Metropolitan transport boshqarmasi

Metropolitan Transport Boshqarmasi (MTA) – AQShning Nyu-York shtati Nyu-York shahri Metropolitan jamoat transporti uchun mas’ul boʻlgan korporatsiya. Metropolitan Transport Boshqarmasi Shimoliy Amerikadagi eng yirik jamoat transporti organi boʻlib, Nyu-York shtatining 12 ta okrugiga hamda Konnektikut transport departamenti bilan shartnoma asosida Konnektikutning janubi-gʻarbiy qismidagi ikkita okrugga xizmat koʻrsatadi. Umumiy hisobda yettita koʻprik va ikkita tunnelda kun mobaynida 11 million va 850 000 dan ortiq yoʻlovchini tashiydi.

Tarixi

Tashkil etilishi 
1965-yil fevral oyida Nyu-York gubernatori Nelson Rokfeller Nyu-York shtati qonun chiqaruvchi organiga Long Island temir yoʻlini (LIRR) sotib olish, foydalanish va modernizatsiya qilish vakolatini berishni taklif qilgan. Pensilvaniya temir yoʻlining (PRR) oʻsha paytdagi shoʻba korxonasi boʻlgan LIRR 1949-yildan beri bankirotlikni yoʻqotish maqsadida faoliyat yuritib kelmoqda. Taklif etilgan taklif orqali ushbu hokimiyat Nyu-York shahri hududidagi boshqa shaharlararo temir yoʻl operatorlari bilan shartnomalar yoki kelishuvlar tuzish huquqiga ham ega boʻlgan. 1965-yil 1-iyunda qonun chiqaruvchi organ LIRR operatsiyalarini oʻz zimmasiga olish uchun Metropolitan shaharlararo transport boshqarmasini (MCTA) tuzdi. Gubernator Rokfeller oʻzining bosh yordamchisi, doktor Uilyam Ronanni MCTA raisi va bosh ijrochi direktori etib tayinladi. 1965-yil iyun oyida davlat PRRdan LIRRni 65 million dollarga sotib olish boʻyicha kelishuvni yakunlagan. MCTA 1965-yil dekabr oyida LIRR uchun 10 million dollar miqdorida dastlabki toʻlovni amalga oshirgan va keyingi oyda toʻlovning qolgan qismini toʻlab boʻlgan.

1965-yil fevral oyida Rokfeller va Konnektikut gubernatori Jon Dempsi Nyu-Xeyven temir yoʻlining shaharlararo ayrim buzilgan temir yoʻl markazi boʻlgan Nyu-Xeyven temir yoʻl markazining bankrot boʻlishining oldini olish maqsadida Nyu-York markaziy temir yoʻliga Nyu-York markaziy liniyasini qoʻshishni taklif qilishdi. Agar ushbu operativ birlashish sodir boʻlsa, taklif qilingan MCTA va mavjud Konnektikut transport boshqarmasi Nyu-York Markaziy temir yoʻli bilan Nyu-Xeyven liniyasidan Grand Central Terminalgacha boʻlgan barcha transport boshqarmalarini boshqarish uchun asosiy shartnoma boʻladi. 1965-yil sentabr oyida ikkala agentlikning qoʻshma hisobotida ushbu shartnomani Nyu-York markaziga 99 yilgacha ijaraga berish tavsiya etilgan va MCTA va CTA ikkala shtat uchun agentlik sifatida faoliyat koʻrsatgan.

1965-yil oktyabr oyida MCTA New Haven Line stansiyalari va infratuzilmasi LIRRnikidan ham eskirganligini aniqladi. Nyu-Xeyven temir yoʻlining ishonchli vakillari dastlab Nyu-York markazining Nyu-York Haven liniyasini egallab olishga qarshi chiqdilar. Chunki ular Nyu-York Haven liniyasi uchun berilishi rejalashtirilgan 140 million dollarlik taklifni xohlamaganlar. Biroz munozaralardan soʻng vasiylar 1967-yil iyunigacha Nyu-Xeyven liniyasini ishlatishni davom ettirishga qaror qilganlar.

1966-yil yanvar oyida Nyu-York meri Jon Lindsi Nyu-York shahrida avtobuslar va metrolarni boshqaradigan Nyu-York shahar tranzit boshqarmasi (NYCTA) va Triboro koʻprigi va tunnel maʼmuriyati (TBTA)ni birlashtirishni taklif qildi. Rokfeller Lindsi taklif qilgan yagona tranzit agentligini toʻliq qoʻllab-quvvatlash taklifini bildirgandan soʻng, uzoq vaqtdan beri shahar boshligʻi va TBTA rahbari Robert Mozes taklif qilingan birlashishni bemaʼnilik va gʻalati taklif deb eʼtiroz bildirdi. 1966-yil iyun oyida Rokfeller yangi mintaqaviy tranzit organini yaratish uchun MCTA doirasini kengaytirish rejalarini eʼlon qildi. Ushbu yangi vakolat MCTA, NYCTA shuningdek, TBTAni qamrab oladi. Lindsi bu fikrga qoʻshilmagan va ushbu idoralar shtat va shaharlarda faoliyat olib borishga asoslangan alohida tranzit idoralariga ega boʻlishi kerakligini taklif qilgan.

1967-yil may oyida Rokfeller MCTAga Nyu-York shahri hududidagi tranzit tizimlarining ommaviy tranzit siyosatini nazorat qilish imkonini beruvchi qonun loyihasini imzolandi. Birlashma kelishuvi keyingi mart oyida boʻlib oʻtdi. MCTA LIRR, NYCTA, TBTA, Nyu-Haven shaharlararo xizmatlari, Nyu-York markaziy shahar qatnovi xizmatlari va Staten Island tez tranzit temir yoʻli faoliyatini oʻz zimmasiga oldi. Dastlab, TBTA MCTAning uni qoʻlga kiritish harakatlariga qarshilik koʻrsatgan. Biroq, Muso kengaytirilgan MCTA TBTAning yaxlitligini yoʻq qilishi yoki qoralashidan qoʻrqardi. Nizolarning bir manbasi Rokfellerning NYCTA tariflarini subsidiyalash uchun TBTA toʻlovlaridan foydalanish taklifi edi. Chunki Muso qatʼiyan tashqi agentliklar tomonidan TBTA toʻlovlarini har qanday holda ishlatish holatlariga qarshi chiqqan. 1968-yilning fevralida Muso MCTAning birlashish taklifiga rozi boʻldi. Nyu-York Central va PRR 1968-yil fevral oyida birlashib, Penn Central Transportation Companyni tashkil qildi.

1968-yil fevral oyida MCTA gubernator Rokfeller uchun 56 sahifalik hisobotni nashr etgan va unda „Metropolitan transportining harakat dasturi“ alternatively called the „Grand Design“. nomi bilan metro va temir yoʻllarni yaxshilashni taklif qilgan. Shahar allaqachon barcha toʻrtta tumanda metro kengaytmalarini qurishni rejalashtirgandi. Shunda koʻpchilik foydalanuvchilar oʻz manzillariga yetib borishlari uchun kamida bitta transferga muhtoj boʻlishadi. Harakat dasturi asosida hukumat tomonidan Penn markaziy temir yoʻllari va hudud aeroportlarini yangilashga chaqirdi. Harakatlar dasturi boshqa rivojlanish va transport rejalari bilan bir vaqtda mer Lindsi boshqaruvi ostida ilgari surilgan. Bunga Lindsayning uy-joy va taʼlim ob’ektlari uchun Linear City rejasi va koʻpchiligi dastlab Robert Muso tomonidan taklif qilingan bir nechta davlatlararo avtomagistrallarning qurilishi haqidagilar rejalashtirilgan.

Kengaytirilgan koʻrib chiqish 
1968-yil 1-martda, Harakat dasturi chiqqandan bir kun oʻtib, MCTA oʻz nomidan „Komutan“ soʻzini olib tashladi va Metropolitan transport boshqarmasi (Metropolitan Transport Authority) nomi bilan faoliyatini boshladi. MTA boshqa Nyu-York shahri hududidagi tranzit tizimlarining faoliyatini oʻz zimmasiga oldi. Muso TBTA raisligidan olindi va u maslahatchi sifatida oʻz faoliyatini davom ettirdi. Long Island Sound ustidan ikkita taklif qilingan koʻprik qurilishi MTA yurisdiktsiyasiga yuklatildi.[36] Musoning taʼkidlashicha, TBTA qurilish loyihalari MTA byudjetining profitsitini 1970-yilgacha kamaytirgan. Rais Ronan MTAni Harakat dasturini amalga oshirishga undab shunday degan edi: „Biz 30 yildan beri hech narsa qilmaslikning oʻrnini toʻldirmoqdamiz“.

Ronan MTAga Staten Island Rapid Trailway Railway Companyni Baltimor va Ogayo temir yoʻllaridan olish va temir yoʻlda 25 million dollarlik modernizatsiya loyihasini boshlashni taklif qilgan. Shahar smeta kengashi bu xaridni 1969-yilning dekabrida tasdiqladi. MTA 1971-yil yanvar oyida Staten Island Rapid Tranzitiga egalik qildi.

Agentlik Penn Central’s Gudzon, Harlem va New Haven Lines kabi transport boshqarmalarini uzoq muddatga ijaraga oldi. 1968-yilgacha Gudzon va Garlem liniyalari Nyu-York markaziy temir yoʻli tomonidan boshqarilgan. Nyu-Haven liniyasi esa Nyu-York, Nyu-Haven va Hartford temir yoʻllarining bir qismi edi. Penn Central MTA bilan tuzilgan shartnoma boʻyicha liniyalarni ishlatishda davom etgan. 1970-yilning aprelida Rokfeller shtatga Gudzon va Garlem liniyalarini oʻz qoʻliga olishni taklif qilgan. Keyingi oyda u obligatsiyalar chiqarilishini imzoladi va bu liniyalarni moliyalashtirish uchun 44,4 million dollarni tashkil qilgan. Penn Centralning operatsiyalari 1976-yilda Conrailga biriktirilgan. MTA 1983-yilda toʻliq faoliyatni oʻz zimmasiga oldi va liniyalarni Shimoliy-Metro shahar yoʻnalishidagi temir yoʻlga birlashtirdi. 1994-yilda MTA turli agentliklar bitta agentlikning bir qismi ekanligini anglatish uchun oʻzining beshta shoʻba korxonasini soddaroq nomlar bilan qayta tashkil qildi.

Mas’uliyat va xizmat koʻrsatish sohasi 
MTA Nyu-York metropoliteni uchun yagona ommaviy transport qonunini ishlab chiqish va amalga oshirish uchun mas’ul. Shu jumladan Nyu-York shahrining barcha tumanlari va shahar atrofidagi Dutchesne, Nassau, Orange, Putnam, Roklend, Suffolk va Vestchester okruglariga ham maʼsul boʻlgan. Bu oʻn ikki okrugdan iborat hudud „Metropolitan shaharlararo transport okrugi“ni (MCTD) tashkil etgan. Shuningdek Nyu-York shtatining Soliq va moliya departamenti metropoliya shaharlari boʻylab jamoat transporti soligʻini yigʻib olishga qaratilgan department vazifasini bajargan. 2019-yilning 1-aprelida Patrik Foye rais va bosh direktor etib tayinlangan.

Uilyam Ronan (1965–1974), Devid Yunich (1974–1975), Xarold Fisher (1975–1979), Richard Ravitch (1979–1983), Robert Kili (1983–1991), Piter Stangl (1991–1995), Virjil Konvey (1995-2001), Piter Kalikov (2001-2007), Deyl Xemmerdinger (2007-2009), Jey Valder (2009-2011), Jozef Lxota (2012), Tomas, F.Prendergast (2013–2017) va Jozef Lhota (2017–2018) MTAning bevosita oldingi raislari boʻlgan. Lhota 2017-yilda qaytadan MTAning raisi etib tayinlangan va 2018-yil 9-noyabrda isteʼfoga chiqgan.

MTA oʻzini Gʻarbiy yarimshardagi eng yirik mintaqaviy jamoat transporti provayderi deb hisoblaydi. 2018-yil holatiga koʻra, uning agentliklari Nyu-Yorkdagi 12 ta va Konnektikutdagi ikkita okrugda 5000 kvadrat milya (13 000 km2) dan ortiq boʻlgan taxminan 15,3 million aholiga xizmat koʻrsatadi. MTA agentliklari hozirda kuniga 8,6 millionga yaqin mijozlarni oʻz manziliga yetkazish uchun xizmat qilmoqda (yiliga 2,65 milliard temir yoʻl va avtobus mijozlarini tashkil etadi) va ushbu MTAda 74 000 ga yaqin ishchi faoliyat koʻrsatadi. MTA tizimlari butun tizim boʻylab oʻrtacha ish kunida uning yettita pullik koʻprigidan 11 milliondan ortiq yoʻlovchi foydalanadi va ish kunida ikkita tunnelda 850 000 dan ortiq transport vositalarini olib oʻtiladi.

Shoʻba va shoʻba korxonalar 
MTA ushbu rejalashtirish va boshqa mas’uliyatni ham bevosita, ham oʻzining shoʻba va shoʻba korxonalari orqali amalga oshiradi va birgalikda „Aloqador shaxslar“ deb nomlanuvchi ushbu boʻysunuvchi agentliklar ustidan nazoratni taʼminlaydi. Tegishli tashkilotlar MTA soyaboni ostidagi bir qator ilgari mavjud agentliklarni ifodalaydi. Ilgari mavjud boʻlgan ushbu agentliklar, MTA Bridges and Tunels, MTA Construction and Development, MTA Grand Central Madison Concourse kabi boshqarmalar bundan mustasno va ushbu boshqarmalar deyarli bir xil xizmatlarni koʻrsatadigan xususiy kompaniyalar mulkining merosxoʻrlari edi.

1994-yilda MTA turli agentliklar bitta agentlik tarkibiga kirganligini bildirish uchun oʻzining beshta shoʻba korxonasini oddiyroq nomlar bilan qayta nomlanilishi uchun 3 million dollar sarfladi. Oʻrganishlar shuni koʻrsatdiki, koʻpchilik foydalanuvchilar MTA Long Island temir yoʻli yoki Shimoliy-Metro temir yoʻliga egalik qilishini bilishmagan. Oʻzgarishlarning bir qismi sifatida Triboro koʻprigi va tunnel boshqarmasi MTA koʻprigi va tunnellari deb oʻzgartirildi. Staten Island Rapid Tranzit MTA Staten Island Railway nomi bilan oʻzgartirilgan. Metropolitan shahar atrofi avtobus boshqarmasi MTA Long Island avtobusi nomini oldi. Nyu-York shahar tranzit boshqarmasi kamroq avtoritar koʻrinishi uchun MTA Nyu-York shahar tranziti deb oʻzgartirilgan. Metro-Shimoliy shahar yoʻnalishidagi temir yoʻl shahar tashqarisidagi sayohatchilar sonining koʻpayishini eʼtirof etish uchun MTA Shimoliy-Metro temir yoʻli deb oʻzgartirilgan.

Qoʻshimcha agentliklari 
 MTA Long Island temir yoʻli (LIRR)
(yuridik nomi, endi ommaviy foydalanilmaydi)
 MTA Metro-Shimoliy Temir yoʻli (MNR)
(Metro-North Commuter Railroad Company)
 MTA Grand Central Madison konkursi (GCMC)
(MTA Grand Central Madison Concourse Operating Company)
 MTA Staten orolining temir yoʻli (SIR)
(Staten Island Rapid Tranzit Operating Authority)
 MTA qurilishi va rivojlanishi (MTAC&D)
(MTA qurilish va taraqqiyot kompaniyasi)
 MTA mintaqaviy avtobus operatsiyalari (yuridik nomi ommaviy ravishda ishlatilmaydi. Aksincha, savdoda foydalaniladi)
 MTA avtobuslari (MTA Bus Company)
 Nyu-Yorkdagi MTA avtobusi
Birinchi Mutual Transport Assurance Company (yuridik nomi ommaviy ravishda ishlatilmaydi va davlat nomi yoʻq)

Hamkorlik agentliklari 
 MTA Bridges and Tunels (MTA B&T)
(Triborough Bridge and Tunnel Authority)
 MTA Nyu-York Shahri Tranziti (NYCT)

Nyu-York shahar tranzit boshqarmasi va uning shoʻba korxonasi, Manxetten va Bronks Surface Tranzit Operating Authority (MaBSTOA))
Avtobuslar boʻlimi endi Regional Bus ostida boshqariladi.

Sobiq shoʻba korxonalar 
 MTA Long Island avtobusi
(Metropolitan shahar atrofidagi avtobuslar boshqarmasi)
2012-yilning 1-yanvaridan boshlab ushbu boʻlim Veolia Transport (hozirgi Transdev va boshqa nomlar bilan ham ishlatiladi) tomonidan Nassau Inter-County Express sifatida boshqariladi.

MTA bosh inspektori 
MTA Bosh inspektori idorasi (OIG) 1983-yilda tashkil etilgan boʻlib, MTA faoliyati, dasturlari va xodimlari ustidan monitoring va nazoratni amalga oshirish uchun masʼul boʻlgan MTAga xos mustaqil Bosh inspektor idorasi hisoblanadi.

Boshqaruvi 

MTA Nyu-York shahrining 5 ta okrugi, Nyu-York shtatining xizmat koʻrsatish zonasidagi har bir okrug hamda ishchilar va foydalanuvchilar manfaatdor guruhlarini ifodalovchi 21 aʼzolik kengashi tomonidan boshqariladi. Ulardan 14 nafar ovoz berish huquqiga ega aʼzolar boʻlib, ular yakka tartibda ovoz beruvchi 13 ta kengash aʼzolariga, 4 tasi bitta jamoaviy ovoz beruvchi boshqaruv aʼzolariga va 6 tasi ovoz berish huquqiga ega boʻlmagan guruh vakillariga boʻlingan.
2017-yilda MTA operatsion xarajatlari 16,85 milliard dollar, toʻlanmagan qarzi 38,083 milliard dollar va xodimlar bilan taʼminlanganlik darajasi 79832 nafar (xodimlarning tovon puli jami 6,762 milliard dollarni tashkil etgan). U yoʻlovchi yigʻimlaridan va MTA xizmat koʻrsatadigan 12 okrug hududidagi ish beruvchilardan undiriladigan ish haqi soligʻi boʻlgan Metropolitan shahar atrofidagi transport soligʻidan daromad topgan.

Eslatmalar 
a Lhota rais sifatidagi ikkinchi lavozimida bosh direktor boʻlib ishlamagan. Chunki bosh direktor vazifalarini Ijrochi direktor Ronni Hakim amalga oshirgan.

b Liber 2021-yil 30-iyuldan 2022-yil 19-yanvarigacha rais va bosh direktor vazifasini bajaruvchi lavozimida ishlagan.

Dasturlar 

MTA oʻzining metro va avtobus xizmatlari uchun bir nechta rasmiy veb va mobil ilovalarni ishlab chiqgan hamda xususiy dastur ishlab chiquvchilarga oʻzlarining norasmiy MTA ilovalarini yaratishlari uchun maʼlumotlarni taqdim etgan. 2012-yilda MTA yetti xizmat boʻyicha keyingi poyezd yetib kelish vaqtini aniqlash uchun metroning ortga hisoblash daqiqasi maʼlumotlarini koʻrsatib beradigan „Subway Time“ ilovasini rasman chiqardi. Ushbu ilovadan tashqari barcha raqamlangan xizmatlarni oʻz ichiga olgan „asosiy“ A boʻlimi (raqamli marshrutlar) uchun real vaqt rejimidagi stansiya maʼlumotlari API orqali uchinchi tomon ishlab chiquvchilari uchun taqdim etilgan. Bunga Subway Time mobil ilovasi orqali ham, ochiq maʼlumot sifatida ham erishildi. 2014-yil boshida L poyezdi uchun maʼlumotlar ham ishlab chiquvchilarga berilgan.[93] 2016 va 2017-yillarda B boʻlimida (harfli xizmatlar) Bluetooth yoqilgan ortga hisoblash soatlari oʻrnatilganda, ushbu ilovada Subway Time ilovasiga hamda ochiq maʼlumotlar formatida maʼlumotlarni uzatish uchun sozlangan.

Yoʻl haqi yigʻilishi 

Metro, avtobuslar va Long Island temir yoʻli bosib oʻtgan vaqt va masofadan qatʼi nazar, har bir foydalanuvchi uchun bir xil yoʻl haqi olgan. MTA tashkil etilgan kundan boshlab 2003-yilgacha agentlik bir qator kichik metall tokenlar orqali metro va avtobus yoʻlkalari toʻlovlarini yigʻib kelgan. MTA 20-asrning oxirlarida bir nechta tokenlar seriyasidan oʻtgan. 1997-yilga kelib, butun avtobus va metro tizimi MetroCardni qabul qildi. 2003-yilda esa tokenlar yoʻlkira toʻlovi uchun qabul qilinmaydi.

LIRR va Shimoliy-Metroda yoʻl haqini toʻlashning boshqa tizimi qoʻllangan. Ikkala temir yoʻl ham chiptalarni joʻgʻrofiy „mintaqalar“ va kunning vaqtiga qarab sotgan. Chiptalarni vokzallardagi kassalardan, chiptalarni sotish mashinalaridan (TVM), „WebTicket“ dasturi orqali onlayn yoki iOS va Android qurilmalari uchun dasturlashtirilgan ilovalar orqali sotib olish mumkin.

Manbalar 

Metro
Metro bekatlari
AQSh