yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Ogʻizaylangichlar

Ogʻizaylangichlar (Rotatoria) -birlamchi tana boʻshlikli chuvalchanglar sinfi. Xaltasimon, baʼzan sharsimon gavdasi bosh, tana va dum boʻgʻimlaridan iborat. Koʻp hujayrali hayvonlar orasida eng kichigi, gavdasining uzunligi 0,01 dan 2,5 mm gacha. Ogʻiz oldi kipriklari murakkab tuzilgan.ogʻiz aylangich apparatini hrsil qiladi. Ayrim turlarining bosh boʻlimida sezgir tukchalari va 1—2 ta pigment koʻzachalari boʻladi. Koʻpchilik ogʻizaylangichlar tanasi sovut bilan oʻralgan. Oʻtroq ogʻizaylangichlar oyogʻi uchidagi 2 ta oʻsimtasi yordamida substratga yopishib oladi. Ichagi toʻgʻri nay shaklida; ichakning oldingi qismi chaynovchi oshqozon — mastaksni hosil qiladi. Ayirish organlari — protonefridiylar kloakaga ochiladi. Nerv sistemasi halqum usti gangliyi va undan qillar, koʻzchalar va boshqa organlarga ketadigan nervlardan iborat. Ayrim jinsli. Jinsiy bezlar yoʻli kloakaga ochiladi. Tuxim qoʻyadi yoki baʼzi vakillari tirik tugʻadi. Erkagi mayda, ayrim turlarining erkagi boʻlmasligi tufayli partenogenez koʻpayadi. Ogʻizaylangichlar sistematikasi va turlari yaxshi oʻrganilmagan. Keng tarqalgan; 2000 ga yaqin turi bor. Chuchuk suv bentosi va planktoni tarkibiga kiradi; nam mox va tuprokda yashaydi; ayrim turlari dengizlarda va shoʻr suvli havzalarda uchraydi. Bir hujayrali suv oʻtlari, mikroorganizmlar bilan oziqlanadi, ayrimlari yirtqich. Suv havzalari qurib qolganda koʻpchilik ogʻizaylangichlar  anabioz holatiga oʻtadi. Suv qavzalarining oʻz-oʻzidan tozalanishida va yosh baliqchalarning asosiy ozigʻi sifatida katta ahamiyatga ega.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻil

Ogʻil, ogʻilxona – qoramol (sigir, buzoq, buqa va boshqalar)ni bogʻlab saqlash va boqish uchun qurilgan bino. Oxurlar va goʻngni tashlaydigan maxsus tuynuklar bilan jihozlanadi.

Yana qarang
Molxona

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻir atletika

Ogʻir atletika — sport turi, har xil vazn toifalarida ogʻir narsalar (shtanga, tosh) koʻtarishda musobaqalashish. Ogʻirliklarni koʻtarish mashqlari qad. zamonlardan maʼlum. Rasmiy musobaqalar esa 1860-yillardan (birinchi marta AQShda) oʻtkazib kelinadi. hozirgi vaqtda shtangani ikki qoʻllab dast va siltab koʻtarish (1972-yildan) Ogʻir atletikaning asosiy mashqlari hisoblanadi. Dast koʻtarishda sportchi shtangani toʻxtatmay bir harakat bilan, siltab koʻtarishda — ketma-ket ikkita harakatda — avval koʻkrakka olish, keyin esa yuqoriga choʻzilgan qoʻllarga koʻtarishni amalga oshiradi. Ogʻir atletikachilarni (1977-yildan) 10 vazn toifasiga (52 kg gacha — 110 kg dan yuqori) ajratadilar. Ogʻir atletika 1896-yildan Olimpiada oʻyinlari (1900, 1908, 1912-yildan tashqari) dasturiga kiradi. 1896-yil 1-Yevropa chempionata, 1898-yil 1-jahon chempionata boʻlib oʻtgan. Oʻzbekistonda birinchi Ogʻir atletika toʻgaragi 1917-yilda Toshkent shahrida ochilgan, u "Toshkent ogʻir atletika jamiyati" deb atalgan. Oʻzbekistonda Ogʻir atletikaning asoschisi Feoktist Gorizdro qisoblanadi. Oʻzbekistonda O.a federatsiyasi 1992-yildan faoliyat koʻrsatadi. U Xalqaro Ogʻir atletika federatsiyasi — IWf ga (1993), Osiyo Ogʻir atletika federatsiyasiga (1994) aʼzo. Oʻzbekiston Ogʻir atletika federatsiyasi har yili kattalar va yoshlar oʻrtasida Oʻzbekiston birinchiligi musobaqalarini oʻtkazadi. Andijon, Toshkent viloyatlari, Toshkent va Samarqand shaharlarida Ogʻir atletika keng ommalashgan. Ogʻir atletika seksiyalarida 7000 ga yaqin kishi muntazam shugʻullanadi. Xalqaro toifadagi sport ustalari Erkin Karimov (jahon rekordchisi, 1968), Isroil Isoqov, Noil Muhamadyorov (olimpiada oʻyinlarining kumush medali sovrindorlari, 1988), Sergey Sirsov (jaxrn chempioni, 1991, Olimpiada oʻyinlarining kumush medali sovrindori, 1992), Igor Sodiqov (jahon chempioni, 1991) va Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sportchi Igor Xalilov (yoshlar oʻrtasida Yevropa, jahon chempioni, 1992, Osiyoning 2 karra chempioni 1997, 2000) Oʻzbekistonning eng kuchli Ogʻir atletikachilaridir.

Havolalar 

 Yengil atletika

Manbalar 

 

Sport turlari
Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻir mashinasozlik sanoati

Ogʻir mashinasozlik sanoati — mashinosozlik sanoatining yirik tarmogʻi. Metallurgiya, kon-ruda, yirik temirchilik-presslash, maydalashyanchish, koʻtarma-transport uskunalari, shuningdek, yirik ekskavator, rotor majmualari, teplovozlar, elektrovozlar, temir yoʻl vagonlari, dizellar va boshqa ishlab chiqaradigan sanoat korxonalari kiradi .

Yana qarang
Mashinasozlik sanoati

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻir suv

Ogʻir suv, D2O — vodorodning izotopi deyteriy (O)ning kislorod bilan birikmasi. Tabiiy suv va atmosfera yogʻinlarida mavjud. Mol. m. 20. Muzlash temperaturasi +0,82°, qaynash temperaturasi 101,42°, zichligi 1,359 g/sm3. Ogʻir suvni 1932-yilda G. Yuri va E. Osborn kashf etgan. Tarkibida N2O molekulalari bilan birga oz miqdorda D2O molekulalari ham boʻlgan oddiy suv elektroliz qilinganda, asosan, N2O molekulalari parchalanadi; Ogʻir suvning nisbiy miqdori ortib boradi. D2O molekulalariga boy qoldiq suvni uzok, vaqt elektroliz qilish va fraksion haydash yoʻli bilan deyarli toza Ogʻir suv olish mumkin. Amerikalik olimlar G.Lyuis, R. Makronald va F. Speddinglar 1933-yilda ana shu yoʻl bilan deyarli 100% D2O molekulalaridan tashkil topgan sof Ogʻir suv ajratib olganlar. 165 t suvni elektroliz qilib, 1 kg ga yaqin D2O olish mumkin: 1 t suvni elektrolizlash uchun 5—6 ming kVt- soat elektr energiyasi sarflanadi. Ogʻir suv koʻpgina xos-salari jihatdan oddiy suvdan farq qiladi: zichligi, mol. m., qaynash va qotish temperaturasi oddiy suvnikidan yuqori. Ogʻir suv yadro reaktorlarida neytronlar tezligini susaytirishda qoʻllanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻirlik

Ogʻirlik — Yer tortish kuchi maydonida tinch turgan jismning uning erkin tushishiga toʻsqinlik qiladigan gorizontal tayanch (yoki osma) ga taʼsir kuchi. Nyutonning ikkinchi qonuniga koʻra (qarang Nyutonning mexanika qonunlari), jismning vazni P=m(g — a) =F(h — a/g), bunda: t — jism massasi, g — erkin tushish tezlanishi, a — tashqi kuchlar taʼsirida jism erishgan tezlanishi, Gʻ — tortishish kuchi va Yerning sutkalik aylanishi tufayli hosil boʻluvchi kuchning geometrik yigʻindisidan iborat ogʻirlik kuchi, a =0 boʻlganda vazn ogʻirlik kuchiga teng , g=a boʻlganda vazn nolga teng boʻladi, yaʼni vaznsizlik holati yuzaga keladi. Vazn — oʻzgaruvchan kattalik, u joyning geografik kengligiga boglik (qutbda u ekvatordagiga qaraganda kattaroq qiymatga ega boʻladi). Jismning ekvatordagi vazni qutbdagi vazniga qaraganda 1/288 marta kichik. Vazn va massa har xil fizik kattalik. Vazn jism harakteristikasi boʻla olmaydi. Jismning harakteristikasi — bu uning massasidir. Xalqaro birliklar tizimi SI da vazn ogʻirlik kuch birligi nyuton (N)da, massa — massa birligi kilogramm (kg) da oʻlchanadi .

Manbalar
Ogʻirlik kuchi

Ogʻirlik kuchi - Yer sirti yaqinidagi istalgan moddiy zarraga taʼsir etuvchi kuch. Ogʻirlik kuchi Yer aylanishidan vujudga keladigan markazdan qochma kuch bilan Yer tortish kuchining teng taʼsir etuvchisiga teng. Markazdan qochma kuch Yer ekvatorida eng katta qiymatga ega boʻlib, Ogʻirlik kuchining 1/288 qismiga teng. Shu tufayli, Yer sirtidagi Ogʻirlik kuchi Yerning shakli va oʻlchamiga, joyning geografik kengligiga bogʻliq. Ogʻirlik kuchining yoʻnalishi Yer sirtidagi joyning vertikali hisoblanadi. Biror kichik maydondagi (yaʼni Yer sirtining bir necha km² dagi) Ogʻirlik kuchi yoʻnalishlarini oʻzaro parallel desa boʻladi; demak, Yer sirtiga tik yoʻnalgan va mg ga teng boʻlgan Ogʻirlik kuchi bir jinsli kuch maydonini hosil qiladi (t — Yerga tortilayotgan zarra massasi, g — Ogʻirlik kuchi tezlanishi).

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻirlik markazi

Ogʻirlik markazi - qattiq jism bilan muntazam bogʻlangan nuqta; jism zarralariga taʼsir etuvchi ogʻirlik kuchlarining teng taʼsir etuvchisi shu nuktadan oʻtadi. Simmetriya markazi mavjud boʻlgan bir jinsli jismlar (doira, shar, kub va boshqalar) da ogʻirlik markazi shu simmetriya markazida yotadi. Boshqa jismlarning ogʻirlik markazi turli joyda (masalan, toʻgʻri chiziqning ogʻirlik markazi oʻrtasida, parallelogrammning ogʻirlik markazi diagonallari kesishgan nuqtada, uchbur-chakniki medianalari kesishgan nuktada va hokazo) boʻladi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ogʻriq qoldiruvchi dorilar

Ogʻriq qoldiruvchi dorilar - ogʻriq sezgisini yoʻqotuvchi yoki kamaytiruvchi dorilar. Bularga kimyoviy tuzilishi va taʼsir mexanizmi turlicha dori moddalari kiradi. Ogʻriq qoldiruvchi dorilardan nerv sistemasiga taʼsir etib, ogʻriqni kamaytiruvchi moddalar (analgetiklar) asosiy oʻrinni egallaydi. Narkotik analgetiklar va nonarkotik analgetiklar farq qilinadi. Narkotik analgetiklarga morfin va uning sintetik oʻrindoshlari (promedol, fentanil va boshqalar) kiradi. Narkotik analgetiklar turli ogʻriqlar, jumladan, shikastlanish, kuyish, miokard infarktida roʻy beradigan kuchli ogʻriqlarni ham qoldiradi. Morfin markaziy nerv sistemasiga taʼsir koʻrsatib, eshituv, qoʻrquv, taktil sezgisini oʻtkirlashtiradi, oʻziga xos gallyusinatsiyalar keltirib chiqaradi. Ogʻriq bilan kechadigan salbiy emotsiyalar (vahima, hayajonlanish, gʻam-gʻussa va boshqalar)ni susaytirib, xavfsizlik, oʻzini yengil his qilish, bamaylixotirlik tuygʻusini paydo qiladi. Narkotik analgetiklar takror-takror qabul qilinganda odam unga oʻrganib, qoʻmsaydigan boʻlib, narkomaniyaga sabab boʻlishi mumkin. Shuning uchun narkotik analgetiklar qatʼiy hisobda turadi va ular cheklangan holda beriladi. Narkotik analgetiklarni vrach ruxsatisiz ichish taqiqlanadi.

Nonarkotik analgetiklarga kimyoviy tuzil ishi turlicha boʻlgan sintetik moddalar (amidoprin, analgin, atsetilsalitsilat kislota, paratsetamol va boshqalar) kiradi. Bu xil analgetiklarning narkotik analgetiklarga qaraganda ogʻriq qoldiruvchi taʼsiri kuchsizroq boʻlib, asosan, nevralgiya tusidagi ogʻriqlarda, mialgiya (muskullar yalligʻlanishi)da, tish va bosh ogʻrigʻida, artralgiyada ishlatiladi. Nonarkotik analgetiklar ogʻriq qoldirishi bilan bir qatorda isitma tushishiga ham (qarang Isitma tushiruvchi dorilar) yordam beradi. Koʻpchilik nonarkotik analgetiklarning yalligʻlanishga qarshi taʼsiri ham bor (qarang Yalligʻlanishga qarshi dorilar). Vrach ruxsatisiz bu dorilarni ichmaslik kerak.

Analgetiklar guruhiga mansub boʻlmagan bir kancha dori moddalar ham ogʻriq qoldirishi mumkin. Masalan, silliq muskullarni boʻshashtiruvchi dorilar — atropin, bangidevona preparatlari, papaverin, noshpalar va boshqa qon tomirlar spazmida ishlatiladigan tomir kengaytiruvchi dorilar shular jumlasidandir.

Vrachga koʻrinib ogʻriq sababi va xususiyatini bilgandan soʻng ogʻriq qoldiruvchi dorilar ichilsa, yaxshi naf beradi.<ref>OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2006

Manbalar 

    

Simptom:Bosh ogʻrigʻi
Ohaklisoy

Ohaklisoy – Samarqand viloyati Samarqand tumanidagi soy. Qoratepa togʻining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Dargʻom kanaliga quyiladi.

Umumiy xususiyatlar 
Daryoning uzunligi 37 km, havzasining maydoni 71 km². Yillik oʻrtacha suv oqimi 0,95 m³/s. Vodiysining eni 1–2 km, togʻdan chiqqach, katta yoyilma hosil qiladi. Qor, yomgʻir va buloqlardan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,95 m³/sek. Oqim moduli 16 l/ sek. km². Suvining asosiy qismi (60— 75%) bahorda oqadi. Irmoqlarining umumiy uzunligi 100 kmdan ortiq. Eng yirik irmogʻi – Oqbuvrasoy. Soy vodiysi juda xushmanzara, Samarqand shahriga yaqin boʻlganidan u yerda dam olish uylari, davolash muassasalari, sport maydonlari barpo qilingan. Oqimning 60-75% bahorga toʻgʻri keladi. Drenaj moduli 16 l/s⋅km².

Daryo oqimi 
Ohaklisoy Zarafshon tizmasining gʻarbiy qismidagi Qoratepa togʻining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Daryo manbalari Kemqoʻtan togʻining janubi-gʻarbida, Ilonsoy dovoni shimoli-gʻarbida (taxminan 2000 m) joylashgan. Soy asosiy manbadan shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda oqadi, lekin keyin keskin shimoli-sharqqa (1267,2 balandlikda) buriladi va bu yoʻnalishni tekis uchastkaga yetguncha ushlab turadi, lekin koʻp sonli burmalarni hosil qiladi. Oqtosh togʻlaridan sharqqa oʻtadi. Bu yerda Ohaklisoyning oʻng qirgʻogʻida balandligi 16 metr boʻlgan qoyalar bor. Togʻli qismida daryo vodiysining kengligi 1—2 km, tekislikka yetib borgani sari kengayib boradi.

Oʻrta oqimda, soy boʻyida Ohaklisoy qishlogʻi bor. Qishloq hududidan chiqib, toʻgʻridan-toʻgʻri quyilish qismigacha 5—15 metr chuqurlikdagi jardan oqib oʻtadi. Daryo kesimining boshida daryoning kengligi 5 m, chuqurligi 20 sm, pastki tuprogʻi qattiq jismlardan iborat. Quyi oqimda suv oqimi asta-sekin yarim doira boʻylab shimoli-gʻarbga, shimolga, soʻngra sharqqa yoʻnaladi va shu bilan Yangiariq posyolkasini oʻrab oladi. Soy oʻzanining sayoz qismlari bor. Yoʻl kesishmasi uchun temir-beton koʻprik qurilgan. Ohaklisoy Samarqand shahrining janubi-gʻarbiy chekkasida, taxminan 730 m balandlikda joylashgan Xishraus GESi suv ombori hududidagi Dargʻom kanaliga quyiladi.

Iqtisodiy jihatdan foydalanish 
Ohaklisoy vodiysi oʻzining goʻzal manzaralari bilan mashhur. Bu yerda dam olish uylari, tibbiyot muassasalari, sport maydonchalari barpo etilgan.

Irmoqlar 
Ohaklisoy irmoqlarining umumiy uzunligi 100 km dan oshadi. Ulardan eng kattasi Oqbuyrasoy boʻlgan, ammo hozirda Ohaklisoyga yetib bormaydi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Ohak (qaynatma)

Ohak - OLTINGUGURT QAYNATMASI — akaritsid, fungitsid; kalsiy polisulfidning (CaS.

Sx) suvdagi 10— 30% li eritmasidan iborat. Rangi toʻk sarikdan och qizilgacha boʻlgan oʻtkir vodorod sulfid hidli tinik suyuklik. Oʻrgimchakkanalarga va oʻsimliklarning turli kasalliklariga karshi ishlatiladi. Suv, oltingugurt va ohakning 17:2:1 nisbatdagi (100 l suvga 12 kg oltingugurt kukuni va 6 kg ohak hisobida) aralashmasini 1—2 soat qaynatish bilan tayyorlanadi. Tayyor eritmaning areo-metrda aniklangan zichligi Bome boʻyi-cha 20° yoki 1,6 g/sm3 ni tashkil etishi kerak. Havo oʻtmaydigan (mas, moyli toʻsma pardali) shisha idishlarda saqlanadi. Zarur darajadagi kuvvatga ega boʻlgan ish suyukligi tayyorlashda eritmaga suv aralashtiriladi. Bome boʻyicha 0,5— 1,0° quvvatga ega boʻlgan eritma bilan ishla-nadi. Amadsa barcha (tok, pomidor, olma va boshqalar) ekinlar uchun qoʻllash mumkin.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ohaktoshlar

Ohaktoshlar — karbonatli choʻkindi togʻ jinslari. Tarkibi 50%dan ortiq kalsiydan yoki organizmlarning skeleti qoldiqlaridan, baʼzan aragonit minerali (CaCO3)dan iborat. Koʻpincha tarkibida autigen, diagene-tik va epigenetik minerallar, chakiq (terrigen va karbonat) zarralar aralashmasi uchraydi. Ohaktoshlarning tarkibida 4— 17% gacha MgO boʻlsa, dolomitli Ohaktoshlar; 6 — 21% siO2+R2O, — mergelli Ohaktoshlar; kvars,qumtoshli va kremniylashgan Ohaktoshlar deb yuritiladi. Strukturasi kristalli, organogen-chakikli, chakikli-kristalli va sizib toʻplangan (travertin, ohakli tuf) turlari farq qilinadi. Rangi oqish, sargʻish, boʻzrang. Koʻpincha ohaktosh ichida chigʻanoqlar ham boʻladi. Hosil boʻlishiga koʻra, organogen, xemogen yoki kimyoviy, chaqiq boʻladi. Tarkibidagi jins hosil qiluvchi organizmlarning koʻpligiga koʻra, organogen Ohaktoshlar, foraminiferali, marjonli, suvoʻtli va boshqa; xemogen va chaqiqlari (zarralar)ning kattaligiga qarab bir necha xilga boʻlinadi. Metamorfizm natijasida Ohaktoshlar marmarga aylanadi. Ohaktoshlar eng koʻp tarqalgan choʻkindi togʻ jinslaridan biri, Yerning turli relf shakllarida ishtirok etadi. Ohaktoshlar barcha yoshdagi (tokembriydan toʻrtlamchi davrgacha) yot-qiziqlarda uchraydi. Ohaktoshlarning fizik-mexanik xossalari ularning strukturasi va tuzilishiga bogʻliq boʻlib, juda keng chegarada oʻzgaradi, mas, hajmiy ogʻirligi 800 kg/m3 dan (chigʻanoqtoshlar, travertin) 2800 kg/m3 gacha (kristalli strukturali Ohaktoshlar). Chigʻanoq-toshlar va gʻovakli Ohaktoshlar nisbatan oson kesiladi hamda yoʻniladi, kristalli Ohaktoshlar esa, yaxshi silliklanadi. Ohaktoshlar sanoatda, qishloq xoʻjaligi va qurilishda keng qoʻllanadi. Qora metallurgiyada rudaning erishini oshirish va shlak hosil qilish uchun qoʻshiladigan modda (flyus) sifatida; ohak va sement ishlab chiqarishda xom-ashyo; soda, mineral oʻgʻitlar, shisha, qogʻoz ishlab chiqarishda, neft mahsulotlarini tozalash va boshqa jarayonlarda qoʻshimcha modda sifatida ishlatiladi. Ohaktoshlar muhim qurilish materiallari guruhini tashkil qiladi, ulardan qoplovchi va bezak toshlar, haykaltaroshlik va meʼmorlikda ishlatiladigan toshlar va hokazo tayyorlanadi. Oʻzbekistonda koʻplab Ohaktoshlar qazib olinadigan konlar, yirik ishlab chiqarish birlashma korxonalari ("Oʻzsanoatqurilishmateriallari", "Oʻzavtoyoʻl", Navoiy va Olmaliq kon-metallurgiya kombinatlari va boshqalar) tomonidan ishlatilmoqda.

Manbalar 

    

Petrologiya
Ohang

Ohang (fors. — tovush, nagʻma, kuy) — musiqiy ifoda vositasi sifatida eng kichik kuy boʻlagi, intonatsiya. Ohang bir necha tovushlarning mantiqan ulanib bori-shidan hosil boʻlib, vokal musiqada sheʼriy ruknga mos keladi. Ohanglar birikib yirikroq tuzilmalar — kuy jumlalarini tashkil etadi. Ohang kuyning bosh (eng oʻziga xos) tuzilmasi va boshqa maʼnolarda ham, hindlarda esa "ohangit" musiqaning umumiy ifodasi sifatida, forsiyzabon xalklarda "ohangsoz" — bastakor maʼnosida ham qoʻllanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ohangaron suv ombori

Ohangaron suv ombori - Toshkent viloyatida, Ohangaron daryosi oʻzagida qurilgan gidrotexnika inshooti. 1989-yilda ishga tushirilgan. Umumiy hajmi 260 mln. m³, toʻgʻonning maksimal balandligi 100 m, suv oʻtkazish imkoniyati 480 m³/sek. Ohangaron daryosi suvini mavsumiy tartibga soladi. Toshkent viloyatidagi Ohangaron, Oʻrta Chirchiq, Piskent va Boʻka tumanlaridagi yerlar sugʻoriladi.

Galereya

Manbalar 

Suv omborlari
Toshkent viloyati suv omborlari
Ohangaron (daryo)
Ohangaronsement aksiyadorlik jamiyati

Ohangaronsement aksiyadorlik jamiyati – Oʻzbekistonda sement sanoatining yetakchi korxonalaridan biri hisoblanadi. 2006-yildan beri „Yevrosement grup“ xoldingi tarkibiga kiradi. Toshkent viloyati Ohangaron shahridagi sanoat zonasida joylashgan.

Tarixi 
„Ohangaronsement “– qurilish materiallari ishlab chiqaradigan yirik korxona. U „Oʻzqurilishmateriallari“ aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Turli navli va markali sement (yuqori sifatli portlandsement, shlakportlandsement), shifer, mineral tolalar, akustik plitalar, asbest quvurlar, oʻtga chidamli gʻisht va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi. Korxona 1957-yil aprel oyidagi hukumat qarori bilan 1958-yildan „Ohangaron sement zavodi“ nomi bilan qurila boshlagan. Yillik quvvati 450 ming tonna boʻlgan 1-texnologik liniya 1961-yil oxirida ishga tushirildi. 1967-yilda 4-texnologik liniya ham ishga tushirildi va korxonaning sement boʻyicha ishlab chiqarish 1750 ming tonna sementga yetkazildi.

1963–1965-yillarda shifer ishlab chiqaradigan 6 ta texnologik liniya ishga tushirildi (yillik quvvati 170 mln. shartli taxta). 1970-yildan kombinat, 1980-yildan „Ohangaronsement“ ishlab chiqarish birlashmasi, 1994-yildan ochiq aksiyadorlik jamiyati deb nomlandi. 2000-yilda 750 ming tonna sement, 630 ming tonna klinker, 36 ming tonna mineral mahsulotlar ishlab chiqarildi. Korxona mahsulotlari xorijga eksport qilinadi.

Zamonaviy holati 
2017-yilda aksiyadorlik jamiyati tomonidan 1 million 875 ming tonna sement ishlab chiqarildi

„Ohangaronsement“ AJ tarkibiga Toshkent shahrining Sergeli tumanida joylashgan Qurilish materiallari va konstruksiyalari zavodi kiradi. Zavod 2006-yil avgust oyida tashkil etilgan boʻlib, loyiha quvvati qariyb 40 000 m³ temir-beton buyumlarni tashkil etdi. Zavodda keng assortimentda tayyor beton, ohak va temir-beton konstruksiyalar ishlab chiqariladi.

2017-yilda korxonada yiliga 3,5 ming tonna oʻtga chidamli gʻisht ishlab chiqaruvchi yangi korxona ishga tushirildi.

2018-yilda „Ohangaronsement“ uchastkasida quruq usulda yiliga 3 million tonna quvvatga ega yangi sement zavodiga poydevor qoʻyildi.

„Ohangaronsement“ respublikadagi yirik sement ishlab chiqaruvchi zavodlardan biridir.

Kompaniya Oʻzbekiston Respublikasining yigirmata yirik soliq toʻlovchilaridan biri hisoblanadi.

2020-yilda „AckermannCement“ kompaniyasi „Ohangaronsement“ni sotib oldi va shu tariqa 3-AckermannCement zavodiga aylandi.

Sanksiya 
2023-yilning 12-aprelida Rossiyaning Ukrainaga bosqinida USM xolding va „Ohangaronsement“, Alisher Usmonovga aloqador AQSh, Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya sanksiyalariga uchragan kompaniyalar sifatida AQSh va Buyuk Britaniyaning sanksiyalar roʻyxatiga kiritilgan edi.

Manbalar 

 

Ohangaron
Toshkent viloyati korxonalari
Oʻzbekiston shirkatlari
Ohangdoshlik

Ohangdoshlik – turli balandlikdagi musiqa tovushlarining bir vaqtda sadolanib qoʻshilishi. Ohangdoshlik ikki (interval) va undan ortiq (akkord) tovushlardan tuzilib, konsonans yoki dissonans xususiyatiga ega boʻladi. Keng maʼnoda – tovush, kuylarning bir-biriga mos kelishi, oʻzaro uygʻunligi.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ohorlash

Ohorlash (toʻqimachilikda) — tanda ipiga maxsus modda (ohor) shimdirish. Ohor kraxmal kislotalar, ishqorlar, sovun, yogʻlar, glitserin, antiseptik moddalar va boshqalardan tayyorlanadi. Asosan jun, paxta, lub tolalaridan iigirilgan ip ohorlanadi. Ancha pishiq, dagʻal iplar ohorlanmaydi. Oʻzbekistonda ilgari ohor bugʻdoy unidan atala koʻrinishida tayyorlangan va lattada suzilgan. Toʻqish uchun doʻkonga solingan tanda parralari (tuklari) gula (toʻqimachilik dastgohining bir qismi)ga va tigʻ tishlariga yopishib qolib, toʻqishga xalaqit bergan, ip salga uzilavergan. Shu sababli, toʻquvchi tandaga ohor purkab, ip parralarini yotqizib silliqlagan. Shu jarayon ohorlash deb atalgan. Hozir ohorlash maxsus ohorlash mashinalarida bajariladi. Buning uchun mashinaga bir necha tanda ipi joylanadi. Soʻngra ip ohorli togʻoraga botiriladi. Ohor shimib olgan ip quritish barabanlari yoki quritish kamerasida quritiladi. Ohor ip sirtini silliqlaydi, uni pishiqlantiradi. Ohorlangan ipdan toʻqilgan gazlama koʻrkam, pishiq chiqadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Pablisti

Pablisti (ing. publicity — oshkoralik, ochiqlik) — 1) dong chiqarish, firma, korxonaning mashhurligi; 2) firmalar, tovarlar, xizmatlar haqida ommaviy axborot vositalari orqali beriladigan axborotlar, ularning taqdimoti. Oʻzbekistonda 1990-yillarning boshlaridan buyon yirik korxonalar, ishlab chiqarish firmalari tomonidan amalga oshirib kelinadi (qarang reklama).

Manbalar
Pavel I

Pavel I [1754.20.9(1.10) - Peterburg — 1801.12.(24).3] — Rossiya imperatori (1796-yildan), Pyotr 111 va Yekaterina II ning oʻgʻli. Rossiyada harbiypolitsiyachilik rejimini, armiyada pruss tartiblarini joriy qilgan; dvoryanlar imtiyozlarini cheklagan, oʻzboshimcha siyosat yurgizgan. Dastlab inqilobiy Fransiyaga qarshi chiqqan, lekin, 1800-yil Napoleon I bilan ittifoq tuzgan. Gvardiyachi zobitlar fitnasi natija-sida oʻldirilgan.
Uning o'rnini Aleksandr I egalladi

Manbalar 

    

Rossiya imperatorlari
Pavilon

Pavilon (frans. pavilion, lot. papilio — chodir) — 1) atrofi ochiq, yengil va ixcham qurilgan koʻshksimon imorat, shiypon. Tabiat bilan oʻzaro uygʻunlashtirilgan. Sharq meʼmorligida saroy va ibodatxonalar qurilishida, Yevropa saroy park ansambllari meʼmorligida keng qoʻllangan;2) Yevropa saroylarining tarkibiy qismi: tomi alohida yopilgan yengil bino. Bunday P.lar tarhi murabba, koʻpqirrali boʻladi;3) vaqtincha yoki doimiy foydalanish uchun qurilgan yengil inshootlar. Koʻrgazma, kino, foto, savdo P.lari va hokazo;4) teatrda — interyerni gavdalantiruvchi dekoratsiya.

Manbalar
Niccolò Paganini

Paganini (Paganini) Nikkolo (1782.27.10, Genuya — 1840.27.5, Nitssa) — italyan sozandasi (skripka, gitara) va kompozitor. 1797-yildan boshlab Italiyada, 1828-yildan Yevropaning koʻp mamlakatlarida mukammal mahoratini namoyish qilib, tarixda eng mashhur virtuozlardan biri sifatida nom qoldirgan. Paganini yangi, murakkab ijro usullarini qoʻllab, zamonaviy skripka ijrochiligi asoslarini yaratdi, shuningdek, 19-asr pianino ijrochiligi hamda cholgʻulashtirish sanʼatlari rivojiga taʼsir oʻtkazdi. Paganini sozanda va kompozitor sifatida musiqiy romantizm asoschilaridan. Skripka uchun 24 ta kaprichchio, skripka va orkestr uchun 1- va 2- konsertlari (jami 5 ta), shuningdek, sonatalari (ayniqsa, skripka va gitara uchun), yakka gitara (jami 200 ga yaqin) va boshqa sozlarga moʻljallangan pyesalari, kamer ansambllari, opera, balet va xalq kuylariga yaratgan variatsiyalari kuylarining ravonligi va kuychanligi, garmonik rivoji oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. 1954-yildan Genuyada har yili Paganini nomidagi xalqaro skripkachilar tanlovi oʻtkaziladi.

Manbalar 

Bastakorlar
1782-yilda tugʻilganlar
27-oktyabrda tugʻilganlar
1840-yilda vafot etganlar
25-mayda vafot etganlar
Italiyada tugʻilganlar
Pagoda (tanga)

Pagoda ()-og'irligi taxminan 3,37 g boʻlgan oltin tanga,Hindiston janubida 19-asr boshlarigacha zarb qilingan.Bu nom ba'zi tangalarning orqa tomonida tasvirlangan pagodadan olingan.

Eng qadimgi pagodalar diametri taxminan 11 mm boʻlgan dumaloq tangalar bo'lib, ularning bir tomonida tanga yuzasining faqat bir qismini qoplagan shtamp izi bor edi. Keyingi pagodalarda (VI-XII asrlar) ko'pincha hayvonlar ( cho'chqa, sher, yo'lbars, fil, baliq ) tasvirlangan. 14—17-asrlarda Vishnu yoki boshqa hind xudolari koʻpincha tangalarda tasvirlangan. Mugʻallar imperiyasining padishahi Muhammadshoh (1719-1748) pagodalar zarb qilgan, old tomonida uning nomi va zarb qilingan yili, orqa tomonida zarb qilingan joyi koʻrsatilgan.

Hindistonning Yevropa mustamlakasi boshlanishi bilan Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasi,Gollandiya va Fransiya o'z mustamlakalarida pagodalarni zarb qilishni boshladilar.Britaniyada Hindiston pagodasi = 42 fanamam = 168 falus = 3360 karshas (kasu).

18-asrda Britaniya Madrasi va Fransiya Pondicherri  muxraga teng boʻlgan 3,4 g (2,7 g sof oltin) yulduzli pagodalarni zarb qildi.

1810-yilda Britaniya Hindistonida kumush standartiga o'tgandan so'ng,pagoda rupiy tomonidan muomaladan chiqarildi .Britaniya Ost-Hind kompaniyasining Bombey prezidentligi oxirgi oltin pagodalarni 1809 yilda,Madras prezidentligi 1815-yilda oltin 1 va 2 pagodalarni,1808-1811-yillarda kumush ¼ va ½ pagodalarni chiqargan.Ayrim hind knyazliklari keyinchalik (deyarli 19-asr oxirigacha) pagodalar zarb qilishni davom ettirdilar,masalan, Travankor knyazligi oxirgi marta 1877-yilda ½, 1 va 2 pagodalarda oltin tangalar zarb qilgan.

Eslatmalar

Adabiyot

.Havolalar
Paguosh harakati

Paguosh harakati - olimlarning tinchlik, qurolsizlanish, xalqaro xavfsizlik va ilmiy qamkorlik uchun yoʻnaltirilgan ijtimoiy harakati. Tashabbuskorlari (1955). A. Eynshteyn, F. Jolio-Kyuri, B. Rassel. Paguosh harakati tarafdorlarining 1-konferensiyasi 1957-yilda Paguosh shahrida (Kanada) boʻlgan. Shundan buyen, odatga koʻra, yil sayin oʻtkaziladi.

Manbalar
Padana tekisligi

Padana tekisligi (PadanaVenetsiya tekisligi) — Italiyaning shimoliy qismidagi tekislik. Alp va Apennin togʻlari bilan Adriatika dengizi oraligʻida. Padana tekisligi usti qalin dengiz va daryo jinslari bilan toʻlgan tektonik bukilma. Uzunligi 500 km chamasida, eni 200 km gacha. Yer yuzasi, asosan, tekis, balandligi gʻarbida 300–400 m. Tekislikning markaziy qismidan Po daryosi va uning irmoqlari oqib oʻtadi. Iqlimi subtropik, ayrim joylarida moʻtadil iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0—4°C, iyulniki 22—24°C. Yillik yogʻin 600–1000 mm. Toshqinlar boʻlib turadi. Oʻrmonlar qirqilib oʻrni ekinzorga aylantirilgan. Padana tekisligi — Italiyaning asosiy sanoat va qishloq xoʻjaligi rayoni. Bugʻdoy, makkajoʻxori, sholi ekiladi. Tokzorlar va mevali bogʻlar bor. Padana tekisligida Milan, Turin, Venetsiya, Bolonya shaharlari joylashgan.

Manbalar
Paduya

Paduya — Italiyaning shimoliy qismidagi shahar. Paduya viloyatining maʼmuriy markazi. 2001-yil shahar aholisi 203,3 ming kishini tashkil qilgan. Transport yoʻllarining muhim tuguni, kema qatnaydigan kanal orqali Adriatika dengizi bilan bogʻlangan. Mashinasozlikning turli sohalari, kimyo, yengil sanoat, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. Shaharda Galiley ishlagan universitet (1222), botanika bogʻi va muzeylar bor. Shahar miloddan avvalgi 4-asrdan maʼlum. Uygʻonish davrida Paduyada rassomlik sanʼati nihoyatda yuksalgan. 1866-yilda Italiya qirolligiga qoʻshilgunga qadar turli davlatlar tarkibida boʻlgan. 12—15-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar (cherkov va saroylar) saqlangan. Paduyada har yili xalqaro yarmarkalar oʻtkaziladi.

Manbalar 

Italiya shaharlari
Pay

Pay, singir — biriktiruvchi toʻqimadan iborat pishiq tuzilma. Shakli va uzunligi (lenta yoki plastinka) har xil; muskullar Pay yordamida suyaklarga birikadi. Payning pishiq yoki choʻziluvchanligi, qayishqokligi u paydo boʻlgan biriktiruvchi toʻqimaga bogʻliq. Pay shunchalik pishiqki, koʻndalang kesimining 1 mm2 10 kg, chanoqni bel suyagiga biriktirib turadigan paylar 350 kg, oyoq tagidagi uzun paylar esa 200 kg cha yuk koʻtara oladi. Bolalar payi juda nozik va egiluvchan boʻlib, yosh ulgʻaygan sari hatto suyaklanib ketadi. Paylar, asosan, boʻgʻim oldida joylashgani uchun turli tomonga harakat qilish imkonini beradi.

Paylarning bir qismi statik funksiyalar (gavdani tik saqlash va boshqalar)ni bajarishda ishtirok etadi. Keskin harakat qilganda Payda turli oʻzgarishlar roʻy beradi, unga biror shikast yetishi natijasida pay haddan tashqari choʻzilib ketganda (qarang Pay choʻzilishi), odatda, suyak toʻqimasi bilan birga uziladi. Koʻproq boldir va oyoq panjasi boʻgʻimi paylari, baʼzan tizza, tirsak boʻgʻimi paylari shikastlanadi; bunda shikastlangan boʻgʻim qattiq ogʻriydi, shishadi, harakat qiyinlashadi. Pay shikastlanganda darxrl vrachga murojaat qilish, u kelguncha boʻgʻimni bint bilan siqib bogʻlab boʻgʻimga orom berish, uni qimirlatmaslik kerak.

Manbalar 

Anatomiya
Pay (ulush)

Pay, hissa — firma, kompaniya, jamiyat, shirkatning umumiy kapitalida muayyan jismoniy yoki yuridik shaxs hissasiga toʻgʻri keladigan pul badali summasi yoki ulush. P. egasi oladigan daromad, dividend, shuningdek, kompaniya tugatilganda u oladigan mulk ulushi yoki pul mablagʻlari P. miqdoriga bogʻliq boʻladi. P. badallari shirkat yoki kompaniyaning P. fondini tashkil etadi. P. pay guvohnomasida qayd etiladi.

Manbalar 

Moliya
Pul
Payvandlash (qishloq xoʻjaligi)

Payvandlash — bir oʻsimlikka ikkinchi oʻsimlikning qalamchasi yoki kurtagini ulash. Payvand qilinadigan oʻsimlik payvandtag, ulanadigan payvandust deyiladi. Mevachilikda payvandlash vegetativ koʻpaytirishning asosiy usuli hisoblanadi. Payvandlash payvandlanayotgan oʻsimlikning nav xususiyatini mustahkamlash va saqlash; xoʻjalik koʻrsatkichlari past navlarni aʼlo sifatli, sovuqqa, zararkunanda va kasalliklarga chidamli navlar bilan almashtirish; gullashi va meva tugishini jadallashtirish; oʻsimlikning manzarali va ilashuvchi xillarini yaratish kabi maqsadlarda qoʻllanadi.

Yana qarang 

 Kurtak payvand
 Iskana payvand

Manbalar 

Qishloq xoʻjaligi
Bogʻdorchilik
Paykal

Paykal (turkiycha. pay — qism, ulush va fors-toj. kol — xandaq) — 1) marza, ariq, yoʻl va boshqa bilan ajratilgan katta ekin maydoni, sugʻoriladigan dalaning bir qismi; sholikorlikda pol; chek. 2) tarixiy-etnografik atama. Yozma adabiyotlarda dastlab Abu Abdulloh Xorazmiyning "Mafotih ul ulum" ("Ilmlar kaliti") asarida suv oʻlchov birligi tarzida qayd qilingan. 1 P. 10 basta, basta esa eni va boʻyi 1 shair (taxminan 3 sm) boʻlgan teshikdan bir kechakunduzda oʻtadigan suv miqdori. Keyingi davrlarda sath oʻlchovi sifatida qoʻllangan. Masalan, Quyi Qashqadaryoda 50 tanob yoki 12,5 ga yer 1 P. hisoblangan. Oʻrta Osiyoning bir qancha tumanlarda chek yerlarni shirkat (6—9 dehqon xoʻjaligi) boʻlib ishlash, yerga jamoa boʻlib egalik qilish shakli bulgan. Bunday P.lar Janubiy Oʻzbekistonda 20-asrning 1-choragiga qadar mavjud boʻlib keldi.

Ochil Boʻriyev.

Manbalar
Vera Pak

Vera Borisovna Pak (13.11.1938 — 26.10.2018) — Xiva shahridagi 20-son Mehribonlik uyi direktori,  Oʻzbekiston Qahramoni (2001),  Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʻlimi xodimi (1992), davlat va jamoat arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi senatori (2005-2010).

Tarjimai holi 
Vera Borisovna Pak 13-noyabrda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot shahrida tugʻilgan. 1961 yilda Nukus davlat pedagogika institutini tugatgan. 1961 — 85 yillarda Xiva shahridagi 3-maktabda kimyo-biologiya oʻqituvchisi, sinfdan tashqari ishlar tashkilotchisi, Xiva shahri xalq maorifi boʻlimi mehnat taʼlimi yoʻriqchisi, 1985-yildan umrining oxiriga qadar Xiva shahridagi 20-mehribonlik uyiga rahbarlik qilgan. Pak rahbarlik qilgan muassasa Oʻzbekistondagi namunali mehribonlik uylaridan hisoblangan. Vera Pak rahbarligida muassasa turli yillarda “Eng yaxshi Mehribonlik uyi”, “Eng yaxshi Mehribonlik uyi tarbiyachisi” ko'rik-tanlovlari va ularning “Eng mehmon­do'st Mehribonlik uyi”, “Eng yaxshi ta'lim-tarbiya dasturini ishlab chiqqan Mehribonlik uyi” kabi yo'nalishlarida respublika bosqichi g'olibi, sovrindorlari boʻlgan.

Vera Borisovna Pak bir necha bor O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi a’zosi, O‘zXDP Respublika kengashi a’zosi, xalq deputatlari viloyat va shahar Kengashlari deputati etib saylangan.

Manbalar

Havolalar 
German Kim, Vera Borisovna Pak - O‘zbekiston Qahramoni

Vera Pak
Pak

Pak (inglizcha, pack), pak muzi — qutb havzalaridagi koʻp yillik dengiz muzi. Pak bir tekis qalinlikdagi (3–5 m) mustahkam muz dalalaridan iborat. Keng muz dalalari shaklida, asosan, Arktika havzasida kuzatiladi. Uning toʻgʻri nomi — koʻp yillik muz.

Manbalar
Pakana gʻoʻza

Pakana gʻoʻza — boʻyi past, tupi ixcham, hosil shoxlari kalta, tabiiy holda uchraydigan gʻoʻza shakllari va sunʼiy yaratilgan navlari. Pakana gʻoʻza navlari oddiy madaniy navlarni past boʻyli gʻoʻza shakllari bilan chatishtirish, shuningdek, chigit yoki gʻoʻzaning generativ organlariga mutagenlar (kimyoviy modda, gamma nurlar va hokazo) taʼsir ettirish natijasida yaratilgan. Pakana gʻoʻzaning boʻyi 30—70 sm dan oshmaydi. Birinchi hosil shoxi 3—5 boʻgʻimda paydo boʻladi, koʻsaklari tez ochiladi. Barglari mayda va siyrak boʻlib, erta toʻkiladi. Ildiz tarmogʻi yaxshi rivojlanmagan, mineral oʻgʻit va suvga talabchan.

Tupining ixchamligi muayyan maydonda koʻp tup (300—350—400 ming) qoldirish imkonini beradi. Oʻzbekiston seleksionerlari gʻoʻzaning sifatli tola beradigan pakana navlari (Kalta poyali 1, Qarshi 2 va hokazo)ni yaratdilar. Keyingi vaqtda birmuncha kam ekiladi.

Abdumavlon Abdullayev.

Manbalar
Pak In No

Pak In No (adabiy taxallusi – Noge) (1561.11.8 – Yonchxon viloyati – 1643.25.1) – koreys shoiri. Koreys adabiyetidagi kasa (doston) va sijo (uch misra) kabi poetik janrlarda ijod qilgan. Yapon bosqinchilariga qarshi boʻlgan Imjin ozodlik urushi (1592— 98) qatnashchisi. Vatanparvarlik ruhidagi „Tinchlik xaqida soʻz“ (1598), „Kemadagi oʻylar“ (1605), „Yonnam haqida qoʻshiq“ (1635) kabi dostonlar muallifi. 1605-yildan qarbiy xizmatni tashlab, yakka, xilvatda yashay boshlagan; bu holat uning tabiat manzaralari tasvirlangan eng yaxshi dostonlarida („Ovloq koʻcha qaqida toʻrtliklar“, „Noge manzili haqida qoʻshiq“, taxminan 1610—11) oʻz ifodasini topgan. Xanmun (xitoy adabiy tilining koreyslashgan shakli)da yaratilgan 7 kasa, 68 sijo va boshqa sheʼrlar „Nogelik oʻqituvchining asarlar toʻplami“ (1—3kitoblar, 1800-yilda nashr etilgan)ni tashkil etadi. 1961-yilda Jaxrn Tinchlik Kengashi qaroriga muvofiq shoir tavalludining 400 yilligi nishonlangan.

Manbalar 

1561-yilda tugʻilganlar
11-avgustda tugʻilganlar
1643-yilda vafot etganlar
25-yilda vafot etganlar
Pakt

Pakt (lotincha pactum — shartnoma, bitim) — yirik siyosiy ahamiyatga ega xalqaro bitim; xalqaro shartnomalar nomlaridan biri.

Manbalar
Pak Chi Von

Pak chi von (taxallusi Yonam) (1737.5.3 - Seul - 1805.10.12) - koreys yozuvchisi, qomusiy olim. Sirhaq (aniq fanlar) oqimining yirik namoyandasi. Tabiiy fanlar, iqtisodiyot, falsafa, tarix, harbiy sanʼatga oid asarlar muallifi. Tabiiy materialist sifatida geliotsentrik nazariyani qoʻllab-quvvatlagan. Yerdan foydalanishdagi tartibni qayta qurish loyihalarini taklif etgan ("Dehqonchilik haqida risola", 1799); xalqni maʼrifatli qilishga daʼvat etgan, lekin konfutsiychilik tarafdori sifatida mazkur gʻoyalarni amalga oshirish maʼrifatli podshohning vazifasi deb hisoblaydi. P. Ch. V.ning adabiy merosi koreys adabiyotidagi realistik yoʻnalishning rivojlanishida muqim rol oʻynagan. Ilk hajviy novellalari ("Pangyonyuk ibodatxonasining norasmiy tarixi" toʻplami)da davrning ijtimoiy muammolari aks etgan. Koʻp jildli "Jexey kundaligi" (1—26 kitoblar, taxminan 1783) olimning 1780-yilda Xitoyga qilgan sayohati taassurotlari asosida yozilgan. Unda "Yoʻlbarsning qaqshatqich zarbasi" hajviy allegoriyasi va "Xo Sen haqida qissa" utopik asari oʻrin olgan. Tabiat manzaralari tasvirlangan va falsafiy lirikasi vatanga muxabbat ruhi bilan yoʻgʻrilgan. Adabiy-tanqidiy maqolalarida adabiyotning ijtimoiytarbiyaviy ahamiyati taʼkidlangan.

Manbalar 

    

1737-yilda tugʻilganlar
5-martda tugʻilganlar
1805-yilda vafot etganlar
10-dekabrda vafot etganlar
George Emil Palade

George Emil Palade (1912.19.11, Yassi shahri, Ruminiya) — amerikalik biokimyogar (millati rumin). 1946-yildan AQShda. Asosiy ishlari hujayralarning ultratuzilishini elektron-mikroskop ostida tekshirishga oid. Ilk bor ribosomalar va mitoxondriyalar taʼriflab berdi (1953). Nobel mukofoti laureati (1974, Christian de Duve va Albert Claude bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Kimyogarlar
Olimlar
1912-yilda tugʻilganlar
19-noyabrda tugʻilganlar
8-oktabrda vafot etganlar
2008-yilda vafot etganlar
Amerikalik kimyogarlar
Amerikalik olimlar

Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Palanga

Palanga (1917-yilgacha rasmiy nomi Palangen) — Litvadagi shahar. Dengiz sohilidagi iqlimiy-balneologik kurort. Boltiq dengizi boʻyida, Klaypeda shahridan 25 km shim.da, Klaypeda — Shyaulyay yoʻnalishidagi Kretinga temir yoʻl stansiyasidan 12 km masofada joylashgan. Aholisi 18 ming kishi (2001). Yozi moʻʼtadil iliq (iyulning oʻrtacha temperaturasi 17° chamasida), qishi yumshoq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 3°), yiliga 640 mm yogʻin tushadi. Kahraboga ishlov beruvchi korxonalar bor. Sanatoriy, suv-balchiq bilan davolash shifoxonasi, dam olish uylari va pansionatlar ishlab turibdi. Kahrabo muzeyi (19- a. saroyida) faoliyat koʻrsatadi. P. 1161-yildan maʼlum.

Manbalar 

Litvaning shaharlari
Palembang

Palembang — Indoneziyadagi shahar. Janubiy Sumatra provinsiyasining maʼmuriy markazi. Musi daryosining kuyilish joyidan 86 km yuqoridagi port. Aholisi 1,4 mln. kishi (1990-yillar oxiri). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. P. — mamlakatda neft kazib olinadigan asosiy rayonning markazi. Neft va kauchukni qayta ishlash, oziq-ovqat, kemasozlik, toʻqimachilik, qurilish materiallari, azot oʻgʻitlari zavodi bor. Chetga neft va neft mahsulotlari, kauchuk, kofe va hokazo chiqariladi.

Til
Umuman olganda, Palembang aholisi Palembangni shaharning kundalik tili sifatida ishlatishadi. Ayni paytda, muhojirlar odatda o'z ona tillaridan foydalanadilar, masalan, komeringliklar uyda yoki Palembang shahridagi qarindoshlari bilan uchrashganda Komering tilidan foydalanadilar.

Manbalar 

Indoneziya shaharlari
Paleovulkanologiya

Paleovulkanologiya (paleo... va vulkanologiya) — oʻtmish geologik davrlar vulkanik jarayonlarini oʻrganadigan fan, geologiyaning tarmogʻi. Qad. vulkanlar hosil qilgan qurilmalar (lava, piroklast), ularni tarkibi va joylashish qonuniyatlarini oʻrganadi. Qad. vulkanlar haqida maʼlumot antik davr olimlaridan Pifagor, Strabon va oʻrta asrlarda Majioli, Guk va boshqalarning asarlarida uchraydi. Qad. vulkanlarning tuzilishini urganishda strukturaviy, fatsial tahlil usullari qoʻllanadi. Qad. vulkanik jinslar tarkibi zamonaviy optik, kimyoviy va boshqa usullar yordamida aniklanadi. P. izlanishlar koʻp amaliy muammolarni hal qilishda muhim omil boʻladi, mas, mis, oltin, kumush va boshqa foydali qazilmalarni izlashda.

Manbalar
Paleogeya

Paleogen – Sharqiy yarim sharning, asosan, tropik hududlarini oʻz ichiga olgan quruqlikning fauna dunyosi. Faunasi qad. Gondvana hayvonlari guruhiga xos: (Gondvananing Braziliya-Afrika qitʼasi); tuyaqushlar, 2 xil nafas oluvchi baliqlar, toshbaqalar, timsoxlar, hartumlilar, odamsimon maymunlar, yirtqichlar (yoʻlbars, arslon, gepard) va boshqa 3 ta fauna oblastiga boʻlinadi. Efiopiya oblasti Afrikaning Sahroi Kabirdan jan., Arabiston yarim orolning janubiy qismi, Afrikaning sharqidagi orollarni oʻz ichiga oladi. Faunasi xilma-xil va boy, endemik yoki yarim endemik turkumlar (damanlar, naytishlilar, afrika tuyaqushlari) va oilalar (jirafasimonlar, suv aygʻirlari, kitboshlilar, sesarkalar va boshqalar)ga ega. Madagaskar fauna oblasti – Madagaskar, Seyshel, Amirant, Qamar, Maskaren orollarni oʻz ichiga oladi. Ilk neogendan boshlab mustaqil rivojlangan; hayvonot dunyosi Afrika faunasi bilan chambarchas bogʻliq. Ayrim qadimiy hayvonlarning boʻlishi bu viloyattning Janubiy Osiyo va Janubiy Amerika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Endemiklari orasida lemurlar, tenreklar va boshqa bor. Gekkonlar, ssinklar, hameleonlar koʻp uchraydi. Tuyokdilar va afrika qushlarining 20 ga yaqin oilasi uchraydi. Hind malay viloyati – Janubiy Osiyo va Osiyo bilan Avstraliya oʻrtasidagi koʻp qismini oʻz ichiga oladi. Tarixiy jihatdan Efiopiya viloyati bilan bogʻlangan (fillar, karkidon, tor bu-runli va odamsimon maymunlar, pangolinlar va boshqa oblastda keng tarqalgan). Notogeya zoogeografiya dunyosiga oʻxshashlik belgilari ham bor. Turlari va urugʻlarining xilma-xilligiga qaramasdan yuqori taksonlar orasida endemiklari koʻp emas. Mazkur oblastda buyvol, banteng , choʻchqalarning xonakilashtirish markazi joylashgan.

Manbalar 

Biologiya
Paleoekologiya

Paleoekologiya (paleo - qadimgi va ekos- uy,joy logos -taʼlimot) — paleontologiya fanining boʻlimi. Koʻhna geologik davrlarda yashagan hayvonot va oʻsimliklarning oʻsha vaqtdagi yashash  muhiti (iqlim va geologik omillar) bilan oʻzaro munosabatini, qirilib ketgan jonzotlarning hayoti va yashash sharoitlarini oʻrganadi. P. choʻkindi yotqiziqlarini fatsial taxlil qilishda muhim hisoblanib, ularning litologik tarkibi bilan uzviy bogʻliqdir. P.ning rivojlanishiga rus olimi, paleontolog V. O. Kovalevskiy, belgiyalik olim L. Dollo va avstriyalik O. Abel katta hissa qoʻshgan. Qad. organizmlar yashash sharoitini oʻrganishda, asosan, ularning skelet qoldiqlarini oʻrganish (morfofunksional analiz) usuli qoʻllanadi. Qad. hayvonlar yashagan sharoitlarini oʻrganib, P. paleontologiya hamda geologiya uchun baʼzi foydali qazilmalar paydo boʻlishi sharoitlarini aniqlash va oʻxshash sharoitlarda hosil boʻlgan turli foydali qazilmalar konini bashorat etishda qoʻllanadi.

Manbalar
Palermo

Palermo — Italiyadagi shahar va port. Sitsiliya viloyati va Palermo provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 652,6 ming kishi (2001). Iqtisodiy ahamiyati jihatidan mamlakat janubida Neapoldan keyin 2-oʻrindagi shahar. Tirren dengizi sohilidagi port (chetga sitrus mevalar chikariladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Kemasozlik va kema taʼmirlash, samolyotsozlik, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, kimyo, yogʻochsozlik, sement, oziq-ovqat, toʻqimachilik, poyabzal, poʻlat quyish, poligrafiya, tamaki, elektrotexnika sanoati korxonalari mavjud. Palermo — turizm markazi, kishki kurort. Har yili xalqaro yarmarkalar oʻtkaziladi. Universitet (1777), Nafis sanʼat akademiyasi, konservatoriya, rasadxona, Milliy galereya, arxeologiya, milliy, etnografiya va boshqa muzeylar, botanika bogʻi, opera va drama teatrlari bor. Shaharga miloddan avvalgi 8-asrda finikiyaliklar tomonidan asos solingan. 14— 16-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar 

 

Tarixiy mamlakatlar poytaxtlari
Palingenez

Palingenez (yun. palin - yana, qayta) — organizm embriogenezida takrorlanadigan mazkur tur filogeneziga moye keladigan jarayonlar. "Palingenez" terminini nemis olimi E. Gekkel (1866) biogenetik qonun tamoyillarida taklif etgan. Palingenezga misol qilib (Gekkel boʻyicha) yuksak umurtqalilar embrionida ular ajdodlarini voyaga yetgan davri uchun xos boʻlgan, hozirgi tuban xordalilar va tuban umurtqalilarda ham mavjud boʻlgan ektoderma va entoderma, nerv nayi, xorda, jabra yoylari, jabra yoriqlari, ayirish organlarini keltirish mumkin. Palingenez filogenetik oʻzgarishlarning yoʻnalishi toʻgʻrisida xulosa chiqarishga imkon beradi. Gekkel koʻrsatishicha, senogenez (organizmning embrion yoki lichinka rivojlanadigan maxsus muhitga moslanishi) Palingenez izchilligini buzadi.

Manbalar
Pallali gʻoʻza

Pallali gʻoʻza – qaychibarg gʻoʻza (Gossypium lobatum Gent) – yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi D7, xromosomalar soni 2p=26. 1956-yilda kashf qilingan. Pallali gʻozaning vatani – Meksika (Michoa-kan shtati). Palali gʻoza – ingichka, boʻyi 8 m gacha yetadigan och yashil daraxt; yuqoriga yoʻnalgan oʻsuv shoxlari koʻp. Hosil shoxlari kalta; gullari barg qoʻltigʻidan chiqadi. Gʻoʻza yulduzchasimon tuklar bilan qoplangan. Barglari yirik, och yashil, qalin tukli. Barg plastinkasi bilinar-bilinmas 3 boʻlakchaga (keng qirrali uchburchak shaklda) boʻlingan. Barg shira bezi bitta, silindr shaklida, och yashil. Yonbarglari yirik (9 mm gacha), tezda toʻkilib ketadi. Gullari yirik, qoʻngʻiroqsimon, gulbargi och qizil, olcha rang dogʻlari bor, tashqi tomonining cheti toʻq qizil. Kosachasi uzun uchburchak tishli. Gulyonbarglari mayda, toʻkilib ketmaydi. Koʻsaklari maydaroq, 3 chanoqli, ingichka silindrsimon, oʻtkir konussimon shaklda, sirtida koʻzga aniq tashlanadigan bezchalari bor. Chigiti uzunchoq, 3–4 mm uzunlikdagi qoʻngʻir tuklar bilan qoplangan. Pallali gʻoza fotodavriy oʻzgarishlarga taʼsirchan. Shiraga chidamli. Chigiti qattiq – toshchigit. Uch boʻlma bargli gʻoʻzaga payvand qilingan Pallali gʻoza yaxshi rivojlanib gullaydi. Meksika gʻoʻzasining yovvoyi shakllari bilan oson chatishib, bepusht duragaylar hosil qiladi.

Manbalar 

Yovvoyi o'simliklar
Palma

Palma, Palma-demalorka — Ispaniyadagi shahar, Malorka o. (Balear o.lari)da. Balear Orollari viloyati va Baleares provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 319,1 ming kishi (1998). Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, koʻn-poyabzal, kemasozlik, oynashisha sanoati korxonalari, universitet bor. Gilam ishlab chiqariladi. Shaharga 3-asrda asos solingan. 13—15-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. P. va uning atrofi dengiz iqlim kurorti. Turizm markazlaridan.

Manbalar 

Tarixiy mamlakatlar poytaxtlari
Palmetta

Palmetta (fransuzcha, palmette — palma bargi kabi bezash) — mevali da-raxtlar shoxlariga shakl berish turlaridan biri. Asosan, pakana payvandtaglarda oʻstirilgan olma daraxtlarida qoʻllanadi (qarang Daraxshlarga shakl berish).

Manbalar
Palmetta (naqsh)

Palmetta () — palma daraxti bargisimon meʼmoriy bezak, naqsh turi. Palmettalar hoshiyalar, devor bezaklarida qoʻllanadi. Dastlab qadimda Sharq va Yunoniston, keyinchalik Italiya orqali Yevropa mamlakatlari meʼmorligida qoʻllangan. Palmetta nusxalari amaliy sanʼatda turli idish, gazlama va boshqalarni badiiy bezashda foydalaniladi.

Manbalar 

    

Naqshlar
Naqshlar (arxitektura)
Palmira

Palmira ( Tadmur; Palmira oromiychasi: 𐡶𐡣𐡬𐡥𐡴 Tadmor; , ) — Suriyaning shimoli-sharqiy qismidagi qadimiy shahar. Karvon savdosi va hunarmandchilikning yirik markazi. Milodiy 1—3-asrlarda ancha rivojlangan. Arxeologik qazishmalar natijasida antik shaharning rejali qurilgan koʻchalari, ibodatxona, qabriston, haykallar, mozaika, naqshlar topilgan.

Manbalar 

 

Suriya tarixi
Qadimiy shaharlar
Levant
Suriyadagi Rim shaharlari va shaharchalari
Palmitin kislota

Palmitin kislota (geksadekankislota-CH3(CH2)14COOH) – bir asosli toʻyingan karbon kislota, rangsiz kristallar. Molyar massasi-256,43; suyuqlanish temperaturasi-62,9°, qaynash temperaturasi-105°, suvda erimaydi, spirt, benzol, atsetonda 20° da oz, 60°da yaxshi eriydi. Tabiatda keng tarqalgan toʻyingan yogʻ kislota. Barcha tabiiy yogʻlarda tri-gliserid holida uchraydi. Palma moyida 32—40%, soya moyida 6,5%, mol yogʻida 25%, choʻchqa yogʻida 30% palmitin kislota boʻladi. Palmitin kislota spermatset, asalari muminnng asosiy tarkibiy qismidir. Palmitin kislota tirik organizmda koferment A ishtirokida biosintezlanadi.

Palmitin kislota yogʻdan sovunlanish reaksiyasi asosida olingan kislotalar aralashmasini rektifikatsiyalab yoki qayta kristallash yoʻli bilan olinadi. Palmitin kislota yuvuvchi vositalar, surkov moylari va plasti-fishtorlar olishda, tuzlari boshqa kislota tuzlari bilan birgalikda emulgator sifatida kosmetik preparatlar va xoʻjalik sovuni tayorlashda ishlatiladi. Baʼzi efirlari boʻyoq va sintetik detergentlar olishda, stearin kislota bilan birgalikda sham tayorlashda qoʻllanadi.

Manbalar 

Kislotalar

Kimyoga oid chala maqolalar
Organik kimyoviy birikmalar
Organik kimyo