Toj ordeni (Belgiya)

Toj ordeni — Belgiyaning qirollik davlat ordeni hisoblanadi.

Tarixi 
1897-yil 15-oktabrda qirol Leopold II tomonidan tashkil etilgan. Orden toʻgʻrisidagi nizomga 1898-yil 25-iyunda oʻzgartirishlar kiritilgan.

Dastlab, Toj ordeni Belgiya Kongosida xizmat qilish paytida erishilgan jasorat va ajoyib xizmatlarni eʼtirof etish uchun moʻljallangan edi. 1908-yilda Toj ordeni Belgiya davlat mukofoti maqomiga oʻtkazildi.

Belgiya Toj ordeni Belgiya davlatiga sanʼat, adabiyot yoki fan, tijorat yoki sanoat faoliyati, davlat xizmati sohasidagi xizmatlari uchun beriladi. Chet elliklar ham toj ordeni bilan taqdirlanadilar: u koʻpincha Belgiyada akkreditatsiyadan oʻtgan boshqa mamlakatlarning harbiy ofitserlari va diplomatlariga beriladi. Qoʻmondonlik va undan yuqori darajalarni „Toj“ ordeni bilan taqdirlash Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Ikkinchi Jahon urushi davrida Belgiyani fashistlar bosqinidan ozod qilishda qatnashgan ittifoqchilarni mukofotlash uchun toj ordeni keng qoʻllangan.

Darajalar

Tavsif 

Orden koʻkrak nishoni qaldirgʻoch shaklidagi besh tishli boʻlib, oltin hoshiyali oq emal bilan qoplangan. Tishlar orasida turli oʻlchamdagi faset nurlari mavjud. Koʻkrak nishonining markazida oltin shohona toj taqilgan koʻk emalli medalyon joylashgan. Moviy emalli medalyonning orqa tomonida Leopold II monogrammasi joylashgan. Koʻkrak nishoni yashil emalli dafna gulchambari koʻrinishidagi adapter halqali kamarga osilgan.

Barcha besh darajali belgilar bir xil dizaynga ega, faqat oʻlchamlari bilan farqlanadi. Ordenning kavaleri darajasi zarhal emas, kumush bilan qoplangan.

Grand Cross sinfining yulduzi kumushrang, toʻrtburchaklar, turli oʻlchamdagi nurlardan iborat boʻlib, beshta oʻzgaruvchan oltin dihedral nurlari va beshta olmosli qirrali yulduzdan iborat. Orden emblemasi sirlangan yulduzga yopishtirilgan.

Katta ofitser sinfining yulduzi kumush rangda, ordenning kattalashtirilgan nishoni shaklidadir. Markazda sirlangan orden emblemasi joylashgan.

Ofitserlar va otliqlar saflarida mukofot qaysi xizmatlari uchun berilganligini tushuntiruvchi qoʻshimcha atributlarni olib yurish mumkin:

 kesishgan qilichlar — urush davrida berilgan mukofot. Qilichlar Ikkinchi Jahon urushidagi xizmatlari uchun „40-45“ yoki Koreya urushidagi ishtiroki uchun „Koreya“ yozuvi boʻlgan kamar bilan toʻldirilishi mumkin;
 lentaning chetidan orqada qolgan oltin chiziqlar — urushdagi alohida jasorat uchun;
 lentaning markazidagi oltin chiziq — urushda alohida fidoyilik harakati uchun;
 oltin yulduz — taqdirlangan shaxs davlat darajasidagi roʻyhatlarda qayd etilgan boʻlsa, lentaga qoʻshiladi.

Atributlar birlashtirilishi mumkin. Hozirgi vaqtda bunday atributlar bilan ordenni topshirish juda kam uchraydi.

Unvonlardan tashqari, Toj ordeni palma shoxlari va medallar koʻrinishidagi ramzlarga ega.

Palma shoxlari — oltin va kumush rangda. Ular gulchambarga taqilgan ikkita palma novdalari koʻrinishidagi ramzni ifodalaydi, ular bogʻlovchi halqali nozik gulli lentaga osilgan.

Orden medallari oltin, kumush va bronza shaklidadir. Medallar dumaloq, markazda qirollik tojining tasviri, aylana boʻylab Belgiya Kongosining shiori ikki tilda joylashgan: () yuqoridan va pastdan (). Yozuvlar besh qirrali yulduzcha bilan ajratilgan. Nishonning orqa tomonida palma novdalari gulchambari bilan oʻralgan Leopold II ning toj kiygan monogrammasi tasvirlangan.

Medal „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni lentasiga qirollik toji koʻrinishidagi ikkita kesilgan lenta bilan osilgan.

Mehnat mukofoti 
Toj ordeni Oltin medali 35 yillik xizmatdan, Palma shoxi 45 yildan keyin beriladi. Oltin palmalar kamida 40 yillik ish staji bilan (erta) nafaqaga chiqqanda ham berilishi mumkin. Imtiyozlarning tashabbuskori, qoida tariqasida, ish beruvchidir, lekin xodimning oʻzi ham bunday huquqqa egadir.

Grand Xoch Ritsarlari 

 2009-yil: yuguruvchi Kim Gevart, yengil atletikachi Tia Xellebaut, singlisi Jan Devos, tennischilar Justine Henin va Kim Kleysters va Kler Vellu.
 2007-yil: siyosatchi Guy Verhofstadt.

Rossiyadan mukofotlanganlar 

 2011-yil — Orden qoʻmondoni — Mixail Piotrovskiy.
 2011-yil — Orden qoʻmondoni — Sergey Zalyotin.
 2011-yil — Orden qoʻmondoni — Gennadiy Padalka.
 2011-yil — Orden qoʻmondoni — Roman Romanenko.
 2020-yil — Orden zobiti — Vyacheslav Kantor.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 Toj ordeni
 Phalerae.org saytida toj ordeni
 Northeastmedals toj ordeni Arxivnaya kopiya
 Northeastmedals veb-saytidagi Crown ordeni Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
 Belgiya buyurtmalari (fransuz tilida)
 Belgiya buyurtmalari haqidagi maʼlumot  Arxivnaya kopiya veb-saytida BONNE & VERBEKE arxivida saqlangan (golland tilida)
Ordenlar
Belgiya