Sudanlik qochqinlar inqirozi (2023)

2023-yilgi Sudanlik qochqinlar inqirozi Sudan Qurolli Kuchlari (SAF) va Harbiylashtirilgan Tezkor Kuchlar (RSF) oʻrtasidagi mojaro natijasida yuzaga kelgan.

2023-yil 15-aprelda Tezkor qoʻllab-quvvatlash kuchlari (RSF) poytaxt Xartumdagi bir qancha Sudan armiyasi bazalariga kutilmagan hujum uyushtirgan. Natijada, RSF kuchlari Xartum xalqaro aeroporti, Merowe aeroporti, El-Obeid aeroporti hamda Sobadagi bazani qoʻlga olgan. RSF va SAF oʻrtasida toʻqnashuvlar Prezident saroyi va general al-Burhon qarorgohida boshlangan va har ikki tomon ikki obyekt ustidan oʻz nazoratni daʼvo qilgan. Bunga javoban SAF mamlakatdagi barcha aeroportlarning yopilishini eʼlon qildi va Sudan havo kuchlari Xartumdagi RSF pozitsiyalariga havo hujumlarini uyushtirgan. Mojarolar 2000-yillardagi ichki mojaro va genotsiddan keyin tiklangan Darfurga va Janubiy Sudan separatistik guruhlari qoldiqlari SAF yoki RSF bilan birlashgan Kordofan hududiga tarqalgan.

Tarixi 
2023-yilgi mojarodan oldin koʻplab sudanliklar Ikkinchi fuqarolar urushi va Darfurdagi urush paytida oʻz vatanlarini tark etishgan. Baʼzi Sudan fuqarolari esa boshqa mamlakatlarga doimiy yashash uchun ketishgan. Masalan, aprel voqealari arafasida birgina Chadda ularning soni 400 000ga yetgan.

2023-yil 15-aprelda mamlakatda yangi mojarolar boshlangan. Mojarolar dastlab poytaxt Xartumni, keyinchalik mamlakatning boshqa hududlarini ham qamrab olgan. Mojaroning oʻzi hokimiyat uchun kurash va Tezkor qoʻllab-quvvatlash kuchlarini armiya safiga qoʻshishga boʻlgan muvaffaqiyatsiz urinish natijasi boʻlgan

Ramazon oyida sodir boʻlgan poytaxtdagi tartibsizliklar tufayli 48 soatdan koʻproq vaqt davomida uylar elektr va suvsiz qolishgan. Koʻchalardagi otishma tufayli Xartum aholisi oziq-ovqat doʻkonlariga bora olishmagan. Yaradorlar oqimi tufayli kasalxonalarda xodimlar va jihozlar yetishmagan. Xalqaro Qizil Xoch va Qizil Yarim Oy Jamiyatlari Federatsiyasi Xartumga gumanitar yordam koʻrsatishning deyarli imkonsizligini taʼkidlagan va Sudan sogʻliqni saqlash tizimi qulash arafasida ekanligidan ogohlantirgan.

Qochqinlar

Mahalliy 
Sudandagi mojarolar sabab, minglab Xartum aholisi piyoda yoki mashinada mamlakatning xavfsiz hududlariga qochib ketishgan. Xartumning 300 ga yaqin aholisi janubi-sharqdagi El-Gadarifga, 3000 nafari Sharqiy Sudandagi Efiopiya qochqinlar lageriga, 28 ming nafari esa Vad Madaniga qochib ketishgan.

Xorijiy 
Harbiy harakatlar boshlanganidan beri tinch aholi Sudanni tark etishga intilmoqda. Qochqinlar qoʻshni mamlakatlarga avtobus yoki mashinada Sudani tark etishgan. 15-apreldan 24-aprelgacha jami 30 000 dan ortiq kishi mamlakatni tark etgan. Qochqinlarning asosiy oqimi qoʻshni Chad va Janubiy Sudan tomonidan qabul qilingan. Qochqin asosan Xartum va Darfurdan boʻlishgan.

Chad rasmiylari qarama-qarshilikning birinchi kunida minglab qochqinlar mamlakatni tark etgani haqidagi xabarni berishgan. BMT asosan Darfurdan juda koʻp qochqinlar oqimi kelganini eʼlon qilgan. 19-aprelga kelib qochqinlarning soni 20 000 kishiga yetgan. Deyarli barcha qochqinlar ayollar va bolalardan iborat boʻlgan.

23-aprel kuni yuzlab tinch aholi avtobusda Misr chegarasini kesib oʻtishgan.

24-aprel kuni Renk tumani (Janubiy Sudan) hukumati minglab qochqinlar kelganini eʼlon qilgan. Ularning hisob-kitoblariga koʻra, oʻsha paytda mamlakatga asosan ayollar va bolalar iborat 10 000 qochqin kelgan.

Manbalar 

2023