Kleomen I

Kleomen I Sparta qiroli Agiadning oʻgʻli.Miloddan avvalgi 524-490-yillarda yashab o'tgan. Eng muhim sparta qirollaridan biri Kleomenes Buyuk Doroga qarshi yunon qarshiliklarini uyushtirishda, shuningdek, Klassik Yunonistonning geosiyosiy muvozanatini shakllantirishda muhim rol oʻynagan.

Gerodotning m’alumotlariga koʻra 

Kleomenening hayotining katta qismi V asrning ikkinchi yarmidagi afinalik tarixchi Gerodotning „Tarix“ asaridan maʼlum Kitob yunon-fors urushlaridan oldingi oʻn yilliklarni qamrab olgan. Kleomen 5 va 6-kitoblarida eng muhim qahramonlaridan biri hisoblanadi. Gerodot yozib qoldirgan maʼlumotlarga koʻra bir nechta yirik voqealar xronologiyasida koʻplab xatolar mavjud boʻlib va bular Kleomenga nisbatan noxolis deb topilgan. Gerodot Kleomen haqida oʻz maʼlumotlarini raqiblari:oʻgay akalari Leonidas I va Kleombrotning avlodlari, shuningdek, miloddan avvalgi 491-yilda Kleomen tomonidan taxtdan agʻdarilgan boshqa Sparta qiroli Demaratning avlodlaridan olgan. Masalan, Gerodot Kleomenning hukmronligi qisqa boʻlganini, ammo u taxminan 30 yil hukmronlik qilganini aytadi. Demarat, aksincha, „Tarix“da ijobiy munosabatga ega, garchi u Axamoniylar imperiyasi Eronning Gretsiyaga qilgan birinchi fors bosqinidayoq Gretsiyaga xiyonat qilgan boʻlsa ham. Miloddan avvalgi 491-yilda Delphining sulhni buzganligi uchun Paul Kartledge Kleomening spartaliklardan aziyat chekkanini yozadi .

Oilaviy kelib chiqish va kengayishi 

Kleomenes Agiad sulolasiga mansub boʻlgan Anaxandridas II ning oʻgʻli boʻlib, Sparta qirollari oilalaridan biri edi (ikkinchisi Eurypontidlar). Uning otasining birinchi xotinidan (u ham jiyani edi) oʻgʻli boʻlmaganligi sababli, eforlar uni birinchi xotinidan ajrashmasdan boshqa ayolga uylanishga majbur qilishadi. Bu esa Spartada ikki xotinlilikning misli koʻrilmagan holatiga aylanadi. Uning yangi turmush oʻrtogʻi tahminan miloddan avvalgi VI asr oʻrtalarida muhim islohotchi lavozimni egallagan Chilon oilasidan kelgan. Kleomen bu ikkinchi nikohdan tugʻilgan, ammo keyin uning otasi birinchi xotiniga qaytib keladi va undan yana uchta oʻgʻil koʻradi: Dorieus, boʻlajak qirol Leonidas I va Kleombrotus (regent) Kleombrotus – oxirgi ikkitasi egizak boʻlishi mumkin. Dorieus („Dorianlar“) nomi Spartaning doriy etnik kelib chiqishiga ishora qiladi va Chilonning etnik jihatdan farq qiluvchi Achaea bilan doʻstona munosabatlarni oʻrnatish siyosatini rad etadi. Anaxandridasning ikkinchi xotinidan tugʻilgan Doriyning ham qonuniyligiga eʼtiroz bildirishadi, chunki eforlar homiladorlikning haqiqiyligini tasdiqlash uchun uning tugʻilishida ishtirok etishgan boʻladi. Bu shuni koʻrsatadiki, Sparta qirollik doiralari oʻrtasida kuchli oilaviy raqobat mavjud edi; bundan tashqari, Anaxandridasning ikkinchi xotinining amakivachchasi ham boʻlajak Yevripont qiroli Leotychidasning kelini edi. Oʻz navbatida, otasi vafot etgach, Kleomenning merosxoʻri Dorius tomonidan keskin kurash olib boradi. Bu bayonot Dorius bardosh berishi kerak boʻlgan Spartadagi qatʼiy harbiy mashgʻulotlar davridagi ajoyib spektakl bilan bogʻliq edi lekin Kleomenes merosxoʻr sifatida buni hoxlamaydi. Dorieus, shuningdek, Kleomenening qonuniy qirol boʻlishiga qarshi chiqishi mumkin edi, chunki u qirolning birinchi xotinining oʻgʻli edi, u qoʻshimcha ravishda qirollik naslidan ham edi. Kleomen toʻngʻich oʻgʻil boʻlganligi sababli, uning daʼvosi kuchliroq deb topildi va u qirol boʻldi. Bu Doriusning Liviya va Sitsiliyadagi mustamlakachilik yurishlariga ketishiga turtki boʻldi va u yerda taxminan miloddan avvalgi 510-yilda vafot etdi. Kleomenning taxtga oʻtirish sanasi zamonaviy olimlar oʻrtasida uzoq vaqtdan beri munozaralarga sabab boʻldi,tarixchi Devid Xarvi yunon tarixchisi Sisiliyalik Diodor Kleomen II (370-309) hukmronligining davomiyligini uning oldingi ismi bilan adashtirganini aniqlamaguncha. Diodorning xatosini chetga surib, Xarvi Kleomen taxtga „Plataiya voqeasidan bir necha yil oldin“ kelganligi sababli, u oʻz hukmronligining boshlanishini miloddan avvalgi 524-523 yillarga toʻgʻri keladi.

Havolalar