Türkan Rado

Turkan Rado (1915–yil 30–oktyabr – 2007–yil 3–mart) Istanbul universitetida Rim huquqi boʻyicha ixtisoslashgan turk huquqshunoslik professori. U Turkiyadagi birinchi ayol huquq professori edi.

Biografiya

U 1915–yil 30–oktabrda Istanbulda, keyin Usmonlilar imperiyasida tugʻilgan. Uning otasi Jevdet Ferit huquqshunos va hozirgi Istanbul universitetida Darülfununun jinoiy protsessual oʻqituvchisi edi; onasi Aysha Nikfal edi. Uning ikki singlisi bor edi: Sheküre va Gulgun.

Boshlangʻich va oʻrta taʼlimni Istanbul Notre Dame de Sion litseyida tamomlagan va Galatasaroy oʻrta maktabida frantsuz va turk tillarida Baccalauréat (diplom) akademik malakasini olgan. 1933–yilda u Istanbul universitetiga yuridik taʼlim olish uchun oʻqishga kirdi. 1936–yilda yuridik fakultetni imtiyozli diplom bilan tugatgan.

U 1934–yilda turk familiyasi qonuni kuchga kirganida Basman familiyasini oldi. 1943–yilda u jurnalist va yozuvchi Shevket Radoga (1913–1988) turmushga chiqdi va undan Mehmet ismli oʻgʻil koʻrdi. Ularning nikohi turmush oʻrtogʻi vafotigacha davom etgan.

Turkan Rado 2007–yil 3–martda 91 yoshida Istanbuldagi kasalxonada yotqizilganidan uch kun oʻtib vafot etdi. Teshvikiye masjidida oʻtkazilgan diniy dafn marosimidan soʻng Zincirlikuyu qabristoniga dafn qilindi. Uning oʻgʻli Mehmet Rado va nabirasi Oʻmer Kerim Rado qoldi. U Oʻrxan Pamukning (1952–yilda tugʻilgan) xolasi, yozuvchi, ssenariynavis, akademik va adabiyot boʻyicha Nobel mukofotining (2006) birinchi turk laureati edi.

Akademik martaba

Universitetda oʻqiyotganda u chet tilini fransuz va lotin tillarida mukammal bilishi bilan nemis professorlari Richard Xonig (1890–1981) va Andreas Bertalan Shvarts (1886–1953) eʼtiborini tortdi. Universitetni tugatgach, uni yuridik fakulteti dekani Siddiq Sami Onarga (1897–1972) aspiranturaga tavsiya qilishdi va u Turkiyadagi universitetlarning birinchi turk aspiranti boʻldi. 1938–yilda Turkan Basman „Senatus consultum Vellaeanum“ va Rim imperiyasida ayollarning majburiyatlarini oʻz zimmasiga olish" mavzusidagi dissertatsiyasi bilan huquq fanlari doktori ilmiy darajasini oldi.

1939–yilda Xonig taʼtilidan soʻng u Shvarts bilan birga yordamchi va tarjimon boʻlib ishladi. U Rim Imperiyasidagi Senatus Consultum Makedoniya va oila farzandlarining moddiy qarzlari mavzusidagi dissertatsiyasi bilan assistent professor boʻldi va 1944–yil 5–iyunda Rim huquqi fani oʻqituvchisi etib tayinlandi. Keyin italyan tilidan saboq oldi. 1950–yilda Turkan Rado huquq fakulteti tomonidan Italiyaga yuborildi va u yerda Rim Sapienza universitetining Rim va Oʻrta yer dengizi huquqi institutida tahsil oldi. Rado Istanbul universiteti huquq fakultetida birinchi ayol professor etib tayinlandi . Uning oxirgi lavozimi Rim huquqi kafedrasi boshligʻi edi. Faoliyati davomida u minglab huquqshunoslarga saboq bergan. U 1982–yilda nafaqaga chiqdi.

Rado koʻplab ilmiy maqolalarni nashr etdi. Uning Rim huquqi haqidagi kitobi – majburiyatlar huquqi (Roma Hukuku Dersleri Borçlar Hukuku) hozirgacha universitetda darslik sifatida foydalanilmoqda.

Darslik

Havolalar 

1915 births
2007 deaths
Lycée Notre Dame de Sion Istanbul alumni
Istanbul University Faculty of Law alumni
Turkish jurists
Academic staff of Istanbul University
Turkish women academics
Turkish legal scholars
Scholars of Roman law
Turkish legal writers
20th-century Turkish women writers
20th-century Turkish writers
Burials at Zincirlikuyu Cemetery
Women legal scholars