yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Gʻaybulla as-Salom

Gʻaybulla as-Salom (taxallusi; asl ismi Gʻaybulla Salomov)(11-dekabr 1932-yil, Xatirchi tumani – 31-yanvar 2003-yil, Toshkent) — tarjimashunos olim, publitsist. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1993), filologiya fanlari doktori (1982), professor (1984).

Hayoti 
Salomov Gʻaybulla Tojiddinovich 1932-yil 11-dekabrda Samarqand viloyati Xatirchi tumanida tugʻilgan. 1956-yilda Samarqand davlat universitetining filologiya fakultetini tugatgan.

Faoliyati 
Dastlab 1956–1967-yillarda „Fan va turmush“ jurnalida boʻlim mudiri, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida aspirant, ilmiy xodim, direktor oʻrinbosari lavozimida ishlagan. Soʻng 1967–1969-yillar „Oʻzbek sovet ensiklopediyasi“da bosh muharrir oʻrinbosari sifatida; 1969–2000-yillar Toshkent davlat universiteti tarjima nazariyasi kafedrasi mudiri sifatida; 1997–2000-yillar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasida professori sifatida faoliyat yuritgan.

Ilmiy faoliyati 
Gʻaybulla Salomovning ilmiy faoliyati badiiy tarjimashunoslik, maʼnaviyat, maʼrifat va madaniyat masalalariga bagʻishlangan. „Maqol va idiomalar tarjimasi“ (1961), „Til va tarjima“ (1966), „Tarjima nazariyasiga kirish“ (1978), „Doʻstlik koʻpriklari“ (1970, N. Komilov bilan hamkorlikda), „Adabiy anʼana va badiiy tarjima“ (1980), „Tarjima nazariyasi asoslari“ (1983) kabi kitoblar muallifi.

Gʻaybulla as-Salom 2003-yilda 31-yanvarda Toshkent shahrida vafot etgan.

Adabiyotlar 
 Umirov S, Sollanib oqayotgan daryo, T., 1992;
 Gʻaybulloh as-Salom zamondoshlari xotirasida, T., 2002.
 Ey, umri aziz, T., 1997;
 Ezgulikka chogʻlan, odamzot, T., 1997.

Manba 

 

Oʻzbek tarjimonlari

Adabiyotshunoslar
11-dekabrda tugʻilganlar
1932-yilda tugʻilganlar
Gʻayratiy

Gʻayratiy (taxallusi; asl nomi Abdurahim Abdullayev) (1902.15.2 – Toshkent – 1976.17.1) – Oʻzbekiston xalq shoiri (1972). Dastlab „Namuna“ maktabi (1917—18) va oʻqituvchilar tayyorlash 2 yillik kursida (1918—19) oʻqigan. Toshkentdagi toʻliqsiz oʻrta maktabda oʻqituvchilik qilgach (1919— 23), Bokuga borib, oʻqituvchilar seminariyasida tahsil olgan (1926). Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodida ishchi va adabiyot toʻgaragi rahbari (1928—31), Oʻzbekiston davlat nashriyo-tida muharrir (1931 – 35), Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatrida adabiy emakdosh (1942), maktab oʻquvchilari saroyida adabiyot toʻgaragi rahbari (1946—76).

Ilk sheʼrlar toʻplami – „Er tovushi“ (1927). Shundan soʻng Gʻayratiyning „Yashash taronalari“ (1928), „Temp“ (1931), „Olov tanlar“ (1932), „Tanlangan asarlar“ (1934), „Sevgi“ (1939), „Oltin yoshlik“ (1940), „Asr sadosi“ (1972) kabi sheʼrlar va „Qutulish“ (1928), „Hashar“ (1929), „Qora yuraklar“ (1931), „Hikoyalar“ (1957) kabi hikoyalar toʻplamlari, „Oqin hukmi“ (1931), „Uzoqdagi yor“ (1967), „Baxmal qirgʻoq“ (1971) qissalari nashr etilgan. Gʻayratiy 30-yillar adabiy jarayonida faol ishtirok etib, shu davr gʻoyalari ifo-dalangan sheʼrlari, ayniqsa, uygʻur xalqining musibatli oʻtmishiga bagʻishlangan „Onamga xat“ (1935) va „Jinasta“ (1937) dostonlari bilan mashhur boʻlgan. Gʻayratiyning Ikkinchi jahon urushi yillarida millatchilikda ayblanib, Yozuvchilar uyushmasidan chiqarilishi uning keyingi ijodiy taqdiriga salbiy taʼsir koʻrsatgan. U oʻzini gʻoyaviy jihatdan oqlash maqsadida Hamza, Furqat va Zavqiyga bagʻishlangan „Oʻlmas qoʻshiq“, „Shoir“ (1955), „Gʻurbatda Furqat“ (1959), „Bizning Ham-za“ (1966) kabi dostonlar hamda ate-istik mavzuda hikoyalar yozgan. Gʻayratiy bolalarga bagʻishlab „Yoʻqolgan bola“ (1935), „Oʻrmon mushugi“, „Tosh-soqa kanali“ (1940) dostonlarini, „Mening yoshligim“ (1935), „Unutil-mas kunlar“ (1957), „Rustamning sar-guzashti“ (1961) qissalarini yozgan. Shuningdek, Gʻayratiyning bolalar hayotidan olingan „Omon“, „Tinchlik oʻrmoni“, „Uchrashuv“, „Oʻrmonda“, „Qanotli doʻstlar“, „Ali kichkina“, „Tugmacha-gul“ kabi pyesa va inssenirovkalari mavjud. Ularning aksari respublika qoʻgʻirchoq teatrlarida sahnalashtirilgan.

Gʻayratiy respublika oʻquvchilar saroyidagi adabiyot toʻgaragiga rahbarlik qilgan. Bu toʻgarakdagi shogirdlari orasidan keyinchalik E.Vohidov, X.Sa-loh, Yu. Shomansur, Sayyor, A.Eshonov singari shoir va yozuvchilar yetishib chiqqan.

Oʻzbekiston SSR xalq shoirlari
Oʻzbekiston xalq shoirlari
Shoirlar
Gʻalla ekinlari

Gʻalla ekinlari — doni uchun ekiladigan boshoqli ekinlar (bugʻdoy, arpa, javdar, sholi, oq joʻxori, suli va boshqalar).

!Galla elinlar

Ekinlar
Gʻaltak nerv

Gʻaltak nerv — bosh miya nervlarinit 4-jufti; hara-katlantiruvchi nerv. Gʻaltak nervning bir juft yadrosi oʻrta miyada kulrang modda markazida joylashgan, ildizi markaziy kulrang modda orqali miyaning old yelkaniga oʻtib, qarama-qarshi tomonidagi Gʻaltak nervning ildizi bilan kesishadi, miya oyoqchasini egib, miya qattiq qobigʻiga, soʻng koʻz kosasining ustki yorigʻi orqali koʻz kosasiga kirib, koʻz soqqasining ustki qiyshiq muskuliga boradi. Koʻz kosasi, gʻovaksimon boʻshliq, miya asosi kasalliklari va miyacha oʻsmasida Gʻaltak nerv faoliyati buziladi. Gʻaltak nerv falajlanganda koʻz soqqasining pastga va tashqariga harakatlanishi qiyinlashib, koʻzda gʻilaylik va ikkita qilib koʻrish - diplopiya va boshqa kuzatiladi.

Manbalar 

 

Nerv sistemasi
Anatomiya
Nevrologiya
Tibbiyot
Periferik nerv tizimi
Gʻaltakchalar

Gʻaltakchalar (Rapogisaye) - barcha chuchuk suv havzalarida oʻtroq yashaydigan koʻzli mollyuskalar oilasi. Chigʻanogʻi yassilashgan, baʼzan spiral naysimon (diametri 1,5—40 sm); kamdan-kam holda qalpoqsimon; chapga buralgan. 50 ga yaqin urugʻi, bir necha yuz xil turi bor; barcha qitʼalarda tarqalgan, lekin suv havzalarining tez oqadigan joylarida uchramaydi. Detrit va balchiq bilan oziqlanadi. Ayrim turlari shistosomatoz kasalligi gel-mintlarini tarqatadi.

Mollyuskalar
Abduali Gʻaniyev

Abduali Gʻaniyev (1931-yil 21-dekabr Toshkent – 1999-yil 8-oktabr) —  kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1995), kimyo fanlari doktori (1974), professor (1977). Oʻrta Osiyo universitetini tamomlagan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida laboratoriya mudiri (1958-yildan). Ilmiy ishlari neytron aktivatsiyasi va ekstraksiyasi usullarini qoʻllab nodir metallarning mikrokonsentratsiyasini aniqlashga oid, Gʻ. Rahbarligida aktivatsion analizning radiokimyoviy uslublari, platinoidlar, oltin va kumushni jelatina hosil qiluvchi, jumladan tio va ditiofosfat kislotalar hamda mahalliy xom ashyodan tayyorlangan reagentlar yordamida ekstratsion konsentrlash va ajratish usullari ishlab chiqilgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1982).

Manbalar 
 Metodm aktivatsionnogo analiza blagorodnnx i redkix metallov, T., 1977; Zako-nomernost transvliyaniya v kompleksnnx soyedineniyax kobalta, T., 1998.

Kimyogarlar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
1931-yilda tugʻilganlar
21-dekabrda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1999-yilda vafot etganlar
8-oktyabrda vafot etganlar
Gʻarbiy Avstraliya

Gʻarbiy Avstraliya - Avstraliya Ittifoqining gʻarbiy qismidagi shtat. Maydoni 2,53 ming km. Aholisi 1,9 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Pert shahri Yer yuzasining aksari qismi balandligi 400–500 m li choʻlli plato (Gibson, Katta Qumli, Katta Viktoriya choʻllari). Shoʻr koʻl koʻp. Shimolida savannalar bor. Gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy qismida togʻ tizmalari va massivlar uchraydi. Eng baland joyi 1226 m (Xamersli togʻi).

Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — chorvachilik, asosan, jun uchun qoʻy boqiladi. Bugʻdoy, arpa, suli ekiladi. Janubi-gʻarbida tokchilik va bogʻdorchilik rivojlangan. Shim.-gʻarbiy qismida, Ord daryosi boʻyida sugʻorib dehqonchilik qilinadi: paxta, sholi, shakarqamish ekiladi. Foydali qazil-malardan oltin, temir rudalarining yirik konlari bor. Nikel, boksit, toshkoʻmir va qoʻngʻir koʻmir qazib olinadi. Qora va rangli metallurgiya sanoatlari rivojlangan. Mashinasozlik, neftni qayta ishlash, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Yirik sanoat markazlari: Frimantl, Kuinana, Kalgurli va boshqa

 
Avstraliya
Gʻarbiy Bug

Gʻarbiy Bug yoki Bug (, , ) — Ukraina, Belarus va Polshadagi daryo (koʻp qismi Belarus va Polsha chegarasidan oʻtadi), Visla daryosining oʻng irmogʻi. Uzunligi 831 km, havzasi maydoni 73470 km. Ukrainaning Lvov viloyatidagi podolsk qirlaridan boshlanadi. Lyublin qirlarining sharqiy chekkasi boʻylab va Mazovets — Podlyasa past-tekisligidan oqib oʻtadi. Zegjin suv omboriga quyiladi. Kuzgi yomgʻirlardan toshqinlar sodir boʻladi. Eng sersuv davri — mart, aprel, eng kamsuv davri — sentyabr oyi. dekabr — mart oylarida muzlaydi. Pripyat va Neman daryolari bilan kanallar orqali bogʻlangan.

Oʻrtacha suv sarfi 160 m’/sek. Boshlanishidan 315 km davomida kema qatnaydi. Gʻarbiy Bug sohillarida Brest, Sokal, Chervonograd, Kamenka-Bugskaya, Busk shaharlari joylashgan.

Belarusdagi daryolar
Daryolar
Gʻarbiy Gat togʻlari

Gʻarbiy Gat togʻlari (Hindiston), Gʻarbiy Ghota togʻlari, Sahyadri — Hindiston yarim orolidagi togʻlar. Dekan yassitogʻligining chekka gʻarbiy, baland qismi. Uzunligi 1800 km chamasida. Eng baland joyi Anaymudi choʻqqisi (2698 m). Asosan, gneys va bazalt jinslardan tuzilgan. Gʻarbiy yon bagʻri Arabiston dengiziga zinapoyalar hosil qilib tushgan, sharqiy yon bagʻri Dekan yassitogʻligi tomon pasayib boruvchi qiya tekislik. Jan, Da Nilgiri, Anaymalay, Kardamon togʻlari bor. Shimoliy qismi qirlardan iborat. Iqlimi subekvatorial, mussonli. Shamolga roʻpara yon bagʻirlarida yillik yogʻin 2000—5000 mm, sharqida 600—700 mm. Gʻarbida doim yashil sernam va barg toʻkuvchi tropik oʻrmonlar, sharqida savanna va siyrak oʻrmonlar bor. Milliy bogʻlar tashkil etilgan.

 

Togʻlar
Pyemontcha Vikipediya

Pyemontcha Vikipediya – Vikipediyaning Pyemont tilidagi boʻlimi. Pyemontcha Vikipediya 2006-yilning mart oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Pyemontcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni – . Teranligi (bugun): Rumincha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

Statistik tarixi 
 27-mart 2013-yil 60 000 maqola.

Manbalar

Havolalar 
 Pyemontcha Vikipediyaning statistikasi
 Pyemontcha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Pyemontcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Pyemontcha Vikipediyaning mobil nusxasi

Pyemont tili
Gʻarbiy Koreya qoʻltigʻi

Gʻarbiy Koreya qoʻltigʻi - Sariq dengizdagi qoʻltiq, Koreya va Xitoy qirgʻoqlari yaqinida. Chuqurligi 50 m gacha, qirgʻoqqa yaqin qismlari sayoz. Qoyatoshli orollar bor. Suv koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi (balandligi 10 m gacha). Asosiy portlari; Nampxo, siniyju (KXDR), Dandun, Dalyan va Lyuyshun (Xitoy).

 

Qoʻltiqlar
Gʻarbiy Pontiya togʻlari

Gʻarbiy pontiya togʻlari - Turkiyadagi togʻlar, Pontiya togʻlarining bir qismi. Qizilirmoq daryosidan gʻarbda. Uzunligi 475 km. Eng baland joyi 2600 m (Dalatepa togʻi).

Togʻlar
Turkiya
Gʻarbiy Sibir neft-gazli havzasi

Gʻarbiy Sibir neft-gazli havzasi — Gʻarbiy Sibir tekisligida joylashgan, dunyo boʻyicha eng yirik neft-gazli havza. Maydoni 3,5 mln. km. Tektonik jihatdan Gʻarbiy Sibir neft-gazli havzasi-g.h. Gʻarbiy Sibir plitasida joylashgan, gʻarbda Uralning gersin burmalanishlari, sharqda Sibir plat-formasining qad. doʻngliklari, janubda Qozogʻiston, Oltoy, Tom-Kolivan, Olatov va Gʻarbiy Sayan burmalanishlarining kaledon va gersin struktu-ralari bilan chegaralangan. 1953-yil burgʻi quduqlari yordamida Ob daryosining quyi qismida dastlabki gaz koni va 6 yildan soʻng Konda daryosida neft koni topilgan. 1971-yilning mart oyiga kelib esa, 168 ta neft, gaz va gaz-neft konlari ochilgan. Havza hududi yura, boʻr, paleogen, kamroq darajada neogen davrining terrigen yotqiziqlaridan tashkil topgan. Hav-zaning neft-gazliligi yura va boʻr davri yotqiziqlari bilan bogʻliq, kesimda qumtoshlarning 40 dan ortiq mahsuldor qatlami ajralib turadi. Neftli va neft-gazli uyumlarning koʻp qismi (80% dan ortiq) 2000– 3000 m chuqurlikda; gazli va gaz-kon-densatli uyumlar (80% chamasi) 2000 m chuqurlikda toʻplangan. Hududdagi neft konlari kabi gaz konlari ham yuqori debitli (neft 200 t/sut, gaz 5 mln. m3/sut). Gʻ.Gʻarbiy sibir neft-gazli havzasig.h. nefti kimyo sanoati uchun qimmatbaho xom ashyodir. Zichligi 0.88 g/sm3dan ortiq emas, tarkibida oltingugurt miqdori kam (1,1% gacha), parafin 0,5% dan kam, benzin fraksiyalarining tarkibi yuqori (40—60%). Yura yotqiziqlaridagi neft boʻr yotqiziqlaridagiga qaraganda ancha yengil. Gaz tarkibida 90—98% metan, 1—4% ogʻir uglevo-dorodlar, 3—6% azot, 0,1—2% ugle-rod ikki oksidi mavjud.

 

Sibir
Gʻarbiy Shpitsbergen

Gʻarbiy Shpitsbergen - Shpitsbergen arxipelagidagi eng katta orol, Norvegiya hududi. Maydoni 39 ming km². Qirgʻoqlari fordli. Yer yuzining katta qismi togʻlik. Eng baland joyi 1712 m (Nyuton togʻi). Metamorfik va choʻkindi, qisman otqindi jinslardan tuzilgan. Soʻngan vulkanlar va issiq buloqlar bor. Hududining yarmidan ortigʻi muzlik (21,2 ming km²). Iqtimi arktika iqlimi. Yillik yogʻin gʻarbida 300–400 mm, markaziy qismida 200 mm. Asosan, qor shaklida yogʻadi. Oʻsimlik kam. Tosh-koʻmir qazib olinadi. Maʼmuriy markazi — Longir. Rezervatlar tashkil etilgan.

Orollar
Firuz Gʻarib

Firuz Yusupovich Gʻarib (1946.19.8. Samarqand) — immunolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1998), tibbiyot fanlari doktori (1978), professor (1983), SamTI davolash fakultetini tugatgach (1970), shu institutda oʻrganuvchi-tadqiqotchi, assistent, immunologiya boʻlimi mudiri (1970—76), Samarqand markaziy ilmiy laboratoriya mudiri (1976—80), Toshkent tibbiyot akademiyasining mikrobiologiya, virusologiya, immunologiya kafedrasi mudiri (1980—95). "Sogʻlom avlod uchun" nodavlat xalqaro xayriya jamgʻarmasi direktori oʻrinbosari (1995—97), Toshkent vaksina va zardoblar ilmiy tadqiqot instituti direktori (1997—2003), ayni vaqtda "Immunomed" firmasi direktori. Ilmiy faoliyati immunologiya, virusologiya va mikrobiologiyaga oid. Uning rahbarligida mamlakatimizda ilk bor organizmning immun holatini tiklovchi "Immunomodulin" preparati ishlab chiqildi. Oʻzbekiston immunologlari ilmiy jamiyati prezidenti (1983—90).

Manbalar 
 Splenosorbsiya u detey, T., 1995; Immunozavisimne bolezni, T., 1995.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1946-yilda tugʻilganlar
19-avgustda tugʻilganlar
Gʻaribiy (maʼnolari)

Gʻaribiy:

 Gʻaribiy (15-asr
 Gʻaribiy (shoir) (taxallusi; asl nomi Mulla Umrzoq Abduvali oʻgʻli) (1877, hozirgi
Gʻarchiston

Gʻarchiston, Garchiston, Gʻariston – ilk oʻrta asrlarla Murgʻob daryosining yuqori oqimida joylashgan togʻli viloyat. Arab manbalariga koʻra, bu viloyat shohlari „baraz banda“ yoki „shor“ unvoni bilan yuritilgan. Shu tufayli bu viloyatni baʼzan Gʻar-jash-Shor deb ham atashgan. „Gʻarchiston“ atamasi baqtriycha „gʻar“ – „togʻlar“ yoki „gʻar-cha“ – yaʼni „togʻlik“ maʼnosida, togliklar yurti, mamlakatini anglatgan. 20-asr boshida ham Oʻrta Osiyoning past-tekisliklari aholisi Zarafshonning yuqori oqimi boʻylari va Pomirdagi togʻliklarga nisbatan „gʻalcha“ atamasini qoʻllagan.

„Shohnoma“da Gʻarchiston „Gʻarchgon“ shaklida qayd etilgan. Rivoyatlarga koʻra, Eron shohi Feruz (Peroʻz) Gʻ. hokimi yordamida birodari Hurmuzd ustidan gʻalaba qozongan. 826—827 yilda Abdulloh ibn Tohir hukmronligi davrida Gʻarchiston viloyati xalifalikka 100 ming dirham va 1 yoki 2 ming qoʻy miqdorida xiroj toʻlagan. 10-asrda Gʻ. hokimlari Gʻuzganon shohiga tobe boʻlishgan. Ular somoniylarga xiroj toʻlamay, faqat sovgʻa-salom yuborganlar, xolos. Gʻ.da 10 ta shahar, qishloq va jome masjidlari boʻlgan. shaharda hokim sagyuylari, rabotlar Gʻ.ning bosh shahri Obshin (yoki bashin) Marvarrud daryosi boʻyida joylashgan. Gʻ.da yetishtirilgan sholi xuroson va Balxning boshqa shaharlariga chiqarilgan. 10-asrda Gʻ.da, shuningdek, karramiylar mazhabi tarafdorlari keng tarqalgan. Abbo-siylar xalifaligi davrida Gʻ.ning oʻz zarbxonasi boʻlgan. Gʻ.ni koʻp asrlar idora etib kelgan shoriylar sulolasi 1030 yil sulton Mahmud Gʻaznaviy tomonidan tugatilgan. 17-asrda Gʻarchiston keng, obod viloyat boʻlib, unda 50 ga yaqin qishloq, shuningdek, koʻplab togʻ qalʼalari va istehkomlari joylashgan.

Adabiyot 
 Kamaliddinov Sh. S., Isto-richeskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyazmchnsh istochnikam IX – nachala XIII vv" T., 1996.

 

Oʻrta Osiyo
Tarixiy viloyatlar
Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi

Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi — Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligi tizimiga kiradi. Oʻzdavnashrning adabiy-badiiy boʻlimlari negizida 1957-yil „Adabiyot va sanʼat nashriyoti“ nomi bilan tashkil etilgan.

1964-1966-yillarda ushbu nashriyot „Toshkent“ badiiy adabiyot nashriyoti, 1966-yildan esa „Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti“ deb nomlangan.

2002-yil 10-apreldan [[„Yozuvchi“ nashriyoti]] (1990-yildan faoliyat koʻrsatgan) va Rangli bosma fabrika bilan birlashtirilib, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi tashkil etilgan.

Asosiy faoliyat yoʻnalish mumtoz, hozirgi zamon va jahon adabiyoti namunalari, bolalar adabiyoti, ommabob va sanʼatga oid turli kitob va albomlar, risolalar, darsliklar, buklet va plakatlar chop etishdan iborat.

Nashriyotda Alisher Navoiyning 15 jildli asarlari, Firdavsiyning „Shohnoma“ asari, Mashrab, Bedil, Bobur, Nodira, Uvaysiy, Furqat kabi oʻzbek mumtoz shoirlarining, Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Fitrat, Usmon Nosir, Gʻafur Gʻulom, Oybek, Mirtemir, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov kabi yozuvchi va shoirlarning asarlari chop etilgan.

Kitob grafikasi maktabini yaratgan rassomlar: I. Kiriakidi, A. Bobrov, A. Mamajonov. D. Sirin, M. Kagarov va boshqalar albom, plakat, bukletlar va turli alabiyotlarni badiiy tomondan bezashda faol qatnashgan. Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi 2004-yilda 130 nomda 2120 ming nusxada kitob nashr etgan.

Havolalar 
 Rasmiy sayt

Oʻzbekistondagi nashriyotlar
Gʻafurbekov Toʻxtasin Botirovich

Gʻafurbekov Toʻxtasin Botirovich (1939.7.5. Fargʻona) – musiqashunos olggm. Oʻzbskisgonla xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989), sanʼatshunoslik fanlari doktori (1990), professor (1989). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1969). Sanatshunoslik institutida ilmiy xodim (1967-1973), direktor (1992— 1998), bosh ilmiy xodim, (1998). Ayni paytda Oʻzbekiston konservatoriyasida konsertmeyster (1961 —1969), oʻqituvchi (1966-yildan), kafedra (1983-1990 va 2003-yildan), xorda ishlagan (1989 – 1992). Ilmiy faoliyati oʻzbek millatini musiqa sanʼatiga hamda Gʻarb kompozitorlik ijodiyoti, jumladan, musiqiy orggentalizm masalalariga bagishlangan. Bastakorlik nazariyasiga katta hissa qoʻshgan. Maxsus darslik (mas, „Oʻzbek musiqasga garggxi“. T., 1981 va boshqa.). Oʻquv qoʻllanmalari, lugʻatlarini nashrga tayyorlagan. Bir necha xalqaro ichki anjuman qatnashchisi.

1939-yilda tugʻilganlar
Fargʻonada tugʻilganlar
5-iyulda tugʻilganlar
Musiqashunoslar
Gʻafurjon qiziq Mamayusupov

Gʻafurjon qiziq Mamayusupov (1892, Uchqurgʻon tumani Qayqi qishlogʻi — 1965, Namangan) — xalq qiziqchisi. Otasi Mamayusuf Mamayunusov ashulachi va askiyachi boʻlgan. 15 yoshidan Normat ogʻiz toʻdasida qiziqchilik qilgan. 1911 — 1915 yillar Andijonda Rustam surnaychi toʻdasida, 1918—1920-yillar boshqa turli toʻdalarda faoliyat koʻrsatgan. 1923-yildan Namanganda xalq komediyalarida kulgili, xarakterli obrazlar yaratgan, baʼzan ayollar rolini oʻynagan, dor ustida ham qiziqchilik qilgan. Chust (1931—1933), Namangan (1938-1939) teatrlarida doirachi boʻlgan. Aʼzam qiziq, Orif garmon, Ibrohim qizik, Aka Buxor, Toʻra qiziqchilar bilan hamkorlikda ishlagan.

 

1892-yilda tugʻilganlar
Uchqoʻrgʻon tumanida tugʻilganlar
1965-yilda vafot etganlar
Namanganda vafot etganlar
Ashir Gʻafurov

Ashir Gʻafurov (1876-1941) - yogʻoch oʻymakori, naqqosh. Gʻafurov ijodida islomiy naqsh, choka pardozni keng qoʻllagan, zaminni chekma usulida bezagan; dilali oʻyma eshik va darvozalar ustasi sifatida tanilgan. Oʻzbekiston xalq xoʻjaligi koʻrgazmasi (hozirgi Badiiy koʻrgazmalar direksiyasi binosi)ga 2 tabaqali eshikni tayyorlashda qatnashgan, eshik dilalari va atrofidagi hoshiya naqshlarni ishlagan (naqshlar orasida imzosi bor).

Manbalar 

1876-yilda tugʻilganlar
1941-yilda vafot etganlar
Mahmudjon Gʻafurov

Mahmudjon Gʻafurov (1917.20.10 – Toshkent – 2000.5.1) – xonanda (tenor), aktyor boʻlgan. Oʻzbekiston xalq artisti (1950), 1939-yildan Muqimiy teatrida aktyor, xonanda shuningdek, Navoiy teatri yakkaxon xonandasi (1951 – 1953). Muqimiy teatrida sahnalashtirilgan musiqali dramalarda Tohir (T.Jalilov, „Tohir va Zuhra“), Alpomish (T.Jalilov, „Alpomish“), Haydar (T.Jalilov, „Nurxon“), Subhonqul (S.Boboyev, „Vatan ishqi“), Tursunali (M.Leviyev, „Oltin kul“) kabi bosh qahramonlar obrazlari Gʻafurov ijrosida oʻzining hayotiy talqinini topgan. Navoiy teatrida Qodir (T.Sodiqov, R.Glier, „Gulsara“), Farhod (G.Mushel, Yunus Rajabiy „Farhod va Shirin“), Qays (T.Sodiqov, R.Glier, „Layli va Majnun“), Tohir (T.Jalilov, B.Brovsin, „Tohir va Zuhra“) va boshqa partiyalarda muvaffaqiyat qozongan. Keng, toʻla ovoz sohibi Gʻafurovning xonandalik uslubi yuqori dramatik mahorat, his-tuygʻularga boy, yorqin ijro, yaxlit badiiy obrazlari bilan ajralib turadi. 1960—1970 yillarda Gʻafurov ijodining boshqa yangi qirralari Shayx (T. Toʻla; I.Akbarov, „Qizbuloq“), Hotam Soliyev (Z.Fatxullin; I.Akbarov, „Kumush toʻy“) kabi xarakterli rollarda namoyon boʻldi. Ayni paytda Gʻafurov operetta ustasi sifatida ham tanilgan: Petro (N.Lisenko, „Poltavalik Natalka“), rajami (I.Kalman, „Bayadera“) va boshqalar. Gʻafurov, Navoiy, Mashrab, Muqimiy, Furqat, Maxtumquli gʻazallari bilan aytiladigan mumtoz qoʻshiqlarning mohir ijrochisi boʻlgan. Mahmudjon Gʻafurov 1988-yil „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1917-yilda tugʻilganlar
20-oktyabrda tugʻilganlar
2000-yilda vafot etganlar
5-yanvarda vafot etganlar
Gʻafurov Shamsuddin

Shamsuddin Gʻafurov (1883 - Samarqand — 1963) — meʼmor, ganchkor usta. Hunarni otasi usta Gʻafur bilan birga ishlab oʻrgangan; usta Saʼdulla, usta Abduqodirlar bilan birga ishlab malakasini oshirgan. Kalontarov uyi (1894), Bogi Baland masjidi (1900), Xoʻja Nisbatdor masjidi (1901), Shayboniyxon masjidi, Xushvaqtboy uyi (Samarqand viloyatida) va boshqalarni bezashda qatnashgan. Davlat va xusu-siy uylar qurilishida ishtirok etib, ularni ganch oʻymakorligi bilan bezadi: Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi binosi (1940), Muqimiy teatri (1942—43), Navoiy teatri (1947) va boshqalar. Gʻ. Sherdormad-rasa toqilarini tiklashda (1926), Ulugʻbek madrasasining shimoli-sharqiy minorasi muqarnaslari (1932), Tillakori madrasa, Shohizinda an-sambli (1934—45), Amir Temur maq-barasi (1943—45), Shahrisabzdagi Koʻk gumbaz masjidi, Gumbazi Sayidon (1954—55) va boshqa meʼmoriy obidalarni taʼmirlashda faol ishtirok etgan. U ^yaratgan ulgi, axta, andazalar va ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi.

Manbalar 

Kishilar:Madrasalar
1883-yilda tugʻilganlar
1963-yilda vafot etganlar
Samarqandda tugʻilganlar
Dilbarxon Gʻafurova

Dilbarxon Gʻafurova (1940.15.1, Margʻilon shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1969). 1960-yildan Margʻilon shahridagi 12-maktab, 1-maktablarda, 5-internat maktabda boshlangich sinf, 1964—1999–yillarda 1-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Oʻqituvchilar
Margʻilonda tugʻilganlar
1940-yilda tugʻilganlar
Gʻiyosiddin Pirshoh

Gʻiyosiddin Pirshoh (? -1229) — Muhammad Xorazmshohning oʻgʻli. Jaloliddin Manguberdining ukasi. 1217-yil Xorazmshoh Gʻiyosiddin Pirshohga Kermon, Kesh va Makron viloyatlarini bergan. Gʻiyosiddin Pirshoh davlati hududiga moʻgʻullar 10 ming otliq qoʻshin bilan hujum qilganda u qarshilik koʻrsatmay Iroqni talon-toroj etilishiga yoʻl qoʻyib bergan. Moʻgʻullar ketgandan soʻng, ularning oʻrniga mahalliy turkiy amirlar mamlakatni nazorat qila boshlaganlar. Gʻiyosiddin Pirshoh ularni tinchitish uchun turli harbiy darajalar bera boshlagan: amirni malik, malikni esa xon darajasiga koʻtargan. Gʻiyosiddin Pirshoh davlat ishlariga layoqatsiz boʻlib, bu ish bilan onasi Bakluyo shugʻullangan, shu sababli u Turkon xotun kabi Xudovandi Jahon laqabini olgan. Raiyat saltanatdagi beboshlik, adolatsizlikdan norozi edi. Jaloliddin Hindistondan qaytgach, bular barham topgan.

Gʻiyosiddin Pirshoh Jaloliddinning Gruziyaga qilgan yurishida (1225) qatnashib qoʻshinning soʻl qanotini boshqargan. 1227-yil moʻgʻullarning Bayju noʻyon, Taynal noʻyon va boshqa rahbarligidagi qoʻshini bilan Isfahon yaqinida boʻlgan jangda Gʻiyosiddin Pirshoh xiyonatkorona ravishda oʻziga tegishli askarlar va Jaloliddinning Jahon Pahlavon elchi boshchiligidagi harbiy qismi bilan jang maydonini tark etgan. Gʻiyosiddin Pirshoh Hindistonga yoʻl olib, u yerdan xalifaga elchi yuborib akasini tark etgani, xalifalikka qoʻshni boʻlib yashamoqchiligini bildirgan. Huzistondan Alamut, soʻng Kermonga Baroq hojib huzuriga qochgan. Biroq Xorazmshoh Muxammadning yaxshiliklarini unutib zoʻrlik bilan Gʻiyosiddin Pirshohning onasiga uylangan, bir ozdan keyin ularni oʻziga nisbatan suiqasd qilishda ayblab onasini, vazir Karim ash-Sharq va Jahon Pahlavon elchini qatl ettirgan, Gʻiyosiddin Pirshohni esa qalʼaga qamab qoʻygan va keyinchalik oʻldirib boshini mogʻullarga shunday noma bilan yuborgan "Sizlarning ikkita dushmaningiz bor edi, endi esa bitta(yaʼni Jaloliddin) qoldi".
Gʻizollar

Gʻizollar, ohular — quvushshoxlilar oilasiga mansub sut emizuvchilar urug'i. Uzunligi 85–170 sm, yagʻrinidan balandligi 50–110 sm, shoxi erkagi va urgʻochisida (jayranning urgʻochisi shoxsiz) lirasimon, uzunligi 25–80 sm. 12 turi bor. Afrika, Gʻarbiy Osiyo, Markaziy, Oʻrta va Janubiy Osiyoda tarqalgan. Choʻl, dasht, oʻrmon-dasht, tekislik va togʻli hududlarda (3.5 ming m balandlikkacha) yashaydi. Oʻzbekistonda 1 tur – jayran tarqalgan. Gʻizzollar soni kamayib ketgan, bir qancha turi Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga kiritilgan.

 
Hayvonlar
Gʻirot

Gʻirot, Gʻirkoʻk — "Goʻroʻgʻli" turkumi dostonlaridagi afsonaviy ot obrazi. Dostonlarda tasvirlanishicha, Goʻroʻgʻlini emizgan baytal bilan Xuroson koʻlidan chiqib kelgan aygʻir ("suv oti")dan urgʻochi qulun tugʻiladi. Goʻroʻgʻli bu qulunni tarbiyalab voyaga yetkazadi va uch yashar boʻlgach, Rayhon arabning tulporlaridan nasl oladi. Natijada Gʻirkoʻk tugʻiladi. U yetti kunlik boʻlganida, onasi oʻladi. Goʻroʻgʻli unga turli hayvonlar sutini berib parvarishlab, tulpor qilib yetishtiradi. Gʻ. — fantastik uslubda yaratilgan obraz. U gapga tushunadi, zarur paytda qahramon (Goʻroʻgʻli)ga yoʻl-yoʻriq koʻrsatadi, ehtiyot qiladi, dushmanlarni tishlab, tepib qaytaradi. Qahramon boshiga kulfat tushganda achinadi, yigʻlaydi; yarador boʻlib, ustida behush qolgan egasini bexatar yerga eltadi, qoʻriqlaydi, u asirga tushib qolsa, eliga xabar beradi va hokazo.

Otlar
Gʻishtli masjid

Gʻishtli masjid — Qoʻqon shahrida joylashgan mahalla masjidi hisoblanadi . XX asr Fargʻona meʼmorchiligi namunasi, shahardagi eng yosh masjidlardan biri. Masjidning yozgi qismi shiftlari va kirish qismining bezaklari oʻziga xosdir. Qoʻqondagi meʼmoriy yodgorlik (XX asr boshi) hisoblanadi. Masjid xonaqoh va ayvondan iborat boʻlib, mahalliy ustalar tomonidan pishiq gʻishtdan barpo etilgan. Ayvon shifti islomiy naqshlar bilan bezatilgan, bezash ishlarida qizil va yashil ranglardan koʻproq foydalanilgan. Masjidning ikki qator qilib qurilgan 12 ta qirrador yogʻoch ustunlarining yuqori qismi turli shakldagi oʻziga xos naqshlar bilan bezatilgan.

Shahar tuzilishi 
Qoʻqon shahri XX asrdan boshlab turli nomlar ostida Buyuk Ipak yo‘lidagi muhim savdo nuqtalaridan biri sifatida tanilgan, ammo shaharning eng gullab-yashnagan davrlari XVIII asrga, yaʼni shahar Qo‘qon xonligining poytaxtiga aylangan davrlarga to‘g‘ri keladi. Qo‘qon shahri oʻzining qadimiyligini saqlab qolgan, hozirgi kunga kelib 2 qismdan, yaʼni yangi va eski qismlardan iborat. Shaharning yangi qismida XIX asrda savdo korxonalari, maʼmuriy binolar, banklar, sanoat binolari qurilgan boʻlsa, eski qismida xon saroyi Oʻrda, xalq turar-joy meʼmorchiligi yodgorliklari, masjidlar, madrasalar va boshqa turli yodgorlik binolari barpo etilgan. XIX asr oxiri — XX asr boshlarida bunyod etilgan binolarning deyarli barchasi hozirgi kunda ham saqlanib qolgan. Gʻishtlik masjid XX asr boshlarida Qoʻqonning diqqatga sazovor maskanlaridan biri hisoblangan.

Masjid tavsifi 
XX asr boshlarida mahalliy hunarmandlar oʻz hududlari aholisi — Gʻuzor ahli uchun „Gʻishtlik“ yoki „Gʻisht“ deb nomlangan pishgan gʻishtdan masjid qurdiradilar. Masjid nosimmetrik bino boʻlib, uning sharq tomonida ochiq ayvon va uning maydoniga teng (7,8 x 18,4 m) boʻlgan zal qurilgan.

Masjidning kirish qismi — darvozaxona deb atalib, qurilishi va bezaklari jihatidan barcha binolarning uygʻunlashuvidan iborat. Darvozaxonaning oʻzi uch qismdan iborat boʻlib, toʻrtta baland gumbazli, olti burchakli chiroqlar kirish qismini yoritib turishga xizmat qiladi. Darvozaxona dekoratsiyasi mozaika usulida chizilgan katta geometrik naqshlardan iborat boʻlib, mayolika uslubidagi nozik va kichik bezaklar bilan uygʻunlashtirilgan. Darvozaxonani bezashda qoʻllangan naqshlar Farg‘ona matolari — xon atlasini eslatib yuboradi.

Masjidning ichki qismi 
Masjidning ichki qismi 2 qismdan: qishki va yozgi qismlaridan tashkil topgan. Qishki qismida, shuningdek, ayvonning gʻarbiy qismida ham mehroblar joylashgan. Yozgi qismning shifti tekis boʻlib, uni ikki qator 12 ta burchakli ustunlar oʻrab turadi. Masjid dizaynida qisman rus muhandislarining ham taʼsirini koʻrish mumkin. Shuningdek, masjidning dekorativ bezaklari ham alohida ahamiyatga ega.

Adabiyotlar 

 846-son 04.10.2019. Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obʼektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida
 Azimov I. Arxitekturnie pamyatniki Ferganskoy dolini. Tashkent. 1982.
 Bobobekov X., Mansurova M. Arxitekturnie pamyatniki Kokanda. Tashkent. 2014.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Qoʻqon
Gʻovasoy

Gʻovasoy  – Namangan viloyatidagi daryo. Chatqol tizmasining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 96 km. Havzasining maydoni 657 km². Ohangaron platosida chuqur dara hosil qilib oqadi. Gʻova qishlogʻi yaqinida daryo suvi ariqkanallarga olinadi, Sirdaryoga yetmasdan togʻ oldi tekisliklarida tugaydi. Daryo havzasida (2600-2700 m balandlikda) ikkita koʻl boʻlib, daryo suvining bir qismi shu koʻllardan chiqadi. Gʻovasoyning oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi 6,3 m’/sek. Qor va muzlik suvlaridan toʻyinadi. Daryo suvining 21% ni sizot suvlar tashkil qiladi. Vegetatsiya davrida yillik suv oqimining 87% oqib oʻtadi. Mart – avgust oylarida suvi koʻpayadi. Gʻovasoy suvidan Namangan viloyati, Chust va Pop tumanlari ekin maydonlari sugʻoriladi.

Oʻzbekistondagi daryolar
Qirgʻizistondagi daryolar
Namangan viloyati
Gʻoz

Gʻoz, xonaki gʻoz – oʻrdaksimonlar oilasiga mansub parranda turi. Yevrosiyoning tundra va oʻrmon tundra zonasida yashovchi kulrang turi gʻozlarning urugʻboshi hisoblanadi. Gʻoz parhez goʻshti uchun deyarli barcha mamlakatlarda boqiladi. Gʻozning tana tuzilishi qayiqsimon, boʻyni uzun, oyoq barmoqlari suzuvchi parda bilan oʻralgan. Tumshugʻining shakli har xil(toʻgʻri, qayrilgan, choʻqqaygan kabi). Ayrim gʻozlarining tumshugʻi ustida doʻmbogʻi bor. Patlarining rangi oq, kulrang, qoʻngʻir, dogʻli boʻladi. Tumshugʻi sargʻish-qizil. Kamdan-kam qora. Pat qoplami tigʻiz, sovuqdan yaxshi himoya qiladi. Gʻozlar boshqa xonaki parrandalarga nisbatan kechroq (34-44 haftaligida) jinsiy yetiladi. Xoʻjalikda 3-4 yil foydalaniladi (ayrim hollarda 5 yil). Toʻdada 3-4 ta urgʻochi gʻozga 1 ta erkak gʻoz qoldiriladi. Urgʻochi gʻoz 265-350 kunligida iqlim sharoitlariga koʻra (qishda, bahorda) tuxumga kiradi. Bir mavsumda 30-50 (baʼzan 100 tagacha) yoki undan koʻp tuxum qiladi. Joʻjasi 29-30 kunda tuxumdan chiqadi. Gʻozning xitoy, kuban zotlari birinchi yili foydalanishda eng mahsuldor hisoblanadi. Voyaga yetgan erkak gʻozlarning vazni 5-8 kg (15), urgʻochilariniki 4-7 (12) kg gacha. Yaxshi boqilgan gʻozlar 9 oyligida (3.5-4,5 kg) goʻshti uchun soʻyiladi. Asosan, goʻshti uchun boqiladi (goʻshti tarkibida 16% oqsil, 35% ga yaqin yogʻ bor). Goʻsht ishlab chiqarish uchun yirik kulrang, kuban, xolmogor, italiya, reyn zotli gʻozlar boqiladi. Pati va momigʻi sanoat uchun qayishqoqligi, suv oʻtkazmasligi, issiqlik oʻtkazuvchanligi, chidamliligi tufayli qimmatli xomashyo hisoblanadi. Gʻozlar maxsus fermalarda boqiladi. Yosh joʻjalari goʻsht uchun 9 haftaligida soʻyiladi. Naslchilik toʻdalarida katta yoshli gʻozlar bir yilda 130 kg toʻla qimmatli aralash yem bilan boqiladi. Bir sutkada bitta gʻoz uchun ozuqa ratsioni (grammda): don – 150-200, kunjara va shrot – 15-20, yashil va shirali ozuqalar – 400-500, oʻt uni – 20-30, achitqi yem – 7-10, mineral ozuqalar.

Ayrim mamlakatlarda (Vengriya, Polsha, Fransiya kabi) sanoat parrandachiligida land, tuluza, italiya. reyn, venger zotli gʻozlar koʻp boqiladi.

 

Uy hayvonlari
Gʻozi Yunus

Gʻozi Yunus (taxallusi; asl nomi Yunusov Gʻozi Mahammad) (1889, Toshkent – 1942, Vologda, Rossiya) – dramaturg, tanqidchi, jurnalist, tarjimon.

Biografiyasi 
Baroqxon-Navroʻz Ahmad madrasasida tahsil olgan. „Turon“ truppasida ishtirok etgan. „Ochlarga yordam qoʻmitasi“da sarkotib (1917). 1918—20 yillarda „Ishchilar dunyosi“ va „Turk ROSTA“da boʻlim mudiri va masʼul muharrir. „Mehnatkashlar tovushi“ gaz. tashkilotchisi va masʼul muharriri (1919). 1920—24 yillarda „Ishtirokiyun“, „Qizil bayroq“, „Turkiston“ gaz.larida adabiy xodim, masʼul muharrir, boʻlim mudiri. 1923-yilda „Mushtum“ jur.ni tashkil etgan. Shuningdek, 1918—20 yillarda „Nashri Gʻozi Yunus“ xususiy nashriyotini tashkil qilgan va ilmiy-badiiy asarlarni chop etib. tarqatgan. 20-yillar 2-yarmida magbuotda shoʻro hukumati siyosatini fosh etuvchi maqola. reportaj, hajviyalar eʼlon qilgani uchun firqadan oʻchirilib. ishdan boʻshatilgan. 1926—37 yillarda „Qizil Oʻzbekiston“ gaz.da, „Oʻzdavnashr“da, „Qishloq xoʻjaligi“ jur.da musahhih.

Gʻ.Yu. milliy matbuotda faol qatnashgan. U „Gʻus“. „Gʻurt“, „Qoʻrqoq ayyor“, „Bogʻbon“, „Toʻqmoq“, „Sha-paloq maxdum“ kabi 30 dan ortiq taxallus qoʻllagan. U matbuotda milliy teatr, dramaturgiya. rejissu-ra, ijrochilik sanʼatining dol-zarb muammolarini koʻtargan. „Zahhoki Moron“ (4 pardali drama, 1920), „Turma xotiralari yexud haqsizlik kasofati“ (sheʼriy dos-togʻq 1917) kabi asarlar mualli-fk. V.Bartoldning „Is.tom tari-xi“, L.Tolstoyning „Bo.talik“ va boshqa asarlarni oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

1937-yilla qamoqqa olinib. Vologda viloyatiga surgun qilingan. 1942-yilda ochlikdan vafot etgap. 1957-yil 22-yanvarda oqlangan.

Sirojiddin Ahmedov.
Saodat Gʻoziyeva

Saodat Gʻoziyeva (1945.10.3, Izboskan tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutini tugatgan (1968). 1964-yildan Izboskan tumanidagi P-, 1-maktabda matematika oʻqituvchisi, 1983-yildan Poytug sh. xadq taʼlimi boʻlimi metodika kabineti mudiri, 1987-yildan Izboskan tumanidagi 12-maktab direktori.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Gʻoziy

Gʻoziy yoki Muhammadgʻoziy (XVIII asrning 2-yarmi — Qoʻqon — 1818-yil) — shoir.

Hayoti 
Buxoro madrasalarida oʻqigan. Qoʻqondagi Madrasai Mirda mudarris, mufti boʻlgan. Akmal Xoʻqandiyning yaqin doʻsti. Oʻzbek va fors tillarida ijod qilgan. Fuzuliyni oʻziga ustoz bilgan. Sheʼrlarining mazmuni bilan ham, dunyoga, atrof-muhitga munosabatini koʻrsatishda, badiiy sanʼatlardan foydalanishda ham Fuzuliy yoʻli, uslubini qoʻllagan. uning gʻazallariga muxammaslar bogʻlagan. Koʻproq lirik gazallar, taʼrix-sheʼrlar yozgan, devon tuzgan. Lirik sheʼrlarida inson qalbining kechinmalarini, orzu-istaklarini, quvonch va qaygʻularini kuylagan, chin insoniy muhabbat, goʻzallik va sadoqat, insonparvarlik va adolatparvarlikni ulugʻlagan.

Gʻoziy sheʼrlari 18-asrningʻ 2-yarmi — 19-asr boshlaridagi ijtimoiy hayotning haqqoniy manzarasini koʻrsatishga, adabiy hayotda mavjud boʻlgan turli yoʻnalishlarning mohiyatini toʻlaroq yoritishga xizmat qiladi. Ijtimoiy lirikasida esa oʻsha davrda hukm surgan adolatsizlikdan, haqsizlikdan, baxtsiz toleidan shikoyat qiladi ("Bukuldi qomatim...", "Devonamen..." va boshqalar). Taʼrix-sheʼrlari asosan ruboiy tarzida yozilgan boʻlib, koʻpchiligi shahar aʼyonlari va yirik amaldorlarning vafotiga bagʻishlangan. Didaktik mavzudagi asarlarida inson fazilatlarini yuqori tutish, hayotla kamtar boʻlish, inson qadrini yerga urmaslik, oʻz qadr-qimmatini saqlash zarurligi taʼkidlangan. Anʼanaviy "shiru shakar" usulida musaddas va mustazod-tarjeʼ-bandlar ham yozgan; mustazodlarining ayrimlari original usulda yozilgan.

Gʻoziy devonining 4 qoʻlyozma nusxasi bizgacha yetib kelgan, ular Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. №121, 6117, 2296, 11) va Rossiya Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik instituti Sankt-Peterburg boʻlimi (inv. №109) da saqlanadi.

Adabiyotlar 
 Qayumov A., Gʻoziy, T., 1959;
 Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 4-j., T., 1978;
 Qayumov P., Tazkirai Kayyumiy. T.. 1998

Havolalar 

Shoirlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Fargʻona madrasalarida mudarrislik qilganlar
Qoʻqon madrasalarida mudarrislik qilganlar
Norboʻtabiy madrasasida mudarrislik qilganlar
Gʻozonxon

Gʻozonxon (1271-1304) hulokuiylar sulolasidan boʻlgan Eron hukmdori (elxoni) (1295—1304). Oʻsmirlik chogʻidayoq Xuroson noibligiga tayinlangan. 1295-yil Elxon Bayduga qarshi isyon koʻtarib taxtni egallagan. Buddaviylik taʼlimini olgan, lekin Eron zodagonlari va ruhoniylari, koʻchmanchi moʻgʻul zodagonlarining koʻmagiga ehtiyoj sezgan va  Islomni qabul qilgan va uni qaytadan davlat diniga aylantirgan. 1299-1303-yillarda Gʻ.Suriyaga 3-marta harbiy yurish qilgan. Moʻgʻullar istilosi va dastlabki elxonlar siyosati natijasida vayron boʻlgan mamlakat iqtisodini qayta tiklash maqsadida Gʻ. vaziri Rashi-duddin yordamida bir qator islohotlar oʻtkazgan. Gʻ. harbiy xizmatga jalb etilgan barcha moʻgʻullarga iqto ajratish haqida farmon chiqargan.  Dehqonlarni yerga biriktirilishi va boshqa yerga oʻtishini man etuvchi moʻgul xonlari tomonidan joriy etilgan farmonni tasdiklagan. Gʻ. davrida kanallar qazilgan, Tabriz yaqinida rasadxona va kasalxona qurilgan. Gʻ. olimlarga homiylik qilgan.
Gʻozsimonlar

Gʻozsimonlar – qushlar turkumi. Palamedeyalar va oʻrdaksimonlar oilasiga boʻlinadi. 150 turi maʼlum. Yirik va oʻrtacha kattalikdagi suv ekosistemalarida yashaydi. Antarktidadan tashqari hamma qitʼalarda tarqalgan. Koʻpchiligi monogam. Tuxumlarini, asosan, modasi bosadi. 2–3 yilda voyaga yetadi. Koʻpchilik turlari uzoq migratsiya qiladi. Suvda yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. Tez uchadi. Bir necha turi ov obʼyekti hisoblanadi. Suv havzalaridan intensiv foydalanish gʻozsimonlar sonining kamayishiga sabab boʻlmoqda. Oʻzbekistonda Gʻozsimonlarning 36 turi uchraydi. Vishildoq va qiyqiroq oqqushlar, oq peshonali kichik gʻoz, qiziltomoq gʻoz, marmar churrak, olaqanot, oqbosh oʻrdak va boshqa turlari Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

Qushlar
Joʻra Gʻoyibov

Joʻra Yomgʻirovich Gʻoyibov (1942.16.12, Tojikiston Respublikasining Qoʻrgʻontepa viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Leninobod pedagogika institutini tugatgan (1970). 1970-yildan Qoʻrgʻontepa viloyatining Xoʻjamaston tumanidagi 7-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi, 1978-yildan 26-maktabda direktor. 1983-yildan Qashqadaryo viloyatining Nishon tumanidagi 4-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi. "Qalb javohiri", "Men seni kuylayman", "Tallimarjon boychechagi", "Tuygular jilosi", "Armonli dunyo" sheʼriy toʻplamlari, "Oʻlib tirilgan odam" hikoyalar toʻplami muallifi.

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1942-yilda tugʻilganlar
16-dekabrda tugʻilganlar
Gʻoliblar

Gʻoliblar – Jizzax viloyati Arnasoy tumanidagi shaharcha, tuman markazi. Tuman hududidagi mahallalar ichida tuman markaziga eng yaqin joylashgan mahalladir. Tumanning janubiy hududida 60 km uzoqlikda joylashgan. Mahallaga eng yaqin temir yoʻl stansiyasi Doʻstlik hisoblanadi(15 km), viloyat markazi (Jizzax shahri) dan 65 km shimolda joylashgan. Umumiy aholisi 10 ming kishiga yaqin boʻlib, tez suratlarda oʻsib bormoqda. Paxta tozalash zavodi, MTP, avtokorxona, qurilish tashkilotlari, kichik, oʻrta biznes korxonalari va mikrofir-malar, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari faoliyat koʻrsatadi. Umumiy taʼlim maktablari, kasb-hunar kolleji, tuman markaziy kutubxonasi va uning tarmoqlari, klub muassasalari, madaniyat uylari bor. Tuman markaziy kasalxonayei va uning boʻlimlari, poliklinika, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi.

Joylashuvi 
Goliblar Och dasht deb nomlanuvchi tekislikda joylashgan. XIX asrning oʻrtalarigacha amalda choʻl boʻlgan bu yarim choʻl hududi hozirda toʻliq qishloq xoʻjaligi erlari bilan band boʻlib, bu sugʻorish tufayli amalga oshirilmoqda. Gʻoliblarda mahalliy kanallar orqali suv oqimini tartibga soluvchi Oqbuloq kollektori mavjud. Gʻoliblar – yosh aholi punkti. U allaqachon Sovet davrida tashkil etilgan va 1975-yilda Arnasoy tumanining maʼmuriy markaziga aylandi. Dastlab, qishloq taniqli chex kommunist jurnalisti Yuliy Fuchik nomi bilan atalgan (u bir muncha vaqt Oʻzbekistonda yashagan), ammo 1990-yillar boshida aholi punkti Goliblar, yaʼni „gʻoliblar“ degan maʼnoni anglatadi.

Qishloqda intensiv qishloq xoʻjaligidan tashqari, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari, davlat sektori muassasalari, shuningdek, taʼlim va tibbiyot muassasalari joylashgan.

Eng yaqin shaharlar 
Gʻoliblar mahallasiga eng yaqin joylashgan lokatsion hududlar Zafarobod 12 km, „Paxtakor“ 21 km, Gagarin 30 km, Paxtaobod 30 km, Uchtepa 32 km, Jizzax 41 km, Yangiqishloq 42 km, Sardaba 45 km, Jetisay 48 km, Qozogʻiston, Gallyaaral 57 km, Dashtobodc65 km, Dehqonobod 69 km, Navroʻz 69 km, Doʻstlik 71 km, Zomin 73 km, Marjonbuloq 73 km, Baxt 73 km, Guliston 75 km, Sirdaryo 76 km, Yangiyer 84 km uzoqlikdagi shaharlar hisoblanadi.
Bundan tashqari ushbu hududda Abdulla Qahhor nomidagi 8- umumiy oʻrta taʼlim maktabi, 5-sonli musiqa va sanʼat maktabi kabi oʻquv dargohlari mavjud.

Manbalar 

Arnasoy tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Gʻubdintogʻ

Gʻubdintogʻ, Habduntogʻ - janubiy Nurota togʻlaridagi (Samarqand viloyati) tizma. Shimolida Qoʻytosh botigʻi orqali Nurota tizmasidan ajralib turadi, janubida Zarafshon vodiysi bilan chegaralangan. Gʻarbdan sharqqa 30 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha balandligi 700–1000 m. Eng baland joyi 1672 m. Yon bagʻirlari soy, quruq oʻzan va jarliklar bilan kesilgan. Gʻubdintogʻ paleo-zoy davri slanets, qumtosh, ohaktoshlaridan tashkil topgan antiklinal strukturadir. Iqlimi kontinental, quruq, qishi nisbatan sovuq, yozi issiq. Yillik yogʻin 500 mm gacha. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2°, iyulniki 20—25°. Gʻubdintogʻning yon bagʻirlarida tipik va toʻq boʻz, suvayirgʻich qismida chymli, jigarrang tuproqlar tarqalgan. Dashtga xos turli oʻt oʻsimliklari va soylar boʻyida butalar oʻsadi. Togʻ etaklari va yon bagʻirlarining quyi qismlari bahorikor dehqonchilikda va yaylov sifatida foydalaniladi. Gʻubdintogʻning sharqiy qismida Marjonbuloq oltin koni bor.

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Samarqand viloyati geografiyasi
Jizzax viloyati geografiyasi
Gʻuzor

Gʻuzor — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyati  Gʻuzor tumanidagi shahar (1977-yildan), tuman markazi. Aholisi 49,7 ming kishi (2022).

Tarixi 
Gʻuzor koʻp asrlik tarixga ega. Manbalarda shahar nomi Huzor, Gʻuzor deb yuritiladi.  Buxoro amirligidagi mavjud 27 beklikning biri boʻlgan. 1977-yilda Gʻuzorga shahar maqomi berilgan, bungacha qishloq sifatida yuritilgan. Gʻuzorda polyaklar harbiy qabristoni bor.

Geografiyasi 
Gʻuzor Qarshi shahridan 58 km janubi-sharqda,  Qashqadaryoning irmogʻi boʻlgan Gʻuzordaryo boʻyida joylashgan. Shaharda shu nomdagi temir yoʻl vokzali (3 km) mavjud. Qarshi, Kitob, Qumqoʻrgʻon temir yoʻllari Gʻuzor temir yoʻl bekatida tutashadi.

Sport 
„ Shoʻrtan“ futbol jamoasi Gʻuzor sharafini himoya qiladi. Jamoa Oʻzbekiston Pro ligasi vakili. Shoʻrtan 2010-yil Oʻzbekiston Oly ligasida 4-oʻrin, 2014-yil Oʻzbekiston Birinchi ligasi gʻolibi boʻlgan. 2010-yil Oʻzbekiston kubogi bahslarida finalgacha yetib borgan.

Iqtisodiyoti 
Qishloq xo‘jaligi xom ashyosini qayta ishlash, qurilish tashkiloti, kimyo va agrokimyo korxonalari. Yengil sanoat korxonalari shaharda joylashgan.
https://sgcc.uz/uz/products/index

Ijtimoiy soha 
Umumiy taʼlim maktablari, litseylar, kasb-hunar kollejlari bor. Tuman markaziy kutubxonasi, klub muassasalari, madaniyat uylari, madaniyat va istirohat bogʻlari mavjud. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Gʻuzor yonidan Katta Oʻzbekiston trakti oʻtgan. Gʻuzordan Qarshi, Samarqand va boshqa shaharlarga avtobus va marshrutli taksilar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Gʻuzor tumani
Gʻul

Gʻul – 1) oʻrta asrlarda turkiy xalqlar va moʻgʻullar qoʻshinining markazida va qanot (flang)lar oldida, podshoh, xon huzurida turuvchi maxsus harbiy qism. Arabcha qalb deyilgan. Markazda turuvchi Gʻululugʻ Gʻul, qanotlardagisi esa kichik Gʻul deb atalgan. Harbiy yurish vaqtida qorovul oldiga ham Gʻul qoʻyilgan. Katta (ulugʻ) Gʻulga xonning oʻzi yoki tajribali amirlaridan biri qoʻmondonlik qilgan; 2) bandilarning oyoq va boʻyniga kiygizib qoʻyiladigan jazolash asbobi; kishan.

Atamalar
Gʻulja

Gʻulja (Qulja, Inin) — Xitoy Xalq Respublikasining shimoliy-g‘arbiy qismidagi shahar. Sintszyan — Uygʻur muxtor rayonida, Ili — Qozoq muxtor viloyatining markazi. Ili daryosi vodiysidagi muhim iqtisodiy markaz. Aholisi 368 800 kishi (2010-yil). Qishloq xoʻjaligi rayonining savdo markazi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari, muzey mavjud. Chorvachilik mahsulotlari qayta ishlanadi. Gilam toʻqiladi. Shahar yaqinidagi konlardan uran, volfram va boshqa rangli metall rudalari, asbest va grafit qazib olinadi. Shahar atrofida mevali bogʻlar barpo qilingan. Shahar yangi va eski qismdan iborat: anʼanaviy hovlilardan iborat va koʻchalari chiroqsiz boʻlgan mahallalar bilan bir qatorda yangi zamonaviy va koʻp qavatli imoratlar koʻp qurilgan. Turizm markazlaridan. G‘uljaning aholisi asosan uygʻur , xan , xuey va qozoq, shuningdek, moʻgʻul, xibe, oʻzbek, rus hamda boshqa millat vakillaridan iborat.

Shahar oʻrnida qadimda Lama ibodatxonasi boʻlgan. Gʻulja toponimining etimologiyasi ham shu ibodatxona nomi bilan bogʻliq. Biroq mahalliy xalq oʻrtasida saqlanib qolgan maʼlumotlarga koʻra, Gʻulja — arxar soʻzining qadimiy turkiy nomidir. Shaharda 2400–2500-yil muqaddam misdan yasalgan arxar haykali topilgan. Bu esa Gʻulja toponimining tarixi miloddan avvalgi 5-asrga borib taqalishini koʻrsatmoqda. Gʻulja va uning atrofida topilgan 3 ming yillik tarixga ega arxeologik buyumlar (oltin va misdan yasalgan hayvon va odamlar haykalchalari, maishiy buyumlar va boshqalar), 2400 yillik tarixga ega mis koni shahar nisbatan yosh boʻlsa-da, bu yerda qadimdan rivojlangan madaniyat mavjud boʻlganini koʻrsatadi. Chingizxonning 2-oʻgʻli Chigʻatoy hukmdorligi davrida shaharda hunarmandchilik rivojlandi. Jungʻariya xonligi davrida (1635-1755) xon oʻrdasi Gʻuljaga yaqin yerda joylashgan. Manchjurlarning Sin imperiyasi G‘uljada Sharqiy Turkistonni boshqargan oʻz harbiy qoʻmondoni va qoʻshinlarini joylashtirgan. Oʻsha davrda Gʻulja atrofida 6 qalʼa qurilgan. 18-asrda shahar, ayniqsa, rivojlandi. 1933-yilgi "3 viloyat (Ili, Tarbagʻatoy, Oltoy) inqilobi" davrida Gʻulja hukumat markazi edi.

Xitoy shaharlari
Gʻulja tekisligi

Gʻulja tekisligi - XXRning gʻarbiy qismidagi tekislik, Sin-szyanUygʻur muxtor rayonida. Ili daryosining yuqori oqimidagi vodiysi, Boroxoro togʻi va Ketmon togʻ oldi tekisliklari Gʻulja tekisligi tarkibida. Balandligi 670–800 m. Yillik yogʻin 225 mm. Ili daryosi vodiysi, asosan, dasht landshaftidan iborat. Togʻ oldi tekisliklarida har xil boshokli oʻtlar oʻsadi. Katta qismi oʻzlashtirilib, sugʻorib dehqonchilik qilinadi. Aholi zich joylashgan. Mevali bogʻlar bor.

 

Xitoy geografiyasi
Sinszyan-Uygʻur muxtor rayoni