Konung

Konung (qad.-ger *kuningaz, qad.-skand. ᚲᛟᚾᚢᛜᚱ, konungr, , cyning) – qadimgi german atamasidan kelib chiqqan boʻlib oliy hukmdor degan maʼnoni bildiradi. Bu atama Yuqori oʻrta asrlar davrida qirol tushunchasiga mos keladi (masalan, Shvetsiya qiroli Magnus Ladulos).

Etimologiya va oʻzgarishlar 
Soʻzning aniq etimologiyasi bahsli va uning bir nechta versiyalar mavjud. Ulardan biriga koʻra, *kun qarindoshlik maʼnosini bildiradi va bu hukmdorning avlodi degan maʼnoni bildiradi. Masalan, Riga qoʻshigʻida Jarlning kenja oʻgʻli Kon, yosh deb ataladi. Asl nomida bu ism. -skand. Konr ungr „yosh avlod“ degan maʼnoni anglatadi.

M. I. Steblin-Kamenskiy konung soʻzining kelib chiqishini ingr/ungr suffiks qoʻshimchasini qoʻshish orqali aniqlaydi (-saknd. Konr). Shundan kelib chiqib konung – tegishli urugʻdan kelib chiqqan, qarindosh odam degan maʼnoni bildiradi.

Boshqa nazariyalarga koʻra, *kuning-az- „qabila boshligʻi“ yoki „ayolga tegishli“ deb tarjima qilingan (-skand. kona – ayol), yaʼni ona maʼbuda, bu qirolning oliy ruhoniy maqomini aks ettiradi, ammo soʻnggi versiya juda izchil emas, bu atamaning turli tillarda rivojlanishi bilan koʻrsatilgan. Misol uchun, qadimgi ingliz tilida ayol cwene boʻlardi, gender esa va qirol cyning .

Barcha slavyan tillarida mavjud boʻlgan " knyaz " soʻzi, umumiy versiyaga koʻra, qadimgi german ildizi *kun-ing- orqali konung soʻzi bilan ham bogʻliq boʻlib, qadimgi umumiy slavyan qarzidir . Bu qarz boshqa nemis boʻlmagan tillarda ham uchraydi: fin va eston tillarida – kuningas ; Latviya – kungs (lord) va ķēniņš (qirol); Litvacha – kunigas yoki kunigaikštis ; Sami – gonagas yoki konagas ; tatar – kenaz ; va boshqalar. Bir qator hollarda qarz olish toʻgʻridan-toʻgʻri emas, balki bilvosita uchinchi tillar orqali, masalan, qadimgi rus tili orqali amalga oshirildi.

Shuningdek, shoh uchun koʻplab kenninglar mavjud, masalan, Beovulfda „uzuk beruvchi“ jangchilarga oltin uzuklarni berib, ularga minnatdorchilik bildirish usuli sifatida.

Ijtimoiy maqomi 
Riga qoʻshigʻidan koʻrinib turibdiki, koninglar odatda yarllardan soʻng kelgan. Ularning paydo boʻlishi milliy davlatchilikning shakllanishi jarayoni bilan bogʻliq. Ushbu yangi davlat tuzilmalari yarllarning hukmronlik uchun kurashi jarayonida paydo boʻlganligi sababli, davlat qanchalik kengaygan boʻlsa, bir yarl qolganlari ustidan hukmron boʻlgan. Natijada oliy va mustaqil hukmdorlarning yarllari qirollar va ularning noiblarining vassallariga aylandi.

Xristianlikni qabul qilishdan oldingi davrda koning uchta vazifani bajargan:

 Tinga paytida sudni;
 urush paytida sarkardalikni;
 qurbonliklar paytida ruhoniylikni.

Koninglarning mavqei shajaraviy boʻlgan, lekin taxtni egallash uchun u xalqning roziligiga muhtoj edi. Barcha oʻgʻillar va kelib chiqishi koning avlodidan boʻlgan odamlar humronlik unvoniga intilishlari mumkin edi (masalan, Xolugalandlik Ottar konung unvoniga intilgan). Bu holat koʻpincha ikki aka-uka bir vaqtning oʻzida koning boʻlganida, ikki tomonlama hokimiyatga olib keldi.

Dastlabki davrda qirol bir yoki bir nechta kemalarga, drujinalarga (-skand. drótt) egalik qilgan va keng yerlarga ega boʻlgan. Ikkinchisi koʻpincha feodal fuqarolik nizolariga sabab boʻldi. Baʼzi hollarda koningning yer egaliklari boʻlmagan va kemada sarson-sargardon turmush tarzini olib borgan. Bunday konunglar sekonunglar (dengiz qirollari) deb atalgan.

Ruhoniy sifatida konung oʻz harakatlarini xudolar tomonidan maʼqullanishini soʻragan. Misol uchun, Eirik Victorious Firisvellir jangining uchinchi kuni Odinga murojaat qildi. Qirol, shuningdek, Uppsala ibodatxonasi kabi muhim jamoat joylarini boshqargan. Bu majburiyatdan voz kechish koning hokimiyatiga qimmatga tushishi mumkin edi. Bu, masalan, nasroniylikni qabiladoshlariga singdirmoqchi boʻlgan Xakon bilan, shuningdek, nasroniy eʼtiqodlari tufayli qoralashda qatnashishdan bosh tortgan va 1070- yilda taxtdan agʻdarilgan Anund Gordske bilan sodir boʻldi.

Spirtli ichimliklar 
Spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish antik davr skandinaviyalarining hayotida muhim oʻrin tutgan. Spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish boʻyicha tadqiqotchi yozuvchi Mark Forsit taʼkidlaganidek, ziyofat uyi („asal xonasi“) skandinaviyaliklar orasida hukmronlik koʻrsatkichi edi. Chunki konungning asosiy vazifasi drujinani spirtli ichimliklar bilan taʼminlash edi. Shunday qilib, konung oʻz kuchini namoyish etdi. Va aksincha, zalda kimdir bilan ichganlar, sharaf qonuniga koʻra, mezbonning drujinada harbiy xizmatni oʻtagan. Alkogol soʻzma-soʻz kuch degan maʼnoni anglatadi. Spirtli ichimliklar orqali Skandinaviyaliklar sodiqlik qasamyod qiladilar. Shunday qilib, Beovulfda konung Xrodgar oʻz kuchini namoyish etish uchun oltin tomli, baland ustunlarga ega va oltin bilan bezatilgan yorqin Heorot saroyini quradi .

Yana qarang 

 Qirol
 Gubernator
 Sar
 Imperator
 Knyaz

Manbalar

Foydalanilgan adabiyotlar 

 Mark Forsayt. Kratkaya istoriya pyanstva ot kamennogo veka do nashix dney. Chto, gde, kogda i po kakomu povodu. = Mark Forsyth. A Short History of Drunkeness: A Short History of Drunkenness: How, Why, Where, and When Humankind Has Gotten Merry from the Stone Age to the Present. – Alpina Non-fikshn, 2018. – 278 p. – ISBN 978-5-91671-886-7.

Havolalar 

Yevropa tarixi
Titullar