Olga Tokarchuk

Olga Navoja Tokarchuk () ([tɔˈkart͡ʂuk]; (1962-yil 29-yanvarda tugʻilgan) —polshalik yozuvchi,faol va jamoat ziyolisi boʻlib, Polshada oʻz avlodining eng mashhur va tijorat sohasida muvaffaqiyat qozongan mualliflaridan biri sifatida taʼriflanadi. 2018-yilda u “Parvozlar” (Jennifer Kroft tomonidan tarjima qilingan) romani uchun Man Booker xalqaro mukofotini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda u adabiyot boʻyicha 2018-yilgi Nobel mukofoti bilan taqdirlangan.

Tokarchuk yozuvdagi afsonaviy ohang bilan ajralib turadi. Varshava universitetida psixolog sifatida tahsil olgan va she'rlar to'plami,bir nechta romanlari va boshqa qisqa nasriy asarlarini nashr etgan. Reister 2008-yilda Polshaning eng oliy adabiy mukofoti - Nike mukofotini qo'lga kiritdi. U 2010-yilda Edinburg kitob festivalida ishtirok etdi va oʻzining “Prival” va “Boshqa vaqtlar” kitobi va boshqa asarlarini muhokama qildi. Tokarchuk yana 2015-yilgi Nike mukofotini "Ksiegi Jakubove " (Yoqubning kitoblari) romani uchun qo'lga kiritdi. O'sha yili Tokarchuk Germaniya-Polsha xalqaro ko'prigi mukofotiga sazovor bo'ldi, u Evropa xalqlari o'rtasida tinchlik, demokratik rivojlanish va o'zaro tushunishni rivojlantirishda katta yutuqlarga erishganlarga beriladi.

Tokarchuk - so'l,vegetarian,ateist va feminist. U ba'zi guruhlar tomonidan vatanparvarlik,nasroniylikka qarshi va Polshada ekoterrorizm targ'ibotchisi sifatida tanqid qilindi. U bu ayblovlarni rad etib,oʻzini “haqiqiy vatanparvar” deb ta’riflab,uni tanqid qilayotgan guruhlar ksenofobiya ekanligini va Polshaning xalqaro obroʻsiga putur yetkazishini aytdi.

Yoshlik payti 
Tokarchuk Zielona G'arbiy Polshada,Gora yaqinidagi Sulexuutda tug'ilgan.Uning buvilaridan biri Ukrainadan edi.Faoliyatini boshlashdan avval 1980-yildan Varshava universitetida psixologiya fakultetida tahsil olgan. O'qish davrida u xulq-atvorida muammolari bo'lgan o'smirlarga boshpana berish uchun ko'ngilli bo'lgan. 1985-yilda o'qishni tugatgandan so'ng,u dastlab Vrotslavga, keyinroq Valbrzychga ko'chib o'tdi va u yerda terapevt sifatida amaliyot o'tashni boshladi.Tokarchuk o'zini Karl Iyunning shogirdi deb hisoblaydi va uning psixologiyasini adabiy asarning ilhomiga aylantiradi. 1998-yildan beri Tokarchuk Polsha-Chexiya chegarasidagi Nova Ruda yaqinidagi Krayanov qishlogʻida yashaydi,u yerda Ruta xususiy nashriyot kompaniyasini boshqaradi.

Karyera 

Tokarchukning birinchi kitobi 1989-yilda nashr etilgan - "Miasta v lustrach" ("Ko'zgudagi shaharlar") she'rlar to'plami. Uning birinchi romani “ Podróż ludzi księgi ” (“Odamlar sayohati”) 17-asrda Fransiyada oʻrnatilgan “kitob sirini” (hayot maʼnosining metaforasini) qidirayotgan ikki oshiq haqidagi masal edi. 1993-yilda nashr etilgan.

Keyingi EE romani (1995) uning bosh qahramoni-Erna Elzner ismli yosh ayol bilan boshlandi,u Breslau shahrida (o'sha paytda Germaniyaning Vrotslav shahri,Ikkinchi jahon urushidan keyin Polsha) 1920-yillar burjua nemis-polyak oilasida o'sgan va aqliy qobiliyatlarini rivojlantirgan.

Tokarchukning uchinchi asari " Praviek i inne czasy " 1996-yilda nashr etilgan va katta muvaffaqiyat qozongan.U Polshaning markazida joylashgan Prijek (Primewal) qishlog'ida joylashgan bo'lib,ba'zi eksantrik, arxetipik belgilar yashaydi. Roman 1914-yilda boshlangan saksoninchi o'n yillikdagi Priek xalqi haqida hikoya qiladi. Praiek... ko'plab tillarga tarjima qilingan (2009-yilda Antonia Lloyd-Jons tomonidan ingliz tilida Tvisted Spoon Press bilan nashr etilgan) va Tokarchukning xalqaro obro'sini Polsha adabiyotining o'z avlodidagi eng muhim vakillaridan biri sifatida o'rnatdi.

Praviekdan keyin . . . ,Tokarchuk ijodi roman janridan qisqa nasriy matn va ocherklarga oʻtdiKeyingi kitobi “Szafa ” (“Shkaf”,1997) uchta roman koʻrinishidagi hikoyalar toʻplami edi.Dom dzienny,dom nocny ("Quyosh uyi, tungi uy",1998), nominal roman bo'lsa-da,muallifning uyidagi o'tmish va hozirgi hayot haqida bir-biriga bog'liq bo'lmagan hikoyalar, eskizlar va ocherklardan iborat. Polsha-Chexiya chegarasi yaqinidagi Krayanov Sudetenland qishlog'ida. Tokarchuk eng "qiyin" bo'lsa-da, hech bo'lmaganda Markaziy Evropa tarixidan bexabar bo'lganlar uchun bu uning ingliz tilida nashr etilgan birinchi kitobi edi.

Quyosh uyi,Tungi uy qisqa hikoyalar to'plami edi-Gra na vielu bebenkach ("Ko'p baraban chalish",2001) - shuningdek,Lalka i perła ("Qo'g'irchoq va marvarid")ning fantastik bo'lmagan inshosi. Boleslav Prustning " Qo'g'irchoq " klassik romani mavzusida. U, shuningdek, boshqa yozuvchilari Jerzy Pilc va Andrzej Stasyuk (Opowieści wigilijne, 2000) bilan birga uchta zamonaviy Rojdestvo ertaklaridan iborat jildni nashr etdi.

2004-yil Ostatnie tarixi-uch avlod nuqtai nazaridan o'limni o'rganish va "Katakombalardagi Anna" (2006) romani Polshaning Znak nashriyotining afsonalar turkumiga qo'shgan hissasi edi.Tokarchukning "Bieguni " ("Parvozlar") kitobi zamonaviy ko'chmanchilarning asosiy mavzusi bo'lgan insho va badiiy adabiyotning muvaffaqiyatli yondashuviga qaytadi. U Reader mukofoti va 2008-yilgi Nikoh hakamlari mukofotiga sazovor bo'ldi.

2009-yilda “Oʻlganlar suyagiga omoch qoʻyish” romani nashr etildi.Bu detektiv hikoyada yozilgan,bosh qahramon voqeani o'z nuqtai nazaridan hikoya qiladi.Janina Dusheyko,boshqa odamlarni idrok etishda g'ayrioddiy kampir, Polshaning Klodzko yaqinidagi qishloq joylarida bir qator o'limlarda ishtirok etdi. U yovvoyi hayvonlarning o'limini ovchilar uchun qasos sifatida tushuntiradi.

2014-yilda Tokarchuk " Ksiegi Jakubove" ("Yoqub kitoblari", Jennifer Kroftning dastlabki tarjimasi) romanini nashr etdi. Kitob unga yana bir Nike sovg'asini berdi. Uning tarixiy maʼlumotlari 18-asr Polsha,Sharqiy va Markaziy Yevropa hamda yahudiylik tarixidagi muhim epizod bilan bogʻliq.Polsha adabiyotining tarixiy va mafkuraviy farqlariga kelsak,bu kitob Sienkevichga qarshi tasvirlangan.Tez orada uni tanqidchilar ham, kitobxonlar ham qabul qilishdi, lekin uning qabul qilinishiga polshalik millatchi guruhlar qarshi chiqdi va Olga Tokarchuk internetda nafrat va repressiya kampaniyasining mavzusiga aylandi.

2015-yilda Tokarchuk Novo Ruda vatanparvarlar uyushmasi tomonidan tanqid qilindi,u shahar kengashidan yozuvchi Nova Rudaning faxriy fuqaroligini bekor qilishni talab qildi,chunki uyushma Polsha xalqining yaxshi nomiga dog' tushirganini aytdi.Uyushmaning postulatini Qonun va adolat partiyasidan senator Valdemar Bonkovski qoʻllab-quvvatladi,unga koʻra Tokarchukning adabiy chiqishi va ommaviy bayonotlari “Polsha tarixiy siyosati taxminlariga mutlaqo ziddir”.Tokarchukning ta'kidlashicha, u haqiqiy vatanparvar bo'lib,odamlar va guruhlarni emas,balki Polshada va xorijda Polsha obro'siga putur etkazadigan ksenofobik va irqchilik nuqtai nazari va harakatlarining tanqidchisi.

2017-yilda uning "Provadz svoj Plug ChaVo kosci umarłych" romani (o'lik suyaklar qoldiqlari orasidan omochingizni haydab) 67- Berlin xalqaro kinofestivalida Alfred Bauer mukofoti (Kumush ayiq) paytida " Spoor " filmi rejissori Agneska Gollandiyani qo'lga kiritdi.

2020-yilda u Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Leyen,Margaret Atvud,Jon Banvil va Jon Maksvell Kotsi kabi taniqli yozuvchilar bilan ochiq xat imzoladi va Yevropa Ittifoqini Yevropa qadriyatlarini qabul qilishga chaqirdi-tenglik, tenglik. - diskriminatsiya; » deb so'raydi.

Manbalar

Ko'proq o'qing 

 Rut Franklin, "O'tmish ustasi: Eksperimental yozuvchi va Polsha milliy hikoyasi uchun kurash", The New Yorker, 5 va 12-avgust, 2019-yil, p. 20–26. Uning soʻzlariga koʻra, uning roli oʻquvchilarni tarixning oʻzi yoki oʻz millatini oʻrganmaslikka majburlashdan iborat. U "o'tmishning psixoterapevti" edi, dedi u. (26-bet)

Havolalar 

 Olga Tokarchuk, shu jumladan Nobel ma'ruzasi, 2019-yil 7-dekabr . Tender e'lonchisi
 Nobel mukofoti sovrindori Olga Tokarchuk Jon Friman bilan Literary Hubda 2019-yil 10-oktyabrda suhbatlashmoqda.
 Uyda kunduzi vasiy , kechasi uyni ko'rib chiqish
 Qisqacha biografiya : www.polishwriting.net
 Ishlar ro'yxati
 Sayohat fayllari, Olga Tokarchukning maqolasi, 2010-yil yanvar, inglizcha, dastlab Polityakda chop etilgan
 Olga Tokarchuk buralgan qoshiq matbuotida
 Olga Tokarchuk Culture.pl saytida
 Ikkinchi Buker mukofotining qisqa muddatli ketma-ket Buker mukofoti uchun polshalik yozuvchi 4/2019
 Adabiyot bo'yicha Yan Mixalskiy mukofoti, rasmiy veb-sayti

Yashayotgan insonlar
29-yanvarda tugʻilganlar
Ayollar Nobel mukofoti laureatlari