Ruminiya ommaviy axborot vositalari

Ruminiya ommaviy axborot vositalari — Ruminiyada joylashgan OAVni anglatadi. Televizion, jurnallar va gazetalar ham davlat tomonidan, ham yirik korporatsiyalar tomonidan boshqariladi. Ular reklama, obuna orqali daromad topishadi. Ruminiya Konstitutsiyasi soʻz erkinligini kafolatlaydi. Rivojlanayotgan mamlakat hisoblangan Ruminiyada ommaviy axborot vositalari tizimida oʻzgarishlar sodir boʻlmoqda.

"Chegara bilmas muxbirlar" tashkiloti 2013-yildan oʻzining Butunjahon matbuot erkinligi indeksida Ruminiya matbuoti 42-oʻrinda turishini yozib oʻtishgan. Freedom House 2014-yilda uni „qisman erkin“ deb baholagan.

Tarixi 
Ruminiyaning gazeta bozori 1989-yilgi inqilobdan keyin gullab-yashnagan. Biroq keyinchalik koʻplab gazetalar narxi oshgani uchun bosmaxonalar yopilgan. Buxarestdagi aksariyat uy xoʻjaliklarida kabel televideniyesi mavjud. Ruminiya, Yevropa va boshqa stansiyalarga kirishni taklif qiluvchi yuzlab kabel distribyutorlari mavjud.

europaworld.com maʼlumotlariga koʻra, 2004-yilda quyidagi ommaviy axborot vositalari va foydalanuvchilari boʻlgan: 

 radio foydalanuvchilar: 5 369 000
 televizor foydalanuvchilar: 5 822 000
 telefonlar (foydalanishdagi asosiy liniyalar): 4 390 800 (2005)
 mobil uyali telefonlar (abonentlar): 22 000 000 (2008)
 shaxsiy kompyuterlar: 2 450 000
 internet foydalanuvchilari: 4 500 000
 kitob ishlab chiqarish (shu jumladan risolalar): 13 288 000 nom va 9 288 000 nusxa
 kundalik gazetalar: 84
 boshqa davriy nashrlar: 2036

Qonunchilik bazasi 
Ruminiyaning 2003-yilgi Konstitutsiyasi soʻz erkinligini qoʻllab-quvvatlaydi va senzurani taqiqlaydi. Shuningdek, Konstitutsiyada „Matbuot erkinligi nashrlarni erkin tashkil etishni ham oʻz ichiga oladi“, „Hech bir nashrga bosim oʻtkazilmaydi. Axborotdan erkin foydalanish, jamoat radiosi va televideniyesining muxtoriyatini belgilab beriladi.“

Ruminiyada maxsus matbuot uchun qonun yoʻq. Davlat ramzlari yoki dinni haqorat qilganda, fashistik yoki irqchilik gʻoyalarini targʻib qilganda nafrat soʻzlari taqiqlanadi. Kichik jarimalar qoʻllanadi. 2014-yilda prezident Trayan Besesku loʻlilarga qarshi fikr bildirgani uchun jarimaga tortilgan. Facebook foydalanuvchisi ham natsistlar shiorini joylashtirgani uchun jarimaga tortilgan. Bu haqda mahalliy gazetada malumot keltirilgan.

2007-yilda "Chegara bilmas muxbirlar" OAV huquqlari tashkiloti jinoyat kodeksidagi islohotlarni yuqori baholagan va unga koʻra jurnalistlar endi tuhmat ayblovlari bilan qamalishi mumkin emasligi haqida qonun chiqargan. 2010-yilda Oliy sud qarori bilan tuhmat dekriminallashtirilgan. Biroq keyinchalik bu holat Konstitutsiyaviy sudning 2013-yildagi qarori bilan bekor qilingan. Fuqarolik tuhmatiga oid daʼvolar koʻpincha jurnalistlarga qaratilgan.

Axborotdan foydalanish erkinligi Konstitutsiya va muayyan qonun bilan kafolatlangan (2001-yilda qabul qilingan „Jamoat manfaatlarini koʻzda tutuvchi axborotdan erkin foydalanish toʻgʻrisida“gi qonun). Davlat organlari axborotni jamoatchilikka taqdim etishi shart. Jurnalistlarga esa ularni tezroq olish uchun maxsus imtiyozlar beriladi. Shunga qaramay, jurnalistlar ommaviy axborotdan kam foydalanadi. Chunki ular mamlakatda ommaviy axborot vositalari sohasida ogʻir iqtisodiy sharoit vujudga kelganda, tergov reportajlariga sarmoya kiritish uchun resurslarga ega emaslar. Mansabdor shaxslarning axborot olishiga toʻsqinlik qilish holatlari qayd etilgan.

2008-yil 25-iyunda Senat televideniye va radioeshittirishlarni 50% „yaxshi“ yoki „ijobiy“ xabarlarga ega boʻlish majburiyatini olgan tuzatish loyihasini qabul qilgan. Biroq, Konstitutsiyaviy sud qonun loyihasini eʼlon qilinishidan oldin konstitutsiyaga zid deb topilgan. Shuning uchun u hech qachon qonun sifatida joriy qilinmagan.

Media majmualar 
Ushbu jadvalda Ruminiyadagi asosiy ommaviy axborot vositalari konglomeratlari haqida maʼlumot berilgan. Baʼzi guruhlar haqida batafsil maʼlumotlarni quyida koʻrish mumkin:

MediaPro 
Ronald Lauder tomonidan tashkil etilgan Bermudan Markaziy Yevropa Media Enterprises (CME) 1995-yilda Ruminiya media bozoriga kirib kelgan va Adrian Sârbu’ning Media Pro kompaniyasi mahalliy sherikchilik sifatida ish boshlagan. Sârbu shuningdek, CME bosh direktori va raisi etib tayinlangan. Biroq, 2014-yil fevral oyida u soliqdan qochish va mablagʻlarini oʻgʻirlashda ayblangan. Shuning uchun CME-da oʻz aksiyalarini sotishga va lavozimidan voz kechishga majbur boʻladi. U 2015-yil fevral oyida 30 kun davomida hibsga olingan. Shu bilan birga, Lauder CME kengashidan chiqib ketgan. 2014-yilda CME Time Warner tomonidan sotib olingan va Pro FM RCS & RDSga sotilgan.

Mobil Operatorlar 
Mobil telefonning tarqalish darajasi 2007-yilda 100 foizga yetib, 2008-yilda 126 foizga yetdi.

2013-yil dekabr oyida 22.600.000 ta SIM karta foydalanuvchilari boʻlgan. Uch GSM mobil tarmoqlari (Orange, Vodafone va Cosmote) hududning 85 foizidan koʻprogʻini (taxminan aholining 98 foizi) qamrab olgan aloqa kompaniyasi boʻlib, UMTS (Digi. Mobil) va CDMA2000 (Romtelecom) tarmoqlari ham faol kompaniyalardan biri hisoblanishgan. Vodafone, Orange, Digi. Mobil, Kosmote va Zapp ham UMTS (3G) xizmatlarini taqdim etgan. Vodafone, Orange, Digi.Mobil oʻzlarining UMTS (3G) tarmoqlari orqali ovozli maʼlumotlar xizmatlarini taqdim etgan.

Manbalar 

Ommaviy axborot vositalari
Telekanallar