Shimoliy Makedoniyada prezidentlik saylovlari (2024)

Shimoliy Makedoniyada prezidentlik saylovlari — bu prezidentlik saylovlari mustaqil respublika tarixida 1991-yildan beri oʻtkaziladigan yettinchi prezidentlik saylovi. Saylov 2024-yilning 24-aprel va 8-may kunlari boʻlib oʻtdi. 2019-yildan oldingi saylovlarda ikkinchi nomzodini qoʻygan sotsial-demokrat Stevo Pendarovski gʻalaba qozongan edi.

Saylov tizimi 
Shimoliy Makedoniya prezidenti umumiy ovoz berish yoʻli bilan besh yillik muddatga saylanadi. Bir kishi ikki muddatdan ortiq prezident boʻlishi mumkin emas. Birinchi turda gʻalaba qozonish uchun nomzod roʻyxatga olingan saylovchilarning kamida yarmining ovozini toʻplashi kerak. Aks holda, birinchi turda eng koʻp ovoz olgan ikki nomzod oʻrtasida birinchi turdan ikki hafta oʻtgach, ikkinchi tur oʻtkaziladi. Ikkinchi tur natijalari haqiqiy boʻlishi uchun roʻyxatga olingan saylovchilarning kamida 40 foizi ishtirok etishi kerak, aks holda yangi saylov oʻtkazilishi kerak.

18 yoshga toʻlgan, sud qarori bilan saylov qobiliyatidan mahrum etilmagan barcha fuqarolar saylash huquqiga ega. Saylovchilarni roʻyxatga olish passivdir, yaʼni mamlakatdagi har bir kishining shaxsini tasdiqlovchi hujjati boʻlsa, avtomatik tarzda saylovchilar roʻyxatiga kiritiladi. Davlat saylov komissiyasi (DSK) saylovchilar roʻyxatini tuzish va unga oʻzgartirishlar kiritish uchun javobgardir. Barcha fuqarolar oʻz maʼlumotlarini saylovchilar roʻyxatidan onlayn tekshirishi va oʻzgartirishlar kiritishni soʻrash huquqiga ega. 2019-yilning 23-fevralidan 14-martiga qadar saylovchilar roʻyxatlari jamoatchilik tekshiruvidan oʻtkazildi, shundan soʻng saylovchilar roʻyxatining nusxalari tekshirish uchun barcha deputatlik partiyalariga taqdim etildi. 2019-yil 29-mart holatiga koʻra, saylovchilar roʻyxatining yakuniy nusxasiga 1 million 808 ming 131 kishi kiritilgan. Davlat saylov komissiyasi tomonidan xorijdagi respublikaning diplomatik vakolatxonalarida ovoz berish istagini bildirgan 1781 nafar saylovchi roʻyxatga olindi. Xorijda ovoz berish 24 shtatdagi 32 diplomatik va konsullik vakolatxonalarida tashkil etilgan.

Prezidentlikka nomzodlar 40 yoshdan oshgan va oxirgi 15 yildan kamida 10 yil davomida Makedoniyada doimiy yashagan fuqarolar boʻlishi mumkin. Nomzodlar Shimoliy Makedoniya parlamentining 30 aʼzosi yoki 10 ming kishidan iborat saylovchilar guruhi tomonidan koʻrsatilishi mumkin. Nomzodni qoʻllab-quvvatlovchi saylovchilar imzolari 15 kun muddatda Davlat saylov komissiyasining hududiy boʻlinmalari binolarida Davlat saylov komissiyasi vakillari ishtirokida toʻplanishi kerak. Saylovchi bir nechta nomzodni qoʻllab-quvvatlab imzo chekishi mumkin.

Etnik albanlar vakili boʻlgan va sobiq tashqi ishlar vaziri Buyar Usmoniy boshchiligidagi Integratsiya uchun demokratik ittifoq Shimoliy Makedoniya Assambleyasi tomonidan prezident saylanishini maʼqullagan har qanday nomzodni ikkinchi turda qoʻllab-quvvatlashni taklif qildi. Biroq, Pendarovskiy ham, Siljanovska-Davkova ham bu taklifni rad etib, prezidentni toʻgʻridan-toʻgʻri ovoz berish orqali tanlash demokratik ekanligini taʼkidladilar .

Nomzodlar 
Oʻn toʻrt nafar potensial nomzodlar Davlat saylov komissiyasiga (DSK) oʻzlarining qoʻllab-quvvatlashlari uchun imzo toʻplash niyatlari haqida maʼlum qilishdi. Ulardan belgilangan muddatda olti nafari kamida oʻn ming nafar fuqaroning qoʻllab-quvvatlash kerak. Bir nafari 30 nafar deputatning imzosini toʻplaydi. Natijada, bu yetti nafari roʻyxatga olindi. Uch nomzod mustaqil, ammo partiyalar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan, qolgan toʻrttasi partiyalar tomonidan koʻrsatiladi.

Kampaniya 
Stevo Pendarovski Shimoliy Makedoniyadagi ozchiligini tashkil etgan bolgarni tan olishni qoʻllab-quvvatlash va konstitutsiyani qayta koʻrib chiqishni aytdi. Bu Bolgariya tomonidan mamlakatning Yevropa Ittifoqiga kirishi uchun qoʻyilgan shartlaridan biri edi. Gordana Siljanovska-Davkova Yevropa Ittifoqi bilan yangi doirada muzokaralar olib borishga va Shimoliy Makedoniya Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlganidan keyin bunday tuzatishlar kiritilishiga chaqirmoqda. Pendarovskiy uyushgan jinoiy guruhlarga va korrupsiyaga qarshi kurashishga chaqiradi. Silyanovskaya-Davkova oʻzining korruptsiyaga qarshi pozitsiyasida sud tizimiga jiddiy eʼtibor qaratdi.

Birinchi raunddan soʻng, Gordana Siljanovska-Davkova „bu hukumat dan ketish vaqti keldi“ deb eʼlon qildi, natijalarni esa „yangi kurs“ deb taʼrifladi. U saylovchilarni „biz har doim Yevropaga tegishli ekanligimizni“ isbotlashga chaqirdi. Stevo Pendarovski natijadan hayrat va hafsalasi pir boʻlganini bildirdi, lekin ikkinchi bosqichda Alban hamjamiyatining koʻmagida natijalar yaxshilanishiga umid qildi.

Etnik albanlar vakili boʻlgan va sobiq tashqi ishlar vaziri Bujar Usmoniy boshchiligidagi Integratsiya uchun Demokratik Ittifoq Shimoliy Makedoniya Assambleyasi tomonidan prezident saylanishini maʼqul koʻrgan har qanday nomzodni ikkinchi turda qoʻllab-quvvatlashni taklif qildi. Biroq, Pendarovskiy ham, Siljanovska-Davkova ham bu taklifni rad etib, prezidentni toʻgʻridan-toʻgʻri ovoz berish orqali tanlash demokratik ekanligini taʼkidladilar.

 1-tur

2-tur

Natijalar 
Birinchi turda ovoz berish butun mamlakat boʻylab 3480 ta saylov uchastkasida 24-aprel kuni soat 07:00 da boshlanib, 19:00 gacha davom etdi. Mamlakatda taxminan 1,8 million kishi saylov huquqiga ega. Saylovlarni 320 ga yaqin xalqaro kuzatuvchilar kuzatdi.

Birinchi turda gʻalaba qozonish uchun nomzod roʻyxatga olingan saylovchilarning kamida 50 foizi ovozini olishi kerak. Ikkinchi turda gʻalaba qozonish uchun ovoz berishda qatnashgan saylovchilarning oddiy koʻpchilik ovozi yetarli, lekin saylovchilarning faolligi 40 foizdan oshishi kerak, aks holda saylov oʻtmagan deb topiladi.

Manbalar 

Saylovlar
2024
Shimoliy Makedoniyada tugʻilganlar