Kompyuter tomografiyasi

Kompyuter tomografiya (KT) va magnit-rezonans tomografiyaning (MRT) yaratilishi tibbiyot uchun olamshumul voqea bo‘ldi. Ushbu zamonaviy diagnostika usullari XX asrning 90-yillari tibbiyotga kirib keldi. Bunday ixtiro mualliflari Nobel mukofotiga haqli ravishda sazovor bo‘lishdi. KT va MRT tekshiruvlaridan tibbiy diagnostikaning har qanday yo‘nalishida foydalanish mumkin. Ayniqsa, KT va MRT nevrologiyada juda katta ahamiyatga ega. Biroq…

Baʼzi bemorlar vrach tavsiyasi bo‘lmasa-da, bosh miyasini KT yoki MRT qildirib yurishadi. U yerdagi „atrofiya“ yoki „ensefalopatiya“ so‘zlarini o‘qib vahimaga tushishadi. Bu holatlar haqida kitobda maʼlumot berganmiz.

Kompyuter tomografiyasi (odatda KT deb qisqartiriladi; ilgari aksial kompyuterli tomografiya yoki AKT skanerlash deb ataladi) tananing batafsil ichki tasvirlarini olish uchun ishlatiladigan tibbiy tasvirlash usulidir. Kompyuter tomografiyasini oʻtkazadigan xodimlarga radiograflar yoki radiologiya texnologlari deyiladi.

KT skanerlari tananing turli toʻqimalari tomonidan rentgen nurlanishining zaiflashishini oʻlchash uchun aylanadigan rentgen trubkasi va gentriga joylashtirilgan bir qator detektorlardan foydalanadi. Keyin turli burchaklardan olingan bir nechta rentgen oʻlchovlari tomografik (kesimdagi) tasvirlarni (virtual „boʻlaklar“) ishlab chiqarish uchun tomografik rekonstruksiya algoritmlari yordamida kompyuterda qayta ishlaydi. Magnit-rezonans tomografiya (MRT) kontrendikedir boʻlgan metall implantlar yoki yurak stimulyatori boʻlgan bemorlarda kompyuter tomografiyasidan foydalanish mumkin.

1970-yillarda ishlab chiqilganidan beri KT skanerlash koʻp qirrali tasvirlash usuli ekanligini isbotladi. KT tibbiy diagnostikada eng koʻp qoʻllanilsa-da, u tirik boʻlmagan obyektlarning tasvirlarini yaratish uchun ham ishlatilishi mumkin. 1979-yilda fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti janubiy afro-amerikalik fizik Allan MakLeod Kormak va britaniyalik elektrotexnika muhandisi Godfrey Xounsfildga „kompyuterli tomografiyani rivojlantirish uchun“ birgalikda berildi.

Turlari 
Tasvirni olish va protseduralar asosidagi bozorda har xil turdagi skanerlar mavjud.

Ketma-ket KT 
Bosqichli KT sifatida ham tanilgan ketma-ket KT bu KT stoli bosqichma-bosqich harakatlanadigan skanerlash usulining bir turi. KT stoli maʼlum bir joyga koʻtariladi, soʻngra rentgen trubkasi aylanishi va kesim olish bilan toʻxtaydi. Keyin KT stoli yana suriladi va yana bir boʻlak olinadi. Bu skanerlash vaqtini oshiradi.

Spiral KT 

Spiral KT yoki spiral KT deb ataladigan aylanish trubkasi butun rentgen trubkasi skanerlangan hududning markaziy oʻqi atrofida aylantiriladigan tasvirlash usulidir. Ushbu turdagi KT ning asosiy cheklovi uskunaning aylanish tezligini cheklaydigan uskunaning hajmi va inertsiyasidir (doiraning qarama-qarshi tomonidagi rentgen trubkasi va detektor majmuasi). Baʼzi dizaynlar ikki rentgen nurlari manbalari va detektor massivlaridan vaqtinchalik ruxsatni yaxshilash usuli sifatida burchak bilan ofsetdan foydalanadi.

Elektron x-nurli tomografiya 
Elektron nurli tomografiya (EBT) KTning oʻziga xos shakli boʻlib, unda etarlicha katta rentgen trubkasi qurilgan boʻlib, faqat rentgen trubkasining katodi va anodi oʻrtasida harakatlanadigan elektronlar dastasi burilish gʻaltaklari yordamida aylantiriladi. . Ushbu tur skanerning katta afzalligi bor, chunki skanerlash tezligi ancha tezroq boʻlishi mumkin, bu yurak va arteriyalar kabi harakatlanuvchi tuzilmalarni sifatli tasvirlash imkonini beradi. Ushbu dizayndagi skanerlar yigiruv trubkasi turlari bilan solishtirganda kamroq ishlab chiqarilgan, bu asosan rentgen trubkasi va detektor majmuasini qurish bilan bogʻliq yuqori xarajat va cheklangan anatomik qamrov tufayli.

Ikki energiyali KT 
Spektral KT sifatida ham tanilgan Dual Energy CT — bu kompyuter tomografiyasining rivojlanishi boʻlib, unda ikkita maʼlumot toʻplamini yaratish uchun ikkita energiya ishlatiladi. Dual Energy CT ikki xil maʼlumotlar toʻplamini olish uchun ikki manbali, ikkita detektorli qatlamli yagona manba, energiyani almashtirish usullari bilan bitta manbadan foydalanishi mumkin.

 Ikki manbali KT anʼanaviy bitta quvurli tizimlardan farqli oʻlaroq, ikkita rentgen naychali detektor tizimiga ega rivojlangan skanerdir. Ushbu ikkita detektor tizimi bir xil tekislikda 90 ° da bitta gentriga oʻrnatiladi. Ikki manbali kompyuter tomografiyasi skaneri faqat yarim aylanishda toʻliq KT boʻlagini olish orqali yuqori vaqtinchalik aniqlik bilan tez skanerlash imkonini beradi. Tez suratga olish yuqori yurak urish tezligida harakatning xiralashishini kamaytiradi va nafasni ushlab turish vaqtini qisqartiradi. Bu, ayniqsa, nafasini ushlab turish qiyin boʻlgan yoki yurak urishini kamaytiradigan dori-darmonlarni qabul qila olmaydigan bemorlar uchun foydalidir.
 Energiyani almashtirish bilan yagona manba — bu Dual Energy CT ning yana bir usuli boʻlib, unda bitta trubka energiyani tez-tez almashtirish orqali ikki xil energiyada ishlaydi.

KT perfuzion tasviri 

KT perfuzion koʻrish kontrast moddani yuborish paytida qon tomirlari orqali oqimni baholash uchun KTning oʻziga xos shaklidir. Qon oqimi, qonning oʻtish vaqti va aʼzolar qon hajmini oʻrtacha sezgirlik va oʻziga xoslik bilan hisoblash mumkin. Ushbu turdagi KT yurakda qoʻllanishi mumkin, ammo anomalliklarni aniqlash uchun sezgirlik va oʻziga xoslik KT ning boshqa shakllariga qaraganda past boʻladi. Bu miyada ham qoʻllanishi mumkin, bu yerda KT perfuzion tasviri odatda anʼanaviy spiral KT yordamida aniqlanmasdan oldin yomon miya perfuziyasini aniqlay oladi. Bu boshqa KT turlariga qaraganda insult tashxisi uchun yaxshiroqdir.

PET KT 

Pozitron emissiya tomografiyasi — kompyuter tomografiyasi gibrid KT usuli boʻlib, u bitta gentrida pozitron emissiya tomografiyasi (PET) va rentgen kompyuter tomografiyasi (KT) skanerini birlashtirib, bir seansda ikkala qurilmadan ketma-ket tasvirlarni olish imkonini beradi., ular bitta superpozitsiyalangan (birga roʻyxatdan oʻtgan) tasvirga birlashtirilgan. Shunday qilib, organizmdagi metabolik yoki biokimyoviy faollikning fazoviy taqsimlanishini tasvirlaydigan PET tomonidan olingan funktsional tasvirlar KT skanerlashda olingan anatomik tasvir bilan aniqroq mos kelishi yoki bogʻlanishi mumkin.

PET-KT tekshirilayotgan organning anatomik va funktsional tafsilotlarini beradi va har xil turdagi saratonlarni aniqlashda yordam beradi.

Tibbiy foydalanish 
1970-yillarda joriy etilganidan beri KT anʼanaviy rentgenografiya va tibbiy ultratovushni toʻldirish uchun tibbiy tasvirlashda muhim vositaga aylandi. U yaqinda profilaktik tibbiyot yoki kasalliklarni skrining qilish uchun ishlatilgan, masalan, yoʻgʻon ichak saratoni xavfi yuqori boʻlgan odamlar uchun KT kolonografiyasi yoki yurak xastaligi xavfi yuqori boʻlgan odamlar uchun toʻliq harakatlanuvchi yurak skanerlashi. Bir nechta muassasalar aholi uchun toʻliq tanani skanerlashni taklif qiladi, ammo bu amaliyot asosan qoʻllanadigan radiatsiya dozasi tufayli sohadagi koʻplab professional tashkilotlarning tavsiyalari va rasmiy pozitsiyalariga zid keladi.

Koʻpgina mamlakatlarda soʻnggi yigirma yil ichida kompyuter tomografiyasidan foydalanish keskin oshdi. 2007 yilda Qoʻshma Shtatlarda taxminan 72 million, 2015 yilda esa 80 milliondan ortiq skanerlash amalga oshirilgan

Bosh 

Boshning kompyuter tomografiyasi odatda infarkt (insult), oʻsmalar, kalsifikatsiyalar, qon ketishi va suyak travmalarini aniqlash uchun ishlatiladi. Yuqorida aytilganlardan gipodens (qorongʻi) tuzilmalar shish va infarktni, giperdens (yorqin) tuzilmalar kalsifikatsiyani va qon ketishini va suyak shikastlanishini suyak oynalarida ajratish sifatida koʻrishi mumkin. Shishlar ular keltirib chiqaradigan shish va anatomik buzilishlar yoki atrofdagi shishlar bilan aniqlanishi mumkin. Boshning kompyuter tomografiyasi, shuningdek, N-lokalizator deb nomlanuvchi qurilma yordamida intrakranial oʻsmalar, arteriovenoz malformatsiyalar va boshqa jarrohlik davolash mumkin boʻlgan sharoitlarni davolash uchun KT boʻyicha stereotaktik jarrohlik va radiojarrohlikda qoʻllanadi.

Boʻyin 
Kontrastli KT odatda kattalardagi boʻyin massalari uchun tanlovning dastlabki tadqiqotidir. Qalqonsimon bezning KT qalqonsimon bez saratonini baholashda muhim rol oʻynaydi. KT tez-tez tasodifan qalqonsimon bez anormalliklarini topadi va koʻpincha qalqonsimon bez anormalliklari uchun afzal qilingan tergov usuli hisoblanadi.

Shuningdek qarang 
 
 Barium sulfate suspension
 Dosimetry
 Tomosynthesis
 Virtopsy
 X-ray microtomography
 Xenon-enhanced CT scanning

Havolalar 

 Kompyuter tomografiyasining rivojlanishi
 KT artefaktlari  — Devid Platten tomonidan PPT

Radiologiya
Laboratoriya diagnostikasi
Pages with unreviewed translations