Oqyoyiq (qo'riqxona)

"Oqyoyiq" davlat qoʻriqxonasi - Atirov viloyatining Maxambet tumanida va Atirov shahriga qarashli yerlarda joylashgan.

Qozogʻiston Respublikasi Hukumatining 2009-yil 6-fevraldagi 119-sonli qarori bilan Yoyiq daryosining ogʻzida va Kaspiy dengizi sohilida „Oqyoyiq“ davlat qoʻriqxonasi tashkil etildi.

2009-yil 1-aprelda Yoyiq daryosining ogʻzi va Kaspiy dengizi qirgʻogʻi hududi xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan suv-botqoq yerlar roʻyxatiga kiritilgan. Bu kattaligi boʻyicha bu roʻyxatga kiritilgan Tengiz-Qorgʻaljin koʻllar tizimidan keyin ikkinchi qozoq viloyati edi.

2014-yilda qoʻriqxona YuNESKOning Butunjahon biosfera rezervatlari tizimiga kirdi.

Gidrologiyasi 
Gidrologik rejim aprel oyining ikkinchi yarmida Jayiq daryosidagi suv sathining bosqichma-bosqich koʻtarilishi bilan tavsiflanadi, u may-iyun oylarida bahor-yoz toshqinlariga oʻtadi, maksimal miqdori may oyining oxirida yoki iyun oyida birinchi yarmida sodir boʻladi. Yuqori suv sathidan soʻng ,avgustdan sentabrgacha, avval tez, keyin esa asta-sekin pasayishni boshlaydi.

Yoyiq daryosining quyi oqimining chuqurligi har yili bahorgi toshqinlar bilan yuvilganligi sababli doimiy. Bahorda, suv koʻp boʻlganda, suv sathi 3-7 m gacha koʻtariladi, soylarning chuqurligi 7 dan 20 m gacha, qirgʻoq boʻylab suvning oʻrtacha chuqurligi 3-5 m.

Yoyiq daryosi faqat qor bilan oziqlanadigan oddiy daryolarga tegishli.Uning oqimi asosan yuqori darajada rivojlangan daryolar tarmogʻining yuqori qismida hosil boʻladi. Ural shahridan dengizgacha,Barbastaudan tashqari, Yoyiq daryosining irmoqlari yoʻq.Daryoning yillik oqimi quruq boʻlganda yiliga 2 kub kilometrdan, suv koʻp boʻlganda yiliga 12 kub kilometrgacha oʻzgarib turadi. Daryodagi suv miqdori erigan qorning intensivligiga va Yoyiq daryosining yuqori qismini suv bilan taʼminlashga bogʻliq.

1978-yildan boshlab Kaspiy dengizi sathi keskin koʻtarila boshladi. Dengiz sathining oʻrtacha koʻtarilish tezligi yiliga 14 sm, baʼzi yillarda esa yiliga 30 sm ga yetdi.

Keng sayoz suvlar, pastki va quruqlikning kichik yon bagʻirlari, dengiz qirgʻoqlarining konfiguratsiyasi, shamolning faol faolligi suv transportining rivojlanishi va qaytish tebranishlari uchun sharoit yaratadi. Bu yerda oyiga oʻrtacha 3-4 ta suv toshqini va 4-5 marta qaytish qayd etiladi. Kaspiy dengizi sohilidagi gidrologik va morfologik jarayonlarning asosiy xususiyatlaridan biri shundaki, bu jarayon dengiz sathining sezilarli darajada oʻzgarishi sharoitida sodir boʻladi. Oʻrtacha shamol sharoitida qirgʻoq chizigʻi harakati 3-5 km, ekstremal sharoitda 8-12 km, qirgʻoqning baʼzi hududlarida suv toshqini 20-30 km ga etadi.

Shimoliy Kaspiyda suv toshqinlarining mavsumiyligi aniq koʻrinadi. Eng yuqori chastota kuzda (oktyabr-noyabr, 25.1 %), yozda (iyun — iyul, 21.3 %) va bahorda (aprel — may, 16,7 %).

Iqlimi 
Shimoliy Kaspiy mintaqasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi uzoq issiq va quruq, chang boʻronlari tuproqni quritadi, qishki qor siyrak va beqaror.Yillik oʻrtacha yogʻin 150 mm (50 dan 300 mm gacha). Shamolning oʻrtacha yillik tezligi 5,5—7 m/s.Nisbiy namlik yozda 37 % dan, qishda 80-84 % dan oshmaydi. Yogʻingarchilik kam — yiliga 150 dan 190 mm gacha. Kuchli shamol va chang boʻronlari bor. Shamol tezligi 5-6 m/s, kamdan-kam hollarda 12 m/s gacha kuchayadi. Dovullar yiliga oʻrtacha 20-30 kun sodir boʻladi.

Oʻsimliklar va hayvonlari 
Oxirgi tadqiqotlarga koʻra, oʻsimliklar roʻyxati Shimoliy Kaspiy mintaqasining Qozogʻiston qismi florasining taxminan 54 % ni tashkil etadigan 33 avlodga mansub 130 turni oʻz ichiga oladi. Bu yerda siz Qozogʻiston Qizil kitobiga kiritilgan noyob oʻsimliklarni topishingiz mumkin boʻladi.

Suv yoki suv ekotizimlarining oʻsimliklari ikkita asosiy turga boʻlinadi: fitobentos-suv ustunining tubida joylashgan yirik suv oʻtlari jamoalari va yuqori suv oʻsimliklari; -yuqori, sirt qatlamlaridagi gigrofitlar (qamish,qamish va boshqalar). b., shu jumladan, suv yuzasida suzib yuradiganlar (oq tungiygul, suv yongʻogʻi va boshqalar). b. va suv osti qatlami (shox, kalamush oʻti va boshqalar. b. oʻsimliklar ustunlik qiladigan jamoalar.

Qushlar orasida kamyob turlar bor: Qoraboʻy, shpal, mayda baliqcha,Misr dovrugʻi, sultonka . Parvoz paytida minglab flamingolar, jingalaklar, karabataklar, oqqushlar, shuningdek, yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan gʻozlar bu yerda toʻxtaydi.

Qoʻriqxonada sut emizuvchilarning 78 turi mavjud.Mintaqada yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlar roʻyxatiga qushlarning 20 turi, hasharotlarning 24 turi, sudralib yuruvchilarning 2 turi va sutemizuvchilarning 2 turi kiradi.Baliqlar va Kaspiy dengizi muhrlari yoʻq boʻlib ketish arafasida.

Manbalar 

Atirov viloyati