Vannevar Bush

Bush- amerikalik olim, muhandis, analog kompyuterlar ishlab chiqaruvchi, metodist, ilmiy tadqiqotlar tashkilotchisi. Prezident Ruzveltning ilmiy maslahatchisi („Ingliz tili“) maqolasi muallifi, unda u Memex gipermatnli qurilmaning prototipini kashf qildi. 1940-yilda Vannevar Bush AQSh Milliy mudofaa tadqiqotlari qoʻmitasining raisi etib tayinlandi va 1941-yildan 1947-yilgacha u qoʻmitaning vorisi boʻlgan Ilmiy tadqiqotlar va ishlanmalar boshqarmasi tashkilotiga rahbarlik qildi, shuningdek, ilmiy jamoatchilikning saʼy-harakatlarini muvofiqlashtiradi harbiy maqsadlar, shu jumladan yadro qurollarini ishlab chiqishni.
1943-yilda qilgan barcha tadqiqotlari uchun Edison medali bilan taqdirlangan (1943). U Massachusets shtatining Kembrij shahridagi Richard C. McLaurin mason lojasining aʼzosi hisoblanadi.

Tarjimai holi 
Venivar Bush 1890-yil 11-martda AQSH mamlakatida Massachussets shaharida tugʻilgan. Unga Jon Venivar ism berilgan, u Perri bilan birga kollejda oʻqigan oilaning eski doʻsti edi. 1892-yilda oilasi Chelsea, Massachusettsga koʻchib oʻtadi, 1909-yilda Venivar mahalliy maktabni tugatdi, keyinchalik otasi kabi Tafts kollejida oʻqishga kirdi. Talabalar orasida u mashhur boʻlgan: ikkinchi kursda Venivar oʻz sinfining vitse-prezidenti, uchinchi kursda esa prezident boʻldi. U oʻshanda futbol jamoasining menejeri boʻlgan. Bush Alpha Tau Omega jamiyati aʼzosi boʻlib, Chelsidan kelgan Phoebe Clara Davis bilan uchrashdi. 1913-yilda Venivar bir vaqtning oʻzida bakalavr va fan magistr darajalarini olgan, chunki Tafts kolleji buni oʻz talabalariga ruxsat bergan. Oʻzining magistrlik dissertatsiyasi uchun Venivar 1912-yilda ⁇ konturli oʻz yozuvini (inglizcha profile tracer) ixtiro qildi va patentga kiritdi. Ushbu qurilma topograflar uchun moʻljallangan, u bir vaqtning oʻzida velosiped va gaz oʻtkazib yuboruvchi koʻchma kabi koʻrinardi, ikkita velosiped velosipedlari va yozish mexanizmli qutilardan iborat edi va uni olib boradigan joyning xaritasini chizishga imkon berdi. Garchi ushbu ixtiro tijorat muvaffaqiyatiga ega boʻlmagan boʻlsa-da, unda qoʻyilgan koʻplab tamoyillar keyinchalik Venivar talabalari tomonidan ishlab chiqilgan analog qurilmalar asosini tashkil etdi.

Kollejdagi faoliyatini tugatgandan soʻng, Bush Nyu-Yorkning Schenectady shahridagi General Electric kompaniyasida haftasiga 14 dollarga sinov boʻyicha mutaxassis sifatida ishladi: uning vazifasi uskunalar xavfsizligini tekshirish edi. Keyinchalik u Pittsfilddagi (Massachusets shtati) General Electric fabrikasiga yuqori voltli transformatorlar bilan ishlash uchun koʻchirildi, ammo u yerda yongʻin sodir boʻlganidan soʻng, Bush va boshqa sinovchilar ishdan boʻshatildi. 1914-yil oktyabr oyida u Tuftsga qaytib keldi va u yerda matematikadan dars berishni boshladi; Bush 1915-yilgi yozgi taʼtilida Bruklin dengiz kemasozlik zavodida elektr inspektori boʻlib ishlagan. Bush doktoranturada oʻqishga kirdi va 1500 AQSh dollari miqdorida stipendiya olishni boshladi. Ammo Uebster yangi talabasining akustikani oʻrganishini xohladi va Venivar unga qiziq boʻlmagan mavzuni oʻrganishdan koʻra ketishni tanladi. Keyinchalik Bush Massachusets texnologiya institutining elektrotexnika boʻlimiga oʻqishga kirdi. Boʻlajak toʻy uchun moliyaviy barqarorlikni taʼminlashni istab, 1916-yil aprel oyida u oʻzining "AC davrlari: umumiy burchak tezligi nazariyasini kengaytirish, bogʻlangan konturlar va sunʼiy elektr uzatish liniyalari uchun ilovalar bilan". Uning ilmiy rahbari, Arthur Kennelly, chuqurroq tadqiqotlar oʻtkazishni talab qildi, ammo Bush rad etdi va kennelli, kafedra mudiri taʼsiri ostida, taslim boʻldi. Natijada, Bush MTI va Garvard universitetidan doktorlik dissertatsiyasini oldi va 1916-yil aprel oyida Bush va Fibi turmush qurishdi. Ushbu nikohdan ikkita oʻgʻil tugʻildi: Richard Devis Bush va jon Xataway Bush.

Bush Tufts kollejida ish taklifini qabul qildi, u yerda 1916-yil 8-martda talabalar shaharchasidan musiqiy eshittirishni boshlagan "Amerika radio va tadqiqot korporatsiyasi" (AMRAD) da qatnashdi. Stantsiya egasi Xarold Pauer Bushni Tufts labaratoriyasi boshligʻi sifatida yolladi. 1917-yilda, AQShda birinchi jahon urushi boshlanganidan soʻng,AQSHda Venivar yer magnit maydonining buzilishi boʻyicha suv osti kemalarini aniqlash vositalarini ishlab chiqishga harakat qildi. Uning qurilmasi faqat yogʻoch kemalar bilan ishlaydi; tizimni esminetslar kabi metall kemalardan ishlashga urinishlar muvaffaqiyatsiz tugadi.

1919-yilda Bush Tuftsda oʻqituvchilikni tashlab, MITning elektrotexnika boʻlimiga oʻtdi va u yerda Dugalda boshchiligida ish boshladi. 1922-yilda universitetdagi hamkasbi Uilyam X. Timbi bilan u "Elektrotexnika asoslari" nomli kirish darsligini yozdi. Bu vaqt davomida Bush AMRAD uchun ishlashda davom etdi, ammo urush paytida berilgan foydali shartnomalar endi bekor qilindi. Vanevar boʻsh vaqtida AMRAD boʻyicha mutaxassis Al Spenser tomonidan ixtiro qilingan termostatni ishlab chiqish orqali kompaniya asoschisi boʻlishga harakat qildi. Kompaniya rahbariyati qurilmaga qiziqmagan, biroq uning sotilishiga eʼtiroz bildirmagan. Lawrence C. Marshall va Richard moliyaviy koʻmagi bilan Bush tashkillashtirishda yordam berdi va Spencer Thermostat kompaniyasining maslahatchisi boʻldi. Tez orada yangi kompaniya bir million dollardan ortiq daromadga ega boʻldi. 1931-yilda u General Plate kompaniyasi bilan birlashdi va Metals & Controls korporatsiyasiga aylandi. 1959-yilda u Texas Instruments tarkibiga kirdi va 2006-yilda Bain Capital tomonidan sotib olindi. Nihoyat, 2010- yilda u yana mustaqil kompaniyaga aylandi va Sensata Technologies nomi bilan tanildi.

1924-yilda Bush va Marshall fizik Charlz G. Smit bilan hamkorlik qilib, gazni bugʻlash orqali toʻgʻrilash trubkasini (S-naycha) ixtiro qildilar. Ushbu qurilma ilgari ikki xil turdagi batareyalarni talab qiladigan radio qurilmalariga uyning elektr tarmogʻidan ishlashga imkon berdi. Marshall 1922-yil 7-iyulda yangi American Appliance Company kompaniyasini tashkil etish va ixtironi bozorga chiqarish uchun  dollar sarmoya kiritdi; Bush, Marshall va Smit beshta qurilmani tuzdilar. Ushbu korxona Bushni boy qildi va hozirda Raytheon nomi bilan tanilgan kompaniya oxir-oqibat AQSh armiyasi uchun yirik elektronika ishlab chiqaruvchisi va yetkazib beruvchisiga aylandi.

1927-yildan boshlab Bush 18 ta mustaqil avtomatik oʻzgaruvchanlikka ega boʻlgan differensial tenglamalarni yechadigan analog kompyuter boʻlgan differensial analizatorni yaratishga kirishdi. Ushbu ixtiro Bushning magistr talabalaridan biri Gerbert R. Styuart (Herbert R. Stewart) ishining davomi sifatida paydo boʻldi, u oʻz rahbarining taklifiga binoan birinchi darajali differensial tenglamalarni yechish uchun integraf mashinasini ishlab chiqdi. Bushning yana bir talabasi ikkinchi darajali tenglamalarni yechish uchun ushbu qurilmani takomillashtirishni taklif qildi. Venivar ushbu ixtironing imkoniyatlarini darhol angladi: ikkinchi darajali tenglamalar ancha murakkab edi va bundan tashqari, fizikada tez-tez uchraydi. Bushning rahbarligi ostida Hazen berilgan tenglamani mexanik ravishda modellashtirgan va chizgan oʻqlar va tutqichlarning stolga oʻxshash toʻplami boʻlgan differentsial analizatorni yaratishga muvaffaq boʻldi. Ammo, avvalgi mexanik ishlanmalardan farqli oʻlaroq, differensial analizator ham elektron qismga ega edi. Yangi qurilmadan foydalanishni topgan muhandislar orasida General Electric kompaniyasidan Edit Klarkham bor edi, u elektr-energiyasini uzatish bilan bogʻliq muammolarni hal qildi. 1928-yilda differensial analizator yaratganligi uchun Bush uning nomidagi medal bilan taqdirlandi. Franklin institutidan Lui Levi.

MITda amalga oshirilgan ishlarning bir qismi Bushning hamkasblaridan biri Klod Shennon tomonidan raqamli sxemalarni loyihalash nazariyasini ommaga taqdim etishning boshlanishi edi. Analitik dvigatel ustida ishlayotganda, Shennon oʻzining muhim magistrlik dissertatsiyasida mantiqiy algebrani elektron sxemalarga qoʻllashni tasvirlab beradi. 1935-yilda Bush bilan  (Dengiz operatsiyalari boshqarmasining aloqa xavfsizligi bilan shugʻullanuvchi 20-dengiz signallari qoʻmondonligi boʻlimining G boʻlimi) elektron kodni buzish moslamasini soʻragan. Rapid Analytical Machine modeli uchun Bush 10 ming dollar toʻlov oldi. Loyiha byudjetdan oshib ketdi va 1938-yilgacha tugallanmadi va mashinaning oʻzi ishlashda ishonchsiz boʻlib chiqdi. Shunga qaramay, bunday qurilmani yaratish yoʻlidagi muhim qadam boʻldi.

1930-yilda MIT rahbariyatini qayta tashkil etish boshlandi va Karl T. Kompton institut rektori etib tayinlandi. Tez orada Bush va Kompton professorlar uchun tashqaridan maslahat berishni cheklash masalasi ustida toʻqnash kelishdi, Bush bu qarama-qarshilikni tezda yoʻqotdi; ammo, ular tez orada kuchli professional munosabatlar qurishdi. 1932-yilda Kompton Bushni yangi tashkil etilgan vitse-prezident lavozimiga tayinladi. Bushning umumiy maoshi yiliga 12 000 dollarni (xarajatlarga 6 000 dollarni hisobga olmaganda) tashkil etgan.

Karnegi instituti 
1938-yil may oyida Bush Vashingtonda yangi tashkil etilgan Karnegi fan institutining rektori sifatida faoliyat yuritishga rozi boʻldi. Institutning mablagʻi 33 million dollarni tashkil etdi va u har yili tadqiqotga 1,5 million dollar sarmoya kiritdi, ularning aksariyati sakkizta asosiy laboratoriyadan biriga yoʻnaltirildi. 1939-yil 1-yanvarda lavozimga kirishgan Bushning maoshi 25 mingni tashkil etdi, bu tayinlash unga Qoʻshma Shtatlardagi tadqiqot siyosatiga eng yuqori darajada taʼsir koʻrsatishga, shuningdek, norasmiy ravishda hukumatga ilmiy masalalar boʻyicha maslahat berishga imkon berdi. Tez orada Bush institutda jiddiy moliyaviy qiyinchiliklar borligini aniqladi va Karnegi korporatsiyasidan qoʻshimcha mablagʻ soʻrashga majbur boʻldi.

Bush rais Uilyam Forbes va uning sinfdoshi Jon Merriam bilan rahbarlik borasida kelishmovchiliklarga duch keldi. Bush Loughlinni yolgʻon olim sifatida olib tashlashni birinchi oʻringa qoʻydi va Vanevarning birinchi buyruqlaridan biri uning faoliyatini baholashni talab qilish edi. 1938-yil iyun oyida Bush Laflindan isteʼfoga chiqishni soʻradi va unga yillik toʻlovni taklif qildi, Laflin istamay rozi boʻldi. Evgenika hukumati arxivi Genetika yozuvlari idorasi deb oʻzgartirildi, uni moliyalashtirish tubdan qisqartirildi va 1944-yilda butunlay yopildi . Senator Robert Reynolds Loughlinni qayta tiklashga urindi, lekin Bush boshqaruv kengashi aʼzolariga Loflin ustidan olib borilgan tergov faqatgina "arxivlarni boshqarishga uning jismoniy qobiliyatsizligini koʻrsatishi mumkin, ammo uning ilmiy obroʻsini tekshirish ham xuddi shunday yakuniy boʻladi"V originale: show him to be physically incapable of directing an office, and an investigation of his scientific standing would be equally conclusive .

 Milliy maslahat qoʻmitasi 
1938-yil 23-avgustda Bush NASAning salafi boʻlgan aeronavtika boʻyicha milliy maslahat qoʻmitasiga (naka) tayinlandi. Uning raisi Jozef S. Ames kasal boʻlib qoldi va Bush, uning oʻrinbosari sifatida, tez orada oʻz vazifalarini bajarishga majbur boʻldi. Bu joy baʼzi yirik aviatsiya korporatsiyalariga yaqinligini hisobga olgan holda tanlangan. Qarorni general-mayor Genri X qoʻllab-quvvatladi. AQSh armiyasi havo korpusi rahbari Arnold va kontr-admiral Artur B.AQSh harbiy-dengiz kuchlarining aeronavtika boshqarmasi boshligʻi Kuk, kelgusi yilda yangi samolyot yaratish uchun 225 million sarflashni rejalashtirgan. Biroq, AQSh Kongressi ushbu loyihaning ahamiyatiga amin emas edi va 1939-yil 5-aprelda Bush AQSh Senatining mablag ' ajratish qoʻmitasi oldida paydo boʻlishi kerak edi. Venivar uchun bu umidsizlikka uchragan tajriba edi, chunki u ilgari hech qachon Kongress oldida gapirmagan va senatorlarni oʻz nuqtai nazariga jalb qila olmagan. Hozirda Ames tadqiqot markazi deb nomlanuvchi yangi laboratoriyani moliyalashtirish nihoyat tasdiqlanishidan oldin qoʻshimcha lobbichilik talab qilindi. Oʻsha vaqtga kelib Evropada urush kuchli va asosiy kuch bilan boshlandi va Amerika samolyot dvigatellarining pastligi aniq boʻldi, shuning uchun naka Ogayo shtatidagi uchinchi markazni (hozirgi Glenn tadqiqot markazi, Glenn tadqiqot markazi) moliyalashtirishni soʻradi. 1939-yilda Ames nafaqaga chiqqanidan soʻng, Bush Nakning raisi boʻldi, Jorj J. TIV (George J. Mead) uning oʻrinbosari. Venivar 1948-yil noyabrgacha bu lavozimda qoldi.

 Mudofaa masalalari boʻyicha milliy tadqiqot qoʻmitasi 
Birinchi jahon urushi paytida ham Vannevar Bush armiya va fuqarolik olimlari bilan oʻzaro munosabatlardagi muammolarini his qildi. Ilmiy tadqiqotlar va mudofaa safarbarligi talablari oʻrtasidagi muvofiqlashtirish yoʻqligidan xavotirlangan Bush hamkasblari bilan maslahatlashib, federal hukumat tarkibida umumiy rahbarlik agentligini yaratishni taklif qildi. U NACA kotibiga AQSh Kongressiga taqdim etish uchun Milliy Mudofaa Tadqiqot Qoʻmitasi (NDRC'') loyihasini tayyorlashni buyurdi, ammo 1940-yil may oyida Germaniya Fransiyaga bostirib kirgandan soʻng, Bush bu masalada tezlikni muhim deb qaror qildi va Prezident bilan uchrashishga harakat qildi. Shaxsan Franklin D. Ruzvelt . Ruzveltning amakisi Frederik Delano orqali Bush 1940-yil 12-iyun kuni prezident bilan auditoriyani yigʻishga muvaffaq boʻldi va u loyihani tasvirlaydigan bitta qogʻozni oldi. 15 daqiqadan soʻng Ruzvelt qogʻozga „OK – FDR“ deb yozib, taklifni maʼqulladi.

Venivar AQShda tugʻilgan. Parri Bush, mahalliy universalist pastor va emma Linvud oilasiga mansub boʻlib, u uchinchi farzand va yagona oʻgʻil edi. U parri bilan bir kollejda oʻqigan eski oilaviy doʻsti jon Venivar sharafiga nomlangan. 1892-yilda Linvud oilasi Chelsi (Massachusets)ga koʻchib ketishgan, u yerda 1909- yilda Venivar mahalliy maktabni tugatdi, shundan soʻng otasi singari Tufts kollejiga oʻqishga kirdi. U talabalar orasida mashhur boʻlib, ikkinchi kursda Venivar oʻz sinfining vitse-sardori, uchinchi kursda esa maktabda eng bilimli talaba nomiga sazovor boʻldi. Oʻqishning soʻngi yillarida futbol jamoasining sardori boʻlgan. Bush 1913-yil Phoebe Clara Davis bilan uchrashdi. 1913-yilda Venivar bir vaqtning oʻzida bakalavr va magistr darajalarini oldi, chunki Tufts kolleji oʻz talabalariga ruxsat berdi. 1914-yilda magistirlik disertatsiyasini oqlash uchun Veniver qurilmasini ixtiro qildi.

Manbalar