yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Dobusiya mahallasi

Dabusqal’a mahallasi – Samarqand viloyati Paxtachi tumani hududida joylashgan boʻlib, Samarqanddagi qadimiy guzarlarlardan biridir.
Dabusqal’a mahallasi 1997-yilda tashkil topgan.

„Dabusqal’a“ nomi tarixiy manbaalarda „Dabusiy“ shaklida uchratuah mumkin. Dabus—temir shahar maʼnosini bildiradi, shahar mustahkam bunyod etilganligi uchun shu nom bilan atalgan. Dabusiy qal’asi katta hududni oʻz ichiga olgan, rabot taxminan 70 gektarni, shahriston esa 22—23 gektarni tashkil etadi. Buyuk ipak yoʻlidagi koʻhna shahar Zarafshon daryosidan 30 metr yuqorida bunyod etilgan. Tabariyning fikricha, Dabusiyada 10 ming arab piyoda askari istiqomat qilgan. Bu dalil VIII asrdagi shahar haqidagi fikrni ancha kengaytiradi. Arablar fathiga qadar Dabusiy qal’asi Fay (Pan) saltanatining boshkenti boʻlgan. Tarixiy manbalardagi dalillarga qaraganda Dabusiy VI asrda Oʻrta Osiyodagi mustaqil shahardardan biri hisoblangan. Miyonqoldagi bu feodal hukumatning poytaxti Dabusiy qal’asi boʻlgan, sardorni dabusshoh deb nomlashganlar. Dabusiy qal’asi bir qancha asrlar viloyat markazi sifatida xizmat qilgan. Shaharda oltin, kumush, mis tangalar bosib chiqarilgan. Vaqt oʻtishi bilan qal’a vayrona holiga kelib, xarobaga aylangan. Qadim zamonda butun dunyoga mashhur boʻlgan shahardan faqatgina Imom Bahra ota maqbarasi saqlanib qolgan. Arxitektura jihatidan oʻziga xos tomonlari bilan faqrlanib turadigan maqbara binosi XVI asrning soʻnggida bunyod etilgan. Dabusiy shahrida bir necha masjidlar qad koʻtargan boʻlgan. Qadimda koʻplab ilimli kishilar shu hududdan yetishib chiqib, dunyoga dongʻi ketgan.
Dabusqal’a mahallasi shimoldan Xatirchi tumani, Sharqdan „Nayman mahallasi“, Gʻarbdan „Qaynarbuloq“, Janubdan „Jona“ mahalla fuqarolar yigʻinlari bilan chegaralangan.
Mahallada 5 ta koʻcha mavjud. Ular: Nurli zamin, Karvon, Xalqlar doʻstligi, Isteʼdod, Ahil koʻchalaridir.
Dobusiya mahallasi hududida 35-sonli umumtaʼlim maktab, 15- maktabgacha taʼlim tashkiloti, 5 ta savdo doʻkoni, 1 ta qabriston joylashgan.
Mahalla tashkil etilgan 1997-yilda raislikka T.Elmurodov saylangan. Elmurodov mahallani 2013-yilgacha bosjhqargan. 2013-yildan 2016-yilga qadar N.Sharipov, 2016-yildan buyon Sharipov Alisher Sadriddinovich MFY raisi sifatida faoliyat koʻrsatmoqda.

Yana qarang 
 Nayman mahallasi
 Mahdumi Xorazm mahallasi

Manbalar 

Mahallalar
Samarqand mahallalari
Paxtachi tumani
Yakov Zundelovich

Yakov Osipovich Zundelovich (1893–1965) – taniqli sovet adabiyotshunosi, shoir va tarjimon, professor, filologiya fanlari doktori, Monpelye universitetini tamomlagan.

Hayoti 
Yakov Zundelovich 1893-yil avgustda Rossiya imperiyasining Smolensk viloyati Duxovshchina shahrida farmatsevt Osip Lvovich Zundelovich oilasida tugʻilgan. Yakov Zundelovich bolalik va oʻsmirlik yillarini Polshada, badavlat shifokor oilasida oʻtkazdi. 1910-yilda Lodz shahrida oʻrta maktabni tugatgach, chor hukumatining „buyuk shovinistik siyosati“ deb atalgan, milliy ozchilik vakillarining oliy maʼlumot olishiga toʻsqinlik qilganligi sababli chet elga ketishga majbur boʻldi. Shuningdek, 1910-yilda u Monpelye universitetiga oʻqishga kirdi va u yerda filologiya fanlari boʻyicha tahsil oldi. Shu bilan birga, uning advokat boʻlishini istagan ota-onasining talabi bilan Zundelovich bir yil davomida yuridik fakultetida maʼruzalarda qatnashdi.

1914-yilda u Monpelyedan Lodzga qaytadi va shu vaqtda Birinchi jahon urushi boshlanadi. Rossiyadagi oktyabr inqilobidan keyin u SSSRga ketadi. Moskvaga kelib, u mamlakatni inqilobiy yangilashda ishtirok etadi. Dastlab u temir yoʻl xalq komissari temir yoʻl kengashining xodimi etib tayinlanadi, soʻngra Ichki xavfsizlik qoʻshinlari direksiyasida siyosiy ishchilar kurslarida oʻqituvchi boʻladi. Bu vaqtda u Vadim Podbelskiy, Aleksandr Shotman bilan uchrashdi, uning tavsiyasiga koʻra u protokolchi lavozimini oldi, shuningdek, Leninning doʻsti va ittifoqchisi Panteleimon Lepeshinskiy bilan uchrashdi.

Keyinchalik Maorif xalq komissarligida, Davlat qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasida, V.Bryusov nomidagi Oliy adabiyot va sanʼat institutida ishlagan. 1920—1930-yillarda shoir va tarjimon sifatida ham faoliyat yuritgan. Lepeshinskiy bilan uchrashuvlarning birida u Narkomprosning LITO studiyasi rahbari Vyacheslav Ivanov va Valeriy Bryusov bilan uchrashadi. Valeriy Bryusov Zundelovichni maʼlumotli, fransuz, nemis, polyak va boshqa tillarni yaxshi biladigan shoir-protokolist sifatida yoqtiradi va uni LITO studiyasida Gogol, Tyutchev, Pushkin va Lermontov asarlari boʻyicha maʼruzalar va individual kurslar oʻqishga taklif qiladi.

1937-yil 10 yilga hukm qilindi. 1956-yil sentyabr oyida u jinoyat dalili yoʻqligi sababli muddatidan oldin ozod qilindi. Baʼzilar manbalarda 1943 yoki 1944-yillarda kasallik tufayli erta ozod qilingan deb qayd etilgan. Ozodlikka chiqqandan soʻng, u Ivanovo pedagogika institutida ishlay boshladi. Shundan soʻng, Yakov Zundelovich rafiqasi bilan janubga, Samarqandga koʻchib oʻtdi va ijodini shu yerda davom ettirdi. 1953-yildan Zundelovich Samarqand davlat universitetining rus tili va umumiy adabiyoti kafedrasida mudirlik qiladi.

Vafoti 
Yakov Zundelovich 1965-yil dekabr oyida Leningrad yaqinidagi Sestroretsk shahrida vafot etdi.

Manbalar

Havolalar 
 Самаркандская школа
Samarqand davlat universiteti oʻqituvchilari
Oʻzbekiston adabiyotshunoslari
Qoʻsh hovuz mahallasi

Qoʻsh hovuz mahallasi – Samarqand viloyati, Samarqand shahrida joylashgan mahalla.

Qoʻsh hovuz mahallasi XV asrda tashkil topgan. Samarqand shahrining shimoliy gʻarbiy hududida paydo boʻlgan. Mahalla sharqdan Soʻfi Roziq va Maddohi, shimol tomondan Xoʻjajon Xoʻja, janub tomondan Tagi Shoʻr hamda gʻarbdan Koʻk masjid va Yusufboy mahallalari bilan chegaradosh boʻlgan.
Mahalla ichida madrasa, maktab, ikkita masjid, hammom, uchta qabriston, karvonsaroy, savdo doʻkonlari, ikkita hovuz, attorlik bozori va boshqa tarixiy inshotlar bunyod etilgan. Hovuzning birida suv loyqadan tozalanib, ikkinchi hovuzga quyilgach, uni isteʼmol qilish mumkin.

Mahallada mashhur tarjimon Mirzo Qoʻqandboy, shoir Saidahmad Vasli, naqqosh Mahmud, meʼmor Abduqodir Boqiyev va shoir Fikri yashab ijod etganlar.
Mahalla ichida yahudiy millatiga mansub mahalliy puldorlardan birining homiyligi ostida yahudiy xotin-qizlarining sinagogasi qurilgan edi. Keyingi paytlarda sinagoga tugatilib, uning binosida kozi ojizlar klubi ochilgan.
Qoʻsh hovuz mahallasi hududida kompozitor, Oʻzbekiston xalq artisti, professor Doni Zokirov, akademiklar Minhoj Gʻulomov va Islom Zohidov, professorlar Boboqul va Mardonqul Rustamovlar yetishib chiqqan.

Mahalla hududida yirik masjid joylashgan boʻlib, u shu nom bilan ataladi. Samarqand shahar „Qoʻsh hovuz“ jome masjidi taxminan 1897-1903 yillarda Axmadjon xoji bobo tomonidan oʻzining shaxsiy mablagʻi hisobidan qayta quriladi. Binoga puxta xom gʻishtlar ishlatilgan, vassajuft va ustumlardan iborat.

Masjid Samarqand gavhari „Registon“ maydonining shundoq orqasida, Qoʻshhovuz koʻchasi № 68 uyda joylashgan.
Hozirda masjidda Razzoqov Jahongir Muhammadiyevich imom xatiblik qilib kelmoqda.

Yana qarang 
 Nayman mahallasi
 Dobusiya mahallasi

Manbalar 

Mahallalar
Samarqand mahallalari
Koʻk ota ziyoratgohi

Koʻk ota ziyoratgohi – Samarqand viloyati Narpay tumanida joylashgan qadamjo.

Koʻk ota nomiga erishgan Hazrat Abu Qusam shayx ibn Said Ahmad an-Nasafiydir. Imom sartaxtining vorisi boʻlmish ushbu avliyoni Narpay ahli hurmat ehtirom ila „Koʻk ota“ yoki „Avliyo ota“ deb ulugʻlaydi.

Said Ahmad Nasafiy taxminan 1419—1420-yillarda Koson tumanida tugʻilgan. Hazrat Abu Said Ahmad Nasafiyning otasi Abu Qusam obroʻ-eʼtibori baland, eng zukko va bilimdon shayxlardan sanalgan. Ayrim diniy ulamolar Abu Qusam shayxni Bahovuddin Naqshbandiyning piri deb bilishadi.
Hazrat Qusam shayx oʻsha imomlar safidan oʻrin egallagan. Said Ahmad Nasafiy yoshligidan ilmga chanqoqligidan dastlab otasining tarbiyasini olgan Soʻng kosonlik din peshvosi mohir bilimdonlariga shogird tushib, Qur’on, Hadis, Fiqh, Tavhid va boshqa koʻplab islomiy ilmlarni chuqur egallagan. U 1455-yili Narpay tumanining hozirgi Koʻk ota qishlogʻiga (qadimgi Totkent mavzesi) koʻchib oʻtgan. Hozirgi Koʻk ota jomeʼ masjididagi kitoblarning birida „Saud mavze Koʻk ato alayhir rohima“, deb yozilgan bitik bor, Bu yerda Saud atamasidan maʼno, yaʼni, Arablar mavzesi deyiladi.

Hozirgi Koʻk ota qabristonida Hazrat Qusam shayxning bir necha avlod vakillarining qabrlari bor. Koʻk ota xoʻjalar qabristoni Koʻk ota jomeʼ masjidining orqasida joylashgan. Mazkur qabristonda oʻnlab ulugʻ xoʻjalarning, moʻtabar qorilarning va qozilarning qabrlari bor. Bundan tashqari, oʻzbek xalqining otashin shoiri Buxoralik Sadriddin Ayniyning maktabdosh doʻsti Turdixoʻjaning „XVIII asrda yashab oʻtgan shoir“, bir necha islom taʼlimotiga doir asarlar muallifi Barot Hokisorning ham qabri Koʻk ota qabristonida joylashgan. Koʻk ota qabristonining umumiy maydoni oʻn sakkiz gektarni tashkil etadi. Koʻk-ota jomeʼ masjidining yonida soʻlim bogʻlar bor. Azon uchun baland minora va masjid oldida hovuz bor. Hovuz yonida barvasta chinorlar boʻlib, ularning ostiga soʻrilar oʻrnatilgan.
         
Koʻk otaning maqbarasi qoʻshkulohlik gumbazsimon turda bunyod etilgan. Bir-biriga tutash maqbaraning birida (shimoliy qismida) Said Ahmad Otanurning qabri joylashgan. Ushbu maqbaraning balandligi yerdan tomigacha 3 metr. Eniga esa 5 m 35 smdan iborat. Maqbaraning gʻishtlari shu yerda maxsus xumdonlarda pishirib, tayyorlangan. Koʻk ota jomeʼ masjidi va Said Ahmad otaning maqbarasi qabristonda mavjud boʻlgan yer osti xonaqohlari bir davrda barpo etilgan. Bunday yer osti qabrlari dastlab 10 tadan ziyod boʻlgan. Hozirda 3 tasi saqlanib qolgan. Bu yer osti qabrlarining ustki koʻrinishi 1936—1940-yillar atrofida shoʻro hukumati tomonidan koʻmib yuborilgan.

Manbalar 

Narpay tumani
Ziyoratgohlar
Amandik Batalov

Amandik Gabbasovich Batalov ()(1952-yil 22-noyabr, Nukus) – qozoq siyosatchisi, 2014—2021-yillarda Olmaota viloyatining hokimi lavozimida faoliyat yuritgan.

Biografiyasi 
1952-yil 22-noyabrda Nukus (hozirgi Oʻzbekiston) shahrida tugʻilgan. Argʻin qabilasining Qanjigʻali urugʻiga mansub. 1975-yilda Jambul irrigatsiya va melioratsiya qurilish institutining „muhandislik va gidrotexnika“ fakultetini muvaffaqiyatli tamomlagan.

1981—1985-yillar – „Olmaataotdelstroy“ trestining SMU-37 katta ish boshqaruvchisi, bosh muhandisi va boshligʻi lavozmilarida faoliyat yuritgan.

1985—1987-yillar – KPSS Leninskiy tuman qoʻmitasi instruktori, qurilish va sanoat materiallarini ishlab chiqarish zavodi ishchilarining kasaba uyushmasi viloyat qoʻmitasi kotibi, KPSS Olmaota shahar qoʻmitasining qurilish va shahar xizmatlari boʻlimi instruktori lavozmilarida ishlagan.

1987—1989-yillar – Qurilish va sanoat qurilish materiallari xodimlari kasaba uyushmasi viloyat qoʻmitasi raisi boʻlib faoliyat yuritgan.

1989—1991-yillar – Qozogʻiston SSR Vazirlar Kengashi boshqarmasi qurilish va qurilish materiallari sanoati boʻlimining yetakchi mutaxassisi va bosh mutaxassisi lavozimlarida faoliyat yuritgan.

1991—1992-yillarda – Qozogʻiston SSR Prezidenti devonining qurilish, qurilish materiallari sanoati boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlagan.

1992-yil – Qurilish sanoati va texnologiyalari konserni vitse-prezidenti lavozimida ishlagan.

1992—1994-yillar – Olmaota shahri Kalininskiy tuman hokimi oʻrinbosari boʻlgan.

1994—1995-yillar – Leninskiy tumani maʼmuriyati boshligʻi boʻlgan.

1995—2001-yillar – Olmaota shahrining Jetisu tumani hokimi lavozmida faoliyat yuritgan.

2001-yil iyun – 2008-yil aprel oylarida, Olmaota viloyati hokimining oʻrinbosari boʻlgan.

2008-yil apreldan 2014-yil avgust oyiga qadar Olmaota viloyati hokimining birinchi oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

2014-yil avgustdan 2021-yil noyabr oyigacha Olmaota viloyati hokimi vazifasini bajargan.

2016-yilda u „Nur Otan“ partiyasidan Qozogʻiston parlamenti Majlisi deputatligiga nomzod sifatida koʻrsatilgan.

Shuningdek, 2001-yildan buyon Olmaota va Olmaota viloyati voleybol federatsiyasi prezidenti lavozimida ishlab kelmoqda. Voleybol boʻyicha sport ustasi. 2008-yil iyun oyidan – „Jetisu“ Ijtimoiy tadbirkorlik korporatsiyasi Milliy kompaniyasi direktorlar kengashi aʼzosi, 2014-yil dekabr oyidan – „SPK Jetisu“ NK OAJ direktorlar kengashi raisi.

Manbalar 

1952-yilda tugʻilganlar
22-noyabrda tugʻilganlar
Nukusda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
Parasat ordeni sohiblari
Konsta

Konsta (asl ismi: Abdullayev Sharifjon Shokir oʻgʻli; 1992-yil 9-sentyabr, Sirdaryo, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik reper. Jamiyatdagi ayrim muammolarga bagʻishlangan musiqalari bilan omma orasida tanilgan.

Biografiyasi 
1992-yil 9-sentyabrda Guliston shahrida tugʻilgan. Kollejni tugatgach, oilasi bilan birga maʼlum vaqt Guliston shahridagi bozorda ishlab yurgan. Abdullayev 2012-yili Rossiyaga mehnat muhojiri sifatida ketgan.

Ijodi 
Abdullayev ilk bor 2011-yildan boshlab qoʻshiq yozishni boshlagan. Moskvada ishlab yurgan vaqtlarda Sentr, Guf va Ptaha kabi reperlarga qarashli studiyada ishlovchi xorazmlik yigit orqali oʻz qoʻshiqlarini yozdirgan.

2012—2013-yillarda „Koʻchalar guvoh“ qoʻshigʻi orqali oʻz shahrida tanilgan. „Gulim“ taronasi ortidan ancha mashhurlikka erishgan. Bloger Timur Alixonov bilan birga kuylagan „Boy“ treki esa ijodida keskin burilish yasagan. „Ertasi yoʻq“, „Oʻzbegim“, „Utopiya“, „Chumoli“, „Odamlar ucha olar“, „Biz yoʻq joyda“, „Odamlar nima deydi“ kabi jamiyatdagi muammolarga qaratilgan qoʻshiqlar kuylagan. 2022-yil 31-mart kuni Zarafshon konsert zalida birinchi konsertini bergan.
Ijodida asosan oʻzbek mehnat muhojirining hayoti va muammolariga eʼtibor qaratib keladi.

2023-yil 18-aprel kuni Konsta ijrosidagi „Oʻzbekistonlik“ filmi uchun kuylangan saundtrek klipi YouTube platformasiga joylangan. Klip bir kun ichida 100 000 marta tomosha qilingan. Konsta tomonidan kuylangan „Havo“ nomli qoʻshiq hamda klipda Toshkent shahri ob-havosining buzilishi, shuningdek, ekologik inqiroz bilan bogʻliq jarayonlar ochib berilgan. Konsta 2023-yil 9-sentyabr kuni „Kulrang“ albomidagi „Jonga tegdi“ qoʻshigʻiga olinga klipini eʼlon qildi. Bu qoʻshigʻi orqali Konsta bir xil qolipga tushib qolgan televideniye va sanʼat haqida kuylagan.

Albomlari

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayt
 Konsta Spotify saytida

Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar
9-sentyabrda tugʻilganlar
1992-yilda tugʻilganlar
Guliston shahrida tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Azatbek Omurbekov

Azatbek Asanbekovich Omurbekov (1983-yil 17-sentyabr, Nukus, Qoraqalpogʻiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – rus harbiy qoʻmondoni, gvardiya polkovnigi. Rossiya Federatsiyasi Qahramoni(2022).
U Buchadagi qirgʻinni sodir etganlikda gumon qilinayotgan 64-gvardiya motooʻqotar brigadasiga rahbarlik qilgan. Qirgʻinlarda ishtirok etganlikda gumon qilingan.
Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida Buchadagi qirgʻinda ishtirok etgani uchun u Yevropa Ittifoqining barcha mamlakatlari, Buyuk Britaniya va boshqa bir qator davlatlar tomonidan xalqaro sanksiyalarga uchragan.

Biografiyasi 
1983-yil 17-sentyabrda O‘zbekiston SSR Qoraqalpog‘iston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi, Nukus shahrida tugʻilgan. 2000-yilda Novosibirsk viloyati Kupino shahridagi 2-sonli litseyni tamomlagan. Litseydan soʻngra Chelyabinsk tank bilim yuritini tamomlagan.
2021-yil noyabr oyida u Rus pravoslav cherkovining eʼtiboriga tushgan.

Omurbekov keng jamoatchilikka Ukraina fuqarolik jurnalistikasi InformNapalm veb-sayti ofitserning iziga tushib, uning koʻp maʼlumotlarini eʼlon qilganidan soʻng maʼlum boʻlgan. InformNapalm xabariga koʻra, Omurbekov 40 yoshli podpolkovnik boʻlib, Bucha uchun janglarda rus qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilgan. Omurbekovning bir qancha hamkasblari uning buyruqlarini tasdiqlashganref name="автоссылка1" />.

Internet nashrlaridan birining tergoviga koʻra, Azatbek Omurbekov jang qilishni istamagan askarlarni jangga kirishga majburlagan, ularni qatl qilish bilan qoʻrqitgan, shuningdek, brigadasining mavjud boʻlmagan muvaffaqiyatlari haqida qoʻmondonlikka yolgʻon maʼlumotlarni yetkazgan.

Ukraina Prezidenti Volodimir Zelenskiy 2022-yil 4-aprel kuni Buchaga tashrif buyurgan. Keyin u rus qoʻshinlari sodir etgani aytilayotgan harbiy jinoyatlar haqida gapirgan. Taxminlarga koʻra, Omurbekov qoʻmondonligidagi qoʻshinlar qurolsiz tinch aholini oʻldirgan, ayollar va bolalarni zoʻrlagan. Rus qoʻshinlari shaharni tark etgach, u yerda ommaviy qabrlar topilgan.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2022-yildagi yopiq farmoni bilan „Harbiy burchni bajarishda koʻrsatgan jasorat va qahramonligi uchun“ unga Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoni berilgan.

Manbalar 

1983-yilda tugʻilganlar
17-sentyabrda tugʻilganlar
Nukusda tugʻilganlar
Janubi-gʻarbiy maxsus harbiy okrugi

Janubi-gʻarbiy maxsus harbiy okrugi – Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli kuchlarining harbiy-maʼmuriy birligi hamda hududiy birlashmasi. Qashqadaryo, Surxondaryo, Navoiy va Buxoro viloyatlarida joylashgan harbiy qismlar va muassasalarni oʻz ichiga oladi. Okrug shtabi Qarshi shahrida.

Manbalar 

Oʻzbekiston harbiy okrug va tuzilmalari
1998-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar
Aeroport vokzali

Aeroport vokzali — Oʻzbekiston temir yoʻllari kompaniyasiga qarashli, Toshkent shahrining markazida joylashgan yirik temir yoʻl vokzalidir. . ????-yilda ochilgan.Yo‘lovchi poyezdlari to‘xtamaydi.

Aeroport vokzali Toshkent xalqaro aeroportga eng yaqin stantsiyalardan biridir.

Temir yoʻli 
 Trans-Kaspiy temir yoʻli

Manbalar 

Temir yoʻllar
Temir yo‘l vokzallari
Oʻzbekiston temir yoʻl vokzallari
Katalin Karikó

Katalin Karikó (; 1955-yil 17-yanvarda tavallud topgan) – RNK vositachiligidagi mexanizmlarga ixtisoslashgan venger-amerikalik biokimyogari. Karikó RNK vaksinalarining ilmiy hamjamiyatdagi asosiy toʻsiqlar va skeptitsizmlarga qarshi ilmiy asoslarini yaratdi.

Biografiyasi 
Karikó Vengriyaning Kisuyssallas shahrida suv, muzlatgich va televizor mavjud boʻlmagan kichkina uyda oʻsgan. Uning otasi qassob, onasi esa buxgalter boʻlgan. Karikó boshlangʻich taʼlim olyotgan davrida ilm-fan boʻyicha yuksak natijalarga erishib, biologiya fanidan oʻtkazilgan musobaqada respublika miqyosida uchinchi oʻrinni egallaydi.

Manbalar 

Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
1955-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Drew Weissman

Drew Weissman (1959-yil 7-sentyabrda tugʻilgan ) – amerikalik shifokor-olim va RNK biologiyasiga qoʻshgan hissasi bilan tanilgan, Nobel mukofoti laureati. Uning 2023-yilda tibbiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlishiga BioNTech / Pfizer va Moderna tomonidan ishlab chiqarilgan COVID-19 uchun RNK vaksinalarini ishlab chiqishg sabab boʻldi.

Biografiyasi 
Weissman 1959-yil 7-sentyabrda Massachusets shtatining Leksington shahrida tug‘ilgan. Drew Weissmanning otasi yahudiy, onasi italiyalik bo'lgan. U Massachusets shtatining Leksington shahrida o'sgan. Weissman 1981-yilda Brandeys universitetida bakalavr va magistr darajasini oladi, u yerda biokimyo va enzimologiya boʻyicha ixtisoslashgan Gerald Fasman laboratoriyasida ishlagan. 1987-yilda Boston universitetida MD va PhD darajasini olish uchun immunologiya va mikrobiologiya bo'yicha bitiruv ishi tayyorlaydi. Shundan so'ng, Weissman Milliy Allergiya va yuqumli kasalliklar instituti direktori Entoni Fauci nazorati ostida Milliy Sog'liqni saqlash institutida (NIH) tahsil oladi.

Manbalar 

Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari

Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
1959-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Pierre Agostini

Pierre Agostini fransuz-amerikalik fizik boʻlib, attosekundlik yorugʻlik impulslarini tavsiflash texnikasi RABBITT ixtirosi bilan mashhur. Pierre Agostini Ferens Kraus va Anne L’Huillier bilan birgalikda 2023-yilgi fizika boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan .

Biografiyasi 
Agostini Aix-Marseille universitetida tahsil oladi, 1968-yilda doktorlik darajasini yoqlagan.

Doktorlik dissertatsiyasidan soʻng u CEA Saclay kompaniyasida tadqiqotchi boʻlgan, 2002 -yilgacha turli lavozimlarda ishlagan.

Agostini 2005-yilda Ogayo shtati universitetida fizika professori boʻladi.

Manbalar 

Fransiyalik nobel mukofoti lauriyatlari
Islombek Pirmanov

Islombek Pirmanov (1995-yil 23-fevralda Amudaryo tumanida tugʻilgan) – oʻzbek sportchisi, boks boʻyicha „Uzbek Tigers“ jamoasi aʼzosi. Islombek Pirmanov 2022-yilda „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

Islombek 2008–2013-yillarda havaskor boks boʻyicha Markaziy Osiyo chempionatida umumiy hisobda oltita medalni qoʻlga kiritgan. Bular: uchta oltin, ikkita kumush va bitta bronza medallari. 2013-yil va 2016-yillarda bu koʻrsatgich son boʻyicha kamaygan boʻlsada, sifat borasida oʻsizshga erishdi. Islombek Pirmanov 2013–2016-yillarda boks boʻyicha Markaziy Osiyo chempionatlarida toʻrtta oltin medalni qoʻlga kiritgan.

Professional boksdagi faoliyati 
2021-yil fevral oyida Islombek Toshkentda boʻlib oʻtgan boks kechasida WBC kamarining amaldagi chempioni sifatida ishtirok etdi. Finalda qozogʻistonlik raqibi Asror Sotvordievni magʻlub etdi. Bu gʻalaba bilan WBC kamarlarini oʻzida saqlab qoldi.

2021-yil 14-may kuni boʻlib oʻtgan 25 yoshli hamyurti Xumoyun Rustamovga (24-2, 23 KO) qarshi oʻzining ikkinchi jangini oʻtkazgan Islombek Pirmanov gʻalaba bilan bahsni tugatadi. Ikkinchi raunddagi nokauti evaziga Islombek WBA Intercontinental kamarini qoʻlga kiritdi.

2021-yil 31-may kuni Pirmanov butunjahon boks federatsiyasi (WBC) xalqaro kamari uchun davogar hisoblangan ozarbayjonlik Rauf Agayevga qarshi ringga koʻtarildi. Pirmanov azarbayjonlik raqibini texnik nokaut evaziga magʻlubiyatga uchratdi. Bu gʻalabasi evaziga WBC kamarini yana bir bor oʻzida saqlab qoldi.

2021-yil 15-oktabr kuni boʻlib oʻtgan Aleksandr Saltikovga qarshi jangda texnik nokaut bilan gʻalaba qozonadi.

2022-yilda Islombek WBC kamarini himoya qilish uchun Turat Osmonovga qarshi ringga chiqqan va jangni gʻalaba bilan yakunlagan.

Havolalar 
Islombek Pirmanov Boxrec.com

Manbalar 

Oʻzbekiston bokschilari
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Anne L'Huillier

Anne Geneviève LʼHuillier ( 1958-yil 16-avgustda tugʻilgan ) — fransuz-shved fizigi, va Shvetsiyadagi Lund universitetining atom fizikasi professori. 2003-yilda  LʼHuillier va uning guruhi 170 attosekundlik eng kichik lazer zarbasi bilan jahon rekordini yangiladi. U turli mukofotlari bilan taqdirlangan, jumladan 2022-yilda fizika boʻyicha Boʻri mukofoti  va 2023-yilda fizika boʻyicha Nobel mukofoti .

Biografiyasi

Manbalar 

Fizika boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
Yashayotgan insonlar
1958-yilda tugʻilganlar
Ayollar Nobel mukofoti laureatlari
Louis E. Brus

Lui E. Brus (1943-yil tavallud topgan) – SL Mitchell nomidagi Kolumbiya universitetining kimyo fani professori va kimyo boʻyicha Nobel mukofotining uchta sovrindoridan biri (2023). U kvant nuqtalari deb nomlanuvchi kolloid yarim oʻtkazgichli nanokristallarning kashfiyotchisi hisoblanadi.

Brus 2012-yilda Franklin Institutining Bower mukofoti va fandagi muvaffaqiyatlari uchun taqdirlanadi va 2010-yilda kimyo fanlari boʻyicha NAS mukofotini qoʻlga kiritadi. U 2008-yilda nanofan boʻyicha Kavli mukofotini oladi va Amerika Optik Jamiyatining 2006-yilgi RW Wood mukofotining hammuallifi boʻldi. Louis E. Brus 2010-yilda Rays universiteti bitiruvchilari assotsiatsiyasining „Hurmatli bitiruvchilar“ mukofotini oldi.

Biografiyasi 
1973-yilda Brus AT&T Bell Laboratories kompaniyasiga qoʻshildi va u yerda kvant nuqtalarini kashf etishga oʻz xissasini qoʻshdi. 1996-yilda Brus Bell laboratoriyasini tark etdi va Kolumbiya universitetining kimyo fakultetiga ishga kirdi.

Manbalar

Havolalar 

 Brus guruhi bosh sahifasi
 Brus fakulteti profili 
 Milliy fanlar akademiyasidan tarjimai hol
 2010 yil Hurmatli Rays bitiruvchilari mukofoti sohiblari
 Bower mukofoti

Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
Yashayotgan insonlar
1943-yilda tugʻilganlar
Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Vladimir Kamishev

Vladimir Maksimovich Kamishev (1923–1943) – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi.

Biografiyasi 
Vladimir Maksimovich Kamishev 1923-yilda Oʻzbekiston SSRning Xiva shahrida tugʻilgan, otasi bosmachilar harakati bilan kurashda qatnashgan.

Otasi demobilizatsiya qilinganidan soʻng, Vladimirning oilasi oʻz vatanlariga – Ryazan viloyati Qosimov shahriga qaytib kelgan. Vladimir Moskvadagi qarindoshlarinikiga tez-tez tashrif buyurib, u yerda akademik Tarle va general-leytenant Ignatiyevning („50 let v stroyu“ xotiralari muallifi) maʼruzalarini tinglagan.

1941-yilda oʻn yillik maktabni tugatgach, tez orada Olma Otaga evakuatsiya qilingan Ryazan artilleriya maktabiga oʻqishga kirgan.

1942-yilda koʻngilli ravishda frontga ketgan. Yaralanib, Penzadagi harbiy gospitalda ikki oy davolangan.

1942-yilning kuzida 62-armiya tarkibida Stalingrad jangida qatnashgan.

1943-yil 17-avgustda Svyatogorskda vafot etgan.

Oʻlimi 
1943-yil 17-avgustda, Severskiy Donetsidagi jang boshlanganidan bir oy oʻtgach, leytenant V. Kamishev Artyom haykali yaqinida pozitsiyalarni egallab, Yasinovoye traktida mudofaaga kirgan nemislarga qarata oʻt ochgan. Relyefning notekisligi tufayli olovning taʼsir oʻtkazishi qiyinlashgan.

Kamishev akkumulyator turgan joylardan uncha uzoq boʻlmagan hududda zich shoxli eman daraxti borligini payqaydi. Bir jangchi bilan jimgina eman daraxti tomonga yoʻl olgan va ustiga chiqib, batareyasining olovini sozlashni boshlagan. Nemislar oʻziyurar qurollardan eman daraxtiga qarata oʻt ochishgan. Snaryadlardan biri daraxt tanasiga tegib, uning shoxini sindirgan. Kamishev yarador boʻlgan va jangdan soʻng Bannoye (hozirgi Svyatogorsk) qishlogʻidagi Tyajmash sanatoriysi (hozirgi „Shaxtyor“) negizida yaratilgan gospitalga yotqizilgan va shu yerda vafot etgan. Bannoye qishlogʻi markazidagi qabristonga dafn etilgan (hozirgi Shon-sharaf tepaligi shu yerda joylashgan).

V. M. Kamishevning qoldiqlari 1970-yil 20-avgustda – Svyatogorsk shahar qabristonidan skaut ekspluatatsiyasi hududida qayta dafn qilingan.

1985-yilda Kamishev vafot etgan joyda askarning baland barelyefi tasvirlangan eman daraxti koʻrinishidagi yodgorlik oʻrnatilgan.

Xotirasi 

 Kamishev emani

Manbalar

Havolalar 

 „Gvardiya leytenanti Vladimir Kamishevning jasorati“ 
1943-yilda vafot etganlar
17-avgustda vafot etganlar
Xivada tugʻilganlar
1923-yilda tugʻilganlar
Uttara Bank Limited

Uttara Bank Limited Bangladeshdagi eng yirik va eng qadimgi xususiy sektor tijorat banklaridan biridir. Mamlakatda 243 ta va butun dunyo boʻylab 600 ta filiali mavjud. Aftab Group raisi Azharul Islom Uttara Bank Limited raisi.

Tarixi 
Uttara Bank Limited (UBL) 1965-yilda Eastern bank korporatsiyasining rejalashtirilgan banki sifatida Sharqiy Pokistonning Dakka shahrida joylashgan bosh ofisi bilan tashkil etilgan. Bangladesh ozodlik urushidan soʻng Bangladesh mustaqillikka erishdi. Bank 1972-yildagi Bangladesh banklari (milliylashtirish) buyrugʻiga binoan milliylashtirildi va uni Uttara banki deb oʻzgartirdi.

1983-yil 15-sentyabrda Uttara Bank xususiy bankka aylandi. Chittagong fond birjasi va Dakka fond birjalarida roʻyxatga olingan.

2003-yil 23-dekabrda Sharqiy Pokiston davlat xizmatining nafaqadagi xodimi, Md Mahfuzus Subhan Uttara Bank Limited raisi etib tayinlandi.

2007-yil aprel oyida Uttara Bank Limited Dhaka Bank boshchiligidagi sindikatning bir qismi boʻldi. Bundan tashqari, Capital Paper and Pulp Industries Limited shoʻba korxonasi Capital Board Mills Limitedga 680 million BDT kredit taqdim etdi.

2008-yilda Bangladesh Qimmatli qogʻozlar va birja komissiyasining koʻrsatmalariga binoan Uttara Bank Limited mustaqil direktorlar etib tayinlandi.

2016-yil aprel oyida 40 million BDTni oʻzlashtirganlikda ayblanib, ikki bank xodimi, jumladan, filial rahbari va ikki tadbirkor umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi. 10-may kuni Muhammad Rabiul Hossain Uttara Bank Limited bosh direktori va boshqaruvchi direktori etib tayinlandi.

2019-yilda Uttara Bank Limited 7 foiz naqd dividend va 23 foiz aksiyadorlik dividendlarini taqdim etdi.

Uttara Bank Limitedning foydasi 2022-yilning iyul oyidan sentabr oyigacha 26 foizga kamaydi. Aftab Group boshqaruvchi direktori Iftekharul Islom Uttara Bank Limited raisi oʻrinbosari etib saylandi. Bank Koks-Bazar tumanidagi Teknafda oʻzining 244-boʻlimini ochdi.

Tuzilishi 
Uttara Bank Limited Bangladeshda 243 ta filialga ega. Bankning ichki va tashqi operativ faoliyati mamlakatning turli hududlarida joylashgan oʻn ikkita zona tomonidan amalga oshiriladi. U bir qator onlayn filiallar va vakolatli dilerlik filiallari orqali ishlaydi. Shuningdek, bank butun dunyo boʻylab 600 ga yaqin moliyaviy institutlar bilan bogʻlangan. Direktorlar kengashi 15 kishidan iborat. Bosh ofis Bankning 18 qavatli binosida, poytaxt Dakkaning savdo markazi, Motijheel C/A, 90-da joylashgan.

Bangladesh bank sektoridagi soʻnggi inqirozga qaramay, Uttara Bank munosib moliyaviy ustunlikni saqlab kelmoqda. Bonik Barta moliyaviy kundalik gazetasi ushbu bankni yettita indeks asosida Bangladeshning eng kuchli banklaridan biri deb eʼlon qildi.

Manbalar

Havolalar 

 
Tashkilotlar
Bangladesh banklari
Mashina oʻrganuvi

Mashina oʻrganuvi (, ) sunʼiy intellekt ostsohasi boʻlib, kompyuterlarga algoritmlar va katta hajmdagi maʼlumotlardan foydalangan holda inson koʻmagisiz ham oʻzi oʻrganish hamda oʻrgangan maʼlumotlari asosida bashorat qilish va qaror chiqarish imkoniyatini beradi. Shu kungacha, mashina oʻrganuvi metodlaridan anʼanaviy algoritmlarni yaratish oʻta qimmat va murakkab boʻlgan sohalarda (katta til modellari, kompyuter koʻrishi, nutqni aniqlash, elektron pochta filtratsiyasi, qishloq xoʻjaligi, tibbiyot va hokazo) keng qoʻllangan.

Manbalar

Havolalar 

International Machine Learning Society (inglizcha)

Sunʼiy intellekt
Husayn Soʻfi

Husayn Soʻfi (1372-yilda vafot etgan, Urganch) — 1359—1372-yillarda Xorazm hukmdori. Muʼiniddin Natanziyning maʼlumotlariga koʻra, qoʻngʻirot qabilasidan boʻlgan Oltin Oʻrda amiri Nangudayning oʻgʻli.

Kelib chiqishi 
Boʻriboy Ahmedovga koʻra, Nanguday Oʻzbekxonning beklarbegisi Qutlugʻ Temur xonadoniga mansub boʻlgan. XIV asrning birinchi yarmida Xorazmning rivojlanishida hukmdor Qutlugʻ Temur va uning rafiqasi Toʻrabekxonim alohida rol oʻynagan. Qutlugʻ Temur Xorazmni Oʻzbekxon qoʻl ostida boshqargan va Qutlugʻ Temur vafotidan keyin uning oʻrnini Nanguday egallagan, Nanguday 1361-yilda Saroyda Keldibek tomonidan oʻldirilgan. Qoʻngʻirot soʻfilar sulolasining asoschisi Husayn Soʻfi Oltin Oʻrda xoni Oʻzbekxonning qizi Shakarxonimga uylangan.

Xorazm mustaqilligi uchun kurash 
1359-yilda Xorazm Oltin Oʻrda xonligi boshqaruv tizimidan mustaqil boʻladi. Husayn Soʻfi Oltin Oʻrdadan mustaqillikka erishgan Xorazm hukmdorlarining qoʻngʻirot soʻfilari sulolasining asoschisi hisoblanadi. Soʻfi soʻzi tasavvufchi – musulmonlarning maʼlum bir diniy mazhabiga ergashuvchi degan maʼnoni anglatadi.

Husayn Soʻfining Yusuf Soʻfi, Oq Soʻfi degan ikki ukasi boʻlgan. Oq Soʻfi ham Oltin Oʻrda xoni Oʻzbekxonning qiziga uylangan.

Qoʻngʻirot soʻfilarining tangalari 
Husayn Soʻfi dinorlar zarb ettirgan. Oltin Oʻrda xonlarining unvonlari va ismlari oʻrniga XIII asr 80-yillarda Xorazm kumush tangalarida eʼtiqod timsoli boʻlgan islomiy iboralar qoʻllangan: „Kuch yagona, qodir Allohnikidir“, „Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Muhammad Allohning elchisidir“. Tanga segmentlarida toʻrtta xalifaning ismlari bor boʻlgan. Shu tangada yana Xorazmda zarb qilingan degan yozuv ham boʻlgan.

Amir Temur bilan jang 
1365-yilda Husayn Soʻfi oʻsha paytda Chigʻatoy ulusi tarkibida boʻlgan Xiva va janubiy Xorazmni egallaydi. Keyinchalik bu yerlar uchun Amir Temur bilan oʻrtasida nizo kelib chiqadi. Qoʻngʻirot soʻfilari sulolasi 1372—1388-yillarda Amir Temurga qarshi mustaqillik uchun kurash olib borishgan. 1372-yilda Urganchni Amir Temur qamal qilgan paytda Husayn Soʻfi vafot etadi va ehtimol, Toʻrabekxonim maqbarasiga dafn etilgan. Amir Temur uning ukasi Yusuf Soʻfini Xorazmga hokim etib tayinlaydi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Б. А. Ахмедов. Государство кочевых узбеков. Москва, "Наука", 1965

Xorazm hukmdorlari
Urganchda vafot etganlar
1372-yilda vafot etganlar
Oʻzbekiston tarixi
Nigina Oʻktamova

Nigina Oʻktamova (2003-yilda tavallud topgan) — Oʻzbekistonlik bokschi, yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida oltin medal sohibasi, „Yilning eng yaxshi yosh sportchisi“ (2021-yil), Shuhrat medali sohibasi.

Faoliyati 
2021-yilning aprelida Polshada oʻtkazilgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 54 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritadi va bu orqali oltin medalni qoʻlga kiritgan oʻzbekistonlik birinchi ayol bokschi boʻldi.

Unvon va mukofotlari 
 „Shuhrat“ medali

Manbalar 

2003-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik ayol bokschilar
2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi bokschilar
Shuhrat medali sohiblari
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Qoraqalpogʻiston gerbi

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat gerbi () — Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren respublika — Qoraqalpogʻiston Respublikasining rasmiy ramzlaridan (bayrogʻi va madhiyasi bilan birga) biri. Qoraqalpogʻiston gerbi 1993-yil 9-aprelda respublika Joʻqorgʻi Kengeshining XII sessiyasida davlat gerbi toʻgʻrisidagi qonuni qabul qilinganda tasdiqlangan. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Davlat gerbi Qoraqalpogʻiston Respublikasining suveren davlat ekanligini bildiradi. Gerb mashhur sovet, qoraqalpoq va oʻzbek rassomi Jolliboy Izentayev chizmasi bilan Oʻzbekiston gerbi asosida yaratilgan.

Qoraqalpogʻiston gerbi Oʻzbekiston gerbiga juda oʻxshaydi va amalda uni qismlarga boʻlib, koʻchirib olgan. Bu esa ikki respublikaning birligidan dalolatdir. Qoraqalpogʻiston gerbida toʻq moviy togʻlar ustidan chiqayotgan quyosh va respublikaning qadimiy tarixi va madaniyati timsoli boʻlgan zardushtiylarning Chilpiq qal’asi, Amudaryo va Orol dengizi tasvirlangan boʻlib, ular oʻng tomonda sholi boshoqlari, chap tomonda esa ochiq paxta chanoqlaridan iborat gulchambar bilan oʻralgan. Gerbning yuqori qismida qirralari toʻq sariq rangda boʻlgan koʻk sakkizburchak, uning ichida oq rangdagi yulduz va yarim oy tasvirlangan. Gerbning markazida qanotlari ochiq afsonaviy qush Humo aks etgan. Gerbning pastki qismdagi gulchambarda respublika davlat bayrogʻi va markazida „QARAQALPAQSTAN“ (yoki „ҚАРАҚАЛПАҚСТАН“) yozuvi joylashgan. Paxta va sholidan iborat gulchambar Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston bayroqlari tushirilgan lentalar bilan bogʻlangan.

Yana qarang 
 Qoraqalpogʻiston bayrogʻi
 Oʻzbekiston gerbi

Manbalar

Havolalar 
 
 
Qoraqalpogʻiston davlat ramzlari
Alifbo boʻyicha gerblar
Aktenge Keunimjayeva

Aktenge Keunimjaeva (1999-yil 19-sentyabr, Qoraqalpogʻiston, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik erkin kurashchi. Aktenge kurash boʻyicha Osiyo chempionatining uch karra bronza medali sovrindori. Shuningdek, 2021-yili Turkiyaning Konya shahrida boʻlib oʻtgan Islom birdamlik oʻyinlarining kumush medali sovrindori.

Faoliyati 
2019-yilda Keunimjaeva ayollar oʻrtasida 53kg vazn toifasida Qozogʻistonning Nur-Sulton shahrida kurash boʻyicha jahon chempionatida ishtirok etadi. U oʻzining ilk uchrashuvida kubalik Lianna Monteroga qarshi kurash olib boradi.

Keunimjaeva Qozogʻistonning Olmaota shahrida kurash boʻyicha 2021-yilgi Osiyo olimpiya saralash turnirida ishtirok etadi.

2022-yilda Keunimjaeva Turkiyaning Istanbul shahrida boʻlib oʻtgan Yasar Dogu turnirida ishtirok etadi. U2021-yilda Turkiyaning Konya shahrida boʻlib oʻtadigan Islom birdamlik oʻyinlarida 53 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritadi. Aktenge 53 kg vazn toifasida 2022-yil Serbiya poytaxti Belgrad shahrida boʻlib oʻtgan kurash boʻyicha jahon chempionatda ishtirok etadi.

Yutuqlari

Manbalar

Havolalar 

 Aktenge Keunimjaeva at the International Wrestling Database

Oʻzbekiston kurashchilari
Inayat Naurizbayev

Naurizboyev Inoyat () (10-sentyabr 1918-yil, Karl Marks qishlogʻi, hozirgi Qoraqalpogʻiston — 29-aprel 1999-yil) — Sovet harbiy xizmatchisi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1944), 933-piyoda polkining pulemyotchisi (254-piyodalar diviziyasi, 52-armiya, Voronej fronti).

Hayoti 
1918-yil 10-sentyabrda Karl Marks (hozirgi Toʻrtkoʻl tumani, Qoraqalpogʻiston) nomli ovul (oʻsha paytdagi qishloq Soveti)da dehqon oilasida tugʻilgan. Millati — Oʻzbek (boshqa maʼlumotlarga koʻra — qozoq). Maktabning 4-sinfini tamomlagach, Toʻrtkoʻldagi avtobazada ishlagan. 1943-yildan KPSS aʼzosi boʻlgan. 1941-yil sentyabrda Qoraqalpogʻiston ASSR Toʻrtkoʻl tuman harbiy komiteti tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan; keyin u frontda boʻldi.
U Dnepr jangida oʻzini namoyon qildi. 1943-yil 2-oktyabrda birinchilardan boʻlib Dneprni kesib oʻtdi va pulemyot ekipaji tarkibida ishgʻol qilingan pozitsiyalarni himoya qildi. 1943-yil 17-oktyabrda tungi jangda Xreshchatyk qishlogʻi uchun dushman postlarini yoʻq qilib, ekipaji bilan birga qishloqqa bostirib kirdi. Jang natijasiga koʻra, dushmanning muhim istehkom nuqtasi fashistlardan tezda tozalandi.
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 22-fevraldagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida“gi farmoni bilan „Dnepr daryosidan oʻtishda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarish, daryoning oʻng qirgʻogʻida harbiy muvaffaqiyatlarni rivojlantirish va koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik“ uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni va Lenin ordeni va Oltin Yulduz medali bilan taqdirlangan.
1945-yilda Ofitserlar malakasini oshirish kurslarini tamomlagach, kichik leytenant Inoyat Naurizboyev zaxiraga oʻtadi. Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Ellikqal’a tumanidagi „Leningrad“ kolxozida yashagan. U 1999-yil 29-aprelda vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar
Qozoqdaryo

Qozoqdaryo () — Oʻzbekistonning shimoli-gʻarbidagi aholi punkti, suveren Qoraqalpogʻiston Respublikasi Moʻynoq tumanidagi aholi punkti. Orol dengizidagi sobiq port va kurort.

Qozoqdaryo Orol dengizining janubiy qirgʻogʻida, Jilttirbos koʻrfazida joylashgan. 1970-yillarning oʻrtalarida dengiz aholi punktidan chekinadi va hozirda dengiz taxminan 100 km oraliq masofada joylashgan. Amudaryoning bir tarmogʻi Qozoqdaryo orqali oqib oʻtadi va 5-7 km sharqda Jilttirbos koʻliga quyiladi.

Qozoqdaryodagi uylar Amudaryo oʻzanida joylashgan. Aholi punktining uzunligi 7-10 km. Aholi punkti beshta ovuldan (jamoalardan) iborat: Kolxoz ovuli, Ernazar ovuli, Kenes ovuli, Ernazar Jarma ovuli, Qozoqdaryo markazi.

Orol dengizining tanazzulga uchrashi boshlanishidan oldin aholi punktida 15 mingga yaqin aholi istiqomat qilgan. Hozirgi aholi soni 4000 ga yaqin. Mahalliy aholining asosiy faoliyati goʻsht yetishtirish uchun naslli qoramol boqish, bugʻdoy, sholi, poliz va yem-xashak ekinlari yetishtirishdan iborat.

Iqlimi keskin kontinental, qishi sovuq va yozi issiq. Qishda sovuq havo massalari, yozda issiq va quruq havo kirib keladi. Oʻrtacha yillik havo harorati 9,8—10°. Yillik yogʻin 87–108 mm. Bunday sharoitda ekinlarni yetishtirish butunlay sugʻorishga bogʻliq. Ilgari iqlimga Orol dengizining yaqinligi taʼsir koʻrsatgan, bu yozda koʻproq yogʻingarchilik va yumshoq iqlimda namoyon boʻlgan.

Qozoqdaryo atrofidagi relyef Amudaryoning tekis deltasining bir qismidir. Tarixiy jihatdan juda oʻzgaruvchan daryo tubi qum va qumtepalarni kesib oʻtib, tuproq choʻkindilarini taqsimlab, juda murakkab relyefni hosil qilgan. Aholi punkti atrofida koʻplab kanallar va drenaj tizimlari mavjud va yer osti suvlari yer yuzasiga juda yaqin joylashgan.

Ichimlik suvining asosiy manbai Amudaryo va nasos kranlari hisoblanadi. Qozoqdaryoda suv quvurlari ham, gaz ham yoʻq. Elektr bilan bogʻliq muammolar koʻpincha qishda paydo boʻladi.

Aholi punktida ikkita 250 va 370 oʻringa moʻljallangan 14-sonli va 15-sonli umumtaʼlim maktabi hamda boshlangʻich maktab mavjud. Aholi punktiga uchastka kasalxonasi va qishloq vrachlik punkti tomonidan tibbiy xizmat koʻrsatilmoqda. Teleminora va mobil telefon minoralari oʻrnatilgan. Qishloq isteʼmolchilar jamiyatining (SelPO) uchta doʻkoni va ikkita xususiy doʻkon mavjud. Aholi punktida yozgi kinoteatr binosi mavjud boʻlib, havo iliq paytlari mahalliy sanʼatkorlar chiqish qilishadi. Maishiy xizmatlar (sartaroshxonalar, hammomlar, ustaxonalar) mavjud emas.

Qozoqdaryo orqali asfaltlangan Nukus-Chimboy-Qozoqdaryo yoʻli oʻtadi. Moʻynoq yoʻli asosan buzilib, oʻtib boʻlmaydigan holga kelgan.

Aholi punkti rasmiy ravishda Orol ekologik halokati hududida joylashgan.

Manbalar 

Orol dengizi
Moʻynoq tumani aholi punktlari
Oʻzbekistondagi arvoh shaharchalar
Jasliq qamoqxonasi

Jasliq (rasmiy nomi: Qoraqalpogʻiston Respublikasi IIV 19-sonli ixtisoslashtirilgan jazoni ijro etish koloniyasi) – Oʻzbekistonning shimoli-gʻarbiy qismidagi qamoqxona boʻlib, u yerda mahkumlarga nisbatan muttasil shafqatsiz muomala va qiynoqlar qoʻllanib kelingan. Qoraqalpogʻistonning Qoʻngʻirot tumanidagi shu nomdagi qishloq yaqinida (Nukusdan 300 km, Qoʻngʻirotdan 180 km uzoqlikda) joylashgan.

2019-yil 2-avgustda Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev farmoni bilan qamoqxonani tugatish jarayoni boshlangan.

Yaratilish tarixi 
Koloniya (UYA 64/71) 1999-yilda sobiq sovetlar hukmronligi davridagi kimyoviy qurollarning sinov poligoni oʻrnida qurilgan. Oʻzbekistonning avtomobil yoʻllari boʻlmagan va faqat temir yoʻl orqali borish mumkin boʻlgan bu choʻl hududi oʻzining qattiq iqlimi bilan mashhur, chunki yozda bu yerda havo harorati +50 darajadan oshadi, qishda esa −20 darajadan pastga tushadi.

Qamoqxonadagi mahbuslarning aksariyati davlat tomonidan taqiqlangan diniy tashkilotlar aʼzolari, shuningdek, konstitutsiyaviy tuzumga qarshi hujumda ayblangan bir qator rejim muxoliflaridir. 2013-yilda Jasliqda 7000 ga yaqin mahbus boʻlgan boʻlsa, oʻn yil avval 500 dan sal koʻproq edi.

Qamoqda saqlashning tuzilishi va shartlari 
Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi boshligʻi Poʻlat Bobojonovning soʻzlariga koʻra, koloniya 1100 oʻringa moʻljallangan.

Jasliq qamoqxonasida vafot etgan mahkumlarning bir qismi 

 Xusniddin Alimov. Oʻlim sababi, shifokorlarning fikriga koʻra, qaynoq suvda kuygan.
 Muzaffar Avazov. Oʻlim sababi, shifokorlarning fikricha, qaynoq suvda kuygan.

2002-yil BMT hisoboti 
2002-yilda BMTning qiynoqlar boʻyicha maxsus maʼruzachisi Teo van Boven Jasliq shahriga borgan.

Uning taʼkidlashicha, "Hukumat zudlik bilan „Jasliq“ koloniyasini yopish masalasini koʻrib chiqishi kerak, bu koloniya hatto joylashgan joyiga koʻra ham shafqatsiz, gʻayriinsoniy va qadr-qimmatni kamsituvchi muomala yoki jazoga teng sharoitlarni yaratib beradi".

Van Boven oʻzbek rasmiylari tekshiruv vaqtida jiddiy toʻsiqlar yaratib, uning qamoqxona sharoitlarini chuqur oʻrganishiga toʻsqinlik qilganidan shikoyat qildi.

Yopish 
2019-yil 2-avgust kuni Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev qamoqxonani tugatish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.

Poʻlat Bobojonov aytgan maʼlumotlarga koʻra, yopilish vaqtida „Jasliq“da 395 nafar mahbus boʻlgan, ularning 10 foizi diniy ekstremizmda ayblangan  .

Yana qarang 

 Ovadan-Depe

Manbalar

Havolalar 

 IWPR hisoboti 
 Human Rights Watch hisoboti
1999-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar
Oʻzbekistondagi qamoqxonalar
Oʻzbekistonda repressiya
Nargis Muhammadiy

Nargis Muhammadiy (; Narges Safie Mohammadi) 1972-yil 21-aprelda tugʻilgan – eronlik inson huquqlari faoli va Tinchlik uchun Nobel mukofoti laureati Shirin Ebadiy boshchiligidagi Inson huquqlari himoyachilari markazi (DHRC) vitse-prezidenti. 2016-yil may oyida u Tehronda „oʻlim jazosini bekor qilish uchun kurashayotgan inson huquqlari harakatini“ tashkil etgani va boshqargani uchun 16 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan. 2022-yilda u BBC 100 ayol roʻyxatiga kiritilgan. 2023-yilda u „Eronda ayollarga nisbatan zulmga qarshi kurashi va inson huquqlari va erkinligini taʼminlash uchun kurashi“ uchun tinchlik boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1972-yilda tugʻilganlar
Ayollar Nobel mukofoti laureatlari
Kenesari Qosimov

Kenesari Qosimov, yoki Kenesari Qosimuli, Kenesari Xon () Qozoq xonligining oxirgi xoni, Ablay xonning nabirasi, Chingizxon urugʻidan boʻlgan.

Zamonaviy Qozogʻistonda Kenesari Qosimov 1837—1847-yillarda Rossiya imperiyasiga qarshi qozoqlarning milliy ozodlik harakatining rahbari sifatida davlat darajasida hurmatga sazovor shaxs boʻlgan. Sovet tarixshunosligida Qosimov Qozogʻistonni Rossiyadan ajratishga qaratilgan reaksion feodal-monarxistik harakatning rahbari sifatida tavsiflanadi.

Biografiyasi 
Kenesari Qosimovning otasi Qosim Sultonning (Qosim Toʻra) onasi jungʻor xonligidan Galdan-cherenning qizi boʻlgan. Qosim Sulton olijanob va badavlat Chingizxon urugʻidan boʻlganligi sababli uning bir necha xotinlari va koʻplab avlodlar boʻlgan. Uning katta xotini Aykumis Qosimning Sarjon, Yesengeldi, Koshek, Ogʻatoy, Bopay va Kenesari ismli 6 nafar farzandlari boʻlgan. Kenesarining singlisi Bopay hamda Qosim Sultonning 2-xotinidan tugʻilgan, Kenesarining ukasi Botir Naurizboy ham qoʻzgʻolonda faol qatnashgan.

Kenesari qoʻzgʻoloni 
XVIII asrda Rossiya imperiyasining qozoq juzlariga taʼsiri yanada kuchayadi. 1731-yilda Kichik Juz xoni Abulxayrxon Rossiya imperiyasini tan oladi. 1740-yilda Oʻrta juz xoni Ablay xon ham Rossiya fuqaroligini qabul qiladi. Keyingi barcha xonlar Rossiya hukumati tomonidan tayinlanadi. XVIII—XIX asrning birinchi yarmida rus istehkomlarining chegaralari asta-sekin dashtga chuqurroq kirib boradi. Viloyatni nazorat qilish uchun Orenburg, Petropavl, Semey va boshqa istehkomlar quriladi.

Kenesari Sulton boshchiligidagi qoʻzgʻolon 1837—1847-yillarda uyushtirilib, ushbu qoʻzgʻolon milliy ozodlik xarakteriga ega edi. Qoʻzgʻolon, asosan, mustaqil boʻlmagan viloyatlarning, shuningdek, Rossiya tarkibiga kirmagan yerlarning mustaqilligini saqlab qolishga qaratilgan edi. Kenesari Qosimov boshchiligidagi qoʻzgʻolon nafaqat qozoq yerlarining imperialistik Rossiya tomonidan mustamlaka qilinishini toʻxtatish, balki Turkston qozoqlarini Qoʻqon hukmronligidan ozod etishni ham maqsad qilgan edi.

Kenesari Rossiyadan Ablay xon davrida qozoq davlatchiligining mustaqilligini tiklashni, soliqlarni bekor qilishni va harbiylar tomonidan bosib olingan qal’alarni olib chiqishni talab qiladi. Shu maqsadda gʻarbiy Sibir general-gubernatori va Rossiya podshosi Nikolay II ga xat yoʻllash uchun yuborilgan Kenesari Qosimovning vakillari asirga olinib jazolanadi.

Kenesari Qosimov boshchiligida 1837—1847-yillarda uyushtirilgan qoʻzgʻolonda uch juzli qozoqlar faol ishtirok etadilar. Qoʻzgʻolon paytida otryadlarga Kenesarining ukasi va uning sodiq sherigi Botir Naurizboy Qosimov boshchilik qiladi. 1838-yilning may oyida Sulton Kenesari otryadlari Akmolinsk Prikazini egallab oladilar.

Oʻlimi 
Kenesari Qosimov rus qoʻshinlarini magʻlub eta olmasligini anglagach, amnistiyani qabul qiladi va qirgʻizlarning Qoʻqon xonligiga qarshi kurashiga qoʻshiladi. 1847-yilda Qosimov Qirgʻizistonda kechgan jangda halok boʻladi.

Manbalar

Havolalar 

1802-yilda tugʻilganlar
1847-yilda vafot etganlar
25-iyunda vafot etganlar
Qozoq xonlari
Qozogʻistonlik sunniy musulmonlar
Toʻralar
Bahodir Davlatov

Bahodir Boyjonovich Davlatov (15.7.1964, Toshkent, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik futbolchi.

Oilasi 
Akasi Bahrom Davlatov — professional sobiq futbolchi, futbol menejeri.

Oʻgʻli Bobir Davlatov — professional futbolchi. Oʻzbekiston U-17 milliy futbol terma jamoasi sobiq aʼzosi.

Oʻgʻli Nodir Davlatov — professional futbolchi. „Mashʼal“ futbol klubi yarim himoyachisi.

Jiyani Diyor Xotamqulov — Oʻzbekiston Professional futbol ligasi musobaqalarni oʻtkazish boʻlimi bosh mutaxassisi.

Manbalar

Havolalar 

 Bahodir Davlatov FootballfactsRu saytida futbolchil profili

1964-yilda tugʻilganlar
15-iyulda tugʻilganlar
Yangiyerda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
SSSR erkak futbolchilari
Erkak futbol himoyachilari
Yangiyer klubi futbolchilari
Oʻzbekistonlik futbol murabbiylari
Yangiyer futbol klubi murabbiylari
Mashʼal klubi murabbiylari
Metallurg ayollar klubi murabbiylari
Alifbo boʻyicha sportchilar
NexTView

NexTView – Analog televideniye uchun EPG eshittirish texnologiyasi. Germaniya, Avstriya, Fransiya va Shveysariya barcha yirik Yevropa analog televizion tarmoqlarida telekanal dasturlarini uzatish uchun foydalaniladi. Eshittirish protokoli telematnga asoslangan, lekin undan farqli oʻlaroq, u formatlangan sahifalarda emas, balki ikkilik maʼlumotlar shaklida uzatiladi.

1997 yildan 2013 yil oktyabrigacha NexTView Shveysariya televideniesi kanallarida va telematn xizmatlari Shveysariya televideniyasi (SwissText) (TV5, M6, Canal+) dan boshqariladigan fransuz tilidagi kanallarda namoyish etildi.

Manbalar

Havolalar 

 NextTView bosh sahifasi
 Video matnli elektron jurnal  Arxivnaya kopiya

Televideniye texnologiyasi
Televizion eshittirish standartlari