yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Halimboy Boboyev

Halimboy Boboyev (1942.10,8, hozirgi Tojikiston Respublikasi, Shahriston tumani) — huquqshunos olim. Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1999), yuridik fanlari doktori (1993), professor (1994). ToshDU yuridik fakultetini tugatgan (1970), fakultetda oʻqituvchi, katta oʻqituvchi, dotsent, dekan muovini, kafedra mudiri (1973—91). Toshkent davlat yuridik instituti prorektori (1991 — 92), davlat va huquq nazariyasi kafedrasi mudiri (1992—95), rektori (1995-yildan). Ilmiy ishlari Oʻzbekiston siyosiy va huquqiy qarashlarning tarixi, davlatchilikning rivojlanishiga bagishlangan. B. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Fuqarolik kodeksi va boshqa huquqiy hujjatlarni tayyorlashda ishtirok etdi. "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Bosh tahrir hayʼati aʼzosi (1997-yildan). Birinchi chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputata (1994—99). Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi aʼzosi (1999-yildan).

Manbalar 

 Amir Temur va temuriylar saltanati, T., 1996; Oʻzbek milliy davlatchiligi tarixi, T., 1999.
 

Huquqshunoslik
1942-yilda tugʻilganlar
10-avgustda tugʻilganlar
Tojikistonda tugʻilganlar
Madraim Bobojonov

Madraim Bobojonov (1939.9.10, Xorazm viloyati Xonqa tumani Gʻalaba qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent sanʼat institutini tugatgan (1970). 1961-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm viloyat oʻzbek davlat musikali drama va komediya teatrida aktyor. B. ijodiga qahramonona, romantik va fojiaviy rollar yaqin boʻlib, obrazlari joʻshqin histuygʻuga toʻla; chuqur dramatik hoyaatlarni mahorat bilan gavdalantiradi. Sahnada yaratgan eng yaxshi rollari: Utkuriy ("Parvona"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Fazliddin ("Nomaʼlum kishi"), Hamlet ("Hamlet"), Karl Moor ("Qaroqchilar"), Mindaugas; ("Mindaugas"), Jaloliddin Manguberdi ("Avlodlar qilichi"), Samadov ("Un uchinchi rais"), Ogahiy ("Dilbandi Xiva") va boshqa B. televideniye orqali namoyish etilgan bir qancha videofilmlarda ham (Ogahiy, "Ogahiy"; Qozi, "Deyishma" va boshqalar) oʻynagan. "Nilufar" (H. Rasul), "Millioner oʻgʻli" (J. Teshaboyev, H. Islomov) kabi spektakllarni sahnalashtirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
    

Oʻzbekiston xalq artistlari
1939-yilda tugʻilganlar
9-oktyabrda tugʻilganlar
Xorazmda tugʻilganlar
Yatim Bobojonov

Yatim Bobojonov (asli ismi Fozil) (1904 Toshkent 1959.26.12) — teatr arbobi, aktyor, rejissyor va pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1943). Oʻzbek teatri asoschilaridan. Saxna faoliyatini 1920-yil teatr truppasi (Toshkent) da kichik rollarni ijro etishdan boshlagan. Moskva oʻzbek drama studiyasida (1924—27) K. Stanislavskiyning ilgʻor sahna uslubi, Ye. Vaxtangov rejissurasini oʻrgangan, 1927-yildan Hamza teatrida aktyor va rejissyor Hajviy va harakterli rollarni mahorat bilan ijro etgan: Tartalye (K. Gotssi, "Malikai Turandot", 1927), Brigella (K. Goldoni, "Ikki boyga bir malay", 1927) va boshqa 1931—32 yillarda Buxoro teatri va unga vaqtincha qoʻshilgan Respublika yosh tomoshabinlar teatri badiiy rahbari. Rejissyorlik faoliyatini shu teatrda "Niqob yirtildi" (Z. Fatxulin) pyesasini sahnalashtirishdan boshlagan. 1934-yil Hamza teatrida "Tormor" (Komil Yashin) spektaklini sahnalashtirgan. Spektakl hayotiyligi, ommaviy sahnalarning mukammalligi, yuksak ijro saviyasi bilan ajralib turadi. B. ijodida Hamza dramalari va uning obrazini yaratish alohida oʻrin tutgan. "Xolisxon" (1940), "Hamza" (Komil Yashin, A. Umariy, 1949), ayniqsa, "Boy ila xizmatchi" (1939) spektakli B. rejissyorlik ijodining choʻqqisi, Hamza teatrining esa katta yutugʻi boʻldi. B. oʻz rollari va spektakllarida xalqhayotini atroflicha aks ettirdi, qahramonlari harakteri va ruhiy holatlarini chuqur ochishga erishdi. B. teatr sanʼatining tarbiyaviy roliga alohida ahamiyat bergan, spektakllari chuqur gʻoyaviy mazmun va aniq maqsadga ega boʻlgan. B. Yangiyoʻl (1943—46), Toshsovet (1946—48) teatrlarida badiiy rahbar boʻlib ishlagan, shu teatrlarda "Tohir va Zuhra" (S. Abdulla asari; T. Jalilov musiqasi), "Muqanna" (H. Olimjon). "Xoʻja Nasriddin" (V. Vitkovich, Gʻ. Gʻulom), "Oftobxon" (Komil Yashin; X. Toʻxtasinov) va boshqa spektakllarni qoʻygan. Sh. Burhonov, O. Xoʻjayev, N. Rahimov, O. Jalilov, M. Gʻofurov, A. Boltayev, F. Rahmatova va boshqalarning aktyor sifatida shakllanishida xizmati katta. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dare bergan (195056).

Manbalar

Havolalar  
 Gazeta

Oʻzbekiston xalq artistlari
1904-yilda tugʻilganlar
1959-yilda vafot etganlar
26-dekabrda vafot etganlar
Oʻzbekiston rejissyorlari
Oʻzbekiston teatr rejissyorlari
Sanobar Bobonazarova

Sanobar Bobonazarova (1950.15.3. Namangan tumanining Shoʻrqoʻrgʻon qishlogʻi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchsi (1998). Namangan pedagogika institutining filol. fakultetini tugatgan (1973). 1969-yildan Namangan tumanidagi 8oʻrta maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Bobonazarova darslarni koʻrgazmali qurollar, texnika vositalari asosida tashkil etadi. Bobonazarova oʻz darsida yoshlarga vatan tuygʻusini, milliy qadriyatlar va mafkurani singdirishda yangi uslublarni qoʻllaydi. Maktab "Yosh ijodkorlar" toʻgaragi rahbari Bobonazarova oʻquvchilari bir necha marta olimpiadalarda faxrli oʻrinlarni egalladi. Uning sheʼriy kitoblari nashr qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1950-yilda tugʻilganlar
15-martda tugʻilganlar
Namanganda tugʻilganlar
Bobosurxok togʻlari

Bobosurxok togʻlari — Hisor togʻ tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlaridan biri. Qashqadaryo viloyatining Dehqonobod tuman i xududida. Eng baland joyi — 1790 m, oʻrtacha balandligi 1500- 1600 m. Shim.sharqdan jan.gʻarbga 9- 10 km ga choʻzilgan. Mezokaynozoy yotqiziklari (ohaktosh, qumtosh, gipsli gil, mergel, konglomeratlar va boshqalar) bilan qoplangan. Janubiy yon bagʻri nisbatan tik. Karst shakllari (chuqurlar, gʻorlar) rivojlangan. Iqlimi quruq va issiq, tekisliklardan kam farq kidali. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 300- 400 mm. Togʻ yon bagʻirlarida buloqlar mavjud. Efemer va efemeroid oʻsimliklar oʻsadi. Shim.sharqiy qismlarida 1500 m dan balandrokda archazorlar bor. Yaylov sifatida foydalaniladi. Antropogen taʼsir eroziyaning kuchayishiga, yaylovlarda oʻtning siyraklashishi va oʻrmon maydonlarining qisqarishi kabi salbiy oqibatlarga olib kelmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Togʻlar
Qashqadaryo viloyati
Oʻzbekiston geografiyasi
Dehqonobod tumani
Karl Bogdanovich

Karl Ivanovich Bogdanovich (1864.29.11, Vitebsk gubernyasi 1947.5.6, Varshava) — geolog olim. Peterburg konchilik institutini tugatgan (1886). 1901 — 17 yillarda Rossiya Geol. qoʻmitasida ishlagan (1914-yildan direktor), ayni vaqtda Peterburg konchilik instituti professor (190219). 1919-yilgacha Rossiyaning Yevropa qismi, Markaziy Osiyo, Sibir va Kavkazda katta tadqiqot ishlari olib borgan. Ruda konlari (1912—13) va 1931-yilda neft konlari geol.si boʻyicha katta toʻplamlari nashr qilingan. Oʻrta Osiyo boʻyicha olib borgan tadqiqot ishlari seysmologiyaga salmokli hissa qoʻshdi va shu regionning tektonik sxemasini belgilab berdi. 1919-yildan Polshada Krakov akademiyasi professor.

Manbalar 

Olimlar
1864-yilda tugʻilganlar
29-noyabrda tugʻilganlar
1947-yilda vafot etganlar
5-iyunda vafot etganlar
Bogemiya

Bogemiya (Bohemia) — 1) Chexiya davlati tashkil topgan hududning ilk nomi; 2) 1526—1918-yillarda Gabsburglar imperiyasi tarkibiga kirgan Chexiyaning rasmiy nomi. Bogemiya atamasi antik davrlardayoq Boi(o) haemum ("boylar vatani") nomi bilan qayd etilgan; miloddan avvalgi VIII asrda Marbod rahbarligidagi markomanlar tomonidan bosib olingan. Bavariyaliklar (lotincha bai(u) varii — boylar mamlakati aholisi) bogemiyaliklardan kelib chiqqanligi masalasi hanuz ochiq qolmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Chexiya geografiyasi
Nikolay Bogolyubov

Bogolyubov Nikolay Nikolayevich (1909.8(21).8, Nijniy Novgorod 1992) — matematik, mexanik va nazariyotchi fizik, akademik (1953). Chiziqli boʻlmagan mexanika va nazariy fizika boʻyicha ilmiy maktab asoschisi. Ilmiy ishlari chizikli boʻlmagan mexanika, statistik fizika (oʻta oquvchanlik va oʻta oʻtkazuvchanlikning mikroskopik nazariyasi), maydonning kvant nazariyasi (dispersnoy munosabatlar)ga oid.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Matematiklar
1909-yilda tugʻilganlar
21-avgustda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
Aleksandr Bogomoles

Aleksandr Aleksandrovich Bogomoles (1881. 12(24).5 - 1946.19.7. Kiyev] — patofiziolog, akademik (1932) va Tibbiyot Fanlar akademiyasi akademik (1944). Ilmiy ishlari vegetativ nerv sistemasi patologiyasi va fiziologiyasi, qon quyish patologiyasi, allergiya, biriktiruvchi toʻqimaning immunitetdagi ahamiyati masalalariga bagʻishlangan. B. uzoqumr koʻrish nazariyasini ilgari surgan. U yaratgan antiretikulyar sitotoksik zardob (ATSZ) koʻpgina kasalliklarni davolashda qoʻllanadi.

Manbalar 

1881-yilda tugʻilganlar
1946-yilda vafot etganlar
19-iyulda vafot etganlar
Aleksey Bogomolov

Aleksey Fyodorovich Bogomolov (1913.20.5(2.6), Smolensk viloyati) – radiotexnika va radiofizika sohasidagi olim, akademik (1984). Asosiy ilmiy ishlari radiotexnika va radiofizikaga, xususan, "Orbita" tizimidagi "Molniya" Yer sunʼiy yoʻldoshi orqali Markaziy televideniye koʻrsatuvlarini qabul qilish uchun yaroqli katta radioteleskoplarni ishlab chiqishga doir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Olimlar
Bod

Bod (fors- shish) — boʻgʻim ogʻrigʻi (artralgiya), muskul ogʻrigʻi (mialgiya), quymich nervi kasalligi (ishias), pleksit, podagra, radikulit, revmatizm kabi kasalliklarning xalq orasida tarqalgan nomi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Atamalar
Bodom

Bodom () — raʼnodoshlar (anorgullilar oilasi)ga mansub daraxt va butalar turkumi. 40 ga yaqin turi maʼlum. Osiyo, Shimoliy hamda Markaziy Amerikada, Yevropaning jan.da, Zakavkazye, Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda 5 turi mavjud. Ulardan bittasi — shirin magʻizli Bodom () ekiladi, qolganlari yovvoyi holda uchraydi. Oʻzbekistonning dengiz sathidan 1000–1200 m gacha boʻlgan togli zonalarida (Fargʻona vodiysi, Surxondaryo, Samarqand, Toshkent viloyatlarida) oʻstiriladi.

Botanik tavsifi. Daraxti 6– 10 m, shoxshabbasi piramidasimon yoki tarvaqaylagan. ildiz tizimi yaxshi rivojlangan. Barglari nashtarsimon. Oʻsuv va meva novdalari chiqaradi. Erta bahorda, barg chiqarishdan oldin gullaydi. Guli oq yoki pushti, ikki jinsli. Gʻoyat yorugʻsevar va qurgʻoqchilikka chidamli. Chetdan changlanganda yaxshi hosil beradi. Mevasi (bodomi) pust (pishganda yorilib ketadi) bilan qoplangan qattiq qobikli danak (yongʻoqcha). Iyul—sentabrda pishadi. Bodomi 0,5—4 g (magʻzi 12—80%). Magzi tarkibida 35—67% yogʻ, 30% gacha oqsil moddalar, shuningdek qand, yelimsimon moddalar (achchiq Bodom tarkibida 2,5% gacha amigdalin) bor. Poʻchogʻi naviga qarab yupqa (gʻalvirak), oʻrtacha va qattiq, magʻzi shirin yoki achchiq boʻladi.

Xoʻjalik ahamiyati. Bodom asosan, shirin magʻzi uchun yetishtiriladi. Bodom magʻzi isteʼmol qilinadi, konditer sanoatida, moyi tibbiyotda, achchiq magʻiz Bodomdan olinadigan efir moyi kosmetika sanoatida, poʻchogʻi likyor, konyak va vinolar rangi va taʼmini yaxshilashda ishlatiladi.

Biologik xususiyatlari. Bodom 100, hatto 130 yilgacha yashaydi. Koʻchati danakmevalilar (shaftoli, olcha, oʻrik) yoki achchiq B. danagini ekib olingan nihollarga shirin Bodom navlarini payvand qilish yoʻli bilan yetishtiriladi. Koʻchati kuzda yoki bahorda 8×6, 8×8, 10×10 m sxemada ekiladi. Soz va toshloqi tuproqli, sugʻoriladigan boʻz yerlarda yaxshi usadi. Ekilgan yili 8—10-marta, hosilga kirgach, 4—6-marta sugʻoriladi. Shoxshabbasiga siyrak yarusli, baʼzan kosasimon shakl beriladi. Daraxti 4—5 yildan boshlab meva beradi. 12—15yili toʻliqhosilga kiradi. Bir tupidan 60–80 kg gacha hosil olinadi. Daraxti 20—25° sovuqqa bardosh beradi.

Oʻzbekistonda ekiladigan asosiy navlari. Boʻstonliq — shaftoli bilan chatishtirish natijasida yetishtirilgan. Bodomi 2 g keladi. Poʻchogʻining qalinligi oʻrtacha, magʻzi shirin. Bahorgi qorasovuqqa chidamli. Ertagi — Buxoro bodomini oddiy Bodom bilan chatishtirib olingan. Erta gullaydi, mevasi iyudda pishadi. Magʻzi shirin. Sovuqqa chidamli. Gʻalvirak (yupqapoʻchoq) — bodomining oʻrtacha ogʻirligi 1,9 g, magʻzi toʻq, erta gullaydi, mevasi avg,da pishadi, sovuqqa chidami oʻrtacha. Bodomning Yalta, Kosmos, Nikitskiy 62, Turkmenistan aʼlosi kabi navlari ham ekilmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Pomologiya Oʻzbekistana, T., 1983; Sobirov M., Tomorqa bogʻdorchiligi, T., 1991.

Raʼnodoshlar
Bodom kislota

Bodom kislota, oksifenilsirka kislota, fenilglikol kislota, S6N5SN(ON)SOON - tarkibida bitta asimmetrik atomi boʻlgan aromatik kislota. Mol. m. 152,14, Bodom kislota ning ikki optik izomeri bor: qutblanish tekisligini chapga buruvchi L va qutblanish tekisligini oʻngga buruvchi D kislota. L Bodom kislota achchiq bodom tarkibidagi amigdalinni gidrolizlab olinadi. D Bodom kislota esa sambuningrin degan glikozid tarkibiga kiradi. Ratsemik Bodom kislota (parabodom kislota) benzaldegiddan olinadi, suyuqlanish temperaturasi 120,5°. Bodom kislota antiseptik xossalarga ega boʻlganligi sababli tibbiyotda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Kislotalar
Bodomcha (buyum)

Bodomcha — 1) koʻrinishi bodom mevasiga oʻxshash bezak buyumi. Miskarlik (Bodomcha shaklidagi idish), zargarlik (taqinchoqlarning bodom shaklidagi shokilalari, ikki uchi bodom shaklida ishlangan bilaguzuk) va boshqalarda keng qoʻllanadi; 2) miskarlikda idishlar qorniga oʻrnatiladigan naqshli qolipaki boʻlak va shu boʻlakni yasashda ishlatiladigan qolip; 3) naqsh turi — Bodomcha islimiy, Bodomcha madohil va boshqalar; 4) muhr.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bodoqsoy

Bodoqsoy — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi soy. Piskom daryosining chap irmogʻi. Piskom tizmasining shim.gʻarbiy yon bagʻridagi 3150 m balandlikdagi muzliklardan boshlanadi. Uzunligi 12 km, havzasining maydoni 5,4 km², havzasining oʻrtacha balandligi 2440 m. Umumiy uz. 8 km boʻlgan 4 ta mayda irmogi bor. Bodoqsoy muzliqdan tashqari qor, yomgʻir va buloq suvlaridan ham toʻyinadi. Bodoqsoy da yil davomida suv oqadi, oʻrtacha yillik suv sarfi 1,2 m³/sek. Suvi koʻpayganda (aprel—iyunda) suv sarfi 5,6 m³/sek gacha yetadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistondagi daryolar
Boʻstonliq tumani daryolari
Bodrezak

Bodrezak, kalina (Viburnum) — shilvidoshlar oilasiga mansub daraxt yoki buta. 125 tacha turi maʼlum. Shulardan chingiz (V. opulus) koʻp tarqalgan. Balandligi 5 m cha. Barglari keng, tuxumsimon, utkir uchli, 3—5 boʻlakli. Gullari oq, mevasi qizil, danakli. Rossiyaning oʻrmon va oʻrmonchoʻl zonasida, Kavkaz, Qrim, Sharqiy Qozogʻistondagi sernam oʻrmonlarda ariq va koʻl yoqalarida; botqoq yerlarda oʻsadi. Oʻzbekistonda manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. Poʻstlogʻida viburnin glikozidi, organik kislotalar, oshlovchi moddalar; mevasida 32% gacha qand, vitamin S, oshlovchi moddalar bor. Poʻstlogʻidan tayyorlangan ekstrakt va qaynatma bachadondan qon ketishini toʻxtatadi, hayz koʻrganda pay do boʻladigan ogʻriqni qoddiradi. Mevasi xalq tabobatida meʼda yarasiga davo qilishda qoʻllanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boyovut (shaharcha)

Boyovut (1961—91 yillarda Dmitrove) — Sirdaryo viloyatidagi shahar, Boyovut tumanining markazi. Aholisi 13,8 ming kishidan ziyod (2000). Boyovutda asosan oʻzbeklar istiqomat qilishadi, shuningdek oʻzbeklardan tashqari tojik, rus, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydilar.  Boyovut tumani 1950-yillargacha oddiy qishloq maqomida boʻlib kelgan .
Boyovutga 1961-yilda tuman maqomi berilib, Boyovut tumani tashkil topgan

Statistikasi
Maydoni 522,6 km2. Aholisi 118,7 ming kishi.
Tuman markazi – Boyovut shaharchasi.
Boyovut tumani 4 ta shaharcha, 12 ta qishloq fuqarolar yig'ini, 38 ta mahalla fuqarolar yig'inidan iborat.

Toshkent viloyati, Xovos, Guliston, Mirzaobod tumanlari va Yangier hamda Shirin shaharlari bilan chegaradosh.

Aholi demografiyasi:

Oʻzbekiston Respublikasining Millatlar tarkibi to'g'risidagi ma'lumotlarning 2012-yil 1-yanvar holatiga koʻra Boyovut tumanida 118,7 ming kishi yoki viloyat aholisining 15,2 foizi istiqomat qiladi. Shundan, o'zbeklar – 84,9 foiz (97,5 ming kishi), tojiklar – 8,7 foiz (9,8 ming kishi), qozoqlar – 1,2 foiz (1,3 ming kishi), ruslar – 0,8 foiz (0,9 ming kishi) va boshqa millat vakillari – 4,4 foiz (4,9 ming kishi)ni tashkil etadi.

Tumanda “Boyovut paxta tozalash" AJ (paxta xom ashyosini qayta ishlash), “Xorazm malikasi" QK (gilam mahsulotlari ishlab chiqarish), “Sirdarya sox" QK (trikotaj mahsulotlari ishlab chiqarish) kabi sanoat va qo'shma korxonalar faoliyat yuritadi.

Ekologiyasi
Boyovut , Sirdaryoda Oʻzbekistonning boshqa hudulariga nisabatan daraxtlar sonining koʻpayishi 2000-yildan soʻng sezilarli oʻsgan: 2000-yildan 2020-yilgacha Boyovut hududi 56 gektarga turli xil koʻchatlar ekilgan, bu Sirdaryodagi daraxt qoplamining 24 foiziga teng. Hududlar kesimida hisoblanadigan boʻlsa:
1.Xovos:67 taga
2.Boyovut:56 taga
3.Sirdaryo:34 taga
4.Guliston:31 taga
5.Sharof Rashidov:24 taga teng.

Aholi punktlari
Boyovutda paxta tozalash zavodi,Madaniyat markazlari, don va un kombinati, MTP, qurilish tashkilotlari, avtokorxona, tuman tashkilotlari idoralari va dehqon bozori bor. Shahar hududidan oʻtgan Janubiy Mirzachoʻl kanalining oʻng sohilida „Motamsaro ona“ yodgorligi oʻrnatilgan. Mirzachoʻlni oʻzlashtirish tarixi muzeyi, kutubxona, internat maktabi, kasbhunar litseyi, umumiy taʼlim maktablari, madaniyat va istirohat bogʻi Olmazor mahallasida Horijiy tillarga ixtisoslashtirilgan maktab va boshqa koʻplab tashkilotlar aholi manfaatlari uchun xizmat qilmoqda.

Manbalar 

Boyovut tumani
Boyondur

Boyondur, boyundur — qipchoqpar, oʻgʻuzlar, shuningdek turkmanlar tarkibiga kirgan turkiy qabila. Oʻgʻuzlar tarkibidagi Boyondurlarning bir qismi XII asrda janubiy rus dashtlariga koʻchib kelib rus yilnomalarida berendeylar nomi bilan mashhur boʻlganlar. Ular bijanaklar va torklar ittifoqi tarkibida XII asr 1-yarmidagi Rusning vassali hisoblanganlar. Torklar ruslar tomonidan tormor keltirilgach, Boyondurlar ulardan ajrab chiqib, aksariyati rus knyazlari xizmatiga kirgan. Boyondurlarning soni tork va bijanaklarning umumiy sonidan ham oshiq boʻlgan, shu tufayli ular yilnomalarda tez-tez uchraganlar. Boyondurlar siyosiy jihatdan ancha faol boʻlganlar, XII asr oʻrtalariga kelib bijanaklar, torklar va Boyondur yagona ittifoq — chernie klobuki (qoraqalpoqpar) ittifoqiga birlashganlar. Saljuqiylar sulton Sanjar davrida oʻgʻuz udumlariga qatʼiy rioya etilgan: harbiy qoʻshinning soʻl qanotiga qoʻmondonlik qilish Boyondur va bijanak qabilalari vakiliga topshirilgan. Turkmanlarning Boyondur qabilasi Oq qoʻyunlilar sulolasiga asos solgan. Oq qoʻyunlilar davlati zamonasida (XIV asr oxiri — XVI asr boshlari) Dada Qoʻrqut haqida doston yaratilgan, unda barcha oʻgʻuzlarning xoni deb Boyondurxon ismi keltirilgan. Abulgʻoziy Bahodirxoning yozishicha, Boyondurlar Iroqsa ham yashaganlar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Turkiy xalqlar
Boyonxon

Boyonxon, Bayonxon (taxminan milodiy VI asr oʻrtasi — VII asr birinchi choragi) — turkiy qavmlar tomonidan Yevropada barpo etilgan Avar xoqonligi asoschisi, qahri qattiq, iqtidorli ulugʻ sarkarda. Avarlar Gʻarbiy Kaspiy boʻyi dashtlaridan Turk xoqonligi va sosoniylar tazyiqi ostida VI asr 50-yillari boshida Sharqiy Yevropaga kelganlar. VI asr 50-yillari oxiri — 60-yillari boshida kuturgurlar bilan ittifoq boʻlib antlarga hujum qilib, yurtlarini talontaroj qilishgan. Boyonxon rahbarligidagi avarlar harbiy yurishlari bilan 565-yildan boshlab Markaziy Yevropa xalqlariga dahshat sola boshlagan. 567-yil langobardlar ittifoq tuzib gepidlarni tormor keltirib ularning Pannoniyadagi yerlarini egallaganlar; shu yerda Boyonxon yana bir qancha harbiy yurishlar va yangidan-yangi qabilalarni birlashtirganidan soʻng VI-asr 60- yillarida Avar xoqonligiga asos solgan. Boyonxon qoʻl ostida koʻplab koʻchmanchi xalqlar — gunnlarning avlodlari birlashgan. Bu siyosiy birlashma xoqonlik, Boyonxon esa xoqon deb atala boshlagan. Xoqonlik hududida turkiy til ustivor boʻlgan.  Boyonxon Pannoniyani xoqonlik markazi qilib tanlagan.  Boyonxon qoʻshinlari shu yerdan slavyanlar, franklar, langobardlar, gruzinlar va boshqa qabilalar, shuningdek Vizantiyaga yurishlar qilishgan. VI-asr 70-yillarida Bayonxon Vizantiya imperiyasiga muntazam ravishda chopqunlar qilib bir necha janglarda gʻalaba qozongan. Dalmatsiya va Illiriyani talon-taroj etgan va Vizantiyani ulkan tovon (tarixchi Feofanning yozishicha, uning miqaori 583-yilga kelib 120 ming solidni tashkil etgan) toʻlashga majbur qilgan. 587-yil Meziya viloyatini, shuningdek Dorostol, Singidun, Markianopol shaharlarini vayron qilgan. Boyonxon 592-yil va 598-yil va undan keyingi yillarda Bolqon yarim orolga bir necha bor yurishlar qilgan. 7-asr boshida Chexiya, Moraviya va Bogemiyani olgan, bir qancha janglarda franklarni yengib, ularning qiroli Sefertni asir olgan. Faqatgina ulkan tovon (fidya) tufayligina qirolni ozod etgan.  Boyonxon Vizantiya imperatori iltimosiga koʻra 60 ming kishilik qoʻshini bilan 581-yil slavyanlar ustiga yurish qilib ularning koʻplab shahar, qishloqlarini gʻorat qilib, boy oʻljani qoʻlga kiritgan. Slavyanlardan qalin oʻrmon ichiga qochganlarigina salomat qolgan.  Boyonxon butun Dakiyani olgan, slavyanlarga askar berish majburiyatini yuklagan. 626-yil Vizantiya turk xoqonligi bilan oʻziga qarshi ittifoq tuzish uchun xufiyona harakat qilayotganidan xabardor boʻlgan Boyonxon Konstantinopolni qamal qilgan, biroq qoʻshini tarkibidagi slavyanlar xiyonati tufayli shaharni egallay olmagan. Tarixiy adabiyotlarda Boyonxonni bir necha bor Ammuaa va Chingizxon bilan qiyoslashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Pletneva S. A., Kochevniki Srednevekovya. Poiski istoricheskix zakonomernostey, M., 1982; Hasan Ato Abushiy, Turkiy qavmlar tarixi. T., 1993.

Faxriddin Hasanov.
 

Kishilar
Boyoston adirlari

Boyoston adirlari — Fargʻona botigʻining shimoli-sharqidagi adirlar, Bosbutov tizmasining jan.gʻarbida joylashgan. Boyoston adirlari ning aksari qismi Qirgʻizistonda, shimoli-sharqiy boʻlagi Namangan viloyatining Kosonsoy tumanida. Janubi gʻarbdan shimoli sharqqa tomon 50 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha balandligi 1000–1200 m, eng baland joyi (shimoli-sharqida) 1500 m. Suvayirgʻich qismi yassi, baʼzan mayda tepaliklardan iborat, Fargʻona vodiysiga zinapoyasimon pasayib tushadi. Yon bagʻirlari soylar (Podshootasoy, Namangansoy, Kosonsoy va boshqalar) va quruq oʻzanlar bilan oʻyilgan. Boyoston adirlari negizi paleozoyning kristalli jinslaridan, yuzasi yura, bur, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davrlarning choʻkindi (gil, qumtosh, konglomerat, lyossimon) qatlamlaridan tashkil topgan. Boyoston adirlarining Oʻzbekistondagi qismi oʻzlashtirilgan, qolgan joylari asosan yaylov. Yaylovlardagi tipik boʻz va toʻq boʻz tuproqlarda efemer, efemeroidlar, ayniqsa, ferula, chayir keng tarkdlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boj tarifi

Boj tarifi — davlat chegarasi orqali oʻtadigan tovarlardan undiriladigan bojlar stavkalari majmui (toʻplami). Boj: olinadigan tovarlar nomi va tasnifi, boj stavkasi, ularni hisoblash va toʻlash usullari, boj olinmay oʻtkaziladigan tovar (buyum)lar roʻyxati, shuningdek olib kelish, olib ketish, olib oʻtish (tranzit) taqiqlangan mahsulotlar roʻyxati koʻrsatiladi. Boj tarifi da tovarlar qayta ishlanish darajasi (tayyor mahsulot, yarim tayyor mahsulot, xom ashyo) va tarmoq turiga (sanoat, qishloq xoʻjaligi, mineralxom ashyo) koʻra guruhlanadi. Boj tarifi dunyoning 100 dan ortiq mamlakatlarida qoʻllanadi.

1997-yil 29 avgustda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan "Boj tarifi toʻgʻrisida"gi qonun qabul qilinib, 1998-yil 1-yanvardan amalga kiritildi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bojxona kodeksi

Bojxona kodeksi — davlat bojxona organlari ishining huquqiy, iqtisodiy va tashkiliy asoslarini belgilab beruvchi, ularning faoliyatini amalga oshirishni tartibga soluvchi, yagona tizimga solingan qonun hujjati. Bojxona kodeksi qonun chiqaruvchi organlar tomonidan xalqaro bojxona qoidalariga asoslanib, davlat manfaatlari taʼminlanishini kafolatlaydigan tarzda ishlab chiqiladi. Bojxona kodeksida bojxona organlarining vazifalari, huquq va burchlari hamda bojxona ishlari tashkil etilishining meʼyorlari oʻz aksini topadi, kontrabanda va bojxona qoidalarini buzilishiga qarshi kurash olib borish tartiblari ifodalab beriladi. Bojxona deklaratsiyada qayd etilgan tovar va buyumlarga solinadigan bojxona bojlari, tovar (mulk)larning bojxona nazoratida saqlanishi va turli bojxona yigʻimlarini undirishda Bojxona kodeksi asos boʻlib xizmat qiladi. Oʻzbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi Oliy Majlis tomonidan 1997-yil 26 dekabrda qabul qilinib, 1998-yil 1-martdan amalga kiritildi. Bojxona kodeksi 198 moddani oʻz ichiga olgan boʻlib, 19 bob, 11 boʻlimdan iborat. Unda umumiy qoidalar (bojxona ishi, hududi, qonun hujjatlarining amal qilish tartibi, asosiy tushunchalar va boshqalar) (1 boʻlim), tovarlar va transport vositalarini Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududidan olib oʻtish tartibi(II), bojxona nazorati, rasmiylashtirilishi va toʻlovlari (III), dastlabki operatsiyalar (VI), boj imtiyozlari (VII), nazorat ostida tovar yetkazib berish tartibi (VIII), bojxona haqidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik (IX), bunday ishlarni yuritish (X) va jazo berish toʻgʻrisidagi qarorlarni ijro etish (XI) kabi masalalar oʻz ifodasini topgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Kodekslar
Boze

Boze (Bose), Bos Shatyendranat (1894.1.1, Kalkutta 1974.4.2) – hind fizigi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1958). Xindiston milliy professor (1958). 1924—25 yillarda Parijda M. SklodovskayaKyuri bilan ishlagan. Kvant statistikasi (Boze—Eynshteyn statistikasi) asoschilaridan biri. Mutlaq qora jism uchun Plank nurlanish qonunini topgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bozor, pul va kredit

Bozor, pul va kredit ("Rinok, dengi i kredit") — O‘zbekistondagi bank xodimlari, tadbirkor va banki, "O‘zagrosanoatqurilishbank", "Paxtabank", "Tadbirkorbank", "O‘zsavdogarbank", Oʻzbekiston Respublikasi Xalq banki, "O‘zaviabank", "Trastbank", "G‘allabank", "Turon" banki, "Aloqabank", "Zamin" banki va boshqalar O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va boshqalar banklar hamda ularning mijozlari faoliyatini yoritadi. Asosan, O‘zbekiston pulkredit tizimining shakllanishi, tijorat banklarini boshqarish, investitsiya faoliyatini faollashtirish, bank xizmatlarining yangi shakllarini joriy etish, kreditlardan samarali foydalanish, shuningdek soliq, xususiylashtirish, ko‘chmas mulk kabi iqtisodiy masalalarda turli sharhlar va xabarlar, maslahatlar hamda boshqa material lar beradi. Adadi rus va oʻzbek tilida 4300 nusxa (2000).

Manbalar 

Jurnallar
Bozor segmenti

Bozor segmenti (lotincha segmentum — qism) — bozorning sotiladigan tovarlar turi, hududiy joylashuvi, xaridorlarning toifasi va ijtimoiy qatlamlari kabi belgilarga koʻra alohida qismlarga ajralishi. Bozorni segmentlarga ajratishda aholining xarid qobiliyati, yashash sharoiti, yoshi va jinsi, qaysi tovarlarni afzal koʻrishi, kishilarning mehnat faoliyati, turmush tarzi, inflyatsiya darajasi, bozor infratuzilmasi va boshqa belgilar asosiy omil boʻlib xizmat qiladi. Oʻz navbatida bozorda qanday valyutaning yurishi, nimaning yaxshi sotilishi, xaridorlarning odatanʼanalari va feʼlatvorlari, xarid qobiliyatiga muvofiq bozorga tovar yetkazib turiladi. Bozor segmenti orkali tovarlarni kam sarfharajatlar bilan yaxshi narxda sotish imkoni yaratiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boeing

Boeing — harbiy transport va yoʻlovchi reaktiv samolyotlar ishlab chiqaradigan jahondagi eng yirik kompaniya. Boshqaruv shtabi AQShning Sietl shahrida joylashgan boʻlib, shirkatga 1916-yilda asos solingan. Bundan tashqari kosmik hamda elektron apparatlar va boshqa asbobuskunalar ishlab chiqaradi, Pentagon uchun harbiy aviatexnikalar yetkazib beradi, AQSH kosmik dasturining bajarilishida oʻz texnikasi bilan katnashadi (uning 40 sunʼiy yoʻldoshi koinotda ishlab turibdi; 2000). "Boing"ni "Ferst neshnl siti benk" va Kaliforniya moliya guruhlari nazorat qilib turadi. Kompaniyaning bir necha joylarda ishlab chiqarish majmualari va ilmiy tadqiqot laboratoriyalari bor. Korxonalarnda 147 ming ishchi va xizmatchi ishlaydi (80-yillar oxiri). 1996-yilda "Mak DonellDuglas" samolyotsozlik firmasini qoʻshib oldi. Yillik savdo hajmi 76 mlrd. AQSH dollari (faqat passajir laynerlar — jami 375 dona samolyot; 1997). Hozir jahon boʻyicha "Boing"ning 9 ming reaktiv samolyotlaridan foydalaydi. 1998-yildan soʻnggi modeldagi "Boing 777" samolyotlarini ishlab chiqaradi. "Boing" istiqbolli kompaniya boʻlib, koʻp mamlakatlarga oʻz mahsulotlarini eksport qiladi. Jumladan Oʻzbekiston ham uning samolyotlaridan foydalanadi, Toshkent davlat aviatsiya instituti bilan hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan.

Galereya

Yana qarang 
 Lockheed Martin
 Airbus
 Tupolyev KB

Manbalar

Adabiyotlar 
 Zoir Shamsiyev. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Shirkatlar
Tashkilotlar
Boy qabr

Boy qabr (Tolstaya mogila) - skiflar qoʻrgʻoni (miloddan avvalgi IV asr). Ukray naning Dnepropetrovsk viloyati Orjonikidze shahri yaqinida joylashgan. 1971 i. B. N. Mozolevskiy tomonidan tadqiq etilgan. Qoʻrgʻon tagida 2 ta maqbara ochilgan. Ulardan biri (yonboshdagisi) dan aslzoda ayol va uning goʻdagining suyak qoldiqlari topilgan. Ular sernaqsh, zarbof liboslar bilan hamda 4 ta xizmatkor hamrohligida dafn etilgan. Markaziy maqbara (talontaroj etilgan)ga esa skiflarning oliy zodagoni dafn qilingan. Dafn anjomlari orasida qurolyarogʻ, idishlar, 600 ga yaqin bezak buyumlar saqlanib qolgan. Koʻkrakka taqiladigan oltin bezak — pektoral oʻzining yuksak badiiy ishlovi bilan alohida qimmatga ega. Maqbara yonida 3 otboqar, 7 ot tilla egarjabduqlari bilan dafn etilgan. Topilmalar Kiyevdagi Ukraina tarixiy qadriyatlar muzeyida saqlanmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boygalar

Boygalar (Boiga) — ilonlarning bir urugi, suvilonsimonlar oilasiga kiradi. Uzunligi 2 m cha. Tropik Afrika, Janubiy Osiyo, Avstraliya va Polineziyada tarqalgan. 30 ga yaqin turi bor. Oʻzbekistonning jan.da, Tojikiston va Turkmaniston dashtlarida uz. 1 m keladigan hind boygasi (V. trigonatum) uchraydi. Boygalarning tanasi ingichka, chiroyli, boshi katta, tanasidan ajralib turadi, koʻzlari yirik. Boygalar tungi hayvon boʻlganligidan koʻz qorachiqlari tikka joylashgan. Aksari daraxt va butaning shoxlarida yashaydi. Boygalar tishlogʻich, uning yuqori jagʻi orqasida zahar tishlarga oʻxshaydigan, yaʼni oldingi tomonida ariqchasi boʻlgan 2—3 katta tishi bor. Chaqishi odam uchun zararsiz. Chaqish oldidan ular xuddi kapcha ilonlar (kobra)ga oʻxshash boshi va koʻkragini yerdan gʻoz koʻtarib, boʻynini shishirgan holda pishqirib, sekin-asta chayqaladi va ogʻzini katta ochib, oʻljaga tashlanadi.Boygalar kaltakesak, mayda umurtqalilar bilan oziqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Iso Boyzoqov

Boyzoqov Iso (1900.3.10, Pavlodar viloyati Yertis tumani — 1946.3.9, Olmaota) — qozoq xalq oqini, bastakor. Toshkentdagi qozoqqirgʻiz maorif instituti (inpros)da oʻqigan (1924). Bu yerdagi havaskorlar toʻgaragida qatnashib, "Qizil bugʻdoy", "Yoshlarga" kabi ashulalar yozgan. Uning "Quralay suluv" (1925), "Choʻpon ertagi" (1926), "Oʻn bir kun va oʻn bir tun" (1938), "Oltoy etaklarida" (1939), "Kavkaz" (1941), "Oqboʻpa" (1945) kabi dostonlarida insonparvarlik, sevgiga sadoqat, mehroqibat gʻoyalari tarannum etilgan. B. haqida N. Anov "Qushiq qanoti" (1956) nomli roman yozgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1900-yilda tugʻilganlar
1946-yilda vafot etganlar
3-oktyabrda tugʻilganlar
3-sentyabrda vafot etganlar
Boyirqu

Boyirqu — qadimiy turkiy qabila. Bargʻudjin (Barguzin) daryosi havzasi (chegarasi — shim. gʻarbda Baykal koʻli, gʻarbda Sayan togʻlari)da yashab, chorvachilik, ovchilik va temirchilik bilan shugʻullangan. V asrda Tedi (Tele) qabilalari birlashmasiga, keyinchalik turk va uygʻur xoqonliklari tarkibiga kirgan. VII asr boshida Gʻarbiy Turk xoqonligining soʻnggi hukmdorlariga qarshi ketmaket yurishlar qilgan. IX— X asrlarda bir qismi Sharqiy Turkistonga kelib joylashib, u yerda yangi tashkil topgan uygʻur xonliklarining oʻzaro urushlarida ishtirok etgan. Boyirqu xususidagi soʻnggi maʼlumotlar XIV asrga doir yozma manbalarda uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boyken

Boyken — serhosil qishki olma navi. Oʻzbekistonda XIX asr oxiridan boshlab tarqalgan. 50- yillargacha koʻp ekilgan. Sovuqqa chidamli, koʻchati oʻtqazilgach, 6—7yili hosilga kiradi. Daraxtining balandligi 7–8 m, shoxshabbasining eni 5–6 m, mevasi 250—300 g, och sariq, quyoshga qaragan tomoni qizgʻish, eti oq, qimizak; sentabr oxirida uzib, martgacha saqlash mumkin. Tupidan 500– 550 kg hosil olinadi. Oʻzbekistonning hamma viloyatlari uchun rayonlashtirilgan. Hozir kam uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boylam

Boylam, boylamlar — suyaklarni bir-biriga biriktirib yoki ichki aʼzolar (jigar, taloq, bachadon)ni ushlab turadigan pishiq biriktiruvchi toʻqimadan iborat tuzilma. Boylam boʻgʻimlarda yaxshi rivojlangan boʻlib, turli harakatlar qilishga imkon beradi. Ular bukiluvchan, choʻziluvchan, taranglanuvchan boʻladi. Boylam joylashgan oʻrni va bajaradigan vazifasiga koʻra tasmasimon, yumaloq, plastinkasimon va pardasimon boʻlishi mumkin. boylamlar gʻaltaksimon boʻgʻimlarda pishiqroq boʻlib, suyaklarning faqat bukilish va yozilishiga imkon beradi, sharsimon boʻgʻimlarni esa boʻgʻim yuzasidan chiqmasligini taʼminlaydi. Bolalarda boylam nihoyatda elastik; yosh ulgʻaygan sari B.ning bu xossasi kamayib boradi, baʼzan boylamga ohak yigʻilishi va hatto qotib qolishi mumkin. Boylamning choʻzilishi yoki uzilishi kabi shikastlanishlar uchrab turadi, bunda zudlik bilan vrachga murojaat qilish zarur; vrach kelguncha shikastlangan B.ni qattiq qilib bintlash va qimirlatmaslik lozim.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Robert Boyle

Robert Boyle (1627.25.1, Lismor, Irlandiya – 1691.31.12, London) – ingliz kimyogari va fizigi. London Qirollik jamiyati taʼsischilaridan biri. Kimyoviy elementning ilmiy taʼrifini bergan, kimyoga eksperimental usulni kiritgan, kimyoviy analizga asos solgan. Kimyoning fan sifatida shakllanishiga katta hissa qoʻshgan. Boyle „Kimyoskeptik“ kitobida kimyo asl boʻlmagan metallarni oltinga aylantirish, shuningdek dorilar tayyorlash usullarini izlash bilan emas, balki mustaqil fan boʻlishi kerak, deb aytadi. Gaz qonunlaridan biri (Boyl – Mariott qonuni)na yaratgan (1662). Yorugʻlik, elektr, issiqlik, akustik hodisalarni tadqiq qilish bilan ham shugʻullangan. Boyle dunyoqarashi qarama-qarshiliklardan xoli boʻlmagan; falsafada idealizmga moyil boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kishilar
Olimlar
Boyl-Mariott qonuni

Boyl-mariott qonuni — gaz bosimi bilan hajmi orasidagi bogʻlanishni ifodalaydigan qonun; ideal gazning muayyan massasi uchun oʻzgarmas trada gaz bosimining u egallagan hajmga koʻpaytmasi oʻzgarmasligini ifodalaydi. B. — Boyl-mariott qonuni ideal gazlarga tatbiq qilinadi, real gazlar bu qonunga qisman boʻysunadi. Biroq uy temperaturasi va normal bosimga yaqin sharoitda koʻpchilik gazlar B. — Boyl-mariott qonuni ga boʻysunadi, yuqori bosimda esa bu qonundan chetga chiqadi. B. — Boyl-mariott qonunini 1662-yilda R. Boyya va undan mustaqil ravishda 1676-yilda E. Mariott topgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdumoʻmin Boymatov

Abdumoʻmin Boymatov (1-yanvar 1931-yil, Fargʻona) — haykaltarosh, Oʻzbekiston xalq rassomi (1989). Respublika rassomlik bilim yurtini (1959) va Leningrad (hozirgi SanktPeterburg) rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik institutini (1965) tugatgan. Toshkent pedagogika instituti (1966—85) va Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti (1978—98)da dare bergan. Boymatov dastgoxli va mahobatli haykaltaroshlikda ijod qiladi, portret ustasi. Ijodiga akademik sanʼatga xos badiiylik, mahorat, shakl pishiqligi va yaxlitligi, ulugʻvorlik ruhi xos. Muhim asarlari: "Qoraqumda" (gips, 1964), "Karnay" (bronza, 1964), "Abu Ali ibn Sino" (yogʻoch, 1967), "Fidoyi" (yogʻochgranit, 1972), "AlXorazmiy" (yogʻoch, 1972), "Al Forobiy" (gips, 1974), "Shahid ketganlar xotirasiga" (bronza, 1977), "Baxmal qizi" (yogʻoch, 1977), "Furqat va Muqimiy" (bronza, 1983), "Umar Xayyom" (gips, 1983), "Alisher Navoiy" (bronza, 1991) va boshqa; "Pop tumani askarlariga" (qizil tuf, 1970) va "Quva tumani askarlariga" (granit, bronza, 1987) va boshqa mahobatli yodgorliklar muallifi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
1-yanvarda tugʻilganlar
Gʻayrat Boymatov

Gʻayrat Zuhriddinovich Boymatov (26-fevral 1946-yil, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Respublika rassomlik bilim yurtini (1966) va Harkov badiiy sanoat institutini (1971) tugatgan. Boymatov ijodiga badiiy joʻshqinlik, ramziy tasviriy yechim va vositalar, oʻz gʻoyasini turkum lavhalarda (asosan, akvarelda) yaratish xos. Asarlarida milliy madaniy meros (urfodatlar, hunarmandlik. tomosha sanʼati, anʼanaviy turmush tarzi)ni, qadrdon oʻlkaning goʻzal va betakror tabiatini, unga bogʻliq muammolarni yorqin lavhalarda aks ettiradi. Muhim asarlari: "Oʻzbekiston manzaralari" (1986), "Qora qoʻgʻirchoqlar" (1986), "Vizantiya koʻrinishlari" (1989), "Oʻrta Osiyoning qadimgi tangalari" (1995—97) turkumlari; aralash texnikada ishlangan "Oʻlimdan soʻng oʻzga qiyofada dunyoga kelish", "Zinapoyadan yuqoriga intilish", "Sayyoralar", "Rangdor tushlar" (1992); "Tush", "Qora quti", "Insonning yetti gunohi" toʻrtligi (1995-97) va boshqa.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1946-yilda tugʻilganlar
26-fevralda tugʻilganlar
Toshkent viloyatida tugʻilganlar
Ahmad Boymurodov

Boymurodov Ahmad (1943.3.5, Buxoro) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq ustasi (1999), meʼmor. Usta Ochil Bobomurodov bilan birga ishlab, undan qadimgi meʼmoriy obidalarni taʼmirlash sirlarini oʻrgangan. Usta Shirin Murodov nomidagi Buxoro maxsus ilmiy taʼmirlash ishlab chiqarish korxonasida ustameʼmor. 1980–2000- yillarda B. yetakchi mutaxassis sifatida Abulqosim madrasasi (Toshkent), Ulugʻbek madrasasi (Buxoro), Bahouddin Naqshband majmuasi, Chor Bakr meʼmoriy majmuasi, Buxoro namozgohi, Sayfiddin Bahorziy maqbarasi kabi meʼmoriy obidalarni taʼmirlashga katta hissa qoʻshgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Kishilar:Madrasalar
1943-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Buxoroda tugʻilganlar
3-mayda tugʻilganlar
Ibodulla Boymurodov

Ibodulla Boymurodov (1940.25.3, Pastdargʻom tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Samarqand Davlat Universitetining matematika fakultetini tugatgan (1971). 1963-yildan Pastdargʻom tumanidagi 9, 74-maktablarda, 1976-yildan Nurobod tumanidagi 15-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. Boymurodov darslarni koʻrgazmali qurollar asosida samarali tashkil etishga katta ahamiyat beradi, har bir oʻquvchi bilan yakkamayakka ishlab, ularni mustaqil fiqolashga, ogʻzaki nutqini oʻstirishga harakat qiladi. "Boshlangʻich sinf oʻquvchilarini oʻyinlar orqali tarbiyalash" mavzuini ishlagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1940-yilda tugʻilganlar
25-martda tugʻilganlar
Pastdargʻom tumanida tugʻilganlar
Eshbolta Boymurodov

Eshbolta Boymurodov (1957.18.4, Dehqonobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent pedagogika institutining badiiygrafika fakultetini tugatgan (1980). 1980-yildan Dehqonobod tumanidagi maktabda, 1982-yildan Nishon tumanidagi 12maktabda chizmachilik va tasviriy sanʼat oʻqituvchisi. Boymurodov darslarda koʻrgazmali qurollardan unumli foydalanadi. U tasviriy sanʼat boʻyicha chuqurlashtirilgan sinf tashkil qilib, iktidorli oʻquvchilarni jalb qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1957-yilda tugʻilganlar
18-aprelda tugʻilganlar
Hosil Boymuhamedov

Hosil Nurmatovich Boymuhamedov (1918.1.12 Toshkent 1990.14.7) — geolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1976), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), geolologiya mineralogiya fanlari doktori (1960), professor (1962). Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan (1943). Oʻzbekiston Geol. boshqarmasida katta geolog va geologkonsultant (195052). Oʻrta Osiyo politexnika institutida dotsent (1950—61). Geol. va mineral xomashyo institutida katta ilmiy xodim (1957—60). ToshPIda kafedra mudiri (1960-yildan), prorektor (1960—72). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumining bosh ilmiy kotibi va hayʼat aʼzosi (1972—79), Yer haqidagi fanlar boʻlimining akad.kotibi (1979-yildan). Foydali kazilmalar konlarini geokimyoviy usulda izlash Urta Osiyo seksiyasining raisi (1980-yildan). Kosmos boʻyicha ilmiykonsultativ kengash raisi (1984). Bir qancha xalqaro va regional kongress va kengashlar, jumladan jahon geologlari 27Xalqaro kongressining (1984) tashkilotchisi va qatnashchisi. "Oʻzbekiston geologiya jurnali"ning bosh muharriri (1988). Asarlari ruda konlari geol.si va Urta Osiyodagi rudali rayonlar va provinsiyalar metallogeniyasiga bagʻishlangan. Urta Osiyo, jumladan Oʻzbekistonning foydali kazilmalar konlari formatsion metallogenik haritasini tuzganlardan biri va bosh muharriri. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985). Birinchi kon ochuvchi (1980). Toshkent shahri koʻchalaridan biri Boymuhamedov nomiga qoʻyilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1918-yilda tugʻilganlar
1-dekabrda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
14-iyulda vafot etganlar
Boysun soyligi

Boysun soyligi — Boysun tizmasining janubi-gʻarbiy etaklaridagi soylik. Boysun soyligi shimolida Chagʻil togʻlari, sharkda Sherobod-Sariqamish qirlari, janubiy va janubi-gʻarbda baland tepaliklar va past togʻlar bilan oʻralgan. Mutlaq balandligi 1200 m. Boysun soyligida qish unchalik sovuq emas, yoz issiq va quruq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —0,8°, iyulniki 27°. Yillik yogʻin miqdori 445 mm, asosan qish va bahorda yogʻadi. Boysun soyligi ni shimolida Boysun tizmasi etaklaridan va Chagʻil togʻlari yon bagʻirlaridan boshlanuvchi soylar kesib oʻtadi. Bu soylar faqat bahorda toʻlib oqadi, qolgan vaqtlarda qurib qoladi. Boysun soyligida qumoq, shoʻrtob va boʻz tuproqli yerlar koʻp, dehqonchilik qilinadi. Yassi tepalik va qirlarida lalmi bugʻdoy va arpa ekiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Surxondaryo viloyati daryolari
Nasirdin Boytemirov

Nasirdin Boytemirov (1916, Chu tumani Kegeti qishlogʻi — 1996, Bishkek) — Qirgʻiziston xalq yozuvchisi (1986). Adabiyot institutini bitirgan (Moskva, 1955). Dastlab oʻqituvchi, keyinchalik respublika gazetada maxsus muxbir. "Azamat" (1948), "Saltanat" (1949), "Oxirgi oʻq" (1955), "Tarix esdaligi" (1966) va boshqa asarlarida Ikkinchi jahon urushi janglari, urushdan keyingi qayta qurish voqealari oʻz ifodasini topgan. "Qizil yoʻllik" (1964), "Urquya" (1976), "Adiku" (1984), "Turmush shunday" (1986) va boshqa roman, povest, pyesalarida qirgʻiz mehnatkashlarining turmush tarzi aks etgan. Sheʼr va dostonlardan iborat "Yurak kuylari" (1955), "Muhabbatim — qanotim" (1981) toʻplamlari bor. "Ertaklar" (1939) toʻplami bolalarga bagʻishlangan. Baʼzi sheʼrlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Qirgʻizistonlik yozuvchilar
1916-yilda tugʻilganlar
1996-yilda vafot etganlar
Normamat Boytoʻrayev

Normamat Boytoʻrayev (1950, Bandixon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalqoʻqituvchisi (1995). SamDUning fizika fakultetini tugatgan (1972). 1972-yildan Bandixon tumanidagi 1maktab fizika oʻqituvchisi. B. fizika fanini oʻqitishda boshqa fanlar va mahalliy materiallar, yangi pedagogik texnologiyalar va oʻqitishning zamonaviy ilgʻor usullaridan samarali foydalanib, uyuʼvchilarga puxta bilim berishga intiladi. "Oʻquvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirishda fizika fanining tutgan oʻrni", "Fizika darslarida muammoli taʼlimni amalga oshirish" mayuularini ishlab chikqan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1950-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Boychechak

Boychechak () – piyozdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Boʻyi 7—20 sm. Ildiz boʻgʻzi bargi bitta, ipsimon, yashil, tuksiz, uzunligi oʻsimlikning boʻyiga teng keladi. Poya barglari navbat bilan joylashgan, pastkilari qalami yoki qalaminashtarsimon, poyani bir oz oʻrab turadi. Gulqoʻrgʻoni 6 ta, oddiy tojsimon, tutashmagan, sargʻish, 5–7 mm uzunlikdagi gulbarglardan tashkil topgan. Changchisi 6 ta, gulqoʻrgʻoniga nisbatan sal qisqa. Tugunchasi 3 uyali. Koʻsakchasi bandchali, gulqoʻrgʻondan 1,5 baravar qisqa. Boychechak bahor darakchilaridan biri. Fev.—mart oylarida gullab, meva beradi. Choʻl va adirlarning soz tuproq, qumloq hamda toshloq tuprokli yerlarida oʻsadi. Boychechak Afgʻoniston va Eronda ham uchraydi. Oʻzbekistonning ayrim joylarida zaʼfaron () va savrinjon ()ni ham boychechak deb atashadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Bir pallali oʻsimliklar
Boychechak qoʻshigʻi

"Boychechak" — mavsumiy marosim qo‘shig‘i. Turkiy xalqlarda qadim zamonlardan kattalar, keyinchalik bolalar tomonidan kuylab kelingan. Bolalar erta bahorda dala va bog‘lardan boychechaklar terib, undan guldastalar yasaganlar, tol navdalaridan chambarlar qilib, boshlariga kiyganlar hamda guldastalar ko‘targan holda uymauy yurib, "B." qo‘shig‘ini aytganlar, uy egalariga gullar ulashganlar. Bolalardan biri asosiy to‘rtliklarni kuylagan, qolganlari naqarotni jo‘r bo‘lib ijro etishgan. Shu tariqa uy egalaridan sovg‘alar olishgan.

Manbalar  

Folklor
Boychibor

Boychibor, Chibor - epik ot. Alpomishning xos oti, uning barcha safar va sarguzashtlarida ajralmas yoʻldosh. Boychibor Boyboʻrining xonazot yilqilaridan Tarlonbiyaning bolasi, epik anʼana asosida afsonaviy uchqur ot sifatida tasvir etiladi. "Alpomish" dostonida "Qoʻltigʻida toʻrt yarim gaz qanoti, asl tulpor ekan oʻzbekning oti", deb taʼriflanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Otlar
Boyoʻgʻlilar

Boyoʻgʻlilar, boyqushlar – yapaloqqushlar oilasiga mansub tungi yirtqich qushlar urugʻi. Yevropa, Osiyo, Amerika va Afrikada tarqalgan, 20 tacha turi bor. Oʻzbekistonda bir turi – uy boyoʻgʻlisi uchraydi. Oyoqlari kuchli va paxmoq, tumshugʻi qayrilgan, pati mayin, tovushsiz uchib kelib, oʻljasini tutib oladi. Koʻzlari oʻtkirligidan salgina yorugʻni ham sezadi. Xira kulrang pati qorongʻida koʻzga chalinmaydi. Boyoʻgʻlilarning bu turi Yevropa, Shimoliy Afrika, Osiyoda ham tarqalgan. Uni dasht va choʻllarda, haroba va qabristonlarda uchratish mumkin. Nari bilan modasi faqat urchish davrida birga yashaydi. Bahorda kechalari, baʼzan kunduzi ham sayraydi. Ovozi yigʻlagan bolaning tovushini eslatadi. Uyasini turli kovaklarga quradi. 4–9 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumdan bir oyda joʻja chiqadi. Boyoʻgʻlilar mayda kemiruvchilar, kaltakesaklar, hasharotlar va kichik qushlar bilan oziqlanadi. Zararkunanda kemiruvchilarni qirib, xoʻjalikka foyda keltiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Qushlar
Qushlar ekotizimi
Boyqaro Mirzo

Boyqaro Mirzo (1393—1423) - Hamadon va Luriston hokimi (1414— 15). Temuriy. Umarshayx Mirzoning oʻgʻli. 1410-yilgacha Shohrux Mirzo saroyida, soʻng akasi, Iroq va Fors viloyatlari hokimi Iskandar Mirzo saroyida xizmat qilgan. Shohrux Boyqaro MMirzoga Hamadon shahri, Vuruja va Nahovand qalʼalari hamda butun Luristonni suyurgʻol qilib bergan (1414). Boyqaro Mirzo Iskandar Mirzo qutqusi bilan 1415-yil Shohruxga qarshi isyon koʻtargan va shu yilning 9-iyunida Sherozni egallagan. Shohrux katta qoʻshin bilan shaharni qamal qilib, uni 8-noyabrda qayta egallaydi, Boyqaro Mirzo taslim boʻladi. Shohrux uni dastlab Qandahorga — Qaydu Mirzo huzuriga, biroq u yerda ham isyonkorlik belgilari ayon boʻlgach, 1417-yil Samarqandga joʻnatgan. Koʻp oʻtmay Boyqaro Mirzo lashkargohda qatl etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil