Leopold II

Leopold II (fransuzcha: Léopold Louis Philippe Marie Victor; niderlandcha: Leopold Lodewijk Filips Maria Victor; 1835-yil 9-aprel — 1909-yil 17-dekabr) — 1865-yildan 1909-yilgacha Belgiyaning ikkinchi qiroli, 1885-yildan 1908-yilgacha boʻlgan davrda Kongo mustaqil davlatiga asos solgan.

Qirol Leopold II Bryusselda qirol Leopold I va qirolicha Luizaning birinchi farzandi vafotidan keyin tavallud topgan. Leopold II 1865-yilda otasining oʻrniga Belgiya taxtiga oʻtirgan va vafotigacha 44 yil davomida Belgiyada hukmronlik qilgan, bu Belgiya qirollarining bugungi kungacha boʻlgan eng uzoq hukmronligi hisoblanadi. Uning qonuniy oʻgʻillaridan hech biri omon qolmagan. Hozirgi Belgiya qiroli uning jiyani va yagona Belgiya taxti vorisi Albert I uning davomchisidir. Uni xalq orasida Quruvchi Qirol (niderlandcha: Koning-Bouwheer, fransuzcha: Roi-Bâtisseur) deyishadi. Bu nomni olishiga asosiy sabablardan biri, uning Belgiyada u foydalanishga topshirgan koʻplab binolari, shahar loyihalari hisoblanadi.

Leopold II Kongo mustaqil davlatiga asos solganidan soʻng Kongoga, hozirgi Kongo Demokratik Respublikasiga daʼvo qilishda yordam berish uchun Genri Morton Stenlidan foydalangan. 1884 —1885-yillardagi Berlin konferensiyasida Yevropaning mustamlakachi davlatlari uning daʼvosiga rozilik bildirganlar va Kongo mustaqil davlatini unga topshirganlar. Leopold oʻzining shaxsiy manfaatlari uchun yollanma kuchlardan foydalangan holda Kongoni boshqargan. U hududdan dastlab fil suyagi yigʻish va 1890-yillarda, tabiiy kauchuk narxi oshganidan soʻng, mahalliy aholidan kauchuk yigʻish va qayta ishlash uchun majburiy mehnat qildirish orqali boylik toʻplagan.

Leopold maʼmuriyati qonunlariga koʻra, Kongo mustaqil davlatida muntazam shavqatsizlik va vahshiylik, jumladan majburiy mehnat, qiynoqlar, qotillik, oʻgʻirlash, erkaklar va ayollar hamda bolalarning qoʻllarini kesib tashlash holatlari yuz bergan. Bu holatlar haqidagi ilk fikrlar Jorj Vashington tomonidan berilgan bo'lib, u 1890-yilda Leopoldning Kongo mustaqil davlatini boshqarish amaliyotini "insoniyatga qarshi jinoyatlar" deb taʼriflagan. Bu va boshqa faktlar, Leopold hukmronligi davrida yashagan guvohlarning koʻrsatmasi, xalqaro tergov komissiyasining oʻtkazilgan tekshiruvlari, E.D. Morelning tergov jurnalistik faoliyati, hamda 1904-yilgi Casement Report tomonidan aniqlangan. Mustamlakadan oldingi aholi soni va Kongo mustaqil davlati davrida uning oʻzgargan aholi sonini aniq hisoblash qiyin boʻlgan boʻlsa-da, Leopold hukmronligi davrida Kongo aholisining qisqarishi boʻyicha hisob-kitoblar 15 milliondan 1 milliongacha oʻzgargan. Pasayish sabablari orasida epidemik kasallik, tugʻilishning kamayishi, zoʻravonlik va ocharchilik boʻlgan.

Hayoti 
Leopold 1835-yil 9-aprelda Bryusselda hukmronlik qilayotgan Belgiya monarxi Leopold I va uning ikkinchi xotini, Fransiya qiroli Lui Filippning qizi Luizaning ikkinchi farzandi edi. 1848-yilgi Fransiya inqilobi uning onasi tomonidan boʻlgan bobosi Lui Filippni Buyuk Britaniyaga qochishga majbur qilgan. Lui Filipp ikki yildan soʻng, 1850-yilda vafot etgan. Leopoldning onasi oʻz otasining oʻlimidan qattiq taʼsirlangan va shu sababli ham, uning sogʻligʻi yomonlashgan. U oʻsha yili, Leopold 15 yoshidalik vaqtida sil kasalligidan vafot etgan. Leopoldning opasi Sharlotta 1860-yillarda Meksika imperatori boʻlgan. Oʻsha paytdagi Britaniya monarxi, qirolicha Viktoriya, Leopold II ning birinchi amakivachchasi boʻlgan.

Ajdodlari

Manbalar

Havolalar 
 Archive Léopold II, Royal museum of central Africa
 Official biography from the Belgian Royal Family website
 „The Political Economy of Power“ Interview with political scientist Bruce Bueno de Mesquita, with a discussion of Leopold halfway through
 Interview with King Leopold II Publishers' Press, 1906
 The Crime of the Congo, 1909, Sir Arthur Conan Doyle, Archive.org