Qayrat (futbol klubi)

Qayrat futbol klubi () – Qozogʻiston futbolining eng yuqori ligasi boʻlgan Qozogʻiston Premer-ligasida oʻynaydigan, Olmaotada joylashgan professional futbol klubi. 1954-yilda Olmaotaning „Lokomotiv“ jamoasi nomi bilan tashkil etilgan boʻlib, 1955-yilda „Urojay“, 1956-yilda „Qayrat“ nomiga oʻzgartirilgan. Klubning uy maydoni 23,804 tomoshabinga moʻljallangan „Markaziy“ stadiondir. Klubning uy liboslari sariq va qora chiziqli futbolkalar, qora shortilar va qora paypoqlardan iborat.

„Qayrat“ sovet davrida qozoqlarning yetakchi klubi boʻlgan va Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasining SSSR oliy ligasida ishtirok etgan yagona vakili edi. Buning uchun Qayrat „Xalq jamoasi“ laqabini olgan va butun mamlakat boʻylab keng qoʻllab-quvvatlangan. Umuman olganda, klub 24 mavsumni Sovet Ittifoqining eng yuqori ligasida oʻtkazgan. Shuningdek, jamoa 1976 va 1983-yillarda ikki marta SSSR Birinchi ligasi chempionligini qoʻlga kiritgan. Bu davrda Qayrat Sovet Ittifoqining sport jamiyatlarining bir qismi edi.

Zamonaviy tarixda „Qayrat“ uchta chempionat, sakkiz marta Qozogʻiston kubogi va ikki marta Qozogʻiston Superkubogini qoʻlga kiritgan. Klubning eng kuchli raqibi „Astana“ klubi boʻlib, muxlislar orasida ularning oʻyinlari „Ikki poytaxt derbisi“ deb nomlanadi.

Tarixi

Tashkil etish 
Klub 1954-yilda Olmaotaning „Dinamo“ futbol klubi negizida „Lokomotiv“ nomis ostida tashkil etilgan. Bungacha „Dinamo“ jamoasini asosan „sovet futbolining otasi“ sifatida tanilgan va Moskva „Spartak“ klubining asoschisi Nikolay Starostin tashkil etgan. Uning yordamchisi Arkadiy Xoxman klubning birinchi bosh murabbiyi boʻlgan. „Lokomotiv“ sovet futbolining ikkinchi toifasi boʻlgan B toifasining I zonasiga qoʻshilgan. Debyut mavsumida jamoa 11 gʻalaba, 7 durang va 4 magʻlubiyat bilan 4-oʻrinni egallagan. 1955-yilda klub qishloq xoʻjaligi sportchilarini birlashtirgan „Urojay“ sport jamiyati sifatida isloh qilingan. 1955-yilda Urojay B toifasining II zonasida qatnashib, mavsumni 10-oʻrinda yakunlagan. 1956-yil 1-iyunda Qozogʻiston SSR Vazirlar Soveti „Urojay“ sport jamiyati va Respublika kolxozchilar sport jamiyatini, yangi Respublika qishloq ixtiyoriy sport jamiyatini tashkil etish uchun birlashtirish toʻgʻrisida qaror imzolagan. Shundan soʻng Qozogʻiston sportini boshqarish organi birlashishni eʼtirof etgan holda yangi nomni qabul qilishni taklif qilgan. Tavsiya etilgan nomlar orasida Yeginshi (Kultivator), Tulpar (Feniks), Onim (Hosil), Oltin Dan (Oltin don), Kuresshi (Jangchi), Dala Burkiti (Dala burguti) va Jastar (Yoshlik). 1956-yil 18-iyunda Vazirlar Kengashining yalpi majlisida Qozogʻiston SSRning oʻsha paytdagi rahbari Dinmuhamed Qoʻnaev tomonidan ilgari surilgan va takliflar ichida yoʻq boʻlgan Qayrat (Hokimiyat) nomi uchun bir ovozdan ovoz berilgan. 1956-yil iyul oyida Pyotr Zenkin yangi bosh murabbiy etib tayinlangan. Zenkin qoʻl ostida Qayrat ketma-ket toʻrt mavsumni B toifasida oʻtkazgan va yakuniy jadvallarda oʻrtacha natijalarni koʻrsatgan.

Millat jamoasi (1960—1991) 
1959-yil 21-dekabrda Sovet sportini boshqarish organi Sovet oliy ligasi jamoalari sonini 12 tadan 22 tagacha kengaytirish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan. Oʻnta Sovet respublikasi bitta jamoa bilan imtiyoz bilan ligada ishtirok etishi mumkin edi. Buning maqsadi liga maqomini „Umumiy ittifoq ligasi“ qilish boʻlgan. Qozogʻiston tomoni mamlakat maʼmuriyati tomonidan kuchli lobbichilikka ega boʻlgan Qayrat jamoasiga joy bergan. 1960-yil 10-aprelda ular ligadagi birinchi raqobatbardosh oʻyinini „Admiralteyets Leningrad“ klubiga qarshi oʻtkazgan va 0:0 hisobida gʻalaba qozongan. 1960-yil 13-may kuni „Qayrat“ Top-ligadagi ilk gʻalabasini mehmonda Minskning „Dinamo“ jamoasini 2:1 hisobida taslim etgan. Mavsum davomida „Qayrat“ klubining taktik sxemasi futbol mutaxassislari orasida qizgʻin muhokamalarga sabab boʻlgan. Jamoa menejeri Nikolay Glebov 4-2-4 va 4-3-3 tuzilmalarini qabul qilgan va buni braziliyacha uslub deb hisoblashgan. Sovet jamoalari tomonidan ilgari bunday uslub qoʻllanilmagan edi. Natijada jamoaviy oʻyin uslubi qatʼiy himoyaviy boʻlib qoldi. Buning uchun sovet matbuoti va muxlislari jamoa himoyasini „Qayrat Beton“ deb nomlashdi, bu epitet keyingi oʻn yilliklarda klub bilan bogʻliq edi. Shunga qaramay, hujumdagi zaifliklar va gol urishning pastligi ularning birinchi mavsumida yuqori ligada atigi 18-oʻrinni egallagan.

Qayrat yana uch mavsum yuqori saviyada musoboqalarda ishtirok etgan. 1963-yilda „Qayrat“ Sovet Kubogida eng yaxshi natijasini koʻrsatgan va „Shaxtyor Stalino“ jamoasiga qarshi yarim finalga qadar yetib borgan Ushbu muvaffaqiyat uchun jamoaning barcha aʼzolariga SSSR sport ustasi unvoni berilgan. 1964-yildagi muvaffaqiyatsiz mavsumdan soʻng ular Sovet Ittifoqi Birinchi ligasiga tushib ketishgan. 1965-yilning 25-noyabrida klub Sovet ittifoqi Oliy ligasining yagona yoʻllanmasi uchun „Ararat Yerevan“ klubiga qarshi hal qiluvchi bahsni oʻtkazgan „Qayrat“ oʻyinda 1:2 hisobida magʻlub boʻlgan. Biroq, shu kuni jamoalar rahbarlari SSSR futbol federatsiyasidan har ikki klubni koʻtarish toʻgʻrisida qaror qabul qilganligi haqida telegramma olishgan, bu maʼlumot oʻyin oxirigacha futbolchilardan yashirilgan „Qayrat“ 1969-yilgi mavsum oxirida Andrey Chen Ir Son boshqaruvida yana Birinchi ligaga tushib ketgan. Chen Ir Son oʻrniga Aleksandr Sevidov murabbiy etib tayinlangan. Sevidov murabbiyligida „Qayrat“ jamoasi 1970-yilgi Sovet Birinchi Ligasi mavsumida ikkinchi oʻrinni egallagan va Oliy ligaga yoʻllanma olgan Keyingi mavsumda Sevidov jamoani tark etib, Kievning „Dinamo“ klubini boshqargan.

1971-yilgi mavsum klub uchun juda muvaffaqiyatli boʻlgan. Viktor Korolkov qoʻl ostida „Qayrat“ Top-ligada 8-oʻrinni egallagan va bu avvalgi Oliy liga mavsumlariga nisbatan sezilarli oʻsish edi. 1971-yil 12-noyabrda „Qayrat“ finalda „Rapid Buxarest“ jamoasini 2:1 hisobida magʻlub etib, Temir yoʻllar boʻyicha Yevropa kubogini qoʻlga kiritgan. Bu yutuq „Qayrat“ jamoasini Yevropa turnirida gʻolib chiqqan birinchi sovet jamoasiga aylantirgan. Keyingi ikki mavsumda klub OLiy ligada oʻz oʻrnini saqlab qolgan. 1974-yilda Artyom Falyan qoʻl ostida Qayrat mavsumni 15-oʻrinda yakunlagan va yana bir bor quyi ligaga tushib ketgan. Kelasi yili yangi bosh murabbiy Vsevolod Bobrov qoʻl ostida Oli ligaga chiqa olmagan va mavsumni 4-oʻrinda yakunlagan. 1976-yilda Timur Segizbayev va Stanislav Kaminskiy qoʻl ostidagi klub Sovet Ittifoqi Birinchi ligasida gʻolib chiqqan va yana yuqori ligaga yoʻllanma olgan Bosh murabbiylar ikki yil davomida jamoani boshqargan. 1977—1978-yilgi SSSR oliy ligasi mavsumlarida „Qayrat“ mos ravishda 8 va 12-oʻrinlarni egallagan. 1979-yilgi mavsumda Segizboyev va Igor Volchok boshchiligidagi „Qayrat“ klubni ligada 13-oʻrinni egallagan.

1980-yilda Igor Volchok yakka bosh murabbiy sifatida jamoani asosan yosh futbolchilardan tashkil qilgan. Ular orasida Yevstafiy Pexlevanidi, Vohid Masudov, Anton Shox, Sergey Volgin, Sergey Ledovskix va 80-yillarda klubning asosiy oʻyinchilariga aylangan Qurbon Berdiyevlar bor edi. „Qayrat“ 1980-yilgi mavsumni 10 gʻalaba, 11 durang va 13 magʻlubiyat bilan 12-oʻrinda yakunlagan. 1982-yilgi mavsumda Yojef Betsa murabbiyligida jamoa natijalari keskin pasaygan. Mavsum oxiriga kelib Betsa oʻrnini Leonid Ostroushko egallagan. Biroq vaziyatni oʻnglashga ulgurmagan va ular Birinchi ligaga tushib ketishgan. 1986-yilgi mavsumda Ostroushko klubni 7-oʻringa olib chiqqan, bu „Qayrat“ jamoasining Sovet Top-ligasidagi eng yaxshi natijasi edi. 1988-yilgi mavsumda Segizboyev boshqaruvida „Qayrat“ yana birinchi ligaga tushib ketgan. Bu omadsizlikka qaramay, jamoa mavsumni muvaffaqiyat bilan yakunlagan. 1988-yil 22-noyabrda „Qayrat“ SSSR federatsiyasi kubogini qoʻlga kiritgan. Kishinyovda boʻlib oʻtgan finalda klub Bokuning „Neftchi“ jamoasini 4:1 hisobida magʻlub etgan. Oʻyinda „Qayrat“ hujumchisi Viktor Karachun toʻrtta gol kiritib gʻalabaning asosiy muallifiga aylangan. 1991-yil oxirida Sovet Ittifoqi parchalangunga qadar „Qayrat“ Birinchi liga ishtirokchisi boʻlib, mavsumdan-mavsumda pasayish kuzatilgan.

Birinchi qozoq chempioni va ajralish (1992—2000) 

Qozogʻistonning mustaqilligi natijasida „Qayrat“ yangi tashkil etilgan Qozogʻiston Premyer-ligasiga qoʻshilgan. Oʻsha paytdagi eng kuchli qozoq klubi boʻlgan „Qayrat“ futbol boʻyicha Qozogʻiston milliy terma jamoasini shakllantirish uchun tayanch klub sifatida tanlangan. Shu boisdan klub murabbiyi Baxtiyar Bayseyitov ham terma jamoani boshqargan. Liganing ilk mavsumida klub chempion boʻlgan. 1992-yilda Qozogʻiston kubogi finalida Fosfor Taraz jamoasi ustidan gʻalaba qozonib, birinchi dublga erishgan.

Keyingi mavsumda Qayrat natijalari keskin yomonlashgan. 1993-yilgi mavsumda 11-oʻrin olinishi natijasida Bayseitovning ishdan boʻshatilishiga olib kelgan Ikki mavsum yakuniga koʻra, „Qayrat“ning sobiq futbolchisi Qurbon Berdiyev murabbiyligida Qayrat 11 va 9-oʻrinlarni egallagan. 1997-yilda yana bir „Qayrat“ faxriysi Vohid Maʼsudov jamoani Qozogʻiston kubogidagi ikkinchi muvaffaqiyatiga yetaklagan. Mavsum yakunida mamlakatdagi moliyaviy inqiroz tufayli „Qayrat“ moliyaviy muammolarga duch kelgan. Qozogʻiston Mudofaa vazirligi bosh homiy boʻlishga va jamoani oʻz qanoti ostiga olishga qaror qilgan. Biroq, jamoa rahbarlarining yarmi harbiy nazorat ostida boʻlish qaroriga rozi boʻlmagan. Oʻzaro kelishmovchiliklar natijasida „Qayrat“ ikki jamoaga boʻlingan: „Qayrat“ sport va sogʻliqni saqlash professional futbol klubi, qisqa vaqt ichida „Qayrat“ SHPFC va „Qayrat-CSKA“ davlat harbiy organiga homiylik qilgan 1998-yilgi mavsumda Qayrat SHPFC klubiga qozogʻistonlik tadbirkor Bulat Abilov homiylik qilgan, uning qoʻllab-quvvatlashi Qozogʻiston Birinchi divizionida gʻalaba qozonishi va Premyer-ligaga chiqishga olib kelgan. Keyingi ikki mavsum ikkala „Qayrat“ jamoasining ham ligadagi ishtiroki belgilangan. Toʻliq gavjum boʻlgan „Markaziy“ stadion ularning oʻzaro oʻyinlarini oʻtkazgan va muxlislarda katta qiziqish bilan birga qarama-qarshiliklarga ham sabab boʻlgan. 2000-yilda Qayrat SHPFC finalda Access-Golden Grainni 5:0 hisobida magʻlub etib, Qozogʻiston kubogini qoʻlga kiritgan.

Qayta birlashish, ikkinchi unvon va turgʻunlik (2001—2009) 
2001-yil 1-martda Olmaota hokimi oʻrinbosari Qayrat Bukenov ikki klubning birlashishini eʼlon qilgan. Birlashgan „Qayrat“ sifatida ular 2001 va 2003-yillarda Qozogʻiston kubogini qoʻlga kiritishgan. 2004-yilda Aleksey Petrushin boshqaruvi ostida klub oʻzining ikkinchi ichki chempionligini qoʻlga kiritgan.

2006-yilgi mavsum oxirida „Qozogʻiston temir yoʻllari“ klubining bosh homiysi sifatida oʻz faoliyatini toʻxtatgan. Bu 2007-yilgi mavsum boshiga qadar davom etgan moliyaviy muammolarni keltirib chiqargan. Binobarin, bu davrda klubning aksariyat futbolchilari boshqa jamoalarga oʻtishgan. Klub 2007-yilgi mavsumda tajribasiz, yosh jamoa bilan ishtirok etgan. 2007-yilning iyul oyida bir guruh xususiy investorlar klubni sotib olishgan va 4 million AQSH dollariga yaqin sarmoya kiritgan edilar. 2009-yil boshida klub oʻzini bankrot deb eʼlon qilgan va birinchi divizionga tushib ketgan. 2009-yilning noyabrida „Qayrat“ birinchi divizion chempioni boʻldi va yana oliy ligaga qaytgan.

Soʻnggi yillar (2010-yildan hozirgi kungacha) 
2018-yil 15-oktyabrda Carlos Alós oʻzaro kelishuvga koʻra „Qayrat“ jamoasini tark etgan, Andrey Karpovich esa vaqtincha bosh murabbiy etib tayinlangan. 2018-yilning 25-noyabrida Qayrat Aleksey Shpilevskiyni yangi bosh murabbiy sifatida taqdim etgan. 2021-yil 7-iyunda Aleksey Shpilevskiy „Qayrat“ jamoasini tark etib, „Erzgebirge Aue“ klubiga oʻtgan. 2021-yil 24-avgust kuni Qurbon Berdiyev Qozogʻiston Premer-ligasining „Qayrat“ klubiga bosh murabbiy etib tayinlangani eʼlon qilingan Berdiyev 2022-yil 6-iyun kuni oʻzaro kelishuvga koʻra „Qayrat“ klubini tark etdi Kirill Keker ikki kundan keyin, 2022-yil 8-iyunda klubning doimiy bosh murabbiyi etib tayinlangan.

Stadion 

„Qayrat“ avvalgi yillarida uy oʻyinlarini „Spartak“ stadionida oʻtkazgan. Klubning hozirgi bazasi, Olmaota markaziy stadioni qurish 1956-yilda boshlangan. Binoning tashabbuskori oʻsha paytdagi Qozogʻiston SSR rahbari Leonid Brejnev edi. Abay, Baytursinov, Satpayev koʻchalari va Yesentay daryosi bilan oʻralgan maydonda stadion uchun joyni Brejnevning oʻzi tanlagan. Arxitektor Adambay Kapanov yangi stadion uchun namuna sifatida Moskvadagi „Lujniki“ stadionini olgan. „Lujniki“ stadionidan kichikroq boʻlgan stadion keyinchalik „Kichik Lujniki“ deb nom olgan. Arenada yugurish yoʻlakchasi va yengil atletika musobaqalari uchun kerakli sport sharoiti qilingan. „Markaziy“ stadion 1958-yilda foydalanishga topshirilgan. Biroq, birinchi rasmiy oʻyin 1960-yil 10-aprelda boʻlib oʻtgan. Shu kuni „Qayrat“ Sovet Oliy Ligasidagi debyut uchrashuvini „Admiralteyets Leningrad“ jamoasiga qarshi oʻtkazgan va oʻyin 0:0 hisobida yakunlangan. Dastlab, stadion oʻrindiqlari 35 000 ga yaqin odamni oʻz ichiga olgan. 1997-yilda stadion qayta taʼmirlangan. Eski yogʻoch oʻrindiqlar alohida plastik stullar bilan almashtirilishi natijasida sigʻim 23 804 oʻringa qisqardi.

Sovet davrida Markaziy stadion davlat mulki edi. Qozogʻiston mustaqillikka erishgach, stadion Olmaota shahar kengashiga tasarrufiga oʻtgan. 2015-yilda stadion klubning 30 % aktsiyalariga almashtirish uchun „Qayrat“ mulkiga oʻtkazilgan.

Oʻyinchilar

Birinchi jamoa tarkibi

Ijaraga berilganlar

Klub xodimlari

Boshqaruv

Murabbiylar shtabi

Taniqli murabbiylar 

Quyidagi murabbiylar „Qayrat“ni boshqarganlarida kamida bitta sovrin yutishgan:

Yutuqlar 

 Qozog'iston Premer-ligasi
 Gʻoliblar (3): 1992, 2004, 2020
 Qozogʻiston Birinchi divizioni
 Gʻoliblar (1): 2009-yil
 Sovet Birinchi Ligasi
 Gʻoliblar (2): 1976, 1983
 Qozogʻiston kubogi
 Gʻoliblar (10): 1992, 1996-97, 1999-2000, 2001, 2003, 2014, 2015, 2017, 2018, 2021  (rekord)
 Qozogʻiston Superkubogi
 Gʻoliblar (2): 2016, 2017
 SSSR federatsiyasi kubogi
 Gʻoliblar (1): 1988-yil

Statistika

Oxirgi mavsumlar 

Klubning soʻnggi oʻn yillikdagi mavsumdan-mavsumdagi koʻrsatkichi:
; Kalit

Rank = Ligadagi oʻrin; P = Oʻynadi; W = gʻalaba; D = Chizish; L = yoʻqotish; F = Maqsadlar; A = Qarshi gollar; GD = Maqsadlar farqi; Pts = Ballar; Kubogi = Qozogʻiston kubogi; CL = UEFA Chempionlar Ligasi; EL = UEFA Yevropa ligasi; ECL = UEFA Yevropa konferensiya ligasi . in = Hali ham raqobatda; – = Ishtirok etmagan; 1R = 1-raund; 2R = 2-raund; 3R = 3-raund; 1QR = 1-saralash bosqichi; 2QR = 2-saralash bosqichi; 3QR = 3-saralash bosqichi; PO = pley-off bosqichi; GS = Guruh bosqichi; R16 = 16-tur; QF = Chorak final; SF = Yarim final.

Yevropa musoboqalardagi natijalar 
Qozogʻiston futbol ittifoqi 2002-yilda UEFAga aʼzo boʻlgunga qadar klub ikki marta 1997-98 va 2000-01-yillarda Osiyo Kubogi egalari kubogida ishtirok etgan. Oxirgi oʻyinda ular eng yaxshi natijasini chorak finalga yoʻl olishdi va Eronning „Estegʻlal“ jamoasiga umumiy 0:3 hisobida magʻlub boʻldi.

Kalit: UG= Urilgan gollar. OʻG= Oʻtkazilgan gollar. GD = Gollar farqi.
;Kalit

QR = Saralash bosqichi; 1QR = 1-saralash bosqichi; 2QR = 2-saralash bosqichi; 3QR = 3-saralash bosqichi; PO = pley-off bosqichi.

UEFA koeffitsienti 

Quyidagi roʻyxatda „Qayrat“ning UEFA klublar reytingidagi hozirgi oʻrni keltirilgan:

2021-yil iyul holatiga koʻra.

Eng yaxshi toʻpurarlar

Hamkorlik 

  Sporting CP (2015-hozirgacha):
 2015-yil 29-yanvarda Qayrat Portugaliya Primeira Liga jamoasi Sporting CP bilan hamkorlik qilish uchun Sporting CP Yoshlar va Akademiyasida Qayrat Akademiyasi futbolchilari uchun malaka va bilim almashish, skautlik va oʻquv-mashgʻulot yigʻinlarida hamkorlik qilgani eʼlon qilingan.

Manbalar

Havolalar 

  
 FC Kairat on UEFA.com
 FC Kairat on Twitter

FC Qayrat
Qozogʻiston futbol klublari
Olmaotadagi futbol klublari
1954-yilda tashkil etilgan futbol klublari
SSSR Oliy ligasi klublari
Temiryoʻlchilar tashkilotiga tegishli futbol jamoalari
Alifbo boʻyicha futbol klublari