Toila

Toyla — Estoniyaning shimoli-sharqidagi Ida-Viru okrugida joylashgan kichik tuman hisoblanadi. U taxminan Yoxvi shahridan  uzoqlikdagi shimoli-sharqda, Narva ko'rfazi sohilida ( Finlandiya ko'rfazining bir qismi) joylashgan. Toila Estoniyadagi muhim dengiz kurorti sifatida tanilgan, kurort mehmonxonasi, plyaj va go'zal parki (Oru Park) bo'lib, Toila - Toila cherkovining ma'muriy markazi. 2011-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholi punkti 780 kishini tashkil etdi, ularning 628 nafarini (80,5%) etnik estonlar tashkil etdi.

Tarix 
Toylada qadimiy aholi punkti mavjudligini qirg'oq bo'yidagi baland qoyadagi muqaddas bog' ( hiis ), Pühajõgi daryosi bo'ylab buloqlar va Oru bog'idagi qurbonlik toshlari takshkil qiladi. Virumaada topilgan eng qadimgi tarand qabri hozirgi Toila qabristonining yonida joylashgan. U yerdagi dafn marosimlari ikki davrda: milodiy 2–4 va 7–8-asrlarda sodir boʻlgan.

Daniyaning aholini ro'yxatga olish kitobidagi Toila hududi haqidagi birinchi yozma yozuvda qo'shni Pyuhajoe 6 ta teri o'lchamiga ega bo'lgan kichik qishloq sifatida qayd etilgan. 1426-yilda qo'shni Karilope qishlog'i (hozirgi Altkula ) birinchi marta tilga olingan. 1547-yilda zamonaviy Toila shahri Manniku nomi bilan tilga olindi, u yerda ritsarlik manor joylashgan edi.

Buyuk Shimoliy urush paytida rus otliq qo'shinlari generali Boris Sheremetev Charlz XII ga Narva jangiga yaqinlashishga to'sqinlik qilish uchun Puhajogi atrofida reduitlar qurdi.

Toila yozgi kurort sifatida 19-asr oʻrtalarida kashf etilgan. Birinchi o'nlab yozgi uylar 1870-yillarda qurilgan. Asrning ikkinchi yarmida Pyuhajogi daryosining estuariyasida bandargoh qurilgan. Mahalliy aholi orasida u "Qirolning qirg'og'i" ( Kununga muul ) nomi bilan mashhur bo'ldi. 1914-yilda dam oluvchilar soni mingdan oshdi, aholi soni esa 500 ga yaqin edi. Birinchi jahon urushidan keyin Rossiyadan dam oluvchilar soni keskin kamaydi va Toyladan faqat bir necha yuz nafar dam oluvchilar, asosan eston ziyolilari foydalangan.

19-asr oxirida rus savdogar Grigoriy Yeliseyev (Sankt-Peterburgning Nevskiy prospektidagi do'konga egalik qilgan) Toyladagi yangi yozgi qarorgohi uchun yer sotib oldi. Gavriil Baranovskiy tomonidan ishlab chiqilgan italyan uyg'onish uslubidagi saroy va Georg Kuphaldt tomonidan katta park tashkil etildi. Rossiyalik egasidan ekspropriatsiya qilinganidan so'ng, 1934-yildan 1940-yilgacha Oru saroyi deb nomlanuvchi saroy Estoniyaning birinchi prezidenti Konstantin Patsning yozgi qarorgohi sifatida ishlatilgan. Saroy Ikkinchi jahon urushida vayron qilingan.

Mashhur shaxslar 

 Konstantin Päts (1874-1956), Estoniya Prezidenti, 1934-yildan 1940-yilgacha Oru qal'asida yozgan.
 Igor Severyanin (1887–1941), rus shoiri, 1910-yildan Toilada yozgan va 1918-yildan 1935-yilgacha shu yerda yashagan.
 Toila shahridagi taniqli dam oluvchilarga quyidagilar kiradi:
 Yozuvchilar va shoirlar: Valmar Adams, Artur Adson, Betti Alver, Avgust Gailit, Yuri Parijjigi, Aleksis Rannit, Yoxannes Semper, Igor Severyanin, Fridebert Tuglas, Mari Under, Henrik Visnapuu ;
 Aktyorlar: Leo Kalmet, Feliks Mur, Netti Pinna, Pol Pinna, Salme Rik ;
 Musiqachilar: Artur Kapp, , Eduard Tubin, Aleksandr Tomson ;
 Rassomlar: Johann Köler, Ado Vabbe ;
 Madaniy va siyosiy arboblar: Karl Robert Yakobson, Konstantin Pats, Yaan Poska .

Galereya

Manbalar

Havolalar 

 Toila cherkovi 
 Toila Spa mehmonxonasi

CS1 errors: requires URL
CS1 Estonian-language sources (et)
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda