yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Esaboy

Esaboy () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomidagi esavoy, esaboy soʻzlari asli urugʻ nomi boʻli, mazkur urugʻ mangʻitlarga tegishli hisoblanadi. Shuningdek, toʻqboy — toʻqvoy urugʻlari ham mavjud boʻlib mazkur ikki urugʻ bir-biriga oʻxshash nom tuzilishiga ega, yaʼni esa (t) + boy, toʻq + boy shaklida. Shu bilan birgalikda, Tojikiston laqaylari orasida ham ayni esaboy nomli urugʻ tarmogʻi mavjudligi aniqlangan. Aslida urugʻ nomida esat oʻzagi boʻlishi kerak edi. Unga boy soʻzining qoʻshilishi tufayli t harfi tushib qolgan va esatboy shaklida emas Esaboy shaklida talaffuz qilina boshlangan. Esat bu asli qadimiy tillarda sher maʼnosini anglatgan va urugʻ qabila totemi boʻlgan boʻlishi mumkin. Esaboy urugʻining nomi keyinchalik qishloq nomiga qoʻyilgan.

Oʻxshash nomlar 
Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanida, shuningdek Qamashi tumanida ham Esaboy nomli qishloqlar mavjud. Bu qishloqlar Qashqadaryoning oʻng va chap qirgʻoqlarida joylashgan.

Joylashuvi 
Esaboy shaharchasi Qashqadaryo viloyati Koson tumanining janubi-gʻarbiy qismida, Qashqadaryo daryosining shimoliy sohilida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari Halimesaboy (shimol), Turkmangʻit (gʻarb), Baydoqchi va Oʻyrot (janub) shaharchalaridir.

Aholisi 
Esaboy shaharchasida asosan oʻzbeklar istiqomat qiladi. Shuningdek tarixda mangʻitlar yashaganligi ham maʼlum. Shaharchada qozoq, qoraqalpoq va tojik millatiga mansub aholini ham topish mumkin.

2013-yilda mazkur shaharchada 3401 nafar kishi yashagan. Keyingi aholini roʻyhatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, 2016-yil 1-yanvarda hududda 3700 dan oshiqroq inson mavjudligi aniqlangan.

Manbalar 

Koson tumani shaharchalari
Denov (Kasbi tumani)

Denov () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kasbi tumani shaharchalari
Doʻstlik (Kasbi tumani)

Doʻstlik () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomi doʻst soʻzi va -lik qoʻshimchalarining qoʻshilishidan tarkib topgan. Oʻzbek, turkman va boshqa xalq va millatlarning ittifoqligi, hamkorligi hamda yonma-yon yashashi, inoqlikda xoʻjalik yuritishi, eng ahamiyatlisi doʻstlikda faoliyat olib borisi sharafiga shunday nomlangan. SSSR davlatlarining turli nuqtalaridan kelgan aholi shu yerda qoʻnim topgan. Avvaliga shunchaki ramziy qoʻllangan nom, keyinchalik rasmiy-maʼmuriy shaklda qoʻllanila boshlangan.

Oʻxshash joylar 
Oʻzbekiston hududida Doʻstlik nomi bilan ataluvchi koʻplab etnonimlar mavjud. Jumladan, Andijon viloyati Andijon tumani (1985-yildan), Jalaquduq tumani va Paxtaobod tumanida Doʻstlik shaharchasi, Jizzax viloyatida Doʻstlik tumani va shaharchasi, Toshkent viloyati Boʻstonliq va Chinoz tumanida, Surxondaryo viloyati Denov tumanida va Sirdaryo viloyatidagi Doʻstlik shaharchasi va Doʻstlik kanali. Shuningdek Qirgʻiziston respublikasi Botkent viloyati Botkent tumani, Qadamjoy tumani va Laylak tumanida, Norin viloyati Norin tumanida, Jalolobod viloyati Novkent tumani va Ola-Buqa tumanida, Chuy viloyati Soʻquluk tumani va Olamuddin tumanida ayni shu nomdagi shaharchalar mavjud. Shuningdek Toshkent metropolitenida ham Doʻstlik metro bekati bor.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Doʻstlik shaharchasida 3600 tadan ortiq aholi yashagan. 2013-yildagi hisob-kitob natijasida, bu koʻrsatkich 3448 tani tashkil etgan edi.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Ammo shaharcha hududi vujudga kelish vaqtida bu yerga SSSR ning koʻplab davlatlaridan boshqa millat vakillari, jumladan, qozoq, qirgʻiz, qoraqalpoq, tatar va tojiklar koʻchirib oʻtkazilgan

Manbalar 

Kasbi tumani shaharchalari
Kasbi (shaharcha)

Kasbi () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan. Kasbi shaharchasi Kasbi tumanining maʼmuriy markazi hisoblanadi.

Tarixi 
Kasbi tumani 1970-yilda tashkil etilgan. Kasbi shaharchasi avvaliga qishloq boʻlib, aholi soning oshganligi sababli ham 2009-yilda shaharcha maqomini olgan.

Oʻrta asrlarda asarb solnomachi sayyohlaridan Istahriy, Somoniy, Yaqut al-Hamaviy asarlarida kasba, Bezda — Bazda — Bezdava (hozirli Fazli) singari yirik qishloq nomlari tilga olinadi. Arman manbalarida esa hudud nomi Kazbion shaklida qoʻllanilib kelingan. Ularda muqaddas hudud hajmi kattaligiga koʻra Kasbi hatto Nasaf shahridan ham katta ekanligi aytib oʻtiladi. Kasbi nomi vaqf hujjatlarida ham uchraydi.

Etimologiyasi 
Kasbi nomiga qasaba (a) soʻzi asos boʻlgan degan taxminlar mavjud. Mazkur soʻzning ikki xil turdagi maʼnosi bor. Bu soʻz XX — XIX asrlarda tojik xalqlari orasida qoʻllangan. Asosan katta qishloq, kichik shahar sifatida qoʻllangan. Bu soʻzning ikkinchi maʼnosi gʻarov, qamish hisoblanadi. Shunga koʻra, hududning ayni Qashqadryo daryosining quyi qismlarida qamishzor hududlarida joylashganligini asos qilish mumkin. Lekin katta qishloq va kichik shaharcha maʼnosi ancha asosli va ishonchli hisoblanadi.

Iqlimi 
Kasbi shahrining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi quruq, issiq va uzoq davom etadi. bahor va kuz oylarida yogʻin u qadar koʻp kuzatilmaydi. yanvarning oʻrtacha harorati 0° darajani, iyulniki esa 28.2-31.6° darajani tashkil qiladi.

Yogʻin miqdori 
Shaharcha hududida yogʻin miqdori juda oz. Yillik oʻrtacha 58-60 kun davomidagina yogʻin kuzatiladi. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 270 mm ni tashkil etadi. Ammo baʼzi yillari 310-320 mm gacha yogʻin tushgani aniqlangan.

Tuzilishi 
Kasbi shahrida 2-sonli kasb hunar maktabi, doʻkonlar, bitta xususiy korxona faoliyat yuritadi. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari sharqda Jizza, shimolda Doʻrmon, gʻarbda Xoʻjakasbi, shimolda Kulqishloq hisoblanadi.

Manbalar 

Kasbi tumani shaharchalari
Koʻhna Qatagʻon

Koʻxna Qatagʻon () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomi koʻhna va qatagʻon soʻzlarining birikishidan hosil qilingan. Qatagʻon bu Qashqadaryo daryosining chap quyi oqimida joylashgan tarixiy va ahamiyatli qishloqlardan biri boʻlgan. Mazkur qishloq ahlining maʼlum qismi Shahrisabz, Yakkabogʻ, Kasbi tumanlarida ham yashagan. Shaharcha aholining atnik tarkibiga asoslangan holda nomlangan. Shu bilan birgalikda, tarixiy Qatagʻon qishlogʻi va hozirgi Qatagʻon qishlogʻi oʻzaro taqqoslangan. Avvaldan mavjud boʻlgan Qatagʻon qishlogʻi yaqinida yangi aholi yashash punkti bunyod etilgan va Koʻhna Qatagʻon nomi berilgan.

Shuningdek, ayrim rasmiy manbalarda shaharcha nomi Qatagʻon shaklida ham tilga olinadi.

Joylashuvi 
Koʻhna Qatagʻon shaharchasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanining shimoliy qismida Maymanoq, Oqjangal va Masit shaharchalari oraligʻida joylashgan. Shaharcha hududining asosiy qismi Qarshi choʻl zonasiga toʻgʻri keladi. Shaharcha yaqinidan Qashqadaryo qaryosi oqib oʻtadi. Shaharcha hududida 3-sonli va 28-sonli maktablar faoliyat yuritadi.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Koʻhna Qatagʻon shaharchasida 7200 tadan ortiq aholi yashagan. 2013-yildagi hisob-kitob natijasida, bu koʻrsatkich 6665 tani tashkil etgan edi.

Iqlimi 
Koʻhna Qatagʻon shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi issiq, quruq va uzoq davom etadi. Buning sababi hududning choʻl zonasida joylashganligidir. Bahor va kuzda yogʻin miqdori kam boʻladi. Qishda qor oz yogʻadi, Maymanoqtogʻ togʻ tizmasining yaqinligi sababli sovuq havo oqimlari shaharchaga kirib kelmaydi va shu sababli ham qattiq sovuq boʻlmaydi.

Manbalar 

Kasbi tumani shaharchalari
Maymanoq

Maymanoq () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomi arab tilidan oʻzlashtirilgan boʻlib, maymana soʻzi qoʻshinning oʻng tomoni sifatida qoʻllanadi. Lugʻatshunos olim Suyun Qorayevning izlanishlariga koʻra, qirgʻiz xalqining manaq nomli urugʻi ayni shu hudud nomi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Maymanoq asli qadim tarixiy eron tillariga mansub nom hisoblanadi. Shaharcha nomini may + man + (-) aq yoki may + manak dan tarkib topgan. Manaq yoki manak soʻzlari qishloqcha maʼnosida qoʻllangan. Maymanak bu kichik Manak qishlogʻi hisoblanadi.

Oʻxshash joy nomlari 
Andijon viloyati Xoʻjaobod tumanida Manaq nomli qishloq bor. Afgʻonistonda esa bir shahar nomi Maymana deb ataladi.

Joylashuvi 
Maymanoq shaharchasi Kasbi tumanining shimoliy qismida, ayni tuman chegarasida joylashgan. Hududga yaqin aholi punktlari Olchin va Koʻhna Qatagʻon shaharchalari hisoblanadi. Maymanoqtogʻ togʻ tizmasi shaharning janubiy-gʻarbiy qismida joylashgan va shahar hududiga kirmaydi.

Iqlimi 
Shaharchaga yaqin hududda Maymanoq togʻ tizmasi mavjudligi shahar iqlimiga taʼsir qiladi. Maqmanoqning iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi issiq, quruq va uzoq davom etadi. Bahor va kuzda yogʻin kam miqdorda tushadi. Qishda qor juda oz yogʻadi, qattiq sovuq boʻlmaydi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0° C dan 6° C gacha, iyul oyiniki esa 28,2°-31,6° C ga yetadi. Yil davomida yogʻingarchilik kunlari 58-60 kundan oshmaydi.

Aholisi 
2013-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Maymanoq shaharchasida 19517 nafar kishi yashagan. 2016-yil 1-yanvardagi xatlov natijasiga koʻra esa bu koʻrsatkich 21 mingdan ortiqroq boʻlgan.

Manbalar 

Kasbi tumani shaharchalari
Fazli

Fazli () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kasbi tumani shaharchalari
Xoʻjakasbi

Xoʻjakasbi () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kasbi tumani shaharchalari
Yangiqishloq (Kasbi tumani)

Yangiqishloq () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kasbi tumani shaharchalari
Obikanda

Obikanda () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Alaqoʻyliq

Alaqoʻyliq () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Bektemir (shaharcha)

Bektemir —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Yana qarang 

 Bektemir
 Bektemir tumani

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Beshqozoq

Baxt darvozasi shaharchasi (ruschasi Городок ворота счастья) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan va nomi Baxt darvozasi shaharchasiga o'zgartirilgan. Eski nomi Beshqozoq.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomi besh va qozoq soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qadimiy rivoyatlarga koʻra bu yerlarga besh nafar qozoq millatiga mansub yigitlar kelib, shu yerlarni oʻzlashtirishgan, obod qilishgan va yangi shaharchani barpo etishgan. Shu sababli ham hudud Beshqozoq deb nomlanadi.

Aslida esa qozoq xalqi va oʻzbeklarning qozoq urugʻiga mazkur nomning hech qanday aloqasi yoʻq. Qadimiy turkiy tillarda qazuq ariq soʻzi qazilgan ariq maʼnosini bildirgan. Qazuq soʻzi xalq orasida tovush oʻzgarishiga uchrab qozoq shakliga kelib qolgan. Ana shu qazilgan katta anhorning beshta kichik arigʻi boʻlgan. Mazkur shaharcha ham ayni mana shunday beshta ariq yaqinida joylashganligi sababli shunday nom olgan. Beshqozoq shaharchasining nomi Beshariq nomi bilan sinonim (maʼnodosh) hisoblanadi.

Joylashuvi 
Beshqozoq shaharchasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumanining janubi-gʻarbiy qismida, tuman maʼmuriy markazi Kitob shahridan 7.5 km uzoqlikda joylashgan. Beshqozoq shahriga eng yaqin aholi yashash punktlari: Birlik (gʻarb) va Qalmoq (janub) shaharchalaridir. Shaharcha yaqinidan Oqdaryo va uning irmoqlari oqib oʻtadi.

Beshqozoq shaharchasida Hazrati Bohovuddin Naqshband nomli jom’e masjidi joylashgan. Shaharcha hududida aholi yashash inshootlari juda zich tarzda bunyod etilgan.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga Baxt darvozasi shaharchasida 4.5 ming tadan ortiq aholi yashagan. 2013-yilda bu koʻrsatkich 4263 nafar ekanligi aniqlangan.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada qozoq millatiga mansub aholi yashaydi. Shuningdek, tojik va qirgʻiz millatiga mansublar ham bor.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Beshterak

Beshterak () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Varganza

Varganza — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Roʻdakiy asarlarida vargʻ soʻzi toʻgʻon, band maʼnosida qoʻllanadi. X-XIX asrlarga mansub tojik qoʻlyozma manbalarida vargʻ soʻzi band, toʻsib toʻplangan suv havzasi maʼnosida ishlatilgan. Yangi soʻgʻd tili boʻlmish yagʻnob tilida esa vargʻ dalaning yuqori tomoni degan maʼnoni bildirgan. Asl soʻgʻdiychada esa vargʻ bu suv toʻplanadigan joy, band, toʻgʻon deganidir. oʻsha davrlarda -on qoʻshimchasi oʻrin-joy otini yasovchi qoʻshimcha sifatida qoʻllangan. Hudud nomi dastavval vodiy, soylik nomi sifatida qollanilgan. V-X asrlarda u qayta shakllanib Vargʻonzoy — Vargʻanzoy — Varganzay — Varganza degan shaklga kelib qolgan. Shaharcha nomidagi soʻz asli suv bandi yonidagi joy, toʻgʻonga yaqin hudud maʼnosini bildirgan.

Joylashuvi 
Varganza shaharchasi Qashqadaryo viloyatining kitob tumanining sharqiy qismida Kitob shahridan 25 km uzoqlikda joylashgan. Shaharchada 52-sonli va 54-sonli maktablar, Sanoat va xizmat koʻrsatish kolleji, vahdat jom’e masjidi va bitta qabriston joylashgan. Varganza shaharchasidan Qashqadaryo daryosi oqib oʻtadi.

Aholisi 
1-yanvar 2013-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Varganza shaharchasida 3626 dan ortiq inson yashagan. 2016-yildagi qayta hisob-kitob natijasiga koʻra bu koʻrsatkich 3700 tani tashkil qilgan.

Mahalliy aholining asosiy qismini tojiklar tashkil etadi.

Ijtimoiy va ekonomik tarkibi 
Varganza shaharchasi anorlari va tadbirkor aholisi bilan mashxur. Shaharchada „Anor“ xalqaro agroturizm festivali oʻtkazilgan. Mazkur festivalda dunyoning yigirma uchga yaqin mamlakati ishtirok etgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Panji

Panji () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Rus Qishloq

Rus Qishloq () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Sariosiyo (Kitob tumani)

Sariosiyo () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Sevaz

Sevaz () —  O'zbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. Shaharcha Kitob Shahrisabz botig'ining sharqiy qismi, Qoraxon tog'ining quyi adir qismiga tutash hududda joylashgan. Tuman markazidan 10 km uzoqlikda joylashgan. Eng yaqin Kitob temir yo'l vokzaligacha boʻlgan masofa 15 km. Viloyat markazi Qarshi shahridan 142 km shimoli sharqda joylashgan. Poytaxtgacha boʻlgan masofa 380 km. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan. Shaharchada 1 ta maktab, 1 ta kollej, 1 ta maktabgacha ta'lim muassasasi, 1 ta jome masjidi faoliyat olib bormoqda. Shaharcha hududida marmar plita zavodi, rangli bo'yoq xomashyosi ishlab chiqaruvchi zavod, meva sabzavot konservalash zavodi, Sevaz tabiiy sharbatlari zavodi, qoramolchilik fermasi va bir qancha ishlab chiqarish korxonalari mavjud. Shaharchada maishiy xizmat ko'rsatish yaxshi yo'lga qo'yilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Xoji (shaharcha)

Xoji () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Yakkatut

Yakkatut —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Yangiobod (Kitob tumani)

Yangiobod   — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Yangiobod shaharchasi XX asrning elliginchi-oltmishinchi yillarida barpo etilgan. Bu nom yangidan oʻzlashtirilgan, qoʻriq va boʻz yerlarda tashkil etilgan hudud maʼnosini beradi. Shu sababli ham Yangiobod deb nomlangan. Shaharcha nomi yangi va obodd soʻzlarining birikishidan hosil boʻlgan. Bundagi yangi oʻzbekcha, obod esa fors-tojikcha soʻz. Obod soʻzi odatda qishloq maʼnosida qoʻllanadi. Sharqiy hududlarda joy nomlarini obod deb nomlash va nomlarga obod soʻzini qoʻshib atash IX asrdan boshlangan. Avvaliga shunchaki nomlangan va xalq orasida ommalashgan nom keyinchalik rasmiy tarzda qoʻllanila boshlangan.

Maʼnodosh nomlar 
Yangiobod soʻzi Yangiqishloq va Denov nomlari bilan maʼnodosh. Ayni shu nomdagi hududlar Respublikaning turli burchaklarida uchraydi. Masalan, Angor, Denov, Angren, Andijon Oqdaryo tumanlarida Yangiobod nomli shaharcha, Jizzax viloyatida Yangiobod tumani va Yangiobod shahri bor.

Joylashuvi 
Yangiobod shaharchasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumanining gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharcha hududida 92-sonli va 74-sonli maktablar, Amiru hamza jom’e masjidi joylashgan.

Yangiobod shaharchasiga eng yaqin joylashgan aholi yashash punktlari: Chirkay va Makrid (shimol), Fayzobod (gʻarb) va Chimboy (janub) qishloqlaridir.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Yangiobod shaharchasida 2900 nafardan ortiq aholi istiqomat qilgan. 2013-yilgi hisob-kitoblarda bu koʻrsatkich 2533 nafarni tashkil etgan edi.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shuningdek, hududda qozoq, qirgʻiz, tojik millatiga mansub aholi ham yashaydi.

Iqlimi 
Yangiobod shaharchasining iqlimi keskin kontinental.

Manbalar 

Kitob tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Jeynov

Jeynov () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Mirishkor tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.Madaniy jihatdan Suriya va Ummon davlatlarida yashovchi arablarga yaqin.

Manbalar 

Mirishkor tumani shaharchalari
Qoraqum (shaharcha)

Qoraqum () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Muborak tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Muborak tumani shaharchalari
Qarliq

Qarliq () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Muborak tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Muborak tumani shaharchalari
Koʻxnashahar

Koʻxnashahar () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Muborak tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Muborak tumani shaharchalari
Xitoy (Muborak tumani)

Xitoy () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Muborak tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Muborak tumani shaharchalari
Shayx (shaharcha)

Shayx () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Muborak tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Muborak tumani shaharchalari
Oydin (shaharcha)

Oydin () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martdagi Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomiga berilgan Oydin soʻzi xalq orasida asosan qiz bolalar, baʼzi holatlarda esa oʻgʻil bolalarga qoʻyiladigan ism. Shuningdek, oydin yer yuza shakllari yaʼni yerning past joylari va suv havzalari (asosan koʻl va hovuz) nomlarida ham uchraydi. Mazkur ikki turdagi joylarning tabiiy belgisini bildirish uchun maxsus qoʻllanadi. Oydin soʻzining yer yuza shakllariga nisbatan beriladigan maʼnosi bu oʻydim-chuqur, baland-past, notekis joy deganidir. Qadimiy turkiy tillarda esa birozgina chuqur, quyi joylar, doʻngliklar va kichik balandliklar, notekis joylar oydin deb atalgan. Oʻng + doʻng soʻzlarining birikmasi oʻngdoʻng, uydun, oʻydin va oydin shaklida shakllangan. Avvaliga shaharcha joylashgan hudud yaylov, oʻtloqdan iborat boʻlgan va oydin deb nomlangan. Keyinchalik bu soʻz qishloq nomiga aylanib ketgan.

Joylashuvi 
Oydin shaharchasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumanining shimoli-gʻarbiy qismida Tallimarjon suv ombori yaqinida joylashgan. Hududning asosiy suv manbasi Mirishkor kanali hisoblanadi.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Oydin shaharchasida 5100 nafardan ortiq inson yashagan. Bu 2013-yil 1-yanvardagi hisob-kitob natijasididan 500 taga ortiqdir.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

Iqlimi 
Oydin shaharchasi choʻl-yaylov hududida joylashgan. Uning iqlimi keskin kontinentalboʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° darajani tashkil etadi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,2°, eng past harorat —15°, iyul oyiniki 28,8°, eng yuqori harorat 45° ga teng. Vegetatsiya davri 230 kun boʻlishi kuzatilgan.

Manbalar 

Nishon tumani shaharchalari
Oqoltin (Nishon tumani)

Oqoltin () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Nishon tumani shaharchalari
Guliston (Nishon tumani)

Guliston () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomi gul va iston qoʻshimchasining qoʻshilishidan tarkib topgan. Guliston bu avvallari dasht, choʻl boʻlgan hududda tashkil etilgan obod joy, oʻzlashtirilib obod qilingan hudud maʼnosini bildiradi. Guliston soʻzi XX asrning 70-yillaridan boshlab qoʻllanila boshlangan. Bu soʻzni yangi oʻzlashtirilib tashkil etilgan, bogʻ qilingan joylarga nisbatan qoʻllanila boshlangan. Joyning tabiiy belgisini bildiruvchi guliston soʻzi keyinchalik shaharchaning nomiga aylanib ketgan.

Oʻxshash nomlar 
Sirdaryo viloyatining maʼmuriy markazi boʻlmish Guliston shahri 1961-yilda tashkil etilgan. Viloyatda Guliston tumani ham mavjud. Bu hudud 1923-yil va 1952—1960-yillarda shahar maqomini olgan, soʻngra shaharchaga aylantirilgan, keyinchalik 1961-yil 8-maydan yana shahar maqomini olgan.

Joylashuvi 
Guliston shaharchasini Qashqadaryo viloyati Nishon tumanining markazida joylashgan. Hududga eng yaqin aholi yashash punktlari Sharqda Nuriston va Karim bobo, shimolda Abdulla Qodiriy, janubda Shirinobod shaharchalari hisoblanadi. Guliston shaharchasining gʻarbiy qismidan Mirishkor kanali oqib oʻtadi. Shaharchada 23-sonli maktab mavjud. Shaharcha hududining asosiy qismi choʻl zonasida joylashgan.

Aholisi 
1-yanvar 2013-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida aytilishicha, Guliston shaharchasida 5165 nafar inson yashagan. 2016-yildagi hisob-kitob natijasiga koʻra esa bu koʻrsatkich 5500 nafarni tashkil qilgan.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shaharchada boshqa millat vakillari ham istiqomat qiladi.

Iqlimi 
Guliston shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,2° C, eng past harorat esa —15° C, iyul oyiniki 28,8° C, eng yuqori harorat 45° C ga teng. Vegetatsiya davri 230 kun atrofida boʻladi.

Manbalar 

Nishon tumani shaharchalari
Nishon (shaharcha)

Nishon () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Nishon tumani shaharchalari
Paxtaobod (Nishon tumani)

Paxtaobod () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. Shunday bo'lishiga qaramay, Qarshi shahriga masofa jihatidan yaqin. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Nishon tumani shaharchalari
Paxtachi

Paxtachi () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomi paxta va -chi qoʻshimchalarining qoʻshilishidan tarkib topgan. Nishon tumani hududi qadimdan choʻldan iborat boʻlgan. XX asrning 60-yilllari yakunida Amu-Qarshi kanali qurilishi natijasida koʻplab paxtakorlik xoʻjaliklari tuzilgan va dehqonlar uchun yangi aholi punktlari barpo etilgan. Paxtachilik mazkur hudud aholisining asosiy mashgʻulotiga aylangan, hamda yangi yerlar oʻzlashtira boshlangan. Yangi oʻzlashtirilgan hududlar shu yerdagi paxtakorlar va ularning mehnati evaziga Paxtachi deb nom olgan. Paxtachi bu paxtakorlar yashaydigan aholi punkti, shaharchasi hisoblanadi.

Aholisi 
2016-yil 1-yanvargi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Paxtachi shaharchasida jami 5700 dan ortiq aholi istiqomat qilgan. Bu 2013-yil 1-yanvardagi xatlov natijalariga qaraganda 600 taga ortiqdir. Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi, shuningdek, rus, tatar, tojik, turkman, qozoq, qoraqalpoq, koreys va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

Iqlimi 
Paxtachi shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° darajani tashkil etadi. Yanvarning oʻrtacha harorati 0,2°, eng past harorati esa —15°, iyul oyiniki 28,8°, eng yuqori esa harorat 45° darajaga teng. Vegetatsiya davri oʻrtacha 230 kun boʻlishi kuzatilgan. Oktabr oyining oxirlari va noyabr oyining boshlaridan havo soviydi va namgarchilik boshlanadi. Hudud avvaldan choʻl zonasida ekanligi sababli ham, qishi izgʻirin, yozi esa jaziramali boʻladi.

Yogʻin miqdori 
Shaharchada yillik yogʻin miqdori 180-220 mm ni tashkil etadi.

Oʻxshash nomlar 
Samarqand viloyatida Paxtachi nomli tuman, Xorazm viloyati Gurlan tumanida Paxtachi shaharchasi mavjud. Shuningdek Paxtaobod nomli shaharchalar ham koʻplab topiladi.

Manbalar 

Nishon tumani shaharchalari
Samarqand (Nishon tumani)

Samarqand () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Nishon tumani shaharchalari
Sardoba (Nishon tumani)

Sardoba () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Nishon tumani shaharchalari
Ayritom (shaharcha)

Ayritom () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2022-yil 17-martda Chiroqchi tumani ikkiga boʻlinib yangi Koʻkdala tumani tashkil etilganda, mazkur tuman hududida saqlanib qolgan va hozirda Koʻkdala tumani tarkibidagi shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomi ayri va tom soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qipchoq shevalarida tom soʻzi uy va hovli maʼnosida qoʻllangan. Ayri soʻzi esa ajralgan yoki ajratilgan maʼnosida, qishloqdan uzoqroq hududda joylashgan joy maʼnosini bergan. Umumiy qilib aytganda, Ayritom bu maʼlum bir aholi yashash hududidan alohida barpo etilgan yangi yakka hovli yoki usha yerdagi qishloq maʼnosini beradi.

Joylashuvi 
Ayritom shaharchasi avvaliga Chiroqchi tumani tarkibida, keyinchalik 2022-yil 17-martda Chiroqchi tumani hududini ikkiga boʻlish orqali tashkil etilgan Koʻkdala tumani tarkibiga kirgan. Shaharcha Koʻkdala tumaniningning shimoliy tomonida, Nurobod tumani bilan chegaralangan qismida joylashgan. Eng yaqin aholi yashash punktlari: Koʻkdala va Yettitom (janub); Mehr, Oʻttizquloch va Oʻrtaboʻz (shimol) shaharchalaridir.

Iqlimi 
Ayritom shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 2,7° C, eng past harorat —20° C ga teng. Iyul oyining oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 45° C ni tashkil etadi.

Yogʻin miqdori 
Shaharchada vegetatsiya davri 220—230 kun davom etadi. Hududga yiliga oʻrtacha 368 mm miqdorida yogʻin tushadi.

Aholisi 
Ayritom shaharchasida 1-yanvar 2013-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, jami 6321 nafar aholi yashagan. 2016-yil 1-yanvarda bu koʻrsatkich 7100 nafarga yetganligini aniqlangan.

Manbalar 

Koʻkdala tumani shaharchalari
Dam (shaharcha)

Dam () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Chiroqchi tumani shaharchalari
Jar (shaharcha)

Jar () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Chiroqchi tumani shaharchalari
Pakandi

Pakandi () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Chiroqchi tumani shaharchalari
Paxtaobod (Chiroqchi tumani)

Paxtaobod () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Chiroqchi tumani shaharchalari
Oʻymovut

Oʻymovut () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomi Oʻymovut etnonimi bilan aloqador. Etnonim maʼlum yillar oʻtgach qishloq (keyinchalik shaharcha) nomiga aylanib ketgan. Nomlanishda asos qilib shu qishloqning etnik tarkibi inobatga olingan. Hududagi aholining urugʻi mangʻitlardir, oʻymovut qabilasi esa qadimda mangʻitlar tarkibida boʻlgan degan taxminlar mavjud.

Abulgʻozi Bahodirxonning qoʻlyozmalarida keltirilishicha, moʻgʻullar orasida ayni oʻymavut nomli urugʻ boʻlgan. Oddiy odamlar tilida nom boshqacha shakllanib a harfi o ga oʻzgarib ketgan. Lekin eski oʻzbek tili lugʻatlarida bu ikki soʻz ham uchramasligi, uning boshqa tillarga ham bogʻliqligidan dalolat beradi. Shaharcha nomining soʻnggi boʻgʻinidagi -u va -t tovushlari etnonimlar tarkibiga odatda jamlik, toʻp, jamoa, kishiar guruhi, kichik uyushmasi maʼnosini berish maqsadida qoʻshilgan.

Joy nomining tarkibi uch qismga boʻlib tahlil qilinadi: oʻy + movu +t. Bundagi Oʻy, uy, ud soʻzlari eski turkiy tillarda buqa, hoʻkiz maʼnosida qoʻllangan. Moʻgʻul tilida esa udus va oʻdus soʻzlari ayni shu jonivorga qiyoslangan. Keyingi qismdagi movut soʻzining mugʻut, moʻgʻut, mugut, bugʻut, bugut singari shakllari boʻlgan boʻlishi mumkin. Bu soʻzlarning asosida soʻz koʻplab turkiy tillarda bugʻuni bildirgan. Shuningdek, kuchli, bilagʻon shaxslarga nisbatan ham qoʻllangan. Soʻnggi uchinchi qism qoʻshilishi esa erkak (nar) bugʻu maʼnosini bergan. Shunga koʻra yerlik aholi nar bugʻuga sigʻingan. Bugʻu ularning totemi boʻlgan va tugʻlarida ham uni tasvirlashgan. Oʻymovur erkak bugʻuga sigʻinuvchilar jamoasi boʻlgan va keyinchalik bu ibtidoiy kishilarning nomi qabila va hudud nomlariga aylanib ketgan.

Oʻxshash joy nomlari 
Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanida Oʻymovut nomli qishloq mavjud. Jizzax viloyatining Gʻallaorol tumanida ham Oʻymovut nomli qishloqch bor. Respublika hududida Oʻymovut, Oʻymavut, Uymavut nomli qishloq, mahalla va guzar nomlari koʻplab uchraydi. Buning sababi esa, oʻzbek xalqi tarkibiga kiruvchi urug va qabilalar orasida oʻymovut etnonimi ham mavjudligidadir.

Aholisi 
Aholini roʻyhatga olish maʼlumotlariga koʻra, Obihayot shaharchasida 2013-yil 1-yanvarda 5531 nafar, 2016-yilda esa 6.1 ming nafar aholi istiqomat qilgan.

Manbalar 

Koʻkdala tumani shaharchalari
Chiyal (shaharcha)

Chiyal (, ayrim manbalarda Chiyali koʻrinishi ham uchraydi) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Chiyali shaharchasi ayrim manbalarda Chiyali holatida ham yangilish yozish holatlari kuzatiladi. Chiyali nomi chiyaboʻriga nisbatan qoʻllangan. Shuningdek chiya nomli oʻsimlik ham mavjud. Togʻlarda oʻsadigan yovvoyi olchani chiya deb nomlashadi.

Chiyal bu asli urugʻ nomi. Chiyal qishloqchasi hududida asosan kuchchilar istiqomat qilgan. Yaʼni kuchchilar chiyal urugʻidan boʻlgan. Akademik K.Shoniyozov Fargʻona qipchoqlari orasida chiyal nomli urugʻ boʻlgannligini eʼtirof etgan. Bu urugʻ vakillari Namangan viloyatining Pop tumanida Quranas qishlogʻida yashagan.

Boshqa taxminlarga koʻra, urugʻ nomiga chiyaboʻrilar asos boʻlgan boʻlishi ham mumkin. Chiyaboʻridagi boʻri soʻzi keyinchalik qoʻshilgan. Urugʻning totemi chiya (chiyaboʻri) boʻlganligi (yaʼni aholi chiyaboʻriga sigʻinganlar), ularni shu nom olishlariga sabab boʻlgan. Chiyal nomining qadimiy shakli Chiyali boʻlgan. Keyinchlik soddalashish natijasida i harfi tushib qolgan.

Joylashuvi 
Chiyal shaharchasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumanining markazida dengiz sathidan 535 metr balandlikda joylashgan. Shaharcha hududida bozor, bolalar stadioni, doʻkonlar mavjud.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Chiyali shaharchasida 6100 nafar kishi istiqomat qilgan. Bu 3 yil avvalgi koʻrsatkichdan bor yoʻgʻi 40 taga koʻproqdir, yaʼni shaharchaning aholi oʻsish koʻrsatkichi juda past.

Iqlimi 
Chiyal shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° ni tashkil etadi. Yanvarnning oʻrtacha harorati 2,7° darajani, eng past harorati esa —20° darajani tashkil qiladi. Iyulning oʻrtacha harorati 28° darajaga, eng yuqori harorati esa 45° darajaga teng. Mazkur hududdagi vegetatsiya davri 220—230 kunni tashkil etadi.

Manbalar 

Koʻkdala tumani shaharchalari
Ammogʻon-1

Ammogʻon-1 () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martdagi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Ammogʻon shaharchasi nomi tarkibi aymoq va -on qoʻshimchalaridan tarkib topgan. Aymoq bu urugʻ boʻlib, ayni shu urugʻ nomiga -on koʻplik qoʻshimchasi qoʻshilgan. Shaharcha nomi aymoqlar degan maʼnoni anglatadi. Xalq orasida nom tovush oʻzgarishiga uchragan va aymoq soʻzining koʻplik shakli aymogʻonga keyinchalik esa Ammogʻonga oʻzgarib ketgan. Hududga bu nomning berilishida qoʻshni qishloqda istiqomat qilgan tojik tilli yoki ikki tilli aholining hissasi bor boʻlishi mumkin.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, Ammogʻon shaharchasida jami 2500 nafar aholi yashaydi. 2013-yilda bu koʻrsatkich 2165 nafarni tashkil qilgan.

Joylashuvi 
Ammagʻon shaharchasi Shahrisabz tumaning markazida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari shimolda Bashkop, gʻarbda Kamar, janubda Xitoy va sharqda Suvtushar shaharchalaridir. Shaharcha hududidan Taragʻaysoyning irmoqlari oqib oʻtadi.

Tuzilishi 
Ammogʻon shaharchasida 69-sonli maktab, Ammagan qabristoni joylashgan. Shaharchadagi asosiy mahalla Ammogon MFY hisoblanadi.

Hududning asosiy qismi yaylovlardan iboratligi uchun ham, bu hudud yaqinida yil davomida Koʻpkari oʻyinlari oʻtkazilib turiladi.

Iqlimi 
Ammogʻon shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C ni tashkil etadi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,8° C ga, eng past harorati esa —26° C ga teng.

Iyulning oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 43° C.

Yogʻin miqdori 
Hududga yiliga oʻrtacha 545 mm miqdorida yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri — 219 kunni tashkil etadi.

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Anday (shaharcha)

Anday () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Shaharcha nomidagi tovushlar va soʻzning tarkibi oʻzgarishga uchragan. Ustay va Anday singari joy nomlarining soʻnggi boʻgʻinidagi day va tay soʻzi qadimgi eroniy tillarga mansub. Hozirgi kundagi Pomir tillarida qoʻllaniluvchi oqmoq maʼnosidagi feʼlning asosida tak soʻzi yotadi. Mazkur soʻz oqim, oqayotgan suv, daryo maʼnosida qoʻllanadi. Osetin tilida esa tax bu daryoning tez oqadigan joyi hisoblanadi. Soʻgʻdiylar tilida tagʻi bu daryo deganidir. Shaharcha nomining birinchi qismdagi an soʻzi eroniy tillarga aloqador boʻlgan ar soʻzining oʻzgargan shakli boʻlishi mumkin. Ar soʻzi eroniycha oqim, oqin, oqar suv maʼnosida qoʻllangan. Xorazmiycha va soʻgʻdiychada arna soʻzi katta ariq degan maʼnoni bildirgan. Anday bu oqar suv, hamisha oqib turuvchi jilgʻa hisoblanadi. Nomning qadimiy shakli Artak yoki Ardak shaklida ham boʻlgan boʻlishi mumkin.

Oʻxshash nomlar 
Fransiya hududida Anday nomli shaharcha mavjud.

Joylashuvi 
Anday shaharchasi Shahrisabz tumanining gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari sharqda Suvsulton, Shimoli-sharqda Qushqanot, shimolda Ustay va gʻarbda Qovchin shaharchalari hisoblanadi.

Shaharchadagi asosiy mahalla Oqoltin MFY dir. Mazkur hududda 68-sonli maktab joylashgan. Shaharcha hududidan Tanxozdaryoning irmogʻi oqib oʻtadi.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Anday shaharchasida 2600 dan ortiq inson yashagan. Bu 2013-yilgi hisob-kitob natijasididan 200 taga koʻproqdir.

Tub yerlik aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shuningdek, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq, koreys va boshqa millat vakillari ham topiladi.

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Qorasuv (Shahrisabz tumani)

Qorasuv () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Keldihayot

Keldihayot () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Keldihayot shaharchasining eski nomi Kerayit boʻlib, xalq ogʻzaki tilida oʻzgarishga uchragan va hozirgi nomini olgan. XX asrning 70-yillaridan qishloqcha Keldihayot nomi ostida manbalarda uchraydi. Buning sababi esa Kitob tumanidagi huddi shu nomdagi (Kerayit) nomli qishloqning mavjudligida.

Lekin oʻzbek tilidagi soʻz yasash qoidalariga koʻra har ikki hudud nomi notoʻgʻri shakllantirilgan (kel+hayit, kel+hayot).

Kerayit soʻzi asli turkiy, moʻgʻul qabilalaridan biri boʻlgan urugʻ hisoblanadi. Qadimiy xalqlarning urugʻ nomi shaharchaga berilgan, yaʼni aholining etnik tarkibi inobatga olingan.

Oʻxshash nomlar 
Qashqadaryo viloyati Kitob tumanida XX asrning 70-yillariga qadar Kerayit keyinchalik esa Kelhayit nomi bilan atala boshlangan qishloq mavjud.

Tarkibi 
Keldihayot shaharchasida 24-sonli maktab, 3 ta qabriston, metan quyish shaxobchalari va doʻkonlar faoliyat yuritadi. Shaharcha hududida ikkita mahalla mavjud, bular: Ravot va Oqdaryo mahalla fuqarolar yigʻini. Oqdaryo mahallasining bir qismi qoʻshni shaharchaning tarkibiga kiradi.
Shaharchaga eng yaqin hududlar janubdan Sayilla va Oqadaryo; shimoldan Xoʻjaxuroson va Shamatan; gʻarbdan Yangibogʻ, Saroy va Kulobod aholi yashash punktlari hisoblanadi. Shaharcha yaqinidagi hududlarning katta qismi hali oʻzlashtirilmagan.

Shaharcha hududida Garovchashma nomli ariq oqib oʻtadi.

Keldihayot shaharchasiga eng yaqin magistral yoʻl M-39 avtomobil yoʻli hisoblanadi.

Tabiati 
Keldihayot shaharchasining iqlimi yumshoq va moʻtadil. Qish fasli yumshoq va unchalik sovuq emas, kechalari salqin boʻladi. Yozi odatda juda issiq va hatto tunda ham havo harorati yuqori boʻladi.

Aholisi 
Aholisining, asosiy qismini oʻzbeklar, shuningdek, tojik, tatar, rus va boshqalar millat vakillarini tashkil qiladi

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Qumqishloq

Qumqishloq () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Nomlanishi 
Shaharcha nomi „qum“ va „qishloq“ soʻzlarining yigʻindisidan kelib chiqqan boʻlsa ham, bu yerda qum, tosh, shagʻal, kvars singari mayda zarralarning hech qanday aloqasi yoʻq. Shaharcha hududida bunday zahiralar aniqlanmagan. Bu shunchaki qumli joyda bunyod etilgan qishloq maʼnosida qoʻllanadi degan taxminlar ham mavjud. Shuningdek, qum soʻzi xum soʻzining oʻzgangan varianti boʻlishi ham mumkin. Yaʼni qishloq avvvallari Xumqishloq deb nomlangan. Bu nom esa hududda xumdonlar mavjud boʻlganligidan dalolat beradi. Mahmud Qoshgʻariy oʻz asarlarida oʻrta asrlarda Qum shahri nomli joy boʻlganligini yozib oʻtadi. Uning tarifiga koʻra qum-xum-xun-xon-xona, dargoh, maskan, saroy, karvonsaroy, ibodatxona, maʼbad maʼnolarida oʻzgargan boʻlishi ham mumkin. Yaʼni Qumqishloq asli qoʻrgʻonli qishloq maʼnosini anglatgan.

Oʻxshash nomlar 
Eronda Qum shahri nomli maskan mavjud. Shuningdek, Zarafshon vodiysining yuqori qismida — Yagnobda qum qishlogʻi boʻlgan. Ustyurt platosida esa Qumkent nomli hudud bor.

Aholi maskanlari 
Qumqishloq shaharchasida 15-sonli maktab va 33-sonli maktabgacha ta'lim muassasasi faoliyat yuritadi. Shuningdek shaharcha hududida Qum Qishloq jom’e masjidi, bolalar stadioni ham mavjud.

Iqlimi 
Qumqishloq shaharchaning iqlimi keskin kontinental bo'lib, yillik oʻrtacha harorat 14.7° darajaga teng. Yanvarning oʻrtacha harorati 0.8°, eng past harorati esa 26° darajani tashkil qiladi. Iyulning oʻrtacha harorati 28°, eng yuqori harorati esa 43° ga teng.

Yogʻin miqdori 
Qumqishloq shaharchasiga yillik 545 mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 219 kunni tashkil qiladi.

Tuprogʻi 
Qumqishloq shahri hududida boʻz, jigarrang va qoʻngʻir togʻ-oʻrmon tuproqlari keng tarqalgan.

Yana qarang
 Shahrisabz tumani

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Kunchiqar Darvoza

Kunchiqar Darvoza () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan. Registratsiya vaqti 2015-yil 9-sentyabr sanasiga toʻgʻri keladi.

Etimologiyasi 
Kunchiqar soʻzi kun va chiqar soʻzlari yigʻindisi hisoblanadi. Bu soʻzlar xalqi nutqidagi ifodasi sharq — kunchiqar, yuqori, baland; janub esa kunyurar, kunoʻrta; gʻarb tomoni esa kunbotar va doq, etak, quyi; shimol esa kunorqa, baland, yuqori maʼnosida qoʻllanadi. Shaharcha Kesh (Shahrisabz) shahrining sharqiy qismida joylashganligi sababli ham kunchiqar tomon yaʼni Kunchiqar deb nom olgan. Moʻljal olish Shahrisabzga koʻra olingan. Sababi shahar oʻsha vaqtda ahamiyatli hudud hisoblangan.

Tarkibi 
Kunchiqar Darvoza shaharchasida asosiy bitta mahalla boʻlib bu Kunchiqar MFY hisoblanadi. Mazkur hududda 41-sonli maktab va maktabgacha taʼlim muassasasi, Qarshi Davlat universitetining tarix fakulteti binosi, bir nechta ishlab chiqarish korxonalari va doʻkonlar, shuningdek, bitta masjid faoliyat yuritadi.

Iqlimi 
Shaharcha iqlimi keskin kontinental. Yillik oʻrtacha harorat 14.7° darajani tashkil etadi. Yanvarning oʻrtacha harorati 0,8°, eng past harorati esa —26° ga teng. Kunchiqar Darvoza shaharchasida iyulning oʻrtacha harorati 28° darajani, eng yuqori harorati esa 43°darajani tashkil etadi.

Yogʻin miqdori 
Shaharchaning yillik yogʻin miqdori 545 mm ga teng. Vegetatsiya davri — 219 kunni tashkil qiladi.

Aholisi 
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, tatar, rus va boshqalar millat vakillaridan tarkib topgan.

Oʻxshash joylar 
Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida ham Kunchiqar nomli qishloq mavjud boʻlib, bu nom shu hududagi Solnechnaya (Solnechnaya) soʻzining tarjimasi hisoblanadi. Surxondaryo viloyati Qiziriq tumanida Kunchiqish nomli qishloqcha ham mavjud.

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Qutchi (shaharcha)

Qutchi— Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanida joylashgan shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Joylashuvi 
Qutchi shaharchasi Shahrisabz tumanida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi punktlari Chorshanba, Zarkacha va Arabon shaharchalari hisoblanadi. Eng yaqin suv inshooti Tanxozdaryo.

Tarkibi 
Shaharcha hududida Qutchi nomli qabriston, yoqilgʻi quyish shahobchasi, fermer xoʻjaligi oʻttiz sakkizinchi va ikkinchi sonli maktablar faoliyat yuritadi. Shaharcha tarkibidag „Qutchi“ mahallasi ham joylashgan boʻlib, mahalla 1999-yil 12-aprelda tashkil topgan

Etimologiyasi 
Qutchi shaharchasining xalq orasida Quchchi, Qushchi shaklidagi talaffuzlari ham mavjud. Tarixiy manbalarda Chiroqchi (Shahrisabz tumani) hududida ilgari quchchi (yoki qutchi) lar yashaganligi qayd etiladi. Mazkur insonlar qadimiy oʻzbek qabilalaridan biri hisoblanadi.

Qutchi qabilasi 
13—14-asrlarda hozirgi Oʻzbekiston hududiga (Qashqar va Yettisuv) qutchi deb nomlangan qabila vakillari koʻchib kelib, shu yerdagi aholi bilan aralashib yashay boshlaydilar. Qirgʻiz, qozoq va qoraqalpoq xalqi orasida ham qutchi (quchchi) nomli qabilalar yashaganligi haqida maʼlumotlar bor. Ular asosan dehqonchilik bilan mashgʻul boʻlishgan. Ular oʻz nomlarini 20-asrgacha saqlab qolishgan.

Qutchi shaharchasi nomi ham ayni shu qabila nomi bilan uzviy bogʻliqligiga ishoniladi. Bu nom tarkibidagi qut-qush-quch-qugʻ-qu soʻzlari hamda ularga qoʻshilgan -chi yoki -inchi qoʻshimchalari koʻplab etnonimlar tarkibida mavjud. Jumladan, qiyikchi, qarapchi, yomonchi, tuyachi va axtarchi kabilar. Oqqushga totem sifatida sigʻinuvchilar quvchi, qushchi yoki quchchi, qutchi nomlari bilan atalgan. Qutchi yoki quvchi ayni shu nomli qabila tomonidan tashkil etilgan qishloq hisoblanadi.

Oʻxshash nomlar 
Zomin tumanida Qutchi nomli qishloq mavjud. Shuningdek, mazkur qishloqda V-VIII asrlarga mansub Qutchitepa nomli arxeologik yodgorlik joylashgan.

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Qoʻshqanot

Qoʻshqanot () — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Qoʻshqanot soʻzi qoʻsh va qanot soʻzlarining jamlanmasi hisoblanadi. Qoʻsh — yonma-yon, tutash joylashgan, bir-biriga birikib turgan ikki narsa maʼnosida qoʻllanadi. Qanot esa uchuvchi jonivorlarning osmonda turishini va muvozanatini taʼminlovchi aʼzosi. Lekin shaharchada ayni parranda yoki biron jonivorning aʼzosi tilga olinmagan. Bu shu hududa istiqomat qilgan shaxsning laqabi boʻlishi mumkunligi haqida taxminlar mavjud. Qanot (a) soʻzi kanal, irmoq X-XIX asrlarda tojik tilida koriz, yer osti arigʻi, suv yoʻlagi maʼnolarida qoʻllanilib kelingan. Oʻrta asrlarda Markaziy Osiyo tarixi haqidagi arab va fors-tojik manbalarida qanot va koriz soʻzlari oʻzaro sinonim sifatida qoʻllangan va yer osti suv yoʻlagi maʼnosini anglatgan. Shunga koʻra, qoʻshqanot soʻzi yonma-yon joylashgan ikkita yer osti suv yoʻlagi degan maʼnoda qoʻllangan. Avvaliga shaharcha hududi faqat tepalikdan iborat boʻlgan, keyinchalik esa qishloq barpo etilgan.

Joylashuvi 
Qoʻshqanot shaharchasi Shahrisabz tumanida, dengiz sathidan 802 metr balandlikda joylashgan.

Iqlimi 
Qoʻshqanot shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, qishi birmuncha iliqroq boʻladi. Yoz nisbatan issiq va kechalari ham havo harorati pasaymaydi.

Aholisi 
1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Qoʻshqanot shaharchasida 3100 nafar kishi istiqomat qilgan. Bu 3 yil avvalgi koʻrsatkichdan 200taga koʻproqdir.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, qozoq, qirgʻiz va tojik millatiga mansub kishilar ham topiladi.

Tuzilishi 
Shaharcha tarkibida asosiy Qoʻshqanot mahallasi joylashgan. Shuningdek, shaharchada 47-sonli maktab, musiqa maktabi, toʻyxona, Ibn Sino nomli dam olish sihatgohi, bir necha doʻkonlar faoliyat yuritadi.

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Namaton

Namaton () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari
Novqat (Oʻzbekiston)

Novqat () —  Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Manbalar 

Shahrisabz tumani shaharchalari