yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Yakub Kolas

Yakub Kolas (bel. Якуб Колас; asl ismi Kanstantsin Mitskievich (Міцке́віч Канстанці́н Міха́йлавіч); 3-noyabr (eski uslubda 22-oktyabr) 1882 — 13-avgust 1956) — belarus shoiri, dramaturgi va yozuvchisi boʻlgan.

Oʻz asarlarida Yakub Kolas oddiy belarus dehqoniga simpatiya bildiradi, hatto uning taxallusi - "Kolas" belaruschadan "boshoq" (bugʻdoy, arpa va hokazo boshogʻi) deb tarjima qilinadi.

Asarlari 
 Nazm, nast, publitsistika 
  (1910, Vilnya)
  (1912, Vilnya)
  (1914, Vilnya)
  (1913, Sankt-Peterburg)
  (1913, Sankt-Peterburg)
  (1913, Sankt-Peterburg)
  (1913, Sankt-Peterburg)
  (1921, Kovno)
  (1922)
  (1923)
  (1923)
  (1925)
  (1925)
  (1925)
  (1925)
  (1925)
  (1926)
  (1927)
  (1932)
  (1934)
  (1937)
  (1942)
  (1943)
  (1943)
  (1946)
  (1946)
  (1947)
  (1955
  (1952)
  (1957)

 Bolalar uchun 
  (1935)
  (1938)
  (1941)
  (1945)
  (1941)
  (1950)

Darsliklar:
  (Peterburg, 1909)
  (1926)

 Pyesalar 
  (1917)
  (1917)
  (1925)
  (1927)
  (1938)

 Tarjimalar 
Aleksandr Pushkinning "Poltava" dostoni, Taras Shevchenko, Rabindranat Tagor va boshqa adiblarning asarlari.

Xotira 
Yakub Kolas xotirasi MDH hududida ardoqlanadi. Belarusda Yakub Kolas muzeyi ishlab turipti, Minskda Yakub Kolas maydoni va haykali, Ukrainada Yakub Kolas koʻchasi, Toshkentda Darxon yaqinida Yakub Kolas yashagan uy mavjud.

Havolalar 
 Yakub Kolas muzeyi 
 Yakub Kolas asarlari

Shoirlar
Sovet yozuvchilari
Santyago

Santyago (rasmiy nomi Santiago de Chile) — Chili davlatining poytaxti va eng yirik shahri.

Santiago — Chili poytaxti. And toglari etagida, 540 m balandlikdagi soylikda, Map ocho daryosining har ikki sohilida joylashgan. Iklimi subtropik iqlim, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 19,7°, iyulniki 7,7°. Yillik yogʻin 363 mm. Aholisi 4,64 mln. kishi (1997). Santyago — mamlakatning iqtisodiy, siyosiy va madaniy markazi. Transport yoʻllarining yirik tuguni. 4 aeroport bor. Santyago orqali Panamerika shossesi oʻtgan. Valparaiso porti bilan temir yoʻl orqali bogʻlangan. Metallsozlik, mashinasozlik, elektrotexnika, kimyo, toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻnpoyabzal, poligrafiya, farmatsevtika, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Santyagoda yirik xorijiy va milliy kompaniyalar idoralari va banklar joylashgan.

Shaharga 1541-yilil12 fevralda ispan mustamlakachilari tomonidan asos solingan. 19-asr boshlarigacha ispan generalgubernatorligining maʼmuriy markazi. Chili mustaqilligi eʼlon qilingan davrdan (1818) Santyago — mamlakat poytaxti. Santyagoda mustamlakachilik davrida qurilgan meʼmoriy yodgorlik koʻp. Shahar markazidagi School de Chile maydoni atrofida sobor, ratusha va boshqa saqlangan. 3 universitet, harbiy bilim yurti, amaliy sanʼat maktabi, konservatoriya, Chili Fanlar akademiyasi va boshqa akademiyalar, ilmiy tadqiqot institutlari, kutubxonalar, muzeylar, teatrlar va rasadxona bor. Metropoliten qurilgan. SANTYAGO, SantyagodelosKabalyeros — Dominikana Respublikasining shimoliy qismidagi shahar. VegaReal vodiysida joylashgan. Santyago provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 365 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Temir yoʻl tuguni. Qishloq xoʻjaligi (kofe, kakao, tamaki, sholi, chorvachilik) rayonining savdo markazi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash, oziq-ovqat va poyabzal korxonalari bor. Shahar yaqinidan oltin qazib olinadi. Shaharga 1495-yilda X. Kolumb tomonidan asos solingan. Katolik universiteti, teatr, muzeylar bor.

Havolalar 
 Santiyago shahrining rasmiy vebsayti 
 Sayyohlar uchun qoʻllanma

Manbalar 

Janubiy Amerika shaharlari
Chili shaharlari
Romb

Romb (,  „doira“) — barcha tomonlari teng boʻlgan to'rtburchak. Burchaklari toʻgʻri burchaklardan iborat boʻlgan romb kvadrat deb ataladi.

Romb (yunoncha: rombos — pirildoq, aylanuvchi) — tomonlari oʻzaro teng boʻlgan yassi toʻrtburchak (rasmga q.). Rombning xossalari: 1) diagonallari oʻzaro perpendikulyar; 2) Rombning diagonallari uning burchaklarini teng ikkiga boʻladi. Rombning diagonallari kesishgan nuqta uning simmetriya markazidir. Rombga ichki aylana chizish mumkin. Rombning yuzi uning diagonallari koʻpaytmasining yarmiga teng. Burchaklaridan biri a boʻlgan Rombning yuzi 5=a2sina. Hamma burchaklari 90° boʻlgan Romb kvadratidir.

Asosiy xossalari 
 Romb parallelogramm hisoblanadi, chunki uning qarama-qarshi tomonlari oʻzaro paralleldir: AV || CD, AD || VS.
 Romb diagonallari bir birini toʻgʻri burchak hosil qilgan holda kesib oʻtishadi (AC ⊥ BD) va kesib oʻtish nuqtasida teng ikkiga boʻlinishadi.
 Romb diagonallari uning burchaklarining bissektrisalari hisoblanadi (∠DCA = ∠BCA, ∠ABD = ∠CBD va hokazo)
 Romb diagonnallarining kvadratlari yigʻindisi toʻrtga koʻpaytirilgan tomonining kvadratiga teng (masalan: AC² + BD² = 4 • AD²).

Asosiy alomatlari 
Parallelogramm ABCD romb hisoblanadi, agarda:
 uning barcha tomonlari teng boʻlsa: AB = BC = CD = AD
 uning diagonallari bir birini toʻgʻri burchak hosil qilgan holda kesib oʻtsa

Havolalar

Yana qarang 

 Geometriya
 Parallel
 kvadrat

Manbalar 

Geometriya
Oʻsmat

Oʻsmat — Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi shaharcha (1994-yildan), tuman markazi. Viloyat markazi (Jizzax) dan 70 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Gʻallaorol (45 km). Aholisi 10,5 ming kishi (2004).

Abu Saʼd Abdulkarim Samʼoniyning „Kitob alansob“ („Nisbalar kitobi“) asarida (12-asr) Oʻsmatning nomi „Oʻsmand“ shaklida berilgan. Oʻsmatdan fiqhshunos Abul Fath Muhammad ibn Abdulhamid al Oʻsmandiy as Samarqandiy (12-asr), Abdullo Oʻsmatiy ibn Muhammad Yusuf Xalifa („SharhalIlyos“ asarini yozgan) yetishib chiqqan.

Oʻsmatda „Nurli quyosh“ agroxizmat markazi, 3 umumiy taʼlim maktabi, 2 kasbhunar kolleji, iqtidorli bolalar litsey internati, avtokorxona, qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonasi, dehqon bozori, sport majmuasi, „Motamsaro ona“Xotira xiyoboni, madaniyat uylari, markaziy kutubxona mavjud. Markaziy kasalxona, dorixona, qishloq vrachlik punkti, 20 savdo doʻkoni, 15 umumiy ovqatlanish korxonasi, 10 maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchasi, 5 tegirmon faoliyat koʻrsatadi.

Baxmal tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Uchuvchisiz uchish apparati

Uchuvchisiz uchar qurulma:Uchoq(UUQ; shuningdek, soʻzlashuvda „dron“, от  — truten) — bortida uchuvchi odam boʻlmagan uchish qurulmasidir. Bunday qurulmalar  avtomatik yoki uzoqdan boshqariladi. UUQ josuslik yoki jangovar amaliyotlar olib borishi mumkin. Noharbiy vazifalarni ham bajaradi, masalan oʻt oʻchirish, geologik qidiruv va hokazo.

Konstruktsiyasi 
UUAQda uchuvchining yoʻqligi uchuvchili uchoqqa xos boʻlgan bir qator cheklovlarni olib tashlaydi, bu ularning dizayniga katta taʼsir koʻrsatishi mumkin:
UUQ istalgancha kichik oʻlchamlarda yasalishi mumkin, uchuvchi bilan boshqariladigan qurulmalarni esa inson massasidan yengilroq yengil qilib yasab boʻlmaydi.
UUQda manevralarni bajarishda ortiqcha yuklanish boʻyicha fiziologik cheklovlar mavjud emas, bu ham dizaynga taʼsir qilishi mumkin.
UUQ uchun ishonchlilik talablari kamayishi mumkin, chunki bu inson hayotiga bevosita tahdid solmaydi.
Uchoqlarning uchish vaqti uchuvchi hayotni qoʻllab-quvvatlash tizimlarining manbai bilan chegaralanmaydi.

Oʻzbekistonda

Ishlab chiqarish 
2022-yil yanvarda Mudofaa sanoati davlat qoʻmitasi tasarrufida Uchuvchisiz aviatsiya majmualarini ilmiy-ishlab chiqarish markazi tashkil etilib, unda xalqaro texnik talab va standartlarga toʻliq javob beradigan “LOCHIN” nomli uchuvchisiz uchar qurulmalarini ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi.
Taʼkidlash oʻrinliki, ikki hil maqsadda foydalanishga moʻljallangan mazkur milliy loyiha Markaziy Osiyoda ilk bor Oʻzbekistonda oʻzlashtirildi va yoʻlga qoʻyildi.
Markaz uchuvchisiz aviatsiya majmualarini ishlab chiqarish, yigʻish, taʼmirlash va texnik xizmat koʻrsatish uchun zarur yigʻuv jamlanmalari, texnologik va maxsus uskunalar, tekshirish (test laboratoriya) moslamalari kabi texnologik jihozlar bilan toʻliq taʼminlangan.

Xaridlar 
Amerika Qoʻshma Shtatlarning „AeroVironment“ kompaniyasi Oʻzbekistonga 2019-yilda toʻrtta „RQ-11 Ravenmini PUA“ uchuvchisiz uchar qurulmani yetkazib bergan.

Shuningdek, ushbu kompaniya AQShning tashqi harbiy sotuvi () dasturi doirasida „Puma 3 AE“ kichik uchuvchisiz uchar qurulmalarini Oʻzbekistonga yetkazib beradi. AQSh armiyasining shartnomalar boʻyicha qoʻmondonligidan 8,54 million dollarlik kelishuv boʻyicha uchuvchisiz uchar qurulmalari 2022-yil 30-noyabrgacha yetkaziladi. 

AQSh Mudofaa vazirligi shartnoma boʻyicha qancha „Puma 3 AE“ droni taqdim etilishini oshkor qilmagan boʻlsa-da, „Shephard Defence Insight“ bunday uchqichning bittasini taxminan 225 000 dollarga baholadi. Shundan kelib chiqib, Oʻzbekistonga 38 ga yaqin uchuvchisiz uchar qurulmalari  keltiriladi, deganidir. 
P

Manbalar 

 Uchuvchisiz uchar qurulmalar tarixi

Havolalar
2012-yildagi UEFA Chempionlar Ligasi Finali

2012-yildagi UEFA Chempionlar Ligasi Finali 19-may 2012-yil Myunxenning „Allianz Arena“ stadionida Bavariya va Chelsi klublari oʻrtasida boʻlib oʻtgan. Ushbu oʻyinda Yevropaning klublar oʻrtasidagi asosiy futbol turniri boʻlmish UEFA Chempionlar ligasining 2011—2012-yilgi mavsumi gʻolibini aniqlanishi kerak edi.

Bavariya bu oʻyingacha 8 marotaba final bahslarida ishtirok etib, 4 marotaba gʻalaba qozongan. Chelsi esa oʻzining 2-final oʻyinini oʻtkazdi va gʻalaba qozondi.

Bu Allianz Arenada (Fußball Arena Myunchen nomi bilan tanilgan) oʻtkazilgan birinchi Chempionlar ligasi finali edi. Har ikki jamoa oʻz guruhida birinchi oʻrinni egallab, pley-off bosqichiga yoʻl olishgan edi. Oʻshanda Bavariya Bazel, Marsel va Real Madridni magʻlub etib, finalga chiqdi, „Chelsi“ esa Napoli, Benfika va amaldagi chempion „Barselona“ni magʻlub etgan.

Stadion 

Allianz Arena UEFA tomonidan 2010-yilning 30-yanvarida 2012-yilgi final oʻtkaziladigan joy sifatida eʼlon qilingan edi. Stadion 2005-yil ochilgan va Jahon chempionatining ochilish oʻyinini oʻzida qabul qilgan. Myunxenda boʻlib oʻtgan har bir finalda birinchi marotaba chempionga aylanadigan jamoa gʻalaba qozonar edi.

Finalga yoʻl 
(U: Uy uchrashuvlar; M: Mehmon uchrashuvlar).

Oʻyindan oldin

Chiptalar 
UEFA tomonida ikki jamoa muxlislari uchun 17500 ta chipta ajratilingan edi. Yana 7000 ta chiptalar UEFA.com orqali butun dunyo boʻylab muxlislarga sotilishi rejalashtirilgan edi. Chiptalarningning narxi 70 dan 370 yevrogacha belgilangan edi. Qolgan chiptalar mahalliy tashkiliy qoʻmita, UEFAning 53 milliy futbol assotsiatsiyasi hamda tijorat va translyatsiya hamkorlariga ajratilgan.

Final elchisi 
Sobiq nemis futbolchisi Paul Breitner final elchisi etib tayinlangan edi.

Hakamlar 
2012-yil may oyida finalni nazorat qilish uchun portugaliyalik hakam Pedro Proença tayinlangan.

Jamoalar tarkibi 
Har ikki klubda ham diskvalifikatsiya tufayli oʻyinchilar oʻyinda ishtirok eta olishmasdi. Bavariyada David Alaba, Holger Badstuber va Luiz Gustavo, Chelsida esa Branislav Ivanović, Raul Meireles, Ramires va John Terry oʻz jamoalariga yordam bera olishmagan.John Terry Barcelonaha qarshi oʻyinda qizil kartochka olganidan soʻng final oʻyinni oʻtkazib yuborishi malum boʻlgan.

Finaldagi 36 nafar futbolchidan faqatgina ikki futbolchi bungacha Chempionlar Ligasida gʻolib boʻlgan edi. Chelsi tarkibidagi Paolo Ferreira va José Bosingwa bungacha Portu tarkibida ushbu turnirda gʻalaba qozongan edi. 2010-yilgi final baxsida Bavariyaning 18 nafar futbolchisidan 10 nafari ishtirok etgan edi. Chelsining 2008-yilgi magʻlubiyatidagi futbolchilardan 8 nafari ushbu finalgacha klubda faoliyat yuritib kelishar edi.

Oʻyin

Manbalar 

 UEFA Chempionlar Ligasi finali
Kyoln

Kyoln — GFRdagi shahar. Reyn Vestfaliya yerida, Reyn daryosi boʻyida. Aholisi 962 ming kishi (1998). K. — xalqaro transport yoʻllarining yirik tuguni. Xalqaro aeroport bor. Muhim daryo porti (yillik yuk ortib-tushirish 15 mln. t). Koʻlnda Reyn daryosiga bir nech-ta koʻprik qurilgan. Mamlakatning muhim iqtisodiy, moliya va savdo markazlaridan. Metallsozlik va mashina-sozlik (traktorsozlik, kon sanoati uchun uskunalar ishlab chiqarish, avtomobilsozlik, vagonsozlik va lokomotivsozlik), elektrotexnika sanoati iqtisodining yetakchi tarmoqlari. Neftni qayta ishlash va neft kimyosi, toʻqimachilik, kimyo, tikuvchilik, oziq-ovqat, poligrafiya, parfyumeriya sanoati korxonalari bor. Zargarlik buyumlari ishlab chiqariladi. Koʻln — ulgurji savdo va kredit-bank ishlarining yirik markazi. Xalqaro yarmarka va koʻrgazmalar oʻtkaziladi. Metropoliten, universitet (1388), muzeylar, jumladan badiiy hunarmandchilik, Rim-Germaniya, Sharqiy Osiyo sanʼati muzeylari va b. bor. Meʼmoriy yodgorliklardan roman cherkovlari (10—13-asrlar), gotika sobori (13—19-asrlar), cherkovlar (13—16-asrlar), ratusha (14— 15-asrlar), turar joylar (13-asr), barokko usulidagi cherkovlar (17— 18-asrlar) saqlangan. Shahar mil. av. 1-asrdan maʼlum. 785—1273 yillarda arxiyepiskoplik markazi, Oʻrta ayerlarda Ganzannng eng muhim shaharlaridan boʻlgan. 1794—1813 yillarda Fransiya bosib olgan. 1814—15 yillarda Prussiyaga berilgan. 1918—26 va 1945 yillarda ingliz qoʻshinlari tomonidan egʻallangan. 1949 yildan GFR tarkibida.

Kyoln, Olmoniya'ning to'rtinchi, Shimoliy Reyn-Vestfaliya Viloyati´ning eng katta shahridir.

Maroqli fakt 
Kyoln bu xato aslida Koʻln (Köln) olmoncha «ö» bu oʻzbekcha «oʻ» harfi. Rus alifbosida «oʻ» harfi yoʻq shuning uchun Kyoln (Кёльн) deb yozishadi.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Germaniya shaharlari
Muqaddas shaharlar
Kiyev

Kiyev yoki Kyiv () — Ukraina poytaxti. Yirik sanoat, madaniyat va fan markazi, qahramon shahar, Kiyev viloyati markazi. Dnepr daryosidagi port. Yirik temir yoʻl, shosse va havo yoʻllari tuguni. Dnepr daryosining oʻrta oqimida joylashgan. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi–5,8°, iyulniki 19,5°, Shahar maydon 800 km. Aholisi 2888,4 ming kishi (2024).

Hozrigi Kiyev xududida bundan bir necha ming yil muqaddam dastlabki manzilgoxlar boʻlgan. "Kiyev" nomi V asr oxiri – VI asr boshidagi uning afsonaviy asoschisi Kiy ismi bilan bogʻliq. Kiyev mil. VI—VII asrlarda sharqiy slavyanlarning polyan qabilasi markazi sifatida tashkil topgan. 882-yil Kiyev knyaz Oleg qoʻl ostiga oʻtdi va 1132-yilgacha Kiyev Rusining siyosiy, madaniy va savdo markazi. 1240-yil Kiyevni moʻgʻullar zabt etdi. 1362-yildan Litva va Polsha tarkibida. 1654-yilda Rossiya imperiyasi tarkibiga qoʻshib olingan.

1917-yil oktabrda hokimiyatni Markaziy rada egʻalladi. 1918-yil 26-yanvarda Kiyevni kizil armiya bosib oldi. 1918-yil 1-martdan Kiyev avval nemislar, keyin denikinchilar qoʻl ostida boʻldi. 1920-yillardan boshlab shaharning sanoat jihatdan ahamiyati oʻsa boshladi. 1941-yil sentabrda Kiyevni fashistlar Germaniyasi bosib oldi, 1943-yil noyabrda Kiyev ozod etildi. 1990-yildan mustaqil Ukraina poytaxti.

Mashinasozlik, shu jumladan, stanoksozlik, transport mashinasozligi, aniq priborsozlik, elektrotexnika va radioelektronika markazi. Yengil (shoyi toʻqish, trikotaj, tikuvchilik, poyabzal), poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Metropoliten ishlab turibdi (1960-yildan). Ukraina Fanlar akademiyasi, 18 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet, konservatoriya), 15 teatr (shu jumladan, Ukraina opera va balet teatri), filarmoniya, qariyb 30 muzey (shu jumladan, T. G. Shevchenkoning adabiy-badiiy muzeyi, tarix, ukrain tasviriy sanʼat muzeyi, rus sanʼati, gʻarb va sharq sanʼati muzeylari, xalk, meʼmorligi va turmushi muzeyi, Kiyev tarixi muzeyi, arxeologiya, xalq bezagi sanʼati muzeylari, adabiyot va sanʼat arxiv-muzeyi, tibbiyot tarixi muzeyi va boshqalar), respublika stadioni bor.

Kiyevda Sofiya sobori (XI asr; qoʻngʻiroqxonasi XVII—XIX asrlar), Oltin darvoza (XI asr), Vidubetsk monastiri (II-asr), Spas cherkovi (XI asr oxiri – XII asr boshi), Kirill cherkovi (XII asr), Kiyev Pechera lavrasi (XII—XVIII asrlar), Andreyev cherkovi (XVIII asr), Vladimir sobori (XIX asr) saqlangan. 1947–54-yillarda shahar markaziy koʻchasi ansambli – Kreshchatik barpo etilgan. 60–80-yillarda Rusanovka, Obolon va boshqalar turar joy massivlari vujudga keldi. Babiy Yarda yodgorlik (1976), "1941–45 yillar urushi tarixi Ukraina davlat muzeyi" memorial majmuasi (1981) barpo etildi.

Havolalar 
 Kiyev shahrining rasmiy vebsayti (ukraincha)
 Kiyev shahrining suratlari (ruscha)

Manbalar 

Ukraina shaharlari‎
Muqaddas shaharlar
Qozogʻistonning maʼmuriy-hududiy boʻlinishi



Bugungi hududiy bo'linishi

Tarixi

Rossiya imperiyasi davri

Sovetlar davri

Postsovet davri

Boshqa maqolalalar 
Qozogʻiston shaharlari
Qozogʻiston tumanlari
Qozogʻiston qishloqlari

Manbalar
Oʻzbekiston havo yoʻllari

Oʻzbekiston havo yoʻllari () Oʻzbekiston Respublikasining 1992-yilda asos solingan davlat aviakompaniyasidir.

Tarixi 
„Oʻzbekiston havo yoʻllari“ — xalq xoʻjaligi va aholini aviatsiya xizmati (yuk, yoʻlovchi tashuvlari, maxsus aviaishlar) bilan taʼminlovchi Oʻzbekiston Respublikasi milliy aviakompaniyasidir. Aviakompaniya 1992-yil 28-yanvarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov Farmoniga binoan tashkil etilgan. Ana shu vaqtdan boshlab samolyot parkini zamonaviylashtirish, yangi aerovokzallar qurish, havodagi harakatni boshqarish tizimini tubdan oʻzgartirish, aerodromlarni yangi zamonaviy texnika bilan taʼminlash, yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlovchi baza hamda menejment tizimini takomillashtirishga yoʻnaltirilgan respublika Fuqaro aviatsiyasini rivojlantirish davlat dasturi amalga kirdi. Oʻtkazilgan islohotlar Oʻzbekiston aviatsiya transportining xalqaro, iqtisodiy, diplomatik va madaniy aloqalarini rivojlantirishda yetakchi sohalardan biriga aylanishiga omil yaratdi.

Samolyotlar 

2023-yil Oktabr oyi maʼlumotlariga koʻra kompaniya tarkibida 43 ta samolyot mavjud.

Nofaoliyatdagi samolyotlar 
  Antonov An-24B
  Antonov An-24RV
  Airbus A310-300
  Avro RJ85
  Ilyushin Il-62M
  Iljuschin Il-76TD
  Iljuschin Il-86
  Jakovlev Jak-40
  Tupolev Tu-154B
  Tupolev Tu-154M

Oʻzaro kod ulashuv 
Oʻzbekiston havo yoʻllari quyidagi aviakompaniyalar bilan oʻzaro kod ulashuvga kelishgan:
 Air Baltic
 Air India
 Czech Airlines (SkyTeam)
 Korean Air (SkyTeam)
 Malaysia Airlines (oneworld)
 Turkish Airlines (Star Alliance)

Havolalar 
 Rasmiy sayti

Manbalar 

Oʻzbekiston aviakompaniyalari
Markaziy Osiyo aviakompaniyalari
Toshkentdagi kompaniyalar
Ijodkor klubi

Ijodkor klubi-Qirg'izistonlik ijodkorlarlarning uyushmasi boʻlgan. 1990 yilda asos solingan. Klubda Jalolobod, O'sh, Botken viloyatlarining soir va yozuvchilar o'z she'rlari bilan qatnashganlar. Klub rahbari qirg'izistonlik shoir - Usmon Temur boʻlgan. Qirg'izistondagi millatlararo boʻlgan to'qnashuvdan so'ng klub o'z faoliyatini to'xtatgan.

Boshqa maqolalar 
Pozitsiya gazetasi
Diydor gazetasi
Jalolobod tongi
Mezon gazetasi

Qirg'zistonlik shoir va yozuchilar
Qirg'izistondagi oʻzbek OAVlar
Dasturiy taʼminot

Dasturiy taʼminot yoki Software bu Komputerda maʼlum bir turdagi vazifani bajarish uchun ishlab chiqilgan vositadir.

Aynan shu dasturiy taʼminotgina kompyuter — „quruq temir“ degan atamani yoʻqqa chiqargan. Dasturiy vositalar Komputer tomonidan qoʻllaniladigan barcha dasturlar toʻplamidir. Ingiliz tilida bu atama software yaʼni „soft“ — yumshoq, „ware“ — „mahsulot“ degan maʼnoni bildiradi.

Dasturiy taʼminot 3 guruhga boʻlinadi: 1-Sistema dasturlari (unga turli yordamchi vazifalarni bajaruvchi dasturlar kiradi: Task Manager (Windows OSda mavjut)), 2-Amaliy (unga foydalanuvchiga aniq bir foydalanish sohasida maʼlumotlarga ishlov berish va qayta ishlashni amalga oshiruvchi dasturlar, masalan : Microsoft Office, Adobe CC), 3-Uskunaviy dasturlar (bular dasturlash uchun ishlatiladigan dasturlar)

Dasturiy ta'minot tizim
Bu tizimning to'g'ri ishlashi uchun zarur boʻlgan barcha dasturlarning bajarilishi uchun mas'ul boʻlgan dastur. U tez-tez operatsion tizim bilan aralashib ketadi, ammo boshqa tarkibiy qismlar qatorida optimallash vositalari, qurilmalar drayverlari va serverlarini ham o'z ichiga olganligi sababli yanada rivojlanadi.

Yana qarang 
 Dasturlash
Ochiq manbali dastur

Ochiq manbali dasturiy taʼminot — litsenziya asosida chiqarilgan dastur boʻlib, mualliflik huquqi egasi foydalanuvchilarga dasturiy taʼminotni va uning manba kodini istalgan maqsadda foydalanish, oʻrganish, oʻzgartirish va tarqatish huquqini beradi. Ochiq manbali dasturiy taʼminot hamkorlikda yoki ommaviy tarzda ishlab chiqilishi mumkin. Ochiq manbali dasturiy taʼminot ochiq hamkorlikning yorqin namunasidir, chunki har qanday qobiliyatli foydalanuvchi dasturni yaratishda onlayn tarzda oʻz hissasini qoʻshishi mumkin. Kodni tekshirish imkoniyati jamoatchilikning dasturiy taʼminotga ishonchini oshiradi.

Ochiq manbali dasturiy taʼminotni ishlab chiqish bir kompaniyaga turli yoʻllar bilan foyda keltirishi mumkin. Ochiq manbali dasturiy taʼminotlarning firmalar uchun bahosi 8,8 trillion dollarni tashkil etadi, chunki firmalar ochiq kodli dasturiy taʼminotdan foydalanmasdan hozirda sarflayotgan mablagʻdan 3,5 baravar koʻp sarflashlari kerak boʻladi.

Ochiq manbali kod ilmiy maqsadlarda ishlatilishi mumkin va qobiliyatli foydalanuvchilarga dasturiy taʼminotni oʻzlarining shaxsiy ehtiyojlariga moslashtirishga imkon beradi.

Taʼriflar 

Open Source Initiative (OSI) taʼrifi xalqaro miqyosda bir qancha hukumatlar tomonidan standart yoki de facto taʼrif sifatida tan olingan. OSI dasturiy taʼminot litsenziyasini ochiq manba deb hisoblash mumkinligini aniqlash uchun Open Source Definitiondan foydalanadi. Taʼrif asosan Perens tomonidan yozilgan va moslashtirilgan Debian bepul dasturiy taʼminot koʻrsatmalariga asoslangan.

Perens taʼrifiga koʻra, ochiq manba — kodni ishlatish va oʻzgartirish boʻyicha yengil yoki mavjud boʻlmagan cheklovlar bilan keng jamoatchilikka manba kodini taqdim etadigan keng dasturiy taʼminot litsenziyasi. Bu ochiq manbaning takrorlanmas xususiyati boʻlib, u dasturiy taʼminotning tez rivojlanishini taʼminlash uchun har qanday tashkilot yoki foydalanuvchi tomonidan foydalanish yoki tarqatishda juda kam cheklovlar qoʻyadi.

Ochiq manbali dasturiy taʼminotni ishlab chiqish

Afzalliklari 
Standartning ochiq manbali etib joriy qilinishi ushbu standartning omma tomonidan qabul qilinishini oshirishi mumkin. Bu dasturchilarda oʻzlariga ishonch tuygʻusini shakllantiradi. Chunki ishlab chiqarish yakunida har bir dasturchi ushbu dasturiy taʼminotga egalik hissini his qiladi.

Bundan tashqari, ochiq manbali dasturiy taʼminot uchun marketing va logistika xizmatlari arzon boʻladi. Ochiq manbali dastur kompaniyaning imidji hamda tijorat mahsulotlarini targʻib qilish vositasi boʻlishi ham mumkin.

Manbalar 

Erkin va ochiq kodli dasturlar
Dastur litsenziyalari
Som

Som — Qirgʻiziston Respublikasining pul birligi. 1993-yil 10-mayda muomalaga kiritilgan. 1 som - 100 tiyin. Xalqaro ifodasi K.1S. 1, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000 nominaldagi banknotlarda chiqarilgan. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari q 42,51 S. (2003, oktyabr).
Qirg‘iziston Respublikasining milliy valyutasining barcha banknotlari va tangalari Qirg'iziston Respublikasi hududida rasmiy to'lov vositasi maqomiga ega bo'lib, chiqarilgan yilidan qat'i nazar, to'lov vositasi sifatida qabul qilinshi shart ekanligi belgilangan.

Tarixi 
Qirg‘iziston Respublikasi mustaqikka erishganidan soʻng Jogorku Keneshining 873-XII-sonli qaroriga asosan Davlat banki 1992-yilning 6-martida Qirg‘iziston Respublikasining milliy bank sifatida tashkil etilgan. Milliy bankning maqomi, vazifalari, funksiyalari, vakolatlari va faoliyati tashkiliy tamoyillari Qirgʻiziston Konstitutsiyasi va Milliy banki, banklar va bank ishi to'g'risidagi qonun tomonidan belgilandi. Qirg'iziston Respublikasi Milliy bankining asosiy maqsadi tegishli pul-kredit siyosatini amalga oshirish orqali milliy valyuta
birlikning barqarorligiga erishish va qo'llab-quvvatlash hisoblangan.

Monetalar

Banknotalar

1993-yildagi banknotalar 
Tiyinning old tomonida quyosh nurlari fonida uchayotgan oltin burgut tasviri,
davlat nomi va nominasiyasi yozilgan, teskari tomonda -quyosh nurlari bilan o'ralgan tunduk tasvirlangan, davlat nomi va nominasiyasi yozilgan.
So‘mning old tomonida Manasning otliq haykali, emitent bankning qisqacha nomi, nominal qiymati va Milliy bank raisi K. K. Nanaevning imzosi qoʻyilgan, orqa tomonida Manas maqbarasi tasvirlangan. Banknotlarda chiqarilgan yili ko'rsatilgan emas.

1994-yildagi banknotalar

1997—2005-yildagi banknotalar

2009—2016-yildagi banknotalar

2023-yildagi banknotalar

Yana qarang 
Soʻm

Manbalar
Haliljon Xudoyberdiyev

Haliljon Xudoyberdiyev (20-dekabr, 1952-yil, Qizil-Qishloq, Qorasuv tumani, Oʻsh viloyati, Qirgʻiziston SSR) – televideniya va radiyosozlik mutaxassisi. 2010-yilgacha OʻshTVning egasi boʻlgan. Telekompaniyaga 1991-yili, mart oyida asos solgan. 1991-yilning 5-mayida Oʻrta Osiyoda birinchilardan boʻlib efirga uzatilgan.

Tarjimai holi 
Taʼlimoti: 1970—1975-yillar – Toshkent elektrotexnik bogʻlanuv instituti, televideniya va radiyosozlik mutaxassisi.

Mehnat faoliyati:
 1975—1977-yillar – Sovet armiyasida hizmatta.
 1977—1984-yillar – Oʻsh telemarkazida injener, boʻlim boshligi.
 1991—2010-yillar – OʻshTV telekompaniyasining direktori. Iyun oxirlarida – iyul boshlarida – tahminan „Oʻsh Voqeʼalarining“ 20 kunidan soʻng, Oʻsh shahar hokimi Melis Mirzakmatov tomonidan qurol ishlatish va Haliljon Xudoyberdiyev va uning oilasi hayotiga taqtid solingan holda, telekanal tortib olingan.

Shaxsiy hayoti 
Oilaviy, ikki qiz va ikki oʻgʻilning otasi.

Qoʻshimcha maʼlumotlar 
 QR Maʼdaniyat aʼlochisi.
 2003-yil – QR faxrli yorligʻi bilan taqdirlangan.

Manbalar

Havolalar
Madagaskar hududiy boʻlinishi

Madagaskar 6 provinsiya bo'linadi

de:Madagaskar#Verwaltungsgliederung

 

Madagaskar aholi punktlari
Portugal tili

Portugal tili — roman tillaridan biri. Portugaliya, Braziliyada, Afrikaning bir qancha mamlakatlarida, Osiyoda Aominda va Hindistonning ayrim hududlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 190 mln. kishidan ortiqroq (jumladan, Portugaliyada 15 mln.ga yaqin, Braziliyada 160 mln. kishidan ortiq). Portugaliya, Braziliya, Angola, Mozambik, Gvineya-Bisau, Kabo-Verde, San-Tome va Prinsipi respublikalarining rasmiy tili. Portugal tili 12— 14-asrlardajan. va shim. por-tugalgalisiy shevalarining aralashuvi natijasida shakllangan. 16-asr boshida Portugaliyaning mustamlakachilik harakatlari tufayli Braziliyaga kirib keladi va asta-sekin mahalliy indeys tillarini siqib chiqaradi. Hozirgi Portugal tilining 2 asosiy varianti — portu-galcha va brazilcha variantlari mavjud (ular, asosan, fonetika va leksika sohasida oʻzaro farqlanadi); brazilcha variantda mahalliy narsa-ashyolarni ifodalovchi indeys soʻzlari koʻplab uchraydi. Portugal tili ning afrikancha varianti esa shakllanish arafasida. Portugaliya hududida 3 ta lahja guruhi mavjud; Jan., Markaziy va Shimoliy Braziliyada shim. va jan. laxjalarga ajralsada, ular deyarli oʻzaro farqlanmaydi.

Portugal tilining fonetik qurilishi urgʻusiz boʻgʻinlarning, asosan, soʻz oxirida reduksiyaga uchrashi, ochiq va yopiq, shuningdek, burun unlilarining, ay-niqsa, burun diftonglarining mavjudligi bilan boshqa roman tillaridan farqlanadi. Hozirgi Portugal tilida lotincha zamon shakllaridan uzoq oʻtgan zamon (ga suf-fiksli) va shartli kelasi zamon (-re suffiksli) shakllari saqlanib qolgan.

Portugal tilidagi dastlabki adabiy yodgorlik va hujjatlar 12-asrga mansub. Hozirgi adabiy Portugal tili 16-asrda, Luish di Kamoens ijod qilgan davrda shakllangan. Yozuvi lotin grafikasiga asoslangan.

Yana qarang 

 Ispan tili

Manbalar 

Portugal tili
Maskat

Maskat ( Masqaṭ) — Ummon Sultonligi poytaxti, Arabiston yarim orolning sharqiy qismida. Ummon qoʻltigʻi sohilidagi dengiz porti (chetga xurmo, mevalar, quritilgan baliq chiqariladi). Aholisi 52 ming kishidan koʻproq (1993). Karvon yoʻllari tuguni. Savdohunarmandchilik markazi. Universitet bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan oʻrta asrlarda qurilgan turar joylar, 16-asrda portugallar qurgan fortlar saqlangan. Shahar yaqinida xalqaro aeroport bor.

Havolalar 
 Maskat shahrining rasmiy vebsayti * Turizm ministrligining rasmiy vebsayti

Manbalar 

Ummon qoʻltigʻi
Makao

Aomin – Xitoy janubi-sharqidagi maxsus maʼmuriy rayon (1999-yil 20-dekabrdan) Janubiy Xitoy dengizi sohilida, Chjutszyan daryosi quyilish joyida Aomin yarim orol, Xanszidao, Szyuao va boshqa bir qancha mayda orollarni oʻz ichiga oladi. Maydoni 18 km². Aholisi 430 ming kishi (1999) aksari qismi xitoylar va portugʻallar. Dindorlari budda diniga eʼtiqod qiladi, katoliklar ham bor. Maʼmuriy markazi va porti – Aomin (342 ming kishi, 1991). 1557-yilda Portugaliya Aominni Xitoydan ijaraga olgan. 1680-yildan Portugaliya mulki, 1951-yildan Portugaliyaning „dengiz ortidagi provinsiyasi“. Xitoy va Portugaliya hukumatlarining qoʻshma bayonotiga muvofiq (1987) Aomin 1999-yildan boshlab Xitoy suvereniteti ostiga oʻtdi. Iqtisodining asosini turizm bilan birga eksport uchun kiyim-kechak va boshqa toʻqimachilik buyumlari, elektron qismlar, oʻyinchoqlar ishlab chiqarish tashkil etadi. Aomin iqtisodi yana Xalqaro moliya-savdo operatsiyalarida vositachilik qilishga ham asoslangan. Baliq ovlanadi. Dengiz kurortlari, qimorxonalar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Makao
BMT aʼzolari
Absenteizm

Absenteizm — (lotincha absens (absentis) saylovchilarning vakillik organlari yoki mansabdor shaxslarni saylashda, yigʻilishlarda va hokazoda qatnashishdan bosh tortishi; aholining oʻz fuqarolik huquqlarini amalga oshirishga befarq qarashi. Absentizm saylov tizimining nodemokratik koʻrinishiga qarshi aholi noroziligining bir shakli, u erkin saylovlar oʻtkazilayotganda uchraydi. Bunga qarshi salbiy (jarima sanktsiyalarini belgilash — ayrim davlatlarda qoʻllanadi) va ijobiy (ovoz berishda ishtirok etganligi uchun davlat byudjetidan pul toʻlanadi yoki saylov oʻtkazilgan kun mehnat taʼtiliga qoʻshib beriladi) tusdagi usullar qoʻllanadi.

Absenteizm (lotincha absentia — qatnashmaslik, bosh tortish) — 1) say-lovchilarning vakillik organlari yoki mansabdor shaxslarni saylashda, yigʻilishlarda va hokazoda qatnashishdan bosh tortishi; aholining oʻz fuqarolik huquqlarini amalga oshirishga befarq qarashi. A. saylov tizimi nodemokratik koʻrinishiga qarshi aholi noroziligining bir shakli; 2) qishloq xoʻjaligini yuritishning sharti sifatida yerning oʻz egasidan aj-ratib qoʻyilishi. Bunda yer egasi — ab-senteist ishlab chiqarish jarayonida qatnashmay pul daromadi (renta yoki foyda shaklida) oladi. Bu bilan yer daromadlari qishloq xoʻjaligi ish-lab chiqarishi sohasidan ajratiladi va absenteistlarning yashash manbaiga ay-lanib qoladi. Dehqonchilik A.i Lotin Amerikasida eng koʻp tarqalgan.

Qoida tariqasida, Absentizm saylovlar haqiqiy deb topilishi uchun lozim boʻlgan saylovchilar sonining kamayishiga olib keladi. Masalan, „Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrisida“gi Qonun talablariga muvofiq, agar roʻyxatga kiritilgan fuqarolarning yarmidan kami referendumda ishtirok etgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi referendumni oʻtmagan deb hisoblaydi.

Manbalar 

Irlandiya tarixi
Huquqiy atamalar
Huquqshunoslik
Muxtoriyat

Muxtoriyat – konstitutsiyaviy huquqda biron bir hududning unga konstitutsiya yoʻl qoʻygan chegaralarida davlat hokimiyatini mustaqil amalga oshirish huquqi. M. markazlashgan tizimdan markazlashmagan tizimga oʻtishning muayyan darajasini bildiradi, ammo bu – federativ davlatdagiga nisbatan kamroq darajada boʻladi. XX asr boshlarida Turkiston jadidlari M. harakatiga mustaqil davlat tuzish yoʻlidagi alohida bosqich sifatida qaraganlar va bu yoʻlda kurashganlar (qarang Turkiston muxtoriyati). Rossiyada bolsheviklar hokimiyat tepasiga kelgach, dastlab Turkiston Avtonom (Muxtor) Sovet Respublikasini tashkil qilishdi (1918-yil, 30-aprel.). Oʻzbekiston SSR tuzilgach, uning tarkibida Qoraqalpogʻiston ASSR (1936-yil 5-dekabrdan) boʻlgan.

M. keng maʼnoda – biron bir ilmiy muassasa (masalan, universitet), turli tashkilotlarning muayyan masalalarni oʻz holicha, mustaqil hal qilish huquqi.

Muxtoriyat – umuman olganda, kimningdir ixtiyoriga topshirilgan masalalarni uning oʻzi mustaqil ravishda hal etish huquqi.
Konstitutsiyaviy huquqda Muxtoriyat tushunchasi bir nechta maʼnoda qoʻllanadi:
a) davlat yoki viloyat muxtoriyati deb nomlanadigan milliy-davlatchilik tuzilishi shaklini belgilash uchun. Bunda muayyan milliy tarkibdagi aholi zich joylashgan, alohida xoʻjalik va turmush xususiyatlariga ega boʻlgan hudud – muxtor davlat (respublika) yoki avtonom milliy-davlat tuzilmasi (viloyati, okrugi) deb eʼlon qilinadi;
b) muayyan millatga mansub fuqarolar guruhining oʻz milliy, maʼnaviy, madaniy va boshqa manfaatlarini amalga oshirish uchun birgalikda harakat etish imkoniyatlarini ifodalash uchun;
v) u yoki bu konstitutsiyaviy-huquqiy munosabatlarining ishtirokchisi oʻzining vakolatlarini amalga oshirishda erkinlikka egaligiga alohida urgʻu berish uchun. Maxsus adabiyotlar va roʻznomalarda „viloyat oʻz ishlarida toʻliq avtonom“, „mansabdor shaxs oʻz vakolatlarini amalga oshirishda katta avtonomiya oldi“ kabi iboralarni uchratish mumkin. Bu yerda „muxtoriyat“ atamasi koʻproq konstitutsiyaviy-huquqiy mazmunda emas, balki umumiy tushuncha sifatida ishlatiladi va tegishlicha davlatning, davlat tuzilmasining, maʼmuriy-hududiy birlikning, mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organining, jamoat birlashmasining, mansabdor shaxsning erki oʻzidaligini ifodalaydi.

Manbalar
Avtoritarizm

Avtoritarizm ( — „hokimiyat“) — davlatni idora qilish usuli. Avtoritarizmda siyosiy hokimiyat hukmdor shaxsning yoki yetakchining siyosiy irodasi va qarorlari asosida amalga oshiriladi.

Avtoritar davlatda gʻayridemokratik, avtoritar rejim hukmronlik qiladi. Avtoritar rejimdagi davlatlar uchun fuqarolarning huquq va erkinliklari cheklangan yoki butunlay tugatilganligi, muxolifatdagi partiya va boshqa tashkilotlarning taʼqiqlanganligi, saylab qoʻyiladigan davlat organlarining roli cheklanganligi va ijro etuvchi hamda farmoyish beruvchi davlat organlarining roli kuchaytirilishi, davlat boshligʻi va hukumatning qoʻlida hokimiyat vakolatlarining toʻplanishi, parlament va boshqa davlat hokimiyat organlarining rolini yoʻqqa chiqarilganligi xosdir. Avtoritar rejimning eng xavfli shakllaridan biri fashizmdir. Fashistik rejim XX asrning 30–40-yillarida gʻarb mamlakatlarida (Germaniya, Italiya) paydo boʻlib, u yerda mavjud boʻlgan demokratik huquq va erkinliklarni yoʻqqa chiqardi va muxolif partiya va tashkilotlarni terroristik usulni qoʻllab yanchib tashladi. Fashizmga ijtimoiy asosni hokimiyatga intiluvchi kuchlar va aldangan ishchi, dehqonlar qatlami yaratdilar.

Fashistik rejimlarni paydo boʻlishiga jamiyatning ichida ijtimoiy-sinfiy ziddiyatlarning keskinlashuvi, hukmron sinfning siyosiy hokimiyatini inqirozi sabab boʻladi. Inqirozlar natijasida hukmron tabaqa oʻz hukmronligini laberal-demokratik usullar orqali taʼminlay olmaydi, shu sababli hokimiyatni qoʻldan boy berishdan qoʻrqib terroristik usullarni qoʻllashga oʻtadi. Ularga misol qilib, ikkinchi jahon urushi boshlanishi oldidagi Germaniya va Italiyadagi fashistik rejimlarni koʻrsatish mumkin. Bu mamlakatlarda mavjud boʻlgan fashistik rejimni xususiyatlariga quyidagilarni koʻrsatish mumkin: 
 aholini kam taʼminlangan qatlamini himoya qilishni roʻkach qilib boshqaruvni repressiv usullarini qoʻllash; 
 ommaviy axborot vositalari orqali gʻayrikommunistik va gʻayrisemit gʻoyalarni targʻib qilinishi; 
 xalq farovonligi uchun gʻamxoʻrlik qilish toʻgʻrisidagi yolgʻon shiorlarni tarqatish; 
 fashist rahbarlari siyosatiga qarshi boʻlganlarga davlat miqyosida kurash olib borish; 
 hukmron doiralarning armiya, politsiya va boshqa repressiv kuchlarga tayanishi; 
 Germaniya va Italiya fashistlari yoʻlboshchilarining daxlsizligi, dohiylikka daʼvogarligi va hokazo.

Bu sanab oʻtilganlardan tashqari, fashistik rejimning yana bir qator oʻziga xos xususiyatlari mavjud. Ulardan eng muhimi ijro etuvchi hokimiyatning qonun chiqaruvchi hokimiyatdan mutlaq ustunligidir. Ijro etuvchi hokimiyatning mutlaq ustunligi „tub islohotlar“ni oʻtkazish, „millat birligi“ uchun kurashish, „haqiqiy“ demokratiyani oʻrnatish, qonuniylik va adolatni tantanasi uchun kurashish kabi shiorlarni oʻrtaga tashlash bilan taʼminlandi. Bunda parlament faoliyat yuritishni toʻxtatadi va siyosiy jihatdan betaraflashadi. Parlament oʻzining qonunlarni yaratish vakolatidan mahrum boʻladi.

Manbalar 

Davlat shakllari
Siyosiy tuzumlar
Impichment

Impichment — ayrim mansabdor shaxslarning mansabdan chetlatish va javobgarlikka tortish jarayoni (tartibi). impichment atamasi konstitutsiyaviy huquqqa AQSh qonunchiligi va amaliyotidan kirib kelgan. impichment har qanday mansabdor shaxsni oʻz burchiga jiddiy yondoshishiga, har qanday vaqtda lavozimdan chetlatishga va javobgarlikka tortishga olib kelishi mumkin. impichment hozirgi kunda koʻplab mamlakatlarning konstitutsiyalarida har qanday mansabdorlarga nisbatan qoʻllanadigan jarayon sifatida oʻrnatilgan. impichmentga asos boʻlib, xoinlik, poraxoʻrlik, konstitutsiyaga amal qilmaslik va boshqa ogʻir jinoiy harakatlarni sodir etish hisoblanishi mumkin. AQSh Konstitutsiyasiga asosan Prezident, vitse-Prezident va boshqa mansabdorlar mansabidan chetlantirilishi va javobgarlikka tortilishi mumkin. impichment amalga oshirish Parlament ixtiyorida impichment masalasini AQShda Kongresning vakillar palatasi qoʻzgʻatadi va Senat qarori bilan hal qiladimpichment AQSh Prezidentiga nisbatan impichment qoʻzgʻatilganda Senat majlisida Oliy Sud raisi raislik kiladimpichment AQSh Kongressining vakillar palatasi 64 marta impichment tashabbusi bilan chiqishgan. Shundan 1impichment ish Senatda koʻrilib 4 federal sudyaga nisbatan impichment qoʻllangan. impichment natijasida hozirgacha birorta AQSh Prezidenti mansabidan chetlashtirilmagan. Lekin, 1974-yildagi AQSh Prezidenti R. Nikson impichment xavfi ostida oʻz ixtiyori bilan isteʼfoga chiqqan. 1999-yilda AQSh Prezidenti Bill Clintonga nisbatan impichment ilgari surilib, ish Senatgacha borgan. Ammo Senatda ayblov etarlicha ovoz ololmagan. impichment uchun mutlaq koʻpchilik, yaʼni uchdan ikki qism ovoz boʻlishi talab etiladimpichment

Impichment (ing. impeachment) — ayrim davlatlarda, mas, AQSH, Buyuk Britaniya, Yaponiyada oliy mansabdor shaxslar (mamlakat prezidenta, hukumat boshligʻi va sh.k.)ni javobgarlik-ka tortish va ularning jinoyatlari toʻgʻrisidagi ishlarni sudda koʻrib chiqishning alohida tartibi. I. vaqtida jinoiy ish qoʻzgʻatish va sudga berishni, odatda, parlamentning quyi palatasi amalga oshiradi, ishni koʻrib chiqish esa — oliy palataning vazifasidir, koʻrib chiqish lavozimdan chetlatish (boʻshatish) bilan yakunlanishi mumkin. I. tartibida hukm qilingan shaxs umumiy tartibda jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin. 

Rossiyada Boris Elsin Prezidentligi davrida OAV „Impichment“ degan soʻz koʻp ishlatildi. Impichment Rossiya Konstitutsiyasida ham „Mansabdan chetlatish“ koʻrsatilgan boʻlib u ham impichment oʻzginasidir. Masalani Davlat dumasi qoʻzgʻatadi va Federatsiya Kengashi uzil-kesil qaror qabul qiladimpichment Bu konstitutsion javobgarlik faqat Prezidentga nisbatan qoʻllanadi. Impichment Davlat dumasi bir necha marta B. Elsinni „mansabdan chetlatish“ (impichment) masalasini koʻtarib chiqqan lekin masala oxirigacha olib berilmagan.
O’zbekiston Konstitutsiyasi impichment masalasini, yaʼni mansabdor shaxslarni mansabidan chetlatish, javobgarlikka tortish masalasini koʻzda tutmagan.
Impichment amaliyoti yuqori mansabdagi shaxslarni o'z ishiga mas'uliyat bilan yondashishga undaydi

Siyosiy atamalar

Manbalar
IPad

iPad – internet-planshet, Apple kompaniyasida ixtiro qilingan. Birinchi iPadni Steve Jobs 2010-yil 27-yanvarda San-Fransisko shahrida keng jamoatchilikka taqdim qilgan. iPadlar birinchi bor Nyu-York shahrida sotuvga chiqarilgan. iPad oʻzining qiziqarliligi bilan koʻpchilik eʼtiborini qozongan, chunki iPad oʻzini ishlashi bilan hech bir texnikaga oʻxshamagan va kompyuterlarga qaraganda juda qulay ishlangan.

Manbalar
Perm oʻlkasi

Permskiy oʻlkasi (ruscha:  Пе́рмский край) - Rossiyadagi o'lka.

Rossiya o'lkalari
Permskiy oʻlkasi
Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Kamchatka oʻlkasi

Kamchatka oʻlkasi (ruscha:  Камча́тский край) - Rossiyadagi o'lka.

Rossiya o'lkalari
Kamchatka oʻlkasi
Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Krasnodar oʻlkasi

Krasnodar oʻlkasi - (ruscha: Краснода́рский край) Rossiya Federatsiyasi tarkibida. Rossiya Yevropa qismining janubida joylashgan. Shimoliy Kavkaz iqtisodiy rayoniga kiradi. 1937-yil 13-sentabrda tashkil etilgan. Maydoni 760 ming km². Aholisi 5074,8 ming kishi (1998), asosan, ruslar, shuningdek, ukrain, belorus, arman va boshqa yashaydi. Shaharliklar 54%. 38 maʼmuriy tuman, 26 sha\ar, 23 shaharcha mavjud. Markazi — Krasnodar shahri Qora dengiz va Azov dengiziga tutash. Krasnodar oʻlkasi Kavkazning gʻarbida joylashgan. Yer yuzasining shimoliy qismi tekislik, janubiy — togʻlik (Katta Kavkaz togʻlari bilan band). Foydali qazilmalari: neft, tabiiy gaz, temir rudasi, kinovar, qurilish materiallari, mineral va issiq buloqlar, davolash balchiqlari (Matsesta, Goryachiy Klyuch v b.). Iqlimi tekislikda moʻʼtadil, Qora dengiz sohilida subtropik iqlim, togʻlarda balandlik iqlim mintaqalari mavjud. Tekislikda yanvarning oʻrtacha temperaturasi —4° dan Qora dengiz soqilida 5° gacha, iyulniki 22—24°. Yiliga Sochi shahri atrofida 400 mm dan Krasvaya Polyava shaharchasida 3200 mm gacha yogʻin toʻshadi. Tuprogʻi tekislikda, asosan, qoratuproq. Kuban daryosi etaqlarida allyuvial tuproqlar, Qora dengiz sohillari boʻylab sariq tuproqlar tarqalgan. Oʻlka hududining 22% oʻrmon. Asosiy daryosi — Kuban. Mayda koʻl koʻp. Kavkaz qoʻriqxonasi, Sochi milliy parki bor. Oziq-ovqat (meva-sabzavot konserva, yogʻmoy, shakarqand, sut, goʻsht va boshqalar), mashinasozlik va metallsozlik (priborlar, stanoklar, kompressorlar, qishloq xoʻjaligi mashinalari va boshqalar), yoqilgʻi (neft qazib olinadi va qayta ishlanadi), kimyo va neft kimyosi, yengil, yogʻochsozlik, sement sanoati korxonalari bor.

Rossiyaning muhim qishloq xoʻjaligi rayoni. Krasnodar oʻlkasining yetakchi tarmogʻi — dehqonchilik. Bugʻdoy, sholi, makkajoʻxori, kungaboqar, qand lavlagi, tamaki, efir moyli ekinlar ekiladi. Sabzavotchilik va polizchilik, mevachilik va tokchilik bilan shugʻullaniladi. Qora dengiz sohilida choy, sitrus mevalar ekiladi. Chorvachiligi goʻsht va sut yetishtirishga ixtisoslashgan. Qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki boqiladi. Parrandachilik, baliqchilik, darrandachilik yoʻlga qoʻyilgan. Oʻlka hududini temir yoʻl kesib oʻtgan. Dengiz portlari: Novorossiysk, Tuapse va boshqa Kuban daryosida kema qatvaydi. Krasnodar oʻlkasida Sochi, Anapa, Gelenjik, Yeysk, Goryachiy Klyuch kurortlari, Tuapse kurort zovasi joylashgan.

Manbalar 

Rossiya o'lkalari
Krasnodar oʻlkasi
Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Krasnoyarsk oʻlkasi

Krasnoyarsk oʻlkasi - RF tarkibida, asosan, Sharqiy Sibir hududida, Yenisey xavzasida joylashgan. Shim.-Sharqiy iqtisodiy rayonga kiradi. 1934-yil 7 dekabrda tashkil etilgan. Maydoni 2339,7 ming km;. Aholisi 3080 ming kishi (1998), asosan, ruslar, shuningdek, ukrain, haqas, tatar, evenk, dolgan, nenets va boshqa ham yashaydi. Shaharliklar 74,2%. 48 tumanga boʻlingan, 25 shahar, 46 shaharchasi bor (1998). Taymir (Dolgan Nenetslari muxtor okrugi) va Evenklar muxtor okrugini oʻz ichiga olgan. Markazi — Krasnoyarsk shahri Krasnoyarsk oʻlkasi () Shim. Muzoqeani qirgʻoqlaridan Jan. Sibir togʻlari — Sharqiy va Gʻarbiy Sayan togʻlarigacha davom etgan. Yenisey daryosining chap sohili tekislikdan iborat. Yeniseydan sharkda Oʻrta Sibir yassitogʻligi (oʻrtacha balandligi 500– 700 m) joylashgan. Krasnoyarsk oʻlkasi () koʻmir, temir rudasi, rangli metallar va polimetallar, grafit va boshqalarga boy. Iqlimi keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —18° dan —36° gacha, iyulniki 13— 20°. Yiliga shim.da 200–300 mm dan Jan. Sibir togʻlarida 800–1200 mm gacha yogʻin toʻshadi. Shim.da abadiy muchloq yerlar bor. Asosiy daryosi — Yenisey, uning yirik irmomari: Angara, Tunguska, Toshloq Tunguska va Quyi Toʻnguska va boshqa Katta qismi taygadan iborat. Krasnoyarsk oʻlkasi ()da „Tosh ustunlar“ qoʻriq-xonasi bor. Rangli metallurgiya (Norilsk kon-metallurgiya kombinati), mashinasozlik (oʻrmon va sellyuloza-qogʻoz sanoati uchun jihozlar) va metallsozlik, konchilik (koʻmir, temir ruda, rangli va nodir metallar, grafit va boshqalar), oʻrmon-yogʻochsozlik, sellyuloza-qogʻoz, qurilish materiallari, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Krasnoyarsk, Ust-Xantay, Sayan-Shushensk va Mayn GESlari, Krasnoyarsk-2, Vazarov GRESlari ishlab turibdi. Krasnoyarsk oʻlkasi () Sharqiy Sibirning muhim qishloq xoʻjaligi rayonlaridan biri. Jan.da gʻalla (bugʻdoy, javdar, grechixa, tariq, arpa va boshqalar) va texnika ekinlari (tolali zigir va boshqalar) ekiladi. Kartoshkachilik, sabzavot-chilik, goʻsht-sut chorvachiligi, mayin junli qoʻychilik va yilqichilik bilan shugullaniladi. Shim.da bugʻuchilik va darrandachilik ham bor. Moʻyvali qayvonlar ovlanadi. Ov xoʻjaligi va balikchilik mavjud. Transsibir temir yoʻl magistrali bor. Yenisey daryosida kema qatnaydi. Kurortlari: Shara, Uchum.

Havolalar 

Rossiya o'lkalari
Krasnoyarsk oʻlkasi
Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Bahrom Vafoev nomli stadion

Bahrom Vafoev nomli stadion — Muborak shahrida joylashgan, 10 000 muxlisga moʻljallangan futbol oʻyingohi. Ushbu oʻyingohda Mashʻal futbol klubi uy oʻyinlarini oʻtkazadi.

2012-yil mart oyidagi koʻrinishi

Tarix 
Bahrom Vafoyev nomidagi stadion. Bu mahalliy „Mash’al“ futbol klubining uy arenasi. 10 ming tomoshabinga moʻljallangan. 1980-yillarning boshlarida qurilgan va ochilgan. Keyingi yillarda u bir necha bor rekonstruksiya qilindi. „Mash’al“ futbol klubi asoschisi, klub tashkil topgan yillarda, yaʼni 1980-yillar boshida Muborakdagi korxonalardan biriga rahbarlik qilgan Baxrom Vafoyev nomi bilan atalgan.

Tavisfi 
10000 tomoshabinga moʻljallangan. Jami 8ta sektordan iborat. Lekin bugungi kunda 7500 nafar tomoshabin uchun oʻrindiq bor. Shuningdek nogironlar uchun ham alohida joy ajratilgan. CIP va VIP lojalar ham mavjud. Stadion hududida 4ta tabiiy, 4ta sunʼiy maydon mavjud boʻlib, ularning hajmi turlicha. Akademiya tarbiyalanuvchilari ham shu yerda mashgʻulot oʻtkazadi. Qish faslida tabiiy maydonlar yopiladi. Shunda hamma sunʼiy maydondan foydalanadi. 1-2-maydonlar rasmiy oʻyinlarni oʻtkazishga toʻla javob beradi. Futbolchilarni kiynish xonasi bilan issiq va sovuq, hammasi mavjud. Ishqibozlar toʻrtta xududdan kira oladi. Avtoulovlar uchun ham maxsus joy qilingan. Buni ichida yuqorida aytib oʻtganimdek 8ta maydon mavjud, 1 ta sport zal bor.

Yana qarang 

 Qarshi markaziy stadioni
 Gʻuzor stadioni
 Geolog stadioni

Manbalar

Havolalar 

 Jahon stadionlarida stadion haqida maʼlumot 

Oʻzbekistondagi futbol stadionlari
Muborak
Shuhrat Safin

Shuhrat Safin (1970, 3-aprel—2009, 20-sentabr) — oʻzbek xalqaro shaxmat grossmeysteri. U 1999-yilda FIDE tomonidan grossmeyster unvoniga sazovor boʻlgan. Safin Vlissingendagi Hogeschool Zeeland turnirida Mixail Gurevich va Viktor Mixalevski bilan birinchi o'rinni egalladi. U tiebreak hisobida uchinchi o'rinni egalladi. 2001-yilda Safin shaxmat bo'yicha O'zbekiston chempionatida g'olib chiqqan, shu yilning noyabr oyi oxirlarida FIDE Jahon chempionatida ishtirok etdi. Bu yerda u birinchi davrada Predrag Nikoli tomonidan mag'lubiyatga uchradi. 2002 yilda Safin 1–Abu-Dabi shaxmat festivalining Masters turnirida Mixail Ulibin va Yevgeniy Gleizerov bilan 3-o'rin uchun bellashgan. 2008-yilda u Kolkata ochiq chempionatida uchinchi o'rinni egalladi. 2009-yilda u Mumbay Meri Kubogida Chakkravarthy Deepan, Georgiy Timoshenko, Sundar Shyam, Saidali Yoʻldoshev va Andrey Devyatkin bilan 5-10 o'rinlarni egalladi. Safin 1996, 1998, 2000, 2002 va 2008 yillardagi shaxmat olimpiadalarida, 2001 yilgi jamoaviy shaxmat bo'yicha Jahon chempionatida va 1995, 2003 yillardagi jamoaviy shaxmat bo'yicha Osiyo chempionatida O'zbekiston terma jamoasida o'ynagan. 1995-yilgi tadbirda u ikkita medalni qo'lga kiritdi: jamoaviy bronza va to'rtinchi turda individual kumush. U Samarqand shahrida qon saratonidan vafot etdi.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaxmatchilari
Shaxmat grossmeysterlari
Shaxmat olimpiadasi ishtirokchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar