Dongxo

Dongxo (vyet. Đông Hồ), toʻliq nomlanishi (Tranh khắc gỗ dân gian Đông Hồ) — janri vyetnam tasviriy sanʼati, Dongxo qishlogʻida paydo boʻlgan kesilgan va boʻyalgan yogʻochlar (làng Đông Hồ).

Dongxo maxsus yaltiroq qogʻozda tayyorlanadi va tabiiy boʻyoqlar bilan boʻyaladi. Dongxoning umumiy mavzulari — yaxshi tilaklar, tarixiy shaxslar, kundalik faoliyat va folklor. Oʻtmishda dongxo -xos Vyetnam Yangi yilining majburiy elementi boʻlgan , ammo soxta dongxoning keng tarqalishi va Gʻarb odatlari boʻyicha Yangi yilni nishonlashning ommalashishi tufayli bu anʼana asta-sekin yoʻqolib bormoqda. DongXo Vetnamning madaniy merosi hisoblanadi  .

Mavzular 
Dongxo anʼanaviy inson istaklarini va ijtimoiy munosabatlarni aks ettiradi. Vyetnamliklarning fikr va umidlarini ifodalash uchun gravyuralarga kundalik hayot elementlari kiritilgan. Quyida tushuntirishlar bilan tipik mavzular keltirilgan .

 Devlar: 12 znakov (Ngũ sự , ngu sy) .
 Yaxshi tilaklar: choʻchqa goʻshti bilan choʻchqa, tovuqli tovuq, sazan.
 Mifologik va tarixiy shaxslar: Chieu Thi Chinh, Nguyen Hue,  va boshqalar.
 Allegoriyalar va xalq hikoyalari: Qiynoqlarga uchragan qalb nolalari, Oʻtinchi haqida ertak , Qurbaqa-ustoz xattot (Thầy đồ Cóc) , „Sichqoncha toʻyi“ (mushuk tomosha qilgan).
 Kundalik hayot: „Rashkchi xotin“, „Kokos terish“, jang sahnasi, buyvol ustida o‘tirib, nay chalayotgan bola.
Dongxo asosan Tet-da sotib olinadi va namoyish etiladi, ularning mazmuni koʻpincha koʻtarinki, oʻynoqi va ranglari yorqin  . Yangi yilda farovonlik, baxt va omad tilaklarini ifodalovchi „Piglet“, „Tovuq hovlisi“, „Buffaloda oʻtirgan bola nay oʻynab“ nomli rasmlar eng mashhurdir. Rasmning yonida rasmning mazmunini tavsiflovchi bir nechta xitoycha belgilar mavjud.

Bundan tashqari, dongho tashvish va dolzarb voqealarni ifodalash uchun ham ishlatiladi: Birinchi jahon urushidan oldin, „Sivilizatsiya progressi“ deb nomlangan toʻrtta nashrdan iborat toʻplam yaratilgan. Ular vetnamliklarning fransuzlar kabi harakat qilishlarini satirik tarzda tasvirlaydi. Baʼzi dongolar „Sichqoncha toʻy“ kabi gʻayrioddiy syujetlari bilan shuhrat qozongan., unda sichqonchaning toʻy korteji tasvirlangan, uning barcha ishtirokchilari ularni tomosha qilayotgan mushukdan qoʻrqib titrayapti.

Yaratilishi 
Qogʻozni boʻyash uchun tabiiy ranglar qoʻllanadi: qora boʻyoq uchun bambuk barglari kulidan, yashil rang uchun kajuput barglaridan , koʻk — vergridan apelsin — , qizil — shagʻaldan, sariq — qizilmiya urugʻidan foydalaniladi.

Dongxo faqat Xanoydan 35 km uzoqlikda joylashgan Bak Nin provinsiyasidagi Duong sohilidagi xuddi shu nomdagi qishloqda qilingan. Hunarmandlar koʻpincha qogʻoz va boʻyoqlarni oʻzlari yasaydilar.

„D’ep“ qogʻozga maydalangan marvarid qobigʻi va yopishqoq guruch qoʻshilishi tufayli u yorugʻlikda porlaydi, bundan tashqari, ular unga kuch qoʻshadi. Boʻyoqlar chidamli boʻlib, dongxo uzoq vaqt davomida soʻnmaydi .

Dongxo yaratishning soʻnggi bosqichi — bu taxta chop etish. Taxtaga boʻyoq qoʻllanadi, soʻngra shtamp kabi qogʻoz varagʻiga bosiladi. Keyin loyiha tugaguniga qadar jarayon boshqa taxta va boshqa boʻyoq bilan takrorlanadi. Tayyor gravyura „xonep“ guruch pastasi qatlami bilan qoplangan. Mustahkam qilib, keyin quyoshda quritiladi. Ilgari, Teta bayramiga tayyorgarlik koʻrish uchun ustalar donghoni olti-etti oy .

Hikoya 

Qishloq aholisi fikriga koʻra dongho 12-asrda Li sulolasi davrida yaratilgan deb hisoblashadi.

Qishloqning ixtisoslashuvi tufayli uning deyarli barcha aholisi bosma taxtalarni kesishdan tortib, yangi mavzularni yaratishgacha boʻlgan ksilogravuralar ishlab chiqarish bilan shugʻullangan.

Yorqin rangdagi dongxo uyga hayot olib keldi va Yangi yil uchun yaxshi belgi hisoblanib, unga „Risunok dlya Teta“ nomi berildi. yoki „Vesennie risunki“ (tranh Xuan, chan xuan). 1945 yilgacha Dongho qishlogʻida 150 dan ortiq oila bosma nashrlar qilgan. Biroq, zamonaviy sharoitda sayyohlar donghoning asosiy xaridoriga aylandi va Dongxo aholisi endi oʻzlarini faqat gravyuralar hisobiga taʼminlay olmaydilar. Bundan tashqari, dongho soxta mahsulotlarni ommaviy ishlab chiqarishdan aziyat chekadi. Natijada, qishloqda dongho ishlab chiqaruvchi bir nechta oilalar qoldi, qolganlari marosim pullari va qogʻoz tumorlarini yaratishga oʻtdilar.

Dongxo yasash sanʼatini saqlab qolish uchun turli xil urinishlar mavjud. 2008-yilda Nguyen Dang Che (Nguyễn Đăng Chế) qishloqda qolgan sanoqli hunarmandlardan biri „Dongxo bosma markazi“ni tashkil qildi. Baʼzi rassomlar zamonaviy sanʼatda dongho texnikasidan foydalanishga harakat qilmoqdalar. Pochta va telekommunikatsiyalar vazirligi 2007-yilda dongho esdalik markalari to‘plamini chiqargan.

Eslatmalar

Havolalar 

 (vetn.) Ofitsialniy sayt odnoy iz kompaniy, zanimayuщixsya sozdaniem dongxo.
 Intervyu s masterom dongxo i video protsessa ix sozdaniya
 Statya o dongxo na sayte radio „Golos Vetnama“ — „Golos Vetnama“