Vyetnam milliy futbol terma jamoasi

Vyetnam milliy futbol jamoasi (Vyetnam tilida: Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam) Vyetnamni xalqaro futbolda himoya qiladi va Vyetnam Futbol Federatsiyasi tomonidan nazorat qilinadi. Vyetnamni sportga XIX-asrda fransuzlar olib kirishgan. Biroq XX-asr davomida mamlakatda sodir boʻlgan turli qarama-qarshiliklar tufayli bu davrda Vyetnam futbolining rivojlanishi sezilarli darajada toʻsqinlik qildi. 1954-yilda Vyetnam Shimoliy va Janubiy Vyetnamga boʻlingan boʻlsa, ikkita milliy jamoa mavjud edi va ikkalasi ham alohida boshqaruv organlari tomonidan nazorat qilindi. 1976-yilda ikki davlat birlashganidan soʻng, alohida boshqaruv organlari birlashtirildi va Vyetnam Futbol Federatsiyasi deb oʻzgartirildi. 1990-yillardan boshlab Vyetnam jahon futboliga qayta integratsiya qilindi va tez orada bu sport Vyetnam jamiyatining ajralmas qismiga aylandi. Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng sermahsul va muvaffaqiyatli futbol jamoalaridan biri hisoblangan Vyetnam 2008 va 2018-yillarda ikki marta AFF chempionligini qoʻlga kiritdi. Qitʼa miqyosida terma jamoa OFK Osiyo Kubogida Janubiy Vyetnam bilan ikki marta toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Unda toʻrtta jamoa ishtirok etdi. Ular 2007 va 2019-yillarda birlashgan millat sifatida ikki marta chorak finalga chiqishgan. Hech qachon FIFA Jahon chempionatiga chiqa olmaganiga qaramay, Vyetnam 2022-yilda bir marta saralashning soʻnggi bosqichiga chiqdi va gʻalaba qozongan birinchi Janubi-Sharqiy Osiyo jamoasiga aylandi. Bu bosqichda uning asosiy raqiblari AFFdagi boshqa terma jamoalar boʻlib, ular ichida Tailand eng kuchlisi hisoblanadi.

Tarix

Dastlabki davr (1896-1954) 

Vyetnamning futbolga kirishi 1896-yilda mustamlakachi fransuz Kochichina davrida kuzatilgan. Dastlabki bosqichda sport faqat fransuz davlat xizmatchilari, savdogarlari va askarlari oʻrtasida oʻynaladi. Keyin fransuzlar mahalliy vyetnamliklarni futbol oʻynashga va ularga qiziqtirishga harakat qilishadi. Bunday usul siyosatdan chalgʻitish uchun ularga tanishtirilgan edi, natijada sport boshqa mintaqalarga, asosan shimoliy va markaziy mintaqaga tarqaldi. 1908-yil 20-iyulda Southern Luc Tan Van gazetasi birinchi marta Vyetnamning ikkita mahalliy jamoasi oʻrtasidagi oʻyin haqida xabar berdi. Birinchi futbol qoʻllanmasi 1925-yilda Vyetnamlik yoshlarni qiziqtirish uchun Fam Van Tiek ismli mahalliy vyetnamlik shifokor tomonidan nashr etilgan. 1928-yilga kelib, Vyetnamliklar Annamit sport byurosini tuzdilar va oʻsha yili ular Vyetnam futbol jamoasini Singapurdagi musobaqaga yuborishdi. Keyinchalik shimoliy va janubiy Vyetnamda koʻproq mahalliy futbol klublari tashkil etildi, ammo Ikkinchi Jahon Urushidan keyin mintaqadagi futbol klublari yanada uyushgan boʻla boshladi. Bu Vyetnam oʻzining ilk xalqaro oʻyinini Saygonda Koreyaga qarshi oʻtkazgan va 2:4 hisobida magʻlub boʻlgan vaqt edi.

Ikki Vyetnam terma jamoasi (1954-1976) 

Oʻsha paytda Vyetnam Janubiy Vyetnam va Shimoliy Vyetnam boʻlgan 2 davlatga boʻlinganida ikkita milliy futbol jamoasi mavjud edi. Janub termasi birinchi ikkita OFK Osiyo kubogi finalida (1956-yilgi Osiyo kubogi va 1960-yilgi Osiyo kubogi) ishtirok etgan va ikki marta ham toʻrtinchi oʻrinni egallagan. Ular 1959-yilda Tailandda boʻlib oʻtgan Janubi-Sharqiy Osiyo oʻyinlarida birinchi oltin medalni qoʻlga kiritdilar. Jamoa shuningdek, 1974-yilgi FIFA Jahon kubogi saralash bosqichiga kirdi va guruhdagi dastlabki oʻyinlarda Yaponiyaga 0:4 va Gonkongga 0:1 hisobida magʻlub boʻlishdan oldin tasnif oʻyinlarida Tailandni 1:0 hisobida magʻlub etdi. Jamoa soʻnggi oʻyinini 1975-yilda Malayziyaga qarshi oʻtkazib, 0:3 hisobida magʻlub boʻlgan. Ayni paytda, shimolliklar jamoasi unchalik faol emas, na OFK, na FIFAga aʼzo boʻlib, 1956-1966-yillarda koʻpincha boshqa kommunistik davlatlarga qarshi oʻynagan. Ular birinchi oʻyinini Xitoyga qarshi oʻtkazib, bosh murabbiy Truong Tan Buu qoʻl ostida 3:5 hisobida magʻlub boʻlishgan. Ular 1962-yilda Indoneziyada va 1966-yilda Kambodjada oʻtkazilgan birinchi GANEFO (Yangi Rivojlanayotgan Kuchlar Oʻyinlari) musobaqalarida qatnashdilar. Vyetnam urushi tugagandan soʻng Shimoliy va Janubiy hududlar Vyetnam Sotsialistik Respublikasi tarkibiga birlashtirilgach, ikkala jamoa ham oʻz faoliyatini toʻxtatdi. , ammo Shimoliy Vyetnam 1976-yilgacha OFK va FIFAga aʼzo boʻlmagan. Ularning ikkalasi ham FIFA aʼzosi boʻlganligi sababli (1954-yildan janubda va 1964-yildan shimolda), keyinchalik birlashgan Vyetnam terma jamoasi FIFA tomonidan ikkalasining ham vorisi sifatida tasniflangan.

Vyetnam urushidan keyingi qayta rivojlanish davri (1991-2006) 
Qayta birlashgan Vyetnam milliy futbol jamoasi 1991-yilda Filippinda boʻlib oʻtgan Janubi-Sharqiy Osiyo oʻyinlarida ishtirok etib, xalqaro futbolga qayta qoʻshildi. Oʻshandan beri ular turnirning har bir nashrida ishtirok etishdi. Yagona Vyetnam 1994-yildan beri FIFA Jahon chempionati va 1996-yildan beri OFK Osiyo Kubogi uchun saralash bosqichida qatnashib kelmoqda. Vyetnam 1974-yilda Janubiy Vyetnam saralashida qatnashgan holda, 1994-yilgi Jahon chempionati kampaniyasida birinchi marta birlashgan davlat sifatida mamlakatning birinchi FIFA Jahon chempionati saralashida ishtirok etdi. Milliy terma jamoa oʻsha paytdagi jahon chempionati kampaniyalarida muvaffaqiyat qozona olmadi, 1994 va 1998-yilgi saralash bosqichida ham bitta gʻalaba bilan muvaffaqiyatsizlikka uchradi. 1996-yilda Vyetnam birinchi (1996) ASEAN Futbol Federatsiyasi chempionatida (oʻsha paytda Tiger Cup deb nomlanuvchi) ishtirok etdi va u yerda uchinchi oʻrinni egalladi va 1998-yilda ikkinchi Tiger Cup musobaqasiga mezbonlik qildi va finalda Singapurga 0:1 hisobida magʻlub boʻldi. 2000-yildan 2007-yilgacha Vyetnam Janubi-Sharqiy Osiyo kubogini qoʻlga kiritish uchun intilishlarini davom ettirdi, lekin koʻpincha yarim finalda magʻlub boʻlish yoki guruh bosqichidan chiqib ketish bilan yakun topdi. Taxminan 1996-yilda Vyetnam Italiya giganti „Yuventus“ni taklif qilish uchun xalqaro sarlavhaga aylandi. Xanoyda oʻrtoqlik oʻyinida oʻynash uchun „Yuventus“ allaqachon 1995-96-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi chempionligini qoʻlga kiritgan. Vyetnam 1:2 hisobida magʻlub boʻlgan oʻyin mamlakat futboli rivojiga turtki boʻlgan voqea boʻldi. Vyetnam ASEAN chempionatining barchasida qatnashib, 2008 va 2018-yillarda chempionlikni qoʻlga kiritgan.

Vyetnam futbolining uygʻonish davri (2007-2009) 
Vyetnam Indoneziya, Malayziya va Tailand bilan birga 2007-yilgi Osiyo Kubogiga mezbonlik qilgan; 1990-yillardan beri Osiyo Kubogiga chiqa olmaganiga qaramay. Jamoa Malayziyadan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi, ammo guruh bosqichida Vyetnam BAAni 2:0 hisobida magʻlub etib, Koʻrfazning boshqa jamoasi Qatar bilan 1:1 hisobida durang oʻynab, amaldagi chempion Yaponiyaga 1:4 hisobida magʻlub boʻldi. Vyetnam chorak finalga chiqqan yagona Janubi-Sharqiy Osiyo va mezbon jamoa boʻldi va u yerda boʻlajak chempion Iroqqa 0:2 hisobida magʻlub boʻldi. Bu birinchi Vyetnam futboli uygʻonishining boshlanishi edi. Vyetnam birinchi marta 2008-yilda AFF chempionligini qoʻlga kiritgan, unda Tailand, Malayziya va Laos bilan „B“ guruhida ishtirok etgan. Dastlab Tailandga 0:2 hisobida imkoniyatni boy bergan Vyetnam terma jamoasi Malayziyani 3:2 va Laosni 4:0 hisobida magʻlub etdi. Yarim finalda Vyetnam amaldagi chempion Singapurni oʻz uyida 0:0 hisobida magʻlub etdi, keyin esa safarda 1:0 hisobida gʻalaba qozondi. Vyetnam finalda yana Tailand bilan uchrashdi va ularni umumiy hisobda 3:2 hisobida magʻlub etdi, safarda 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, oʻz maydonida 1:1 hisobida durang oʻynadi. Bu jamoaning jahon futboliga qayta qoʻshilganidan keyingi birinchi xalqaro sharafi boʻlardi va jamoa bu muvaffaqiyatni takrorlaguncha 10 yil kerak boʻladi. Vyetnam 2011-yilgi Osiyo Kubogi saralash bosqichini deyarli muvaffaqiyatli oʻtkazdi. Vyetnam Suriya va Livanga, shuningdek, qoʻshni Xitoyga qarshi yaxshi oʻynadi; Ammo gol urishdagi kamchilik yana bir bor Vyetnamning 2011- yilgi Osiyo Kubogiga yoʻllanmasini qoʻyib yuborishda muhim rol oʻynadi, chunki jamoa Livan ustidan atigi bir marta oʻz uyida 3:1 hisobida gʻalaba qozongan va Levant raqiblari Suriya va Livan bilan ikki marta durang oʻynagan holda uchinchi oʻrinni egalladi. Xitoyga qarshi barcha ikkita oʻyinda magʻlub boʻlganiga, jumladan Xanchjoudagi yirik 1:6 hisobida magʻlubiyatga uchraganiga qaramay, Vyetnam ikkala oʻyinda ham kamida bitta gol urdi.

Oltin avlod (2018-yildan hozirgi kungacha) 
2002-yilgi Jahon chempionatida Guus Xiddinkning sobiq yordamchisi boʻlgan Park Xang Seo Takashi Sekizuka bilan muzokaralar olib borishga urinish muvaffaqiyatsiz yakunlanganidan soʻng 2017-yilning 29-sentabrida Vyetnam terma jamoasiga yangi bosh murabbiy etib tayinlangan edi. Avvalroq VFF ham amerikalik menejer Stiv Sampson bilan bogʻlanishga urinib koʻrgan, natija bermagan. Vyetnamga kelganida, Park Hang-seo Vyetnamliklar tomonidan shubha va masxara bilan kutib olindi. Parkning Vyetnam terma jamoasi bosh murabbiyi sifatidagi ilk oʻyini xuddi shu 2019-yilgi Osiyo Kubogi saralashida boʻlib oʻtgan, unda Vyetnam 2017-yil 10-oktabrda oʻz maydonida Kambodjani 5:0 hisobida magʻlub etgan, 2017-yil 14-noyabrda esa Afgʻoniston bilan oʻz uyida 0:0 hisobida durang oʻynagan. Vyetnam terma jamoasiga 2007-yildan beri ilk bor Osiyo Kubogi-2019 yoʻllanmasini qoʻlga kiritishga imkon berdi. Biroq Parkning oʻzi jamoaning ishonchsiz oʻyini tufayli tanqid qilindi. Biroq, Vyetnam yoshlar terma jamoasining 2018-yilgi U-23 Osiyo chempionati va 2018-yilgi Osiyo oʻyinlaridagi aql bovar qilmaydigan yutuqlaridan soʻng kayfiyat tezda oʻzgarib ketdi, bu yerda Park Xang Seo U-23 va Olimpiya terma jamoasini ham boshqargan edi. Xuddi shu U-23 oʻyinchilari bilan u 2019-yilgi Osiyo Kubogi saralashida Iordaniya bilan 1:1 hisobida nursiz durang oʻynagan Vyetnam kattalar terma jamoasini shakllantirdi va ikkala jamoa birgalikda rivojlantirildi.

Murabbiylar shtabif

Futbolchilar

Hozirgi tarkib 

|-----
! colspan=9 style="background:#FF0000" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan=9 style="background:#FF0000" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan=9 style="background:#FF0000" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

Natijalar

Most capped players

Eng yaxshi toʻpurarlar

FIFAning jahon reytingi 
FIFA-ranking

Manbalar

Havolalar 
 Vietnam Football Federation official website
 Vietnam's FIFA profile from FIFA website

Singapur
Milliy futbol terma jamoalari
Osiyo milliy futbol terma jamoalari