgazmalarning umumiy rasmini taqdim etadi.Ko'rgazmalarni taqdim etishda iloji boricha ko'proq didaktik va texnik qurollardan va turli xil tanish misollardan foydalanish.Materialni mantiqiy tarzda va mazmunli birliklarda taqdim etilishi uchun tartiblang.Talabalar uchun allaqachon tanish bo'lgan atama va tushunchalardan foydalanishga harakat qiling.

 O'quv vaziyati va baholash holati o'rtasidagi o'xshashlikni maksimal darajada oshiring va tegishli o'quv amaliyotini ta'minlang.Talabalarga topshiriqlar orqali uyga qaytganlarida darhol yangi ko'nikmalaridan foydalanish imkoniyatini bering.Darsning muhimligi haqida xabar bering, ularning motivatsiyasi darajasini oshiring va yangi tarkibni muvaffaqiyatli yakunlagan va birlashtirgan talabalar uchun mukofotlarni rejalashtirish orqali chetga chiqish xatti-harakatlarini nazorat qiling. Ta'lim samaradorligini saqlab qolish uchun baholash adolatli va erishish mumkin bo'lishi kerak.

 Motivatsiya kognitiv qobiliyatning har qanday o'sishidan mustaqil ravishda ta'lim natijalariga ta'sir qiladi.O'quv motivatsiyasiga vijdonlilik kabi individual xususiyatlar va o'quv muhiti ta'sir qiladi.Shuning uchun imkon qadar real topshiriqlarni berishga harakat qilish muhimdir. Talabalar o'z tezligida va to'g'ri javoblar darhol mustahkamlanganda, ehtimol tez "Yaxshi bajarilgan" bilan o'rganishadi.Ko'pgina Z avlod o'quvchilari uchun texnologiyadan foydalanish o'rganishni rag'batlantirishi mumkin. Simulyatsiyalar, o'yinlar, virtual olamlar va onlayn tarmoq allaqachon o'quvchilarning qanday o'rganishi va o'rganish tajribasini ishlab chiqish va etkazib berishni inqilob qilmoqda.Yuqori vizual va interfaol muhitda chuqur tajribaviy o'rganishga sho'ng'igan o'quvchilar ushbu tajribaga intellektual ravishda jalb qilinadilar.

 Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, o'quvchilar ongida o'rganishga bo'lgan ehtiyojni (Nima uchun men o'rganishim kerak, haqiqatga mos keladigan maqsad) yaratish muhimdir. Shundagina o‘quvchilar o‘tkazilgan “qanday va nimani o‘rganish” qismini o‘qituvchidan idrok etishlari mumkin. Shuningdek, o'quvchilarning o'quv muhitida sodir bo'lishi mumkin bo'lgan voqealar va xatti-harakatlar oqibatlari to'g'risida kutishlarini aniqlashga yordam beradigan ko'plab ma'lumotlarni taqdim eting.Masalan, differensial tenglamalar bo'yicha malakali bo'lishni o'rganayotgan talabalar stressli vaziyatlarga, yuqori o'qish yuklariga va qiyin muhitga duch kelishlari mumkin. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bunday sharoitlarning salbiy ta'sirini talabalarga nima bo'lishi mumkinligini oldindan bilish va ularni boshqarish ko'nikmalari bilan jihozlash orqali kamaytirish mumkin.

Sinfni boshqarish va dars o'tish usullari. 
Ishonchli dars rejasini tuzish sinfni boshqarishning muhim qismidir. Buning uchun samarali strategiyalarni sinfga, talabalarga va umumiy muhitga kiritish qobiliyati talab etiladi. Dars rejalarining ko'p turlari va ularni yaratish usullari mavjud.O'qituvchilar jamoaviy ishtirok etadigan talabalarni o'z ichiga olgan rejalar tuzish orqali guruh sharoitida tanqidiy fikrlashni rag'batlantirishlari mumkin. Vizual strategiyalar sinfni boshqarishda yordam beradigan dars rejalariga bog'langan yana bir komponentdir. Ushbu vizual strategiyalar turli xil talabalarga o'zlarining o'quv tuzilmalarini oshirishga yordam beradi va, ehtimol, ularning materialni yoki dars rejasidagi narsalarni umumiy tushunishlariga yordam beradi. Ushbu strategiyalar, shuningdek, imkoniyati cheklangan talabalarga yanada samaraliroq o'rganish imkoniyatini beradi. O'qituvchilar sinfni boshqarish va talabalarni qo'llab-quvvatlash uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan keng ko'lamli strategiyalarni amalga oshirishlari kerak. Ular o'zlarining maxsus sinflari, o'quvchilar turi, o'qitish uslubi va boshqalar uchun darsni rejalashtirishga kiritish uchun eng yaxshi strategiyalarni topishlari va ulardan o'z foydalari uchun foydalanishlari kerak. Agar o'qituvchi darsni to'g'ri rejalashtirgan bo'lsa, sinf yaxshiroq bo'ladi, chunki u talabalar uchun tuzilmani ta'minlaydi. Dars vaqtidan unumli foydalana olish asosiy dars rejalarini tuzish bilan birga keladi.

O'quvchilarga savol va topshiriqlarni berish. 
Topshiriqlar sinfda yoki keyingi dars davrida bajarilishi kerak bo'lgan uy vazifalari. Bu vazifalar muhim ahamiyatga ega, chunki ular o‘quv kursi talabalarga maqsad qo‘yish, unga erishish uchun kuch va jiddiy akademik kontekstlarda qatnashishga qiziqishni ta’minlashga yordam beradi, chunki ular akademik kurs ishlarida qatnashish uchun zarur bo‘lgan mazmun va ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar.

Yangi usullarni qo'llash.

 Butun sinf—o'qituvchi butun sinfga ma'ruza qiladi va sinfni sinfdagi muhokamalarda birgalikda ishtirok etadi.
 Kichik guruhlar—talabalar uch yoki to'rt kishidan iborat guruhlarda topshiriqlar ustida ishlaydi.
 Seminarlar—talabalar bir vaqtning o'zida turli vazifalarni bajaradilar. Seminar mashg'ulotlari dars rejasiga moslashtirilgan bo'lishi kerak.
 Mustaqil ish—talabalar topshiriqlarni yakka tartibda bajaradilar.
 Tengdoshlarni o'rganish—talabalar bir-birlaridan o'rganishlari uchun birgalikda, yuzma-yuz ishlaydi.
 Shartnoma ishi—o'qituvchi va talaba talaba belgilangan muddatgacha ma'lum miqdordagi ishni bajarishi kerakligi to'g'risida shartnoma tuzadi.

Ushbu topshiriq toifalari (masalan, tengdosh o'rganish, mustaqil, kichik guruhlar) o'qituvchining o'quvchi va sinfning materialni tushunishi haqida ma'lumot beradigan baholash o'lchovlarini tanlashiga rahbarlik qilish uchun ham ishlatilishi mumkin.Biggs (1999) tomonidan muhokama qilinganidek,o'qituvchi qaysi turdagi topshiriqni tanlashda talabalarga ko'proq foyda keltirishi mumkin bo'lgan qo'shimcha savollarni ko'rib chiqishi mumkin. Bularga quyidagilar kiradi:

 Har xil qiyinchilik darajasidagi topshiriqlarni tanlashdan oldin talabalar qanday o'rganish darajasiga ega bo'lishlari kerak?
 O‘qituvchi o‘quvchilar topshiriqni bajarish uchun qancha vaqt sarflashlarini xohlaydi?
 O'qituvchi talaba bahosi va fikr-mulohazalarini bildirishi uchun qancha vaqt va kuch sarflaydi?
 Topshiriqdan maqsad nima? (masalan, talabalarning o'rganishini kuzatish; talabalarga tushunchalarni amalda qo'llash uchun vaqt berish; guruh jarayoni yoki mustaqil tadqiqot kabi tasodifiy ko'nikmalarni mashq qilish)
 Topshiriq dars rejasining qolgan qismiga qanday mos keladi? Topshiriq mazmuni bilimini tekshiradimi yoki yangi kontekstda qo'llashni talab qiladimi?
 Dars rejasi ma'lum bir doiraga mos keladimi? Masalan, Umumiy asosiy dars rejasi  .

Yana qarang 

 O'quv dasturi
 O'quv rejasi
 Bloom taksonomiyasi
 O'quv materiallari
 Hech bir bola orqada qolmagan

Manbalar

Adabiyoti 

 Ahrenfelt, Yoxannes va Neal Uotkin. O'qitishning asosiy ko'nikmalari uchun 100 ta g'oyalar (uzluksiz bir yuz). Nyu-York: Continuum, 2006-yil.
 978-0-673-15122-3
 978-0-03-008171-2
 
 Serdyukov, Piter va Rayan, Mark. Samarali dars rejalarini yozish: 5 yulduzli yondashuv. Boston: Allyn va Bekon, 2008.
 Salsbury, Denis E. va Melinda Schoenfeldt. Darsni rejalashtirish: K-11 sinflari uchun tadqiqotga asoslangan model. Aleksandriya, VA: Prentice Hall, 2008-yil.
 Skowron, Jenis. Kuchli darsni rejalashtirish: har bir o'qituvchi samarali o'qitish bo'yicha qo'llanma. Ming Oaks, Kaliforniya: Corwin Press, 2006-yil.
 Tompson, Julia G. Birinchi yil o'qituvchisi uchun omon qolish bo'yicha qo'llanma: Har bir maktab kunining qiyinchiliklarini hal qilish uchun foydalanishga tayyor strategiyalar, vositalar va tadbirlar (JB Ed: Survival Guides). San-Fransisko: Jossey-Bass, 2007-yil.
 Tileston, Donna E. Uoker. Har bir o'qituvchi o'qitishni rejalashtirish haqida bilishi kerak bo'lgan narsalar Ming Oaks,CA:Corwin Press, 2003-yil.
 Bo'ri, Shoshana. Sizning eng yaxshi yilingiz! Maqsadli rejalashtirish va sinfni samarali tashkil etish bo'yicha qo'llanma (o'qitish strategiyalari). Nyu-York: O'qitish strategiyalari, 2006 yil.
Pedagogika
O'qitish