Calvin Coolidge

Calvin Coolidge ( ; 1872-yil 4-iyul, Vermont, AQSH — 1933-yil 5-yanvar, Massachusets, AQSh) — amerikalik siyosatchi va davlat arbobi, Massachusets vakillar palatasining Xempshirlik aʼzosi (1907-1909), Nortampton meri (1910-1912), Massachusets shtati senatori (1912-1915), Massachusets senati prezidenti (1914-1915), 46-leytenant gubernator (1916-1919), Massachusets shtatining 48-gubernatori (1919-1921), 29-vitse-prezidenti (1921-1923), Respublikachilar partiyasidan chiqqan AQShning 30-prezidenti (1923-1929).

Hayoti 
Calvin Coolidge 1872-yil 4-iyulda Vermont shtatining Vindzor okrugidagi Plimut-Notch shahrida tadbirkor va siyosatchi John Calvin Coolidge (1845-1926) va uning rafiqasi Victoria Josephine Coolidge (1845-1926) oilasida tugʻilgan . Calvin Amerika Mustaqillik kunida tugʻilgan yagona AQSh prezidentidir. Calvin oilaning eng katta farzandi edi. Calvinning bitta singlisi Abigayl (1875-1890) bor edi, u appenditsitdan vafot etgan (ukasi 1924-yilda vafot etgan). Calvinning otasi biznes va siyosatda muvaffaqiyat qozongan, Respublikachilar partiyasining aʼzosi edi. John Calvin Coolidge Sr. Plimut okrugidan Vermont Vakillar palatasining aʼzosi (1872-1878), oʻzi tugʻilgan okrug sudyasi (1880-1900; 1916-1924) va Vermont shtati senatori edi (1910-1912). John Calvin Coolidge Sr. birinchi xotini vafotidan soʻng, u bolalari bilan yaxshi munosabatda boʻlgan Ketrin Ethel Braunga (1857-1920) uylandi. Bolaligidan kichik John Calvin Coolidge oʻzining ismini deyarli ishlatmagan.

Taʼlimi 
Calvin Coolidge Black River akademiyasida, keyin Sent-Jonsberi akademiyasida va Amherst kollejida oʻqigan. Kichik Calvin Phi Gamma Delta birodarligiga qoʻshilgan. Calvin universitetni tugatgach, Nortgemptonga (Massachusets) koʻchib oʻtdi va huquqshunoslik bilan shugʻullana boshladi. Shuningdek, u Hammond & Field yuridik firmasida malaka oshirgan. Uning hammualliflari Calvin Coolidgega Xempshir okrugiga joylashishiga yordam berishdi. 1897-yilda Calvin Coolidge Massachusets Bariga qabul qilindi va bir yil oʻtib Norgemptonda oʻzining yuridik firmasini ochdi. Kichik Calvin halol, mehnatsevar va mas’uliyatli huquqshunos sifatida obroʻga ega boʻlgan. Vaqt oʻtishi bilan shahar banklari va boshqa korxonalar uning xizmatlari uchun unga koʻp murojaat qila boshlagan.

Siyosatga kirib kelishi 
Respublikachilar partiyasiga qoʻshilgan Calvin Coolidge 1896-yilgi prezidentlik saylovlarida WiIliam McKinley qoʻllab-quvvatlagan va bu orqali u Nortgempton respublikachilari nazariga tushgan va 1897-yilda Nortempton Respublika shahar qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan. U 1898-yilda Nortgempton shahar kengashiga munosib nomzod boʻlgan, 1899-yilda shahar advokati etib saylandi. Calvin 1902-yilgacha shahar advokati boʻlgan (uning oʻrniga Demokratik partiya aʼzosi boʻlgunga qadar xizmat qilgan). U qisqa vaqt ichida xususiy yuridik amaliyotga qaytdi, lekin 1902-yilda Calvin tuman sudyasining kotibi etib tayinlangan. 1903-yilda Calvin Coolidge bu lavozimdan isteʼfoga chiqdi. 1904-yilda u Nortempton maktab kengashiga nomzodini qoʻyganidan so'ng, muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Massachusets Vakillar palatasiga saylanishdan gubernatorlikka saylanishgacha 
1906-yilda Calvin Coolidge Massachusets Vakillar palatasi uchun kampaniyani muvaffaqiyatli olib borgan.

1907-yildan 1909-yilgacha u Xempshirdan Massachusetsga Vakillar palatasining aʼzosi boʻlgan. U ayollarning ovoz berish huquqlarini va Senatga toʻgʻridan-toʻgʻri saylovlarni joriy etishni qoʻllab-quvvatlagan. 1908-yilda Calvin Massachusets Vakillar palatasiga navbatdagi saylovda ishtirok etmagan, aksincha, Nortgempton meri sayloviga tayyorgarlik koʻrishga eʼtibor qaratgan.

Calvin Coolidge 1909-yilda Nortgempton meri etib saylangan.

1910-yildan 1912-yilgacha Calvin Nortgempton meri boʻlgan. Bu lavozimda u oʻqituvchilarning maoshini oshirdi, shahar qarzini qisman kamaytirdi va shu bilan birga soliqlarni biroz qisqartirishtirishga erishdi. 1911-yilda Calvin ikkinchi merlik muddatiga qayta muvaffaqiyatli saylangan, ammo 1912-yil yanvar oyida u Massachusets shtati senatiga saylangani uchun Nortgempton meri sifatidagi vazifalarini muddatidan oldin tugatgan.

1912—1915-yillarda Calvin Coolidge Massachusets shtati senatori boʻlgan. 1912-yilda u Massachusets shtatining Lourens shahrida American Woolen Company ishchilarining ish tashlash masalasini hal qilishga yordam bergan. Natijada, ish tashlash tugatilib, ishchilarning talablari qanoatlantirilgan. Oʻsha yilgi prezidentlik saylovlari doirasida Calvin Coolidge siyosiy qarashlari ilgʻor Theodore Rooseveltga yaqinroq boʻlishiga qaramay, Calvin konservativ respublikachi William Taftni qoʻllab-quvvatlagan. Roosevelt va uning tarafdorlaridan farqli oʻlaroq, Calvin Respublikachilar partiyasini tark etmagan.

1914-1915-yillarda Calvin Coolidge Massachusets shtati senati raisi lavozimida faoliyat yuritgan.

1915-yil noyabr oyida boʻlib oʻtgan gubernatorlik saylovlarida Calvin Semyuel Makkolning nomzodi sifatida qatnashgan. Ular birgalikda respublikachilarni ushbu saylovda gʻalaba qilishiga sababchi boʻlishgan.

1916-yildan 1919-yilgacha Calvin Massachusets leytenant gubernatori boʻlgan. U gubernator kengashi aʼzosi boʻlib, moliya va afv etish qoʻmitalarini boshqargan. 1916-yilda u advokatlik faoliyatini butunlay toʻxtatgan. 1916 va 1917-yillarda u gubernator Makkoll bilan gubernatorlikka muvaffaqiyatli qayta saylangan.

1918-yil noyabr oyida Coolidge Massachusets gubernatori lavozimiga Channing Koksga qarshi kurashgan. Coolidge Fiskal konservatizmni, ayollarning saylov huquqini va AQShning Birinchi jahon urushidagi ishtirokini qoʻllab-quvvatlagan. Coolidge oxir-oqibat gubernatorlik saylovlarida gʻalaba qozongan.

Gubernatorlik 
1919-yildan 1921-yilgacha Calvin Coolidge Massachusets gubernatori boʻlgan. 1919-yilda yana u Massachusets gubernatorlikka muvaffaqiyatli qayta saylangan.

Gubernator Calvin Coolidge Massachusets Birinchi Jahon urushi faxriylariga moliyaviy yordam koʻrsatdi, ayollar va bolalar uchun ish haftasini 54 soatdan 48 soatga qisqartirgan. 1919-yilda u Bostonda politsiya ish tashlashni qattiq bostirdi. Ushbu ish tashlashning bostirilishi tufayli u Yevropadagi konservativ respublikachilar orasida mashhurlikka erishgan.

1920-yil 8-12-iyun kunlari Illinoys shtatining Chikago shahrida boʻlib oʻtgan Respublikachilar milliy qurultoyida prezidentlikka nomzod Warren G. Harding 2-noyabrda boʻlib oʻtadigan saylovlarda oʻzining nomzodi sifatida Coolidgeni tanlagan. Harding ham, Coolidge ham birinchi jahon urushi davrida izolyatsion pozitsiyani egallab, AQShning Millatlar Ligasiga aʼzoligiga qarshi chiqishgan. Ular birgalikda 1920-yil 2-noyabrda boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovlarida respublikachilarni gʻalabaga erishishiga katta hissa qoʻshgan.

1921-yil 6-yanvarda Coolidge Massachusets gubernatori lavozimini tugatgan.

Vitse-prezidentlik 
1921-yil 4-martda Calvin Coolidge rasman AQSh vitse-prezidenti lavozimini egallagan.

1923-yilga kelib prezident Harding gʻayrioddiy va buzuq tarafdori sifatida shuhrat qozongan boʻlsa-da, vitse-prezident Coolidge harakatsiz, soʻzsiz va qatʼiyatsizligi uchun unga „Silent Cal“ laqabini berishgan. Coolidge Hardingning obroʻsiga jiddiy putur etkazgan, hattoki 1924-yilgi prezidentlik saylovlarida uning magʻlubiyatiga sababchi boʻlgan bir qator janjallarning soyasidan qutulib qolgan. Bu janjallar xalqning Oq uyga boʻlgan ishonchini sezilarli darajada pasaytirgan.

Harding 1923-yilning 2-avgustida kutilmaganda vafot etgan. Coolidge oʻsha kuni telefon va elektr taʼminoti yoʻq ota-onasi uyiga tashrif buyurgan edi. Shu sabab Coolidge Hardingning oʻlimi haqida darhol bilmagan, faqat xabarchi unga tegishli xabar bilan kelgandagina xabar topgan.

Prezidentlik

Ichki siyosat 
Avvaliga Amerika jamoatchiligi Coolidgega prezident sifatida qanday munosabatda boʻlishni bilmagan, chunki u vitse-prezident sifatida yaxshi ishlamagan edi. Coolidgening 1923-yil 6-dekabrda Ittifoqning holati toʻgʻrisidagi birinchi murojaatidan keyin vaziyat biroz oʻzgargan. Coolidgening 1924-yilgi prezidentlik saylovidagi gʻalabasi, 1924-yil noyabriga kelib u hokimiyatda bir yildan sal koʻproq vaqt boʻlganiga qaramay, u tezda mashhur boʻlib ketgan.

Coolidge prezidentlik lavozimga kirishganidan soʻng, Harding maʼmuriyatining eng mashhur aʼzolaridan qutulish uchun prezident maʼmuriyati tarkibini oʻzgartirishga kirishgan. 1924-yilgi prezidentlik saylovlarida Coolidge xalqning Oq uyga ishonchini tiklashga va prezident maʼmuriyatining nomini yaxshilashga muvaffaq boʻlgan.

1923-yil 6-dekabrda Coolidgening Ittifoqning ahvoli haqidagi gaplari AQSh prezidentining radio orqali eshittiriladigan birinchi nutqi boʻlgan.

1924-yil 19-mayda Coolidge Birinchi jahon urushi faxriylariga tovon toʻlash toʻgʻrisidagi qonunni imzolagan.

1924-yil 26-mayda Coolidge yangi Immigratsiya qonunini imzolagan.

1924-yil 2-iyunda Coolidge Daromad toʻgʻrisidagi qonunni imzoladi, u eng yuqori marjinal stavkani 58% dan 46% gacha pasaytirdi, shuningdek, shaxsiy daromad soligʻi stavkalari boʻylab koʻchmas mulk soligʻini oshirdi va sovgʻa soligʻini joriy qilgan. Xuddi shu kuni Coolidge Hindiston fuqaroligi toʻgʻrisidagi qonunni imzoladi, bu hindlarga toʻliq Amerika fuqaroligini va barcha tegishli huquqlarni, shu jumladan saylovlarda ovoz berish huquqini bergan. Oʻsha yilning noyabr oyida boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovlarida hindlar birinchi marta ommaviy ravishda saylovchilar sifatida ishtirok etishgan.

1924-yilda Coolidge oʻzining birinchi toʻliq prezidentlik muddati uchun nomzodini qoʻyishga qaror qilgan. Respublikachilar partiyasining 1924-yil 10-12-iyun kunlari Klivlendda (Ogayo shtati) boʻlib oʻtgan Milliy qurultoyida Coolidge rasman AQSh prezidentligiga deyarli raqib boʻlmagan nomzod sifatida koʻrsatilgan. Coolidge oʻzining nomzodi sifatida AQSh Byudjet byurosining sobiq direktori Charlz Dousni tanlagan. Demokratlar rasmiy ravishda Gʻarbiy Virjiniyadan John Devisni prezidentlikka nomzod sifatida koʻrsatganlar. Teodor Ruzvelt kabi yakka oʻzi oʻz nomzodini qoʻyishga qaror qilgan Viskonsinlik Robert LaFollettning tarafdorlari respublikachilardan ajralib chiqishgan. Shuningdek, Coolidgening akasi va oʻgʻillaridan birining oʻlimi uning ahvolini yomonlashtirgan. Biroq, 1912-yildagi takrori respublikachilar oʻrtasidagi boʻlinish tufayli, demokrat Coolidge 382 saylovchilar ovozi bilan AQSh prezidenti etib saylangan. Saylovlarda Devis 136 ta, La Follette 13 ta ovoz olishdi holos.

1925-yil 4-martda Coolidge yana AQSh prezidenti lavozimiga kirishdi, bu safar rasmiy va tantanali tarzda. Coolidge vitse-prezident Dous bilan janjallashib qoladi va Dous oʻzining vitse-prezidentligining barcha 4 yili davomida AQSh Prezidenti Vazirlar Mahkamasi yigʻilishlarida deyarli ishtirok etmagan. Coolidge va Dous hech qachon yarashishmagan.

Maʼlumotlarga koʻra, butun prezidentligi davomida Coolidge AQShning boshqa prezidentlariga qaraganda koʻproq matbuot anjumanlari va intervyular bergan.

Coolidgening birinchi toʻliq prezidentlik muddati davomida radio eshittirishlar faol rivojlandi, kinolarda ovoz paydo boʻldi va yanada keng tarqaldi.

1920-yillarning oxiriga kelib, afro-amerikaliklarning ahvoli yomonlasha boshlagan. Coolidge Kongressni Qoʻshma Shtatlar boʻylab linch qilishni taqiqlash uchun harakat qildi, ammo Demokratik muxolifatchilar tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Shu bilan birga, Jinoyatchilik, ayniqsa uyushgan jinoyatchilik muammosi ham keskinlashdi.

1927-yilda Coolidge Missisipidagi Buyuk toshqinni oldini olish choralarini notoʻgʻri boshqargani uchun tanqid qilingan.

1928-yilda Coolidge oʻzining mashhurligi choʻqqisida edi va navbatdagi prezidentlik saylovlarida gʻalaba qozonish uchun barcha imkoniyatlarga ega boʻlgan. Coolidge oʻgʻlining oʻlimiva va sogʻligʻi yomonlashganiga qaramay u qayta prezidentlikka saylanishga qaror qilgan. 6-noyabr kuni boʻlib oʻtgan saylovda Respublikachilar partiyasidan prezidentlikka nomzod Gerbert Guver boʻlgan. Coolidge 1928-yil 6-noyabr kuni boʻlib oʻtgan saylovda muvaffaqiyatli gʻalaba qozongan.

1929-yil 4-martda Coolidge prezidentlik lavozimini Guverga topshirgan.

Tashqi siyosat 
1923-yil 17-avgustda Coolidge 1922-yildagi Vashington dengiz shartnomasini imzolangan.

Calvin Coolidge prezidentligi davrida Qoʻshma Shtatlar Nikaragua va Gaitini bosib olishni davom ettirgan. Ammo, 1924-yilda AQSh Dominikan Respublikasidan qoʻshinlarini olib chiqqan. 1928-yilda Calvin Lotin Amerikasi davlatlari rahbarlariga tinchlik taklifi bilan Gavanada boʻlib oʻtgan 6-Panamerika konferentsiyasida AQSh delegatsiyasiga rahbarlik qilgan. AQSh prezidentining oʻsha paytda AQShga qaram respublika boʻlgan Kubaga bu rasmiy tashrifi XX asrdagi oxirgisi boʻlgan. Qarib 88 yil oʻtgach yaʼni, 2016-yil 20-martda AQSh prezidenti Barack Obama Kubaga tashrif buyurgan.

AQSh prezidenti sifatidagi faoliyatining birinchi kunlaridanoq Calvin Coolidge SSSRni diplomatik tan olish masalasida salbiy pozitsiyani egallagan.

1923-yil 6-dekabrda Calvin Coolidge Kongressga birinchi murojaatida shunday dedi: „Bizning hukumati fuqarolarimizga Rossiya xalqi bilan savdo qilishiga qarshi emas. Biroq, bizning hukumatimiz xalqaro majburiyatlarning daxlsizligini tan olishdan bosh tortgan har qanday rejim bilan hech qanday munosabatlarga kirishmoqchi emas. Men insoniyatning har qanday yuqori baholangan huquqlariga zarar etkazish uchun savdo qilmoqchi emasman. Men biron bir Amerikaning tamoyilini tovarga aylantirmoqchi emasman. Hukumatimiz barcha sanktsiyalar va tamoyillarni hisobga olishi kerak. Ammo, men Rossiya xalqini qutqarish uchun juda katta imtiyozlar berishga tayyorman“. Keyinchalik, Coolidge bunday yordamlarning sharti sifatida Rossiya qarzlarini Qoʻshma shtatlarga toʻlashini eslatib oʻtgan. AQSh prezidentning bu soʻzlari sovet rahbariyatiga AQSh bilan munosabatlarni yaxshilash umidini bergan. 1923-yil 16-dekabrda SSSR tashqi ishlar boʻyicha xalq komissari Georgiy Chicherin oʻz hukumatining Prezidentning Kongressga yoʻllagan murojaatida koʻrib chiqilgan barcha masalalar, shu jumladan qarzlar va targʻibot masalalari boʻyicha muzokaralar olib borishga tayyorligini bildirgan. Chicherinning soʻzlariga koʻra, sovet hukumati AQSh bilan doʻstlikni tiklash va oʻzining kerakli maqsadiga erishish uchun hamma narsani qilishga tayyor edi. Biroq, sovet hukumatining maktubiga AQSh davlat kotibi Charlz Xyuzning rad javobi kelib tushgan. Kotib Coolidgening yon berishga tayyorligi haqidagi bayonotidan deyarli voz kechgan. SSSR va AQSh oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatishga nisbatan salbiy munosabat Coolidge prezidentligi davrida saqlanib qolgan. Shu bilan birga, ikki mamlakat savdo-iqtisodiy munosabatlarining sezilarli darajada tiklanishi boshlangan.

Calvin Coolidgening boshqaruvi ostida Germaniyaning tashqi siyosatdagi pozitsiyasi keskin oʻzgargan. 1924-yildagi Dous rejasi va 1925-yilgi Lokarno shartnomalari Germaniyaga urush uchun yengilroq tovon toʻlovlarini joriy qilgan. 1926-yilda Germaniya Millatlar Ligasiga qoʻshilgan.

1928-yil 27-avgustda Parijda Kellogg-Briand pakti deb ataladigan shartnoma imzolangan. Paktning asosiy ishlab chiquvchilaridan biri AQSh Davlat kotibi Frank Kellogg edi. Shartnoma AQSh va boshqa davlat vakillar tomonidan imzolangan.

Iqtisodiyot 
Calvin Coolidgening prezidentligi AQSh iqtisodiyotining muvaffaqiyatli va jadal rivojlanishi davri boʻlgan (yaʼni „Goʻngʻir yigirmanchi yillar“). Coolidge davrida Qoʻshma Shtatlar 1910-yillarning oxiri va 1920-yillarning boshidagi iqtisodiy inqirozdan qutulib, dunyodagi eng boy davlatga aylangan. AQSh fuqarolarining, ayniqsa oʻrta sinfning turmush darajasi keskin oʻsdi, ularning aʼzolari aktsiyadorlik jamiyatlariga faol sarmoya kirita boshlaganlar. Coolidge iqtisodiy ishlarga deyarli aralashmagan va iqtisodiyotni Guver kabi odamlarga ishonib topshirgan. Coolidge davrida AQSh iqtisodiyotidagi ideal holat 1929-yilda Guver davrida boshlangan boʻron oldidagi bir xotirjamlik edi. Coolidge davrida AQSh iqtisodiyotida misli koʻrilmagan fond bozori qulashi sodir boʻldi, shundan soʻng Buyuk Britaniyada misli koʻrilmagan iqtisodiy Depressiya boshlangan

Prezidentlikdan keyin 
Prezidentlikni Guverga topshirgandan soʻng, Calvin Coolidge oilasi bilan Nortgemptonga qaytgan. 1929-yilda u oʻzining kitoblatini nashr etgan. Praymerizlar va 1932-yilgi Respublikachilar milliy qurultoyi doirasida baʼzi respublikachilar Coolidgeni prezidentlikka rasmiy nomzod sifatida koʻrsatishga harakat qilishdi, ammo muvaffaqiyatga erisha olishmaganlar. Chunki, respublikachilarning koʻpchiligi yana Guverni prezidentlikka nomzod sifatida rasman koʻrsatishgan. Oʻsha yilning 8-noyabrida boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovlarida Guver magʻlubiyatga uchragan. Calvin Coolidge sogʻligʻi yomonligi sababli 1933-yil 5-yanvarda Nortgemptonda vafot etdi. U Vermontdagi Plimut Notch qabristoniga dafn qilindi.

Oilasi 
1903-yilda Calvin Coolidge Vermont universiteti bitiruvchisi va Norgempton karlar maktabining oʻqituvchisi Greys Gudyu bilan tanishgan. 1905-yil 4-oktyabrda ular turmush qurishdi. Shundan soʻng, Coolidge va Gudyu Monrealga asal oyiga ketishgan. Calvin va Greys Coolidgening ikkita oʻgʻli bor edi: John Coolidge (1906-2000) va Kichik Calvin Coolidge (1908-1924). 1924-yilda Calvin Coolidge kichkintoy yalangoyoq tennis oʻynab sepsisdan vafot etgan. Otasi uning oʻlimini jiddiy qabul qildi va oʻzini uning oʻlimida aybdor deb hisoblagan.

Xotirasi 

 Calvin Coolidgeni rasmi 1926-yilda AQSh mustaqilligining 150 yilligini nishonlash uchun 50 sentlik tanga bilan zarb qilingan;
 1938-yilda AQShda Calvin Coolidge xotirasiga atalgan pochta markasi chiqarilgan;
 Calvin Coolidge nomi bilan Plimut-Notchdagi uy nomlangan;
 Northemptonda Calvin Coolidgening uyi saqlanib qolgan;
 Northemptonda Calvin Coolidge nomidagi Prezident kutubxonasi va muzeyi ochilgan;
 Vermontda Davlat oʻrmoni va yodgorligi Calvin Coolidge nomi bilan atalgan;
 Janubiy Dakotadagi togʻ Calvin Coolidge nomi bilan nomlangan;
 Northemptondagi koʻprik Calvin Coolidge nomi bilan atalgan;
 Arizonadagi toʻgʻon Calvin Coolidge nomi bilan atalgan;
 Arizonadagi shahar va mahalliy aeroport va temir yoʻl stansiyasi Calvin Coolidge nomi bilan atalgan;
 Montanadagi shahar Calvin Coolidge nomi bilan atalgan;
 Calvin Coolidge nomi bilan Nyu-York, Kaliforniya, Massachusets, Nyu-Jersi, Illinoys va Arizona Shtatlarida, shuningdek, Kolumbiya okrugida bir qator maktablar nomlangan;
 Arizonadagi ayollar klubi Calvin Coolidge nomi bilan atalgan;
 AQSh Kongressi kutubxonasidagi auditoriya Calvin Coolidge nomi bilan atalgan;
 Vermontdagi Karlston universiteti kutubxonasi Calvin Coolidge nomi bilan atalgan;
 Amherst kollejidagi Holl Calvin Coolidge nomi bilan atalgan.

Yana qarang 
 Coolidge effekti

Adabiyotlar 

 
 
 Bill Bryson. One Summer: America, 1927. — Doubleday, 2013. — ISBN 978-0-7679-1940-1.

Manbalar 

Prezidentlar
AQSh prezidentlari