Abbos Bakirov

Bakirov Abbos (1910.16.5 — Andijon — 1974.29.1) — aktyor va teatr rejissyori. Oʻzbekiston xalq artisti (1939).

Hayoti 
Abbos Bakirov 16-may 1910-yilda Andijonda tugʻilgan. Otasi Said Bakir Ubaydullo oʻqimishli odam bo‘lib, tabiblik ilmidan xabardor bo‘lgan yana muqovasozlik bilan shug‘ullangan. Onasi Sadoyixon Sayid Vaqqos qizi ham o‘z davrining oʻqimishli ayollaridan biri boʻlgan. Aktyor oilada toʻrt farzandning kenjasi bo‘lgan.

Faoliyati 
Faoliyatini 1931-yil Yo‘ldosh Oxunboboyev nomidagi Andijon viloyat musiqali drama va komediya teatrida aktyor sifatida boshlagan. Bu davrda teatr direktori Muhitdin Qoriyoqubov, badiiy rahbar To‘xtasin Jalilov edi. Abbos Bakirov deyarli 50 yil davomida Andijon teatrida ishladi. Avvalida saxna ishchisi bo‘lgan keyinchalik aktyor, rejissyor, bosh rejissyor va badiiy rahbar lavozimiga ko‘tarilgan. Rejissyorlik faoliyatida aktyorga asosan Ishoqxon qori Karimov ustozlik qilgan. Teatrda aktyor sifatida ishlaganda sahnada Mahkam polvon („Bogʻbon qiz“), Qosim dehqon („Ontarish“), Muslimboy („Halima“) va boshqa uning ilk obrazlaridir. Rustam („Rustam“), Ferdinand („Makr va muhabbat“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Romeo („Romeo va Julyetta“) kabi obrazlari bilan tomoshabinlar qalbidan joy olgan. Bakirov tabiatan qatʼiyatli, intiluvchan kishi boʻlgani holda obrazlarga ham shu hislatlarni singdirishga harakat qilgan.

Teatrda ko‘plab rollarni ijro etgandan so‘ng katta tajriba bilan kino olamiga kirib kelgan. 1939-yil birinchi oʻzbek ovozli filmi — „Azamat“dagi Azamat roli uning kinodagi faoliyatini boshlab berdi. Shundan so‘ng unga yangidan-yangi rollar ishonib topshirila boshlandi. 1943-yili „Nasriddin Buxoroda“ 1955-yili „Amirlikning parchalanishi“ filmlariga taklif etilgan. Rejissyorlar Latif Fayziyev va Vladimir Basov tomonidan suratga olingan „Amirlikning parchalanishi“ filmidagi Amir Olimxon obrazi aktyorga katta shuhrat keltirgan. Amir Olimxon obrazini yaratgandan keyin „Abu Ali ibn Sino“ filmida Sulton Mahmud, „Hamza“ (1961-yili) filmida Shayx Ismoil, „Osiyo ustidagi bo‘ron“ filmida Qoplonbek, „O‘tgan kunlar“ filmida Yusufbek hoji rollarini ijro etgan.

Eng yaxshi rollari: Amir Olimxon (Amirlik parchalanishi), Sulton Mahmud („Abu Ali ibn Sino“), Abbos („Ulugʻbek yulduzi“), Aʼzamxon („Ikki dil dostoni“), Yusufbek hoji („Oʻtgan kunlar“) va boshqa Insonning shaxsiy kechinmasi bilan eʼtiqodi, dunyoqarashini mushtarak tarzda koʻrsatishda, ayniqsa, Yusufbek hoji roli Bakirovni realistik sanʼatning moxir ustasi ekanini koʻrsatdi. B. ijobiy va salbiy rollarni bir xil mahorat bilan oʻynagan. U sahnada tana, qoʻl harakatlaridan, ayniqsa, yuz, koʻz va ohangdan ustalik bilan foydalangan. Rejissyor sifatida1940-yildan boshlab faoliyat yurita boshlagan va  40 dan ortiq spektakllarni sahnalashtirgan. Xalq tarixi, urf-odatlarini yaxshi bilganligi tufayli Bakirov milliy asarlarni alohida muvaffaqiyat bilan omma oldiga olib chiqgan: „Alisher Navoiy“, „Shohi soʻzana“, „Ogʻriq tishlar“, „Muqimiy“, „Xolisxon“, „Nurxon“, „Nodira“, „Layli va Majnun“ va boshqalar shular jumlasidandir.

Shaxsiy hayoti 
Abbos Bakirov 1940-yilda aktrisa Qamara Burnasheva bilan turmush qurgan. Ularning qizi Oybarchin Bakirova 1957-yil 27-iyunda tug‘ilgan. U ham aktrisa va unga 2000-yilda O‘zbekiston xalq artisti unvoni berilgan.

O‘limi 
Aktyor 1974-yil 29-yanvarda vafot etgan va Andijonga dafn qilingan.

Xotira 
Andijon shahar yoshlar teariga, shuningdek, shahardagi kinoteatrlardan biriga Abbos Bakirov nomi berilgan.

Ijodi

Teatrdagi rollar 
 „Bogʻbon qiz“ („Bogʻbon qizi“) T. Sodiqov — Mahkam polvon
 „Magʻlubiyat“ K. Yashin — Arslon, Ahmad ponsod
 „Boy ila xizmatchi“ Hamza Hakimzoda Niyoziy — Gʻafur
 U. Ismoilovning „Rustam“ — Rustam
 „Inspektor“ N. Gogol — Xlestakov, Gorodnichiy
 „Fitna va sevgi“ F. Shiller — Ferdinand
 „Romeo va Juliet“ V. Shekspir — Romeo
 „To‘ntarish“ — Qosim dehqon
 „Hamida“ — Muslimboy

Filmdagi rollar 
  1939-yil — Azamat — Azamat
 1955-yil — Amirlik parchalanishi — Buxoro amiri
 1956-yil — Abu Ali Ibn Sino — Sulton Mahmud Gʻaznaviy
 1956-yil — Baxt nomi bilan — Rahmonov
 1958-yil — Lenin yo‘llanmasi — Kari
 1958-yil — Oʻgʻillar davom etadi — Qosim
 1958-yil — Maftuningman — Afzalov
 1961-yil — Kichik qush — Nasirov
 1963 yil — Fargʻonalik beshlik — Oʻrozov
 1964-yil — Ulugʻbek yulduzi — Abbos
 1964 yil — Burya nad Aziey — Qoflonbek
 1964 yil — Qiyin yoʻl — Tursunov
 1966-yil — Ikki yurak sheʼri — Aʼzamxon
 1968-yil — Komandirning qaytishi — Arslonov
 1968 yil — Inqilob chavandozlari — Xudoyorov
 1969-yil —  Oʻtgan kunlar — Yusufbek Hoji
 1970-yil — Qora konsulning oʻlimi — Xudoyar Pansod
 1973-yil — Xalqdan biri — Rustambek To‘qsabo
 1974-yil — Qaldirgʻochlar bahorda keladi —  Fattoh bobo
 1975-yil — Mejgoryeda edi — Mulla Hasan

Unvonlar va mukofotlar 
 Oʻzbekiston SSR xalq artisti (1939)
 SSSR xalq artisti (1970)
 Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti (1970)
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1959)
 Buyuk xizmatlari uchun ordeni (O‘zbekiston, 2001) — vafotidan keyin.

Manbalar 

Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
SSSR xalq artistlari
Andijon viloyatida dafn etilganlar
Oʻzbekiston teatr rejissyorlari