Xoʻja Bogʻbon ota ziyoratgohi

Xoʻja Bogʻbon ota ziyoratgohi Forish tumanida joylashgan boʻlib, Jizzax viloyatidagi 29 ta ziyoratgohdan biri hisoblanadi. Ushbu ziyoratgoh XII asrning 70-yillari yashab oʻtgan Ibn Muhammad Al Vosit (Xoʻja Bogʻbon avliyo ota) nomi bilan bogʻliq. Oʻrta Osiyo xalqlari orasida Xoʻja Bogʻbon ota Bogʻdorchilik vakillarini piri[1] hisoblanadi. Ziyoratchilar va sayyohlar bu moʻtabar zotlarning qabrini ziyorat qilish bilan birga, tarixga daxldor shaxslar faoliyatidan maʼlumotga ham ega boʻladilar.

Geografik joylashuvi.

Xo`ja Bogʻbon ota ziyoratgohi Jizzax viloyati Forish tumani Qoratosh qishlogʻida joylashgan. Jizzax shahridan 53,8 km uzoqlikda joylashgan hudud. 
Lokatsiyasi: 40°21′28.55″N 67°22′34.01″E
https://goo.gl/maps/vDMLX6Vg3Ra66zsN8

Tarixi. 
Xo`ja Bogʻbon ota ziyoratgohi haqida turli tadqiqotchilar turlicha maʼlumotlar keltirilgan. Zero, har qaysi tadqiqotchi o`z davrining maʼlumotlariga tayangan holda tadqiqot olib boradi va maʼlumotlar yozib qoldiradi. Garchi ushbu manzilgohni paydo bo`lishi davri va rivoyatlari bo`yicha maʼlumotlar turlicha bo`lsada, ko`plab jihatlari o`zaro bir biriga o`xshashdir. Mazkur ziyoratgohga Forish tumanining Qoratosh qishlogʻidan burilib, togʻ tomonga, dala yo`li bilan kirib boriladi. Xassos adiba Saʼdina Bobomurodovaning „Qoratosh“ degan maqolasi „Jizzax haqiqati“da bosilib edi. Unda shunday satrlar bor:

"…Qadim ajdodlarimiz bizlarga, yaʼni hozirgining odamlariga o`xshab, hashamatli uy-joylarga ruju qo`ymagan ekan. O`zi besh kunlik dunyo bo`lsa, chin uy, chin dunyoda, deya gʻorlarda, yerto`la, kapa, o`tov va chaylalarda yashayverishgan ekan. Yetti yuz ellik yillar muqaddam, o`n ikkinchi asrning yetmishinchi yillarida asl ismlari Ibn Muhammad al-Vosit bo`lgan „Xo`ja Bogʻbon avliyo“ otamiz fiqh va islomiy ilm-maʼrifat tarqatish uchun shu joylarga kelib, yashab qolib ketgan ekanlar. Ulugʻ bobokalonimiz, hazrat Mir Alisher Navoiyning „Nasoyim ul-muhabbat“ kitobida yetti yuz avliyoning ism sharifi keltirilgan. Kitobdagi oltinchi o`rinda: Ibn Muhammad al-Vosit (roziyollohu anhu) avliyo keltirilib, „…O`z zamonasining benaziri erdi va tobinidin ko`pi xizmat qilubdur va suhbatiga yetibdur va ko`p mashoyixlar bilan suhbat tutibdur. Bu dunyoda zohid bo`lgan va hech kishidan taʼma qilma, to barcha xalq senga muhtoj bo`lgʻaylar…“ degan fikrlar bilan boshlanadigan jumlalar bor. Men, o`sha kishining hokini chindan ham shu yerda tuyaman, ul zoti bokaramning qadamlarini his etaman shu zaminda…

Xullasi, avliyo bobomiz shu joylarga kelibdilar. Har doim, to dunyo yaralibdiki yaxshilik bilan yomonlik kurashib kelgan. Shu gʻorga yaqin kelganida orqasidan uni o`ldirish uchun quvib kelayotgan johil yovlar juda yaqinlashib qolibdi. Avliyo ota shu gʻorga kiribdi-larda Yaratgandan najot so`rab, iltijolar qilibdilar. Shunda gʻor ogʻzida qalin o`rgimchak to`ri hosil bo`libdi. To`r ichkarisida esa bir musicha paydo bo`libdi…

Haligi yovlar yetib kelib qarashsa, gʻor ogʻzida qalin o`rgimchak to`ri, to`r orqasida bir musicha qunishibgina turganmish. Ular „Qochgan kishi agar shu yerga kirib ketgan bo`lganida, bu o`rgimchak to`ri albatta buzilib ketgan va musicha ham uchib ketgan bo`lar edi“, deya o`ylashib, orqalariga qaytib ketgan ekanlar…

Avliyo otamiz qirq ikki yoshlarida uzlatga chekinibdilar. Uzoq toat-ibodatdan so`ng, bir kuni jam’i aziz-anbiyolarni huzurlariga chorlab, suhbati arjumand qilmoqchi bo`libdilar. Mashoyixlar, avliyo-anbiyolar ruhi ko`pi bilan ikki soniyaga qolmay yetib kelishibdi.

– Yo Alloh! – debdi avliyo otamiz. – Endi bu aziz mehmonlarni qanday ziyofat qilaman?…

Shunda gʻoyibdan ilohiy paygʻom bo`libdi:

– Girdo-girdingga mevali daraxtlarning quruq cho`plaridan bo`lsa ham suqib qo`y!

Otamiz cho`plarni yerga suqqan zahotiyoq, ular mevalari hil-hil pishib turgan daraxtlarga aylanaveribdi. Turli tarafda qirmizi gullar, binafshalar ochilib, ravochlar, tatranlar bosh ko`taribdi. Qoratoshni yorib tosh lolalar chiqibdi.

Keyin Qoratoshdan buloq sizib chiqibdi. Suvining tiniqligini qarang, ichidagi toshlarining rangi ham aniq ko`rinadi. Yilning to`rt faslida ham birday iliq, birday yoqimli…

Mehmonlar mezbon haqqiga duolar qilishibdi. "Bul maʼvolar, behishtdan nur yogʻilgan, nur oqqan – „Nurak“ joylar ekan! Siz esa asl piri bogʻbon ekansiz. Emdi, voqeʼan Siz Xo`ja Bogʻbon avliyo ota bo`ldingiz", deya fatvo berishibdi[1].

Xo`ja Bogʻbon avliyo otaning antiqa bulogʻi bor, yozda ham qishda ham iliqqina. Keksa tut daraxtlarining yoshi ming yildan kam emas… Qurilgan masjid binosiga ham ikki yuz yilning yuzi bo`lgan bo`lsa ajab emas…

Bugun bu yerda anchagina obodonchilik ishlari bajarilgan. Ulugʻ avliyo otamizning manzili obod va ko`rkam, yo`laklar, zinalar, gullar, hovuzlar ziyoratgohga fayz kiritib turibdi.

Ziyoratgoh ajib osudalik, yashillik, kishi ruhiyatiga orom berib, yaxshi niyatga undaydi.

Hazrat Mir Alisher Navoiyning "Majolis un nafois" asarida 700 dan ziyod avliyo va piri komil ulugʻlar qatorida Xo`ja Bogʻbon otani xam tilga olgani tarixdan maʼlum[2].

Manba va adabiyotlar 
[1] S.Bobomurodova. „Qoratosh“. Yigʻma materiallar. 2007 yil.

[2] Ogʻa Burgutli. Jizzax viloyati ziyoratgohlari. – Toshkent: Fan, 2008.

[1] Rustamjon Rahmatullozoda. Ajdodlar merosiga ehtirom. – Toshkent: Fan, 2006.

1. Rustamjon Rahmatullozoda. Ajdodlar merosiga ehtirom. – Toshkent: Fan, 2006. https://www.wikiwand.com/uz/Xo%CA%BBja_Bog%CA%BBbon_ota_ziyoratgohi

2. Ogʻa Burgutli. Jizzax viloyati ziyoratgohlari. – Toshkent: Fan, 2008.

3. Aqchaev F.SH. „Jizzax vohasi muqaddas qadamjolari va ziyoratgohlari“(PhD. Diss.). Toshkent – 2020.

4. Dala yozuvlari Jizzax viloyati Forish tumani Mojurum qishlogʻi. 2023-yil.

5. Saʼdina Bobomurodovaning „Qoratosh“ maqolasi „Jizzax haqiqati“ gazetasi. Jizzax-2007.