Turkmaniston fanlar akademiyasi

Turkmaniston Fanlar akademiyasi (turkmancha: Turkmenistanyň Ylymlar akademiyasy)—Turkmanistonda 1951-yilda tashkil etilgan davlat organi boʻlib, Turkmaniston ilmiy-texnik siyosatini amalga oshirish uchun masʼuldir. Akademiya prezident Saparmurod Niyozov davrida yopilgan va uning vorisi Gurbanguli Berdimuhamedov tomonidan qayta ochilgan.

Tuzilishi 
Akademiyada uchta kafedra mavjud:
 Gumanitar va iqtisodiy fanlar
 Fizika-matematika, kimyo, geologiya va muhandislik fanlari
 Tibbiyot, biologiya va qishloq xoʻjaligi fanlari

Bu ish beshta institutda tashkil etilgan:
1. Magtimguli nomidagi Til, adabiyot va qoʻlyozmalar milliy instituti
2. Tarix va arxeologiya instituti
3. Seysmologiya va atmosfera fizikasi instituti
4. Kimyo instituti
5. Texnologiya markazi

Akademiya oltita ustuvor yoʻnalishda ilmiy izlanishlar olib boradi:
1. Nanotexnologiya, kimyoviy texnologiya, yangi materiallarni tadqiq etish va energetika
2. Biotexnologiya, molekulyar biologiya, qishloq xoʻjaligi, ekologiya va genetika
3. Axborot va telekommunikatsiya tizimlari, kompyuter texnologiyalari
4. Zamonaviy tibbiyot va dori ishlab chiqarish texnologiyalari
5. Innovatsion iqtisodiyot
6. Gumanitar fanlar

Nashrlar 
The academy publishes four journals, Turkmanistonda fan va texnologiya (Turkmanistonda fan va texnologiya), Choʻllarni rivojlantirish muammolari (Choʻllarni rivojlantirish muammolari),  (Meros), and Yoshlar uchun fan va texnologiya (Yoshlar uchun fan va texnologiya).

Tarixi 
Akademiyaning avlodi 1922-yilda tashkil etilgan Turkman ilmiy komissiyasiga borib taqaladi. Keyinchalik u Maorif Xalq Komissarligi qoshidagi Davlat Ilmiy Kengashiga, soʻngra 1932-yil may oyida Turkman Ilmiy tadqiqot institutiga aylanadi. 1936-yil mart oyida Turkmaniston SSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi va Xalq Komissarlari Sovetining qarori bilan u tarix va til va adabiyot institutiga qisqartirildi. 1941-yilda SSSR Fanlar akademiyasi Turkmaniston boʻlimi tashkil etildi. 1945-yilga kelib tadqiqotchilar tarkibiga oʻttiz besh turkman kirdi.
Hozirgi akademiya 1951-yil 29-iyunda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan tashkil etilgan. 1986-yilga kelib akademiyada 15 ta ilmiy muassasa mavjud edi. 1998-yilning yozida akademiya Turkmaniston prezidentining bevosita nazoratiga oʻtdi. U 10 yildan ortiq vaqt davomida yopilgan va prezident Niyozovning vorisi Gurbanguli Berdimuhamedov tomonidan qayta ochilgan.

2009-yil tiklanish 
2009-yilda akademiya qayta tiklanishi bilan Turkmanistonda ilm-fan va tadqiqot tuzilmasi oʻzgardi, bu Prezident Berdimuhamedov tashabbusi bilan boshlangan islohotlarni aks ettiradi. Akademiyaning yangi tuzilmasi bilan ilmiy tadqiqotlar markazlashtirilgan. Prezidentning 2009-yil 12-iyundagi 10458-sonli „Turkmaniston Fanlar akademiyasi toʻgʻrisida“gi qaroriga asosan akademiya qayta tiklandi. Qarorga koʻra, fan sohasiga xizmat qiluvchi 11 ta institut va uchta tashkilot: kutubxona, bosmaxona va „Ylim“ nashriyot-matbaa ijodiy uyi koʻchirildi. Prezident Berdimuhammedovning 2019-yil yanvaridagi farmoni bilan hukumat Turkmaniston Fanlar akademiyasini davlat tomonidan moliyalashtirishni bosqichma-bosqich toʻxtatib, uni uch yil ichida butkul toʻxtatadi.

Rahbarlar

SSSR Fanlar akademiyasining Turkmaniston boʻlimi 
 Boris Keller (1941–45)
 Dmitry Nalivkin (1946–51)

Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi 
 Tagan Berdiyev (1951–56)
 Geldi Charyyev (1956–59)
 Haja Batyrov (1959–65)
 Pygam Azymov (1966–75)
 Agajan Babayev (1975–86)
 Orazgeldi Ovezgeldiyev (1986–88)

Turkmaniston Fanlar akademiyasi 
 Agajan Babayev (1989–93)
 Agamamed Hojamuhammedov (1993–98)
 Gurbanmurod Mezilov]] (2010–16)
 Meret Ashyrbayev (2016–18)
 Sapardurdy Toylyyev (2018–22)
 Allaberdy Asyrov (2022–)

Yana qarang 
 Fanlar akademiyasi rasmiy sayti (Rus tilida)
 Fanlar akademiyasi rasmiy sayti (Turkman tilida)
 Fanlar akademiyasi rasmiy sayti (Ingliz tilida)

Manbalar 

Turkumlar:Turkmanistonda ta'lim | Turkmanistonda fan va texnologiya | Milliy fanlar akademiyalari | 1951-yilda tashkil etilgan ilmiy tashkilotlar | 1951-yil Sovet Ittifoqidagi muassasalar