André Gide

André Pol Guillaume Gide (1869-yil 22-noyabr – 1951-yil 19-fevral) — fransuz yozuvchisi. U asarlarida turli uslublardan foydalangan, hamda takrorlanmas mavzularni qamrab olgan. U 1947-yil adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan. Gidening faoliyati ramziy harakatdan boshlanib, ikki jahon urushi orasidagi imperializmni tanqid qilishgacha boʻlgan. Ellikdan ortiq kitoblar muallifi The New York Timesda „Fransiyaning eng buyuk zamondoshi“ deb taʼriflangan va „adabiy bilimdonlar tomonidan oʻsha asrning eng buyuk fransuz yozuvchisi“ deb baholangan.

Hayoti 
Gide 1869-yil 22-noyabrda Parijda oʻrta hol protestant oilada tugʻilgan. Uning otasi Jan Pol Guillaume Gide Parij universitetida huquq fanlari professori boʻlib ishlagan, ammo 1880-yilda, yosh Gide oʻn bir yoshga toʻlganida u vafot etadi. Uning onasi Juliette Maria Rondeaux va amakisi siyosiy iqtisodchi Charles Gidelar edi. Ularning asli ota-bobolari Italiyalik boʻlishadi, ammo uning ajdodlari Gidos XVI asrda protestantizmni qabul qilgandan soʻng Fransiya va boshqa Gʻarbiy va Shimoliy Yevropa mamlakatlariga koʻchib oʻtishgan va Katolik Italiyada taʼqiblarga duch kelishgan.

1918-yilda Gide Dorothy Bussy bilan tanishadi va doʻstlashishadi. Ular 30 yildan ortiq doʻst boʻladilar va Dorothy Bussy uning koʻplab asarlarini ingliz tiliga tarjima qiladi.

Gide tanqidchi Charles Du Bos bilan ham yaqin doʻst boʻlgan. Ular birgalikda Franko-Belge Foyerning a'zosi boʻlishgan, hamda ular 1914-yilda Germaniyaning Belgiyaga bostirib kirishi ortidan Parijga kelgan franko-belgiyalik qochqinlar uchun ish, oziq-ovqat va uy-joy topish uchun birgalikda mehnat qilganlar. Keyinchalik Du Bos Gideni oʻz eʼtiqodidan vos kechdi deb oʻylaydi va oralariga sovuqchilik tushadi. Natijada, shu sababli ularning doʻstligi nihoyasiga yetadi.

Siyosiy qarashlari va Sovet Ittifoqi 
Gide oʻz qoʻlyozmasini nashrga tayyorlashni boshlaganida, bu haqda darhol Kremlga xabar beriladi  va tez orada sovet yozuvchisi Ilya Erenburg Gide bilan uchrashishadi. Ayrim sabablarga ko'ra ular nashrni keyinga qoldirishni soʻraydilar, ikki kundan soʻng Louis Aragon Jef Lastdan nashrni keyinga qoldirishni soʻrab xat ham yuboradi. Bu choralar yordam bermaydi va kitob nashr etilishi bilan Gide sovet matbuoti va „SSSR doʻstlari“ tomonidan qoralanadi. 1937-yilda bunga javoban Gide SSSR haqida keyingi fikrlarini nashr etadi. Avvalroq Gide Trotskyning "The Revolution Betrayed" asarini oʻqiydi va Victor Serge bilan uchrashganida Gidega Sovet Ittifoqi haqida koʻproq maʼlumot bergan.

1930-1940-yillar 
1930-yilda Gide Blanche Monnier ishi haqida "La Séquestrée de Poitiers" nomli kitobini nashr etdi, lekin qahramonlarning ismlarini oʻzgartiradi. Monnier 25 yildan koʻproq vaqt davomida oʻz onasi tomonidan asirlikda boʻlgan yosh ayol boʻlgan.

1939-yilda Gide nufuzli Bibliothèque de la Pléiade jurnalida nashr etilgan hali vafot etmagan ilk muallifga aylandi.

U 1942-yilda Fransiyadan Afrikaga boradi va 1942-yil dekabridan 1943-yil may oyida fransuz, ingliz va amerikalik kuchlar tomonidan qaytarib olinmaguncha Tunisda yashaydi va u Jazoirga borishga muvaffaq boʻladi. U yerda esa Ikkinchi Jahon urushi oxirigacha qoladi. 1947-yilda Gide „inson muammolari va sharoitlarini haqiqiy va oʻtkir psixologik tushuncha bilan taqdim etilgan keng qamrovli va badiiy jihatdan ahamiyatli asarlari uchun“ adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi. U hayotining soʻnggi yillarining koʻp qismini oʻz jurnalini nashr etishga bagʻishladi. Gide 1951-yil 19-fevralda Parijda vafot etadi. Afsuski, Rim-katolik cherkovi uning asarlarini 1952-yilda Taqiqlangan kitoblar indeksiga joylashtirgan.

Manbalar

Havolalar 

 Catherine Gide Jamgʻarmasining veb-sayti uning qizi Catherine Gide tomonidan boshqariladi
 Gidian tadqiqotlari markazi
 André Gide ishlari
 André Gidening asarlari
 André Gidening asarlari va u haqidagi asarlar
 Ishlar roʻyxati
 André Gidening asarlari
 Andre Gide Goodreads da
 Amis d’Andre Gide fransuz tilida
 Andre Gide, 1947-yil adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureati
 Andre Gide: Qisqacha kirish
 Jersidagi Madriyadagi Gide
 XX asr Newspaper clippings about André Gide
Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
1951-yilda vafot etganlar
1869-yilda tugʻilganlar
Fransuz yozuvchilari