Granit Xhaka

Granit Xhaka (1992-yil, 27-sentabrda tugʻilgan) — shveysariyalik professional futbolchi, Premier Leaguening Arsenal klubi yarim himoyachisi va Shveysariya terma jamoasi sardori.

Xhaka oʻz faoliyatini ona shahrining Basel klubida boshlagan va oʻzining Shveysariya Superligasining dastlabki ikki mavsumida jamoasi bilan gʻolib chiqqan. Keyin u 2012-yilda Bundesliganing Borussia Monchengladbach jamoasiga koʻchib oʻtdi va uning feʼl-atvori uchun tanqidlar bilan bir qatorda texnik qobiliyatli oʻyinchi va tabiiy etakchi sifatida obroʻ qozondi. U 2015-yilda 22 yoshida Myonxengladbaxning Borussia klubi sardori etib tayinlangan va jamoani ketma-ket ikkinchi mavsum UEFA Chempionlar Ligasi saralashiga olib chiqqan. U 2016-yilning may oyida 30 million funt sterling evaziga Arsenal klubiga transfer qilingan.

Xhaka 2009-yilgi FIFA U-17 Jahon chempionatida gʻolib chiqqan Shveysariya terma jamoasi safida bor edi. U 2011-yilda kattalar safida debyut qilgan va 2014 va 2018-yillardagi FIFA Jahon chempionati va 2016 va 2020-yillardagi UEFA Yevropa chempionatida mamlakat nomidan 100dan ortiq oʻyinda gʻalaba qozongan.

Yoshligi 
Granit Xhaka 1992-yil, 27-sentabrda Shveysariyaning Basel shahrida, oʻsha paytda Yugoslaviya Respublikasining bir qismi boʻlgan Kosovoning Poduyevo shahridan etnik alban oilasida tugʻilgan. Oʻsha yili oilasi Poduyevodan Shveysariyaning Basel shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda Granit va uning akasi Taulant Xhaka tugʻilishdi.

Klubdagi faoliyati 
Xhaka oʻzining faoliyatini Concordia Basel safida boshlagan va 2002-yilda Baselga koʻchib oʻtdi. U Baselning turli yosh toifalaridagi jamoalarida oʻynagan va 2008-yildan boshlab U-21 terma jamoasi aʼzosi boʻldi. 2008—2010-yillar oraligʻida u U-21 jamoasida 37 ta oʻyin oʻtkazib, 11 ta gol urgan.

Basel 
Baselning sobiq bosh murabbiyi Thorsten Fink bir vaqtlar aytgan edi. Xherdan Shaqiri — Shveysariyadagi eng yaxshi isteʼdod… Granit Xhakadan keyin." Shveysariya terma jamoasi futbol murabbiyi Ottmar Hitsfeld uni yosh Shvaynshtayger deb atagan.

2010-11-yilgi mavsum boshidan boshlab Xhaka Baselning asosiy jamoasida oʻynagan. U 2010—2011-yilgi mavsumda UEFA Chempionlar ligasining uchinchi saralash bosqichida Szusza Ferenc stadionida Debretsenga qarshi oʻyinda debyut qilgan. Oʻyin soʻnggida Baselning 2:0 hisobidagi gʻalabasida ikkinchi golni urdi. U Superligadagi ilk golini 2011-yilning 15-mayida FC Thunga qarshi uyinda 5:1 hisobida yakunlangan oʻyinda kiritgan. 2010-11-yilgi mavsum oxirida Xhaka Basel bilan Superliga chempionligini qoʻlga kiritdi va 2011-12-yilgi mavsum oxirida u jamoasi bilan Liga chempionligi va Shveysariya kubogini qoʻlga kiritdi.

Borussia Mönchengladbach 

2012-yil, 18-may kuni Basel oʻzining bosh sahifasida Xhaka Lucien Favre boshchiligidagi Myonxengladbaxning Borussiasi bilan kelishuvga erishganini eʼlon qildi. Tibbiy koʻrikdan oʻtib, Xhaka klub bilan 5 yillik shartnoma imzoladi. Mönchengladbach transfer narxini oshkor qilmagan, ammo uning narxi 8,5 million yevro atrofida boʻlishi taxmin qilingan.

Xhaka jamoa safidagi debyutini 2012-yil, 18-avgust kuni DFB-Pokal birinchi davrasida Alemannia Aachenga qarshi oʻyinda oʻtkazdi. Uch kundan soʻng u Borussia safida yevrokuboklarda ilk bor maydonga tushdi va 2012-13-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi saralashida Kievning Dinamosiga 1-3 hisobida jamoasi bilan magʻlub boʻldi. 25-avgust kuni u Bundesligadagi debyutini jamoaning mavsumning dastlabki oʻyinida oʻtkazdi va 1899 Hoffenheimga qarshi oʻz uyida 2:1 hisobida jamoasi bilan gʻalaba qozondi. U mavsumdagi ilk va yagona golini 1. Nurnberg klubi qarshi 3:2 hisobidagi magʻlubyatga uchralgan oʻyinda kiritdi.

Klubdagi ikkinchi mavsumida Xhaka klub safida 29 marta maydonga tushib, ulardan beshtasida zaxiradan oʻyinga qoʻshilgan, natijada Gladbach 2014-15-yilgi Bundesliga mavsumida oltinchi oʻrinni egalladi.

2014-15-yilgi mavsumda Xhaka Borussia safida 2014-15-yilgi Bundesligadagi barcha 34 ta oʻyinda maydonga tushdi va liganing mavsumdagi eng yaxshi jamoasi deb topildi. Borussia 2015-16-yilgi mavsumda UEFA Chempionlar Ligasiga yoʻllanmasini beradigan uchinchi oʻrinni egalladi.

2015-yil, 23-sentabrda Xhaka Borussia sardori boʻldi va Augsburg ustidan 4:2 hisobida gʻalaba qozongan uchrashuvda Raffaelning jarima zarbasidan tepib, mavsumdagi ilk golini urdi. Keyingi oʻyinda VfB Stuttgartga qarshi oʻyinda Xhaka yana sardorlik qildi va 3:1 hisobida jamoasi gʻalaba qozongan oʻyinda gol urdi. 30-sentabr kuni u Borussia safida Chempionlar ligasidagi ilk uchrashuvini guruh bosqichida Manchester Cityga qarshi oʻyinda (1:2) oʻtkazdi. Xhaka 20-dekabr kuni oʻzining 95-oʻyinida birinchi boʻlimda raqibiga zarba bergani uchun jamoa safida beshinchi qizil kartochkasini oldi; ixtiyoriy ravishda 20 000 yevroni uzr soʻrab xayriyaga berdi.

Arsenal 

2016-yilning 25-mayida Arsenal Xhakani Myonxengladbaxning Borussia klubidan 30-35 million funt sterling evaziga sotib oldi. Xhaka Arsenal NʼGolo Kantening agent toʻlovi 10 million funt sterlingdan oshiqroq boʻlganligi sababli transferdan voz kechganidan keyin imzolangan. Xhaka oʻzining Arsenal safidagi ilk uchrashuvini MLS yulduzlariga qarshi oʻyinda (2:1) oʻtkazdi.

Xhaka 2016-17-yilgi Premer-liga mavsumining ochilish oʻyinida Arsenal safida debyut qildi, Liverpoolga 4:3 hisobida jamoasi bilan magʻlub boʻlgan oʻyinda, 65-daqiqada yarim himoyachi Mohamed Elneny oʻrniga maydonga tushdi. Uning klubdagi birinchi goli 2016-yilning 17-sentabrida, Premer-ligada Hull Cityga qarshi oʻyinda (4:1) 25 yardlik momaqaldiroq kabi kiritilgan. Toʻrt kundan soʻng, u yana uzoq masofadan gol urdi, bu safar Nottingham Forestni 4:0 hisobida magʻlubiyatga uchratgan EFL kubogida 30 yarddan. Xhakaning Arsenaldagi birinchi qizil kartochkasi — 2014-yil aprelidan beri klub va terma jamoa safidagi sakkizinchi qizil kartochka boʻldi — 2016-yil, 15-oktabrda Swansea City ustidan 3:2 hisobida gʻalaba qozongan. 2017-yilning 22-yanvarida Xhaka Arsenalning Burnleyga qarshi oʻz uyida 2:1 hisobida gʻalaba qozongan uchrashuvida hakam Jon Moss tomonidan mavsumda ikkinchi bor qizil kartochka olgan edi. Sentabr oyida klub safidagi birinchi golini urganidan soʻng, u may oyiga qadar Premer-ligada boshqa gol ura olmadi va Manchester United ustidan 2:0 hisobidagi gʻalabaning birinchi golini oʻz hisobiga yozdirib qoʻydi va Unitedning ketma-ket 25 oʻyindagi magʻlubiyatsiz seriyasiga jamoasi bilan nuqta qoʻydi.

Xhaka Arsenalning Angliya kubogidagi gʻalabali kampaniyasi davomida maydonga tushdi. Shunday qilib, u Chelseaga qarshi Kubok finalida boshlangʻich tarkibda maydonga tushdi va kanonirlar 2:1 hisobida gʻalaba qozonishdi. Xhaka, shuningdek, 2017-yilda Community Shieldda oʻynagan va Arsenal klubi Chelsea klubi ustidan penaltilar seriyasida gʻalaba qozonishiga yordam bergan. Uning 2017-18-yilgi mavsumdagi birinchi goli Liverpoolga qarshi 3:3 hisobida durang bilan yakunlangan oʻyinda 25 metrlik uzoqlikdan kiritdi, shu tariqa Arsenalni 2:1 dan 2:2 ga olib chiqishiga yordam berdi.

2018-yil, 15-sentabr kuni Xhaka Newcastle Unitedga qarshi oʻyinda (2:1) toʻgʻridan-toʻgʻri jarima zarbasidan birinchi golni urdi. 2018-yil, 28-oktabr kuni u Chrystal Pelas darvozasiga jarima zarbasidan yana gol urdi.

2019-yil, 27-sentabr kuni Arsenal bosh murabbiyi Unai Emery Xhaka Laurent Koscielny oʻrniga kanonirlarning yangi sardori boʻlishini tasdiqladi.

2019-yil, 27-oktabr kuni Emirates stadionida boʻlib oʻtgan Chrystal Pelasga qarshi oʻyinda Xhaka 61-daqiqada almashtirilganidan soʻng tanqidlar markazida edi. Voqea Arsenal muxlislarining bir qismi uning ismini uni suhandon tomonidan almashtirilitganini eʼlon qilitganida muxlislar ustidan kulyotganida boshlangan. U maydondan chiqib ketayotganda hayajonlangan va unga javoban bir necha istehzoli imo-ishoralar qilgan va uning ismini masxara qilgan muxlislarga jahl bilan ikki marta oʻzingni aytgan. U tunnel boʻylab toʻgʻridan-toʻgʻri yurishdan oldin trikotajini ham yechdi. Oʻyindan soʻng Xhakaning xatti-harakatlari jiddiy tanqidlarga uchradi va bosh murabbiy Unai Emery Xhakaning xatti-harakatlarini notoʻgʻri deb baholadi. Emery, shuningdek, Xhakadan kechirim soʻrashni taklif qildi. 2019-yil, 30-oktabrda klub Xhakaga maslahat berishini maʼlum qildi. Keyinroq Arsenal tvitterda Xhakadan voqea haqida tushuntirish berdi. 2019-yil, 5-noyabrda, sardor sifatida eʼlon qilinganidan bir oy va bir hafta oʻtib, Xhaka sardorlik bogʻichidan mahrum qilindi. Pierre-Emerick Aubameyang ilgari vitse-sardor boʻlib ishlaganidan keyin sardorlik bogʻichi unga topshiriladigan boʻldi.

Ushbu voqeadan soʻng, Xhaka asosiy jamoadan tanaffus oldi va u yaqinlashib kelayotgan yanvardagi transfer oynasida Arsenalni tark etishi mumkin edi. Biroq, yangi bosh murabbiy Mikel Arteta boshqaruvi ostida, Xhaka asosiy oʻyinchi sifatida jamoaga qayta kiritildi va uning formasini klub safida keskin oʻzlashtirganini koʻrdi va asta-sekin u ilgari tez-tez yomon munosabatda boʻlgan muxlislarni oʻziga jalb qila boshladi. Xhaka Artetani bu jonlanish uchun hisoblab, „U menga ikkinchi imkoniyat berdi va u menga ishonishini koʻrsatdi va men unga hamma narsani qaytarishga harakat qildim“ dedi. 2020-yil, 1-avgust kuni Xhaka Angliya kubogi finalida Chelseaga qarshi oʻyinga boshlangʻich tarkib uchun tanlab olindi va Arsenal 14-marta Angliya kubogini qoʻlga kiritganida Xhaka ham klub safida ikkinchi gʻoliblik medalini qoʻlga kiritdi.

2020-yil, 28-avgust kuni Xhaka 2020-yilgi FA Community Shield musobaqasida boshlangʻich 11-oʻrindan joy oldi, oʻyin 90 daqiqadan soʻng 1:1 boʻlganidan keyin Arsenal penaltilar seriyasida Liverpool ustidan 5:4 hisobida gʻalaba qozondi. 2020-yil, 13-dekabr kuni Arsenal APL doirasida Burnleyni qabul qildi. Xhaka 56-daqiqada Dwight McNeil bilan toʻqnashib, keyinroq Ashley Westwoodning boʻynidan ushlab qolgani uchun maydondan chetlatildi. Oxir-oqibat, jamoadoshi Pierre-Emerick Aubameyang 73-daqiqada avtogol muallifi boʻlganidan soʻng, oʻyin Burnlining 1:0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlandi. 2020-yil, 26-dekabr kuni u oʻzining 2020-21-yilgi mavsumdagi Premer-ligadagi birinchi golini Chelseaga qarshi oʻyinda jarima zarbasidan kiritdi (3:1).

2022-yilning 13-yanvarida Xhaka Liverpoolga qarshi EFL kubogi yarim finali birinchi oʻyinida qizil kartochka oldi. Bu uning Arsenaldagi faoliyatidagi beshinchi umumiy qizil kartochkasi boʻldi. Uchrashuv yakunda golsiz yakunlandi. Xhaka oʻzining 2021-22-yilgi mavsumdagi ilk golini 25 metrdan uzoq masofadan ajoyib zarbasi bilan urdi va bu Emirates stadionida Manchester United ustidan 3:1 hisobida gʻalaba qozonishga yordam berdi. Uning ajoyib zarbasi oxir-oqibat klubning yillik mavsumdagi goli gʻolibi deb topildi.

Xhaka oʻzining 2022-23-yilgi mavsumdagi birinchi golini, mavsumdagi ilk uy oʻyinida Leicesterga qarshi oʻyinda 4:2 hisobida gʻalaba qozonib, uchinchi golini yaqin masofadan kiritdi.

Xalqaro faoliyati

Shveysariya yoshlar terma jamoasi 
Xhaka Shveysariyaning U-17 yoshlar terma jamoasida oʻynagan. U 2009-yilda Nigeriyada boʻlib oʻtgan 17 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan. Yakunda, Shveysariya terma jamoasi jahon chempionatida gʻolib chiqdi.

U Shveysariyaning 19 yoshgacha boʻlgan futbol jamoasidagi birinchi oʻyinini 2010-yil, 25-mayda zaxiradan maydonga tushgan holda oʻtkazdi, natijada jamoa Avstriyaning Shvaz shahrida Avstriyaning 19 yoshgacha boʻlgan futbol jamoasini 3:2 hisobida magʻlub etdi. U 2010-yilning 7-sentabrida Chexiyaga qarshi oʻyinda 3:0 hisobida gʻalaba qozongan Shveysariya U-19 terma jamoasidagi birinchi golini kiritdi.

21 yoshgacha boʻlgan Shveysariya 
Xhaka oʻzining 21 yoshgacha boʻlganlar safidagi birinchi oʻyinini 2010-yil, 3-sentabrda zaxirada oʻtkazdi, natijada jamoa Luganodagi Kornaredo stadionida Irlandiya Respublikasini 1:0 hisobida magʻlub etdi. Bu 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi 2011-yilgi UEFA Yevropa chempionati saralash bosqichining 2-guruhidagi soʻnggi oʻyin edi. Xhaka 2011-yilning 11-25-iyun kunlari Daniya mezbonlik qilgan final turnirida ishtirok etgan Shveysariya U-21 terma jamoasi aʼzosi edi. Shveysariya terma jamoasi oʻz darvozasidan gol oʻtkazmasdan finalga chiqdi, biroq Ispaniyaga 2:0 hisobida imkoniyatni boy berdi.

Shveysariya kattalar jamoasi 

Shveysariya terma jamoasidagi debyutini oʻtkazishdan oldin, Xhaka tugʻilgan mamlakati Albaniya terma jamoasida oʻynashni hali ham bir qarorga kelmagan edi va u Albaniya sport OAVlariga Shveysariya futbol assotsiatsiyasi koʻproq qiziqish bildirayotgan paytda FSHF unga eʼtibor bermayotganidan shikoyat qildi.

Xhaka Shveysariya terma jamoasi safida Wembley stadionida 2011-yil, 4-iyun kuni Angliyaga qarshi Yevro-2012 saralashida 2:2 hisobidagi qura oʻyinida debyut qildi. 2011-yil, 15-noyabrda oltinchi xalqaro oʻyinida u birinchi xalqaro golini Josy Barthel Stadeda Lyuksemburgga qarshi safarda 1:0 hisobida yakunlangan oʻyinda kiritdi.

Shveysariya ham 2012-yilgi Olimpiada futbol turnirida ishtirok etish uchun Xhakani tanlashga harakat qildi, biroq u mavsumoldi mashgʻulotlari uchun yangi klubida qolishni maʼqul koʻrdi. U Shveysariyaning 2014-yilgi FIFA Jahon chempionati saralash bosqichidagi barcha oʻnta oʻyinida qatnashib, Sloveniyani 2:0 hisobida magʻlubiyatga uchratganda ikkala golni ham kiritdi. 2014-yil, 2-iyun kuni Xhaka Shveysariya terma jamoasi bosh murabbiyi Ottmar Hitsfield tomonidan JCh-2014 terma jamoasiga kiritildi. Jamoaning ikkinchi oʻyinida Xhaka Fransiyaga 5:2 hisobida jamoasi bilan magʻlub boʻlgan oʻyinda maydonga tushgan edi.

Xhaka Yevro-2016 uchun tanlangan edi, u yerda Shveysariyaning Albaniyaga qarshi Lensdagi kampaniyasi boshlandi. Jamoasi 1:0 hisobida gʻalaba qozongan Xhaka akasi Taulantga qarshi oʻynadi. U oʻyinning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. Xhaka Shveysariya terma jamoasining har bir oʻyinida maydonga tushdi, u 1/8 finalda Jeoffroy-Guichard stadionida Polshaga magʻlub boʻldi; 1:1 hisobidagi durangdan soʻng u penaltilar seriyasida gol ura olmagan yagona oʻyinchi boʻldi.

JCh-2018 saralashi oldidan Xhaka FIFAning toʻliq aʼzosi sifatida qabul qilingan va birinchi marta raqobatbardosh oʻyinlar oʻtkazishga ruxsat berilgan Kosovo vakili boʻlish uchun oʻz sadoqatini oʻzgartirishi mumkin degan taxminlar bor edi. Xhaka esa Yevro-2016dagi ishtiroki uni oʻz sadoqatini oʻzgartirishdan diskvalifikatsiya qilgani va shu tariqa Shveysariya bilan bogʻlangani haqida ochiq xat eʼlon qildi.

Xhaka bosh murabbiy Vladimir Petkovichning Shveysariya terma jamoasining 2018-yilda Rossiyada boʻlib oʻtadigan futbol boʻyicha Jahon chempionatiga boradigan 23 kishilik tarkibiga kiritildi. 22-iyun kuni u uzoq masofadan zarba berib hisobni tenglashtirdi, natijada shveysariyaliklar ikkinchi oʻyinda Serbiyani 2:1 hisobida magʻlub etishdi. U va asli kosovalik boʻlgan toʻpurar hamkasbi Xherdan Shaqiri Albaniya bayrogʻidagi qoʻsh boshli burgutga oʻxshab burgut harakati bilan gollarini nishonlashdi. FIFA har bir futbolchini fair-play tamoyillariga zid boʻlgan sportga oid boʻlmagan xatti-harakatlari uchun 10 000 Shveysariya franki miqdorida jarimaga tortdi.

Xhaka Vladimir Petkovich tomonidan Stephan Lichtsteiner yoʻqligida vaqtincha sardor etib tayinlangan edi, bu esa uni sobiq Shveysariya terma jamoasi aʼzosi Stephan Henchoz tomonidan tanqid qilishiga sabab boʻldi. Yann Sommer yoki Fabian Schär sardor sifatida ishlaydi. 2019-yil sentabrida Xhaka terma jamoaga qaytish uchun Xherdan Shaqiriga sardorlikni taklif qildi.

Shaxsiy hayoti 
Xhakaning katta akasi Taulant ham professional futbolchi va Basel va sobiq Albaniya terma jamoasida oʻynaydi.

2017-yilning iyul oyida Xhaka uzoq yillik sherigi Leonita Lekajga turmushga chiqdi. Uning rafiqasi 2019-yil, 7-oktabrda qizi Ayanani dunyoga keltirdi. Ular ikkinchi qizi Laneyani 2021-yil, 24-aprelda kutib olishdi.

Faoliyat statistikasi

Klub

Xalqaro 

 2019-yil, 18-noyabr kuni boʻlib oʻtgan oʻyin holatiga koʻra. Shveysariya hisobi birinchi boʻlib, hisob ustuni har bir Xhaka golidan keyin hisobni ochadi.

Yutuqlari 
Basel

 Shveysariya Superligasi: 2010-11, 2011-12
 Shveysariya kubogi: 2011-12

 Angliya kubogi: 2016-17, 2019-20
 FA hamjamiyat qalqoni: 2017, 2020

Shveysariya U-17

 FIFA U-17 Jahon chempionati: 2009

Individual

 Credit Suisse yilning eng yaxshi yosh futbolchisi: 2012
 Credit Suisse yilning eng yaxshi futbolchisi: 2017

Shuningdek 

 100 yoki undan ortiq xalqaro oʻyinda qatnashgan erkaklar futbolchilari roʻyxati

Manbalar 

Angliyadagi muhojir futbolchilar
FIFA Century Club
UEFA Yevro 2020 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 2018 oʻyinchilari
UEFA Yevro 2016 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 2014 oʻyinchilari
Shveysariyalik futbolchilar
Yashayotgan insonlar
1992-yilda tugʻilganlar
Pages with unreviewed translations
UEFA Yevropa chempionati ishtirokchilari