Ilya Ulyanov

Ilya Nikolayevich Ulyanov  (; , Astraxan — , Simbirsk) — xalq taʼlimi sohasidagi rus jamoat arbobi. Ilya Ulyanov Bolsheviklar yetakchisi va Sovet Ittifoqi asoschisiga aylangan inqilobchi Vladimir Lenin va 1886-yilda podshoh Aleksandr III ga suiqasd uyushtirishga uringani uchun qatl etilgan Aleksandr Ulyanovning otasi hisoblanadi.

Kelib chiqishi 
Ilya Ulyanov tugʻilganda cherkov daftarida shunday yozilgan edi:

Keyinchalik Ilya familiyasini Ulyanindan Ulyanovga oʻzgartirdi. Ilya tugʻilganda otasi Nikolay Ulyanin 60 yoshda boʻlgan.

Vladimir Leninning ota-onasi haqidagi biografik materiallar koʻp yillar davomida Marietta Shaginyan tomonidan toʻplangan. Uning Ulyanovlar oilasi xronikasining birinchi nashri 1935-yilda nashr etilgan va Stalinning keskin noroziligini keltirib chiqargan. 1936-yil 5-avgustda Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi Siyosiy byurosining Stalin tashabbusi bilan qabul qilingan "Marietta Shaginyanning „Tarix uchun chipta. 1-qism“ romani toʻgʻrisida"gi qarori chiqdi. Qarorda „Ulyanovlar oilasi“ romani muallifi tanqid qilindi va roman taqiqlangan kitoblar roʻyxatiga kiritildi.

Otasi 

Nikolay Vasilyevich Ulyanin (1770—1838) — astraxanlik savdogar, tikuvchi, Nijniy Novgorod viloyatining Sergachskiy tumani Androsovo qishlogʻidan boʻlgan sobiq serf dehqon. Nikolay Ulyanin ruslashgan mordoviyaliklardan boʻlishi mumkin degan taxmin bor . Chunki XVII asrning boshlarida Androsovo qishlogʻida rus dehqonlaridan tashqari erzyanlar ham yashagan. Masalan, Nijniy Novgorodning 1608—1612-yillardagi toʻlov hujjatlarida Androsova qishlogʻidan mordvinlar Kuzema va Odman Romodanovlar tilga olingan.

Onasi 

Anna Alekseyevna Smirnova (1800—1871) — astraxanlik savdogar Aleksey Lukyanovich Smirnovning qizi. 1823-yil 23 yoshida 53 yoshli astraxanlik savdogar, tikuvchi Nikolay Vasilyevich Ulyaninga turmushga chiqdi. Anna Alekseevna besh farzandni dunyoga keltirdi: uch qiz va ikki oʻgʻil. Oiladagi soʻnggi farzand Ilya edi.

Marietta Shaginyanning yozishicha, Anna Alekseyevna Smirnova otasi tomonidan
qalmoqlar oilasidan chiqqan.

Katta akasi 

Vasiliy Nikolayevich Ulyanov (1819—1878) — Ilya Nikolayevich Ulyanovning akasi, 1819-yilda tugʻilgan va butun umri Astraxanda oʻtgan. Vasiliy Astraxan xalq maktabini bitirgani uchun oʻqish va yozishni yaxshi bilardi. 13 yoshidan boshlab oilasiga yordam bergan. 1836-yilda Nikolay Vasilyevichning otasi vafotidan keyin u oilaning asosiy tayanchiga aylandi va onasi, xolasi, singlisi Fedosya Nikolayevna va ukasi Ilya Nikolayevichni oʻz daromadlari bilan boqdi. Kuyovi vafotidan keyin singlisi Mariya Nikolayevna va toʻrt jiyaniga yordam berdi.

Vasiliy Nikolayevich Ulyanov 1878-yilda 59 yoshida sil kasalligidan vafot etgan.

Biografiayasi 

Ilya Ulyanov 1831-yil 31-iyulda tikuvchi oilasida tugʻilgan. Ilya otasidan erta ayrilib, katta akasi Vasiliy Nikolayevichning qaramogʻida tarbiyalangan. 1843-yil 12 yoshida Astraxan erkaklar gimnaziyasida oʻqishni boshladi. 1850-yilda gimnaziyani kumush medal bilan, 1854-yilda Qozon universitetining fizika-matematika fakultetini aʼlo baholar bilan tugatgan. Uning dissertatsiyasi mavzusi Olbers usuli va uning Klinkerfuss kometasining trayektoriyasini hisoblashda qoʻllanishi edi.

Universitetni tugatgandan soʻng, Ilya Ulyanov 1855—1863-yillarda Penza zodagon institutida katta matematika oʻqituvchisi boʻlib ishladi. Penzada boʻlganida meteorologik kuzatuvlar oʻtkazdi, buning asosida u bir nechta ilmiy ishlarni yozadi. 1863-yil 4-iyulda Nijniy Novgorod erkaklar gimnaziyasiga matematika va fizika katta oʻqituvchisi lavozimiga oʻtdi va bir vaqtning oʻzida Nijniy Novgorodning boshqa taʼlim muassasalarida oʻqituvchi va tarbiyachi boʻlib ishladi. 1863-yil 6-sentyabrda u Cheremyshevo qishlogʻidagi Qozon-Bogoroditskiy cherkovida Mariya Aleksandrovna Ulyanova bilan turmush quradi.

1869-yilda Ilya Nikolayevich Ulyanov Simbirsk guberniyasidagi davlat maktablari inspektori, keyin 1874—1886-yillarda direktori lavozimiga tayinlandi. 1877-yilda Ulyanov faol davlat maslahatchisi darajasiga koʻtarildi, bu unga merosxoʻr zodagonlik imtiyozini berdi va 1882-yilda 3-darajali Avliyo Vladimir ordeni bilan mukofotlandi. Nadejda Krupskaya oʻz xotiralarida „oʻqituvchi sifatida Ilya Nikolaevich ayniqsa Dobrolyubovni qunt bilan oʻqiganini“ taʼkidlagan.

Ilya Nikolayevich Ulyanov xizmat paytida 1886-yil 24-yanvarda 55 yoshida miya qon ketishidan (gemorragik insult) vafot etdi. U bilan soʻnggi vidolashuv Simbirskdagi Epifaniya cherkovida boʻlib oʻtdi. U Simbirsk (hozirgi Ulyanovsk) shahridagi Shafoat monastirining qabristoniga dafn qilindi.

Oilasi 
1863-yilda oʻttiz ikki yoshli Ilya Nikolayevich Ulyanov yigirma sakkiz yoshli Mariya Aleksandrovna Blankga uylandi. Ilya Nikolayevich (suratning oʻng tomonida oʻtirgan) va Mariya Aleksandrovna (suratning chap tomonida oʻtirgan) Ulyanovlarning 8 nafar farzandi bor edi, ulardan ikkitasi chaqaloqligida vafot etgan:

 Anna (1864-1935)
 Aleksandr (1866-1887)
 Olga (1868-1869)
 Vladimir (1870-1924)
 Olga (1871-1891)
 Nikolay (1873-1873)
 Dmitri (1874-1943)
 Maria (1878-1937)

Gallareya

Yana qarang 
 Maria Ulyanova
 Vladimir Lenin
 Avliyo Vladimir ordeni

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 Dmitriy Antonovich Volkogonov. Lenin . — Moskva: Novosti, 1994. 13-may 2024-yilda qaraldi.

Havolalar 

 Ilya Nikolayevich Ulyanovning biografiyasi Katta Rossiya ensiklopediyasida
 Vilen Lyulechnik „Pyatiy punkt“ vojdya revolyutsii: Maloizvestnie fakti o natsionalnix kornyax V. I. Lenina.