Engadagi oʻpirilish (2024)

2024-yil 24-may kuni Papua-Yangi Gvineyaning Mulitaka shahrida tuproq koʻchkisi sodir boʻldi. Koʻchki oqibatida 2000 dan ortiq odam halok boʻlgan deb taxmin qilinayotgan boʻlsada, faqatgina oltita jasad topilgan. Shuningdek, Kaokalam va Tulipana qishloqlaridan 2500 ga yaqin aholi bedarak yoʻqolgan. Bu 1998-yilgi Papua-Yangi Gvineyadagi zilziladan keyin mamlakatdagi eng halokatli tabiiy ofat ekanligi va Vargas fojiasidan keyin jahon miqyosidagi eng halokatli koʻchki ekanligi aytilmoqda.

Kelib chiqishi 
Papua-Yangi Gvineya muntazam ravishda togʻli yerlar, ob-havo, iqlim, qashshoqlik va hukumatning notoʻgʻri boshqaruvi tufayli halokatli koʻchkilardan aziyat chekib kelmoqda. 2024-yilda mamlakatda kuchli yogʻingarchilik va suv toshqinlari kuzatildi. Shu yilning aprel oyidagi koʻchki 14 kishining hayotiga zomin boʻlgan boʻlsa, may oyida sodir boʻlgani esa kamida 21 kishining oʻlimiga sabab boʻlgan.

Sabablari 
18-may kuni koʻchki sodir boʻlgan joydan 105 km (65 milya) gʻarbda 4,5 ballik zilzila sodir boʻldi. Tepalik 126,2 km (78,4 milya) pastga qulab tushdi. Mahalliy aholining aytishicha, aynan shu zilzila koʻchkiga sabab boʻlgan boʻlishi mumkin. Xalqaro Qizil Xoch va Qizil Yarim Oy Harakati zilzila sabab boʻlganiga hech qanday maʼlumot yoʻqligini aytib, oltin qazib olish yoki kuchli yomgʻir sabab boʻlganini tahmin qildi.

Taʼsir 
Koʻchki 24-may kuni, Papua-Yangi Gvineya vaqti bilan taxminan 03:00da (23-may, 17:00 UTC) Mungalo togʻining ohaktosh yon bagʻirlaridan koʻp miqdorda vayronalar koʻchirilgandan soʻng sodir boʻlgan. Koʻchki Maip Muritaka Rural LLG dagi oltita qishloqni vayron qilgan. Birgina Kaokalam qishlogʻida oʻnlab uylar vayron boʻlgan va 500 ga yaqin odam dafn etilgan. Koʻchki natijasida Porgera oltin koni yaqinidagi avtomagistralda harakatlanish toʻxtatildi va Kaokalamga olib boruvchi asosiy magistralning 150 metrini (490 fut) vayron boʻldi, bu esa yoqilgʻi va tovarlar yetkazib berish boʻyicha xavotirlarga sabab boʻlmoqda. Magistral yoʻlda ishlayotgan yoʻl qurilish brigadasi ham koʻchki ostida qolgan .

Tulipana qishlogʻida 2000 ga yaqin odam dafn etilgan. Hududni poytaxt Port-Morsbi bilan bogʻlaydigan Highlands avtomagistrali ham toʻsib qoʻyilgan. Qishloqni oziq-ovqat bilan taʼminlagan bogʻlar va uning uchta daryosi koʻmilgan va vayron qilingani aytilmoqda. Xalqaro Migratsiya Tashkiloti rasmiysi koʻchki qoplagan maydon „uch va toʻrtta futbol maydoni“ga teng ekanligini taxmin qilgan.

2000-yildagi soʻnggi milliy roʻyxatga olingandan soʻng qayta roʻyhatga olinmaganligi sababli davlat qurbonlar sonini aniqlash bilan bogʻliq muammolarga duch kelmoqda. 27-may kuni birgina Yambali qishlogʻida sodir boʻlgan koʻchki oqibatida 2000 kishi halok boʻlgan boʻlishi mumkinligi taxmin qilingan. Bu raqamlar hukumat amaldorlari tomonidan tasdiqlanmagan. Umumiy hisobda hududda 4000 dan ortiq odam zarar koʻrgan. Olti qurbonga tegishli beshta jasad va bir oyogʻ topilgan. Etti kishi jarohatlangan va yana toʻrt kishi qutqarilgan, 1182 ta uy vayron boʻlgan yoki turpoq ostida qolgan, 1250 ga yaqin odam hududdan koʻchirilgan. 5000 dan ortiq choʻchqalar, 100 ta doʻkonlar va beshta transport vositalari hamda ikkita sogʻliqni saqlash markazi turpoq ostida qolgani va vayron boʻlgani aytilmoqda. 250 uyning ahvoli yomonligi sababli ularda yashovchi 1250 ga yaqin aholi koʻchirilgan.

Manbalar

Havolalar 
 Papua-Yangi Gvineyadagi koʻchkining guvohlar tomonidan tushurilgan tasviri — Video NBC News tomonidan eʼlon qilingan.
 Papua-Yangi Gvineya qishlogʻida sodir boʻlgan koʻchki oqibatida yuzlab odamlar halok boʻlishiga sabab boʻlyabdi —Fotosuratlar Hindustan Times tomonidan chop etilgan.

2024-yil may oyida sodir boʻlgan voqealar