Xorioidea

Xorioidea, shuningdek, xoroidea yoki xoroid deb ham ataladi, koʻzning tomir qatlami hisoblangan tomirli pardaning bir qismidir. U biriktiruvchi toʻqimadan tashki topgan va koʻzning toʻr pardasi va sklera oʻrtasida joylashgan. Inson xoroidi koʻzning eng orqa orqa qismida eng qalin boʻlib (0,2 mm), chekka qismarda esa 0,1mm gacha torayadi. Xoroid toʻr pardaning tashqi qatlamlarini kislorod va ozuqa moddalar bilan taʼminlaydi. Kipriksimon tanasi va kamalak parda bilan birga, xoroid tomirli pardani hosil qiladi.

Xoroidning tuzilishi odatda toʻrt qatlamga boʻlinadi (toʻr parda tomonga qarab sanab boriladi):

 Haller qatlami – kattaroq diametrli qon tomirlaridan tashkil topgan xoroidning eng tashqi qatlami;
 Sattler qatlami – oʻrta diametrli qon tomirlari qatlami;
 Xoroidning kapillyar qatlami – kapillyarlar qatlami va
 Bruch membranasi (sinonimlari: Lamina bazalis, Complexus bazalis, Lamina vitra) – xoroidning eng ichki qatlami.

Qon taʼminoti 
Odamlarda koʻzning koʻz arteriyasining tarmogʻi boʻlgan orqa siliar arteriyalardan boshlanuvchi ikki xil qon taʼminoti mavjud: retinal (toʻr pardada) va uveal (tomirli pardada). Tomirli parda va toʻr pardaning tashqi va oʻrta qatlamlarini taʼminlovchi uveal qon aylanishining arteriyalari koʻz arteriyasining tarmoqlari boʻlib, koʻrish nervi bilan birgalikda yoʻnalmasdan koʻz olmasiga kiradi. Boshqa tomondan, retinal qon aylanishi oʻz aylanishini markaziy retinal arteriyadan, shuningdek, koʻz arteriyasining bir tarmogʻidan oladi, lekin koʻruv nervi bilan birgalikda yoʻnaladi. Ular anastomozlar hosil qilib tugamasdan, soʻnggi arteriolalarga segmentar taqsimlanadi. Bu xoroidal qon taʼminotiga taʼsir qiluvchi kasalliklarda klinik ahamiyatga ega. Markaziy koʻrish uchun mas’ul boʻlgan koʻruv dogʻi va koʻruv nervining old qismining qon bilan taʼminlanishi xoroidal qon taʼminotiga bogʻliq. Xoroid tomirlarining tuzilishi optik kogerent tomografiya bilan, qon oqimi esa Indosianin yashil angiyografiyasi va Lazerli Doppler tasviri orqali aniqlanishi mumkin.

Suyakli baliqlarda 
Teleostlarda xoroid bezi deb ataladigan koʻruv nerviga tutashgan kapillyar toʻplami mavjud. Uning vazifasi nomaʼlum boʻlsa-da, u qoʻshimcha kislorod tashuvchisi ekanligi haqida fikrlar mavjud.

Faoliyati 
Toʻq rangli pigment boʻlgan melanin xoroidga koʻz ichidagi nazoratsiz aks ettirishni cheklashga yordam berish orqali chalkash tasvirlarni idrok etishning oldini olib turadi.

Odamlarda va boshqa koʻpchilik primatlarda melanin butun xoroid boʻylab uchraydi. Albinoz odamlarda melanin pigmenti boʻlmaydi va ularda koʻrish qobiliyati past boʻladi. Biroq, koʻplab hayvonlarda melaninning qisman boʻlmasligi tungi koʻrishning yaxshilanishiga yordam beradi. Bu hayvonlarda xoroidning bir qismida melanin yoʻq va bu qismda yuqori darajada yorugʻlik oʻtkazuvchi toʻqimalar qatlami – tapetum lucidum yorugʻlikni boshqariladigan tarzda oʻtkazishga yordam beradi. Qorongʻi xoroidda yorugʻlikning nazoratsiz aks etishi fotosuratlarda qizil koʻz effektini keltirib chiqaradi, tapetum lucidumdan yorugʻlikning boshqarilmasdan oʻtishi esa koʻz porlashini keltirib chiqaradi (qarang: Tapetum lucidum).

Tarixi 
Xoroidni birinchi marta miloddan avvalgi 400-yillarda (taxminan miloddan avvalgi 460-370 yillar) Demokrit tasvirlab bergan va uni „chitoon malista somphos“ (koʻproq soʻrib oluvchi qavat [ skleradan koʻra]) deb atagan. Demokrit xoroidni hayvonlarning kesilgan koʻzlaridan koʻrgan boʻlishi mumkin.

Demokritdan taxminan 100 yil oʻtgach (miloddan avvalgi 335 – 280 yillar), Gerofilos ham jasadlarning koʻzlarida kesilgan xoroidni tasvirlab berdi.

Klinik ahamiyati 
Xoroid qon tomir taʼminoti bilan yaxshi taʼminlangani tufayli koʻzda metastazlarning eng koʻp uchraydigan joyidir. Metastazlarning manbayi odatda koʻkrak bezi saratoni, oʻpka saratoni, oshqozon-ichak saratoni va buyrak saratoni hisoblanadi. Ikki tomonlama xoroid metastazlari odatda koʻkrak bezi saratoni bilan bogʻliq, bir tomonlama metastazlar esa oʻpka saratonining tarqalishidan kelib chiqadi. Xoroid metastazlari xoroidning oʻzidan kelib chiqadigan asosiy oʻsimta boʻlgan uveal melanomadan farqlanishi lozim.

Qoʻshimcha rasmlar

Yana qarang 

 Xorioidit
 Uveit
 Tomirli parda
 Kipriksimon tana
 Kamalak parda

Manbalar 

Vizual tizim
Tibbiyot
Koʻz
Koʻz kasalliklari
Oftalmologiya