Mixail Kalashnikov

Mixail Timofeyevich Kalashnikov (; 10-noyabr 1919-yil, Kurya qishlogʻi , Oltoy oʻlkasi — 23-dekabr 2013-yil, Izhevsk (Aqmola viloyati) , Rossiya) — sovet va rus oʻqotar qurollar konstruktori. Texnika fanlari doktori (1971), general-leytenant (1999), dunyoga mashhur Kalashnikov avtomatining (AK) yaratuvchisi.

Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (2009), ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1958, 1976), I darajali Stalin mukofoti (1949), Lenin mukofoti (1964) va Rossiya Federatsiyasi Davlat mukofoti (1997) laureati. Uch Lenin ordeni (1958, 1969, 1976) va Birinchi chaqiriq Avliyo Andrey ordeni (Muqaddas Havoriy Endryu ordeni) (1998) kavaleri. Rossiya Yozuvchilar uyushmasi va Dizaynerlar uyushmasi aʼzosi.SSSR Oliy Kengashi Ittifoqi Kengashining 3-4 (1950-1958) va 7-11 (1966-1989) chaqiriqlari deputati.

Tarjimai holi

Bolalik davri 
1919-yil 10-noyabrda Oltoy oʻlkasining hozirgi Kurya tumanidagi Kurya qishlogʻida Timofey Aleksandrovich (1883-1930) va Aleksandra Frolovna (1884-1957) Kalashnikovlarning katta dehqon oilasida tugʻilgan. Rus. 1936-yilda Kurya qishlogʻidagi oʻrta maktabni tugatgach, u Qozogʻiston SSRga joʻnadi va Matay (ovul) temir yoʻl deposida oʻrganuvchi sifatida ish olib bordi, soʻngra 1936-yil oktyabrdan 1938-yil sentyabrgacha Turkiston-Sibir temir yoʻli 3-temir yoʻl boshqarmasi siyosiy boʻlimi texnik kotibi lavozimida Olmaota shahrida ishladi.

Birinchi jahon urushi davri 
Birinchi jahon urushi(1941-1945) boshlanganda, Mixail Kalashnikov Bryansk frontining 108-panzer diviziyasiga tank komandiri sifatida yuboriladi. 1941-yil sentyabr oyidan boshlab u harbiy harakatlarda qatnashadi. 1941-yil oktyabr oyida Bryansk yaqinidagi janglarda u ogʻir yaralanadi va snaryaddan zarba oladi. Kasalxonada u avtomatning konstruksiyasini oʻylab topadi. 1942-yilda tiklanish taʼtilida boʻlganida, u Matay Qozogʻiston stantsiyasining temir yoʻl ustaxonalarida avtomat namunasini yaratdi. Keyinchalik ushbu model ixtirochi va oʻqituvchilar, Olmaotaga evakuatsiya qilingan Moskva aviatsiya institutining oʻquv-ishlab chiqarish ustaxonalari ustalari birgaligida yakuniy ishlar olib borildi.

1942-yil iyul oyida ixtirochi Moskva harbiy okrugining oʻqotar qurollar va minomyot qurollari tadqiqot va sinov poligoniga xizmat qilish uchun yuborildi, u yerda avtomat toʻliq miqyosli sinovlardan oʻtdi, ammo ishlab chiqarishning yuqori narxi va muayyan kamchiliklar tufayli qoʻllanilmadi.

Birinchi jahon urushidan soʻng 
1945-yilda Kalashnikov tanlovda qatnashadi. 1947-yildagi raqobat sinovlari natijalariga koʻra, AK-47 avtomati Sovet armiyasi tomonidan qabul qilish uchun tavsiya etiladi. 1948-yil boshida Mixail Kalashnikov Izhevsk mashinasozlik zavodiga muallifning texnik hujjatlarni yaratishda va harbiylar uchun pulemyotlarning eksperimental partiyasini ishlab chiqarishni tashkil etishda ishtirok etish uchun yuboriladi. 1949-yilda Sovet armiyasi tomonidan avtomat „7,62 mm Kalashnikov avtomati 1947 (AK) modeli“ nomi bilan qabul qilinadi.

1979-yildan u „Izhmash“ ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi bosh konstruktor — oʻq otish qurollari konstruktorlik byurosi boshligʻi boʻlib ishlagan.

Kalashnikov boshchiligidagi zavod konstruktorlari jamoasi AK avtomati asosida avtomatlashtirilgan oʻq otish qurollarining birinchi yagona tizimini yaratdi. Xizmat uchun quyidagilar qabul qilindi: 7,62 mm modernizatsiya qilingan pulemyot (AKM), 7,62 mm engil pulemyot (RPK). Keyinchalik, ularning modifikatsiyalari armiyani — AKMS va RPKSni yigʻma zaxiralar — AKMN, AKMSN va SSBN (1963) bilan taminladi.

Vafoti 
Mixail Kalashnikov uzoq davom etgan kasallikdan so‘ng 94 yoshida vafot etdi. 17-noyabr kuni Kalashnikov Udmurtiya klinik diagnostika markazining reanimatsiya boʻlimiga yotqizilgandi. 2013-yil 23 dekabrda esa Izhevskda vafot etdi.

Qurollari 
Kalashnikov oʻz faoliyati davomida 150 ga yaqin kichik qurollar modelini loyihalashtirgan. Ulardan eng mashhurlari:

 AK-47
 AKM
 AK-74 / AKS-74U / AK-74M / AKS-74
 AK-101 / AK-102 AK-103 / AK-104
 AK-105AK-12 RPK / RPK-74
 PK / PKM / PKP
 Saygʻoq yarim avtomatik miltiq

Mukofotlari

Unvonlari 

 Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1958, 1976)
 Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (2009)

Orden va medallari 

 Rossiya Federatsiyasi Qahramonining „Oltin Yulduz“ medali (Rossiya Federatsiyasi, 11.10.2009 y., medal № 955)

 Sotsialistik Mehnat Qahramoni medali (SSSR, 20.06.1958, medal № 8596)
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni medali (SSSR, 15.01.1976, medal № 117)
 Birinchi chaqiriq Muqaddas Havoriy Endryu ordeni — Vatan himoyasiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun (Rossiya Federatsiyasi, 07.10.1998)
 Lenin ordeni (SSSR, 20.06.1958, № 315913)
 Lenin ordeni (SSSR, 1969)
 Lenin ordeni (SSSR, 15.01.1976, № 423695)
 II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni — avtomat qurollarini yaratish sohasidagi ajoyib xizmatlari va Vatan himoyasiga qoʻshgan katta hissasi uchun (Rossiya Federatsiyasi, 11.05.1994 yil)
 Oktyabr inqilobi ordeni (SSSR, 1974)
 „Harbiy xizmatlari uchun“ ordeni — yangi turdagi qurollarni yaratish va mamlakat mudofaasini mustahkamlashga qoʻshgan katta shaxsiy hissasi uchun (Rossiya Federatsiyasi, 02.11.2004)
 1-darajali Vatan urushi ordeni (SSSR, 04.06.1985)
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni (SSSR, 1957)
 Xalqlar doʻstligi ordeni (SSSR, 30.08.1982)
 Qizil Yulduz ordeni (SSSR, 1949)
 „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan“ medali (SSSR, 1970)
 „SSSR davlat chegarasini himoya qilishdagi farqi uchun“ medali (SSSR, 07/13/1950)
 „1941—1945 yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali (SSSR, 1946)
 „1941—1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali (SSSR, 1945)
 „Mehnat faxriysi“ medali (SSSR, 31.01.1980)
 „1941—1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi gʻalabaning yigirma yilligi“ medali (SSSR, 1965)
 „1941—1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi gʻalabaning oʻttiz yilligi“ yubiley medali (SSSR, 25.04.1975)
 „1941—1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi gʻalabaning qirq yilligi“ yubiley medali (SSSR, 04.12.1985)
 „1941—1945 yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 50 yilligi“ yubiley medali (RF, 05.09.1994)
 Jukov medali (Rossiya Federatsiyasi, 07.07.1993)
 „1941—1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi Gʻalabaning 60 yilligi“ yubiley medali (RF, 2005)
 „1941—1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi Gʻalabaning 65 yilligi“ yubiley medali (RF, 2010)
 „Moskvaning 800 yilligi xotirasiga“ medali (SSSR, 20.09.1947)
 „Sovet armiyasi va dengiz flotiga 30 yil“ yubiley medali (SSSR, 22.02.1948)
 „SSSR Qurolli Kuchlariga 40 yil“ yubiley medali (SSSR, 18.12.1957)
 Biley medali „SSSR Qurolli Kuchlariga 60 yil“ (SSSR, 28.01.1978)
 „SSSR Qurolli Kuchlariga 70 yil“ yubiley medali (SSSR, 24.01.1988)
 SSSRda xizmat koʻrsatgan sanoat xodimi (SSSR, 11.09.1989)

Xorijiy mukofotlar 

 „Shon-sharaf“ ordeni (Belarus, 24.11.1999) — oʻq otish qurollarining noyob modellarini yaratishdagi ulkan yutuqlari, Belarus va Rossiya Ittifoqining mudofaa salohiyatini mustahkamlashga qoʻshgan katta shaxsiy hissasi va 80 yilligi munosabati bilan
 „Karabobo yulduzi“ ordeni (Venesuela, 2006)
 I darajali „Doʻstlik“ ordeni (Qozogʻiston, 2003 y.)
 Doʻstlik ordeni (Janubiy Osetiya)

Konfessional, mintaqaviy va jamoat mukofotlari 

 II darajali Muqaddas Muborak Buyuk Gertsog Dmitriy Donskoy ordeni (Rus pravoslav cherkovi, 2007)
 1-darajali Oltoy o‘lkasi uchun xizmatlari uchun ordeni (Oltoy o‘lkasi, 2009 yil)
 Muqaddas Nicholas Wonderworker ordeni, I darajali (2009)
 „V. G. Shuxov nomidagi oltin medal“ (RosSNIO, 1990 yillar)
 „Fan ramzi“ medali (Umumrossiya NP „Fan olami“, 2007 yil)
 „Rossiyada kollektor biznesini rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi uchun“ medali (Rossiya MChJ ARS „MARS“, 2009)

Sovrinlar 

 1949-yil — 1-darajali Stalin mukofoti
 1964-yil — Lenin mukofoti
 1997-yil — Rossiya Federatsiyasining dizayn sohasidagi Davlat mukofoti
 2003-yil — Rossiya Federatsiyasi Prezidentining taʼlim sohasidagi mukofoti
 2009-yil — A. V. Suvorov nomidagi Butunrossiya adabiy mukofoti laureati

Minnatdorchiliklar 
 1997-yil — Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi
 1999-yil — Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi
 2002-yil — Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi
 2007-yil — Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi

Sertifikatlar 

 1997-yil — Rossiya Federatsiyasi Hukumatining Faxriy yorligʻi
 1999-yil — Rossiya Federatsiyasi Hukumatining Faxriy diplomi
 2004-yil — „Qozogʻiston faxriy muhandisi“ (Qozogʻiston)

Boshqa mukofotlar 

 Vladikavkazning faxriy fuqarosi
 1997-yil — Mixail Kalashnikovga „Oltoy oʻlkasining faxriy fuqarosi“ unvoni berildi.
 2008-yil — Venesuela hukumatining mukofot quroli (toʻpponcha Zamorana ES)
 2009-yil — Mixail Kalashnikov prezident Ugo Chavesdan respublikaning eng oliy mukofotini — Venesuelaning yodgorligi boʻlgan mashhur Saymon Bolivar qilichi nusxasini sovgʻa sifatida oldi va uning nusxasini taqdim etish mamlakatning eng oliy mukofotiga teng
 2013-yil — Qurolchilar kuni sharafiga Rossiya Prezidenti Vladimir Putin Kalashnikovga prezidentlik soatini sovgʻa qildi

Manbalar

Havolalar 

 Biografiya
 Mixail Kalashnikov