Moʻgʻuliston parlament saylovi (2024)

2024-yilning 28-iyun kuni Moʻgʻuliston Davlat Buyuk Xuraliga saylovi boʻlib oʻtgan. 2023-yilda konstitutsiyaga kiritilgan oʻzgartirishdan soʻng, parlament aʼzolari soni 76 nafardan 126 nafarga oʻzgartirildi.

Tarixi 
2020-yilgi parlament saylovlarida Mo‘g‘uliston xalq partiyasi parlamentda mutlaq koʻpchilikni qoʻlga kiritgan va yangi hukumat tuzgan. Biroq, 2021-yilda hukumat mamlakatda COVID-19 pandemiyasiga qarshi kurashdagi muvaffaqiyatsizliklari xalq orasida norozilik namoyishlari koʻtarilishiga va Bosh vazir Uxnaagiin Xurelsuxning isteʼfoga chiqishiga olib kelgan . Hukumatning shafofligi va legaligi 2022-yilgi norozilik namoyishlari chogʻida taxminan 12,9 milliard dollarlik koʻmir oʻgʻirlanishi bilan bogʻliq korrupsiya mojarosidan soʻng soʻroq ostida qolgan.

2022-yil avgust oyida Moʻgʻuliston Konstitutsiyaviy sudi Konstitutsiyaning 39-moddasi 1-qismini bekor qildi, unda „Bosh vazir va hukumatning toʻrt nafardan ortiq aʼzosi Davlat Buyuk Xuraliga aʼzo boʻlishi mumkinligi belgilangan“ edi. 2022-yil bahorgi navbatdan tashqari sessiyasining ochilishida Davlat Buyuk Xurali Raisi Gombojavin Zandanshatar shunday dedi: „Ushbu oʻzgarishlar munosabati bilan parlament deputatlari soni bilan bogʻliq masalalarni muhokama qilish va hal qilish zarurati tugʻildi, shuningdek, Milliy konsensus ishchi guruhini tuzish va bu masalani hal etish yoʻllarini muhokama qilish orqali parlament demokratiyasini rivojlantirish zarur“.

2023-yil 2-iyun kuni Davlat Buyuk Xurali Konstitutsiyaga oʻzgartirish kiritib, deputatlar sonini 76 nafardan 126 nafarga yetkazdi.

Saylov tizimi 
Yangi qonun qabul qilingandan soʻng saylovlar parallel tizimda oʻtkazila boshladi. 13 mandatli saylov okrugi va 48 deputat mandati boʻyicha 78 deputat koʻp mandatli ovoz berish yoʻli bilan milliy darajada proporsional vakillikning yopiq roʻyxati boʻyicha saylovda saylandi (Alohida partiyalar uchun 4%, ikki partiyali koalitsiya uchun 5% va uch yoki undan ortiq partiyalar koalitsiyalari uchun 7%). Proportsional oʻrinlarga ega boʻlish uchun partiyalar va koalitsiyalardan har bir okrugdagi oʻrinlarning kamida yarmida nomzodlar ishtirok etishi ham talab qilingan. Partiya roʻyxatlari „vertikal paritet“ tizimiga mos kelishi, partiya nomzodlarining umumiy gender nisbati 70:30 dan ortiq yoki 30:70 dan kam boʻlmasligi kerak. Okrug saylov natijalari haqiqiy deb topilishi uchun saylovchilarning kamida 50% ishtirok etishi zaruz, aks holda ushbu okrug boʻyicha ovoz berishning qoʻshimcha bosqichi oʻtkazilishi kerak.

Kampaniyaning borishi

Muxolifatchining oʻldirilishi 
2024-yilning 16-iyun kuni Demokratik partiya aʼzosi va Sant shahri gubernatori kaltaklanib oʻldirilgan. Aniqlanishicha, jinoyatchi 1-saylov okrugidan Moʻgʻuliston Xalq partiyasi (MP) nomzodi Gursediin Sayxanbayar targʻibotchisi boʻlgan. Bunga javoban MDP Sayxonboyor nomzodini qaytarib olishga qaror qilgan. Biroq, Bosh Saylov Komissiyasi (OSK) nomzod roʻyxatga olingan, shaxsini tasdiqlovchi guvohnoma berilgan va saylov byulleteniga ismi-sharifi yozilgan boʻlsa, nomzodni chaqirib olish mumkin emasligini taʼkidlagan. G.Sayxonboyor ham saylovoldi tashviqotini davom ettirishini va saylovda ishtirok etishini bildirgan.

Jamoatchilik fikrini oʻrganish

Natijalar

Oqibatlari 
Mamlakat bosh vaziri Luvsannamsrain Oyuun-Erdene 29-iyun kuni erta tongda Moʻgʻuliston Xalq partiyasi parlamentda 68 oʻrinni qoʻlga kiritganini eʼlon qilgan (bu Buyuk Xuraldagi oddiy koʻpchilik uchun yetarli hisoblanadi). „Demokratik partiya“ ikkinchi oʻrinni egallagan boʻlsa-da, 1996-yilgi saylovlarda partiya tashkil topganidan beri oʻz tarixidagi eng katta oʻsishni koʻrsatgan. Luvsannamsrain Oyuun-Erdene muxolifatning kuchli faoliyati uchun minnatdorchilik bildirdi va bu Moʻgʻuliston demokratiyasining sogʻlom ekanligini va „turli va qarama-qarshi fikrlarga ega boʻlish demokratiyaning mohiyati“ ekanligini takidlagan.

Manbalar 

2024-yil Iyun oyida sodir boʻlgan voqealar
Saylovlar