Yettinchi oʻq

"Yettinchi oʻq" — istern janridagi sovet badiiy filmi, rejissor Ali Hamroyev tomonidan 1972-yilda „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida suratga olingan.

Film Tojikiston SSR Isfara shahrida Oʻrta Osiyoda Sovet hokimiyati uchun kurashish va tarixiy-inqilobiy mavzuda suratga olingan.

Filmning qisqacha mazmuni 
Qizil armiya qoʻmondoni yoniga oq kiyimdagi chavandoz yetib keladi. Qoʻrqib ketgan soqolli odam „to tirik ekanmiz, taslim boʻlmaymiz“ deb granatani uloqtiradi. Qoʻmondon soqolli kishi Hoshimov ekanligini taniydi va vaziyat haqida xabar berishni soʻraydi. Qoʻmondon tuman markazida boʻlganida, komissar Pyotr Ivanovich jangchi Umarga namoz oʻqishni taqiqlaganligi sababli otryadda isyon koʻtariladi. Shunda qoʻzgʻolonchilar Xayrulla toʻdasiga qoʻshilishadi (endi u yerda 200 ta qilich bor). Hoshimov oʻlimga tik boqqan mahbusni olib keladi, ammo komandir unga oʻqlangan toʻpponcha berib, mahbusni qoʻyib yuboradi. Shunda qoʻmondonning oldiga roʻmol oʻragan bir ayol keladi, u Xayrullani oʻldirishini, kallasini tanasidan judo qilib Toshkentga eltishini va unga turmushga chiqishini aytadi. Qoʻmondon unga ishonmaydi, lekin u bosmachilar boshligʻi Xayrullaning oldiga olib borishiga ishonadi.

Qoʻmondon „rus polki“dan koʻra oʻzining „Musulmon qizil otryadi“ni qaytarib olmoqchi edi. U revolveriga oltita patronni joylaydi, yettinchisini esa qalpoq ostiga yashiradi va bu oʻqni „Xayrullaga“ asraydi. Qizil Armiya askari Hoshimov polisiya boshligʻi etib tayinlanadi.

Shundan keyin qoʻmondon sallali otliqlar otryadini uchratib, oʻzini Maqsumov deb tanishtiradi. Gʻulom degan bosmachilardan biri uni „Buxorolik polisiya xodimi“ligini aytib qoʻyadi. Shunda ular Maqsumovni taniydilar, lekin u Xayrullani halol jangda magʻlub eta olishiga shubha qilib,  chavandozlar Maqsumovni bogʻlab, eski dushmanining boshi uchun pul vaʼda qilgan Xayrullaning oldiga olib boradilar.

Yoʻlda ular choʻpon Ismoilni uchratib qolishadi. U Maqsumovning otini taniydi va u akamning qotili shu deb „viloyatdagi eng yaxshi chavandoz“ni oʻldirgan deb gumon qiladi. Choʻpon Ismoil Maqsumovni oʻldirmoqchi boʻladi, biroq Xayrullaning toʻdasi bunga yoʻl qoʻyishmaydi.

Qishloqdan oʻtayotganda Ismoilning qishloqdoshlari  Xayrullaning toʻdasini pistirmaga tushib, uni tor-mor qilishadi. Maqsumov yana qoʻlga olinadi, biroq Ismoilning onasi uni oʻgʻlining qotili sifatida tan olmaydi. Ismoil va Maqsumov yana doʻst boʻlishadi. Hoshimov qoʻmondonning oldiga kelib, Uchqoʻrgʻonni Xayrulla egallab olganini aytadi. Maqsumov Xayrullaning makoniga keladi va Oygulni unga beradi. Mukofot sifatida qoʻmondon oʻzining sobiq „Qizil armiya“ otryadini soʻraydi va ularni qoʻrqoqliklari va itoatsizligi uchun qattiq tanbeh beradi. Maqsumov sovet hukumatini oqlab, komissarni kim oʻldirganini aniqlaydi uni oʻldiradi.

Ismoilning sheriklari Xayrulla otryadiga hujum qilib, dastlabki daqiqalardanoq pulemyotni tortib oladilar. Oʻz toʻdasining ortga chekinayotnini koʻrgan Xayrulla chet elga qochishga harakat qiladi. Hujumchilardan biriga u ingliz ekanligini aytadi. Xayrulla qochayotganida Maqsumov chegara daryosida soʻnggi yettinchi oʻqdan foydalanadi. Yakuniy sahnada Maqsumov qizil bayroqni koʻtargan holatda qoʻshini yoniga otlanadi.

Rollarda 

 Suymenqul Choʻkmorov — Maqsumov, milisiya otryadi komandiri
 Dilorom Qambarova — Oygul
 Xamza Umarov — Xayrulla, bosmachilar boshligʻi
 Nurmuxon Janturin — Qoʻrboshi
 Talgat Nigʻmatullin — Ismoil, choʻpon
 Bolot Beyshenaliyev — qochoq
 Melis Abzalov — Bosmachi, Xayrullaning chopari
 Baxtiyor Ixtiyarov — Saʼdulla, Maqsumov otryadidagi qochoq jangchi
 Anvar Alimova — Ismoilning onasi
 Inogʻom Odilov — Ismoilning yordamchisi
 Rajab Adashev — Maqsumov otryadidagi qochoq jangchi
 Azat Sharipov — epizod
 Javlon Hamroyev — Shuhrat, Maqsumov otryadidagi qochoq jangchi
 Hikmat Gʻulomov — epizod
 Umid Abdullayev — epizod Shuningdek, Tojikistonning Isfara tumani Navgilam qishlogʻi aholisi

Manbalar

Havolalar 

 Kino-Teatr veb-saytidagi Ettinchi oʻq
 
1972-yil filmlari
Bosmachilik haqida kinolar
Ali Hamroyev filmlari
Oʻzbekfilm kinostudiyasi filmlari