Ashuro

Ashuro (, ') islomda xotirlash kunidir. Har yili islom taqvimining birinchi oyi Muharram oyining 10-kuniga toʻgʻri keladi. Shia musulmonlari orasida Ashuro kuni 680-yilda Karbalo jangida boshi judo qilingan Husayn ibn Alining (Muhammadning nabirasi) vafoti munosabati bilan keng miqyosli motam namoyishlari orqali nishonlanadi. Sunniy musulmonlar orasida Ashuro bayrami roʻza tutish orqali nishonlanadi. Husaynning oʻlimi sunniylar tomonidan ham katta fojia sifatida baholangan boʻlsa-da, motamning ochiq namoyishlari oʻziga xos harakatga qarab yo toʻxtatiladi yoki toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlanadi.

Shia jamoalarida Ashuro marosimlari odatda guruhli yurishlarda oʻtkaziladi va yigʻlash va ziyorat qilishdan tortib, oʻzini oʻzi urish va koʻkrak urish kabi turli xil marosimlar bilan birga keladi. Sunniy jamoalarda Muhammad (s.a.v) hadislari asosida uch davra roʻza tutiladi: Ashuro kunidan oldingi kuni, Ashuro kuni va Ashuro kunidan keyingi kun; Ashuro kuni roʻza tutish farz boʻlmasada, qattiq targʻib qilinadi. Marokash va Jazoir kabi mamlakatlardagi xalq anʼanalarida Ashuro kuni maxsus taomlar, gulxanlar yoki karnavallar bilan nishonlanadi, garchi bu amaliyotlar diniy idoralar tomonidan qoʻllab-quvvatlanmasa ham.

Etimologiya 
Ashuro soʻzining oʻzagi semit tillarida oʻninchi degan maʼnoni anglatadi; shuning uchun soʻzma-soʻz tarjima qilingan ism „oʻninchi kun“ degan maʼnoni anglatadi.

Kelib chiqishi

Sunniy islom 
Muharram oyining oʻninchi kuni, Ashuro kuni roʻza tutish Muhammad tomonidan Islomning dastlabki kunlarida Muso paygʻambar tomonidan Qizil dengizning ikkiga boʻlinishi munosabati bilan oʻrnatilgan amaliyot edi. Uning boshlanishi al-Buxoriy Ibn Abbos rivoyat qilgan sahih hadisda keltiriladi:Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Madinaga kelganlarida, (yahudiylar) Ashuro kuni (yaʼni Muharram oyining 10-kuni) roʻza tutganlarini koʻrdilar. Ular: „Bu kun Alloh taolo Musoni qutqarib, Fir’avn qavmini g‘arq qilgan buyuk kundir. Muso alayhissalom bu kunda Alloh taologa shukr qilib ro‘za tutdilar“. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: „Men Musoga ulardan ko‘ra yaqinroqman“, dedilar. Shunday qilib, u (oʻsha kuni) roʻza tutdi va musulmonlarga roʻza tutishni buyurdi.

Grigorian kalendarida 
Ashuro har doim islom taqvimining bir kunida boʻlib oʻtgan boʻlsa-da, Grigoriy taqvimidagi sana ikki taqvim oʻrtasidagi farq tufayli yildan-yilga oʻzgarib turadi, chunki Islom taqvimi oy taqvimi va Grigoriy taqvimi quyosh taqvimidir. Bundan tashqari, har bir islom oyining qachon boshlanishini aniqlash uchun ishlatiladigan yarim oyning koʻrinishi turli xil geografik joylashuvi tufayli mamlakatdan mamlakatga farq qiladi.

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish

Havolalar 

 Gordon B. Coutts (Shotlandiya/Amerika, 1868-1937) „Ashuro marosimlari, Tangier“ tasvirlangan tuvaldagi katta moy (arab. ʿạsẖwrạʾ ʻĀshūrā' — Urdu: ʿạsẖwrạ — Fors: Asẖwrạ — Fors: Asẖwrạ). Imzolangan va yozilgan: "Gordon Coutts/TANGIER (pastki oʻng). c. 1920
 Aashura kuni motammi yoki shodlik kunimi?
 Ashuro — Islom erkinligining tarixiy ahamiyati va mukofotlari
 Ashuro kunidagi voqealar
 „Ashuro“ Encyclopædia Britannica Onlineda maqola
 Ashuro nima? (BBC News)
 Ashuro nima? — Abdul-Iloh As-Saadiy tomonidan Al-Jazira telekanalida
 Ashura Avstraliya — Sidneydagi yillik Ashuro marosimining rasmiy veb-sayti
Islom dini tarixi
Islom madaniyati
Ashuro
Muharram motami
Shialarni xotirlash kunlari
Karbalo jangida vafot etganlar