Shamkir

Shamkir (), tarixan Annenfeld nomi bilan mashhur, Ozarbayjonning gʻarbidagi shahar va Shamkir tumanining maʼmuriy markazi. Kichik Kavkazning shimoliy etaklarida, Tbilisi-Yevlax shossesi boʻyida Chagirchoy sohilida, Dallar temir yoʻl stansiyasidan taxminan  masofada joylashgan. Bu Ozarbayjondagi aholi soni boʻyicha sakkizinchi yirik shahardir.

Etimologiyasi 
Bir nazariyaga koʻra, bu nom ozarbayjoncha sham soʻzidan olingan boʻlib, yashil bilan qoplangan joy maʼnosini bildiradi.

Aholisi 

2021-yil 1-oktyabr holatiga koʻra, hudud aholisi 221 372 kishini tashkil qiladi.

Tarixi 

Antik davrda hozirgi Shamkir hududi milodiy 387-yilgacha Armaniston qirolligi tarkibidagi Utik viloyatiga kirgan. Miloddan avvalgi 2-asrdan milodiy 4-asrgacha boʻlgan yunon-rim tarixchilari Utik Armanistonning viloyati boʻlib, Armaniston va Kavkaz Albaniyasini Koʻra daryosi ajratib turadi, deb hisoblagan.

Tarixiy Shamkur (Shamxor va Shamkir nomlari bilan ham tanilgan) 5-asrdan beri Forsning savdogar va hunarmandchilik markazi sifatida tanilgan. 652-yilda shaharni arablar bosib olgan. 737-yilda arab qoʻmondoni Marvonning Volga boʻyiga yurishidan soʻng xazarlar Shamkirga joylashdilar. 752-yilda shahar yaqin atrofda yashab, arablarga qarshi isyon koʻtargan savirlar tomonidan vayron qilingan. 854-yilda musulmon xazarlar Shamkirga panoh topdilar. Keyinchalik shahar kurdlar sulolasidan boʻlgan shaddodiylar sulolasidan boʻlgan Ganja amirlari hukmronligida boʻlgan. 12-asr va 13-asr boshlarida Shamkir gruzinlar hukmronligi ostida edi. 1195-yilda Gruziya qirolichasi Tamaraning qoʻmondonlari saljuqiylarning eldegiziylar sulolasidan boʻlgan Ozarbayjon Otabegi Abu Bakr qoʻshinlarini yoʻq qildi. 1235-yilda Shamkir moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan. 16-asrning birinchi choragidan 19-asr boshlarigacha Shamkirda Shamsaddinli-Zulgadar degan turkiy qabila hukmdorlari hukmronlik qilgan. 1803-yilda Qojar Eronining Ganja xonligiga qarshi harbiy harakatlar paytida Shamkir rus qoʻshinlari tomonidan bosib olinib, Rossiyaga qoʻshib olindi.

1817-1818-yillarda Shamkir oʻrnida Annenfeld nomi bilan Vyurtembergdan koʻchirilgan nemislar koloniyasi tashkil etilgan. Ozarbayjonda mustamlaka bilan aloqadorlardan tashqari boshqa nemislar ham bor edi. 1826-yil 3-sentyabrda rus-fors urushi chogʻida Annenfeld yaqinida shohning 10000 askardan iborat gvardiyasi yoʻq qilindi. 1915-yilda bu yerga Turkiya va Erondan ossuriylar koʻchirildi va 1930-yillarda ham shu yerda yashab kelayotgan edi.

Birinchi jahon urushidan keyin Annenfeldga ruscha Annino () nomi berildi. 1938-yilda unga shahar tipidagi aholi punkti maqomi berildi va yaqin atrofdagi temir yoʻl vokzali va tarixiy Shamkir nomi bilan Shamxor (Шамхор) deb qayta nomlandi. 1944-yilda nemis aholisi Sovet Ittifoqida aholini koʻchirish doirasida deportatsiya qilinganidan ikki yil oʻtgach, unga shahar maqomi berildi. 1991-yilda bu nom Shamkir deb oʻzgartirildi.

Iqtisodiyoti 
Shaharda konyak va vino zavodlari, shuningdek, mahalliy sanoat zavodi ishlab turibdi.

Transporti

Jamoat transporti 
Shamkir yirik jamoat transport tizimiga ega, asosan Transport vazirligi tomonidan boshqariladi.

Sporti 

Shaharda bitta professional futbol jamoasi, „Shamkir“, bor. U hozirda Ozarbayjon futbolining ikkinchi toifasi, Ozarbayjon Birinchi divizionida qatnashmoqda. Klub ikki karra Ozarbayjon ligasi chempioni.

2014-yil holatiga koʻra, Shamkirda 22-toifadagi musobaqa va barcha davrlarning eng yuqori reytingli turnirlaridan biri oʻtkaziladi.

Mashhur kishilari 
Shaharning nufuzli aholisi orasida shoirlar Mulla Vali Vidodiy va Ahmad Javod, futbolchi Jovid Imomverdiyev va kamonchi Zinyat Valiyeva bor.

Manbalar

Adabiyotlar 
Е. М. Поспелов (Ye. M. Pospelov). "Имена городов: вчера и сегодня (1917–1992). Топонимический словарь." (City Names: Yesterday and Today (1917–1992). Toponymic Dictionary.) Москва, "Русские словари", 1993.
"Словарь современных географических названий" (Dictionary of Modern Geographic Names). Под. ред. В. М. Котлякова (ed. V. M. Kotlyakov), 2006.
"Советская историческая энциклопедия" (Soviet Historical Encyclopedia). Под ред. Е. М. Жукова (ed. Ye. M. Zhukov), 1973–1982.

Shamkir tumani aholi punktlari
Yelizavetpol guberniyasi