Kostopil

Kostopil (    ,    ) — Gʻarbiy Ukrainaning Rivne viloyatidagi Zamchisko daryosi boʻyida (tarixiy Voliniya ) dastlab Ostlec Wielki yoki Ostaltsi deb nomlangan kichik shahar. U 2020-yilgacha Kostopil tumanining maʼmuriy markazi boʻlgan, ammo hozirda Rivne tumanida joylashgan. Aholisi: 31 31,060

Tarix 
Kostopil shahzoda Vladislav Dominik Zaslavskiyning mulki boʻlgan va 1648-58 registrlarda qayd etilgan. Bu dastlab mahalliy temir koniga asoslangan qishloq edi, ammo 1792- yilda mahalliy yer egasi Leonard Vortsel o'z mulki uchun shahar imtiyozlarini, shu jumladan Polsha-Litva Hamdo'stligining so'nggi qiroli Stanislav Avgust Ponyatovskidan yillik yarmarka huquqini oldi. Bu vaqtda Vortzel shahar nomini Kostopolga o'zgartirdi.

Polshaning bo'linishi paytida ko'plab nemislar bosib olingan Polsha erlaridan Voliniyaga ko'chib o'tishdi, chunki u yerda sotib olingan yerlar mavjud edi. Anielovka va Kostopol o'rtasidagi hududda ko'plab nemis qishloqlari mavjud edi. Shaharga joylashish imperator hokimiyati tomonidan rag'batlantirildi, ammo 1890-yillarning oxirida Rovno - Vilna yo'nalishida temir yo'l stantsiyasi ochilgunga qadar u to'xtab qoldi. Temir yoʻl un, yogʻ bosish, yigiruv, arra, gugurt zavodi kabi yangi tarmoqlarning barpo etilishiga yordam berdi. Rivojlanish 1906-yilda yong'in shahar binolarining ko'pini vayron qilganda to'xtatildi. Keyinchalik, ko'pchilik yangi qurilishlarda g'isht ishlatilgan.

Shahar urushlararo Polshada yahudiylarni joylashtirish markaziga aylandi va bu Ikkinchi Jahon urushigacha davom etdi, o'shanda aholining 40% (taxminan 4000) yahudiy edi. Kostopol 1925-yilda Kostopol okrugining mahalliy ma'muriy markaziga aylandi. Birinchi jahon urushi tugaganidan keyin shahar Polsha bilan qo'shilgan. 1920-yillarning oxiriga kelib, uchta yog'och hovli (ulardan ikkitasi yahudiylarga tegishli, bittasi hukumatga tegishli), uchta fanera zavodi (yahudiylarga tegishli), ikkita mebel fabrikasi, ikkita shisha zavodi, ikkita qishloq xo'jaligi mashinasozligi zavodi, uchta un tegirmoni (ikkitasi) mavjud edi. Kostopolda ikkita moy presslari, to'rtta smola va turpentin zavodlari va g'isht zavodi yahudiylarga tegishli. Janova Dolina yaqinida Kostopol stantsiyasiga temir yo'l aloqasi boʻlgan granit va bazalt karerlari mavjud edi. Polsha hukumati karer ishchilari uchun uy-joy loyihalarini qurdi.

Bu yerda 1939-yildan beri mahalliy gazeta nashr etiladi

Ikkinchi jahon urushi 
1941-yil 1-iyulda nemislar Kostopolni egallab olishdi va darhol mahalliy yahudiylarga qarshi pogrom boshlandi. Nemislar yahudiylarning mavqei va ahvolini asta-sekin yomonlashtirdi, sariq yulduzlarni kiyishni majburlash, majburiy mehnatga jalb qilish va yahudiylarning mulkini musodara qilish. 1941-yil 16-avgustda nemislar jamiyatdagi eng nufuzli 470 yahudiyni yig'ib oldilar va ularni Kostopoldan olib chiqib ketishdi va o'sha yerda qatl etildi. Qatl etilganlarga aloqador yana 1400 yahudiy 1-oktyabr kuni hibsga olinib, olib ketilgan va o'ldirilgan.

1941-yil 5-oktyabrda Kostopolda getto tashkil etildi. Haddan tashqari olomonga qaramay, epidemiyalar yo'q edi. Yuz nafar yahudiy, Judenrat a'zolari, yahudiy politsiyasi va asosiy mutaxassislari ozod qilindi va gettodan tashqarida yashashga ruxsat berildi. Getto 1942-yil 25-avgustda tugatildi. Nemis politsiyasi gettoni qurshab oldi. Getto bo'shatilgan va qolgan aholi yaqin atrofdagi Xotinka qishlog'iga olib ketilgan va yetib kelganida yo'q qilingan. Bir necha kishi qochishga muvaffaq bo'ldi, lekin ular qo'lga olindi va nemislarga qaytib, o'ldirildi. 1942-yil iyul oyida Rovnadan qolgan yahudiylar (ehtimol 7000 kishi) Kostopolga poezdda olib kelindi va nemis politsiyasi tomonidan shahar tashqarisidagi o'rmon yaqinidagi karerda o'ldirildi.

24-avgust kuni Kostopolning majburiy mehnat lagerida Gedaliya Brayer boshchiligidagi 700 nafar yahudiy ishchilari kundalik aholini ro'yxatga olish paytida qo'zg'olon ko'tarishdi. Brajer “ Hura! ” deb qichqirgach, u ommaviy qochishga urindi. Ba'zilari yaqin atrofdagi o'rmonga yetib borishdi, lekin ularning ko'pchiligi qo'lga olinib o'ldirilgan. Ba'zilari mahalliy qishloq aholisining yordami bilan tirik qoldi va Sovet partizan bo'linmalariga qo'shildi. Urushdan o'ndan kam odam omon qoldi. 1943-yil mart oyidan beri Kostopol Voliniyaning polshalik tinch aholisi ukrain millatchilaridan qochib ketgan joylardan biri edi (qarang: Volin genotsidi ). Bu yerda Polsha aholisini Ukraina qo'zg'olonchilar armiyasining hujumlaridan himoya qiladigan Polnisches Schutzmannschaftsbataillon 202 joylashgan edi.

Kostopol 1944-yil 31-yanvarda Qizil Armiya tomonidan ozod qilindi. Faqat 270 ga yaqin Kostopol yahudiylari nemis istilosidan omon qolgan, shu jumladan ommaviy qotilliklardan oldin sharqqa qochib ketganlar.

1952-yilda bu yerda tibbiyot kolleji ochildi.

1989-yil yanvar oyida aholi soni 31 610 kishi edi.

Kostopil - polshalik shoir va rassom Bogdan Chorazukning tug'ilgan joyi (1934-yilda tug'ilgan).

Shaxslar 
Yuriy Jilko, Leonid Mosendz, Neil Xasevich kabi ukrainalik siyosiy va ijtimoiy faollarning bir qismi Kostopilda yashagan.

Kostopilning taniqli odamlari:

 Roman Datsyuk - ukrainalik futbolchi.
 Kozak Sergey Borisovich - adabiyotshunos, publitsist.
 Kolobov Sergey Aleksandrovich - ukrainalik siyosatchi va top-menejer, kommunikator.
 Piasyuk Roman Volodimirovich (1975—2015) - Ukraina Qurolli Kuchlari serjanti, Rossiya-Ukraina urushi qatnashchisi.
 Natalya Pogorilchuk - ukrainalik geomorfolog, geografiya fanlari nomzodi, Taras Shevchenko nomidagi Kiev Milliy universiteti dotsenti.
 Regeza Aleksandr Petrovich - Ukraina siyosiy harakati UPA a'zosi.
 Ruslan Salivonchik (1983–2014) - Xerson maxsus maqsadli politsiya patrul ko'ngilli batalonining harbiy ofitseri. Ilovaysk yaqinidagi jangda halok boʻlgan.
 Vitaliy Stavskiy (1991—2014) - 80-alohida aviatsiya ekipajining kichik serjanti. U tug‘ilgan kunida Lugansk aeroportida jangarilar tomonidan uyushtirilgan hujum paytida halok bo‘lgan.
 Oleksandr Stixanov - ukrainalik prodyuser, qo'shiq muallifi, rejissyor, ssenariynavis, bastakor va klipmeyker.
 Yuriy Tkachuk (1968-2016) - Ukraina Qurolli Kuchlari podpolkovnigi, Rossiya-Ukraina urushi qatnashchisi.

Manbalar