yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Yadro zichligi

Yadro zichligi - atom yadrosining zichligi. Ogʻir yadrolar uchun bu  cheksiz yadroviy materiyaning energiya zichligini kamaytiruvchi  yadroning toʻyinganlik zichligi    ga yaqin boʻladi. Yadro toʻyinganligining massa zichligi quyidagiga teng  , bu yerda - massa atom birligi . Yadro zichligini tavsiflovchi atamani yuqori zichlikka ega boʻlgan neytron yulduzlari ichidagi holatlarda ham qoʻllanadi.

Hisoblash 
Oddiy yadrodagi proton va neytronlarning taxminiy sonidan aniqlanishi mumkin boʻlgan yadro oʻlchamidan yadro zichligini taxminan hisoblash mumkin. Nuklonlar soni boʻyicha yadro radiusi  ga teng, bu yerda  massa soni va  ga teng va ushbu qiymatdan odatdagi ogʻishlar  gacha boʻladi. Yadroning hajm birligidagi nuklonlar soni (nuklonlar konsentratsiyasi) quyidagicha:

 

Shunday qilib, massa soni nuqtai nazaridan har qanday turdagi yadro uchun zichlik doimiydir va nazariy jihatdan A yoki R ga bogʻliq emas, 

 

Yadro toʻyinganlik zichligi uchun tajribada aniqlangan qiymat quyidagiga teng 

 

Massa zichligi ρ zarracha massasining zarralar konsentratsiyasiga n koʻpaytmasi orqali aniqlanadi. Shunday qilib, nuklon massasidan  nuklon massasidan m n =1,67×10 −27 kg foydalangan holda hisoblangan massa zichligi quyidagiga teng:

  (nazariy hisoblashdan foydalangan holda)

yoki

  (tajriba natijalaridan foydalangan holda).

Ilovalar va kengaytmalar 
Atom va yadroning tarkibiy qismlari har xil zichlikka ega. Proton asosiy zarracha emas, u kvark-glyuon materiyasidan iborat. Uning oʻlchami taxminan  va zichligi ni tashkil qiladi. Yadro zichligini tavsiflovchi atamani yuqori zichlikka ega boʻlgan neytron yulduzlari ichidagi holatlarda ham qoʻllanadi..

Chuqur noelastik sochilishdan foydalanib, agar nuqtaviy zarra boʻlmasa, elektronning "oʻlchami", dan kam boʻlishi kerakligi hisoblangan. Bu taxminan  zichlikka toʻgʻri keladi

Kvark nazariyasi haqida gap ketganda, yanada yuqoriroq zichlik uchun imkoniyatlar mavjudligini koʻramiz. Yaqin kelajakda eksperimental ravishda oʻlchanadigan eng yuqori zichliklar leptonlar va kvarklar bilan chegaralanadi. 

Ushbu tarjima Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Ikbalova Muxlisaxonning Wikitaʼlim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.

Manbalar    

 Elektron degeneratsiya bosimi
 Yadro materiyasi
 Kvark-glyuon plazmasi

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

Havolalar 

  (derivation of equations and other mathematical descriptions)
Futbol boʻyicha 1979-yilgi SSSR xalqlari yozgi spartakiadasi

1979-yilgi SSSR xalqlari yozgi spartakiadasining futbol turniri 1979-yil 20-iyuldan 5-avgustgacha 3 ta shaharda Moskva, Minsk, Kiyevda oʻtkazildi. Musobaqada 16 ta jamoa ishtirok etdi: SSSRning 14 ta ittifoq respublikalari terma jamoalari (Estoniya respublikasidan tashqari), shuningdek, Moskva va Leningrad terma jamoalari.

Turnir, xuddi Spartakiada singari, 1980-yilgi Moskva Olimpiadasida uchun qatnashish uchun tayyorgarlik sifatida koʻrildi.

Turnir formulasiga koʻra, jamoalar 4 ta jamoadan 4 ta guruhga boʻlingan va har biri bilan bittadan turda oʻynagan. Soʻngra guruhlarda 1-2-oʻrinlarni egallagan jamoalardan ikkitadan yarim final guruhi tuzilib, 3 va 4-oʻrinlarni egallaganlar mos ravishda 9-12 va 13-16-oʻrinlar uchun yana ikkita guruhda oʻynashdi. Yarim finalning „A“ va „B“ guruhlari eng yaxshi jamoalari yakuniy oʻrinlariga koʻra 1-8 oʻrinlar uchun bahslashdi.

Gʻalabani final oʻyinida oʻzaro kurashgan, Gruziya SSR jamoasidan ustun kelgan Moskva jamoasi qoʻlga kiritdi. Turnirdan bir hafta oʻtar-oʻtmas Minskning „Dinamo“ klubiga qarshi safar oʻyiniga Toshkentning „Paxtakor“ jamoasi futbolchilari boʻlgan samolyot Dneprodzerjinsk osmonida qulab tushgan.

Jamoalar tarkibi

Dastlabki oʻyinlar

Saralash guruhi

1-guruh 
1-kichik guruh (Moskva, 20-24-iyul) (Moscow)

 CSKA Stadium, Lokomotiv Stadium

2-guruh 
2-kichik guruh (Moskva, 20-24-iyul) (Moscow)

 Torpedo Stadium

3-guruh 
3-kichik guruh (Kiyev, 21-25-iyul) (Kiyev)

 Dynamo Stadium

4-guruh 
4-kichik guruh (Minsk, 21-25-iyul) (Minsk)

 Traktor Stadium

9-16-oʻrinlar uchun oʻyinlar

Jadvallar

9-12 oʻrinlar uchun 
(1979-yil, 28-iyul — 1-avgust) (Kiyev)<onlyinclude>

13-16-oʻrinlar uchun 
(1979-yil, 28-iyul — 1-avgust) (Minsk)

Final bosqichi

Yarim final guruhlari

A guruhi

B guruhi

7-8 oʻrinlar uchun oʻyin

5-6 oʻrinlar uchun oʻyin

3-4 oʻrinlar uchun oʻyin

Final

Statistika

Gol mualliflari

Yana qarang 

 Dneprodzerjinsk ustidagi avia toʻqnashuv

Manbalar

Havolalar 

 Futbol-80: Maʼlumotnoma-taqvim. / Komp. N. Ya. Kiselev — L.: Lenizdat, 1980.
 Moskva futboli. XX asr. — M.: VLADMO, 2000 yil. — ISBN 5-89433-016-5
 „Futbol-Xokkey“, 29-son, 1979-yil 22-avgust.
 Litva jamoalarining barcha oʻyinlari, 1979 yil
 Gruziya SSR jamoasining SSSR xalqlari Spartakiadasida 1979-yildagi oʻyin statistikasi
 1979-yil SSSR xalqlari Spartakiadasida Qozogʻiston SSR jamoasining oʻyin statistikasi
 1979-yil SSSR xalqlari Spartakiadasida Ukraina SSR jamoasining oʻyin statistikasi
 Jamoalar tarkibi va oʻyin hisobotlari

SSSR xalqlari Spartakiadasida futbol
1979-yilda Sovet Ittifoqida futbol
1956-yilgi SSSR xalqlarining yozgi Spartakiadasi
Rubellit

Rubellit turmalinning qizil yoki pushti navi. Rubellit turmalin oilasidagi eng noyob javohirdir. Koʻpchilik uni yoqut bilan adashtiradi.

Rubellit qazib olinishi mumkin boʻlgan mamlakatlar orasida Afgʻoniston, Braziliya, Madagaskar, Myanma, Nigeriya, Rossiya va AQSh kiradi.

Ism 
Rubellit lotincha rubellus soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, "qizil" degan maʼnoni anglatadi. Rubellit soʻzi birinchi marta 1794-yilda qoʻllangan.

Shuningdek, javohir afrit, apirit, rubelit yoki rubilit deb ham ataladi.

Qiymat 
Rubellit - turmalin guruhidagi eng qimmat javohirdir. Qizil rangdagi namunalar ayniqsa yuqori baholanadi.

Manbalar 

Javohirlar
Yadro radiusi

Atom radiusi singari, yadro radiusi ham aniq belgilangan emas. Atomlar ham, yadrolar ham keskin chegaralarga ega qattiq sharlar emas. Ikkalasi ham atomni bogʻlaydigan Kulon potensiali va hosil boʻlgan elektron zaryad taqsimot cheksizgacha choʻziladi, garchi ikkalasi ham masofada ahamiyatsiz darajada kichik boʻlib qoladi.

Talab qilinadigan narsa „operativ taʼrifi“ biz atom radiusi qiymati sifatida qabul qilishimiz kerak. Masalan; misol uchun, biz atom radiusini turli xillarning eng katta oʻrtacha radiusi deb belgilashimiz mumkin atomda joylashgan elektron holatlar. Bunday mulk juda katta boʻladi oʻlchash qiyin, shuning uchun koʻproq amaliy taʼriflar ishlatiladi, masalan qiziqtirgan atomni oʻz ichiga olgan ionli birikmalardagi atomlar orasidagi masofa. Bu ham baʼzi qiyinchiliklarga olib keladi, chunki biz atom uchun har xil radiuslarni olamiz turli birikmalarda yoki turli valentlik holatidadir.

Yadro radiusini baholash uchun bir qancha eksperimental usullardan foydalanishimiz mumkin. Ushbu tushuntirishda ikkitasini koʻrib chiqamiz: eng yaqin yondashuv usuli va elektron diffraktsiya usuli

Rezerfordning nazariyasini tarqalishi 1900-yillarning boshlarida Ernest Rezerford tomonidan oʻtkazilgan tajriba edi. Rezerfordning asosiy maqsadi yadrolarning xususiyatlarini oʻrganish uchun atomlarning tuzilishini oʻrganish va nazariy taxminlarga emas, balki tajribalarga asoslangan ishonchli atom modelini taqdim etish edi. Rezerford tajribani alfa zarrachalarini (ikki proton va ikkita neytron) oltin folga tomon otishni oʻrganish orqali amalga oshirdi. Oltin folga tarqoq alfa zarralarini aniqlaydigan ekran bilan oʻralgan edi, bu Rezerfordga ularning miqdori va ogʻish naqshini oʻlchash imkonini berdi.

Diffraktsiya – bu oʻxshash oʻlchamdagi yoki toʻlqin uzunligidan kattaroq ob’ekt yoki diafragma bilan toʻqnashganda toʻlqinlarning egilishi.

Diffraktsiya toʻlqinsimon tabiatning hodisasidir. Biroq, kvant fizikasining muhim saboqlaridan biri shundaki, zarralar va toʻlqinlar orasidagi chegara sunʼiydir. Biz toʻlqinlar nuqtai nazaridan haqiqatning tavsifini taklif qilishimiz mumkin. Bu, masalan, tegishli sharoitlarda zarralar diffraktsiya jarayonlaridan taʼsirlanishi mumkinligini anglatadi. Kvant mexanikasi rivojlanishidan oldin Lui de Broyl ismli olim tabiatdagi mavjudotlarning bu xususiyatini oldindan koʻra olgan va zarracha va unga bogʻliq boʻlgan toʻlqin uzunligi oʻrtasidagi oddiy matematik aloqani ishlab chiqqan.

Bu usul eng yaqin yondashuv usulidan ancha aniqroq va boshqa oʻzaro taʼsirlarga taʼsir qilmaydi, chunki kuchli kuch elektronlarga taʼsir qilmaydi. Ushbu usulning asosiy qiyinchiliklariga quyidagilar kiradi:

1.Elektronlarni kerakli tezlikka tezlashtirish

2.Yetarli aniqlikka ega diffraktsiya naqshini olish.

Adabiyotlar 

 Griffiths, David J.. Introduction to Quantum Mechanics. Prentice Hall, 1995. ISBN 0-13-111892-7. Section 4.2 deals with the hydrogen atom specifically, but all of Chapter 4 is relevant.
 Kleinert, H. (2009). Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, Polymer Physics, and Financial Markets, 4th edition, Worldscibooks.com, World Scientific, Singapore (also available online physik.fu-berlin.de)
Elektro-rentgenografiya

Elektrorentgenografiya - rentgen diagnostikasi usuli boʻlib, uning yordamida oddiy yozuv qogʻozida oʻrganilayotgan hududning tasvirini olishingiz mumkin. Usulning asosi shundaki, zaryadlangan yarimoʻtkazgichli selen plitasining elektr potentsiali rentgen nurlanishining dozasiga mutanosib ravishda kamayadi. Yashirin elektrostatik tasvir maxsus rivojlanayotgan kukunni purkaydi.Yarimoʻtkazgichli gofretdagi kukun tasviri yozuv qogʻoziga oʻtkaziladi. Rasm qogʻozga qizdirilganda yoki aseton va toluol bugʻlarida oʻrnatiladi.

Elektroroentgenografiya insonning tayanch-harakat tizimini, kerak boʻlganda ichki organlarni tekshirish paytida rentgen tasvirini tezda olish uchun moʻljallangan.Elektroroentgenografiyani amalga oshirish uchun rentgen diagnostika apparatiga qoʻshimchalar - elektroroentgenograflar qoʻllanadi.

Qurilmalari 
Elektroroentgenograf - bu elektroentgenografiya usuli yordamida diagnostika tadqiqotini oʻtkazish uchun moʻljallangan qurilma.Elektroroentgenograf rentgen diagnostika apparatiga qoʻshimcha sifatida amalga oshiriladi, u bilan mexanik yoki elektr bilan bogʻlanmagan. Elektroroentgenograf fotolaboratoriya oʻrnini bosadi, rentgen plyonkalarini ishlatmaslik imkonini beradi va oddiy yozuv qogʻozida rentgen tasvirlarini 2-3 daqiqada tez olishni taʼminlaydi. Bundan tashqari, rentgen plyonkasidagi salbiy tasvirlardan farqli oʻlaroq, ijobiy tasvirlarni (elektroroentgenogrammalar) olish imkonini beradi.

Adabiyotlar 

 Griffiths, David J.. Introduction to Quantum Mechanics. Prentice Hall, 1995. ISBN 0-13-111892-7.  Section 4.2 deals with the hydrogen atom specifically, but all of Chapter 4 is relevant.
 Kleinert, H. (2009). Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, Polymer Physics, and Financial Markets, 4th edition, Worldscibooks.com, World Scientific, Singapore (also available online physik.fu-berlin.de)
 Э. Г. Чикирдин, А. Б. Мишкинис «Техническая энциклопедия рентгенолога», М., 1996 (МНПИ, 1996. — 473 с.:ил.)
Yadro moddasi

Yadro moddasi - ekzotik materiyaning bir necha fazalarida mavjud boʻlgan, hali toʻliq oʻrnatilmagan, oʻzaro taʼsir qiluvchi nuklonlarning (proton va neytronlarning) ideallashtirilgan tizimidir. Bu atom yadrosidagi materiya emas, balki faqat yadro kuchlari va Kulon kuchlari taʼsirida ushlab turilgan koʻp sonli proton va neytronlardan tashkil topgan faraziy moddadir. Hajmi va zarrachalar soni cheksiz, lekin nisbat chekli. Cheksiz hajm hech qanday sirt effektlari va tarjima oʻzgarmasligini nazarda tutadi (faqat mutlaq pozitsiyalar emas, balki pozitsiya materiyadagi farqlar).

Umumiy idealizatsiya simmetrik yadro moddasi boʻlib, u elektronlarsiz teng miqdordagi proton va neytronlardan iborat. Yadro moddasi yetarlicha yuqori zichlikka siqilganda, kvant xromodinamikasining asimptotik erkinligi asosida u kvarklarning degenerativ Fermi gazi boʻlgan kvark materiyaga aylanishi kuzatiladi.

Baʼzi mualliflar "yadroviy materiya" dan kengroq maʼnoda foydalanadilar va yuqorida tavsiflangan modelni "cheksiz yadroviy materiya"  deb atashadi va uni "oʻyinchoq modeli", tahliliy texnikalar uchun sinov maydoni sifatida koʻrishadi.

Biroq, neytron va protonlardan koʻproq narsani talab qiladigan neytron yulduzining tarkibi mahalliy zaryadli neytral boʻlishi shart emas va tarjima oʻzgarmasligini koʻrsatmaydi, koʻpincha, masalan, neytron yulduz materiya yoki yulduz materiya deb nomlanadi va koʻrib chiqiladi. Yadroviy moddadan farq qiladi.Neytron yulduzida bosim noldan (sirtda) markazda nomaʼlum katta qiymatgacha koʻtariladi. Cheklangan hududlarni tekshirishga qodir usullar yulduzlar va atom yadrolariga nisbatan qoʻllangan. Cheklangan yadrolar uchun shunday modellardan biri suyuqlik tushishi modeli boʻlib, u sirt effektlari va Kulon oʻzaro taʼsirini oʻz ichiga oladi.

Manbalar 

 Dominique Durand; Eric Suraud; Bernard Tamain (2001). Nuclear dynamics in the nucleonic regime. CRC Press. p. 4. ISBN 0-7503-0537-1.
 Richard D. Mattuck (1992). A Guide to Feynman Diagrams in the Many-body Problem (Reprint of 1974 McGraw-Hill second ed.). Courier Dover Publications. ISBN 0-486-67047-3.
 Helmut Hofmann (2008). The Physics of Warm Nuclei: With Analogies to Mesoscopic Systems. Oxford University Press. p. 36. ISBN 978-0-19-850401-6.
 Stefan B Rüster (2007). "Phase diagram of neutral quark matter at moderate densities". In Armen Sedrakian; John Walter Clark; Mark Gower Alford (eds.). Pairing in fermionic systems. World Scientific. ISBN 978-981-256-907-3.
Katta rezonans

Gigant rezonans – bu koʻp tanali kvant tizimlarining xususiyati sifatida atom yadrolarining yuqori chastotali kollektiv qoʻzgʻalishi. Bunday qoʻzgʻalishni tebranish nuqtai nazaridan makroskopik talqin qilishda eng koʻzga koʻringan ulkan rezonans yadrodagi barcha neytronlarga qarshi barcha protonlarning jamoaviy tebranishidir.1947-yilda G. C. Bolduin va G. S. Klaiber fotoyadro reaksiyalarida gigant dipol rezonans (GDR) ni kuzatdilar, 1972-yilda esa gigant quadrupol rezonansi (GQR), 1977-yilda esa gigant monopol rezonans kashf qilindi. (GMR) oʻrta va ogʻir yadrolarda kashf etilgan.

Gigant dipol rezonansi 
Gigant dipol rezonanslar yadro parchalanishi, neytronlar yoki gamma nurlarining emissiyasi yoki ularning kombinatsiyasi kabi bir qator qoʻzgʻalish hodisalariga olib kelishi mumkin. Gigant dipol rezonanslar yadroga etarli energiya beradigan har qanday mexanizm tufayli yuzaga kelishi mumkin. Klassik sabablar 7 dan 40 MeV gacha boʻlgan energiyadagi gamma nurlari bilan nurlanish boʻlib, ular yadrolar bilan birlashadi va yadrodagi zaryadlarni ajratib turadigan energiya qoʻshish orqali yadroning dipol momentini keltirib chiqaradi yoki oshiradi. Jarayon gamma-emirilishning teskarisidir, lekin energiyalar odatda ancha katta va induktsiya qilingan dipol momentlari oʻrtacha gamma parchalanishiga olib keladigan qoʻzgʻaluvchan yadro holatlaridagidan kattaroqdir.50 MeV dan yuqori energiyali elektronlar yadroga „virtual gamma foton“ orqali ulanish orqali xuddi shunday hodisani keltirib chiqarishi mumkin, bu yadro reaksiyasida ichki konversiyaning teskari parchalanishidir.

Manbalar

Adabiyotlar 

 M. N. Harakeh, A. van der Woude: Giant Resonances: Fundamental High-Frequency Modes of Nuclear Excitation, Oxford Studies in Nuclear Physics, Oxford University Press, USA, July 2001, ISBN 978-0-19-851733-7
 P. F. Bortignon, A. Bracco, R. A. Broglia: Giant Resonances, Contemporary Concepts in Physics, CRC Press, July 1998, ISBN 978-90-5702-570-9

Havolalar
Aleksandr Yanovskiy

Aleksandr Arkadevich Yanovskiy (1952-yil 1-noyabr) – sovet futbolchisi, darvozabon va rossiyalik murabbiy. Futbolchi Igor Yanovskiyning amakisi.

Futbolchilik faoliyati 
U eng yuqori saviyada Orjonikidzening „Spartak Orjonikidze“, Rostovning „Rostov-na-Donu“ SKA, Moskvaning „Lokomotiv“, Toshkentning „Paxtakor“, „Sohibkor“ klublarida oʻynagan.

1979-yilda tasodifan u Dneprodzerjinsk osmonida samolyot halokatida jarohat olib, zaxira jamoasi bilan birga Minskka uchib ketganligi sababli tasodifan „Paxtakor“ ning asosiy jamoasi bilan birga oʻlimdan qutulib qoldi.

Murabbiylik faoliyati 
1991-yildan beri „Alaniya“ klubida murabbiy boʻlib ishlagan.

2009-yil 10-avgustda Yanovskiy murabbiy Valeriy Petrakov chetlatilganidan soʻng „Alaniya“ klubida bosh murabbiyi vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi, ammo ertasigayoq Mircha Rednik jamoaning yanggi bosh murabbiyi boʻldi.

Manbalar 

1952-yilda tugʻilganlar
1-noyabrda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar

SSSR erkak futbolchilari
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Erkak futbol darvozabonlari
Sohibkor futbolchilari
Paxtakor jamoasi futbolchilari
FC Spartak Vladikavkaz futbolchilari
FC SKA Rostov-on-Don futbolchilari
FC Lokomotiv Moskva futbolchilari
Rossiyalik futbol murabbiylari
FC Spartak Vladikavkaz murabbiylari
Rossiya Premyer-ligasi murabbiylari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Futbol boʻyicha 1956-yilgi SSSR xalqlari yozgi spartakiadasi

1956-yil SSSR xalqlarining yozgi Spartakiadasining futbol turniri 1956-yil 2-avgustdan 16-avgustgacha Moskvada boʻlib oʻtgan. Musobaqada 18 ta jamoa ishtirok etgan. Turnir olimpiya tizimi boʻyicha oʻtkazilgan.

Musoboqa SSSR futbol boʻyicha milliy terma jamoasi uchun 1956-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlariga tayyorgarlik musobaqasi edi. Sovet terma jamoasi 1956-yil iyul oyida Isroil milliy terma jamoasiga qarshi pley-off oʻyinida gʻalaba qozonib, Olimpiya turniriga yoʻllanma olgan (1956-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarida futbol uyushmasi — Erkaklar saralash). Sovet Ittifoqi terma jamoasi Moskva shahri jamoasi nomi ostida musoboqada ishtirok etgan.

Turnir boshlanishidan oldin, 1956-yil 16-iyulda Karelo-Fin Sovet Sotsialistik Respublikasi oʻz maqomini ittifoq respublikasidan Rossiya SFSR avtonom respublikasiga oʻzgartirib, Rossiya SFSR jamoasi tarkibiga qoʻshilgan. Shunga qaramay, Karelo-Finlyandiya SSR jamoasi turnirda qatnashishda davom etgan.

Jamoalar tarkibi

1/16 final

1/8 final

1/4 final

5-8 oʻrin uchun

5-6 oʻrin uchun

7-8 oʻrinlar uchun

9-18 oʻrinlar uchun

2-tur

3 tur (9—14-oʻrin uchun)

4-tur (9—11-oʻrinlar uchun)

5-tur (9—10-oʻrinlar uchun)

12-14 oʻrinlar uchun

4-tur

5-tur 12-13 oʻrinlar uchun oʻyin

15-18 oʻrinlar uchun oʻyinlar

3-tur

4-tur. 15-16-oʻrinlar uchun oʻyin

5-tur. 17-18-oʻrinlar uchun oʻyin

1/2 final

Uchinchi oʻrin uchun oʻyin

Final

Manbalar

Havolalar 

 SSSR XALQLARI I SPARTAKIADASI 1956-yil

 SSSR xalqlarining birinchi Spartakiadasi (I SPARTAKIAD NARODOV SSSR 1956-yil). Vladimir Glubokov website.

 1956-yil mavsumi at FootballFacts.ru

SSSR xalqlari Spartakiadasida futbol
1956-yilda Sovet Ittifoqida futbol
1956-yilgi SSSR xalqlarining yozgi Spartakiadasi
Moskvadagi futbol musobaqalari
Futbol boʻyicha 1986-yilgi SSSR xalqlari yozgi spartakiadasi

IX yozgi Spartakiadaning futbol turniri yana Olimpiada turniri uchun tayyorgarlik turniriga aylandi. Turnirda ittifoq respublikalari, Moskva va Leningraddan 17 ta terma jamoa ishtirok etdi.

Terma jamoalar tarkibiga 21 yoshgacha boʻlgan (1965—1968-yillarda tugʻilgan) futbolchilar (shu jumladan, ustalar jamoalari) kiritilgan. Dastlab toʻrtta guruhda oʻyinlar boʻlib oʻtdi, ularning ikki gʻolibi „A“ va „B“ – har birida 4 tadan jamoa, yarim final guruhlarini tashkil etdi. Ushbu guruhlar gʻoliblari pley-off bosqichida SSSR xalqlari Spartakiadasi chempioni, guruhlarda ikkinchi – 3-oʻrin, uchinchi – 5-oʻrin va toʻrtinchi – 7-oʻrin uchun kurash olib borishdi.

Oʻyinlar 1986-yil 9-27-iyul kunlari boʻlib oʻtgan.

Jamoalar tarkibi

Musobaqa

Dastlabki oʻyinlar 
Hamma vaqt mahalliy (UTC+3)

1-kichik guruh 
Quyidagi shaharlarda boʻlib oʻtgan (Nikopol va Orjonikidze)

Eslatma 
"Leningrad" toʻplar nisbatiga koʻra Estoniyadan oldinda ikkinchi oʻrinni egalladi.

2-kichik guruh 
Quyidagi shaharlarda boʻlib oʻtgan (Zaporojye)

Eslatma 
Moskva toʻplar nisbatiga koʻra Qozogʻistondan oldinda birinchi boʻldi.

3-kichik guruh 
Quyidagi shaharlarda boʻlib oʻtgan (Donetsk)

4-kichik guruh 
Quyidagi shaharlarda boʻlib oʻtgan (Xarkov)

Eslatma 
Moldaviya esa toʻplar nisbatiga koʻra Litvani ortda qoldirib, ikkinchi oʻrinni egalladi.

Yarim final turnirlari

A guruhi (Nikopol, Orjonikidze)

B guruhi (Zaporojye)

3-8 oʻrinlar uchun oʻyinlar

7-8-oʻrinlar uchun (Nikopol)

5-6-oʻrinlar uchun (Orjonikidze)

3-4-oʻrinlar uchun (Kiyev)

Final 

Turnirda gʻolib chiqqan barcha ukrainalik futbolchilar SSSR sport ustasi unvoniga sazovor boʻlishgan.

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish uchun 

 Football-87: Handbook-calendar / compiled by N.Kiselyov – „Lenizdat“, 1987
 Football-87: Handbook-calendar – Moscow: Luzhniki, 1987.
 „Football-Hockey“. No. 31, 3 August 1986

Havolalar 

 Futbol-87: Maʼlumotnoma-taqvim / tuzgan N. Ya. Kiselev – „Lenizdat“, 1987-yil
 Futbol-87: Maʼlumotnoma-taqvim – Moskva: Lujniki, 1987-yil.
 " Futbol-Xokkey ". 1986-yil 3-avgust, 31-son
 Jamoalar tarkibi va oʻyin hisobotlari

 1986 Spartakiad of Peoples of the USSR at the Luhansk Our Football portal
 Football at Spartakiads of Peoples of the USSR. 1986 (Futbol na Spartakiadax narodov SSSR. 1986 god). Russian Association of Mini-Football.

SSSR xalqlari Spartakiadasida futbol
Bobur bogʻi

{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#000000",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "hotel"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
         71.67177613068844,
          40.994958120528835
        ]
      }
    }
  ]
}
Bobur bogʻi (toʻliq nomi: Zahriddin Muhammad Bobur nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi) — Namangan shahrida joylashgan bogʻ. Oʻrnda avval gulzor mahalasi boʻlib  ular asosan qulchilik bilan shugʻullanga gullardan gulob gulqad gullarng ildizida har xil shifo baxsh damlamalar tayyorlashar edi biroq uning dovrugʻi butun dunyo yetib keldi va Qoʻqon xoni Xudoyorxon madrasa qurilishi uchun aynan shu yerni talab olib madrasa qurilishi boshlandi biroq 1975 yilda rus qoʻshinlari Uzet tomonidan qal'a sifatida tortib olinadi va uyerni keyin chalik bogʻ qurilishi boshlandi Bogʻga 1884-yilda asos solingan boʻlib, 1990-yilga qadar Aleksandr Sergeyivich Pushkin nomi bilan atalib kelingan. biroq uyega mahalliy aholi kiritilmagan faqat maxsus ruxsatnoma bilan kirish mumkin edi faqat 1920 yilda bogʻ mahalliy hokimiyat tasarrufiga oʻtadi va uyega mahalliy aholi ham kirishi mukin boʻladi ilk bora Hulkar bayrami 1961 yilda boʻlib oʻtadigan hozirgi kunda 40 kun davomida boʻlib oʻtdi

Bogʻning rekonstruksiya etilishi 
2009-yil Oʻzbekiston Respublikasi birinchi Prezidenti I.A.Karimovning Namangan shahriga tashrifidan soʻng qabul qilingan 1170-sonli qarori boʻyicha bogʻ davlat dasturiga kiritilgan va 2009-yilda qayta loyihalashtirib chiqilgan. 2009-yilning oktyabr oyida rekonstruksiya ishlari boshlab yuborilib, bogʻ hududida joylashgan 26-ta xizmat koʻrsatish obyektlari talabga javob bermagani tufayli buzib tashlangan. Loyiha umumiy qiymati 4 mlrd. 800 mln soʻmdan, 3 mlrd 300 mln soʻmlik qurilish montaj va obodonchilik ishlari amalga oshirildi. Hozirgi kun kelib bogʻ hududida 6 ta choyxona va oshxona, 9 ta muzqaymoq pavilonlari, shuningdek, shaxmat-shashka klubi, 27 ta zamonaviy attraksionlar hamda boshqa koʻplab bu kabi koʻngilochar obyektlar xizmat koʻrsatib keladi. Bogʻ hududida 1 gektarlik hududni qamrab olgan 1,5 kmlik irrigatsiya tarmoqlari va 1 ta zamonaviy favvora ishlab turibdi. Shu bilan birga bogʻ hududida ochiq estrada maydoni, 400 tomoshabinga moʻljallangan amfiteatr bunyod etilgan. Hududda aholi dam olish uchun 175 ta oʻrindiq, 160 ta tungi yoritish chiroqlari oʻrnatib chiqilgan. Bogʻ xodimlari 24,5 shtat boʻyicha ishlab keladi. Shulardan 4 nafari rahbar, 2 nafari texnik xodim, 3 nafari gulchi, 1 nafari elektrik-mexanik, shuningdek, 4 nafar qorovul, 1 nafar irrigatsiya ishchisi, qolganlari turli xizmatlarni bajaruvchi xodimlardir (2023-yil statistikasi).

Xalqaro gullar festivali 
Har yili anʼanaviy tarzda oʻtkazib kelinadigan Xalqaro gullar festivali tadbirlari Bobur bogʻida boʻlib oʻtadi. Festivalga har yili oʻrtacha 1,5 mln kishi tashrif buyurishi aytiladi.

Manbalar 

Madaniyat va istirohat bogʻlari
Bogʻlar tarixi
Bogʻlar
Oʻzbekistondagi bogʻlar
Andrey Baydishev

Andrey Valerievich Baydishev (1967-yil 21-oktyabr, Krasnogorsk, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR) — sovet va rus futbolchisi, darvozabon.

Faoliyati 
Faoliyatini Oʻzbekistonning ikkinchi liga klublari "Amudaryo Nukus" (1984) va Samarqandning „Dinamo“ (1986) klublarida boshlagan. Oʻzbekiston SSR terma jamoasi tarkibida 1986-yil SSSR xalqlari Spartakiadasi finalchisi. 1988-yildan TsSKAning ikkinchi jamoasida, 1989-yildan Xalqobodning „Sohibkor“ jamoasiga oʻtdi. Xolmsk 1990-yilgi mavsumni Saxalinda boshlagan, keyin SSSR ikkinchi quyi ligasida oʻynagan „Lokomotiv“ Chita klubiga oʻtgan. 1992—1993-yillarda Rossiya chempionati birinchi ligasida „Lokomotiv“ safida toʻp surgan, 53 oʻyinda 50 ta gol oʻtkazib yuborgan, 1992-yilda Irkutskning „Zvezda“ — „Yunis-Sib“ jamoasi bilan oʻyinda penaltidan gol urgan.

2004-yilgi Oʻzbekiston chempionatida 2004-yilgi Oʻzbekiston kubogi finalchisi Toshkentning „Traktor“ jamoasi tarkibida bitta oʻyin oʻtkazdi.

Manbalar

Havolalar 

 FootballFacts.ru

1967-yilda tugʻilganlar
21-oktyabrda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Toshkent viloyatida tugʻilganlar
SSSR futbolchilari

Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Rossiya futbolchilari
Traktor klubi futbolchilari
Sohibkor futbolchilari
Dinamo Samarqand futbolchilari
Aral Samali klubi futbolchilari
SSSRda tugʻilganlar
Oʻzbekiston SSRda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Futbolchilar
Kichik pingvin

Kichik pingvin , yoki koʻk pingvin (), pingvinlar oilasiga mansub qush turi. Barcha tirik pingvinlarning eng kichigi: oʻlchamlari turli xil, oʻrtacha balandligi 33 sm, uzunligi — 43 sm.

Tavsif 
Kichkina pingvinning tana uzunligi 30 sm dan 40 sm gacha, vazni esa 1,5 kg ni tashkil qiladi. Kichik pingvinlarning koʻk boshi, yuqori orqa va qanotlari bor. Orqali toʻq rangda deyarli qora, koʻkrak va yuqori oyoqlari och kulrang yoki oq rangga ega. Gagasi quyuq kulrang, uzunligi 3-4 sm. Koʻzlarning yoysimon pardasi kumush, moviy-kulrang yoki ochiq jigarrang tusda. Oyoqlari yuqorisi och pushti rangda, qora taglik, suzish pardasi va tirnoqlari bilan. Yosh qushlarning tumshugʻi qisqaroq va rangi ochroq.

Tarqalish 
Kichik pingvinlar areali Yangi Zelandiya (shu jumladan Chatham orollari) va janubiy Avstraliya qirgʻoqlarini qamrab oladi. Avstraliyaning kichik pingvin koloniyalari Viktoriya, Gʻarbiy Avstraliya, Yangi Janubiy Uels, Tasmaniya, Janubiy Avstraliya, Jervis koʻrfazi va offshor orollarida mavjud.

Xulq-atvor 
Sohilda kichik pingvinlar yon bagʻirlardagi yoriqlarga joylashadilar. Ular juft boʻlib yashaydilar, uzoq vaqt, baʼzan bir umr bir-biriga sodiq qoladilar. Biroq, erkak va urgʻochi bir-biridan mustaqil ravishda ov qilishadi. Avstraliyaning Filipp orolida, Melburndan 150 km uzoqlikda, ular qirgʻoqdan 200-500 metr masofada oʻz teshiklarini qazib olgan mayda butalar oʻsib chiqqan zich qumli qiyaliklarda yashaydilar. Ushbu orolda uerdan 1-1,5 m balandlikda koʻtarilgan maxsus stendlar va palubalar qurilgan boʻlib, ular sizga Filipp orolining pingvinlar paradini tomosha qilish imkonini beradi. Tuxum (odatda ikkita) erkak va urgʻochi bir necha kundan keyin navbatma-navbat bosib yotadi. Joʻjalar yarim hazm qilingan baliqlar bilan oziqlanadi.

Oziqlanish 
Kichik pingvin mayda baliqlar, sefalopodlar va baʼzan sakkizoyoqlar bilan oziqlanadi. Kichik pingvin 5-30 m, maksimal — 60-70 m chuqurlikkacha shoʻngʻiydi, bu madofa boshqa pingvin turlarinikiga qaraganda kamroq.

Galereya

Manbalar 

Qushlar
Avstraliya qushlari
Fotoflyuorografiya

Fotofluorografiya (yoki baʼzan faqat florografiya deb ham ataladi) lyuminestsent ekrandan rentgen tasvirlarini suratga olishdir.  Baʼzi mamlakatlarda odatda koʻkrak qafasi rentgenogrammasini tekshirish uchun, masalan, sil kasalligini tashxislash uchun qoʻllanadi (ushbu usuldan foydalanish boʻyicha qoʻshimcha maʼlumot olish uchun Abreugrafiyaga qarang).

Fotofluorografiyada tasvirni shakllantirish usuli 
Naychadan olingan rentgen nurlari bemor tomonidan zaiflashadi, bu esa tananing rentgen nurlari orqali oʻtadigan qismiga mos keladigan uzatilgan nurlanish intensivligini hosil qiladi. Oʻtkazilgan intensivliklar endi fotokatodga tushadi, bu esa kirish tomonidan chiqarilgan yorugʻlik intensivligidan tashqarida elektronlarni ishlab chiqarishni ragʻbatlantiradi. Bu uzatilgan radiatsiya naqshining yorugʻlik tasvirini shakllantirishdan kelib chiqadi.Maʼlumki fotokatoddan elektronlar tezlashtiriladi va elektron bombardimon natijasida yorugʻlik chiqaradigan chiqish fosforiga elektron yoʻnaltiriladi. Bu kirish fosforida paydo boʻladigan kattalashtirilgan holatdagi rasmni tasvirni koʻrsatadi. Yarim shaffof oyna tasvirni hosil qilish uchun kamera linzalari tomonidan bir qismi fokuslangan tasvirni plyonkaga ajratadi. Rasm oʻlchami kamera linzalarining fokus uzunligiga bogʻliq boʻladi. Shu bilan birga, televizor kamerasi linzalari yorugʻlikni televizor kamerasi fotoreseptorida tasvirni yaratish uchun qaratadi, bu yerda tasvir murakkab elektron signalga aylanadi va elektron tasvir tarqatuvchisiga yuboriladi. Keyin tasvirni turli displey yoki yozib olish qurilmalariga, masalan, video magnitafon, kineskop, televizor yoki displeyga oʻtkazish orqali ishlaydi.

Yana qarang 

 Koʻkrak qafasining fotoflorografiyasi

Manbalar
Supra

Supra (yoki sufra) — xamir yoyish, non yasash uchun moʻljallangan, odatda oshlangan teridan qilinadigan dasturxonsimon roʻzgʻor buyumi „Supra qoqdi“ iborasi — katta ziyofat, toʻy va shu kabilardan keyin qolgan narsalar bilan kichik doiradagi yaqin kishilarni mehmon qilish va shunday mehmondorchilikning oʻzi.

Etimologiyasi 
Oʻzbek tilidagi supra soʻzi „sufra“ — asli pahlaviy tilidagi „istafr“ -  اِسْتَفْرْ soʻzidan olingan boʻlib, keyinchalik arab tiliga oʻzlashgan. Dumaloq mazmunidagi nol soniga nisbatan ham aynan „sufra“ soʻzining qadimgi pahlaviy tilidagi varianti ishlatilgan. Sinonimlari — xon, sufra, dasturxon. Arab tilida supra soʻzi „Mafrash ul-moida“, yaʼni „yoyma dasturxon“ shaklida ishlatiladi. Qur’oni karimda „Moida“ surasi keltirilgan. Ayni shu surada insonlarga nimalar yeyish mumkin-u, nimalar harom qilingani haqidagi oyatlar mavjud. Sufra soʻzi boshqa soʻzlarga qoʻshilib, „keng maydon, maʼlum bir hudud“ mazmunida ham qoʻllanadi. Masalan, quloq suprasi.

Supraning maʼnolari koʻp boʻlib, „musofirning taomi, farishtalarning bandalar amallarini saqlovchi (qoʻriqlab turuvchi) dasturxon“ singari maʼnolarni ham anglatadi. Ikkinchi maʼnosiga koʻra qiyomat kuni bandalarga sufra yoyilib, nima amallar qilgani sufra dasturxonida koʻrsatiladi. Oxirida har bandaning gunoh yoki savobi darajasi  oʻz sufrasidagi neʼmatlar bilan oʻlchanadi. Shu maʼnoda ehsonning ahamiyati koʻpligi aytiladi. Shuningdek, musulmon Sharqida „sufra unsiz qolmasin“ degan ibora ham uchraydi. Buning mazmuni esa hech vaqt nasiba, neʼmating uzilmasin, hamisha dasturxoning neʼmatli boʻlsin deganidir. Chunki sufraning muvakkillari, yaʼni qoʻriqchilari, uni saqlovchilari  farishtalar boʻlar ekan. Hozirda ham Eronda Sufraxona degan soʻz mahalliy restoranlarga nisbatan qoʻllanadi.

Qoʻllanishi va tayyorlanishi 
Oʻzbekistonda supra asosan xamir yoyish, non yasash uchun qoʻllanadi. Supraning Oʻzbekiston viloyatlarida turli shakllari uchraydi. Samarqand, Buxoro, Qashqadaryo viloyatlarida asosan teridan, Toshkent, Fargʻonada matodan qilinadi.

Supra (sufra) dunyo xalqlarida 
Supra yer ustida ovqatlanishga odatlangan xalqlar orasida, jumladan, Afgʻoniston va Oʻrta Osiyoda dasturxon maʼnosida ham qoʻllanadi. Sufra yoki dasturxon atrofida oʻtirishning ham oʻziga xos odoblari mavjud. Masalan, turkiylar koʻpincha dasturxon atrofida toʻrt tizzani yerga qoʻyib (tizza ustida, tizzani bukib, choʻkkalab), oʻtirishadi. Eroniy xalqlar esa tovonning ustiga ikki oyoqni qoʻyib sufra (dasturxon) atrofida oʻtirishga odatlanishgan. (,,Chor zonu roʻyi zamin" — turklar odati, ,,Doʻ zonu roʻyi poshna" — eroniylar odatidir).

Oʻzbek adabiyotida 
Supra (sufra) soʻzi mumtoz va zamonaviy adabiyotimiz vakillari ijodida ham koʻp uchraydi. Masalan, A.Navoiyning,,Nasoyim ul-muhabbat" asarida: „Abubakr Folizbon Buxoriy Buxoroligʻdur. Buzurg ermish. Junayd q.s.ni koʻrubdur. Shayx ul-islom debdurki, Shayx Abu Buxorogʻa bordi, ani koʻrgali. Debdurki, ani bir uyda toptimki, bir eshigi bor erdi. Kirdim va salom qildim. Meni oʻlturtti va sufra kelturdi. Sufrada non erdi va yongʻoq va tuz“.

Manbalar
Bregg egri chizigʻi (Bregg piki)

Bregg egri chizigʻi zarrachaning energiya yoʻqotilishining moddaga kirish chuqurligiga nisbatan grafigidir. Alfa zarralari va boshqa ionlar uchun egri chiziq zarracha toʻxtashdan biroz oldin aniq choʻqqiga ega. Ushbu choʻqqi odatda Bregg choʻqqisi deb ataladi. Ushbu maʼlumotlar 1903-yilda Uilyam Bragg tomonidan misol sifatida alfa parchalanishidan foydalangan holda olingan.

Egri chiziq zarracha va materiya oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir dinamikasini aks ettiradi. Asosiy energiya yoʻqotishlari zaryadlangan zarracha tomonidan modda atomlarining ionlanishi bilan bogʻliq boʻlib, bu jarayonning kesishishi energiyaning pasayishi bilan ortadi, buning natijasida zarracha toʻxtash momentiga qadar energiyaning katta qismini yoʻqotadi. Ushbu holat proton terapiyasida asosiy dozani ichki organlarning zararlangan toʻqimalariga toʻplash, sirtga yaqinroq joylashgan sogʻlom hujayralarni minimal nurlantirish uchun qoʻllanadi.

Manbalar

Havolalar 

 Duglas J. Vagenaar, PhD, 7.1.3 Bragg egri  // RADYASYON FIZIKASI PRINSIPLLARI, 1995 yil

Radioaktivlik
Aqilbek Kurishbayev

Aqilbek Kazigulovich Kurishbayev (1961-yil 13-aprelda tugʻilgan, Qozogʻiston SSR, Olma-Ota) — qozoq davlat arbobi, olim, Qozogʻiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vaziri, 2020-yil  13-avgust– 2022-yil 10-dekabr – Qozogʻiston Respublikasi parlamenti Senati aʼzosi.

Biografiyasi 
1961-yil 13-aprelda Olma-Ota shahrida tugʻilgan.

1983-yilda Qozogʻiston qishloq xoʻjaligi institutini agrokimyo va tuproqshunoslik mutaxassisligi boʻyicha imtiyozli diplom bilan tamomlab, agronom malakasiga ega boʻldi.

Mehnat faoliyatini 1983-yilda V.Vilyams nomidagi Qozogʻiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot institutida boshlagan. Institut devorida 1997-yilgacha ishlab, agrotuproqshunoslik kafedrasi laborantidan direktor oʻrinbosarigacha boʻlgan.

1997-yilda A.I.Barayev nomidagi Qozogʻiston gʻallachilik ilmiy-tadqiqot instituti direktori etib tayinlandi.

2002-2005-yillarda - Qozogʻiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vaziri oʻrinbosari.

2006-yilda Qozogʻiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining Fan boʻlimiga rahbarlik qilgan.

2007-yildan Qozogʻiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vaziri oʻrinbosari.

2008-yil aprelidan - Qozogʻiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vaziri.

Qozogʻiston Respublikasining amaldagi Konstitutsiyasiga muvofiq, Qozogʻiston Respublikasining saylangan Prezidenti lavozimga kirishgan paytdan boshlab, 2011-yil 8-aprelda sobiq hukumat isteʼfoga chiqadi.

2011-yil 18-oktyabrdan 2020-yilgacha - Saken Seyfullin nomidagi Qozogʻiston agrotexnika universiteti (KazATU) rektori.

2022-yildan hozirgi kungacha – Qozoq milliy agrar tadqiqot universiteti boshqaruvi raisi – rektori

Mukofotlar 

 "Ostonaga 20 yil" yubiley medali
 "Ostonaga 10 yil" yubiley medali (01.07.2008)
 Mukofot laureati. A. VA. Baraeva
 "Qozogʻistonning mehnat sinirgen qayratkeri" faxriy unvoni (2006)
 "Qozogʻiston Respublikasi Mustaqilligiga 20 yil" yubiley medali (2011)
 "Kurmet" ordeni (2012)
 "Parasat" ordeni (2018)

Manbalar

Havolalar 

 Paragraf uchun shaxsiy ma'lumotnoma
 Qozog'iston agrotexnika universiteti veb-saytida tarjimai holi 

Ostonaning 10 yilligi medali sohiblari
Parasat ordeni sohiblari
Yashayotgan insonlar
1961-yilda tugʻilganlar
13-aprelda tugʻilganlar
Qozogʻiston siyosatchilari
Turkmaniston Markaziy banki

Turkmaniston Markaziy banki () Turkmaniston bank regulyatori, markaziy banki hisoblanadi. Bank Ashxobod markazida joylashgan. U 1991-yilda tashkil etilgan boʻlib, mamlakat bank tizimini tartibga soladi va milliy moliya siyosatini nazorat qiladi.

U oʻziga xos baland binoda joylashgan.

Kengashi 
Turkmaniston Markaziy banki Boshqaruvi toq sonli kishilardan iborat. Kengash tarkibiga Kengash raisi va raisning bir nechta oʻrinbosarlari kiradi. Gadirgeldi Mushshikov 2021-yil 9-iyuldan beri rais lavozimida ishlab kelmoqda.

Raislari 

 Amandurdi Bordjakov, 1991-yil - 1992-yil iyun;
 Nazar Saparov, 1992-yil iyun - 1993-yil iyun;
 Xoʻjaberdi Orazov, 1993-yil iyun - 1999-yil may;
 Seitbay Gandimov, 1999-yil may - 2002-yil may;
 Imomdurdi Gandimov, 2002-yil may - 2002-yil sentabr;
 Nurberdi Bayramov, 2002-yil sentabr;
 Shekersoltan Muxammedova, 2002-yil sentabr - 2005-yil may;
 Jumaniyoz Annaorazov, 2005-yil may - 2006-yil may;
 Geldimurat Abilov, 2006-yil may - 2008-yil aprel;
 Guvanchmirat Goklenov, 2008-yil aprel - 2011-yil iyul;
 Tuvakmamed Japarov, 2011-yil iyul - 2014-yil yanvar;
 Gochmirad Miradov, 2014-yil yanvar - 2015-yil yanvar;
 Merdan Annadurdiyev, 2015-yil yanvar - 2021-yil 9-iyul;
 Gadirgeldi Mushshikov, 2021-yil 9-iyuldan beri.

Tashkiliy tuzilmasi 
 Axal viloyati boshqarmasi;
 Bolqon viloyati boshqarmasi;
 Toshoʻgʻuz viloyati boshqarmasi;
 Lebap viloyati boshqarmasi;
 Mari viloyati boshqarmasi;
 Inkassatsiya boshqarmasi;
 Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlar qoʻmitasi;
 Tahlil idorasi;
 Turkmaniston qahramoni Otamurod Niyozov nomidagi Bank maktabi;
 “Turkmanboshi ma’naviyati” masjidiga xizmat koʻrsatish boʻyicha ixtisoslashtirilgan xoʻjalik birligi;
 "Xazina" mehmonxonasi (Turkmanboshi, Avaza shaharchasi)

Turkman oti kuni 
2013-yilda Turkmaniston Markaziy banki Turkman oti kuni munosabati bilan yangi esdalik tangalarni muomalaga chiqardi. “Turkman Axaltaka oti” deb nomlangan oltin va kumush tangalar qiymati 18 AQSh dollariga teng. "Samoviy otlar" nomi bilan tanilgan qadimiy Axaltaka otlari xalqaro ot parvarishlash markazi hisoblangan Turkmaniston milliy merosining bir qismidir.

Manbalar

Havolalar 

 Turkmaniston Markaziy banki rasmiy sayti
 Tashqi bino
Markaziy banklar
Turkmaniston banklari​
Turkmaniston iqtisodiyoti
Turkmaniston davlat kompaniyalari
Ashxoboddagi kompaniyalar
Gruziya Milliy banki

Gruziya Milliy banki (  , Sakartvelos Erovnuli Bank'i) — Gruziya markaziy banki . Bank maqomi Gruziya Konstitutsiyasi bilan belgilanadi. Mamlakat Konstitutsiyasiga koʻra, bank davlat nazoratidan mustaqil boʻlib, narx barqarorligini taʼminlash vazifasi yuklanadi . Milliy bankning oliy organi yetti kishidan iborat Kengash hisoblanadi. Milliy bank prezidenti Kengashga raislik qiladi. Kengash, raisdan tashqari, ikki nafar vitse-prezident va boshqa aʼzolardan iborat. Gruziya Milliy banki Kengashi aʼzolari Gruziya Prezidentining taqdimiga binoan Gruziya parlamenti tomonidan uning aʼzolari umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan yetti yil muddatga saylanadi .

Tarixi 
Gruziya Milliy banki 1991-yilda SSSR Davlat bankining Gruziya Respublika banki negizida tashkil etilgan.

Gruziyaning birinchi markaziy banki 1919-yilda tashkil etilgan. Uning birinchi rahbari 1919-yildan 1924-yilgacha bankni boshqargan Yason Lordkipanidze edi. 1991-yilda, Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng, tartibga soluvchi mustaqil muassasa sifatida faoliyat koʻrsata boshladi. Keyin Gruziya Oliy Kengashining qarori bilan Sovet moliya-kredit tuzilmasi asosida Gruziya Milliy banki tashkil etildi .

Prezidentlari 

 Yason Lordkipanidze - Gruziya Davlat bankining gubernatori, 1920-yil iyul - 1921-yil fevral ;
 Gia Topuriya, 1991-yil oktabr - 1992-yil yanvar ;
 Vaja Jinjixadze, 1992-yil yanvar - 1992-yil mart ;
 Nodar Kakuliya, 1992-yil aprel - 1992-yil noyabr ;
 Demur Dvalishvili, 1992-yil noyabr - 1993-yil oktabr ;
 Nodar Javaxishvili, 1993-yil oktabr - 1998-yil mart ;
 Irakli Managadze, 1998-yil mart - 2005-yil mart ;
 Roman Gotsiridze, 2005-yil mart - 2007-yil oktabr ;
 David Amaglobeli, 2007-yil oktabr - 2009-yil fevral ;
 Giorgiy Kadagidze, 2009-yil fevral - 2016-yil fevral ;
 Koba Gvenetadze, 2016-yil mart - 2023-yil mart.

Gruziya Konstitutsiyasi

95-modda 

 1. Gruziya Milliy banki narxlar barqarorligini taʼminlash uchun Gruziya pul tizimining ishlashini taʼminlaydi va moliya sektorining samarali ishlashini qoʻllab-quvvatlaydi.
 2. Milliy bank barcha banklarning banki, Gruziya hukumatining bankiri va fiskal agenti hisoblanadi.
 3. Milliy bank oʻz faoliyatida mustaqildir. Uning huquq va majburiyatlari, faoliyat yuritish tartibi, shuningdek, mustaqilligining kafolati Organik qonun bilan belgilanadi.
 4. Pulning nomi va birligi qonun bilan belgilanadi. Milliy bank pul muomalasida monopol huquqqa ega .

96-modda 

 1. Gruziya Milliy bankining oliy organi Milliy bank Kengashi boʻlib, uning aʼzolari parlament tomonidan Prezidentning taqdimiga binoan deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan yetti yil muddatga tasdiqlanadi. Kengash aʼzolari ushbu Konstitutsiyaning 64-moddasiga muvofiq faqat parlament qaroriga binoan lavozimidan ozod etilishi mumkin.
 2. Milliy bank Prezidenti Kengash aʼzolari orasidan Milliy bank Kengashining taqdimiga binoan Gruziya Prezidenti tomonidan tayinlanadi va oʻz vazifasidan ozod qilinadi.
 3. Milliy bank parlamentga hisobot beradi va har yili oʻz faoliyati toʻgʻrisida hisobot taqdim etadi .

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy veb-sayti

Markaziy banklar
Gruziya
Kavkaz
Gruziya banklari
Axtachi (Asaka tumani)

Axtachi — Andijon viloyati Asaka tumanida joylashgan aholi punkti.Andijon viloyatining eng gullagan va so'lim joylaridan. Bu tuman Andijon shahri va Asaka shahri orasining qoq markazida joylashgan.  Axtachi tumani aholisining asosiy daromadi issiqxonadan bo'lib bunda asosan limon mevasi yetishtiriladi. Axtachi qishlog'i O'zbekistonning Farg'ona vodiysining katta qismini limon bilan ta'minlab turadi va buning birgina o'zi bo'lib qolmay Rossiya davlatiga ham eksport qilib O'zbekistonning eksport tizimini rivojlantirishga oz bo'lsada o'z hissasini qo'shadi.

Manbalar 

Asaka tumani aholi punktlari
Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superkubogi

2023-yilgi Oʻzbekiston Superkubogi 8-Oʻzbekiston Superkubogi boʻlib, har yili oʻtgan mavsumdagi Superliga va Kubok gʻoliblari oʻrtasida oʻtkaziladigan futbol oʻyini boʻladi. Toshkentning „Paxtakor“ klubi 2022-yilgi Oʻzbekiston Superliga chempioni boʻlgan boʻlsa, Oʻzbekiston Kubogi chempioni sifatida „Nasaf“ ham oʻyinda ishtirok etadi.

Oʻyin mezboni va rasmiy shaxslar 
Oʻzbekiston Superkubogi mezbonligi uchun ikki jamoa uchun ham neytral maydon sifatida Jizzaxning "Soʻgʻdiyona" stadioni tanlandi. Superkubok baxsiga Aziz Asimov bosh hakam etib tayinlandi.

Oʻyin tafsilotlari

Yana qarang 
 Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi
 Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Kubogi

Manbalar

Havolalar 
 PFL.UZ 

Oʻzbekiston Superkubogi
Paxtakor PFK oʻyinlari
Nasaf oʻyinlari
Futbol 2023
2023-yilgi Oʻzbekiston futboli
Rejalashtirilgan sport tadbirlari
Karimxon Toʻrayev

Karimxon Toʻrayev (1935-yil — 1989-yil 19-iyun) — oʻzbekistonlik xonanda va sozanda.

Hayoti 
Karimxon Toʻrayev 1935-yilda Andijon viloyati Jalaquduq tumani Dardoq qishlogʻida tavallud topgan.

Faoliyati 
1964-yili Andijon shahrida joylashgan Toʻxtasin Jalilov nomidagi sanʼat bilim yurtiga oʻqishga kirgan. Muassasani tamomlagandan soʻng, kursdoshlari hamkorligida Xakanda 16-sonli bolalar musiqa va sanʼat maktabini tashkil etgan. Shuningdek, Andijon tumanida ham 1-sonli musiqa maktabini ochishgan. 1969–1973-yillarda Andijondagi maktabda gʻijjak chalishdan dars bergan. Ushbu tumandagi 43-sonli maktabda (1973–1984-yillar) hamda umrining oxirigacha 45-maktabda musiqa fanidan dars bergan.

1967-yili Oʻzbekiston televideniyesida viloyat va tumanlararo qoʻshiq festivalida 1-oʻrinni egallagan.

Yana qarang 
 Haydarjon Yoʻldoshev
 Hoshimjon Rahimov
 Rustamjon Gʻofurov
 Rustam Mehtar

Adabiyotlar

Manbalar
Haydarjon Yoʻldoshev

Haydarjon Yoʻldoshev (1946-yil 25-aprel, Andijon, Andijon viloyati, OʻzSSR — 2013-yil, Andijon, Andijon viloyati) — oʻzbekistonlik xonanda va sozanda. „Tabassum“ ashula va raqs ansambli yetakchi qoʻshiqchisi. Sobiq Andijon viloyati kamsomol kommitetining birinchi sekretari.

Hayoti 
Haydarjon Yoʻldoshev 1946-yil 25-aprelda Andijon viloyati Andijon shahrida tavallud topgan.

Faoliyati 
1964–1969-yillar oraligʻida Andijon davlat pedagogika institutining pedagogika fakultetida tahsil olgan. Oliy taʼlimdan soʻng Andijon shahridagi 10-oʻrta maktabda dars bergan. 1984-yildan boshlab Andijon shahridagi xalq maqom ansamblida rahbarlik qilgan.

Yana qarang 
 Karimxon Toʻrayev
 Hoshimjon Rahimov
 Rustamjon Gʻofurov
 Rustam Mehtar

Adabiyotlar

Manbalar
Toshkentdagi talabalar qo‘zg‘oloni

1992-yil yanvar oyida Toshkentdagi talabalar qoʻzgʻaloni – 1992-yil yanvar oyida Toshkent Davlat universiteti (hozirgi OʻzMU) talabalar shaharchasida oziq-ovqat mahsulotlari, birinchi navbatda, non narxining keskin koʻtarilishi natijasida yuzaga kelgan norozilik harakati. Mitingga ToshDU va Toshkent Politexnika instituti (hozirgi TDTU) yotoqxonalarida istiqomat qiluvchi bir necha ming talaba ishtirok etgan.

Talabalar qoʻzgʻolonini Oʻzbekiston militsiyasi va ichki ishlar tomonidan qattiqqoʻllik bilan bostirilgan. Talabalar orasida ham, politsiya va ichki qoʻshinlar orasida ham qurbonlar boʻlgan. Ushbu voqealar Moskvada nashr etilgan „Express xronika“ va „Nezavisimaya gazeta“ gazetalarida, shuningdek, „France-Presse“ va „Reuters“ axborot agentliklarida tomonidan keng yoritilgan.

Voqealar xronologiyasi 
Voqea 1992-yil 16–17-yanvarda boshlangan. Non narxi keskin oshganidan soʻng non sotib olish uchun kuponlar (kartalar) joriy etildi va koʻplab talabalar kupon olishga ulgurmay qolishdi. Natijada talabalar 16-yanvardan boshlab doʻkondan non sotib ololmadilar. Bu koʻp sonli talabalarning doʻkon yaqinida miting qilishiga sabab boʻldi. Voqea joyiga kelgan politsiya miting ishtirokchilarining tarqalishini talab qildi va ularning orasidagi eng faollarini esa politsiyaga olib ketishdi. Bunga javoban talabalar politsiyaga tosh otishni boshlagan, politsiya esa havoga ogohlantiruvchi oʻq uzgan. Shundan soʻng, politsiya olomonga qarata oʻq uzishni boshladi va ikki talaba oʻlar darajada yaralandi.

17-yanvar kuni ertalab norozilik mitingi boshlandi. Namoyishchilar bir kun avval hibsga olingan talabalarni ozod qilishni va sodir boʻlgan voqeani tekshirish uchun komissiya tuzishni talab qilishdi. Talabalar noroziligida „Birlik“  jamoat harakati faollari ishtirok etdi.

17-yanvar kuni ertalab bosh prokuror Boʻritosh Mustafoyev va Toshkent hokimi sobiq Adhambek Fozilbekovlar norozilik bildirayotgan talabalar oldiga kelishdi. Prokuror namoyishchilarga talabalarning oʻlimi va politsiya tomonidan oʻqotar qurol qoʻllangani yuzasidan tergov oʻtkazilishiga vaʼda berdi. Mitingda qatnashgan „Birlik“ partiyasi yetakchilaridan biri, Oʻzbekiston prezidentligiga nomzod sifatida ishtirok etgan Muhammad Solihning aytishicha, respublika parlamenti nima boʻlganini oʻrganish uchun komissiya tuzadi. Ammo oʻsha paytga qadar oʻta tajovuzkor boʻlgan namoyishchilar endi hech kimni tinglashni xohlamadilar. Kechqurun politsiya talabalar yigʻinini tarqatib yubordi va talabalarni kaltaklay boshladi.

18-yanvardan boshlab hukumat yotoqxonalarda yashovchi talabalarni oʻz uyiga majburan „taʼtilga“ joʻnata boshladi. Keyin ularning aksariyati Toshkent universitetida oʻqish oʻrniga Oʻzbekiston viloyat markazlarida oʻqishni davom ettirishga qaror qildi. Shu maqsadda viloyat pedagogika institutlari universitetlarga aylantirildi, viloyat markazlarida yangi universitetlar, Toshkent oliy oʻquv yurtlarining filiallari va oʻquv markazlari ochildi.

Manbalar

Havolalar 
BBC 2016-yil 15-yanvar

1992-yil
Qoʻzgʻolonlar
Toshkent tarixi
Oʻzbekistonda namoyishlar
Toshkentdagi voqealar