Tsuruoka

Yaponiyaning Yamagata prefekturasida joylashgan shahardir. 2020-yil 31-yanvar holatiga koʻra, shaharda 49.024 ta xonadonda 125.389 nafar aholi istiqomat qiladi va aholi zichligi har kvadrat kilometrga 95,74 kishini tashkil qiladi. Shaharning umumiy maydoni 1311,53 kvadrat kilometr (506,38 kvadrat mil) ni tashkil etadi. Tsuruoka sirt maydoni boʻyicha Toxoku mintaqasidagi eng katta shahardir.

Bugungi Tsuruoka 1953-yilda shahar markazidagi Atsumi, Asahi, Fudishima, Kushibiki va Xaguro kabi bir qancha mahallalarning birlashishi natijasida paydo boʻlgan.

Geografiyasi 
Tsuruoka Yamagata prefekturasining Yapon dengizi bilan chegaradosh qirgʻogʻida joylashgan boʻlib, Yunohama va Sanze kabi mahalliy mashhur plyajlarga ega. Deva viloyatining uchta mashhur togʻlarining har uchtasi shahar chegaralsda joylashgan.

Tsuruoka orqali ikkita asosiy daryo oqib oʻtadi, bular: Akagava daryosi (赤川, tarjimasi „Qizil daryo“) va Mogami daryosi .

Qoʻshni munitsipalitetlar 

 Yamagata prefekturasi
 Sakata
 Shonai
 Nishikava
 Mikava
 Niigata prefekturasi
 Murakami

Iqlimi 
Tsuruoka nam kontinental iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi Cfa), katta mavsumiy harorat farqlari kuzatiladi, issiq (va koʻpincha nam) yoz va sovuq (baʼzan qattiq sovuq) qish fasli bu hududga xosdir. Yogʻingarchilik yil davomida sezilarli kuzatilsa-da, ammo avgustdan oktyabrgacha eng kuchli darajasi qayd etilgan. Tsuruokada oʻrtacha yillik harorat  ni etadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori  boʻib, dekabr eng seryogʻin oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat  atrofida va eng past harorat yanvarda, taxminan  boʻladi. Mintaqa qishda kuchli qor yogʻishi bilan mashhur va Sekigava hamda Atsumi mahallalarida yashovchi odamlar 2 metrgacha qor yogʻganligining guvohi boʻlishgan, bu esa olib tashlanganidan keyin yoʻl boʻylab baland qor devorlari paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Birinchi qor odatda noyabr oyining oxirida yogʻadi, lekin haqiqiy qor yogʻishi odatda yanvar oyida sodir boʻladi. Qizil barglar odatda oktyabr oyining oxirida paydo boʻladi va noyabr oyining oʻrtalarida barglar toʻliq toʻkilib boʻladi.

Demografiyasi 
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Tsuruoka aholisi soʻnggi oʻn yilliklarda kamaygan.

Tarixi 
Hozirgi Tsuruoka hududi qadimgi Deva viloyatining bir qismi boʻlgan va Edo davrida Tokugava syogunati ostidagi Shonay domenining nazorati ostida boʻlgan. Bu kitamaebune qirgʻoq savdosi uchun kichik port vazifasini bajargan.

Meiji davri boshlangandan soʻng, hudud 1878-yilda Yamagata prefekturasi, Nishitagava tumani ostidagi Tsuruoka shaharchasi sifatida tashkil etilgan. 1924-yil 1-oktabrda u shahar maqomiga koʻtarilib, Yaponiyaning 100-shahariga aylandi. 1955-yilda shahar Kamo shahri va toʻqqizta qoʻshni qishloqlarni qoʻshib olish orqali kengaytirildi. Oyama shahri 1963-yilda Tsuruoka shahriga qoʻshib olingan.

2005-yil 1-oktyabrda Fujishima, Haguro va Kushibiki shaharlari, Asahi qishlogʻi (barchasi Higashitagava tumanidan) va Atsumi shahri (Nishitagava tumanidan) Tsuruokaga birlashtirildi.

Hukumat 
Tsuruokada toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 24 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakli mavjud. Shahar Yamagata prefekturasi assambleyasiga besh aʼzoni qoʻshish huquqiga ega. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Yamagata 3-okrugi tarkibiga kiradi.

Iqtisodiyoti 
Tsuruoka yengil sanoat, tijorat xizmatlari, qishloq xoʻjaligi va tijorat baliq ovlashga asoslangan aralash iqtisodiyotga ega.

Taʼlim tizimi 
Tsuruokada shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 26 ta davlat boshlangʻich maktabi va 11 ta davlat oʻrta maktabi shuningdek, Yamagata prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan oltita davlat oʻrta maktabi faoliyat yuritadi. Yana hududda, ikkita xususiy oʻrta maktab mavjud. Prefekturada nogironlar uchun ikkita maxsus taʼlim maktabi ham bunyod etilgan.

Kollejlar va universitetlar 

 Yamagata universiteti, qishloq xoʻjaligi fakulteti
 Keio universiteti, Ilgʻor biofanlar instituti (Tsuruoka shaharchasi va Metabolome kampusi)
 Tohoku jamoat xizmati va fan universiteti (Tsuruoka kampusi)
 Tsuruoka milliy texnologiya kolleji

Oliy maktablar 

 Tsuruoka Minami oliy maktabi
 Tsuruoka Kita oliy maktabi
 Tsuruoka Kamo oliy maktabi
 Tsuruoka Higashi oliy maktabi
 Tsuruoka Kogyo oliy maktabi

 Tsuruoka Chuo oliy maktabi
 Yamazoe oliy maktabi
 Shonai Agricultural oliy maktabi
 Haguro oliy maktabi

Oʻrta maktablar 

 Tsuruoka Daiichi oʻrta maktabi
 Tsuruoka Daini oʻrta maktabi
 Tsuruoka Daisan oʻrta maktabi
 Tsuruoka Daiyon oʻrta maktabi
 Tsuruoka Daigo oʻrta maktabi
 Tsuruoka Toyoura oʻrta maktabi

 Tsuruoka Fujishima oʻrta maktabi
 Tsuruoka Haguro oʻrta maktabi
 Tsuruoka Kushibiki oʻrta maktabi
 Tsuruoka Asahi oʻrta maktabi
 Tsuruoka Atsumi oʻrta maktabi

Boshlangʻich maktablar 

 Tsuruoka Choyo Daiichi boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Choyo Daini boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Choyo Daisan boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Choyo Daiyon boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Choyo Daigo boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Choyo Dairoku boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Itsuki boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Kogane boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Oizumi boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Yutagava boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Kyoden boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Tagava boshlangʻich maktabi

 Tsuruoka Sanze boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Kogata boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Yura boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Kamo boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Yunohama boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Oyama boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Nishigo boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Kamigo boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Fujishima boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Toei boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Watamae boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Haguro boshlangʻich maktabi

 Tsuruoka Hirose boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Kushibiki Higashi boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Kushibiki Nishi boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Kushibiki Minami boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Otsuna boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Asahi boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Atsumi boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Iragawa boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Nezugaseki boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Fukuei boshlangʻich maktabi
 Tsuruoka Yamato boshlangʻich maktabi

Sogʻliqni saqlash 

 Tsuruoka Shonai kasalxonasi
 Tsuruoka Kyoritsu kasalxonasi
 Yutagava Onsen reabilitatsiya tibbiyot markazi

Transporti

Aeroportlar 

 Shonai aeroporti

Temir yoʻl 
 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi — Uetsu magistral liniyasi

 Nezugaseki — Koivagava — Atsumi Onsen — Iragava — Kobato — Sanze — Uzen-Mizusava — Uzen-Ōyama — Tsuruoka — Fujishima

Magistral yoʻl 

 Yamagata tezkor yoʻli: Yudonosan, Shōnai Asahi, Tsuruoka oʻtish stansiyalari
 Nihonkai-Tōhoku tezkor yoʻnalishi
 Milliy yoʻnalish 7
 Milliy yoʻnalish 112
 Milliy yoʻnalish 345

OAV

Televidinya 

 NHK Tsuruoka radioeshittirish stansiyasi

Gazetalar 

 Shonai Nippo

Madaniyat

Togʻ ruhi 
Tsuruoka asosan „Devaning uchta togʻi“ nomli choʻqqilar bilan mashhur boʻlib, ular orasidagi eng kichik Haguro togʻi atigi 436 m; eng baland togʻi Gassan togʻi 1984 m; va Yudono togʻi 1500 m balandlikka ega.

Yamabushi va Shugendo 

Bu uchta togʻ Shugendo amaliyotining oʻzagi hisoblanadi. Shugendô 修験道 (soʻzma-soʻz tarjimasi: astsetik amaliyot yoʻli) koʻpincha sintoizm 神道, din va buddizmning sinkretizm shakli sifatida qabul qilinadi. Yamabushi díní, tom maʼnoda: „Togʻda uxlayotgan odamlar“ (shungendô bilan shugʻullanadigan odamlar) maʼnosini anglatadi. Ular Buddaga ishonishadi, lekin tabiatda mavjud boʻlgan barcha narsalarda xudo yashashi xususida bahs yuritishadi. Yamabushi diniga eʼtiqod qiluvchilar, oʻz tengdoshlari bilan muloqot qilish va yomon ruhlarni uzoqlashtirish uchun, uzundan-uzun kamzul kiyib, karnay chalib yurishni, togʻni himoya qilishni va tabiat bilan bogʻliq holda gunohsiz hayot kechirishni maqsad qiladi.

Uchta togʻga qilinadigan ziyorat ham shu maʼnoda amalga oshiriladi. Uchta togʻ ramziy maʼnoda oʻlim va qayta tugʻilishni anglatadi. Haguro togʻining 2466 ta tosh zinapoyasidan pastga tushish va koʻtarilish orqali odamlar „ramziy oʻlim“ va „qayta tugʻilish“ni sinab koʻrishlari mumkin, shundan soʻng ular Gassan togʻi va uning tumanli landshaftlari tasvirlangan oʻliklar dunyosiga kirishlari mumkin. Yudono togʻining tabiiy qaynoq buloqlari bilan ular oʻz tanalarini va ruhlarini gunohlardan tozalaydilar.

Yamabushi tomonidan anʼanaviy ravishda isteʼmol qilinadigan vegan taomi boʻlgan Shôjin 精進料理 (toʻgʻridan-toʻgʻri tarjimasi: „maʼnaviy yuksalish uchun oziq-ovqat“) taomida hayvonot mahsulotidan foydalanilmaydi, lekin uning oʻrniga sansai 山菜 („Togʻ sabzavotlari“), shuningdek, mahalliy guruch, qoʻlda ishlangan gomadôfuごま豆腐 (kunjut taʼmli tofu), bambuk nihollari, sirkali xrizantema gullari va qoʻziqorinlar ishlatiladi. Ziyoratchilarga xizmat qiladigan shukubô 宿坊 (sayohatchilarni tungi ibodatxonalari)da juda koʻp turli xil shojin ryôri taomi mavjud, lekin u odatda miso shoʻrva va oq guruch bilan tayyorlanib, odatda kichik idishlarda dasturxonga tortiladi.

Milliy boyliklar 
Haguro togʻida Yaponiyaning milliy boyliklaridan biri boʻlgan Besh qavatli Pagoda (gojûnotô 五重塔) joylashgan. Pagodaning markaziy ustuni uni zilzilalardan himoya qiladi, bu esa Tokiodagi Skytree arxitekturasini ilhomlantirgan. Shuningdek, Haguro togʻi hududida 1000-yildan ortiq vaqtdan beri mavjud boʻlgan 30 m balandlikdagi sadr Jiji-sugi 爺杉 („Bobo sadr“) daraxti joylashgan.

Pazandachilik madaniyati

Meros va ijodkorlik 
2014-yilda Tsuruoka YuNESKOning gastronomiya ijodiy shahri sifatida roʻyxatga olingan. Bir necha asrlar davomida mavjud boʻlgan va saqlanib qolgan 50 dan ortiq „ajdodlar taomlari“ (zairai sakumotsu 在来作物) shaharning bu nomga ega boʻlishining sabablaridan biri hisoblanadi. Bular qatorida: minden nasu 民田なす (uzun va yupqa shlyapali dumaloq baqlajon), karatori imo からとりいも (achchiq-shirinlashtiruvchi kartoshka), atsumi kabu 温海かぶ (Atsumi sholgʻomi, yonbagʻirlarda oʻsadigan qizil sholgʻom), ootaki sabzisi 大滝ニンジン va boshqalar kiradi. Bunday qadimiy taomning mavjudligi Tsuruokaning gastronomiya ijodiy shahri sifatida roʻyxatga olinishining yagona sababi emas. Ushbu ingredientlarni tayyorlashning oʻziga xos usuli ham mavjud boʻlib, hozirgacha saqlanib qolgan. Tsuruokaning eng mashhur taomlari quyidagilardir: kandarajiru 寒鱈汁 (tarkibida qishda ovlangan qora treska boʻlgan shoʻrva), gomadôfu ごま豆腐 (kunjut taʼmli tofu), tochimochi とちもち (guruch keksi), kitsunemen キツネ面 (tulki niqobi shaklidagi qora shakarli pechene) va boshqalar.

Shahar oʻzining koʻp xilma-xil shoʻrvalari bilan ham mashhur (aytishlaricha, qishdagi qattiq sovuq Tsuruokada kandarajirudan tashqari, juda koʻp issiq shoʻrva turlarining paydo boʻlishiga sabab boʻlgan). Tsuruokada Takeokojiruタケノコ汁 (Mt Gassan bambukidan tayyorlangan shoʻrva), imoni 芋煮 (kartoshka shoʻrvasi), nattôjiru 納豆汁 (natto asosidagi shoʻrva), môsô jiru (bambukdan tayyorlangan shoʻrvaning boshqa turi) kabi shoʻrva turlari juda mashhur.

Noʻxat turlari 
Tsuruoka „edamame qiroli“ deb nomlangan soyaning bir turi boʻlgan dadacha-mame (だだちゃr) bilan mashhur; ular natto va manju kabi boshqa mahsulotlar uchun ham ishlatiladi. Nomning kelib chiqishiga oid ikkita nazariya bor boʻlib: biri dadacha dialektik „ota“ dadacha soʻzidan olingan — gagacha „ona“ degan dialektik soʻz ekanligi haqida boʻlsa, ikkinchisi loviya Date, Fukushimadan kelib chiqqan va dastlab Date-no-chamame deb nomlangan, keyinroq Date-chamame va yakunda Dadacha-mame deb atala boshlanganligi haqidagi nazariyalardir.

Dadachamame har qanday taomda qoʻllanishi mumkin: shirin, shoʻr, achchiq, achchiq, nordon, shunchaki qaynatilgan, maydalangan, grillda pishirilgan taomlar va souslarda ishlatiladi.

Dadakko (だだっn), shirin dadachamame pastasini oʻz ichiga olgan kichik kekslar hisoblnadi. Dadappai (だだっパイ) — pishiriq ichiga yopishtirilgan kichik dadachamame taomidir. Bundan tashqari, dadachamame hidli muzqaymoqlar, pechene va kremlar mavjud.

Dengiz mahsulotlari 
Tsuruoka va butun Shonai mintaqasi Yapon dengizidan keladigan turli xil baliq va dengiz mahsulotlarini isteʼmol qiladi. Tsuruokada quyidagi dengiz mahsulotlarini topishingiz mumkin: Oncorhynchus masou, yapon dengiz baliqlari, koʻk qisqichbaqalar, kambala, yassi baliq, qora toshbaliqlar, til baliqlari, uchuvchi kalmar, istiridye, dengiz robini, qumli baliq, yapon baliqlari va boshqalar. Tsuruokadagi yangi mahalliy baliqlar va dengiz mahsulotlarining xilma-xilligi mahalliy sushi doʻkonlarining obroʻsiga alohida hissa qoʻshgan, ammo bu baliqlar juda muhim oʻrin tutadigan „oilaviy gastronomiya“ ning oʻziga xos turini yaratishga ham sabab boʻlgan.

Guruch 
Tsuruokada va umuman Shonai mintaqasida yetishtirilgan guruch kuchli umami taʼmi bilan mashhur. 2010-yilda Keiô universitetining ilgʻor biotadqiqot instituti 慶應義塾大学先端生命科学研究所 izlanuvchilari Tsuyahime guruch brendining boshqa umumiy taʼmlariga qaraganda 1,5 baravar koʻproq quvvatga ega ekanligini isbotladilar.

Sanʼat va hunarmandchilik 
Shahar tom maʼnoda tekisliklar, oʻrmonlar va togʻlar bilan oʻralgan. Shunday qilib, yogʻoch va oʻsimliklar asosan hunarmandchilikning barcha turlarida qoʻllanadi. Arxitektura sanʼatida, tomi somon bilan qoplangan uylar (kayabukiyaneかやぶき屋根) shaharning timsollaridan biri hisoblanadi. Ulardan baʼzilari asrlar davomida oʻz holatini yaxshi saqlab kelgan, masalan, Tasôminka 多層民家 (bir necha qavatli uy), Meiji davridagi anʼanaviy dehqon uyi boʻlib, u hozirda Chidô uy muzeyi 致道博物館 hisoblanadi.

Shinaoriしなり, daraxt poʻstlogʻidan anʼanaviy toʻqish uslubi boʻlib, bugungi kunda ham shu uslubda liboslar tayyorlanadi. Ushbu mustahkam va pishiq ip bilan yaratilgan narsalar juda chidamli va oʻzidan suv oʻtkazmaydigan.

Mahalliy diqqatga sazovor joylar 

 Ideha madaniyat muzeyida Yamabushi treningi (いでは文化記念館, „Ideha Bunka Kinenkan“)
 Haguro togʻi
 Zenpō ibodatxonasi（善宝寺, — 1990-yilda ibodatxona hududidagi hovuzda yuzi odamga oʻxshash sazan baliqlari paydo boʻlgan）
 Chido muzeyi（到道博物館, „Chido Hakubutsukan“）
 Shonai ziyoratgohi
 Yutagava issiq bulogʻi
 Yunohama issiq bulogʻi
 Atsumi issiq bulogʻi
 Deva-no-Yuki Shuzo muzeyi
 Tsuruoka sanʼat forumi
 Deva Shonai Kokusai Mura xalqaro forumi va Amazon xalq muzeyi
 Gassan Asahi muzeyi
 Tsuruoka Kamo akvariumi （加茂水族館, „Kamo-Suizokukan“. Bu meduza eksponatlari soni boʻyicha Ginneslar kitobiga kiritilgan）

Mahalliy bayramlar 

 Haguro togʻidagi Saitansay (Yangi yil marosimi) — 1-yanvar
 Kushibiki shahridagi Ogisai Kurokawa Noh (Noh festivali) — 1-2-fevral
 Oyama Sake festivali — fevral oyining oʻrtalarida
 Yudono togʻidagi changʻi festivali — fevral oʻrtalaridan oxirigacha
 Tsuruoka Hinamatsuri Shonai ibodatxonasi va Chido muzeyida bayram — mart
 Tsuruoka bogʻidagi Tsuruoka Sakura festivali — aprel oʻrtalaridan oxirigacha
 Shonai Ikoi qishlogʻidagi lolalar festivali — aprel oyining oxiridan may oyining boshigacha
 Gassan Asahi qishlogʻidagi Amazon bolalar festivali — 3-5-may
 Haguro togʻidagi ziyoratgohda ayollar va bolalar uchun marosim — 5-may
 Haguro togʻidagi Kinensay (yaxshi hosil uchun ibodat) — 8-may
 Yunohamadagi xalqaro Shimoliy yurish — may oyining oʻrtalarida
 Tenjin festivali — 25-may
 Oyama kuchuklar festivali — 5-iyun
 Yutagava issiq buloq Hotaru Matsuri (olovli festival) — 15-iyundan 10-avgustgacha
 Haguro togʻidagi gullar bayrami — 15-iyul
 Gassan togʻidagi Gassan ibodatxonasi festivali — 15-iyul
 Gassan Asahi qishlogʻida xalqaro bungee jumping — iyul oʻrtalarida
 Shirayamada Edamame doʻkoni ochilishi — iyul oyining oxiridan avgust oyining oxirigacha
 Akagava Fireworks festivali — avgust oyining oʻrtalarida
 Ideha Bunka Kinenkanda Oku no Hosomichi milliy hayku musobaqasi — sentyabr oyi oʻrtalarida
 Tajriba: Ideha Bunka Kinenkanda Yamabushi treningi — sentyabr oyining oʻrtalarida
 Miss Shonai tanlovi — oktyabr oyi oxiri
 Shonai Hyakuman-goku festivali — noyabr oyining boshi
 Shôreisai míngči — dekabrning oxirgi kuni. Daraxtlar va mushakbozlikni oʻz ichiga olgan turli marosimlar orqali Yamabushi guruchning yaxshi hosili va ekinlarning unumdorligi uchun ibodat qiladi.

Xalqaro munosabatlar

Qardosh shaharlar 
Tsuruoka bilan birodarlashgan shaharlar:

  Kagoshima, Kagoshima, Yaponiya
  — Kikonai, Hokkaido, 1989-yil 27-apreldan buyon
  — New Brunswick, New Jersey, AQSH, 1960-yil 10-iyundan buyon
  — La Foa, Yangi Kaledoniya
  — Shangzhi, Xeylunszyan, Xitoy

Tsuruokaning taniqli odamlari 

 Koichi Kato (LDP), siyosatchi
 Kashivado Tsuyoshi, sumo kurashchisi
 Takashi Ishikava, sumo kurashchisi
 Rentaro Kita, musiqachi
 Kanji Ishivara, Yaponiya imperatorlik armiyasining generali
 Sato Tetsutaro, Yaponiya Imperator dengiz flotining admirali
 Tomegoro Yoshizumi, josus va Indoneziyaga qochgan
 Shuxey Fujisava, yozuvchi
 Ishiro Honda, rejissyor
 Shin Togashi, kino rejissyori
 Saiichi Maruya, yozuvchi va adabiyotshunos
 Ryo Chonan, aralash yakkakurash ustasi
 Shōichi Vatanabe, ingliz olimi
 Yuya Hasegava, professional beysbolchi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy veb -sayt 
 Rasmiy turizm sayti 
 Rasmiy ingliz sayti

Yamagata prefekturasidagi shaharlar
Tsuruoka, Yamagata