Analitik

Umuman olganda, analitik (, analytikos) grek tilidan olingan bo`lib - "analytikos", ya`ni "tahlil qilish qobiliyatiga ega bo'lish" yoki "elementlar yoki prinsiplarga bo'linish" degan ma`nolarni anglatadi.

Analitika aslida fikr tushunchasidir. Batafsil va to`liq ko'rsatiladigan fikrni ifodalaydi. Odatda bu fikrlash usuli statistik ma'lumotlarga nisbatan qo`yiladi. Muammolarni hal qilishga qaratilgan yondashuvlar analitik deb aytiladi.

Fikrlash va tahlil qilish usuli boʻlgan analitik hayotning barcha sohalarida qulaylik yaratadi. Lekin ba'zi hududlarda bu ajralmas usuldir. Analitik fikrlash, ayniqsa, shaxsiy rivojlanishda, kimyo, falsafa va tibbiyotda, fan sohasida va texnologik ishlanmalarda juda muhimdir. Bu sohalarda duch kelgan muammolar kichik qismlarga bo'linadi shu bilan birgalikda yechim nazariyasi ishlab chiqariladi hamda mumkin boʻlgan muammolarga qarshi zaxira yechimlarni olish orqali muvaffaqiyatsizliklar bartaraf etiladi.

Analitik yoki analitik quyidagi ma'nolarga ham ega bo'lishi mumkin:

Kimyo 
Analitik kimyoning vujudga kelishi hamda uning rivojlanishi turli xil ishlab chiqarish sohalarining paydo boʻlishi, taraqqiy etishi bilan bogʻliq. Miqdoriy analiz rudalar va tayyor mahsulotlar tarkibidagi oltin, kumush va boshqa metallarning miqdorini aniqlashdan iborat boʻlgan edi. Keyinroq borib, u ilmiy asosda yoʻlga qoʻyildi. Hozirgi zamon kimyosining tugʻilish davri (17-asr oʻrtasi — 18-asr oxiri)da analitik kimyo moddalarning kimyoviy tarkibini oʻrganadigan fan deb hisoblanardi.

 Analitik kimyo, material namunalarini tahlil qilish, ularning kimyoviy tarkibi va tuzilishini o'rganish
 Analitik texnika - kimyoviy birikma yoki kimyoviy element kontsentratsiyasini aniqlash uchun ishlatiladigan usul
 Analitik kontsentratsiya

Matematika 
Analitik geometriya – geometriya boʻlimi. Unda sodda geometrik obrazlar (nuqtalar, toʻgʻri chiziqlar, tekisliklar, ikkinchi tartibli egri chiziqlar va sirtlar) koordinatalar usuli asosida algebraik vositalar bilan oʻrganiladi.

 Mavhum analitik sonlar nazariyasi, analitik sonlar nazariyasidan boshqa matematik sohalarda g'oyalar va usullarni qo'llash
 Analitik kombinatorika, kombinatorikaning generatsiya funksiyalaridan foydalangan holda kombinator sinflarini tavsiflovchi boʻlimi
 Analitik element usuli, qisman differensial tenglamalarni yechish uchun ishlatiladigan raqamli usul
 Analitik ifoda yoki analitik yechim, hisoblash uchun qulay boʻlgan taniqli operatsiyalardan foydalanadigan matematik ifoda
 Analitik geometriya, aksiomalarga emas, balki raqamli koordinatalarga asoslangan geometriyani o'rganish
 Analitik sonlar nazariyasi, sonlar nazariyasining matematik tahlil usullaridan foydalanadigan boʻlimi

Matematik tahlil 

 Analitik sig'im, ma'lum bir cheklangan analitik funktsiya qanchalik katta bo'lishi mumkinligini ko'rsatadigan raqam
 Analitik davom, ma'lum bir analitik funktsiyani aniqlash sohasini kengaytirish usuli
 Analitik funktsiya, konvergent darajalar qatori tomonidan lokal ravishda berilgan funktsiya
 Analitik manifold, analitik o'tish xaritalari bilan topologik manifold
 Analitik xilma -xillik, analitik funktsiyalarni o'z ichiga olgan bir nechta tenglamalarning umumiy echimlari to'plami

To'plam nazariyasi 

 Analitik ierarxiya, arifmetik ierarxiyaning kengaytmasi
 Analitik to'plam, Polsha makonining uzluksiz tasviri

Isbot nazariyasi 

 Analitik isbot, strukturaviy isbot nazariyasida, tuzilishi oʻziga xos tarzda sodda boʻlgan isbot
 Analitik jadval, mantiqiy formulalarni tahlil qilish uchun ishlatiladigan daraxt tuzilishi

Kompyuter fanlari 

 Analitik yoki reduktiv grammatika, kirish satrlarini ketma-ket oddiyroq shakllarga qisqartirish orqali ishlaydigan rasmiy grammatikaning bir turi
 Analitika, ma'lumotlarda mazmunli naqshlarni topish uchun

Boshqa fan va texnologiya 

 Analitik signal, signalning ma'lum bir ko'rinishi
 Analitik mexanika, klassik mexanikaning nozik, yuqori matematik shakli
 Analitik tarozi, juda yuqori aniqlik (0,1 mg yoki undan yuqori) tarozi

Falsafa 
Analitik falsafa – XX asr fal-safasidagi gʻarbiy, asosan ingliz amerikacha yoʻnalish. Falsafani bilishning asosan til vositalari orqali tahlili deb tushunadi; neopozitivizmning boshqa bir koʻrinishi.

 Analitik falsafa, 20-asrda ingliz tilida so'zlashuvchi mamlakatlarda hukmronlik qilgan falsafa uslubi
 Analitik taklif, haqiqatni faqat ma'nosini tahlil qilish orqali aniqlash mumkin boʻlgan bayonot
 Analitik Tomizm, Tomas Akvinskiy fikrini zamonaviy analitik falsafa uslubida taqdim etish harakati.
 Postanalitik falsafa ingliz tilida so'zlashuvchi mamlakatlarda ustun fikr maktabi boʻlgan analitik falsafaning asosiy falsafiy harakatidan ajralib chiqqanligini tasvirlaydi.

Ijtimoiy fanlar

Psixologiya 

 Analitik psixologiya, Jung psixologiyasi harakatining bir qismi
 Kognitiv analitik terapiya, dastlab Buyuk Britaniyada Entoni Rayl tomonidan ishlab chiqilgan psixologik terapiya shakli
 Psixoanaliz, psixologik va psixoterapevtik nazariyalar va ular bilan bog'liq usullar to'plami

Sotsiologiya 

 Analitik indüksiyon, tushunchalar yoki g'oyalarni ishlab chiqish uchun turli xil ijtimoiy hodisalar o'rtasidagi o'xshashliklarni tizimli tekshirish
 Analitik ramka, ba'zi bir ijtimoiy hodisaning batafsil eskizi yoki konturi, bu hodisani tahlil qiladigan olimning dastlabki g'oyasini ifodalaydi

Siyosat 

 Analitik marksizm, marksizmning talqini

 Analitik til, morfemalarning ko'pchiligi birlashishi o'rniga erkin (alohida) boʻlgan tabiiy til.

Boshqa hududlar 

 Analitik yurisprudensiya, huquqiy nazariyani o'rganish uchun analitik fikrlashdan foydalanish
 Analitik jurnalistika jamoatchilik tushunchasini yaratish uchun murakkab voqelikni tushunishga intiladi
 Analitik kubizm, kubizm badiiy harakatining ikkita asosiy tarmog'idan biri
 Analitik ko'nikmalar

Yana qarang 

 Analitika (aniqlash)
 Tahlil (aniqlash)
 Analytical Engine, Charlz Babbaj tomonidan ishlab chiqilgan 19-asrda mexanik umumiy maqsadli kompyuter.
 Analitik jamiyat, 19-asrda Nyuton hisobidan farqli o'laroq Leybnitsiya yoki analitik hisobdan foydalanishni targ'ib qilgan Britaniya guruhi.
 Sintez (aniqlash)
Analitik kimyo
Analitik huquqshunslik
Analitik psixologiya