Sakata (Yamagata)

Yaponiyaning Yamagata prefekturasida joylashgan shahardir. 2015-yil 1-oktyabr holatiga koʻra, shaharda 39320 ta xonadonda 106244 nafar aholi istiqomat qilgan, aholi zichligi 1 km2ga 180 kishidan toʻgʻri keladi. Shaharning umumiy maydoni 602,97 kvadrat kilometr (232,81 mi²).

Geografiyasi 

Sakata Yamagata prefekturasining shimoli-gʻarbiy burchagidagi qirgʻoq tekisligida joylashgan boʻlib, gʻarbda Yapon dengizi va shimolda Akita prefekturasi bilan chegaradosh. Shaharning shimoliy chegarasidan Mogami daryosi Chokay togʻi orqali oqib oʻtadi. Aholi yashaydigan Tobishima oroli, materik sohilidan taxminan  uzoqlikda, shaharning maʼmuriy chegarasida joylashgan. Orol, shuningdek, shaharning orolning bir qismi boʻlmish Chokai kvazi-milliy bogʻi hududida joylashgan.

Qoʻshni munitsipalitetlar 

 Akita prefekturasi
 Yurihonjo
 Nikaho
 Yamagata prefekturasi
 Tsuruoka
 Yuza
 Shonai
 Mikava
 Mamurogava
 Sakegava
 Tozava

Iqlimi 
Sakata nam kontinental iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi Cfa), katta mavsumiy harorat farqlari kuzatiladi, issiq (va koʻpincha nam) yoz va sovuq (baʼzan qattiq sovuq) qish fasli ayni hududga xosidr. Yogʻingarchilik yil davomida sezilarli boʻlsa-da, lekin avgustdan oktyabrgacha eng kuchli darajasi kuzatilgan. Sakatada oʻrtacha yillik harorat  ni tashkil etadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori  boʻlib, noyabr eng seryogʻin oy hisoblanadi. Avgust oyida eng yuqori harorat  atrofida va eng past harorat yanvarda, taxminan  boʻladi.

Demografiyasi 
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Sakata aholisi soʻnggi oʻn yilliklarda kamaygan.

Tarixi 
Hozirgi Sakata hududi qadimgi Deva viloyati markazining joylashgan joyi boʻlgan, garchi aniq joylashuvi hali arxeologlar tomonidan aniqlanmagan boʻlsa-da shu holat taxmin qilinadi. Mogami daryosining boʻyida joylashgan port Kamakura davridan beri mavjud boʻlgan. Muromachi davrida bu hudud unchalik ahamiyatli boʻlmagan boʻlsa-da, hudud Edo davrida kitamaebune qirgʻoq savdosi uchun asosiy markaz sifatida rivojlangan. Ilk Meidzi davriga kelib, Honma urugʻi, mahalliy savdoda ustunlik qilgan va Yaponiyadagi eng yirik yer egasi sifatida mashhurlikka ega boʻlgan.  Ularning Sakata shahriga kuchli taʼsirining izlarini hali ham shahar boʻylab uchratish mumkin. Bunga shahar markazida joylashgan Honma muzeyi va Honma bogʻlari misol boʻladi.

Meiji davri boshlanganidan keyin zamonaviy munitsipalitetlar tizimining tashkil etilishi bilan bu hudud 1878-yilda Yamagata prefekturasi, Akumi tumani qoshidagi Sakata shahri sifatida tashkil etilgan. Shaharning taxminan 80 % 1894-yilgi Shonai zilzilasi va undan keyingi yongʻinlar natijasida vayronaga aylangan. Zamonaviy Sakata shahriga 1933-yil 1-aprelda asos solingan.

Ikkinchi jahon urushi 
1945-yil 10-avgustda port okrugiga uyushtirilgan havo hujumi natijasida 30 kishi halok boʻlgan hamda bedarak yoʻqolgan boʻlsa, shahar Ikkinchi Jahon urushi paytida koʻp zararlardan omon qolgan.

1944-yil 20-sentyabrda 200 dan ortiq britaniyalik harbiy asirlar rasmiy ravishda Sakata filiali lageri (Sendai 9-B) nomi bilan tanilgan yangi tashkil etilgan harbiy asirlar lageriga koʻchirildi. Keyinchalik inglizlarga amerikalik, gollandiyalik va avstraliyalik harbiy asirlar qoʻshiladi. Lager asirlari 1945-yil sentabrda ozod qilingan. Lager dastlab Tokio 22B sifatida tashkil etilgan boʻlib, yurisdiktsiya 1945-yil 14-aprelda Sendayga koʻchirilgan. Lager roʻyxatiga quyidagilar kiradi:

 15 amerikalik, oʻlim qayd etilmagan
 248 britaniyalik, 13 nafari vafot etgan
 5 Gollandiyalik, oʻlim qayd etilmagan
 26 avstraliyalik, 5 nafari oʻlgan

Asirlarning aksariyati Osaka va Tokiodagi lagerlardan koʻchirilgan va ularning koʻplari Kachidoki Maru va Rakuyo Maru paroxodlarining choʻkib ketishidan omon qolgan. Erkaklar Sakata portida majburiy mehnatga safarbar qilingan va baʼzilari NITTSU, shuningdek, Nippon Express nomi bilan ham tanilgan manzilgohlarda faoliyat yuritgan, ularning ayrim avlodlari bugungi kunda Yaponiyada yashab kelmoqda.

Ikkinchi jahon urushidan keyingi 
1976-yil 29-oktyabrda Sakata shahar markazining 22,5 gektar maydonini yoqib yuborgan, 1774 ta binoni vayron qilgan va 964 kishini jarohatlagan (va bir kishi halok boʻlgan) yirik yongʻindan aziyat chekkan.

2005-yil 1-noyabrda Hirata, Matsuyama va Yavata (barchasi Akumi tumanidan) shaharlari Sakataga birlashtirildi.

Hukumat 

Sakata toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 28 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Shahar Yamagata prefekturasi assambleyasiga besh aʼzoni qoʻshish huquqiga ega. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Dieti quyi palatasining Yamagata 3-okrugi tasarrufiga kiradi.

Iqtisodiyoti 
Sakata iqtisodiyoti yengil sanoat, qishloq xoʻjaligi va tijorat baliqchiligiga asoslangan. Sakata Kyodo issiqlik elektr stansiyasi shahardagi Tohoku Electric va Sumitomo Aluminium qoʻshma korxonasi tomonidan boshqariladigan elektr ishlab chiqaruvchi asosiy korxona hisoblanadi.

Asosiy ish beruvchi kampaniyalar qatoriga beton buyumlar ishlab chiqaradigan va 2011-yildagi Tohoku zilzilasi va sunamidan keyin rekonstruksiyani qoʻllab-quvvatlashda katta rol oʻynagan Maeta Seikan korxonasi, kimyoviy va kosmetika kompaniyasi Kao hamda elektronika kompaniyasi Seiko Epson kiradi. Seiko Epson mahalliy Shonai aeroportidan 1997-yildan buyonMatsumoto, Nagano shahriga haftalik charter reyslari amalga oshirish maqsadida foydalanadi.

Taʼlim tizimi

Universitetlar 

 Tohoku jamoat xizmati va fan universiteti

Oliy maktablar 

 Yamagata prefekturasi Sakata Higashi oʻrta maktabi
 Tenshin Gakuen oʻrta maktabi
 Sakata Minami oʻrta maktabi
 Sakata Nishi oʻrta maktabi
 Sakata Koryo oʻrta maktabi

Oʻrta maktablar 
 
 Sakata birinchi oʻrta maktabi
 Sakata ikkinchi oʻrta maktabi
 Sakata uchinchi oʻrta maktabi
 Sakata toʻrtinchi oʻrta maktabi
 Sakata beshinchi oʻrta maktabi
 Sakata oltinchi oʻrta maktabi
 Sakata Tobishima oʻrta maktabi
 Sakata Hirata oʻrta maktabi
 Sakata Chokay nomidagi oʻrta maktab
 Sakata Yawata oʻrta maktabi
 Sakata Matsuyama oʻrta maktabi

Boshlangʻich maktablar 
 
 Sakata Takusei boshlangʻich maktabi
 Sakata Hamada boshlangʻich maktabi
 Sakata Vakahama boshlangʻich maktabi
 Sakata Fujimi boshlangʻich maktabi
 Sakata Kijo boshlangʻich maktabi
 Sakata Matsubara boshlangʻich maktabi
 Sakata Konan boshlangʻich maktabi
 Sakata Shoryo boshlangʻich maktabi
 Sakata Izumi boshlangʻich maktabi
 Sakata Tobishima boshlangʻich maktabi
 Sakata Nishi Arase boshlangʻich maktabi
 Sakata Niibori boshlangʻich maktabi
 Sakata Xirono boshlangʻich maktabi
 Sakata Hamanaka boshlangʻich maktabi
 Sakata Kuromori boshlangʻich maktabi
 Sakata Tozaka boshlangʻich maktabi
 Sakata Miyanoura boshlangʻich maktabi
 Sakata Xigashi Xirata boshlangʻich maktabi
 Sakata Naka Xirata boshlangʻich maktabi
 Sakata Kita Xirata boshlangʻich maktabi
 Sakata Chokay nomidagi boshlangʻich maktab
 Sakata Minami Yuza boshlangʻich maktabi
 Sakata Ichijyo boshlangʻich maktabi
 Sakata Yawata boshlangʻich maktabi
 Sakata Osawa boshlangʻich maktabi
 Sakata Nikko boshlangʻich maktabi
 Sakata Jimikoya boshlangʻich maktabi
 Sakata Matsuyama boshlangʻich maktabi
 Sakata Naigo boshlangʻich maktabi
 Sakata Tazawa boshlangʻich maktabi
 Sakata Minami Xirata boshlangʻich maktabi

Transporti

Aeroportlar 

 Shonai aeroporti

Temir yoʻl 
 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi — Uetsu magistral liniyasi

 Sagoshi — Higashi-Sakata — Sakata — Mototate — Minamichōkai

 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi — Rikuu gʻarbiy liniyasi

 Sakata

Magistral yoʻl 
 Nihonkai-Tohoku tezkot yoʻli
 Yamagata ekspress yoʻli: (Sakata, Sakata Minato va Shōnai aeroportlari almashinuvi)
 Milliy marshrut 7
 Milliy yoʻnalish 47
 Milliy yoʻnalish 112
 Milliy yoʻnalish 344
 Milliy yoʻnalish 345

Dengiz portlari 

 Sakata porti

Sogʻliqni saqlash 

 Prefektura Nihonkai kasalxonasi
 Sakata shahar kasalxonasi
 Yavata shahar kasalxonasi
 Homma kasalxonasi

OAV

Kinoteatrlar 

 Sakata Minato-za

Gazeta

Televideniye 

 NHK Sakata radioeshittirish stansiyasi
 TV-U Yamagata Sakata stantsiyasi
 Sakata kabel televizion stansiyasi

Radio 
Sakata FM radiosi

Qardosh shahar munosabatlari 

 Tangshan, Xebey, Xitoy — 1990-yil 26-iyuldan beri
 Jeleznogorsk-Ilimskiy, Irkutsk viloyati, Rossiya — 1979-yil 8-oktyabrdan beri
 Delaver, Ogayo, AQSh — 2017-yil 19-apreldan

Mahalliy diqqatga sazovor joylar

Sanʼat va tarixiy muzeylar 
Domon Ken fotosuratlar muzeyi — Yaponiya tarixidagi eng mashhur fotosuratchilardan biri Ken Domonga bagʻishlangan muzey. Bu, shuningdek, dunyodagi fotografga bagʻishlangan yagona muzey hisoblanadi. 
Homma sanʼat muzeyi — Honma sanʼat muzeyi bir vaqtlar Honma urugʻiga tegishli boʻlgan eski villadir. Villa Edo davrida Sakai oilasining lordlari tomonidan ishlatilgan. Muzey kolleksiyasidagi tasviriy sanʼat buyumlarining bir qismi Yaponiyadagi boshqa urugʻlar tomonidan sovgʻa qilingan, boshqa mebel va jihozlar Honma urugʻiga tegishli boʻlgan. Muzeyda Choʻkai togʻi koʻrinadigan bogʻ bor.
Tarixiy Abumiya qarorgohi — Bu muzey Sakata shahridagi eng mashhur savdogar oilalaridan birining qayta tiklangan uyidir. 1800-yillarda bu ahahar Yaponiya ichidagi ichki savdoda muhim rol oʻynagan. Abumiya qarorgohi tashrif buyuruvchilar uchun savdogarlar qanday biznes yuritganini va bu oilaning xizmatkorlari ularni qanday qoʻllab-quvvatlaganini koʻrishlari uchun tashkil etilgan.
Sakata shahar sanʼat muzeyi — Doimiy kolleksiyani oʻz ichiga oladi, u asosan haykaltarosh Takahashi Go va rassom Saito Chozoning ishlaridan tashkil topgan. Muzey Sakata stansiyasidan 20 daqiqa uzoqlikda joylashgan boʻlib, yaqindagi Chokai togʻining koʻrinish mumkin
Dewa-yushinkan — Sakata shahar sanʼat muzeyi yonida joylashgan choyxona majmuasi. U 1994-yilda qurilgan va anʼanaviy yapon dizayniga ega.
Somaro — Edo davriga oid anʼanaviy yapon restorani. Sakatadagi Mayko raqsi madaniyati shaharning Osaka va Kioto bilan yaqin savdo aloqalari natijasidir. Bino ehtiyotkorlik bilan taʼmirlangan va koʻplab anʼanaviy xususiyatlarni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, u Sakata shahrida joylashgan yirik choʻchqa goʻshti kompaniyasi Hirata Bokujoning shaxsiy kolleksiyasi boʻlgan sanʼat galereyasiga ham ega.
Sake muzeyi

Mashhur va tarixiy joylar 

Sankyo ombori — Bu kura 1893-yilda guruch saqlash uchun qurilgan. Omborning janubiy tomonida 150 yil avval ekilgan 41 tup Zelkova daraxtlari yozning issiq oylarida omborlarda haroratni past darajada ushlab turishga yordam beradi. Zamonaviy omborda Sakata tarixi va madaniyatiga oid maʼlumotlar saqlanadigan kichik muzey, mahalliy taomlar va sake sotiladigan restoran shuningdek suvenirlar doʻkoni mavjud.
Hiyoriyama bogʻi — Sakata portining panoramik koʻrinishini taqdim etadigan shahar markaziga yaqin joylashgan park. Bogʻda 400 dan ortiq gilos daraxtlari mavjud va aprel oyining oxirida gilos gullari festivali boʻlib oʻtadi.
Tarixiy Honma qarorgohi — mashhur savdogar urugʻining tarixiy qarorgohi. Bu uy tarixiy Abumiya qarorgohi yaqinida joylashgan boʻlib, koʻplab xonalarga ega.
Kinova devori va Tarixiy Shirasaki klinikasi ham mashhur joylardan hisoblanadi.

Ziyoratgohlar va ibodatxonalar 

 Jofuku ibodatxonasi
 Kaikou-ji ibodatxonasi — Hiyoriyama bogʻi yaqinidagi Sakata markazida joylashgan Shingon buddizm ibodatxonasi. Ibodatxonada sokushinbutsu deb ataladigan oʻz-oʻzini mumiyalash jarayonida ochlikdan oʻlgan ikki ruhoniyning qoldiqlari mavjud.
 Jichi-in ibodatxonasi — Sakata shahrining markazida, Hiyoriyama bogʻi va ushbu port shahrining tarixiy koʻngilochar tumani yonida joylashgan buddistlar ibodatxonasi. Bu ibodatxona ingliz tilida gapira oladigan bosh ruhoniy boshchiligidagi zazen meditatsiyasini taklif qiladi.

Festivallar 

 Sakata festivali, 1609-yilda rasmiy boshlangan, hozirgi nomi 1976-yilda boʻlgan yirik anʼanaviy festival har 19-21-may kunlari oʻtkaziladigan Sakata Sanoh festivalidan oʻzgarib, 1801-yilda Chokay togʻida vulqon otilishi, 1894-yil Shonay zilzilasi bilan toʻxtamaydi. 1796 va 1976-yillarda Sakata shahridagi Buyuk yongʻin, Birinchi Jahon urushi va Ikkinchi Jahon urushi, ammo butun dunyo boʻylab pandemiyaning COVID-19 oldini olish tufayli 2020 va 2021-yillarda toʻxtatiladi.

Madaniyat 
Sakata festivali har yili 19-21-may kunlari shahar markazida oʻtkaziladigan tarixiy festival hisoblanadi. Birinchi festival 1609-yilda Edo davrida boʻlib oʻtgan. Ilgari u Sannou festivali deb nomlangan. Biroq, 1976-yilda katta yongʻin Sakataning koʻp qismiga zarar yetkazganidan soʻng, festival xotira tadbiriga aylangan va uning nomi Sakata festivali deb oʻzgartirildi. Shaharning markaziy koʻchalarida katta parad boʻlib, unda maktablar, mahalliy kompaniyalar va jamoat tashkilotlarining festival suzuvchilari va raqqosalari ishtirok etadi. Ulkan „shishi gashira“ (sher boshlari) festivalning asosiy ramzi hisoblanadi. Shishi gashira chaynagan bolalar aqlli va sogʻlom boʻladi, deyishadi. 350 ga yaqin doʻkonlar asosiy koʻchaning chetida gazaklar, ichimliklar va qoʻl sanʼati bilan yasalgan buyumlarni sotadilar.

Sakatada quyidagi filmlar suratga olingan:

 Okuribito (inglizcha nomi Departures), 2008-yil, eng yaxshi xorijiy film uchun Oskar sovrindori.
 Silk, 2007, film XIX asrda, ipak qurti savdogari va uning sevgilisi hayoti haqida, Alessandro Barikkoning romani asosida suratga olingan film.
 Oshin, 2013-yil, Sakata viloyatida qashshoqlikda oʻsgan Oshin ismli yosh qizning hayoti haqida film. Film rejissyori Shin Togashi.

Taniqli odamlar 

 Teyji Honma, xokkey darvozaboni
 Ken Domon, fotograf
 Kumiko Ikeda, uzunlikka sakrash atleti
 Kinnosuke Ogura, matematik
 Shumei Okava, millatchi yozuvchi va siyosatchi
 Seiko Shimakage, voleybolchi va golfchi
 Homma Munehisa, XVIII asrning afsonaviy guruch savdogari
 Haruo Nakajima, yapon aktyori, 1950-yillardan 1970-yillarning boshlarigacha Godzilla obrazi bilan tanilgan.

Manbalar

Havolalar 
Inglizcha maʼlumot https://www.thehiddenjapan.com/sakata

 Rasmiy veb -sayt 
 Sakata diqqatga sazovor joylari boʻyicha qoʻllanma (yaponcha)
 Diqqatga sazovor joylar boʻyicha qoʻllanma (inglizcha)

Yamagata prefekturasidagi shaharlar
Sakata, Yamagata