Shukria Barakzai

Shukria Barakzai () – afgʻon siyosatchisi, jurnalist va musulmon feminist ayol, Afgʻonistonning Norvegiyadagi elchisi. „Yilning eng yaxshi muharriri“ xalqaro mukofoti sovrindori.

Yoshlik yillari 
Shukria Barakzai 1970-yilda Afgʻonistonning Kobul shahrida tavallud topgan.

1990-yillarda Kobul universitetiga oʻqishga kirgan. Hukumat va mujohidlar oʻrtasidagi tobora kuchayib borayotgan zoʻravonlik harakatlari tufayli oʻqishni toʻxtatishga majbur boʻlgan. 1996-yilning sentyabr oyidaTolibon Kobulni egallab olgan edi. Oʻsha vaqtga kelib, koʻplab fuqarolar, ayniqsa, oʻqimishli oʻrta tabaqa vakillari mamlakatdan surgun qilingan.

Jurnalistikasi 
Tolibon rejimi qulagach, Shukria Barakzai bu imkoniyatdan unumli foydalandi va 2002-yilda milliy haftalik gazeta „Aina-E-Zan“ (Ayollar oynasi) gazetasiga asos soldi. U, asosan, onalar va chaqaloqlar oʻlimi, Afgʻonistonning muammoli hududlari haqida kampaniyalar olib bordi. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining (JSST) hisob-kitoblariga koʻra, 2003-yilda tugʻruq vaqtida vafot etgan ayollar soni boʻyicha Afgʻoniston dunyoda birinchi oʻrinni qayd etdi, har 100 000 nafar tirik tugʻilgan chaqaloqqa 1900 nafar vafot etgan ona toʻgʻri kelgan). Barakzaining taʼkidlashicha, „Bolalar nikohi, majburiy nikoh va ayollarga nisbatan zoʻravonlikka haligacha keng tarqalgan va qabul qilingan amaliyot sifatida qaraladi“. Feminist mamlakatdagi eng dolzarb masalalarga eʼtibor qaratgan holda: „Menimcha, burqa unchalik muhim emas. Muhimi taʼlim, demokratiya va erkinlikdir“, deydi. Shukria Barakzai ayollar oʻrtasidagi birlikni saqlashda erkaklar ham oʻziga xos rol oʻynashini taʼkidlaydi.

Barakzaining fikricha, Tolibon rejimi davrida taqiqlangan mobil telefonlar kabi zamonaviy texnologiya vositalari afgʻon yoshlariga zamonaviy dunyo bilan integratsiyalashuvga yordam beradi. Misol uchun, turli iqtidorlarni kashf etuvchi televizon shou tanlovlari ishtirokchilariga ovoz berish uchun matnli xabarlardan foydalanish demokratik ovoz berish yoʻlining qay tarzda ishlashi va uning foydali tomonlarini koʻrsatib berishini aytadi. Shuningdek, u oʻz lavozimidan foydalanib, mamlakatda matbuot erkinligi yoʻqligini, bu esa jurnalistlar uchun katta xavf tugʻdirishini baralla aytdi (Chegara bilmas muxbirlar tashkiloti matbuot erkinligi roʻyxatida Afgʻonistonni 173 mamlakat ichida 156-oʻringa qoʻygan, ayniqsa, ayollar masalalari boʻyicha, shuningdek, viloyatlarda ishlayotgan jurnalistlar uchun vaziyat ogʻir ekanini aytib oʻtgan).

Siyosatga aralashuvi 

Shukria Barakzai toliblar qulaganidan keyin yangi konstitutsiyani muhokama qilish va uni qabul qilish uchun koʻrsatilgan vakillar organi – 2003-yilgi Loya Jirgʻa aʼzosi etib tayinlanadi. 2005-yilning oktyabr oyida boʻlib oʻtgan saylovlarda Afgʻoniston Milliy Assambleyasining quyi palatasi – Xalq palatasi yoki Volesi Jirga aʼzosi etib saylanadi. Shukria Burakzai oʻsha vaqtda 249 nafar deputat orasidagi 71 nafar ayoldan biri edi.

Shukria Burakzai ayollar huquqlarini himoya qiluvchi, oʻz qarashlari ketidan oʻlim tahdidiga duchor boʻlishi mumkin boʻlgan bir nechta ayol deputatlardan biri hisoblanadi. Uning qonun chiqaruvchi organga nisbatan tanqidlari keng koʻlamli edi: „Bizning parlamentimiz lordlardan yigʻilgan. Jangchilar lordlari, narkobaronlar lordlari, jinoyatchilar lordlari“. Barakzai parlamentda zoʻravonlik tahdidlariga duch kelgan, jangovarlik harakatlarini qoralagan yana bir ayol deputat Malalai Joyani himoya qilgan holda: „Faqatgina men unga zoʻravonlik bilan tahdid qilgan deputatlar haqida gapirdim, shundan keyingina unga nisbatan zoʻravonlar jimib qolishdi“, deydi. 2014-yilning noyabr oyida Kobulda ketayotgan konvoyga qilingan xudkushlik hujumi oqibatida Shukria Barakzai ham yaralanadi. Hujum oqibatida uch kishi halok boʻladi, yana 17 kishi turli darajada jarohat oladi.

2021-yilda Kobul qulaganidan keyin Shukria Barakzai Afgʻonistondan qochib ketadi.

Qarashlari 
2004-yilga qadar yuzlab nashrlar va oʻnlab radiostansiyalarning rivojlanishi yoʻlida sharoit yaratib berishda xalqaro hamjamiyatning ularni qoʻllab-quvvatlagani uchun minnatdorchilik bildirar ekan, Barakzai AQSh siyosatining asosiy qismi boʻlgan qurolli guruhlar va qonunbuzarlarning qoʻllab-quvvatlanishini qoralaydi. Umrining koʻp qismini Kobulda oʻtkazgan boʻlsa-da, Barakzai poytaxt haqiqatda butun mamlakatda kechayotgan vaziyatni ifodalamasligini tan oladi va afgʻonlar duch kelayotgan barcha qiyinchiliklarda faqatgina Tolibonni ayblashdan bosh tortadi: „Afgʻoniston haqida gapirganda, mamlakatdagi barcha sharoitlarni muhokama qilishimiz kerak. Ahvoli juda yomon boʻlgan koʻplab viloyat va qishloqlarda Tolibon rejimidan oldingi davr, Tolibon davri va bugungi kun oʻrtasida hech qanday farq yoʻq“, deydi. U AQSh prezidenti Barack Obamaning qoʻshinlarni koʻpaytirish rejasiga qarshi boʻlib, shuncha askar oʻrniga undan 30 000 olim yoki muhandis soʻraydi. Dastlab Barakzai 2014-yilda Afgʻoniston prezidentligiga oʻz nomzodligini qoʻyish niyatida boʻladi, oʻsha vaqtda uning yoshi konstitutsiyada belgilangan qoidalarga koʻra, 40 yoshdan oshgan edi, biroq Barakzai bu fikridan qaytadi.

Mukofotlari 
2004-yilda World Press Review (Worldpress.org) Shukria Barakzaini „Yilning eng yaxshi xalqaro muharriri“ deb eʼlon qilgan boʻlsa, 2005-yilning dekabr oyida BBC Radio 4 ning „Womanʼs Hour“ dasturi tomonidan Barakzai „Yil ayoli“ deb topilgan.

Manbalar

Havolalar 

 Worldpress resurslari roʻyxati: nutqlar, fotosuratlar, intervyu
 Barakzayning Jenni Myurreyning "Ayollar soati" ga bergan intervyusi
 "Asharq al-Avsat" gazetasiga bergan intervyusi
 Qadriya Yazdanparast Afgʻoniston parlamentining sobiq aʼzosi
 Barakzay tabularni buzish haqida – Raqamli rivojlanish bahslarida intervyu
21-asr afgʻon siyosatchilari
Yashayotgan insonlar
1972-yilda tugʻilganlar