Chillon qaʻlasi

Chillon qaʻlasi ( ) – Vaud kantonidagi Veytauxʻnun janubida, Jeneva koʻlida joylashgan oʻrta asrlar qalʻasi. Qaʻla koʻlning sharqiy qismida, Montreux va Villeneuve oʻrtasidagi tor qirgʻoqda joylashgan boʻlib, u Rona daryosining Alp vodiysiga chiqish boʻgozida joylashgan. Chillon Shveysariya va Yevropada eng koʻp tashrif buyuriladigan qalʻalaridan biridir. Avval Savoy Xonadoni, keyinchalik 1536-yildan 1798-yilgacha Bern kantoni tomonidan egallab olingan, hozirda u Vaud shtatiga tegishli va Shveysariya milliy va madaniy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan.

Etimologiya 
Shveysariyalik etnolog Albert Samuel Gatschetning soʻzlariga koʻra, Chillon nomi Valdens lahjasidan kelib chiqqan va "tekis tosh, taxta, platforma" degan maʻnoni anglatadi. 1195-yilda tasdiqlangan Castrum Quilonis nomi, shuning uchun "qoyalar bagʻrida qurilgan qalʻa" degan maʻnoni anglatadi.

Umumiy 
Chillon qalʻasi Chillon orolida qurilgan boʻlib,  Jeneva koʻlida Montreux va Villeneuve qoyalari oʻrtasida joylashgan, bir tomoni juda tik boʻlib, boshqa tomonida esa koʻl joylashgan. Qalʻaning joylashishi strategik ahamiyatga ega: u  oʻrtasidagi oʻtish joyini nazorat qilish imkonini beradi, ushbu oʻtish joyi Germaniya va Fransiyaga shimol tomondan kirish imkonini beradi. Shuningdek, Rona vodiysi, Italiya tomon eng qisqa yoʻlga ega. Shunday qilib, garnizon Italiyaga boradigan yoʻlga kirish punktini (harbiy va tijoriy punkt sifatida) nazorat qilishi va boj solishi mumkin edi.
Chillon Qadimgi Rim davridan beri harbiy markaz boʻlib kelgan va hozirgi qalʻaning paydo boʻlishi uch davrni oʻz ichiga oladi: Savoy davri, Bern davri va Vaudois davri.

Tarixi

Qadimgi Rim davri 
Chillon qaʻlasi Alp togʻlari boʻylab strategik yoʻlni nazorat qiluvchi qadim Rim harbiy punkti sifatida paydo boʻlgan. Rim davriga oid ashyolar XIX asrda olib borilgan qazishmalar paytida, hamda, bronza davriga oid qoldiqlar ham topilgan. Rimliklar tomonidan X asrda kvadrat shakldagi donjon qaʻlasi qurildi. XIII asrdagi manbalar Chillon qaʻlasi tarixini Sion episkopligi bilan bogʻlaydi.

Savoy davri 
Qalʻaning qurilishi boʻyicha hech qanday aniq sanalar yoʻq, ammo qalʻa haqidagi birinchi yozma manbalar 1005-yillarda paydo boʻlgan. U Burgundiyadan Buyuk Sankt-Bernard dovonigacha boʻlgan yoʻlni nazorat qilish uchun qurilgan.  1150-yilgi nizomda graf Gumbert III Hautcret sistersiylariga Chillonga bepul kirish huquqini bergan, qalʻa egasi oʻsha paytdagi feodal jamiyati ichidagi Savoy grafining vassali Gaucher de Blonay deb koʻrsatilgan.

12-asrning oʻrtalaridan boshlab qalʻa Jeneva koʻlida kemalar flotini boshqargan Savoy graflarining yozgi uyi boʻlgan. Qalʻa 1248- va 1266-yillarda graf Pyotr II tomonidan yanada kengaytirilgan. Bu vaqt ichida qaʻla derazalari usta Sent-Jorj Jeyms tomonidan bezatildi, Jeyms keyinchalik Uelsdagi Harlech qalʻasiga ham xuddi derazalarni ham yasagan deb qaraladi.

Chillon qamoqxona sifatida 
16-asrdagi Din urushlari paytida Savoy gersoglari qasrdan mahbuslarni saqlash uchun foydalanganlar. Uning eng mashhur mahbusi, ehtimol, Jenevada avliyo Viktordan oldingi rohib va siyosatchi Fransua de Bonivard boʻlgan, u Jenevada rohib boʻlib faoliyat yuritgan va 1530-yilda oʻz vatanini Savoya gersoglaridan himoya qilgani uchun qamoqqa olingan. Olti yil davomida mahbus de Bonivard oʻz zanjirlari masofasi qadar qadam tashlagan va ushbu yurgan yoʻli haligacha saqlanib qolgan.

Bern davri 
1536-yilda qalʻa Jeneva va Bern qoʻshinlari tomonidan bosib olindi va barcha mahbuslar, shu jumladan de Bonivard ozod qilindi. Qalʻa 1733-yilda Chillon davlat qamoqxonasiga aylantirilgunga qadar Bern pristavining qarorgohiga aylandi .

Vodois davri 
1798-yilda fransuz tilida soʻzlashuvchi Vod kantoni nemis tilida soʻzlashuvchi Bern hukumatini tarqatib yuboradi va Leman respublikasini tuzilganligini eʻlon qildi. Vaudois fransuz qoʻshinlarini Shveysariya avtonomiyasini saqlab qolish uchun yordam soʻradi. Fransuzlar qaʻlani egallab olganlarida, Chillon qaʻlasi oʻq-dorilar va qurol-yarogʻ ombori sifatida xizmat qilgan

Turizm 
18-asrning oxiridan boshlab qasr butun dunyo boʻylab yozuvchilar va shoirlarni, jumladan Jean-Jacques Rousseau, Victor Hugo, Aleksandr Dyuma, Gustav Flober, Meri Shelli va Lord Bayronni oʻziga jalb qildi. 1939-yilga kelib, qaʻlaga uning sayyohlik maskani boʻlmish  Montreuxga yaqinligi tufayli yiliga 100,000 dan ortiq sayyohlar tashrif buyurgan. 2005-yilga kelib bu raqam 300 mingga yetdi.

Chillon qasriga kirish sayyohlar uchun ochiq va kirish uchun chipta sotib olinadi. Qalʻaning veb-saytida koʻrsatilishicha, ushbu qaʻla "Shveysariyaning eng koʻp tashrif buyuriladigan tarixiy yodgorligi" hisoblanadi. Yaqin atrofda, avtoturargohlar va avtobus bekatlari mavjud. Qalʻaning ichida katta yotoqxona, zal va doʻkonlar, jumladan, dam olish joylari mavjud. Mehmonlar toʻrtta katta zal, uchta hovli va bir qator yotoq xonalarini, shu jumladan Savoy gersogi tomonidan egallab olingan va 14-asr devoriy rasmlari bilan bezatilgan Kamera domini koʻrishlari mumkin.

Galereya

Shuningdek qarang 

 Shveysariyada turizm
 Shveysariya konfederatsiyasi

Manbalar

Havolalar 

Shveysariya loyihasi maqolalari
Shveysariya
Qasr
Turizm