Toregojina Baxitjan

Baxitjan Amangalievna Toregojina () — Qozogʻistonda yigirma yildan koʻproq vaqt davomida, asosiy huquqlar buzilishiga qarshi kurash olib borgan qozoq huquq himoyachisidir. Baxitjan Qantar 2022-yilda fuqarolik jamiyati koalitsiyasining rahbari va AR Jamiyat Jamgʻarmasi prezidenti lavozimida oʻz faoliyatini olib borgan. Baxitjan Rux, Hack (Vijdon. Ruh. Haqiqat) va turli yoshlar harakatlariga asos solgan. U qiynoqlar, shafqatsiz muomalalar va siyosiy repressiya qurbonlarini ifodalovchi yetakchi maʼruzachi sifatida tan olingan. 2023-yil 8-martda Baxitjan Jill Bayden va Entoni Jdan Xalqaro jasorat uchun ayollar mukofotini olgan. AQSh Davlat departamentida Blinken bilan turli xildagi muzokaralarni olib borgan.

Hayoti 
Baxitjan Toregojina 1962-yil 23-martda Qozogʻistonda tugʻilgan.

Mehnat faoliyati 
Toregojina huquq himoyachisi va qonun ustuvorligi masalalari boʻyicha mutaxassis sifatida oʻz faoliyatini davom ettirgan. U jabrlanuvchilarga yordam berish, inson huquqlari buzilishini hujjatlashtirish va oʻz huquqlarini amalga oshirgani uchun taʼqibga uchragan odamlarni himoya qilish uchun oʻz vaqti va hayotini xavfga qoʻygan. Toregojina 1999-yilda nodavlat notijorat tashkilotlari rivojlanishiga koʻmaklashishni boshlagan. Keyingi yillarda inson huquqlari tashkilotlari va tinch yigʻilishlar faoliyati uchun mablagʻ yigʻish bilan shugʻullangan. U siyosiy mahbuslar va vijdon mahkumlari holatini nazorat qiluvchi kengashlarning aʼzosi boʻlgan. 2012-yildan beri Toregojina Tirek alyansi doirasida mahkumlarga gumanitar va huquqiy yordam koʻrsatish bilan shugʻullanagan. 2017-yilda u mahbus Iskandar Yerimbetovning qiynoqlariga bagʻishlangan matbuot anjumani oʻtkazgan. Taxminan 25 yil davomida u qiynoqlarga qarshi kurashdi va siyosiy mahbuslarni ozod qilishni yoqlab chiqdi.

Inson huquqlari tashkilotlari 
Toregojina turli inson huquqlari tashkilotlariga asos solgan. Shuningdek, ular bilan faol hamkorlik qilgan. U Kantar 2022 va Ar jamoat tashkiloti rahbari edi. 2004-yilda u boshqa yoshlar guruhlarini yaratishda namuna boʻlgan mashhur yoshlar harakati Qahar(gʻazab), Rux va Hack ga asos solgan. 2005-yilda Toregojina parlament saylovlarini kuzatish uchun NNT tashkil qilgan. Toregojina, shuningdek, demokratiya yozgi maktablari orqali talabalar va yoshlarni jalb qildi. U oliy taʼlimda hakamlar hay’ati qonunlari va tegishli mavzularni amalga oshirish ustida ishlagan. 2012-yilda u saylovlarni kuzatuvchi nodavlat notijorat tashkilotlari koalitsiyasi Sailauga asos solgan. Shuningdek, u muqobil saylov qonunlarini ishlab chiqishda ishtirok etgan.

2020-yilda Toregojina Qozogʻistonning global COVID-19 pandemiyasi davrida faollarga nisbatan repressiv tizimidan xavotirlana boshladi. Soʻz erkinligi cheklovlari, maʼlumot olish, inson huquqlarini hurmat qilish, ularni amalga oshirish, odamlarga yaxshi muomala qilish, dori-darmonlar bilan taʼminlash va mitinglar huquqlarini cheklash bilan bogʻliq harakatlarni yoqlab chiqishni amalga oshirgan.

2022-yil 5-yanvarda Qozogʻistonning yirik shaharlarida namoyishchilarning ommaviy hibsga olinishi tartibsizliklarga sabab boʻldi. Toregojina vaziyatni siyosiy sir va saylov oldidan siyosiy ball toʻplash uchun koʻrilgan muhim chora deb atadi. 2022-yil 1-sentabrda Prezident Tokayev namoyishchilarga amnistiya eʼlon qildi, biroq bu amnistiya aksariyat tinch namoyishchilar, huquq himoyachilari va fuqarolik jamiyati faollarini „ekstremistik“ ayblovlardan himoya qildi.

Reydlar

2005-yil 
Qozogʻistonlik ota-onalar Toregojina ustidan bolalarni siyosiy faoliyatga jalb qilgani uchun shikoyat qilgan. Human Rights Watch tashkilotiga koʻra, koʻp sonli politsiya 12-aprel kuni Qahar tomonidan uyushtirilgan tinch namoyishni (jumladan, havo sharlarini chiqarish) tarqatib yubordi.

2010-yil 
2010-yil 16-martda politsiya Toregojinaning ofisiga kirib, uni fuqarolar itoatsizligini xotirlash kunida „art fleshmob“ uyushtirgani uchun hibsga olindi. U hukumatni konstitutsiyaviy huquqlarini buzgani uchun sudga berildi.

2016-yil 
2016-yilning 16-mayidan 20-mayiga qadar kamida 33 kishi hibisga olingan. Torogojin ham namoyishlar va yer bilan bogʻliq muammolar haqidagi Facebook postlari bilan bogʻliq boʻlgan qonunbuzarliklari haqidagi xabarlar tufayli hibsga olingan edi.

2022-yil 
Toregojina 2022-yil yanvaridagi tartibsizliklar munosabati bilan bogʻliq siyosiy taʼqibga uchragan huquq himoyachilaridan biri hisoblanadi.

Pegasus 
OCCRP maʼlum qilishicha, Toregojina Pegasus kompaniyasi tomonidan kuzatilgan siyosatchilar, jurnalistlar va huquq himoyachilari orasida boʻlgan. Pegasus Isroilning NSO Group kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va turli siyosiy faol guruhlarga josuslik qilish bilan shugʻullangan.

Mukofotlari 
Toregojina 2023-yilgi Xalqaro Jasoratli Ayollar mukofotiga sazovor boʻldi. Xalqaro jasoratli ayollar mukofoti ajoyib jasorat, kuch va yetakchilik koʻrsatganlar ayollarni taqdirlaydi. Marosim AQSh Davlat Departamenti tomonidan tashkil etilgan.

Manbalar 

1962-yilda tugʻilganlar
Feministlar
Qozog'istonlik