yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Muborak gazni qayta ishlash zavodi

Muborak gazni qayta ishlash zavodi — Oʻzbekiston yoqilgʻiener-getika sanoatining yirik korxonasi. Qashqadaryo viloyati Muborak shahrida joylashgan. "Oʻzbekneftgaz" milliy xolding kompaniyasining "Oʻzgeoneftgazqazibchiqarish" aksiyadorlik kompani-yasi tarkibida. Asosan, qayta ishlangan tabiiy gaz, qattiq va suyuq holatdagi oltingugurt, barqarorlashtirilgan gaz kondensati, suyultirilgan gaz (propan va butan fraksiyasi) ishlab chiqaradi.

1965-yil 10-sentabrda Muborak shahridan 12 km jan.-sharkda Muborak oltingugurt zavodi (1972-yildan Muborak gazni qayta ishlash zavodi) kurila boshladi. 1971-yil 31 dekabrda yiliga Oʻrtabuloq konlari, Muborak guruxidagi konlardan olinadigan 5 mlrd. m3 oltingugurtli va 3,7 mlrd. m3 oltingugurtsiz tabiiy gazni tozalash quvvatiga ega boʻlgan korxona ishgatushirildi. 1976-yil zavod 1navbatining oltingugurtdan tozalash insho-otlari rekonstruksiya qilinib, uning yillik quvvati 6,2 mlrd. m3 ga yetkazildi. 1978—80 yillarda zavodni kengaytirishning 2- va 3- navbatlari amalga oshirilib, umumiy quvvati yiliga 10 mlrd. m3 ga yetkazildi. 1984-yilda zavodning 4navbati qurib tamomlandi. Shu yili mart oyida oltingugurt ishlab chiqarish ning 4navbati ham ishga tushirildi. Uning yillik ishlab chiqarish quvvati 183 ming t. Oltingugurt tozalovchi 6 ta blok va oltingugurt ishlab chiqaruvchi 2 ta blokdan tashkari 4navbat majmuiga suyultirilgan gaz olish va bir yoʻla gaz kondensatini barqarorlashtirish qurilmasi ham kiradi.

1992-yilning dekabr oyiga kelib gazni qayta ishlash quvvatlari yiliga 25 mlrd.m3 ga oshirilib, gazni kayta ishlash bloklari soni 18 taga yetkazildi. 2000-yil 25-maydan boshlab korxona "Oʻzgeoneftgazqazibchiqarish" aksiyadorlik kompaniyasi tarkibidagi Muborak gazni kayta ishlash zavodi shoʻʼba-unitar korxonasiga aylantirildi. Korxonaning Nizom jamgarmasi 10 mlrd. 199 mln. 245 ming soʻm (2003). M.g.q.i.z. AQSH, Fransiya, Ispaniya, Germaniya, Chexiya, Rossiya, Yaponiya, Ukraina davlatlari bilan iqtisodiy aloqalar oʻrnatgan. Bu davlatlardan korxonaga absorbentlar, katalizatorlar, kimyoviy re-agentlar, kimyoviy reaktivlar, kimyoviy asbob-uskunalar yetkazib beriladi.

2000-yilda kayta ishlangan gaz 27324 mln. m3, oltingugurt ishlab chiqarish 217,5 ming t., barkarorlashtirilgan kondensat ishlab chiqarish 556 ming t, suyultirilgan gaz ishlab chiqarish 13,5 ming t ni tashkil etdi.

Oʻktam Umarov.

Manbalar 

Muborak tumani
Muboh

Muboh (arab tilida — umumiy, ixtiyoriy ish harakat) — shariat tushunchalaridan biri. Unga koʻra, qilish va qilmaslik barobar boʻlgan amal. Uni qilgan kishiga ham, qilmagan kishiga ham savob ham, gunoh ham yoʻqdir. Harom boʻlmagan, man qilinmagan (qaytarilmagan) ishlarning hammasi mubohdir. Masalan, oʻtirish, turish, yurish, yotish, uxlash, halol taomlarni yeyish va boshqa muboh amallarning adadi behisob. Muboh bilan joiz tushunchasi mazmunan bir.

Shariat tomonidan mukallaf kishiga qilish yoki qilmaslik ixtiyori teng berilgan narsa mubohdir. Yemoq yoki ichmoqqa o‘xshash narsalar, haromligi yoki man qilingani haqida hukm kelmagan barcha narsalar mubohdir. Muboh narsani qilganga ham, qilmaganga ham savob ham, itob ham yo‘q. Ammo muboh narsani qilmaslik halokatga olib boradigan bo‘lsa, uni qilish vojibga aylanadi. Misol uchun, taom yemaslik o‘limga sabab bo‘ladigan bo‘lsa, uni yeyish vojibga aylanadi ("Kifoya" kitobidan).

Manbalar 

Diniy atamalar
Clone-Security

Clone-security ( — Bazz Hacker) oʻzbek hakeri, shuningdek, Markaziy Osiyodagi birinchi haker hisoblanadi. Maʼlumotlarga koʻra, hacker shu kungacha turli xil davlatlarga qarashli hamda nodavlat saytlarga hujumlar uyushtirgan. Ayrim gabarlarda hakerning maqsadi Oʻzbekistonda axborot xavfsizligi darajasini oshirishga qaratilganligi aytiladi.

Hujumlar

Surxondaryoda viloyati saytlariga 
Surxondaryoda viloyati, shahar va tumanlarning rasmiy saytlari (jami 11 ta sayt) 2021-yil 6-yanvar kuni xakerlar hujumiga uchradi. Viloyat hokimligi axborot xizmati ushbu xabarni tasdiqlab, hozirda tuzatish ishlari ketayotganligini maʼlum qildi.

Oʻzbekiston futbol federatsiyasi sayti va boshqalar 
2013-yilning iyunida Clone Security xakerlar guruhi Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasining rasmiy saytiga ham hujum uyushtirgandi. Oʻshanda federatsiya sayti, Twitterdagi barcha akkauntlari va elektron pochta manzillari xakerlar tomonidan buzilgan. Undan avvalroq esa Clone-Security OʻzMTRK saytini ham buzib kirgan edi.

11 hokimiyat saytlari 

https://podrobno.uz/cat/proisshestviya/khakerskaya-gruppa-clone-security-vzlomala-sayty-11-khokimiyatov-v-minyuste-predupredili-chto-za-vzl/

Manbalar

Havolalar 
 https://www.facebook.com/CloneSec – Guruhning facebookdagi sahifasi
Ot kuchi

Ot kuchi (oʻzbekcha belgilanishi: o.k.; ruscha: l. s.; inglizcha: ; nemischa: ; fransuzcha: ) – bir qancha kuchlarni atashda ishlatiladigan nom boʻlib, asosan, elektrik kuchni ifodalashda ishlatiladi.

1 Ot kuchi 746 Vattga teng boʻlib, bu atamani fanga XVIII asr oxirlarida Shotlandiya Injeneri Jeyms Watt olib kirgan va bu atama hozirda mashinalar motorini tavsiflash uchun keng qoʻllanadi. Ot kuchi – tizimga kirmagan quvvat birligi; o.k. bilan belgilanadi. Oʻzbekiston va boshqa bir qancha mamlakatlarda 1 o.k. 735,499 Vt ga, AQSH va Buyuk Britaniyada esa 1 o.k. 745,7 Vt ga teng.

Manbalar

Havolalar
Muvaqqat hukumat

lMuvaqqat hukumat (Rossiyada) – imperator Nikolay II taxtdan agʻdarilgandan soʻng barpo etilgan 1 demokratik hukumat. Fevral inqilobidan soʻng Davlat dumasi aʼzolari Muvaqqat (Vaqtli) komitet tomonidan, Petrosovet rahbarlarining roziligi bilan, taʼsis majlisi chaqirilgunga qadar tuzilgan. Oliy ijroiya-boshqaruv organi qonun chiqarish funksiyalarini ham bajargan. 1917-yil 2(15) martdan 25 oktyabr (7-noyabr) gacha faoliyat yuritgan; Muvaqqat hukumatning 4 ta tarkibi almashgan: 1-tarkib (2-oktabrist, 8 kadet va ularga qoʻshilgan 1 trudovik, soʻng – eser; rais – kadet G. Ye. Lvov) – 6 (19) maygacha; 2tarkib (1-oktabrist, 8 kadet va ularga qoʻshilganlar, 3 eser, 2 menshevik, rais – Lvov) – 24-iyul (6 avgust)gacha; 3tarkib (7 kadet va ularga qoʻshilganlar, 5 eser va xalq sotsialistlari, 3 menshevik; rais – eser A. F. Kerenskiy) – 1(14) sentabrgacha (hokimiyatni „Direktoriya“ga topshirgan); 4tarkib (6 kadet va ularga qoʻshilganlar, 2 eser, 4 menshevik, 6 parti-yasiz; rais – Kerenskiy) – 25-sentabr (8 oktabr) gacha.

Muvaqqat hukumatning 6(19) martdagi Rossiya fuqarolariga qilingan murojaati va deklaratsiyada [3(16) martda nashr qilingan] bayon qilingan dasturida „hokimiyat vorisligi“ va „huquqning uzluksizligi“ tamoyilini eʼlon qilgan, urushni „to gʻalabaga qadar“ davom ettirish va ittifoqdosh davlatlar bilan tuzilgan barcha bitim va shartnomalarga rioya etilishini bildirgan. Politsiya apparati tormor etilishini, Ministrlar Soveti aʼzolari qamoqqa olinganini qonunlashtirgan, katorga va surgunni bekor qilgan, siyosiy amnistiya eʼlon qilgan. Siyosiy erkinliklar joriy qilishga, taʼsis majlisini chaqirishga, politsiyani xalq militsiyasiga aylantirishga vaʼda bergan. Majlis va ittifoq erkinligi haqida qonun qabul qilgan; imperator xonadoniga tegishli yerlarni davlat ixtiyoriga oʻtkazish haqida, sanoat korxonalaridagi ishchilar komiteti haqida farmon chiqargan; non monopoliyasi joriy etilgan. 1(14) sentyabrda Rossiyani respublika deb eʼlon qilgan. oktyabr toʻntarishi natijasida agʻdarib tashlangan.

Manbalar
Muvozanatlash

Muvozanatlash — mashinalarning aylanuvchi qismlari (turbina yoki elektr dvigatel rotori, avtomobillarda tirsakli vallar, shkivlar, gʻildiraklar va boshqalar) ni barqarorlash. Buyumning bosh markaziy inersiya oʻqi, aylanish oʻqi va oʻz oʻqi bir-biriga nisbatan qanday joylashganligiga qarab, M. statik, dinamik va qayishqoq (elastik) usullarga boʻlinadi. Statik M. bosh markaziy inersiya oʻqi aylanish oʻqiga nisbatan parallel tarzda siljigan hollarda qoʻllanadi. Dinamik M.dan bosh markaziy inersiya oʻqi aylanish oʻqiga nisbatan biror burchakka siljiganda, yaʼni oʻqlar buyumning ogʻirlik markazida kesishganda foydalaniladi. Qayishqoq M. usuli bosh markaziy inersiya oʻqining aylanish oʻqiga nisbatan siljishiga buyumning oʻqi egilishi sabab boʻlgan hollarda qoʻl keladi.

Manbalar
Mudarris

Mudarris – madrasa o‘qituvchisi. Mudarrislar o‘qitiladigan muayyan fandan dars bergan. Hozir O‘zbekistondagi madrasa va diniy universitetlarda faqat diniy ilmlardan emas, dunyoviy fanlardan dars beruvchilar ham mudarris deb ataladi.

Etimologiyasi 
Mudarris so‘zi arab tilidan ,,مدرس”  – so‘zidan olingan bo‘lib, dars beruvchi degan ma’noni anglatadi. Arab tilida ,,mudarris” so‘zi dars o‘qituvchisi degan ma’noni bildiradi va dars beradigan o‘qituvchi va dars berishga vakolatli olimni ifodalaydi. Viloyatlardagi mahalliy maktablarda ta’lim-tarbiyani tamomlab, diplom olgandan so‘ng, mudarrislar madrasalarda din va ilmlardan dars berar edilar, agar ular ,,mudarris”, kasbi ,,mudarrislik” deb atalar edi. Saljuqiylar davlati va Usmonlilar imperiyasidagi diniy olim, professor yoki fakultet a’zosini tavsiflovchi atama. Mudarris so‘nggi asrlarda Xorazm va Qo‘qon xonligida oxund shaklida ham qo‘llangan.

Manbalar 

Madrasalar
Mudofaa

Mudofaa — jangovar harakat turlaridan biri. Kuch jihatdan ustun boʻlgan dushmannni xujumini qaytarish, ularga jiddiy talafot yetkazish, jangovar pozitsiyani qoʻlda tutib turish va shiddatli hujumga oʻtish uchun qulay sharoit yaratish maqsadida qoʻllanadi. Janglar va operatsiyalar shaklida olib boriladi.

Manbalar
Mudofaa inshootlari

Mudofaa inshootlari – oʻt ochish, jang maydonini kuzatish va qoʻshinlarni boshqarish, shaxsiy tarkib, jangovar texnika va transport vositalarini himoya qilish singari tadbirlar uchun moʻljallangan inshootlar. Mudofaa inshootlariga turli tipdagi okoyalar, transheyalar, oʻt ochish vositalari uchun maydonchalar, kuzatish punktlari, pana joylar, blindajlar, maxsus oʻqdori omborlari, aloqa yoʻllari va boshqa kiradi. Mudofaa inshootlari barpo qilish juda uzoq tarixga ega. Qadimda shahar yoki qoʻrgʻonlarni dushman hujumidan himoya qilish uchun mudofaa devorlari qurilgan, qoʻrgʻonlar atrofida chuqur xandaqlar qazilib, ular suv bilan toʻldirib qoʻyilgan. Qalʼa yoki qoʻrgʻon devorlarida oʻt ochish tuynuklari (shinaklar), burjlar boʻlgan. Hozirgi harbiy texnikaning taraqqiy etganligi natijasida Mudofaa inshootlari koʻpincha, temir-betondan quriladi. Shuning uchun ham zamonaviy Mudofaa inshootlari puxta niqoblanishi, ommaviy qirgʻin qurollaritsan himoya qilishga moʻljallangan boʻlishi kerak.

Yana qarang 

 Qalʼa
 Xandaq
 Transheya

Manbalar
Mujibur Rahmon

Mujibur Rahmon, Shayx Mujibur Rahmon (1920.17.3, Sharqiy Bengaliya, Faridpur okrugi — 1975. 15.8, Dakka) — Bangladeshning davlat va siyosiy arbobi; bosh vazir (1972— 75, yanvar); prezident (1975, yanvar-avgust). M. R. mustamlakachilikka qarshi harakatlarda qatnashgan. Bangladeshning tashkil qilinishiga olib kelgan bengal xalq harakati yoʻlboshchisi va Avomi liga (Xalq ligasi) partiyasi (1949) tashkilotchilaridan biri. 1975-yildagi harbiy toʻntarish vaqtida oʻldirilgan.

Manbalar 

 

Bangladesh prezidentlari
Mujohid

Mujohid (arab. — eʼtiqod uchun, muqaddas ish uchun kurashchi; aynan — jihod urushining ishtirokchisi) — din, xudo yoʻlida jang qiluvchi kishi. Ilk islomda va oʻrta asrlarda M. tu-shunchasi shu maʼnoda talqin etilgan. Yirik islom ruhoniylari yoki tashkilotlari biror urushni jihod (gʻazavot) deb fatvo bergan holdagina shu urush qatnashchilari M.lar hisoblangan. 20-asr boshlarida Turkiston mintaqasida sovet rejimiga qarshi kurash olib borganlar ham uzlarini M.lar deb nomlashgan. Hozirgi davrda musulmon mamlakatlarida demokratik harakatlarga va millim hukumatlarga qarshi kura-shayotgan turli guruhlar M. nomidan foydalanadilar.

Manbalar 

Diniy atamalar
Dunyo muzeylari roʻyxati



Rossiya 

 Ermitaj – dunyodagi eng katta badiiy va tarixiy muzeylardan biri bo’lib, Buyuk Yekaterinaning shaxsiy kolleksiyasi uchun bunyod etilgan. 1852-yilga kelib butun omma uchun muzey tariqasida ochildi. Ermitajning asosiy binosi Qshki saroydir.

Buyuk Britaniya 

 Londondagi Britaniya muzeyi – dunyoning eng katta muzeylaridandir. Ushbu muzeyda Qadimgi Misr, Mesopotamiya, Qadimgi gretsiya, Qadimgi Rim, Yevropa , Osiyo, Afrika, Amerika, Okeaniya tarixiga oid yodgorliklar, suratlar, tanga va medallar saqlanadi. Britaniya muzeyi yodgorliklarga boyligi jihatidan hatto Luvrdanustun saqlanadi.

Oʻzbekiston 

 Temuriylar tarixi muzeyi ashyolari noyobligi bilangina emas, balki binosining o‘ziga hos me’moriyqiyofasiga ega va yuksak ziynatlanishi bilan ham ziyoratchilarni o‘ziga rom etadi.    

Madaniyat
Muzlik yotqiziqlari

Muzlik yotqiziqlari - hosil boʻlishi hozirgi yoki qad. togʻ muzliklari va materik muz qoplamlari bilan genetik bogʻliq boʻlgan geologik yotqiziqlarning katta guruhi. Muzlik (glyasi-al yoki morena) va suv-muzlik yotqiziqlariga boʻlinadi. Muzlik yotqiziqlari muzlik oʻrnida muz bilan keltirilgan chaqiq jinslardan vujudga keladi. Har xil oʻlchamdagi boʻsh togʻ jinslari, valunlar, qumtoshlar, qum va hokazodan iborat. Suv-muzlik yotqiziklari muzlik ichida va chekkalarida erigan suv oqimi bilan hosil boʻladi. Muzlik yotqiziqlarining barcha turlari murakkab birikmadir. Antropogen davrida katta materik muzliklari bepoyon maydonlarni krplab yotgan.

Manbalar
Muzloq yerlar

Muzloq yerlar — qarang: Abadiy muzloq yer.

Manbalar
Muzqaymoq

Muzqaymoq – tuxum, qaymoq yoki turli mevalardan tayyorlanadigan yaxna shirinlik. Muzqaymoq uchun dastlab asosiy masalliq birikmasini tayyorlash va birikmani muzlatish jarayoni talab etiladi. Qaymoqli muzqaymoq uchun tuxum yoki tuxum sarigʻi shakar bilan qorishtirib, yaxshilab aylantiriladi, shakari erigach, issiq sut quyiladi va chil-choʻp bilan betoʻxtov aylantirib turiladi. Idishda yaxshi aralashgan quyuq massa hosil boʻladi. Unga vanilin qoʻshiladi, soʻngra qolip idishlarga quyilib, sovitib, muzlatiladi. 1 kg muzqaymoq olish uchun masalliqlar (g hisobida): 600 g sut, 75g qaymoq, 250 g shakar, 0,1 g vanilin, 3 dona tuxum. Mevali muzqaymoq uchun meva kaynatib pishiriladi, soʻngra sim elakdan oʻtkazilib, pyure tayyorlanadi. Qaynoq suvda shakar eritiladi. Masalliklar sovigach, pyure bilan qiyom aralashtiriladi va qoliplarga solib muzlatiladi. 1 kg muzqaymoq uchun 200 g meva (qulupnay, mandarin va boshqalar), 325 g shakar, 1 g limon kislotasi kerak boʻladi.

Tarixi

Kelib chiqishi 
Muzqaymoqli desertlarning kelib chiqish tarixi nomaʼlum boʻlib, ularning kelib chiqishi toʻgʻrisida bir nechta manbalar mavjuddir. Baʼzi manbalarda, miloddan avvalgi 550-yillarda Fors davlatidan kelib chiqqan muzqaymoqga oʻxshash yeguliklar tasvirlangan, boshqa manbalarda esa Rim imperatori Neron asal va sharob aralashmasidan iborat boʻlgan birinchi sorbetni tayyorlash uchun Apennin togʻlaridan muz toʻplaganligi aytiladi, hozirga kelib esa sorbet shirinligi ilk marotaba Fors davlatida tayyorlangan deb ishoniladi. Yana boshqa manbalarda aytilishicha, muzqaymoq Moʻgʻullar imperiyasida paydo boʻlgan hamda ilk marotaba Xitoyga Moʻgʻullar imperiyasi sarhadlari kengayishi paytida tarqalgan.

Galereyasi

Manbalar

Havolalar 

Taomlar
Sut mahsulotlari
Dunyo oshxonasi
Muzqaymoqlar
Muin xalfa bobo maqbarasi

Muin xalfa bobo maqbarasi — Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (19-asr). Samarqandlik xalfa (quruvchi, usta) Muin oʻzi uchun qurdirgan. Makbara peshtoq gumbazli, bir xonali. Umumiy tarhi 5,48×6,16 m, goʻrxona murabba tarhli (3,05×3,05 m). Unda Muin buva va oʻgʻli Umarxon sagʻanasi saqlangan. Xonaga yorugʻlik gʻarbiy devoridagi panjara bilan bezatilgan tobadondan tushadi. Qurilishida silliqlangan pishiqgʻisht (24×25×3,5 sm) dan foydalanilgan.

Adabiyot 
 Булатова В., Маньковская Л. Памятники зодчества Ташкента XIV—XIX вв., T., 1983.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Toshkent maqbaralari
Mukammal sonlar

Mukammal sonlar – oʻzidan farqli boʻluvchilarning yigʻindisiga teng natural sonlar. Masalan, 6=1+2+3, 28=1+2+4+7+14. Mukammal sonlar Yevklidning „Negizlar“ asarida uchraydi. Unda 4 ta juft Mukammal sonlar berilgan. Ayni vaqtda 20 ta juft Mukammal sonlar maʼlum. Hozirda mukammal sonlarning umumiy formulasi mavjud boʻlib, formula koʻrinishi quyidagicha:
2^(p-1)[2^p-1] bu yerda p-tub son. Yana bir narsaga eʼtibor berish kerak. Bu yerda p-tub sonlar emas, aynan 2^p-1 ham tub son boʻlishi kerak.
✓Masalan, p=5-tub son, 2^5-1=31 ham tub son✓.
×p=11-tub son, 2^11-1=2047.2047 tub son emas.p=11 qoʻysak, natija mukammal deb boʻlmaydi

Manbalar
Muqaddam Mukarramov

Muqaddam Mukarramov (? — Buxoro — 1936) — kandakor, Buxoro kandakorlik maktabining yirik vakili. Us t a Olim Abdusalomovdan hunar oʻrgangan. Kandakorlik usullarini yaxshi bilgan M., ayniqsa, anʼanaviy naqshlarni mahorat bilan bajargan, ijodida anʼanaviy naqshlar bilan eron kandakorligi naqshlarini uygʻunlashtirib qoʻllagan, naqsh mujassamotlarida qusnixat muhim oʻrin tutgan, baʼzan u buyum yuzasini tuliq qoplagan; bezaklar sayqali, turunj va aylana hoshiyalarni uygʻunlashtirish bilan buyumlarning badiiyligi va ifodaliligini oshirishga, bezaksiz sayqallangan metall buyumlarda nodir ifodalilikka erishgan. M. yaratgan buyumlar (jumladan, laʼli, dastshoʻy va boshqalar) respublika muzeylarida saqlanadi.

Manbalar 

1936-yilda tugʻilganlar
Mulk huquqi

Mulk huquqi – moddiy neʼmatlarning aniq bir shaxslarga tegishliligi (oʻzlashtirilganligi)ni mustahkamlovchi, tartibga soluvchi va muhofaza qiluvchi normalar yigʻindisi; fuqarolik huquqining asosiy tartibotlaridan biri. Oʻzbekiston Respublikasi FKga koʻra, mulk huquqi shaxsning oʻziga qarashli mol-mulkka oʻz xohishi bilan va oʻz manfaatlarini koʻzlab egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish, shuningdek, oʻzining Mulk huquqini, kim tomonidan boʻlmasin, har qanday buzishni bartaraf etishni talab qilish huquqidan iborat. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 36-moddasiga binoan, „har bir shaxs mulkdor boʻlishga haqli“. Oʻzbekiston iqtisodiyotining negizini xilma-xil shakllardagi mulk tashkil etadi. Davlat barcha mulk shakllarining teng huquqliligini va huquqiy jihatdan bab-baravar muhofaza etilishini kafolatlaydi. „Oʻzbekiston Respublikasida mulkchilik toʻgʻrisida“gi qonun (1990-yil 31-oktabr) asosida bozor munosabatlarining tashkil topishi uchun iqtisodiy manba hisoblangan xususiy mulkchilikka yoʻl ochildi. Xususiy mulkchilikning rivojlanishida „Davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish toʻgʻrisida“gi qonun (1991-yil 19-noyabr) muhim ahamiyat kasb etdi. Ushbu qonunga asosan shoʻrolar davridagi davlat mulkining hukmronlik qilishiga barham berildi, xususiy mulkning tashkil topishi uchun imkoniyat yaratildi. Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi FKda mulkni oʻtmishda sotsialistik jamiyatning sinflarga boʻlinishiga asoslanib (davlat, kolxozkooperativ, shaxsiy) shakllarga ajratilishiga va qaysi shaklda, kimga tegishliligiga qarab oʻrnatilgan tengsizlikka barham berildi. Shoʻrolar davrida mulk egalarining huquklari tegishli qoidalarda, shuningdek, amaliyotda ham doimo cheklanib kelingan. Endilikda mulk egasiga tegishli boʻlgan mol-mulkni turli sabablar va har xil yoʻl bilan davlat idoralari va mansabdor shaxslar tomonidan olib qoʻyilishi, mulkdan erkin foydalanish uchun toʻsqinliklar vujudga keltirilishi gʻayriqonuniy hisoblanadi. Mulk huquqi muddatsizdir. Mulk egasi oʻz mulkidan abadiy foydalanish, uni xohlagan vaqtida tasarruf etish huquqiga ega.

Manbalar 

Davlat
Davlat apparati
Davlat shakllari
Boshqaruv shakllari
Monarxiyalar
Demokratiya
Nazariyalar
Realizm
Liberalizm
Industrial
Mulkdor

Mulkdor — mulk subʼyekti; mulk obʼyektiga nisbatan egalik, foydalanish, tasarruf etish huquqiy tamoyillari asosida mustahkamlangan huquqlarga ega boʻlgan jismoniy yoki yuridik shaxs. Oʻzbekistonda mulkdorlar qatlamini shakllantirish mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish jarayonlari orqali amalga oshiriladi. 1991—94-yillarda kichik xususiylashtirish deb atalgan iqtisodiy islohotlarning 1-bosqichida aholi ixtiyorida boʻlgan davlat uy-joy fondlari tekin yoki imtiyozli tarzda xususiylashtirildi. Umumiy ovqatlanish va xizmat koʻrsatish shoxobchalari bevosita aholiga sotildi. Aksiyadorlar jamiyatida oʻtish, fermer va dehqon xoʻjaliklar, ijara korxonalarining tuzilishi ham bu borada muhim rol oʻynadi. Mamlakatimizda oʻrta mulkdorlar tabaqasini shakllantirishga alohida eʼtibor qaratilmoqda (qarang Davlat mulki, Davlat mulkini xususiylashtirish).

Manbalar 

Huquqiy atamalar
Huquq
Huquqshunoslik
Huquqshunoslikka oid chala maqolalar
Mulkni xatlash

Mulkni xatlash (OʻzRda) — molmulkni roʻyxatga olish va uni tasarruf etish man etilganligini eʼlon qilish, zarur hollarda esa, mol-mulkdan foydalanish huquqini cheklash, uni olib qoʻyish va saqlashga topshirish. Fuqarolik protsessida Mulkni xatlash sud qal qiluv qarorlarini ijro qilish bosqichida, daʼvoni taʼminlashning bir chorasi sifatida qoʻllanadi. Jinoyat protsessual qonunchiligida esa, fuqaroviy daʼvolarni taʼminlash maqsadida tergovchi ham Mulkni xatlashi mumkin. Bunday paytda bayonnoma tuzilib, uning nusxasi tilxat asosida mulk egasiga beriladi. Mulk xatlangach, uning egasi: mulkni sotib yuborish, sovgʻa qilish, almashtirish, garovga qoʻyish kabi huquqlardan mahrum boʻladi. Mulkni xatlash dalolatnoma orqali rasmiylashtiriladi. Dalolatnomada: u tuzilgan vaqt va joyi, sud ijrochisining, dalolatnoma tuzilishida ishtirok etgan shaxslarning ism-shariflari, Mulkni xatlash uchun asoslar, undiruvchi va qarzdorning ism-shariflari, mulk haqidagi maʼlumotnoma, uning tavsifi va qiymati, mulkni saqlashga berilgan shaxsning nomi, Mulkni xatlash jarayonida qatnashgan shaxslarning eʼtirozlari va shahrik. koʻrsatiladi. Dalolatnomaga sud ijrochisi,qarzdor va dalolatnoma tuzilishida ishtirok etgan shaxslar imzo chekadi. Mulkni xatlash jarayonida sud ijrochisi noqonuniy xatti-harakatlar qilgan (mas, qonun boʻyicha xatlash mumkin boʻlmagan mulkni roʻyxatga olgan) boʻlsa, manfaatdor shaxslar sudga shikoyat bilan murojaat qilishlari mumkin.

Muzaffarjon Mamasiddiqov.

Manbalar
Mulla

Mulla (arab.) — Oʻrta Sharq, Markaziy Osiyo mamlakatlarida Madrasa taʼlimini olgan shaxs. Kuchma maʼnoda — bilimdon, dono, savodli, ilmli odam.

Manbalar 

Diniy atamalar
Shoista Mullajonova

Mullajonova Shoista Rubinovna (1925.3.9, Dushanba) — opera xonandasi (lirik soprano), Tojikiston xalq artisti (1957). Nihoyatda keng nafasli, kuchli, ayni paytda oʻziga xos va yoqimli ovoz sohibasi. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1953). 1941—43 yillar (yana 1958-yildan) Tojik filarmoniyasida, 1944—58 yillar Tojik opera va balet teatrida ishlagan. Eng yaxshi partiyalari: Mohim (Lenskiy, "Tohir va Zuhra"), Guluzor (Balasanyan, "Vose qoʻzgʻoloni"), Marfa (Rimskiy—Korsakov, "Shoh qayligʻi"), Gulchehra (U. Hojibekov, "Arshin mololon") va boshqa M. tojik xalq qoʻshiklari, Tojikiston va Oʻzbekiston kompozitorlarining asarlari va boshqa xalqlar qoʻshiklarining mohir ijrochisi sifatida tanilgan.

Manbalar 

1925-yilda tugʻilganlar
3-sentyabrda tugʻilganlar
Dushanbeda tugʻilganlar
Mullanafas Qodirberdi oʻgʻli

Mullanafas Qodirberdi oʻgʻli [1810, Seraxs yaqinida (xoz. Ashxobod viloyati) — 1862] — turkman shoiri, musiqachi. Madrasada taxsil olgan. Insoniy sevgi, mehr-muhabbat M. lirikasining bosh mavzusi hisoblanadi.

Asarlarida oʻz davrining ilgʻor kishisi sifatida ayollarni, ularning aklu zakovati, goʻzalligi va samimiyligini aks ettirgan ("Sevgilim", "Kelaqol", "Unutma", "Durdaxonga" vab.). M. sheʼriyati hayotiy voqealarga boy. Sheʼrlarida xalqning hayoti va urf-odatlari tasvirlangan. Ayrim sheʼrlari baxshilar repertuaridan yozib olingan. M.ning "Zuhra va Tohir" ijtimoiyromantik dostoni mashhur. Sharqxalqlari oʻrtasida mashhur syujet asosida yozilgan mazkur doston turkman sheʼriyatining eng salmokli asarlaridan biridir. Bu doston asosida musiqali drama va opera yaratilgan.

Asarlari oʻzbek tiliga tarjima etilgan, hofizlar repertuaridan oʻrin olgan.

Adabiyot 
 Kekilov A., Velikiy lirik, Ashxabad, 1963.

Manbalar 

Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Multi...

Multi... (lotincha multum — koʻp, ancha) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning tarkibiy qismi boʻlib, biror narsaning koʻpligini, koʻp kaytarilishi (karraliligi)ni bildiradi (mas, multivibrator).

Manbalar
Multiplikator

Multiplikator (ing. multiplier — koʻpaytiruvchi, oshiruvchi) — iqtisodiyotdagi moliyaviy okimlarning ikki (baʼzan ikkitadan koʻprok) koʻrsatkich (parametr)lari oʻrtasidagi bogʻlanishlarni [mas, davlat byudjeta harajatlarining oʻsishi bilan yalpi ichki mahsulot (YAIM)ning hajmi, depozitlar hajmi bilan muomalada boʻlgan pul massasi oʻrtasidagi) tavsiflovchi koʻrsatkich. Akselerator (ishlab chiqarish hajmini oshirish natijasida ishlab chiqarishga jalb etiladigan yangi investitsiyalar necha marta koʻpayishini aks ettiradigan makro-iqtisodiy koʻrsatkich) bilan birgalikda qoʻllanadi. "M." tushunchasini iqtisodiy amaliyotga birinchi marta J. M. Kepns kiritgan. P. Samuelson va boshqa tomonidan rivojlantirilgan. Harajatlar, daromadlar, investitsiyalar yoki boshqa moliyaviy okimlarning kaysi to-ifasi boshlangʻich asos tarzida olinishiga qarab M.larning investitsiya harajatlari Multiplikator, hukumat harajatlari Multiplikator, harajatlar Multiplikator va boshqa turlari bor. Multiplikativ samara (M. samarasi) asosida iktisodiyotning bir subʼyekti harajatlari boshqa subʼyektning daromadini hosil kilish hodisasi yotadi. Mas, davlat byudjetining harajatlari (ijtimoiy ehtiyojlar, sogʻlikni saqlash, yangi kurilishlar, harbiy texnika sotib olish, davlat apparatini saqlash va hokazo) turli korxonalar, muassasalar daromadlarini (sogʻliqni saqlash muassasalari va tibbiyot xodimlari, qurilish tashkilotlari, harbiy qurol-yarogʻ ishlab chiqaruvchi korxonalar) hamda, umuman, fukarolar (pensionerlar, davlat muassasalari xodimlari va boshqalar) daromadlarini yaratadi. Oʻz navbatida bu korxonalar, tashkilotlar va fukarolarning harajatlari ular bilan texnologik zanjir boʻyicha bogʻliq boʻlgan korxonalar daromadini hosil qiladi; byudjet hajmining bir birlikka ortishi YAIM hajmini 2, 3 va undan ortiq birlikka koʻpayishiga olib kelishi mumkin. Xuddi shunga oʻxshash davlat harajatlari koʻlamining kamayishi M.ga, YAIM xdjmini tegishlicha pasayishiga olib keladi. Bu davlat harajatlari M.idebataladi. Soliq M.i — soliq toʻlovlari hajmi oshganda (kamayganda) YAIM hajmining pasayishi (koʻpayishi) koʻlamini koʻrsatadi. M u vozanatl i byudjet M.i — davlat harajatlarining koʻpayishi (qisqarishi) soliqlarni oshirish (pasaytirish) bilan qoplanadigan sharoitlarda YAIM oʻsishi (pasayishi)ni tavsiflaydi. Pul M.i — pul bazasining (bevosita Markaziy bank tomonidan muomalaga chiqariladigan pullar) oʻsishi natijasida pul massasining koʻpay-ishini tavsiflaydi. Pul M.i umuman iqtisodiyotning, xususan bank tizimining muomaladagi pul massasini koʻpaytirish imkoniyatlarini aks ettiradi. Pul M. baʼzan kredit Multiplikator depozitlar M.i yoki bank M.i deb ham ataladi.

Ahmadjon Oʻlmasov.

Manbalar
Mumiyo

Mumiyo (arabcha, lotincha mumia), mumiyoyi asl, togʻ balzami, brag-shun, bargshun, chaotun – fiziologik funksiyalarni kuchaytiradigan murakkab biologik tabiiy mahsulot, kryalarning yoriklaridan sizib chiqadigan smolasimon modda. Umuman Mumiyoni biologik, geologik va biomineralogik oʻzgarishlar mahsuloti deyish mumkin.

Tabobatda qadimdan ishlatib kelingan. Abu Bakr-ar Roziy bosh ogʻrigʻi, bosh aylanishi, yuz nervi falaji, tutqanoq, yurakqon tomir sistemasi, nafas yoʻllari va boshqa aʼzolar kasalliklarida mumiyo ishlatgan. Abu Ali ibn Sino oʻzining „Tib qonunlari“da mumiyoni meʼdani mustahkamlaydigan, nafas olishni yengillashtiradigan, binobarin eng takomillashgan universal dori deb tavsiflagan. Mumiyoning kelib chiqishi haqida juda koʻp fikrlar mavjud.

Mumiyo hamirday muloyim, taʼmi achchiq, suvda eriydi. Tarkibida turli organik moddalar va mikroelementlar bor. Oʻrta Osiyo hududida mumiyoning manbalari koʻp. Tilla rang (qizil), kumush rang (oqish), mis rang (koʻkish) va temir rang (qoramtir-qoʻngʻir) mumiyo boʻladi. Temir rang mumiyo koʻproq tarqalgan. Asosan, tibbiyotda qoʻllanadi. Mumiyo yiringlatuvchi mikroblarni oʻldiradi, jarohat, yara va singan suyaklarni tez tuzatadi. Lat yegan, singan suyaklarni davolashda mumiyodan foydalanish sir-asrorlarini Oʻzbekistonda professor O. Sh. Shokirov ilmiy jihatdan asoslab berdi.

Mumiyoni membrana orqali tozalash, purkash usulida quritish va kukunga aylantirish, tabletkasini qobiqlash texnologiyasi, tarkibidagi mikroelementlar, aminokislotalar, yogʻ kislotalarining sifat va miqdor analizi, standartlash usullari Toshkent farmatsevtika institutida ishlab chiqildi (S. N. Aminov, V. Ye. Kim, L. M. Soliyeva). Hozirgi mumiyo Oʻzkimyofarm OAJ da tabletka holida (M. Usubboyev) ishlab chiqariladi.

Mumiyodan oʻz bilganicha foydalanish yaramaydi, uni faqat vrach tavsiya etgan hollardagina qoʻllash mumkin.

Adabiyot 
 Shakirov A. Sh., Mumiyo asil v kompleksnom lechenii perelomov kostey, T., 1976; Burdi kin B., Mumiyo. SanktPeterburg, 2001.

Manbalar 

Simptom:Bosh ogʻrigʻi
Munozara

Munozara:

1) bahs, fikrlar tortishuvi;

2) mumtoz adabiyotda keng tarqalgan janr. Fikrlar kurashi shaklida yozilgan badiiy asar. Munozarada turli narsa, hodisa, tushuncha, holat va boshqalar konfliktga kirishadi. Obrazlar koʻpincha ramziy mohiyat kasb etib, munozara qiladilar. Baʼzan Munozara da maqtov (pane-gerik) qism ham boʻladi. Unda mazkur asarni yozishga turtki bergan odam maqtaladi. Ammo bu hamma asarlarda ham boʻlavermaydi. Munozaraning qissadan qissa chiqarish yoki muallifning muayyan masala haqidagi xulosasi bilan tugallangan shakllari ham boʻladi. Asadi Tusiyning (11-asr) "Kecha va kunduz munozarasi", "Nayza va yoy munozarasi", Ami-/shyning "Bang va Chogʻir orasidagi munozara" (15-asr), YaqiniRtnnt "Oʻq va yoy orasidagi munozara" (15-asr). Fuzuliyning "Bangu boda", "Sihat va maraz" asarlari Munozaraning namunalaridir. Hozirgi zamon oʻzbek sheʼriyatida ham bu janrda asarlar yaratilgan (Sulton Joʻra, "Tinish belgilar majlisi").

Manbalar
Munosabat

Munosabat (falsafada) — muayyan tizimdagi elementlarning joylanish xarakteri va ularning oʻzaro bogʻliqligini ifodalovchi falsafiy tushuncha; biror narsa yoki hodisaga nisbatan shaxs mavqeyining ifodasi; turli obyektlarni yoki biror obyektning turli tomonlarini fikran taqqoslash.

Munosabatlar tegishli elementlardan turli darajadagi murakkab tizimlarni keltirib chiqaradi. Masalan, har qanday qonun narsalar, hodisalar oʻrtasidagi muhim munosabat hisoblanadi va aksincha, ayni bir narsa boshqa narsalar bilan turli munosabatda boʻlishi mumkin. Bu esa u yoki bu narsaning koʻp xossaga ega ekanligini bildiradi. Har qanday narsani uni tashkil etuvchi elementlarning oʻzaro nisbati deb qarash mumkin. Bu nisbatning oʻzgarishi bilan narsalar ham oʻzgaradi. Jamiyatda kishilarning faoliyati jarayonida yuzaga kelgan oʻzaro munosabatlar ijtimoiy munosabatlar sanaladi.

Mantiqda munosabat tabiiy tillardagi birdan ortiq egasi (yoxud bir ega yoki bir necha toʻldiruvchisi) boʻlgan gaplar kesimi bilan ifoda qilinadi. Gap egalari (ega va toʻldiruvchilar)ning soniga qarab binar (2 oʻrinli, 2 boʻlakli), ternar (3 oʻrinli, 3 boʻlakli) va umuman, p—ar (p — oʻrinli, p — boʻlakli) M.lar boʻladi. Bu turdagi munosabatlarni munosabatlar mantiqi oʻrganadi. Matematik mantiqning formallashtirilgan tillarida munosabat tushunchasi oʻrnida predikat tushunchasi qoʻllanadi.

Manbalar 

Falsafa
Muntazir

Muntazir (taxallusi; ismi Yusufqori) (1831, Qoʻqon — 1889, Andijon) — shoir. Qoʻqondagi "Madrasai oliy"ni tugatgach, mudarrislik qilgan. U Nizomiy, Hofiz, Navoiy, Bedil asarlarini chuqur oʻrgangan. Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Pisandiy, Muhay-yir, Rojiy Margʻinoniylar bilan yaqindan tanishgan, adabiy hamkorlik qilgan. Xudoyorxon oʻgʻli Nasriddinbekni Andijonga hokim etib tayinlaganda, M.ni unga maslahatchi qilib yuboradi (1860). Shu sababli umrining oxirigacha Andijonda yashab ijod qiladi.

M. oʻzbek va forstojik tillarida yozgan zullisonayn shoir sifatida shuhrat qozongan. Mumtoz sheʼriyatning anʼanaviy janrlarida ijod qilgan, koʻproq gʻazal, muhammas, muvashshah, ruboiylar yozgan. Ularda zamonadan shi-koyat, erk va maʼrifat gʻoyalari ifodalangan. M.ning "Bayozi Muntazir" sheʼ-rlar toʻplami bizgacha yetib kelgan. Bayo-zga 800 misradan koʻproq sheʼrlari kirgan.

Ad:. Asrlar nidosi, T., 1982; Ahmadjo-nova F., Adabiyotimizning oʻchmas siymolari, T., 1983.

Manbalar 

Shoirlar
Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Muoviya I

Muoviya I (? - 680) - umaviylar sulolasi asoschisi va shu suloladan boʻlgan dastlabki xalifa (661—680). Quraysh qabilasi zodagonlaridan. 639 yildan Suriyada noib. 657 yil xalifa Ali va uning oʻlimidan soʻng xavorijlar bilan kurash olib borgan, 661 yil xalifa deb eʼlon qilingan. Xalifalar hokimiyatini merosiy qilgan. M. davrida xalifalik poytaxti Damashq shahriga koʻchirilgan. M. siyosati arab qabila zodagonlarining manfaatini ifodalagan. Yirik diplomat va maʼmur boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 

Umaviy xalifalari
Muomala layoqati

Muomala layoqati (huquqda) — fuqaro yoki yuridik shaxsning oʻz harakatlari bilan huquqqa ega boʻlish va oʻzi uchun majburiyat yaratish qobiliyati. Fuqaro toʻlgach ega boʻladi. 14 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan va 14 yoshga toʻlmagan voyaga yetmaganlarning Muomala layoqati toʻla hajmda boʻlmaydi. Ushbu yoshdagi voyaga yetmaganlar qonunda nazarda tutilgan harakatlarni qonuniy vakillarining roziligi yoki mustaqil ravishda bajarishlariga yoʻl qoʻyiladi (qarang Voyaga yetmaganlar). Fuqaro toʻla hajmda Muomala layoqatiga ega boʻlishi uning oʻz xatti-harakatlarining ahamiyatiga baho bera olish, ular qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligini tushunish qobiliyatiga egaligi bilan belgilanadi. Fuqaroning oʻz xattiharakatlarining ahamiyatiga tushunish qobiliyati uning ruhiy jihatdan sogʻlom, aqli raso boʻlishiga ham bogʻliq. Bunday jihatlarga ega boʻlmagan fuqarolar muomalaga layoqatsiz deb hisoblanadi.

Hojiakbar Rahmonqulov.

Manbalar 

Huquq
Huquqiy atamalar
Huquqshunoslik
Muomala harajatlari

Muomala harajatlari — tovar muomalasi jarayoni bilan bogʻliq boʻlgan jami sarflar. Muomala harajatlari mohiyatiga koʻra sof va qoʻshimcha harajatlarga boʻlinadi. Sof harajatlar tovarlarni bevosita oldisotdi qilish bilan bogʻliq harajatlardir. Sof harajatlarga bevosita savdoni uskunalar bilan jihozlash, binolarni isitish, yoritish, savdo xodimlariga haq toʻlash va hokazo harajatlar kiradi. Qoʻshimcha harajatlarga tovarlarni tashib isteʼmolchilarga yetkazish, ularni saqlash, qismli to-varni yigʻish (mas, mebel), ularni joylashtirish, oʻrash, reklama va boshqa harajatlar kiradi.

Muomala harajatlari ning asosiy koʻrsatkichi uning darajasi hisoblanadi va tovar aylanmasi hajmiga nisbatan foiz bilan oʻlchanadi. Muomala harajatlari tovar narxi tarkibiga kiradi. Shuning uchun ham uning darajasi aholi turmush darajasiga bevosita taʼsir koʻrsatadi.

Savdo madaniyatining yuksalishi Muomala harajatlarini pasaytirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Manbalar 

Iqtisodiyot
Iqtisod
Iqtisodiy atamalar
Stanford Moore

Stanford Moore (1913.4.9, Chikago – 1982.23.8, Nyu-York) — amerikalik biokimyogar. AQSH Milliy Fanlar Akademiyasi va Amerika fan va sanʼat akademiyasi aʼzosi. Nyu-Yorkdagi Rokfeller tibbiyot tadqiqotlari instituti professor (1952-yildan). Ilmiy ishlari oqsillarning tuzilishi va fermentlar kimyosiga oid. Aminokislotalar miqdorini aniqlash, ularni xromatografik usulda ajratish uchun avtomatik qurilmani taklif etgan. Nobel mukofoti laureati (1972, K. Anfinsen va William Howard Stein bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1913-yilda tugʻilganlar
1982-yilda vafot etganlar
4-sentabrda tugʻilganlar
23-avgustda vafot etganlar
	

Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Murakkab reaksiyalar

Murakkab reaksiyalar - ayrim boskichlari turli kimyoviy tabiatga ega boʻlgan kimyoviy reaksiyalar. Hamma bosqichlari kimyoviy tabiati jihatidan oʻxshash yoki bir-biridan faqat yoʻnalishi bilan farq qilgan reaksiyalar, aksincha, oddiy (elementar) re-aksiyalardir. Bunda bir vaqtda atigi bitta, Murakkab reaksiyalarda esa yonmayon yoki ketma-ket bir necha reaksiya boradi. Murakkab reaksiyalar tarkibiga kirgan oddiy reaksiya uning bir bosqichi boʻladi. Murakkab reaksiyalarga kaytar, parallel, ketma-ket, zanjir, katalitik va hokazo reaksiyalar kiradi. Qaytar reaksiyalar — bir sharoitda bir vaqtda qarama-qarshi tomonga boruvchi reaksiyalar. Bunda reaksiya uchun olingan moddalarning bir qismi reaksiyaga kirishadi, bir qismi esa kirishmay qoladi. Qarama-qarshi tomonga borayotgan oddiy jarayonlarning tezligi bir-biriga tenglashganda muvozanat karor topadi. Reaksiyada ishtirok etayotgan moddalarning konsentratsiyalari muvozanat holatiga qarab uzluksiz ravishda oʻzgaradi (dastlabki olingan moddalar konsentratsiyasi kamayadi, hosil boʻlgan mahsulotlar konsentratsiyasi esa koʻpayadi), muvozanat qaror topgandan soʻng oʻzgarmay qoladi. Muvozanat holatdagi konsentratsiya muvozanat konsentratsiya deyiladi. Dastlabki olingan moddaning qancha qismi yangi moddaga aylangani (reaksiyaning chikimi)ni muvozanat konstanta tavsiflaydi. Qaytar reaksiyaga SO2 + N2 ^± SO + N.O reaksiyasi misol boʻla oladi. Tenglik alomati oʻrniga yozilgan <=* alomati reaksiyaning ikki tomonga borishini koʻrsatadi.

Parallel (yonma-yon boradigan) reaksiyalarda bir vaqtning oʻzida dastlabki moddalardan bevosita ikki (yoki bundan koʻp) xil modda hosil boʻladi.

Reaksiyaning umumiy tezligi ikkala oddiy reaksiya tezligining yigʻindisiga teng.

Ketma-ket (konsekutiv) reaksiya l a r qator oraliq moddalar hosil qilish bilan boradi. Oraliq moddalarni reaksiyaning borishini kuzatishda qoʻllanadigan odatdagi usullar bilan aniqlab boʻlmaydi, lekin ularning konsentratsiyasini spektroskopik va boshqa fizik usullar vositasida aniqlash mumkin.

Manbalar
Murakkab sonlar

Murakkab sonlar - uchta va undan ortiq boʻluvchiga ega boʻlgan natural sonlarga murakkab sonlar deyiladi. Masalan,eng kichik murakkab son 4 va uning boʻluvchilari 1, 2, 4 dir. Undan keyingi murakkab son 6 , uning bo'livchilari soni 4 ta va ular 1 , 2 , 3 , 6 dir. Murakkab sonlarni doimo tub koʻpaytuvchilarga ajratish mumkin. Murakkab sonlar cheksiz koʻp va buning isboti juda oddiy. Chunki 2 dan boshqacha barcha juft sonlar o'ziga , 1 ga va 2 ga karralidir va bu ularning bo'luvchilarini 3 ta va undan koʻp ekanligini va murakkab son ekanligini isbotlaydi.

Manbalar
Murid

Murid (arab.— hohlovchi) — pir yoki eshon (murshid)ga qoʻl berib, sufiylik yoʻliga kirgan shaxs. Tasavvufda tariqat murshidlaridan dars oluvchi shogird maʼnosida ishlatiladi. M.-murshidlik munosabatlari M.ning oʻz piriga soʻzsiz itoat etishi, xizmat qilishi va uning izidan borishini taqozo qilgan. Umuman, M. atamasi sufiy va hatto oddiy musulmon maʼnolarini ham anglatadi. MURIDIYLIK, muridizm — tasavvufning Kavkazda tarqalgan shakli. U tasavvuf taʼlimotining zohidlik, murshidlik va imomlik gʻoyalariga asoslangan. M. 19-asrning 20-yillarida bagʻdodlik yirik sufiy Xolid Sulaymon, shirvonlik shayx Ismoil va buxorolik ulamo Xos Muhammad orqali Shimoliy Kavkazga tarqaldi. Mahalliy qozi Kurali Muhammad (Muhammad Yarogskiy) va Jamoliddin uning nazariy asosini yaratishdi. Keyinchalik Shomil uni yaxlit tariqat shakliga koʻtardi. M. Dogʻiston va Chechenistonda tashkil topgan davlat — imomlik (imomlar: Gʻozi Muhammad, Hamzatbek, Shomil)ning diniysiyosiy va harbiy asosini tashkil qilib, Kavkaz urushlari davrida togʻliklarning Rossiya imperiyasiga qarshi olib borgan kurashlarida gʻoyaviy mafkura sifatida xizmat qildi. Lekin togʻliklarning mustaqillik uchun olib borgan kurashlari muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Chor va sovet Rossiyasi davrida M. diniy mutaassiblikka asoslangan reaksion taʼlimot deb qoralandi.

Adabiyot 
 Kaziyev Sh., Imam Shamil, M., 2001; Degoyev V., Imam Shamil: prorok, vlastitel, voin, M., 2001.

Manbalar 

 

Diniy atamalar
Murmansk

Murmansk (), 1917-yilgacha Romanov-na-Murmane () — Rossiya Federatsiyasining Murmansk viloyatidagi shahar. Ushbu viloyatning maʼmuriy markazi, "Qahramon shahar" maqomiga ega (1985). Rossiyaning shimoliy qutbga yaqin hududidagi eng yirik shaharlardan biri. Barens dengizining Kola qoʻltigʻi sohilidagi muzlamaydigan port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 388,3 ming kishi (1998). Sanoatining asosiy tarmoqlari — baliq ovlash va baliqni qayta ishlash, kema tuzatish, qurilish materiallari ishlab chiqarish. Murmanskda temperatural, seld ovlash va qabul-transport flotlari bor. Qutb ilmiy tadqiqot va dengiz baliq xoʻjaligi va okeanografiya loyihalash institutlari, 3 oliy oʻquv yurti, 3 teatr, oʻlkashunoslik, badiiy, harbiy-dengiz muzeylari bor. Murmansk Kola qoʻltigʻida dengiz porti qurilishi va Murmansk temir yoʻl oʻtkazilishi munosabati bilan vujudga kelgan. 1930-yildan Murmansk Shimoliy dengiz yoʻlining boshlanish joyi. Ikkinchi jahon urushi yillarida Murmansk porti muhim strategik ahamiyatga ega boʻldi.

Manbalar
Murobit

Murobitlar (arab. — rabotda yashovchilar) — Shim. Afrikadagi zohid, darvishlarning harbiylashgan diniy jamoasi aʼzolari. 11 —12-asrlarda M. Marokashni zabt etgan va Murobitlar sulolasi va Murobitlar davlatiga asos solgan. Keyinroq musulmon avliyolarini, yoʻlboshchilarini yoxud darvish jamoalarining tashkilotchilarini ham M. deb atashgan.

Manbalar 

Islom
Abduqodir Murodov

Abduqodir Murodov (1893 – Toshkent – 1974.6.3) – xattot, sharqshunos olim. Abulqosim madrasasida tahsil koʻrgan (1907—17). Dastlab oʻqituvchi, keyin Oʻzdavnashrda xattot boʻlib ishlagan. Navoiy yubileyi qoʻmitasida ilmiy xodim (1940—42), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1944-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida ilmiy xodim, xattot boʻlib ishlagan. Institut fondidagi qoʻlyozmalarni oʻrganish, tartibga keltirish, muallifi va kotibini aniqlashda katta xizmat qilgan, institut fondidagi qoʻlyozmalarga mualliflar katalogini tuzgan. 30 ga yaqin kitob koʻchirgan. Arab tilidan Ibn Sinoning „Tib qonunlari“ (1—3jildlar)ni, arab adabiyotidan namunalar, Yoqut Hamaviyning „Muʼjam ul-buldon“ („Mamlakatlar lugʻati“) asarining Oʻrta Osiyo tarixi va geografiyasiga oid qismini tarjima qilgan.

Manbalar 
 Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T., 1971.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1893-yilda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
6-martda vafot etganlar
Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Abulqosim madrasasida tahsil olganlar
Tarjimonlar
Xattotlar
Sharqshunoslar
Joʻrabek Murodov

Joʻrabek Murodov — () — taniqli tojik qoʻshiqchisi, bastakori va shoiri. 1974-yil J. Murodovga Tojikiston xalq artisti va 1979-yil SSSR xalq artisti unvoni berilgan.

Murodov Joʻrabek (1942.24.12, Tojikiston, Ayniy tumani) — tojik xonandasi (lirik tenor) va bastakor. Milliy mumtoz, zamonaviy kompozitor hamda bastakorlar asarlarining mohir ijrochisi. Tojikiston xalq, artisti (1971). Xoʻjand ped. institutini tugatgan (1962). 1963-yildan Tojikiston filarmoniyasi yakkaxoni. Oʻzining shirador va taʼsirchan ovozi bilan sheʼr mazmuni va nazokatini, insoniy tuy-gʻularni tinglovchi qalbiga tugal va mohirona yetkazish M. talqiniga xos. Repertuarida tojik xalq qoʻshiklari va zamonaviy ashulalar muqim oʻrin tutadi. "Vatan", "Ona", "Zamin", "Non ushogʻi", "Doʻstlarni yoʻqotma", "Mening koʻzlarim", "Roʻdakiy qoʻshigʻi", "Yor diydori", "K,alb zorini qaydan bilasan?", "Ul lolaruxsor" kabi qoʻshiqlari mashhur. Shuningdek, turli xalqlarning qoʻshiklari M. ijro dasturini boyitdi. Bastakor sifatida Hofiz Sheroziy, Jomiy, Rumiy, Bedil gʻazallari va M. Tursunzoda sheʼrlariga yaratgan kuylari mashhur. Osiyo, Yevropa, Amerika mamlakatlarida, shu jumladan, Oʻzbekistonda bir necha bor gastrolda boʻlgan.

Havolalar  va qoʻshiqlar

Mukofotlar  
 Tojikiston xalq artisti (1974)
 SSSR xalq artisti (1979) 
 Samarqand iftikhorli fuqarosi (1980)
 Bukhoro iftikhorli fuqarosi (1980)
 Nurato iftikhorli fuqarosi (1982).

Manbalar 

 http://jahonnamo.tj/ru/component/k2/item/1516-%D0%BC5%D1%83
 Джурабек Муродов

 

Tojikiston qoʻshiqchilari
Tojikiston xalq artistlari
SSSR xalq artistlari
Bastakorlar
Kamol Murodov

Kamol Murodov (1974-yil 29-noyabrda Buxoro viloyatida tug‘ilgan) — o‘zbek dzyudochisi. 1996-2000-yillardagi yozgi Olimpiya o‘yinlari ishtirokchisi, 2000-yilgi Osiyo chempionati kumush medali sovrindori, 1998-yilda yozgi Osiyo o‘yinlarining bronza medali sovrindori.

Tarjimai hol 
Kamol Murodov 1974-yil 29-noyabrda Buxoro viloyatida dunyoga keladi.

U 1996-yili Atlantada bo‘lib o‘tgan yozgi Olimpiya o‘yinlarida O‘zbekiston terma jamoasi safiga qo‘shiladi va 95 kg dan yuqori vazn toifasida ishtirok etdi. Murodov 1/8 finalda lyuksemburglik Igor Myullerga 2 daqiqada taslim bo‘ladi .

U 1998-yili Bangkokda bo‘lib o‘tgan yozgi Osiyo o‘yinlarida 90 kg vazn toifasida ishtirok etib, bronza medali sohibi bo‘ladi.

Kamol Murodov 2000-yili Sidneyda bo‘lib o‘tgan yozgi Olimpiya o‘yinlarida u O‘zbekiston terma jamoasi tarkibiga kiritiladi. 90 kg gacha vazn toifasida ishtirok etib, 1/8 finalda esa 3-daqiqada janubiy koreyalik Yu Son Yonuga mag‘lub bo‘ladi .

Kamol o‘sha yili Osaka shahrida bo‘lib o‘tgan Osiyo chempionatida 90 kg vazn toifasida finalda janubiy koreyalik Yun Don Sikuga imkoniyatni boy berib, kumush medalni qo‘lga kiritadi .

U bir necha bor vakillik xalqaro turnirlarida g‘olib bo‘lgan: 1998-yilda Myunxendagi World Masters musobaqalarida, 1999-yilda Nyu-Yorkdagi New York Open turnirida, 2000-yilda Nabuldagi turnirda g‘olib chiqqan .

Kamol Murodov Harbiylar bo‘yicha uch marotaba jahon chempionatida g‘olib bo‘ladi: 1997-yilda Dubrovnikda va 1998-yilda Sankt-Peterburgda bronza medallarini, 2000-yilda Den Xelderda kumush medalini qo‘lga kiritadi .

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1974-yilda tugʻilganlar
29-noyabrda tugʻilganlar
Oʻzbekistonlik erkak dzyudochilar
SSSRda tugʻilganlar
Oʻzbekiston SSRda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Mansurjon Murodov

Mansurjon Nosirovich Murodov (1955.28.10, Toshkent) — ganchkor, Oʻzbekiston xalqustasi (2001). Toshkent shahar 63kasb-hunar texnika bilim yurtining ganchkorlik boʻlimini tugatgan (1974). 1974-yildan "Us to" birlashmasi (usta Mahmud Usmonov guruhi)da ganchkor usta; 1985-yildan oʻzi tuzgan ganchkorlik guruhiga rahbar; 1997-yildan "Us t azoda" birlashmasida ganchkorlar ijodiy guruhiga rahbarlik qiladi. 1985-yildan boshlab Oʻzbekistonda, jumladan, Temuriylar tarixi davlat muzeyi (1995), Yunusobod tennis korti (1997), Oqsaroy (1999), Shahidlar xotirasi muzeyi (2002), Oʻzbek milliy akademik drama teatri (2002) va boshqa; shuningdek, Malayziya, Germaniya, Qozogʻiston kabi mamlakatlarda jamoat va davlat binolari interyerlarini ganchkorlik bezaklari bilan ziynatladi.

Manbalar 

1955-yilda tugʻilganlar
28-oktabrda tugʻilganlar
Normoy Murodov

Normoy Murodov (1947.6.8, Qamashi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1973). 1966-yildan Buxoro shahridagi 24-koʻzi ojiz bolalar maxsus internat maktabida matematika fani oʻqituvchisi. Murodov darslarni koʻzi ojiz bolalarning oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda oʻtkazadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Nuʼmon Murodov

Nuʼmon Murodov (1915.5.5 — Andijon — 1988.13.9) — Oʻzbekiston xalq artisti (1970). Ijodiy faoliyatini havaskorlik teatr jamoalarida boshlagan. 1934—88 yillar Andijon teatrida aktyor (1949—52 yillar direktor). M.ning aktyorlik sanʼati A. Manatov va A. Bakirov ijodi taʼsirida shakllandi. Qahramonlarning ichki kechinmalari va tuygʻularini tabiiy va haroratli ifoda etish, obrazning koʻp qirraliligini yorqin aks ettirish M. ijodiga xos. Alisher Navoiy ("Alisher Navoiy"), Qorabotir ("Tohir va Zuhra"), Yusuf ("Xolisxon"), Yarovoy ("Lyubov Yarovaya"), Murodov ("Iroda"), Bahodir ("Bahodir"), Tibalt ("Romeo va Julyetta"), Husayn Boyqaro ("Alisher Navoiy"), shahar hokimi ("Revizor"), Karl Moor ("Qaroqchilar"), Ezop ("Ezop") kabi obrazlarida aktyor ma-horati namoyon boʻlgan. MURODOV Roʻzimbek (1928.21.3, Toʻrtkoʻl tumani) — baxshi, Oʻzbekiston xalq artisti (1989). Doston yoʻllarini bobosi Amin baxshi va otasi Murod baxshilardan oʻrgangan. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1956).

Oʻzbekiston radio va televideniyesidagi oʻzbek xalq cholgʻulari orkestrida dirijyor (1957—65), Toshkent musiqa bilim yurtida (1952—92), Abdulla Krdiriy nomidagi madaniyat institutida (2001-yildan) pedagog. M. Xorazm dostonchilik sanʼati anʼanalarini eroniy va shirvoniy uslublarini omuxta yoʻnalishida oʻziga xos ovoz bilan ijro etadi. Soʻz aytishi burro, yuqori nutq sanʼati bilan tinglovchini tezda oʻziga jalb qila oladi. Repertuaridan 20 dan ortiq doston oʻrin olgan: "Oshiq Gʻarib va Shohsanam", "Goʻroʻgʻli", "Najab oʻgʻlon", "Xirmon Dali", "Sayodxon Hamro", "Maxtumquli", "Paygʻambar Ibroxim xalilulloh", "Fidoiy" (E. Oxunova bilan birgalikda) va boshqa "Ona shabrim Toshkentim", "Sanʼat saodatimdir", "Mudom orzu aylab" kabi qoʻshiqlarga musiqa yozgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari