Wanjira Mathai

Wanjira Mathai (1971-yil dekabrda tugʻilgan) — keniyalik ekolog va jamiyat faoli. U Keniyaning Nayrobi shahrida joylashgan Jahon Resurslar Institutining Afrika va global hamkorlik boʻyicha boshqaruvchi direktoridir. U bu lavozimda oʻrmonlarni kesish va energiyadan foydalanish kabi global muammolarni hal qilishni oʻz zimmasiga oladi. Wanjira Mathai 2018-yilda New African jurnali tomonidan Jahon Resurslar Institutida katta maslahatchi sifatida faoliyati, shuningdek, Yashil Kamar harakatidagi faoliyati doirasida 30 milliondan ortiq daraxt ekishdagi ishtiroki uchun 100 ta eng nufuzli afrikaliklardan biri sifatida tanlangan.

Biografiyasi 
Mathai Keniyada tugʻilib oʻsgan. Uning onasi Wangari Maathai ijtimoiy, ekologik va siyosiy faol va 2004-yilda Tinchlik uchun Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan birinchi afrikalik ayol edi.

Mathai Nayrobidagi Davlat uyi qizlar oʻrta maktabida oʻqigan. Oʻrta maktabni tugatgandan soʻng, u Xobart va Uilyam Smit kollejlarida oʻqish uchun Jenevaga, Nyu-Yorkka koʻchib oʻtdi va u yerda biologiya yoʻnalishini tanlab, 1994-yilda tamomlagan. U Emori universitetida jamoat salomatligi va biznes boshqaruvi boʻyicha magistr darajasini olgan. Oʻqishni tugatgandan soʻng, Mathai Karter markaziga qoʻshildi va u yerda kasalliklar nazorati boʻyicha ishladi. Bu yerda u Afrika jamoalariga taʼsir koʻrsatadigan drakunkuloz, onxoserkoz va limfatik filariaz kabi kasalliklar haqida oʻrgandi.

Faoliyati

Yashil kamar harakati 
Mathai Butunjahon kelajak kengashida va 1977-yilda Wanjiraning onasi Wangari tomonidan asos solingan Yashil kamar harakati boshqaruv kengashida faoliyat olib boradi. Dastlab, Mathai 2002-yildan boshlab Yashil kamar harakatining xalqaro aloqalar boʻyicha direktori boʻlib ishlagan, keyinroq esa tashkilotning ijrochi direktori etib tayinlangan. Ushbu tashkilotda u mablagʻ toʻplash dasturlarini boshqargan va resurslarni safarbar qilish monitoringini, shuningdek, xalqaro targʻibot ishlarini olib bordi. U Yashil kamar harakati odamlarni daraxt ekishda yordam berishga chaqirganda, ayollar koʻproq javob berishini tushundi. Mathaining aytishicha, uning agrooʻrmonchilik deb ham ataladigan daraxt ekishdagi faoliyati onasining atrof-muhit boʻyicha olib borgan ishlaridan ilhomlangan. Onasi 2004-yilda Tinchlik boʻyicha Nobel mukofotini qoʻlga kiritganidan soʻng, Mathai unga dunyo boʻylab sayohatga hamrohlik qildi. 2011-yilda onasi vafot etganida, Mathai oʻtish davrida klubni boshqarishga yordam berdi.

Boshqa tashkilotlar va fondlar 

Mathai Sharqiy Afrikadagi deyarli toʻrt million ayolga qayta tiklanadigan energiya manbalarini yetkazish maqsadida qayta tiklanadigan energiya yetakchiligida ayollarni ragʻbatlantirishga qaratilgan qayta tiklanadigan energiya manbalari boʻyicha tadbirkor ayollar hamjamiyatining katta maslahatchisi sifatida faoliyat yuritadi. Mathaining fikricha, ayollarning qayta tiklanadigan energiya bilan shugʻullanishi iqtisodiy imkoniyatlardan biri boʻlib, Barqaror rivojlanish maqsadlaridan bir nechtasini amalga oshiradi. Keniyada davom etayotgan modernizatsiyaga qaramay, ayollar hali ham kuniga bir necha soat oʻtin yigʻishtirishadi va besh yoshgacha boʻlgan bolalar oʻlimining yarmi maishiy havoning ifloslanishi tufayli sodir boʻladi. Mathai Clean Cooking Alliance maslahat kengashida ishlaydi, shuningdek, Yer boʻlimi xalqaro kengashi aʼzosi. Shuningdek, u Xalqaro oʻrmon xoʻjaligi tadqiqotlari markazi vasiylik kengashida ham ishlaydi. U, shuningdek, bir necha olti daqiqa hissiy salohiyat amaliyotchilaridan biri. Ushbu amaliyotchilar hissiy salohiyatni rivojlantirishga va boshqalarda ijobiylik madaniyatini yaratishga yordam berishga intiladi.

2016-yildan beri Mathai Wangari Maathai jamgʻarmasi raisi boʻlib ishlab keladi. Jamgʻarma yoshlar yetakchi boʻlib xizmat qilishini targʻib qilish orqali Wangari Maathai merosini ilgari surishni maqsad qilgan. Jamgʻarmadagi faoliyati haqida soʻrashganida, Mathai shunday javob berdi: „Men onamning soyasida yashamayapman, men uning nurida suzaman…“. Jamgʻarmaning uchta ustuvor yoʻnalishi bor: Wangari Muta Maathai uyini saqlash, yoshlikda ijodkorlik va jasoratni rivojlantirish uchun yoshlarga yetakchilik koʻnikmalarini singdirish (Wanakesho) va yoshlar hamjihatligini taʼminlash. Yoshlarga taʼlim berish muhimligiga boʻlgan ishonchining namunasi sifatida u Nayrobi Universiteti qoshidagi Wangari Maathai Tinchlik va atrof-muhitni oʻrganish institutining loyiha direktori boʻlgan. Ushbu institut yaxshi axloq va barqaror rivojlanishni targʻib qilishga qaratilgan. Yoshlarga taʼlim berish har doim Maathai maqsadlaridan biri boʻlib kelgan va u shunday deydi: „Odamlar buzuq boʻlib tugʻilmaydi. Qaysidir nuqtada bu xatti-harakatlar jamoaviy taraqqiyotdan koʻra individual foyda keltiradigan madaniyat tomonidan rivojlantiriladi“. Uning fikricha, yoshlarga taʼlim berish Keniyada tinchlik oʻrnatish va korrupsiyani kamaytirish imkonini beradi, chunki yoshlar kelajak yetakchilari boʻlib yetishadi. U tez-tez bu mavzularda gapiradi, chunki u yoshlar yetakchiligi, atrof-muhit va iqlim oʻzgarishi mavzularida motivatsion maʼruzachidir.

Bundan tashqari, Mathai Keniyadagi Butunjahon agrooʻrmonchilik markazi boshqaruv kengashi aʼzosi. 2018-yilda Mathai New African jurnali tomonidan 100 ta eng nufuzli afrikaliklardan biri sifatida eʼtirof etilgan, shuningdek, Afrika yetakchilik universiteti tomonidan eng nufuzli afrikalik ayollar qatoriga kiritilgan.

2019-yil dekabr oyidan boshlab Mathai Jahon Resurslari Institutida vitse-prezident va Afrika boʻyicha mintaqaviy direktor lavozimlarida ishlagan. Bu lavozimda Mathai Keniya Atrof-muhit vaziri Judi Wakhunguni onasining ekologik faolligi merosiga asoslanib, 2030-yilgacha Keniyada 12,6 million akr oʻrmonsiz yerni tiklash majburiyatini olishga ishontirdi. Bu Mathai tomonidan boshqariladigan 2030-yilgacha Afrikada 100 million gektardan ortiq oʻrmonlar kesilgan yerlarni tiklashni maqsad qilgan Afrika oʻrmon landshaftini tiklash tashabbusi (AFR100) ning bir qismi hisoblanadi.

Mukofotlari 
2023-yil aprel oyida TIME jurnali Wanjirani 2023-yilning eng nufuzli 100 kishisi qatoriga kiritdi. 2023-yil noyabr oyida u BBCning 100 ayol roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1971-yilda tugʻilganlar
Afrikada tugʻilganlar
Ayollar