Dirlewanger, Oskar

Oskar Paul Dirlewanger (, 1895-yil 26-sentyabr  1945-yil 7-iyun)-nemis SS zobiti, Oberfyurer (1944-yil). U "Dirlewanger" nomi ostidagi SS maxsus guruhini boshqargan, keyinchalik esa "Dirlewanger" 36-SS Grenadier diviziyasiga aylantirgan. Ushbu diviziya jazolash operatsiyalarini oʻtkazishda shafqatsiz hisoblangan: bir qator Belorussiya qishloqlarini vayron qilgan (Xatin, Borki va boshqalar), Varshava qoʻzgʻolonini shafqatsizlarcha bostirish va boshqalar.

Boʻlim brakonerlar va jinoyatchilardan, keyinchalik esa siyosiy maxbuslardan iborat edi. Urush tugaganidan keyin u harbiy jinoyatchi deb eʼlon qilingan.

Dastlabki yillar 
Boy savdo agenti Avgust Dirlevanger va uning rafiqasi Paulina, qizlik qizi Herrlinger oilasida tugʻilgan. Svabiya kelib chiqishi.

1913-yilda u oʻrta maʼlumot toʻg'risidagi guvohnomani oldi va oʻsha yilning 1-oktyabrida u "Qirol Charlz"123 (5-Vyurtemberg) Grenadier polkining pulemyot kompaniyasida fuqaro sifatida bir yillik harbiy xizmatga kirdi. Birinchi jahon urushi boshlanishi bilan 1914-yil 2-avgustda 123-polk bilan birgalikda G'arbiy frontga yuborildi, u yerda polk valiahd shahzoda Uilyamning 5-armiyasining bir qismi sifatida Ardennes jangida qatnashdi va jang qildi. Lotaringiya va Lyuksemburgda. 14-aprelda u Leytenant unvonini oldi. G'arbiy frontdagi janglarda u bir necha marta yaralangan -(1914-yil 22-avgustda-Longvi jangida, 23-avgustda snaryaddan zarba olgan, 1915-yil 7-sentyabrda Shampan shahridagi mudofaa janglarida u ikki marta yaralangan. 1918-yil 30-aprelda Taganrog yaqinidagi Pokrovskoye qishlog'i uchun bo'lgan jangda yarador bo'ldi, natijada u "40 foiz nogiron bo'lib qoldi". 2 va 1-darajali Temir xoch bilan taqdirlangan. 1918-yilda u 121-piyoda polkining pulemyotlar rotasi komandiri sifatida Ukrainani bosib olishda qatnashdi. Sulh tuzilgandan keyin Dirlevanger polki Ruminiya orqali Germaniyaga qaytdi.

1919-yilda Dirlevanger Freikorpsga qoʻshildi va 1920-1921 yillarda Tyuringiya, Saksoniya, Rur va Yuqori Sileziyadagi kommunistik tartibsizliklarni bostirish paytida shafqatsiz koʻcha janglarida qatnashdi. Shu bilan birga, u Mannheimdagi Oliy tijorat maktabida tahsil olgan, ammo antisemitizm uchun undan haydalgan. 1922-yilda Frankfurt-Mayn universitetida u ijtimoiy va siyosiy fanlar doktori (  ).Konferensiya yaqinlashib kelayotgan urush sharoitida xalq xoʻjaligini rejalashtirish masalalariga bagʻishlangan. 1922-yil 1-noyabrda u NSDAPga qoʻshildi, ammo qurolsizlanish toʻg'risidagi qonunni buzgani uchun chiqarib yuborildi. 1926-yilda ikkinchi marta partiyaga aʼzo bo‘ldi. 1922-1928-yillarda u koʻngilli va Shtutgartdagi turli banklarda xodim boʻlgan. 1928-yildan 1931-yilgacha Erfurtdagi toʻqimachilik fabrikasida menejer boʻlib ishlagan. 1932-yildan 1933-yil iyuligacha soliq maslahatchisi. Dirleshanger oʻz mablagʻlarini oʻg'irlash ayblovlari tufayli banklardagi ishini tark etishga majbur boʻldi. U to‘qimachilik fabrikasidan moliyaviy firibgarlik tufayli ishdan bo‘shatilgan, biroq uning egasi bilan kelishuv bitimi tuzgan va unga yetkazilgan moddiy zararni qoplagan.

1933-1940-yillar 
1933-yilda Milliy Sotsialistlar hokimiyatga kelganidan soʻng, "Keksa jangchi" Dirlevanger darhol Xaylbronn shahrining Mehnat va bandlik departamentiga tayinlandi va u yerda avval boʻlim boshligʻi, keyin esa boshliq boʻlib ishladi. U Germaniyada birinchi boʻlib, oʻz masʼuliyati ostidagi barcha SA aʼzolarini ish bilan taʼminlanganligi haqida hisobot bergan. Biroq, bu yerda ham u tezda korrupsiya va fitna botqogʻiga tushib qolgan. 1934-yilda u Qizlar uyushmasidan 13 yoshli qiz bilan jinsiy aloqada boʻlganlikda ayblanib, ikki yilga qamoq jasozini oladi. Ushbu hukmga koʻra, u ilmiy darajasidan, harbiy unvoni va mukofotlaridan, partiya aʼzoligidan va ishidan mahrum boʻldi. Lyudvigsburgdagi qamoqxonada u hukm ustidan Oliy imperator sudiga shikoyat qilishga urinib koʻrdi.

Reyxsfyurer SS shtab boshligʻi boʻlgan oʻzining hamkasbi va yaqin doʻsti Gottlob Bergerning maslahatiga koʻra, qamoqdan chiqqandan soʻng Dirlevanger Ispaniyaning xorijiy legioniga koʻngilli boʻldi va u yerda u Germaniya koʻngilli jangovar boʻlinmasi boʻlgan Kondor legioniga qoʻshildi. general Franko tarafida Ispaniya fuqarolar urushida qatnashgan. 1937-yil aprel oyidan 1939-yil may oyigacha Pchelovod tank boʻlinmasida xizmat qildi.

Ispan xochi bilan taqdirlangan Dirlewanger Shtutgartdagi mintaqaviy sudda ishni koʻrib chiqishga muvaffaq boʻldi. 1940-yil 30-aprelda u dalil yoʻqligi uchun oqlandi. Biroq, bu oqlov shu qadar ishonarsiz boʻlib chiqgan ediki, Frankfurt-Mayndagi universitet dastlab doktorlik darajasini qaytarishdan bosh tortgan, ammo Dirlewanger yana shifokor boʻlishga muaffaq boʻldi va NSDAPda qayta tiklandi.

1940-yil 4-iyunda Gottlob Berger Himmlerga Dirlevangerni brakonerlardan mahkum qilingan maxsus SS boʻlinmasi komandiri etib tayinlashni taklif qildi. Obersturmfyurer unvoni bilan Dirlevanger SS qoʻshinlari safiga qabul qilingan va unga Berlin yaqinidagi Zaksenxauzen kontslagerida jazo oʻtayotgan brakonerlar orasida harbiy mashgʻulotlar oʻtkazish vazifasi yuklandi .

Ikkinchi jahon urushi 

Jazo boʻlimi "Oranienburg brakonerlar jamoasi" nomini oldi, 1940-yil 1-sentyabrdan u "SS Dirlewangerning maxsus bataloni" deb nomlandi. 1943-yilda boʻlinma polk hajmiga yetdi va "SS Dirlewangerning maxsus qo'mondonligi" nomini oldi. 1944-yilning yozida Himmler zahiradagi armiya qoʻmondoni etib tayinlanganidan soʻng, boʻlinma brigadaga ("Maxsus SS Dirlewanger Brigada") koʻpaytirildi.

Himmlerning 1942yil 29-yanvardagi buyrugʻiga binoan Dirlewanger maxsus qoʻmondonligi SS qoʻshinlarining koʻngilli tuzilishi deb eʼlon qilindi va SS Bosh boshqarmasiga boʻysundi. Boʻlim boshligʻi Gottlob Berger boʻlinmani shaxsan nazorat qildi va doʻsti Dirlewangerni hujumlar va shikoyatlardan himoya qildi.

1943-yil fevral oyida boʻlinmaning harbiy xizmatchilari ikkita kesishgan karbin va ularning ostida qoʻl granatasi tasvirlangan maxsus tugmachalarni oldilar.

Biroq, Dirlewanger boʻlinmasi SS qoʻshinlarining toʻlaqonli qismi hisoblanmadi. Uning harbiy xizmatchilari SS qoʻshinlarining Latviya, Xorvatiya va boshqa nemis boʻlmagan aʼzolari bilan bir xil darajada boʻlgan. Bu shuningdek, 1945-yil 19-fevraldagi buyrugʻi bilan Himmler "SS Shock Brigade Dirlewanger" nomini "SS qo'shinlarining 36-grenadier diviziyasi" deb oʻzgartirganligini ham tushuntiradi.

1940-yil iyun oyida tashkil etilganidan boshlab 1942-yil fevralida Bosh hukumatdagi xizmati tugaguniga qadar boʻlinma faqat sudlangan brakonerlardan iborat edi. Belorussiyada partizanlarga qarshi kurash paytida ularning soni sezilarli darajada kamaydi. 1942-yil mart oyida 250 kishini kuchaytirish zarurati haqida gap bordi. 1942-yil sentyabr oyida Dirlevanger Oranienburgdan yana 115 ta brakonerni qabul qildi.

1942-yilning yozida, tuzilma partizanlar va mahalliy aholiga qarshi harakatlarda faol ishtirok eta boshlaganida, Dirlevanger Ukrainlar kompaniyasi va Rus koʻngillilari batalyonini tuzdi. 1943-yil fevral oyida boʻlinmaning umumiy kuchi 700 kishiga yetdi. U ikkita nemis kompaniyasi va ikkita "Chet elliklar" kompaniyasidan (etnik nemislar, ruslar va ukrainlar) iborat edi. Partizanlarga qarshi operatsiyalar paytida har bir kompaniyaga SD apparatidan 5 yoki 6 ta kishi ajratilgan.

Keyinchalik, boʻlinma jinoyatchilarni Vermaxt askarlarini shuningdek, SS aʼzolarini 1944-yil kuzida esa siyosiy mahbuslarni ham jalb qilindi. Biroq siyosiy mahbuslar ulushi kichik edi. Aksariyat "asosial elementlar" va professional jinoyatchilar edi. Shu bilan birga Dirlewanger har doim lavozimga koʻtarilgan va baʼzi hollarda hatto noqonuniy ravishda SS kiyimlarini kiygan eski brakonerlarga tayanishi mumkin edi.

1944-yil sentyabr oyida Dirlewanger brigadasi Kaminskiy brigadasining birlashgan polki bilan birgalikda Varshavadagi qoʻzgʻolonni shafqatsizlarcha bostirishda qatnashdi. 1944yil oktyabr oyida brigada Slovakiyadagi qoʻzgʻolonni bostirish uchun yuborildi. 1945-yil 12-fevraldan u Gubenga (Brandenburg) joylashtirildi. Yaralangan Dirlewanger davolanish uchun orqaga yuborildi. 1945-yil aprel oyida Sovet qoʻshinlari Oderda nemis mudofaasini yorib oʻtishdi. 1945-yil 27-aprelda shakllanishning asosiy boʻlinmalari Xalbe hududida oʻrab olindi va 29-aprelda qoʻlga olindi.

O'lim 
1945-yil 7-mayda Oskar Dirlevanger Baden-Vyurtembergning Altshauzen shahrida Fransuz askarlari tomonidan hibsga olindi va Fransuz ishgʻol korpusining polshalik askarlari tomonidan qoʻriqlanadigan mahalliy qamoqxonaga olib ketildi. 1945-yil 4-iyundan 5-iyunga o‘tar kechasi soqchilar uni qayta-qayta kaltaklagan. Altshauzen roʻyxatga olish idorasining maʼlumotlariga koʻra, Dirlevanger 1945-yil 7-iyunda kaltaklashdan vafot etgan  Biroq, vaqti-vaqti bilan uning tirikligi va dunyoning turli burchaklarida koʻrilgani haqida mish-mishlar tarqaldi. 1981-yilda nashr etilgan "Jazochilar" hujjatli romanida Ales Adamovich shunday deb xato yozgan:"Bugun ham Lotin Amerikasida eson-omon vafot etgan Dirlevanger Oskar Polni ehtiyotkorlik bilan Germaniyaga olib ketilgan va Vyurtsburg zaminida dafn etilgan". 1960-yil oktyabr oyida Ravensburg prokuraturasining buyrugʻi bilan Dirlevangerning qoldiqlari ekspertiza qilindi. 1960-yil 24-oktyabrda o‘tkazilgan sud-tibbiyot ekspertizasi chog‘ida ular Dirlevangerga tegishli ekanligi aniq bo‘lgan.

O'rinlar 

 SS Obersturmfürer (07.01.1940)
 SS Hauptsturmfürer (08.01.1940)
 SS Shturmbannfürer (11.09.1941)
 SS Obersturmbannführer (05.12.1943)
 Standartenfürer SS (19.03.1944)
 SS Oberfürer (08.12.1944)

Mukofotlar

Kinoda Dirlewanger 
Rossiya-Ukraina serialida "Dezerter operatsiyasi" (2020-yilda)da aktyor Vadim Lyalko Dirlevanger rolini oʻynagan.

“ O‘zbek” (2022-yilda) o‘zbek-belarus filmida Dirlevanger rolida-Evgeniy Ivkovich

Amerikalik tarixchilarning shaxsiy baholari 
Stiven Zaloga Dirlewangerni "psixopatik qotil va bolalarni zo'rlovchi" deb taʼriflagan.

 считал его «жестоким садистом».

Brayan Mark Rigg uni "sadist va nekrofil" deb taʼriflagan.

Kris Bishop Dirlewangerni "SSdagi eng yovuz odam" deb taʼriflagan.

Eslatmalar

Adabiyot 

 rus tilida

 Jukov D. A., Kovtun I. I. Partizanlar uchun ovchilar. Dirlewanger brigadasi. - M.: Veche, 2013 yil. - 448 b.: kasal. - (XX asrning harbiy sirlari) - ISBN 978-5-4444-1257-2

Havolalar 

 Chronos veb-saytida Oskar Dirlewangerning qisqacha tarjimai holi   
 www.warsawuprising.com/witness/schenk   -
 Dirlewanger mukofotlari

Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
1945-yilda vafot etganlar
7-iyunda vafot etganlar
1895-yilda tugʻilganlar
26-sentyabrda tugʻilganlar