yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
FC Pari Nijniy Novgorod

FK Pari Nijniy Novgorod (), FC Pari NN yoki oddiygina Nijniy Novgorod nomi bilan ham tanilgan, 2015-yilda tashkil etilgan Nijniy Novgorod shahridagi Rossiya professional futbol klubi. U Rossiya Premyer-ligasida 2021/2022-yilgi mavsumda debyut qilgan.

Tarix 
Klub turli nomlar bilan tanilgan:

 2015-2016: FK Volga-Olimpiyets Nijniy Novgorod
 2016-2018: FK Olimpiyets Nijniy Novgorod
 2018-2022: FK Nijniy Novgorod
 2022 yildan: FK Pari Nijniy Novgorod

2015/2016-yilgi mavsumda u uchinchi darajali Rossiya Professional Futbol Ligasida oʻynay boshladi. U Nijniy Novgorodning „Volga“ klubining farm klubi sifatida tashkil etilgan. 2016-yil 15-iyunda „Volga“ klubi tugatildi, „Olimpiyets“ Nijniy Novgorodning top klubiga aylandi. 2016/2017-yilgi mavsum oxirida Olimpiyets oʻzining PFL zonasida gʻalaba qozondi va ikkinchi darajali Rossiya futbol milliy ligasiga yoʻl oldi. 2018/2019-yilgi mavsum yakunida ular Rossiya Premer-ligasining pley-off bosqichiga yoʻllanma oldilar, ammo PFK „PFC Krylia Sovetov Samara“ jamoasiga umumiy 2:3 hisobida magʻlub boʻlishdi.

2020/2021-yilgi mavsumda klub FNLda 3-oʻrinni egalladi. Ikkinchi oʻrindagi „Orenburg“ klubi oʻz stadionidagi muammolar tufayli Premyer-liga litsenziyasini ololmagani sababli, Nijniy Novgorod 2021/2022-yilgi mavsum uchun birinchi marta RPLga yoʻllanma oldi.

Nigeriya terma jamoasining sobiq hujumchisi Silvestr Igboun 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi sababli jamoa bilan shartnomasini toʻxtatdi.

2022-yil 10-iyun kuni klub avval Paribet nomi bilan tanilgan Pari bukmekerlik konserni bilan homiylik shartnomasi tufayli klub nomi FC Pari Nijniy Novgorod (yoki qisqacha Pari NN) ga oʻzgartirilishini eʼlon qildi. Jamoa nomini oʻzgartirish Rossiya futbol ittifoqi tomonidan shu kuni maʼqullangan. Pari NN 2022/2023-yilgi mavsumni 14-oʻrinda yakunladi va „Rodina Moskva“ ga qarshi oʻtish uchun pley-off yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi.  Pley-offning birinchi oʻyinida safarda 3:0 hisobida gʻalaba qozongan Pari oʻz maydonida 0:2 hisobida magʻlub boʻldi va umumiy hisobda 3:2 hisobida gʻalaba qozonib, Premyer-ligadagi oʻrnini saqlab qoldi.

Liga

Hozirgi tarkib 
2024-yil 12-sentyabr holatiga ko'ra, RPL veb-sayti.

Shartnomasi mavjud boshqa futbolchilar

Ijaragaga olingan

Klub rasmiylari

Manbalar

Havolalar 

  Team history by footballfacts

Pari 
Pari 
Pari
Geolog stadioni

Geolog stadioni — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Geolog MFYda joylashgan koʻp maqsadli stadion boʻlib, hozirgi vaqtda ushbu stadiondan asosan futbol sporti oʻtkazilib kelinadi. Stadion PFC Sevinch futbol jamoasining uy stadioni hisoblanadi.

Stadion tarixi 
Qarshi shahrida joylashgan „Geolog“ stadioni 1983-yil 1-mayda tashkil etilgan boʻlib, ushbu majmuoda erkaklar va ayollar fitnes zallari, suzish suv havzasi hamda sohil futboli (plyaj futboli) oʻynash uchun qumli maydon ham bor.

Tavsifi 
„Sevinch“ ayollar futbol jamoasi Oʻzbekiston Oliy ligasidagi uy oʻyinlarini „Geolog“ stadionida oʻtqazadi. „Geolog“ stadioni 1983-yil 1-may sanasida ochilgan. Stadion oʻz bagʻriga 11.000 ming muhlisni sigʻdira oladi. Stadion oʻlchami 105 x 68 metrni tashkil etadi. „Geolog“ stadioni 1993-yil, 1995-yil, 2011-yillar qayta taʼmirdan oʻtqazilgan. 2020-yil 26-may „Sevinch“ ayollar futbol klubi mashgʻullotlar bazasida taʼmirlash ishlari olib borildi. Stadion chimi tabiiy. Manzil: Nasaf koʻchasi, 5-uy.

Geolog stadioni

Musobaqalar 
Asosan Geolog stadionida Ayollar oʻrtasidagi Oʻzbekiston chempionati va kubok oʻyinlariga mezbonlik qiladi. 2015-yil 16—23-aprel kunlari ilk marotaba Oʻzbekiston superkubogi oʻyinlari oʻtazildi. Birinchi oʻyin 16-aprel kuni Bekobod shahrida oʻtqazildi va oʻyin 0:3 hisobida Sevinch foydasiga hal boʻldi. Ikkinchi oʻyin 23-aprelkuni Qarshi shahri Geolog stadionida oʻtqazildi va oʻyin 1:1 hisobida yakunlandi va gollarni 20 daqiqada Zebo Joʻraeva (Sevinch), 22-daqiqada Moxigul Ikromova (Metallurg W) kiritishdi. Ikki oʻyin natijasiga koʻra Sevinch „Metallurg W“ (Bekobod) jamoasini 4-1 hisobida magʻlub etib superkubok sohibi boʻldi.

Yana qarang 

 Qarshi markaziy stadioni
 Gʻuzor stadioni
 Bahrom Vafoev nomli stadion

Manbalar 

Oʻzbekistondagi futbol stadionlari
Stadionlar
Qarshida sport

Havolalar 

 Jahon stadionlarida stadion haqida maʼlumot
David Eagleman

David Eagleman - nevrolog, yozuvchi va ma'ruzachi. U 1971-yil 25-aprelda AQShning Nyu-Meksiko shahrida tug‘ilgan. Eagleman Britaniya va Amerika adabiyoti bo'yicha bakalavr darajasini Rays universitetida, Ph.D. Baylor tibbiyot kollejidan nevrologiya bo'yicha. Eagleman miyaning plastikligi, vaqtni idrok etish va sinesteziyaga oid ishlari bilan mashhur. Uning 100 dan ortiq ilmiy maqolalari va bir nechta kitoblari, jumladan, "Inkognito: Miyaning maxfiy hayoti", "Sum: keyingi hayotdan qirq ertak" va "Miya: sizning hikoyangiz". Eagleman, shuningdek, mashhur ma'ruzachi  TED, Butunjahon fan festivali va boshqa tadbirlarda nutq so'zlagan. U ko'plab ommaviy axborot vositalarida, jumladan The New York Times, The Wall Street Journal va NPRda tasvirlangan. Eagleman o'zining tadqiqot va yozish ishlaridan tashqari, nevrologiya, huquq va etika bo'yicha mutaxassislarni birlashtirib, jinoiy odil sudlov tizimini takomillashtirishni maqsad qilgan Fan va huquq markazining asoschisi hisoblanadi. Umuman olganda, Devid Eagleman nevrologiya sohasidagi taniqli shaxs bo'lib, miya va uning funktsiyalarini tushunishimizga katta hissa qo'shgan.
David Eagleman - nevrolog, yozuvchi va ma'ruzachi. U 1971-yil 25-aprelda AQShning Nyu-Meksiko shahrida tug‘ilgan. Eagleman Britaniya va Amerika adabiyoti bo'yicha bakalavr darajasini Rays universitetida, Ph.D. Baylor tibbiyot kollejidan nevrologiya bo'yicha. Eagleman miyaning plastikligi, vaqtni idrok etish va sinesteziyaga oid ishlari bilan mashhur. Uning 100 dan ortiq ilmiy maqolalari va bir nechta kitoblari, jumladan, "Inkognito: Miyaning maxfiy hayoti", "Sum: keyingi hayotdan qirq ertak" va "Miya: sizning hikoyangiz". Eagleman, shuningdek, mashhur ma'ruzachi  TED, Butunjahon fan festivali va boshqa tadbirlarda nutq so'zlagan. U ko'plab ommaviy axborot vositalarida, jumladan The New York Times, The Wall Street Journal va NPRda tasvirlangan. Eagleman o'zining tadqiqot va yozish ishlaridan tashqari, nevrologiya, huquq va etika bo'yicha mutaxassislarni birlashtirib, jinoiy odil sudlov tizimini takomillashtirishni maqsad qilgan Fan va huquq markazining asoschisi hisoblanadi. Umuman olganda, Devid Eagleman nevrologiya sohasidagi taniqli shaxs bo'lib, miya va uning funktsiyalarini tushunishimizga katta hissa qo'shgan.

Qo'shimcha 
Stenfordda Eagleman " Miyaning Plastisitesi", Adabiyot va Miya, "Miya va Qonun" bo'yicha kurslarni o'rgatishini o'zining rasmiy saytida aytib o'tgan.Shuningdek u badiiy asarlar ham yozishi va uning "Sum" nomli kitobi xalqaro bestseller kitoblar sirasiga kirishi va 33ta tilga tarjima qilinganini va u qo'shimcha ravishda NYT, Time Magazine, Discover Magazine, Economist, Atlantic, The week, Slate, Wired, New Scientist va boshqa jurnallar uchun yozishi NPR va BBC da tez-tez nutq so'zlashini e'tirof etgan.

Manbalar
Gaussning eng kam cheklash prinsipi

Eng kam cheklash prinsipi 1829 yilda Karl Fridrix Gauss tomonidan taʼkidlangan klassik mexanikaning bir variatsion formulasi boʻlib, analitik mexanikaning barcha boshqa formulalariga tengdir. Intuitiv ravishda, u cheklangan jismoniy tizimning tezlashishi mos keladigan cheklanmagan tizimning tezlashishiga imkon qadar oʻxshashligini aytadi.

Bayonot

Eng kam cheklash prinsipi eng kichik kvadratlar prinsipi boʻlib, mexanik tizimning haqiqiy tezlanishini koʻrsatadi.  massalar miqdorning minimalidir:

 

bu yerda j zarracha massaga ega , pozitsiya vektori , va cheklanmagan kuch qoʻllanadi  massaga taʼsir qiladi.

Belgilash  vektor funksiyaning vaqt hosilasini koʻrsatadi , yaʼni pozitsiya. Tegishli tezlanishlar  umuman tizimning joriy  holatiga bogʻliq boʻlgan cheklovlarni qondirish;

Faolligi tufayli esga olinadi  va reaktiv (cheklov)  qoʻllanadigan kuchlar, natijada , tizim tezlashuvni boshdan kechiradi  .

Boshqa formulalar bilan bogʻlanish 
Gauss prinsipi D’Alember prinsipiga teng.

Eng kam cheklash prinsipi Gamilton prinsipiga sifat jihatidan oʻxshash boʻlib, u mexanik tizim tomonidan bosib oʻtilgan haqiqiy yoʻl harakatning ekstremumi ekanligini aytadi. Biroq, Gauss prinsipi haqiqiy (mahalliy) minimal prinsipdir, ikkinchisi esa ekstremal prinsipdir.

Gertsning eng kam egrilik prinsipi 

Hertzning eng kam egrilik prinsipi Gauss prinsipining alohida holati boʻlib, tashqi qoʻllanadigan kuchlar, oʻzaro taʼsirlar (odatda potensial energiya sifatida ifodalanishi mumkin) va barcha massalar teng boʻlgan ikkita shart bilan cheklangan. Umumiylikni yoʻqotmasdan, massalar birga teng boʻlishi mumkin. Bunday sharoitda Gaussning minimallashtirilgan miqdori yozilishi mumkin:
 

Kinetik energiya  bu sharoitda ham saqlanib qoladi:

 

Chiziq elementidan  beri ichida  -koordinatalarning oʻlchovli fazosi aniqlangan

 

energiyaning saqlanishi ham yozilishi mumkin:

 

 tomonidan boʻlinish  va boshqa minimal miqdorni beradi:

 

beri  da traektoriyaning mahalliy egriligidir  -koordinatalarning oʻlchovli fazosi, minimallashtirish  cheklovlarga mos keladigan eng kam egrilik (geodezik) traektoriyasini topishga teng.

Hertz prinsipi, shuningdek, Yakobining eng kam taʼsir prinsipini shakllantirishining alohida holatidir.

Manbalar 

 
 
 

Fizika
Mexanika
Xo’ja jarroh yodgorlik majmuasi

Xoja jarroh yodgorlik majmuasi – Qarshi shahridagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr.).Majmua XIV asrga oid boʻlib, hozirgi Qarshi shahrining Xudoyzod mahallasida joylashgan. Rivoyatlarga koʻra Sohibqiron Amir Temur 14-asr. oxirlarida XIV asr oxirlarida Shom va Iordaniya yerlarini zabt etgan paytda ulugʻ sahobalardan biri Abu Ubayda Omir ibn Abdumoh ibn al-Jarroh qabri xokidan keltirib Qarshi shahrida dafn ettirgan va u yerga maqbara qurdirgan. Al-Jarroh birinchi boʻlib "amirlarning amiri ", degan laqab olgan. Maqbara buzilib ketgan. 20-asr.

. Rivoyatlarga koʻra, Sohibqiron Amir Temur XIV asr oxirlarida Shom va Iordaniya yerlarini zabt etgan paytda ulugʻ sahobalardan biri Abu Ubayda Omir ibn Abdumoh ibn al-Jarroh qabri xokidan keltirib, Qarshi shahrida dafn ettirgan va u yerga maqbara qurdirgan. Al-Jarroh birinchi boʻlib "amirlarning amiri ", degan laqab olgan.

Amir ibn Abdulloh ibn al-Jarroh (583-638) koʻproq Abu-Ubaydah ibn al-Jarrah nomi bilan tanilgan bu inson Paygʻambarimizning buyuk izdoshlaridan biri edi. Umar roziyallohu anhu Halifaligi zamonida Musulmon qoʻshinining katta qismida qoʻmondon sifatida ish olib borgan. Umar roziyallohu anhu tomonidan oʻzidan keyin Xalifalik lavozimiga tavsiya etilganlardan biri hisoblanadi.
2-yarmida qayta tiklangan majmua maqbara, ayvon, minoradan iborat. Maqbara toʻrtburchak tarhli, peshtoqgumbazli, pishiq gʻishtdan qurilgan, bosh peshtogʻi burchaklariga burjlar ishlangan, yon devorlarida mehrob shaklidagi derazalar boʻlib, panjaralar oʻrnatilgan. Maqbara ichi ganch oʻymakorligida pardozlangan.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining, 24.02.2021 yildagi 100-son qarori bilan

Turizm salohiyati yuqori boʻlgan madaniy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
Amirqul Karim

Amirqul Karim (1960-yil 2-sentyabr Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz tumani, Yangi qishlogʻi) — oʻzbek adabiyotining isteʼdodli shoiri.

Tarjimai holi 
Amirqul Karim 1960-yil 2-sentyabr kuni Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Yangi qishlogʻida tavallud topgan. 1977-yilda oʻrta maktabni tamomlab, oz muddat „Eskianhorkanalqurilish“ trestida faoliyat olib bordi.
1979-yilda Toshkent davlat universiteti (OʻzMU)ning jurnalistika fakultetiga oʻqishga kirdi. 1983—1985-yillari mobaynida oʻqishini A. S. Pushkin nomidagi Leningrad davlat universitetida davom ettirdi. 1994-yilda Hindiston Javaharlal Neru universitetining Ommaviy axborot vositalari institutini tamomladi.

Faoliyati 
Amirqul Karim oʻz mehnat faoliyatini 1985—1989-yillarda „Turkiston“ gazetasida boshladi. „Yosh kuch“ jurnalida boʻlim boshligʻi (1989—1991), Oʻzbekiston Milliy axborot agentligida hodim, boʻlim boshligʻi (1991—1996), Xalqaro axborot tahririyati Bosh muhariri, Oʻzbekiston Milliy matbuot markazi raisi (1996—2003) va bir vaqtning oʻzida Oʻzbekiston Jurnalistlar uyushmasi raisi, „Hurriyat“ gazetasi Bosh muharriri (2002—2003), 2003-yildan Xalqaro „Oltin meros“ xayriya jamoat fondi boshqaruvi raisi lavozimlarida oʻz faoliyatini olib bordi.

Ijodi 
U 1975-yildan matbuotda sheʼrlari, tarjima va publitsistik maqolalari bilan ishtirok etib keladi. „Kuzda gullagan daraxt“, „Oq tunlar“, „Shabnam terayotgan quyosh“, „Ilinj“, „Sening gullaring“ nomli sheʼriy toʻplamlari bor. „Shabnam terayotgan quyosh“ („Yangi asr avlodi“, 2011) sheʼriy kitobida barcha toʻplamlari jamlangan. 2015-yilda uning „Buyuklik yoʻli“, „Koʻk qushlari“, „Tarixning uzilgan parchasi“ nomli sheʼriy va publitsistik asarlari nashr etildi. Uning Vatan, insoniylik, sevgi va sadoqatni madh etuvchi  sheʼrlari asosida koʻplab qoʻshiqlar ham yaratilgan.

Tarjimalari 
Amirqul Karim tarjima yoʻnalishida ham faoliyat olib borib V. Cherevanskiy, J. Steynbek, V. Visotskiy, Basyo sheʼrlarini ona tilimizga oʻgirgan. „Basyo yurti moʻjizalari“, „Mukammal insonni izlab“ nomli publitsistik maqolalar turkumini, Alisher Navoiy, Bobur sheʼriyati, zamonaviy oʻzbek shoirlari ijodi haqidagi qator maqolalarini nashr etdi.

Manbalar 

Qashqadaryo adiblari
Oʻzbek shoirlari
Oʻzbekistonlik shoirlar
Eyüpspor

Eyüpspor — Istanbulning Eyüp tumanida joylashgan Turkiyaning professional futbol klubi. Jamoa ranglari lavanta va sariqdir. Ularning uy arenasi Eyüp stadioni boʻlib 2500 tomoshabinga moʻljallangan.

Tarix 
Eyüpspor 1934-yildan 1937-yilgacha Istanbul birinchi ligasida oʻynagan. 1956-yilda jamoa rasman professional maqomini oldi va 1959-yilda Istanbul shahar chempionati gʻolibi boʻldi.

1982/1983 yilgi mavsumda jamoa milliy musobaqalarda debyut qildi va Turkiya futbolining ikkinchi divizioni boʻlgan Birinchi ligaga chiqdi, ammo tez orada uni tark etdi. 2014—2015-yillarda klub Ikkinchi liga, uchinchi divizionda oʻynadi va 2-oʻrinni egalladi va bunda yana bir bor ikkinchi divizionga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi.

2018/2019-yilgi mavsumda jamoa turnir jadvalida 9-oʻrinni egalladi. Shu bilan birga rahbariyatning umumiy yigʻilishida klubning yangi prezidenti etib Murat Oʻzkaya saylandi.

2020/2021-yilgi mavsumda „Eyupspor“ Ikkinchi liganing Qizil guruhi chempioni boʻldi, 37 yildan soʻng birinchi ligaga qaytdi.

Raqobat 
Eyüpspor jamoasining Fotih Karagümrük va Beykoz 1908 klublari bilan kuchli raqobati bor, bu oʻyinlar davomida muhlislar oʻrtasidagi tartibsizliklarga sabab boʻladi.

Oʻyinchilar

Hozirgi tarkib

Boshqa futbolchilar bilan shartnoma imzolangan

Ijaraga berilgan

Ligadagi ishtirok 

 TFF Birinchi ligasi : 1982-83, 1987-94, 2021-
 TFF Ikkinchi ligasi : 1970-73, 1984-87, 1994-01, 2002-14, 2015-21
 TFF Uchinchi Ligasi : 2001-02, 2014-15
 Turkiya mintaqaviy havaskorlar ligasi : 1959-70, 1973-82, 1983-84

Manbalar

Havolalar 

 
 Eyüpspor on TFF.org

Turkiya futbol klublari
Alifbo boʻyicha futbol klublari
1919-yilda tashkil etilgan futbol klublari
Burj al-Arab xalqaro aeroporti

Burj al-Arab xalqaro aeroporti  (arabcha: مطار برج العرب الدولي) — Misrning Iskandariya shahridagi xalqaro aeroport. Iskandariya shahridan  janubi-gʻarbda, Iskandariya muhofazasidagi Burj al-Arab shahrida joylashgan. Aeroport, shuningdek, Nil deltasining yaqin hududlariga ham xizmat qiladi.

Tarixi 
2009-yil iyun oyida hukumat Iskandariyaning eski shahar qismidan gʻarbga tomon maydoni  boʻlgan kengaytmasini ishlab chiqishni rejalashtirmoqda. Keyinchalik u „Yangi Iskandariya“ nomini oldi. Yangi shaharni Burj al-Arab aeroporti bilan halqa yoʻli orqali bogʻlash rejalashtirilgan, bunda sayohat vaqti 25 daqiqani tashkil qiladi. Prezident, shuningdek, Burj al-Arab xalqaro aeroportini yangi va eskilarini rivojlantirishga xizmat qiladigan yangi aeroportlar turkumidagi eng soʻnggilaridan biri sifatida foydalanishga topshirdi. Burj al-Arab aeroporti ortib borayotgan talabga javoban aeroportning yoʻlovchi va yuk tashish imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirdi va yangi obyektlar 2010-yil fevral oyida foydalanishga topshirildi.

Aeroport yiliga 1,2 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega boʻlib, 2010-yilning yozida yopilgan oʻsha paytdagi yirik Al-Nuja aeroportining oʻrnini bosadi, oʻsha paytda eski aeroport obyektlarini kapital taʼmirlash rejalashtirilgan edi. 2011-yilgi Misr inqilobi ortidan mamlakatda iqtisodiy muammolar yuzaga kelganidan soʻng, Al-Nuja aeroportini taʼmirlash toʻxtatildi va Burj al-Arab Iskandariyaga xizmat koʻrsatadigan yagona aeroport sifatida qoldi. 2020-yil oxiriga kelib, Burj al-Arab shaharning yagona faoliyat koʻrsatadigan aeroporti sifatida qolib, Al-Nujani taʼmirlashni tugatish rejalashtirilmagan.

Infratuzilmasi 

2010-yil fevral oyida yangi aeroport terminali ochildi, u yangi yoʻlovchilar va maʼmuriyat binosidan iborat edi. Yoʻlovchi terminali qayiq shaklida yaratilgan va uch qavatdan iborat:

 Birinchi qavat: roʻyxatdan oʻtish va bagajni tashish uchun ajratilgan.
 Ikkinchi qavat: maʼmuriy idoralar va aviakompaniya ofislaridan tashqari, ichki va xalqaro kelishlar uchun ajratilgan.
 Uchinchi qavat: joʻnab ketish, ham ichki, ham xalqaro, immigratsiya tartib-qoidalari va VIP zal uchun ajratilgan. Tijorat faoliyati uch qavat orasida tarqalgan.
 Toʻrtta harakatlanuvchi bort koʻprigi terminal binosini samolyot bilan bogʻlaydi.

Terminalda boj olinmaydigan doʻkon, franchayzing oziq-ovqat korti, sayyohlik ofislari va boshqa sayohat bilan bogʻliq xizmatlar uchun moʻljallangan maydon, yoqilgʻi taʼminoti bloki, boshqaruv minorasi va favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun oʻt oʻchirish stansiyasi mavjud. Bino oldidagi avtoturargoh 350 ta mashina uchun joy ajratadi.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Yana qarang 
 Iskandariyadagi transport

Manbalar

Havolalar 

Misr aeroportlari
Iskandariya
Beshbuloq ko‘li

Kambeshbuloq koʻli — Oʻzbekistonning Surxondaryo viloyatida joylashgan koʻl. Eni 800 metr, koʻl Surxondaryo viloyatining janubida, Homkon togʻida joylashgan boʻlib, shu vaqtgacha toʻliq oʻrganilmagan. Olimlarning fikriga koʻra ushbu koʻl meteorit tushishi natijasida hosil boʻlgan.

Yagona trayektoriyaga juda koʻplab meteoritlarning koʻlning shimoliy qismidan janubiga olib boruvchi yoʻli tomon tushishi kuzatiladi. Qoratub togʻining Taxtaqoracha dovonidagi yeri va daryo qumi tektitlarga (kosmik yoki yer moddasining yerga urilishi natijasida yuqori harorat ostida hosil boʻluvchi mayda shishasimon modda) serob. Havzasining sharqiy qismi atrofidagi togʻlarda kaft bilan teng keladigan yirik gʻovakli shishasimon meteorit qoldiqlarini uchratish mumkin. Bu va boshqa kosmik kelib chiqishiga ega toshlar koʻproq besh metrli diametrli alohida maydonlarda sochilgan boʻladi.

Qoldiqlar tushishishi ketma-ketligini, ularning yotgan maydoni oʻlchamini tahlil qilib, olimlar „oʻzidan bunday izlar qoldirgan yirik meteoritli tana Xomkon togʻiga tushib, oʻzidan krater hosil qilgan va natijada izi suv bilan toʻlib, beshbuloq nomini olgan“, degan hulosaga kelishgan. Koʻldagi meteoritli hosil boʻlishlar, shuningdek, portlashdan keyingi holat kabi qizgʻish, qiya taxlangan boʻlinmalarni koʻrsatadi. Koʻl maydonida olib borilgan tahlil ishlari esa maydonning tabiiy usul natijasida hosil boʻlganligini, suv bosimi yoki tektonik oʻzgarishlarning bunga aloqasi yoʻqligini koʻrsatadi. Meteoritlar bundan ming yillar avval ba'zilari shu manzilga qulagan boʻlishi mumkinligi toʻgʻrisida ham ba'zi fikrlar bor

Manbalar 

.

 

Oʻzbekiston koʻllar
Boysun tumani
Godograf(Hodograph)

Godograf — bu jism yoki suyuqlik harakatining vektoriy tasvirini beruvchi diagramma. Bu oʻzgaruvchan vektorning bir uchining joylashuvi, ikkinchi uchi esa oʻrnatiladi. Bunday diagrammadagi har qanday chizilgan maʼlumotlarning holati harakatlanuvchi zarrachaning tezligiga proporsionaldir. U tezlik diagrammasi deb ham ataladi. U Jeyms Bredli tomonidan qoʻllangan koʻrinadi, lekin uning amaliy rivojlanishi asosan 1846 yilda Qirollik Irlandiya Akademiyasi materiallarida uning hisobini nashr etgan ser Uilyam Rouen Hamiltondan olingan.

Qoʻllanilishi 
U fizika, astronomiya, qattiq va suyuqliklar mexanikasida materialning deformatsiyasini, sayyoralar harakati yoki jismning turli qismlarining tezligini oʻz ichiga olgan boshqa maʼlumotlarni chizish uchun ishlatiladi.

Meteorologiya 

Meteorologiyada hodograflar Yer atmosferasining tovushlaridan shamollarni rejalashtirish uchun ishlatiladi. Bu qutbli diagramma boʻlib, shamol yoʻnalishi markaziy oʻqdan burchak va uning kuchi markazdan masofa bilan koʻrsatilgan. Oʻngdagi rasmda, pastda, yerdan 4 balandlikda shamol qiymatlari topiladi. Ular vektorlar yordamida chizilgan  uchun  . Shuni taʼkidlash kerakki, yoʻnalish yuqori oʻng burchakda aytib oʻtilganidek chizilgan.

Hodograf va tefigram kabi termodinamik diagrammalar yordamida meteorologlar hisoblashlari mumkin:

 Shamol siljishi : ketma-ket vektorlarning ekstremitalarini birlashtiruvchi chiziqlar atmosfera qatlamidagi shamol yoʻnalishi va qiymatining oʻzgarishini ifodalaydi. Shamolning siljishi momaqaldiroqlarning rivojlanishida va bu darajalarda shamolning kelajakdagi evolyutsiyasida muhim maʼlumotdir.
 Turbulentlik : shamol siljishi aviatsiya uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan turbulentlikni koʻrsatadi.
 Harorat adveksiyasi : havo qatlamidagi haroratning oʻzgarishini oʻsha darajadagi shamol yoʻnalishi va keyingi darajadagi shamol siljishi yoʻnalishi bilan hisoblash mumkin. Shimoliy yarim sharda issiq havo atmosfera sathlari orasidagi shamol siljishining oʻng tomonida joylashgan. Janubda esa aksincha (qarang termal shamol). Shunday qilib, hodografi misolida shamol  janubi-gʻarbdan shamol qirqishining oʻng tomoni bilan toʻqnash keladi, bu esa issiq adveksiyani va shu tariqa havoning shu darajada isishini bildiradi.

Godograf tarqalishi 

Bu tekis harakatda nuqtaning tezlik maydonini koʻrsatish usuli. Masshtabda chizilgan tezlik vektori nuqta yoʻliga teginish emas, balki perpendikulyar koʻrsatilgan, odatda yoʻlning egrilik markazidan uzoqqa yoʻnaltirilgan.

Godograf transformatsiyasi

Godograf transformatsiyasi — chiziqli boʻlmagan qisman differentsial tenglamalarni chiziqli versiyaga aylantirish uchun ishlatiladigan usul. Bu chiziqlilikka erishish uchun tenglamadagi qaram va mustaqil oʻzgaruvchilarni almashtirishdan iborat.

Manbalar

Havolalar 
 The Hodograph — Dr. James B. Calvert, University of Denver

Mexanika
Fizika
Meteorologiya
Impuls (fizika)

Klassik mexanikada impuls ( yoki Imp bilan ifodalangan) obyekt impulsining oʻzgarishidir. Agar jismning boshlangʻich impulsi  boʻlsa va keyingi impuls  boʻlsa, obyekt  impulsini oladi:

Impuls — vektor kattalik, shuning uchun impuls ham vektor miqdordir.

Nyutonning ikkinchi harakat qonuni shuni koʻrsatadiki, jismning impuls momentining oʻzgarish tezligi jismga taʼsir qiluvchi  kuchga teng:

Shunday qilib, Δt vaqt davomida taʼsir qiluvchi barqaror  kuch tomonidan  impulsi keltiriladi:

Oʻzgaruvchan kuch tomonidan berilgan impuls  kuchning vaqtga nisbatan integralidir :

Impulsning SIdagi birligi Nyuton soniya (N⋅s), impulsning oʻlchovli ekvivalent birligi sekundiga kilogramm metr (kg⋅m/s). Tegishli ingliz muhandislik birligi funt-sekund (lbf⋅s) va Britaniya tortishish tizimida birlik sekundiga slug-fut (slug⋅ft/s) hisoblanadi.

Oʻzgarmas massali ob’ekt holatida matematik hosila 
 dan  gacha hosil boʻlgan  impuls sifatida aniqlanadi.bu yerda  —  dan  gacha qoʻllanadigan natijaviy kuch.

Nyutonning ikkinchi qonunidan kuch impuls  bilan bogʻliqShuning uchun,Bu yerda  - chiziqli impulsning  dan  gacha bo'lgan o'zgarishi. Bu ko'pincha impuls-momenti teoremasi deb ataladi ( ish-energiya teoremasiga o'xshash).

Natijada, impulsni natijaviy kuch qoʻllanadigan jismning impulsining oʻzgarishi sifatida ham koʻrish mumkin. Massa doimiy boʻlganda impuls oddiyroq shaklda ifodalanishi mumkin:

bu yerda

  is the resultant force applied,
  and  are times when the impulse begins and ends, respectively,
  is the mass of the object,
  is the final velocity of the object at the end of the time interval, and
  is the initial velocity of the object when the time interval begins.

Impuls impuls bilan bir xil birlik va oʻlchamlarga ega  . Xalqaro birliklar tizimida bular  . Ingliz muhandislik birliklarida ular  .

„Impuls“ atamasi tez taʼsir qiluvchi kuch yoki taʼsirga nisbatan ham qoʻllanadi. Ushbu turdagi impuls koʻpincha ideallashtiriladi, shunda kuch tomonidan ishlab chiqarilgan impulsning oʻzgarishi vaqt oʻzgarmasdan sodir boʻladi. Bunday oʻzgarish bosqichli oʻzgarishdir va jismoniy jihatdan mumkin emas. Biroq, bu ideal toʻqnashuvlar taʼsirini hisoblash uchun foydali modeldir (masalan, oʻyin fizikasi dvigatellarida). Bundan tashqari, raketada „toʻliq impuls“ atamasi keng tarqalgan boʻlib qoʻllanadi va „impuls“ atamasi bilan sinonim hisoblanadi.

Oʻzgaruvchan massa 

Nyutonning ikkinchi qonunining oʻzgaruvchan massa uchun qoʻllanishi impuls va impulsni reaktiv yoki raketa bilan harakatlanuvchi transport vositalari uchun tahlil vositasi sifatida ishlatishga imkon beradi. Raketalar boʻlsa, berilgan impuls sarflangan yoqilgʻi birligi bilan normallashtirilishi mumkin, bu esa ishlash parametrini, oʻziga xos impulsni yaratadi. Bu fakt Tsiolkovskiy raketa tenglamasini olish uchun ishlatilishi mumkin, bu vosita tezligining harakatlantiruvchi oʻzgarishini dvigatelning oʻziga xos impulsi (yoki koʻkrak egzoz tezligi) va avtomobilning yoqilgʻi massasi nisbati bilan bogʻlaydi.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 Dinamikada impuls

Mexanika
Fizika
Ardashev, Vladimir Aleksandrovich

Vladimir Aleksandrovich Ardashev (1870-yil 6-iyun, Perm - 1911-yil 25-dekabr, Yekaterinburg) - rus huquqshunosi. V.A. Leninning amakivachchasi sifatida tanilgan.

Biografiyasi 
1870-yil 6-iyunda (18 iyun) Perm shahrida amaldor oilasida tavallud topgan. Beshta aka-ukasi bor boʻlgan, ulardan eng muhimi tinchlik sudyasi, Irbit shahar sudyasi Aleksandr boʻlgan. Ardashevlar oilasi 17-asrdan beri olijanob ildizlarga ega - Nijniy Novgorod viloyatidagi Qozon shahridan boʻlgan Ardashdan (Veselovskiy 1974, 15-bet) boʻlgan.

Vladimir Ardashevning onasi V.A. Leninning onasining singlisi boʻlgan. Hatto homiladorlik paytida ham opa-singillar, agar o'g'il bolalar tug'ilsa, farzandlariga Vladimir deb ism qo'yishga rozi bo'lishgan.

Vladimir Aleksandrovich Ardashev 1911-yil dekabrda pnevmoniyadan vafot etgan.

Oilasi 
U oila qurgan, ikki - Olga va Lidiya ismli qizlari bor.
1911-yilda vafot etganlar
25-dekabrda vafot etganlar
1870-yilda tugʻilganlar
6-iyunda tugʻilganlar
Shomurod Mahmanov

Shomurod Togʻayevich Mahmanov (xalq orasida Shomurod baxshi; 1932-yil 3-mart Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumani Arabbandi qishlogʻi – 2020-yil 24-sentyabr) — Oʻzbekiston xalq baxshisi.

Taniqli ijrolari orasida qoʻshiqchi Mahmud Namozov va Hosila Rahimovaning „Guldana“ va „Mehkam chol“ qoʻshiqlari bor.

Oilasi

Otasi Togʻay shoir 1932-yilda Sibirga surgun qilingan. Shomurod baxshi toʻqqiz oylik chaqaloqligida onasi Tojixol Shukurova ogʻir shamollashdan vafot etganligi sababli Shomurod baxshini opalari katta qiladi.

1948-yilda Togʻay shoir oqlangach, yana Chiroqchiga qaytgan.

Manbalar

Oʻzbekistonlik baxshilar
Oʻzbekiston xalq baxshilari
Mustaqillik (Toʻrtkoʻl tumani)

Mustaqillik — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Toʻrtkoʻl tumani tarkibiga kiradi.

Manbalar 

Toʻrtkoʻl tumani aholi punktlari
Guliston (Toʻrtkoʻl tumani)

Guliston — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Toʻrtkoʻl tumani tarkibiga kiradi.

Manbalar 

Toʻrtkoʻl tumani aholi punktlari
Harakat grafiklari va hosilalari

Mexanikada obyektning joylashuv va vaqt grafigining hosilasi ob’ekt tezligiga teng. Xalqaro birliklar tizimida harakatlanuvchi ob’ektning pozitsiyasi kelib chiqishiga nisbatan metrlarda, vaqt esa soniyalarda oʻlchanadi. Joyni y oʻqiga va vaqtni x oʻqiga qoʻyib, egri chiziqning qiyaligi quyidagicha aniqlanadi:

 

Bu yerda  ob’ektning pozitsiyasidir va  vaqt hisoblanadi. Shuning uchun, egri chiziqning qiyaligi vaqt oʻzgarishiga boʻlingan pozitsiyaning oʻzgarishini beradi, bu grafikdagi vaqt oraligʻi uchun oʻrtacha tezlikning taʼrifi. Agar bu oraliq cheksiz kichik boʻlsa, shunday  aylanadi  va  aylanadi , natijada vaqtdagi oniy tezlik , yoki vaqtga nisbatan pozitsiyaning hosilasi .

Xuddi shunday fakt tezlik va vaqt grafigiga ham tegishli. Tezlik va vaqt grafigining qiyaligi bu tezlanishdir, bu safar tezlikni y oʻqiga va vaqtni x oʻqiga qoʻyadi. Yana chiziqning qiyaligi oʻzgaradi  haddan tashqari oʻzgarish  :

 

bu yerda  tezlik, va  vaqt hisoblanadi. Shunday qilib, bu qiyalik oraliqdagi oʻrtacha tezlanishni aniqlaydi va intervalni cheksiz ravishda kamaytirish ,  vaqtdagi oniy tezlanish, yoki tezlikning vaqtga nisbatan hosilasi (yoki pozitsiyaning vaqtga nisbatan ikkinchi hosilasi). SIda bu qiyalik yoki lotin sekundiga metr birliklarida ifodalanadi (, odatda „sekundiga metr kvadrat“ deb ataladi).

Ob’ektning tezligi pozitsiya grafigining hosilasi boʻlganligi sababli, tezlik va vaqt grafigidagi chiziq ostidagi maydon ob’ektning siljishidir . (Tezlik y oʻqida va vaqt x oʻqida. Tezlikni vaqtga koʻpaytirsak, vaqt bekor qilinadi va faqat siljish qoladi.)

Xuddi shu koʻpaytirish qoidasi tezlanish va vaqt grafiklari uchun ham amal qiladi.

Oʻzgaruvchan qiymatlarda 

Yuqorida keltirilgan iboralar faqat oʻzgarish tezligi doimiy boʻlganda yoki faqat oʻrtacha (oʻrtacha) oʻzgarish tezligi kerak boʻlganda qoʻllanadi. Agar tezlik yoki pozitsiyalar vaqt oʻtishi bilan chiziqli boʻlmagan holda oʻzgarsa, masalan, rasmda koʻrsatilgan misolda, farqlash toʻgʻri echimni beradi. Farqlash yuqorida qoʻllangan vaqt oraligʻini juda kichik (cheksiz kichik) qilib qisqartiradi va boshlanish va tugatish nuqtasi oʻrtasida emas, balki grafikning har bir nuqtasida tezlik yoki tezlanishni beradi. Yuqoridagi tenglamalarning hosila shakllari:

 

 

Tezlanish pozitsiyani oʻz ichiga olgan ifodani farqlaganligi sababli, uni vaqtga nisbatan ikkinchi hosila sifatida qayta yozish mumkin:

 

Bu kabi mexanika maqsadlari uchun integratsiya differensiatsiyaga qarama-qarshi boʻlganligi sababli, pozitsiyani tezlik va tezlikni tezlanish funksiyasi sifatida ifodalash ham mumkin. Yuqorida tavsiflanganidek, egri chiziq ostidagi maydonni aniqlash jarayoni aniq integrallar yordamida maʼlum vaqt oraligʻida tezlikning oʻzgarishi va oʻzgarishini berishi mumkin:

Manbalar 
 Wolfson, Richard; Jay M. Pasachoff (1999). Physics for Scientists and Engineers (3rd ed.).

Havolalar 
 Addison Uesli
 Massachusets universiteti

Mexanika
Fizika
Nyutonning havo qarshiligining sinus-kvadrat qonuni

Isaak Nyutonning havo qarshiligining sinus-kvadrat qonuni — bu harakatlanuvchi suyuqlikka botgan tekis plastinkadagi kuch hujum burchagi sinusining kvadratiga proportsional ekanligini koʻrsatadigan formuladir. Nyutonning oʻzi yassi plastinkadagi kuchni tahlil qilmagan boʻlsa-da, sharlar, silindrlar va konussimon jismlar uchun qoʻllagan usullari keyinchalik bu formulaga kelish uchun tekis plastinkaga qoʻllangan. 1687 yilda Nyuton oʻzining Principia Mathematica ning ikkinchi jildini suyuqliklar mexanikasiga bagʻishladi.

Tahlil shuni koʻrsatadiki, suyuqlik zarralari plastinkaga taʼsir qilishdan oldin bir xil tezlikda harakat qiladi va keyin kontaktdan keyin plastinka yuzasini kuzatib boradi. Plitadan yuqorida va pastda oʻtadigan zarralar taʼsir qilmaydi deb hisoblanadi va har qanday zarracha-zarracha oʻzaro taʼsiri eʼtiborga olinmaydi. Bu quyidagi formulaga olib keladi:

 

bu yerda F — plastinkadagi kuch (plastinkaga perpendikulyar yoʻnaltirilgan),  — suyuqlikning zichligi, v — suyuqlik tezligi, S — plastinkaning sirt maydoni va  hujum burchagi hisoblanadi.

Keyinchalik murakkab tahlil va eksperimental dalillar ushbu formulaning notoʻgʻri ekanligini koʻrsatdi; Nyuton tahlili kuchning zichlikka, plastinkaning sirt maydoniga va tezlik kvadratiga mutanosib ekanligini toʻgʻri bashorat qilgan boʻlsa-da, hujum burchagi sinusining kvadratiga proporsionallik notoʻgʻri. Quvvat hujum burchagi sinusiga toʻgʻridan-toʻgʻri proportsionaldir yoki kichik qiymatlar uchun  oddiy burchak.

Sinus kvadrati bilan taxmin qilingan oʻzgarish, koʻtaruvchi komponentning aslidagidan ancha kichik boʻlishini bashorat qildi. Buni tez-tez havodan ogʻirroq parvozni qoralovchilar buning imkonsiz yoki amaliy emasligini „isbotlash“ uchun keltirishgan.

Ajablanarlisi shundaki, sinus kvadrat formulasi zamonaviy aerodinamikada qayta tugʻildi; toʻgʻri chiziqli oqim va zarralar orasidagi oʻzaro taʼsirsizlik haqidagi taxminlar gipertovush tezligida qoʻllanadi va sinus-kvadrat formulasi oqilona bashoratlarga olib keladi  .

1744 yilda, Nyuton vafotidan 17 yil oʻtgach, fransuz matematigi Jan le Rond d’Alember suyuqlikka nisbatan harakatlanuvchi jismga taʼsir qiluvchi kuchlarni tasvirlash va hisoblash uchun kunning matematik usullaridan foydalanishga harakat qildi. Bu imkonsiz boʻlib chiqdi va d’Alembert jismga taʼsir qiluvchi kuchni tasvirlashning matematik usulini ishlab chiqa olmaydi, degan xulosaga kelishga majbur boʻldi, garchi amaliy tajriba shuni koʻrsatdiki, bunday kuch har doim mavjud. Bu D’Alembert paradoksi sifatida maʼlum boʻldi.

Manbalar 

Mexanika
Fizika
Golden Foot

Golden Foot – mukofoti xalqaro futbol mukofoti boʻlib, sportdagi yutuqlari (shaxslar va jamoa oʻyinchilari sifatida) va shaxsiyati bilan ajralib turadigan oʻyinchilarga beriladi. Mukofot faqat kamida 28 yoshga toʻlgan faol oʻyinchilarga va faqat bir marta berilishi mumkin.

Oʻn nafar nomzod xalqaro jurnalistlar guruhi tomonidan kamida 28 yoshga toʻlgan va hali ham amaldagi futbolchilik faolyatini davom ettirayotgan futbolchilar orasidan mezonlar asosida tanlanadi. Ushbu roʻyxatning ichidan gʻolib onlayn soʻrovnoma orqali aniqlanadi, unda har kim ovoz berishi mumkin. Mukofot gʻolibi Monako knyazligining dengiz boʻyidagi "Chempionlar yurishi" da oʻz oyoq izlarining doimiy qolipini qoldiradi.

2009-yildan beri Golden Foot tadbiriga hamrohlik qiluvchi xayriya auktsioni oʻtkazilmoqda. Auktsion Monte-Karlo mehmonxonasida boʻlib oʻtgan tantanali kechada boʻlib oʻtadi va OITSga qarshi kurash uchun mablagʻ yigʻadi.

Mukofot gʻoliblari

Mamlakat boʻyicha

Klub tomonidan

Ayollar boʻyicha Golden Foot 
Ayollar futbolchilarga mukofot 2022-yildan boshlab berilishni boshlagan.

Mukofot afsonalari

Mamlakat boʻyicha jami

Golden Foot Prestige mukofoti 
Prestij mukofoti 2020-yildan beri beriladi.

Maʼlumotnomalar

Havolalar 

 Golden Foot rasmiy sayti

2003-yil sportda
Painlevé ehtimoli

Fizikada Painlevé gipotezasi -jism masalasi yechimlari orasida oʻziga xoslik haqidagi teoremadir: n≥4 toʻqnashuvsiz singulyativliklar mavjud

Teorema n ≥ 5 uchun 1988 yilda Jeff Xia tomonidan ishlab chiqilgan

Bayonot 
Yechimlar  n — jism muammosi  (bu yerda M — massalar va U — tortishish potentsialini bildiradi) agar vaqtlar ketma-ketligi boʻlsa, yagonalikka ega deyiladi.  chekliga yaqinlashish  qayerda  . Yaʼni, kuchlar va tezlanishlar vaqtning maʼlum bir chekli nuqtasida cheksiz boʻladi.

Agar toʻqnashuv yagonaligi yuzaga keladi  qachon aniq chegaraga intiladi  . Agar chegara mavjud boʻlmasa, singularlik psevdotoʻqnashuv yoki toʻqnashuvsiz singulyarlik deyiladi.

Pol Painlevé buni n=3 uchun koʻrsatdi. Cheklangan vaqt singulyarligi boʻlgan har qanday yechim toʻqnashuv singulyarligini boshdan kechiradi. Biroq, u bu natijani 3 ta jismdan tashqariga kengaytira olmadi. Uning 1895 yil Stokgolmdagi maʼruzalari shu taxmin bilan yakunlanadi

 n≥4 uchun n -jism muammosi toʻqnashuvsiz yakkaliklarni qabul qiladi .

Rivojlanish 
Edvard Gyugo fon Zaypel 1908 yilda isbotladiki, agar toʻqnashuvning yagonaligi boʻlsa, u holda  kabi aniq chegaraga intiladi , qayerda  inersiya momentidir. Bu shuni anglatadiki, toʻqnashuvsiz singulyarlikning zaruriy sharti kamida bitta zarraning tezligi chegaralanmagan boʻlishidir (chunki pozitsiyalar).  shu nuqtaga qadar cheklangan qoladi.

Mater va MakGi 1975 yilda toʻqnashuvsiz singulyarlik toʻgʻridan-toʻgʻri chiziqli 4 jismli masalada (yaʼni, barcha jismlar bir chiziqda boʻlganda), lekin cheksiz sonli (tartibga solingan) ikkilik toʻqnashuvlardan keyin paydo boʻlishi mumkinligini isbotlashga muvaffaq boʻldi.

Donald G. Saari 1977 yilda 2, 3 va 4 jismli masalalar uchun tekislikdagi yoki fazodagi deyarli barcha (Lebesg oʻlchovi maʼnosida) boshlangʻich shartlar uchun yagonaliksiz yechimlar mavjudligini isbotladi.

1984 yilda Jo Gerver toʻqnashuvlarsiz 5 jismli planar muammoda toʻqnashuvsiz singulyarlik uchun dalil keltirdi. Keyinchalik u 3n tana ishi uchun dalil topdi.

Nihoyat, 1988 yilda doktorlik dissertatsiyasida Jeff Xia toʻqnashuvsiz oʻziga xoslikni boshdan kechiradigan 5 tanali konfiguratsiyani namoyish etdi.

Jo Gerver 4 jismli singularliklarning mavjudligi uchun evristik modelni keltirdi.

2013 yilda Merilend universitetida doktorlik dissertatsiyasida Jinxin Syue Painlevé gipotezasining tekis toʻrtta tanali muammosi uchun soddalashtirilgan modelni koʻrib chiqdi. Gerver modeliga asoslanib, u Gamilton tizimining yechimlariga olib keladigan boshlangʻich shartlarning Kantor toʻplami mavjudligini isbotladi, buning tezligi barcha oldingi toʻqnashuvlardan qochib, chekli vaqt ichida cheksizgacha tezlashadi. 2014-yilda Xue avvalgi ishini kengaytirdi va n=4 uchun taxminni isbotladi

Manbalar 

Mexanika
Fizika
Perpendikulyar o‘qlar teoremasi

Perpendikulyar oʻq teoremasi (yoki tekislik figurasi teoremasi) tekis qatlamning (yaʼni 2-D jismning) qatlam tekisligiga perpendikulyar oʻqga nisbatan inersiya momenti qatlamning inersiya momentlari yigʻindisiga teng ekanligini aytadi. bir-biriga toʻgʻri burchak ostida joylashgan ikkita oʻq haqida, oʻz tekisligida perpendikulyar oʻq oʻtadigan nuqtada bir-birini kesib oʻtadi.

Perpendikulyar oʻqlarni aniqlang , , va  (kelib chiqishida uchrashadi ) jismning ichida yotishi uchun  samolyot va  oʻqi tananing tekisligiga perpendikulyar. Ix, Iy va Iz mos ravishda x, y, z oʻqlariga nisbatan inersiya momentlari boʻlsin. Keyin perpendikulyar oʻq teoremasi shuni koʻrsatadiki,

 

Ushbu qoida parallel oʻq teoremasi va choʻzish qoidasi bilan turli shakllar uchun qutb inersiya momentlarini topish uchun qoʻllanishi mumkin.

Agar planar ob’ekt shunday aylanish simmetriyasiga ega boʻlsa  va  teng boʻlsa, perpendikulyar oʻqlar teoremasi foydali munosabatni beradi:

Chiqarish 
Dekart koordinatalarida ishlaganda tekislik jismining inersiya momenti haqida  oʻqi tomonidan berilgan:

 

Samolyotda, , shuning uchun bu ikki atama ga nisbatan inersiya momentlaridir  va  mos ravishda oʻqlar, perpendikulyar oʻq teoremasini beradi. Bu teoremaning teskarisi ham xuddi shunday olingan.

Shu esta tutilsinki  chunki ichida ,  aylanish oʻqidan masofani oʻlchaydi, shuning uchun y oʻqining aylanishi uchun nuqtaning aylanish oʻqidan ogʻish masofasi uning x koordinatasiga teng.

Manbalar 

Mexanika
Fizika
Yadro zanjir reaksiyasi

Yadro fizikasida yadro zanjir reaksiyasi bitta yadro reaksiyasi oʻrtacha bir yoki bir nechta keyingi yadro reaksiyalarini keltirib chiqarganda sodir boʻladi va shu tariqa bu reaksiyalarning oʻz-oʻzidan tarqaladigan ketma-ketligi ehtimoliga olib keladi. Ushbu yadro reaksiyasi ogʻir izotoplarning boʻlinishi boʻlishi mumkin (masalan, uran-235, 235U). Yadro zanjiri reaksiyasi har qanday kimyoviy reaksiyaga qaraganda bir necha million marta koʻproq energiya chiqaradi.

Shuningdek qarang 

 Proton–proton chain
 Criticality accident
 Nuclear criticality safety
 Nuclear physics
 Nuclear reactor physics

Adabiyotlar

Tashqi havolalar 

 Yadro zanjiri reaktsiyasi animatsiyasi
 Alsos raqamli kutubxonasidan yadro zanjiri reaktsiyalari boʻyicha izohli bibliografiya
 Yadro zanjiri reaktsiyasining stokastik Java simulyatsiyasi  Archived Wolfgang Bauer tomonidan
Yadro fizikasi
Fizika
Milliy Fizika
Virtual joy almashish

Analitik mexanikada amaliy matematika va fizikaning bir boʻlimi, virtual siljish (yoki cheksiz kichik oʻzgarish)  Mexanik tizimning trayektoriyasi gipotetik (shuning uchun virtual atamasi) haqiqiy traektoriyadan qanday qilib biroz chetga chiqishi mumkinligini koʻrsatadi.  tizimning cheklovlarini buzmasdan  . Har lahza uchun  nuqtadagi konfiguratsiya fazosiga tangensial vektordir  Vektorlar  qaysi yoʻnalishlarni koʻrsating  cheklovlarni buzmasdan „borish“ mumkin.

Misol uchun, ikki oʻlchovli sirtdagi bitta zarrachadan tashkil topgan tizimning virtual siljishlari, qoʻshimcha cheklovlar yoʻq deb hisoblab, butun tangens tekisligini toʻldiradi.

Biroq, cheklovlar barcha trayektoriyalarni talab qilsa  berilgan nuqtadan oʻting  berilgan vaqtda  yaʼni  keyin

Belgilari 
Mayli  mexanik tizimning konfiguratsiya maydoni boʻlsin,  vaqt lahzalari boʻlsin,  ustidagi silliq funksiyalardan iborat.

Cheklovlar  Bu yerda faqat tasvir uchun. Amalda, har bir alohida tizim uchun individual cheklovlar toʻplami talab qilinadi.

Taʼrifi 
Har bir yoʻl uchun  va  ning oʻzgarishi  funksiya hisoblanadi  shunday, har bir uchun  va  Virtual joy almashish  ning tangens toʻplamidir  oʻzgarishiga mos keladi  har biriga quyidagini belgilaydi  tangens vektori

Tangens xaritasi nuqtai nazaridan,

Bu yerda  ning tangens xaritasi hisoblanadi  bu yerda  va

Xususiyatlari 

 Koordinatali vakillik. Agar  ixtiyoriy diagrammadagi koordinatalar  va  keyin

 

 Agar, bir zumda  va har bir  keyin, har biri uchun 

 Agar  keyin

Misollar

R 3 dagi erkin zarracha 
Yagona zarracha erkin harakatlanadi  3 erkinlik darajasiga ega. Konfiguratsiya maydoni  va  Har bir yoʻl uchun  va variatsiya  ning  noyobi mavjud  shu kabi  kabi  Taʼrifga koʻra,

olib keladi

Sirtdagi erkin zarralar 
 ikki oʻlchovli sirtda erkin harakatlanadigan zarralar  bor  erkinlik darajasi. Bu yerda konfiguratsiya maydoni

bu yerda  ning radius vektori  zarracha. Bundan quyidagi kelib chiqadi

va har bir yoʻl  radius vektorlari yordamida tasvirlanishi mumkin  har bir alohida zarrachaning, yaʼni

Bu shuni anglatadiki, har bir kishi uchun 

bu yerda  Baʼzi mualliflar buni shunday ifodalaydilar

Ruxsat etilgan nuqta atrofida aylanadigan qattiq jism 
Qoʻshimcha cheklovlarsiz qoʻzgʻalmas nuqta atrofida aylanadigan qattiq jism 3 daraja erkinlikka ega. Bu yerda konfiguratsiya maydoni  3 oʻlchovli maxsus ortogonal guruh (aks holda 3D aylanish guruhi deb nomlanadi) va  Biz standart belgidan foydalanamiz  barcha egri-simmetrik uch oʻlchovli matritsalarning uch oʻlchovli chiziqli fazosiga murojaat qilish. Eksponensial xarita  mavjudligini kafolatlaydi  Shunday qilib, har bir yoʻl uchun  uning oʻzgarishi  va  oʻziga xos yoʻl bor  shu kabi  va har biri uchun  Taʼrifga koʻra,

Chunki, baʼzi funksiyalar uchun , kabi  ,

Manbalar 

Mexanika
Fizika
Fotorefraksion keratektomiya

Eksimer lazeri tibbiyotda, xususan, oftalmologiyada koʻz gavharini tuzatish orqali koʻrish oʻtkirligini normal holatga keltirishda koʻp qoʻllanadi. Bunda shoxpardaning yuqori epitelial qatlami lazer yordamida kesib olib tashlanadi. Bu jarayonni optik linzaning ozgina qismini kesib tashlab, fokus masofasini oʻzgartirishga oʻxshatish mumkin. Bu jarrohlik amaliyoti orqali uzoqdan koʻrarlik yoki koʻz xiralashishi kabi kasalliklar, shuningdek glaukoma va kataraktani davolash mumkin.

Ushbu jarrohlik amaliyoti uch xil usulda amalga oshirilishi mumkin:
Fotorefraksion keratektomiya (FRK). Ilk marta 1985-yilda nemis shifokorlari Teo Zeyler va Vollenzek, ulardan keyinroq esa amerikalik xirurg Maguerit Makdonald tomonidan qoʻllangan. Koʻz shoxpardasining ustki qatlami lazer yordamida kesib olib tashlangan. Tiklanish jarayoni 3-4 kun davom etadi. Bemor bu vaqt davomida ogʻriq va noqulaylik his qilishi mumkin.
Bu usulga qadar koʻz jarrohligida radial keratektomiya qoʻllangan. Bu usul asoschisi Svyatoslav Fedorov hisoblanadi. Unga koʻra, koʻz shoxpardasining egriligi skalpel yordamida kesib oʻzgartirilgan. FRK asosan quyidagi maqsadlarda qoʻllanadi:
 yaqindan koʻrarlik (−1 dan — 6 dioptriyagacha);
 astigmatizm (0,5 dan 3 dioptriyagacha)
 uzoqdan koʻrarlik (+3 dioptriyagacha)

Lasek. Lazer nuri bilan amalga oshirilgan jarrohlik amaliyotidan soʻng, maxsus trepan (jarrohlik asbobi) va 20% li spirt eritmasi yordamida koʻz shoxpardasida oʻta yupqa parda hosil qilishga asoslangan. Lazer nuri shoxpardaning eng ichki qatlamlariga taʼsir etadi, bu taʼsir toʻxtatilgandan soʻng ustki qatlamda hosil qilingan yupqa parda maxsus linza yordamida shoxpardaga biriktiriladi.

strong> Lasik'''. Shoxparda ustki qatlamidan oʻta yupqa qatlamni xuddi kitob varagʻini ochgandek ajratib olinadi. Shundan soʻng lazer yordamida shoxpardadagi anomal sohalar nurlantiriladi va „kitob varagʻi“ yana oʻz holiga qaytarib qoʻyiladi. Bu amaliyotdan soʻng tiklanish juda tez amalga oshadi. Eng asosiysi, bemor noqulaylik va ogʻriq his qilmaydi.

Shuningdek qarang 
Eksimer lazer

Impulsli lazerlar

Ko'z jarrohligi

Manbalar
Tunnelli diod

Tunnelli diodi yoki Esaki diodi, tunnel effekti deb ataladigan kvanto mexanik effekt tufayli "manfiy qarshilik" ga ega bo'lgan yarimo'tkazgichli diod turidir. U 1957 yil avgust oyida Leo Esaki, Yuriko Kurose va Takashi Suzuki tomonidan, ular Sony nomi bilan mashhur Tokio Tsushin Kogyoda ishlayotganlarida ixtiro qilingan.   1973 yilda Esaki Brayan Jozefson bilan birgalikda ushbu diodlarda ishlovchi elektron tunnel effektini kashf etgani uchun fizika bo'yicha Nobel mukofotini oladi. Robert Noys Uilyam Shoklida uchun ishlayotganida mustaqil ravishda tunnel diodi g'oyasini o'ylab topadi, lekin uni amalga oshira olmaydi.  Tunnel diodlari birinchi marta Sony tomonidan 1957 yilda  ishlab chiqarilgan, keyin General Electric va boshqa kompaniyalar taxminan 1960 yillarda ishlab chiqariladi. Bugungi kunda ham kam hajmda ishlab chiqariladi. 

Tunnel diodlari 10  nm (100 Å ) kenglikga ega kuchli doping qilingan (PN) o'tishga dan iborat. Og'ir doping natijasida singan potensial to'siq paydo bo'ladi, bu yerda N tomonidagi o'tkazuvchanlik zonasi elektronlar holatlari P tomonidagi valentlik diapazoni kovaklar holatlari bilan ko'proq yoki kamroq mos keladi. Ular odatda germaniydan tayyorlanadi, ammo galyum arsenid va kremniy materiallaridan ham tayyorlanishi mumkin.

Qo'llanilishi 
Ishlash diapazonining bir qismidagi "manfiy" differensial qarshilik ularga uzib ulovchi  histerezdan foydalangan holda osilatorlar va kuchaytirgichlar sifatida ishlashga imkon beradi. Ular, shuningdek, chastota konvertorlari va detektorlari sifatida ishlatiladi.  Ularning kichiksig'imi oddiy diodlar va tranzistorlar diapazonidan ancha yuqori bo'lgan mikroto'lqinli chastotalarda ishlashga imkon beradi.

Fizika
Milliy Fizika
Yuqori chastotali filtr

Yuqori chastotali filtr (HPF) maʼlum bir kesish chastotasidan yuqori chastotali signallarni oʻtkazuvchi va kesish chastotasidan pastroq chastotali signallarni susaytiradigan elektron filtrdir . Har bir chastota uchun susaytirish miqdori filtr dizayniga bogʻliq. Baʼzan audio muhandislik sohasida pastdan kesuvchi filtr yoki bass filtr deb ham ataladi.  Yuqori chastotali filtrlar koʻplab maqsadlarda ishlatiladi, masalan, nol boʻlmagan oʻrtacha kuchlanishga yoki radio chastotalarga sezgir qurilmalarga oʻzgarmas tok taʼsirini bloklash uchun. Ular, shuningdek, polasali oʻtkazuvchan filtr hosil qilish uchun past chastotali filtr bilan birgalikda ishlatilishi ham mumkin.

Sodda yuqori chastotali filtr 

1-rasmda koʻrsatilgan oddiy birinchi tartibli elektron yuqori chastotali filtr kondensator va rezistorning ketma-ket ulanishiga kirish kuchlanishini ulash va rezistordan chiqish kuchlanishini olish orqali amalga oshiriladi.

Qarshilik va sigʻimning koʻpaytmasi (R × C) yaʼni vaqt doimiysi (τ); u f c kesish chastotasiga teskari proportsionaldir, yaʼni

 

Bu yerda f c – gertslarda, t – soniyalarda, R – ohmlarda va C – faradlarda .

Manbalar 

Milliy Fizika
Fizika
Rustam Xolnazarov

Rustam Abdurashidovich Xolnazarov (; 2000-yil 20-iyulda tugʻilgan) – rossiyalik futbolchi, Krasnodar klubidan ijara asosida Tulaning „Arsenal“ klubida oʻynaydi.

Klub faoliyati 
U Rossiya Professional Futbol Ligasida „Krasnodar-2“ klubi safida 2018-yil 16-may kuni „Afips Afipskiy“ jamoasiga qarshi oʻyinda debyut qilgan. U 2018-yilning 17-iyul kuni „Sibir Novosibirsk“ klubiga qarshi oʻyinda „Krasnodar-2“ safida Rossiya milliy futbol ligasida debyut qilgan.

Xonazarov Rossiya Premyer-ligasidagi debyutini 2022-yilning 29-iyulida „Krasnodar“ tarkibida „Ural Yekaterinburg“ jamoasiga qarshi debyut oʻyinini oʻtkazdi.

2023-yilning 3-iyulida Xolnazarov Tulaning „Arsenal“ klubiga ijara asosida oʻtdi. 2024-yil 6-iyunda Toshkentning „Lokomotiv“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan.

Faoliyat statistikasi

Manbalar

Havolalar 

 
 
 
 Rustam Khalnazarov at Sportbox.ru (in Russian)

2000-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Rossiyalik erkak futbolchilar
Futboldagi erkak hujumchilar
Rossiya birinchi ligasi futbolchilari
Rossiya Ikkinchi ligasi futbolchilari
Rossiya Premyer-ligasi futbolchilari
Erovnuli Liga futbolchilari
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
FC Krasnodar-2 futbolchilari
FC Krasnodar futbolchilari
FC Arsenal Tula futbolchilari
FC Telavi futbolchilari
Lokomotiv Toshkent futbol klubi futbolchilari
Rossiyalik muhojir erkak futbolchilari
Gruziyadagi chet ellik erkak futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar