Lilium longiflorum

Lilium longiflorum (yaponcha: テッポウユリ, Teppōyuri),  Pasxa nilufari nomi bilan tanilgan , Tayvan va Ryukyu orollari (Yaponiya) uchun endemik tur hisoblanadi. Tayvanda yaqin o'tmishgacha  Lilium formosanumdan  turli xil Pasxa guldastalari  uchun foydalanilgan. Bu poyasi ildiz otgan nilufar 1 metr gacha oʻsadi. Unda bir nechta tashqi tomonga  qaragan   karnayga o'xshaydigan , oq, xushbo'y va  gullari mavjud.

Xususiyatlari 
O'simliklar bo'yi   dan 1 metrgacha o'sadi.Ularning uzun oval barglari bor barg tomirlari  gorizontal yo'nalgan. Apreldan iyungacha gullaydi  poyaning tepasida dog'siz oq gullar hosil bo'ladi. Poyasi silindrsimon shaklga ega, diametri taxminan  ga teng.

Kultivatsiya 
Uning xilma -xilligi, L. longiflorum var. Ryukyu orollarida o'sadigan  eksimiumdan balandroq va kuchliroqdir. Tabiatda u tartibsiz gullash davrlariga ega va bu etishtirishda foydalaniladi, bu uni Pasxa kabi muayyan davrlarda gullash uchun majburlash imkonini beradi. Biroq, uni yanada kengroq vaqt davomida gullash uchun induktsiya qilish mumkin. Bu nav ba'zan Bermuda guldastalari  deb ham ataladi, chunki u Bermuda ko'p o'stirilgan.

Lilium longiflorum Pasxa gulfastalari sifatida tanilgan, chunki Xristianlikda u Masihning tirilishining ramzi hisoblanadi. Isoning O'zi gulga ishora qilganidek, "nilufar cherkovda doimo hurmatga sazovor bo'lgan" va shunday degan edi: "Liliyalarning qanday o'sishiga e'tibor bering: ular mehnat qilmaydi, yigirmaydi; va men sizga aytamanki, Sulaymon butun ulug'vorligi bilan. Ularning biriga o'xshab o'ralgan emas edi" (Luke 12:27). Bundan tashqari, taqvodor afsonaga ko'ra, " Isoning o'limi va tirilishidan so'ng, bu go'zal gullarning ba'zilari Getsemaniya bog'ida o'sayotgani topilgan, u yerda Iso xochga mixlanishidan oldin kechasi ibodat qilgan. Afsonaga ko'ra, bu gullar Iso ibodat qilganda ter tomchilari tushgan joyda o'sib chiqqan" Ko'pgina nasroniy cherkovlarida, kantsel Pasxa mavsumi davomida Pasxa guldastalari bilan bezatilgan. 1900-yillarning boshlarida Missis Xonimning " Pasxa guldastalari  " nomli she'r ham yozgan.

1890-yillardan 1920-yillarning boshlarigacha Bermudadan Nyu-Yorkka gullar eksporti rivojlangan. Bermud gullariga  kasallik ta'sir qildi: buni Lourens Ogilvi aniqlagan. 1903-yilda USDA qishloq xo'jaligi tadqiqotlari xizmatlari (ARS) kasallikdan xoli o'simlik materiallari va urug'larini tarqatishni boshladi. Agentlik naslchilik dasturini ham boshladi va 1929-yilda birinchi kichik navlardan birini tuvakda etishtirish uchun chiqardi USDA sa'y-harakatlaridan oldin, nilufar gullar asosan 1940-yillarga qadar Yaponiyadan olib kelingan. Pearl Harborga qilingan hujum va Pasxa gullari Qo'shma Shtatlarda juda qimmatli bo'lganidan keyin gullarini  etkazib berish to'satdan to'xtatildi.

Hozirgi vaqtda Shimoliy Amerikada ishlatiladigan deyarli barcha Pasxa nilufar gullari Kaliforniyaning shimoli-g'arbiy qismida va Oregonning janubi-g'arbiy qismida, xususan, Smit-River shahrida (Kaliforniya) qirg'oq bo'yida o'stiriladi.

Kimyo 
Pasxa zambaklari steroid glikozidlarning boydir. Bundan tashqari, 3,6'-diferuloilsukroz kabi zaharni  o'z ichiga oladi.

Toksiklik 
L. longiflorum mushuklar uchun toksikdir.  Zaharlanishning haqiqiy mexanizmi aniqlanmagan, ammo u buyrakning o'tkir shikastlanishiga olib kelishi mumkin bo'lgan buyrak tubulali epiteliysiga (buyrak moddasini tashkil etuvchi va siydik chiqarish, to'plash va o'tkazish) zarar etkazishni o'z ichiga oladi. Nilufarning biron bir qismini, shu jumladan junga surilgan gulchangni yalab olgan  gumon qilingan har qanday mushuk uchun shoshilinch ravishda veterinariya yordamiga murojaat qilish kerak.

Yana qarang
 Nilufar deb nomlanuvchi o'simliklar ro'yxati

Manbalar

Qo'shimcha o'qish

Havolalar 

 Media related to Lilium longiflorum at Wikimedia Commons
 www.the-genus-lilium: Lilium longiflorum
 [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=240001418 Lilium longiflorum in Flora of

Osiyo bog‘ o‘simliklari
Yaponiya o‘simliklari