Argun (shahar)

Argun (chechencha:Orga-Gӏala, UstargӀardoyn-Evla) — Rossiya Federatsiyasining Checheniston Respublikasidagi shahar .

Respublika ahamiyatga ega boʻlgan shahar, shahar tumanining maʼmuriy markazi — Argun shahri .

Etimologiyasi 
"Argun" nomi Argun gidronimidan kelib chiqqan. Qishloqning chechen tilidagi nomlaridan biri Ustar-Gardoy boʻlib, bu yerda ustar turkiy „usta, qurol ustasi“ va chechen gIordasi pichoq markalaridan birining nomi, yaʼni „pichoqlarni zarb qiluvchi ustalar“ kabi bir necha soʻzlardan kelib chiqqan. 1944-yilda chechenlar deportatsiya qilinganidan va Chechen-Ingush Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi tugatilgandan soʻng, ovul Kolxoznoye qishlogʻi, respublika tiklanganidan keyin esa Argun ishchi posyolkasi deb oʻzgartirildi. 1967-yildan — Argun shahri maqomida .

Geografiyasi 
Shahar Chechen togʻ oldi tekisligida, Argun daryosining ikkala sohilida (Sunja daryosining oʻng irmogʻi), Grozniydan 10 km janubi-sharqda joylashgan.

Gʻarbda va shimolda Grozniy, sharqda Gudermes va janubda Shali tumanlari bilan chegaradosh.

Shahar shartli ravishda qishloq va posyolkaga boʻlingan boʻlib, chegara markaziy koʻcha — Ahmad-Xodji Qodirov hisoblanadi.

Moʻtadil kontinental iqlim hukmron. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 450 mm. Eng kam yogʻingarchilik yanvarda, oʻrtacha 22 mm ga yaqin, eng koʻp esa iyunda, oʻrtacha 71 mm ni tashkil qiladi. Iyul yilning eng issiq oyi boʻlib, oʻrtacha harorat 24,5 °C, eng sovuq oy esa yanvar oyining oʻrtacha harorati −2,3 °C.

Tarixi 
1819-yilda Argun va Sunja daryolarining qoʻshilishidan janubda Ustrada (Ustar-Gardoy) qishlogʻi tashkil topdi, u 1850-yillarga kelib 490 ta xonadonga ega edi .

1919-yil 23-martda fuqarolar urushi paytida qishloq Butunittifoq Sotsialistik Ligasi qoʻshinlari tomonidan bosib olingan va vayron qilingan .

1944-yilda chechenlarning deportatsiyasi va Chechen-Ingush Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining tugatilishi munosabati bilan aholi punkti Kolxoznoye qishlogʻi deb oʻzgartirildi.

Chechen-Ingush ASSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1962-yil 29-noyabrdagi qarori bilan Shali tumanidagi Kolxoznoye qishlogʻi Argun nomi bilan ishchilar posyolkasi sifatida tasniflandi.

1967-yilda RSFSR Oliy Kengashining qarori bilan aholi punkti Checheniston ASSRning Shali tumani tarkibiga kiruvchi shahar maqomini oldi.

1990-yilda Argun shahri Shali tumanidan ajralib, respublikaga boʻysunuvchi shahar maqomiga ega boʻldi.

Argun Birinchi va Ikkinchi Chechen urushlari paytida qattiq shikastlangan va hozir deyarli toʻliq tiklangan.

2014-yilda shaharda ko‘p qavatli uylar paydo bo‘ldi va Ayman Qodirova nomli masjid ochildi.

Aholisi 

2010-yildagi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra shahar aholisining milliy tarkibi  :

Maʼmuriy boʻlinishi 

Shahar maʼmuriy-hududiy birlik (respublika ahamiyatga ega shahar)  va munitsipalitet boʻlib, Checheniston Respublikasining 2009-yil 20-fevraldagi 15-rz-sonli qonuni bilan shahar okrugi maqomi berilgan. „ Argun shahri munitsipalitetini tashkil etish, uning chegaralarini belgilash va unga shahar okrugi maqomini berish toʻgʻrisida“ . "Argun shahar tuman shahri" va " Argun shahri" tushunchalari tengdir. 

2020-yil 1-yanvardan boshlab Komsomolsk (Komsomol qishlogʻi va unga tutash) va Chechen-Aul qishloq aholi punktlari (Chechen-Aul qishlogʻi)  hududlari Grozniy tumanidan Argun shahrining shahar okrugiga oʻtkazildi. Shundan soʻng shahar maydoni 130 ,21km² ga yetadi .

Shahar meri — Masayev Iles Axmedovich  .

2019-yil 30-avgustdan shahar rahbari (Argun deputatlari Kengashi raisi) — Ayubov Ibragim Zilimxonovich  .

Ommaviy axborot vositalari 

 Shaharda „Argun“ nomli shahar gazetasi chop etiladi.

Sanoati 
Bugungi kunda Argun jadal rivojlanayotgan sanoat markazidir. 2012-yil yanvar oyida shaharda „Chechenavto“ OAJning yigʻish zavodi (VAZ avtomobillarini ishlab chiqarish) ochildi.

Adabiyotlar 

 Argun // Goroda Rossii: Ensiklopediya / pod red. G. M. Lappo — Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 1994. — S. 22. — 560 s. — ISBN 978-5-85270-026-1

Manbalar

Havolalar 

 Argun shahrining rasmiy sayti

Rossiya shaharlari
Checheniston