Maria Grollmuß

Maria Karoline Elisabeth Grollmuß (luj. Marja Grólmusec) (1896-yil 24-aprel, Leipzig — 1944-yil 6-avgust, Ravensbruck) — katolik lujichan publitsisti va natsistlar hukumatiga qarshi sotsialistik qarshilik aʼzosi.

Biografiyasi 
Maria Grollmuß 1896-yil 24-aprelda Leipzigda prinsipial va tilshunos doktor Johannes Grollmuß (lujichancha Jan Grólmus) oilasida tugʻilgan. 1917-yilda Leipzigdagi Gaudigsches Lehrerinnenseminarda oʻqishni tugatgandan soʻng Berlin va Leipzigda tilshunoslik hamda tarix fanlarini oʻrganishdan oldin qisqa vaqt ichida Leipzig-Reidnizdagi Burgerschuleda boshlangʻich maktab oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. 1928-yilda oʻqishni tugatib,  nomli dissertatsiyasi uchun doktorlik dissertatsiyasini qoʻlga kiritgan. Oʻqish paytida dastlab Windhorstbund, keyinroq Sotsialist talabalar ittifoqiga () aʼzo boʻlgan.

Maria Grollmuß ayniqsa siyosiy jurnalistikaga qiziqqan. Shunga koʻra, Rhein-Mainische Volkszeitung, Zentrumspartei chap qanotiga yaqin gazeta va Romano Guardini tashabbusi bilan tashkil etilgan Die Schildgenossen deb nomlangan katolik yoshlar harakatining „Quickborn“ jurnali uchun turli xil maqolalar yozgan.

Turli vaqtlarda partiyani almashtirgan boʻlsa-da, siyosiy yoʻnalishi doimo ijtimoiy va soʻl siyosat tarafdori boʻlgan. 1927-yilda SPD aʼzosi sifatida ish boshlagan va 1929-yilda KPDga qoʻshilish uchun partiyani tark etgan. Alohida kommunistik kasaba uyushmalarini tuzishga qarshiligi tufayli KPDdan chetlashtirilgan, shuning uchun Paul Frölich va Jacob Walcher bilan birga ozchilik qanotiga mansub boʻlgan Kommunistischen Partei-Oppositzionega qoʻshilgan. Ular 1932-yilda partiyani tark etib , Sozialistischen Arbeiterpartei Deutschlands (SAPD) aʼzosiga aylanishgan.

SDAP hokimiyatni qoʻlga kiritgandan soʻng, u noqonuniy ravishda siyosiy faoliyatini davom ettirgan. Arbeitskreis Revolutionärer Sozialisten bilan yaqin hamkorlikda siyosiy mahbuslarni qoʻllab-quvvatlagan, noqonuniy adabiyotlarni tashigan va xavf ostida qolgan oʻrtoqlariga Chexoslovakiyaga qochishga yordam bergan. Otasi tugʻilgan Yuqori Lusatiyadagi Radibor qishlogʻiga qochib oʻtgan. SPD, KPD, SAPD va avstriyalik sotsialist Otto Bauerning qarshilik guruhlari bilan aloqada boʻlgan.

Nemis hukumati tomonidan qoralangan va 1934-yil 7-noyabrda Hermann Reinmuth bilan birga hibsga olingan. Dastlab Drezdenda qamoqqa olingan. 1935-yil 23-noyabrda Volksgerichtshof tomonidan olti yillik qamoq jazosiga hukm qilinib (Reinmuthga yetti yil), Waldheim qamoqxonasiga joʻnatilgan. Natsistlar hukumati, agar u jazo muddatini tugatgandan soʻng, lujichan qarshilik harakatida ular uchun josuslik qilishga rozi boʻlsa, unga erkinlik va saraton kasalligini davolashda yordam taklif qilishgan. U ushbu takliflarni rad etgan. Shuning uchun Ravensbruck konslageriga yuborilgan. Ravensbruckda oʻzining til bilimlaridan foydalangan holda polshalik va chexoslovakiyalik mahbuslarni qoʻllab-quvvatlashga harakat qilgan. 1944-yil 6-avgustda nomaqbul sharoitlarda oʻsimtasi tufayli vafot etgan. Radibor qabristoniga dafn etilgan.

Yutuqlari 

Lujichan antifashist va qarshilik jangchisi sifatida GDR tomonidan mukofotlangan. Bautzen, Hoyerswerda, Leipzig va baʼzi Lusatiya shaharlaridagi koʻchalar, Schleife va Radiborda maktablar uning nomi bilan atalgan. Radiborda uning haykali ham bor.

Ishlari

Adabiyotlar 

 Mariya Kubasch: Mariya Grollmuss. Für eine Zukunft echter Gemeinschaft (= Christ in der Welt, Heft 26). Union-Verlag, Berlin, 1970 yil.
 Gerd Shefer: Doktor Mariya Grollmuß (1896-1944) — Eine fast vergessene Grenzgängerin . In: JahrBuch für Forschungen zur Geschichte der Arbeiterbewegung, Jg. 2012 yil, Heft III.

Havolalar 

 Literature by and about Maria Grollmuß in the German National Library catalogue
 Swen Steinberg: Grólmusec (Grollmuß), Marja (Maria Karoline Elisabeth). In: Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde (Hrsg.): Sächsische Biografie (in German).

Manbalar 

1896-yilda tugʻilganlar
1944-yilda vafot etganlar