yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Oʻzbekiston Kamolot Yoshlar Jamgʻarmasi

Oʻzbekiston Respublikasi „Kamolot“ yoshlar jamgʻarmasi Oʻzbekiston yoshlarining nodavlat xayriya-jamoat birlashmasi boʻlib, 1996 yil 17 apreldagi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni bilan tashkil topgan. 

Jamgʻarmaning asosiy vazifasi – yoshlarning iqtisodiy, siyosiy, maʼnaviy, madaniy, xuquqiy manfaatlari va ehtiyojlarini oʻrganish, ularni qondirish yuzasidan dasturlar tuzish, hayotga tadbiq etish, davlat, hukumat dasturlari, islohotlarni bajarishga koʻmaklashish, yoshlarni Konstitutsiya, qonunlar, davlat va hukumat qarorlarini hurmat qilish, ularga amal qilish ruhida tarbiyalash, yoshlar uchun yangi ish joylari yaratish, ularni ijtimoiy himoya qilish masalalarini oʻrganish hamda mazkur masalalarni hal etishda hukumat idoralari, hokimliklar, vazirliklar, jamoat tashkilotlari bilan hamkorlik qilish.

Jamgʻarmaning viloyat, shahar va tumanlarda boʻlimlari mavjud. „Kamolot“ jamgʻarmasining jamoatchilik markazlari joylarda 14 yoshdan 35 yoshgacha boʻlgan yoshlar istagi va tashabbusi bilan tashkil topishi mumkin. Uning mablagʻi turli ixtiyoriy pul oʻtkazish va xayriyalar hisobiga tashkil topadi, noshirlik, oʻyinlar va boshqa tadbirlar hisobiga boyib boradi.

Oʻzbekiston siyosiy partiyalari
Muloqot

Oʻzbekiston: Omaviy Maʼlumotlar Vositalari
Muloqot — ikki yoki undan ortiq kishilarning afektiv baholovchi xarakterda va bilish bo’yicha ma’lumot almashinishidan iborat bo’lgan o’zaro tasir etishidir.

Muloqot- odamlar o‘rtasida hamkorlik faoliyati ehtiyojidan yuzaga keladigan va axborot almashinuvi.Muloqotning turi va shakllari turlicha: Masalan bu bevosita "yuzma yuz" va bilvosita texnik vositalar ya'ni telegram , telefon ,imo , watsapp,xabar va hokazo orqali amalga oshadigan professional faoliyat jarayonidagi amaliy dialog 2 kishi suxbati , monolog 1 kishi , polilog koʻpchilik suxbati.
Muloqotning vazifalari:
Insonlar oʻzaro bir birlarini tushunishlarini ta'minlash ;
Ijtimoiy tajribaga asos solish;
U yoki bu faoliyatga tayyorlash ya'ni ruhlantirish
Tahorat

Tahorat — namoz oʻqish, ibodat oldidan yuvinish, poklanish jarayoni. Xususiy shakli sifatida tayammum koʻriladi. Islomda tahoratning ikki turi mavjud: vuzuʼ — kichik tahorat — qoʻloyoq va yuzni yuvish; gʻusul — katta tahorat — toʻla yuvinish, choʻmilish. Tahoratning 4 ta farzi bor; yuzni yuvmoq; ikki qoʻlni tirsak ila qoʻshib yuvmoq; ikki oyoqni toʻpigʻi ila qoʻshib yuvmoq, boshning toʻrtdan bir qismiga mas’h tortish — ikki qoʻlni hoʻllab surtmoq. Bu farzlardan birortasi bajarilmasa, tahorat haqiqiy boʻlmaydi. Tahoratning farzlaridan boshqa uning sunnat va vojiblari ham boʻladi. Tahorat oladigan har bir kimsa suvni keragidan ortiq ham, oz ham sarf qilmasligi; suvni yuzga shapillatib sochmasligi; tahorat qilayotganda oʻrinsiz gaplashmasligi; iflos yerda tahorat olmasligi kerak. Tahorat qilish uchun suv topilmasa tayammum qilinadi. Tahorati bor kishida quyidagi holatlardan biri yuz bersa tahorati buzilgan hisoblanadi: vujudning biron yeridan qon, yiring, suv chiqsa; ogʻzi toʻlib qussa; tupurgan vaqt tupugini yarmidan koʻpi qon boʻlsa; kichik va katta hojatga borsa va orqadan yel chiqarsa; bexush yoki mast boʻlsa; namoz vaqtida kulsa; uxlasa. Tahoratni buzadigan holatlar roʻy bersa, tahoratni boshqatdan qilish lozim boʻladi.

Tahoratning oʻzi ham ibodat sanaladi, shuning uchun kishi tahoratni mukammal qilishga harakat qilishi kerak. Tahoratda suvni extiyojdan ortiqcha ishlatish qatʼiyan man qilinadi, bu borada hadis ham mavjud: Bir kuni Paygʻambar Alayhissalom, Saad r.a oldidan oʻtayotganlarida Saad r.a koʻp-koʻp suv ishlatib tahorat olayotgan edi. Shunda paygʻambarimiz unga qarata: „Ey Saad bu nima isrofgarchilik“, deya tanbeh berdilar, shunda Saad r.a: „Yo Rasululloh tahoratda ham isrof bormi?“, dedi. Shunda paygʻambar Alayhissalom: „Ha oqib turgan daryoning oldida boʻlsang ham suvni extiyojdan ortiqcha ishlatma“, dedilar.

Jarayon 
Tahorat uchun suv hozirlagandan keyin:
 Qibla tomonga qarab, ichida „Tahorat olishni niyat qildim“ deyiladi.
 „Auzu billahi minash-shaytonir rojiym. Bismillahir rohmanir rohiym“, deyiladi.
 Qoʻllar bandigacha 3 marta yuviladi.
 Oʻng qoʻlda suv olinib, ogʻiz 3 marta gʻargʻara qilib chayiladi va misvok qilinadi.
 Burunga oʻng qoʻl bilan 3 marta suv tortilib, chap qoʻl bilan qoqib tozalanadi.
 Yuz 3 marta yuviladi.
 Avval oʻng qoʻl tirsaklar bilan qoʻshib ishqalab yuviladi, soʻngra chap qoʻl.
 Hovuchga suv olib, toʻkib tashlab, hoʻli bilan boshning hamma qismiga masx tortiladi.
 Koʻrsatkich barmoq bilan quloqlarning ichi, bosh barmoqlar bilan esa quloq orqasi masx qilinadi.
 Ikkala kaftning orqasi bilan boʻyin masx qilinadi.
 Chap qoʻl bilan oʻng oyoqni oshiq qismi bilan qoʻshib, barmoqlar orasini ishqalab 3 marta yuviladi, keyin chap oyoq.
 Qibla tomonga qarab, ichida „Ashhadu an La ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rosuluh“ deyiladi.

Manbalar
Joomla!

Joomla! bu Open-Source Web Content Management Systemasi (WCMS) boʻlib, Open-Source-Proyekt Mambodan ajrashib chiqqan.

Joomla! PHPda yozilgan boʻlib, oʻz maʼlumotlarini MySQL Ma'lumotlar Bazasida joylaydi. Joomla! Open-Source-Lisenziyasi orqali tekin tarqatiladi. Joomlani sozlash juda oson.

Manbalar

Havolalar 
 Joomla.org — Joomla! web sahifasi (inglizcha)
 Joomla 1.5 Alpha API (inglizcha)

Internet
Kross-platformali dasturlar
Veb-freymvorklar
Oʻrxun-Enasoy obidalari

Oʻrxun-Enasoy obidalari V-VII asrlarda qadimgi turk tilidagi va yozuvidagi tarixiy yodgorlik sifatida qadrli. Moʻgʻulistondagi Oʻrxun va Janubiy Sibirdagi Enasoy daryolari sohillarida topilgani uchun ham shunday nomlangan. Moʻgʻulistondan Shimoliy dengizlargacha, Uraldan Saxalinga qadar davom etgan hududda shu yozuvdagi yodnomalar uchraydi. Shimoliy Kavkazda XV asrda ham Oʻrxun yozuvidan foydalanilgan. Oʻzbekiston hududida (Fargʻona, Surxondaryo v.b. joylar) dan 20 dan ortiq turkiy-run yozuvi yodgorliklari topilgan.

Yirik Oʻrxun bitiklari Kultigin, Bilga xoqon, Toʻnyuquq va boshqa bu yozuvdagi yodnomalar (mas. Irq bitigi) adabiy manba sifatida qahramonlik qissa va dostonlariga mazmunan yaqin keladi. Kultigin bitiktoshi 732 yil Turk xoqonligi (551—745)ning lashkarboshisi sharafiga oʻrnatilgan.

Bitiktosh ikki qismdan: Kichik va Ulugʻ bitikdan iborat. Vatan manfaati yoʻlida xizmat qilish, mamlakatning mustahkam, osoyishta boʻlishi uchun kurash bitikoshlarda bosh maqsad ekani aytiladi. Asarda Tabgʻach, Tibet, Sugʻd, Turgash, Qirgʻiz kabi joy nomlari tilga olingan. Enasoy bitiklari marsiya va madhiya janrlarining qadimgi turk adabiyotidagi ildizlari haqida tasavvur beradi.

Bitiktoshlar XIX asr oxirlarida topilib, U.Tomsen tomonidan oʻqilgan va ilmiy muomalaga kiritilgan. Baʼzi yodgorliklar deshifrovka qilingan emas. AQSh, Polsha, Vengriya, Finlandiya va Turkiyada ham oʻrganilgan. Rossiyada V.Radlov, S.Malov, I.Stebleva ishlari maʼlum. Oʻzbekistonda Fitrat, A.Qayumov, N.Rahmonov v.b. asardan namunalar va tadqiqot ishlarini chop qildirgan.

Nashr qilingan manbalar: 
Eng eski turk adabiyoti namunalari (Tuzuvchi prof. Fitrat). – T.: 1927;Yeniseyskaya pismennost tyurkov. -M,L.: 1952;Qadimgi hikmatlar. – T.: 1987.

Ilmiy adabiyot: 
Malov S. E. Pamyatniki drevnetyurkskoy pismennosti. -M.: 1951;I. V. Stebleva. Poeziya tyurkov U1-U111 vv. —M.:1964;I. V. Stebleva. Poetika drevnetyurkskoy literaturi i ee transformatsiya v ranneklassicheskiy period. – M.: 1976;A. Qayumov. Qadimiyat obidalari. – T.: 1971.N.Rahmonov. Inson ruhining sadosi. – T.: 1986;N.Rahmonov. Koʻhna bitigtoshlar. – T.: 1990:N.Rahmonov. Turk xoqonligi. – T.: 1993.

Oʻzbekiston adabiyoti

Havolalar 
Oʻrxun-Enasoy Bengütaşları
Gadoiy

Gadoiy (taxallusi; asl ismi hozircha nomaʼlum) (1403/04 – 15-asr oxiri) – oʻzbek shoiri.

Hayoti 
Gʻazal janri, aruz ilmi va sheʼriyat qoidalarini yaxshi bilgan. Asosan turkiy (oʻzbek) va qisman fors tilida gʻazal, qitʼa, tuyuq, mustazod, qasidalar yaratgan. Gadoiy oʻz ijodi bilan 15-asr oʻzbek mumtoz sheʼriyati rivojiga katta hissa qoʻshgan. Xususan, uning gʻazallari mazmunan hayotiyligi, badiiy va shaklan barkamolligi bilan ajralib turadi. Ayrim gʻazal va qitʼalarida shoirning oʻz hayoti lavhalari va ruhiy kechinmalari aks etgan. Sheʼriyatida „charx jafosi“, „roʻzgʻor javri“dan figʻon, „gʻurbat mehnati“ va „rohiblar tazyiqidan“ shikoyat ohanglari seziladi. Gadoiy sheʼrlari aruzning xalq qoʻshiqlariga yaqin ramal, hazaj bahrlarida yozilgan; tili xalqona sodda vazni yengil, shux va uynoqi.

„Devoni Gado“ asari 
Gadoiyning 15-asr 2-yarmi – 16-asr boshlarida nomaʼlum kotib tomonidan koʻchirilgan „Devoni Gado“ asari bor. Unga 2974 misradan iborat 230 gʻazal, 1 mustazod, 1 qasida, 5 qitʼa, tuyuq kirgan. „Devon“dagi qasida temuriy shahzoda Muhammad Jahongir Mirzoning oʻgʻli Halil Sulton madhiga bagʻishlangan. Devon qoʻlyozmasi Parij Milliy kutubxonasida (inv. № 981), mikrofilmi va fotonusxasi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Gadoiyning forsiydagi sheʼrlari Fahri Hiraviyning „Radoyif ul-ashʼor“ tazkirasiga kiritilgan. Gadoiy sheʼrlari Turkiya (1960) va AQSH (1971) da bosilib chiqqan.

Nashr qilingan asarlari 
 Gadoiy. Sheʼrlar (nashrga tayyorl. S.Gʻanieva). – T.: 1965;
 Gadoiy. Devon (nashrga tayyorl. E.Ahmadxoʻjaev). – T.: 1973;

Adabiyotlar 
 E. Ahmadxoʻjaev. Gadoiy hayoti va ijodi. – T.: 1978;
 E.Ahmadxoʻjaev. Gadoiy devonining nodir nusxasi haqida. „Adabiy meros“ jurnali − 1972, № 2;
 Gʻanieva S. Shoir Gadoiy. „Oʻzbekiston madaniyati“ gazetasi 1962-yil 1-sentabr.
 E. Rustamov. Uzbekskaya poeziya v pervoy polovine 15 veka. – M.:1963.

Havolalar 

Shoirlar
Anas ibn Molik

Abu Hamza Anas ibn Molik an-Najjoriy al-Xazrajiy ( ( 612-yil –  712-yil) — Muhammad paygʻambarning sahobalaridan biri.

Hayoti 

Yasribning Xazraj qabilasining Najjor urug'idan boʻlgan Anas ibn Molik Muhammad payg'ambar hijratdan o'n yil oldin 612-yilda tugʻilgan. Anasning onasi Ummu Sulaym binti Milhon islomni erta qabul qilgan. Shu sababli, Ummu eri bilan janjallashdi va eri Molik ibn Nadr uni imondan qaytarishga urinib koʻrdi. Keyin eri Suriyaga ketdi va oradan biroz vaqt oʻtib vafot etdi. Musulmon bo'lmagan holda erining vafotidan keyin Ummu Sulaym yangi musulmon boʻlgan Abu Talha ibn Sobitga turmushga chiqdi. Anasning bu nikohdan o'gay ukasi Abdulloh ibn Abu Talha edi.

622-yilda Muhammad paygʻambar Madinaga hijrat paytida Anas ibn Molik atigi 10 yoshda edi. Ummu Sulaym o‘g‘lini Payg‘ambarning huzurlariga olib kelib, Anasni xizmatkor qilib taklif qildi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam xizmatkorga muhtoj bo‘lmasalar ham, Ummu Sulaymni rad etishlari bilan xafa qilishni istamay, Anasni uyiga qabul qilib, unga o‘z o‘g‘lidek muomala qildilar. Anas Muhammad payg‘ambarga xizmat qilib, uning barcha buyruqlarini puxtalik bilan bajarardi va undan din asoslarini o‘rgandi.

Anas yoshligidan musulmonlarning dastlabki janglarida bevosita qatnashmagan. Lekin Anas Badr jangida musulmon askarlariga xizmat qilgan. Voyaga yetgach, Xaybar va Hunayn janglarida qatnashadi. Bundan tashqari, Makkani fath qilish va Toifni qamal qilishda ham qatnashgan.

632 yilda payg'ambar vafotidan keyin Anas janglarda qatnashdi. U zot Paygʻambar alayhissalomning koʻzga koʻringan sahobalarining oxirgisi boʻlgan.

Biroz vaqt oʻtgach, Anas ibn Molik Basraga koʻchib oʻtdi va u yerda shahar aholisiga islom dini va qonuni asoslarini oʻrgatdi. U forslarga qarshi bosqinchilik urushlarida qatnashgan va Tushtar shahrini egallagan musulmon qoʻshinlari tarkibida boʻlgan.

Uchinchi xalifa Usmon davrida Anas Basrada muallimlik faoliyatini davom ettirdi. Fuqarolar urushi paytida u hech bir tarafga qoʻshilmagan. Anas ibn Molik jamiyatdagi zulm va adolatsizlikka hech qachon chidamagan va Umaviylarning Iroq hokimi al-Hajjoj zulmiga ochiq qarshilik ko‘rsatishdan qo‘rqmagan.

Anas ibn Molikning shogirdlari orasida Hasan al-Basriy, Sulaymon Tamriy, Qatoda ibn Diam, Muhammad ibn Sirin, Said ibn Jubayr va boshqalar kabi mashhur tobeinlar bor edi.

Anas ibn Molik hijriy 93 (milodiy 712)-yil Basrada 103 (qamariy) yoshda vafot etgan.

Ziyoratgoh 
Anas ibn Molik ziyoratgohi Iroqning Basra shahrida joylashgan. Anas ibn Molikning qabri oddiy xonaqohdir. Biroq ziyoratgoh portlovchi qurilmalar bilan vayron qilingan. Masjid va ziyoratgoh jiddiy shikastlangan va devorlari vandalizm bilan bo'yalgan bo'lsa-da, majmua haligacha sunniy musulmonlar tashrif buyuradigan mashhur joy bo'lib qolmoqda.

Yana qarang 

 Sahoba
 Anas ibn Nazor

Manbalar

Havolalar 

Ansoriylar
709-yilda vafot etganlar
612-yilda tugʻilganlar
Sahobalar
Daewoo Tico

-{Daewoo Tico}- -{(Daewoo Fino)}- — 1996-2004-yillarda Oʻzbekistonning -{UzDaewoo}- korxonasida ishlab chiqarilgan yengil avtomobil

-{Daewoo Damas}- oʻrnini bosuvchi sifatida taqdim etilgan -{Tico}- kichik va samarali shahar avtomobili sifatida ishlab chiqilgan. Uning uzunligi atigi 3,4 metr va ogʻirligi taxminan 700 kg edi. Kichik oʻlchamiga qaramay, -{Tico}- beshtagacha yoʻlovchini sigʻdira oladigan keng salonga ega edi. Mashina bir qator funksiyalar, jumladan, konditsioner, rul gidravlik kuchaytirgichi va elektr oynalar bilan jihozlangan bo‘lib, ular o‘sha paytda kichik avtomobillarda bo‘lmagan.

-{Tico}- 41 ot kuchiga ega 0,8 litrli dvigatel bilan jihozlangan. Bu dvigatel -{Tico}--ning shahar boʻylab bemalol harakatlanishi uchun yetarli quvvatni ta'minladi, shu bilan birga yoqilg'i tejamkor edi. Mashina 130 km/soat tezlikka erishgan, bu o'lchamdagi kichik mashina uchun juda mos edi.

Manbalar  

Koreya Respublikasi avtomobillari
O'zbekiston avtomobillari
C++

C++ – C tiliga asoslangan dasturlash tili boʻlib, C ham oʻz navbatida B va BCPL tillaridan kelib chiqqan. BCPL 1967-yilda Martin Richards tomonidan tuzilgan va operatsion sistemalarni yozish uchun moʻljallangan edi.

Ken Thompson oʻzining B tilida BCPL ning koʻp hossalarini kiritgan va B da UNIX operatsion tizimining birinchi versiyalarini yozgan. BCPL ham, B ham tipsiz til boʻlgan. Yani oʻzgaruvchilarning maʼlum bir tili boʻlmagan – har bir oʻzgaruvchi kompyuter hotirasida faqat bir bayt yer egallagan.
Oʻzgaruvchini qanday sifatda ishlatish esa, yani butun sonmi, kasrli sonmi yoki harfdekmi, dasturchi vazifasi boʻlgan.

C tilini Dennis Ritchie B dan keltirib chiqardi va uni 1972-yili ilk bor Bell Laboratoriyasida, DEC PDP-11 kompyuterida qoʻlladi. C oʻzidan oldingi B va BCPL tillarining juda koʻp muhim tomonlarini oʻz ichiga olish bilan bir qatorda oʻzgaruvchilarni tiplashtirdi va bir qator boshqa yangiliklarni kiritdi. Boshlanishda C asosan UNIX sistemalarida keng tarqaldi. Hozirda operatsion sistemalarning asosiy qismi C/C++ da yozilmoqda. C mashina arhitekturasiga bogʻlangan tildir. Lekin yahshi rejalashtirish orqali dasturlarni turli kompyuter platformalarida ishlaydigan qilsa boʻladi.

1983-yilda, C tili keng tarqalganligi sababli, uni standartlash harakati boshlandi. Buning uchun Amerika Milliy Standartlar Komiteti (ANSI) qoshida X3J11 tehnik komitet tuzildi. Va 1989-yilda ushbu standart qabul qilindi. Standartni dunyo boʻyicha keng tarqatish maqsadida 1990-yilda ANSI va Dunyo Standartlar Tashkiloti (ISO) hamkorlikda C ning ANSI/ISO 9899:1990 standartini qabul qilishdi. Shu sababli C da yozilgan dasturlar kam miqdordagi oʻzgarishlar yoki umuman oʻzgarishlarsiz juda koʻp kompyuter platformalarida ishlaydi.

C++ 1980-yillar boshida Bjarne Stroustrup tomonidan C ga asoslangan tarzda tuzildi. C++ juda koʻp qoʻshimchalarni oʻz ichiga olgan, lekin eng asosiysi u obyektlar bilan dasturlashga imkon beradi.

Dasturlarni tez va sifatli yozish hozirgi kunda katta ahamiyat kasb etmoda. Buni taʼminlash uchun ob’ektli dasturlash gʻoyasi ilgari surildi. Huddi 70-chi yillar boshida strukturali dasturlash kabi, programmalarni hayotdagi jismlarni modellashtiruvchi ob’ektlar orqali tuzish dasturlash sohasida inqilob qildi.

C++ dan tashqari boshqa koʻp ob’ektli dasturlshga yoʻnaltirilgan tillar paydo boʻldi. Shulardan eng koʻzga tashlanadigani Xerox ning Palo Altoda joylashgan ilmiy-qidiruv markazida (PARC) tuzilgan Smalltalk dasturlash tilidir. Smalltalk da hamma narsa ob’ektlarga asoslangan. C++ esa gibrid tildir. Unda C ga oʻhshab strukturali dasturlash yoki yangicha, ob’ektlar bilan dasturlash mumkin. Yangicha deyishimiz ham nisbiydir. Ob’ektli dasturlash falsafasi paydo boʻlganiga ham yigirma yildan oshayapti.

C++ funksiya va ob’ektlarning juda boy kutubhonasiga ega. Yani C++ da dasturlashni oʻrganish ikki qismga boʻlinadi. Birinchisi bu C++ ni oʻzini oʻrganish, ikkinchisi esa C++ ning standart kutubhonasidagi tayyor ob’ekt/funksiyalarni qoʻllashni oʻrganishdir.

Manbalar 

Dasturlash tillari
Kross-platformali dasturlar
Obyektga yoʻnaltirilgan dasturlash tillari
MySQL

MySQL (talaffuzi: „May es kyu el“) — Relyatzional maʼlumotlar bazasini boshqarish sistemasi. Turli operatsion sistemalarda qoʻllanishga moslashtirilgan Open-Source-mahsulot boʻlib, koʻpchilik dinamik web-sahifalar uchun asos hisoblanadi. MySQL Shvetsiyadagi MySQL AB firmasi tomonida yaratilgan boʻlib, 2008-yilning fevralida Sun Microsystems tomonida sotib olingan. Endlikda dastur kodini yaratisgda ushbu firma javobgar. MySQL Server ochiq, yani tekin dasturiy taʼminot boʻlib, General Public License himoyasidadir. MySQL AB/Sun firmasi dastur kodiga mualliflik huquqiga egaligi sababli, ushbu dasturiy taʼminotning kommerzial turi ham bor.MySQL nomining kelib chiqishi aniq emas. 1996-yildan beri koʻplab biblioteka va tool (vosita)lar nomi oldida My prefiksi qoʻyila boshlangan. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra esa firmani tashkil qilganlardan biri hisoblanuvchi Monty Wideniusning qizi ismidan va SQL, yaʼni Structured Query Language (Strukturaviy soʻrovlar tili) birikmasidan tashkil topgan.
Unix, MacOS X va Linixdan tashqari, MySQL Windows, OS/2 va i5/OS (avvalgi OS/400) uchun ham moslashtirilgan.Windows uchun esa baʼzida ayrim cheklanishlar uchraydi.
MySQl koʻpincha web-servis uchun maʼlumotlarni saqlashda qoʻllanadi, webserver Apache va PHP bilan birgalikda ishlatiladi.
MySQL hozirda 6.000.000 dan ortiq foydalanuvchilar va kuniga 35.000 dan ortiq download qilinadigan dunyonig eng mashhur maʼlumotlarni boshqarish sistemasidir.

Havolalar 
 MySQL Bosh Sahifasi (ingliz tilida)
 MySQL xaqidahgi russcha sayt
 MySQLning ruscha dokumentatsiyasi 

 Database Master MySQL Yönetim Yazilimi (Türk)

Informatika
Internet
Kross-platformali dasturlar
Maʼlumotlar bazasi

Maʼlumotlar bazasi — markazlashtirilgan maʼlumotlar ombori. Maʼlumotlarni oʻqish, saqlash, qayta ishlash va qidirish uchun moʻljallangan. O´zining tezligi bilan ajralib turadi. Eng mashhur maʼlumotlar bazasiga Oracle, MsSQl, MySQL va boshqalar kiradi.

Yana qarang 

 Maʼlumotlar tuzilmasi

Adabiyotlar 
 Ling Liu and Tamer M. Özsu (Eds.) (2009). "Encyclopedia of Database Systems, 4100 p. 60 illus. .
 Gray, J. and Reuter, A. Transaction Processing: Concepts and Techniques, 1st edition, Morgan Kaufmann Publishers, 1992.
 Kroenke, David M. and David J. Auer. Database Concepts. 3rd ed. New York: Prentice, 2007.
 Raghu Ramakrishnan va Johannes Gehrke, Database Management Systems
 Abraham Silberschatz, Henry F. Korth, S. Sudarshan, Database System Concepts
 
 Teorey, T.; Lightstone, S. and Nadeau, T. Database Modeling & Design: Logical Design, 4th edition, Morgan Kaufmann Press, 2005.

Havolalar 
 DB File extension — information about files with the DB extension

Informatika
Pirimqul Qodirov

Pirimqul Qodirov (1928-yil 25-oktyabr, Xoʻjand viloyatidagi Kengqoʻl qishlogʻi – 2010-yil 20-dekabr, Toshkent) – oʻzbek yozuvchisi.

Biografiyasi 
1928-yil 25-oktyabrda Tojikistonning Xoʻjand viloyatidagi Kengqoʻl qishlogʻida tugʻildi.

1951-yildan Oʻrta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi OʻzMU) sharqshunoslik fakultetini va 1954-yili Moskvadagi Adabiyot institutining aspiranturasini bitirgan. Filologiya fanlari nomzodi.

1990–2000-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining fan, taʼlim va madaniyat qoʻmitasining raisi, keyinchalik rais oʻrinbosari vazifasida faoliyat koʻrsatdi.

Ijodi 
Birinchi kitobi – „Studentlar“ 1950-yilda chop etilgan. Yangi avlod oʻzbek ziyolilarining shakllanishi „Uch ildiz“ romanida (1958) tasvirlangan. Roman 1959-yilda Moskvada rus tilida chop etildi. Yozuvchi tugʻilgan togʻli qishloq hayoti „Qora koʻzlar“ (1966) romanida aks ettirilgan. Pirimqul Qodirov „Qadrim“ (1963), „Erk“ (1969), „Meros“ (1975) qissalari, „Olmos kamar“ (1977) romani muallifi.

Soʻng oʻttiz yil davomida xalqning tarixiy xotirasini uygʻotadigan „Yulduzli tunlar“ (1978), „Avlodlar dovoni“ (1988), „Ona lochin vidosi“ (2001) nomli tarixiy romanlarni chop ettirdi. Bobur haqidagi roman oʻzbek tilida 6 marta, rus tilida 5 marta katta tirajda chop etildi. U hind, urdu, bengal, turk, qozoq, uygʻur, turkman tillariga oʻgirilgan.

Olim Pirimqul Qodirov „Til va dil“ (1973), „Xalq tili va realistik proza“ (1974) singari ilmiy, „Oʻylar“ (1971), „Qalb gavhari“ (2001) badiiy kitoblar muallifi.

Tarjimalari 
Pirimqul Qodirov Lev Tolstoyning „Kazaklar“ qissasi, M.Lermontovning "Bela",  Konstantin Fedinning „Ilk sevinchlar“, X. Deryaevning „Qismat“ romanini oʻzbekchaga tarjima qilgan.

Mukofot va unvonlari 
1981-yilda „Yulduzli tunlar“ romani uchun Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti bilan taqdirlandi.

1983-yilda „Olmos kamar“ romani uchun SSSR yozuvchilar uyushmasi mukofoti berilgan.

1988-yilda „Oʻzbekiston xalq yozuvchisi“ unvoni berilgan.

1994-yilda Shuhrat medali berilgan.

1998-yilda „El-yurt hurmati“ ordeni berildi.

2006-yilda „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni bilan mukofotlangan.

Vafoti 
Adib 2010-yil 20-dekabr kuni Toshkent shahrida vafot etgan. Chigʻatoy qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekiston xalq yozuvchilari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Chigʻatoy qabristoniga dafn etilganlar

Havolalar
Allohning 99 nomi

Bu maqolada Allohning 99 ismi (arabcha: أسماء الله الحسنى, ʾasmāʾ allāh al-Ḥusnā) va ularning mazmuni roʻyxat shaklida berilgan. Qurʼonning Aʼrof surasi 180-oyatida Alloh ismlari haqida shunday deyiladi:

Bu ismlar 99 ta. Ular musulmon ilohiyotida muhim oʻrin tutadi. Alloh ismlari koʻp duolarda qoʻshib aytiladi. Qur’oni Karimning Hashr surasida (22-24 oyatlar) Allohning goʻzal ismlarining qisqa roʻyxati bor: ar Rahmon, ar-Rahim, al-Malik, al-Quddus, as-Salom, al-Moʻmin, al-Muhaymin, al-Aziz, al-Jabbor, al-Mutakabbir, al-Xoliq, al-Bori’, al-Musavvir. Boshqa hamma ismlar Qur’oni Karimning turli joylarida uchraydigan Alloh sifatlaridan kelib chiqadi va ular bilan bogʻlangan feʼllardan hosil boʻlgan. 99 ta ism roʻyxati Abu Hurayra rivoyat qilgan hadisda bor. Ana shu hadisga koʻra, Muhammad paygʻambar 99 raqamini keltirgan. Boshqa hadis toʻplamlarida ham Alloh ismlari roʻyxati keltiriladi:

Ismlar roʻyxati va maʼnosi

Islom tasavvufi 
Tasavvuf ilmida Allohning 99 ta ismlari tasavvufiy „Eng oliy va ulugʻ ism“ (ismu l-ʾAʿẓam - ) ga ishora qiluvchi anʼana bor. Bu „Xudoning eng ulugʻ ismi“ boʻlib „U bilan chaqirilsa (duo qilinsa) ijobat boʻladigan zot“ deyiladi.

Abdulloh ibn Masud rivoyat qilgan hadisga koʻra, Xudoning baʼzi ismlari insoniyatdan ham yashiringan. Javshan Kabirda (bu yerda - soʻzma-soʻz tarjimasi „Buyuk Sovut“) Xudoning 1000 dan ortiq ismlari keltirilgan.

Nufuzli sunniy tasavvufshunos Ibn Arabiy (1165-yil 26-iyul – 1240-yil 16-noyabr) Xudoning ismlarini oddiy epitetlar sifatida emas, balki olamni yaratilgan va mumkin boʻlgan shakllarda ajratib turadigan haqiqiy sifatlar sifatida talqin qilgan. Bu nomlar orqali ilohiy salohiyati yashirin boʻlgan insonlar uchun ochib beriladigan ilohiy xususiyatlar ana shunday ismlarning aksi boʻlishini oʻrganish mumkin. Biroq, bunday aks ettirishlar cheklangan, ilohiy xususiyatlar ismlarning ilohiy mohiyatiga teng kelmaydi. Ibn Arabiyning metafizik taʼlimoti taʼsirida Haydar Amuliy farishtalarni Xudoning turli ismlariga asosan nomlagan. Shunga koʻra, yaxlit farishtalar Alloh taoloning goʻzal ismlarining bir koʻrinishidir. Yovuz farishtalar (shayotin) esa Alloh taoloning ulugʻ ismlarining dimogʻdor koʻrinishidir.

Teoforik ismlar 

Xudoning Arabcha ismlari butun dunyo boʻylab musulmon madaniyatlarida, asosan Arab tilida soʻzlashadigan jamiyatlarda keng qoʻllanadigan teoforik ismlarni shakllantirish uchun qoʻllanadi.

Xudoning ismlari unga bagʻishlanganligi va ularning shaxsning ismi sifatida ishlatilishi diniy jihatdan nooʻrin deb hisoblanganligi sababli, teoforik ismlar oldidan abd (عَبْدُ: „qul/xizmatkor“) qoʻshimchasini qoʻshish orqali erkaklar ismi hosil qilinadi.

Manbalar 

Epitetlar
Islom
Naim Karimov

Naim Karimov (1932-yil 12-dekabr — 2023-yil 17-sentyabr) — oʻzbek adabiyotshunosi, jamoat arbobi. Naim Fatihovich Karimov 1932-yil 12-dekabrda Toshkentda ziyoli oilada tugʻildi. Oʻzbekistan Respublikasi fan arbobi (1996). Filologiya fanlari doktori (1993), professor (1994). U 1955-yilda SAGU (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetini tamomlagan.

Faoliyati 
Mehnat faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Til va adabiyot instituti bilan uzviy bogʻliq. Sal kam ellik yildan beri shu institutda ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodim, boʻlim boshligʻi boʻlib ishlaydi. Naim Karimov XX asr oʻzbek adabiyoti xususiyatlarini ochish borasida ilmiy tadqiqotlar olib bordi. U shu davrdagi oʻzbek adabiyoti va uning yirik vakillari ijodini milliy gʻoya mezonlari asosida oʻrganish ishini birinchilardan boʻlib boshlab berdi. Uning ilmiy faoliyatida adabiyot hodisalarini tarixiy voqealar, badiiy asarni esa yozuvchi hayoti va maʼnaviy-estetik olami bilan uzviy aloqada oʻrganish ustuvorlik qildi. Chunonchi, jadid adabiyoti, uning hur fikrli, adolatparvar vakillari Hamza, Fitrat, Choʻlpon va boshqalar ijodi haqidagi kitob, maqolalar muallifi. Matnshunos sifatida Oybekning 20, Gʻafur Gʻulomning 12, Hamid Olimjonning 10, Hamzaning 5 jildli toʻla asarlarini tayyorlash va nashr etishda ishtirok etgan.

Naim Karimov mustamlakachilik davri qurbonlari xotirasini abadiylashtirish boʻyicha jamoatchilik komissiyasi raisi (1999-yildan beri) sifatida Toshkentda Shahidlar xotirasi yodgorlik majmuasini bunyod etish (2001), shuningdek, Qatagʻon qurbonlari muzeyini tashkil qilishda (2002) jamoatchilik ishlarini amalga oshirdi.

Naim Karimov 2023-yilning 17-sentyabrida Toshkent shahrida vafot etgan.

Mukofotlari 
Naim Karimov „Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi“ bosh tahrir hay’ati aʼzosi (1997), Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985). U Oʻzbekiston Davlat fan arbobi (1996), „El-yurt hurmati“ ordeni sohibi, „Birinchi darajali davlat mukofoti" (2022), filologiya fanlari doktori (1993), professor (1994), akademik (2017)

Asarlari 
 N. Karimov. Hamid Olimjon. T.: „Yosh gvardiya“, 1979.
 N. Karimov. Oybek. T.: „Yosh gvardiya“, 1985.
 N. Karimov. Choʻlpon. T.: „Fan“, 1991.
 N. Karimov. Usmon Nosir. T.: „Sharq“, 1993.
 N. Karimov. Usmon Nosirning soʻnggi kunlari. T.: „Sharq“, 1994.

Manbalar

Adabiyot 
 Nazarov B. Noziktaʼb adabiyotshunos. „Oʻzbek tili va adabiyoti“ jurnali, 2002-yil, 6-son.

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Chigʻatoy qabristoniga dafn etilganlar
Oʻzbekiston adabiyotshunoslari
Tursunboy Adashboyev

Shoir Tursunboy Adashboev 1939-yil 1-yanvarda Qirgʻizistonning Jalolobod viloyatiga qarashli Ola-Buqa tumani Safed Bulon qishlogʻida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, ToshDU (hozirgi OʻzMU) ning jurnalistika fakultetida (1962–1968) oʻqigan. Moskvadagi Adabiyot institutida ham tahsil olgan.

Tursunboy Adashboev dastlab „Qirgʻiziston haqiqati“ gazetasi tahririyatida, Oʻsh viloyati Yozuvchilar uyushmasida xizmat qilgan. U hamisha Oʻzbekiston ommaviy axborot vositalarida faol ishtirok etgan, sheʼriy, nasriy asarlari oʻzbek tilida chop etilgan. T. Adashboev „Choʻlpon“ nashriyotida 1987–1999 yillargacha muharrir, boʻlim mudiri, bosh muharrir oʻrinbosari sifatida faoiliat koʻrsatdi. Nafaqaga chiqish arafasida 2 yil Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi boʻldi.

Tursunboy Adashboev „Kamolning olmasi“ (1965), „Biz sayohatchilar“ (1967), „Olatogʻ-lolatogʻ“ (1978), „Joʻnataman quyoshni“ (1982), „Arslonbob afsonasi“ (1988), „Uch boʻtaloq va sirli qovoq“ (1990), „Topishmoqli alifbe“ (1997) singari 20 ta sheʼriy toʻplam muallifi. U qirgʻiz adabiyotidan 30 ga yaqin asar tarjima qilgan. Ular orasida „Manas“ning nasriy bayoni, „Singan qilich“ romani singari asarlari bor. Tursunboy Adashboev „Oʻzbekiston xalq maorifi aʼlochisi“(1993), „Qirgʻizistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi“(1999), „Doʻstlik“ ordeni (1999), „Manas“ordeni (1995) sohibi.

Tursunboy Adashboev bola ruhiyatini yumorga moyil tarzda nozik ifodalaydi. Uning kattalar uchun yozilgan asarida ham oʻziga hoslik sezilib turadi. Tursunboy Adashboev adabiy parodiyalar ustasi.

Asarlari 

 Uch boʻtaloq va sirli qovoq. T.: „Choʻlpon“ 1990.
 Topishmoqli alifbe.T.: „Choʻlpon“ 1997.

Adabiyot 

R. Barakaev. Jonajonim sheʼriyat. Monografiya.T.;Choʻlpon 1997
Z. Isomiddinov. Dil koʻprigi. Maqola. „Jahon adabiyoti“ 1998, 12-son

Shoirlar
Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekiston xalq maorifi aʼlochilari
Qirgʻizistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Doʻstlik ordeni sohiblari
Manas ordeni sohiblari
Qirgʻizistonlik oʻzbeklar
Oʻzbek tarjimonlari
Sharof Boshbekov

Sharof Boshbekov (1951-yil 4-yanvar; Bulungʻur, Oʻzbekiston SSR; 2022-yilning 26-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston) – yozuvchi, dramaturg, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, „Mehnat shuhrati“ordeni sohibi va Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Biografiyasi 
Sharof Boshbekov 1951-yil 4-yanvar Samarqand viloyati Bulungʻur tumanidagi Gʻubir qishlogʻida tugʻilgan. 1974-yili Sanʼat institutining musiqali aktyorlik boʻlimini tugatdi. Toshkentdagi „Muqimiy“ musiqali teatrida, Gulistondagi teatrda aktyor sifatida faoliyat koʻrsatdi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida (1983—1985) Oʻzbekiston Milliy teatrida (1986—1987) adabiy xodim boʻldi.

Ijodiy faoliyati 
Sharof Boshbekovning „Taqdir eshigi“, „Eski shahar Gavroshlari“, „Temir xotin“ kabi asarlari teatrlar repertuarlaridan munosib oʻrin egallagan. Inchunin, „Temir xotin“ komediyasi sobiq ittifoq respublikalarining barchasida sahnalashtirilgan.

U kino sohasida ham ijod qildi. Uning stsenariylari asosida „Yuzsiz“, „Tilla bola“, „Temir xotin“, „Ma'ruf va Sharif“, „Masxaraboz“ kabi filmlar suratga olingan. Ayniqsa, „Charxpalak“ seriali mashhur boʻldi.

Sharof Boshbekov dramaturgiyasining kuchi (sehri) asar syujetida emas, gʻaroyib xarakterlar va tilidadir.

„Temir xotin“ asari uchun dramaturg Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofotiga sazovor boʻldi. Oʻzbek kino sanʼati rivojiga qoʻshgan hissasi uchun „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“ unvoniga loyiq koʻrildi (1999-yil). 2001-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan taqdirlandi.

Vafoti 
2022-yilning 26-yanvarida vafot etgan.

Asari 
 Boshbekov Sh. „Eshik qoqqan kim boʻldi“. T.: Adabiyot va sanʼat, 1989.

Adabiyot 
 Smelyakov Yu. Sovremenniy geroy. Kto on? Jurnal „Sovremennaya dramaturgiya“, 1984, #1
 Mahmudova S. „Oʻtmish va kelajak ramzlari“, „Sharq yulduzi“ jurnali, 1989, 5-son.
 Norboʻtayev I. „Masxaraboz“, „Kino“ jurnali, 1995, 1-son.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Oʻzbekiston davlat mukofoti laureatlari
Oʻzbekiston dramaturglari
Abdusaid Koʻchimov

Abdusaid Koʻchimov — shoir, adib. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan jurnalist.

Biografiyasi 
 Abdusaid Koʻchimov 1951-yil 15-mayda Samarqandning Urgut tumanida tugilgan. Tumandagi 37-maktabni (1967), Toshkent pedagogika institutini oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1968-1972).
 Mehnat faoliyatini „Lenin uchquni“ gazetasida ishlashdan boshlahgan.
 1984-1991-yillarda „Sharq yulduzi“ jurnalida maʼsul kotib, „Lenin uchquni “da bosh muharrir boʻldi.
 1991-1997-yillarda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida kotib, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasida boʻlim mudiri, Oʻzbekiston teleradiokompaniyasida rais oʻrinbosari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Devonida axborot markazi rahbari vazifalarida faoliyat koʻrsatdi.
 1997-2005-yillarda Oʻzbekiston teleradiokompaniyasi Raisi.
 2017-yildan Oʻzbekiston milliy axborot agentligi bosh direktori vazifasini bajarmoqda.

Ijodi 
Ilk kitobi- „Kashfiyotchi bolalar“ 1975-yilda chop etildi. Shundan soʻng uning „Halqa“, „Qiyofa“, „Mening yulduzim“, „Umid daraxtlari“, „Chanoq“, „Ikki bahor“ kabi sheʼriy va nasriy kitoblari nashr qilindi. „Baland tog’lar“ (2002)saylanma kitobiga yozuvchining qissalari, dostonlari, sheʼrlari kiritilgan. Abdusaid Koʻchimov Halqaro YUNESKO mukofoti, Gʻafur Gʻulom nomidagi mukofoti bilan taqdirlangan. Abdusaid Koʻchimov tomonidan bolalar hayoti muammolari badiiy tahlil qilinadi. 4 tomli yangi kitobi nashrdan chiqqan

Manbalar 

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan jurnalistlar
Shoirlar
Oʻzbekiston yetakchilari
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzolari
Oʻzbekistonlik shoirlar
Chorboq suv ombori

Chorboq suv ombori Toshkent viloyatining shimolida, Boʻstonliq tumanida joylashgan suv ombori, viloyatni suv va gidroenergiya bilan taʼminlovchi irrigatsion inshootdir. U Chirchiq daryosi boʻyida, Gʻarbiy Tyan-Shanning Ugom va Chatqol togʻ tizmalari oraligʻida Piskom va Chatqol daryolarining qoʻshilish joyidan bir oz pastroqda joylashgan. Suv havzasi maydoni 3200 km².

Suv ombori Chorvoq GESdagi 168 metr balandlikdagi tosh toʻgʻondan hosil boʻlgan. Suv omborining hajmi taxminan 2 km³. Suv omborining suv yuzasi maydoni 37 km² dan ortiq, qirgʻoq chizigʻining uzunligi yuz kilometrga yaqin. Yozda suv ombori sathi sezilarli darajada pasayadi, chunki uning suvi Chirchiq vodiysida irrigatsiya va sugʻoriladigan dehqonchilik uchun ishlatiladi.

Suv omborida zogʻora, qora baliq, gulmoyi, sig, pelyad kabi baliq turlari mavjud.

2020-yil 10-iyuldan boshlab suv omborida motorli suv transporti harakati taqiqlanadi. „Maxsus vazifalarni bajarishga vakolatli vazirlik va idoralar“ ushbu taqiqdan mustasno. Motorsiz suv transportidan yoki muqobil energiya manbalari orqali harakatlanadigan transport vositalaridan foydalanishga ruxsat beriladi.

Umumiy maʼlumotlar 

Suv ombori qirgʻoqlarida koʻp sonli pansionatlar, dam olish zonalari va yozgi bolalar sport-sogʻlomlashtirish oromgohlari joylashgan. Chorboq suv omborining atrofida uning qirgʻogʻida joylashgan aholi punktlarini bogʻlaydigan halqa yoʻli mavjud.

Koʻksuv daryosining suv omboriga quyilish joyidan uncha uzoq boʻlmagan joyda Burchmulla qishlogʻi joylashgan. Qishloq Sergey Nikitinning „Brichmulla“ qoʻshigʻi (sheʼr muallifi Dmitriy Suxarev) orqali mashhurlikka erishgan. Suv ombori qirgʻogʻida Bogʻiston, Yangiqoʻrgʻon, Yusufxona, Sijjak va boshqa aholi punktlari ham joylashgan.

Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumanidagi Chorboq suv ombori hududida Oʻzbekistondagi eng qadimiy tarixiy va arxeologik yodgorliklarni uchratish mumkin. Jumladan, suv omboridan uncha uzoq boʻlmagan joyda, Paltau daryosi boʻyida Mustye davrining ibtidoiy odamlari yashagan joy – Obirahmat gʻori joylashgan. Chorboq suv ombori yaqinida (Xoʻjakent qishlogʻida) Chinor nomli gʻor boʻlib, u yerda qadimgi odamlarning qoyatosh rasmlari koʻp.

Shuningdek, suv ombori qirgʻogʻida joylashgan qiziqarli tarixiy joy – Bogʻiston qishlogʻi boʻlib, u oʻz davrining ikki buyuk insoni tugʻilgan maskan hisoblanadi. Ulardan biri shayx Xovand Tohur (Shayxontohur), XIII asrda shu yerda tugʻilgan. Toshkentdagi maqbarasi shaharning asosiy tarixiy va meʼmoriy diqqatga sazovor joylaridan biri hisoblanadi. Ikkinchisi shayx Ubaydulloh Ahror – ona tomondan shayx Xovand Tohurning uzoq avlodi. Ubaydulloh Ahror soʻfiylikning buyuk ustozi va XV asrda mintaqa musulmon ruhoniylariga rahbarlik qilgan, naqshbandiya tariqa namoyondalaridan.

Galereya

Yana qarang 

 Chorvoq GES

Manbalar 

Suv omborlari
Chirchiq suv havzasi
Toshkent viloyati suv omborlari
Chorvoq suv ombori
Oʻzbekiston koʻllar
Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)

Abulxayrxon (1412—1468-yil) — tarixda Koʻchmanchi oʻzbeklar davlati deb nom olgan davlat asoschisi.
Tura (Gʻarbiy Sibir) xoni boʻlgan.

1446-yilda Abulxayrxon Sirdaryo boʻyidagi bir qancha shahar va qal’alar (Oqqoʻrgʻon, Arquq, Oʻzgan, Sigʻnoq, Suzoq)ni bosib oldi. 1447-yilda mamlakat poytaxti Sibirdan Sigʻnoqqa koʻchirildi. 1431-yilda Abulxayrxon Xorazmni bosib oldi. 1448-yilda koʻchmanchi oʻzbeklar Movarounnahrga bostirib kirdilar va Samarqandni qamal qildilar.

1451-yilda Abulxayrxon Abu Said bilan qoʻshilib yana Samarqandga yurish qildi va uni taxtga oʻtqazdi. Koʻchmanchi oʻzbeklar keyinchalik temuriylardan Muhammad Joʻqiyga ham koʻmaklashdilar (1460-62).

Abulxayrxon davlati tarixini tarixchi Masud bin Osmani Kuhistoniy tasvirlab bergan. Tasavvufning taniqli vakili Najmiddin Kubro asos solgan tariqatning vakili Husayn Xorazmiyning Abulxayrxonga bagʻishlab turkiy tilda asar yozgan.

Abulxayrxon oilasi aʼzolari adabiyotga ixlosmand edilar. Abulxayrxon taniqli shoir, tasavvufchi, tasavvuf tarafdori Jaloliddin Rumiy asarlarini tarjima qilishni buyurdi.

Abulxayrxon vafotidan keyin uning dushmanlari (Iboqxon, Jonibek, Burka sulton, Yomgʻurchi, Muso mirzo, Ahmadxon) taxt vorisi Shayx Haydarni magʻlub qildilar va Koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qulatdilar. Lekin XV asrning 80-yillarida Abulxayrxonning nabirasi Muhammad Shayboniyxon oʻz raqiblari ustidan gʻalaba qozondi va hokimiyatni qoʻlga oldi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbek sovet ensiklopediyasi, 1-jild. Toshkent, 1971-yil
 OʻzME, 1-jild. Toshkent, 2000-yil

Shayboniylar
1412-yilda tugʻilganlar
1468-yilda vafot etganlar
Sibir xonligi hukmdorlari
Qozogʻiston tarixi
Markaziy Osiyo tarixi
Oʻzbekiston tarixi
Xonlar
Oʻzbek xonligi kishilari
Abdullaxon I

Abdulla I (XVI asr oxiri — 1540.14.9, Samarqand) — Movarounnahr (Buxoro) xoni (1540-yil mart-sentyabr). Abdulxayrxonning nevarasi, Koʻchkunchixonning oʻgʻli.

Abdulla I koʻp yillar davomida Yassi (Turkiston)da hokimlik qilgan (taxminan 1514-1540-yil mart). Ubaydullaxon vafot etgach (1540-yil mart), Buxoro xonligi qisqa muddat ichida 3 qismga boʻlingan davrda Samarqandda hukmronlik qilgan.  Abdullaxon 1540-yil 14-sentyabrda Samarqandda vafot etadi. Abdulla II Samarqandda Registon yaqinidagi Chihil (Chil) Duxtaron qabristonida dafn etilgan.  Maqbara bugungi kungacha saqlanib qolmagan, xarobalari 1930-yillarda butunlay vayron qilingan. Uning vafotidan soʻng Samarqanddagi shayboniylar taxtiga ukasi Abdullatifxon oʻtirgan.

Adabiyot 
 Istoriya Oʻzbekistana, t. Z (XVI — pervaya polovina XIX veka). T, 1993-yil.

1490-yilda tugʻilganlar
1540-yilda vafot etganlar
14-sentyabrda vafot etganlar
Samarqandda vafot etganlar
Samarqandda toj kiyganlar
Buxoro xonlari
Jahongir

Jahongirshoh Nuriddin (1569 — 1627) — Hindistondagi Boburiylar davlatining toʻrtinchi hukmdori (1605—27), Akbarning oʻgʻli. Asl ismi Sulton Salim. 

J. davlatni idora etish yuzasidan "Oʻn ikki dastur" eʼlon qilgan. Dasturga, asosan, dehqonlarga nosharʼiy soliqlar solish, mahalliy hokimlarga savdogarlarning mollarini ochib koʻrish, gunohkorlarning quloq-burunlarini kesish, sharob ishlab chiqarish, maʼlum kundan boʻlak vaqtda jonivorlarni soʻyish, tugʻilgan qizlarni oʻldirish (Rojastxonda), soliq hisobiga bolalarni tortib olish (Bengaliyada) va b. man etilgan. J. davrida imperiya tarkibiga Mevar (1614), Aqmadnagar (1620), Bijapur va Golkonda (1621) hamda Panjob (bir qismi) qoʻshib olindi. J. davlatni hind rojalari bilan kelishib idora qilishga intildi. J. davrida tasviriy sanʼat, miniatyura va adabiyot rivoj topdi, bir necha maqbara, jumladan Akbar maqbarasi qurildi. J.ning oʻzi ham sheʼrlar yozgan. Uning "Jahongirnoma" asari mashhur. Saltanatining soʻnggi yillarida davlat ishlarini xotini Nurjahon begim boshqargan.

Manbalar 

Boburiy hukmdorlar
Akbar
Bahodir Shoh II

Bahodir Shoh II (1775 – 1862) – Boburiylar sulolasidan hukmdor (1837 – 1858).

U 1837 – 58 n.lari ram-ziy jihatdan toj va taxt vorisi boʻlsa ham uning na siyosiy, na ijtimoiy va na iqgisodiy mustaqilligi qolgan edi. Oʻsha paytdaga ingliz general-gubernatori Baxodirshohga ogohnoma yuborib, unda Dehlidagi Qizil qalʼada yashayotgan oxirgi podshohsan deb xabar beradi. Bu esa Boburiylar saltanatining nihoyaga yetganini bildirardi. 1857-yilda mamlakatda in-glizlar hukmronligiga qarshi sipohiylar qoʻzgʻoloni koʻtarilishi bilan xalq B.ni qoʻzgolon rahbari va Hindistonningoliy hukmroni deb eʼlon qiladi va undan om-mani ingliz mustamlakachilariga qarshi muqaddas kurashga daʼvat etmshni talab qiladi. Mustamlakachilardan qoʻrqib qolgan va ular ustidan galaba qozonishga koʻzi stmagan shoh xalq talabini rad etadi. Ammo qoʻzgʻolonchilar oʻxtari yozgan muro-jaatnomaga B.ni imzo chskishga majbur qiladilar.Bahodir Shoh II ning nomiga boʻlsa ham qoʻzgʻolonga boshchilik qilishi mamlakatda ingliz hukmronligiga katta xnvf tugʻdirdi. Inglizlar B.ni asir olib, umrbod Myanma (Birma)ga surgun qildilar. B. urdu tilida Zafar taxallusi bilan ijod etgan mashhur shonr ham edi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Hoshimov I., Hindistondya Boburiylar sulolasi saltanati, T., 1996.

Boburiy hukmdorlar
MC

MC (inglizchadan Master of Ceremonies, Bayramlar Ustasi, emsi deb talaffuz qilinadi) — bayram-tadbir yigʻinlarida o`rtakashlik qiluvchi shaxs. Toʻy-maʼrakalardagi oʻrtakashdan farqli oʻlaroq, disko-shoularni yoki koncertlarni olib boradi. Bunda u tomoshabinlar bilan interfaol muloqotda boʻladi, tomoshani qizdirib turadi va hokazo. MC soʻzi hip-hop janrida ijod qiluvchilarga nisbatan ham qoʻllanadi (MC Shod kabi).

Qoʻshimcha 

 Hip-hop MC`lar 

Musiqa
Kvartet (guruh)

Kvartet — oʻzbek pop guruhi. DJ Rustambek, DJ Saidaʻlo, MC Shod hamda Mr Jockerdan tashkil topgan.

Aʼzolar 
 DJ Saidaʼlo — (Otabek)
 DJ Rustambek — (Rustam)
 Mr Jocker — (Javlon Asatullayev)
 MC Shod — (Dilshod Gʻiyosov)

Tarix 

Guruh Sezam radiosida RJlik qiluvchi DJ Rustambek va Saidaʼlo tashabbusi bilan tuzilib, unga MC Shod va Mr Jocker jalb etilgan. Birinchi qoʻshiq sifatida Brigada serialining saundtregining hajviy rimeyki ijro etilgan.

Jamoat eʼtibori 
"Kvartet" koʻp bora tele va radioefirga chiqqan. Telekoʻrsatuvlarning birida (Oʻzbekiston telekanalida) guruh zamonaviy pop-musiqa vakillari sifatida taklif qilinib, „milliy mentalitetga toʻgʻri kelmaydigan“ faoliyat uchun tanqid etilgan. „Kvartet“ aʼzolari ekstsentrik sifatida eʼtiborga tushishgan.

Diskografiyasi

Singllari

Kliplari

Filmografiyasi

Film

Havolalar 
Kvartet guruhining rasmiy sayti

Musiqa
Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar
Aroqiya

Araqiyeh (forscha: عراقيه, Arāqīyeh deb ham romanizatsiya qilinadi)  – Eronning Bushahr ustonining Farahan shahristoniga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqning aholisi 30 nafarni tashkil etadi.

Manbalar 

Eron
Eron aholi punktlari
Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Sulton Mahmud

Maxmud - Temuriylar sulolasidan hukmdor (1457 - 1459).

Movaraunnahr hukmdorlari
Fuqarolik masʻuliyatini sugʻurtalash

Fuqarolik masʻuliyatini sugʻurtalash rivojlangan davlatlarda keng tarqalgan masʻuliyatni sugʻurtalash turi. Ularning koʻpchiligida FM sugʻurtalash majburiyati qonunchilikda belgilangan. Uning mohiyati shundan iboratki, xavfli obyektlardan foydalanayotgan yoki ularni boshqarayotgan (masalan, transport vositalari) shaxs ushbu amallar sababli uchinchi shaxslarning mulki yoki hayoti va sogʻligʻiga yetkazgan zaralari uchun masʻul boʻlishi shart. Qonun boʻyicha masʻuliyat ataylab qilinmagan huquqbuzarlik yoki shartnoma majburiyatlarini buzish bilan bogʻliq boʻlishi ham mumkin. FM sugʻurtalash yoki uchinchi shaxslar oldidagi masʻuliyatni sugʻurtalash eng koʻp sonli sugʻurta turi boʻlib, uning barcha turlarini sanab oʻtish qiyin.

Manba 
http://www.unic.gov.uz/uzb/glossary.php 

Sug'urta
Franshiza

Franshiza sugʻurta shartnomasi sharti bilan koʻzda tutilgan maʼlum miqdordan oshmaydigan zararni sugʻurtalovchi toʻlamasligi. Franshiza sugʻurtalanuvchi zararni qoplashdagi shaxsiy ishtirokining shakli boʻlib, odatda, zararlar nisbatan katta boʻlmaganda qoʻllanadi. Franshiza sugʻurta mukofotining kamayishiga taʼsir etadi. Franshiza shartli (chegirib qolinmaydigan) va shartsiz (chegirib qolinadigan) turlarga boʻlinadi. SHartli franshiza – agar zarar summasi franshiza summasidan oshmasa, sugʻurtalanuvchi mustaqil ravishda zararni qoplaydi, agar zarar miqdori franshizadan oshsa, zarar sugʻurtalovchi tomonidan toʻla qoplab beriladi. SHartsiz franshiza – franshiza summasi har qanday holatda ham chegirib qolinadi. Franshiza sugʻurta summasidan maʼlum foiz yoki summa koʻrinishida belgilanadi.

Manba: http://www.unic.gov.uz/uzb/glossary.php

Manbalar

Havolalar 
Sug'urta
Maxmud (Qoraxoniy)

Maxmud - Qoraxoniylar Farg`ona kag`onligining hukmdori (? - 1213). Qoraxoniylar sulolasining Hasaniylar sulolasidan kelib chiqqan. Ahmad Qodirxonning o‘g‘li. 1210-yilda otasi vafotidan keyin taxtga o‘tirdi. Xorazm va Qoraxitoy xonligi o‘rtasida hiyla-nayrang ishlatishga harakat qilgan. 1211-yilda Xorazmshoh Muhammad II ning shuhratparastligidan qo‘rqib, Kuchlukxonning ustunligini tan oldi. 1213-yilda Kuchluq taxtdan ag‘darildi va Sharqiy Qoraxoniylar xonligi butunlay tugatildi.

Farqona kag`onligi hukmdorlari
Ahmad II (Somoniy)

Ahmad II (914-yil 24-yanvarda vafot etgan)  — Movarounnahrda Somoniylar hukmdori (907 –914-yillar).

Biografiyasi

Hukmronligi 
Ahmad II dastlab 900-yillarning boshlarida, u Gurgan hokimi etib tayinlanganida tilga olinadi. Biroq, Ahmad II Daylamlik Yustoniylarga qarshi urush olib bora olmagani uchun tez orada hokimlikdan chetlashtirildi.

Ahmad II 907-yil oxirida otasining vafotidan soʻng amir boʻldi. Oradan biroz vaqt oʻtgach, xalifa al-Muqtadir unga Safforiylar davlatining yuragi boʻlgan Siston hokimligini berdi. Safforiylarning o‘zaro kurashlari ishni ancha osonlashtirdi. Ahmad IIning qoʻshini Farahdan Bustgacha borib, u yerda kam qarshilik koʻrsatdi. Ayni paytda Ahmad IIning turkiy sarkardasi Simjur ad-Davati al-Muaddaldan Zarangning taslim qildi. Safforiylar zabt etilishi tugallandi (911-yil), Ahmad II oʻzining amakivachchasi Abu Solih Mansurni keyingi yili Sistonga hokim etib tayinlaydi. Somoniylar xalifalik qoʻzgʻolonchi turkiy sarkarda Sebuk-erini ham qoʻlga oldilar va uni Bagʻdodga joʻnatdi.

Mansurning soliqqa oid zulmkor siyosati tufayli lavozimga tayinlanganidan bir yil o‘tmay Sistonda qo‘zg‘olon ko‘tarildi. Zaranjdagi garnizon vayron qilindi, Abu Solih Mansur asirga olindi. Safforiylardan boʻlgan Amr ibn Yaʼqub avval qoʻzgʻolon boshligʻiga qoʻgʻirchoq, soʻngra oʻziga xos amir etib tayinlandi. Biroq Husayn ibn Ali Marvarrudiy nazorati ostidagi Somoniylar qoʻshini mintaqada Somoniylar nazoratini tikladi. Amir Samarqandga yuborildi, boshqa qoʻzgʻolon rahbarlari oʻldirildi.

Vafoti 
Keyin Simjur ad-Davatiy Siston hokimi etib tayinlandi. Ammo Tabariston va Gurgan tez orada Somoniylar hokimiyatiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi va Ahmad II ularga qarshi kurasholmay oʻldirildi. U Buxoro yaqinidagi chodirida uxlab yotgan chogʻida turkiy qullaridan bir nechasi tomonidan kallasi kesilgan (914-yil 24-yanvar). Oʻlimidan keyin Buxoroga olib kelinib, Naukanda dafn etilgan. Amirni o‘ldirgan qullarining bir qismi qo‘lga olinib, qatl etildi, boshqalari esa Turkistonga qochib ketdi . U “Shahid amir ” unvoniga sazovor bo‘ldi.

Islohotlari 
Ahmad II saroy tilini fors tilidan arab tiliga oʻzgartirish haqidagi buyrugʻi bilan oʻz fuqarolari orasida mashhur boʻlmagan boʻlishi mumkin, tez orada bu buyruq bekor qilindi.

Vorisi 
Vafotidan soʻng uning oʻrniga kichik oʻgʻli Nasr II (hukmronligi 914–943-yillar) taxtga oʻtirdi.

Somoniylasr shajarasi

Manbalar

Havolalar 
 
 

Movaraunnahr hukmdorlari
914-yilda vafot etganlar
Oʻzbekiston hukmdorlari
Alptegin

Alptegin — Gʻaznaviylar davlati hukmdori (962 — 963). Gʻaznaviylar sulolasidan.

Alptegin (taxminan 885-963) — Somoniylar lashkarboshisi Nasr ibn Ahmad Somoniy davrida visoq boshi, xayl boshi, hojib darajasiga koʻtarildi. Nuh ibn Nasr Somoniyning oʻgʻli Abdulmalik davrida Xurosonga sipohsolor etib tayinlandi. Mansur ibn Nuh Somoniy (961-976) taxtga oʻtqazilgandan koʻp oʻtmay, Buxorodagi baʼzi amirlarning igʻvosi bilan Mansur ibn Nuh Somoniy va Alptegin oʻrtasida nizo kelib chiqdi. Amir Mansur unga qarshi katta qoʻshin yubordi. Oqibatda Alptegin Xurosonni tark etib, Balx tarafga yoʻl oldi; taʼqib qilib kelgan Buxoro qoʻshinini Xulm darasida tor-mor keltirdi. Shundan keyin Bomiyon, Kobul, Gʻaznani egalladi (962) va oʻsha yerdan Hindistonga tez-tez hujum qilib turdi. Lekin ana shunday yurishlardan birida yoʻlda vafot etdi.

Manbalar 

885-yilda tugʻilganlar
Buxoroda tugʻilganlar
963-yilda vafot etganlar
Somoniylar harbiy qoʻmondonlari
Gʻaznaviylar
Gʻazneviylar davlati hukmdorlari
Gʻilmon
Nigubey-ogul (Chigʻatoy)

Nigubey-ogul – Chigʻatoy ulusi hukmdori (1270 - 1271/2). Chigʻatoylar sulolasidan edi.

Manbalar 

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
1270-yilda tugʻilganlar