David Scott

David Scott (talaffuzi: Devid Skott 1932-yil 6-iyunda tugʻilgan) isteʼfodagi sinov uchuvchisi va NASA astronavti. U Oyda yurgan yettinchi odam sifatida tarixda qolgan. 1963-yilda astronavtlar uchinchi guruhining bir qismi sifatida tanlangan. Scott uch marta kosmosga uchgan.

Scott astronavt boʻlishdan oldin West Pointdagi Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasini tamomlagan va Harbiy havo kuchlariga qoʻshilgan. Yevropada qiruvchi uchuvchi sifatida xizmat qilgan. Scott Harbiy havo kuchlari eksperimental sinov uchuvchilar maktabini (62C sinf) va Aerokosmik tadqiqot uchuvchilar maktabini (IV sinf) tugatgan. Scott 1975-yilda havo kuchlaridan polkovnik unvoni bilan nafaqaga chiqqan. Scott 5600 soatdan ortiq parvoz vaqtiga ega.

Astronavt sifatida Scott 1966-yil mart oyida Neil Armstrong bilan birga Gemini 8 missiyasining uchuvchisi sifatida koinotga birinchi parvozini amalga oshirdi. U Yerning past orbitasida oʻn bir soatdan kamroq vaqt oʻtkazdi. Scott 1969-yil mart oyida orbitada oʻn kun davomida Apollon 9 qoʻmondon moduli uchuvchisi sifatida oʻtkazdi.

Scott  Apollon 12  qoʻmondoni sifatida koinotga uchinchi va oxirgi parvozini amalga oshirdi. Scott va James Irwin Oyda uch kun qolishdi. Yerga qaytib kelgach, Scott va uning ekipajdoshlari Oyga toʻrt yuzta ruxsatsiz pochta qopqogʻini olib oʻtishganliklari maʼlum boʻlgach, NASA nazaridan qolishdi. NASAning Kaliforniyadagi Dryden parvoz tadqiqot markazi direktori lavozimida ishlagan Scott 1977-yilda agentlikdan nafaqaga chiqdi. Oʻshandan beri u koinot bilan bogʻliq bir qator loyihalar ustida ishlagan.

Erta hayot va taʼlim 
Scott 1932-yil 6-iyunda Texasning San-Antonio shahri yaqinidagi Randolph Fieldda tugʻilgan. Uning otasi Tom William Scott (1902—1988), Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy havo korpusining qiruvchi uchuvchisi boʻlib, brigada generali darajasigacha koʻtarilgan. Uning onasi Marian Scott ( ; 1906–1998) boʻlgan. Scott oʻzining ilk yillarini otasi joylashgan Randolf Fieldda, keyin esa 1936-yilda Filippindagi Manilagada yashagan. Scott otasini qattiq intizomli sifatida eslaydi. Oila 1939-yil dekabr oyida AQShga qaytib keldi. 1941-yilda Pearl-Harborga hujum sodir boʻlganda, oila yana San-Antonioga koʻchib oʻtgan. Oradan koʻp oʻtmay, otasi Tom Skott chet elga komandirofkaga yuborildi.

Scott otasi ketganidan soʻng, uch yil davomida  Texas harbiy institutiga yuborildi va yozni Kaliforniyadagi Hermosa Beachda otasining kollejdagi doʻsti David Shattuck bilan oʻtkazdi. Otasi kabi uchuvchi boʻlishga ahd qilgan David koʻplab samolyot modellarini yasadi va uchish haqidagi jangovar filmlarni hayrat bilan tomosha qildi. Otasi qaytib kelganida, David u bilan birga harbiy samolyotda koʻtarilish imkoniyatiga ega boʻlgan yoshda edi. David Scott oʻz tarjimai holida buni „men boshdan kechirgan eng hayajonli narsa“ deb yozgan.

Scott  Amerikaning Boy Skautlarida faol boʻlib, ikkinchi oʻrinni egallagan. Scott Riverside politexnika oʻrta maktabida oʻqidi va u yerda suzish boʻyicha jamoaga qoʻshildi. Scott bir nechta shtat va mahalliy rekordlarni oʻrnatdi. Scott oʻrta maktabni bitirishidan oldin, Otasining ishi Vashingtonga koʻchirildi, Scott Gʻarbiy oʻrta maktabga koʻchib oʻtdi va 1949-yil iyun oyida uni
tamomladi.

Scott West Pointdagi Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasiga oʻqishga kirishni xohladi. U tanlovli tayinlanishlar uchun davlat xizmati imtihonini topshirdi va Michigan universitetiga suzish boʻyicha stipendiyali grant yutdi. 1950-yilning bahorida u West Pointga borish taklifini oldi va qabul qildi. Scott Michigan shtatida suzish boʻyicha (stipendiya asosida) oʻqigan.

Scottning orzusi uchish edi. U yangi tashkil etilgan Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlarida (USF) uchishni hohladi. Harbiy havo kuchlari akademiyasi 1954-yilda, Scott West Pointni tamomlagan yili tashkil etilgan. West Point va Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-dengiz akademiyasi bitiruvchilarining toʻrtdan bir qismi havo kuchlari ofitserlari lavozimiga vaqtinchalik tayinlanish kelishuv tuzilgan edi. Harbiy fanlar boʻyicha bakalavr darajasini qoʻlga kiritgan Scott oʻzining 633-sinfida 5-oʻrinni egallagan holda, havo kuchlari xizmatga qabul qilingan.

Harbiy havo kuchlari uchuvchisi 
Scott 1954-yil iyul oyidan boshlab Arizonadagi Marana aviabazasida olti oylik birlamchi uchuvchi mashgʻulotlarini oʻtkazdi. U 1955-yilda Texasdagi Webb havo kuchlari bazasida bakalavriat uchuvchilar tayyorgarligini tamomlagan, soʻngra Laflin havo kuchlari bazasida oʻq otish boʻyicha tayyorgarlikdan oʻtgan.

1956-yil aprelidan 1960-yil iyuligacha Scott Niderlandiyaning Soesterberg aviabazasida 32-taktik qiruvchi otryad bilan F-86 va F-100 Super Saber samolyotlarida uchdi. U yerdagi ob-havo tez-tez yomonlashib turar edi. Bu xol Scottning uchuvchilik mahoratini oshirishga yordam bergan. Scott Sovuq urush davrida Yevropada xizmat qilgan. Oʻsha davrda AQSh va Sovet Ittifoqi oʻrtasida keskinlik yuqori boʻlgan.

Scott, Edwards havo kuchlari bazasida oʻqitiladigan sinov uchuvchisi boʻlish orqali karerasini oshirishni maqsad qildi. U sinov uchuvchilar maktabiga kirishning eng yaxshi yoʻli aeronavtika boʻyicha magistr darajasini olish ekanligini bilardi. Shunga koʻra, u Massachusets texnologiya institutiga (MIT) hujjat topshirdi va qabul qilindi. U 1962-yilda MITdan Aeronavtika/Astronavtika boʻyicha fan magistri va muhandis darajasini (EAA darajasi) olgan.

Scott 1962-yil iyul oyida Eduardsdagi AQSh havo kuchlari sinov uchuvchilar maktabiga hujjat topshirdi. Scott oʻz sinfida eng yaxshi uchuvchi boʻlgan. U Eduardsdagi Aerokosmik tadqiqot uchuvchilar maktabiga tanlangan. Scott u yerda havo kuchlari astronavtlari boʻyicha oʻqitilgan. Scott Lockheed NF-104A kabi samolyotlarni ) gacha balandlikda boshqarishni oʻrgandi.

NASAdagi martabasi 

Scott 1963-yilda astronavtlarning uchinchi guruhiga kirish uchun ariza topshirib, muvafaqiyatli oʻtdi.

Scottning dastlabki topshirigʻi MITda kosmonavt vakili sifatida Apollon boshqaruv kompyuterining rivojlanishini nazorat qilish edi. U 1964 va 1965-yillarning koʻp qismini Kembrijdagi (Massachusets shtati) qarorgohida oʻtkazdi. U Gemini 4 davrida zaxira CAPCOM va Gemini 5 davrida CAPCOM sifatida xizmat qilgan.

Egizaklar 8 
Scott Gemini 5 ni yakunlaganidan soʻng, Parvoz ekipaji operatsiyalari direktori Deke Slayton Scottga Neil Armstrong bilan Gemini 8 da uchishini aytdi. Scott hamkasblari tomonidan oʻzining uchuvchilik guvohnomalari uchun yuqori baholangan.

Scott va  Armstrong bir-birini juda hurmat qilishadi va birga  yaxshi ishlashadi.

Apollon 9 

Scottning Apollondagi topshirigʻi 1967-yil fevral oyida ishga tushirilishi rejalashtirilgan Apollon 1 deb nomlanuvchi katta uchuvchi/navigator boʻlib, Jim MakDivitt zaxira qoʻmondoni va Russell Schweickart uchuvchi sifatida tanlangan edi. Bu lavozimda ular koʻp vaqtlarini Shimoliy Amerika Rokvellning California shtati Downey shahridagi zavodda oʻtkazishdi. U yerda ushbu missiya uchun qoʻmondonlik va xizmat koʻrsatish moduli (CSM) mavjud. 

Apollon8 1969-yil 3-martda uchdi. Uchirishdan bir necha soat oʻtgach, Scott CSM Gumdropni S-IVB raketa pogʻonasidan uzoqlashtirib, Oyga qoʻnish uchun zarur boʻlgan manevrni amalga oshirdi, soʻng Gumdropni orqaga burdi va LM Spiderni S-IVB ga ulangan holda joylashtirdi.

Apollon 15 

Scott oʻz vazifalarini yaxshi bajargan holda, 1969-yil 10-aprelda Apollon 12 ning zaxira qoʻmondoni etib tayinlandi. Al Worden buyruq moduli uchuvchisi va James Irwin oy moduli uchuvchisi sifatida tanlandi.

Apollon 15 Oy yuzasida uzoqroq qolish va Lunar Roving Vehicle (LRV) dan foydalanish bilan ilmiy tadqiqotlarni oʻtkazgan birinchi J missiyasi boʻladi.

Apollon 15 1971-yil 26-iyulda Kennedi kosmik markazining 39A uchirish majmuasidan uchirilgan. Scott va Irwin LM Falcon tomonidan Oyga tushish 30-iyul kuni tushdan keyin sodir boʻldi, Scott qoʻmondon sifatida qoʻnishga harakat qildi. Kompyuter tomonidan boshqariladigan parvoz yoʻli rejalashtirilganidan janubda boʻlishi bilan bogʻliq qiyinchiliklarga qaramay, Scott yakuniy tushish uchun qoʻlda boshqaruvni oʻz zimmasiga oldi va Falconni belgilangan qoʻnish zonasiga muvaffaqiyatli qoʻndirdi.

Qoʻngandan soʻng, Scott va Irwin dubulgʻa va qoʻlqoplarini kiyib oldilar va Scott oy yuzasida birinchi va yagona EVA stendini amalga oshirdi. U baland joydan tevarak-atrofni panoramali suratga oldi va ertasi kuni LRVda yurib oʻtadigan yerlarni koʻzdan kechirdi. Ularning ekspluatatsiyalarini Roverga oʻrnatilgan va Yerdan boshqariladigan televizor kamerasi orqali kuzatib borilgan.

NASA boshqaruvi 

Apollon-Soyuz rolida Scott texnik ekspertlar guruhini boshqarib, Moskvaga safar qildi. U yerda u sovet qoʻmondoni Alexei Leonov bilan uchrashdi, keyinchalik u bilan birgalikda avtobiografiya yozadi. 1973-yilda Scottga oʻzi yaxshi koʻrgan Edvardsda joylashgan NASA Dryden Flight Research Center direktori oʻrinbosari lavozimini taklif qilishdi. Bu Scottga kosmosning chekkasiga yetib borgan samolyotlarni boshqarishga imkon berdi va u yerda maslahatchi sinovchi uchuvchi sifatida faoliyat yuritdi.

1975-yil 18-aprel 42 yoshida Scott Dryden markazi direktori boʻldi. Bu fuqarolik tayinlovi edi va uni qabul qilish uchun Skott 1975-yil mart oyida havo kuchlaridan polkovnik unvoni bilan nafaqaga chiqdi. 

Scott xususiy sektorga kirib, Scott Science and Technology, Inc. kompaniyasiga asos soldi. 1970-yillarning oxiri va 1980-yillarda Scott bir nechta hukumat loyihalarida ishladi, jumladan, kosmik kemaning havo kuchlari uchun taklif qilingan versiyasi uchun astronavtlarni tayyorlashni loyihalash. Scottning firmalaridan biri 1986-yildagi falokatidan soʻng oʻz faoliyatini toʻxtatdi.

Scott 1981-yil aprel oyida birinchi Space Shuttle parvozida (STS-1) Britaniya televideniyesi sharhlovchisi boʻlgan. U shuningdek, “Apollon 13” filmi va HBO’ning “Yerdan Oygacha” mini-serialida maslahatchi boʻlgan. Scott Tom Hanks va IMAX korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan Oydagi Apollon astronavtlarini koʻrsatuvchi 3D IMAX filmi boʻyicha yordamchi maslahatchi boʻlgan. U 2007-yilda „Oy soyasida“ kitobi va hujjatli filmida tasvirlangan kosmonavtlardan biri hisoblanadi.

2003-yildan 2004-yilgacha Scott BBC teleserialida „ Space Odyssey: Voyage to The Planets“ da maslahatchi boʻlgan. 2004-yilda u Leonov bilan Amerika Qoʻshma Shtatlari va Sovet Ittifoqi oʻrtasidagi „Koinot poygasi“ ning ikki tomonlama tarjimai holi / tarixi ustida ishlay boshladi. Uning Oyning ikki tomoni kitobi 2006-yilda nashr etilgan. Armstrong va Hanks ikkalasi ham kitobga kirish soʻzlarini yozdilar. Scott Braun universiteti ilmiy guruhlarida orbitasida ishlagan. NASA uchun u "Quyosh tizimini tadqiq qilish va tadqiq qilishda ilgʻor vizualizatsiya (maslahatchi) tadqiqotida hamkor sifatida ishlagan.

Shaxsiy hayoti 
1959-yilda Scott birinchi xotini Ann Lurton Ottga uylandi. Uning ikki farzandi bor edi: Tracy (1961-yilda tugʻilgan) va Douglas (1963-yilda tugʻilgan). Keyinchalik u Morgan Stanley sobiq vitse-prezidenti Margaret Blackga uylandi. Devid Skott va Margaret Blek-Ckott Los-Anjelesda istiqomat qilishadi.

Mukofotlar, unvonlar va tashkilotlar 
Maʼmur oʻrinbosari Robert Seamans 1966-yilda Scott va Armstrongga Gemini parvozi uchun NASAning „Istiqbolli xizmat“ medalini topshirdi. Scott, shuningdek, Egizaklar uchun " Hurmatli uchuvchi xoch " bilan taqdirlangan. Scott NASAning „Buyuk xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan. Scott „Apollon“ uchun Harbiy- havo kuchlarining alohida xizmatlari uchun medali bilan taqdirlangan.

Agnew, Apollon 15 ekipajiga NASAning „Buyuk xizmatlari uchun“ medalini topshirdi. Scott „Apollon 15“ uchun ikkinchi Harbiy havo kuchlarining „Buyuk xizmatlari uchun“ medalini qoʻlga kiritdi. 1971-yil 15-sentabrda Chikago shahri Apollon 15 ekipajini 200 000 dan ortiq kishi ishtirok etgan paradda qabul qildi. Mayor Daley ekipajga faxriy fuqarolik medallarini topshirdi. 1971-yil 25-avgustda Apollon 15 ekipaji New-York shahrida oʻtkazilgan paradda oltin medallar bilan taqdirlanishdi. Oʻsha kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Tan uchlikni Birlashgan Millatlar Tashkilotining birinchi Tinchlik medali bilan taqdirladi. Harbiy havo kuchlari assotsiatsiyasining 1971-yil sentabrida yillik kechki ovqat raqsi chogʻida Apollon 15 ekipajiga assotsiatsiyaning eng yuqori parvoz mukofoti boʻlgan Devid C. Shilling kubogi topshirildi. Scott 1978-yilda NASAning uchinchi martabali xizmatlari uchun medali bilan taqdirlangan.

Scott, Wordenva Irwin 1971-yilda Michigan universitetining astronavtika fanlari boʻyicha faxriy doktori unvoniga sazovor boʻlgan. Scott 2013-yilda Jeksonvil universitetining fan va texnologiya fanlari boʻyicha faxriy doktori unvoni bilan taqdirlangan. Bu universitet tomonidan berilgan birinchi faxriy unvon edi.

Scott Amerika Astronavtika Jamiyati aʼzosi, Amerika Aeronavtika va Astronavtika Instituti hamkor xodimi va Tau Beta Pi, Sigma Xi va Sigma Gamma Tau eksperimental sinov uchuvchilari jamiyati aʼzosi.

Havolalar

Manbalar 

Kosmonavtlar
Kosmik kema
Astronavt
Astrofizika
Oy
Apollon
Fazo