Nikolay Shumilov

Nikolay Vasilevich Shumilov (1875-yil, Zlatoust, Ufa gubernatorligi – 1919-yil 19-yanvar, Toshkent) – 20-asr boshidagi rus inqilobi, bolshevik, Sovet hokimiyatini oʻrnatish uchun kurashning faol ishtirokchisi. Oʻrta Osiyo, Toshkentdagi oktabr qurolli qoʻzgʻoloni ishtirokchisi, Turkiston komissarlaridan biri.

Tarjimai holi 
Nikolay Shumilov 1875-yilda Ufa viloyati, Zlatoust tumani, Zlatoust shahrida ishchi oilasida tugʻilgan, hozirgi shahar – Chelyabinsk viloyatining Zlatoust shahar okrugining maʼmuriy markazi hisoblanadi.
Zlatoustdagi temir yoʻlda ishchi boʻlib ishlagan: yoʻl taʼmirlash brigadasida, lokomotiv deposida.

1904-yildan Rossiya Sotsial-demokratik mehnat partiyasi (bolsheviklar) aʼzosi boʻlgan, 1918-yilda partiya RKP (b) deb oʻzgartirilgan.

1905-1907-yillardagi inqilob davrida shaharning temir yoʻl tumanidan RSDRPning Zlatoust qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan. Keyin jangovar otryad komandiri, RSDRPning Kurgan qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan. RSDIP (bolsheviklar) ning Kurgan guruhida Nikolay Shumilov partiyaning „Nikolay Cherniy“ laqabini olgan. Kurgan shahrida rafiqasi Aleksandra Matveyevna bilan Dvoryanskaya koʻchasida, Pshenichnikov uyida yashagan. 1908-yil 31-dekabrda oilasi Pshenichnikovdan Skobelevskaya koʻchasi 18-sonli E. A. Kovrijniyning uyiga koʻchib oʻtgan. 5-yanvarda Nikolay Vasilevich revmatizm bilan kasalxonaga bordi. Ular 1908-yil 15-yanvarda hibsga olingan. 1909-yil 21-fevralda Aleksandra Matveyevna Shumilova „jamoat tinchligiga zid maqsadda portlovchi moddalar va bombalarni saqlashda aybdor“ deb topilib, Nerchinskda 15 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan. Nikolay Shumilov bu ishda ishtirok etmagan. Dastlabki hibsga olish muddati tugagach, qamoqdan ozod etilgan. Nikolay Shumilov politsiyaga yozma ravishda „mening sudlangan rafiqam Aleksandra Matveyevna Shumilova bilan ogʻir mehnatga ergashmoqchi emasligi“ haqida yozma xabar bergan.

1909-yilda qamoqdan qochib (yoki dastlabki hibsga olish muddati tugagandan soʻng) u Toshkent temir yoʻl ustaxonalariga mexanik boʻlib ishga kirdi va u yerda sotsial-demokratik doira tashkilotchilari va rahbarlaridan biriga aylandi. 1913-yil yanvar oyida hukumatga qarshi varaqalar tuzgani, chiqargani va tarqatgani uchun u abadiy yashash uchun Yenisey viloyatiga surgun qilindi. U bilan birga Lukiya (Lukerya) Ivanovna Solkina ixtiyoriy surgunga yoʻl oldi.

1917-yildagi Fevral inqilobi bilan chiqarilgan. 1917-yilda Toshkent partiya qoʻmitasi, sentabrdan Toshkent Soveti ijroiya qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan. 1917-yil sentabrdan Harbiy inqilobiy qoʻmita aʼzosi. Toshkentdagi oktabr qurolli qoʻzgʻoloni ishtirokchisi. Toshkent temir yoʻl boshqarmasi boshligʻi. 1918-yil apreldan Turkiston Sovet Federativ Respublikasi temir yoʻllari xalq komissarining oʻrinbosari. 1918-yil iyuldan Turkiya Respublikasi Harbiy-siyosiy shtab-kvartirasi aʼzosi. 1918-yil noyabrdan Toshkent ishchi va soldat deputatlari kengashi raisi boʻlgan.

Nikolay Vasilevich Shumilov 1919-yil 19-yanvarda Turk respublikasi harbiy komissari K. P. Osipov buyrugʻi bilan RSFSR Turkiston Sovet Federativ Respublikasi (hozirgi Oʻzbekiston Respublikasining poytaxti), Sirdaryo viloyati Toshkent tumani, Toshkent shahridagi Sovetlarga qarshi Toshkent qoʻzgʻoloni paytida otib oʻldirilgan.

Qoʻzgʻolon bostirilgandan soʻng, 1919-yil 26-yanvarda qatl qilingan joydan unchalik uzoq boʻlmagan Iskandar maydonida – 2-piyoda polkining kazarmalarida (qoʻzgʻolonchilar shtab-kvartirasi) Turkiston komissarlarining tantanali dafn marosimi boʻlib oʻtgan. 1923-yilda bu yerda Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy nazorat komissiyasi raisi M. P. Kafanov dafn etilgan va maydon uning nomi bilan atala boshlagan. 1970-yillarda inqilobchilar va partiya yetakchilari qabri boʻlgan hudud „Kommunarlar maydoni“ deb nomlangan. Keyinchalik temiryoʻlchilar bogʻidagi ommaviy qabr ustiga ularga haykal oʻrnatilgan. 2000-yilda Kafanov maydonidagi komissarlarning dafn etilgan joyidagi Obelisk demontaj qilingan va komissarlarning xoklari Toshkent shahrining „Kommunistik qabriston“ deb nomlangan Botkin koʻchasi boʻylab joylashgan 1-sonli qabristonga qayta koʻmilgan.

Xotira 
Toshkent shahridagi vokzal yaqinidagi koʻchalardan biriga N. V. Shumilov nomi berilgan.

14 nafar Turkiston komissarlari haykali 1962-yilda Toshkentdagi Vokzal maydonida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh D. B. Ryabichev, meʼmorlar N.Milovidov va S.Ozhegov. 1996-yilda yodgorlik demontaj qilingan.

Shumilovskiy shaharchasi – Toshkent shahrining Yashnobod tumanidagi Chkalovskaya metro bekati, hozirgi "Doʻstlik" va Kuybishev shossesi (hozirgi Fargʻona yoʻli – Fargʻona shossesi) oraligʻidagi hudud.

Dastlab, 20-yillarning oʻrtalarida temir yoʻlchilar oilalari uchun qishloq sifatida qurilgan va „Gudok“ uy-joy birlashmasi deb nomlangan. Keyin N. V. Shumilov sharafiga nom olgan. Keyin qishloqda harbiylar uchun uylar qurila boshlandi, shuning uchun u norasmiy „Voenka“ nomini olgan. Hozir ushbu joy „Pulemas shaharchasi“ nomini olgan.

Sovet davrida Toshkentdagi 60-maktab Shumilov nomi bilan atalgan.

Oilasi 
Xotini – Aleksandra Matveyevna Shumilova, dastlabki sharifi Litkina, Orenburg guberniyasi, Chelyabinsk uezdi, Zverinogolovskaya qishlogʻidagi kazak qizi boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 
 N. V. Shumilov v Zlatoustovskoy ensiklopedii

Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilganlar