yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Wrocław

Wrocław — Polshaning janubigʻarbidagi shahar. Vrotslav voyevodaligining maʼmuriy markazi. Odra daryosi boʻyidagi port. Aholisi 640 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Vrotslav yilnomalarda dastlab 980 yilda Breslavl nomi bilan tilga olingan. Bir necha asr nemislar qoʻl ostida (1945-yilgacha) Sileziyaning bosh shahri (Breslau) boʻlgan. Vrotslav yirik sanoat shahri va muhim temir yoʻl tuguni. Transport mashinasozligi, stanoksozlik, priborsozlik, elektrotexnika, oʻlchov asboblari, kimyo, toʻqimachilik, tikuvchilik, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Vrotslavda universitet, ilmiy tadqiqot va politexnika institutlari, yirik ilmiy kutubxona, opera teatri, muzeylar, botanika va hayvonot bogʻlari bor. Shaharda meʼmoriy yodgorliklar koʻp: bir necha cherkov, ratusha binosi (14—16-asrlar) va boshqa saqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Polshadagi shaharlar
Vtulka

Vtulka — asbob, mashina va mexanizmning silindr yoki konus shaklli ichi teshik detali. Gʻildirak, podshipnik va elektr izolyatsiya vtulkasi kabi xillarga boʻlinadi. Gʻildirak vtulkasi — gupchakning oʻqqa tegib turadigan markaziy qismi; podshipnik vtulkasi— antifriksion materialdan yasalgan yoki metalldan yasalib, sirtiga antifriksion material quyilgan ichi teshik silindr; elektr izolyatsiya vtulkasi — elektr izolyatsiya materialidan yasalgan naycha. Binolar devori, asboblarning metall sirti va hokazo orqali elektr simi oʻtkazilganda koʻyib ketiladi. Metall kesish stanoklarida ishlatiladigan oʻtish vtulkasi ham mavjud. U konussimon quyruqli kesish asbobi (masalan, parma) ni stanok shpindeliga mahkamlash uchun ishlatiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Texnik detallar haqidagi chala maqolalar
Robert Burns Woodward

Robert Burns Woodward (1917.10.4-1979.8.7) - amerikalik organik kimyogar. Garvard universiteti professori (1950-yildan). V. murakkab va biologik muhim organik birikmalar: xinin (1944), kortizon (1951), rezerpin (1956), xlorofill (1960), tetratsiklinni (1962) sintez qilgan, shuningdek, strixnin, terramitsin bilan aureomitsin, magnamitsin, tetrodoksin va boshqa bir qancha muhim tabiiy birikmalarning tuzilishini aniqlagan, organik reaksiyalar mexanizmiga doir bir qancha muhim tadqiqotlar oʻtkazgan. Nobel mukofoti laureati (1965).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1917-yilda tugʻilganlar
1979-yilda vafot etganlar
10-aprelda tugʻilganlar
8-iyulda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
tabiiy birikmalarning tuzilishini aniqlaganlar

Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Vulqon bombasi

Vulqon bombasi — vulqondan plastik yoki suyuq holatda otilib chiqib, havoda uchib ketayotgan paytda turli shakllarda (noksimon, duksimon, tuxumsimon, sharsimon, lentasimon va hokazo) qotgan lava parchasi. vulqon bombasi uzunli-gi bir necha sm dan 5–7 m gacha. vulqon bombasi maydalanib vulqon qumlari yoki kukunlariga aylanadi. Oʻzbekistonda Tomdi, Qurama, Chatqol togʻlarida paleozoy erasining silur, devon davridagi vulqon togʻ jinslarida kattaligi 15 sm dan 1,5 m gacha vulqon bombasi uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Vulqonlar
Ventyan

Ventyan – Laos poytaxti, Mekong daryosining chap sohilidagi port. Alohida maʼmuriy birlik qilib ajratilgan. Aholisi 531,8 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Ventyanga XIII asrda asos solingan. XVI-XVII asr boshlarida Lansang davlatining poytaxti, 1899-yildan Fransiya Laosi maʼmuriy markazi, 1946—75-yillarda Laos qirolligining poytaxti boʻlgan. 1975-yil dekabrdan Laos Xalq Demokratik Respublikasi poytaxti. Ventyanda davlatning asosiy oliy organlari joylashgan. Mamlakatning muhim savdo markazi. Avtomobil yoʻllari va Mekong daryosi orqali qoʻshni mamlakatlar bilan bogʻ-langan. Aeroport bor. Mamlakatning deyarli barcha import va eksporti Ventyan orqali oʻtadi. Sanoati sholi oqlovchi, koʻn, ip gazlama va shoyi, kimxob, mebel ishlab chiqaruvchi mayda korxonalardan iborat. Universitet, institutlar, Milliy kutubxona, muzeylar bor. Meʼmoriy yodgorliklari: Fra-Keo (1565), Sisaket (1820) ibodatxonalari, qirol saroyi va boshqalar.

Etimologiya 
Shahar nomi pali tilidan (Theravada buddizmi tili) „sandal daraxti shahri“ degan maʼnoni anglatadi. Bu nomning etimologiyasini aks ettiruvchi qadimgi yozuvlar laos tilida yozilgan manbalar bilan tasdiqlangan. Zamonaviy Lao tilida shahar nomi uning talaffuziga qarab yoziladi, bu esa noaniq talqinlarni keltirib chiqaradi. Laosliklar Ventyanni „oy shahri“ deb tarjima qilinishini daʼvo qilishadi (sanskrit tilidan चन्द्र - chandra).

Tarixi 
Laosning tarixiy manbalariga koʻra Ventyan shahzodasi Thattaradtha tomonidan Ventyan shahriga asos solingan. Thattaradtha dastlab Mekongning gʻarbiy qirgʻogʻida Maha Thani Si Phan Phao nomli shaharga asos solgan. Bugungi kunda Tailandning Udon Tani shahri joylashgan yer.

1354-yilda Fa Ngum Lan Xan qirolligiga asos solgan va Ventyan muhim maʼmuriy markazga aylantirilgan. 1563-yilda qirol Settatirat Birma bosqinining tahdidi ostida poytaxt koʻchirgan. 1707-yilda Lan Xan qiroligi qulagandan soʻng, Vyentyan mustaqil Vyentyan qirolligining poytaxtiga aylandi.

1827-yilda qirol Anouvongning qoʻzgʻolonidan soʻng, Ventyan yoqib yuborilgan va Siam armiyasi tomonidan talon-taroj qilingan. XIX asrning oxirida fransuzlar kelganida, shahar butunlay boʻsh va oʻrmon bilan qoplangan edi. Fransiya hukmronligi Vyentyan ustudan 1893-yilda oʻrnatilgan. 1899-yilda Vyentyan Fransiyaning Laos protektoratining poytaxtiga aylandi. Fransuzlar shaharlarni va buddist ibodatxonalarini tiklaganlar va koʻplab mustamlaka binolarini qoldirganlar.

Ikkinchi jahon urushi paytida, qisqa muddatli qarshiliklardan soʻng, shahar Sako Masanori qoʻmondonligi ostida Yaponiya armiyasi tomonidan bosib olingan. U 1945-yil 24-aprelda shahar fransuz armiyasi tomonidan ozod qilingan. 1949-yildan beri Ventyan mustaqil Laos Qirolligining poytaxti hisoblanadi.

Laosdagi fuqarolar urushi (1960-1973) paytida Ventyan asosiy urush nuqtasi boʻlgan. 1975-yil 2-dekabrda Patet Lao kommunistik harakati Ventyan ustidan nazoratni oʻz qoʻliga olgan. Shu kuni Laos Xalq Demokratik Respublikasi tuzilganligini eʼlon qildi va Laosdagi fuqarolar urushi tugatildi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
Vey chjen

Vey Chjen (580-643) - Xitoy tarixchisi. Xitoy imperatorlarining Suy sulolasi (581—618) tarixiga oid "Suy shu" ("Suy xonadonining tarixi") nomli asar (85 bobdan iborat) yozgan (Yan Shigu va Kxun Inda bilan birgalikda). Unda imperatorning iqtisodiy siyosati, armiyaning tuzilishi, mamlakatning moddiy ahvoli, xalqning urf-odati haqida maʼlumotlar keltirilgan. Shuningdek 83-bobida Markaziy Osiyo (hozirgi Janubiy Qirgʻiziston, Pomir, Toshkent va boshqalar) hamda Sharqiy Turkiston (Harashar, Kucha, Qashqar, Xoʻtan) haqida ham muhim maʼlumotlar mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Xitoy tarixi
Tarixchilar
Suy sulolasi
Qadimgi Xitoy tarixi
Tarix boʻyicha kitoblar
Barg toʻkilishi

Barg toʻkilishi, xazonrezgi - oʻsimlik barglarining tabiiy holda toʻkilish jarayoni. Barg toʻkadigan oʻsimliklar (odatda daraxt va butalar) noqulay mavsum boshlanishi bilan koʻpincha barglarini bir vaqtda, doim yashil oʻsimliklar asta-sekin toʻkadi. Qarib borayotgan barglarda kechadigan chuqur biokimyoviy va fiziologik oʻzgarishlar assimilyasiya jarayonining keskin susayishiga va parchalanish jarayonining kuchayishiga olib keladi. Barg toʻkilishi  jarayonining mexanizmi barg tarkibidagi geteroauksinning keskin kamayib ketishi va etilen mahsulotlarining koʻpayishi, shuningdek barg bandidagi koʻchadigan qavatning shakllanishiga bogʻliq. Barglarning poyadan ajralib toʻkilishi shu qavat hujayrasi qobigʻining izdan chiqishi va oʻtkazuvchi naylarining uzilishi oqibatida sodir boʻladi.

Manbalar 

Botanika
Xazonrezgilik
Baroqgom qalʼasi

Baroqgom qalʼasi - Qoraqalpogʻistondagi Oqchadaryo mansabining shim. dagi kalʼa harobasi (4 — 5- a.lar). S. P. Tolstov rahbarligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi tekshirgan (1945 — 46,1949,1956). Baroqgom qalʼasi  ikki qavatli qasr (18x17 m) va hovli (100x100 m)dan iborat. Hovli markazidagi qasr binosi xom gʻisht va paxsadan qurilgan. Ikkala qavatda ham bir nechtadan xona joylashgan. Ikkinchi qavatga pandus (koʻtarma yoʻl) orqali chiqilgan. Ikkinchi qavatidagi hashamatli xona (8,10×7,60 metr)da tokchalar va keng supalar boʻlgan. Supalar sathidan rangdor jun gilam qoldiqlari topilgan. Xona oʻrtasida xom gʻishtdan ishlangan toʻrtburchak tarxli otashgoh boʻlgan. Baroqgom qalʼasi dan sopol idish (xumcha, koʻzacha va boshqalar)larning boʻlaklari, manqal topilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Arxeologiya
Qoraqalpogʻiston
Xorazm
Baroqxon (Shayboniy)

Baroqxon (haqiqiy ismi Navroʻz Ahmadxon) (? — 1556, Samarqand) — oʻzbek shayboniylar sulolasidan boʻlgan xon. 

Abulxayrxonnmng nevarasi, Toshkent hokimi Suyunchxoʻjaxonning kichik oʻgʻli. Otasining vafotidan keyin Toshkent hokimi (1533—1551), soʻngra Movarounnahr (1551—1556) xoni. Baroqxon yoshligida Vosifiydan sheʼriyat, musiqa, ashula, vazn va nazmdan taʼlim olgan. Ayni vaqtda chavandozlik va harbiy mashqlar bilan koʻproq mashgʻul boʻlgan. Baroqxon oʻz saltanatini kengaytirish uchun koʻp harbiy yurishlar uyushtirgan. Abdullatifxon vafotidan keyin 1551-yil Samarqand taxtiga oʻtirgan va Navroʻz Ahmadxon nomi bilan Movarounnahrni boshqargan. Uning nomi bilan tanga pullar zarb etilgan. Baroqxon obodonchilik ishlariga eʼtibor bergan, Toshkentda Baroqxon madrasasini qurdirgan. Hofiz Tanish Buxoriyning „Abdullanoma“ asarida qayd etilishicha, Baroqxon 1556-yil Zarafshon daryosidan boshlangan Dargʻom kanalining bosh inshooti — Ravotxoʻja toʻgʻonini tuzattirish uchun kelgan va shu yerda toʻsatdan vafot etgan. Baroqxon davrida Movarounnahr bilan Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlari, Hindiston, Xitoy, Sibir oʻrtasida savdo-sotiq, elchilik munosabatlari rivojlangan.

Havolalar 
 Toshkentliklar. Baroqxon (Navro‘z Ahmadxon)
 Toshkent madrasalari. Baroqxon madrasasi
 Baroqxon madrasasi
 500 yillik kumush tanga

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 
Madrasa asoschilari
Bahor (shahar)

Bahor – Toharistondagi oʻrta asr shaharlaridan biri. Arab tarixchisi Qudoma ibn Jaʼfarning maʼlumotiga koʻra, Bahor shahri Xulmdan 7 farsax (45– 50 km) narida, choʻlda joylashgan. Bahorda suv faqat bir quduqdagina boʻlib, unga narvon bilan tushilgan. Samʼoniy (XII asr) Balx viloyatida Shobuxor qishlogʻini, Yoqut Hamaviy shu viloyatda Bahoriza qishlogʻini qayd etganlar, ularni B. bilan aynan bir deb hisoblash mumkin. „Bahor“ atamasi bu yerda islom dinidan avval vixara, yaʼni buddaviylar monastiri – ibodatxonasi boʻlganidan dalolat beradi. „Narvon bilan tushiladigan kuduq“, yaʼni sardoba boʻlgan. Atamalardan biri tarkibidagi „sho“ qadimgi „xsha“ – „podshoh“ soʻzidan, yaʼni „sho-hona vihara“ turgan yer. Ikkinchisida – „za“ qoʻshimchasi sugʻdcha „zay, zaya“ – „joy, oʻrin, yer“ maʼnosiga ega. Qiyos qiling: Toshkentda Novza mavzei – „yangi yer“ deganidir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahor (fasl)

Bahor, koʻklam – 1-yil fasli, mavsum. Yerning Shimoliy yarim sharida ba-horgi kecha-kunduz tengligi (20 yoki 21-mart)dan yozgi quyosh turgʻunligigacha, yaʼni kunduz eng uzun, kechasi eng qisqa boʻlgan kungacha (21 yoki 22-iyungacha) davom etadi. Shartli ravishda mart, aprel va may oylarini B. deb atash qabul qilingan. Yerning Janubiy yarim sharida bu vaqtda kuz fasli boʻladi. B. qishdan yozga oʻtish mavsumi hisoblanadi. B. kelishi bilan kunlar tez isiy boshlaydi, daraxtlar barg yozadi, maysalar koʻkaradi, qushlar uchib kela boshlaydi va hokazo Bular turli joylarda har xil paytlarda roʻy beradi, Qutb kengliklarida B. qiska boʻladi, tropiklarda sezilmay oʻtib ketadi (qarang Yil fasmari); 2) qadimgi ogʻirlik oʻlchov birligi; musul-mon davlatlarida qoʻllangan. Klimata ishlatilish joyi va davriga qarab har xil boʻlgan: a) vazni 229 kg ga teng boʻlgan kichkina va vazni 422 kg ga teng boʻlgan katta B.larga boʻlinadi. B.ning 207.4 kg li turi ham bor; b) Makkada 1 B. 183,7 kg ga teng boʻlgan (16-a).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahor (oʻsimlik)

Bahor – ertapishar gilos navi. R. R. Shreder nomidagi bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida Fransis va Savri Surxon navlarini chatishtirish yoʻli bilan chiqarilgan (1952). Daraxti kuchli oʻsadi, keng shox-shabbali, shakli piramidasimon, bir yillik novdalari yoʻgʻon, toʻgʻri, jigarrang. Bargi yirik, qizgʻish-yashil, choʻzinchoq, uchiga tomon ingichkalashib boradi. Guli oq, hushboʻy, kattaligi bilan boshqa navlardan farqlanadi. Mevasi yirik (8 g), dumaloq, yaltiroq, toʻq-qizil yoki qoramtir-qizil rangda, seret, sersuv, shirin (13,8% qand). Koʻchati eqilgandan keyin 3 – 4-yili hosilga kiradi. Aprelning birinchi yarmida gullaydi, mayning oʻrtalarida pishadi. Mevasi 30 kungacha sifati buzilmay daraxtda turishi mumkin. Kompot, murabbo tayyorlanadi. Oʻzbekistonning barcha zonalarida ekiladi (qarang Gilos).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻsimliklar
Bahr ul-abʼyaz

Bahr ul-abʼyaz (arab, bahr – daryo, dengiz; abyaz – oq) – Oq Nilning Al-Gʻazal daryosi quyilgan joydan boshlab Koʻk Nilga qoʻshilgungacha atalgan arabcha nomi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bezash sanʼati

Bezash sanʼati — bezak sanʼati sohasi. Koʻcha, maydon, korxonalar hududini, jamoat binolari, parklarni bayramlarda yoki biror munosabat bilan vaqtincha, maʼlum muddatga moʻljallab bezatish, namoyishlarga, sayillarga, turli xalq tantanalariga badiiy ruh berish; shuningdek ekspozitsiya, vitrina, stend va shahar ko'rkini bezatish. Bezash sanʼati yeda meʼmorlik, tasviriy sanʼat, teatr sanʼati, fotografiya, yorugʻlik texnikasi vositalaridan foydalanib, sanʼatlar uygʻunligining eng ommaviy namunalari yaratiladi. Mahobatli sanʼatda bezak mustahkam xom ashyolar (tosh, metall, keramika, temir-beton)dan doimiy qilib ishlansa, B. yeda vaqtinchalik, lekin estetik taʼsir koʻrsatadigan darajada imkon boricha jozibali, be-jirim qilib tayyorlanadi. B. yeda har bir asar, har bir koʻrinish oʻziga xos tak-rorlanmas boʻlishi kerak.

Yevropa mamlakatlarida, Sharqning ayrim mamlakatlari (ayniqsa, Xitoy, Yaponiya)da Bezash sanʼati sanʼat sohasi sifatida xalq sayillari, diniy marosimlar, turli tantanalar va namoyishlar tari-xi bilan bogʻliq ravishda shakllandi, ri-voj topdi. Yevropada Uygʻonish da vridan bezatuvchilarning roli ortdi (Leonardo da Vinchi, P. Rubens kabi atoqli rassomlar Bezash sanʼati soxasida ham samarali ijod kdlganlar). Rossiyada Pyotr I davridan saroy tantanalariga maxsus bezatuvchi rassomlar jalb qilindi. Fransuz inqilobi va Parij kommunasi tantanalarida Bezash sanʼati siyosiy tashviqot vositasiga aylandi. 20-asrda B. yeda texnikaning roli ortdi, ayniqsa, elektrotexnikadan keng foydalaiiladigan boʻlindi, muzey va koʻrgazma eks-pozitsiyalarida bezash usullarini takomillashtirishga alohida eʼtibor qilindi. B. sdan koʻproq tijorat maq-sadlarida foydalaniladi, u tinchlik, ijtimoiy taraqqiyot va demokratiya uchun kurash vositasi sifatida xizmat qilmoqda.

Oʻzbekistonda Bezash sanʼati qadimdan mavjud. Tarixiy manbalar, qoʻlyozma kitoblardagi maʼlumotlarga koʻra, katta saroylar devorlari mahobatli rasmlar bilan bezatilgan boʻlib, bu rasmlar ham bezak, ham targibot vazifasini bajargan. Oʻrta asrlarda ham Oʻzbekiston hududida Bezash sanʼati yuksak taraqqiy etgan. Samarqand, Buxoro, Xiva va boshqa meʼmorlik yod-gorliklarida shu sanʼat ruhi saqpangan. Oʻzbekiston Bezash sanʼati ustalari milliy anʼanalarni rivojlantirib, zamonaviy bezash uslublaridan samarali foydalanmoqda (mas, Oʻzbekiston Mustaqilligi kuni, Navroʻz bayrami va boshqalar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vissarion Belinskiy

Vissarion Grigoryevich Belinskiy (1811.30.5(11.6), Sveaborg 1848.26.5 (7.6), Peterburg) — rus munaqkidi, publitsist, faylasuf. Oilasi Penza gubernyasining Chembar (hozirgi Belinskiy) shahriga koʻchib kelgan (1816). Chembar uyezd bilim yurtida (1822 — 24), Penza gimnaziyasida (1825 — 28) oʻqidi (ammo tugatmadi). Moskva universitetining til va adabiyot boʻlimiga o‘qishga kiradi (1829). Un-t adabiy toʻgaragida qatnashgani, krepostnoylikka qarshi yozilgan "Dmitriy Kalinin" romantik dramasi uchun oʻqishdan haydaladi (1832). 1834-yilda "Molva" gaz.da B.ning "Adabiy xayolot" degan dastlabki falsafa va estetikaga doir maqolasi bosilib chikdi. Shundan keyin B.ning tanqid va publitsistika sohasidagi samarali faoliyati boshlandi. "Teleskop" (1833 — 36), "Moskovskiy nablyudatel" (1838 — 39), soʻngra Peterburgda chiqadigan "Otechestvennoʻe zapiski" (1839 — 46), "Sovremennik" (1847 48) jur.larida ishladi. 1839 48 yillarda B. fiqolari maʼrifatchilikdan inqilobiy demokratiyaga ("Tanqid haqidagi soʻz", 1842; "Parij sirlari", 1844). F. Shelling va G. Gegel ruhidagi idealizmdan Feyerbax materializmiga ("Borodino jangi yilligi", 1839; "Mensel — Gyotening tanqidchisi" 1840; "Aqllilik balosi", 1840) tomon oʻzgardi. B. rus adabiyotidagi reachistik oqimning rahnamosiga aylandi. Sanʼat hodisasini aniq tarixiy nuqtai nazardan taxlil qilishga asoslangan estetika va adabiy tanqid qoidalarini ishlab chiqdi. Natural maktab tamoyillarini belgilab berdi. "Sof sanʼatoga, realistik ruhdagi adabiyotga zid oqimga qarshi kurashdi.

Manbalar 
 Polnoye sobraniye sochineniy |t. 1 — 13J, M. L., 1953 59; Maqolalar, T., 1948; Tanlangan asarlar, T., 1955.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Polyakov M., Vissarion Belinskiy, Lichnost — idem — epoxa, M., I960; Gulyayev N. A., Belinskiy i sovremennost, M., 1964.

Rossiya Imperiyasida vafot etganlar
Rossiya imperiyasi yozuvchilari
Rossiya imperiyasi kishilari
Bidʼat

Bidʼat (arabcha — yangilik kiritmoq, yangitdan yaratmoq) — nomaʼqul yangilik; din aqidalariga xilof yangilik. Dastlab xalifa Usmon (hukmronlik yillari 644—656)dan norozi odamlar, asosan shialar va xorijiylar uni Muhammad(s.a.v) soʻzlari va amallariga zid yangiliklar kiritganlikda, Bidʼatda ayblaganlar. Keyinroq islom dunyosida diniygʻoyaviy ixtiloflar va bahslar avj olgan paytda Bidʼat tushunchasi "notoʻgʻri yoki xato tasavvur", "yanglish fikr" degan maʼnolarni kasb etdi. Bidʼatga nimani kiritishning aniq chegarasi boʻlmagan. Muayyan amal bir fiqhiy mazhab vakillari tomonidan "nojoyiz yangilik", yaʼni islom ahkomlariga xilof ish deb baholansa, boshqa mazhab tarafdorlari uni Qurʼon va sunnaga muvofiq keladigan "haq yoʻl" deb bilganlar. Bu xildagi bahslar hamon uchrab turadi. Aytaylik, Imom Aʼzam mazhabiga koʻra, otabobolar mozorlarini ziyorat kilish, olamdan oʻtgan ajdodlar ruhi poklariga duoi fotiha savob ish sanaladi va shunga rioya qilib kelinadi. Ammo^nbaliyamazhabining vaxxobiypik oqimi vakillari bularni asossiz ravishda Bidʼat deb hisoblaydilar. Shundan foydalanib odamlarni yoʻldan urmoqchi, jamiyatda beqarorlik vujudga keltirmoqchi boʻladilar.

Bidʼat bemaʼni ran, safsata maʼnolarini ham anglatgan. Adabiyotda Bidʼat — xurofot, uydirma maʼnolarida keng ishlatiladi.

Umar ibn al-Xattob bid'atni muhokama qila boshladi va unga jamoat uchun tavsiya etilgan tarovih namozini o'qishni buyurdi, shundan so'ng: "Bu qanday yaxshilik bid'ati", dedi. Vahhobiylik va takfiriylar shialarni bid'atchi deb bilishadi.
Muhammad Baqir Majlisi bid'at ta'rifida shunday deydi:
"Payg'ambarimizdan keyin diniy e'tiqod yoki urf -odatlar sifatida taqdim etilgan narsa, lekin bu haqda hech qanday aniq bayonot berilmagan va bu umumiy qoidaga misol sifatida qaralmagan yoki bu amaliyot aniq taqiqlangan." Bu ta'rif bid'at deb hisoblanishi uchun yangilikni din nomidan qilish kerakligini bildiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Diniy atamalar
Toʻgarak chuvalchanglar

Toʻgarak chuvalchanglar (Nematoda) – birlamchi tana boʻshlikli chuvalchanglar sinfi. Tanasi ipsimon, duksimon, baʼzan limonsimon, bochkasimon; koʻndalang kesimi toʻgarak shaklda (nomi shundan). Erkin yashovchi toʻgarak chuvalchanglar mayda (0,05 mm dan 5, baʼzan 50 mm gacha), parazit turlari, odatda, mayda, lekin bir qancha turlari 20 – 40 sm ga, baʼzan 8,4 m ga yetadi (kashalotlar bachadonidan topilgan gigant platsentonema).

Toʻgarak chuvalchanglar ayrim jinsli; tuxum qoʻyadi yoki ayrim turlari tirik tugʻib koʻpayadi. Erkin yashovchi Toʻgarak chuvalchanglar bakteriyalar, suvoʻtlar, detrit bilan, ayrim turlari yirtqichlik qilib oziqlanadi. Toʻgarak chuvalchanglar orasida koʻp turlari hayvonlar, oʻsimlik zamburugʻlari va odamda parazitlik qiladi. 20000 dan ortiq turi bor. Yer yuzida juda keng tarqalgan; tuproq, dengiz va chuchuk suvlarda xay von va oʻsimlik toʻqimalarida uchraydi. Odam va hayvonlarga askaridolar, rishta, trixina va boshqa, qishloq xoʻjaligi. ekinlariga boʻrtma nematodalar, kartoshka, sholi, bugʻdoy nematodalari va boshqa ziyon keltiradi. Oʻzbekistonda sabzavot va poliz ekinlari boʻrtma nematodalar bilan kuchli zararlanadi.

Manbalar
Bogʻi Bobur

BOGʻI BOBUR — Kobul shahrida Bobur barpo etgan bogʻ (1515—20). B. B. shaharning Sherdarvoza tepaligi yon bagʻridagi bir necha ga maydonni egallagan nihoyatda xushmanzara, obod, shahar aholisining oromgoh va ziyoratgoh joyi. Har yili 21-mart (Navroʻz kuni)da koʻchat oʻtqazish marosimi shu bogdan boshlanadi. Bogʻda Bobur makbarasi, uning yonida Boburning kichik oʻgʻli Hindol, nevaralari: Ruqiya Sulton begim, Hakim Mirzo va boshqa avlodlarining qabrlari joylashgan. Bogʻ ichida oq marmardan ishlangan kichik masjid, maktab, jismoniy mashq maydonchalari, hovuz, obod choyxona va supalar bor. Mevali daraxtlar va gullar hamda Bobur davridan qolgan azim chinorlar bogʻning koʻrki. B. B.ning atrofi kungurador devor bilan qurshalgan. Bobur B. B.dan tashqari Afgʻoniston va Hindistonda Oʻrta Osiyo anʼanalari asosida oʻnlab bogʻlar bunyod etgan (Bogʻi Kalon, Bogʻi Vafo, Zarafshon bogʻ, Dilorom bogʻ, Orom bogʻ va boshqalar). Bu bogʻlardagi ariqlar tekis va toʻgʻri olinib, daraxtlar tartib bilan oʻtqazilgan. Gullar ekilib, atrofiga mayda rangdor toshlar terilgan. Hindiston va Afgʻonistonda boʻlmagan oʻsimlik va daraxtlar Movarounnahrdan olib borilgan. Afgʻonistonda uzoq yillar davomida boʻlayotgan fuqarolar urushi tufayli B. B.ga birmuncha zarar yetdi.

Andijon shahrining janubi-sharqida — Bogʻishamolda B.B.ning ramziy shaklida maxsus bogʻ bunyod etildi. Ushbu bogʻ ham Kobul shahridagi bogʻga taqlidan B.B. deb yuritiladi (qarang Bobur milliy bogʻi majmuasi).

 

Afgʻoniston meʼmoriy yodgorliklari
Temuriylar maqbaralari
Bozor (jurnal)

"BOZOR, PUL VA KREDIT" ("Rinok, dengi i kredit") — Oʻzbekistondagi bank xodimlari, tadbirkor va ishbilarmonlarning ilmiyamaliy oylik jurnali. Toshkent shahrida 1996-yil sentabrdan oʻzbek va rus tillarida nashr etiladi. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, "Oʻzagrosanoatqurilishbank", "Paxtabank", "Tadbirkorbank", "Oʻzsavdogarbank", Oʻzbekiston Respublikasi Xalq banki, "Oʻzaviabank", "Trastbank", "Gʻallabank", "Turon" banki, "Aloqabank", "Zamin" banki va boshqa Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va boshqa banklar hamda ularning mijozlari faoliyatini yoritadi. Asosan, Oʻzbekiston pulkredit tizimining shakllanishi, tijorat banklarini boshqarish, investitsiya faoliyatini faollashtirish, bank xizmatlarining yangi shakllarini joriy etish, kreditlardan samarali foydalanish, shuningdek soliq, xususiylashtirish, koʻchmas mulk kabi iqtisodiy masalalarda turli sharhlar va xabarlar, maslahatlar hamda boshqa material lar beradi. Adadi rus va oʻzbek tilida 4300 nusxa (2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston jurnallari
Bozorqalʼa

Bozorqalʼa — Beruniy shahridan 40 km sharkda, Amudaryoning oʻng sohilidagi shaharqalʼa harobasi (miloddan avvalgi 6— 4-asrlar). S. P. Tolstoyerahbarligidagi Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyam topib oʻrgangan (1938). Shahar toʻgʻri toʻrtburchak tarhli; binolar paxsa va xom gʻishtdan qurilgan, nishon tuynukli (tirkash) va burjli qoʻsh mudofaa devori bilan oʻralgan. Devorlar oraligʻidagi yoʻlakning eni 3 m. Gʻishtlar 40×10 sm hajmda, maxsus tamgʻali boʻlgan. Qalʼa (100×120 m) shaharning sharqiy burchagida joylashgan. B. hududidan turar joy va kulolchilik ustaxonalarining qoldiqlari, sirli sopol idishlar, ogʻzi keng, chambari jimjimador, tagi yassi xum, tosh yorgʻuchoqlar, ostodonlar, qad. Misr xudosi Bes, odam va hayvonlar haykalchalari, zebziynat buyumlari topilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Qoraqalpogʻiston
Maʼmur Boymurodov

Maʼmur Boymurodov (1942, Koson tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1993). Qarshi pedagogika institutining geografiya fakultetini tugatgan (1968). 1968-yildan Koson tumanidagi 62maktabning geogr. oʻqituvchisi. Boymurodov geogr. fanini chuqurlashtirilgan dastur asosida oʻqitib, oʻquvchilarning maʼnaviy tarbiyasiga alohida ahamiyat beradi, boy milliy qadriyatlarni ularga singdirishda dars va darsdan tashqari tadbirlardan unumli foydalanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1942-yilda tugʻilganlar
Koson tumanida tugʻilganlar
Boysungʻur Mirzo

Boysungʻur, Boysunqur, Boysunqar (1477/78—1499) — Movarounnahr hukmdori (1495, 1497). Temuriylar sulolasi aʼzosi.

Bousungʻur Mirzo - 1477-yil Hisorda tugʻilgan. Otasi Sulton Mahmud Mirzo. Onasi Poshshabegim - turkmanlardan.

Otasi Sulton Mahmud davrida u Buxoro hokimi boʻlgan. 

Otasi vafot etgach Samarqand va Hisor beklari kelishib, Buxorodan 18 yoshli Boysungʻur Mirzoni chaqirib olib, Samarqand taxtiga oʻtqazishadi. Samarqanddagi hukmdorlik yillari 1495-1497.

Uning hukmdorligi davri notinch edi, ichki ziddiyatlar va taxt uchun kurashlar uning hukmronligiga doimi rahma solgan.

Boburning xabar berishicha, u jasur va adolatli hukmdor boʻlib, "Odiliy" taxallusida sheʼlar yozgan. Sheʼrlari Samarqandda shunchalik mashhur boʻlganki, hattoki gʻazallari kirib bormagan xonadon kam boʻlgan. Afsuski, ular saqlanib qolmagan.

Toshkent xoni Sulton Mahmudxon Samarqandni egallash uchun qoʻshin tortadi, ammo niyatiga yetolmay, qaytib ketadi. Boysungʻur Mirzoning Hisor beklari bilan kelishib ish koʻrishi Samarqand beklariga yoqmaydi. Ular Darvesh Tarxon boshchiligida Qarshidan Boysungʻur Mirzoning ukasi - Sulton Ali Mirzoni chaqirib, taxtga oʻtqazishadi. Boysungʻur Mirzo oʻlimga buyuriladi. Ammo u qatldan qochib, qayta taxtni egallashga erishadi. Sulton Ali Mirzo Buxoroga qochadi. Boysungʻur Mirzo nafasini rostlab, Buxoroga yurish qiladi, ammo Sulton Ali Mirzo bilan boʻlgan janga yengilib, chekinadi. Ukasi Sulton Ali, akasi Sulton Masʼud Mirzo hamda amakivachchasi Bobur Mirzoning birlashgan qoʻshini 1496-yil Samarqandni qamal qilishadi. Qishda qamal toʻxtatilib, 1497-yil mayda qayta qamal boshlanadi. Boysungʻur Mirzo Dashti qipchoq hukmdori Shayboniyxondan yordam soʻrashga majbur boʻladi. Ammo Shayboniyxon tayinli yordam berolmay, Turkistonga qaytib ketadi. Bobur Mirzo Samarqandi 7 Oy qamal qiladi. Noiloj qolgan Boysungʻur Qunduz amiri Xisravshoh [[huzuriga qochadi. U bilan kelisha olmagan Xisravshoh 1499-yil Boysungʻur Mirzoni qatl ettiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boychechak (qoʻshiq)

"BOYCHECHAK" — mavsumiy marosim qoʻshigʻi. Turkiy xalqlarda qadim zamonlardan kattalar, keyinchalik bolalar tomonidan kuylab kelingan. Bolalar erta bahorda dala va bogʻlardan boychechaklar terib, undan guldastalar yasaganlar, tol navdalaridan chambarlar qilib, boshlariga kiyganlar hamda guldastalar koʻtargan holda uyma-uy yurib, "Boychechak" qoʻshigʻini aytganlar, uy egalariga gullar ulashganlar. Bolalardan biri asosiy toʻrtliklarni kuylagan, qolganlari naqarotni joʻr boʻlib ijro etishgan. Shu tariqa uy egalaridan sovgʻasalomlar olishgan.

Boychechak qushiqlarida dehqonlar ekintikin ishlarini boshlashga, chorvadorlar chorvasini qishlovdan yaylovga koʻchirishiga daʼvat qilingan. Koʻklamga xos tabiat hodisalari, xalq anʼanalari shavqzavq bilan tarannum etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yuriy Bondarev

Yuriy Vasilyevich Bondarev (1924. 15. 3, Orsk) — rus yozuvchisi. Oddiy askarlarning qahramonligi, insonning urushdagi ruhiyati B. ijodining bosh mavzuidir ("Batalonlar oʻt ochishni soʻraydi" povesti, 1957; "Issiq qor" romani, 1969 va boshqalar). "Sukunat" romani (1962) tinch hayotga qaytish haqida, "Sohil" (1975), "Saylov" (1980), "Oʻyin" (1985) kabi romanlarida insonning oʻz davri, vatani bilan aloqalari haqidagi axloqiyfalsafiy mulohazalari aks etgan.

Manbalar 

Rossiyalik yozuvchilar
1924-yilda tugʻilganlar
15-martda tugʻilganlar
2020-yilda vafot etganlar
Sovet yozuvchilari
Rossiya yozuvchilari
Boshlangʻich taʼlim (jurnal)

Boshlangʻich ta’lim — 1-4-sinf oʻqituvchilari, pedagogika. kollejlari, pedagogika. institutlarining boshlangʻich taʼlim fakultetlari talabalariga moʻljallangan 2 oyda bir marta chiqadigan ilmiy metodik, axloqiy-taʼlimiy ommabop jurnal. Muassis: Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi. 1992-yil yanvardan nashr etiladi. Jur. koʻp rangli boʻlib, uning sahifalarida boshlangʻich taʼlim oʻquv rejasidagi oʻquv fanlarini oʻrganishga oid ilmiy metodik maqolalar, ilgʻor oʻqituvchilar tajribalari yoritilgan materiallar, iqgisodiy taʼlim va tarbiyaga oid maqolalar, boshlangʻich sinflarda sinfdan tashqi oʻqish uchun badiiy asarlardan parchalar berib boriladi. Adadi 22000 nusxadan ortiq (2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Sky Group

Sky plc – Yevropadagi sunʼiy yoʻldosh orqali telekoʻrsatuvlar beruvchi eng yirik xususiy kompaniyalardan biri. 1990-yilda K. R. Myordokning „Skay Televisione“ kompaniyasi bilan „British Satellayt Brodkasting“ (British Satellite Broadcasting) konsorsiumi qoʻshilishi natijasida tashkil etilgan. Uning qarorgohi Londonda joylashgan. Gʻarbiy Yevropa uchun ingliz tilida 6 kanal (ommaviy koʻngil ochar tomoshalar, komediyalar, sport koʻrsatuvlari, yangiliklar; kinofilmlar – 2 kanal)da koʻrsatuvlar beradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boris Brovsin

Boris Vasilyevich Brovsin (1903. 20.9, SanktPeterburg — 1987.15.1, Toshkent) — rus kompozitori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1973). Leningrad konservatoriyasini tugatgan (1932). 1939-yildan Oʻzbekiston radiosi simfonik orkestrining bosh dirijyori. Asosan cholgʻu va musiqali teatr uchun asarlar yaratgan. Simfonik orkestr uchun "Fargʻona syuitasi" (Yunus Rajabiy bilan hamkorlikda), "R. Zorge xotirasiga" simfonik poema, simfoniya, skripka va orkestr uchun konsertlar muallifi. U oʻzbek musiqa merosi va bastakorlar ijodiga xos ohanglariga tayanib, "Tohir va Zuhra" (T. Jalilov bilan, 1951, 3tahriri 1968), "Dahshatli kunlarda" (1984) operalari va "Semurgʻ" baletini yaratgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1903-yilda tugʻilganlar
1987-yilda vafot etganlar
15-yanvarda vafot etganlar
20-oktyabrda tugʻilganlar
Budda sanʼati

Budda sanʼati — qadimda va oʻrta asrlarda buddizm tarqalgan mamlakatlarda ushbu din taʼsirida va uning gʻoyalarini targʻib qilish jarayonida vujudga kelgan sanʼat. Budda sanʼati dastlab Hindistonda paydo boʻlgan, keyinchalik Shri Lanka (Seylon), Indoneziya, Myanma (Birma), Tailand, Yaponiya, Xitoy, Kamboja (Kampuchiya), Koreya va boshqa mamlakatlarning afsona va marosimlarida turlicha talqin etilgan. Ilk buddizm davri buda yerda Budda oʻrniga qadimiy hindlarning osmon jismlari bilan bogʻliq tasavvurlariga asoslangan turli ramzlar (gʻildirak, sher, muqaddas daraxt kabilar) tasvirlangan. Buddani inson qiyofasida tasvirlash milod boshlarida Gandhara va Matxuri sanʼatidagina paydo boʻldi (yana qarang Gandhara sanʼati), keyinchalik koʻp mamlakatlarda haykaltaroshlik va rassomlik sanʼatida uning turli qiyofalari yaratildi. Budda yeda asosiy shaxs Budda — din asoschisi shahzoda Siddhartha Gautama boʻlib, u sanʼat asarlarida asosan uch holatda tasvirlanadi: tik turgan Budda — voiz; chordona qurib oʻtirgan Budda — fikrxayolga chumgan mutafakkir; yotgan Budda — yorugʻ dunyodan koʻz yumgan Budda. Hindistonda Budda bilan bogʻliq sanʼatning qadimiy yodgorliklari yuzaga kelgan, ramzlar va obrazlar doirasi, budda inshootlari — meʼmorlik, haykaltaroshlik, rangtasvirning oʻziga xos uygʻunligini yaratgan gʻor ibodatxonalari, Budda hayotiga oid afsonaviy voqealar sharafiga qurilgan va muqaddas yodgorliklarni saqlagan stupalar; gʻor ibodatxonalari va stupalarga uxshash yodgorliklar (pagoda, dagoba, suburgan va boshqalar) boshqa mamlakatlarda keng tarqalgan. Xitoy, Yaponiya, Koreyada turli xil yogʻoch ibodatxonalar tipi yaratildi, buddizm mazmunidagi mahobatli rassomlik bilan birga dastgoh rassomligi ham rivojlandi. Indoneziya, Kamboja va boshqalarda Budda bilan bogʻliq tosh ibodatxonalar va ibodatxona ansambllari, Hindiston, Birma, Nepalda monastir majmualari, Tibet, Moʻgʻuliston, Buryatiya va boshqalarda lamaizm monastir ansambllari yuzaga keldi.

Markaziy Osiyoda buddizm milod boshlaridan keng tarqalgan. Oʻzbekiston, Tojikiston, Turkmenistan, Qirgʻiziston hududidan oʻrta asrga oid Budda sanʼati yodgorliklari topilgan. Kushan podsholigi hududida yashagan xalqlar turli dinlar qatori buddizm diniga eʼtiqodda boʻlganligi aniqlangan. Kushan tangalarida buddizmga oid shaxslar tasvirlangan. Budda yeda mahobatli qurilishlar (koʻpincha budda monastirlari qurish) katta oʻrin tutgan, ular haykallar va devoriy rasmlar bilan bezatmpgan. Ayritomdan yer osti monastiri (sangarama), Qoratepashm — gor ibodatxona (vihara), shuningdek Chingiztepa, Dalvarzintepadan qadimiy gʻor monastirlar majmuasining qoldigʻi topilgan. Topilmalar orasida ohaktoshga oʻyib ishlangan, ganch va loydan tayyorlangan haykallar, rangli devoriy rasmlar va Budda sanʼati ga xos boshqa sanʼat qoldiqlari bor. Jumladan, Zurmalaminorasi Budda stupasining qoddigʻi hisoblanib, u uch qavatli boʻlgan deb taxmin qilinadi. Budda sanʼati namunalari qayerdan topilganligidan qati nazar shaklan va mazmunan oʻxshash boʻlgan.

Bahodir Turgʻunov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bugʻlanish (agrometeorologiya)

BUGʻLANISH, yalpi bugʻlanish, evapotranspiratsiya (agrometeorologiyada) — tuproq yuzasi hamda oʻsimliklardan bugʻlanadigan nam (transpiratsiya) miqdori yigʻindisi. B. tuproq namligi, uning xususiyati, tuproq nam sigʻimi, toʻshama sirt rangi, havo temperaturasi va nisbiy namligi, shamol va 6. omillarga bogʻliq. B. toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan agrotexnik tadbirlarni ishlab chiqish, sugʻorish vaqti va normalarni aniqlash, qurgʻoqchilikka turlicha chidamli ekinlarni rayonlashtirishda, hosilni prognozlash va boshqalarda foydalaniladi. Oʻrta Osiyoning dehqonchilik mintaqalarida B. hisobiga tuprokdan yoʻqotiladigan namlik (bugʻlanuvchanlik) bir yilda 1200–2000 mm va undan koʻproqni tashkil etadi. Bu esa yillik yogʻin miqdoriga nisbatan 10—15-marta, vegetatsiya davridagi yogʻinlarga nisbatan esa deyarli 40—50-marta koʻpdir. Natijada ekinlarni sunʼiy sugʻorishga toʻgʻri keladi. Sugʻorish normasi gidromorf tuproqlarda 3—4 ming m³/ga, avtomorf tuproqlarda esa 6—7 ming m³/ga. Namlik sarfini kamaytirish uchun tuproqni yumshatish, almashlab ekishni toʻgʻri tashkil etish, organik oʻgʻitlarni ishlatish, tuproq strukturasini yaxshilaydigan sunʼiy moddalar solish va boshqa tadbirlar qoʻllanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Byerkneslar

Byerkneslar (Bjerknes) – ota va oʻgʻil norveg geofiziklari: 1) Vilgelm Friman Koren (1862— 1951) – meteorologiyada frontologik ilmiy maktab asoschisi. Suyuqlik yoki gazda sirkulyatsiyaning tezlashishi toʻgʻrisidagi teorema, siklonlarning toʻlqin nazariyasi muallifi. Obhavoni oldindan aytishning dinamik usullarini ishlab chiqqan. Norvegiyada obhavo xizmatiga asos solgan (1917); 2) Yakob (1897—1975) – atmosfera frontlari haqidagi taʼlimot asoschilaridan biri. Asarlari siklonlar evolyutsiyasiga, ularning atmosferaning umumiy sirkulyatsiyasidagi ahamiyatiga, okean suvlarining atmosfera jarayonlariga taʼsiri va boshqalarga doyr.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Argol

Argol Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
746 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 23,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 31,7 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Arzano (Fransiya)

Arzano Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1324 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 34,0 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Audierne

Audierne Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
2471 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 852,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 2,9 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Bannalec

Bannalec Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
5016 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 64,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 78,1 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Baye (Finistère)

Baye Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1061 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 145,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,3 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Bénodet

Bénodet Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
2750 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 261,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 10,5 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Berrien

Berrien Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
940 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 55,8 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Beuzec-Cap-Sizun

Beuzec-Cap-Sizun Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1037 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 34,7 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Bodilis

Bodilis Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Morlaix tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1302 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 65,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 20,0 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Bohars

Bohars Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Brest tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
3170 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 434,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,3 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Bolazec

Bolazec Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
206 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 17,4 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Botmeur

Botmeur Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
227 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 13,6 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Botsorhel

Botsorhel Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Morlaix tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
484 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 18,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 25,8 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Bourg-Blanc

Bourg-Blanc Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Brest tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
3174 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 112,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 28,3 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Brasparts

Brasparts Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1013 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 47,8 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Brélès

Brélès Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Brest tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
779 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 55,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 14,1 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Brennilis

Brennilis Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
467 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 19,1 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Briec

Briec Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
4603 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 67,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 67,9 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Brignogan-Plage

Brignogan-Plage Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Brest tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
849 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 235,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,6 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Camaret-sur-Mer

Camaret-sur-Mer Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
2618 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 225,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 11,6 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Carantec

Carantec Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Morlaix tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
2724 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 302,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 9,0 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Carhaix-Plouguer

Carhaix-Plouguer Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
7648 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 296,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 25,8 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Cast (Bretagne)

Cast Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1382 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 36,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 37,7 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Châteaulin

Châteaulin Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
5337 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 256,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 20,8 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari

sk:Châteaulin
Châteauneuf-du-Faou

Châteauneuf-du-Faou Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
3595 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 84,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 42,4 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Cléden-Cap-Sizun

Cléden-Cap-Sizun Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
986 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 51,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 19,0 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Cléden-Poher

Cléden-Poher Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1031 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 34,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 29,7 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Cléder

Cléder Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Morlaix tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
3786 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 101,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 37,3 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Clohars-Carnoët

Clohars-Carnoët Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
3956 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 114,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 34,7 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Clohars-Fouesnant

Clohars-Fouesnant Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1899 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 145,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 13,1 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Coat-Méal

Coat-Méal Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Brest tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
870 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 80,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 10,8 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Collorec

Collorec Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
647 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 28,8 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Combrit

Combrit Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
3364 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 139,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 24,1 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Commana

Commana Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Morlaix tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
985 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 25,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 39,3 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Concarneau

Concarneau Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
19.453 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 474,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 41,0 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Confort-Meilars

Confort-Meilars Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Quimper tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
752 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 51,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 14,5 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Coray

Coray Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1625 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 52,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 31,2 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari
Crozon

Crozon Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Finistère departamenti Châteaulin tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
7535 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 93,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 80,3 km2.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari    Finistère shaharlari