Boysun bahori

Boysun bahori – Oʻzbekistonning Surxondaryo viloyati Boysun tumani Padang qishlogʻida anʼanaviy tarzda aprel—may oylarida oʻtkaziladigan xalqaro ochiq folklor festivali. Ushbu festival UNESCO shafeligiga olingan.

Tarixi 
2001-yilda UNESCO tomonidan Boysun madaniyati insoniyatning ogʻzaki va nomoddiy madaniy merosi durdonasi deb eʼtirof etilganidan. Bunda Boysun 19 ta nominatsiya boʻyicha jahon hamjamiyatining madaniy merosi obʼektlari orasidan tanlab olingan. 2008-yilda UNESCOning Insoniyatning nomoddiy madaniy merosi Reprezentativ roʻyxatiga kiritilgan.

Ilk bor 2002-yil may oyida O‘zbekiston, Tojikiston va Qirg‘iziston xalq ijrochilarining ilk ochiq folklor festivali boʻlib oʻtgan. Nafaqat oʻzbekistonliklarning, balki xorijliklarning ham eʼtiborini tortgan festival 2005-yilga kelib ayrim sabablarga koʻra toʻxtab qolgan va 11 yil davomida oʻtkazilmagan. Lekin 2016-yildan eʼtiboran qayta oʻtkazila boshlangan. Pandemiya davrida, yaʼni 2020—2021-yillar oraligʻida takror toʻxtatilgan. 2022-yildan boshlab har ikki yilda bir marta tashkillashtiriladigan boʻldi.

Boysun oddiy shaharcha boʻlib, u Boysuntogʻ togʻlari etagida joylashgan. Uning asosiy xususiyati shundaki, mahalliy aholi ming yildan ortiq davom etgan va Islomgacha boʻlgan butparastlik madaniyatidan kelib chiqqan qadimiy urf-odat va anʼanalarni saqlab kelgan. Ming yil muqaddam bu yerda oqinlar “Alpamish” qahramonlik dostonini yaratishgan. Boysun oʻziga xos musiqa madaniyatiga ham ega boʻlib, koʻplab marosimlar, musiqa va raqslari bilan ajralib turadi.

Festival jarayoni 
Festivalda Oʻzbekistonning turli hududlarida faoliyat yuritadigan folklor jamoalarning 200 dan ortiq vakili oʻz hududlariga xos libos va qadimiy kuy-qoʻshiqlar bilan ishtirok etadilar. Uni tashkil qilish jarayonida Padang qishlogʻida 100 dan oshiq oʻtov tikiladi va qoʻrgʻonlar barpo etiladi. Kurash uchun alohida joy hozirlanib, Respublikadan hakamlar taklif etiladi. Bundan tashqari milliy kurash musobaqasi, etnosport, velomarofon, uloq-koʻpkari, varrak uchirish, arqon tortish, chillak, xoʻroz urishtirish va boshqa xalq oʻyinlari ham oʻtkaziladi. Folklor sanʼati — alla, oʻlan, lapar, raqs, terma, marosim singari qoʻshiqlar va milliy xalq oʻyinlari, tomosha sanʼati nominatsiyalari boʻyicha oʻtkaziladigan festivalda xorijiy davlatlar vakillari ham ishtirok etishlari mumkin. Bunga yaqqol misol sifatida 2022-yilda Tojikiston va Afgʻonistondan kelgan hunarmandlarni aytish mumkin. Festival soʻngida eng yaxshi folklor-etnografik va eng yaxshi oʻtov-uy oʻrnatgan jamoalar, sport va xalq oʻyinlari gʻoliblari taqdirlanadi.

„Boysun baxori“ xalqaro folklor festivaliga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha tashkiliy qoʻmita tarkibi va uni oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlangan. Unda festivalni oʻtkazish shartlari, jumladan, folklor jamoalari tomonidan xalq amaliy sanʼati yoʻnalishi boʻyicha 12 nafar, milliy oʻyinlar va tomoshalar yoʻnalishi boʻyicha 4 nafardan koʻp boʻlmagan dastur ijrosiga qoʻyiladigan talablar belgilangan.
Shuningdek, 9—11 nafar yetakchi ekspertlardan iborat hakamlar hayʼati tomonidan festival ishtirokchilarini 10 balli tizimda baholash mezonlari va gʻoliblarni aniqlash tartibi belgilab olingan.

Festivalni tashkil etish va oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar Surxondaryo viloyati hokimligi va Madaniyat vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan smeta asosida shakllantiriladi: 30 foizi — respublika byudjetidan Madaniyat vazirligiga madaniy tadbirlar oʻtkazish uchun ajratiladigan mablagʻlar hisobidan; 70 foizi — Surxondaryo viloyati mahalliy byudjetining qoʻshimcha manbalari, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslarning xayriya mablagʻlari, qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan. Ushbu festival doirasida bir necha yillar davomida ilmiy-amaliy konferensiyalar tashkil etilgan. Unga Xitoy, Chexiya, Janubiy Koreya, Qozogʻiston, Yaponiya, Rossiya, Fransiya va boshqa bir qator mamlakatlardan olimlar ishtirok etishgan. Ilmiy konferensiya va forumlarda ishtirok etgan olimlar va hunarmandlar 50 ga yaqin yodgorliklarni aniqlashgan. Bundan tashqari UNESCO homiyligida amalga oshirilgan xalqaro ekspeditsiyada sanʼatshunos olimlar tomonidan 100 ga yaqin ijrochilik sanʼatiga doir namunalar — dostonlar, laparlar va xalq qoʻshiqlari yozib olingan.

2024-yil „Boysun bahori“ ochiq folklor festivali uchun dunyodagi eng katta soʻzana tikilgan. Boysunlik xunarmandlar tomonidan tikilgan soʻzananing uzunligi 31 metr, eni 5,2 metrni tashkil qiladi. Shuningdek, har ikki yilda bir marta anʼanaviy ravishda ikki kun oʻtkaziladigan festival ushbu yilda bir hafta davom etgan. „Bibishirin“ mahallasida festival uchun alohida dekoratsiya qilingan. Bundan maqsad boshqa davlatlardan keladigan mehmonlarni voha aholisining madaniy hayoti, turmush tarzi va milliy qadriyatlari bilan yaqindan tanishtirish boʻlgan.

Mukofotlanganlar roʻyxati 
"Boysun bahori 2018" — xalqaro folklor festivalida mukofotlanganlar roʻyxati:

Festival jarayonida polvonlar oʻrtasida boʻlib oʻtgan kurashda Termiz tumanidan boʻlgan Samijon Ubaydullayev gʻoliblikni qoʻlga kiritib, Nexia avtomobili bilan taqdirlangan."Boysun bahori 2019" — xalqaro folklor festivalida mukofotlanganlar roʻyxati:"Boysun bahori 2022" — xalqaro folklor festivalida Folklor yoʻnalishi boʻyicha mukofotlanganlar roʻyxati:"Boysun bahori 2022" — xalqaro folklor festivalida Xalq oʻyinlari va tomosha sanʼati yoʻnalishi boʻyicha mukofotlanganlar roʻyxati:'''

Shuningdek, kurash boʻyicha +90 kilogramm vazn toifasida Surxondaryo viloyati Sherobod tumanidan boʻlgan Muhammadkarim Xurramov gʻolib boʻldi va 20 million soʻm pul mukofoti bilan taqdirlandi.

Festival sanalari 
 2002-yil — may
 2017-yil — 13—14-may
 2018-yil — 28—29-aprel
 2019-yil — 27—28-aprel
 2020—2021-yillar — Pandemiya sabab oʻtkazilmagan.
 2022-yil — 7—8-may
 2024-yil — 1—7-may, „Bibishirin“ mahallasi.

Festival tashkilotchilari 
 UNESCO
 Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va turizm vazirligi
 Surxondaryo viloyati hokimligi

Manbalar 

Tanlovlar
Festivallar
Folklor
Oʻzbekistondagi festivallar‎

Havolalar 
 “Boysun bahori” xalqaro folklor festivalidan fotoreportaj
 Foto, video: «Boysun bahori"ning yorqin lahzalari