yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Evgeniy Maloletka

Evgeniy Konstantinovich Maloletka (, ) – ukrain jurnalisti va fotosuratchisi. Rossiya tomonidan Ukrainaga bostirib kirgan davrda Mariupol qamalini yoritib, tugʻruqxonadagi portlash natijasida yaralangan ayolning suratini suratga olgan. Shundan soʻng, Jahon matbuot fotosida yilning eng yaxshi tanloviga sazovor boʻlgan. 2023-yilda ikkita Pulitser mukofotini qoʻlga kiritib, biri Mstislav Chernov, Vasilisa Stepanenko va Lori Hinnant bilan boʻlgan davlat xizmati uchun, ikkinchisi esa Felipe Dana, Emilio Morenatti, Rodrigo Abd, Nariman El- Mofty, Vadim Ghirda va Bernard Armangue, Ukrainadagi urushni yoritish uchun Associated Press jamoasi tarkibida boʻladi.

Hayoti 
Maloletka Berdianskda tugʻilgan. Igor Sikorskiy Kiyev politexnik institutida elektronika oʻrganib, 2010-yilda tamomlagan.

Faoliyati 
2009-yilda UNIAN uchun xodim fotosuratchisi sifatida ishga tushadi. Keyinchalik esa freelancer sifatida ishlab,Associated Press, Al Jazeera va „Der Spiegel“ bilan hamkorlik qiladi.

2020—2021-yillarda Ukrainada COVID-19 pandemiyasi qamrab olgan. Ayniqsa, uning doktor Evhen Venzhynovychning fotosurati ijtimoiy reklama uchun keng qoʻllanadi.

2022-yilning fevral va mart oylarida Rossiya Ukrainaga bostirib kirganida Mariupol shahrida qolishgan. U yerda Associated Press xodimlari Mstyslav Chernov, videoproduktyor Vasilisa Stepanenko va AP uchun ishlaydigan mustaqil ishchilar Maloletka Rossiya qoʻshinlari tomonidan qamal qilinib, keng bombardimon qilingan. Rossiya Tashqi ishlar vazirligi va Mudofaa vazirligi Rossiya faqat harbiy qurilmalarni maqsad qilib qoʻyganini taʼkidlab oʻtadi. Chernov, Maloletka va Stepanenko kamdan-kam jurnalistlar orasida boʻlib, APga koʻra, oʻsha davrda Mariupoldagi yagona xalqaro jurnalistlardan boʻlgan. Ularning fotosuratlari Gʻarb ommaviy axborot vositalari tomonidan vaziyatni qamrab olish uchun keng qoʻllangan . Chernovning aytishiga qaraganda, ular 11-mart kuni kasalxonada boʻlib, Ukraina askarlarining yordamida shahardan fotosuratlar olishgan. Keyin Mariupoldan zararsiz qochib ketishga muvaffaq boʻlishadi.

Mukofotlari 

 2022: Mariupoldagi ishlari uchun Chernov va Vasilisa Stepanenko bilan birga Knight xalqaro jurnalistika mukofoti
 2022: Visa d’Or mukofoti
 2023: Mintaqaviy gʻolib, Jahon matbuot fotosi, foto seriyalar yoʻnalishi
 2023: Yilning Jahon matbuot fotosi, Jahon matbuat fotosi jamgʻarmasi
 2023: Pulitzer mukofoti (Mstyslav Chernov, Vasilisa Stepanenko va Lori Hinnant bilan boʻlishilgan)
 2023: Yangiliklar fotografiyasi uchun Pulitzer mukofoti (Bernat Armangue, Emilio Morenatti, Felipe Dana, Nariman El-Mofty, Rodrigo Abd va Vadim Ghirda bilan boʻlishilgan)

Manbalar 

1987-yilda tugʻilganlar
Ukrainalik fotograflar
Yashayotgan insonlar
Guy Kiala

Guy Kiala (; 1969-yil 16-aprel) – belgiyalik futbol murabbiyi va sobiq futbolchi, Belgiya Birinchi va Ikkinchi divizionlarida KRC Mechelen va KFC Verbroedering Geel jamoalarida 192 ta oʻyin oʻtkazgan.

Futbol faoliyati 
Guy oʻzining yoshlik faoliyatini KRC Mechelen jamoasi yoshlari tarkibida, kattalar tarkibiga qoʻshilishdan oldin (keyinchalik birinchi va ikkinchi divizionda) boshlagan. Mechelen jamoasida 9 yil oʻynaganidan soʻng, u KFC Verbroedering Geel (ikkinchi divizion) klubiga oʻtdi va u yerda 2 mavsum davomida oʻynagan. U oʻz faoliyatini Racing Jet Wavreʼ jamoasida 1 mavsum va KAV Dendermondeʼ klubida 2 mavsum oʻynaganidan soʻng yakunlagan. Keyinchalik murabbiy sifatida futboldagi faoliyatini davom ettirgan.

Murabbiylik faoliyati 
KRC Mechelendagi faoliyati davomida Kiala futbolchilik faoliyatini klubning yoshlar jamoalari murabbiyi sifatida ishlagan. Ammo uning katta jamoalardagi murabbiylik faoliyati 2000-yilda „KSK Sint-Paulus Opveyk“ jamoasida (toʻrtinchi divizion) yordamchi murabbiy sifatida boshlangan. U yerda yoshlar jamoalarinini ham boshqargan. 2008-yilda esa murabbiy Vandevelde klubni tark etgach, yordamchi murabbiy Kiala bosh murabbiy boʻlgan. Oxirgi turda 7:9 hisobiga qaramay, u klubni tark etgan, „Eendracht Opstal“ jamoasida (toʻrtinchi divizion) bosh murabbiy boʻlgan.

2005-yildan 2010-yilgacha u oʻzining fuqarolik mashgʻulotlaridagi faoliyatini Belgiya milliy harbiy futbol jamoasida yordamchi murabbiylik bilan birlashtirgan.

2010-yilda u SV Zulte Waregem (ayollar) jamoasida „Revalidatsiya boʻyicha murabbiy va video tahlilchisi“ lavozimlarida ishlagan. Keyinchalik 2012-yilda u BeNe ligasida beshinchi oʻrinni egallagan jamoaga bosh murabbiylik qilgan. Guy keyinchalik UEFA Pro litsenziyasini Bob Piters bilan birga oʻqigan.

2013-yil oxirida u Vaasland-Beverendagi Freethiel jamoasida yordamchi murabbiy va tahlilchisi boʻlib ishlagan.

2015-yil avgust oyida Kiala Saudiya Arabistoni Qirolligiga koʻchib oʻtdi va u yerda Saudiyaning „Al-Ahli Saudi“ akademiyasida texnik direktori boʻlgan.

2018-yil avgust oyida Kiala Birlashgan Arab Amirliklarining Abu-Dabidagi Al Ayn shahriga koʻchib oʻtdi va u yerda „Al-Ayn“ klubida murabbiy boʻldi.

2019-yilda Kiala oʻzining sobiq murabbiyi, BAA FA texnik direktori Mishel Sablon bilan uchrashdi va BAAdagi futbol murabbiyi istruktori sifatida ishlagan. Sablon bilan birgalikda ular BAA murabbiylarini tayyorlashning yangi usulini joriy qilishdi. Loyiha AFC, Osiyo Futbol Konfederatsiyasi uchun sinov tariqasidagi loyihaga aylandi.

Keyinchalik Kiala „Al Ayn“ futbol klubida texnik direktor va yoshlarni rivojlantirish boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlagan.

Kiala Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasining texnik direktori etib tayinlanishidan oldin qisqa muddat Abu-Dabidagi Regionals Sports Projects Management kompaniyasida ishlagan.

Shaxsiy hayot 
Kialaning Keshia Kiala ismli qizi bor.

Manbalar 

1969-yilda tugʻilganlar
16-aprelda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Erkak futbol himoyachilari
Belgiyalik erkak futbolchilari
Belgiyalik futbol murabbiylari
Belgiya Pro-ligasi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Ashkan

— Oʻzbekistonning Qashqadaryo viloyati Kitob tumanidagi qishloq.

Manbalar 

Qashqadaryo viloyati qishloqlari
Hotel Napoleon

Napoleon Parijdagi besh yulduzli mehmonxonalardan biri. U Arc de Triomphe yaqinida, 8-o'rindagi 40 Aveniya Fridlandda joylashgan.

Tarixi 
1923-yilda Martinez arxitekt Henri Porteauga Count Tolstoining eski xususiy qarorgohi oʻrnida hashamatli uy qurish vazifasini topshirgan. Keyinchalik uy Rothschildlar oilasi tomonidan sotib olingan. Napoléon Bonaparte 1928-yilda "Hotel de charme" (kichik oʻziga xos mehmonxona ) sifatida ochilgan. 

Oʻsha davrdagi adabiyoy shinavandalari mehmonxonaga muntazam ravishda tashrif buyurishgan. 1929-yilda "Hotel de Charme" "Hotel De Lux" (shaxsiy mehmonxona) ga aylandi va "kichik saroy" darajasiga erishdi. Keyinchalik u " Napoléon Paris" deb nomlangan. 2013-yil mart oyida Fransiya sayyohlik rivojlanish agentligi mehmonxonani 5 yulduzli mehmonxona deb e'lon qildi. 

Napoléon Paris ochilganidan buyon koʻpgina mashhurlar u yerda boʻlishgan. Bularning orasida Ernest Hemingvey, John Steinbeck, Salvador Dali, Errol Flynn, Orson Welles, Miles Davis, Josephine baker ham bor edi.

Fransiya-Rossiya hikoyasi 
Mehmonxona haqidagi bir hikoyada Alexander Pavlovitch Kliaguine ismli boy rus biznesmeni va adabiyot fani oʻquvchisi oʻrtasidagi sevgi aks ettirilgan . Kliaguine oʻsha davrdagi yuqori tabaqali insonlarning yuzini ochib beruvchi obraz sifatida gavdalanadi. U yosh qizni "Napoléon Paris" mehmonxonasiga taklif qiladi . Parijlik qiz boy biznesmen bilan turmush quradi. Ular birga koʻp yillar davomida Napoléon Paris yashaydilar. Napoléon Parij shu kungacha Kliaguine oilasiga tegishli deb aytiladi.   [citation needed]

Dekoratsiyasi 
Napoléon Parij mehmonxonasi-  Napoleon san'ati bilan toʻliq bezatilgan va Directoire uslubida jihozlangan yagona mehmonxona. Mehmonxonada an'anaviylik va zamonaviylik uygʻunlashtirilgan.

Restoran va bar 
Le Bivouac

Filmda 
Mehmonxonada Le Cave se rebiffe (1961) filmining baʻzi sahnalari suratga olingan. Jean Gabin (Ferdinand Maréchal, Le Dabe deb tanilgan) oʻyinchi "har doimgidek" Napoléon mehmonxonasida qoladi. 
Mehmonxonalar
Loa loa

Loa loa (koʻz qurti) – odam paraziti boʻlib, Onchocercidae oilasi, Filarioidea kichik oilasi, Spirurida turiga mansub nematoda tipidagi qurt (yumaloq qurtlar) hisoblanadi. Teri osti yogʻ toʻqimalarida parazitlik qiladi va loiasis hastaligini keltirib chiqaradi. Inson tanasining toʻqimalari boʻylab harakatlanadi va u koʻzlarga yetib boradi. Shuning uchun u „koʻz qurti“ norasmiy nomi bilan ham ataladi. Parazit Gʻarbiy va Markaziy Afrikada endemik hisoblanadi va boshqa mamlakatlarga tarqalishi mumkin. Pashsha va chivinlar bu parazitni olib yuradi deb hisoblashadi. Odam parazitlarning oraliq xoʻjayini boʻlgan ot chivinlari chaqishi hisobiga loiasis bilan kasallanadi.

Klinik manzarasi 
Voyaga yetgan (makrofilariae) nematodalarga oxshash boʻlgan tashqi koʻrinishga, oq rangga ega. Erkaklar uzunligi 30-35 mm va yogʻonligi taxminan 0,4 mm, urgʻochilarni uzinligi 40-70 mm va yogʻonligi 0,5 mm ga etadi. Qobiq bilan qoplangan lichinkalar (microfilariae) uzunligi esa bor yoʻgʻi 300 mikronni tashkil qiladi.

Tarqalishi 
Bu qurtlar faqat Gʻarbiy va Markaziy Afrikada uchraydi. Ularning diapazoni 10° shimoliy kenglik va 5° janubiy kenglik bilan chegaralangan, yaʼni Kongo, Gabon, Chad, Sudan, Janubiy Sudan, Markaziy Afrika Respublikasi, Kamerun, Nigeriya va Angola shimolidagi hududlarda uchraydi.

Yashash tarzi 
Loa loa parazit hayot tarzini olib boradi, xoʻjayinlarining teri osti yogʻ toʻqimalarida parazitlik qiladi. Inson-tashuvchisining tanasi boʻylab harakatlari davomida u koʻzning oq qismiga yetib boradi va shu bilan xarakterli kon'yunktivitni keltirib chiqaradi.

Xojayin turlari 
Parazit nafaqat insonlarning, balki Afrika odamsimon maymunning ayrim turlarni toʻqimalarida parazitlik qiladi. Masalan: burgʻulash (Mandrillus leucophaeus), anubis babunlari (Papio anubis) va hussar maymunlari (Erythrocebus patas) kiradi. tajribada isbotlanganki kemiruvchilarning baʼzi turlari – masalan, moʻgʻul gerbilini (Meriones unguiculatus) ham yuqtirishga qodir ekanligi.

Yana qarang 
 Britannica entsiklopediyasidagi maqola.
 Spiegel Online Geheimnisvolle Wurmkrankheit: Tropenmediziner wollen Loa Loa Enträtseln

Manbalar 

Parazitologiya
Mamatxan Karabaev

Mamatxan Sadirovich Karabaev (tugʻ. 1961-yil, Chimkent viloyati, Qozogʻiston SSR) —geolog olim, geologiya-mineralogiya fanlari nomzodi (1990), geologiya-mineralogiya fanlari doktori (2017), professor (2019).

Tarjimai holi 
Mamatxan Karabaev 1961-yil 29-mayda Chimkent viloyatida tugʻilgan. 1983-yilda Toshkent davlat universitetini muhandis-geolog mutaxassisligini tamomlagan. 1990-yilda geologiya-mineralogiya fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega boʻldi. 2017-yilda Auminzatau va Bukantau togʻlaridagi oltin va oltin-nodirmetalli maʼdanlashuvning mineralogik-geokimyoviy xususiyatlari va qidiruv-baholash mezonlari mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan va geologiya- mineralogiya fanlari doktori ilmiy darajasiga ega boʻlgan. 2019-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.

Mehnat faoliyati 
1983-2020-yillarda Geologiya va geofizika instituti mineralogiya va geokimyo boʻlimida aspirant, kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodim va boʻlim mudiri sifatida faoliyat olib borgan. 2010-2015-yillar O‘zbekiston milliy universiteti dotsenti lavozimlarida ishlagan. 2020-yildan Geologiya fanlari universiteti professori.
Geologiya va geofizika instituti DSs.24/30.10.2020.GM.125.01 raqamli, „ Mineral resurslar instituti“ DSs.24/30.12.2019.GM.40.01 raqamli, Tojikiston Respublikasi Geologiya va seysmologiya instituti 6D.KOA-OS7 raqamli, Qirg‘iziston Respublikasi Geologiya va Seysmologiya intitutlari qoshidagi D25.23.677 raqamli Ilmiy kengashlari aʼzosi.
Faoliyati davomida 25 ortiq ilmiy loyihalar ishtirokchisi va rahbari sifatida faoliyat yuritgan. 110 dan ortiq ilmiy ishlar, monografiyalar, shuningdek, ilmiy va amaliy hisobotlari muallifi. 3 nafar falsafa doktori va 20 dan ortiq magistrni yetishtirib chiqargan.

Mukofotlari 
2020-yilda „Sodiq xizmatlari uchun medali“ bilan mukofotlangan.

Manbalar
Alisher Abdullayev

Alisher Ilxamovich Abdullayev (tugʻ. 1988-yil 11-fevral, Qoʻqon, Fargʻona viloyati) – Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Raqamli ta’lim texnologiyalarini rivojlantirish markazi direktori.

Taʼlim 
Maʼlumoti oliy

 2006 – 2010 yil Toshkent axborot texnologiyalari universitetining Fargʻona filiali bakalavr bosqichi.

 2010 – 2012 yil Toshkent axborot texnologiyalari universiteti magistratura bosqichini tamomlagan.

Mehnat faoliyati 

 2012-2013 – Toshkent axborot texnologiyalari universiteti elektron tijorat kafedrasi assistenti

 2013-2017 – Toshkent axborot texnologiyalari universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi assistenti

 2017-2019 – Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi Oʻquv jarayoniga axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish boshqarmasi boshligʻi

 2019-2021 – Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish boshqarmasi boshligʻi

 2021-2021 – Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari boshqarmasi boshligʻi

 2021-2022 – Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi huzuridagi taʼlim muassasalarida elektron taʼlimni joriy etish markazi direktori

 2022 – h.v. – Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Raqamli taʼlim texnologiyalarini rivojlantirish markazi direktori

Ilmiy faoliyat roʻyxati

Mukofotlari 

 2011-yil Oʻzbekiston belgisi koʻkrak nishoni

 2021-yil Oʻzbekiston Konstitutsiyasining 29 yilligi

 2022-yil Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 31 yilligi

 2023-yil Oʻzbekiston Respublikasi "Oliy taʼlim aʼlochisi“ koʻkrak nishoni

Qoʻshimcha faoliyat 

 Sunʼiy intellekt kengashi aʼzosi >

Manbalar 
edu.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining rasmiy veb-sahifasi

e-edu.uz – Raqamli taʼlim texnologiyalarini rivojlantirish markazining rasmiy veb-sahifasi
Soliha Bonu Begim

Soliha Bonu Begim (10-iyun 1620). Imperator Jahongirning birinchi turmush oʻrtogʻi edi. U 1620-yilda oʻlimigacha turmush oʻrtogʻi imperator Jahongirning hukmronligi davrining katta qismida Podshoh Begim boʻlgan.

Oila 
Soliha Bonu Begum Qayum Xonning qizi boʻlgan. U Shujaat Xonning oʻgʻli Muqim Xanning nevarasi boʻlgan.

Nikoh 
Jahongir oʻzining hukmronligining uchinchi yilida 1608-yida u bilan turmush qurgan. Natijada, uning ukasi Abdur Rahimning martabasi koʻtarilgan. Unga Tarbiyat xan unvoni berilgan. 

Jahongir hukmronligining koʻp qismida u Podshoh Bonu, shuningdek Podishoh Mahal deb nomlangan.

Soliha Bonu Begim hind sheʼrida yaxshi bilimga ega boʻlgan.

Oʻlimi 

Soliha Bonu Begim 1620-yil 10-iyun, chorshanba kuni vafot etadi.

Bibliografiya

Manbalar 

Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
1620-yilda vafot etganlar
Jacques Natteau

Jacques Natteau (1920-yil 15-noyabr – 2007-yil 17-aprel) – fransuz fotografi.

Hayoti 
Natteau 1920-yil 15-noyabr kuni Turkiyaning Istanbul shahrida tugʻilgan. Otasi Edouard Chiuminatto Birinchi jahon urushida jang qilgan hamda Somme, Chemin des Dames va Verdun janglarida koʻp marta jarohatlangan fransuz armiyasi kapitani boʻlgan. Birinchi jahon urushidan soʻng, otasi Mudofaa ishlari boʻyicha Turkiyaga yuborilgan. 1919-yil Versailles shartnomasi asosida Germaniya imperiyasi Ottoman Imperiyasiga taslim boʻlgan.

Natteau uch yoshligida, Kemal Atatürk hokimiyatni qoʻliga olgan. Oilaning keyingi yillari Parijda oʻtgan va yosh Jacques Natteau Parijning nufuzli Lycée Henri IV oliygohiga qabul qilingan. 1938-yilda oliygohni tugatgan. 1934-yil 4-fevral kuni, Fransiya hukumati qulab tushishdan oldin Parijda zoʻravonliklar boshlanganida, u yerni tark etishiga toʻgʻri kelgan.

Ikkinchi jahon urushi 
Otasi 1939-yil Ikkinchi jahon urushi arafasida qonli Verden jangida piyoda askar sifatida qatnashgan. Shundan so'ng, Eduard oʻgʻlini Fransiya harbiy-havo kuchlariga qoʻshilishga koʻndirgan. 1939-yilning yozida Jacques Natteau oʻzining Lycée Henri IV litseyidagi doʻstlari bilan birga Fransiya harbiy-havo kuchlariga qoʻshilgan.

Natteau va doʻstlari qiruvchi samolyot uchuvchisi sifatida Fransiya-Germaniya urushi (1939-yil sentyabr – 1940-yil may) , Fransiya jangi va Gitlerning Gʻarbga qarshi yurishlarida parvoz qilganlar. 1940-yil Fransiya qulaganida, Jacques Natteau Qirollik harbiy-havo kuchlariga qoʻshilgan va Buyuk Britaniya jangida qatnashgan. Shundan so'ng, Distinguished Flying Cross va French Legion of Honor mukofotlari bilan taqdirlangan.

Vafoti 
Jacques Natteau 2007-yil 17-aprel kuni Shvetsariyaning Lausanne shahriga sayohat qilib yurganida zotiljam kasalligidan vafot etgan.

Manbalar

Havolalar 
 
 Jacques Natto ning Le Cinéma Français-da chiqarilgan filmlari roʻyxati
 Jean Gabin „Les Miz“da fransuz tilida „New York Times“da
Faxriy legion ordeni sohiblari
2007-yilda vafot etganlar
1920-yilda tugʻilganlar
Samuel Chigozie

Samuel Chigozie (; 1997-yil 10-fevral, Nigeriya) – Negeriyalik futbolchi, hujumchi pozitsiyasida oʻynaydi. Oʻzbekiston Pro ligasi ishtirokchisi, Muborakning „Mashʼal“ klubi tarkibida oʻynaydi.

Futbolchilik faoliyati 
Samuel faoliyati davomida Nigeriya, Mavritaniya, Iroq, Qozogʻiston va Bahrayn chempionati jamoalari tarkida oʻynagan. 2021-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Superligasida ishtork etgan Muborakning „Mashʼal“ klubi bilan shartnoma imzolagan. Bir mavsum davomida Muborak jamoasi safida 25 ta oʻyin oʻtkazgan va 5 ta gol muallifi boʻlgan.

Mavsum yakunida jamoaning tark etgan va Iroqning „Al Naft“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan. 2024-yilgi mavsum oldidan Muborak jamoasiga ikkinchi bor tashrif buyurdi va jamoa bilan bir yillik shartnoma imzolagan.

Manbalar

Havolalar 

 Samuel Chigozie OʻzPFL saytida
 Samuel Chigozie Transfermarkt saytida
 
 

1997-yilda tugʻilganlar
10-fevralda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Nigeriyalik erkak futbolchilari
Futboldagi erkak hujumchilar
Mashʼal klubi futbolchilari
FC Turan futbolchilari
Al-Naft SC futbolchilari
Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Nigeriyalik muhojir erkak futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Bogdan Vovkovich

Bohdan Grigorovich Vovkovich (; , Stanislav) – himoyachi pozitsiyasida oʻynagan sovet futbolchisi. U birinchi navbatda Ivano-Frankovskning „B“ toifasidagi „Spartak“ jamoasidagi oʻyinlari bilan tanilgan va u „B“ toifasida 100 ga yaqin oʻyin oʻtkazgan. Futboldagi faoliyatini yakunlaganidan soʻng futbol va xokkey boʻyicha murabbiy, futbol hakami va futbol funksioneri, 5 yil davomida Ivano-Frankivskdagi „Rux“ stadioni direktori boʻlgan.

Klub faoliyati 
Bogdan Vovkovich Ivano-frankovskda tugʻilgan, u yerda futbol oʻynashni boshlagan. U mahalliy „Xarchovik“ havaskorlar jamoasi tarkibida futbol oʻynashni boshlagan va 1959-yilda SSSR „B“ toifali ligasida ishtirok etuvchi jamoasi „Spartak“ klubiga taklif qilingan. U 1960-yilda yangi jamoasi tarkibida debyut qilgan. 1964-yilgacha klub tarkibida qisqa vaqt davomida oʻynadi va bosh murabbiy Viktor Fomin bilan ziddiyatdan soʻng Ivano-Frankivsk jamoasini tark etdi va boshqa jamoa tarkibiga oʻtgan. 1965-yil Beltsy shahrining „B“ ligada ishtirok etuvchi „Budivelnik“ jamoasi tarkibiga oʻtgan. 1966-yil boshida Bogdan Vovkovich Toshkent viloyatining "Politodel" tarkibida SSSR „A“ ligasining ikki guruh musoboqalarida ishtirok etgan. Shu yilning oʻzida „A“ toifasi ikkinchi guruhining zona turniri gʻolibi boʻldi va ikkinchi Sovet divizionining eng yaxshi jamoalari final turnirida uchinchi oʻrinni egalladi. Bogdan mavsum davomida u „A“ toifasining ikkinchi guruhining boshqa jamoasi, Kropivnitskiy „Zirka“ jamoasi tarkibiga qoʻshilgan. 1967-yil oxirigacha oʻynadi, shundan soʻng u futbol maydonlarida ofaoliyatini yakunlagan.

Futboldan keyingi faoliyati 
Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng, Bogdan Vovkovich Ivano-Frankivsk neft va gaz institutining jismoniy tarbiya kafedrasi oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Shu bilan birga, u futbol va xokkey boʻyicha murabbiy boʻldi, institutning futbol jamoasini, shuningdek, Ukraina SSR chempionatida oʻynagan „Burevisnyk“ xokkey jamoasini musoboqalarga tayyorlagan. Bogdan Vovkovich, shuningdek, futbol va xokkey boʻyicha hakamlik vakolatini olgan.

1978-yilda Bogdan Vovkovich Bokuning SKA havaskor futbol jamoasini boshqargan, shundan soʻng u Ivano-Frankivsk shahriga qaytib, mintaqadagi bir qator havaskor jamoalarida murabbiylik qilgan. 1991-yilda Ivano-Frankivskdagi „Rux“ stadioni direktori boʻldi va bu lavozimda 1996-yilgacha ishladi. 1990-yildan 2017-yilgacha viloyat futbol federaciyasida ishlagan. Shuningdek, 2009–2011-yillarda u Gʻarbiy Ukraina havaskor xokkey ligasi xokkey oʻyinlarida hakam boʻlib ishlagan.

Manbalar

Havolalar 

 

1939-yilda tugʻilganlar
10-mayda tugʻilganlar
SSSR erkak futbolchilari
Erkak futbol himoyachilari
Doʻstlik Toshkent futbolchilari
FC Spartak Ivano-Frankivsk futbolchilari
FC Zirka Kropyvnytskyi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Al-Jamiyatul Asariya Dorul Hadis

Al-Jamiyatul Asariya Dorul Hadis islom taʼlim muassasasi (madrasa) Uttar-Pradesh sharqidagi Mau shahrida joylashgan boʻlib, 1954-yilda tashkil etilgan. Jamiya Asariya anʼanaviy islomiy taʼlim berishdan tashqari, Mau shahridagi Dorul Hadis oliy oʻgʻil bolalar maktabi kabi zamonaviy taʼlim muassasalarini ham ochgan. Bu institut shayx doktor Ubaydur Rahmon, Shayx Meraj Rabboniy , Salim Ansoriy va boshqalar kabi milliy va xalqaro obroʻga ega boʻlgan koʻplab musulmon olimlarini yetishtirgan.

Yana qarang 

 Dorul Ulum (Mau)

Manbalar 

Hindistondagi madrasalar
Mau tumani
Mau
Hindistonda islomiy taʼlim
Alsagoff Al-Arabiya madrasasi

Madrasa Alsagoff Al-Arabiya Singapurdagi Majlis Ugama Islam Singapura (MUIS) tomonidan tan olingan oltita toʻliq vaqtli madrasalardan biridir. U oʻzining tili va diniy fanlariga akademik ahamiyat berishi bilan mashhur. 

Maktabning arxitektura dizayni qisman Gollandiya-Hindistonidan taʼsirlangan va mahalliy madaniyat va iqlimni oʻzida aks ettiradi. Alsagoff Singapurning meros maktablaridan biri sifatida tan olingan.

Tarixi 
Alsagoff 1912-yilda Sayid Muhammad bin Ahmad Alsagoff vasiyatiga binoan tashkil etilgan. Shuning uchun u Singapurdagi eng qadimgi madrasa hisoblanadi.

Alsagoff birinchi marta oʻgʻil bolalar maktabi sifatida tashkil etilgan. 1940-yillarda Alsagoff alohida maktab sessiyasida boʻlsa-da, qiz talabalarni ham qabul qila boshladi va bu holat uni qoʻshma maktabga aylantirgan. Oʻgʻil bola oʻquvchilar soni kamayib borgach, Alsagoff oʻgʻil bolalar qabuli toʻxtatib, butunlay qizlar maktabiga aylantirilgan.

Oʻquv dasturi 
Alsagoff arab tili oʻqitishga katta eʼtibor beradi. Arab tili deyarli barcha diniy fanlar boʻyicha oʻrta til boʻlib, bu darslarda talabalar arab tilida gapirishga daʼvat etiladi. Shuningdek, u boshqa akademik va til (ingliz va malay) yoʻnalishlarida oʻqishlikni ham taklif etadi. Talabalar turli darajalarga moʻljallangan turli xil oʻquv mashgʻulotlarida ishtirok etishlari mumkin.

Taniqli bitiruvchilar 

 Dato Seri Setia Doktor Hoji Pengiran Muhammad Bin Pengiran Hoji Abdurahmon, Bruney Din ishlari vaziri.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Singapurdagi madrasalar
Hyundai Mistra

„Hyundai Mistra“ (xitoycha: 现代名图; pinyin: Xiàndài Míngtú) – Hyundai tomonidan Xitoydagi Pekin Hyundai qoʻshma korxonasi orqali ishlab chiqarilgan oʻrta oʻlchamli sedan. U Xitoy avtomobillari qatorida Hyundai Elantra va Hyundai Sonata oʻrtasida joylashgan. Birinchi avlod 2013-yildan 2020-yilgacha ishlab chiqarilgan boʻlib, 2017-yilda boshlangan rusumi, ikkinchi avlod esa 2020-yilda taqdim etilgan boʻlib, 520 km masofani bosib oʻtgan elektr versiyasi ham mavjud.


Birinchi avlod (CF; 2013) 

Mistra birinchi marta 2013-yil Shangay avtomobil savdosida konsepsiyali transport vositasi sifatida tan olingan va 2013-yil oxirida ishlab chiqarish modeli sifatida 2014-yil modeli sifatida ishga tushirilgan. U Xitoy bozorini nazarda tutgan holda ishlab chiqilgan boʻlsada, yaqin kelajakda boshqa bozorlar uchun ishlab chiqarilishi mumkin.

Mistra yuqori sifatli kompakt transport vositasi sifatida ishlab chiqilgan, u Xitoy avtomobil bozorida mashhur va oʻsib borayotgan nuqta boʻlib, odatda koʻproq tekislik, orqa oyoqlari uchun kengroq joy, yuqori sifatli ichki bezaklash va kompakt transport vositalarida mavjud boʻlmagan hashamatli xususiyatlarni oʻz ichiga oladi. Mistra xususiyatlari orasida real yogʻoch va metall oʻrnatish, LCD asboblar koʻrsatuvi va charm ichki qismlari mavjud.

Dvigateli 
Mistra Hyundai Nu dvigatelining ikkita variantida mavjud. 1,8 litrli variant 143 ot kuchi va 2,0 litrli 155 ot kuch versiyasi ishlab chiqaradi.

2017-yilgi tashqi koʻrinishi 

Hyundai Mistra birinchi avlodining tashqi koʻrinishi 2017-yil aprel oyida Shangaj avtomobil savdosida debyutaga chiqdi va 2017-yil may oyida bozorga chiqdi. Yangilangan tashqi uslubda yangilashtirilgan oldingi qism, yangi oldingi chiroqlar, oldingi toʻsiq va grilllar va orqa qismida qayta uslubga oʻrnatilgan orqa toʻsiq mavjud. Yangilangan ichki qismda infotainment tizimi uchun Apple CarPlay va Baidu CarLife bilan jihozlangan b`lib 8 dyuymli tutish ekrani mavjud.

Ikkinchi avlod (DU2; 2020) 
Ikkinchi avlod Mistra birinchi marta 2020-yilgi Guangzhou avtomobil savdosida namoyish etildi va 2021-yilda bozorga chiqishi rejalashtirilgan. U faqatgina Xitoy bozori uchun ishlab chiqilgan.

Dvigateli 
Ikkinchi avlod Mistra ikki dvigatel bilan ishlab chiqariladi. 1,8 litrli variant  PS (105 ishlab chiqargan CVT bilan birlashtirilgan va 1,5 litrli turbo versiyasi  ishlab chiqaradigan 7-sugʻlik DCT bilan birlashgan.

Galeriyasi

Manbalar

Havolalar 

  - Rasmiy veb-sayt
Hyundai avtomobillari
Sirajul Ulum Hilali Saray Sambhal madrasasi

Madrasa Sirajul Ulum () — Hindistonning Uttar-Pradesh shtati Sambhal shahrida tashkil etilgan eski madrasa (ilohiyot instituti). U Mavlono Xalil Ahmad Isroiliy tomonidan milodiy 1902-yilda Mavlono Siraj Isroiliy xotirasiga asos solingan, uning ikkinchi ismi Siraj Sirajul Ulumning eponimi sifatida xizmat qiladi. Uning bitiruvchilari orasida Manzur Noʻmoniy, Burhoniddin Sambhali va Mavlono Asad Isroiliy ilohiyot sohasidagi hissalari bilan mashhur. Ozodlik kurashchisi Mavlono Ismoil Sambhali ham Sirajul Ulum madrasasida Dars-i Nizomiyni oʻrgangan.

Fakultetlari 
Sirojul Ulum madrasasida oltita islomiy taʼlim fakulteti mavjud:

 Shoba e Dars e Nizomiy (Islom huquqi fanlari boʻlimi)
 Shoba e Arbi jadid (Zamonaviy arab tili boʻlimi)
 Shoba e Nisvan (Qizlar uchun alohida boʻlim)
 Shoba e Hifz o Tajvid (Qur’on tilovati boʻlimi)
 Foqaniya (Yuqori boshlangʻich boʻlim)
 Tahtaniya (Boshlangʻich boʻlim)

Yana qarang 

 Hukumat darajasidagi Sambhal kolleji
 Dorul Ulum Nadvatul Ulama
 Dorul Ulum Deoband

Manbalar

Havolalar 

 Madrasa Sirajul ulum rasmiy sayti
 Masofaviy taʼlim markazi 
Hindistondagi madrasalar
Sambhalda ta
Hindistondagi karvonsaroylar
Mencha Karnicheva

Melpomena Dimitrova Karnicheva yoki Krničeva (;  16-mart 1900-yil – 1964-yil), xalq orasida Mencha (Mencha) nomi bilan tanilgan, bolgarofil aroman inqilobchi va Ichki Makedoniya Inqilobiy Tashkilotining (IMRO) terrorchisi. IMRO rahbari Ivan Mixaylovning rafiqasi, IMRO chap qanot faoli Todor Panitsaga suiqasd uyushtirgani bilan tanilgan.

Karnicheva Usmonlilar hukmronligi ostidagi Makedoniyaning (bugungi kunda Shimoliy Makedoniya) Krushevo shahrida bulgarofil aroman oilasida tugʻilgan, bobosi bolgar ruhoniysi boʻlgan. Otasi Sofiya va Tsaribrodda ishlagan. 1903-yilgi Ilinden-Preobrajeniya qo'zg'oloni bostirilgandan soʻng, Mencha va onasi Bolgariyaga koʻchib oʻtganlar. 1918-yil sentyabr oyida Myunxenga oʻqishga ketgan, lekin Birinchi jahon urushi tugaganidan keyin Bolgariyaga qaytib kelgan.

Karnicheva Bolgariyadagi makedoniyalik ayollar harakatiga qoʻshilgan. Komintern aloqalarini va serblar, xorvatlar va slovenlar qirolligi bilan hamkorlik qilishni targʻib qilgan soʻl qarashlaridan asta-sekin hafsalasi pir boʻlgan, uning fikricha, bu qarashlar Makedoniyaning bolgar aholisi uchun halokatli boʻladi. Karnicheva IMROning oʻng qanotiga yoʻnaltirilgan; 1924-yil 15-martda tashkilotga qoʻshildi va IMRO tomonidan Boris Sarafov va Ivan Garvanovlarning oʻldirilishiga buyruq bergan va chet el manfaatlariga xizmat qilgan deb daʼvo qilingan Panitsaga suiqasd uyushtirish toʻgʻrisida mustaqil qaror qabul qilgan.

1925-yil 8-mayda Karnicheva Venadagi Burgteatrda Panitsaga suiqasd uyushtirgan. Qotillik butun Yevropa boʻylab keng eʼlon qilingan. Mencha hibsga olingan. Suddan soʻng, Mencha sakkiz yillik qamoq jazosiga hukm qilingan, Avstriya qonunchiligiga koʻra, sogʻligʻining yomonlashishini hisobga olgan holda eng yengil jazo tayinlangan. Avstriya Oliy sudi bolaligidan azob chekayotgan sil, buyrak va revmatizm tufayli ushbu jazoni oʻtashga layoqatsiz deb topgan; 1925-yil oxirida ozod qilinib, Avstriyadan chiqarib yuborilgan.

1926-yil 25-dekabrda Karnicheva IMROdagi harakatlari tufayli Yugoslaviya sudida oqlanganidan keyin Bolgariyaga qaytib kegan va IMRO rahbari Ivan (Vanche) Mixaylovga turmushga chiqqan, u bilan 1934-yildan keyin Turkiya, Polsha va Vengriyada surgunda yashagan. 1941-yil may oyida ular fashistlar Germaniyasi qoʻgʻirchogʻi Xorvatiya mustaqil davlatining poytaxti Zagrebga joylashganlar; 1944-yilda ular qisqa muddat nemislar tomonidan bosib olingan Skopyeda yashaganlar. 1945-yildan 1964-yilgacha vafotigacha Mixaylov bilan Rimda (Italiya) yashagan.

Manbalar

Havolalar
Meningizm

Meningizm – meningitga oʻxshash boʻlib, ammo meningit kasalligidan kelib chiqmaydigan belgilar toʻplami hisoblanadi. Meningizm uchtalik (3-simptomli sindrom) boʻlgan boʻyni qattiqligi (qoʻlning qattiqligi), fotofobika (koʻzning yorugʻlikka sezgirligi) va bosh ogʻrigʻini oʻz ichiga oladi. Bosh ogʻrigʻi- bosh hamda miya pardalari va tomirlaridagi nerv oxirlarining taʼsirlanishi tufayli kelib chiqadigan patologik jarayon hisoblanadi. Bu bilan bogʻliq klinik belgilar orasida Kernig belgisi va uchta belgi ham bordir, bularning hammasi Brudzinski belgisi deb nomlangan.

Garchinosologik kodlash tizimlariga quyidagilarni kiritishimiz mumkin. ICD-10 va MeSH meningizm meningitga oʻxshash, aslida meningit emas deb hisoblaganimiz bilan, koʻplab shifokorlar meningit kasalligining sababini aniq bilishdan oldin meningitga koʻra har qanday simptomlarni taʼriflash uchun meningizm soʻzini klinik maʼnoda ishlatishni maqsadga muvifiq deb bilishadi. Bu maʼnoda, bu soʻz „maslahat meningitis“ degan maʼnoni bildiradi. Meningizmning alomatlari aniq maʼnoda ishlatish uchun ikkilamchilikdan qochish kerak. Bu kasallik hozirgi kunda keng tarqalgan kasalliklardan biri hisoblanadi.

Alomatlari 
Meningizm kasalligida uchraydigan asosiy klinik belgilarga quyidagilarni kiritishimiz mumkin. Nuchal qattiqlik, Kernig belgilari va Brudzinski belgilari va boshqalar. Hech bir belgi sezgir emasdir; meningit kasalligiga chalingan katta insonlarda nuchal qatlam 30% ga va Kernig yoki Brudzinski belgilari faqat 5% ga koʻrinishi mumkin.

Kernig simptomi 
Kernig simptomi (rus nevrologi hisoblangan Waldemar Kernig, boʻyin va oyoq 90 daraja burchaklarda qoʻyilganida) ogʻriq yuzaga keladi. Bu belgi subaraxnoid boʻshliqdan qon ketish yoki meningitni koʻrsatishi mumkin. Bemor kishilarda butun tanada oʻz-oʻzidan orqaga, bosh va oyoqlarini orqaga burib, tanasi oldinga burib ketishiga olib keladigan opisthotonus belgilar paydo boʻlishi mumkin.

Brudzinski simptomi 
Polsha pediatri boʻlmish Jozef Brudzinski (1874-1917), meningitning bir nechta belgilari bilan tanishib chiqqan.

 Simfizal belgi deganda, bu yerda pubic simfizida bosim poʻlatni oʻgʻirlash va oʻz ichiga oʻzboshimchalik bilan bel va diz bogʻlanishi bilan bogʻliq.
 Tangi belgisi, unda zigoma pastdagi tangiga bosim ostida burchakning ustunidagi qoʻlning yuqoriga koʻtarilishi va burilishiga olib keladi.
 Brudzinskiyning refleksi, unda bir oyoqning qoringa passiv bogʻlanishi qarshi oyoqdagi ixtiyoriy boʻlinishga olib keladi va egrigan ajraqni uzish kontralteral uzilishga olib keladi.

Yana qarang 

 Meningit
 Meningo-ensefalit

Manbalar 

 Meningeal belgilar haqida FP notebook sahifasi
 Kernigning nishoni tasvirlangan

Kasalliklar
Simptomlar
Siranuysh

Merope Sahaki Kantarjyan (), shuningdek, Siranush, Siranuysh yoki Siranoush () nomi bilan ham tanilgan (1857-yil 25-mayda Konstantinopolda tugʻilgan va 1932-yil 10-iyunda Qohirada vafot etgan) – Usmonlilar imperiyasida tugʻilgan arman aktrisasi, teatr tarixi ijodi butun bir davrga bogʻlangan sanoqli kishilardan biri.

Siranuysh haqidagi afsona bir asrdan ortiq vaqtdan beri arman xalqi xotirasida yashab kelmoqda. Uning nomi arman teatri tarixiga meʼyor va erishib boʻlmaydigan choʻqqi singaridir. Bu ajoyib isteʼdodli aktrisa oʻz faoliyati orqali arman sanʼatiga jahon shuhratini qozonishga yordam bergan sanoqli sanʼatkorlardan biri boʻlgan.

Biografiyasi 
Merope Sahaki Kantarjyan – Siranuyshning tugʻilgan paytidagi ismi. 1857-yil 25-mayda Usmonlilar imperiyasining Konstantinopol shahrida tugʻilgan. Siranushning singlisi marhum Astgik (Amber Kantarjian) ham isteʼdodli aktrisa va qoʻshiqchi boʻlgan.

16 yoshidan teatrda oʻz faoliyatini boshlagan. Siranush oʻz tugʻilib oʻsgan shahridagi arman teatrlarida aktrisa, soʻngra opera xonandasi boʻlib ishlagan.

Ijodiy faoliyati 1873-yilda Konstantinopol teatrlari va Petros Magakyanning „Sharq teatri“ da boshlangan. Turk sultoni 1878-yilda Usmonlilar imperiyasida arman spektakllarini taqiqlovchi farmon chiqargach, Siranush koʻchishga majbur boʻladi. 1897-yilda Kavkazortiga koʻchib oʻtgan va oʻz guruhi bilan Tiflis, Yerevan, Boku va boshqa shaharlarda spektaklllar qoʻygan. Rossiya, Bolqon va Misrga ham safar qilgan. Eng yaxshi rollari orasida: Ofeliya va Gamlet, Dezdemona, Makbet xonim (Shekspir), Ruzan (Muratsanning „Rouzan“) va boshqalar joy olgan. 1891-yilda arman aktyori Petros Adamyan vafotidan keyin Siranush arman tomoshabinlarida yana teatrga qiziqish uygʻotgan.

Siranush arman, rus va yevropalik mualliflarning eng yaxshi pyesalarida 300 ga yaqin rollarni ijro etgan.

Siranush Gamletda rol oʻynagan dunyodagi birinchi ayol aktrisa boʻlib, rolni oʻziga xos tasvirlash qobiliyatiga ega boʻlgan. U nafaqat rol oʻynagan, balki rolda „yashagan“ ham va tanqidchilar Siranushni Sarah Bernhardt bilan koʻproq solishtirganiga qaramay, deyarli Eleonora Dusega oʻxshash rollar oʻynagan. Bunday o'xshatishlar esa Siranushning gʻazabini keltirgan.

1932-yil 10-iyunda Qohirada 75 yoshida vafot etgan va arman qabristoniga mashhur arman satirigi Yervant Odyan qabri yoniga dafn qilingan.

Adabiyotlar

Manbalar

Havolalar 

 Siranuysh Katta Sovet ensiklopediyasida
 Teatr ensiklopediyasida
Transkaspiy kanali

Transkaspiy kanali () — Amudaryoni Orol dengizidan Kaspiy dengiziga burish uchun taklif qilingan kanal. Chor Rossiyasi muhandislari tomonidan taklif qilingan va sovet amaldorlari tomonidan koʻrib chiqilgan. Amaldorlar Amudaryoni eski quyulishiga qaytarish haqida qonunga imzo chekkanlar.

20-asr boshlarida bu kabiqancha shunga oʻxshash takliflar, jumladan, Qozogʻistonni Qora dengiz bilan bogʻlash uchun „Qozogʻiston-Turkiston kanali“ni qurish boʻyicha takliflar ilgari surilgan. Loyihalar 1920-yillarning oxirlarida, yirik gidravlik loyihalarni tanqid qilish avj olganidan soʻng jiddiy koʻrib chiqilmagan. 1928-yilda Oʻrta Osiyoda faoliyat yuritgan oʻndan ortiq muhandislar gidrotexnikalar sugʻorish tizimini notoʻgʻri boshqarganliklari va “qasddan amalga oshirib boʻlmas darajada yirik loyihalarni ishlab chiqganliklari” uchun sudga tortildilar.

Takliflar 
Rossiyaning Oʻrta Osiyoni bosib olishi ortidan Kaspiy kanalini qurish boʻyicha koʻplab takliflar ilgari surildi. Loyihani qoʻllab-quvvatlaganlarning asosiy qismi sharqona qarashlarga ega va bu “Xorazm vohasini madaniy hayotga qaytarishiga” ishonishgan.

Gluxovskiyning taklifi 
Dastlabki takliflar orasida 1868-yilda Aleksandr Gluxovskiy tomonidan taqdim etilgan takliflar ham bor edi. Uning fikri boʻyicha, bunday kanal Volga boʻylab suzib yurgan kemalarni Buxoro orqali Toshkentga yetib borish imkonini beradi. Uning taklifini Rossiya impersiyasi Transport vazirligi dastkalagan.

Gluxovskiyning koʻplab dastlabki hisobotlari va takliflari Rossiyada fuqarolar urushi va 1924-yilgi toshqin paytida unutilgan. 1925-yilning iyun oyida Davlat reja qoʻmitasining suv boʻlimi loyihani muhokama qildi. Koʻrib chiqilayotgan rejalar orasida 1893-yilda Gluxovskiy tomonidan tuzilgan reja ham bor edi.

Rizenkampfning taklifi 

Oktyabr inqilobidan keyin Georgiy Rizenkampf ()) Afgʻonistondagi Amudaryoning yuqori oqimidan Turkmanistondagi Qoraqum choʻli orqali Kaspiy dengizigacha choʻzilgan 1600 km (1500 versta) kanal qurishni taklif qildi. Rizenkampf oʻzining 1921-yilda chop etilgan "Trans-Kaspiiskiy kanal (Problema orosheniia Zakaspiia)" () nomli kitobida bu kanal paxta yetishtirishga yordam beradi, deb taʼkidlagan. U kanal mintaqada paxta yetishtirishga ulkan hissa qoʻshishi va u „Transkaspiyda hayotning tayanch nuqtasi“ boʻlishini bashorat qilgan.

Tanqid 
1920-yillarning oxiriga kelib, Oʻrta Osiyoda suvni quyulishini oʻzgartirish boʻyicha yirik loyihalar ommaviy axborot vositalarida keng qamrovda tanqid qilina boshlandi. 1928-yil fevral va mart oylarida Toshkentda Oʻrta Osiyoda ishlagan 23 nafar gidrotexnik va suv xoʻjaligi xodimlari, jumladan, Kaspiy kanali qurishni taklif qilganlar sud qilindi. Oʻsha paytda The Times gazetasi „Yaqingacha Moskva hukumati bu „fantastik loyihalar“ bilan maqtanardi, ammo endi mahalliy aholini tinchlantirish uchun ularga aybdor hodimlar kerak boʻladi“, deb yozgan edi. Uning maqsadi „sovet muvaffaqiyatsizliklaridan chalgʻitish va aybni hodimlarga toʻnkarish“ edi.

Manbalar

Snoskalar

Manbalar

Havolalar 
 Gluxovskiyning Transkaspiy kanali kitobi (1921) (Rus tilida)

Kaspiy dengizi
Taklif etilgan kanallar
Makro-muhandislik
The Unborn (1991)

The Unborn — 1991-yilda Rodman Flender rejissyorligida suratga olingan, Brooke Adams, Jeff Hayenga, James Karen, K Callan va Jane Cameronlar ishtirok etgan AQSh ilmiy-fantastik dahshatli filmi. Film syujeti farzand koʻra olmaydigan oila haqida boradi.

Ushbu filmda Lisa Kudrow va Kathy Griffin epizod rollarni ijro etgan.

Syujeti 
Bepusht ayol Virginia (Brooke Adams) va uning eri Brad Marshall (Jeff Hayenga) doktor Richard Meyerling (James Karen) tomonidan ishlab chiqilgan eksperimental in vitro urugʻlantirish dasturiga qoʻshilishga qaror qilishadi. Sinov muvaffaqiyatli oʻtadi, ammo homiladorlik paytida Virginia homilada gʻayrioddiy narsalar sodir boʻlayotganini sezadi. Keyingi tergov shuni koʻrsatadiki, u aqldan ozgan shifokor tomonidan oʻtkazilgan eksperimentning bir qismiga aylanib qolgandi.

Rollarda 

 Brooke Adams Virginia Marshall rolida
 Jeff Hayenga Brad Marshall rolida
 Doktor Richard Meyerling rolida James Karen
 K Callan Marta Wellington rolida
 Kathy Griffin Connie rolida
 Isabel rolida Angelina Estrada
 Jonathan Emerson Mark Robinson rolida
 Cindy rolida Janice Kent
 Lisa Kudrow Luisa rolida

Suratga olish jarayoni 
Yozuvchi John D Brancatoning aytishicha, film ssenariysi " Itʼs Alive " kabi qotil mutant chaqaloq hikoyalaridan ilhomlanib yozilgan.

Filmni suratga olish jarayonlari 1990-yil oktyabr oyida boʻlib oʻtdi. Bu Flenderning birinchi rejissyorlik filmi boʻlib, uni Rosemary’s Baby va The Fly oʻrtasidagi xoch kabi deb taʼriflagan.

Adamsning aytishicha, film uning uchun „yoqimli syurpriz“ boʻlgan va bir bosqichda Corman bilan ushbu filmning davomini ishlab chiqib, unda ham rejissyorlik qilish imkoniyatini muhokama qilgan.

Qabul qilinishi 
Los Angeles Times gazetasidan Kevin Tomas filmni "muvaffaqiyatli, qoʻrqinchli ilmiy-fantastik triller " deb atadi va uning ssenariysi, shuningdek, Adamsning xarakteri va ijrosini yuqori baholadi; film „barcha jihatdan maqtovga sazovor boʻlgan kattalar uchun koʻngilochar boʻlgan, faqatgina bir narsadan tashqari: lezbiyenlarni istehzo bilan qoralanishi“ degan xulosaga keldi. The Des Moines Register’dan Joan Bunke filmga besh yulduzdan bir ball qoʻyib, uning syujetini „oyning fazalari kabi osongina bashorat qilish mumkin“ deb ataydi va shunday yozadi: „Flenderning kam byudjet bilan yaratilgan ushbu filmi kam bezatilgan va yoritilgan koʻrinadi – hikoya doirasi kabi arzon“.

Davomi 
Filmdan soʻng, biroz vaqt oʻtgach 1994-yilda filmning davomi „ The Unborn 2“ suratga olingan.

Manbalar

Havolalar 

 
 Review at Los Angeles Times
 Review of film at Den of Geek
 
 
1991-yil filmlari
Dahshatli filmlar
AQSh filmlari
Kisyakbika Bayryasova

Kisyakbika Bayryasova (, 1679-yil − 1739-yil 30-aprel) majburan choʻqintirilgan musulmon ayol, keyinchalik Islomga qaytgani tufayli olovda yoqilgan.

Hududdagi siyosiy vaziyat 
Kisyabika Bayryasova 1679-yilda Rossiyadagi Sibir yoʻlining Duvanskoy volostida tugʻilgan. 18-asrning boshlarida Uralda „togʻ qudrati“ deb ataluvchi kon ochilgan. Yekaterinburg shahrining asoschisi sifatida tanilgan Vasiliy Tatishev „Rossiya tarixi“ kitobining muallifi sanoat idorasining rahbari boʻlgan. Oʻsha paytda viloyatda yangi konlarni faol oʻzlashtirish boshlangan, yangi zavod va konlar qurilgan. Mahalliy aholi boshqirdlar Rossiyaga qoʻshilish sharoitida olingan yerlarga boʻlgan meros huquqini yoʻqotishdan qoʻrqib, oʻzlarining madaniy, diniy va maishiy anʼanalarini himoya qilishga intilishgan. Xalqning noroziligi 1735―1740-yillardagi Boshqird qoʻzgʻoloniga sabab boʻlgan. Rasmiylar jazo kampaniyalari bilan javob berishgan. Qoʻzgʻolon koʻtargan qishloqlarning aholisi oʻldirilgan, qullikka sotilgan, majburan choʻqintirilgan. Boshqird ayoli Kisyakbika Bayryasova qoʻlga olinib, Yekaterinburgga olib kelingan. Yozuvchi va tarjimon Kiryak Kondratovichga serf sifatida berilgan. Choʻqintirilgan va soʻng Yekaterina deb ism berilgan.

Boshqa qullar singari Kisyakbika ham ozodlikni orzu qilib yashagan. 1737-yil 18-sentyabrda boshqa qul bilan qochib ketgan. Kampirni qoʻlga olib, qamchilaganlar. Ammo erkinlikni sevuvchi ayol bu ishida davom etgan. Oʻsha yilning 26-sentyabrida Kisyakbika sanoat idorasi menejeri kotibi bilan Yekaterinburgdan ikkinchi marta qochib ketadi. Ushlanib yana qamchilangan.

Shu bilan birga, 1738-yil 20-aprelda Toygilda Julyakov qatl qilingan. U ham majburan choʻqintirilgan, lekin Islomga qaytgan edi. Yekaterinburg va uning atrofidagi barcha boshqirdlar Toygilda gulxanga olib borilgan. Toygilda Julyakov bolalari koʻz oʻngida olovda yoqib yuborilgan. Shunda ham Kisyakbika kuydirilishdan qoʻrqmay, 1738-yil sentyabr oyida uchinchi marta qochib ketgan.

1739-yil 8-fevralda Sanoat idorasi Kisyabika Bayryasovani Islomga qaytgani va uch marta qochib ketgani uchun ustunda yoqib yuborishga qaror qilgan.

Bir oy oʻtgach, Kisyabika Bayryasova Yekaterinburgning markaziy maydonida qatl qilingan.

Sanʼatda 
Boshqird yozuvchisi M. S. Burakayeva „Skaz Kisyakbike (Kisyakbika ertagi)“ qissasini yozgan. Mixail Bashkirov hikoya asosida pyesa yozgan. Bu spektaklni Sterlitamak boshqird drama teatri sahnalashtirgan. Mustay Karim katta muvaffaqiyat bilan „Kiҫәkbikә. Riүәyәt“ () spektaklining Milliy yoshlar teatri sahnasida premyerasini oʻtkazgan.

Shov-shuvli premyeradan keyin spektakl repertuardan olib tashlangan. Teatr sanʼatkorlarining soʻzlariga koʻra, spektaklni bekor qilish haqidagi farmon Madaniyat vaziridan chiqqan.

Manbalar

Havolalar 

 Ayollar hikoyalari: boshqird Jan d’Arki Realnoye vremya 10.03.2018 

1679-yilda tugʻilganlar
Alyaksandra Gerasimenya

Alyaksandra Viktorovna Gerasimenya () – belaruslik suzuvchi, 2012-yilgi Olimpiya oʻyinlarining ikki karra vitse-chempioni (50 va 100 metrga erkin usulda), 2016-yilgi Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori (50 metrga erkin usulda suzish), „uzun“ (50 m basseyn) va „qisqa“ (25 m basseyn) masofalarga suzish boʻyicha jahon va Yevropa chempionatlarida oltin medallar sovrindori. Bir necha karra Universiada chempioni (2009, 2011 va 2013). Belarus Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustasi (2012). Erkin, chalqancha va batterflyay usulida suzish boʻyicha musobaqalarda qatnashgan. 2020-yil oktyabr oyida Belarus sport birdamligi jamgʻarmasini boshqargan. Muxolifat siyosiy faoliyatida faol qatnashgan.

Sportdagi yutuqlari 
2001-yil fevral oyida boʻlib oʻtgan milliy chempionatda chalqancha uslubda 50 va 100 metrga suzish boʻyicha ikkita oltin medalni qoʻlga kiritgan.

2003-yilda Gerasimenya doping sababli 4 yilga diskvalifikatsiya qilingan. Keyinchalik jazo muddati 2 yilga qisqartirilgan.

Gerasimenya 2010—2012-yillarda eng yuqori yutuqlariga erishgan. 2010-yilda Budapeshtda boʻlib oʻtgan suv sporti boʻyicha Yevropa chempionatida 50 metrga chalqancha suzish boʻyicha gʻolib chiqqan (u yerda 100 metrga erkin usulda suzishda ham ikkinchi oʻrinni egallagan). 2011-yilda Shanxayda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Aleksandra daniyalik Janette Ottesen bilan 100 metrga erkin usulda suzishda birinchi oʻrinni egalladi.

2012-yil 2-avgust kuni boʻlib oʻtgan London Olimpiadasida Aleksandra 100 metrga erkin usulda suzish boʻyicha milliy rekord 53,38 soniya bilan kumush medalni qoʻlga kiritgan va Olimpiada rekordini 53,00 soniyada suzgan gollandiyalik Ranomi Kromovidjoga yutqazgan. 4 avgust kuni 50 metrga erkin usulda suzishda tarix takrorlangan: Gerasimenya milliy rekordni (24,28 soniya) yangilangan, ammo Kromovidjoxoga (24,05 soniya) yutqazgan.

2012-yil oxirida 25 metrlik basseynda 50 metrga erkin usulda suzish boʻyicha birinchi boʻlib Chartrdagi Yevropa chempionatida, keyin esa Istanbuldagi jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan.

2013-yilning yozida Qozondagi Universiadada uchta oltin (50 va 100 metrga erkin usulda, 50 metrga batterflyay usulida) va bitta kumush (50 metr chalqancha suzish) medalini qoʻlga kiritgan. 50 metr masofaga erkin usulda suzishda Gerasimenya ketma-ket uchinchi Universiada gʻolibi boʻlgan.

2016-yilda Rioda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 50 metrga erkin usulda suzishning soʻnggi bosqichida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2019-yil 7-avgust kuni sportchi oʻzining sportdagi faoliyatini yakunlaganini eʼlon qilgan.

Mukofotlari 

 III darajali Vatan ordeni (2012).
 "Shon-sharaf" ordeni (2016).

Manbalar

Havolalar 

 Aleksandra Gerasimenya na sayte sports-reference.com
 Aleksandra Gerasimenya: „Vtoroy Gerasimeni v Belarusi ne budet“

 

1985-yilda tugʻilganlar
5-dekabrda tugʻilganlar
46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi

46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi — Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) tomonidan tashkil etiladigan erkaklar va ayollar oʻrtasidagi turnirlar, shuningdek, shaxmat oʻyinini ommalashtirishga qaratilgan bir qancha tadbirlarni oʻz ichiga oladi. 2022-yilning 31-iyul 9-avgust kunlari Hindistonning Chinnay shahrida boʻlib oʻtgan Xalqaro shaxmat federatsiyasi kongressida 46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi hamda FIDEning navbatdagi kongressini 2026-yil Oʻzbekistonda oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 2026-yil Samarqandda boʻlib oʻtadigan Butunjahon shaxmat olimpiadasi Oʻzbekiston tarixida ilk marotaba oʻtkaziladigan shaxmat olimpiadasi sifatida muhim ahamiyat kasb etadi.

46-shaxmat olimpiadasiga mezbon davlat sifatida qatnashadigan Oʻzbekistonning erkaklar va ayollardan iborat 3 ta terma jamoalari olimpiadaga ishtirok etadi. Olimpiada ikki guruh: „Open“ va „Ayollar“ guruhlarida tashkil etiladi. Shaxmat olimpiadasiga FIDEga aʼzo boʻlgan barcha mamlakatlardan jamoalar ishtirok etish huquqiga ega boʻladi.

Musobaqa boshlanishidan kamida 2 oy oldin har bir ishtirokchi federatsiya oʻz jamoalarini roʻyxatdan oʻtkazishi muhim sanaladi. Jamoalarini roʻyxatdan oʻtkazgan, ammo qatnasha olmagan har qanday federatsiyaga FIDE Kengashi tomonidan sanksiya qoʻllanishi mumkin.

Musobaqa formati va taqvimi 
Shaxmat musobaqasi 11 raundlik shveytsarcha tizimda boʻlib oʻtadi. „Open“ va „Ayollar“ guruhida ishtirok etadigan jamoalar 4 nafar oʻyinchi va bir nafar zahira oʻyinchilaridan tashkil topadi. Har bir jamoada sardori va uning oʻrinbosari boʻlishi mumkin. Agar jamoa sardori oʻzgarsa, Bosh hakamga bu haqida yozma axborot beriladi. Oʻyin sessiyasi Bosh hakamning eʼlon qilishi bilan boshlanadi. Bahsga 15 minutdan keyin kelgan shaxmatchi oʻyinda magʻlub boʻlgan deb topiladi. Oʻyinlar FIDE tomonidan tasdiqlangan elektron soatlar va doskalar yordamida oʻtkaziladi. Bahsdagi birinchi 40 ta yurish uchun 90 daqiqa, soʻngra oʻyinning qolgan qismi uchun 30 daqiqa, 1-yurishdan boshlab har bir yurish uchun 30 sekund vaqt qoʻshib boriladi.

Manbalar 

Shaxmat musobaqasi