Kitob qurti (hasharot)

Kitob qurti - kitoblarni teshishi mumkin bo'lgan har qanday hasharotlarning umumiy nomi.

"Kitob qurtlari" bilan bog'liq bo'lgan kitoblarning shikastlanishiga ko'pincha turli xil hasharotlar, jumladan, qo'ng'izlar, kuya va tarakanlarning lichinkalari sabab bo'ladi, ular oziq-ovqat izlab kitoblarni chaynashlari yoki teshishlari mumkin. Bunday zarar qurtlarning har qanday turidan kelib chiqmaydi. Ba'zi bunday lichinkalar ko'rinishidan qurtlarga o'xshaydi, lekin ular haqiqiy qurtlar bo'lmasa ham, bu atama ular uchun umumiy hisoblanadi. Boshqa hollarda, termitlar, duradgor chumolilar va yog'och qo'ng'izlar birinchi navbatda yog'och kitob javonlarini o'zlashtirishadi, keyin esa ko'pchilik tijorat kitoblarini ishlab chiqarishda ishlatiladigan yog'och pulpa qog'ozi yopishtirilgan javonlarga joylashtirilgan kitoblar bilan oziqlanadilar.

Haqiqiy kitob qurtlari kam uchraydi. Ko'pgina "kitob qurtlari" uchun asosiy oziq-ovqat manbalari kitobning muqovasi yoki mato bo'yoqlari, bog'lash jarayonida ishlatiladigan yelim yoki kitoblar ustida yoki ichida o'sadigan mog'or va zamburug'lardir. Sahifalarning o'zi hujumga uchraganda, butun kitob bo'ylab teshiklar teshishdan ko'ra, bir sahifaning yoki oz sonli sahifaning yuzasi bo'ylab bosqichma-bosqich tajovuz qilish odatiy holdir.

Shuningdek, bu atama haddan tashqari ko'p o'qiydigan odamni ko'rsatadigan ikkinchi, idiomatik ma'noga ega bo'ldi, ya'ni kitoblarni metaforik tarzda yutib yuboradigan kishi uchun qo'llaniladi.

Kitob biti 

Kitob biti, shuningdek, qog'oz biti deb ham ataladi, Psocoptera (odatda Trogium pulsatorium ) turkumidagi yumshoq tanali, qanotsiz hasharotlar, odatda 1 mm yoki undan kamroq uzunlikda bo'ladi. Kitob bitlari organik o'sishga to'sqinlik qilish zarur bo'lgan iqlim nazorati bo'lmagan joylarda saqlangan yoki eskirgan narsalarda topilgan mikroskopik mog'orlar va boshqa organik moddalar bilan oziqlanadi. Arxivlar, kutubxonalar va muzeylarning salqin, nam, qorong'i va umuman bezovtalanmagan joylari bunday o'sish uchun keng tarqalgan joylar bo'lib, keyinchalik kitob bitlarini o'ziga tortadigan oziq-ovqat manbasini yaratadi. Ular shuningdek, bog'lash, yelim va qog'ozga ham hujum qiladi.

Nomiga qaramay, kitob bitlari haqiqiy bitlar deb hisoblanmaydi, chunki ular tirik insonning qoni bilan oziqlanmaydi.

20-asrga kelib, kitoblarni muqovalovchi materiallar har xil turdagi kitobni teshuvchi hasharotlar tomonidan zararlanishiga nisbatan yuqori qarshilikni rivojlantirdi. Ko'pgina muzeylar va arxivlar kitoblarga zarar yetkazilishi mumkin bo'lgan hasharotlarga qarshi materiallarga ega bo'lib, mavjud bosqinlarni boshqarish uchun zararkunandalarga qarshi kurash usullarini qo'llaydi va potentsial oziq-ovqat manbalari o'sishini oldini olish uchun harorat nazoratidan foydalanadi.

Boshqa kitob yeyuvchi hasharotlar

Qo'ng'izlar 
Chorak million qo'ng'iz turlaridan ba'zi kattalar qog'oz va bog'lovchi materiallarni iste'mol qilish orqali kitoblarga zarar etkazishadi. Biroq, ularning lichinkalari eng ko'p zarar etkazadi. Odatda tuxumlar kitobning chetlari va o'rtasiga qo'yiladi. Tug'ilgandan so'ng ular kitobga, teshib kirishadi.

Yog'och qo'ng'izlar 

 Oddiy mebel qo'ng'izi 
 O'lim qo'ng'izi 
 Gastrallus jinsi
 Hind kitob qurti qo'ng'izi
 Avstraliya o'rgimchak qo'ng'izi
 Sigaret qo'ng'izi 
 Dorixona qo'ng'izi

Auger qo'ng'izlari 

 Kichikroq don burg'ulash

Uzun shoxli qo'ng'izlar 

 Uy uzun shoxli qo'ng'iz

Poʻstloq qoʻngʻizlar 

 Yassi poʻstloq qoʻngʻiz
 Savdogar qo'ng'iz
 Arra tishli don qo'ng'izi

Haqiqiy uzun tumshuqlar 

 Guruch uzun tumshug'i
 Bug'doy uzun tumshug'i

Teri qo'ng'izlari 
Bu qo'ng'izlar ustki qatlamlar bilan oziqlanishi ma'lum.

 Mebel gilam qo'ng'izi
 Muzey qo'ng'izi
 Oddiy gilam qo'ng'izi
 Turli xil gilam qo'ng'izi
 Mo'ynali qo'ng'iz
 Qora gilam qo'ng'izi
 Dermestes koarktatus
 Cho‘chqa qo‘ng‘izi
 Dermestes maculatus
 Dermestes vorax
 Xapra qo'ng'izi
 Riza
 Trogoderma versicolor
 G'alati qo'ng'iz

Kukunli qo'ng'izlar 

 Afrika kukunli qo'ng'iz
 Jigarrang kukunli qo'ng'iz
 Qora kukunli qo'ng'iz

Qorong'i qo'ng'izlar 

 Adashgan un qo'ng'izi
 Vayron qiluvchi un qo'ng'izi
 Qorong'i un qurti qo'ng'izi
 Ovqat qurti
 Qizil un qo'ng'izi

Termitlar 
Termitlar kitob yeyuvchi zararkunandalarning eng halokatli turidir. Ular javonlarga yetkazilishi mumkin bo'lgan zararni hisobga olmaganda, kitobning deyarli barcha qismlarini, shu jumladan, qog'oz, mato va kartonni yeyishadi. Termitlar butun to'plamni zararlanish sezilgunga qadar yaroqsiz holga keltirishi mumkin.

 Kukunli termit
 G'arbiy quruq daraxt termiti

Chumolilar 
Chumolilarning ayrim turlari termitlarga o'xshash tarzda kitoblarga zarar etkazishi mumkin.

 Qora duradgor chumoli
 Camponotus xiralashgan
 Gerkules chumoli

Kuyalar 
Mato bilan oziqlanadigan kuyalar, shuningdek, kitob jildlari, chirigan organik moddalar (qog'oz ham udhbu guruhga kiradi) va mog'or bilan ham oziqlanadi.

Qo'ziqorin kuyalari 

 Gilam kuya
 G'ilofli kiyim-kechak kuya
 Kiyim kuya

Piralid kuya 

 O'rta er dengizi un kuya
 Hind go'shti kuya
 Ombor kuya

Yashirin kuya 

 jigarrang uy kuya

Tarakanlar 
Kitobga zarar yetkazuvchi tarakan turlari mato va qog'ozdagi kraxmalni chaynashadi. Ularning axlati ham kitoblarga zarar yetkazishi mumkin.

Yog'och tarakanlar 

 Nemis tarakani

Uy tarakanlari 

 Amerika tarakani
 Sharq tarakani
 Smoky jigarrang tarakani
 Avstraliya tarakani

Zigentoma 
Ushbu hasharotlar polisaxaridlarni o'z ichiga olgan kitoblarning bir qismini iste'mol qiladi. Chetlari biroz yirtilgan qog'oz odatda kumush baliqning ishidir.

Lepismatidae 
Bular:

 Firebrat
 Kumush baliq

Boshqaruvi 
Pestitsidlar kitoblarni bu hasharotlardan himoya qilish uchun ishlatilishi mumkin, lekin ular ko'pincha qattiq kimyoviy moddalar bilan tayyorlanadi, shuning uchun bu ularni yoqimsiz variantga aylantiradi. Arxivlarini pestitsidlardan foydalanmasdan kitob qurtlaridan xalos qilishni xohlaydigan muzeylar va universitetlar ko'pincha haroratni nazorat qilish yo'li bilan kitoblarni muhofaza qilishadi. Kitoblarni past haroratlarda saqlash mumkin, bu esa lichinkalarning tuxumdan chiqishini oldini oladi yoki lichinkalar va kattalarni o'ldirish uchun chuqur muzlatgichga joylashtirilishi mumkin. Bu g'oya tijorat oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash amaliyotidan olingan, chunki ular ko'p hollarda bir xil zararkunandalar bilan kurashadilar. Chelifer cancroides kabi soxta chayonlar kitoblarda yashashi va kitob yeyuvchi hasharotlar bilan oziqlanishi va ularning sonini nazorat qilishi ham mumkin.

Idioma 
"Kitob qurti" atamasi, shuningdek, ishtiyoqli yoki ochko'z o'quvchini yoki bibliofilni tasvirlash uchun idiomatik tarzda qo'llaniladi. Dastlabki iteratsiyalarida u atrofdagi dunyoda ishtirok etishdan ko'ra o'qishni afzal ko'radigan odamga ishora qilib, salbiy ma'noga ega edi. Yillar davomida uning ma'nosi yanada ijobiy tomonga o'zgardi.

Shuningdek qarang: 

 Bibliomania
 Kitob yig'ish
 Tsundoku

Manbalar

Qo'shimcha o'qish 

 "Jon Frensis Xavier O'Konor, kitob qurtlari haqidagi faktlar: ularning adabiyotdagi tarixi va kutubxonalardagi faoliyati (Nyu-York: Frensis P. Xarper, 1898 yil. )
 Doktor Jon V. Richardson Jr., PhD. " Kitob qurtlari: arxivlar, kutubxonalar va muzeylarda qog'ozning eng keng tarqalgan hasharotlar zararkunandalari" .
 "Yog'och burg'ulash - Anobium va Liktus burg'ulash"
 "Kutubxonalar va arxivlar uchun zararkunandalarga qarshi integratsiyalashgan boshqaruv bo'yicha tadqiqot" - Tomas A Parker tomonidan Umumiy ma'lumot dasturi va UNISIST uchun tayyorlangan (Parij: Yunesko, 1988)
Hasharotlar