Bluma Zeigarnik

Bluma Vulfovna Zeigarnik (qizlik ism va familyasi Jenya Blyuma Gershteyn; talaffuzi: Zeygarnik ; , Preni, Мариямпольский уезд, Сувалкская губерния — 24 февраля 1988, Москва) — sovet psixolog, sovet patopsixologiya asoschisi.

Zeygarnikning Kurt Levin rahbarligida Berlin universitetida olib borilgan dissertatsiya ishining natijasi, u tugallanmagan harakatlar yakuniga koʻra yaxshiroq eslab qolishini koʻrsatdi („Zeygarnik effekti“; 1931-yildan boshlab psixonevrologik klinikada Umumittifoq eksperimental tibbiyot instituti bilan hamkorlikda L. S. Vygotskiy)

Psixologiya fakulteti MDU Neyropsixologiya va patopsixologiya kafedrasi asoschilaridan biri. Bluma Zeygernikning psixologik muammolarni rivojlantirishdagi ulkan hissasi Amerika Psixologik Assotsiatsiyasi tomonidan eʼtirof etilgan va unga Kurt Levin mukofoti berilgan (1983). SSSRda u M. V. Lomonosov mukofoti, I daraja bilan taqdirlangan (1978).

Biografiyasi 
Bluma Vulfovna Gershteyn tugʻilgan  Prenida Suvalki gubernatorligi. Ota-onalari Volkovyshekda tugʻilgan: Vulf Gershteyn (1861-1936) va Roniya-Feiga Rozengard (1865-1941) doʻkonga egalik qilishgan.U Prenidagi gimnaziyada, 1916-yildan Minskdagi E. D. Reyman-Dalmatovaning Alekseevskiy ayollar gimnaziyasida tahsil olgan. Taxminan 1915-yilda Gershteynlar oilasi Varshavada tugʻilgan va Preni shahrida yashagan boʻlajak turmush oʻrtogʻi Albert Yankelevich Zeigarnikni (1900-1942) norasmiy ravishda asrab oldi, u bilan birga 1922-yilda Berlinga oʻqishga koʻchib oʻtdi va falsafa fakultetiga oʻqishga kirdi. B. V. Zeygarnik esa Berlin politexnika institutiga o‘qishga kirdi. U yerda Maks Vertgeymer maʼruzalari taʼsirida u psixologiyaga qiziqadi. Zeigarniklarning nikohi 1924-yil 9-yanvarda Kaunasda bo‘lib o‘tadi.

1924-yilda u shaxs psixologiyasi, xususan, shaxsning harakatlantiruvchi motivlarini, xatti-harakatlarini oʻrganishga bagʻishlangan Kurt Levin seminarida qatnasha boshladi. Levin bilan mashgʻulotlar bilan bir vaqtda Zeygarnik boshqa professorlar bilan mashgʻulotlarga borishni davom ettirdi: masalan, u psixiatriya klinikasida K. Goldstein, E. Spranger va estetika Maks Dessoir maʼruzalari kursini tingladi.

Tajriba shuni koʻrsatdiki, eksperimentator subyektlardan maʼlum bir vaqt ichida bir qator muammolarni hal qilishni soʻragan. Shu bilan birga, mavzuga vaqt etishmasligini nazarda tutib, ularning baʼzilarini toʻldirishga ruxsat berilmagan. Keyinchalik mavzudan eslab qolgan barcha vazifalarni sanab oʻtish soʻralgan.

Muammoni hal qilishda uzilishlar boʻlsa, maʼlum darajadagi hissiy taranglik yuzaga keladi, bu muammoni hal qilishda oʻzini oqlamaydi va oʻz navbatida ushbu „qoniqarsiz“ harakatni saqlab qolishga yordam beradi.  Kurt Levinning kontseptual tizimi nuqtai nazaridan, uning rahbarligida tajriba oʻtkazildi. Xotirada saqlanib qolgan amallar ichida tugallanmagan harakatlarning tugallanganiga nisbati 1,9 ni tashkil etishi koʻrsatildi. Shunday qilib, natija deyarli 2 barobar farq qiladi. 1925-yilda B. V. Zeygarnik Berlin universitetini tugatdi.

1940-yilda eri B. V. Zeygarnik SSSR NKVDning maxsus yigʻilishi (1942-yil 26-fevraldagi qarori) tomonidan „xorijiy razvedka agenti va josuslik faoliyati uchun“ majburiy mehnat lagerida 10 yilga ozodlikdan mahrum qilindi. "Aniq moddani ayblovsiz (1956-yil 27-iyunda reabilitatsiya qilingan). U ikkita oʻgʻli bilan deyarli yordamsiz qoldi, ulardan biri bir yoshga toʻlmagan, ikkinchisi olti yoshda edi. Ulugʻ Vatan urushi yillarida Zeygarnik va uning oʻgʻillari Moskvadan evakuatsiya qilingan. Evakuatsiya paytida u A. R. Luria va boshqa psixologlar Kisegach  Chelyabinsk viloyati qishlogʻidagi Uraledagi 3120-sonli neyroxirurgiya evakuatsiya kasalxonasida restavratsiya bilan shugʻullangan. Ushbu tadqiqotlar natijalari keyinchalik nashr etildi. Bu davrda uning mamlakatning koʻplab yetakchi psixologlari — A. N. Leontiev, A. V. Zaporojets, S. G. Gellershteyn va boshqalar bilan ilmiy va shaxsiy aloqalari mustahkamlandi. B. V. Zeygarnik keyinchalik ularni katta iliqlik va muhabbat bilan eslab, aynan shu davrda Vygotskiy maktabi psixologlari bilan muloqot taʼsirida uning patopsixologiya haqidagi g‘oyalari maxsus bilim sohasi sifatida shakllanganligini taʼkidladi.

Urushdan keyingi davrda B. V. Zeygarnik bevosita ishtirokida tashkil etilgan  Psixiatriya institutida psixologiya laboratoriyasini boshqargan. Aynan shu davrda psixologiya va psixiatriya tutashgan joyda psixologiya yoʻnalishi — eksperimental patopsixologiya shakllandi.

 Kosmopolitizmga qarshi kampaniya jarayonida B. V. Zeygarnik laboratoriya mudirligidan chetlashtirildi (1950) va 1953 yilda laboratoriyadan boʻshatildi; 1957-yilda patopsixologik laboratoriya mudiri lavozimiga tiklangan va 1967-yilgacha Psixiatriya markaziy ilmiy-tadqiqot institutida ishlagan. 1959-yilda „Ruhiy kasallarda tafakkurning buzilishi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1967-yildan beri u  Moskva davlat universiteti psixologiya fakultetida dars bergan.

1980-yilda B. V. Zeygarnik Leyptsigda boʻlib oʻtgan Xalqaro psixologiya kongressida ishtirok etdi. Kongresda Dj. .L. Tappbilan tanishdi, Kurt Levin mukofotlari qoʻmitasi raisi. 1983 yilda u ushbu faxriy mukofot bilan taqdirlandi.

Oila 
Oʻgʻillari —  texnika fanlari doktori, termofizika  Yuriy Albertovich Zeigarnik (1933 yilda tugʻilgan), bosh ilmiy xodim va issiqlik uzatish boʻlimi boshligʻi  RAS yuqori haroratlar qoʻshma instituti; Vladimir Albertovich Zeigarnik (1939 yilda tugʻilgan), 1993 yildan "IVTAN" ilmiy birlashmasi ijrochi direktori (2007 yildan direktorning birinchi oʻrinbosari. tadqiqot uchun).

Asosiy ish 
 „Narusheniya mishleniya u psixicheski bolnix (Eksperimentalno-psixologicheskoe issledovanie)“, Moskva, 1958;
 „Patologiya mishleniya“, Moskva, Izdatelstvo MGU, 1962;
 „Vvedenie v patopsixologiyu“, Moskva, Izdatelstvo MGU, 1969;
 „Lichnost i patologiya deyatelnosti“, Moskva, Izdatelstvo MGU, 1971;
 „Osnovi patopsixologii“, Moskva, Izdatelstvo MGU, 1973;
 „Teoriya lichnosti K. Levina“, Moskva, Izdatelstvo MGU, 1981;
 „Psixologiya lichnosti: norma i patologiya“, 1982;
 „Teorii lichnosti v zarubejnoy psixologii“, Moskva, Izdatelstvo MGU, 1982.
 „Patopsixologiya“, Moskva, Izdatelstvo Moskovskogo universiteta, 1986.

Stati
 Zeigarnik, B. (1927). Das Behalten erledigter und unerledigter Handlungen . Psychologische Forschung 9, 1—85.

Adabiyot 
 Sokolova Ye. T. Fenomen lichnosti B. V. Zeygarnik // Вопросы психологии. 2001. № 2.
 Yasnitskiy A. K istorii kulturno-istoricheskoy geshtaltpsixologii: Vigotskiy, Luriya, Koffka, Levin i dr. // Психологический журнал Mejdunarodnogo universiteta prirodi, obщestva i cheloveka „Dubna“. — 2012. — № 1 . — S. 60—97.
 Yasnitsky, A. Vygotsky Circle as a Personal Network of Scholars: Restoring Connections Between People and Ideas. // Integr. Psych. Behav. — 2011 — V. 45 — P. 422. https://doi.org/10.1007/s12124-011-9168-5
 Zeigarnik, A. V. Bluma Zeigarnik: A Memoir // Gestalt Theory — 2007 — V. 29 — № 3 — P. 256—268.

Manbalar

Havolalar 
 Biografiya  na sayte fakulteta psixologii MGU
 Yaroshevskiy M. G. V shkole Kurta Levina: Iz besed s B. V. Zeygarnik.
 Polnaya bibliografiya rabot B. V. Zeygarnik

Psixologlar