Shenjen

Shenjen (, Shēnjèn, soʻzma-soʻz — „chuqur chegara“) — Xitoyning janubidagi Guangdong provinsiyasida, Gonkong bilan chegaradosh shahar. 2000-yildagi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra aholi soni 7 008 831 kishi, 2010-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra — 10 357 938 kishi  (BMT maʼlumotlariga koʻra, Shenjen aholining oʻsishi boʻyicha dunyodagi birinchi beshta shaharlardan biri hisoblanadi ). Keng koʻlamli xorijiy va davlat investitsiyalari tufayli, qisqa vaqt ichida shahar Pearl River Deltasining iqtisodiy mintaqasining yirik sanoat, moliyaviy va transport markaziga va umuman butun mamlakatga aylandi. Bugungi kunda Shenzhen Xitoyning eng tez rivojlanayotgan shaharlaridan biri boʻlib, mamlakatning raqobatbardosh toʻrtinchi shahri boʻlib, eksport hajmi boʻyicha Xitoy shaharlari orasida eng katta va investitsiyalar, yangi texnologiyalar va biznes yuritish madaniyatini jalb qilish uchun eshik boʻlib xizmat qiladi.

Aslida, shahar 1979-yilda Baoʻan okrugi hududida „Shenjen“ deb qayta nomlangan joyda tashkil etilgan, ammo shahar posyolkasi bu hududda IV asrdan beri mavjud boʻlgan. 2008-yilda Shenjen YuNESKO tomonidan Dizaynning ijodiy shahri sifatida tanlandi, 2011-yilda XXVI Jahon yozgi Universiada boʻlib oʻtdi, bu tufayli uning infratuzilmasi sezilarli darajada yangilandi va kengaytirildi. Shenjen birinchi navbatda oʻzining yuqori qavatli arxitekturasi, tematik parklari, sanoat koʻrgazmalari va, shubhasiz, elektron va elektrotexnika sanoatining eng yirik markazlaridan biri sifatida mashhurdir (masalan, mashhur iPhone va iPad-larning aksariyati shu yerda ishlab chiqarilgan).

Tech Insider veb-saytiga (Business Insider boʻlimi) koʻra, Shenjen dunyodagi eng texnologik rivojlangan shaharlardan biri hisoblanadi. 2019-yilga kelib, Shenjen biznes qilish uchun eng yaxshi Xitoy shaharlari orasida ikkinchi oʻrinni egalladi (Guanchjoudan keyin).

Toponim 
Jen nomi haqida eng qadimgi yozuvlar 1410-yilda, Ming sulolasi davrida qayd etilgan. Aholi guruch dalalarida oqadigan suvni „Jen“ deb atashgan (; „ariq, suv oqimi“). Shenjenga ushbu hududda joylashgan (; „chuqur“) drenaj nomi berilgan.

Tarixi 

Dastlab, bu erlarda baliqchilik bilan shugʻullangan Bayue (百越) qabilasi yashagan. Miloddan avvalgi III asrdan boshlab bu erga Xitoy mustamlakachilari kela boshladi. Xan sulolasi davrida zamonaviy Shenjen hududi davlat tuz monopoliyasining markazi boʻlgan va imperiya himoyasi ostida boʻlgan (tuz qazib olish hali ham Pearl daryosi yaqinida, shahar gʻarbida joylashgan va Yantian (盐田) nomi „tuz konlarini“ anglatadi). Xan sulolasi va Uch qirollik davrida Baoʻan va Dongguanning mahalliy tumanlari yagona Bolo okrugi tarkibiga kirgan (Bulu yoki 博羅). IV asrda Sharqiy Jin sulolasi davrida Dongguan provinsiyasining (Dingguan, Tung Kvun yoki 東 官) tarkibiga kirgan alohida Shenjen va Dongguan shaharlari hududini oʻz ichiga olgan alohida Baoan grafligi tuzildi. Zamonaviy Nanshan tumani oʻrnida joylashgan Nantou Siti (Nantouu, na this) ushbu viloyatning markazi edi, keyinchalik u Baoʻan (Po On, 寶安), Dyunmen (Tuen Mun, 屯門) va Xinʼan (San On, 新安) nomi bilan tanilgan.). VIII asrning-yilnomalariga koʻra, Kantonga ketayotgan chet el kemalari Nantuda toʻxtardi, mahalliy garnizon esa Pearl daryosi deltasining janubiy tomonini qoʻriqlagan. 757-yilda, Tang sulolasi davrida Dingguan (東 官) provinsiyasi Danggu (東莞) deb qayta nomlandi.

Geografik xususiyat

Geografik joylashuv 
Shenjen Marvarid daryosi deltasida joylashgan boʻlib; janubda Gonkong, shimoli-gʻarbda Dongguan shahri bilan (ikkala shaharning markaziy qismlari orasidagi masofa taxminan 60 km), shimoliy-sharqda Xoyjou shahri bilan chegaradosh. Dongguan Shenjenni Guangdong viloyati poytaxti Guangjou bilan ajratib turadi (Shenjen markazidan Guangjou markazigacha boʻlgan masofa taxminan 100 km). Marvarid daryosining qarama-qarshi sohilida, Shenjendan janubi-gʻarbda 60 km masofada Juxay va Makao shaharlari joylashgan.< Shenjen bilan Gonkong chegarasi (Shamchun, ) va Shatujiao (Shataukok, ) daryolari boʻylab oʻtadi. Shenjen shahrining sub-provinsiyasiyal qismining maydoni — 1989 km² (boshqa manbalarga koʻra — 1953 va 2050 km²)

Relyefi 
Dastlab Shenjen hududi unumdor yerlarga ega tepaliklardan tashkil topgan edi, ammo shahar maxsus iqtisodiy zona deb eʼlon qilingach, mahalliy manzara jiddiy oʻzgarishlarga uchradi. Turar-joy va ishlab chiqarish binolari egallagan maydonning doimiy ravishda kengayishi tepaliklar va oʻrmonlarning yoʻq qilinishiga olib keldi. Hozirda uchta muhim tepaliklar saqlanib qolgan boʻlib, bular:
 Utunshan (shaharning eng baland choʻqqisi 944 m);
 Lianhuashan;
 Bijiashan.
Shenjenda Juszyan va Dunszyan daryolari bilan bogʻlangan 300 dan ortiq daryo va oqimlar mavjud. Sohilning umumiy uzunligi 230 kmni tashkil qiladi.

Manbalar