The Oxford Murders

The Oxford Murders – Rejissyor Álex de la Iglesia tomonidan 2008-yilda suratga olingan drama filmi. Ushbu triller film argentinalik matematik va yozuvchi Guillermo Martínezning 2003-yildagi xuddi shu nomli romanidan asosida suratga olingan. Filmda asosiy rollarni Elijah Wood, John Hurt, Leonor Watling va Julie Cox ijro etishgan.

Syujeti 

1993-yilda Oksford universitetining amerikalik talabasi Martin (Elijah Wood) oʻz dissertatsiyasiga rahbar sifatida Artur Seldomni (John Hurt) tayinlashni xohlaydi. U Seldomni butparastga aylantiradi va u haqida hamma narsani bilib oladi. U Oksfordda Seldomning eski doʻsti Xonim Eagleton (Anna Massey) uyida yashay boshlaydi. Uyda Xonim Eagletonning qizi Beth (Julie Cox) ham birga yashardi.

Jamoatchilik nutqida Seldom Vitgenshteynning Traktatus kitobidan iqtibos keltiradi. Martin oʻz idolini taʼsirga solmoqchi boʻlib, matematikaning mutlaq haqiqatga ishonishini tasdiqlab, ushbu fikrga nisbatan shubhasi borligini bildiradi: „Men pi soniga ishonaman“. Seldom uni haqoratlab, uning dalillarini masxara qiladi va tinglovchilar oldida Martinni ahmoqdek koʻrsatadi. Hafsalasi pir boʻlgan Martin oʻqishni tark etishga qaror qiladi va narsalarini yigʻish uchun ofisiga boradi. U yerda u oʻzining hamkasbi, matematik Podorovni (Bern Gorman) uchratadi.

Martin oʻz uyiga qaytadi va u yerda Seldomni uchratadi. Seldom Eagleton xonimni koʻrish uchun kelgan edi. Ikkalasi uyga birga kirishadi va Martin yashovchi uyning egasi oʻldirilganini koʻrishadi. Seldom politsiyaga doʻstining manzili bilan „birinchi xat“ deb yozilgan xat tashlab ketilgani haqida aytmaydi. Seldom mantiqiy seriyalar boʻyicha mutaxassis boʻlgani uchun, u bir seriyalovchi oʻzining aql-idrokiga qarshi chiqish uchun qotillikdan foydalanayotganini taʼkidlaydi. Seldomning soʻzlariga koʻra, „barcha mukammal jinoyat ochilmagan jinoyat emas, balki notoʻgʻri aybdor bilan ochilgan jinoyatdir“.

Matematik va falsafiy maʼlumotlari 
Qahramonlar bir nechta matematik, jismoniy va falsafiy tushunchalarni muhokama qiladilar, masalan, mantiqiy seriyalar, Vitgenshteynning qoidaga asoslangan paradoks, Heisenberg aniqsizlik nazariyasi, Gödel nazariyasi, aylanmalar, Vesica Piscis, mukammal jinoyat imkoniyati, Fermatning oxirgi nazariyasi va Professor Wiles tomonidan tasdiqlangan dalillar, Taniyama taxminlari, tetraktilar va Pifagorchilar. Shuningdek, Butterfly taʼsiri haqida ham maʼlumotlar berilgan.

Badiiy litsenziyasi 
"Mantiqiy qator" aslida matematik mantiq yoki matematikada belgilangan mavzu emas. Filmning boshida Seldom oʻz maʼruzasida aytganlaridan farqli ravishda, Vitgenshteynning Traktatus argumentida tenglamalar (Vitgenshteyn tomonidan haqiqat jadvallari joriy etishda bir nechta oddiy tenglamalar bundan mustasno) yordamida davom etmaydi va matematik mantiqning rasmiy tilida ifodalanmaydi. Argument koʻproq oʻziga xos tarzda ifodalangan boʻlsa-da, aslida oddiy tilda ifoda etilgan falsafiy dalildir.

Bundan tashqari, Fermatning oxirgi teoremasini yechgan professor Andrew Wiles filmda „Kembridj universiteti professori Wilkin“ va Fermatning oxirgi teoremasi esa „Bormatning soʻnggi teoremasi“ sifatida tasvirlanadi.

Filmning boshida berilgan bayonotga qaraganda, elektro-mexanik kompyuterlar („Bombe“) ikkinchi jahon urushi paytida Britaniya (va ilgari Polsha) kriptograflari tomonidan nemis „Enigma“ kodini buzishda muhim rol oʻynagan.

Rollarda 

 Elijah Wood AQShlik talaba Martin sifatida
 John Hurt – Artur Reldom, inglizlarning logik seriyalar boʻyicha mutaxassisi
 Leonor Watling – Lorna, ispan hamshirasi
 Julie Cox – Beth Eagleton, musiqachi, xonim Eagletonning qizi
 Dominique Pinon – Frank, organ transplantatsiyasi kutilayotgan kasal qizning otasi
 Burn Gorman – Yuriy Ivanovich Podorov rolida, krank matematiki
 Jim Carter inspektor Pitersenning oʻrinbosari
 Danny Sapani – Skot
 Anna Massey – Martinning uy egasi va Seldomning doʻsti Julia Eagleton
 Alex Cox saraton kasalligiga chalingan, aqldan ozgan matematik Kalman rolida

Ishlab chiqarilishi 

Film ispaniyalik Álex de la Iglesia rejissyorligidagi ispan-ingliz-fransuz filmi hisoblanadi. Elijah Woodning filmdagi roli tasdiqlanishidan avval, Meksikalik aktyor Gael García Bernal matematika oʻquvchisi rolini ijro etish uchun koʻrib chiqilgan edi. Bir necha hafta davomida kim bosh rolda boʻlishi taxmin qilindi. 2006-yil 26-dekabr kuni Tornasol Films tomonidan Woodning asosiy rolga qoʻyilganligini ommaga eʼlon qilindi. De la Iglesia Woodni maqtab: „Men Elijah bilan ishlashdan mamnunman, u, shubhasiz, sohasining eng kuchli mutaxassisi va bu film uchun mukammal nomzod“ deya taʼrifladi.

Britaniyalik aktyor John Hurt universitet professori rolini ijro etgan va yosh talabalarga bir qator qotilliklarni toʻxtatishga yordam bergan. Avvalroq, Aktyor Michael Caine bu rol uchun nomzodlikka berilgan edi.

De la Iglesia har kuni oʻzining blogida filmning suratga olish jarayonlarida yuz bergan oʻziga xos voqealarni yoritib bordi. Film uning odatdagi qora komediya janridan tashqari dramatik yoʻnalishdagi birinchi qadamidir.

Suratga olish ishlari 2007-yilning 22-yanvarida boshlandi va 24-mart kuni Oksfordda va Londondagi Viktoriya va Albert muzeyining Cast Courtida oʻz yakuniga yetdi.

Namoyish etilishi 
2008-yil 25-aprel kuni film Odeon Sky Filmworks tomonidan Buyuk Britaniyada yaratildi va 1-sentabrda ilk marotaba DVD-da chiqarildi. Biroq, AQShda 2010-yilgacha filmni chiqarishga ruxsat berilmadi. Vanihoyat, 2010-yil 2-iyul kuni VOD va 6-avgust kuni kinoteatrlarda namoyish etish boshlandi.

2010-yil 5-oktabrda filmning DVD va Blu-ray disk versiyasi chiqarila boshladi.

Qabul qilinishi 
The Oxford Murders asosan salbiy tanqidlar oldi. San-Fransisko Chronicle tanqidichisi David Lewis: filmda „koʻplab iqtidorli odamlar“ ishtirok etganligiga qaramay, unda „qora ssenariy“ borligini va „boshdan oxirigacha shunchaki zerikarli“ ekanligini yozgan. Variety filmidan Jonathan Holland filmni unchalik tanqid qilmagan boʻlsa-da dialog va ishqiy syujetda ayb topdi va uni „sayqallangan, ammo batafsil yoritilmagan“ deb taʼkidladi. „Rotten Tomatoes“ sharh agregatorida ushbu film 17% reytingga ega boʻlgan. Tilshunos professor Geoffrey Pullum esa filmga nisbatan keskin sharh yozgan.

Havolalar

Manbalar 

2008-yil filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
2000-yil filmlari
Dramatik filmlar
Jinoyat haqida filmlar