Homiladorlikdagi jigar ichi xolestazi

Homiladorlikdagi intragepatik xolestaz, shuningdek, akusherlik xolestazi, homiladorlik xolestazi, homiladorlik sariqligi va prurigo gravidarum sifatida ham tanilgan homiladorlik davrida xolestaz yuzaga kelishi bilan kechadigan tibbiy holat. Odatda qichishish bilan kechadi va ona va chaqaloq uchun asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Qichishish homiladorlikning keng tarqalgan alomati boʻlib, ayollarning taxminan 23 foizida uchraydi. Koʻpincha qichishish terining oʻzgarishi, ayniqsa qorin boʻshligʻining oʻzgarishi natijasida yuzaga keladigan kichik bezovtalik holatidir. Biroq, qichishish homiladorlik xolestazining alomati boʻlishi mumkin boʻlgan holatlar ham mavjud. Qichishish odatda qoʻl kaftlarida va oyoq tagida sezilsa ham, tananing har qanday joyida paydo boʻlishi mumkin.

Homiladorlik xolestazi odatda homiladorlikning uchinchi trimestrida sodir boʻladi, ammo homiladorlikning istalgan vaqtida boshlanishi ham mumkin.

Belgilari 
Ushbu kasallikka chalingan ayollarning aksariyati uchinchi trimestrda (shu bilan birga u yetti haftada paydo boʻlishi mumkin) toshmasiz qichishish bilan birga keladi. Odatda, qichishish qoʻllarning kaftlari va oyoq tagida boʻladi, lekin tananing boshqa sohalarida ham boʻlishi mumkin.

Homiladorlik xolestazining oʻziga xos belgilariga quyidagi alomatlar kiradi:

Keng tarqalgan belgilari:

 Qichishish, ayniqsa qoʻl kaftlari va oyoq tagida toshmasiz qichishish
 Kechqurun koʻproq seziladigan qichishish
 Siydik rangining toʻqroq boʻlishi

Kam tarqalgan belgilari:

 Najas rangi ochiqroq boʻlishi
 Qon ivish vaqtining koʻpayishi (ehtimol , K vitamini yetishmasligi tufayli)
 Charchoq
 Koʻngil aynishning ortishi
 Ishtahaning pasayishi
 Sariqlik (ayollarning 10% dan kamrogʻida)
 Qorinning yuqori oʻng kvadrat sohasida ogʻriq

Homiladorlik xolestazi bilan ogʻriganlarning hammasida ham yuqoridagi belgilar uchramasligi mumkin.

Mexanizmi 
Homiladorlik intragepatik xolestazining sabablari hali ham toʻliq aniqlanmagan, ammo genetik oʻzgarishlar, gormonlar va atrof-muhitning kombinatsiyasi tufayli yuzaga keladi deb taxmin qilinadi. Gormonlar, atrof-muhit va genetik omillar bu holatga hissa qoʻshishi mumkin.

 Homiladorlik xolestazi odatda uchinchi trimestrda gormonlar darajasi eng yuqori boʻlgan vaqtda sodir boʻladi.
 Yuqori gormonlar darajasi bilan bogʻliq boʻlgan egizak va uchlik homiladorlik homiladorlik xolestazining yuqori chastotasini koʻrsatadi.
 Homiladorlik xolestazi tugʻruqdan keyin, platsenta gormoni ishlab chiqarish toʻxtatilganda tezda yoʻqoladi.
 Dastlabki sinflardagi yuqori dozali estrogeni boʻlgan ogʻiz kontraseptiv tabletkalari homiladorlik xolestaziga olib kelishi mumkin.

Estrogenlar 
Estrogenlar, xususan, estradiol-17β-D-glyukuronid kabi glyukuronidlar gepatotsitlar tomonidan oʻt kislotasi soʻrilishini kamaytirish orqali hayvonlarda oʻtkazilgan tadqiqotlarda xolestazni keltirib chiqarishi koʻrsatilgan.

Progesteron 
Homiladorlikning uchinchi trimestrida progesteron bilan davolash homiladorlik xolestazi rivojlanishi bilan bogʻliqligi aniqlangan va progesteron metabolitlari darajasi, xususan, sulfatlangan progesteron  homiladorlik xolestazi bilan ogʻrigan bemorlarda bu bilan kasallanmagan ayollarga qaraganda yuqori, bu homiladorlik xolestazida progesteron estrogenga qaraganda muhimroq rol oʻynashi mumkinligini koʻrsatadi.

Genetik omillar 
Oilalarda homiladorlik xolestazi holatlarining klasterlanishi, uning tezligining geografik oʻzgarishi va keyingi homiladorliklarning 45-70% da bu holatning takrorlanishi kasallikning genetik komponentini koʻrsatadi. Homiladorlik xolestazi holatlarida fosfatidilxolinning safroga sekretsiyasini nazorat qiluvchi gepatotsellyulyar transport oqsili ABCB4 (MDR3) dagi genetik mutatsiyalar aniqlangan.

Jigar oʻt tuzlarini tashuvchi molekulalariga taʼsir qiluvchi genetik mutatsiyalar, shuningdek, progressiv oilaviy intragepatik xolestaz boʻlgan bemorlarda ham topilgan. Ushbu kasallik bilan ogʻrigan bemorlarning onalarida homiladorlik xolestazi bilan kasallanish koʻproq ekanligi aniqlandi, bu esa ushbu mutatsiyalarning geterozigota tashuvchilari ham bu kasallikka moyil ekanligini koʻrsatadi.

Safro tuzlarini tashuvchi transport molekulalarda genetik oʻzgarishlarga qoʻshimcha ravishda, yuqori darajadagi estrogen glyukuronidlari safro tuzi eksport pompasini (BSEP) ABCB11 ni ingibitsiya qilishi, va yuqori darajadagi progesteron ABCB4 (MDR3) fosfolipid tashuvchisi ishini susaytirishi aniqlangan.

Binobarin, gepatotsitlardagi safro sekretsiyasida ishtirok etuvchi oqsillarning irsiy mutatsiyalari ham homiladorlik davrida yuqori darajadagi gormon metabolitlari tomonidan ushbu oqsillar ishini susaytirishi orqali intragepatik xolestaz patogenezida rol oʻynashi mumkin.

Atrof-muhit omillari 
Homiladorlikdagi jigar ichi xolestazining bir qator xususiyatlari atrof-muhit omillari ham kasallikda rol oʻynashini koʻrsatadi:

 Xabar qilinishicha, homiladorlik xolestazi bilan kasallanish yozga qaraganda qishda koʻproq boʻladi.
 Chilida bu kasallik bilan kasallanish 1975-yilgacha boʻlgan homiladorlikning 14 foizidan 2016-yilda 4 foizga kamaydi.
 Homiladorlik xolestazi keyingi homiladorlikda 60% dan 90% gacha takrorlanadi.
 Qon zardobidagi selenning past darajalari homiladorlik xolestazi bilan bogʻlangan, ammo selenning safro sekretsiyasidagi roli nomaʼlum.

Diagnostikasi 
Homiladorlik xolestazi qon analizlari, shu jumladan zardobdagi safro kislota testi va jigar funksiyasi testi bilan tashxislanadi. Koʻpgina homilador ayollar vaqti-vaqti bilan qichishishni boshdan kechirishsa-da, koʻrinadigan toshmalarsiz qichishish yoki doimiy yoki keng qamrovli qichishish belgilari haqida akusherga yoki ginekologga xabar berish kerak. Shuni taʼkidlash kerakki, qichishish darajasi oʻt kislotasi darajasiga bogʻliq emas (homiladorlik xolestazida oʻlik tugʻilishning eng koʻp sababi hisoblanadi), Homiladorlik xolestazidagi qichishish yengildan ogʻirgacha boʻlishi mumkin.

Homiladorlik xolestazi tashxisini qoʻyish uchun jigar funksiyasi testini va zardobdai safro kislotasi testini talab qilish kerak. Baʼzi hollarda ALT darajasi koʻtarilishi mumkin boʻlsa-da, homimladorlik xolestazi boʻlgan ayollarning 20% har doim jigar funksiyasi testida normal koʻrsatkichlarga ega boʻladi.Kaftlar va oyoqlarning qichishi yuqori safro kislotasi darajasi bilan kelganda homiladorlik xolestazining potensial diagnostikasi sifatida koʻrilishi mumkin (ammo bunday bemorlarida jigar funksional testi natijalari har doim ham koʻtarilmaydi). Homildorlik xolestazi uchun qon zardobidagi safro kislotasi qon testi safro kislotalarining miqdoriy oʻlchovidir.

Homiladorlik davrida yuzaga keladigan jigar bilan bogʻliq boshqa muammolarni davolovchi shifokor koʻrib chiqishi kerak. Bularga preeklampsiya, HELLP sindromi va homiladorlikdagi oʻtkir yogʻli gepatoz kiradi. Bundan tashqari, gepatitning boshqa sabablari, masalan, gepatit viruslari, saraton va baʼzi dorilar taʼsirinini ham hisobga olish kerak.

Davolash 
Koʻpgina shifokorlar ursodeoksixol kislotani buyuradilar. Eng soʻnggi sinov, PITCHES, umumiy foydali taʼsir koʻrsatmadi, ammo baʼzi tadqiqotchilar safro kislotalari > 40 mkmol / litr boʻlgan ayollarga ursodeoksixolatni buyurish foydali boʻlishi mumkin deb hisoblashadi. homiladorlik xolestazi uchun hech qanday aniq davo choralari mavjud emas va muvaffaqiyatli natijani kafolatlashning hech qanday usuli yoʻq boʻlsa-da, tadqiqotlar ursodeoksixol kislotasini qoʻllash homila va onaning natijasini biroz yaxshiroq koʻrsatdi, xolestiramin esa faqat qichishishni yengillashtiradi.

Ogʻiz orqali suvda eriydigan K vitamini berish tugʻruq paytida qon ketish xavfini oldini olishga yordam berishi haqida hech qanday isbotlangan dalillar yoʻq. Biroq, agar ayolda najas rangi oqargan boʻlsa, oʻta ogʻir homiladorlik xolestazi (safro kislotalari > 100 mkmol/litr) boʻlsa yoki qon ivishi bilan bogʻliq muammo boʻlsa, mutaxassislar homiladorlik xolestazi uchun bu usulni buyurishadi.

34-haftadan keyin tugʻilish oʻlik tugʻilish xavfini kamaytirish uchun muhim boʻlishi mumkin, chunki yaqinda oʻtkazilgan tadqiqot oʻlik tugʻilish xavfi ortib borishida safro kislotalari darajasining bogʻliqligini aniqladi. „The Lancet“ jurnalida chop etilgan ushbu tadqiqot shuni koʻrsatadiki, homiladorlik bilan kasallangan ayollarning taxminan 90% i homiladorlikning 39 xaftaligigacha borishi mumkin. Biroq, bu natijalar tez qaytariladigan muntazam safro kislotasi sinovi natijalariga tayanadi.

Asoratlar 
Onada yuzaga keladigan asoratlarga quyidagilar kiradi:

 Qichishish, kuchli va darmonsizlantiruvchi boʻlishi mumkin
 Safro kislotalari 40 mkmol/litr dan oshganda spontan erta tugʻilish

Homilada yuzaga keladigan asoratlarga quyidagilar kiradi:

 Homila distressi
 Mekoniyni yutish
 Oʻlik tugʻilish

Koʻpgina hollarda bolani dunyoga keltirish odatda 34 dan 39 haftagacha tavsiya etiladi.

Qoʻshma Shtatlarda baʼzi tadqiqotchilar, agar tugʻilish 36 haftada sodir boʻlsa, oʻlik tugʻilish xavfi kamroq boʻlishini taklif qilishdi. Ovadianing tadqiqoti boshqacha fikr bildirsa-da, shuni taʼkidlash kerakki, Qoʻshma Shtatlarda oʻt kislotasi testlari natijalari olinishi uchun yetti kungacha vaqt ketishi mumkin va bu shuni anglatadiki, tugʻruq vaqtini AQSh tadqiqotiga asoslash yanada oqilona boʻlishi mumkin.

Havolalar 

 E A Fagan „Homiladorlikdagi intragepatik xolestaz“

Manbalar 

Gepatologiya
Ginekologiya
Kasalliklar
Homiladorlik