yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Sami Yusuf

Sami Yusuf (21-iyul 1980-yilda tugʻilgan) — britaniyalik musiqachi va bastakor. Yusuf Eronning Tehron shahrida tugʻilgan.

Biografiyasi 
Abdul-Sami Yusuf 1980-yilda Tehronda asli kelib chiqishi Ozarbayjondan boʻlgan ozarbayjonliklar oilasida tavallud topgan. 3 yoshligida oilasi bilan Buyuk Britaniyaga koʻchib kelishgan va hozirgacha shu yerda yashaydi. Yoshligidan har xil musiqa asboblarini chalishni bilgan va jahonga taniqli musiqa maktablaridan biri boʻlgan „Qirollik musiqa akademiyasi“da tahsil olgan.

Abdul-Sami Yusuf oʻzining birinchi  Al-Mu’allim albomini 2003-yilda taqdim etgandan keyin tezda mashhurlik qozondi. Oʻzining ikkinchi "My Ummah" albomini 2005-yilda taqdim etdi. Shundan soʻng oʻzining yana bir albomini ommaga taqdim qildi. Bu album „Without You“ 2009-yilda dunyo yuzini koʻrdi. Shu yilning oʻzida u katta jonli konsert uyushtirdi. Bu konsert Londonning Uembley maydonida boʻlib oʻtdi. Keyin bu konsert DVD formatida sotuvga chiqarildi. Sami Yusuf bu bilan toʻxtab qolgani yoʻq. U 2010-yilda yana bir albomi „Wherever You Are“ni taqdim etdi. Bu albom 15 ta qoʻshiqdan iborat.

Abdul-Sami Yusuf koʻplab gastrol konsertlari uyushtirib kelmoqda, shulardan eng kattasi 2007-yilda Istanbuldagisi boʻlib, 200 000 muxlis yigʻilgan.

Diskografiyasi 
 Al-Mu'allim — 2003-yil, iyul
 My Ummah — 2005-yil, sentyabr
 Without You — 2009-yil, yanvar
 Wherever You Are — 2010-yil, noyabr
 Salaam — 2012-yil, dekabr
 The Centre — 2014-yil, sentyabr
 Songs Of The Way — 2015-yil, iyul
 Barakah — 2016-yil, fevral

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayt 
 Taniqli yulduz 
 Abdul Sami Yusuf bilan boʻlgan muloqot 

Sanʼatkorlar
1980-yilda tugʻilganlar
Angliyalik erkak aktyorlar
Yashayotgan insonlar
Ali

Ali ibn Abu Tolib (taxminan 600-yil – 661-yil, Koʻfa) – islomda „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „choryorlar“ deb atalgan dastlabki 4 xalifadan toʻrtinchisi. Quraysh qabilasining hoshimiylar xonadonidan. Muhammadning amakivachchasi va kuyovi (Fotima zahro eri). Islomda vujudga kelgan shialik harakati bevosita Ali ismi bilan bogʻliqdir.

VII asr oʻrtalarida xalifa Usmon siyosatidan norozilik ommaviy tus oldi. Muhammadning barcha yurishlarida ishtirok etgan, qoʻrqmas va sodiq jangchi, oʻta taqvodor inson, mohir notiq Ali xalifalikka munosib nomzod sifatida koʻpchilikka maʼqul edi. 656 – yil iyunda Usmon oʻldirildi va Ali xalifa deb eʼlon qilindi. Ammo sahobalardan Talha va az-Zubayr hamda Aliga nisbatan adovatda boʻlgan paygʻmbarning bevasi Oysha tarafdorlari unga qarshi bosh koʻtardilar. Qatl etilgan Usmonning qarindoshi Suriya hokimi Muoviya ham Aliga qarshi urush eʼlon qildi. 657-yil Furot daryosi oʻng qirgʻogʻidagi Siffin degan joyda yuz bergan jangda Ali qoʻli baland kelgan boʻlsada, u raqiblari bilan kelishishga koʻndi. Bundan norozi boʻlgan Ali askarlaridan 12 ming kishi jang maydonini tark etdilar va xorojiylar deb atalgan diniy-siyosiy oqimni tashkin qildilar. Xorijiylar raqiblariga nisbatan yakka terror usulini qoʻllay boshladilar. 661 yil 19-yanvarda Ali Ibn Muljam degan shaxs tomonidan masjiddan chiqish paytida jarohatlanadi va ikki kundan soʻng vafot etadi. Islomda Ali shaxsiga munosabat turlichadir. Xorijiylar unga oʻta salbiy munosabat bildirgan boʻlsalar, shialar aksincha uni ilohiylashtirib yuborganlar. Ahli sunna Ali shaxsiga moʻtadil va toʻgʻri baho beradi. Shubhasiz, Ali Umar al-Xattob singari islom gʻalabasi yoʻlida katta xizmat koʻrsatgan arbob, islom ahkomlari, Qurʼon va uning tavsirlari hamda hadis rivoyatlari bilan bogʻliq koʻp masalalarning chuqur bilimdoni boʻlgan. Ali tarafdorlari keyinchalik islomdagi shialik (arab. – „shia“ – guruh, bu oʻrinda „Ali tarafdorlari“ mazmunida) oqimini tashkil etganlar. Ali shialarning qahramonliklari va sarguzashtlarini tasvirlovchi juda koʻp rivoyatlar toʻqilgan va bu sunniylar oʻrtasida ham keng yoyilgan. Oʻrta Osiyo, xususan Oʻzbekistonda bir necha qadamjo va mozorlar Ali nomi bilan bogʻlanib, muqaddaslashtirilgan. Haqiqatda esa Ali Oʻrta Osiyo va Eronda hech qachon boʻlmagan.

Manbalar 

Badr jangida ishtirok etgan sahobalar
Ali
Karat

Karat, qirot (ital. carato, arab. qirat, (قيراط) — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qammatbaho toshlar va durlarning massalarini aniqlashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi.

Karat, qirot (ital. carato — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qimmatbaho toshlar va durlarning massalarini aniklashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi. Dastlab har bir davlatning oʻz karati boʻlgan. Masalan, Braziliya karati. —192 mg, Hindiston karati — 205,5 mg, Misr karati — 165 mg, Gollandiya Karati — 205,1 mg. Oʻlchovlar va tarozilar boʻyicha Bosh anjuman 1907 yilda Parijda yagona karat

birligi — 2-10”4 kg (200 mg) ga teng deb qabul qilgan.

Fizika
Oʻlchov birliklari

Manbalar
Denzel Washington

Denzel Washington (1954-yil 28-dekabr) — afro-amerikalik aktyor va rejissor. Ikki marotaba Oskar mukofoti sovrindori.

Filmografiya

Manbalar 

 

Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Afroamerikalik erkak aktyorlar
Yashayotgan insonlar
Magistr

Magistr (lotincha magister - boshliq, ustoz) — ayrim mamlakatlarda bakalavr va fan doktori oʻrtasidagi ilmiy daraja. Tayanch oliy taʼlim kursidan soʻng qoʻshimcha dastur bajargan, maxsus imtihonlarni topshirgan va muayyan ilmiy ishni himoya qilgan shaxslarga beriladi.

Oʻzbekistonda magistr darajasi 
Oʻzbekistonda magist darajasi „Taʼlim toʻgʻrisida“gi qonun va „Kadrlar tayyorlash milliy dasturi“ (1997) ga muvofiq, universitetlar, akademiyalar, institut va oliy maktabning boshqa taʼlim muassasalarida oliy taʼlimning 2-bosqichi yaʼni magistraturani tugatganlarga beriladi. Davlat malaka attestatsiyasi yakunlariga koʻra beriladi. Magistrlarga tomonidan tasdiqlangan namunadagi, kasb-hunar va ilmiy faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan diplom topshiriladi.

Ilmiy darajalar
Oslo universiteti

Oslo universiteti (norvegcha Universitetet i Oslo, lotincha Universitas Osloensis) – Norvegiyada 1811-yilda tashkil etilgan birinchi universitet. Oslo universiteti Norvegiyadagi eng qadimgi universitet boʻlib, mamlakatning yetakchi universiteti hisoblanadi. Skandinaviya mamlakatlaridagi va dunyodagi eng yuqori reytingga ega yuzlab universitetlardan biri hisoblanadi. Universitetning asl neoklassik kampusi Oslo markazida joylashgan va u bino hozirda huquq fakulteti binosidir. Ilohiyot, yurisprudensiya, tibbiyot, tarix, falsafa, matematika, tabiiy fanlar, stomatologiya, ijtimoiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Tarkibida bir qancha institut mavjud. Kutubxonasida ikki milliondan ortiq kitoblar saqlanadi. Universitetda oʻttiz ikki mingdan ortiq talaba taʼlim oladi va mingdan ortiq oʻqituvchi ishlaydi.

Tarixi 
Oslo universiteti Daniya va Norvegiya qiroli Frederik VI sharafiga nomlangan va hozirgi nomini 1939-yilda olgan. Oslo universiteti 1946-yilda Bergen universiteti tashkil etilgunga qadar Norvegiyadagi yagona universitet edi. Unda taxminan 27,700 talaba bor va 6,000 ga yaqin kishi ishlardi.

Muhri 
Oslo universiteti muhri Apollon lira bilan tasvirlangan va muhr 1835-yilda yaratilgan. Muhr bir necha marta qayta ishlanib, oxirgi marta 2009-yilda ishlangan.

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayt 

Norvegiyadagi universitetlar
Universitetlar
Oliy oʻquv yurtlari
Muhaddis

Muhaddis (arab. - hadis rivoyat qiluvchi) - hadislarni toʻplash, saralash va sharhlash bilan shugʻullangan ilohiyotchi.  Muhammad (S.A.V) vafotidan keyin hadislarni toʻplash keng aʼnanaga aylana boshlanishi natijasida ilohiyotchilarning bir qismi bu sohada uxtisoslashgan va ular muhaddislar deb nom olgan. Hadis toʻplamlari islom anʼanasida eʼtibor qozonib, muhaddislar (mas., Imom al-Buxoriy, Muslim ibn alhajjoj, Ibn Moja va boshq.) islom tarixida mashhur boʻlib ketgan.

Manbalar 

Islom
Hadis
Muhaddis
Huquqiy atamalar
Huquqshunoslik

en:Hadith studies#Muhaddith
ISO 3166-1

ISO 3166-1 — Mamlakatlar va unga boʻysunuvchi hududlar nomlari uchun kodlarni oʻz ichiga olgan ISO 3166 standartining bir qismi. Birinchi marta 1974-yilda nashr etilgan. Har bir mamlakat uchun uch xil kodni belgilaydi:
ISO 3166-1 alpha-2, Internetdan (yuqori darajali domenlar uchun belgilashlar) koʻp foydalanishga ega boʻlgan ikki harfli tizim.
ISO 3166-1 alpha-3, Uch harfli tizim
ISO 3166-1 numeric, BMT tomonidan qoʻllaniladigan statistik boʻlinma bilan bir xil boʻlgan uch xonali tizim.

249 ta davlat va hududlar oʻz kodlariga ega. ISO 3166 standartlari agentligiga koʻra, BMT Statistika boʻlimi statistikasida foydalanish uchun mamlakat yoki mintaqa BMT byulletenidagi Davlat nomlari yoki Davlat va mintaqa kodlariga kiritilishi kerak. Byulletenga kiritilishi uchun mamlakat yoki mintaqa quyidagi shartlardan biriga javob berishi kerak:
BMTga aʼzo boʻlishi
BMTining har qanday ixtisoslashgan agentligiga aʼzo boʻlishi
BMT xalqaro sudining qonunlar toʻplamini tuzishda ishtirok etishi.

Mamlakat yoki mintaqa nomi oʻzgarganda yangi kod oladi va chegaralari oʻzgarganda esa raqamli kod oʻzgaradi. Baʼzi kodlar turli maqsadlar uchun zahiralangan, masalan, eskirgan kodlar zahiraga aylanadi.

ISO 3166-1 mamlakat kodlari uchun yagona standart emas. XOQ va FIFAning oʻz roʻyxati bor, mos ravishda XOQ kodlari roʻyxati va FIFA mamlakat kodlari roʻyxati bilan tanishing.

Kodlar roʻyxati
ISO 3166-1 mamlakatlarning toʻliq roʻyxati va ularga tayinlangan kodlari ISO 3166/MA tomonidan ishlatiladigan mamlakatning inglizcha qisqa nomi boʻyicha alifbo tartibida keltirilgan:

Har bir mamlakatning alfa-2 kodi kod elementlarini tayinlash haqidagi qoʻshimcha maʼlumotlar bilan bogʻlangan.

Manbalar

ISO standartlari
Ferrit

Ferrit (lotincha ferrum — temir) - temir uglerodli qotishmalarning tarkibiy fazalaridan biri. Uglerod va legirlovchi elementlarning temirdagi qattiq eritmasi. Polimorf uch oʻzgarishida hosil boʻladi. Uglerodning 8 temirdagi qattiq eritmasi yuqori temperaturali ferrit deb ataladi. Ferritning kristall panjarasi hajmiy markazlashgan kubdan iborat. Uning mikrostrukturasi, donachalarining katta-kichikligi va substrukturasi qanday sharoitda hosil boʻlganligiga bog'liq. Qisqa vaqt davomida keskin sovutilsa (taxminan teng oʻkdi) poliedrik donachalar hosil boʻladi, uzoq vaqt davomida keskin sovutilsa va tarkibida legirlovchi elementlar (kremniy, marganets) boʻlsa, ferrit mustahkamlanadi.

Ferrit (lot ferrum - temir) - uglerodning temirdagi qattiq eritmasi. HB 60-80 ga teng.

Kimyo
Materialshunoslik
Qattiqlik

Qattiqlik jismlarning bir-biriga botish darajasi bilan aniqlanadigan qiymat boʻlib, bir jismning ikkinchi jismni botishiga qarshilik koʻrsatish xususiyatidir.

Qattiqlik — 1) metallurgiyada — biror jism (mas, metall)ning qattiq jismning botishiga koʻrsatadigan qarshiligi; jismning mustahkamlik va plastiklik xossalariga hamda oʻlchash usuliga bogʻliq murakkab xossa. Koʻpincha, qattiqlikni oʻlchash uchun botirish usulidan foydalaniladi. Bunda qattiqlikning qiymati botirish kuchining botirilgan jism sinalayotgan namuna sirtida qoldirgan iziga nisbati bilan ifodalanadi. Jismlarning qattiqlikligi, odatda, Brinell usuli (toblangan poʻlat sharcha botirish yoʻli bilan), Rokvell usuli (toblangan sharcha yoki olmos konus botirish yoʻli bilan) va Vikkers usuli (olmos piramida botirish yoʻli bilan)da aniqlanadi. Qattiqlikni aniqlashning Shor usuli ham bor (poʻlat sharchaning sinalayotgan namunaga urilishidan keyin qaytish balandligini oʻlchashga asoslangan). Qattiqlik ultratovush tebranishlar yordamida ham aniqlanadi. Qattiqlik Brinell usulida NV, Rokvell usulida NK, Vikkers usulida esa NU bilan ifodalanadi. Qattiqlikni aniqlash usuli sinalayotgan materialning qattiqlikligi, uning oʻlchami va shakliga qarab tanlanadi; 2) materialshunoslikda — bino, inshoot va mashinalar konstruksiyalarining deformatsiya (egilish, choʻzilish, buralish va boshqalar) ga qarshilik koʻrsatish xususiyati. Konstruksiyaning geometrik kesimiga va materialning fizik xossalariga bogʻliq boʻladi. Bino, inshoot va mashinalar tayyorlashda qattiqlik hisobga olinadi; 3) qattiqlik Suvning qattiqligi. 

Materialshunoslik
Miltiq

Miltiq — oʻq otish quroli. Ov va harbiy ishda qoʻllanadi. Dastlabki M. 12-asrda arablarda paydo boʻlgan. M. yogʻoch dastaga mahkamlangan stvol (quvur)dan tuzilgan. Qadimgi M.lar pilta bilan oʻt oldirilgan (shuning uchun oʻzbeklar orasida "pilta miltiq" deb atalgan). 14-asrda Yevropada silliq stvolli M. ishlab chiqarilgan. 16-asr birinchi yarmida Ispaniyada mushket deb ataluvchi birmuncha tez oʻqlanadigan M. ishlab chiqarildi. 17—18-asrlarga kelib oʻyiq stvolli M. yaratilgan. 19-asrda tepki, piston va metall patronning ixtiro qilinishi M.ni oʻqlash tezligini birmuncha oshirdi. 1868-yildan boshlab Rossiyada patron gilzasini mexanik ravishda chikarib tashlaydigan zatvorli M. qoʻllandi (qarang Berdanka). 19-asrning 2-yarmida magazin ixtiro qilingach, M.ni oʻqpash tezligi ancha oshdi. 1891-yil rus qurolsozi S. I. Mosin yaratgan M. na-munasi Birinchi jahon urushi, Rossiyada fukarolar urushi davrida keng qoʻllandi. 1930-yil mazkur M. baʼzi oʻzgarishlar bilan qayta ishlab chiqarildi va 7,62 mm li M. degan nom oldi. Bu M. magaziniga 5 patron joylangani uchun u oʻzbeklar orasida "beshotar" deb atalgan. Uning otish tezligi minutiga 10—12-marta, moʻljalga olish va otish masofasi 2000 m; aniq otish masofasi 400 m gacha; ogʻirligi 4 kg (nayzasi bilan 4,5 kg). Optik pritsel oʻrnatilganda 800 m gacha masofadagi nishonni bexato urishi mumkin. Hozir M.lardan, asosan, ov qilishda foydalaniladi (yana qarang Karabin, Pistolet-pulemyot).

Miltiq — o'q otish quroli. Ov va harbiy ishda qo'llaniladi. Dastlabki miltiq 12 asrda arablarda paydo boʻlgan. Miltiq yog'och dastaga mahkamlangan stvol (quvur)dan tuzilgan. Qadimgi miltiqlar pilta bilan o't oldirilgan (shuning uchun oʻzbeklar orasida «pilta miltiq» deb ataladi). 14 asrda Yevropada silliq stvolli miltiq ishlab chiqarilgan. 16 asr birinchi yarmida Ispaniyada mushket deb nomlangan birmuncha tez o'qlanadigan miltiq ishlab chiqarildi. 17-18 asrlarga kelib o'yiq stvolli miltiq yaratilgan. 19-asrda tepki, piston va metall patronning ixtiro qilinishi miltiqni o'qlash tezligini birmuncha oshirdi. 1868-yildan boshlab Rossiyada patron gilzasini mexanik ravishda chiqarib tashlaydigan zatvorli miltiq ishlab chiqarila boshlangan. Hozir miltiqlardan, asosan, ov qilishda foydalaniladi.

Shuningdek, qarang 
Avtomat (qurol)
Pistolet

Manbalar 

Otashli qurollar
Avtomat

Avtomat (yun. automatos – oʻzi harakatlanuvchi) – 1) ma’lum ishdagi barcha jarayonlarni berilgan dastur boʻyicha kishining ishtirokisiz oʻzi ba-jaradigan qurilma. A.ni bir oz sozlab, ayrim hollarda nazorat qilib turish kerak boʻladi. Avtomobil dvigatellari porshenini ishlab chiqaradigan avtomat-lashtirilgan zavodda metallni eritishdan tortib, to tayyor porshen olish, por-shenlarni saralash va hatto yashiklarga joylashgacha barcha ishlarni A.lar baja-radi. Yarim A.larda ayrim operatsiya ba-jarilgach, mashina oʻz-oʻzidan toʻxtaydi, uni ishchi yana yurgizib yuboradi. A. va yarim A.lar mashinasozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoatlarida, qishloq xoʻjaligida keng qoʻllanadi. Mas, paxta ekishda seyalkaning uyaga chigit tashlab beradigan qismi oddiy A. hisoblanadi.A.lar texnologik (turli avtomatlash-tirilgan agregatlar va boshqalar), energetik (avtomatik asboblar, qurilmalar va boshqalar), transport (avtomashinist, avtopilot va boshqalar), hisoblash-yechish (hisoblash mashinalari va boshqalar), savdo (magazin-avtomat va boshqalar), harbiy (avtomatik qurollar va boshqalar), mai-shiy avtomatlar, oʻyin avtomatlari va boshqa turlarga boʻlinadi."Oʻzi harakatlanadigan" mexanizmlar qadimdan ma’lum. Prujinali va mayatnikli soatlarning yaratilishi (17-a) A. rivojiga ancha ta’sir etdi. A.dan sanoatda foydalanish 18-asrga – sanoat inqilobi davriga toʻgʻri keladi. Elektro-texnikaning rivojlanishi (19-asr) elektr yordamida harakatlanadigan A.ning pay-do boʻlishiga olib keldi. Elektronikaning paydo boʻlishi (20-asr) bilan tamoman yangi elektron avtomatik qurilmalar va boshqaruvchi hisoblash mashinalari pay-do boʻldi. Shu tufayli A.ning imkoni-yatlari va qoʻllanilish sohalari borgan sari kengaymoqda; 2) kibernetikaning asosiy tushunchalaridan biri; diskret (rakamli) axborotlarni diskret vaqt taktlari bilan qayta ishlaydigan texnika va biologik tizimning mavhum modeli (qarang Avtomatik boshqarish nazariyasi).

 Avtomat (qurol)
 Avtomat (mexanizm)

Manbalar 

cs:Automat
Avtomat (qurol)

Avtomat qurol – oʻq otish quroli. U oʻq (snaryad) otilganda hosil boʻlgan porox gazining quvvati bilan oʻz-oʻzidan oʻqlanib otilgani uchun shunday ataladi. U uzluksiz va yakka olish imkonini beradi. Avtomat qurol XIX asrning 2-yarmida paydo boʻlgan.

Quyidagi turlarga boʻlinadi:

 Avtomat pistoletlar – yaqin masofa (50 m)ga oʻq otadigan qurollar;
 Pistolet-pulemyotlar – 300 m gacha masofadagi noshonga zarba beruvchi qurollar;
 Oʻzi oʻqlanuvchi va oʻzi otiluchi avtomat miltiqlar – 600 m ga qadar masofadagi nishonga bittalab otish uchun moʻljallangan. Oʻq bittalab otilganda minutiga 25-30 ta oʻq otish mumkin;
 Qoʻl pulemyotlari – 800 m masofadagi nishonga otishga muljallangan qurollar. Bittalab minutiga 120 donaga qadar oʻq otish mumkin;
 Stanokli pulemyotlar – 1000 m va undan uzoq, (2-2,5 km) masofadagi nishonga zarba berish uchun ishlatiladigan kuchli qurollar. Minutiga 250 ga qadar oʻq otadi. Stanokli pulemyotlar pastroq uchuvchi dushman samolyotlarga zarba bera oladi;
 Yirik kalibrli pulemyot (odatda, kalibri 12,7-15 mm) – tank va samolyotlarga oʻrnatiladigan qurol, havodagi nishonlarga zarba berish, yengil zirh bilan qoplangan nishonlarga qarshi kurashish uchun moʻljallangan qurol;
 Avtomat toʻp (kalibri 20 mm va undan katta) – asosan havodagi nishonlarga zarba berish uchun tank va samolyotlarga oʻrnatiladigan qurol.

Yana qarang 
 Avtomat qurol
 Oʻtochar qurol

Qurollar
Islomiy taqvim

Islomiy taqvim — milodiy 638-yili xalifa Umar (milodiy 592—644 yillar), roziyallohu anhu,
tomonidan joriy qilingan. Ushbu taqvim qamariy boʻlib, oy
harakatiga asoslangan edi. Umar, roziyallohu anhu, ushbu taqvimni oʻz
davrida amalda boʻlgan turli taqvimlar oʻrtasida yuzaga kelayotgan
ziddiyatlarni bartaraf etish uchun joriy qilgan.
Umar, bir necha sahobalar bilan maslahatlashib,
yil boshi sifatida hijrat yilini tanlashga qaror qilishgan.
Taqvimning boshlanish nuqtasi sifatida Hijrat qilingan yilning 1
Muharram kuni tanlangan. Hijriy sana, odatda Gʻarb adabiyotida A. H.
deb qisqartirib yoziladi(Bu lotincha „Anno Hegirae“ soʻzining
qisqartmasidir. Birinchi Hijriy sananing birinchi Muharram kuni
(Muharram 1, 1 A. H.) Grigorian taqvimida 622-yil 16-iyulga
toʻgʻri keladi).
Paygʻambar Muhammadning, Makkadan Madinaga
hijratlari esa Grigorian taqvimining 622-yil sentyabr oyiga
toʻgʻri keladi.

Taqvimning tarkibi 
Islomiy taqvim (Hijriy taqvim) 12 oydan iborat:
 Muharram — 
 Safar — ‎
 Rabiulavval — 
 Rabiussoni — ‎ yoki rabiuloxir 
 Jumodilavval — 
 Jumodissoni —  yoki jumodiloxir ‎
 Rajab — 
 Shaʼbon — 
 Ramazon — 
 Shavvol — 
 Zulqaʼda — 
 Zulhijja —

Hijriy yildagi muhim sanalar 
 1 Muharram — yil boshi;
 27 Rajab — Isro va Meroj hodisasi;
 1 Ramazon — tutilishi farz boʻlgan roʻzaning birinchi kuni;
 17 Ramazon — Qur’onning nozil boʻlishi boshlagan kun;
 Ramazonning oxirgi 10 kechasi — Laylat ul-qadr kutiladigan
kechalar;
 1 Shavvol — Iyd al-Fitr, Ramazon Hayiti;
 8-10 Zul-hijja — Haj kunlari;
 10 Zul-hijja — Iyd al-Adha, Qurbon Hayiti.

Islom
Taqvimlar
Islomiy taqvim
Muharram

Muharram (arabcha - taqiqlangan, muqaddas) - arablarning Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriy yil hisobida birinchi oy. Muharram islomdan ilgari ham arablarda muqaddas oy hisoblangan, bu oyda qabilalar oʻrtasidaga urush-janjallar va qon toʻkishlar taqiqlangan. Bu Muharram oyining nomidan ham koʻrinib turadi. Islomda Muharram urush man qilingan toʻrt oyning biridir.

Muharram (arabcha — taqiqlangan, muqaddas) — qadimgi arablarning Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriy yil hisobit birinchi oy. Muharram islomdan ilgari ham arablarda muqaddas oy hisoblangan, bu oyda qabilalar oʻrtasidagi urush-janjallar va qon toʻkishlar taqiqlangan. Bu Muharram oyining nomidan ham koʻrinib turadi. Muharram oyining birinchi oʻn kunida shialar imom Husaynni yodlab motam tutadi, turli diniy marosimlar oʻtkazadi (qarang Ashuro).

Manbalar 

Yil oylari
Islomiy taqvim oylari
Safar

Safar — islomiy taqvimning ikkinchi oyi. qamariy yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida 2oyning arabcha nomi; 29 kunga teng . Bu oyning xususiyati yilning boshqa oylari bilan bir xildir. Islomga koʻra, bu oyda ham marosimlar, toʻylar, safarlarni amalga oshirish mumkin. Oyning xosiyatsiz ekani toʻgʻrisidagi baʼzi fikrlar asossiz.

Manbalar 

Yil oylari
Islom
Islomiy taqvim oylari
Ramazon

Ramazon — hijriy yil hisobining toʻqqizinchi oyi. Islom dinida Ramazon oyida Alloh Muhammadga Qur’onni vahiy qilgan deb talqin etiladi. Shu sababli, Ramazon muqaddas oy hisoblanadi, bu oy davomida dindorlarga ro'za tutish buyuriladi.

Ramazon — arablarda islomdan avvalgi toʻrt muqaddas oydan biri; dastlab yoz fasliga toʻgʻri kelgan. Islom dini joriy etilishi arafasida Makkada Ramazon oyida yaxshi amallar qilish (tahannus) anʼana boʻlgan. Ramazon oyining 27-kuniga oʻtar kechasi Muhammadga birinchi vahiy kelgan. Ramazonda roʻza tutish hijratdan 17-18 oy keyin, yaʼni qibla tomon oʻzgartirilgandan bir oydan soʻng joriy etilgan.

Ramazon — 1) hijriy yil hisobining 9-oyi. Islom dinida Ramazon oyida Alloh Muhammadga Qurʼonni vahiy qila boshlagan, deb talqin etiladi. Shu sababli Ramazon muqaddas oy hisoblanadi, bu oy davomida musulmonlarga roʻza tutish buyuriladi.

Ramazon — arablarda islomdan avvalgi 4 muqaddas oydan biri; dastlab yoz fasliga toʻgʻri kelgan. Islom dini joriy etilishi arafasida Makkada Ramazon oyida yaxshi amallar qilish (tahannus) anʼana boʻlgan. Ramazon oyining 27kuniga oʻtar kechasi Muhammadga Qurʼon nozil qilingan (qarang Laylatul-qadr)

. Ramazon oyida roʻza tutish hijraning 2yili joriy etilgan.

Musulmon mamlakatlarida Ramazonga oid marosim va anʼanalar har bir oʻlkaning oʻziga xos urfodatlaridan kelib chiqqan holda oʻtkaziladi.

2) Ramazon munosabati bilan aytiladigan marosim qoʻshigʻi. Ramazon oyida kun botgandan soʻng bolalar koʻchamakoʻcha yurib, har bir xonadon eshigi oldida Ramazon qoʻshigʻini aytishadi. Ramazon qoʻshiklari xonadonga yaxshilik, rizq, farzand, baraka tilash, Ramazonning muqaddas oyligini madh etishdan iborat. Ramazon aytish tugagach, xonadon egalari Ramazon aytuvchilarga non, shirinlik, pul, kiyimlik va boshqa inʼomlar chiqarib berishadi.

Ramazon bilan bogʻliq koʻp sanalar ichida Rasululloh Muhammadning nabiralari Husash tavallud topgan kun (6-kun), Muhammadning zavjalari Xadicha vafot etgan kun (10-kun), Badr jangi kuni (17-kuni), Muhammadning Makkaga kirib kelishlari kuni (19-kun), Ali va imom Ali ar-Rizo vafot etgan kun (21-kun), Ali tavallud topgan kun (22-kun) kabilar eʼzozlanadi. Roʻzaning tugashi iyd al-fitr bayrami bilan nishonlanadi. Turli musulmon mamlakatlarida qadimgi dinlarga oid marosim, bayramlarni Ramazon oyiga toʻgʻri kelib qolishi natijasida Ramazonga oid marosim va anʼanalar ham har bir mamlakatda oʻziga xos oʻtkaziladi.

Manbalar 

Yil oylari
Islomda roʻza tutish
Shialarni xotirlash kunlari
Polisentrizm

Polisentrizm ( — koʻp + lotincha centrum — toʻplanish) — dunyoning geopolitik tuzilishining eng muhim xossasi va prinsiplaridan biri. Biror mintaqaning bir necha siyosiy, ijtimoiy yoki moliyaviy markazlar atrofida tartiblanishida namoyon boʻladi.

Politsentrizm (poli... va lotincha centrum — toʻplanish, markaz) — hozirgi zamon tipidagi odamlarning kelib chiqishi haqidagi nazariya. Unga koʻra, Homo sapiens Yer yuzasining bir kancha joylarida paleoantrop va arxantroplarga oid har xil ajdod formalardan kelib chiqqan. Polisentrizmning asoschisi amerika antropologi F. Veydenreyx hisoblanadi. U neoantrop (qoz. odam) kelib chiqqan 4 ta markazni kursatadi. Odamlarning qazilma formalari bilan oʻsha joyda yashaydigan hozirgi zamon odam irqlari oʻrtasidagi morfologik moslikning yuqori boʻlmasligi Polisentrizmning asos-siz ekanligini kursatadi. Polisentrizm monotsentrizm nazariyasida karshi turadi.

Manbalar
Isfara

Isfara (, ) — Tojikiston Respublikasining Sugʻd viloyatidagi shahar (1952-yildan). Isfara tumanining maʼmuriy markazi. Isfara daryosi boʻyida, Turkiston tizmasi yon bagʻrida. Konibodom — Shoʻrob yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 45 ming kishidan ziyod (2013-yil oʻrtalari).

Sanoati 
Shaharda gidrometallurgiya, yorugʻlik texnikasi jihozlari, mineral boʻyoqlar zavodlari, meva, goʻsht konservasi, qurilish materiallari kombinatlari, tarix-oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Tarixiy obidalari 
Isfara 16-asrdan maʼlum. Isfara yaqinida Abdullaxon masjid namozgohi (16-asr), Qalʼai-Bolo oʻrta asr qalʼasining qoldiqlari, Chorsu qishlogʻida Hazrati Bobo maqbarasi (10—12-asrlar) saqlangan. 10-asr manbalarida faqat Isfara viloyati haqida maʼlumotlar uchraydi. 9—10-asrlarda Istaxrip shu viloyatdagi konlardan koʻmir qazib olinganligi va taxminan 180 kg koʻmir bir dirhamligini yozgan. Bobur davrida esa (16-asr) Isfara Fargʻona vodiysidagi 8 ta yirik shaharning biri sifatida qayd etilgan.

Manbalar

Havolalar 
 Исфара - Проект по подключению школ Таджикистана к Интернету  
 Исфаринский Портал
 Исфара - город цветущих садов
 Исфара
 На таджикском языке, более подробная информация

Tojikiston shaharlari
Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari

Isfara tumani aholi punktlari
Fahriddin Umarov

Fahriddin Aslpoʻlat oʻgʻli Umarov (1926-yil 1-sentyabr, Qibray – 2007-yil 8-sentyabr) – xofiz, bastakor, shoir. Oʻzbekiston xalq xofizi.

Hayoti 
Fahriddin Aslpoʻlat oʻgʻli Umarov 1926-yil 1-sentyabrda Toshkent viloyati Qibray tumaning Qibray shaharchasida tugʻilgan. Yoshlik yillari qatagʻon davrlariga toʻgʻri kelib Ukraina hududlariga oilasi bilan surgun qilingan. Onasi 32 yoshida oʻsha yerda kasallikdan vafot etgan. Dutor chalishni otasidan, skripka chalishni musiqa ustozi Rahimjon Ikromovdan oʻrgangan. Ikkinchi jahon urushi yillarida front ortida mehnat qilgan. Urushdan keyin Oʻzbekistonga qaytib kelgan.

Ilk musiqa saboqlarini otasidan, soʻng xofizlik sirlarini Asqar Ubaydullayev, Akmalxon va Boboxon Soʻfixonovlardan oʻrgangan. 1950–1953-yillarda Toshkent konservatoriyasida taʼlim olgan. 1946–1961-yillarda Oʻzbekiston radioqoʻmitasida, 1961–1986-yillarda Oʻzbek davlat filarmoniyasida yakkaxon xonanda sifatida faoliyat yuritgan.

Repertuaridan, asosan, kuylarni oʻzi bastalagan qoʻshiq va ashulalar – „Ishqingda zor oʻldim“ (Noqis gʻazali), „Naylaram“ (Xislat), „Jamoling“, „Sochining savdosi tushdi“ (Bobur), „Onam derman“ (Yo. Mirzo), „Qaydasan“ (Bobrahim Mashrab), „Oʻzbegim“ (Erkin Vohidov), „Ey, muhabbat“ (Poʻlat Moʻmin), „Umr oʻtmoqda“ (Toʻra Sulaymon), shuningdek, mumtoz („Chorgoh“, „Bayot“ kabi) va zamonaviy bastakorlar ashulalari („Munojot“, „Sodirxon Ushshogʻi“ va boshqalar) oʻrin olgan. Uzoq yillik ijodiy faoliyati natijasida 400 dan ortiq qoʻshiqlar yaratgan. Ijrolari Oʻzbekiston radiosi fonojamgʻarmasiga, 20 dan ortiq gramplastinkaga yozilgan. Fahriddin Umarov 2007-yil 8-sentyabrda vafot etgan.

Oilasi 
 Jamoliddin Umarov – oʻgʻli. Jamoliddindan tashqari yana 5 nafar farzandi bor.

Unvon va mukofotlari 
 Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1964-yil);
 Oʻzbekiston xalq hofizi (2002-yil);
 Fidokorona xizmatlari uchun ordeni (2021-yil);

Xotirasi 
 2021-yil Qibray tumani „Doʻrmon“ madaniyat saroyida „Meni yod et“ deb nomlangan xotira kechasi oʻtkazildi.
 2021-yilda Toshkent viloyat markazida Faxriddin Umarov nomidagi sanʼat ijod maktabini tashkil etish toʻgʻrisida prezident Sh. Mirziyoyev qarori imzolangan.

Manbalar 

Shoirlar
Qoʻshiqchilar
Oʻzbekistonlik qoʻshiqchilar
Qibray

Qibray – shahar tipidagi aholi punkti (1973-yildan), Toshkent viloyati Qibray tumanining maʼmuriy markazi, Toshkent va Chirchiq shaharlari oraligʻida joylashgan. Toshkent shahridan 18 km shimoli-sharqda joylashgan. Eng yaqin temir yoʻl Qodiriya (10 km) stansiyasi hisoblanadi. 2011-yilgi maʼlumotlarga koʻra aholisi 27,7 ming kishini tashkil etgan. Mahalliy rivoyatlarga koʻra „Qibray“ (qadimda „Qiray“) nomi qadimiy turkiy qabila nomidan kelib chiqqan.

Tarixi 
Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, asosiy aholi punkti XVIII asr boshlarida rivojlana boshlagan. Eski Toshkentdan bir necha oilalar unumdor yerlarni oʻzlashtira maqsadida kelgan va keyinchalik doimiy aholi sifatida shu yerda qolgan. XX asrning 30-yillarida eski yer egalarining yerlari aholi oʻrtasida qayta taqsimlangan.

1959-yilda Yadro fizikasi instituti va Ulugʻbek (shaharcha) qishlogʻi tashkil etilgandan soʻng yangi qishloqqa yoʻl va koʻprik qurilgan.

1995-yilda qishloq markazida yangi avtovokzal, bozor, savdo doʻkonlari, yodgorlik barpo etish ishlari olib borilgan.

2011-yilda qishloqning markaziy qismida navbatdagi rekonstruksiya ishlari amalga oshirilib, asosan 1950-yillarda qurilgan eski turar-joy binolari buzib tashlangan va markaziy Alisher Navoiy koʻchasi boʻylab yangi turar-joy va noturar-joy binolari qurilgan.

Qishloqda futbol stadioni, 2 ta oʻrta maktab, mahalla fuqarolar yigʻini, masjid, bosmaxona, koʻplab savdo doʻkonlari, viloyat ahamiyatiga molik asosiy maʼmuriy binolar mavjud.

„Yangiobod“ mahallasi oʻtgan asrning toʻqsoninchi yillarining boshlarida mahalliy aholiga yer maydonlarining ajratilishi natijasida tashkil topgan. U „Yakkachoʻp“ koʻchasi „Qorasuv“ kollektori ustidagi koʻprikning tarixiy nomi bilan atalgan.

1992-yilda toponimiya komissiyasi Orjonikidzevskiy tumani nomini oʻzgartirish masalasini oʻrganib chiqqan. Komissiya raisi J. Xonazarov Boʻzsuv tumani nomiga oʻzgartirish taklifini ilgari surgan. Uzoq davom etgan bahs-munozaralardan soʻng Qibray qishlogʻi vakili B. Usmonov tashabbusi bilan Orjonikidzevskiy tumani Qibray tumani deb nomlangan.

Qibrayda sanoat, qurilish tashkilotlari, kichik, oʻrta biznes, yirik korxonalari va mikrofirmalar, qoʻshma korxonalar, Shreder nomidagi ilmiy ishlab chiqarish birlashmasining tokchilik va vinochilik filiallari, avtokorxona, MTP, dehqon bozori bor. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa, sport maktablari, litseylar, kasbhunar kollejlari, tuman markaziy kutubxonasi, madaniyat uyi, Mustaqillik maydoni, oʻquv sport xonasi, stadion, suzish havzasi va boshqa koʻplab sport inshootlari mavjud. Shahar oʻrtasidagi maydonda Xotira monumenti oʻrnatilgan. Qibrayda tuman markaziy kasalxonasi, tibbiy tez yordam boʻlimi, poliklinika, markaziy dorixona, tugʻruqxona majmui va boshqalar tibbiy muassasalar faoliyat yuritadi. Shaharcha yaqinida bir qancha sanatoriy va dam olish uylari (shu jumladan, „Botanika“, „Boʻston“, „Umid gulshani“, „Qibray“, „Navbahor“, „Energetik“ va boshqalar) faoliyat koʻrsatadi. Qibraydan Toshkent shahrigacha avtobus va marshrutli taksilar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan. Toshkent – Xoʻjakent elektr poyezdi Qibray yonidan oʻtadi.

Manbalar 
Toshkent viloyati shaharlari
Qibray tumani aholi punktlari
Buxoro iqtisodiyot va bank kolleji

Buxoro iqtisodiyot va bank kolleji – Buxoroda joylashgan oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasi.

Kollej ijtimoiy-iqtisodiy soha yoʻnalishidagi respublika tayanch taʼlim muassasasidir.

Kollejda quyidagi yoʻnalishlar asosida mutaxassislarni tayyorlaydi.
„Buxgalteriya hisobi“;
„Bank ishi“;
„Boshqaruv va iqtisodiyot“;
„Moliya“;

Buxorodagi kollejlar
Planoise

Planoise Fransiyaning Doubs da joylashgan shahardir. 1999 yilga koʻra 20.700 kishilik aholisi bor.

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Ispaniya shaharlari
Xalqaro iqtisodiy aloqalar

Xalqaro iqtisodiy aloqalar – bu xalqaro savdo jarayonlari tufayli iqtisodiyot sohasida paydo boʻlgan davlatlararo aloqalardir.

Paydo boʻlish tarixi 
Bu jarayonning paydo boʻlishiga juda koʻp omillar sabab boʻlgan. Birinchidan, bu xalqaro mehnat boʻlinishi.

Tashqi dalillar 
 Oʻzbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirligi
 Oʻzbekistonning MDH dagi savdo sheriklari 

Buning uchun jahon standartlarini oʻrganish kerak.

Iqtisodiyot
Chevrolet Captiva

Chevrolet Captiva - Chevrolet shirkati tomonidan ishlab chiqarilayotgan krossover.

Suratlar

Manbalar 

O'zbekiston avtomobillari
Halle (Saale)

Halle  Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Maydoni — 135,02 km2. 232 963 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

Geografiyasi

Hududi 
Hallening hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Germaniya shaharlari
Rauf Parfi

Rauf Parfi (asli ismi: Tursunali Parfiyev; 1943-yil 27-sentyabr, Shoʻralisoy qishlogʻi, Yangiyoʻl tumani — 28-mart 2005-yil, Toshkent) oʻzbek shoiri. Otasi Parfi Muhammadamin savodli boʻlib, Fargʻona viloyatining Vodil qishlogʻidan shoʻrolar quvgʻini tufayli Shoʻralisoyga kelib qolgan. Onasi — Sakinaxonim Isabek qizi ham asli Fargʻonadan edi. Rauf 1958-yilda 8-sinfni tugatgach, oʻqishni Yangiyoʻl shahridagi kechki maktabda davom ettiradi va mehnat faoliyatini boshlaydi. Shoir 1960-1965-yillarda Toshkent davlat universitetining filologiya fakultetini tugatgan. Turli yillarda Kinematografiya davlat qoʻmitasi, „Oydin“ gazetasi, Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat hamda „Yozuvchi“ nashriyotlarida muharrir boʻlib ishlagan.

Rauf Parfi hayoti davomida siyosiy muxolifligi uchun mustaqil Oʻzbekiston hukumati tomonidan xushlanmagan. Shuning uchun ham,  oʻlimidan soʻng 2013-yilda Rauf Parfi tugʻilganiga 70 yil toʻlishi munosabati bilan, 2018-yilda esa 75 yil toʻlishi munosabati bilan Toshkentda oʻtkazish rejalangan tadbirlarning barchasi Oʻzbekiston rasmiylari bosimi ostida toʻxtatilgan.

Asarlari 
Birinchi sheʼri 1957-yilda eʼlon qilingan.
 „Karvon yoʻli“ (1968);
 „Aks-sado“ (1970);
 „Tasvir“ (1973);
 „Xotirot“ (1974);
 „Koʻzlar“ (1976);
 „Qaytish“ (1981);
 „Sabr daraxti“ (1986);
 „Sukunat“ (1991);
 „Tavba“ (2001) sheʼriy toʻplamlari bor.
× "Adashgan ruh" dostoni muallifi

Rauf Parfi lirik qahramon ruhiy olamining nozik evrilishlarini mahorat bilan tasvir etuvchi sheʼrlari bilan tanilgan. Shoir soʻzning rang va ohanglaridan, sheʼriy tasvir vositalaridan oʻziga xos uslubda foydalanadi. Sheʼrlari bir necha xorijiy tillarga tarjima qilingan.

Rauf Parfi Bayronning „Manfred“, Nozim Hikmatning „Inson manzaralari“, Karlo Kaladzent „Dengiz xayoli“ va boshqa jahon sheʼriyati klassiklarining sheʼrlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Vafoti 

Rauf Parfi 2005-yil 28-martda Toshkent shahrida 61 yoshida vafot etadi.

Manbalar

Havolalar 
 Rauf Parfi: Nahotki bu elning qahramoni yoʻq?…
 Arboblar.uz 
 Mytashkent.uz

Shoirlar
Oʻzbekistonlik shoirlar
1943-yilda tugʻilganlar
2005-yilda vafot etganlar
Oʻzbek tarjimonlari
Michael Cretu

Michael Cretu (; ; ; ; 1957-yil 18-mayda tugʻilgan) — ruminiyalik musiqachi, Enigma musiqiy loyihasining muallifi. Cretu yana Curly M.C. taxallusi bilan ham mashhur.

Diskografiyasi

Solo albomlari 
 1978 – Moon, Light & Flowers (Germaniyada 1994-yilda Ausgewählte Goldstücke nomi bilan qayta chiqarilgan)
 1983 – Legionäre (inglizcha: Legionnaires)
 1985 – Die Chinesische Mauer (inglizcha: The Invisible Man)

Solo singllar 
 1978 – "Shadows Over My Head"
 1978 – "Wild River"
 1979 – "Moonlight Flower"
 1979 – "Love Me"
 1983 – "Total Normal"
 1983 – "Zeitlose Reise"
 1983 – "Der Planet der verlorenen Zeit"
 1983 – "Today, Today"
 1984 – "Schwarzer Engel"
 1985 – "Carte Blanche"
 1985 – "Die Chinesische Mauer"
 1985 – "Samurai" (olmoncha versiya)"
 1985 – "Samurai (Did You Ever Dream)" (inglizcha versiya) 
 1985 – "Silver Water"
 1986 – "Gambit"
 1987 – "School's Out" (Cretu & Thiers)
 1987 – "When Love Is the Missing Word" (Cretu & Thiers)
 1988 – "Don't Say You Love Me (Let Me Feel It)" (Cretu & Thiers)
 1988 – "Captain Right" (Cretu & Thiers)
 1992 – "Rettungsringe sterben aus" (Cretu & Peter Cornelius)
 1992 – "Nur die Hoffnung nicht"(Cretu & Peter Cornelius)
 2021 – "Love Me"

Sandra 
Cretu Sandraning quyidagi albomlari uchun qoʻshiqnavis, produser va vokalist oʻlaroq ishlagan:

 1985: The Long Play [#12 Germaniya, No. 8 Norvegiya, No. 2 Shvetsiya, No. 18 Avstriya, No. 4 Shveysariya]
 1986: Mirrors [#16 Germaniya, No. 14 Norvegiya, No. 40 Shvetsiya, No. 13 Shveysariya]
 1987: Ten on One [#19 Germaniya, No. 28 Avstriya, No. 14 Shveysariya]
 1988: Into a Secret Land [#14 Germaniya, No. 18 Norvegiya, No. 22 Shvetsiya, No. 13 Avstriya, No. 9 Shveysariya]
 1988: Everlasting Love
 1990: Paintings in Yellow [#4 Germaniya No. 30 Shvetsiya, No. 14 Avstriya, No. 8 Shveysariya]
 1992: Close to Seven [#7 Germaniya, No. 20 Norvegiya, No. 27 Shvetsiya, No. 26 Avstriya, No. 13 Shveysariya]
 1992: 18 Greatest Hits [#10 Germaniya, No. 7 Fransiya, No. 36 Shvetsiya, No. 27 Shveysariya No. 1 Finlandiya]
 1995: Fading Shades [#42 Germaniya, No. 37 Shveysariya]
 1999: My Favourites [#16 Germaniya, No. 15 Norvegiya, No. 43 Shveysariya]
 2002: The Wheel of Time [#8 Germaniya, No. 63 Avstriya, No. 68 Shveysariya]

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Almati metropoliteni

Almati metropoliteni () - Qozogʻistonning Almati shahrida joylashgan transport turlaridan biri. Ushbu metropoliten 2011-yil 1-dekabrda ochilgan. «Almati Metropoliteni» Oʻrta Osiyoda 2-chi (Toshkent Metropolitenidan keyin), Qozogʻistonda 1-chi metropolitendir. SSSR shaharlaridagi metropolitenlar ichida 16-chidir.

Stansiyalari roʻyxati 
Andozalar:Almati Metropoliteni
Asosiy maqola: Almati Metropoliteni stansiyalari roʻyxati
 Rayimbek Batir
 Jibek Joli
 Almali
 Abay
 Boyqoʻngʻir
 Muxtar Auezov nomiidagi Teatr
 Alatau
 Sayran
 Moskva
 Sariarqa
 Bauirjan Momishuli

Manbalar

Havolalar 
Metro
2011-yilda ochilgan metropolitenlar roʻyxati
Butan

Ushbu maqola mamlakat haqidadir. Kimyoviy tushuncha haqida Butanlar sahifasiga qarang.

Butan podsholigi (Pendal Druk Shung) — Janubiy Osiyodagi, Himolay togʻlarining sharqiy qismidagi davlat. Maydoni 47 ming km2. Aholisi 742 737 kishi (2012). Poytaxti — Thimphu shahri. Maʼmuriy jihatdan 8 dzong (viloyat)ga boʻlingan.

Davlat tuzumi 
Butan — konstitutsiyali monarxiya. Davlat boshligʻi — podsho. Podsho huzurida 9 maslahatchidan iborat kengash bor. Qonun chiqaruvchi organ — bir palatali Milliy Assambleya 150 aʼzodan iborat (105 nafari saylanadi, 10 nafari tayinlanadi, qolganlari — rasmiy kishilar, hukumat aʼzolari va podsho kengashining aʼzolari). Ijroiya hokimiyat podsho tomonidan Vazirlar Kengashi orqali amalga oshiriladi.

Hududiy boʻlinishi 
Butan hududi 4 ta dzongdeyaga boʻlingan. Ular esa 20 ta dzongxaga boʻlingan, shularni quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin:

 Bumthang
 Chhukha
 Chirang
 Daga
 Geylegphug
 Ha
 Lhuntshi
 Mongar
 Paro
 Pemagatsel
 Punakha
 Samchi
 Samdrup Jongkhar
 Shemgang
 Tashigang
 Thimphu
 Tongsa
 Wangdi Phodrang

Tabiati 
Butan hududi togʻliqsan iborat. Eng baland choʻqqisi — Jomolhari (7314 m). Iqlimi togʻtropik, musson, sernam, togʻlarning yuqori qismida sovuq. Vodiylarda oʻrtacha temperatura yanvarda — 4,5°C, iyulda 17°C. Yiliga 1000–5000mm yogʻin yogʻadi. 3500 m balandlikkacha oʻrmon, undan balandda subalp va alp oʻtloqpari. Daryolari — Sankosh, Amo, Kuru. JigmiDorji, Gaza, Manaz qoʻriqxonalari bor.

Aholisi 

Aholisi asosan bxotiyalar; gurkhlar, nevarlar ham yashaydi. Aholining 13 % shaharlarda istiqomat qiladi. Rasmiy tili — bxotiya (dzongke, tibet tiliga yaqin). Asosiy dini — lama mazhabidagi budda dini. Butan 9-asr oxirlaridan Tibetga, 19-asrning 2-yarmidan 1947-yilgacha Angliyaga qaram boʻlgan. 1949-yildagi shartnomaga koʻra, Butan tashqi siyosat sohasidagi ishlarini Hindiston hukumati bilan maslahatlashib olib boradi. Milliy bayrami — 17-dekabr — podsho saylangan kun (1917).

Iqtisodi 
Butan — agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi ulushi 42,7 %, sanoat ulushi 9,6 %. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Vodiylarida sholi, arpa, bugʻdoy, tariq, makkajoʻxori, janubda paxta ekiladi. Janubi-sharqida bogʻdorchilik taraqqiy etgan (mango, apelsin, pizang va boshqalar). Yaylovlarda quy, yilqi boqiladi. Oʻrmonlarda qimmatbaho daraxtlar koʻp; lok, mushk, mum tayyorlanadi. Yigiruv va toʻquv hunarmandchiligi, oʻymakorlik qadimdan rasm boʻlgan. Taxta tilish zavodi va meva konserva fabrikasi bor. 1,5 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. 1968-yildan aerodrom ishga tushgan. Asosiy transport vositasi otulov.

Manbalar 

Osiyo
Butan
BMT aʼzolari
Francesco Totti

Francesco Totti (talaffuzi: Franchesko Totti; 1976-yil 27-sentyabr kuni Rim, Italiyada tugʻilgan) — professional sobiq italiya futbolchisi.

Manbalar

Adabiyotlar
 Fernando Acitelli, Francesco Totti. Il tribuno di Porta Latina, Arezzo, Limina, 2002.  (Francesco Totti. The tribune of Porta Latina) 
 Mario Sconcerti, La differenza di Totti, Arezzo, Limina, 2004.  (The difference of Totti) 
 Francesco Bovaio, con Cristiano Ditta, Francesco Totti. Semplicemente numero dieci, Milano, Giunti Editore, 2006.  (Francesco Totti. Simply number ten) 
 Massimo Cecchini, Francesco Totti. Vita, parole e impresse dell'ultimo gladiatore, Roma, Aliberti, 2009.  (Totti. Life, words and feats of the last gladiator) 
 Tonino Cagnucci, Francesco Totti. dai politici al cuore, Roma, Limina, 2010.  (Francesco Totti. From politicians to heart) 
 Gianluca Tino, L'invasione degli UltraTotti, Roma, Eraclea, 2010.  (The invasion of UltraTotti) 
 Francesca Spaziani Testa, Francesco Totti minuto per minuto, Firenze-San Casciano V.P, Castelvecchi, 2012.  (Francesco Totti minute by minute) 
 Francesco Costantini, Totteide. (Poema epico), Roma, Imprimatur, 2013.  (Totteide. Epic poem)

Havolalar

 
 
 Lega Serie A profile 
 AIC profile  
 
 FIGC national team archive 
 Italia1910 profile 
 
 

Italiyalik erkak futbolchilari
FIFA 100
Yashayotgan insonlar
Serie A futbolchilari
UEFA Yevro 2004 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 2006 oʻyinchilari
Futbol boʻyicha jahon chempionlari
2007-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
Erkak futbolchilar
2006-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
2005-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
2004-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
Saxalar

Saxalar (rus manbalarida yakutlar) — xalq. Saxa Respublikasining tub aholisi (365 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari). Rossiyada jami 380 ming kishi. Saxa tilila soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar. Saxalar etnogenezi juda murakkab. Saxalar Baykal boʻyidan Lena daryosining oʻrta oqimi boʻyiga koʻchib kelib (10—14—15-asrlarda), tub aholi (evenklar, yukagirlar) bilan qoʻshilib ketishgan. Saxalar turkiyzabon xalqlardan uzokdashib ketsalarda, chorvachilik bilan shugʻullansalarda, lekin oʻz qoʻshnilari — Shimolida yashovchi, ovchilik xoʻjaligi yurituvchi kichik xalqdardan keskin farq qilishadi. S, shuningdek, dehqonchilik, polizchilik, baliq ovlash, bugʻuchilik va hunarmandchilik bilan shugʻullanadi.

Saxalar (oʻzlarini — uranxay saxa deb atashadi) — tukiy xalq,Saxa Respublikasining mahalliy aholisi. Saxa tili turkiy tillardan biridir.Saxa tilida juda ham koʻp moʻgʻulcha soʻzlar uchraydi, shu bilan birga paleoazit tillaridan ham soʻzlar oʻtgan, ayniqsa shimoliy saxalarda.

Tarix 
Koʻpchilik olimlar takidlashlariga koʻra, saxatlar Lena, Aldan, Vilyuy dayolari boʻyiga XII asrda Baykal orolidan koʻchib kelishgan va ulardan oldin bu yerda istiqomat qilib kelgan paleoazit xalqlarini siqib chiqarishgan. Saxatlar chorvachilik, yilqichilik, baliqchilik, ovchilik bilan shugʻullanishgan.Savdo-sotiq, Tangritanlik dinini va harbiy ishlarni rivojlantirishgan. Sibir va Shimoli-sharqiy Osiyoga katta tasir oʻtkazishgan.

Umumiy 
Saxatlar (oʻz nomi — saxa, uraanxay Saxa), Rossiya federatsiyasidagi turkiy millat, Saxa Respublikasining tub aholisi(450 ming). Magadan, Saxalin, Amur oblastlarida ham yashaydilar. Rossiyada hammasi boʻlib 470 ming saxalar yashaydi. Saxa yoki saxa tili Oltoy tillar oilasining shimoli-sharqiy turkiy tillar guruxiga kiradi. Dini pravoslav va tangritanlik. Ota-onasidan hech boʻlmasa bittasi saxa boʻlganlar metislarni, saxalyarlar deb atashadi.

Madaniyati 
Avloddan-avlodga oʻtib kelayotgan qadimiy epos olonxo (), Yunesko qaramogʻi ostiga olingan.

Musiqiy asboblardan eng mashxuri — xomuSaxalar

Manbalar 

Yoqutlar
Rossiya xalqlari
Turkiy xalqlar
Yoqutiston xalqlari
Ar-Riyod

Ar-Riyod (arabcha: الرياض‎ Ar-Riyoz – bogʻ, xiyobon) – Saudiya Arabistonining poytaxti, eng yirik shahri va Najd viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi taxminan 2,2 mln. kishi (1992, shahar atrofi bilan). Shaharning qachon barpo etilgani toʻgʻrisida aniq maʼlumot yoʻq. 1821 – 19 asr 2-yarmidan (vaqti-vaqti bilan) Saudiylar davlatining poytaxti, 1902 yildan Najd amirligi, 1927—32 yillarda Hijoz, Najd va boshqa qoʻshib olingan viloyatlar, 1932 yildan Saudiya Arabistoni poytaxti. Hozirgi Ar-Riyod—Saudiya Arabistonining yirik sanoat, savdo va madaniy markazi. Ar-Riyodda issiqlik elektr stansiyalari, binokorlik materiallari ishlab chiqaradigan, neftni qayta ishlovchi zavodlar, koʻplab hunarmandchilik korxonalari bor. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qayta ishlanadi. Ar-Riyod Dammam porti bilan temir yoʻl orqali bogʻlangan. Havo yoʻllari orqali Ar-Riyod mamlakatning yirik shaharlari va bir qancha chet mamlakatlar bilan bogʻlangan. Shaharda harbiy akademiya, universitetlar, oliy texnika instituti bor.

Manbalar

Havolalar 
 Riyod shahrining rasmiy vebsayti  
 Riyod shahrining xaritasi  

Saudiya Arabistoni shaharlari
Qashqirlar makoni: Iroq

"Qashqirlar makoni: Iroq" () — 2006-yilgi rejissor Serdar Akar olgan film.

Syujeti 
Film 2003-yili bir guruh turk harbiylarining AQSh harbiylari tomonidan boshiga niqob kiygizilib soʻroq qilinishida qatnashgan deb gumon qilingan shaxsni izlashi haqidadir. Bu film 1 qismdan iborat.

Manbalar 

Turkiya filmlari
2006-yil filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
Roʻza

Roʻza — islomdagi 5 ta ruknlardan biri.

Roʻza tutish vaqti tong yorishmasdan avval boshlanib, kun botishiga qadar davom etadi. Bu vaqtda yeyish, ichish, jinsiy yaqinlik qilish, nomaʼqul ishlardan tiyilish zarur. Qurʼonda Alloh Muhammad(sav) paygʻambarga Qurʼonni ramazon oyida vahiy qilib yuborgani, har yili shu oyda roʻza tutish farzligi qayd etilgan.

Islomga koʻra, ramazon oyida roʻza tutish balogʻat yoshiga yetgan, sogʻlom musulmonlarga farz qilingan. Homilador, emizikli ayollar, safarda yurganlar, ogʻir bemorlar, qiyin sharoitlarda ishlovchilar roʻza tutishdan ozod etilgan, uni imkoniyat tugʻilganda ado etishlariga ruxsat berilgan. Roʻzaga toqati yetmaydigan keksalar, surunkali bemorlar roʻza oʻrniga fidya sadaqasi berishi (bir miskinni bir marta toʻydirishi) mumkin. Agar bunga qodir boʻlmasa, Allohga istigʻfor aytadi va duo qiladi. Har bir roʻzador kishiga ramazon oyi davomida faqiru miskinlarga xayru ehson qilish, barcha yomon xulq va feʼlu atvorlardan, soʻkinish, qargʻash kabi odatlardan saqlanib yurish shart hisoblanadi. Roʻza hijraning 2-yili farz kilingan, deb sanaladi. Musulmonlar Oy taqvimiga rioya etganlari uchun roʻza yilning turli vaqtlariga toʻgʻri keladi. Shuningdek, boshqa vaqtlarda ham, chunonchi, rajab, shaʼbon va muharram oylarida roʻza tutish (masalan, ashuro roʻzasi) maʼqul hisoblanadi. Ular turli xil muddat davom etadi. Roʻza tutish odati qadimgi dinlar va xalqlarda ham turli shakllarda mavjud boʻlgan.

Manbalar 

Islom
Islomda roʻza tutish
Zarbulmasal

,,Zarbulmasal" arabcha zarb va masal so'zlarining qo'shilishidan hosil boʻlgan bo'lib, ,,masallar yig'indisi" ma'nosin beradi. Masal so'zi o'tmishda biz hozir qo'llaydigan maqol ma'nosida ishlatilgan. Zarbulmasal maqol, matal va ramzli hikoyalar asosida yaratilgan taʼlimiy hikoyalar. Bunday hikoyalar koʻpincha pand-nasihat maʼnosida boʻlib, maʼlum gʻoyani yoritish uchun xizmat qiladi. Zarbulmasallarda majoziy maʼno, kinoya, razm yetakchi badiiy vosita sifatida qoʻllanadi.
«Kalila va Dimna», «Marzbonnoma», «Sindbodnoma», «Qobusnoma», Saʼdiy Sheroziyning «Guliston»i, Muhammad Ali Habaliyning «Jome ut-tamsil» asari zarbulmasalga misol boʻladi. Gulxaniyning «Zarbulmasal» asari ushbu janrning mukammal namunalaridan biri hisoblanadi.

Zarbulmasal — maqol, matal va ramzli hikoya asosida yaratilgan taʼlimiy hikoyalar. Z.da muayyan hikoyalar tarkibida, ularning xulosasi sifatida matallar keltiriladi. Baʼzan masal, matallarning mazmuni asosida hikoyalar yaratiladi. Bunday hikoyalar koʻpincha pandnasihat maʼnosida boʻlib, maʼlum gʻoyani yoritish uchun xizmat qiladi. Z.da majoziy maʼno, kinoya, ramz yetakchi badiiy vosita sifatida qoʻllanadi. "Kalila va Dimna", "Marzbonnoma", "Sindbodnoma", "Qobusnoma" va Saʼdiy Sheroziyning "Guliston"i, Muhammad Ali Habaliyning "Jome uttamsil" asari Z.ga misol boʻladi. Gulxaniy va Rojiyning "Zarbulmasal" lari, Z.ning mukammal namunalari hisoblanadi.

Hikoyalar
Gulxaniy asarlari

Manbalar