yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Bombo leguero

Bombo leguero (, shuningdek uni   den ham atashadi. U asli Santyago del Estero provinsiyasida yaratilgan katta kreol barabani boʻlib, argentincha anʼanaviy baraban hisoblanadi. Legüero nomi uzunlik birligidan — ligidan kelib chiqqan va taxminan 5 kilometrga teng. Mazkur barabanning ovozi tekislikda, bir liga masofasida eshitiladi, deb ishonilgan.

U seibo daraxtining boʻsh ichli qattiq tanasidan yasalib, odatda echki, sigir, qoʻy yoki guanako (lama) terisi bilan qoplanadi. Baraban tovushiga chuqurlik qoʻshish uchun moʻyna terisining tashqi tomoni qoʻllanadi. Baraban yevropacha eski harbiy barabaniga oʻxshash tuzilishga ega — landsknexttrommel (). Ikki membranani taranglatish uchun teri bilaguzuk halqalariga oʻxshash narsa bilan mahkamlanadi. Barabanda yelka tasmasi ham mavjud.

Tovushlar yumshoq uchlari ega boʻlgan ikkita yogʻoch tayoqcha yordamida chalinadi. Zarbalar membranada ham, yogʻoch ramkada ham birdek qoʻllanadi. Ushbu asbobni chaluvchi musiqachini bombisto deb atashadi.

Bombo leguero Argentina folklorining muhim elementi hisoblanib, Zamba va Chakarera xalq raqslari uchun, shuningdek, Lotin Amerikasining samba, salsa va shu kabi boshqa musiqiy janrlari musiqa uchun ham qoʻllanadi.

Bombo leguero Lotin Amerikasining koʻplab musiqachilari tomonidan chalinadi: Los Chalchaleros, Tremor, Domingo Cura, Los Fronterizos, Carlos Rivero, Soledad Pastorutti va Mersedes Sosa.

Yana qarang 

 Barabanlar roʻyxati kelib chiqishi boʻyicha

Manbalar

Havolalar 

 Bombo leggeroni qanday oʻynashga misollar
 Bombo Leguero — YouTube

 

Musiqa asboblari
Bangu

Bangu (danpigu) — xitoycha zarbli cholgʻu asbobi boʻlib, bir tomonlama kichik baraban hisoblanadi. U qavariq tomoni yuqoriga qaragan, massiv devorli shaklidago yogʻoch qutiga ega. Qobiqning oʻrtasida kichik bir teshik bor. Teri pardasi tananing qavariq qismiga choʻzilib, usti tirgaklar bilan mahkamlangan boʻladi.

Tovush ikki tayoqning urishi natijasida chiqadi. Qatlamning oʻzgarishiga taʼsir qilish joyi membrananing markazidan periferiyaga oʻtish orqali erishiladi. Oʻyin davomida bangu uchoyoqqa oʻrnatiladi.

Bangu xalq musiqasida, shuningdek, opera orkestrlarida va turli musiqa ansambllarida ham keng qoʻllanadi. Teatrlarda u dirijyor tomonidan ijro etiladi, bangu yordamida orkestr musiqachilariga va sahnadagi artistlarga shartli signallar beradi. Banguni baʼzan yakkaxon cholgʻu asbobi sifatida ham ijro etiladi.

Havolalar 

 Bangu // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978.
 Bangu // A — Gong. — M. : Sovetskaya ensiklopediya : Sovetskiy kompozitor, 1973. — (Ensiklopedii. Slovari. Spravochniki : Muzikalnaya ensiklopediya : [v 6 t.] / gl. red. Yu. V. Keldish ; 1973—1982, t. 1).
 
 
Pages with unreviewed translations
Klarnet d’amur

Klarnet d’amur (, , tom maʼnoda „Muhabbat klarneti“) — yogʻoch puflama cholgʻu asbobi, XVII asrning ikkinchi yarmi — XIX-asr boshlarida qoʻllangan kamyob turdagi klarnet.

Tasviriy asbob singari, klarnet d’amur bitta tayoq va silindrsimon trubkadan iborat edi, lekin bu trubkaning kengligi oddiy klarnetnikidan ozroq, tovush teshiklari ham torroq edi. Bundan tashqari, trubaning munshtuki biriktirilgan qismi ixchamlik uchun bir oz bukilgan boʻladi (klarnet d’amur korpusi klarnetdan uzunroq boʻlgan). Nihoyat, asbobning ajralib turadigan xususiyati nok shaklidagi ogʻzi edi (ingliz surnayi kabi). Bu xususiyatlarning barchasi asbobga oʻziga xos yumshoq tovush berganligi uchun u oʻz nomiga ega boʻlgan. Klarnet d’amur oddiy klarnetda mavjud boʻlganidan pastroq tovushlarni ijro etish uchun moʻljallangan boʻlib, odatda „in G“ sozlangan (sol sozlamasida; „in As“ va „in F“ modellari ham uchrab turgan), yaʼni u in B klarnetdan pastda kichik tersiyada jaranglagan.

Klarnet d’amur asosida, XVIII-asrning oxiriga kelib, musiqa ustalari bassetgornni — texnik jihatdan ancha rivojlangan va tez mashhurlikka erishgan asbobni yaratdilar. Aynan bassetgorn paydo boʻlganligi sababli Klarnet d’amur XIX-asrning boshlarida musiqa amaliyotidan chiqib ketgan. Hozirda bunday asboblar ishlab chiqarilmaydi va qadimgi klarnet d’amurlarning bir nechta nusxalarini musiqa asboblari muzeylarida tomosha qilish mumkin.

Manbalar

Havolalar  
 F. Jeffri Randall. Klarnet. 2-nashr. London: Ernest Benn, 1957-yil.
Tarixiy musiqa asboblari
Klarnet
Chaqaloqlarda vezikulopustulyoz

Vezikulopustulyoz — mahalliy teri infeksiyasining eng keng tarqalgan shakllaridan biri. Kasallikning asosi — ekkrin ter bezlarining yalligʻlanishi.

Qoʻzgʻatuvchilar 
Vesikulopustulozning qoʻzgʻatuvchisi asosan gramm-musbat mikroblar (stafilokokklar, streptokokklar), kamroq gramm-manfiy (Klebsiella, E. coli). Soʻnggi yillarda zamburugʻ patogenlari, xususan, Candida albicans qayd etila boshlandi.

Tasnifi 
Baʼzi hollarda bolaning infeksiyalanishi hatto tugʻruq paytida yoki uning homila ichi hayoti davrida sodir boʻlishi mumkin. Bunday holda biz tugʻma vesikulopustuloz haqida gapirishimiz mumkin. Bu ehtimol, homilador onada davolanmagan infeksiya oʻchogʻi yoki stafilokokk kasallillarni oʻtkazgani bilan bogʻliq. Terining morfologik elementining shakllanishi, evolyutsiyasi va tushishining butun jarayoni (tegishli davolash bilan) tugʻilgan paytdan boshlab oʻrtacha 2-3 kun davom etadi. Agar hayotning 5-7 kunidan keyin sogʻlom bolaning terisida yiringli toshmalar paydo boʻlsa, bu tugʻruqdan keyingi infeksiya uchun signal boʻlishi mumkin. Bu holat orttirilgan vesikulopustuloz deb ataladi.

Klinikasi 
Bolaning terisida, asosan, terining katta burmalarida, bosh terisida, sonlar yuzasida birlamchi morfologik elementlar paydo boʻladi — shaffof tarkib bilan toʻldirilgan tariq urugʻining kattaligidagi pufakchalar koʻrinishida. Kelajakda pufakchalar pustulaga (xoʻppoz) aylanadi. 2-3 kundan keyin pustula quriydi, qobiqlarni hosil qiladi. Bundan tashqari, uning oʻz-oʻzidan ochilishi, drenajlanishi, eroziyaga aylanishi, keyinchalik qobiq bilan qoplanishi ham mumkin. Qanday boʻlmasin, kasallikni yetarli darajada davolash bilan, qobiqlar tushganidan keyin terida na izlar, na depigmentatsiyalar qolmaydi. Kasallikning kechishi yaxshi sifatli
.

Davolash 
Bola yetarli harorat rejimida gigienik vannalar qabul qiladi, dezinfektsiyali eritmalardan foydalaniladi (1 % li kaliy permanganat eritmasi
nitrofural, 0,05 % xlorgeksidin eritmasi va boshqalar), pustulyar elementlar kuniga 2 marta anilin boʻyoqlari bilan ishlov beriladi.

Havolalar 
vezikulopustulez-u-detej

Manbalar 

 

Kasalliklar
Tibbiy fanlar
Tibbiyot
Jimjitlik kodeksi (film)

"Jimjitlik kodeksi" — Zinoviy Royzman tomonidan suratga olingan kriminal detektiv boʻlib, Georgiy Vayner va Leonid Slovinning „Oyning qorongʻu tomonida“ hikoyasi asosida 1990-yilda suratga olingan. Keyinchalik, filmning 2-qismi, „Jimjitlik kodeksi 2: Qora baliq izidan“ nomi bilan suratga olindi.

Syujeti 
Filmdagi voqealar rivoji 1980-yilda Jizzax va Toshkent shaharlarida boʻlib oʻtadi. Jizzaxdan uncha uzoq boʻlmagan „Chiroyli“ nomi ostidagi yozgi kafeda Jizzax viloyati ichki ishlar boshqarmasi jinoyat qidiruv boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari, mayor Andrey Pak qurolli hujum qurboni boʻladi. U bilan birga hamkasbi ham voqea joyida halok boʻladi. Ushbu qotillikni tergov qilish chogʻida filmning bosh qahramoni podpolkovnik Toʻra Samatov dastlab viloyat jinoyat qidiruv boshqarmasi boshligʻi lavozimidan ozod etiladi, soʻngra mahalliy jinoiy uyushma tomonidan kuzatuv ostiga olinadi. Ularning jinoiy toʻdasiga restoran direktori, sobiq huquq-tartibot idoralari xodimlari, Oʻzbekiston SSR yuqori martabali amaldorlari va Samatovning boshligʻi, general-mayor Aʼzamovlar kiradi. Filmning kulminatsion nuqtasida, ichki ishlardagi xizmatdan haydalgan Toʻra Samatov, uning doʻsti va isteʼfodagi kapitan Valentin Silov mahalliy ichki ishlar xodimlarining korruptsion hatti-harakatlariga nuqta qoʻyishadi.

Rollarda 
 Murod Rajabov — viloyat jinoyat qidiruv boshqarmasi boshligʻi, militsiya podpolkovnigi Toʻra Samatov
 Aleksandr Fatyushin — isteʼfodagi militsiya kapitani Valentin Silov
 Irina Shevchuk — Toʻra Samatovning rafiqasi Nina
 Nabi Rahimov — militsiya general-mayori Hamid Aʼzamov
 Oʻlmas Yusupov — militsiya polkovnigi Ravshan Gʻofurov
 Behzod Hamroyev — militsiya leytenanti Jamol Ahmedov
 Javlon Hamroyev — Xalaf
 Hojiakbar Nurmatov — militsiya polkovnigi Hazratqulov
 Behzod Muhammadkarimov — militsiya katta leytenanti Alisher Gʻofurov
 Pol Butkevich — adliya maslahatchisi Anatoliy Nikolayevich
 Melis Abzalov — Odil Vohidov
 Shuhrat Ergashev — Shomil
 Ato Muhammadjonov — Hamidulla Nosirov
 Nozim Toʻlaxoʻjayev — Salim Kamolov
 Farhod Haydarov — Ummat
 Leonid Kim — militsiya mayori Andrey Pak
 Badal Nurmuhamedov — Toʻlqin Azimov
 Inogʻom Odilov — avtomobil nazorati haydovchisi
 Rafiq Yusupov — haydovchining sherigi
 Mahmud Tohiriy — Inoyatxoʻja
 Oʻlmas Alixoʻjayev — Rahmatulla
 Tamara Shakirova — epizodda ishtirok etgan

Manbalar

Tomosha qilish uchun 
Kodeks molchaniya Youtube.com
1990-yil filmlari
Sovet Ittifoqi filmlari
Oʻzbekfilm kinostudiyasi filmlari
Oʻzbekfilm kinostudiyasi teleseriallari
Zinoviy Royzmanning filmlari
Politsiya xodimlari haqida filmlar
Jimjitlik kodeksi 2: Qora baliq izidan

“Jimjitlik kodeksi-2” televizion versiyasida “Qora baliqning izidan” nomi bilan mashhur boʻlgan 1993-yilda Rossiya va Oʻzbekiston hamkorligida suratga olingan kriminal detektiv. Georgiy Vayner va Leonid Slovinning „Oyning qorongʻu tomonida“ hikoyasi asosida 1990-yilda suratga olingan Jimjitlik kodeksi filmining davomi. Ushbu film har biri 85 daqiqadan boʻlgan ikki qismdan iborat. Mazkur film ekranga chiqqandan keyin Georgiy Vayner va Leonid Slovinning "Qora baliq izidan" kitobi nashr etildi.

Syujeti 
Filmning bosh qahramoni podpolkovnik Toʻra Samatov Oʻzbekistondagi giyohvand moddalar savdosiga qarshi kurashib, katta jinoiy toʻdani ustidan gʻalaba qozonadi. Ammo jinoyatchilar Samatovni tinch qoʻymay, har xil uydirmalar bilan qamoqqa oldirishadi. Uning xotini va oʻgʻli ham avtohalokat tufayli olamdan koʻz yumadi. Oradan 6 yil vaqt oʻtadi. 1986-yil Samatov ishi qayta koʻrib chiqiladi, hech qanday jinoyat alomatlari topilmagach, qamoqdan ozod qilinadi. U Kaspiy dengizining sharqiy qirgʻogʻidagi shaharga militsiya boshligʻi lavozimiga tayinlanadi. Bu shaharda hech narsadan tap tortmagan brakonyerlar baliqlarni tuxum qoʻyish vaqtida tutib, ularni mahalliy hokimiyat oʻrtasida tarqatadilar. Podpolkovnik tayinlanishidan avval ham shaharda baliqlarni muhofaza qilish punkti yoqib yuborilgan va yongʻin oqibatida inspektor Sattor Abbosov halok boʻlgan edi. Bu qora ikra va osetr baliqlarini sotish bilan shugʻullanuvchi jinoiy uyushmaning ishi boʻladi. Samatov va uning yordamchisi Silov toʻdaning jinoiy faoliyatiga nuqta qoʻyishadi.

Rollarda 
 Murod Rajabov — podpolkovnik Toʻra Samatov
 Aleksandr Fatyushin — mayor Valentin Silov
 Irina Shevchuk — Toʻra Samatovning rafiqasi Nina
 Yelena Borzova — Anna Muradova
 Boris Ximichev — viloyat prokurori Davidenko
 Baxtiyor Ixtiyorov — xoʻjalik xodimi Vohidov
 Jan Bayjanbayev — militsiya kapitani Xajinur Orezov
 Rasim Balayev — militsiya polkovnigi Agayev
 Viktor Pavlov — militsiya mayori Burakov
 Aleksandr Goloborodko — militsiya generali Nikolay Nazarovich Amirov
 Toʻlqin Tojiyev — Shavkat Kamolovich Qodirov
 Rustam Saʼdullayev — Mazut
 Lev Lemke — Garegin
 Levan Msxiladze — Mirish
 Yelena Barkevich — Rimma Xalilova
 Aleksandr Lenkov — Artur Andrevich Makarov
 Isxar Xishanlo — Bokasso
 Raʼno Kubayeva — Verka
 Karim Mirxodiyev — Umar Quliyev
 Poʻlat Saidqosimov — Jaʼfar Quliyev

Manbalar

Tomosha qilish uchun 
Фильм Кодекс молчания 2 Youtube.com

1993-yil filmlari
Zinoviy Royzmanning filmlari
Inson studiyasi filmlari
Paritet studiyasi filmlari
Oʻzbekiston detektiv filmlari
Politsiya xodimlari haqida filmlar
Ashiko

Ashiko — Gʻarbiy Afrikaning kesik konusli doʻmbira, barabanidir. Ashiko qoʻllar bilan chalinadi.

Paydo boʻlishi 
Gʻarbiy Afrika, tahminan Nigeriya ashikoning vatani hisoblanadi. Birinchi boʻlib yoruba xalqida paydo boʻlgan. Cholgʻu asbobi nomi oʻzbek tiliga „erkinlik“ deb tarjima qilinadi. Ashiko davolash, bagʻishlash marosimlari, harbiy tadbirlar, arvohlar bilan muloqot qilish, uzoq masofalarga ishoralar berish va b. maqsadida qollanilgansignallarni uzatish va boshqalarda qoʻllangan.

Ashiko shaklidagi doʻmbiralar Kubada boku deb ataladi va karnavallar va komparsa deb ataluvchi koʻcha sayllarida ishlatiladi.

Tuzilishi 
Doʻmbira tanasi kesik konus shaklida boʻlib, uning keng asosiga charm tortilgan. Pastki qismi esa ochiq boʻladi. Odatda qattiq yogʻoch gʻoʻlasidan yasaladi. Lekin, zamonaviy ashikolar (boshqa koʻplab shunday cholgʻular singari) toʻqilgan tolalardan yasalgan. Membrana sifatida echki yoki antilopa terisi, ayrim hollardagina qoramol terisidan foydalaniladi. Membrananing tortilganlik darajasi arqonlar va halqalar tizimi bilan boshqariladi. Zamonaviy ashikolarda plastik membranalar qoʻlllanilishi mumkin. Balandligi yarim metrdan bir metrgacha boʻlgan ashikolar ham bor.

Chalish texnikasi 
Jembe cholgʻu asbobidan farqli oʻlaroq, ashikaning konussimonligi faqat uchta asosiy ohang chiqarish imkonini beradi. Uning ovozi zarbaning membrana cheti (yoki markaziga) qanchalik yaqin boʻlganiga bogʻliq. Ashiko anʼanaviy musiqada deyarli hech qachon jembega hamroh boʻlmaydi. Chunki bu ikkisi butunlay boshqacha doʻmbiralardir. Ashiko „erkak“ doʻmbira, jembe esa „ayol“ doʻmbira ham deyiladi.

Manbalar

Havolalar 

 Ashikoning kelib chiqishi versiyalari )
 oʻzing qil ashiko )

Yana qarang 

 Jembe
 Kpanlogo
 Bata
Chixirtma

Chixirtma (gruz. ჩიხირთმა) — Sharqiy Gruziyada yaratilgan gruzin milliy taomi boʻlib, quyuq tovuq yoki qoʻzi goʻshtidan tayyorlangan bulyonga asoslangan, un va tuxum kislotasi qoʻshib quyuqlashtirilgan, ziravorli quyuq shoʻrva. Chixirtma tarkibida sabzavot yoki yorma garnirlar mavjud emas. Chixirtmaning hidi va taʼmi boshqa gruzin shoʻrvalaridan keskin farq qiladi. „Chichitma“ deb nomlangan gruzin shoʻrvasining retseptini 1875-yilda mashhur oshpaz mutaxassisi E. A. Avdeeva nashr qiladi..  

Tuxum-kislota ziravori undan keyin suzilgan bulonga solinadi, uni oz miqdorda un, iliq bulyon va limon, anor sharbati yoki uzum sirkasi bilan birlashtirilgan koʻpirtirilgan sarigʻidan tayyorlanadi. Tuxum aralashmasidagi kislota oqsilning flagella va nodullar bilan koʻrimsiz tugunli va xivchinli kulrang iplarga burilmasligi uchun kerak. V. V. Poxlyobkinning fikricha, bunday mazkur retsept bizning eramizdan bir necha asr oldin Eron, Kavkaz orti va Turkiyada shoʻrva tayyorlashda qoʻllangan. Yakuniy bosqichda chihirtmaga qovurilgan piyoz va koʻplab ziravorlar qoʻshiladi va ulardan imeretin zaʼfaron damlamasi, yalpiz va tklapi ajratiladi. Chixirtmaga qurmoq-suneli qoʻshilmaydi. Baʼzi retseptlarda sariyog ' bilan qovurilgan piyoz unli oq sous bilan birga bulyon bilan aralashtiriladi, tuxumli ziravor tugʻralgan oʻtlar va suyultirilgan qaynatilgan sirkadan tayyorlanadi. Chixirtma toʻgʻralgan goʻsht bilan tayyorlanadi. U suxariklar bilan isteʼmol qilinadi, xohishga qarab, tarelkaga bir necha tomchi limon sharbati qoʻshiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Poxlyobkin V. V. Chixirtma // O kulinarii ot A do Ya: Slovar-spravochnik. — Mn.: Polimya, 1988. — S. 204—205. — 224 s. — 200 000 ekz. — ISBN 5-345-00218-5.
 Poxlyobkin V. V. Chixirtma // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 403. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
 
 
 
 Chixirtma // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 408. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.
 
 Charles Sinclair. chikhirtma // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 128. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
Prelat

Prelat ( yondi. — yuqorida belgilangan) — kardinallar, arxiyepiskoplar, yepiskoplar, generallar va monastir ordenlari provinsiyalari, abbatlar va Rim-katolik cherkovi tuzilmalarida yuqori lavozimlarni egallagan boshqa shaxslarga nisbatan qoʻllaniladigan tarixiy atama; hozirda — faxriy unvon (Hazrati Hazrati Faxriy prelate), shuningdek, shaxsiy prelaturalar va hududiy prelaturalarni boshqaradigan shaxslarning lavozimi.

Tarixi 
Oʻrta asrlarda sobor va kollegial cherkovlar rektorlari va boshqa qonunlar ham prelatlarga tegishli edi. Rimda Papa saroyida xizmat qilgan palatin prelatlar unvoni bor edi. Rim Kuriya prelatlarining maqomini belgilovchi birinchi hujjat Rim papasi Aleksandr VII Inter caeterasning 1659-yil 13-iyundagi konstitutsiyasi edi. Biroq, keyinchalik, dunyoviy shaxslar cherkov davlati boshqaruvida yuqori lavozimlarga tayinlana boshladilar, ular bir vaqtning oʻzida prelat unvonini oldilar. Papa Piy IX bu amaliyotni 1847-yilda yakunladi va faqat Rim Kuriyasida yuqori lavozimlarni egallagan ruhoniylar uchun prelat unvonini saqlab qoldi.

Papa Piy XI 1934-yil 15-avgustdagi konstitutsiyada prelatlarning 2 toifasini belgiladi:

 Birinchisi, prelatlar kollejlaridan birining aʼzolaridan iborat edi.
 Ikkinchisi — prelatlar kollejlarining birortasiga aʼzo boʻlmagan shaxslar, praelati domestici (ayniqsa, turli mintaqalarning taniqli ruhoniylari).

6 ta prelat kolleji mavjud edi:

 Birinchisiga arxiyepiskoplar va yepiskoplar kiradi.
 Ikkinchisida — Fiokchettoning prelatlari, ular tarkibiga 4 nafar mansabdor shaxslar kiradi:
 Vitse Camerlengo;
 Apostol palatasining bosh auditori;
 Apostol palatasining bosh gʻaznachisi;
 Hazrati mayordomo.
 Uchinchi kollej havoriy protonotariallardan tashkil topgan;
 Toʻrtinchisi — Rota Rim sudining auditorlari;
 Beshinchisi — Apostol palatasining ulamolari;
 Oltinchi — referendumlar va maslahatchilar (ovoz berish huquqiga ega) Apostol imzosi.

Yana qarang 
 Shaxsiy prelatura
 Hududiy prelatura
 Hazrati hazratlarining faxriy prelati
 Prelat Fiokchetto

Manbalar 
 Prelatlar
Kxmerlar

Kxmerlar (kxmer: ខ្មែរ, ― shimoliy kxmer lahjasi: kʰmɛr yoki kambodjaliklar) — millat, Kambodjaning asosiy aholisi. Umumiy soni taxminan 16 million kishini tashkil etadi, ulardan 14,2 million kishi Kambodjada, 895 ming — 1,3 million kishi — Vetnam janubida (Kxmer Krom) va 1,4 million kishi Tailandda yashaydi.

Til 
Ular avstroosiyo oilasining mon-Kxmer turkumining Kxmer (Kambodja) tilida gapirishadi. Kxmer yozuvidan faydalanishadi.

Din 
Kxmerlar asosan janubiy boʻlim (Teravada) buddizmiga eʼtiqod qiladilar. Kambodjadagi ruhoniylar oilalarida diniy unvon erkakdan singlisining oʻgʻliga ona tomondan oʻtishi mumkin edi, chunki Kxmer ruhoniylari turmush qurmaslikka rioya qilganlar.

Tarix 
Kxmer xalqi bizning eramizning boshida koʻplab Kxmer qabilalarini, ehtimol janubiy Indochinaning asl aholisini qoʻshni mamlakatlarning, ayniqsa Hindistonning yuqori madaniyati taʼsiri ostida qoʻshni qabilalar bilan birlashtirish jarayonida shakllangan. Hindiston va Kxmer sivilizatsiyasi yaqindan bogʻliq edi, lekin ularning yaqinlashuvi har doim ham doʻstona xarakterga ega emas edi, bu ikkala tsivilizatsiyaning madaniyatiga katta taʼsir koʻrsatdi. Bu jarayonda qiyin joylarda yashovchi tog ' qabilalari ishtirok etmadi.Antropologik nuqtai nazardan, kxmery Janubiy mongoloidlarga tegishli, ammo baʼzi veddoavstraloid xususiyatlariga ega, ayniqsa togʻli kxmerlarda kuchli ifodalangan.

Zamonaviy Kambodja, Laos, Vetnam va Tailand hududida Kxmer imperiyasi yoki Indochina hududining koʻp qismini egallagan Kambudjadesh bor edi.

Kxmerlar 1953-yilda Fransiyadan mustaqillikka erishdilar.

Anʼanaviy faoliyat 
Kxmerlarning asosiy faoliyati qishloq xoʻjaligi (guruch, joʻxori); chorvachilik va baliqchilikni koʻpaytirish muhim rol oʻynaydi.

Yana qarang 
 Qizil kxmer
 Kxmer sanʼati
 Fransiyadagi kambodjaliklar

Manbalar

Adabiyotlar 
 Большая советская энциклопедия.
 Дажан Б. Кхмеры. М.: Вече, 2009.
 Bosch R. Khmer Sculpture // The Metropolitan Museum of Art Bulletin, Vol. 18, No. 5 (May, 1923), pp. 129—130.
 Pouvatchy J. Cambodian-Vietnamese Relations // Asian Survey, Vol. 26, No. 4 (Aprel, 1986), pp. 440—451.
 Ledgerwood J. Khmer Kinship: The Matriliny/Matriarchy Myth // Journal of Anthropological Research, Vol. 51, No. 3 (Autumn, 1995), pp. 247—261

Havolalar 
 Center for Khmer Studies
Tailand xalqlari
Vetnam xalqlari
Kambodja xalqlari
Mon-Kxmer xalqlari
Darya Beloded

Darya Gennadevna Beloded (; tugʻ. 2000-yil 10-oktyabr, Kiyev, Ukraina) — ukrainalik dzudochi, 48 kg gacha vazn toifasida, Ukraina terma jamoasi aʼzosi. Ikki karra Jahon chempioni (2018, 2019), 2017-yilgi Yevropa chempioni, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori.

Faoliyati 
U 2000-yil 10-oktyabrda dzyudochi Gennadiy Beloded va uning rafiqasi Svetlana Kuznetsova oilasida tugʻilgan. U oʻzining ilk muhim muvaffaqiyatiga 2015-yilda erishib, oʻz yosh toifasidagi milliy chempionatda, keyin esa Yevropa va Jahon chempionatlarida gʻolib chiqdi.

U birinchi „kattalar“ oltin medalini 2017-yilning mart oyida Pragada (Chexiya) dzudo boʻyicha Yevropa ochiq chempionatida qoʻlga kiritdi. 2017-yil 20-aprelda u Varshavada (Polsha) 48 kg gacha vazn toifasida Yevropa chempioni boʻldi, finalda rossiyalik Irina Dolgovani magʻlub etdi. Final yoʻlida u Mariya Persian (Rossiya), Militsa Nikolich (Serbiya) va Éva Csernoviczki (Vengriya) ustidan gʻalaba qozondi. Kattalar darajasida bu uning ikkinchi musobaqalari edi.

2018-yilgi Bokuda (Ozarbayjon) Jahon chempionatida ishtirok etayotgan Beloded darhol ikkinchi davrada boshlandi va u yerda Distria Krasniqini (Kosovo) vazari hisobda magʻlub etdi. Keyin u Yao Xiong (Xitoy) va 2017-yilgi Jahon chempionatida magʻlub boʻlgan qozogʻistonlik Otgontsetseg Galbadrakh ustidan ippon boʻyicha erta gʻalaba qozondi. Yarim finalda u 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari Olimpiadasi chempioni Paula Pareto (Argentina) ustidan vazarini gʻalaba qozondi. Finalda amaldagi Jahon chempioni Funa Tonakiga (Yaponiya) qarshi oʻtkazilgan ukrainalik jangning uchinchi daqiqasidayoq ippon bilan gʻalaba qozonib, 17 yoshida Jahon chempioni boʻldi. Shu tariqa, ukrainalik dzyudo tarixida erkaklar va ayollar oʻrtasida eng yosh Jahon chempioni boʻldi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida u finalda yaponiyalik sportchi Funa Tonakini magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilning aprel oyida Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 48 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u finalgacha yetib bora olmagan va kumush medalni qoʻlga kiritgan edi.

2021-yilda Tokioda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida birinchi kunida 48 kg gacha vazn toifasida uchinchi oʻrin uchun kurashda isroillik Shira Rishoni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Mukofotlar 

 III darajali „Orden knyagini Olgi“ („Malika Olga ordeni“ orden) — Minsk shahrida boʻlib oʻtgan II Yevropa oʻyinlarida yuqori sport natijalariga erishgani uchun. Minsk (Belarus Respublikasi), gʻalaba qozonish uchun fidoyilik va iroda koʻrsatdi (2019-yil 15-iyul).

Manbalar 

10-oktabrda tugʻilganlar
2000-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Ruslan Jaqsiliqov

2022-yil 19-yanvardan

Prezident Qosim-Jomart Tokayev

Bosh vaziQ Alixon Smoilov

Pioner Murat Bektanov

Biografiya

MV Frunze nomidagi Harbiy Akademiyasi

Harbiy xizmat

Sar lavha 19-RKGF-CG.svg General-polkovnik

Qozogʻiston Respublikasi Milliy gvardiyasi boshchiligida

Ruslan Fatih Ogʻli Jaksylykov (1966-yil 4-martda Olmaota viloyati Kaskelen shahrida tugʻilgan) — Qozogʻiston davlat va harbiy arbobi, general-polkovnik, pedagogika fanlari nomzodi,2022-yilda 19-yanvardan Qozogʻiston Respublikasi mudofaa vaziri.

Biografiyasi 
I. S. Konev nomidagi Olmaota oliy umumiy harbiy bilim yurtini (1987), M. V. Frunze nomidagi harbiy akademiyani (1996), Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Harbiy akademiyasining Oliy akademik kursini (2004-yil) tamomlagan). Harbiy maktabni tamomlagandan soʻng u motorli miltiq va razvedka otryadi, rota komandiri, Olmaotadagi harbiy qism razvedka boshligʻi boʻlgan.

 1996-2006-yillarda Qozogʻiston Respublikasi IIV Bosh boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari — Bosh shtab boshligʻi, maxsus operatsiyalar, maxsus motorlashtirilgan polk, jamoa komandiri kabi turli lavozimlarda ishlagan.
 2006-2007-yillar — Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari qoʻmondoni oʻrinbosari.
 2007-2008-yillar — Ichki qoʻshinlar qoʻmondoni birinchi oʻrinbosari — Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari Bosh shtabi boshligʻi.
 2008-yil 4-sentyabr — Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari qoʻmondoni.
 2013-yil 22-yanvar — Qozogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari bosh qoʻmondoni.
 2014-yil — general-leytenant unvonini oldi va Qozogʻiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Bosh qoʻmondoni lavozimida xizmat qildi.
 2022-yil 19-yanvar — Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining Farmoni bilan Qozogʻiston Respublikasi Mudofaa vaziri etib tayinlandi.

Mukofotlar 
2017-yilda Qozogʻiston Respublikasining I yana II darajali „Shon-sharaf“ ordenlari bilan taqdirlangan.

SSSR, MDH va Qozogʻiston Respublikasining medallari bilan taqdirlangan

Manbalar 

Ostonaning 10 yilligi medali sohiblari
Kishilar
Yashayotgan insonlar
1966-yilda tugʻilganlar
4-martda tugʻilganlar
Distriya Krasnichi

Distriya Krasnichi (tugʻ. 1995-yil 10-dekabr, Peja, Kosovo) — kosovolik dzudochi, 48 kg gacha vazn toifasida, Kosovo terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlari chempioni va Yevropa chempioni (2021). Yevropa va Jahon chempionatlari sovrindori.

Faoliyati 
1995-yilda Distriya Krasnichi Pejada tugʻilgan. U akasining tashabbusi bilan yetti yoshida dzyudo bilan shugʻullana boshlagan.

2018-yilda Tel-Avivda (Isroil) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 52 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u finalda rossiyalik sportchi Natalya Kuzyutinaga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u bronza uchun bahsda ispaniyalik sportchi Laura Martinez Abelendani magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2020-yil noyabr oyida Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Distriya Krasnichi turnirning bronza medalini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi. Chorak finalda u boʻlajak Yevropa chempioni, fransiyalik Shirin Bukliga yutqazdi.

2021-yil aprel oyida Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 48 kg gacha boʻlgan vazn toifasidagi Distriya Krasnichi finalgacha etib borib, qitʼa chempioniga aylangandi. Finaldagi raqibi ukrainalik dzyudochi Darya Beloded jangga kelmadi. 2021-yilgi Distriya Krasnichi Kosovoni Yozgi Olimpiada oʻyinlarida himoya qilgan, bu oʻzining faoliyatidagi debyuti. Musobaqa natijalariga koʻra, u 48 kg gacha vazn toifasida final bahsida yaponiyalik Funa Tonakini magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili dzyudo boʻyicha taqdirlash marosimida u „Yilning eng yaxshi sportchisi“ mukofotini oldi.

2022-yilda Sofiyada (Bolgariya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Distriya Krasnichi 52 kg gacha vazn toifasida uchinchi oʻrin uchun kurashda germaniyalik Mascha Ballhausni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili u Parijdagi (Fransiya) „Katta dubulgʻa“ turnirida gʻolib chiqdi.

Manbalar 

10-dekabrda tugʻilganlar
1995-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida medal sohiblari
2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Arbil bekligi

Arbil bekligi, Arbil Otabekligi yoki Begteginliler () — 1146-1233-yillar orasida Arbil va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Arbil boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikning asoschisi Zeynüddin Ali Küçükdir. Beklik oʻz ismini asoschisining dadasi Begtegindan olgan.

Tarix 
Begtegin Saljuqiylar imperiyasining sarkardalaridan hisoblangan. Uning oʻgʻli Zeynüddin Ali Küçük Zangiylar davlatining hukmdori İmadeddin Zengi qoʻl ostida xizmat qilgan va 1144-yilda Mosul hokimi etib tayinlangan. 1146-yilda İmadeddin Zengining vafotidan soʻngra Zeynüddin Ali Küçük Mosul bilan birlikta Şehrizor, Hakkâri, Sincar, El-Hamidiye, Tikrit ve Harran hududlarini oʻz hokimiyatiga qoʻshib olgan. Bu voqeadan soʻng, markazi Arbil boʻlgan Arbil bekligiga asos solingan.

1233-yilda beklikning soʻnggi beki Muzafferüddin Kökbörü vafot etishi bilan merosxoʻr qolmadi. Shu sababli beklik Bagʻdod xalifaligiga qoʻshib olindi.

Manbalar 

Onadoʻli bekliklari
Nvidia

Nvidia — grafik prosessorlar ishlab chiqaruvchi kompaniya. Kompaniya mahsulotlari videooʻyinlar, vizualizatsiya, avtomobilsozlik industriyasida qoʻllanadi.

Tarixi

1993-1999-yillar 
Djensen Xuang, Kris Malaxovski va Kyortis Prem 1993-yil aprelida tushlik vaqtida Kaliforniya shtatida kompaniya ochishga qaror qilishdi. Bu vaqtda kelib Malaxovski va Prem Sun Microsystems, Xuang LSI Long kompaniyalarida muhandis boʻlib faoliyat yuritishar edi.
40 ming dollar boshlangʻich kapitalga ega starapda Xuang kompaniya direktori, Malaxovski ishlab chiqish boʻyicha vitse-prezident, Prem bosh texnik direktor lavozimlarida faoliyat boshlashdi. 1995-yil may oyida kompaniya oʻzining ilk mahsuloti NV1 multimedia kartasini taqdim etdi. Ushbu karta Sega kompaniyasi mahsulotlari uchun moslangan edi.

2000-yillar 
70 mln dollarga 3dfx Interactive kompaniyasining aktivlarini sotib oladi. Avvalroq huddi shu kompaniya bilan patent borasida sudlashgan va bu kompaniya bankrot holatiga kelgan edi.
2000-2003-yillarda Xbox uchun grafik chiplar ishlab chiqarishdi.

2006-yilda ATI kompaniyasini AMD tomonidan 5,4 mlrd dollarga sotib olinishi natijasida Intel bilan tuzilgan shartnoma bekor qilindi. Buning natijasida ATI ga kelayotgan 70 %gacha daromad Nvidiaga kela boshladi.

2020-yillar 
Ethernet va InfiniBand tarmoqli adapterlari hamda kommutatorlar ishlab chiqaruvchi Mellanox kompaniyasini 6,9 mlrd dollarga sotib oldi. Bu xarid kompaniya tarixidagi eng yirik xarid boʻldi.

Mahsulotlar oilasi 
Kompaniyaning asosiy mahsulotlari GeForse grafik prosessorlar, Quadro videokartalardan olgan.

GeForce 
Ushbu turdagi prosessorlar 1999-yilda NV10 chipida GeForce 256 nomi bilan chiqa boshladi. Bu kompaniyaning ilk gragik prosessori edi.

GeForce Experience 
2013-yilda kompaniya GeForce Experience utilitasini taqdim. Uning yordamida Nvidia videokartalarining ish samaradorligini oshirish, drayverlarni aktuallikka tekshirish kabi koʻplab imkoniyatlar mavjud edi.

Boshqaruv 
Kompaniyani tashkil etilgan davrdan boshlab Djensen Xuang boshqarib keladi.

Faoliyati koʻrsatkichlari 
2018-yil holatiga koʻra kompaniya 3,047 mlrd dollar miqdorida sof foyda koʻrdi. Bu 2017-yilga nisbatan 83 % yuqori hisoblanadi. Kompaniyaning asosiy daromad manbai grafik prosessorlar boʻlib, umumiy foydaning 8,14 mlrd dollar qismini tashkil qildi.

Manbalar

Havolalar 
https://www.nvidia.com/ru-ru/
Germaniya kompaniyalari ro‘yxati

Germaniya — bu markaziy-gʻarbiy Evropadagi federal parlament respublikasi . Germaniya YaIM boʻyicha dunyoda 4 -oʻrinda, PPP (xarid qobiliyatiga asoslangan yalpi ichki mahsulot) boʻyicha esa 5-oʻrinda turadi . Bir qancha sanoat va texnologik sohalarda jahon yetakchisi sifatida u dunyodagi uchinchi yirik eksportchi va tovarlar importchisi hisoblanadi.

Fortune Global 500 ning 2017-yildagi daromadlari boʻyicha oʻlchanadigan dunyodagi eng yirik 500 ta fond bozori kompaniyasidan 29 tasining bosh qarorgohi Germaniyada joylashgan. 

Germaniya ixtisoslashgan kichik va oʻrta korxonalarning katta qismi bilan tanilgan, Mittelstand modeli(Germaniya, Avstriya va Shveytsariyadagi iqtisodiy oʻzgarishlar va notinchliklarga bardosh berishda muvaffaqiyatga erishgan biznes korxonalari guruhi) sifatida tanilgan. Ushbu kompaniyalarning 1000 ga yaqini oʻz sohasida global bozor yetakchilari nomlanadi. 

Ushbu mamlakatdagi tadbirkorlik sub’ektlari turlari va ularning qisqartmalari haqida qoʻshimcha maʼlumot olish uchun " Germaniyadagi tadbirkorlik sub’ektlari " ga qarang.

Eng yirik firmalar 
Bu roʻyxatda firmalarni 2018-yil 31-martgacha hisobot qilingan jami daromadlar boʻyicha tartiblovchi Fortune Global 500 roʻyxati koʻrsatilgan.  Fortune.</cite></ref> Namuna sifatida faqat eng yaxshi beshta firma kiritilgan.

Mashhur firmalar 
Ushbu roʻyxatga asosiy shtab -kvartirasi mamlakatda joylashgan taniqli kompaniyalar kiradi.Roʻyxatga faoliyatini toʻxtatgan tashkilotlar ham kiritilgan va tugatilgan deb qayd etilgan.

Qarang:

Germaniyada faoliyat yurutaotgan mashhur firmalar roʻyhati:Maʼlumotlar ingliz tilida.

https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_companies_of_Germany

Rasmlar

Yana qarang 

 Turkum:Germaniya kompaniyalari
 Eng yirik nemis kompaniyalari roʻyxati
 1907 yilda ishchilar boʻyicha nemis kompaniyalari roʻyxati
 1938 yilda ishchilar boʻyicha nemis kompaniyalari roʻyxati

Maʼlumotnomalar 

Germaniya avtomobillari
Avtomobillar
Kompaniyalar
Kompaniya boʻyicha brendlar
Akmal, ajdarho va malika

Akmal, ajdarho va malika — 1981-yilda „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi tomonidan prokatga chiqarilgan sovet bolalar badiiy filmi boʻlib, suratga olish ishlari Toshkentda boʻlib oʻtadi.

Syujeti 
Mazkur film sarguzasht izlab bir necha bor uyidan qochgan Akmalni qidirishdan boshlanadi. U topilgach, ertaklar olamida sayr qilganini aytib oʻtadi. Film qahramoni oʻzini ertaklar olamiga tushib qolgani, u yerda Goʻzal ismli malikani hayoti xavf ostida ekanini eslaydi: quyosh botishi bilan uni Qorabotir ajdarho oʻgʻirlashini aytadi va u sehrgar chol yordamida malika va shahar aholisini qutgargani yoʻlga otlanadi.

Biroq Akmal kechikadi — u shaharga kirib kelganida allaqachon ajdarho kelib, malikani oʻgʻirlab, qolgan aholini sehrlab qoʻygan boʻladi. Ajdarho kelgan paytida stol tagiga yashiringan malikaning otasi xon jodudan qutulib qoladi. Akmal ajdarhoning izidan yoʻlga tushadi, xon esa tasodifan qoʻl ostidagi xizmatkorlariga teginib, haykaldek qotib qoladi. Yoʻlda Akmal tishi ogʻriyotgan jodugarga duch keladi. Akmal uni tishini sugʻurib, yalmogʻizni azobdan qutqaradi va u minnatdorchilik bildirib, bolaga yordam berishga qaror qiladi.

Akmal ajdaho bilan jang qiladi. Uni qidirayotgan milisioner Nuriyev ham yordamga shoshiladi. Birgalikda ular ajoyib choʻgʻdek qizil lola yordamida Qorabotir ustidan gʻalaba qozonishadi.

Film musiqasi 
Filmda bastakor Yevgeniy Shiryayevning Yuriy Stepchuk sheʼrlari asosida yozilgan uchta qoʻshiq: „Oltin yolli ot“, „Men — 100 yillik cholman“ va „Men jodugarman“ qoʻshigʻi taqdim etilgan.

Rollarda 

 Suqrot Sulaymonov — Akmal
 Dilnoza Rasulova — Goʻzal / Malika
 Rajab Adashev — Jahongir Nuriyev, milisiya leytenanti
 Iroda Aliyeva — jodugar kampir (ochkoʻz kampir)
 Vohid Qodirov — Xon, malika Goʻzalning otasi
 Xayrulla Sagdiyev — „yuz yillik chol“, ham sehrli bogʻbon
 Vahob Abdullayev
 A. Muhamedov
 Maqsud Mansurov
 Uchqun Rahmonov
 Poʻlat Saidqosimov

Manbalar

Tomosha qilish uchun 
Акмаль, дракон и принцесса (1981). Фильм-сказка Youtube.com
Arabshohiylar

Arabshohiylar (Shayboniylar) turkiy - moʻgʻul sulola vakillari (oʻzbek)

Sulola tarixi 
Xorazm va Shimoliy Xurosonda hukmronlik qilgan Chingiziylar sulolasi, boshqa shayboniylar singari Joʻchi Shibonning uchinchi oʻgʻlidan boʻlgan. Arabshohiylar nomini Poʻlatning oʻgʻli Arab Shoh sharafiga qoʻyishgan. Arabshohiylar Mangu-Temurning oʻgʻli Poʻladdan kelib chiqqan Mangu-Temur Badaqulning oʻgʻli, Badaqul Joʻchi-Buqaning oʻgʻli, Joʻchi-Buqa Bahodirning oʻgʻli, Bahodir oʻz navbatida Shibonning oʻgʻli edi.

Shuningdek, tarixiy adabiyotlarda “Yodgoriylar” nomi 1468-1469-yillarda Abul-Xayr xonliginiboshqargan arab shohi Yodgorxonning nevarasi nomidan ham qoʻllanadi.

Qipchoq-turk tillarida soʻzlashuvchi va Dashti qipchoq oʻzbeklari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan arabshohlar Xiva xonligini 1515 (1511) yildan 1770-yilgacha boshqargan. Qoʻngʻirot boshliqlari arabshohiylar qoʻl ostida inoqlar edi. XVII-XVIII asrlarda Xiva xonligida asosiy siyosiy kuch boʻlgan oʻzbeklar qabilalari: qoʻngʻirotlar, naymanlar, qiyotlar , mangʻitlar, nukuzlar, qanglilar va qipchoqlar 18-asrning 2-yarmidagi hokimiyat uchun kurashda oʻzbek qabilasi qoʻngʻrat gʻalaba qozondi. 1763-yilda Xiva xonligida oʻzbek urugʻining inoq unvoniga ega boʻlgan vakili Qoʻngʻrat Muhammad Amin inoq hokimiyat tepasiga keldi. Muhammad Amin 18-asr oʻrtalaridagi ogʻir inqirozdan soʻng mamlakat iqtisodiyotini tiklash siyosatini olib bordi. Uning hukmronligi davrida Xorazmda yirik sug'orish ishlari olib borildi. Qattiq ichki siyosat yuritib, dastlab katta qiyinchiliklar va omadsizliklarni boshdan kechirgan boʻlsada, asta-sekin davlatda nisbatan tinchlik va siyosiy barqarorlikni oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Tarixchi Ogaxiyning yozishicha, Muhammad Amin qoraqalpoqlarning katta guruhiga davlat tarkibida joylashishga ruxsat bergan. Oʻzbek-qoʻngʻirot ahli Muhammad Amin (1770-1790) va uning oʻgʻli Avaz Muhammad inoq (1790-1803) Arabshohiylar qoʻgʻirchoq xonlari yordamida hukmronlik qildi, Avazning oʻgʻli Eltuzarxon esa oʻzini xon deb eʼlon qilib, shaxsan hukmronlik qila boshladi.

Arabshohiylar hukmdorlari ro'yxati 
 Elbarsxon (1511/1515-1525)
 Sulton Hojixon(1525-?)
 Xasanqulixon
 Soʻfiyonxon
 Bujaqaxon
 Avaneshxon
 Kalxon (1539-1546)
 Aqatayxon (1546)
 Doʻst Muhammadxon (1546-1558)
 Hoji Muhammadxon (1558-1602)
 Arab Muhammadxon (1602-1623)
 Asfandiyorxon (1623-1643)
 Abulgʻozixon(1643-1663)
 Anushaxon (1663-1687)
 Erengxon (1687-1688)
 Shohniyozxon (1688-1702)
 Arab Muhammadxon II (1702-?)
 Hoji Muhammadxon II
 Yodgorxon (1714)
 Erengxon II(1714-1715)
 Shergʻozixon (1715-1728)
 Elbarsxon II (1728-1740)
 Ilbarsxon II Nodirshohdan mag'lub bo'lib, uning o'rniga Tohirxon hokim etib tayinlanadi.

Yana qarang 

 Abul Gʻozixon II (1742-1745)
 Gʻaybxon (1745-1770)
 Abul Gʻozixon III (1770)

Manbalar

Havolalar 

 Arxiv.uz
 Arabshohiylar
Qo'chqar-Ota maqbarasi (Chimkent)

Chimkentdagi Qoʻсhqar-Ota maqbarasi—Chimkentdagi (Qozogʻiston) monumental binosi hisoblanadi. Afsonaviy qozoq soʻfiysi Qoʻсhqar ota sharafiga qad rostlagan ushbu yodgorlik oʻzining betakror koʻrinishi bilan ajralib turadi

Tavsif 
Rivoyatlardan biriga ko'ra, Qo'сhqar ota vafot etib, o'rta asrlardagi Chimkentda, hozirgi Qo'сhqorata deb ataladigan daryoning boshiga dafn etilgan. Keyinchalik daryo bo'yida maqbara barpo etildi.Bu joy koʻpchilikning ziyoratgohiga aylangan. Avliyoning qabri yonida o'qilgan ibodatlar kasallarga mo'jizaviy shifo keltirish yo'llari ekanligiga ishonishgan.

Dastlab,maqbara zamonaviy temir yo'l vokzali hududida joylashgan edi. Bino shakli boʻyicha minoralarga oʻxshash ikkita bezak minorasi bilan bezatilgan.

1960-yillarda ko'p qavatli binolarga ega boʻlgan hovli hududini faol rivojlantirish boshlandi.Shu munosabat bilan 1970-yillarda maqbara demontaj qilinib, yangi joyda qayta tiklandi.Biroq bundan keyin ham maqbara ziyorati toʻxtamadi.

Qoʻchqar otaning boshlanishi haqida koʻplab rivoyatlar mavjud. Buning asosiy sabablaridan biri daryoning kelib chiqishi va Turkiston shahri bilan bogʻliqligidir. Unga koʻra, Qoʻchqar ota mashhur soʻfiy Hoji Ahmad Yasaviyning shogirdi boʻlgan. Qoʻchqar ota negadir akasidan Ahmad Yasaviyning ona suvini yetkazib berishni soʻradi, lekin Turkiston yoʻlidan yurib, orqasiga qaramaslikni ogohlantirdi. Aka ortiga oʻgirildi, suv oqdi. Bu sodir boʻlgan joyda ko'plab qarindoshlar paydo bo'lib, ular to'liq daryoga aylandi.

Boshqa bir rivoyatga koʻra, uni Qoʻchqarotaga yoʻlda charchagan karvonchilar qandaydir tarzda kutib olishgan. Ular choldan ichimlik suvi bor quduqni qayerdan topishni soʻrashdi. Donishmand chol ularga uchta ulkan toshni ko'rsatib, ularning ostida qarindoshini uradi, deb aytdi. Yo'lda kuchini yo'qotgan odamlarga bu toshlarni ko'chirish imkonsiz bo'lib tuyuldi. Biroq, ular harakat qilishdi va bunga erishdilar. Hamrohlar, nihoyat, chanqog'ini qondirishga muvaffaq bo'lishdi va qarindoshi ozod bo'lib, go'zal daryoga aylandi.

Eslatmalar 
1.Saida Tursumetova. Chimkentdagi Qoʻshqarot daryosining kelib chiqishi haqidagi rivoyatlar. Otyrar.KZ (2017-yil 28-may). Ariza topshirish sanasi: 2019-yil 18-sentabr.

2.Goncharov A. Chimkentning muqaddas homiysi. Janubiy Qozog'iston (2013-yil 11-iyun). Ariza topshirish sanasi: 2019-yil 18-sentabr.

3.Kenesbay Ismoilov. Chimkentga katta ekskursiya. YuKinform (2018-yil 27-dekabr). Ariza topshirish sanasi: 2019-yil 18-sentabr.
Pages with unreviewed translations
Mönkhbatyn Urantsetseg

Mönkhbatyn Urantsetseg (; tugʻ. 1990-yil 14-mart, Bayan-Ovoo, Bayankhongor Province, Mongoliya) — mongoliyalik dzudochi va sambist, 48 kg gacha vazn toifasida, Mongoliya terma jamoasi aʼzosi. Jahon va Ikki karra Osiyo chempioni, Osiyo oʻyinlari va Univrsiada gʻolibi. 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari va 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori. Mongoliyada xizmat koʻrsatgan sportchi.

Faoliyati 
1990-yilda Bayankhongor Province Bayan-Ovoo Sumda tugʻilgan. 2009-yilda dzudo boʻyicha Osiyo chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2010-yilda u sambo boʻyicha Jahon chempionatida gʻolib chiqdi. 2012-yilda u dzudo boʻyicha Osiyo chempioni boʻldi, ammo 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarisida atigi 7-oʻrinni egalladi. 2013-yilda u dzudo boʻyicha Jahon chempioni boʻldi, shuningdek, Osiyo chempionati va Jahon jangovar oʻyinlari]]da bronza medallarini qoʻlga kiritdi. 2014-yilda esa Yozgi Osiyo oʻyinlarining oltin medalini qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Mönkhbatyn Urantsetseg Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpida oʻyinlarida ishtirok etdi. 48 kg gacha boʻlgan vazn toifasidagi musobaqalarda mongoliyalik sportchi birinchi oʻrinni egalladi, buning natijasida u darhol 1/8 finaldan boshladi. Birinchi jangda Urantsetseg fransiyalik sportchi Laetitia Payni ishonchli tarzda magʻlub etgan boʻlsa-da, chorak finalda 2015-yilgi Jahon chempionati bronza medali sovrindori koreyalik Jeong Bo-kyeongga yutqazib qoʻydi. Takrorlash turnirining yarim finalida Urantsetseg amaldagi Olimpida chempioni va musobaqa mezboni Sarah Menezesni magʻlub etdi. Bronza medali uchun bahsda Mönkhbatynning raqibi yaponiyalik Ami Kondo boʻldi. Jang taqdirini faqat bitta harakat hal qildi. Jangning soʻnggi soniyasida yaponiyalik dzudochi Sumi otoshi texnikasini muvaffaqiyatli bajarib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2017-yilda Urantsetseg yana Osiyo chempioni boʻldi. 2018-yilgi Jakartada (Indoneziya) Yozgi Osiyo oʻyinlarida u bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u bronza uchun kechgan jangda fransiyalik sportchi Melani Klementni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yil iyun oyida Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida mongoliyalik sportchi 48 kg gaha vazn toifasida kosovolik sportchi Distria Krasniqini magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlaridaning birinchi kunida 48 kg vazn toifasida mongoliyalik uchinchi oʻrin uchun kurashda Portugaliya sportchisi Katarina Kostani magʻlub etib, Olimpiadaning bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

14-martda tugʻilganlar
1990-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2012-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2016-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Aleksandr Abdulxoliqov

Aleksandr Rustamovich Abdulxoliqov  (1975-yil 3-martda tugʻilgan, Fargʻona viloyati, Qoʻqon) — sovet, oʻzbek va rus futbolchisi, himoyachisi, murabbiyi.

Tarjimai hol 

Egizak akasi Aleksey bilan birgalikda G.Titov nomidagi ROZM (Respublika olimpiya zaxiralari maktabi) (Toshkent) oʻquvchisi boʻlgan, u bilan 2005-yilgacha bir xil klublarda oʻynagan. 1989—1991-yillarda "Paxtakor"ning dublida ishtirok etgan. 1991-yilda Xalqobodning „Sohibkor“ jamoasida 3 ta oʻyin oʻtkazgan. 1992—1993-yillarda "Paxtakor" va „Politotdel“da Oʻzbekiston chempionati oliy ligasida oʻynagan.

D1994-yildan u Rossiya chempionatining quyi divizionlarida oʻynagan: „Sokol-d“ Saratov (1994), „Zavodchanin“ Saratov (1995—1996), „Torpedo“ (Pavlovo) (1997—2000), „Svetotexnika“ Saransk (2001—2002), „Sibur-Ximik“/"Ximik" Dzerjinsk (2002, 2008-2010), „Lokomotiv-NN“ (2003), „Dinamo“ Kirov (2004), „Neftyanik“ Ufa (2005), „Spartak“ Kostroma (2006), „Orujeynik“ Tula (2007) klublarida, shuningdek Nijniy Novgorodning havaskor klublari boʻlgan „Spartak“ Bogorodsk (2010—2012), „Torpedo-Pavlovo“ (2012—2014) klublarida oʻynagan.

2013-yil oktyabr oyidan — „Torpedo“ Pavlovo futbol klubi oʻyinchisi-bosh murabbiyi sifatida faoliyat yuritmoqda.

Manbalar

Havolalar 

 FootballFacts.ru

1975-yilda tugʻilganlar
3-martda tugʻilganlar
Qoʻqonda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Kishilar
SSSR erkak futbolchilari
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Erkak futbol himoyachilari
Rossiyalik erkak futbolchilar
Sohibkor futbolchilari
Paxtakor jamoasi futbolchilari
Doʻstlik Toshkent futbolchilari
FC Sokol-D futbolchilari
Zavodchanin FC futbolchilari
Pavlovo Torpedo FK futbolchilar
FC Mordovia Saransk futbolchilari
FC Khimik Dzerzhinsk futbolchilari
FC Lokomotiv Nizhny Novgorod futbolchilari
FC Dinamo Kirov futbolchilari
FC Neftyanik Ufa futbolchilari
FC Spartak Kostroma futbolchilari
Rossiyalik futbol murabbiylari
FK Torpedo Pavlovo murabbiylari
Rossiyadagi chet ellik erkak futbolchilar
Oʻzbekistonlik muhojir erkak futbolchilari
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari
Rossiya Birinchi ligasi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
SSSRda tugʻilganlar
Oʻzbekiston SSRda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Tlashkalteklar

Tlashkalteklar (Tlashkalanlar) – ispangacha boʻlgan davrda xuddi shu nomdagi zamonaviy Meksika davlati hududida Tlashkala qirolligida yashagan Nahua guruhidan boʻlgan xalq. Tarixan, Asteklarning eng ashaddiy dushmanlari boʻlib, ular ispanlar Astek imperiyasini bosib olish paytida konkistadorlarni qoʻllab-quvvatlaganlar.

Konkistadan keyin oʻzlarining imtiyozli mavqei tufayli Tlashkalteklar ispanlar bilan aralashib ketishdi. Zamonaviy avlodlari – mestislar.

Konkistadan oldingi tarix 
Dastlab, Tlashkalteklar navbati bilan bir-biriga bogʻliq boʻlmagan Nauatl, Otomi va Pinome tillarida soʻzlashadigan uchta alohida xalqning birlashmasi edi. Asta-sekin, nauatl tilida soʻzlashuvchilar ustunlik mavqeini egalladi.

Bir qancha urinishlarga qaramay, asteklar Tlashkalteklarni boʻysundira olmadilar. Ikkinchisi ham Gul jangida qatnashgan.

Ispaniya mustamlakachilik tarixi 

Tlashkalteklar Astek imperiyasining poytaxti Tenochtitlanga qarshi yurishda Ernan Kortesning ittifoqchilari edi. Ular ispanlarga Anahuak vodiysini egallashda yordam berishdi va bosqinchi armiyaning asosiy kontingentini tashkil qilishdi.

Ittifoqchilik xizmatlarini eʼtirof etgan holda, Tlashkalteklar ispanlardan Meksikadagi boshqa mahalliy xalqlarga nisbatan bir qator imtiyozlarni oldilar, jumladan, oʻqotar qurol olib yurish, ot minish, zodagonlik unvonlariga ega boʻlish va oʻz turar-joylarini avtonom tarzda boshqarish.

Tlashkalteklar Meksikaning shimolida, jumladan, ispanlar mahalliy qabilalarni boʻysundira olmagan zamonaviy Texas shtatining janubi-sharqidagi hududning bir qismini ham oʻz ichiga olgan bir qator aholi punktlariga asos solgan. Ispanlar ularni mahalliy xalqning oʻtroq turmush tarzini qabul qilishlari va ispan hukmronligini tan olishlari namunasi sifatida ularni mahalliy isyonkor koʻchmanchi qabilalar (chichimeklar deb nomlanadi) bilan birga joylashtirdilar. Bu joylarda Tlashkalteklar konlarda va tomorqalarda ishlagan.

Manbalar

Havolalar 
 
 
Meksika tarixi
Meksika xalqlari