Valeriy Bykovskiy

Valery Fyodorovich Bykovsky ( ; 1934-yil 2-avgust — 2019-yil 27-mart) Sovet kosmonavti boʻlib, uchta kosmik parvozni amalga oshirdi: „Vostok 5“, "Soyuz 22 " va „Soyuz 31“ va „Vostok 3“ va „Soyuz 37“ kemalarida ham zaxirada boʻlgan.

Bolalik yillari 
1934-yil 2-avgustda Rossiyaning Pavlovskiy Posad shahrida tugʻilgan Bykovsky Fyodor Fyodorovich Bykovsky va Klavdiya Ivanovaning oʻgʻli edi. Uning singlisi Margarita uch yil oldin tugʻilgan. U toʻrt yoshga toʻlganda, Ikkinchi Jahon urushi boshlandi, bu oilani Kuybishevga, keyinroq yana Syzranga, Moskva yaqiniga koʻchib oʻtishga majbur qildi. 14 yoshida Bikovskiy dengiz maktabiga borishni xohladi, lekin otasi bu fikrni qoʻllab-quvvatlamadi va uni maktabda qolishga undadi. Bir necha kundan keyin Bykovsky Sovet havo kuchlari klubi haqidagi maʼruzada qatnashdi, bu esa uni uchuvchi boʻlish orzusini amalga oshirishga ilhomlantirdi. 16 yoshida u Moskva shahar aviatsiya klubida parvoz nazariyasi saboqlarini oʻta boshladi.

Bykovsky 18 yoshida aviatsiya maktabini tugatdi va Kachinsk harbiy aviatsiya akademiyasiga oʻqishga kirdi. U 21 yoshida akademiyani tugatib, leytenant unvonini oldi. 25 yoshida u qiruvchi uchuvchi boʻldi va keyinchalik kosmonavtlarni tayyorlashni boshlaganida 72 dan ortiq sakrash bilan uchuvchi va parashyut instruktoriga aylandi.

Kosmonavtlik faoliyati

Vostok dasturi 
26 yoshida u Jukovskiy nomidagi harbiy muhandislik akademiyasida kosmonavtlarni tayyorlashni boshlagan. Uning birinchi vazifasi „Vostok 3“ ning zaxira uchuvchisi boʻlgan.

Bykovsky 1963-yil 14-iyunda „Vostok 5“ missiyasida uchirdi. Parvoz davomida u Yer ufqini suratga olish va noʻxatning oʻsishini hujjatlashtirish kabi tajribalar oʻtkazdi. Parvozdan ikki kun oʻtgach, Valentina Tereshkova „Vostok 6“ kosmik kemasini oʻzining kosmik kemasidan besh kilometr uzoqlikda uchirdi. U 1963-yilda „Vostok 5“ orbitasida besh kun boʻlganida koinotga chidamlilik boʻyicha rekord oʻrnatdi, bu yerda uning chaqiruv belgisi „Hawk“ (ruscha: Yastreb) edi. Garchi bu parvoz davomiyligi bir necha kishidan iborat ekipajlar tomonidan oshib ketgan boʻlsa-da, bu yolgʻiz kosmik parvoz uchun chidamlilik rekordi boʻlib qolmoqda. „Vostok 5“ orbitasida Bikovskiy ham kommunistik partiyaga aʼzo boʻldi. 1966-yil 30-aprelda unga polkovnik unvoni berilgan.

Soyuz dasturi 
Bykovsky „Soyuz 1“dan keyin tez orada uchirilishi rejalashtirilgan „Soyuz 2“ning dastlabki missiyasi qoʻmondoni etib tayinlandi. „Soyuz 2“ ning uch ekipaj aʼzosidan ikkitasi „Soyuz 1“ga yoʻldan tashqarida harakatlanish (EVA) orqali kirishi kerak edi. „Soyuz 1“ parvozi paytida bir vaqtning oʻzida koʻplab muammolar missiya rahbariyatini kosmik kemaga erta kirishni nazorat qilishga majbur qildi. Bu ham uchrashuv boʻlib oʻtmagani uchun „Soyuz 2“ parvozini bekor qilishga olib keldi. „Soyuz 1“ da asosiy parashyutni ushlab turgan trubka juda qoʻpol edi, bu ishqalanishga olib keldi, shuning uchun drogue parashyut uni tortib ololmadi. Kosmik kema yerga soatiga 93 mil tezlikda urilgan va Vladimir Komarov halok boʻlgan. „Soyuz 2“ kapsulasi „Soyuz 1“ bilan bir xil xususiyatlarga ega boʻlganligi sababli, Bykovsky va uning ekipaji oʻlganida, missiya bajarilgan boʻlar edi.

U Vladimir Aksyonov bilan „Soyuz 22“ missiyasida uchgan. Missiya 1976-yil 15-sentabrda boshlangan. Kapsula dastlab Apollon-Soyuz sinov loyihasi (ASTP) uchun zaxira edi. Missiyaning asosiy maqsadi Yerni kuzatish usullarini oʻrganish va qoʻllash edi.

U Sharqiy Germaniyalik Zigmund Jan bilan „Soyuz 31“ ning „Salyut 6“ kosmik stansiyasiga missiyasini boshqargan. U 1978-yil 26-avgustda uchirilgan. Ularga „Soyuz-29“ga yetib borgan kosmik stansiyada yana ikki kosmonavt qoʻshildi. Ular toʻrt yoshga toʻlganda, oʻzlari ustida biologik tajribalar oʻtkazdilar. Bykovskiy va Yan 3-sentabr kuni „Soyuz 29“ kapsulasida stansiyani tark etishdi va shu kuni kechroq Yerga qoʻndi.

Kosmonavtlikdan keyingi faoliyati 
Uning keyingi faoliyatining katta qismi dunyoning sotsialistik mamlakatlari orasida Interkosmos dasturini targʻib qilishga bagʻishlangan. Yoshi munosabati bilan 1988-yilda harbiy xizmatdan zaxiraga oʻtkazilgan. „Soyuz 31“ missiyasidan soʻng Sharqiy Berlindagi Sovet fan va madaniyati markazi direktori boʻldi.

Shaxsiy hayoti 
Bikovskiy oʻtkir sportchi edi:

U Valentina Mixaylovna Suxova bilan turmush qurgan, ularning ikki oʻgʻli bor. 2019-yil 27-martda vafot etdi.

Faxr va mukofotlar 

 Ikki karra Sovet Ittifoqi Qahramoni (1963-yil 22-iyun va 1976-yil 28-sentabr)
 Lenin ordeni (1963, 1976 va 1978)
 Qizil Yulduz ordeni (1961)
 Doʻstlik ordeni (2011-yil 12-aprel)
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1976)
 Sovet Ittifoqida xizmat koʻrsatgan sport ustasi
 SSSR uchuvchi-kosmonavti (1963)
 „Bokira erlarni oʻzlashtirish uchun“ medali (1963)
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni (Bolgariya, 1963)
 Georgiy Dimitrov ordeni (Bolgariya, 1963)
 Germaniya Demokratik Respublikasi Qahramoni (Sharqiy Germaniya, 1978)
 Karl Marks ordeni, ikki marta (Sharqiy Germaniya, 1976, 1978)
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni (Vetnam, 1963)
 Grunvald xochi, 1-sinf (Polsha, 1963)
 Indoneziya Respublikasi yulduzi, 2-darajali (1963)
 Oltin medal. Tsiolkovskiy nomidagi Fanlar akademiyasi
 FAI De La Vaulx medali (1963)

Manbalar

Manbalar 

 Gavrilin, Vyacheslav: Sovet Ittifoqi sportchilari
 „Raketalar va odamlar“ — BE Chertok, M: „mashinasozlik“, 1999-yil. (in Russian)
 „Raketa va kosmik texnologiyalarni sinovdan oʻtkazish — mening hayotim ishi“ Voqealar va faktlar — AI Ostashev, Korolyov, 2001.  ;
 „SP Korolev. Hayot va ijod ensiklopediyasi“ — CA Lopota, RSC Energia tomonidan tahrirlangan. SP Korolev, 2014-yil
 Baykonur shahar maʼmuriyatining rasmiy sayti — Baykonurning faxriy fuqarolari

Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
2019-yilda vafot etganlar
1934-yilda tugʻilganlar