2018-yilgi Turkiya prezidentlik saylovi

2018-yilgi Turkiya prezidentlik saylovi 2018-yil 24-iyunda Turkiya prezidentini aniqlash uchun o'tkaziladigan saylovdir.  U 2018-yilgi Turkiya umumiy saylovlari bilan bir kunda boʻlib oʻtdi. 2019-yilning 3-noyabr kuni normal sharoitda oʻtkazilishi kerak boʻlgan saylov MHP raisi Devlet Bahchelining taklifi va Prezident Rajab Toyyib Erdogʻanning qabul qilinishi bilan kechiktirildi.

Amaldagi prezident Rajab Toyyib Erdoʻgʻon yana bir bor prezidentlikka da’vogarlik qilmoqda. Selahattin Demirtosh ikkinchi marta nomzod bo'lsa, Muharrem Inje, Meral Akshener, Temel Karamollaog'lu va Dog'u Perinchek ham saylovda prezidentlikka nomzod ekanliklarini e'lon qildilar. Erdoʻgʻon birinchi turda saylovchilarning mutlaq koʻp ovozini olgan holda gʻalaba qozondi.

Fon 
2016-yilda Turkiya harbiy toʻntarishiga urinish ortidan mamlakatda favqulodda holat e’lon qilingan edi. Turkiyada 2017-yilgi konstitutsiyaga o'zgartirish kiritish referendumi bilan mamlakatning boshqaruv shakli prezidentlik tizimi sifatida belgilandi. 2017-yil noyabr oyida Millatchi Harakat partiyasi raisi Devlet Bahchelining Adolat va Taraqqiyot partiyasi bilan ittifoq tuzish taklifi natijasida 2018-yil fevral oyida Xalq ittifoqi tuzildi. Saylov 2019-yilning 3-noyabr kuni normal sharoitda oʻtkazilishi kerak edi, biroq Bahcheli erta saylovlarni zarur deb bilganini va Prezident Rajab Toyyib Erdoʻgʻanning 2018-yil 18-aprelda ijobiy yondashganini e’lon qilganidan soʻng saylov sanasi kechiktirildi.  Xuddi shu kuni favqulodda holat saylov kunini ham hisobga olgan holda yana uch oyga uzaytirildi. 2018-yil 20-aprelda Turkiya Oliy Millat Majlisida muddatidan oldin saylov oʻtkazish taklifi qabul qilindi.

Nomzodlar

Nomzodlik mezonlari 
Turkiya Respublikasi Konstitutsiyasining 101-moddasiga koʻra, prezident “40 yoshga toʻlgan, oliy ma’lumotli va parlament deputatligiga saylanish huquqiga ega Turkiya fuqarolari orasidan toʻgʻridan-toʻgʻri xalq tomonidan saylanadi”.  Oxirgi umumxalq saylovlarida “yakka tartibda yoki birgalikda umumiy haqiqiy ovozlarning kamida besh foizini olgan siyosiy partiyalarga ega boʻlgan kamida yuz ming saylovchi” prezidentlikka nomzod koʻrsatishi mumkin.

Nomzodlarni aniqlash

Xalq ittifoqi 
Amaldagi prezident va Adolat va taraqqiyot partiyasi raisi Rajab Toyyib Erdoʻgʻon, agar oʻzi haq boʻlsa va partiyasi uni koʻrsatsa, nomzod boʻlishi mumkinligini aytdi. Millatchi Harakat partiyasi raisi Devlet Bahcheli 2018-yil 8-yanvar kuni saylovda nomzod boʻlmasligini va partiyasi Rajab Toyyib Erdogʻanni qoʻllab-quvvatlashini maʼlum qildi. Buyuk Birlik partiyasi raisi Mustafo Destici 2018-yil 19-aprel kuni bergan bayonotida Erdoʻgʻonni qoʻllab-quvvatlashlarini bildirdi. 2018-yilning 27-aprel kuni Erdoʻgʻan deputatlarning oʻzini koʻrsatishi uchun zarur boʻlgan rozilik xatini imzoladi. 2018-yil 2-may kuni MHP Erdoʻgʻon nomzodini koʻrsatish boʻyicha guruh qarorini qabul qildi. AK Partiya ham 2018-yil 3-may kuni qabul qilingan guruh qarori bilan 316 deputatning imzosi bilan Erdog’an nomzodini ko’rsatdi. MHP raisi Devlet Bahcheli va AK Partiya Bosh vaziri Binali Yildirim 2018-yilning 4-may kuni Erdog’anning nomzodlik arizasini Oliy saylov kengashiga topshirdi.

Respublika Xalq partiyasi 
Jumhuriyat Xalq partiyasi deputatlari Oʻzturk Yilmaz va Didem Engin 2018-yil 20-aprel kuni nomzod boʻlganliklarini e’lon qildi. Partiya voizi Bülent Tezjan, Yilmaz va Enginning bayonotlarini jiddiy qabul qilmaslik kerakligini bildirdi. CHP Partiya Majlisi, prezidentlikka nomzodni aniqlash vakolatini Prezident Kamol Kilichdarog'luga berdi. Kilichdarog'lu, nomzod bo'lmasligini va nomzodning aniqlanishi uchun harakat qilishini ma'lum qildi. CHP 2018-yil 4-may kuni 110 deputatning imzosi bilan qabul qilingan guruh qarori bilan Muharrem Injeni nomzod sifatida koʻrsatdi. Bir kun o'tib, Incening nomzodlik arizasi YSKga topshirildi.

Xalq demokratik partiyasi 
Xalqlarning Demokratik partiyasi, Selahattin Demirtashni nomzod sifatida ko'rsatishini ma'lum qildi. Nomzodning rasmiy e’lon qilinishi 2018-yil 4-may kuni e’lon qilingan. 2018-yilning 11-may kuni Milliy Mudofaa vazirligining sobiq Bosh kotibi Ümit Yalim, Demirtosh bilan birga tushgan fotosuratlarga asoslanib, qamoqxonada saqlanayotgan Selahattin Demirtoshning nomzodini bekor qilish uchun Oliy saylov kengashiga ariza berdi. Qandil tog'larida PKK a'zolari. Oliy sud arizani rad etdi.

YAXSHI partiyasi 
IYI partiyasi raisi Meral Akshener, agar 100 ming imzo toʻplay olsa, prezidentlikka nomzodini qoʻyishini ma’lum qildi va 2018-yil 2-may kuni nomzodlik uchun rasmiy arizasini berdi. 2018-yilning 4-mayida saylovchilar nomzodlarni ilgari surish imkoniyatiga ega boʻlgan birinchi kunida kerakli 100 ming imzo toʻplanib, nomzod boʻldi.

Saodat partiyasi 
Saodat partiyasi muxolif partiyalar bilan mushtarak nomzod ko'rsatish uchun muzokaralar olib bordi va 11 U prezident Abdulla Gul nomzodini koʻrsatishni taklif qildi. CHP bu taklifga ijobiy yondashdi. Biroq Akshener nomzodlikdan qaytmasligini ma’lum qildi. Buning ustiga Gul, 2018-yil 28-aprel kuni qilgan bayonotida keng konsensusga erishilmagani uchun nomzod boʻlmasligini maʼlum qildi. Gulning nomzodi muvaffaqiyatsizlikka uchragach, 2018-yil 1-may kuni Temel Karamollaoʻgʻli Saadet partiyasidan prezidentlikka nomzod boʻldi. Karamollaog'lu 2018-yil 2-may kuni nomzodlik uchun rasmiy ariza berdi. 2018-yilning 6-mayida saylovchilar nomzodlar koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻlgan uchinchi kuni, kerakli 100 ming imzo toʻplanib, nomzod boʻldi.

Boshqalar 
Vatan partiyasi o'z raisi Dog'u Perinchek nomzodini ko'rsatishini e'lon qildi va 2018-yilning 1-may kuni Perinchekning nomzodlik arizasi berildi. Perinchek 2018-yilning 9-mayida saylovchilar nomzodlarni taklif qila olgan oltinchi va oxirgi kuni kerakli 100.000 imzoni yigʻib nomzod boʻlish huquqiga ega boʻldi. Adolat partiyasi raisi Vejdet O'zning " Ona Vatan" partiyasi va " To'g'ri yo'l" partiyasi ko'magida prezidentlik uchun nomzodini qo'yishini ma'lum qildi.  2018-yil 2-may kuni nomzodlik uchun rasmiy arizasini bergan Öz 2018-yilning 4-9-may kunlari bor-yoʻgʻi 3030 nafar saylovchining qoʻllab-quvvatlovini olishga muvaffaq boʻldi va nomzod boʻla olmadi.

Erdog'anning kampaniyasi 

Rajab Toyyib Erdoʻgʻon 2018-yilning 28-aprel kuni Izmirda ilk mitingini oʻtkazdi. U 2018-yil 6-may kuni Istanbulda oʻzining saylovoldi dasturini eʼlon qildi. Erdog’anning saylovgacha 55 viloyatda mitinglar o’tkazishi ma’lum qilindi. Shuningdek, 2018-yilning 20-may kuni Bosniya va Gersegovinaning poytaxti Sarayevoda Yevropada yashayotgan turklar bilan uchrashish uchun miting uyushtirdi. Biroq Erdo'g'anning rejalashtirgan safari Bosniya va Gersegovinadagi ba'zi siyosatchilarning munosabati bilan kutib olindi va na Bosniya va Gersegovina Tashqi ishlar vazirligi, na Prezidentlik bu safardan xabari yo'qligi bildirildi. Bosniya va Gertsegovinaga tashrifi chog'ida Erdo'g'anning o'ldirilishi iddao qilingan edi.  Erdoʻgʻon 2018-yil 24-may kuni Anqarada oʻz partiyasining saylovoldi dasturini e’lon qildi. Erdog’anning shiorlari “Turkiya uchun vaqt” va “Kuchli demokratiya, kuchli iqtisodiyot” edi.

Ince kampaniyasi 

Muharrem Inje nomzodi e’lon qilingan 2018-yil 4-may kuni Turkiya Oliy Millat Majlisining birinchi binosi oldida yig’ilgan olomon oldida nutq so’zladi. U oʻzining ilk mitingini 2018-yil 5-may kuni Yalovada oʻtkazdi. U 2018-yil 10-may kuni oʻz aktivlarini matbuotga oshkor qildi. Prezident etib saylansa, CHP aʼzoligidan chiqib, betaraf boʻladi, mamlakat boshqaruvini parlament tizimida qayta tiklaydi, favqulodda holatni bekor qiladi, Prezident saroyi oʻrniga Chankaya saroyida istiqomat qiladi va saroy ajratiladi. talabalar foydalanishi uchun.. stipendiya berilishini va Turkiya Jinoyat kodeksida prezidentni haqorat qilish jinoyati bekor qilinishini e’lon qildi. Inje kampaniyasi uchun "Turkiyaga kafolat, Muharrem Inje" shiori tanlangan. 2018-yil 19-mayda u Samsun shahrida oʻzining saylovoldi manifestini eʼlon qildi. Kampaniya davomida 107 ta miting oʻtkazdi.

Demirtoshning kampaniyasi 
Selahattin Demirtosh 2016-yilning noyabr oyidan beri hibsga olinganidan beri u advokatlari orqali saylovoldi tashviqotini olib bormoqda. Kampaniya davomida “Fuqaro, oʻrtoq, doʻst Demirtosh”, “Tu Dikarî” (Siz qila olasiz) va “Mirovekî Baş Demirtaş” (Yaxshi inson Demirtash) shiorlaridan foydalanilishi ma’lum qilindi.

Akşenerning kampaniyasi 
Meral Akshener 2018-yil 5-may kuni 100 ming imzo bilan prezidentlikka nomzod boʻlganidan keyin ilk mitingini Qahramanmaroshda oʻtkazdi. Prezidentlikka saylansa, Turkiya birdamlik jamgʻarmasi deb nomlangan jamgʻarma tuzib, 4,5 million aholining kamida 80% qarzini oʻchirishga va’da berdi. 2018-yil 6-may kuni Akshener uchun imzolar toʻplangan IYI Partiya stendiga hujum qilindi. Akshener saylov kampaniyasini 2018-yil 14-may kuni Anqarada oʻtkazgan yigʻilish bilan boshladi va “Yuzingni quyoshga qara, Turkiya” shiorini qoʻlladi. U 2018-yil 30-may kuni Anqarada oʻzining saylovoldi manifestini eʼlon qildi.

Karamollaog'luning kampaniyasi 
2018-yil 3-may kuni Temel Karamollao’g’li nomzodi uchun Qizilay maydonida o’rnatilgan imzo to’plash stendiga hujum uyushtirildi. Karamollaog'lu ilk mitingini 2018-yil 13-may kuni Sivasda o'tkazdi. Saylov shiori #CHANGE edi.

Perinchekning kampaniyasi 
Dog'u Perinchek 2018-yil 20-may kuni Anqarada o'zining saylovoldi manifestini e'lon qildi. Prezidentlikka saylansa, Turkiyani NATOdan chiqarib, Shanxay Hamkorlik Tashkilotiga a’zo boʻlishga va’da berdi.

Manbalar

Havolalar 

 Qiyosiy saylov 2018 natijalari 2018 -yil 13 Temmuz 2018 tarihinde    -da

Saylovlar
2018-yil voqealari
Prezidentlik saylovlari