yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Çağhan Kızıl

Çağhan Kızıl (1981-yil 14-oktabr) turk va nemis neyrologi va genetigi. Taub instituti neyrologiya fanlari dotsenti hamda Columbia University Vagelos College of Physicians and Surgeons kolleji qoshidagi Columbia University Irving Medical Center markazida miya qarishi bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borgan.

Faoliyati 
Uning faoliyati genetika, neyrologiya, hujayra biologiyasi, neyroimmunologiya, biotexnologiya va dori vositalarini ishlab chiqishni oʻz ichiga olgan fanlararo tadqiqotlardan iborat. Uning jamoasi, asosan, kattalar miyasining neyrodegenerativ kasalliklarga bardosh berishi va qayta tiklanishida zebrafishdan foydalanishga eʼtibor qaratgan. Avvalo kattalar zebrafish miyasining Altsgeymer modelini yaratib, va bu modeldagi ildiz hujayra plastisiyasini bir hujayrali sekvensiyaga asoslangan tadqiqotini oʻtkazish orqali miya regenerativ nerv ildiz hujayralarining plastisiyasini qoʻzgʻatish va zebrafish miyasida Altsgeymer kasalligi bilan bogʻliq inson genlarining funktsiyalarini aniqlashga yordam beruvchi molekulyar dasturlarni oʻrganishni maqsad qilgan. Shuningdek, u dori industriyasiga hissa qoʻshgan in vitro platformasi boʻlmish, 3D inson miyasi modellari kabi sutemizuvchilar miyasida qiyosiy tadqiqotlarda ishlatiladigan vositalarni ishlab chiqqan.

Çağhan Kızıl Helmholtz assotsiatsiyasi tarkibidagi Nemis neyrodegenerativ kasalliklar markazida Helmgolts tadqiqot guruhini boshqargan. Soʻngra 2013-yilda Helmholtz Young investigator mukofotini olganidan soʻng oʻz laboratoriyasini ochgan. 2014 yilda Turkiya Oliy Taʼlim Kengashida dotsentlik dissertatsiyasini yoqladi. 2019-yil Helmgolts uyushmasi doirasida DZNE Drezdenda guruh rahbari sifatida ham faoliyat olib borgan. U neyrologik kasalliklar uchun 3D yuqori oʻtkazuvchanlikdagi dori skrining platformasiga ixtisoslashgan Neuron-D GmbH neyrodegenerativ kasalliklar markaziga asos solgan.

Manbalar

Havolalar 
 Google Scholarda Çağhan Kızıl tomonidan yozilgan maqolalar

1981-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Kütahya arxeologiya muzeyi

Kütahya arxeologiya muzeyi — Turkiyaning Kütahya shahridagi muzey.

Muzey Germinyaniylar hukmdori Umur tomonidan 1314-yilda foydalanishga topshirilgan tarixiy madrasa (Islom maktabi) binosi boʻlgan Vacidiye madrasasi binosida joylashgan. U Kütahya Ulu masjidi („Katta masjid“) yonida barpo etilgan. 1965-yilda inshoot muzey sifatida faoliyat yurita boshlagan. Qayta tiklash davridan keyin 1999-yil 5-martda qayta ochilgan.

Qurilish materiallari kesma tosh boʻlib, peshtoqi saljuqiylar uslubida bunyod etilgan. Madrasada toʻqqizta xona bor. Eksponatlar paleolit, eneolit, bronza, xet, frig, ellin, rim, vizantiya, saljuqiylar va usmonlilar davrlariga tegishli. Eng qadimiy buyumlar boʻyalgan sopol idishlaridir.

Muzeydagi qiziqarli narsalardan biri Amazonkalar sarkofagidir, bu noyob namuna hisoblanadi.

Manbalar

Havolalar 

 Virtual sayohat 

1965-yilda tashkil etilgan muzeylar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Turkiyadagi madrasalar
Turkiyadagi muzeylar
Arxeologik muzeylar
Rifnik tepaligi

Rifnik tepaligi () sharqiy Sloveniyada joylashgan ochiq osmon ostidagi arxeologik muzeyga ega tepalikdir. U Šentjur shaharchasining yuqori qismida joylashgan tepalik boʻlib, bugungi kunda mashhur ekskursiya maskaniga aylangan, chunki bu yerda arxeologik park faoliyat yuritadi.

Arxeologik park bronza davrining oxiridagi Hallstatt uyining rekonstruksiyasidan iborat. Uning shimoliy va sharqiy yon bagʻirlaridan temir davriga oid qoʻrgʻonlar ham topilgan. Voglayna daryosining xudosi Aqvonga bagʻishlangan ibodatxona soʻnggi Rim davrida qurilgan boʻlib, uning poydevorida keyinchalik ilk xristian cherkovi bunyod etilgan. Tepalikning gʻarbiy chekkasida esa yana bir cherkov joylashgan boʻlib, u yerda Arianizm mashqlari bajarilgan.

Tepalik konussimon shaklga ega. Shimol va sharqiy tomondan unga chiqish imkoni mavjud emas, janubiy terassali yonbagʻir orqali esa kirish birmuncha osonroq. Tepadan Šentjur atrofining goʻzal manzarasi va soʻnggi antik shaharcha qoldiqlarini kuzatish mumkin.

Arxeologik park 
Doimiy koʻrgazma yuz yildan ortiq vaqt davom etgan arxeologik tadqiqotlarga asoslangan va ikki qismga ajratilgan. Birinchi qismda eramizdan avvalgi 4-asr oxiridan rimliklar kelishigacha boʻlgan davrga oid qazilmalar hamda bronza davri va temir davri moddiy madaniyatiga aloqador topilmalar boʻlib, ikkinchi qismda rimliklar kelganidan to eramizgacha boʻlgan davrda yangilangan slavyanlar (1—6-asrlar) hayotiga oid eksponatlar koʻrsatilgan.

Tepalikning yuqorisida joylashgan yonbagʻirda qal’a minorasi xarobalari joylashgan boʻlib, uning yonida Rifnik qal’asi qoldiqlarini uchratish mumkin. Qal’a haqidagi maʼlumotlar ilk marta 1163-yilda tilga olingan. 17-asrning oʻrtalarida qal’a binosi qarovsiz holga kelib qolgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Pirkmajer, D. (1994): Rifnik. Arheološko najdišče. Vodnik . Celje.

Havolalar 

 Rifnik arxeologik bogʻi, Celje mintaqaviy muzeyi veb-sayti

Arxeologik muzeylar
Sloveniya arxeologiyasi
Sloveniyadagi tosh davri yodgorliklari
Sloveniyadagi bronza davri yodgorliklari
Sloveniyadagi temir davri yodgorliklari
Yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlari

OOʻO nomi bilan ham tanilgan Osiyo oʻsmirlar oʻyinlari har toʻrt yilda bir marta butun Osiyo mamlakatlaridan kelgan sportchilar oʻrtasida oʻtkaziladigan sport musobaqasidir. Oʻyinlar Osiyo Olimpiya Kengashi (OOK) tomonidan tashkil etilgan. Oʻyinlar Osiyo oʻyinlaridan keyin ikkinchi yirik koʻp sport musobaqasidir.

AYGning yaratilishi Singapurning 2010-yilgi oʻsmirlar yozgi Olimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilish taklifining bir qismidir. U Singapurning tashkiliy imkoniyatlari va infratuzilmasini koʻrsatish uchun moʻljallangan edi.

Oʻz tarixida ikki davlat yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlariga mezbonlik qilgan. Musoboqalar davomoda qirq beshta davlat ishtirok etgan.

Oxirgi oʻtkazilgan msoboqa 2013-yilning 16-24-avgust kunlari Xitoyning Nankin shahrida boʻlib oʻtgan boʻlsa, navbatdagi oʻyinlar 2025-yilda Oʻzbekistonning Toshkent shahrida boʻlib oʻtadi.

Yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlari roʻyxati

Sport 
Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlarida shu kunga qadar jami 19 ta sport turi doisrasida musoboqlar oʻtkazilgan.

Medallar soni

Manbalar 

Yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlari
Eleni Karinte

Eleni Karinte – kelib chiqishi arman ega boʻlgan gretsiyalik ayol. Turkiya Respublikasining asoschisi Mustafa Kemal Ataturkning birinchi muhabbati sifatida tanilgan. Mustafa Kemalning Eleni bilan boʻlgan munosabatlari haqidagi maʼlumotlar kam. Xalq orasida tarqalgan mish-mishlariga koʻra, uni balkonidan kuzatib turganlarida bir-biriga qarab turishardi, ammo uning boy savdogar otasi munosabatlarini xayrixohlik bildirmaydi va qizi qochishga harakat qilganda uni uyga qulflab qoʻygadi. Keyinchalik Eftim Karinte Florinaga boradi, u yerda otasi uni boshqa erkak bilan turmushga chiqarishga harakat qilib koʻradi.

Ommaviy madaniyatda 
Ushbu sevgi hikoyasi Dejan Dukovskini rol oʻynashiga ilhom berdi, keyinchalik Aleksandar Popovski tomonidan suratga olingan. Shuningdek, u Nikolina Vasilevskaga Eleni rolida monodramaga olishga ilhom bergan.

Manba 

Mustafa Kemal Atatürk
Brian Hill

Brian Hill (1941-yil 31-iyul 2016-yil 27-oktabr) — ingliz futbolchisi boʻlib, u shuningdek Futbol ligasida Bristol City, Coventry City va Torquay United kabi fudbol klublarida faoliyat yuritgan.

Manbalar 

Erkak futbol himoyachilari
2016-yilda vafot etganlar
1941-yilda tugʻilganlar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Albaniya faunasi

Albaniya faunasi umurtqali va umurtqasiz hayvonlarning 15600 dan ortiq turlarini oʻz ichiga oladi. Albaniya hududining katta qismini togʻlar egallaydi. Mamlakat hududining toʻrtdan bir qismi oʻrmonlar bilan qoplangan, garchi ularning maydoni XX asrning oxiridan boshlab tez sur’atlar bilan qisqarib borayotgan boʻlsa ham. Mamlakat faunasi Markaziy Yevropa va Oʻrta yer dengizi hayvonot olami bilan juda oʻxshash.

Sutemizuvchilar 
Mamlakatda sut emizuvchilarning 79 turi qayd etilgan. Yirtqich hayvonlardan — boʻri, tulki, shoqol, qoʻngʻir ayiq va oddiy silovsinni uchratish mumkin. Keng tarqalgan tuyoqli hayvonlarga Yevropa yeliklari, qizil kiyiklar va chamois kiradi. Albaniya hududida chiropteranlarning 20 turi yashaydi. Sohil suvlarida delfinlarning 4 turi (shu jumladan qotil kit) keng tarqalgan.

Qushlar 
Albaniyada 350 dan ortiq qush turlari aniqlangan. Dalmatian pelikan, qiziltomoq gʻoz (Albaniyada faqat qish oylarida), oʻrdak va kichik uzunburun kabi turlar kam uchraydi va himoyaga muhtoj. Qishda, Albaniyada migratsiya paytida qishlash uchun 70 dan ortiq turdagi suv qushlari toʻxtaydi. Shu paytda, koʻchmanchi qushlarning umumiy soni 250 turdan oshadi.

Sudralib yuruvchilar va amfibiyalar 
Mamlakatda sudralib yuruvchilarning 46 turi qayd etilgan. Adriatik dengizida koʻpayadigan dengiz toshbaqalarining 4 turi himoyaga muhtoj: bissa toshbaqa, yashil toshbaqa, qoraqoʻtir toshbaqa va lyut toshbaqasi. Quruqlikda yashovchi sudralib yuruvchilardan toshbaqalarning 5 turi, ilonlarning 17 turi va kaltakesaklarning 18 turi aniqlangan.

Shuningdek, Albaniyada amfibiyalarning 16 turi maʼlum.

Baliq 
Albaniyaning chuchuk suv havzalarida suyakli baliqlarning 70 dan ortiq turlari maʼlum boʻlib, ulardan kamida 18 tasi invaziv turlardan hisoblanadi. Adriatik dengizi suvlarida dengiz baliqlarining 250 turi qayd etilgan.

Umurtqasizlar

Hasharotlar 
Albaniyada hasharotlarning 4000 turi mavjud. Jumladan, kunduzgi kapalaklarning 187 turi, ninachilarning 55 turi, chumolilarning 14 turi, buloqchilarning 50 turi va yer qoʻngʻizlarining 500 ga yaqin turi.

Oʻrgimchaksimonlar 
Mamlakatda oʻrgimchaksimonlarning kamida 335 turi qayd etilgan.

Qisqichbaqasimonlar 
Albaniyada quruqlik va chuchuk suv mollyuskalarining 400 ga yaqin turi maʼlum, ularning koʻpchiligi endemik turlardir.

Manbalar 

Hayvonlar
Marisol Prado

Rossana Marisol Prado Villegas (1968-yil 5-aprelda Santyago shahrida tugʻilgan) — chililik shifokor, psixiatr va akademik. 1906-yil tashkil etilgan Chili universiteti talabalar federatsiyasining 2010-yilgacha yagona va ilk ayol prezidenti.

Hayoti va taʼlimi 
Prado Chili universitetida tibbiyot yoʻnalishida tahsil olgan. 1995-yilda Chili Kommunistik yoshlar partiyasiga aʼzo boʻlgan. Rodrigo Roco davrida talabalar federetsiyasining kommunikatsiya va bosh kotibi sifatida faoliyat olib borgan. 1997-yilda taxminan 40% ovoz bilan federatsiya prezidenti etib saylangan. Uning talabalar bosh rahbari sifatidagi faoliyati davomida Chili 1990-yillarda talabalarning eng muhim ommaviy safarbarliklaridan birini boshdan kechirdi. 1990-yil mart oyida Augusto Pinoshet davlat rahbari sifatida soʻnggi (Oʻqituvchilik toʻgʻrisidagi) konstitutsiyaviy qonunni qabul qilgan. Buning natijasida amalga oshirila boshlagan oliy taʼlimni xususiylashtirish  jarayoniga javoban ushbu safarbarlik e’lon qilingan.

Katolik cherkoviga yaqin boʻlgan Prado 1998-yilda Mintaqaviy yoshlar yigʻilishida ishtirok etgan. U New left universitet harakatining asoschilaridan biri boʻlgan.

Prado doktoranturadan keyingi taʼlimni psixiatriya va klinik psixologiya yoʻnalishida Barselona avtonom universitetida tamomlagan.

Faoliyati 
Prado hozirda Chili universiteti tibbiyot fakultetida yordamchi professor sifatida faoliyat yuritadi.

Havolalar 

Yashayotgan insonlar
1968-yilda tugʻilganlar
Shifokorlar
Myriam Spiteri Debono

Myriam Spiteri Debono yoki Miriam Spiteri Debono (1952-yil 25-oktyabrda tugʻilgan) — maltalik siyosatchi, Maltaning oʻn birinchi va hozirgi prezidenti. Bu lavozimga saylangan birinchi gozitan ayolidir. Shuningdek, 1996-yildan 1998-yilgacha Malta Vakillar palatasi spikeri va bu lavozimni egallagan birinchi ayol boʻlgan.

Yoshligi va faoliyati 
Spiteri Debono Gozoda, Pawlu Zammit oilasida tugʻilgan. Gozoda boshlang'ich taʼlimini olgan va keyinchalik Malta universitetida oʻqigan, bu yerda ingliz adabiyoti va tilshunosligi boʻyicha tahsil olgan va oʻqishni 1973-yilda tamomlagan. Shuningdek, huquqshunoslik fakultetida tahsil olgan va 1980-yilda notarius fakultetini tamomlagan.

Birinchi davlat lavozimiga tayinlanishi kooperativlar kengashi raisi va gender tengligi boʻyicha komissiyaning taʼsischi aʼzoligi boʻlgan.

Beshta umumiy saylovda (1981, 1987, 1992, 1996, 2003) Malta Mehnat partiyasidan nomzod boʻlgan, ammo saylanmagan. Biroq, 1982-yilda partiyaning milliy ijroiya organiga saylangan.

Spiteri Debono 1993―1996-yillarda Partit Laburistaning ayollar boʻlimi prezidenti boʻlib ishlagan.

1996-yil sentyabr oyida Bosh vazir Alfred Sant tomonidan Maltaning Vakillar palatasi spikeri etib tayinlangan. Maltada bu lavozimda xizmat qilgan birinchi ayol boʻlgan va 1998-yil oktyabr oyida uning oʻrniga Anton Tabone kelgan.

2023-yil yanvar oyida Millatchilar partiyasi tomonidan standartlar boʻyicha komissari lavozimiga taklif qilingan, ammo bu lavozimga mos kelmasligi va lavozimni egallashdan manfaatdor emasligini daʼvo qilib, rasman koʻrib chiqishdan bosh tortgan.

Prezidentlik faoliyati 
2024-yilning 21-martida Malta Respublikasi Prezidenti etib tayinlanish uchun birinchi nomzod boʻlgani xabar qilingan. Keyingi hafta bu xabar Bosh vazir va Muxolifat yetakchisi idoralari tomonidan eʼlon qilingan qoʻshma bayonotda tasdiqlangan. Malta Vakillar palatasi 2024-yil 27-martda Spiteri Debononi Maltaning 11-prezidenti etib saylash uchun bir ovozdan yoqlab ovoz bergan va shu jumladan prezidentlikka nomzodning uchdan ikki qismi parlament tomonidan maʼqullanishi talabi bilan 2020-yilgi yangi konstitutsiyaviy islohotlardan foydalangan holda saylangan birinchi prezident etib saylangan.

Spiteri Debono Agata Barbara va Marie Louise Coleiro Precadan keyin Malta prezidenti lavozimini egallagan uchinchi ayoldir. Shuningdek, Anton Buttigieg va Ċensu Tabonedan keyin Gozodan ushbu lavozimga tayinlangan uchinchi shaxsdir.

2024-yil 4-aprelda inauguratsiya boʻlib oʻtgan.

Tayinlangan paytda texnofob ekanligini tan olgan; flip telefonga ega boʻlib, oʻz xatlari va boshqa yozishmalarini yordamchiga aytib berishni afzal koʻrgan, elektron pochta xabarlarini erining nomidagi elektron pochta manziliga qoldirgan.

Shaxsiy hayoti 
Spiteri Debono kattalar hayotining koʻp qismini Maltaning Birkirkara shahrida oʻtkazgan. Notarius Anthony Spiteri Debono bilan turmush qurgan va ularning Elena, George va Maria Kristina ismli uchta farzandi bor. Spiteri Debono va turmush oʻrtogʻining toʻrt nabirasi bor: Aleksandra, Pol, Pippa va Beppe.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1952-yilda tugʻilganlar
Lilium pensylvanicum

Pensilvaniya nilufari yoki dauriya nilufari () — bir urugʻpallalilar sinfi liliyadoshlar oilasiga mansub bir pallali gulli oʻsimlik turi. Liliya turkumining Isolirion kenja turkumiga kiritilgan.

Nomi 
Pensilvaniya nilufarlari birinchi marta 1805-yilda Jon Ker tomonidan „Lilium pensylvanicum“ nomi bilan tasvirlangan. Kehr bu oʻsimlikka „pensilvanicum“ nomini berdi, lekin bu tur Shimoliy Amerikada tabiiy ravishda oʻsmaydi. 1809-yilda olim oʻsimlik nomini Lilium dauricum — „Daurian“ deb oʻzgartirishga harakat qildi. Ushbu nom koʻplab adabiyotda uchraydi. Biroq, ICBN maʼlumotlariga koʻra, Lilium pensylvanicum nomini rad etish uchun hech qanday sabab yoʻq, shuning uchun nilufar nomi oʻzgarishsiz qoldi. Mahalliy aholi uni Sardana deb ham atashadi.

Botanika tavsifi 

Balandligi 1,4 m ga yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Poyasi qattiq, burchaksimon, yashil, baʼzan jigarrang, oq rangli tuk bilan qoplangan. piyozcha katta, diametri 7 sm gacha, sharsimon, oq, oʻtkir qobiqli.

Barglari soni 20-50 ta gacha, oʻsimtasimon, naysimon, uzunligi 18 sm, pastki qismi gorizontal, ustki qismi poyaga yopishgan.

Gullari tik, bir oʻsimlikda 1-5 dona, diametri 12,5 sm gacha, uzunligi 10 sm gacha boʻlgan 6 ta gultojibarg boʻlaklari boʻlib, ulardan uchtasi tashqi (sepals) uchta ichki qismida. Tojibarglar qizil-toʻq sariq, tagida sariq, binafsha-jigarrang dogʻlar bilan qoplangan, silliq.

Mevasi tuxumsimon, burchaksimon kapsula, tepasi yassilangan, taxminan 5x2 sm.

Shimoliy Amerikada Isolirionning yana bir turi, Filadelfiya nilufari (Lilium philadelphicum deb ham ataladi) baʼzan Daurian nilufari bilan adashtiriladi.

Tarqalish 
Daurian nilufar yovvoyi tabiatda Sharqiy Sibir va Uzoq Sharqda (Rossiyada — Yakutiya, Amur viloyati, Xabarovsk, Kamchatka, Primorsk oʻlkasi, Saxalin), shuningdek, Xitoy, Moʻgʻuliston va Shimoliy Koreyada oʻsadi.

Qoʻllanilishi 
Ushbu turdagi nilufar manzarali oʻsimlik sifatida keng oʻstiriladi. Bir nechta bogʻ navlari yaratilgan.

Daurian nilufarining lilium bulboferum va dogʻli nilufar bilan sunʼiy ravishda oʻstirilgan duragaylari — Aurantiacum, Cloth of Gold, Sensation va ''Tottenhami deb ataladi.

Sinonimlar 
 Lilium bulbiferum subsp. dauricum (Ker Gawl.) Baker, 1871
 Lilium bulbiferum var. wilsonii (T.Moore) Baker, 1873
 Lilium catesbaei Kunth, 1843, nom. illeg.
 Lilium dauricum Ker Gawl., 1809
 Lilium formosum Lem., 1865
 Lilium maculatum subsp. dauricum (Ker Gawl.) H.Hara, 1963
 Lilium maculatum var. dauricum (Ker Gawl.) Ohwi, 1965
 Lilium sachalinense Vrishcz, 1968
 Lilium spectabile Link, 1821
 Lilium umbellatum hort. ex Baker, 1875, nom. illeg.
 Lilium wilsonii T.Moore, 1868

Manbalar
Sevil Shhaideh

Sevil Shhaideh (qizlik familiyasi Geambek (); 1964-yil 4-dekabrda tugʻilgan) — ruminiyalik iqtisodchi, davlat xizmatchisi va siyosatchisi. 2016-yil 21-dekabrda sotsial-demokratlar tomonidan Ruminiya bosh vaziri lavozimiga taklif qilingan, biroq prezident Klaus Iohannis tomonidan rad etilgan.

Taʼlimi va faoliyati 
Shhaideh 1964-yil 4-dekabrda Ruminiyaning Konstanta shahrida tugʻilgan. Onasi Muezel Cambek (qizlik familiyasi Karpat) asli qrim-tatar, otasi Saedin Cambek asli turk. 1987-yilda Buxarest Iqtisodiy fanlar akademiyasining Iqtisodiy rejalashtirish va kibernetika fakultetini tamomlagan. Keyin Konstansa okrugi davlat boshqaruvida ishlagan, keyin loyihalar boʻyicha bosh direktor lavozimiga koʻtarilgan. Xuddi shu davrda Ruminiya okrug kengashlari milliy ittifoqining koordinatori boʻlgan. 2012-yildan Mintaqaviy rivojlanish vazirligida davlat kotibi lavozimida ishlagan.

2015-yil may va noyabr oylari orasida Shhaideh Liviu Dragneaning oʻrniga Viktor Ponta boshchiligidagi Sotsial-demokratik hukumatda mintaqaviy rivojlanish va davlat boshqaruvi vaziri boʻlgan.

2016-yil 21-dekabrda PSD va ALDE partiyalari tomonidan Ruminiya prezidenti Klaus Ioxannisga bosh vazirlikka nomzod sifatida koʻrsatilgan. Dragnea, PSD rahbari, Shhaideh hukumati ustidan umumiy siyosiy mas’uliyatni oʻz zimmasiga olishini bildirgan. Agar prezident bu taklifnimaʼqullanganida, u bu lavozimni egallagan birinchi ayol va musulmon boʻlar edi. 27-dekabrda hukumat koalitsiyasidan magʻlub boʻlgan Milliy liberal partiyadan chiqqan Iohannis nomzodlikni rad etgan. Bu esa Dragnea hamda Liberallar va Demokratlar ittifoqining kichik koalitsiya hamkori rahbari Kalin Popescu-Tariceanu Ioxannini siyosiy oʻyinchilik va partiyaviylikda ayblagan.

Shaxsiy hayoti 
Shhaideh oilasi sunniy musulmon diniga eʼtiqod qiladi, Ruminiyada uzoq vaqtdan beri shakllangan turk va tatar etnik ozchiliklariga mansub. Onasi turk tarixchisi Kamol Karpatning jiyani.

Suriyalik tadbirkor Akram Shhaideh () ga turmushga chiqqan; ruminiyalik siyosatchi Liviu Dragnea 2011-yilda ularning toʻy marosimida ishtirok etgan. 2015-yil iyul oyidan boshlab moliyaviy manfaatlar deklaratsiyasiga koʻra, er-xotin Suriyada uchta, biri Latakiyada va ikkitasi Damashqda boʻlgan mulkka ega.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1964-yilda tugʻilganlar
Keshyu yongʻogʻi

Keshyu (, ), yoki Gʻarbiy Anacardium (), hind yongʻogʻi — Pistadoshlar oilasining Anacardium turiga mansub mevasi oddiy oziq-ovqat mahsuloti boʻlgan daraxt. Vatani — Braziliya. Tropiklarda oʻstiriladi. Mevasi yongʻoqsimon, yadrosi qutulish mumkin; Keshyu yogʻi (kardoil) qobiqgʻdan olinadi va tibbiyot hamda texnologiyada qoʻllanadi. Nok shaklida oʻsib chiqqan sopi yeyiladi (kaju olma deb ataladi).

12 metrga yetgan eski daraxtlarning tanasidan daraxt yelimi olinadi.

Galereya

Adabiyotlar 

 Anacardium occidentale // Botanicheskiy slovar / sost. N. I. Annenkov. — SPb.: Tip. Imp. AN, 1878. — XXI + 645 s.
 Anacardium occidentale // Flora of China : [angl.] = 中国植物志 : in 25 vol. / ed. by Z. Wu, P. H. Raven, D. Hong. — Beijing : Science Press ; St. Louis : Missouri Botanical Garden Press, 2008. — Vol. 11 : Oxalidaceae through Aceraceae. — P. 337. — 622 p. — ISBN 978-0-915279-34-0. — ISBN 978-1-930723-73-3 (vol. 11).

Havolalar 

 Cashew USDA NRCS veb-saytidagi -da Arxivnaya kopiya , 2009 yil 18 yanvarda olingan
 Keju tarixi Arxivnaya kopiya — „Derazadagi tropiklar“
 GOST 31855-2012 Arxivnaya kopiya . Kaju yadrolari. Texnik shartlar
 
Janubiy Amerika o‘simliklari
Mevali daraxtlar
Lamington milliy bogʻi

Lamington milliy bogʻi — Avstraliyaning Kvinslend / Yangi Janubiy Uels chegarasidagi Makferson tizmasidagi Lamington platosida joylashgan milliy bogʻ. 

Avstraliyadagi bogʻlar
Ambenja

Ambenja — Boeny mintaqasi shimoliy-gʻarbiy qirgʻoq boʻyida joylashgan shahar. Madagaskar Mozambik kanali yaqinida boʻlib, Mahajangadan taxminan 70 kilometr uzoqlikda joylashgan.

Shaharlar
Afrikadagi shaharlar
Madagaskar
Vitaliy Petrusevich

Vitaliy Viktorovich Petrusevich ( 1960-yil 13-iyun, Minsk, Belarus SSR, SSSR) — sovet va belarus futbolchisi, himoyachi pozitsiyasida oʻynagan.

Futbolchilik faoliyati 
Minsk FSM bitiruvchisi. 1979—1981-yillarda Minskning „Dinamo“ jamoasining oʻrinbosarlar jamoasida oʻynagan. 1981-yilda u „Dinamo Brest“ga oʻtdi. 1983-yilda u Tselinnik Tselinograd safiga qoʻshildi va u bilan Ikkinchi liganing 8-zonasi gʻolibi va Qozogʻiston SSR kubogi gʻolibi boʻldi. 1987-yildan 1990-yilgacha Mogilevning „Dnepr“ klubida oʻynagan. 1990—1991-yillarda Oʻzbekiston SSRning "Soʻgʻdiyona" va Fargʻonaning "Neftyanik" klublarida toʻp surgan. 1992-yilda Polshaning Koninning „Gornik“ klubida oʻynagan va u bilan uchinchi liganing 8-zonasi gʻolibiga aylangan. 1993-yilda u "Baltika" ga koʻchib oʻtdi va buning uchun Rossiya kubogida Chernyaxovning „Progress“ (1:0) va Pskov Mashinostroitel (1:0) klublariga qarshi 2 ta oʻyin oʻtkazdi. U 1993/1994-yilgi mavsumni Belarus Oliy ligasida oʻynagan „Torpedo Minsk“ tarkibida oʻtkazgan. 1994-yil avgust oyida u Vladivostok Luch bilan shartnoma imzoladi. 1995-yilda u Belarusga qaytib keldi va u yerda Minskning „Smena“ va „Kobrin“ klublarida oʻynadi. 1996-yilda nafaqaga chiqdi.

Yutuqlar 

 SSSR Ikkinchi ligasining 8-zonasi gʻolibi: 1984
 SSSR Ikkinchi ligasining 8-zonasi kumush medali sohibi: 1985
 SSSR Ikkinchi ligasining 8-zonasi bronza medali sovrindori: 1986
 Qozogʻiston SSR kubogi gʻolibi: 1986
 Qozogʻiston SSR kubogi finalchisi: 1985
 Polsha uchinchi ligasining 8-zonasi gʻolibi: 1991/1992

Shahsiy hayot 
Ikki oʻgʻli Vitaliy (1988-yilda tugʻilgan) va Aleksey (1996-yilda tugʻilgan) ham professional futbolchi boʻlishgan.

Eslatmalar

Havolalar 

 Profil Sportbox.ru saytida
 Profil Footballfacts.ru saytida
 Profil Teams.by veb-saytida 

1960-yilda tugʻilganlar
13-iyunda tugʻilganlar
Minskda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Kishilar
SSSR erkak futbolchilari
Belaruslik erkak futbolchilar
Erkak futbol himoyachilari
FC Baltika Kaliningrad futbolchilari
Neftchi (Fargʻona) futbolchilari
FC Dnepr Mogilev futbolchilari
Soʻgʻdiyona Jizzax futbolchilari
FC Jenis klubi futbolchilari
FC Luch Vladivostok futbolchilari
FC Torpedo Minsk futbolchilari
FC Minsk futbolchilari
FC Kobrin futbolchilari
FC Dinamo Brest futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Neniya

Nenia Dea (Lotin: Nenia Dea; kamdan-kam hollarda Naenia) — Rimning qadimiy dafn marosimi xudosi boʻlib, uning Viminal darvoza tashqarisida ziyoratgohi boʻlgan. Neniyaga sigʻinish, shubhasiz, juda qadimiy, ammo Georg Wissow soʻzlariga koʻra.

Rim dafn marosimining maʼbudasi 
Nenia oʻz ismini baʼzan „karmen funebre“ („rekviem xizmati“) maʼnosini olgan "„nenia“ bilan baham koʻradi va Markus Terens Varro Nenia Deani dafn marosimining himoya kuchini ifodalaydi deb hisoblaydi. Shuning uchun u inson hayotining oxiri bilan bogʻliq boʻlgan maʼbuda edi.

Arnobius oʻlimga yaqin odamlarni Neniyaning qaramogʻiga qoʻyadi. Garchi Arnobiy asarlari asosan taʼsirida boʻlgan boʻlsa-da, bu yerda Neniyaning inson oʻtkinchiligi maʼbudasi sifatida aniqlanishi ham Varroniyaliklarning kelib chiqishini koʻrsatadi. Neyasno, ssilalsya li Тертуллиан na Neniyu Dea, kogda pisal o „samoy bogine smerti“. Quintus Septimius Florens Tertullianus, Libri duo ad Nationes.

Boshqa farazlar 

Heller Nenyaning dafn marosimi xudosi maqomini rad etadi va uning asl tabiatini „bolalar oʻyinlari“ maʼbudasi sifatida taklif qiladi. Xellerning „neniya“ ni „ding“ yoki „oʻyinchoq“ sifatida cheklovchi taʼkidlashi rad etildi, chunki Xellerning oʻzi dafn marosimining xarakteri haqida etarli maʼlumot manbalarini taqdim etgan, garchi u bu faktni hisobga olmagan boʻlsa ham.

Qanday boʻlmasin, hatto Xellerning „neniya“ atamasini notoʻgʻri talqin qilishini ham Rim dafn marosimlariga nisbatan qoʻllash mumkin edi, chunki oʻlim ham keyingi hayotda qayta tugʻilish sifatida koʻrilgan.Lukretsiy dafn marosimini „bolalar dunyo qirgʻoqlarini birinchi koʻrganlarida koʻtaradigan faryod“ bilan aniq bogʻlaydi. Bundan tashqari, dafn marosimida baʼzan onalar oʻz farzandlariga qoʻshiq aytadigan parallel ninnilar boʻlishi mumkin, tak kak nekotorie neniae bili speti uspokaivayuщim golosom. Tem ne menee, etot istochnik i drugie istochniki o nenii v kachestve kolibelnoy ne otnosyatsya konkretno k panixidam, no v selom otnosyatsya k nenii. Nenyaning feʼl-atvori halokatni oldini olish uchun yigʻlashdan tashqari, qayta tugʻilish uchun yigʻlash kabi baʼzi faraziy falsafalarni oʻz ichiga olgan boʻlishi mumkin, ammo manbalar maʼbudaning oʻzi haqida sukut saqlaganligi sababli, Nenya Dea haqidagi bu qarashlar taxmin boʻlib qolmoqda.

Shuningdek qarang 
 Rim mifologiyasi
 Rim dini
 yer osti xudolari xudosi
 Rim dinida bolalik xudolari

Adabiyot 
 Jon Lyuis Xeller, „Nenia 'phainyonʼ“, in: Amerika Filologiya Assotsiatsiyasining operatsiyalari va ishlari, jild. 74, 1943, bet. 215-268

Manbalar
Sotvoldiyev Abdulaziz Abdimoʻminovich

Sotvoldiyev Abdulaziz Abdimoʻminovich – iqtisodiyot fanlari doktori, professor (1993). 1995-yildan 2011-yilga qadar Andijon muhandislik-iqtisodiyot instituti (hozirgi Andijon mashinasozlik instituti rektori sifatida faoliyat yuritgan.

Tarjimai holi 
Abdulaziz Sotvoldiyev 1950-yilda Andijon shahrida tugʻilgan. 1971-yilda Toshkent politexnika institutini Iqtisodiyot va kimyo sanoatini tashkil etish yoʻnalishi bakalavriatini, 1977-yilda aspiranturasini tamomlagan. Shuningdek, 1993-yilda Sankt-Peterburg iqtisod va moliya universiteti doktoranturasini bitirgan.
Abdulaziz Sotvoldiyev 2024-yilning 31-mart kuni vafot etgan .

Mehnat faoliyati 
Abdulaziz Sotvoldiyev mehnat faoliyatini 1971-1974-yillarda Toshkent politexnika instituti Kimyo sanoati iqtisodi va uni boshqarish kafedrasi assistentligidan boshlagan. 1977-1990-yillarda Andijon viloyati mehnatni tashkil etish markazi boʻlim boshligʻi, Toshkent xalq xoʻjaligi instituti Andijon filiali savdo iqtisodi kafedrasi katta oʻqituvchisi, mudiri, 1993-1995-yillarda Andijon iqtisodiyot va boshqaruv instituti ilmiy ishlar boʻyicha prorektori vazifalarida ishlagan. 2011-2021-yillarda Andijon mashinasozlik instituti iqtisodiyot, ishlab chiqarishni boshqarish va tashkil etish, sanoat ishlab chiqarishini tashkil etish kafedralari professori lavozimlarida ishladi. 2021-yildan shu kunga qadar Iqtisodiyot kafedrasi professori sifatida yoshlarga taʼlim tarbiya berib kelayotgandi.

Abdulaziz Sotvoldiyev 1995-yildan 2011-yilga qadar Andijon muhandislik-iqtisodiyot instituti (hozirgi Andijon mashinasozlik instituti rektori sifatida faoliyat yuritib, oliy taʼlim tizimini rivojlantirish, malakali mutaxassislarni tayyorlashda oʻzining salmoqli hissasini qoʻshgan.

Ilmiy faoliyati 
Abdulaziz Sotvoldiyev 1979-yilda Sankt-Peterburg davlat iqtisodiyot va moliya universiteti „Uzluksiz ishlab chiqarishda mehnatni tashkil etishni takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari: OʻzSSR qurilish materiallari sanoatining asosiy tarmoqlari misolida“(Osnovnie napravleniya sovershenstvovaniya organizatsii truda v neprerivnix proizvodstvax : na primere osnovnix otrasley promishlennosti stroitelnix materialov UzSSR)mavzusida iqtisod fanlari nomzodi dissertatsiya ishini himoya qilgan hamda iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasi ega boʻlgan. 1993-yilda esa iqtisod fanlari doktorlik ilmiy darajasi uchun „Oʻzbekiston Respublikasida bandlikni boshqarish“ mavzusida dissertatiya ishini munosib himoya qilgan.
Abdulaziz Sotvoldiyev bir nechta darslik, oʻquv va amaliy qoʻllanmalar , yuzlab ilmiy maqola va tezislar muallifi hisoblanadi.

Manbalar 

Andijon viloyati
Olimlar
Iqtisodchilar
Rektorlar
Andijonda tugʻilganlar
Andijon
Oʻzbekistonlik iqtisodchilar
Valeriy Fadeyev (futbolchi, 1939)

Valeriy Vladimirovich Fadeyev (1939-yil 20-iyul, Moskva — 2021-yil 11-avgust) — sovet futbolchisi. 1960-yildan sport ustasi.

Biografiya 
Valeriy „Metrostroy“ yoshlar jamoasida futbol oʻynay boshlagan. Maktab direktori 1930—1940-yillardagi mashhur CDKA himoyachisi Konstantin Lyaskovskiy, Fadeyevning birinchi murabbiyi esa bolalar murabbiyi Nil Gugnin edi. Fadeyev yoshlar jamoasi tarkibidagi dastlabki oʻyinini GPZ (podshipnik zavodi) jamoasi bilan oʻyinda debyut qildi va birinchi oʻyinda 4 ta gol urgan. Tez orada u FSMga oʻtdi. 1958-yilda Voronejda boʻlib oʻtgan futbol maktablari oʻrtasidagi SSSR chempionatidan soʻng, Fadeyev Moskvaning „Spartak“, „CSK MO“ va „Dinamo“ klublaridan takliflar ola boshlagan. Fadeyevning murabbiyi Konstantin Beskov unga „Dinamo“ga oʻtishni maslahat bergan. Jamoadagi ilk mavsumida u 5 ta oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urib, mamlakat chempioniga aylangan. 1966-yil aprel oyidan beri Fadeyev doimiy ravishda tarkibda boʻlgan va shu vaqt ichida 7 ta oʻyin oʻtkazdi, ammo Kiyevning „Dinamo“ jamoasidan (0:2) magʻlub boʻlganidan soʻng, bosh murabbiy Solovyov yigʻilish oʻtkazib, Fadeyev va Vladimir Glotov jamoani magʻlubiyatiga asosiy sababchilar boʻlganini aytgan. Fadeyev shundan soʻng Donetskning „Shaxtyor“ klubiga oʻtdi. Keyinchalik Oʻzbekistonning „Politodel“, Mahachqalʼaning „Dinamo“ va Tselinograd „Dinamo“ jamoalari tarkibida oʻynagan.

Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng „Avtomatika“ konstruktorlik byurosida katta, keyinchalik esa yetakchi muhandis boʻlib ishlagan. Qayta qurish davrida u restoranda bosh ofitsiant boʻlgan, keyin nafaqaga chiqqunga qadar „Lukoyl“ shoʻba korxonasi „Kvorum“ bosh direktorining oʻrinbosari boʻlgan.

2021-yil 11-avgustda vafot etgan.

Milliy jamoadagi faoliyati 
Murabbiy Vyacheslav Solovyov tomonidan SSSR olimpiya terma jamoasiga taklif qilingan. 1964-yil 28-iyunda GDR terma jamoasi qarshi oʻynagan. Oʻyin Germaniyaning 4:1 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan, bu uchrashuvda Fadeyev gol ura olmagan.

Shahsiy hayot 
Bolaligida u eri bilan Kauchuk zavodida ishlagan xolasi qoʻlida tarbiyalangan. Mening otam oddiy ishchi sifatida chet elga joʻnatilgan va Avstriya va Angliya mamlakatlarida ishlagan. Uyga qaytgach, u tarmoq vazirliklaridan birida boshqarmaga rahbarlik qilgan. Plexanov nomidagi institutda tahsil olgan, 1966-yilda institutni tamomlagan.

Yutuqlar

Jamoalar 

 Dinamo Moskva

 SSSR chempioni : 1959, 1963
 SSSR chempionatining kumush medali sovrindori: 1962
 SSSR chempionatining bronza medali sovrindori: 1960

Shaxsiy 

 SSSRda mavsumning eng yaxshi 33 nafar futbolchisi roʻyxatida 3-oʻrin: 1963

Manbalar 

1939-yilda tugʻilganlar
20-iyulda tugʻilganlar
Moskvada tugʻilganlar
2021-yilda vafot etganlar
11-avgustda vafot etganlar
Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
SSSR erkak futbolchilari
SSSR sport ustasi
FC Jenis klubi futbolchilari
FC Dinamo Mahachqalʼa futbolchilari
Doʻstlik Toshkent futbolchilari
Shaxtyor Donetsk futbolchilari
Dinamo Moskva klubi futbolchilari
Alfred Haar

Alfred Haar ( ; 1885-yil 11-oktabr, Budapesht — 1933-yil 16-mart, Seged) - vengriyalik matematik . 1904 yilda Gettingen universitetida oʻqishni boshladi. Doktorlik dissertatsiyasiga Devid Hilbert rahbarlik qilgan. Haar oʻlchovi, Haar toʻlqini va Haar transformatsiyasi uning sharafiga nomlangan. 1912-1919 yillarda Kluj-Napokadagi Frans Jozef universitetida dars bergan. Frigyes Riesz bilan birgalikda u Szeged universitetini matematika markaziga aylantirdi. U Riesz bilan birgalikda Acta Scientiarum Mathematicarum jurnaliga asos solgan.

Hayotiy 
Haar 1885-yil 11 oktyabrda Budapeshtda Ignak Haar va Emma Fuchs oilasida venger-yahudiy  oilasida tugʻilgan. 1903-yilda u Fasori Evangelikus Gimnazium oʻrta maktabini tugatgan va u yerda Laslo Ratzning talabasi boʻlgan. U universitet taʼlimini Budapeshtda boshlagan, keyin matematika va fanni oʻrganib, Gettingenga koʻchib oʻtgan. U oʻrgatgan koʻplab mashhur professorlar orasida Loran Eötvös, Jozsef Kürschak, Constantin Carathéodory, David Hilbert, Feliks Christian Klein va Ernst Zermelo bor.

Oʻrta maktab yillarida u maktab oʻquvchilari uchun "Középiskolai Mathematicai Lapok" matematika jurnali bilan hamkorlik qildi va milliy Eötvös Loránd matematika tanlovida gʻolib chiqdi. U Budapesht Texnik Universitetiga Kimyoviy muhandislik fakulteti talabasi sifatida oʻqishga kirdi, lekin oʻsha yili Budapesht universitetiga, bir yildan soʻng esa Göttingen universitetiga oʻtdi. Uning doktorlik tadqiqotiga 1909-yil iyun oyida bitirgan Hilbert rahbarlik qilgan. Uning 49 betlik dissertatsiyasi Shturm-Liouvil funktsiyalari va sferik funktsiyalar tizimlarini oʻrganadi, hozirda keng qoʻllaniladigan Haar ortogonal tizimlari bilan tanishadi. Xuddi shu yili u universitetda maxsus professor boʻlish huquqiga ega boʻldi.

1912-yilda Avstriya-Vengriyaning Kolozsvar shahridagi Frans Jozef universiteti (hozirgi Ruminiyadagi Kluj-Napoka) uni Gyula Farkas va Frigyes Ries bilan birga professor-oʻqituvchi sifatida ishlashga taklif qildi va u „Kvatika“ professori boʻldi. Oʻsha paytdagi maʼruza matnlarining bir qismi keyinchalik kitobga aylandi. Transilvaniyani Ruminiyaga oʻtkazgan Trianon shartnomasidan soʻng, universitet yangi chegaralardagi eng yaqin shahar boʻlgan Szegedga koʻchib oʻtishi kerak edi, u yerda Riesz bilan birgalikda Matematika markazi va birinchi xalqaro miqyosda eʼtirof etilgan Vengriya matematik jurnali Acta ga asos soldi. Scientiarum Mathematicarum .

Uning Seged universitetidagi doktorantlaridan biri Bela Szokefalvi-Nagi edi.

Xaar 1933-yil 16 martda oshqozon saratonidan vafot etdi.

Tadqiqot sohalari 
Uning natijalari matematik tahlil va topologik guruhlar sohalaridan kelib chiqadi; U, ayniqsa, ortogonal funksiya tizimlari, singulyar integrallar, analitik funksiyalar, differensial tenglamalar, toʻplamlar nazariyasi, funksiyalar yaqinlashuvi va variatsion hisoblarni oʻrgangan.

Nashrlar

Manbalar 

 
 Mathematics Genealogy Projectʼte Alfréd Haar
 
1885-yilda tugʻilganlar
1933-yilda vafot etganlar
Nikolay Suleymanov

Nikolay Suleymanov (; 1955-yil 6-oktyabr — 1994-yil dekabr) Xoza va Ruslan laqablari bilan mashhur, 1980 va 1990-yillarda faol chechen mafiyasi rahbari boʻlgan.

Hayoti 
Sulaymonov deportatsiya yillarida Qozogʻistonda tugʻilgan, Grozniyda yashovchi tayp Guchingidan Rossiyadagi chechen mafiyasining yetakchilaridan biri boʻlgan. Shuningdek, Sulaymonovlar urugʻining boshligʻi boʻlgan.

Sulaymonov 1980-yillar boshida Moskvaga kelib, Xoj-Ahmet Nuxayev va Movladi Atlangeriyevga chechen toʻdalarini tuzishda yordam bergan. 1986-yilga kelib, uning guruhi poytaxtdagi eng yirik avtomobil bozori boʻlgan va „Yangi rus“ sinfidagi reketlikka ixtisoslashgan Moskvaning Janubiy daryo portini nazorat qilgan. 1988—1989-yillardagi urushdan soʻng, nominal ravishda Muso keksa tomonidan boshqariladigan Chechen ittifoqi eng yaxshi raqib jinoiy tashkilotlarning bir qismini shahardan butunlay chiqarib yuborishga va Moskvada hukmronlik mavqeini egallashga muvaffaq boʻlgan. 1990-yilda toʻrt yillik qamoq jazosiga hukm qilingan, ammo ikki yildan keyin ozodlikka chiqarilgan.

1993-yilda oʻz odamlari bilan Chechenistonga joʻnadi, u yerda jangari xarizmatik gangster Ruslan Labazanov bilan birga Checheniston prezidenti Joxar Dudayevga qarshi davlat toʻntarishiga urinishda qatnashib, uning isteʼfosini talab qilgan. Grozniy markazidagi otishma chogʻida ogʻir yaralanib, Dudayev hukumati qamoqqa olinganidan soʻng, Suleymanov separatist respublikani tark etib, Moskvaga qaytgan.

Xabarlarga koʻra, „Xoza“ 1994-yil dekabr oyida, Birinchi Chechen urushi boshlanishidan sal oldin, Moskvadagi 7-avtomobillarga texnik xizmat koʻrsatish shoxobchasida rus mafiyasi yuborgan qotil tomonidan otib oʻldirilgan. Oʻrnini „Aslan“ va „Lechi the Beard“ egallagan. Bu vqea 1995―1996-yillarda yirik mafiya qon toʻkilishi boshlanishini belgilab bergan shov-shuvli jinoiy qotilliklardan biri boʻlgan.

Manbalar 

1994-yilda vafot etganlar
1955-yilda tugʻilganlar
Umid Muxtaraliyevich Turdialiyev

Umid Muxtaraliyevich Turdialiyev (1980-yil, Fargʻona shahri, Oʻzbekiston SSR)– Andijon mashinasozlik instituti rektori, texnika fanlari doktori.

Tarjimai holi 
Umid Turdialiyev 1980-yilda tugʻilgan. Maʼlumoti oliy, 2005-yilda Farg‘ona politexnika institutini tamomlagan. Texnika fanlari doktori, katta ilmiy xodim.
Ish faoliyatini 1997-yilda Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston tumanida „Umid“ fermer xoʻjaligi mudirligidan boshlagan. 1999-2005-yillarda – Fargʻona politexnika instituti bakalavriat hamda magistratura bosqichlarini tamomlagan. 2005-2006-yillarda – Fargʻona shahar ekointel ilmiy ishlab chiqarish korxonasi muhandis-texnologi, 2006-2010-yillarda – Fargʻona viloyati hokimligi tashkiliy-nazorat guruhi kotibi, yetakchi mutaxassis, 2010-2013-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Umumiy va noorganik kimyo instituti aspiranti, stajyor-tadqiqotchi, 2013-2017-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo instituti Fosforli oʻgʻitlar laboratoriyasi katta ilmiy xodimi, 2017-2018-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo instituti direktori ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, 2018-2019-yillarda – Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo instituti direktori ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari – Toshkent kimyo-texnologiya instituti ilmiy ishlar va innovatsiyalar boʻyicha prorektori vazifalarida ishlagan.
2019-yildan hozirgi kunga qadar Andijon mashinasozlik instituti rektori vazifasida ishlab kelmoqda.

Manbalar

Havolalar 
  Umid Turdialiyev Facebook sahifasi 

  Umid Turdialiyev telegram kanali 

Oʻzbekiston yetakchilari
Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Oʻzbekiston olimlari
Fan doktorlari
Fan nomzodlari
Professorlar
Sanya Damyanovich

Sanya Damyanovich (;) — Chernogoriya fizigi va davlat arbobi, Chernogoriya fan vaziri (2016—2020).

Biografiyasi 
1991-yilda maktabni tamomlagan hamda 1995-yilda Belgrad universitetida zarralar fizikasi va tortishish boʻyicha magistrlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1997—1998-yillarda Chernogoriya universitetida oʻqituvchi assistenti boʻlib ishlagan. 1999-yilda taniqli fizik, Heidelberg Ruprecht va Karl universitetidagi ogʻir ion institutining sobiq rahbari Hans-Joachim Schpecht rahbarligida Cherenkov halqali elektron spektrometri (CERES/NA45-2) yordamida CERN da Proton supersinxrotronida oʻtkazilgan tajriba asosida „40 AGEV da qoʻrgʻoshin va oltin ionlarining toʻqnashuvida elektron juftlarining hosil boʻlishi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yozishni boshlagan. 2002-yilda doktorlik dissertatsiyasini omadli yoqlagan.

2003-yilda Heidelberg universiteti hamda Ogʻir ion instituti bilan proton va ogʻir ion nurlaridan foydalangan holda tez dimonlar va jozibali kvarklarni ishlab chiqarishni maqsad qilgan NA60 tajribasi boʻyicha CERNda doktorlikdan keyingi faoliyatini davom ettirgan. 2006-yilda CERN ishtirokchisi, 2009-yilda fundamental tadqiqotlar, eksperimental fizika va yuqori energiyali atom yadrolarining toʻqnashuvi boʻyicha eksperimentlar dasturlari ilmiy yordamchisi, yuqori zarrachalar nurlari tomonidan yaratilgan yuqori radiatsiya sohalarida amaliy tadqiqotlar ishtirokchisi boʻlgan. 2007-yilda Chernogoriya va CERN oʻrtasida xalqaro shartnoma tuzishga yordam bergan.

2014-yilda Darmshtadtga qaytib, Ogʻir Ion institutining tezlatkich boʻlimida radiatsiyani aniqlash va diagnostika boʻyicha ishchi guruhiga qoʻshilgan va 2015-yilda yana CERNga yuborilgan. Ilmiy jurnallar va konferensiya materiallarida 100 dan ortiq nashrlar muallifi.

2016-yil 28-noyabrda Dusko Markovich boshchiligidagi Chernogoriya Sotsialistlar Demokratik partiyasidan Chernogoriya fan vaziri etib tayinlangan.

Manbalar

Havolalar 

 Doktor Sanja Damjanovich — Fan vaziri 
 Sanja Damjanović yoki CERN-u: Današnje mlade generacije su ključ budućnosti
 GSI tadqiqotchisi Chernogoriya fan vaziri boʻldi  
Yashayotgan insonlar
1972-yilda tugʻilganlar
5-iyunda tugʻilganlar
Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Aholi soni boʻyicha davlatlar va qaram hududlar roʻyxati (BMT prognozi 2100-yilgacha)

Quyida Birlashgan Millatlar „Tashkilotining Iqtisodiy va Ijtimoiy Departamenti“ maʼlumotlariga koʻra, aholi soni boʻyicha dunyo mamlakatlari roʻyxati keltirilgan. Prognozning oʻrtacha versiyasi berilgan () 1-iyul 2024, 2030, 2050 va 2100 uchun.

Shuningdek qarang 

 Aholi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati
 Yer aholisi

Eslatmalar 

Mamlakatlar
Bejel

Bejel — bu treponema infeksiyasi tomonidan qoʻzgʻatiladigan kasallik. Spiroxetalar spiral shakldagi bakteriyalarning koʻrinishi. Treponematozning tropik turi, asosan arab mamlakatlarida 2 yoshdan 15 yoshgacha boʻlgan bolalarda kuzatiladi va terining qoplamlarida turli bosqichlarida uchraydi. Kechikkan bosqichlarda esa skelet tizimining shikastlanishi bilan namoyon boʻladi. Hozirgi vaqtda bejel kasalligi asosan arab mamlakatlarida (Suriya, Yaman, Iroq, Iordaniya, Birlashgan Arab Amirliklari), Hindiston va Afgʻonistonda uchraydi.

Translyatsiyasi 
Shikastlangan teriga yoki shilliq pardalarga tushadigan toshmalarning eroziyalangan elementlaridan patogenlarni chiqaradigan infeksiyani oʻzida tutuvchi kasal odamdir. Bejel kasalligining tarqalishiga noqulay ijtimoiy-iqtisodiy turmush sharoiti va shaxsiy gigiyenaning past darajasi boʻlishi kasallik rivojlanishiga olib keladi. Kasallikning patogenezi infeksion qoʻzgʻatuvchining mahalliy koʻpayishiga va uning butun tanaga yanada tarqalishiga asoslanadi. Natijada, toʻqimalarda yuqori sezuvchanlikning kechiktirilgan turdagi reaksiyasi paydo boʻladi.

Kasallik davri 
Kasallikning inkubatsiya davri bir necha haftadan 2-3 oygacha davom etadi. Uning tugashi bilan erta davr boshlanadi. U oʻz-oʻzidan oʻtib ketuvchi, katta boʻlmagan ogʻriqsiz yarani ogʻiz boʻshligʻining shilliq qavatida, bodomsimon bezlar, til, lablar va halqumning burun qismi shilliq qavatida hosil qiladi.

Ikkilamchi davrda keng tarqalgan papulalar va burmalarda kondilomalar paydo boʻladi. Ushbu davrda skelet tizimi ham ishtrok etadi. Skeletning uzun naysimon suyaklar zararlanadi. Ikkilamchi davrning davomiyligi 1 oydan bir yilgacha davom etadi.

Davomiyigi 1 oydan 5 yilgacha davom etuvchi yashirin davri boshlanadi. Ushbu davrda klinik koʻrinishlar boʻlmaydi.

Bazi hollarda kechikkan davriy koʻrinishi ham kuzatiladi. Teri va teri osti toʻqimalarida sil va gummalar hosil boʻladi. Ular chandiq shakllanishi bilan ochiladi va yaralanadi. Farenks va halqum sohasidagi gummoz jarayoni nazofaringit va nazofarenkning deformatsiyasiga olib keladi.

Manbalar 

Kasalliklar
Adud ud-Davla

Aḍud al-Dawla ((Forscha: پناه خسرو, arabcha: عضد الدولة, lit. 'Abbasid dinastiyasi ustuni'; 24 sentabr 936 - 26 mart 983) - Buyid dinastiyasining emir, 949 yildan 983 yilgacha hukmronlik  va kuchning yuqori darajasida Makran Yeman va O'rta yer dengizi sohillariga qadar davom etayotgan imperiya ustidan hukmronlik qilgandir.   U dinastiyaning eng buyuk monarxi sifatida keng ko'rilgan va hukmronligining oxirida u Yaqin Sharqdagi eng qudratli hukmdor bo'lgan.  

Rukn al-Dawla o'g'li Fanna Xusravga 948 yilda Abbasid xalifi tomonidan Adud al-Dawa degan unvon berilgan. 974 yilda Adud al-Dawla otasi tomonidan uning ukasi Izz al-Dawalani isyondan qutqarish uchun yuborilgan. Tinchlik kuchlarini magʻlub qilganidan soʻng, u oʻzi uchun Iroq amirlikga ega boʻldi va oʻz amakisini surgunlikka chiqishga majbur qildi. Biroq, uning otasi bu qarorga g'azablanib, Izz al-Dawlaning o'rniga qaytadi. Adud al-Dawlaning otasi vafot etganidan so'ng, uning amakisi unga qarshi isyon ko'tardi, ammo mag'lub bo'ldi. Adud al-Dawla keyinchalik Buyid sulolasining yagona hukmdorini tashkil etdi va qadimgi Eron unvoni Shaxanshah ("Qirollar shohi") deb nomlandi.

Adud al-Dawla Iroq amiri bo'lganida, poytaxti Bag'dad diniy nizolar tufayli zo'ravonlik va barqarorliksizlikdan azob chekayotgan edi. Shaharda tinchlik va barqarorlikni ta'minlash maqsadida u ommaviy namoyishlar va bahs-munozaralarni taqiqlashga amr berdi. Shu bilan birga, u al-Mufid kabi bir qator shia olimlarga ham g'amxo'rlik qildi va bir qator muhim shia ibodatxonalarning yangilanishini qo'llab-quvvatladi.

Bundan tashqari, 'Adud al-Dawla o'z davrida boshqa ilmiy loyihalarni  homiylashtirgan va mijoz bolib qolgan. Azophi ishlagan Isfahan shahrida uning buyrug'i bilan observatoriya qurilgan. Al-Muqaddasi shuningdek, 960 yilda Shiraz va Istakhr o'rtasida katta baraj qurilishini buyurganini xabar qiladi. Bu baravar Fars viloyati taxminan 300 qishloqni sug'organ va Band-e Amir (Emirning baravari) deb nomlangan. Uning boshqa katta qurilishlari orasida Karun daryosini Shatt al-Arab daryosini (Tigris va Firʼat daryolarining uchishi) birlashtiradigan Haffar kanalining qazilishi ham bor edi. Xorramshahr portlari Xaffarda, Shatt al-Arab bilan o'tish joyida qurilgan.

Manbalar

936-yilda tugʻilganlar
983-yilda vafot etganlar
Florence Nightingale effekti

Florence Nightingale effekti — bu oʻzi gʻamxoʻrlik qilayotgan bemorni sevib qolish holati bilan bogʻliq psixologik termin. Bemorga gʻamxoʻrlik qilish kerak boʻlmaganidan keyin his-tuygʻular yoʻqolishi mumkin.

Kelib chiqishi 
Effekt XIX asrning ikkinchi yarmida hamshiralik qilgan Florence Nightingale sharafiga nomlangan. Uning bemorlarga boʻlgan gʻamxoʻrligi shifoxonalarning bemorlarga munosabatini butunlay oʻzgartirib yuboradi. Koʻpchilik Nightingaleni zamonaviy hamshiralik ishi asoschisi deb biladi. Uning bemorlaridan birini sevib qolgani haqida esa hech qanday aniq maʼlumot mavjud emas. Darhaqiqat, koʻplab daʼvogarlar boʻlishiga qaramay, u hech qachon turmushga chiqmagan. Chunki bu uning hamshiralik faoliyatida xalaqit berishi mumkin deb oʻylagan. Albert Finney 1982-yilda bergan intervyusida bu effektni „Florence Nightingale sindromi“ deb atagan. Ushbu ibora avvalroq oʻz sohasida moddiy boʻlmagan mukofotlarga intilayotgan tibbiyot xodimlariga nisbatan ham ishlatilgan.

Ommaviy madaniyatda 
„Kelajakka qaytish“ filmida Dr. Emmett Brown Martyning onasi Lotaringiya uning turmush oʻrtogʻini avtomobilda urib ketgan odamga bir kecha-kunduz gʻamxoʻrlik qilganini tushuntirish maqsadida bu effektga ishora qiladi.

Manbalar 

Psixologik nazariyalar
Effektlar haqidagi maqolalar
Romantika
Xalqaro qushlar kuni



1 aprel - Xalqaro qushlar kuni 
Qushlar kuni qushlarni qadirlash maqsadida butun dunyoda oʻtkaziladigan maxsus kun.
Bu sana munosabati bilan Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sardorlar kengashi tomonidan har yili qush uyalari oʻrnatiladi.

“Qishda qushlarga ko‘mak” aksiyasi 
Poytaxtdagi Botanika bog‘ida qushlarni sovuqdan asrash va bioxilma-xillikni saqlab qolishga qaratilgan “Qishda qushlarga ko‘mak” aksiyasi bo‘lib o‘tdi. Unda 200 ga yaqin ekofaollar va volontyorlar qatnashib, daraxtlarga qush inlarini o‘rnatdi va ozuqalarni qo‘yib chiqishdilar.

Tarixi 
894-yildan ilk bora Amerika Qoʻshma Shtatlarda, keyinchalik ommabop boʻlib boshqa shtatlarda va ommaviy axborot vositalari sababli Yevropada ham oʻtkazila boshlandi.

Manbalar 

Qushlar