Glasgow universiteti

Glasgow universiteti (Glas deb qisqartirilgan) — Shotlandiyaning Glazgo shahridagi davlat tadqiqot universiteti. 1451-yilda Papa Bull tomonidan asos solingan, u ingliz tilida soʻzlashadigan dunyodagi toʻrtinchi eng qadimgi universitet va Shotlandiyaning toʻrtta qadimiy universitetidan biridir. Hozirgi zamongacha boʻlgan universitetlar bilan bir qatorda, Glasgowda dastlab badavlat odamlardan boʻlgan talabalar taʼlim olgan. Tashkilotning 2020— 2021-yillardagi yillik daromadi 809,4 funt sterlingni tashkil etdi, shundan 173,3 funt sterling millioni tadqiqot grantlari va kontraktlar hisobidan, 693,1 funt sterling sarflangan.

Universitet dastlab shaharning „High Street“ qismida joylashgan edi. 1870-yildan beri uning asosiy kampusi shaharning West End qismida joylashgan. Bundan tashqari, bir qator universitet binolari boshqa joylarda joylashgan, masalan, Bearsdendagi veterinariya maktabi va Dumfriesdagi Krikton kampusi.

Yuqori taʼlim standartlari (Buyuk Britaniyada 4-oʻrinda) va kuchli xalqaro tadqiqot obroʻsi universitetni butun dunyo boʻylab talabalar uchun raqobatbardosh joyga aylantirdi. Glasgow dunyoning eng yaxshi 100 ta universitetidan biridir. Aniqrogʻi, Glasgow universiteti 2020-yilgi CWTS Leiden va 2020-yil QS World University Ranking reytingida global miqyosda 53 va 67 oʻrinlarni egalladi, shuningdek, milliy miqyosda Buyuk Britaniyaning eng yaxshi 10 universitetlari qatoriga kiradi.

Tarixi 
Glasgow universiteti 1451-yilda qirol James II ning taklifiga binoan Rim papasi Nikolay V ning nizomi yoki papalik tomonidan tashkil etilgan va u Sent-Endryus universiteti bitiruvchisi yepiskop William Ternbullga shahar soboriga universitet qoʻshishga ruxsat bergan. Birlashgan Qirollikning qadimiy universitetlaridan biri sifatida Glasgow maʼlum fanlar boʻyicha bakalavriat magistri darajasini beradigan sakkizta muassasadan biridir.

Universitet XVI asr oʻrtalarigacha oʻzining asl qimmatida edi. 1560-yilda Shotlandiya islohoti bilan kechgan siyosiy tartibsizliklar paytida oʻsha paytdagi kansler, Marian harakati tarafdori arxiyepiskop James Biton Fransiyaga qochib ketdi. U oʻzi bilan birga sobor va universitetning koʻplab arxivlari va qimmatbaho buyumlarini, shu jumladan Mace va Buqa haykalini olib ketdi. Mace 1590-yilda qaytarib yuborilgan boʻlsada, arxivlar yoʻq edi. Direktor doktor James Foll 1690-yil 28-avgustda parlament komissarlariga tashrif buyurganida, u Parijdagi Shotlandiya kollejida Buqa haykalini va Shotlandiya monarxlari James II dan qirolicha Merigacha universitetga berilgan koʻplab nizomlarni koʻrganligini aytdi.

Universitetda oʻqitish Glasgow sobori boʻlimida boshlandi, keyinchalik yaqin atrofdagi Rottenrowga, „Auld Pedagogikasi“ deb nomlanuvchi binoga koʻchib oʻtdi. Universitetga 1563-yilda Shotlandiya qirolichasi Mary tomonidan Streetdagi Qora Friars (Dominikanlar)ga tegishli 13 akr yer berilgan. 17-asrning oxiriga kelib, uning binosi devor va bogʻlar bilan oʻralgan ikkita hovlida joylashgan boʻlib, soat minorasi Glasgow siluetining diqqatga sazovor xususiyatlaridan biri boʻlgan —  balandlikka yetgan.

Kampus 

Universitet hozirda bir nechta kampuslarga tarqalgan. Asosiysi Hillheaddagi „Gilmorehill“ kampusidir. Bundan tashqari, Bearsdendagi Garscube mulki mavjud boʻlib, unda veterinariya maktabi, rasadxona, kema maketi havzasi va universitetning koʻpgina sport inshootlari, shahar markazidagi stomatologiya maktabi, Gartnavel qirollik kasalxonasida ruhiy salomatlik va farovonlik boʻlimi joylashgan.

2017-yil 29-mart kuni Qirolicha Elizabeth universiteti kasalxonasida Imaging of Excellence markazi ( Klinik innovatsion zona hisoblanadi.

High Street 

Universitetning dastlabki turar joyi, shu jumladan Glasgow universiteti kutubxonasi, Glasgow sobori hududidagi diniy binolar majmuasining bir qismi edi. 1460-yilda universitet James Lord Hamiltondan Buyuk koʻchaning sharqiy tomonida, Blekfriars cherkovining darhol shimolida, keyingi toʻrt yuz yil davomida oʻz uyi boʻlgan yer uchastkasini oldi. XVII asr oʻrtalarida Gamilton binosi oʻrniga „Nova Erectio“ yoki „Yangi bino“ deb nomlangan baland koʻchaga qaragan gʻarbiy jabhasi bezatilgan juda katta ikki sud binosi qurildi. Ushbu poydevor Shotlandiyadagi 17-asrning eng yaxshi binolaridan biri boʻlgan. Undan bezatilgan boʻlaklar, shu jumladan toʻliq tashqi zinapoyalar oʻrnatilgan.

Gilmorehill 

1870-yilda universitet shaharning gʻarbiy chekkasidagi Gilmorehillga koʻchib oʻtdi. Oldingi joylashuvidan gʻarbda, Kelvin daryosining katta meanderi bilan oʻralgan. High Street asl joyi Glasgow Union Railway sotilgan va kollej tovarlar hovli bilan almashtirildi. Yangi qurilgan kampus ser Jorj Gilbert Skott tomonidan gotika uygʻonish uslubida ishlab chiqilgan. Ushbu binolarning eng kattasi, kattaroq miqyosda, High Street kampusining asl egizak toʻrtburchak tartibini aks ettirardi va Iprning kech oʻrta asrlardagi matolar zalidan ilhomlangan boʻlishi mumkin. Gilmorehill, oʻz navbatida, Yangi Zelandiyadagi yangi Otago universiteti uchun Clocktower binolar majmuasini loyihalashda ilhomlantirdi. 1879-yilda Gilbert Skottning oʻgʻli Oldrid bu asl koʻrishni ikkita toʻrtburchakdan tashkil topgan ochiq toʻshakni qurish orqali yakunladi, uning tepasida uning donori Jon Kriton-Styuart, 3-markess nomi bilan atalgan buyuk Bute Hall joylashgan. Oldrid, shuningdek, 1887-yilda binoning oʻziga xos gotika qoʻngʻiroq minorasiga shpil qoʻshib, uni umumiy balandligini taxminan 85 metrga yetkazdi.

Boshqaruv administratsiyasi 

Shotlandiyaning boshqa qadimiy universitetlari kabi universitetning konstitutsiyasi Universitetlar (Shotlandiya) qonunlarida bayon etilgan. Ushbu Qonunlar organlarning uch tomonlama tuzilmasini yaratadi.

Universitet nizomi, akademik nizomlari va tayinlashlari universitet taqvimida tasvirlangan, uning tarixi va konstitutsiyasining boshqa jihatlari esa alohida „tarix“ hujjatida batafsil bayon etilgan.

Universitetda bir nechta ofitserlar bor. Har birining roli Glazgo operatsiyalarini boshqarishni oʻz ichiga oladi. Bu esa oʻquv boshqaruv tizimi juda yaxshi yoʻlga qoʻyilgan ekanini isbotidir.

Kansler 
Kansler universitetning titulli rahbari va Bosh kengash prezidenti hisoblanadi. Ular barcha darajalarni berishadi, garchi bu vazifani odatda ular tomonidan tayinlangan vitse-kansler bajarsa ham.

Hozirgi kundagi kansler — Dame Ketrin Greynger, Britaniyaning eng koʻp mukofotlangan ayol olimpiyachisi, Buyuk Britaniya sportining hozirgi rahbari va Oksford Bruks universitetining sobiq kansleri. U tibbiyot huquqi va tibbiy etika boʻyicha falsafa magistri (MPhil) bilan universitet bitiruvchisi va bu lavozimga tayinlangan birinchi ayol kansler hisoblanadi.

Rektor 
Universitetning barcha talabalari uch yillik muddatga lavozimni egallagan va Universitet sudiga raislik qiluvchi rektor (rasmiy ravishda „Lord rektor“) saylovida ovoz berish huquqiga ega. Oʻtmishda bu lavozim asosan sharafli va tantanali boʻlib, siyosiy arboblar, jumladan William Ewart Gladstone, Benjamin Disraeli, Bonar qonuni, Robert Pil, Raymond Poincaré, Artur Balfur, Charlz Kennedi va 1970-yillardagi kasaba uyushma faoli Jimmi Rid tomonidan egallab kelingan. Dekabr oyida saylovlar oʻtkazilganda, Mordexay Vanunu Isroil hukumati tomonidan qoʻyilgan cheklovlar tufayli qatnasha olmagan boʻlsa ham, bu lavozimga saylandi. 2014-yilda amerikalik kompyuter mutaxassisi, Markaziy razvedka boshqarmasining (CIA) sobiq xodimi va sobiq Milliy xavfsizlik agentligi (NSA) pudratchisi Edward Snowden bir qancha ommaviy axborot vositalariga NSAning koʻplab maxfiy hujjatlarini oshkor qilganida xalqaro eʼtiborga tushgan. U ham bu lavozimga saylandi. 2021-yil 21-aprelda shotlandiyalik huquqshunos, sudya va Adliya kollejining sobiq senatori Ledi Rae Rita Rae hal qiluvchi gʻalabadan soʻng yangi rektor etib tayinlandi.

Dunyoni oʻzgartiruvchi bitiruvchilar mukofoti 
Ilgari „Yilning eng yaxshi yosh bitiruvchisi“ mukofoti boʻlgan „Dunyoni oʻzgartiruvchi bitiruvchilar“ mukofoti bilan universitet soʻnggi 15 yil ichida oʻqishni tamomlagan va jamiyat, sanʼat, fan yoki biznesga katta hissa qoʻshgan bitiruvchilarning yutuqlarini tan oladi va nishonlaydi.

Mukofot 2001-yilda universitetning 550 yilligini nishonlash doirasida tashkil etilgan va yiliga bir marta beriladi. Kubok Allan Glen maktabining Old Boys tomonidan sovgʻa qilingan boʻlib, gʻolib nomzodga yilgi bitiruv marosimlaridan birida yoki eng muhim tadbirlarda taqdim etiladi.

Gʻoliblar:

 2021: Fiona McFail
 2020: Selina Hales
 2019: Eunice Ntobedzi
 2018: Amal Azzudin
 2017: Susanne Mitschke, Patrick Renner
 2016: Matt Fountain
 2015: Mhairi Black
 2014: Martin Patience
 2013: Karina Atkinson
 2012: Katherine Grainger
 2011: Emeli Sandé
 2010: Patrick Gunning
 2009: Euan Myurrey
 2008: Mark Beaumont, John Tiffany
 2007: Vanessa Munro
 2006: Richard Dixon
 2005: Christopher Brookmyre
 2004: Colin McInnes
 2003: Emma Richards
 2001: Mark Johnston, Lorraine Clinton

Yana qarang 

 Viktoriya sud binosi
 Oxford universiteti

Manbalar

Adabiyotlar 

 Elliot, Valter. „Glazgo universiteti 1451 — 1951.“ Bugungi kun (1951-yil avgust) 1#8 58-64-betlar.
 Moss, Maykl va boshqalar. Universitet, shahar va shtat: 1870-yildan beri Glazgo universiteti (2000)
 Robertson, Pol L. „Shahar universitetining rivojlanishi: Glazgo, 1860-1914“, Har chorakda taʼlim tarixi, 1990-yil qish, jild. 30#1, 47-78-betlar
 Tarixiy Shotlandiya tomonidan universitet bilan hamkorlikda nashr etilgan „Bilim bilimlari — Glazgo universitetining arxitektura tarixi“ (2013)
 Glazgo universiteti kutubxonasi doʻstlari tomonidan kutubxona bilan hamkorlikda nashr etilgan „Glazgo universiteti kutubxonasi: doʻstona javonlar“ (2016)

Havolalar 
 
 Arxitektura
Universitetlar
Angliya