25 de Abril koʻprigi

25 de Abril ko'prigi () — Portugaliyaning poytaxti Lissabon shahrini Tagus daryosining chap (janubiy) qirg‘og‘idagi Almada munitsipaliteti bilan bog‘lovchi osma ko‘prik .Uning umumiy uzunligi 2.277m,dunyodagi eng uzun osma ko'priklar orasida 46-o'rinni egallaydi.

1966-yil 6-avgustda ochilganidan 1974-yilgacha ko'prik Salazar ko'prigi () deb nomlangan,uning qurilishiga buyruq bergan Portugaliya Bosh vaziri Antonio de Oliveyra Salazardan keyin. U odatda Tagus daryosi ko'prigi deb ataladi (portugal tilida: Ponte sobre o Tejo = "Tagus ustidagi ko'prik"). 

Keyinchalik aholi sonining tez o'sishi tufayli o'zgarishlar qilish kerak edi. 1990-yillarda beshinchi avtomobil yoʻlagi qoʻshildi va 1999-yilda boshidan beri rejalashtirilgan temir yoʻl sifatida foydalaniladigan pastki qavat nihoyat qurildi.  Bugungi kunda yuqori palubada oltita avtomobil yo'li, pastki qavatda esa 25 kV o'zgaruvchan tokda elektrlashtirilgan ikki yo'lli temir yo'l bor.

Tarixi

Qurilishi 
19-asr oxiridan boshlab Tagus bo'ylab ko'prik qurish takliflari paydo bo'ldi. 1929-yilda portugaliyalik muhandis va tadbirkor Antonio Bello Lissabon va Montixo o'rtasidagi temir yo'l kesishmasi uchun hukumatdan kontsessiya talab qilganida g'oya ilgari surildi. Natijada, jamoat ishlari vaziri Duarte Pacheko 1933-yilda so'rovni tahlil qilish uchun komissiya tuzdi. Komissiya 1934-yilda hisobot berdi va avtomobil va temir yo'l ko'prigi qurishni taklif qildi. Takliflar olindi, ammo keyinchalik taklif  35kmli Vila Franka de Xira daryosidan o'tuvchi ko'prik foydasiga bekor qilindi.

1953-yilda yangi hukumat komissiyasi ish boshladi va 1958-yilda  qurilgan Qirol Masih haykali (Kristo-Rei )yonidagi janubiy langar nuqtasini tanlab, ko'prik qurishni tavsiya qildi. 1959 yilda loyiha bo'yicha tenderga xalqaro to'rtta taklif oldi.Lissabondagi Amerika maktabi asosan Portugaliyaga ko'prik qurilishida ishlash uchun olib kelingan amerikalik muhandislarning farzandlarini o'qitish uchun tashkil etilgan. 

Qurilish 1962-yil 5-noyabrda boshlangan. Qirq besh oy o'tgach, belgilangan muddatdan olti oy oldin ko'prik 1966-yil 6-avgustda ochildi. Marosimda Portugaliya Prezidenti Admiral Américo Tomaz raislik qildi. Shuningdek, Bosh vazir Antonio de Oliveyra Salazar va Lissabon Patriarxi kardinal Manuel Gonsalves Serejeyra ham ishtirok etdi. Ko'prik Bosh vazir Salazar sharafiga Salazar ko'prigi (Ponte Salazar) deb nomlangan. 

Po'lat AQShdan olib kelingan. Saytda ishlagan jami 3000 ishchidan to'rt nafari halok bo'ldi. Qurilish uchun jami 2 185 000 kishi  ish olib borildi. Ko'prikning umumiy qiymati 2,2 milliard portugal eskudosi yoki 32 million AQSh dollarini tashkil etdi (2011-yilda inflyatsiya hisobga olingan holda 225 million AQSh dollari).

1974-yildagi chinnigullar inqilobidan ko'p o'tmay, ko'prik inqilob sodir boʻlgan kuni 25 de Abril ko'prigi deb o'zgartirildi. Fuqarolar ko'prikning asosiy ustunlaridan biridan "Salazar" deb yozilgan yirik mis harflarni olib tashlab, uning o'rniga vaqtinchalik "25 de Abril" rasmini bo'yab qo'yiladi va bu o'sha davrlarning ramzi tasvirlaydi.

Kengaytirish 
Yuqori platforma,  ishlaydi suv ustidan 70m yuqorida ishlaydi, har bir yo'nalishda ikkitadan, ajratuvchi qo'riqchi bilan to'rtta avtomobil yo'li bor. 1990-yil 23-iyulda to'siq olib tashlandi va beshinchi, teskari yo'lak yaratildi. 1998-yil 6-noyabrda yon devorlar kengaytirildi va hozirgi oltita yoʻlak uchun joy boʻshatish uchun mustahkamlandi. Ko'prikdan o'tayotgan mashinalar o'ziga xos ovoz chiqaradi chunki bosimni tenglashtirish orqali aerodinamik kuchlarni minimallashtirish uchun ikkita ichki bo'lak asfalt emas, balki metall panjaradan qilingan.

1999-yil 30-iyundan boshlab pastki platforma ikki yo'lli temir yo'lni o'tkazdi. Bunga moslashish uchun ko'prik keng qamrovli konstruktiv mustahkamlashdan o'tkazildi, shu jumladan ikkinchi asosiy kabellar to'plami asl to'plamdan yuqoriga o'rnatildi va asosiy minoralar balandligi oshirildi.Asl quruvchi American Bridge Company ishga yana chaqirildi.

Toʻlovlar 

Ko'prikdan foydalanish har doim birinchi bo'lib har ikki yo'nalishda, keyin esa 1993-yildan boshlab faqat shimolga qarab harakatlanayotganda pullik boʻlgan. To'lov maydoni Tagus daryosining janubiy qirg'og'ida joylashgan. So'nggi paytlarda yo'l haqi siyosiy tortishuvlarga aylangan. Ko'prik 20 yil ichida barcha qarzlarni to'lashi va bu muddatdan keyin bepul (yoki pasaytirilgan) bo'lishi taxmin qilingan. Biroq, Hukumat 20 yildan ortiq vaqt davomida, Lusopontega imtiyoz bermaguncha, Lissabondagi Tagus o'tish joyining monopoliyasini yaratmaguncha, yo'l haqini undirishni davom ettirdi.

Hech qanday qonuniy o'zgarishlar bo'lmasa, kontsessiya 2030-yil 24- martda tugaydi, shundan so'ng ko'prik yana davlat tomonidan boshqariladi.

Dizayn 

25 de Abril ko'prigi qisman San-Fransisko ko'rfazi hududidagi ikkita ko'prikka asoslangan. Uning bo'yog'i mashhur Oltin darvoza ko'prigi bilan bir xil xalqaro to'q sariq rangga ega va dizayni San-Fransisko-Oaklend ko'rfazi ko'prigiga o'xshash. Bay ko'prigi ham, 25 de Abril ko'prigi ham xuddi shu kompaniya tomonidan qurilgan.  Amerika qurilish muhandislari jamiyati shunday deydi: "O'zining singlisi, San-Fransiskodagi SFOBB ko'prigi singari,Tagus daryosi ko'prigi ham uzoq vaqt zilzilalar boʻlgan hududda joylashgan" va uni qurishda seysmik ma'lumotlarni hisobga olish kerak edi."

Qurilish tugagandan so'ng, ko'prik kontinental Yevropadagi eng uzun osilgan va eng uzun asosiy oraliq, dunyodagi eng uzun uzluksiz truss va dunyodagi eng chuqur ko'prik poydevoriga ega bo'ldi. Bu dunyodagi eng katta beshinchi osma ko'prik  va AQShdan tashqaridagi eng katta ko'prik edi. Bugungi kunda u dunyodagi eng katta 43-osma ko'prikdir .

Manbalar 

Ko'priklar
Binolar va inshootlar insho
Binolar
AQSh
1966-yilda paydo boʻlgan