yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Bozor savati tahlili

Bozor savatchasini tahlil qilish — bu supermarketlardagi eng odatiy, shablonli xaridlarni qidirish (assotsiativ qoidalarni qidirish). Bozor savatini tahlil qilish oʻzaro bogʻliq boʻlgan tovarlar kombinatsiyasini aniqlash uchun maʼlumotlar bazalarini tahlil qilish orqali amalga oshiriladi. Boshqacha qilib aytganda, “juftlangan tovarlar„ ni aniqlash amalga oshiriladi. Har bir bunday juftlikda bitta mahsulot asosiy mahsulot boʻladi va u bilan sotib olingan mahsulot hamroh boʻladi. Bunday tahlil juftlashtirilgan mahsulotlarni sotib olish chastotasini, shuningdek, tegishli mahsulotni asosiy mahsulot bilan birga sotib olish ehtimolini aniqlaydi.

Bozor savati tahlili natijalari 

 tovarlar va zahiralar assortimenti optimallashtirish;
 savdo maydonchalarida tovarlarni joylashtirish;
 aksiyalarni rejalashtirish (juft mahsulotlarga chegirmalarni taqdim etish);
 tegishli mahsulotlarni ilgari surish hisobiga sotish hajmining oshishi.

Misol uchun, tahlillar natijasida makaron va ketchup (pivo va chips, shampun va konditsioner, printer va qogʻoz) birgalikda sotib olish shablonli xarid ekanligi aniqlandi. Xarid qilish chastotasini va tegishli tovarni kalit bilan birga sotib olish ehtimolini bilgan holda, xaridorni ularni yonma-yon joylashtirish yoki ulardan birini reklama qilish orqali birgalikda sotib olishga “qoʻzgʻatish„ mumkin.

Asboblar 
Zamonaviy maʼlumotlar bazalari juda katta va oʻsishda davom etganligi sababli, muammoni qisqa vaqt ichida hal qiladigan assotsiatsiya qoidalarini topish uchun samarali kengaytiriladigan algoritmlar talab qilinadi. AIS deb nomlangan birinchi assotsiatsiya qoidalarini qidirish algoritmi 1993 yilda IBM Almaden tadqiqot markazi tomonidan ishlab chiqilgan. Bugungi kunga kelib, assotsiatsiya qoidalarini olish uchun ishlatiladigan asosiy algoritm Rakesh Agraval muallifi boʻlgan Apriori algoritmidir.

Manbalar 

Algoritmlar
Squeak

Squeak – bu dasturlash tili, Smalltalk tilining dialektidir. Oʻzaro platformali dasturga ega (Windows, Linux, Macintosh). „Squeak“ dastlab bir guruh Apple kompyuter dasturchilari tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, ular orasida Smalltalk-80 dasturchilari ham bor edi. Rivojlanish xuddi shu guruh tomonidan Walt Disney Imagineeringda davom ettirilgan.

Ayni paytda Squeak har qanday foydalanish uchun mutlaqo bepul. Bundan tashqari, Squeak toʻliq manba kodlarida (shu jumladan, virtual mashinada) mavjud. Squeakda bir nechta grafik quyi tizimlar amalga oshirilgan (jumladan MVC, original Smalltalk-80-dan meros boʻlib qolgan, joriy versiyada qoʻllab-quvvatlanmaydi, 3.8 dan oldingi versiyalarda ishlaydi). Biroq, asosiysi Morphicning oʻziga xos grafik quyi tizimi (Self dan koʻchirilgan).

Atrof-muhitga qoʻshimcha ravishda, Squeak by Example kitobi ochiq litsenziya ostida tarqatiladi.

Kamchiliklari orasida virtual mashinaning past ishlashi, juda oʻziga xos grafik interfeysi va oz miqdordagi hujjatlar mavjud.

Asosiy ishlab chiquvchilar orasida: Dan Ingalls (Dan Ingalls) va Alan Kay (Alan Kay).

Adabiyotlar 

 Misol bilan qichqiring
  (UDK519.85(023) BBC 22.18)

Havolalar 

 Asosiy sayt
 Squeak poligloti  – Squeak 3.8 ning koʻp tilli versiyasi, ruslashtirilgan interfeys va ruscha kalit soʻzlardan foydalanish qobiliyati
 Dasturlash tillari ensiklopediyasi Progopediadagi Squeak maqolasi  (rus.)

Smalltalk
Bepul kompilyatorlar va tarjimonlar
Taʼlim uchun dasturlash tillari
Dasturlash tillari
Dinamik tipografiya bilan tillar
Obʼektga yoʻnaltirilgan dasturlash tillari
Daraxtsimon sxema

Dendrogramma — bu klasterni ketma-ket kengaytirish jarayonining har bir bosqichini ifodalovchi n ta darajani oʻz ichiga olgan daraxt diagrammasi.

Dendrogramma nomi qadimgi yunoncha ikkita soʻzdan kelib chiqqan bo’lib, díndrón (dendron) — „daraxt“ va gamma (grámma) — gramm, „chizilgan”, “matematik figura“ degan ma’nolarni bildiradi.

Dendrogrammaning boshqa nomlari ham bor: daraxt diagrammasi, klaster birlashma daraxti, ierarxik tuzilishidagi daraxti.

Dendrogramma — bu ierarxiyaning turli darajalarida oʻzgarib turadigan obyektlarning ichki guruhlari.

Dendrogrammalarni qoʻllash 

 Ierarxik klasterlashda u tadqiqot natijasida olingan klasterlarning joylashishini tasvirlash uchun ishlatiladi.
 Hisoblash biologiyasida va genlar yoki naqshlarning klasterlanishini, baʼzida issiqlik xaritalari chegaralarida koʻrsatadi.
 Filogenetikda turli xil biologik taksonlar oʻrtasidagi evolyutsion munosabatlarni koʻrsatadi. Bunda dendrogramma filogenetik daraxt deb ham ataladi.

Qurilish usullari 
Dendrogrammalarni yaratishning turli usullari mavjud. Joylashuviga koʻra, ular vertikal va gorizontal ravishda boʻlinadi.

Eslatmalar
Maʼlumotlaring bogʻliqligi

Informatika fanidagi ma'lumotlarga bog'liqlik - dasturning keyingi buyrug'i oldingi har qanday buyruqqa bog'liq boʻlgan holat. Kompilyatsiya nazariyasida bog'liqlikni aniqlash usuli bog'liqlikni tahlili deb ataladi.

Bog'liqlarning uch turi mavjud: ma'lumotlarga bog'liqlik, nomga bog'liqlik va boshqaruvga bog'liqlik.

Ma'lumotlarga bog'liqliklar 
Agar quyidagi shartlardan kamida bittasi bajarilsa, 2-jamoa 1-jamoaga maʼlumotlarga bogʻliqligini aytamiz:

 1-buyruq 2-buyruq foydalanadigan natijani chiqaradi.
 2-buyruq ba'zi 3-buyruqlarga bog'liq boʻlgan ma'lumotlar, bu esa o'z navbatida 1-buyruqga bog'liq

Agar buyruqlar ma'lumotlarga bog'liq bo'lsa, ularni bir vaqtning o'zida bajarib bo'lmaydi. Ushbu buyruqlarning bir vaqtning o'zida bajarilishi bir -birining ustiga chiqishni yo'q qilishni ta'minlaydigan ichki quvurlarni blokirovka qilish sxemalari boʻlgan ba'zi bir mashinani yaratishni talab qiladi. Ichki qulflari bo'lmagan mashinada kompilyator to'liq mos keladigan bog'liq ko'rsatmalarni rejalashtira olmaydi. Aks holda, dastur to'g'ri ishlamaydi.

Nomi bo'yicha bog'liqliklar 
Keyingi turdagi bog'liqlik - bu nomga bog'liqlik. Bu bog'liqliklar buyruqlar bir xil nomdan foydalanganda ( registr, xotira joylashuvi ), lekin buyruqlar o'rtasida ma'lumot uzatish bo'lmaganda paydo bo'ladi. 1 va 2 buyruqlar o'rtasida nomga bog'liqlikning ikki turi mavjud:

 Anti -dependency - Agar 2-ko'rsatma 1-ko'rsatma o'qiydigan xotira joyiga yozsa va birinchi bo'lib 1-ko'rsatma bajarilsa paydo bo'ladi.
 Chiqishga bog'liqlik - 1-buyruq va 2-buyruq natijani bir xil xotira joyiga yozganda yuzaga keladi. Bu buyruqlarni bajarish tartibi saqlanishi kerak.

Ushbu ikki turdagi bog'liqliklar bog'liqlik deb ataladi, chunki ma'lumotlarga bog'liqlikdan farqli o'laroq, ular ma'lumotlarni bir buyruqdan boshqasiga o'tkazmaydi. Bu shuni anglatadiki, nomga bog'liqlik bilan bog'langan buyruqlar birgalikda bajarilishi mumkin, agar buyruqlarda ishlatiladigan xotira joylashuvi nomi buyruqlar bir-biriga zid bo'lmasligi uchun o'zgartirilsa. Ro'yxatga olish nomini o'zgartirish kompilyator tomonidan statik ravishda, shuningdek, apparat tomonidan dinamik ravishda amalga oshirilishi mumkin.

Bog'liqlarni nazorat qilish 
Bog'liqlikning oxirgi turi - bu nazoratga bog'liqlik. Ular shartli sakrash buyrug'iga nisbatan ko'rsatmalarning tartibini belgilaydi. Natijada, sakrashsiz ko'rsatmalar faqat kerak boʻlganda bajariladi. Dasturdagi har bir ko'rsatma shartli sakrashlar to'plamiga bog'liq holda nazorat qilinadi. Umuman olganda, ushbu nazorat bog'liqliklari saqlanishi kerak.

Boshqaruvga bog'liqlik bilan bog'liq ikkita cheklov mavjud:

 Boshqarishga bog'liq boʻlgan ko'rsatma harakat natijasida shartli o'tish ko'rsatmasi oldiga qo'yilmaydi va undan mustaqil bo'ladi.
 Shartli tarmoqli ko‘rsatmadan nazoratdan mustaqil bo‘lgan ko‘rsatmani shartli tarmoqli ko‘rsatmadan keyin shunday joylashtirish mumkin emaski, uning bajarilishi shu shartli bo‘lim tomonidan nazorat qilinadi.

Eslatmalar
Intellektual matn tahlili

Matn yaratish ( IMT,  ) ― sunʼiy intellektning asosiy yoʻnalishidan biri bo'lib, uning maqsadi mashinani o'rganish va tabiiy tilni qayta ishlashning amaliy usullarini qo'llash asosida matnli hujjatlar to'plamidan ma’lumot olishdir. "Matn yaratish " nomi "m’alumotlar orasidan matn qazb olish" tushunchasiga mos keladi ( AID,  ), bu ularning maqsadlari, axborotni qayta ishlashga yondashuvlari va qo‘llanilishi sohalarining o‘xshashligini ifodalaydi; farq nafaqat yakuniy usullarda, yoki, AID elektron kutubxonalar va matn  korpuslari bilangina emas, balki omborlar va maʼlumotlar bazalari bilan shug‘ullanishida namoyon bo'ladi.

AIT vazifa guruhlari 
AIT vazifalarining asosiy guruhlari quyidagilardan iborat: matnni turkumlash, ma’lumotlarni ajratib olish va qidirish, matn to'plamlaridagi o‘zgarishlarni qayta ishlash va foydalanuvchiga ma‘lumot taqdim etish vositalarini ishlab chiqish.

Hujjatlarni turkumlashtirish to'plamdan hujjatlarni o‘xshash matnlarning bir yoki bir nechta guruhiga (sinflari, klasterlari) (masalan: mavzu yoki uslub bo'yicha) ajratishdan iborat. Kategoriyalashtirish shaxs ishtirokida ham, usiz ham sodir bo‘lishi mumkin. Hujjatlar tasnifi deb ataladigan birinchi holatda, AIT tizimi matnlarni allaqachon aniqlangan (uning uchun qulay) sinflarga kiritishi kerak. Mashinani o‘rganish nuqtai nazaridan, bu nazorat ostida o'rganishni talab qiladi, buning uchun foydalanuvchi AIT tizimiga sinflar to‘plamini va ushbu sinflarga tegishli hujjatlar namunalarini taqdim etishi kerak.

Kategoriyalashtirishning ikkinchi holati hujjatlarni klasterlash deb ataladi. Shu bilan birga, AIT tizimi matnlar tarqatilishi mumkin bo'lgan klasterlar to'plamini o'zi aniqlashi kerak - mashinani o'rganishda tegishli vazifa deyiladi nazoratsiz o‘rganish. Bunday holda, foydalanuvchi IAT tizimiga qayta ishlanayotgan to'plamni bo'lishni xohlagan klasterlar sonini aytishi kerak (xususiyatlarni tanlash protsedurasi allaqachon dastur algoritmiga kiritilgan deb taxmin qilinadi).

Ilova 
So'nggi paytlarda matn tahlili xavfsizlik, tijorat va ilm-fan kabi turli sohalarda tobora ko'proq e'tiborni tortmoqda.

Xavfsizlikda 
Aerotext va Attensity kabi ko‘plab matn tahlil paketlari xavfsizlik ilovalari bozoriga, xususan, yangiliklar saytlari kabi oddiy matn manbalarini tahlil qilishga qaratilgan.

Dasturiy ta'minotda 
IBM, Apple va Microsoft kabi yirik kompaniyalarning tadqiqot va ishlanmalar boʻlimlari kelajakda maʼlumotlarni tahlil qilish va chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish maqsadida matn tahlili texnologiyalarini oʻrganmoqda.

Manbalar

Adabiyotlar 

 

 
 
 

Matnlarni avtomatik qayta ishlash
Sunʼiy intellektni qoʻllash
Pure Data

Pure Data, Pd ("sof maʼlumotlar") — interaktiv kompyuter musiqasi va multimedia asarlarini yaratish uchun 1990-yillarda Miller Puckette tomonidan ishlab chiqilgan maʼlumotlar oqimini dasturlash paradigmasida ishlaydigan vizual dasturlash tili. Bu Max/MSP ning bepul analogidir.

Pd-ning asosiy qoʻllanishi audio ishlov berishdir, ammo vaqt oʻtishi bilan "sof maʼlumotlar" tasvir va videoni qayta ishlash kabi raqamli signallarni qayta ishlashning kengroq sohasida qoʻllanishini topdi.

Turing-toʻliq tilning markazida maʼlumotlar oqimlari () obʼektlardan oʻtish () va ulanishlar (obʼektlar orasidagi) chiqish (bitta obʼektning) kirishlar uchun maʼlumot beradi () boshqa obʼektlar va oqimning oʻzi koʻp bosqichlardan iborat boʻlishi mumkin. Pd-dagi dastur — bogʻlangan obʼektlar toʻplami — yamoq deb ataladi () modulli sintezatorlarga oʻxshash boʻlib, ularda ulanishlar uchun patch-kodlari ishlatilgan.

Pure Data — bu hodisalarga asoslangan tizim boʻlib, unda xabarlarni qayta ishlaydigan obʼektlar () maʼlumotlarni qabul qilmaguncha hech narsa qilmang. Signalni qayta ishlash uchun obʼektlar, agar aniq oʻchirilgan boʻlmasa, doimo ishlaydi.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 

Dasturlash tillari
Modellashtirish
Maʼlumotlarni koʻrish
Koʻp oʻlchovli masshtablash

Koʻp oʻlchovli masshtablash – Siz oʻrtogʻingizga avtobus bekatidan uyingizgacha boʻlgan yoʻlni qogʻozga chizib koʻrsatmoqchisiz. Albatta, bu yoʻl uncha uzoq boʻlmasa ham qogʻozga sigʻmaydi. Demak, yoʻlni kichraytirib chizishga toʻgʻri keladi. Bunda sizga masshtab yordam beradi. Masshtab joydagi masofaning chizma, plan va xaritada tasvirlaganda necha marta kichraytirilganligini koʻrsatuvchi kasr sondir. Avtobus bekatidan sizning uyingizgacha boʻlgan masofa 550 m. Uni qisqartirib chizmada 5,5 sm qilib chizdingiz. Siz masofani 10 000 marta qisqartirdingiz. Shunda masshtab 1:10 000 boʻladi. Har qanday xarita va joy planida uning masshtabi, yaʼni masofalar necha marta qisqartirilgani yozib qoʻyiladi.

 Masshtab uch xil koʻrinishda boʻladi: sonli masshtab, nomli masshtab va chiziqli masshtab.

Chiziqli masshtabdan foydalanish eng qulay. Chiziqli masshtab teng qismlarga boʻlingan toʻgʻri chiziq shaklida boʻladi. Agar bu masshtab 1 sm da 100 m deb yozilsa, nomli masshtab deb, 1:10 000 deb yozilsa, sonli masshtab deb ataladi.

Yarimsharlar tabiiy xaritasining sonli masshtabi 1:22 000 000. Bunda 1 sm da necha km borligini aniqlash uchun 5 ta nolni oʻchiramiz. Shunda nomli masshtab 1 sm da 220 kilometr boʻladi.

 Chiziqli masshtabdan masofani aniqlashda foydalanish uchun sirkulning ikki uchini xaritadagi oraliq masofa aniqlanishi lozim boʻlgan nuqtalarga qoʻyib, soʻng uni masshtabga ham qoʻyiladi. Shunda masofa aniq boʻladi.

Foydalanish sohalari 
 Tajribadan olingan oʻrganilayotgan hodisalar orasidagi juft masofalar tuzilishini tushuntiruvchi yashirin oʻzgaruvchilarni qidirish.
 Yashirin oʻzgaruvchilar fazosida oʻrganilayotgan hodisalarning joylashuvi haqidagi gipotezalarni tekshirish.
 Kichik miqdordagi yashirin oʻzgaruvchilar yordamida empirik ravishda olingan maʼlumotlar massivini siqish.
 Maʼlumotlarning vizual taqdimoti.
 sonli masshtab, nomli masshtab va chiziqli masshtab.

Masofa funksiyasi 
Masofa funksiyasi ikki masshtabli ob’ektni masofa bilan bogʻlaydigan ikkita argument funktsiyasidir  ular orasida quyidagi aksiomalar boʻlishi uchun :  agar va faqat ob’ektlar boʻlsa  va  mos keladi (masofa refleksi),  (masofa simmetriyasi),  (uchburchak qoidasi).

Yaqinlik funksiyasi 
Yaqinlik funksiyasi kamroq rasmiylashtiriladi, chunki u eksperimental qiymatdir, masalan, sotsiologik soʻrov jarayonida olingan. Bu funksiya  ikkita masshtabli ob’ektni masofa bilan bogʻlaydigan ikkita argument  ular orasida quyidagi aksiomalar boʻlishi uchun:  (ob’ekt boshqa ob’ektga qaraganda oʻziga yaqinroq),  (yaqinlik simmetriyasi), katta qiymatlar uchun  va  kattalik  kamida bir xil tartibga ega (zaiflashtirilgan uchburchak qoidasi).

Adabiyot 
 Tolstova Yu. N. Osnovi mnogomernogo shkalirovaniya. – M.: KDU, 2006. – 160 s. – ISBN 5-98227-100-4
 6-sinf matematika darsligi
 Deyvison M. Mnogomernoe shkalirovanie: metodi naglyadnogo predstavleniya dannix. – M.: Finansi i statistika, 1988. – 254 s. – ISBN 5-279-00276-3
 Ayvazyan S. A., Buxshtaber V. M, Yenyukov I. S. i dr. Prikladnaya statistika: klassifikatsiya i snijenie razmernosti. – M.: Finansi i statistika, 1989. – 607 s.
Amaliy matematika
Kosmopolit mahalliychilik

Kosmopolit mahalliychilik – taqsimlangan tizimlarga tayangan holda ishlab chiqarish va isteʼmolni bir-biriga yaqinlashtiradigan barqaror infratuzilmalar orqali mahalliy va global hamjamiyatlarni bogʻlashga intiladigan jamiyat rivojlanishiga ijtimoiy innovatsion yondashuv.

Kosmopolit mahalliychilik yoki kosmolokalizm tushunchasi birinchi marta atrof-muhit, rivojlanish va globallashuv olimi Volfgang Saks tomonidan taklif qilingan. Saks, Ivan Illichning koʻplab izdoshlaridan biri sifatida tanilgan va uning ishi yashil va ekologik harakatlarda oʻz taʼsiriga ega boʻlgan. Glokalizatsiyadan farqli oʻlaroq, kosmolokalizm mahalliylikdan universallikka oʻtadi, mahalliylikni ijtimoiy birgalikda yashash joyi sifatida tan oladi va kapitalistik bozor qoidalaridan ustun turadigan global tarmoqlarning imkoniyatlarini taʼkidlaydi.

Kosmopolit mahalliychilik bilim, gʻoyalar, koʻnikmalar, texnologiyalar, madaniyat va (ijtimoiy va ekologik barqarorlikni nazarda tutgan holda) resurslarni almashuvchi va bir-birini qoʻllab-quvvatlovchi jamoalar (mahallalar, qishloqlar, shaharchalar, shaharlar va viloyatlar) global tarmogʻini rivojlantirishga yordam beradi. Ushbu yondashuv mahalliy va global oʻrtasidagi ijodiy, oʻzaro munosabatlarni rivojlantirishga qaratilgan. Kosmopolit mahalliychilik globallashuvdan kelib chiqadigan muammolarni, yaʼni mahalliy madaniyatlar va iqtisodiyotlarning bir xil va beqaror global tizimga singib ketishini hal qiladi, shu bilan birga paroxializm va izolyatsionizmning lokalizatsiya tuzoqlaridan qochadi.

Rivojlangan global tarmoqqa kirish imkoniga ega boʻlgan odamlarning oʻzini-oʻzi tashkil etishi umumiy resurslar va oʻzining boshqaruv tizimlari bilan hamkorlik qiladi va ishlab chiqaradi. Ushbu tizim umumiy resurs atrofida qurilgan va ishlab chiqaruvchilar yoki foydalanuvchilar jamoasi tomonidan yaratilgan va boshqariladigan muassasalar orqali resurs yaratish va boshqarishning ijtimoiy amaliyotini nazarda tutadi. Ular tabiiy resurslarni (masalan, baliqchilik, yaylovlarni) birgalikda boshqarishdan tortib raqamli kontentni birgalikda yaratish va birgalikda boshqarishgacha boʻlgan turli formatlarda keladi. Korporativ tomonidan tashkil etilgan Britannica Encyclopedia va Microsoft Encarta ni siqib chiqargan bepul Wikipedia entsiklopediyasi va veb-serverlar bozoridagi yetakchi dasturiy taʼminot Apache HTTP Server kabi tashabbuslar raqamli hamjamiyatlarga misol boʻla oladi. Kommunalarning boshlanishi deyarli faqat virtual loyihalar va jamoalarning raqamli shakllarini oʻz ichiga olgan. Yaqinda paydo boʻlgan kommunal harakatlar mahalliy ishlab chiqarishni va tabiiy va raqamli kommunalarda, jismoniy va raqamli makonlarda, faoliyat va vaqtlarda analog va raqamli texnologiyalarning oʻzaro bogʻlanishini ham oʻz ichiga oladi.

Manbalar 

Ijtimoiy masalalar
Innovatsiya
Shockley Semiconductor Laboratory

Shockley Semiconductor Laboratory- hozirda tugatilgan Amerika kompaniyasidir. Bu shirkat  oz fursatda  „ Silikon vodiysi“ nomi bilan mashhur boʻlgan kremniy yarimoʻtkazgich biznesidir.

1956-yilda fizika boʻyicha boʻlajak Nobel mukofoti sovrindori Uilyam Shokli 4 qatlamli diodlar ustida ishlash uchun Shokli yarimo'tkazgichlar laboratoriyasini yaratdi. U universitetdagi tanishi, Beckman Instruments asoschisi Arnold Bekmanning moliyaviy yordamini ta'minladi. Shockley Semiconductor Beckman Instruments kompaniyasining Shoklini korxonasi sifatida tashkil etilgan, ammo Bekman Shoklini erkin qo'ygan. Shokli laboratoriyani Mountain View kichik shaharchasida joylashtirishga qaror qiladi.Bunga sabab, birinchidan,uning onasi u yerdan uncha uzoq boʻlmagan joyda yashagan, ikkinchidan, Stenford universiteti Mauntin-Vyudagi yerga egalik qilgan va uni elektronika ishlab chiqaruvchilariga qulay shartlarda bergan.

Shokli oʻzining sobiq xodimlarini Bell Labs’dan olib kela olmaydi. Buning oʻrniga u Amerika universitetlarini yaqinda tugatgan, uning fikricha, elektronika boʻyicha eng yaxshi yosh mutaxassislar guruhini ishga oladi. Shoklining takabbur va hatto beparvolik bilan biznes yuritish uslubi yosh xodimlarga yoqmaydi. Misol uchun, Shoklining kotibi uning barmogʻini kesib tashlagani va Shokli aybdorni topish uchun kompaniyaning barcha hodimlarini poligrafiya testidan oʻtishga majbur qilgani maʼlum boʻlgan (maʼlum boʻlishicha, kotibaning oʻzi tasodifan oʻzini pushta bilan kesib tashlagan). Soʻnggi qaror Shoklining kremniy yarimoʻtkazgichlari boʻyicha ilgʻor tadqiqotlarni toʻxtatish qarori boʻldi. Sakkiz nafar yosh xodim — bular. „Xiyonatli sakkizlik“ Bekmanga Shoklini professional menejer bilan almashtirishni taklif qildi. Bekman rad etdi. 1957-yilning kuzida sakkiz kishi oʻz ishlarini tashlab, oʻzlarining Fairchild Semiconductor kompaniyasiga asos solishdi.

Sakkiz kishining ketishi bilan Shokli yarimoʻtkazgich laboratoriyasi eng yaxshi xodimlarining koʻpini yoʻqotdi; bir necha oy oʻtgach, Shokli kompaniyasi yopildi.

Havolalar 

 
 
 

AQSh shirkatlari
Sovgʻa sertifikati

Sovgʻa sertifikati (sovgʻa kartasi) odatda karton (sertifikat) yoki plastik kartochka boʻlib, u nusxa koʻchirishdan himoyalanish xususiyatiga ega boʻlib, u emitent mamlakatida qabul qilingan valyutada qandaydir ekvivalent qiymatga ega.

Sovgʻa plastik kartalari tufayli, qogʻoz sovgʻa sertifikatlari toʻqigan imkonini beradi bosma qurilmalar mavjudligini oshirish uchun sovgʻa sertifikatlari oʻrniga keldi.

Sovgʻa sertifikatlarining emitenti – bu sovgʻa kartasini xaridor keyinchalik ushbu miqdorni oʻz xohishiga koʻra tasarruf etishi uchun kassaga maʼlum miqdorda naqd pul qoʻyish faktini qayd etishni istagan chakana sotuvchi kompaniyadagi sovgʻa sifatida keladi.

Ushbu marketing harakatining mohiyati kompaniya aylanmasini sunʼiy ravishda oshirish va sodiq mijozlardan mablagʻlarni toʻplashdan iborat. Karta olib yuradigan bilvosita reklama haqida ham unutmang. Yuqoridagilarga qoʻshimcha ravishda, sovgʻa kartalarining chiqarilishi emitent uchun ham qiziq, chunki sotilgan koʻplab sertifikatlar hech qachon ishlatilmaydi, chunki ularning amal qilish muddati cheklangan. 2012-yilda AQSh bozorida Time jurnalidagi nashrga koʻra, 2 milliard dollarlik sertifikatlar sotilgan, ammo foydalanilmagan.

Sovgʻa kartasining gʻoyasi quyidagicha – bu doʻkonning karta egasi bilan sotish yoki xizmatlar koʻrsatish boʻyicha huquqiy munosabatlarga kirishish majburiyatini tashuvchisi. Bunday holda, mijozga tovarlarni oʻtkazish yoki xizmatlarni koʻrsatish toʻlov tartibsiz amalga oshiriladi, chunki hamma narsa oldindan toʻlanadi – kartani sotib olayotganda. Bu kartaning oʻziga xos qiymatga, tovarga aylanishining birinchi sababidir. Sovgʻa kartasining qimmatligining ikkinchi sababi shundaki, u mijozdan mijozga erkin oʻtkazilishi mumkin, bu esa uni sovgʻa sifatida taqdim etadi.

Kartalarni chiqarish bank litsenziyasini talab qilmaydi, chunki karta naqd hisob-kitob vositasi emas, naqd pul bilan bank operatsiyalari amalga oshirilmaydi.

Kartalarning aylanmasi va sotib olingan sertifikat uchun pul mablagʻlarini qaytarishni taqiqlash sovgʻa kartalarini, yaʼni ularni oʻzaro almashish uchun saytlarni ishlab chiqishda yangi bosqichga olib keldi.

Adabiyot 

 Klod Xopkins, Mening reklamadagi hayotim, Eksmo, 2008, ISBN 978-5-699-26228-1 .

Qoʻshimcha maʼlumotlar 

 Chegirma

Eslatmalar 

Toʻlov tizimlari
Marketing
Sotib olish

Sotib olish ( „olish“) – savdo kompaniyasining plastik kartalar orqali tovarlar va xizmatlar uchun naqd pulsiz toʻlovlarni qabul qilish imkoniyati. Ekvayring tushunchasi, shuningdek, bank va texnologik xizmatlarni – mijozlar maʼlumotlarini uzatish va qayta ishlashni oʻz ichiga oladi. Vakolatli ekvayring bank tomonidan amalga oshiriladi () savdo yoki xizmat koʻrsatish korxonalarida (TSP) toʻlov terminallari (anʼanaviy savdogar ekvayringda POS terminallar, mobil ekvayringda mPOS terminallar) yoki imprinterlarni oʻrnatish orqali. Soʻnggi paytlarda onlayn kassa apparatlariga oʻrnatilgan terminallar mashhurlik kasb etmoqda.

Ekvayring xizmatlari bozorining katta qismini Visa, MasterCard va JCB aʼzo banklari egallaydi. American Express kartalari AQShda ham keng qoʻllanadi. Rossiyada „Mir“ milliy toʻlov tizimi faol amalga oshirilmoqda.

Qabul qilish turlari:

 Merchant acquiring – bu POS-terminallar orqali toʻlovni oʻz ichiga oladi: estrodiol kassa va naqd pulsiz toʻlov terminali. Operatsiyani amalga oshirish uchun karta terminalga kiritiladi yoki qurilmaga keltiriladi va pul yechib olinadi.
 Mobil ekvayring elektron toʻlovning nisbatan yangi turi hisoblanadi. Terminallarning nomi mPOS terminallaridir. Ularning yordami bilan mijoz sotuvchining smartfoni yoki kompyuteridagi kartani oʻquvchi orqali hisob raqamiga pul oʻtkazadi .
 Internet-ekvayring – Internet-doʻkonlarda toʻlovlarni amalga oshirish va turli xizmatlar uchun toʻlovlarni amalga oshirish imkonini beruvchi maxsus ishlab chiqilgan veb-interfeysdan foydalangan holda Internet orqali toʻlov uchun bank kartalari va elektron pullarni qabul qilish: telefon, kommunal xizmatlar, Internetga kirish va boshqalar.
 Bank kartalari egalariga naqd pul berish (koʻpincha bu protsedura ekvayring deb ham ataladi). Bunday emissiya, qoida tariqasida, bankomat orqali yoki maxsus sozlangan POS-terminal (PVN – naqd pul punkti) yordamida amalga oshiriladi. Bu hududda kartalarni qabul qiluvchi turli xil oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish qurilmalari ham kiradi.

Qabul qilish jarayoni 
Ekvayring protsedurasida bir nechta subyektlar ishtirok etadi.

Savdo Torgovaya tochka – tovar yoki xizmatlarni sotish bilan shugʻullanadigan tashkilot, ekvayring ulanishining tashabbuskori. Ekvayringdan foydalanganlik uchun komissiya toʻlaydi.

Sotib olish banki – bu sotuvchining joriy hisobvaragʻi ochilgan va ekvayring uchun asbob-uskunalar bilan taʼminlaydigan kredit muassasasi. Bunday bank toʻlov tizimida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak (UnionPay, Visa, MasterCard va / yoki tranzaktsiya mamlakatida akkreditatsiyadan oʻtgan boshqa har qanday). Kartani xarid qilish operatsiyalarining texnik tomoni uchun javobgar, sotuvchidan komissiya oladi.

Emitent bank – toʻlovlari terminallar tomonidan qabul qilinadigan bank kartalarini chiqaradigan kredit muassasasi. Bank kartasidan foydalangan holda xarid qilish tartibi doirasida mijoz bilan hisob-kitoblarning toʻgʻriligi uchun toʻliq javobgarlikni oʻz zimmasiga oladi.

Klient – xaridor, emitent bankdan olingan bank kartasi egasi.

Qoʻshimcha maʼlumotlar 

 Mobil ekvayring
 Internet sotib olish
 Protsessing markazi

Eslatmalar 

Toʻlov tizimlari
Monetopriyomnik

Tanga qabul qiluvchi — tangalarni qabul qiluvchi qurilma. Odatda oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish mashinalarida va oʻyin mashinalarida qoʻllanadi. Datchiklar toʻplamidan foydalanib, tanga qabul qiluvchi tanga nominalini, valyutasini va (yoki) haqiqiyligini aniqlaydi.

Tanga qabul qiluvchilarning turlari 
Tanga qabul qiluvchilar bir necha turlarga boʻlinadi.

Standart tanga qabul qiluvchi 
Elektron tanga qabul qiluvchilarning eng oddiy turi mavjud boʻlib, ular odatda „taqqoslash“ deb ataladi. Ularning ishlash printsipi qabul qilingan tangani tanga qabul qiluvchining maxsus joyiga oʻrnatilgan standart bilan solishtirishdir. Ushbu turdagi tanga qabul qiluvchi tanganing faqat bitta nominalini ajrata oladi. Otish paytida tanga standartning elektromagnit parametrlarini qabul qilingan tanga bilan solishtirish orqali tanganing haqiqiyligini aniqlaydigan sensordan oʻtadi. Parametrlar mos yozuvlarga yaqin boʻlsa, tanga qabul qilinadi. Odatda tanga almashtirgichlar almashtirgichdan oʻtgandan soʻng tangani tortib olishning oldini olish uchun qaytarish mexanizmi va xavfsizlik moslamasi bilan jihozlangan.

Tanga qabul qiluvchi dasturlashtiriladi 
Ushbu turdagi tanga qabul qiluvchi tangalarning bir nechta nominallarini qabul qilishi mumkin. Har bir tanganing xususiyatlari flesh xotirada saqlanadi. Har bir tanga uchun flesh-xotiradagi maʼlumotlar tangani tanga uyasiga tushirish orqali dasturlash rejimiga kiritiladi. Tanga oʻtayotganda uning diametri, elektromagnit oʻtkazuvchanligi va baʼzan ogʻirligi kabi xususiyatlari flesh-xotiradagi maʼlumotlar bilan taqqoslanadi va agar ular mos kelsa, tanga qabul qilinadi.

Tanga qabul qiluvchini saralash 
Saralash tanga qabul qiluvchisi tangalarni nominal qiymati boʻyicha saralash uchun moʻljallangan. Mexanizm baraban yoki dasturlashtiriladigan turga asoslangan boʻlishi mumkin. Ishning oʻziga xos printsipi ishlab chiqaruvchining dizayniga bogʻliq.

Oʻzgartirish funksiyasiga ega tanga qabul qiluvchi 
Ushbu tur saralash mexanizmini va oʻzgarishlarni berish mexanizmini birlashtiradi. Tanga tushganda, tanga qabul qiluvchi tanga xarakteristikalarini flesh-xotiradagi maʼlumotlar bilan taqqoslaydi va tangani qaytarish yoki qabul qilish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Ikkinchi holda, nominal qiymatdagi tanga quvurlarga tushadi. Eng keng tarqalgan almashtirgichlar toʻrt yoki besh trubkali. Naycha toʻlganida, tangalar umumiy idishga tashlanadi. Oʻzgartirish kerak boʻlganda, kompyuter tanga qabul qiluvchiga maʼlum miqdorni berish uchun signal yuboradi. Tanga qabul qiluvchi emissiya uchun maqbul nominallarni hisoblab chiqadi va quvurlar ostida oʻrnatilgan dispenser tangalarning hisoblangan sonini qaytarish kanaliga chiqaradi, bu erdan tanga savatga kiradi, uning bajarilishi mashinaning dizayniga bogʻliq tanga qabul qiluvchisi ishlatiladi. Sinovdan oʻtmagan tangalar ham u yerga tushadi.

Qoʻshimcha maʼlumotlar 

 Banknotlarni qayta ishlash qurilmasi
 Kasbiy atamalarning lugʻati

Vending mashina
Bank shartlari va uskunalari
Embossing

Kabartma ( „boʻrttirma“) — plastik kartochkaning (yoki boshqa varaq materialining) old tomonida turli xil maʼlumotlarning mexanik ekstruziya jarayoni. Masalan, bank kartalari uchun  karta raqami, amal qilish muddati, mijozning ismi va familiyasi, kompaniya nomi (korporativ mijozlar uchun)  .

Hikoya 
Birinchi toʻlov kartalari qogʻoz edi va ulardan maʼlumotlar qoʻlda koʻchirildi . Vaqt oʻtishi bilan kartalar yordamida amalga oshirilgan tranzaktsiyalar soni koʻp marta oshdi. Maxsus savdo varaqlarini toʻldirish jarayonini tezlashtirish va toʻldirishda xatolikka yoʻl qoʻymaslik uchun mijoz haqidagi maʼlumotlar qoʻllangan metall plitalardan foydalanila boshlandi. Birinchi , 1928 yilda Boston kompaniyasi „Farrington Manufacturing“ metall yozuvlarni chiqardi. Ushbu kartalarda mijozning manzili siqib chiqarilgan. Ular faqat kreditga layoqatli mijozlarga berilgan. Keyinchalik, 1940-yillarda  imprinterlar paydo boʻlgandan soʻng, sotib olish tartibi soddalashtirildi: sotuvchi bosmaxonaga metall plastinka qoʻydi va uning ustiga siqib chiqarilgan harflar savdo kvitansiyasida chop etildi .

Naqshlar 
Plastik kartalardagi identifikatsiya maʼlumotlarini siqib chiqarish uchun maxsus moslamalar — boʻrttirmalar ishlatiladi ().

Mexanik embosser — plastmassa yoki oʻz-oʻzidan yopishqoq lenta boʻlagiga maxsus barabanga oʻrnatilgan oldindan oʻrnatilgan harflarni (odatda lotin harflari va raqamlari) siqib chiqarishga qodir boʻlgan press u asosan plastik kartochkalarning kichik tirajlari uchun ishlatiladi, bunda yuqori unumli avtomatlashtirilgan liniyalardan foydalanish iqtisodiy jihatdan samarali emas.

Avtomatik embosser — bu plastik kartochkalarda tasvirlar siqib chiqariladigan belgilar toʻplamiga ega barabanni boshqaradigan mikrokompyuterni oʻz ichiga olgan murakkab texnik majmua. Bunday qurilmalarning mahsuldorligi soatiga bir necha yuz shaxsiylashtirishga yetishi mumkin.

Bundan tashqari, folga yordamida yozuvlarni qoʻshimcha rang berish (toʻldirish) taʼminlanishi mumkin.

Qoʻshimcha maʼlumotlar 

 Boʻrttirma

Eslatmalar 

Ishlab chiqarish jarayonlari va operatsiyalari
Bank shartlari va uskunalari
Joʻra Yoʻldoshev

Joʻra Yoʻldoshev (1938-2021) — pedagogika fanlari doktori, professor. Oʻzbekiston Respublikasining sobiq xalq taʼlim vaziri, Rossiya Pedagogika va ijtimoiy fanlar akademiyasi, AQSH Xalqaro fan va taʼlim akademiyasi aʼzosi.

Biografiyasi

Havolalar 
 Department of State Publication: Background notes series

Manbalar
Yodgoroy Mirzoyeva

Yodgoroy Tulkinjonovna Mirzoyeva (1996-yil 22-aprel, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbek bokschisi, engil vazn toifasida ishtirok etadi. Uch marta Osiyo chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritgan. Oʻzbek boks tarixida Yozgi olimpiada oʻyinlari ishtirok etgan birinchi ayol. Boks boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi.

Biografiyasi 
2019-yilda Samarqand davlat universitetining jismoniy madaniyat fakultetini tamomlagan.

Sport karyerasi 
2015-yilda Ulanchabda (Xitoy) ayollarning boks boʻyicha Osiyo chempionatida 57 kg boʻlgan vazn toifasida Mirzayeva bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2016-yilning 23-martidan 3-apreliga qadar Syanʻanʻ shahrida boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarining saralash bahslarida u 51 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Rio-de-Janeyro (Braziliya) boks boʻyicha Oʻzbekiston Olimpiya terma jamoasi tarkibida boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan. U birinchi davrada kanadalik Mendi Budjold bilan toʻqnash keldi, biroq toʻrtinchi bosqichda ochko yoʻqotdi.

2017-yilda Xoshiminda (Vyetnam) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida 57 kg vazn toifasida Yodgoroy Mirzaeva yarim finalda hindistonlik sportchi Sonii Singxga yutqazib, bronza medali sohibiga aylangandi.

2018-yilda u Nyu Delida (Hindiston) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida qatnashdi, lekin birinchi raundda ruminiyalik bokschi Lakrimiore Perixosga yutqazib qoʻydi.

2019-yili Bangkokda (Tailand) boʻlib oʻtgan ayollarning boks boʻyicha oʻrtasidagi Osiyo chempionatida 57 kg vazn toifasida u yana bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

Kishilar
Yashayotgan insonlar
1996-yilda tugʻilganlar
22-aprelda tugʻilganlar
Oʻzbekistonlik ayol bokschilar
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Samarqand viloyatida tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Lauren Price

Lauren Louise Price (tugʻ. 1994-yil 25-iyun) – valliylik bokschisi, 75 kg gacha toifasida ishtirok etadi. Jahon chempioni (2019) va Jahon chempionati gʻolibi (2018), Evropa chempionati gʻolibi, Yevropa oʻyinlari gʻolibi (2019). 2020-yiligi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Olimpiya chempioni.

Faoliyati 
2011-yilda Lauren Price 69 kg gacha vazn toifasida mamlakat chempionati gʻolibi. Oʻsha yili Rotterdamda (Niderlandiya) boʻlib oʻtgan Evropa chempionatida u chempionatning bronza medalini qoʻlga kiritib, gʻolib boʻlishga muvaffaq boʻldi.

2016-yilda Bolgariyada boʻlib oʻtgan Evropa chempionatida u yana uchinchi boʻldi va 75 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2018-yilda Sofiyada boʻlib oʻtgan Evropa chempionatida u yana chempionatning bronza medalini qoʻlga kiritib, sovrindor boʻlishga muvaffaq boʻldi. Oʻsha yili Hindistonda ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida 1/2 final uchrashuvida uelslik sportchi niderlandiyalik Nushka Fonteyn bilan uchrashdi va unga 2:3 hisobida yutqazdi va Jahon chempionatidagi chiqishlarini yakunladi, turnirning bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2019-yilda oktyabr oyida Ulan-udeda boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida uelslik sportchi hakamlarning alohida qarori bilan niderlandiyalik Nushka Fonteynga yutqazib, final uchrashuvini yakunladi. Jamoa norozilik bildirishdi, u qanoatlantirildi – gʻalaba Lorenga berildi. Natijada boks boʻyicha ayollar oʻrtasidagi oʻn birinchi Jahon chempionatida u jahon chempionligini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 75 kg gacha vazn toifasida u finalda xitoylik bokschi Li Syan magʻlub etdi va shu tariqa Olimpiada oltin medalini qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1994-yilda tugʻilganlar
25-iyunda tugʻilganlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi bokschilar
Ayol bokschilar
Busenaz Sürmeneli

Busenaz Sürmeneli (1998-yil 25-iyun) — turk bokschisi. Jahon chempioni, Yevropa chempionatining bronza medali sovrindori. 2020-yiligi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Olimpiya chempioni.

Faoliyati 
2018-yilda Hindistonda ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida 75 kg vazn toifasida ishtirok etgan. Birinchi bosqichda u rossiyalik sportchi Darima Sandakovaga imkoniyatni boy berdi.

2019-yilda Ispaniyada boʻlib oʻtgan boks boʻyicha Yevropa chempionatida 69 kg boʻlgan vazn toifasida u magʻlubiyatga uchragan yarim final uchrashuviga qadar yetib bordi va Yevropa chempionatining bronza medali sovrindoriga aylandi.

2019-yilda oktyabr oyida Ulan-udeda boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida turkiyalik sportchi hakamlarning alohida qarori bilan xitoylik sportchi Yan Lyuni magʻlub etib, final uchrashuvini yakunladi. Natijada, boks boʻyicha ayollar oʻrtasidagi oʻn birinchi Jahon chempionatida u jahon chempionligini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 69 kg gacha vazn toifasida u finalda xitoylik bokschi Gu Xun magʻlub etdi va shu tariqa Olimpiada oltin medalini qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1998-yilda tugʻilganlar
25-iyunda tugʻilganlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi bokschilar
Ayol bokschilar
2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi bokschilar
Nesthy Petecio

Nesthy Petecio (tugʻ. 1992-yil 11-aprel) — filippinlik bokschisi, 57 kg gacha toifasida ishtirok etadi, Filippin terma jamoasi aʼzosi. 2019-yilgi Jahon chempioni, 2012 va 2015-yillardagi Osiyo chempionati sovrindori. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining kumush medali sovrindori.

Faoliyati 
2012-yilda Ulan-batorda (Mongoliya)ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida 54 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. Oʻsha yili Koreya Respublikasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida kumush medal sovrindori boʻldi.

2015-yilda Ulanqabda (Xitoy) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida u finalga chiqdi, ammo tailandlik Peamwilai Laopeamga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2018-yilda Hindistonda ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida birinchi raund kolumbiya sportchi Yeni Ariasga yutqazib va Jahon chempionatidagi oʻyinini yakunlab.

2019-yilda oktyabr oyida Ulan-udeda (Rossiya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida filippinlik sportchi rossiyalik sportchi Lyudmila Voronsovani bir ovozdan magʻlub etib, final uchrashuvini yakunladi. Natijada, boks boʻyicha ayollar oʻrtasidagi oʻn birinchi Jahon chempionatida u jahon chempionligini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 57 kg vazn toifasidagi filippinlik sportchi finalga chiqishga muvaffaq boʻldi. Finalda u Sena Iriega yutqazib, oʻyinlarning kumush medalini qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1992-yilda tugʻilganlar
11-aprelda tugʻilganlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi bokschilar
Ayol bokschilar
2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi bokschilar
Hamid Olimjon va Zulfiya muzeyi

Hamid Olimjon va Zulfiya muzeyi 2017-yil 3-noyabr sanasida Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan atoqli oʻzbek adiblari Hamid Olimjon va Zulfiyaning xotirasi yuzasidan Jizzax shahrida 1902-yilda qurilgan „Xoʻja Nuriddin“ madrasasi qayta taʼmirlanib, Hamid Olimjon va Zulfiya muzeyi tashkil etilgan.

Muzey 16 ta hujradan iborat boʻlib, ularda Hamid Olimjon va Zulfiyaxonimlarning hayoti va ijodiga bagʻishlangan koʻrgazmalarni koʻrish mumkin.

Muzeyda Hamid Olimjonning ilk bor tushgan surati, oʻsha vaqtdagi uy-roʻzgʻor va kulolchilik buyumlaridan namunalar, Hamid Olimjon dalahovli maketi, bolaligi tasvirlangan rasmlar, XX asrga tegishli boʻlgan joynamoz, soʻzana va kashtalar, shoirning onasi oʻqigan arab alifbosidagi kitob hamda Komila ayaning kiygan kiyimi va roʻmoli kabi buyumlar koʻzga tashlanadi.

Bundan tashqari, muzeyda Hamid Olimjon va Zulfiyaning asarlari, oila aʼzolari, hamkasblar va xorijlik yozuvchilar bilan birga tushgan suratlari, ssenariylar, hujjatlar va guvohnomalar, kiyimlar, oʻsha davrda aholi foydalangan veksil, pullar va tangalardan namunalar, XIX asr oxiri XX asr boshlaridagi kitoblarni koʻrish mumkin.

1970-yilda Sh. Axtemov adibning bronza haykalini yasagan. 2017-yilda esa Bahrom Norboyev Zulfiyaxonim haykalini yasagan. Ayni paytda bu haykallar muzeydan oʻrin olgan.

Shuningdek, muzeyda Hamid Olimjon va Zulfiyaxonim yozgan sheʼrlarini bir-birlariga oʻqib berayotgani tasvirlangan haykal ham qad rostlagan.

Zulfiyaxonimga moʻljallangan xonalarda uning sur’atlari, mukofotlari, jumladan, Ukraina, Bolgariya, Qozogʻistondan olgan orden va medallar, 1999 – yil Birinchi Prezidentimiz Islom Karimov tomonidan taqdim etilgan "Doʻstlik" ordeni ham bor.

Zulfiya 1965- yili Oʻzbekiston Respublikasi xalq shoirasi, 1968-yili Javoharlaʼl Neru, 1970-yili Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti, 1971-yili Xalqaro Nilufar mukofotiga, 1977-yili Bolgariyaning „Kirill va Mefodiy“ ordeniga, xususan, 1984-yili shoiralar ichida birinchi boʻlib „Mehnat qahramoni“ unvoniga ega boʻlgan.

Ushbu muzeyda Hamid Olimjon va Zulfiya muxlislari tomonidan taqdim etilgan buyumlar, kiyim-kechaklar va esdalik sovgʻalari saqlanadi.

Muzeydan joy olgan har bir koʻrgazma oʻz tarixiga ega. Mumtoz adabiyotining yorqin ikki vakillari Hamid Olimjon va Zulfiyaxonimning hayoti haqida batafsil soʻzlab beradi.

Galereya

Manbalar 

Oʻzbekistondagi muzeylar
Jizzax
Jarariq dahasi

Jarariq dahasi — Shayxontohur tumanida joylashgan. Toshkent shahrining shimoliy-gʻarbiy qismida, Koʻksaroy, Alp Jamol, Jarariq, Beltepa koʻchalari oraligʻida joylashgan. Daha 1939—1942 yillarda Toshkent viloyati „Oʻzbekiston“ jamoa xoʻjaligi hududida tashkil etilgan. 1988—1993 yillarda jamoa xoʻjaligi yerlari shahar tasarrufiga oʻtkazilgan va eski yakka tartibdagi uy-joylar oʻrniga Toshkent shahrini taʼmirlash va obod qilish davlat loyihalash instituti loyihalari asosida zamonaviy koʻp qavatli turar joylar qurila boshlangan. Dahada 30 ta 9 qavatli, 27 ta 4 qavatli uylar, yakka tartibdagi uy-joylar, 2 ta maktab, bogʻcha, savdo, madaniyat va maishiy xizmat koʻrsatish majmualari mavjud.

Manbalar

Havolalar  

Dahalar
Toshkent dahalari
Ibn Sino memorial muzeyi

Ibn Sino (Avitsenna) memorial muzeyi Buxorodan 40 km uzoqlikda Afshona qishlogʻida makon topgan. Muzey ekspozitsiyasi jahon tibbiyot fanlari asoschisi, Yevropada Avitsenna nomi bilan tanilgan atoqli sharq olimi Abu Ali ibn Sino (980-1037) hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan.

Ushbu muzey yodgorlik majmuasida sharq tibbiyot olimi haykali boʻlib, uning mualliflari haykaltarosh X.Xusnitdinxoʻjayev va meʼmor R.Toʻxtaganovlar sanaladi. Aynan bu muzey 1980-yil atoqli tibbiyot olimi 1000 yillik tavalludi munosabati bilan barpo etilgan

Muzeyga tashrif buyuruvchilar „Tib qonunlari“, „Kitob ul-Shifo“, „Bilimlar kitobi“ nodir qoʻlyozmalari, shuningdek, Abu Ali ibn Sino davriga xos tibbiyot anjomlari nusxalari, XX asrga tegishli kulolchilik buyumlari bilan yaqindan tanishishlari mumkin.

Muzeyning yangilangan ekspozitsiyasida X-XI asrlarda Somoniylar va Qoraxoniylar hukmronligi davri tangalari, Arab (Kufiy) yozuvi bilan keramika idish, „Saxiylik-solihlarning mulki“ (X-XI asrlar) qoʻlyozma nusxasi, X-XI asrlarda kimyoviy moddalar saqlash uchun loy idishlar kabi ajoyib eksponatlar bilan boyitilgan. Ibn Sino memorial muzeyi Fransiyaning „Avitsenna-Fransiya“ uyushmasi bilan doʻstona aloqalar oʻrnatgan.

Ushbu uyushma muzey ekspozitsiyasi uchun Gerard Sremonning lotin tilidagi „Tibbiy fan Sanon“ tarjimasining bir nechta nusxasini, shuningdek, tibbiyot asoschisini 1447-1448 qoʻlyozmalari nusxalarini taqdim etgan. Bu hujjat esa Buxoro viloyati Peshkoʻ tuman davlat arxivida munosib oʻrnini topgan.

Havolar 

Oʻzbekistondagi muzeylar
O‘rol Tansiqboyev memorial uy-muzeyi

Oʻrol Tansiqboyev memorial uy-muzeyi () — Oʻzbekiston xalq rassomi Oʻrol Tansiqboyevga bagʻishlangan.

Tarix 
Mazkur muzey 1981-yil 16-yanvarda Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyi filiali sifatida ochilgan. Uning asoschisi va birinchi direktori Oʻrol Tansiqboyevning bevasi Yelizaveta Yakovlevna boʻlgan. 1988 yil rassomning jiyani hisoblangan Taxoyev Sulton Ibragimovich qoʻliga oʻtgan. Keyinchalik 2012 yil direktor vazifasini bajaruvchisi etib Nodirbek Pirmuxamedov tayinlangan.

1994-yil Oʻrol Tansiqboyevning 90 yilligi munosabati bilan muzey qoshida koʻrgazmalar zali ham tashkil etildi.

Ushbu memorial uy-muzey faoliyati Oʻzbekiston tasviriy boy sanʼatini Xalq rassomi, akademik Oʻrol Tansiqboyev hayoti va ijodi sifatida oʻrganish, saqlash, ommalashtirish, namoyish etishga qaratilgan. Muzeyning koʻrgazmalar zalida shaxsiy va guruh koʻrgazmalarini oʻtkazishdan iborat. Bundan tashqari, muzeyning asosiy vazifalaridan biri tasviriy sanʼat mutaxassislariga ilmiy-uslubiy yordam berish, muzey arxivi asosida oʻquv muassasalari uslubiy xonalarni tashkil etishdir.

Mazkur muzeyga quyidagi binolar kiradi:

 Asosiy bino — memorial qism (ikki qavatli kottej), rassom umrining oxirgi 7 yili ushbu binoda oʻtkazgan (1967—1974-yil);
 Maʼmuriy binolar (maʼruzalar zali);
 Rassomning 90 yilligi munosabati bilan foydalanishga topshirilgan jamgʻarmalar saqlanadigan ikki qavatli koʻrgazmalar zali (galereya)
 Rassom oʻzi yaratgan, muzeyni oʻrab turgan bogʻ ham memorial sanaladi.Mana ko‘p yillardir-ki shaharning ko‘pqavatli binolari shovqin-suronli hovlisida taniqli xalq rassomi O‘rol Tansiqboyevning uy-muzeyi faoliyat ko‘rsatib kelmoqda. Mazkur xotira uy-muzeyi 1981 yilda ochilgan bo‘lib, ustaxona, mehmonxona, yotoqxona, ishxona, ayvon hamda turfaxil gullar va o‘simliklar ko‘rinib turgan peshayvonni o‘z ichiga olgan. Bugungi kunda muzey ekspozitsiyasida rassom qalamiga mansub 400 dan ortiq asarlar mavjud. Mazkur uyda buyuk rassom yashab o‘tgani xotirasiga 1976 yilda xotira-ustaxonasi ochilgan. Unda rassom ijod namunalari ekspozitsiyasi, rassom hayoti va ijodiga oid xujjatli materiallar, molbert, bo‘yoqlar uchun stolchalar, fotoxujjatlar va musavvirning chet el muzeylarida saqlanayotgan asarlaridan nusxalar bor.

Yana qarang 
 Abdulla Qodiriy uy-muzeyi

Manbalar 

  (ст. «Дом-музей У. Тансыкбаева»)

Toshkent muzeylari
Irma Testa

Irma Testa (tugʻ. 1997-yil 28-dekabr, Torre Annunziata, Neapol, Italiya) — italiyalik bokschisi, 57 kg gacha toifasida ishtirok etadi, Italiya terma jamoasi aʼzosi. Yevropa chempioni (2019), 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchisi va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining bronza medali sovrindori.

Faoliyati 
Irma Testa 10 yoshida u sport zalga tashrif buyurib, mashgʻulotlarni boshladi, darhol boksga moyilligini koʻrsatdi. 2016-yilda Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan. Chorak finalda u fransuz sportchisi Estelle Mosselyga yutqazdi.

2019-yilda Alcobendasda (Ispaniya) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 57 kg vazn toifasida u final uchrashuvida angliyalik raqibi Karriss Artingstallni magʻlub etib, birinchi marta Yevropa chempioni boʻldi uning faoliyati.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 57 kg vazn toifasida italiyalik sportchi yarim finalga qadar yetib borgan edi. Musobaqa davomida u Rossiya, Irlandiya sportchilari va chorak finalda Kanadalik bokschi Karolin Veyrni nokautga uchratdi. U yarim finalda Nesthy Petecioga yutqazib, oʻyinlarning bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi bokschilar
Yashayotgan insonlar
1997-yilda tugʻilganlar
28-dekabrda tugʻilganlar
Ayol bokschilar
2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi bokschilar
Buse Naz Çakıroğlu

Buse Naz Çakıroğlu (tugʻ. 1996-yil 26-may) — turk bokschisi, 51 kg gacha toifasida ishtirok etadi, Turkiya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining kumush medali, 2019-yilgi Jahon chempionatining kumush medali sovrindori, 2019-yilgi Yevropa oʻyinlari chempioni.

Faoliyati 
2018-yilda Hindistonda ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u 51 kg vazn toifasida ishtirok etgan. Ikkinchi bosqichda u yaponiyalik sportchi Tsukimi Namikiga yutqazdi.

2019-yilgi Minskda (Belarus) boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida u 51 kg gacha boʻlgan vazn toifasida barcha janglarda gʻalaba qozondi va oʻz muvaffaqiyatini turnir chempioni boʻlish bilan nishonladi. Finalda rossiyalik sportchi Svetlana Soluyanova magʻlub boʻldi. Oʻsha yili Alcobendasda (Ispaniya) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 51 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u rossiyalik sportchi Yelena Savelʻyevani magʻlub etib, Yevropa chempioni boʻlgan final uchrashuviga yoʻl oldi. Oʻsha yili oktyabr oyida Ulan-udeda (Rossiya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida turkiyalik sportchi hakamlarning alohida qarori bilan rossiyalik sportchi Liliya Aetbaevaga yutqazib, final uchrashuvini yakunladi. Natijada, u boks boʻyicha ayollar oʻrtasidagi oʻn birinchi Jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 51 kg dan ortiq vazn toifasida u finalda bolgariyalik ayol Stoyka Krastevaga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi bokschilar
Yashayotgan insonlar
1996-yilda tugʻilganlar
26-mayda tugʻilganlar
Ayol bokschilar
2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi bokschilar