Italiya Vazirlar Kengashi raisi

Italiya Vazirlar Kengashi raisi () — Italiya Respublikasi hukumati rahbari.

Bu lavozimga rasmiy ravishda mamlakat prezidenti tomonidan tayinlanadi. Lekin aslida Vazirlar Kengashi raisi parlamentning vakili hisoblanadi.

Vazirlar Kengashining raisi hukumat faoliyatiga rahbarlik qiluvchi shaxs hisoblanadi. U amalda mamlakat rahbari va davlat va hukumat rahbarlarining yigʻilishlarida vakilik qiladi. Shuningdek, u Vazirlar Kengashi raisi hukumat aʼzolari roʻyxatini Prezidentga tasdiqlash uchun taqdim etadi. Vazirlar Kengashining raisi prezident tomonidan imzolangan barcha qonunlarga oʻz imzosini qoʻyadi.

Italiyada Vazirlar Kengashi raisi lavozimining zaifligi shundaki, u oʻz holicha vazirlarni lavozimidan ozod qila olmaydi. Bu maʼlum darajada hukumat rahbarlarining tez-tez almashinuviga olib keladi. 1945-yildan 1953-yilgacha Vazirlar Kengashining raisi lavozimni egallagan Alcide de Gasperi  rasman sakkiz marta hukumatni boshqargan. 2014-yil 22-fevralda Matteo Renzi mamlakat bosh vaziri etib tayinlandi. Shunday qilib, u Italiya tarixidagi eng yosh Vazirlar Kengashi raisi boʻldi. Italiya Respublikasi tashkil etilishidan oldin, bu lavozim Italiya Qirolligi Vazirlar Kengashining Prezidenti (Presidente del Consiglio dei ministri del Regno d’Italia) deb atalgan. 1925-yildan 1943-yilgacha fashistik tuzum davrida bu lavozim fashizm gersogi Benito Mussolini tomonidan boshqarilgan. 1943-yilda qirol Viktor Emmanuel III Mussolinini lavozimidan chetlatdi. 1943-yilda marshal Pietro Badoglio bosh vazir boʻlishi bilan bu lavozim qayta tiklandi. Alcide De Gasperi 1946-yilda Italiya Respublikasining birinchi bosh vaziri boʻldi. Bosh vazir Vazirlar Kengashining prezidenti boʻlib, ijro hokimiyatini oʻz zimmasiga olgan. Amalda bosh vazir mamlakatning siyosiy yetakchisi va ijroiya rahbari hisoblanadi. Giorgia Meloni 2022-yil 22-oktyabrdan beri amaldagi bosh vazir edi.

Tarixi 
Birinchi bosh vazir 1861-yil 23-martda ushbu lavozimga tayinlangan. U Kamillo Benso di Kavur edi. Biroq Kamillo Benso di Kavur oʻsha yilning 6-iyunida vafot etdi. 1861-yildan 1911-yilgacha oʻnglar va soʻllar mamlakatni muqobil ravishda boshqarganlar. Bu davrning eng mashhur va obroʻli bosh vazirlaridan biri soʻl vatanparvari va davlat arbobi Franchesko Krispi edi. Shuningdek, u Janubiy Italiya hukumatining birinchi rahbari hisoblangan. Franchesko Krispi 1887-yildan 1891-yilgacha, shuningdek, 1893-yildan 1896-yilgacha olti yil davomida mamlakatni boshqargan. Krispining shuhrati shu qadar ortiki natijada, xalqaro miqyosda boʻlgan Otto fon Bismark, Uilyam Evart Gladston va Solsberi kabi dunyoning mashxur arboblari bilan birga tez-tez tilga olinadigan boʻlgan.

Vakolatlari 
Vazirlar Mahkamasi aʼzoligiga xos boʻlgan vakolatlarga qoʻshimcha ravishda, Italiya Vazirlar Kengashi raisi quyidagi vakolatlarga ega:

 Respublika Prezidenti tomonidan tayinlanadigan Vazirlar Mahkamasi vazirlarini roʻyxatini taqdim qilish;

 vakolati doirasiga kiradigan barcha qonun hujjatlarini imzolash.

Italiya Konstitutsiyasining 95-moddasiga koʻra bosh vazir „vazirlar faoliyatini boshqaradi va muvofiqlashtirishi“ belgilangan. Bu norma Italiya davlati tarixida juda oʻzgaruvchan boʻlib, unga alohida vazirlarning siyosiy kuchi va partiyalar kuchli taʼsir koʻrsatgan.

Bosh vazirning faoliyati koʻpincha Vazirlar Kengashi faoliyatiga rahbarlik qilishdan koʻra, koʻpchilik koalitsiyadagi turli partiyalar oʻrtasida vositachilik qilishdan iborat boʻlgan. Bosh vazirning vakolati doirasi vazirlarni ishdan boʻshatish borasida ancha cheklangan.

Italiya bosh vazirlari

Italiya Qirolligi bosh vazirlari (1861-1946) 
Italiya Qirolligi 1861-yilda Risorgimento davrida tashkil topgan. Qirollik mustaqil Italiya davlatlarini Sardiniya Qirolligi ostida yagona davlatga birlashtirgan. Italiyaning hukmron sulolasi ilgari Sardiniya qirolligini boshqargan Savoy sulolasi hisoblangan.

Italiya bosh vazirlari (1946-yil va hozir) 
1946-yilgi referendumdan soʻng, Italiya monarxiyadan respublika tuzumiga oʻtdi.

Yana qarang 

 Italiya bosh vazirlari roʻyxati

Manbalar

Havolalar 
 1-Respublika hukumatlari, 1946-93 yillar, Arxivnaya kopiya
 2-Respublika hukumatlari, 1993 yildan beri Arxivnaya kopiya

Italiya Bosh vazirlari
Italiya
Italiya Prezidentlari