Avliyo Paul oroli

Avliyo Paul oroli (maltacha: Il-Gżejjer taʼ San Pawl), shuningdek, Selmunett nomi bilan ham tanilgan, Malta orolining shimolidagi Mellieħa qishlogʻidagi Selmun hududi yaqinida joylashgan kichik orolcha. Avliyo Paul oroli baʼzan sayoz boʻyin orqali ikki orolga boʻlinib qoladi, shuning uchun, u baʼzan koʻplikda Avliyo Paul orollari deb ham ataladi. Avliyo Paul orolida Ikkinchi Jahon Urushidan beri aholi yashamaydi. U  lik maydonga ega boʻlgan Maltaning ikkinchi eng katta odam yashamaydigan oroli hisoblanadi.

Tarixi 

Havoriy Pavel milodiy 60-yilda Rimga ketayotgan vaqtida, Malta deb koʻrsatilgan orolda qanday kema halokatga uchragani haqida Bibliyaning 28-bobida hikoya qilinadi. Avliyo Paul oroli ushbu kema halokatga uchragan joy sifatida belgilangan, ammo bu holat aniq manbalarga asoslanmagan. Muqaddas Kitob Bibliyada tilga olingan shimoliy-sharqiy shamollar va qumli plyajni hisobga olgan holda, haqiqiy kema halokati Sankt-Peterburg yaqinidagi suv ostida qolgan rif va qumli plyajga ega boʻlgan Il-Munxar deb nomlanuvchi hududda sodir boʻlganligi taʼkidlangan. Orolning janubi-sharqida avliyo Thomas koʻrfazi joylashgan. Bir necha yil oldin arxeologlar avliyo Thomas koʻrfazidan 4 ta langarni topganlar va bu xususdagi sayohatni hujjatlashtirganlar.

1575-yilgacha orollar Salomone oilasi nomi bilan atalgan, ular Mellieħa yaqinidagi hududni Selmun deb ham atashgan, orollar xaritalarda Isola Salomone va Isola Salomonetto deb nomlangan va maltaliklar tomonidan Selmun va Selmunett tarzida talqin qilingan. Boshqa xaritalarda orollar Selmun orollari va Selmun oʻrami tarzida tilga olingan. 1576-yilda Marco di Maria Malta qirgʻoqlari yaqinida barbar qaroqchilari tomonidan taʼqibga uchragan. U oʻz kemasini avliyo Paul oroli va Malta oʻrtasidagi tor kanaldan oʻtkazgan, ammo qaroqchilar uning orqasidan ergashishgan va quruqlikka oʻtib qolgan vaqtda qoʻlga olingan. Natijada, grand master Jean de la Cassière avliyo Paul orollarini Di Mariaga qaytarib bergan va orollar Tal-Barba Marku deb atala boshlangan.

Marco vafotidan soʻng, grand masterning buyrugʻiga binoan, orol uning oilasi nomiga oʻtgan. Bu orol birinchi navbatda uning oʻgʻli Giavanni de Mariaga, keyinroq Narduccio de Maria ismli Giavannining oʻgʻli va Marconing jiyaniga oʻtgan. Narduccio Usmonlilarga qarshi boʻlgan dengizdagi jangda halok boʻladi. Keyin orol avliyo Ioann ordeni tarafdorlariga beriladi. 1649-yildan keyin orolda grand master Giovanni Paolo Lascaris tomonidan minora qurilgan.

1844-yilda orolda avliyo Paulning mashhur haykali oʻrnatilgan. Uni haykaltaroshlar Valletta shahrilik Segismondo Dimech va Lijalik Salvatore Dimech yasashgan. 1845-yil 21-sentyabrda haykalning rasman tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtgan. Haykal Din l-Art Ħelva tomonidan dastlab 1996-yilda, keyin 2007-yilda, 2014-yilda va 2015-yilda bir necha marta qayta tiklangan.

1930-yillargacha grand master Laskaris tomonidan qurilgan oroldagi minorada Taʼ Bajdafin laqabini olgan, Vincenzo Borg ismli fermer yashagan. U minora atrofida oʻzgartirishlar qilib, hududdan ferma sifatida foydalangan. Borg Ikkinchi Jahon urushi boshlanishidan oldin uyini va oroldagi dalalarni tashlab ketgan. Minora uch arkali boʻlib, uning pastki sathida kuchli tayanch devori boʻlgan. U boshqa Laskaris minoralariga oʻxshash tarzda qurilgan. Minora tashlab ketilganidan keyin ustki bino qulab tushgan va hudud hozirda vayronaga aylangan.

Rim papasi John Paul II 1990-yilda Maltaga qilgan sayohati chogʻida orolga qayiqda tashrif buyurgan. Oʻsha yili avliyo Paul oroli yaqinida Kristu tal-Baħħara nomli haykal suvga choʻktirilgan. 10 yildan soʻng, bu yerga gʻavvoslar tashrifi kamaygani uchun haykal avliyo Paul koʻrfazidan Qavra nuqtasiga koʻchirilgan.

Geografiyasi 

Avliyo Paul orollari Maltaning Mellieħa sohilidan 100 metr uzoqlikda joylashgan. Orol dengiz sathi boʻyicha sayoz boʻyin bilan ikkita orolchaga boʻlinadi va ular boʻlingan vaqtda gʻarbdagi katta orol avliyo Paul oroli, sharqdagi kichiki esa Kvars oroli deb nomlanadi. Ikkala orol ham marjon qoplamali ohaktoshdan bunyod boʻlgan.

Avliyo Paul orolida oltin sapfir, Chiliadenus va boshqa turlar keng tarqalgan. Kvars orolida asosiy orolga qaraganda kamroq oʻsimlik turlari mavjud.

Orollarda quruqlik salyanyozi Trochoidea spratti populyatsiyasini kuzatish mumkin. Orolda ilgari yovvoyi quyonlar yashagan, ammo keng tarqalgan kasallik tufayli barchasi nobud boʻlgan. Malta kaltakesagining Podarcis filfolensis kieselbachi nomi bilan tanilgan kichik turi ham ayni shu orolda yashagan, ammo populyatsiyasi 2005-yilga borib yoʻq boʻlib ketgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Sciberras, A. va Schembri, P. J. (2008) Avliyo Pol oroli devori kaltakesakining (Podarcis filfolensis kieselbachi) saqlanish holati. Herpetologik byulleten – 105-raqam 28-34-bet

Webarxiv andozasi wayback havolalari
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Mellieħa
Maltadagi orollar
Maltadagi odam yashamaydigan orollar