Ayşe Sulton (Abdul Hamid II ning qizi)

Ayshe Sulton (; )(1887-yil 31-oktyabr—1960-yil 10-avgust) — Usmonli malika, Sulton Abdul Hamid II va Mushfika Kadınning qizi.

Yoshligi va taʼlim 

Aysha Sulton 1887-yil 31-oktyabrda Yulduz saroyida tugʻilgan. Uning otasi Sulton Abdulhamid II, Sulton Abdulmejid I va Tirimujgan Kadınning oʻgʻli edi. Uning onasi Gʻozi Ogʻir Mahmud Bey va Emine Xonimning qizi Mushfika Kadın edi. U otasining oʻninchi farzandi va oltinchi qizi edi, lekin onasining yagona farzandi edi.

Ayshening taʼlimi Yulduz saroyidagi Kichik kanslerlikdagi ish xonasida singlisi Shadiye Sulton bilan birga oʻtdi. Ularning ustozlari maxfiy kotib Hasib afandi va shaxsiy shifrlash kotibi Komil afandi edi. Hasib afandi Qur’on, arab va fors tillaridan, Komil afandi esa turkcha oʻqish va yozishdan, usmonli tili grammatikasidan, arifmetikadan, tarixdan, geografiyadan dars berar edi.

Ayshe pianino saboqlarini hazinedar Dürrüyektadan oldi (keyinchalik u katta akasi Şehzade Mehmed Selimning xotini boʻldi). Uning oʻzi Imperial Musiqa Korpusiga oʻqituvchi sifatida yollangan Fransua Lombardining (1865-1904) shogirdi boʻlgan va Ayshe ham haftada bir marta saboq olgan.

Birinchi nikohi 
Oysha Sulton 1908-yilda otasi hukmronligining soʻnggi yilida Fahri Beyning oʻgʻli Ahmad Nami Bey bilan nikoh qurgan. Biroq, 1909-yilda otasi agʻdarilganda, malika ota-onasiga ergashib Salonikiga surgunga joʻnadi. Keyingi yili u Istanbulga qaytib keldi.

Nikoh 1910-yil iyun oyida Dolmabahche saroyida opasi Shodiye Sulton va Refiya Sulton bilan birga boʻlib oʻtdi. Nikoh marosimini Shayhulislom Muso Kazim afandi amalga oshirdi. Toʻy marosimi ikki oy oʻtgach, 1910-yil 9-avgustda Bebek saroyida boʻlib oʻtdi.

Er-xotinning birinchi farzandi, oʻgʻli Sultonzade Oʻmer Nami Bey 1911 yil 4 noyabrda Bebek saroyida tugʻilgan. Undan keyin 1913-yil 7-fevralda tug‘ilgan Aliye Namiye Hanimsulton 1913-yil 9-aprelda ikki oyligida vafot etdi. Otasining oʻlimidan oldin, Ayshe Shveysariyaga ketdi, u yerda er-xotinning uchinchi farzandi Sultonzoda Usmon Nami Bey 1918 yil 13 yanvarda Jenevada tugʻildi.

Ajralishi va ikkinchi nikohi 
Ayshe Sulton eri bilan 1921-yilda ajrashishdi. Ajrashganidan soʻng 1921-yil 3-aprelda Nishantashi saroyida Rauf Poshoning oʻgʻli Yarbay Mehmed Ali Beyga turmushga chiqdi. Ikkalasining bir oʻgʻli boʻlgan, 1921-yilda tugʻilgan Sultonzoda Abdul Hamid Rauf Bey ularning oʻgʻli boʻlgan. 1924-yil mart oyida imperator oilasining surgunida Ayshe eri va bolalari bilan Parijga joylashdi. U 1937-yilda eri vafot etganida beva qolgan. Onasi esa Turkiyada qolishni maʼqul koʻrgan, shuning uchun ikkovi 28 yil davomida bir-birini koʻrishmagan. 1952-yilda surgundan qaytgan

Xotiralari 
Ayshe Sulton surgundan qaytganidan so‘ng Istanbulda o‘z xotiralarini yozib, 1955-yilda tugatdi. Ayshe, memuarning katta qismlarida u onasining xotirasiga tayangan, chunki malika Turkiyaga qaytishi bilan birga yashagan. Asar dastlab turkiyalik mashhur " Hayat " jurnalida 1950-yillarning oxirida seriya formatida paydo boʻlgan, soʻngra malika oʻlimidan sal avval, 1960-yilda Istanbulda kitob sifatida nashr etilgan.

Uning nashr etilishida kitobning asosiy diqqatga sazovor joyi malikaning mashhur ota-onasi haqidagi xotiralarida boʻlgan. Buni anglagan holda u o‘z xotiralarini „Babam Sulton Abdülhamid“ (turkcha „Otam, Sulton Abdulhamid“) deb nomladi. Unda u otasi Abdulhamidning shaxsiy nuqtai nazarini yaratdi, u 33 yillik hukmronligi taxtdan agʻdarish va tuhmat bilan yakunlangan ziddiyatli hukmdorning omma oldida buzilgan sharafini himoya qilish uchun oʻziga xos oqlanishlarni amalga oshirgan.

Oʻlimi 
Ayshe Sulton 1960-yil 10-avgustda Serencebey Yokushida 72 yoshida vafot etdi va Yulduz saroyi yonidagi Yahyo Afandi darveshlar monastiridagi imperator maqbarasiga dafn qilindi. Uning onasi esa atigi bir yil yashadi va 1961-yilda vafot etdi.

Faxriy unvonlari 

 Iftixor Sanayi medali, oltin, 1897-yil
 Usmon xonadoni ordeni
 Javohirli Medjidiy ordeni
 1-darajali xayriya ordeni
 Oltin rangdagi Liakat medali
 Oltin bilan Hicaz Demiryolu medali

Avlodlari

Ommaviy madaniyatda 

 2002-yilgi „Abdülhamid Dyusherken“ filmida Ayshe Sulton turk aktrisasi Selin Demiratar tomonidan tasvirlangan.
 2011-yilgi „Kirli Oʻyinlar“ serialida Ayshe Sulton turk aktrisasi Syla Chetindag tomonidan tasvirlangan.

Ajdodlari

Manbalar

Kitobiy manbalar

Havolalar 
 Hamide Ayshe Sultonning tarjimai holi (Turk tilida)

1960-yilda vafot etganlar
1887-yilda tugʻilganlar