yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Maconcourt

Maconcourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
63 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,9 km2. Dengiz sathidan 318 – 455 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Madecourt

Madecourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
72 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,5 km2. Dengiz sathidan 290 – 415 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Madegney

Madegney Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
74 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,0 km2. Dengiz sathidan 309 – 423 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Madonne-et-Lamerey

Madonne-et-Lamerey Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
384 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 54,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,1 km2. Dengiz sathidan 294 – 433 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Malaincourt

Malaincourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
93 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 6,2 km2. Dengiz sathidan 318 – 491 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mandray

Mandray Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
609 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 49,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 12,4 km2. Dengiz sathidan 398 – 770 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mandres-sur-Vair

Mandres-sur-Vair Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
299 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 12,0 km2. Dengiz sathidan 319 – 421 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Marainville-sur-Madon

Marainville-sur-Madon Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
86 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,8 km2. Dengiz sathidan 247 – 307 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Marey

Marey Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
78 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,8 km2. Dengiz sathidan 285 – 432 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Maroncourt

Maroncourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
13 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 5,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 2,3 km2. Dengiz sathidan 276 – 338 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Martigny-les-Bains

Martigny-les-Bains Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
854 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 29,2 km2. Dengiz sathidan 342 – 490 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Martigny-les-Gerbonvaux

Martigny-les-Gerbonvaux Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
126 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 9,1 km2. Dengiz sathidan 288 – 395 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Martinvelle

Martinvelle Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
135 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 5,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 24,0 km2. Dengiz sathidan 249 – 370 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mattaincourt

Mattaincourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
911 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 154,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 5,9 km2. Dengiz sathidan 267 – 375 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Maxey-sur-Meuse

Maxey-sur-Meuse Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
269 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 25,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 10,7 km2. Dengiz sathidan 265 – 428 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mazeley

Mazeley Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
248 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 10,3 km2. Dengiz sathidan 320 – 415 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mazirot

Mazirot Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
220 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 6,5 km2. Dengiz sathidan 255 – 390 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Médonville

Médonville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
78 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,0 km2. Dengiz sathidan 316 – 491 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Méménil

Méménil Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
122 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 9,5 km2. Dengiz sathidan 343 – 582 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Ménarmont

Ménarmont Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
50 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 5,1 km2. Dengiz sathidan 265 – 347 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Ménil-de-Senones

Ménil-de-Senones Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
133 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,0 km2. Dengiz sathidan 380 – 690 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Ménil-en-Xaintois

Ménil-en-Xaintois Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
125 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,2 km2. Dengiz sathidan 322 – 403 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Ménil-sur-Belvitte

Ménil-sur-Belvitte Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
283 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 32,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 8,6 km2. Dengiz sathidan 272 – 384 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Midrevaux

Midrevaux Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
207 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 14,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 14,6 km2. Dengiz sathidan 285 – 436 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mirecourt

Mirecourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
6006 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 496,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 12,1 km2. Dengiz sathidan 261 – 378 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Moncel-sur-Vair

Moncel-sur-Vair Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
241 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,3 km2. Dengiz sathidan 269 – 453 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mont-lès-Lamarche

Mont-lès-Lamarche Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
101 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,3 km2. Dengiz sathidan 312 – 487 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mont-lès-Neufchâteau

Mont-lès-Neufchâteau Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
266 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 11,6 km2. Dengiz sathidan 282 – 451 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Monthureux-le-Sec

Monthureux-le-Sec Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
168 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 11,1 km2. Dengiz sathidan 345 – 448 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Monthureux-sur-Saône

Monthureux-sur-Saône Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
959 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 50,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 19,0 km2. Dengiz sathidan 238 – 339 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Montmotier

Montmotier Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
54 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,1 km2. Dengiz sathidan 247 – 309 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Morelmaison

Morelmaison Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
185 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 5,5 km2. Dengiz sathidan 307 – 338 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Moriville

Moriville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
401 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 25,3 km2. Dengiz sathidan 300 – 383 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Morizécourt

Morizécourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
133 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 10,7 km2. Dengiz sathidan 279 – 412 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Mortagne

Mortagne Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
151 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 6,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 23,8 km2. Dengiz sathidan 341 – 654 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Morville (Vosges)

Morville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
60 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,4 km2. Dengiz sathidan 339 – 416 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Moussey (Vosges)

Moussey Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
737 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 25,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 29,4 km2. Dengiz sathidan 360 – 933 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Moyemont

Moyemont Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
220 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 12,4 km2. Dengiz sathidan 274 – 367 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Moyenmoutier

Moyenmoutier Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
3338 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 97,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 34,1 km2. Dengiz sathidan 285 – 642 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Nayemont-les-Fosses

Nayemont-les-Fosses Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Neuvy-Deux-Clochers (fransuzcha talaffuzi: ​[nøvi dø klɔʃe]) yoki Neuvy-Deux-Clochers-Genouilly — Fransiyaning Markaziy Val-de-Luara mintaqasida joylashgan Cher departamentida joylashgan kommunadir.

Tarix:

Neuvy-Deux-Clochers nomi "Ikki qo'ng'iroq minorali yangi shahar" degan ma'noni anglatadi. Shahar 11-asrda Vierzon abbatligidagi rohiblar tomonidan tashkil etilgan.

12-asrda Neuvy-Deux-Clochers mustahkam shaharchaga aylandi. Shahar devorlari shaharni hujumdan himoya qilish uchun qurilgan.

16-asrda Neuvy-Deux-Clochers fransuz diniy urushlari paytida protestant qo'shinlari tomonidan ishdan bo'shatildi. Shahar 17-asrda qayta qurilgan.

19-asrda Neuvy-Deux-Clochers chinni sanoatining markaziga aylandi. Shaharda bir nechta chinni zavodlari joylashgan edi.

Bugungi kun:

Bugungi kunda Neuvy-Deux-Clochers 1000 ga yaqin aholisi bo'lgan kichik shaharchadir. Shaharda bir qator tarixiy binolar mavjud, jumladan:

Sent-Martin cherkovi

Chateau de Neuvy-Deux-Clochers

Mehmonxona de Ville (Raund hokimiyati)

Neuvy-Deux-Clochers, shuningdek, bir qator kichik biznes va sanoat korxonalari joylashgan. Shahar mashhur sayyohlik maskani bo'lib, u chinni ishlab chiqarishi bilan mashhur.

Taniqli shaxslar:

Lyudovik XIV davrida moliya vaziri boʻlgan Jan-Batist Kolber Neuvi-Deux-Klochers shahrida tugʻilgan.

Jan-Batist Pigal, haykaltarosh, Neuvy-Deux-Clochers shahrida tug'ilgan.

Egizak shaharlar:

Neuvy-Deux-Clochers quyidagi shaharlar bilan birlashgan:

Bad Dyurrenberg, Germaniya

Saint-Jean-de-Maurienne, Frantsiya

Tashqi havolalar:

Neuvy-Deux-Clochers rasmiy veb-sayti (frantsuz tilida)

Neuvy-Deux-Clochers sayyohlik ofisining veb-sayti (frantsuz tilida)

Aholisi 
825 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 92,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 8,9 km2. Dengiz sathidan 345 – 890 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Neufchâteau (Fransiya)

Neufchâteau Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
7533 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 316,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 23,8 km2. Dengiz sathidan 274 – 373 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Neuvillers-sur-Fave

Neuvillers-sur-Fave Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
281 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 55,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 5,1 km2. Dengiz sathidan 363 – 524 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Nomexy

Nomexy Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
2193 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 274,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 8,0 km2. Dengiz sathidan 283 – 375 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Nompatelize

Nompatelize Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
522 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 75,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 6,9 km2. Dengiz sathidan 301 – 520 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Nonville (Vosges)

Nonville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
137 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 9,1 km2. Dengiz sathidan 269 – 401 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Nonzeville

Nonzeville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
41 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 25,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 1,6 km2. Dengiz sathidan 332 – 362 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Norroy

Norroy Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
244 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,3 km2. Dengiz sathidan 323 – 454 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Nossoncourt

Nossoncourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
122 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 23,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 5,3 km2. Dengiz sathidan 267 – 371 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Oëlleville

Oëlleville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
278 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 27,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 10,0 km2. Dengiz sathidan 308 – 391 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Offroicourt

Offroicourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
121 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 9,1 km2. Dengiz sathidan 293 – 402 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Ollainville (Vosges)

Ollainville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
75 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 6,4 km2. Dengiz sathidan 323 – 438 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Oncourt

Oncourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
139 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 34,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,0 km2. Dengiz sathidan 310 – 377 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Ortoncourt

Ortoncourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
75 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,4 km2. Dengiz sathidan 297 – 391 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Vosges shaharlari
Rim Papasi

Rim Papasi ( — Rim pontifiki; yoki  — oliy suveren pontifik) — katolik cherkovining boshligʻi. Katolitsizmda Rim Papasi Avliyo Pyotrning oʻrinbosari sifatida eʼtirof etiladi. Hozirgi Rim Papasi Fransisk 2013-yil 13-mart kuni konklavda saylandi.

Yana qarang 

 Katolitsizm
 Xristianlik
 Konklav

Manbalar
Chov-yorgʻoq churrasi

Chov-yorgʻoq churrasi – moyak xaltasiga ichak va charvi sohasininig maʼlum bir qisimini tugʻma patologiya oqibatida tushib qolishi hisoblanadi.

Etiologiya 
Chov-yorgʻoq churrasi qorin churralari qatoriga kiradi. Qorin churralari anatomik, etiologik va klinik belgilar boʻyicha farqlanadi:

 Anatomik tasniflanish: chov, chov-yorgʻoq, son va kindik churralari
 Etiologik tasniflanish: tugʻma va orttirilgan
 Klinik koʻrinish boʻyicha: toʻgʻirlanadigan va toʻgʻirlanmaydigan.

Patogenezi 
Bolalarda chov-yorgʻoq churralari tugʻma boʻlib, sababi qorin parda qin oʻsimtasini oblitiratsiyasi bilan bogʻliq. Xomilaning 7- oyidan boshlab moyak qorin parda qin oʻsimtasi bilan yorgʻoqqa tusha boshlaydi. Bu jarayon tugʻilgandan soʻng tugaydi va qin oʻsimta oblitiratsiyaga uchraydi.

Bu jarayonni buzilishi turli patologiyalarga sabab boʻladi. Qin oʻsimta butunlay bitmay qolishi chov churralarini xosil qiladi. Chov-yorgʻoq churralarini chaqaloqni dastlabki 1-2 oyligida koʻrina boshlaydi. Bola yigʻlaganda va bezovta boʻlganda bilinadi.

Churra tarkibiy qismlari 
– Churra darvozasi

– Churra qopi

– Churra aʼzosi

Klinik manzarasi 
Chov sohasida yorgʻoq yoki jinsiy lablarda yumaloq yoki shishsimon hosila, uning qorin boʻshligʻiga bosim ortganda (yigʻlasa, kulsa, ogʻir yuk koʻtarsa) paydo boʻlishi mumkin. Odatda qorin boʻshligʻida bosim pasayganda yoʻqoladi lekin yana osonlikcha paydo boʻladi.
Asosan erkaklarda uchraydi. Churran 27 % erkaklarda uchrasa 3 % ayollarda uchrashi kuzatilgan.

Davolash 
Churralar jarrohlik amaliyoti yordamida davolanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
Dabir

Dabir (soʻgʻdcha) — mamlakat hukmdorining shaxsiy kotibi. Ilk oʻrta asrlardan boshlab manbalarda uchraydi. Katta va kichik maʼmuriy hudud hukmdorlarining mahkamasida kotib. Samarqandda Afrosiyob devoriy suratlari orasidagi soʻgʻdcha yozuvda kotiblar boshligʻi — dapirpat. D.lar chuqur bilimli yetuk odamlar boʻlishgan. Ular din, tarix, adabiyotni puxta bilishi, ajoyib uslubda yozishi va voqeani chiroyli soʻzlar bilan ifodalay bilishi lozim edi. D.ning sifatlarini Nizomiy Aruziy Samarqandiy oʻzining "Chor maqola" ("Toʻrt maqola") asarida batafsil bayon etgan. Hukmdorning boshqa hukmdorlar bilan yozishmalarining yuqori saviyada bitilishida D.ning masʼuliyati ulkan boʻlgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Forscha soʻzlar va iboralar
Ippolit Davidovskiy

Ippolit Vasilyevich Davidovskiy (1887—1968) — patolog-anatom. Pata-natomiyada klinik-anatomik yoʻnalish asoschilaridan. Tibbiyot fanlar akademiyasi akademik (1944) va vitse-prezidenti (1946—50, 1957— 60), Mehnat Qahramoni (1957). Ilmiy ishlari infeksion kasalliklar va harbiy jarohatlar patanatomiyasi hamda patogenezi, tepkili terlama patogenezi va morfologiyasiga oid.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1887-yilda tugʻilganlar
1968-yilda vafot etganlar
1-avgustda tugʻilganlar
11-iyunda vafot etganlar
Davlat ayblovchisi

Davlat ayblovchisi – jinoyat ishi boʻyicha sudlanuvchiga qoʻyilgan aybni sudda davlat nomidan qoʻllabquvvatlaydigan prokuror. Prokuror ayblovni quvvatlaganda amaldagi qonunlarning talablariga va ishning barcha holatlarini eʼtiborga olishga asoslangan oʻz ishonchiga amal qiladi. D.a. tekshirishda ishtirok etadi. Jinoyat kodeksining normalarini qoʻllash, sudlanuvchining hara-katlarini tavsiflash, unga jazo turini va meʼyorini tayinlash toʻgʻrisida qamda sud hal etishi lozim boʻlgan boshqa masalalar yuzasidan oʻz fikrini bayon qiladi. Prokuror sud tergovi natijalari asosida sudlanuvchiga qoʻyilgan ayblovni oʻzgartirish zarur, degan xulosaga kelsa, bu haqda sudga asoslantirilgan bayonot berishi shart. Sud muhokamasida qatnashgan prokuror sud tergovi maʼlumotlari sudlanuvchining aybsizligidan dalolat beradi, degan ishonchga kelsa, u ayblovdan voz kechishi va voz kechish sabablarini sudga bayon qilishi; ayblovning mazmunini oʻzgartirish yoki ayblovdan voz kechish sabablari xususidagi fikrini sudga yozma ravishda takdim etishi shart. Basharti fuqa-rolarning huquqlarini va jamiyat manfaatlarini muhofaza etish maqsadlari talab qilsa, daʼvo qoʻzgʻatuvchi yoki jabrlanuvchi tomonidan qoʻzgʻatilgan fuqaroviy daʼvoni quvvatlaydi. Oʻzbekiston Respublikasida prokurorning sud muhokamasida ishtiroki JPK va Prokuratura toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi qonuni (yangi tahriri – 2001 yil 29 avgust) bilan belgilanadi (yana qarang Ayblov, Xususiy ayblov).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Jinoyat
Jinoiy odil sudlov
Jinoyat huquqi
Jinoyatchilik
Huquqiy atamalar
Huquqshunoslik
Huquq
Davlat boji

Davlat boji — davlatning maxsus vakolatli idoralari (sud, militsiya, fuqarolik holatini qayd etish byurosi, xoʻjalik sudlari, notarial ido-ralar, sugʻurta agentliklari va b.) tomonidan fuqarolar, korxonalar, tashkilot va muassasalar manfaatlari yoʻlida xizmat koʻrsatganlik hamda yuridik ahamiyatga molik hujjatlar (pasport, turli guvohnomalar, sertifikat, litsenziya va b.) berganlik uchun undiradigan pul yigʻimlari. Oʻzbekistonda D.b. stavkalari OʻzR Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Respublikada D.b.ni toʻlash, undirish va nazorat qilish va b. 1992-yil 9 dekabrda qabul qilingan OʻzRning "Davlat boji toʻgʻrisida"gi qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Huquqiy atamalar
Huquq
Huquqshunoslik
Demokratiya
Iqtisod
Iqtisodchilar
Iqtisodiy huquq
Iqtisodiy atamalar
Davlat boshligʻi

Davlat boshligʻi — davlatning ichki va tashqi ishlariga oliy rahbarlikni amalga oshiruvchi shaxs yoki organ. Monarxiya boshqaruvi shaklidagi davlatlar (Buyuk Britaniya, Shvetsiya, Yaponiya)da D.b. monarx (qirol, podsho, imperator) boʻlib, uning hokimiyati hukmron xonadon bir vakilidan 2-vakiliga qonunda belgilangan tartibda oʻtadi. Respublika boshqaruvi shakli amalda boʻlgan davlatlarda koʻpincha prezident D.b. hisoblanadi. U bevosita fuqarolar tomonidan saylanishi (Rossiya, Fransiya, Meksika va b.), fuqarolar vakillari tomonidan pogʻonali asosda saylanishi (AQSH, Argentina) yoki prezident saylash uchun tashkil qilingan organ tomonidan saylanishi (mas, Germaniya) yoxud parlament tomonidan saylanishi (Chexiya) mumkin. Deyarli barcha davlatlar konstitutsiyalarida D.b.ga juda keng vakolatlar berilgan: u hukumat boshligʻini va vazirlarni tayinlaydi, qurolli kuchlar oliy bosh qoʻmondoni hisoblanadi, mahkumlarni afv etish va veto huquqiga ega boʻladi, fuqarolarni orden va medallar bilan taqdirlaydi, parlamentlarning sessiyalarini chaqiradi va hokazo Ayrim davlatlarda unga parlamentni yoxud uning quyi palatasini tarqatib yuborish huquqi ham berilgan. Parlamentar respublikalarda D.b.ning barcha vakolatlarini uning nomidan hukumat amalga oshiradi (qarang Prezidentlik boshqaruvi).

Oʻzbekistan Respublikasida davlat va ijro etuvchi hokimiyat boshligʻi prezidentdir. U ayni vaqtda Vazirlar Mahkamasining Raisi hisoblanadi (qarang Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti).

Yana qarang 

 Prezident
 Monarx

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Davlat apparati
Davlat rahbarlari
Monarxiya
Hokimiyat lavozimlari
Davlat rahbarlarining havo transporti
Siyosat
Siyosatchilar
Boshqarish shakli
Demokratiya
Respublikalar
Siyosiy atamalar
Siyosiy falsafa
Siyosiy faollik
Huquq
Huquqiy atamalar
Huquqshunoslik
Huquq falsafasi
Prezidentlar
Davlat buyurtmasi

Davlat buyurtmasi - davlat talabi bilan (shartnoma yoki kelishuv asosida) korxona, tashkilot, xoʻjaliklarga muayyan mahsulot turini belgilangan muddatlarda i.ch. va yetkazib berish, davlat ehtiyojlari uchun tegishli xizmatlar koʻrsatish, shuningdek, i.ch., noishlab chiqarish va ilmiy tadqiqot ishlarini bajarish va b.; iqtisodiyotni davlat tomonidan boshqarish (tartiblash) vositalaridan biri. D.b. asosan umumdavlat va ijtimoiy vazifalarni hal etish, ilmiytexnikaviy dasturlarni bajarish, mamlakat mudo-faasini mustahkamlash va iqtisodiy mustaqillikni taʼminlash, ijtimoiy i.ch.ni rivojlantiruvchi eng muhim ilmiy tadqiqotlar va ilmiy ishlanmalarni amalga oshirish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetkazib berish, davlatning markazlashgan mablagʻlari hisobidan i.ch. va ijtimoiy sohalar uchun yangi quvvatlar, obʼyektlar yaratish va b. maqsadlarda beriladi. D.b. davlat organlari (tashkilotlari) tomonidan tanlov (tender) asosida joylashtiriladi. Uni bajarish maxsus shartnoma bilan kelishiladi va birinchi navbatda ijtimoiy ehtiyojlarni qondirish moʻljallanadi. D.b.ni bajarish korxonalarga muayyan imtiyozlar yaratadi, davlat xom ashyo taʼminoti, ish oʻrinlari va mahsulot sotilishini kafolatlaydi. Davlat korxonaga zarur moddiy resurslarni buyurtmachi sifatida yetkazib beradi va korxo-nadan mahsulotni kelishilgan narxlarda xarid qiladi. Mamlakatlar bozor iqtisodiyotiga oʻtishi bilan D.b. ning hissasi keskin kamayib boradi. Ammo baʼzi doiralar (mas, mudofaa, fan, sogʻliqni saqlash, bolalar isteʼmoli mollari i.ch. va b.)da D.b. saqlanib qoladi. Masalan, hozirgi Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligi ekinlaridan faqat paxta va don uchun (1996 y.dan xoʻjaliklarda yetishtirilgan paxta tolasi va don boʻyicha 50% darajasida) D.b. saqlanib qolgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat gerbi

Davlat gerbi — davlat ramzlaridan biri. Unda davlatning milliysiyosiy, iqtisodiy xususiyatlari, ijtimoiy va davlat tuzumi, geografik va b. belgilari oʻz ifodasini topadi. Gerb davlat bayroqlarida, muhrda, rasmiy blanklarda, muhim hujjat, pul va davlat zayomlarida, baʼzi binolarda tasvirlanadi. Davlat gerbining mazmuni konstitutsiya yoki maxsus qonun bilan belgilanadi (jahondagi davlatlar gerblari tasviri haqida tegishli maqolalarga q.).

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbining rangli va oq-qora tasviri "Oʻzbekistan Respublikasi Davlat gerbi toʻgʻrisida"gi qonun (1992-yil 2 iyul)da tasdiqlangan.

Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi quyidagi koʻrinishga ega: togʻlar, daryolar va soʻl tomoni bugʻdoy boshoqlaridan, oʻng tomoni esa chanoqlari ochilgan gʻoʻza shoxlaridan iborat chambarga oʻralgan gullagan vodiy uzra quyosh zarrin nurlarini sochib turadi. Gerbning yuqori qismida respublika hurligining ramzi sifatida 8 burchak tasvirlangan boʻlib, uning ichki qismida yarim oy va yulduz tasviri bor. Gerbning markazida baxt va erksevarlik ramzi — qanotlarini yozgan Xumo qushi koʻrinadi. Gerbning pastki qismida respublika Davlat bayrogʻini ifoda etuvchi chambar lentasining bantida "Oʻzbekiston" deb yozib qoʻyilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi va uning tasvirini aks ettirish lozim boʻlgan hollar, shu bilan bogʻliq tartib-qoidalar yuqoridagi qonunda belgilangan.

Yana qara 

 Gerb
 Davlat bayrogʻi

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Ramzlar
Davlat gerblari
Demokratiya
Boshqaruv
Boshqaruv shakllari
Siyosiy atamalar
Siyosat
Siyosatshunoslik
Huquq
Huquqiy atamalar
Huquqiy hujjatlar
Amerika Qoʻshma Shtatlari davlat departamenti

Amerika Qoʻshma Shtatlari davlat departamenti — AQShda tashqi ishlar vazirligi vazifalarini bajaruvchi tashqi siyosat mahkamasi (1789-yildan). Departamentlar ichida Amerika Qoʻshma Shtatlari davlat departamenti birinchi oʻrinda turadi. Uni davlat kotibi boshqaradi. U prezident va vitse-prezidentdan keyingi mansabdor shaxs hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat immuniteti

Davlat immuniteti (daxlsizligi) — davlatning xorijiy yurisdiksiya (sudlov ishlarini olib borish ququqi)dan daxlsizligi, xalqaro huquq qoidalaridan biri. Unga koʻra, davlat va uning organlariga xorijiy davlat sudida daʼvo qoʻzgʻatilishi, davlat mulki hisobidan toʻlov undirilishi, mulki xatlab qoʻyilishi mumkin emas. 
Bir davlatning boshqa davlatni sudga javobgar sifatida (davlatni o'zi bunga rozilik bergan holdan tashqari) tortishi mumkin emasligi/ Davlat immuniteti davlatga va uning mulkiga tatbiq etiladi. Davlat mulki majburiy olish (egallash), vaqtincha taqiqlab qo'yish (xatlab qo'yish) va boshqa chora ko'rish obyekti bo'lishi mumkin emas.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Siyosat
Siyosatshunoslik
Davlat
Davlat boshqaruvi
Huquq
Huquqiy atamalar
Huquqshunoslik
Siyosiy faollik
Davlat imtihoni

Davlat imtihoni - OʻzRda oliy, oʻrta maxsus va kasb-hunar oʻquv yurtlarida bitiruv imtihoni. Tibbiyot, pedagogika, qishloq xoʻjaligi institutlari va oʻrta maxsus hamda kasbhunar oʻquv yurtlari, konservatoriya, madaniyat institutlari, jismoniy tarbiya institut va oʻrta maxsus hamda kasb-hunar oʻquv yurtlarida bitiruvchilar, odatda, ijtimoiy siyosiy fanlarning biridan va asosiy ixtisoslikka tegishli 2—3 fandan D. i. topshiradilar; universitet, iqtisodiyot va teatr oliy oʻquv yurtlarini bitiruvchilar ijtimoiy siyosiy fanlarning biridan D. i. topshirish bilan birga, diplom ishi himoya qiladilar.

Oliy texnika oʻquv yurtlarida D. i. oʻrniga diplom loyihasi, badiiy intlarda diplom ishi himoya qilinadi. D. i.ni oliy oʻquv yurtlarining davlat imtihon komissiyasi hamda oʻrta maxsus va kasb-hunar oʻquv yurtlarining davlat ixtisos komissiyasi oʻtkazadi. Komissiya tarkibiga quyidagilar kiradi: rais — muayyan ixtisosdagi yirik mutaxassis yoki olim (mazkur oʻquv yurtida ishlamaydigan) va komissiya aʼzolari — oliy oʻquv yurtlarida: rektor yoki prorektor, fakultet dekani yoki uning oʻrinbosari, kafedra mudiri, professor va dotsentlar; oʻrta maxsus va kasb-xunar oʻquv yurtlarida — direktor (direktor oʻrinbosari), ixtisoslikka tegishli fanlardan bir necha oʻqituvchi. D. i.ga oʻquv rejasining barcha talabini bajargan shaxslar qoʻyiladi. D. i.da qoʻyilgan baho komissiyaning yopiq majlisida koʻpchilik ovoz bilan tasdiklanadi. Oʻquv yurtini bitiruvchiga tegishli mutaxassislikni berish masalasi D. i.ni topshirish asosida hal qilinadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat kotibi

Davlat kotibi — (nem. Staatssekretär — “Davlat kotibi”) — davlat lavozimi va/yoki martaba. Ko'pincha milliy organ, markaziy boshqarma yoki vazirlik rahbari, hukumat a'zosi, vazir o'rinbosari yoki yordamchisi shtat kotibi deb ataladi. Rossiya davlat lavozimlarining nomenklaturasida, qoida tariqasida, davlat kotibi va davlat kotibi o'rtasida farqlanadi, lekin ularning chet ellik hamkasblarini rus tiliga o'tkazishda (masalan, ingliz davlat kotibi, fransuz kotibi d'Etat), u yerda ma'lum bir o'zboshimchalikdir. Nemis va rus atamalariga bir oz aniqroq inglizcha yozishmalar ingliz tilida State Secretary deb ifodalanadi.

Yevropa va Amerikaning bir necha davlatlarida oliy davlat amaldorlarining nomi:

•AQShda — Davlat departamenti, yaʼni tashqi siyosiy mahkamasining rahbari;

•Buyuk Britaniyada — ichki ishlar, mudofaa, Shotlandiya ishlari boʻyicha va sh.k. ayrim mahkamalarning boshligʻi;

•Belgiyada D.k. amalda vazirlarning oʻrinbosari hisoblanadi;

•Meksika va Lotin Amerikasining boshqa baʼzi mamlakatlarida vazirlar D.k. deb nomlanadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Siyosiy atamalar
Siyosat
Siyosatchilar
Boshqaruv
Boshqaruv shakllari
Huquq
Huquqshunoslik
Davlat naslchilik zavodi

Davlat naslchilik zavodi — qishloq xoʻjaligi hayvonlarining maʼlum bir zotini takomillashtirishga ixtisoslashgan oliy toifadagi naslchilik xoʻjaligi; chorvachilikda biror zot bilan uzok, vaqt davomida seleksiya ishi olib boradigan asosiy xoʻjalik. Har qaysi naslchilik zavodida elita va I klass talablariga javob beradigan sof zotli, sermahsul mollarning podasi boʻlishi kerak. Naslchilik zavodlarida naslchilik ishlari 5—10 yil va undan ham ortita moʻljallab tuziladigan istikbol seleksiya-naslchilik ishi rejasi asosida olib boriladi. D.n.z. ning asosiy vazifasi tanlangan molning zotdorligi va mahsuldorlik sifatlarini takomillashtirishdan, shuningdek, naslchilik xoʻjaliklariga nasldor yosh mollar yetishtirib berishdan iborat.

Naslchilik zavodida mollar bir xil tanlash asosida sof zotlarni urchitish usuli bilan koʻpaytiriladi, mavjud zotlar yaxshilanadi va yangi, qimmatli liniya va oilalar yaratiladi. Qarindosh urchitishni har xil darajada qoʻllash bilan birgalikda, zotni tubdan yaxshilash va yangi zot yaratish maqsadida murakkab hamda qon quyish va chatishtirishning boshqa usullari qoʻllanadi. Oʻzbekistonda 42 ta naslchilik zavodi boʻlib, 17 tasi qoramolchilik, 18 tasi qorakoʻlchilik, 2 tasi qoʻychilik, 3 tasi yilqichilik, 1 ta echkichilik va 2 tasi choʻchqachilik bilan shugʻullanadi (2002). Naslchilik zavodlarida yetishtirilgan, oʻstirilgan yosh mollar oʻz podalarini hamda boshqa naslchilik xoʻjaliklarining podalarini toʻldirib boradi, eng sermahsul sigirlardan olingan buqachalar bilan naslchilik korxonalarini taʼminlaydi. OʻzRda naslchilikni rivojlantirishda muhim ishlarni amalga oshirgan xoʻjaliklar koʻp. Xususan, Andijon viloyati Qoʻrgʻontepa tumani "Savay" D.n.z. 1929 yilda tashkil etilgan. 1970-yillarda xoʻjalikda Avstriya, Rossiyaning Smolensk viloyatidan keltirilgan shvits zotli gunajinlarni mahalliy zebusimon mollari bilan chatishtirish natijasida ularning yangi qoʻngʻir tipi chiqarildi. Xoʻjalikda koʻp yillik tajribalar natijasida sermahsul sigirlarning 28 oilasi yaratilgan. Respublikada turli viloyatlarda joylashgan qoramolchilik D.n.z.da qora-ola, shvits, qizil choʻl, bushuyev zotlari urchitilmoqda. Ularda takomillashtirilayotgan 12 ming boshdan ortiq zotli qoramol bor (2002).

Izatulla Eshmatov.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat ramzlari

Davlat ramzlari — muayyan bir davlatning milliy suverenitetini ifodalaydigan, tarixan tarkib topgan alohida, eng muhim belgilari. Ular bevosita xalq, millat hayoti, anʼanalari, ruhiyati, folklori, tarixi bilan chambarchas bogʻliqdir. D.r. mustaqil davlatning muhim tashqi belgilarini oʻzida mujassamlantiradi. D.r.da xalqning azaliy orzusi, ezgu niyatlari, bugungi hayot mazmuni aks etadi. D.r. konstitutsiya yoki maxsus qonun bilan belgilab qoʻyiladi. Davlat bayrogʻi, davlat gerbi, davlat madhiyasi, davlat ranglari, davlat boshligʻining standarti (bayrogʻi), davlat muhri, davlat shiori asosiy D.r. hisoblanadi. "Oʻzbekiston Respublikasi" nomi, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, oʻzbek tili, Oʻzbekistonning oʻz bayrogʻi, gerbi, madhiyasi, poytaxti (Toshkent shahri), Oʻzbekistonning davlat mukofotlari va unvonlari, milliy valyutasi(soʻm), umumxalq bayramlari mustaqil oʻzbek davlatining yorqin timsollaridir.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Davlat
Davlat bayroqlari
Davlat gerblari
Davlat madhiyalari
Davlat apparati
Davlat boshqaruvi
Siyosat
Siyosatshunoslik
Siyosatchilar
Siyosiy atamalar
Siyosiy mafkuralar
Siyosiy madaniyat
Huquq
Huquqiy atamalar
Ramzlar
Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati

Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati (Oʻzbekiston Respublikasida) - davlat sanitariya-epidemiologiya nazoratini amalga oshiradigan tibbiy-profilaktik muassasa. Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyasining 93-moddasi 21-bandiga muvofiq tashkil etiladigan Davlat nazorati tashkilotlari turkumiga kiradi. Respublika Sogʻliqni saqlash vazirligi davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati departamentiga boʻysunadi. Oʻzbekiston Respublikasining "Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida"gi qonunga (1992 yil 3 iyul) asosan D.s.e.n. sanitariya qonunlari, qoida va meʼyorlari buzilishining oldini olish, aniklash va ularga chek qoʻyishga qaratilgan. Hoz. respublika, viloyat, tuman va shahar D.s.e.n. markazlari faoliyat koʻrsatadi. Respublika Ichki ishlar vazirligi, Mudofaa vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati, "Oʻzbekiston havo yoʻllari" milliy aviakompaniyasi va "Oʻzbekiston temir yoʻllari" kompaniyasi tizimida ham D.s.e.n. mavjud. D.s.e.n. markazlari maʼmuriy hududlarda sanitariyaga oid va epidemiyaga qarshi kurash tadbirlarining oʻtkazilishini taʼminlaydi, mulkchilikning shakllaridan qatʼi nazar davlat, qoʻshma, jamoa va xususiy korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar hamda yakka tartibda faoliyat koʻrsatayotgan tadbirkorlar tomonidan sanitariya-gigiyena normalariga rioya qilinishi ustidan D.s.e.n.ni amalga oshiradi va sanitariya-epidemiologik barqarorlikni taʼminlash boʻyicha tegishli takliflarni tayyorlaydi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Davlat
Davlat apparati
Boshqaruv
Boshqaruv shakllari
Davlat chegarasi

Davlat chegarasi — davlatning quruqlik va suvdagi doirasini belgilaydigan chiziq. Bu chiziq ustidan oʻtadigan vertikal sath shu davlatning havo chegarasi hisoblanadi. Xalqaro huquqqa binoan qoʻshni davlatlar oʻrtasidagi Davlat chegarasi shartnoma tartibida belgilanadi. Davlat chegarasini belgilash 2 bosqichda amalga oshiriladi: chegarani delimitatsiya qilish (Davlat chegarasi yoʻnalishini belgilash va uni shartnomaga ilova qilinadigan haritaga tushirish) va chegarani demarkatsiya qilish (chegara belgilari yordamida joyda chegarani belgilash).

Qonunga binoan 

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegarasini belgilash, oʻzgartirish, himoya qilish va qoʻriqlash sohasidagi munosabatlar "Oʻzbekiston Respublikasining Davlat chegarasi toʻgʻrisida"gi qonun (1999-yil 20-avgust) bilan tartibga solinadi. 2000-yil 1-yanvardan kuchga kirgan ana shu qonunga kura, Davlat chegarasini belgilash va oʻzgartirish Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan amalga oshiriladi. Davlat chegarasi joylarda aniq, koʻrinib turadigan chegara belgilari bilan koʻrsatib qoʻyiladi. Chegara belgilarining shakllari, oʻlchamlari va ularni oʻrnatish tartibi qonun hujjatlari hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari bilan belgilanadi. Davlat chegarasi orqali shaxslar, transport vositalari, tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarni oʻtkazish belgilangan oʻtkazish punktlari orqali amalga oshiriladi. Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlarida chegara, bojxona nazorati va nazoratning boshqa turlarini amalga oshiruvchi hududlar belgilanadi va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan qoʻshimcha rejim qoidalari joriy etiladi. Davlat chegarasi rejimini taʼminlash uchun chegara oldi zonasi va chegara oldi mintaqasi belgilanadi. 

 Chegara oldi zonasi — Davlat chegarasiga tutash hududning bir qismi boʻlib, u Davlat chegarasiga tutash tuman, shahar, shaharcha, qishloq, ovul hududi doirasida belgilanadi.
 Chegara oldi mintaqasi — chegara oldi zonasining Davlat chegarasi chizigʻiga bevosita tutash qismi boʻlib, u bevosita Davlat chegarasi boʻylab, uning quruqlik uchastkalarida yoki chegara boʻyi daryolari, koʻllari va boshqa suv havzalari qirgʻogʻi boʻylab oʻtkaziladi.

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash boʻyicha maxsus vakolatli organ Oʻzbekiston Respublikasi davlat chegaralarini himoya qiluvchi qoʻmitadir. Davlat chegarasi rejimiga rioya etilishiga doir masalalarni hal qilish, chegara nizolarini tartibga solish maqsadida Davlat chegarasining muayyan uchastkalariga mazkur qoʻmitaning raisi Oʻzbekiston Respublikasining chegara vakillarini tayinlaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Siyosat
Geografiya
Davlat qarzi

Davlat qarzi — davlatning aholi, firma, tashkilot, banklar, xorijiy moliya-kredit muassasalari oldidagi qarz majburiyatlari. Davlat oʻz daromadlari bilan harajatlarini qoplay olmay qolganda byudjet taqchilligi paydo boʻladi va u qarz koʻtarish yoʻli bilan qoplanadi. Davlat qarzni turli qimmatli qogʻozlar, obligatsiyalar, zayomlar chiqarib sotish, moliya muassasasi (bank)dan ssuda olish va b. usullar bilan oladi. Investiitsiya davlat qarzi deb hisoblanmaydi. D.q.ning toʻlov davriga koʻra qisqa muddatli va uzoq muddatli, tarkibiga koʻra ichki qarz (davlat mamlakatning oʻzidagi iqtisodiy subʼyektlardan qarzdor boʻladi) va tashqi qarz (xorijiy davlatlar, xalqaro tashkilotlar va b.dan qarzdorlik) kabi turlari bor. Ichki qarz va uning foizlari milliy pulda, tashki qarz va uning foizlari esa erkin almashtiriladigan valyutada toʻlanadi. D.q.ning darajasi, yaʼni qarz yuki qarz va uning foiz summasi yigʻindisini davlat byudjeti summasiga nisbati bilan oʻlchanadi, yaʼni toʻlov majburiyati byudjetning qancha qismiga teng ekanligi bilan belgilanadi. D.q.ning haddan tashqari ortib ketishi iqtisodiyotni izdan chiqaradi, xalq turmush darajasini pasaytiradi (chunki qarzni toʻlash uchun zarur pul byudjetda soliklarni oshirish orqali toʻplanadi), mamlakatdagi iqtisodiy faollikni susaytiradi. Tashqi qarzning koʻpayib ketishi milliy mustaqillikka tahdid soladi, undan qutulishi uchun milliy iqtisodiyotni yuksaltirishga ketadigan investitsiyalarni qisqartirish va hatto milliy boylikning bir qismini xorijga sotishga ham toʻgʻri keladi. Vaqtida toʻlanmagan tashqi qarzga qoʻshimcha foiz toʻlanadi, undiriladigan foiz qarzga qoʻshilib, uning miqdori yanada oshadi.

D.q.ning boʻlishi uni boshqarishni taqozo etadi, yaʼni qarzni olish va toʻlash bilan bogʻliq muayyan choratadbirlarni amalga oshirish lozim boʻladi. Qarz va uning foizlarini toʻlash uchun byudjetdan pul ajratish D.q.ga xizmat qilish deyiladi. D.q.ni toʻlashdagi shartsharoitlarning oʻzgarishi D.q. restrukturizatsiyasi deyiladi. Restrukturizatsiya yuz berganda qarz haqining oʻzgarishi konversiya deyiladi. Qarz toʻlash muddati choʻzilganda D.q. prolongatsiyasi yuz beradi. Qarzning bir turi boshqasiga aylanganda, qisqa muddatli qarz uzoq muddatli qarzga aylanadi va D.q.ning konsolidatsiyasi yuz beradi. D.q.ga oʻrin boʻlmasligi uchun davlat harajatlari davlat daromadlari darajasida boʻlishi lozim. Bunda taqchillikka yoʻl berilmaydi yoki minimal darajaga keltiriladi (mas, Oʻzbekiston davlat ichki qarzini oshirmaslik uchun byudjet taqchilligi yalpi ichki mahsulotga nisbatan 1997 yilda 2,2% ga, 2000 yilda 1% ga keltirildi).

Ahmadjon Ulmasov.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Huquq va iqtisodiyot
Huquq
Huquqshunoslik
Huquqiy atamalar
Iqtisod
Iqtisodiy huquq