Husnushoh xotun

Husnushoh xotun () yoki Husnushad xotun (; 1511-yildan keyin Bursada vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Boyazid II ning kanizagi, Shahzoda Shahinshoh va Sultonzoda xotunning onasi. Sultonlarning koʻplab rafiqalari kabi Husnushoh ham xayriya ishlari bilan shugʻullangan, jumladan, u Manisada Xatuniya masjidi qurilishining tashabbuskorlaridan biri boʻlgan.

Hayoti 
Husnushoh xotun boʻlajak Sulton Boyazid II haramiga qachon va qanday sharoitda tushgani nomaʼlum. Usmonlishunos Antony Alderson, turk tarixchisi Ismoil Hakki Uzuncharshili, shuningdek, turk tarixchisi Çağatay Uluçayning „Sultonlarning xotinlari va qizlari“ () kitobida Husnushoh xotunning otasi deb Nasu Karamanogʻluni koʻrsatgan. Lekin turk tarixchisi Nejdet Sakaogʻlu bu maʼlumot notoʻgʻri ekanligini aytgan. Chunki uning ismi haram arxivlarida „Husnushoh bintu Abduljalil“ deb qayd etilgan boʻlib, bu uning asl kelib chiqishi musulmon boʻlmagan oddiy kanizak ekanligini koʻrsatadi.

Uzuncharshili oʻzining „Usmonli davlati tarixi“ () kitobida va  jurnalidagi maqolasida Koniyadagi bir jurnalda chop etilgan maqolaga tayanib, Husnushoh xotunni 1464-yilda tugʻilgan Shahzoda Shahinshohning onasi ekanligini aytgan. Alderson ham Husnushohni Shahinshohning onasi deb aytadi, lekin Shahzoda Shahinshohning tugʻilgan yilini 1460-yil deb koʻrsatadi. Çağatay Uluçay oʻzining „Boyazid II oilasi“ nomli maqolasida, Topkapı saroyi muzeyi arxivi hujjatlariga tayangan holda, Husnushoh Xotun Boyazid II ning kanizagi va uning oʻgʻli Shahinshohning onasi boʻlganligini, „Sultonlarning xotinlari va qizlari“ () kitobida esa shahzoda Shahinshoh va Sultonzoda xotun ismli farzandlari boʻlganligini aytib oʻtadi. Bu maʼlumotni Nejdet Sakaogʻlu ham taʼkidlab oʻtgan.

Husnushoh xotunning oʻgʻli 1483–1511-yillarda Saruxon va Karamanoğulları bekligida sanjakbegi lavozimini egallashidan avval Manisada, keyin esa Konyada istiqomat qilgan. 1511-yilda Shahinshoh vafotidan keyin Husnushoh oʻgʻlining jasadini Bursaga olib borgan va Murodiya majmuasiga dafn ettirgan. Tarixchi Leslie Peircening yozishicha, Husnushoh xotun „Sulton Shahinshohning onasi“ deya yozilgan maktubga imzo chekib, oʻgʻlining oʻlimi haqida shaxsan oʻzi sultonga xabar bergan. Husnushoh xotunning vafot etgan sanasi nomaʼlum, lekin u Bursada vafot etgan va oʻgʻli Shahzoda Shohinshohning qabri yoniga dafn etilgan.

Uluchoy va Leslie Peircening taʼkidlashicha, Husnushoh xotunning Sulton Salim I Yovuzga yozgan maktublari saqlanib qolgan boʻlib, ularda u xalqining kelajak taqdiri haqida yozgan.

Xayriya ishlari 
Sultonlarning boshqa xotinlari singari Husnushoh ham koʻplab xayriya ishlari bilan shugʻullangan. Jumladan, u Manisada Xatuniya masjidini (1490) va Kurshunluxon inshootini (1497) qurdirgan. Bundan tashqari, Ibrohim Hakki Konyali „Koʻnya tarixi“ () asarida Tokat shahrida ham imoratlar qurdirganligi haqida yozadi. Boshqa tomondan, Ibrohim Goʻkchen „Manisaning tarixiy vaqflari va imoratlari“ () kitobida vaqflar arxividan olingan hujjatlarga asoslanib, Husnushoh xotunning buyrugʻi bilan 1497-yilda masjid, shifoxona, xayriya oshxonasi, maktab va Sarobod hammomlarini oʻz ichiga olgan Xatuniya majmuasini hamda Kurshunluxon inshootini qurdirganini, shuningdek, vaqfga asos solganligini taʼkidlab oʻtadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 

Bursada vafot etganlar
Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Usmoniy sultonlarining rafiqalari
1500-yilda vafot etganlar