yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Ekstremal kuchli metall

Extreme Power Metal Britaniyaning DragonForce power metal guruhining sakkizinchi studiyaviy albomi boʻlib,2019-yil 27-sentabrda chiqarilgan.Bu guruhning uzoq yillik baschi Frederik Lekler ishtirokidagi soʻnggi studiyaviy albomi va 2018-yilda guruhni tark etgan uzoq yillik klaviaturachi Vadim Prujanov ishtirok etmagan birinchi albomdir;Epica guruhidan Kuhn Yanssen guruh yangi a'zoni qidirayotgan paytda albomga klaviaturalar qo'shgan  .

Asosiy singl“Highway to Oblivion”2019-yil 30-iyulda chiqdi  . Guruh albom chiqarilishidan so'ng uni qo'llab-quvvatlash uchun dunyo gastrollarini boshladi“Yulduzlar askarlari” va “Musofirlar”uchun musiqiy videolar aynan shu vaqtda suratga olingan,biroq ikki yildan so‘ng,2021-yilning 27-avgust va 25-oktabr kunlari chiqarildi. 2022-yilda guruh COVID-19 pandemiyasi  tufayli soʻnggi gastrollari bekor qilingandan soʻng albom gastrollarini davom ettirdi.2022-yil 29-noyabrda yangi baschi Alisiya Vigil  bilan birinchi musiqiy videoni belgilovchi“The Last Dragonborn”videosi chiqdi.

Yozib olish 
Guruh Los Mix Unlimited studiyalarida prodyuseri va  Damien Rhyno bilan birgalikda albom yozgan.Yozib olish jarayoni gitarachi Herman Lining Twitch kanalida qisman jonli efirga uzatildi.

Trek ro'yxati

Yozuv ishtirokchilari 

 Mark Hudson - etakchi vokal
 Sem Totman- gitara,bek-vokal
 Herman Li-gitara,bek-vokal
 Frederik Leclerc-bas,gitara,bek-vokal
 Ghi Anzalone - baraban,bek-vokal

Mehmon musiqachilar

 Kuhn Janssen(Epika)- klaviaturalar, pianino,orkestrlar
 Clive Nolan-bek-vokal
 Emili Ovenden-bek-vokal
 Kalen Chase Musmecci-bek-vokal
 Stiv Frensis, Ross Mallon,Josh O'Brayen,Pol Roberts,Tim Mekalik - "Yulduzlar askarlari" da qo'shimcha bek-vokal

Grafikalar

Eslatmalar
Ene Ergma

Ene Ergma (1944-yil 29-fevral, Rakvere) — estoniyalik astrofizik va siyosatchi, Estoniya Fanlar akademiyasining aʼzosi. 2003-yildan 2006-yilgacha va 2007-yilda 2014-yilgacha Riigikogu (Estoniya parlamenti) raisi boʻlgan. 2007-yilning may oyidan „Isamaa“ va „Res Publica“ birlashgan partiyasi raisi oʻrinbosari.

Taʼlimi 
Ene Ergma Viljandi shahridagi Carl Robert Jakobson nomidagi oʻrta maktabni tamomlagan (1962). Tartu universitetining fizika fakultetida tahsil olgan (1962—1964), 1969-yilda Moskva davlat universitetining fizika fakultetining astronomiya fakultetini tamomlagan. Bu universitetda Ene Ergma fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasini oladi (1972) va 1984-yilda „Yulduzlar evolyutsiyasining soʻnggi bosqichlarida termoyadro yoqilgʻisining beqaror yonishi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qiladi.

Ilmiy faoliyati 
Ergma Estoniya SSR Fanlar akademiyasining Astronomiya institutida kichik ilmiy xodim (1972—1974), SSSR Fanlar akademiyasi Astronomiya institutida kichik, keyin esa katta ilmiy xodim, ilmiy kotib, ilmiy direktor boʻlib ishlagan (1974—1988). 1988—1992-yillarda Tartu universitetining nazariy fizika va astrofizika kafedrasi professori, 1992—1998-yillarda esa Nazariy fizika instituti mudiri lavozimlarida ishlagan. Ene Ergma ilmiy faoliyatining choʻqqisi Estoniya Fanlar akademiyasining vitse-prezidenti lavozimi boʻlgan (1999—2004). Ene Ergma Estoniya TEA ensiklopediyasi tahririyat kengashi aʼzosi (2008).

Siyosiy faoliyati 
2002-yilda Res Publica partiyasiga aʼzob boʻladi. 2003-yilda X chaqiriq Riigikogu deputati boʻladi. Shuningdek, XI va XII chaqiriqlar Riigikogu deputati boʻlgan. Keyingi ikki yil ichida parlament spikeri boʻlgan. 2006-yilda oʻzining nomzodini prezidentlikka qoʻygan. Estoniya parlamentining 2/3 ovozini olmasdan saylovda yutqazadi. 2007-yildan „Isamaa“ va „Res Publica“ birlashgan partiyasi raisining oʻrinbosari.

Manbalar 

SSSR fiziklari
Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Yashayotgan insonlar
1944-yilda tugʻilganlar
29-fevralda tugʻilganlar
Patrīcija Eiduka

Patrīcija Eiduka — latviyalik changʻichi.

Faoliyati 
2016-yilda Patrīcija Eiduka oʻsmirlar oʻrtasidagi olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan. 5 km masofaga oʻtkazilgan fristayl musobaqasida 21-oʻrinni egallagan. Bir yil oʻtgach, kattalar oʻrtasidagi jahon chempionatida debyut qilgan. Sprint musobaqasining saralash bosqichida 56-oʻrinni egallagan.

2018-yil yanvar oyida oʻtkazilgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 10-oʻrinni egallagan. Bu koʻrsatkich latviyalik sportchilar uchun yoshlar oʻrtasidagi eng yaxshi natija hisoblanadi. 18 yoshli Patrīcija Latviyaning Pxyonchxandagi olimpiada oʻyinlarida ishtirok etuvchi delegatsiyasi tarkibiga kiritilgan, Olimpiadada ikki yoʻnalish boʻyicha ishtirok etgan: sprint bahslarida 62-oʻrinni egallagan. 10 km masofaga oʻtkazilgan poygani 44-oʻrin bilan yakunlagan. Bu koʻrsatkich ayni paytda latviyalik changʻichilarning olipiya oʻyinlardagi eng yuqori natijasiga aylangan.

2018-yilning noyabr oyida jahon chempionatida debyut qilgan: sprint yoʻnalishining saralash bosqichida 73 ishtirokchi orasida 66-oʻrinni egallagan. 2019—2020-yilgi mavsumda jahon kubogidagi ilk ochkolarini qoʻlga kiritgan.  masofaga oʻtkazilgan poygada 27-oʻrinni egallagan.

2021-yilgi Tour de Ski yakunlariga koʻra, Eiduka umumiy jadvalda 24-oʻringa koʻtarilib olgan va bu bilan avstriyalik sportchilar orasida eng yuqori natija sohibasiga aylangan. keyinchalik mazkur natijasini ikki marta yangilashga muvaffaq boʻlgan. 14 va 8-oʻrinlarni egalladi. 2023-yilda 14- va 2024-yilda 8-oʻrinni egallagan.

2022-yil fevral oyida oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatining 10 km masofaga oʻtkazilgan klassik uslubdagi bahslarida Eiduka changʻi sporti boʻyicha Latviya tarixida birinchi jahon chempionati medalini qoʻlga kiritgan sportchiga aylangan. Marra chizigʻini Shveytsariyalik gʻolib sportchi Anja Weberdan 1.3 soniya kechroq kesib oʻtgan va kumush medalni qoʻlga kiritgan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
2000-yilda tugʻilganlar
1-fevralda tugʻilganlar
Dainis Kūla

Dainis Kūla (1959-yil 28-aprelda Latviya SSRning Tukums shahrida tugʻilgan) – latviyalik sobiq nayza uloqtiruvchi, faoliyati davomida Sovet Ittifoqi sharafini himoya qilgan. Kūla 1980-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlarida erkaklar oʻrtasida nayza uloqtirish boʻyicha oltin medalni qoʻlga kiritgani bilan mashhur boʻlib, bunga erishgan (Jānis Lūsisdan keyin) ikkinchi latviyalik sportchi boʻlgan. Shuningdek, u jahon chempionati bronza medali sovrindori, uch karra Sovet Ittifoqi va ikki karra universiada chempioni.

1980-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlari 
1980-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlari uchun tayyorgarlik mashgʻulotlarida Kūla 90,30 metrga va olimpiya oʻyinlariga qadar yana ham uzoqroq: 92,06 metrga nayza uloqtirgan. Aprel oyida nayza uloqtirish boʻyicha jahon rekordini 96,72 metrga nayza uloqtirgan vengriyalik sportchi Ferenc Paragi oʻrnatgan.

Moskva Olimpiadasining saralash bosqichidan Kūla hech qanday qiyinchiliklarsiz oʻtgan. Ammo finalda oʻzining dastlabki ikki imkoniyatida ham xatoga yoʻl qoʻygan. Faqat oʻn ikki finalchidan sakkiztasigagina toʻliq olti marta nayza uloqtirishga ruxsat berilgan. Hammasi Kūlaning uchinchi urinishiga bogʻliq edi. Uchinchi urinishda uloqtirilgan nayza yon-atrofdagi xonadon hovlilaridan biriga borib tushgan. Musobaqa qoidalariga koʻra nayza belgilangan maydonga sanchilsagina urunish hisobga olinardi. Demak, bu urunish ham hisobga olinmasligi kerak edi. Biroq, uy oldiga borgan hakamlar oq bayroq koʻtarib urunish hisobga olinganini tasdiqlashgan; bu 88.88 metrlik natija uni soʻnggi uch raundga olib chiqish uchun yetarli edi. Toʻrtinchi urunishda Kūla 91,20 metrga nayza uloqtiradi, bu esa musobaqada 90 metrdan oshgan yagona urunish boʻlib, unga olimpiya chempioni nomiga sazovor boʻlish imkonini berdi. Ikkinchi oʻrinni Aleksandr Makarov 89,64 metrlik natija bilan qoʻlga kiritgan. Sharqiy Germaniyalik Wolfgang Hanisch ikki Sovet ittifoqi vakilidan keyin uchinchi oʻrinni egallaydi. Musobaqa boshlangunga qadar favorit hisoblangan Paragi 88,76 metrlik natija bilan saralash bosqichidan oʻtgan, lekin finalning birinchi uch raundi davomida faqat 79,52 metrga nayza uloqtirishga erishgan va oʻninchi oʻrinni egallagan.

Oʻsha paytlarda eski nayza dizaynidan foydalanilganligi sababli, nayzalar maydonga sanchilgan yoki sanchilmay qolgan, natijada hakamlar taxminiy qarorlar chiqarishga majbur boʻlishgan. Kūlaning urunishi olimpiya oltinini keltirgani uchun mashhurlik darajasiga koʻtarilgan va bunga Sovet rasmiylari oʻz sportchilarini koʻklarga koʻtargani ham katta turtki boʻlgan. Finalda sodir boʻlgan jarayon haqida boshqa iddaolar ham bor edi. Iddaolar sovet sportchilari nayza uloqtirganda stadion darvozalari shamol kirishi va nayza uzoqqa uchishini taʼminlashi uchun ochilganligi va Kūlaning muhim uchinchi urinishi nafaqat notoʻgʻri baholangan, balki notoʻgʻri oʻlchanilganligi haqida boʻlgan. Biroq, bu bahslarning hech biri rasmiy eʼtirozlarga sabab boʻlmagan.

Manbalar 

Yengil atletika boʻyicha Olimpiyada oltin medali sovrindorlari
Yengil atletika boʻyicha jahon chempionati sovrindorlari
Yashayotgan insonlar
1959-yilda tugʻilganlar
Dobrodeya

Dobrodeya Mstislavna (Kirilcha: Добродея Мстиславна; suvga choʻmgan Eupraxiya [Εὐπραξία] yoki Irene [Εἰρήνη]; 16-noyabr 1131-yilda vafot etgan) — Vizantiya imperatorining rafiqasi boʻlib, u imperator Alexios Komnenos bilan turmush qurgan. Dobrodeya tibbiyot boʻyicha koʻplab asarlar muallifidir.

Hayoti 
Dobrodeya 12-asrning boshlarida Kiyevda tugʻilgan, u Mstislav I va Christina Ingesdotterning qizi edi. 1122-yilda yoki undan keyin, u Vizantiya imperatori John II Komnenosning () katta oʻgʻli va boʻlajak imperator Alexios Komnenos bilan oila qurgan. Unga imperatorlik unvoni (basilissa) berilgan va „Iren“ deb atalgan, bu uning qaynonasi, Vengriya imperatori Irene (boshqa manbalar uning xristian ismini „Eupraxia“ deb atashgan)dan meros qolgan. U va Alexiosning Mariya ismli qizi boʻlgan, u 1125-yilda tugʻilgan.

Konstantinopol imperator saroyida Dobrodeya ziyoli ayollar, xususan, Alexiosning xolasi Anna Komnena va munajjimlar va olimlarning homiysi sifatida tanilgan zodagon ayol Irena davrasiga kirgan. U oʻzining ilmiy qiziqishini topishga uringan, keng qamrovli oʻrganishlar olib borgan va zamondoshlari tomonidan quyidagicha tasvirlangan: „U Afinada tugʻilmagan, lekin u yunonlarning barcha donoligini oʻrgangan“. Yozuvchi Theodore Balsamonning taʼkidlashicha, u „davolash usullariga maftun boʻlgan“. Dobrodeyanng tibbiyot boʻyicha ayol kishi tomonidan yozilgan birinchi risola sifatida qabul qilingan „Malhamlar“ (yunoncha „Alimma“) asarida dorivor preparatlarni tayyorlash va ularning samaradorligi tasvirlangan. Ushbu asarning parchalari Florensiyadagi Medici kutubxonasida saqlanadi. U qadimgi shifokor Galen Klavdiyning faoliyatini oʻrgangan va baʼzi asarlarini qadimgi Sharqiy slavyan tiliga tarjima qilgan.

Dobrodeya nomaʼlum sabablarga koʻra 1131-yil 16-noyabrda vafot etgan. Uning oʻlimidan soʻng, Alexios Komnenos oʻzining keyingi turmush oʻrtogʻi gruziyalik Kataga uylangan, deya taxmin qilinadi.

Yana qarang 

 Fandagi ayollar xronologiyasi

Manbalar

Adabiyotlar 

 

Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
1131-yilda vafot etganlar
12-asr Kiyev-Rus ayollari
12-asrdagi Vizantiya yozuvchilari
12-asrdagi ayol yozuvchilar
12-asr Vizantiya imperatorlari
Ivan Gnilomyodov

Ivan Andreyevich Gnilomyodov (; 1919-yil 24-oktyabr — 1987-yil 21-oktyabr) — sovet ofitseri, tank vzvodi qoʻmondoni, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (31.05.1945).

Hayoti 
1919-yil 24-oktyabrda Buzulukda (Orenburg viloyati) ishch ioilasida tugʻilgan. Oilada eng kichigi, oltinchi farzand boʻlgan. Oʻrta maktabni tugatgan. Shogird, keyin Kirov mexanika zavodida mexanik boʻlib ishlagan. 1939-yilda Novoorskiy tumani harbiy komissariyati tomanidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan. 1941-yil oktyabrdan Gʻalaba kuniga qadar frontda jang qilgan. 1944-yilda Pushkin tank maktabini tugatgan (Ribinsk).

Kareliya, 1-Ukraina, 1-Belarus frontlarida jang qilgan. Ukrainani, Polshani ozod qilgan, Gʻarbiy Bugni, Vislani, Oderni daryosini kechib oʻtgan. Kovel, Lyuboml, Radzyn-Podlyaski, Pulavi (Pulavsk platsdarmi), Lukuv, Sedltse, Zvolen, Radom, Lodz, Tomashuv-Mazovetskiy, Poznan, Jerkuv, Srem, Grodzisk, Chempiń, Volshtin, Babimost, Müncheberg va Fridrihsfeld shaharlarini ozod qilishda ishtirok etgan. Yarador boʻlgan. Kustrin hududidagi platsdarmni saqlab qolish va kengaytirish operatsiyasida (1945-yil fevral — mart), Imperator kanselyarasini va Reyxstagga hujumda qatnashgan. 1945-yilda Gʻalabani Berlin markazida kutib olgan.

1941-yil 13-oktyabrdan, 1943-yil 15-fevralgacha razvedkachi boʻlgan. 1944-yil mart-aprel oylari oraligʻida Proskurovsk-Chernovits hujum operatsiyasida (13-armiya tarkibida) qatnashgan.

1945yil 16-apreldan 19-aprelgacha, 8 ta tank (uchta Panter, bitta Tiger va toʻrtta Panzer IV), 3 ta oʻziyurar orudiya, 3 ta tankga qarshi orudiya, 125 ta dushman askarlari va ofitserlarini yoʻq qilgan. 1945-yil 16-aprelda Verbig chorrahasi yaqinida Sharqiy Prussiya temir yoʻlida, Zeelov shahridan shimolda, Gnilomyodovga nemis qoʻshinlari yoʻlini kesib qoʻyish va kolonnasini yoʻq qilish vazifasi yuklanadi. Tank vzvodi dushman tomon harakatlanadi. Olovli hujumidan kolonnadagi transport vositalari yonib va ulardagi dushman askarlari Sovet tankchilari oʻti ostida qoladi. Vzvodini mudofaalanayotgan dushmanning qanotiga olib chiqadi va pulemyot va pushkalardan oʻt ochib, uchta Panter, bitta Tiger tankini va 35 ta „Faustchilarni“ yoʻq qiladi. 1945-yil 18-aprelda Zeelov shahridan 10 km shimoli-gʻarbda joylashgan Vulkuv qishlogʻida dushman tanklarining qarshi hujumini qaytarib, 4 ta Panzer IV tankini yakson qiladi. Xauszee koʻli shimolida joylashgan 58,7 balandlikdagi tezkor hujumda uchta tankga qarshi orudiya va 30 ga yaqin dushman askarini yoʻq qiladi. Shu jangda, snaruyadni toʻgʻri kelib tegishidan jangovar mashinasi yonib ketadi, oʻzi yaralanadi. Olovni oʻchirib, mashinasini panaga olib oʻtadi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 31-maydagi farmoni bilan „Frontda nemis-fashist bosqinchilariga qarshi kurashda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarni namunali bajarganligi, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“, Ivan Gnilomyodov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Urushdan keyin bir muddat Toshkentda yashadi, keyin Buzulukda ishlagan, harbiy-vatanparvarlik ishlarini olib bordi. 1987-yil 21-oktyabrda vafot etgan.

Manbalar
Baiba Bendika

Baiba Bendika (27-iyun, 1991-yil; Cēsis, Latviya) — latviyalik biatlonchi va changʻichi. Latviya ayollar biatloni tarixida ilk Yevropa chempioni (2021-yilda).

Faoliyati 
4 yoshidan changʻi uchish va futbol bilan shugʻullangan. 2000-yilda biatlon boʻyicha mashgʻulotlarni boshlagan. Bendikaning birinchi murabbiyi Yuris Stipnieks boʻlgan. Keyinchalik Valdis Berzins murabbiyligida mashgʻulot olib borgan. Rozul boshlangʻich maktabi, Cesis davlat gimnaziyasi va Vidzeme oliy oʻquv yurtini tamomlagan. Hozirda Ilmars Bricis va Vitaliy Urbanovich murabbiyligida mashgʻulot oʻtkazmoqda. 2011-yilgi jahon chempionatida terma jamoa safida debyut qilgan.

Avvaliga Bendika kamtarona natijalar koʻrsatgan. Har safar ham jahon chempionatiga chiqa olavermagan. 2012-yilda Germaniyaning Ruhpolding shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida debyut qilgan. Ammo yaxshi natija qayd eta olmagan. Jadvalda birinchi yuztalikning soʻnggi qismlaridan joy olgan. 2015—2016-yilgi mavsumga kelib Baibaning natijalarida keskin oʻsish kuzatilgan. Miltiqdan oʻq otish jarayonidagi tezligi va aniqligi sababli yaxshi natijalarga erisha olgan Kanadaning Canmore shahrida boʻlib oʻtgan jahon kubogi bosqichida sportchi nafaqat oʻzining saralashdagi dastlabki ochkolarini qoʻlga kiritgan, balki sprintda kuchli beshlikka kira olgan. Bu natija bilan Bendika biatlon boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogida Avstriya tarixidagi eng yaxshi natijani koʻrsatgan sportchiga aylangan. Keyinchalik biatlonchi Amerikaning Presque Isle shahrida boʻlib oʻtgan bosqichlarda ikki marta kuchli yigirmatalikka kirgan.

2018—2019-yilgi mavsumda umumjamoa hisobida 47-oʻrinni egallagan. Va bu koʻrsatkich toʻrt mavsum ichidagi eng yaxshi natija hisoblanadi. Baiba Bendika eng yaxshi natijasiga Pokljukada 15 km masofaga ayollar oʻrtasida oʻtkazilgan individual musobaqada erishgan. Mazkur musobaqada beshinchi oʻrinni egallagan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1991-yilda tugʻilganlar
27-iyunda tugʻilganlar
Rūta Meilutitė

Rūta Meilutitė (1997-yil 19-martda tugʻilgan) — litvalik suzuvchi. Olimpiada oltin medali sohibasi. Qisqa (uzunligi 25 m) hovuzlarda 50 metrga brass usulida suzish va 100 metrga brass usulida suzish boʻyicha jahon rekordchisi. Uzun (uzunligi 50 m) hovuzlarda 100 metrga brass usulida suzish boʻyicha jahon rekordchisi. Uzun hovuzlarda 100 metrga brass uslubida suzish boʻyicha jahonning sobiq rekordchisi.

15 yoshida Buyuk Britaniyadagi Plymouth kolleji sharafini himoya qiladigan Plymouth Leander Swimming Clubda Jon Rudd boshchiligidagi murabbiylar shtabi qoʻl ostida mashgʻulotlarni boshlaguniga qadar suzish boʻyicha litvalik ayol sportchilar tarafidan oʻrnatilgan 11 ta rekordni yangilab boʻlgan edi. 2011-yili Trabzonda boʻlib oʻtgan Yevropalik yoshlar oʻrtasidagi yozgi olimpiya festivalida 100 metrga brass usulida suzishda oltin, 50 metrga erkin usulda suzishda kumush va 100 metrga erkin usulda suzishda bronza medalini qoʻlga kiritgan. 2012-yilda Londonda boʻlib oʻtgan yozgi olimpiadada Meilutitė ayollar oʻrtasida 100 metrga brass usulida suzish bahslarida 1:05.47 natija bilan oltin medalni qoʻlga kiritgan. 15 yoshida olimpiada oltin medalini qoʻlga kiritgan eng yosh litvalik sportchiga aylangan.

2013-yilda Meilutyté oʻzi oʻrnatgan Yevropa rekordini 0,01 soniyaga yangilagan. 2013-yilda Barselonada boʻlib oʻtgan suv sporti boʻyicha jahon chempionatida qatnashgan. 50 va 100 metrga brass usulida suzish boʻyicha jahon rekordlarini oʻrnatgan. 17 yoshida Rūta Meilutitė kamida bir marta suzish boʻyicha oʻsmirlar va kattalar oʻrtasidagi barcha xalqaro chempionatlarda gʻolib chiqqan tarixdagi birinchi suzuvchiga aylangan.

2019-yil iyulida Meilutyté 2018-yilning aprelidan 2019-yilning martigacha boʻlgan muddatda antidoping qoidalarini buzgani uchun 24 oyga musobaqalardan chetlatilgan. 2021-yil dekabr oyidan musobaqalarda qatnasha boshlagan.

Manbalar 

2012-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari medal sovrindorlari
Yashayotgan insonlar
1997-yilda tugʻilganlar
Zilim tabiat bogʻi

"Zilim" tabiat bogʻi mahalliy ahamiyatga ega tabiat qoʻriqxonasi. Bogʻ 2005-yilda tashkil etilgan. Hududni tashkil qilishdan maqsad rekreatsion resurslarni saqlash, turizmni rivojlantirish va mavjud biologik turlarni himoya qilish boʻlgan. Zilim Boshqirdiston Respublikasining alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlariga kiradi.

Tavsif 
Bogʻda noyob tabiiy tuzilmalar, oʻsimlik va hayvonlarning noyob turlari mavjud. Park Boshqirdiston Respublikasining Gafuriy tumani hududida, Zilim daryosi havzasida joylashgan. Tabiat bogʻining maydoni 38,1 ming gektarni tashkil qiladi. Bogʻning past togʻli yerlarida 68 ta gʻor bor. Uning hududida Membet va Kuzgenak qoyalari joylashgan.

Flora 
Park hududining 90% dan ortigʻi oʻrmonlar bilan qoplangan. Asosiy qismini aralash va keng bargli oʻrmonlar tashkil etadi. Soyaga chidamli ignabargli daraxtlar, archa oʻrmonlari va qaragʻay oʻrmonlari  boʻlgan hududlar mavjud. Zilim daryosi vodiysida joylashgan bogʻ hududida mevali daraxtlardan gilos va olcha oʻsadi. Koʻp yillik oʻsimliklarning 500 ga yaqin turlari mavjud. Ular orasida 13 ta endemik va 20 relikt bor. Endemik turlarga Ural tansy, Boshqird kungaboqari, eman, kazak archasi, qichitqi oʻti bargli qoʻngʻiroqgul kiradi.

Ignabargli chinnigullar, Klera astragali, yashil kostenets va boshqa 18 oʻsimlik turlari Boshqirdiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

Fauna 
Zilim bogʻi hududida keng tarqalgan noyob hayvonlarning 15 turi Rossiya Federatsiyasi Qizil kitobiga kiritilgan. Qushlarning 81 turi, jumladan, nodir turlar: ustritsa, sapsan, oltin burgut, qora laylak, katta dogʻli burgut, baliqqiygʻir. Baliq turlari orasida yevropa bozrangi, rus bystryanka, oddiy skulpin va taymen uchrab turadi.

Manbalar
Domurcalı

Domurcalı (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 213 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Akardere

Akardere (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 396 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Büyük Gerdelli

Büyük Gerdelli (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 703 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Geçkinli

Geçkinli (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 456 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Keramettin

Keramettin (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 346 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Küküler

Küküler (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 145 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Sülecik (Süloğlu)

Sülecik (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 146 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Taşlısekban

Taşlısekban (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 228 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Tatarlar (Süloğlu)

Tatarlar (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 301 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Yağcılı

Yağcılı (Süloğlu) — Turkiyaning Edirne viloyati, Süloğlu tumanidagi qishloq. Aholisi 203 kishidan iborat (2022).

Manbalar  

Süloğlu tumanidagi qishloqlar
Virgilijus Alekna

Virgilijus Alekna (1972-yil 13-fevral; Litva SSR, Kupiskis tumani, Terpeikiai qishlogʻi) — litvalik yengil atletikachi. Yengil atletikaning disk uloqtirish turi boʻyicha musobaqalarda ishtirok etgan. Besh bora olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan. Sportchi ikki karra olimpiya chempioni, ikki karra jahon chempioni, Yevropa chempionidir. Yevropaning eng yaxshi yengil atletikachisi (2005). Litvaning eng yaxshi sportchisi (2000, 2004, 2005, 2006 va 2007-yillarda). UNESCOning sport elchisi unvoni berilgan. Kaunas jismoniy tarbiya akademiyasi bitiruvchisi. Track & Field News nashri tomonidan 2000-yilning eng yaxshi yengil atletikachisi deb topilgan.

Tarjimai holi 
1972-yilda kichik qishloqda dehqon oilasida tugʻilgan. 14 yoshidan boshlab qisqa vaqt basketbol bilan shugʻullangan. Yengil atletikada dastlab nayza uloqtirish turidan boshlab, soʻng disk uloqtirishga oʻtgan. 1995-yilda Litva davlat jismoniy tarbiya institutini tamomlagan. Biroz muddat Litva prezidenti Algirdas Brazauskasning tansoqchisi sifatida ham faoliyat yuritgan.

1996-yilda Atlantada boʻlib oʻtgan olimpiya oʻyinlarida Alekna 65,30 m natija bilan 5-oʻrinni egallagan. Toʻrt yildan soʻng Sidneyda Alekna oʻzining beshinchi urinishida diskni 69 m 30 sm masofaga uloqtirib, faoliyatida ilk marta olimpiya chempioni boʻlgan. 2004-yilda Afinada Virgilijus Alekna vengriyalik Róbert Fazekasga yutqazib, 69,89 m natija bilan ikkinchi oʻrinni egallagan. Ammo musobaqadan soʻng Fazekas dastlab doping testidan oʻtishdan bosh tortgan. Keyin test natijalarini almashtirib qoʻyishga urinib koʻrgan. Almashtirishga harakat qilayotgan paytida qoʻlga olingan. Shu tariqa oltin medal litvalik sportchiga nasib etgan. Aleknaning 69,89 m natijasi hozirda disk uloqtirish boʻyicha olimpiya rekordi hisoblanadi. 2008-yilda Pekinda 67.79 m natija bilan bronza medalini qoʻlga kiritgan. 2012-yilgi olimpiya oʻyinlarida Virgilijus Alekna toʻrtinchi oʻrinni egallagan.

Manbalar 

Yengil atletika boʻyicha jahon chempionati gʻoliblari
2012-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari yengil atletikachilari
2008-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari yengil atletikachilari
2004-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari yengil atletikachilari
Yengil atletika boʻyicha Olimpiyada oltin medali sovrindorlari
Litva Buyuk Gertsogi Gediminas ordeni sohiblari
Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Yashayotgan insonlar
1972-yilda tugʻilganlar
13-fevralda tugʻilganlar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Betti Alver

Betti Alver (toʻliq ismi Elisabet Alver, 1937-yildan Elisabet Talvik, 1956-yildan Elisabet Lepik, sovet pasportiga koʻra Elizabet Martinovna Alver, ; 1906-yil 23-noyabr, Jõgeva, Livonia gubernatorligi, Rossiya imperiyasi — 1989-yil 19-iyun, Tartu, Estoniya SSR, SSSR) — estoniyalik shoira, yozuvchi, tarjimon. Estoniya SSRda xizmat koʻrsatgan yozuvchi (1966). Estoniya SSR xalq yozuvchisi (1981).

Biografiyasi 
Betti Alver 1906-yil 23-noyabrda Jõgeva shahrida tugʻilgan. 1924-yilda Tartu shahridagi oʻrta maktabni tugatgan va 1924—1927 yillarda Tartu universitetida eston tili va adabiyoti boʻyicha tahsil olgan. 1927-yilda „Liivi Deevidiivi“ („Shamol mahbubasi“) romani nashr etiladi. Alverning birinchi sheʼrlar kitobi „Tolm ja tuli“ („Chang va olov“) esa 1936-yilda nashr etilgan. Aleksandr Pushkinning sheʼrlari va uning „Yevgeniy Onegin“ (1964) sheʼriy romani, Masknim Gorkiyning „Bolalik“ va „Mening universitetlarim“ sheʼrlari Betti Alver tomonidan eston tiliga tarjima qilingan. Shuningdek, Kristjan Jaak Petersonning nemis tilida yozilgan sheʼrlarini eston tiliga tarjima qilgan. Betti Alverning sheʼrlari polyak, nemis, ingliz, chex, italyan va boshqa tillarga tarjima qilingan. Alverning sheʼrlarini rus tiliga Yunna Morits tarjima qilgan. Betti Alver sharafiga uning tugʻilgan shahri Jõgevada „Yulduzli vaqt“ kuzgi sheʼriyat kunlari oʻtkaziladi. 2013-yilda Merkuriydagi krater uning sharafiga Alver deb nomlangan . Juhan Smuuli nomidagi Estoniya SSR adabiyot mukofoti laureati (1980). Yozma va onlayn ovoz berish natijalariga koʻra 1999-yilda tuzilgan XX asrdagi Estoniyaning 100 ta buyuk arboblari roʻyxatiga kiritilgan.

Betti Alver 1989-yil 19-iyunda Tartuda vafot etgan va Tartuning Vana-Jaani qabristoniga dafn qilingan.

Sheʼriy kitoblari 
 Tolm ja tuli (1936);
 Tähetund (1966);
 Eluhelbed (1971);
 Lendav linn (1979);
 Korallid Emajões (1986).

Filateliyada  tasvirlanishi 
2006-yilda Estoniya pochtasi Betti Alverning 100 yilligini unga bagʻishlangan pochta markasini chiqarish orqali nishonlaydi.

Oilasi 
Bett Alver shoir Heiti Talvik bilan turmush qurgan. 1956-yilda esa Mart Lepikga (adabiyotchi, Adabiyot muzeyining birinchi direktori, 1940—1945) turmushga chiqadi. Qarindoshlari Eduard Alver (Ozodlik urushi davrida Estoniya mudofaa ittfoqi „Kaitseliit“ qoʻmondoni) va Siim Kallas.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Leetmaa E. Betti Alver — 100 // Pärnu Express, 2006-yil 27-oktyabr.

Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
1989-yilda vafot etganlar
19-iyunda vafot etganlar
1906-yilda tugʻilganlar
23-noyabrda tugʻilganlar
Abdulboqi Yazdiy

Abulboqi Yazdiy () fors zodagonlaridan biri, Safaviylar davlatining uchinchi vakili (noibi).

Tarjimai holi 
Asli Yazddan boʻlgan Abdulboqi Neʼmatollohiylar tariqatining asoschisi Shoh Neʼmatulloh avlodidan boʻlgan Naʼimiddin Neʼmatulloh Soniyning oʻgʻli edi. 16-asr boshlarida Abdulboqi otasining oʻrniga Neʼmatulloh ordeni yetakchisi boʻldi. Keyinchalik 1511-yilda Abdulboqi Safaviylar hukmdori Ismoil I (hukmronligi 1501—1524) qarorgohida oʻtkazilgan bayramda qatnashadi.

Bir yil oʻtgach, Abdulboqi bir necha oydan keyin Xurosonda oʻzbeklar tomonidan oʻldirilgan vakil Najmi Soniy qoʻl ostida xizmat qildi. Abdulboqi keyinchalik Ismoil I tomonidan yangi vakil etib tayinlandi. Abdulboqi 1514-yil Chaldiron jangida qatnashdi, ammo bu jangda Safaviylar magʻlubiyatga uchradi va Abdulboqining oʻzi oʻldirildi. Yana bir eronlik Mirzoshoh Husayn Ismoilning jangdan keyin adashib qolgan sevimli xotinini topib olishi ortidan yangi vakil etib tayinlandi.

Abdulboqining Mir Abdulboqi Yazdiy (vaf. 1564-yil) ismli oʻgʻli bor edi, u 1524-yilda Ismoilning oʻgʻli Tahmosb I Safaviylar taxtiga oʻtirganida Yazd hokimi etib tayinlangan edi. U keyinchalik 1535/1536-yilda Tahmaspning singillaridan biriga uylandi. Ularning turmushidan ismi nomaʼlum qiz farzand tugʻiladi, bu qiz
keyinchalik Tahmosbning oʻgʻli Ismoil II ga turmushga chiqdi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 

Safaviylar sarkardalari
16th-asr Eron harbiy xizmatchilari
1514-yilda vafot etganlar
15-asrda tugʻilganlar
Jangda halok boʻlgan harbiy xizmatchilar
Yazdlik kishilar
Safaviylar davlati vakillari
16-asr Safaviylar davlati kishilari
Chilaquiles

Chilaquiles (ispanchada: [tʃilaˈkiles]) — Tortilla qoʻshib tayyorlanadigan meksika anʼanaviy nonushta taomi. Ularga ishlatiladigan chili turiga qarab qizil yoki yashil rangda, sousi doim achchiq boʻladi.

Tayyorlanishi 

Taomning asosini tortillalar tashkil qiladi. Yashil yoki qizil qayla tortila qavatlari ustiga quyiladi. Aralashma tortilla yumshaguncha qaynatiladi. Baʼzan aralashmaga tovuq goʻshti ham qoʻshiladi. Pishgach usti krem, maydalangan oq pishloq, piyoz, avakado bilan bezatiladi. Tabga koʻra qovurilgan loviya, qaynatilgan yoki quvurilgan tuxum, yashil qayla qoʻshilib taʼm beriladi. Boshqa meksika taomlaridek bu taom uchun ham har bir oilada oʻzgacha va anʼanaviy tayyorlanish uslublari mavjud. Asosan chilaquiles nonushtaga isteʼmol qilinadi. Bu taom ayniqsa qoldiq tortillalardan unumli foydalanish uchun juda qulay.

Mintaqaviy turlari 
Markaziy Meksikada tortilla chipslarining qattiq boʻlib qolishi koʻp uchraydi. Buni oldini olish uchun sousdan boshqa barcha masalliqlar boʻlaklar ustiga qoʻyiladi. Taomni tortishdan oldin sous quyib boriladi. Sinaloa shtatida bu taom qaymoq qoʻshib tayyorlanadi. Mamlakatning shimoli-sharqiy tomonida joylashgan Tamaulipas shtatida sous sifatida qizil pomidor sousi ishlatiladi. San Luis Potosí shtatida chilaquilesga tovuq boʻlaklari emas, tuzlangan goʻsht (cecina) qoʻshib tayyorlanadi.

Tarixi 
Encarnación Pinedoning 1898-yilda Kaliforniyada The Spanish Cook (Ispan oshpazi) asari nashr etilgan. Unga bir qancha taomlar, jumladan: chilaquiles tapatíos a la mexicana, chilaquiles a la mexicana hamda chilaquiles con camarones secos (quritilgan qisqichbaqali) kabi chilaquiles bir nechta turlarining retseptlari kiritilgan.

Koʻrinishlari

Manbalar 

Taomlar
Meksika taomlari
Nonushta taomlar
Žalgiris Arena

Žalgirio Arena — Litvaning Kaunas shahridagi koʻp maqsadli yopiq arena. Arena Nemunas daryosi yaqinidagi orolda joylashgan. Boltiqboʻyidagi eng katta yopiq arena hisoblanadi. Arena basketbol oʻyinlari paytida 15 415 muhlis, kontsertlar paytida 22 500 tomoshabin (agar sahna oʻrtaga joylashtirilsa, 17 000 tomoshabin)ni oʻz bagʻriga sigʻdira oladi. Žalgiris Arena qurilgandan soʻng Kaunasdagi asosiy oʻyingohga aylangan. Bungacha ushbu maqomni Kaunas sport zali egallab turgan.

Žalgirio Arena basketbol oʻyinlari va kontsertlarni oʻtkazish uchun foydalaniladi. Hozirda Latviya basketbol ligasi va Yevroligada musobaqalarida ishtirok etuvchi BC Žalgiris basketbol klubi Žalgiris Arenada barcha uy uchrashuvlarini oʻtkazadi. Yevroliganing 2011-2012, 2012-2013, 2017-2018, 2018-2019, 2019-2020 va 2020-2021-yilgi mavsumlarida Žalgiris Arena oʻyinlariga muhlislar tashrifi boʻyicha yetakchilik qilgan.

Tarixi 
Arena qurilishi 2008-yil sentyabr oyida boshlangan. Qurilish jarayonlari Litvaning Vėtrūna qurilish kompaniyasi tomonidan moliyalashtirilgan. Bosh arxitektori — Eugenijus Miliūnas. Arenaning umumiy qiymati 168,8 million lit (50 million yevro). Arena 2011-yil 18-avgustda Litva va Ispaniya oʻrtasidagi basketbol oʻyini bilan ochilgan.

Žalgiris Arenada 2011-yil sentyabr oyida boʻlib oʻtgan baskebol boʻyicha Yevropa chempionatining pley-off va final bosqichi oʻyinlari oʻtkazilgan.

2015-yil 5-dekabr kuni Litvaning SEL guruhining konsert dasturi oʻtkazilgan. Mana shu konsert dasturida tomoshabinlar tashrifi boʻyicha yangi rekord oʻrnatilgan. Oʻsha kuni arenaga 20 517 nafar tomoshabin tashrif buyurgan.

2016-yil 6-yanvar kuni Yevroliga klublarining bosh murabbiylari Žalgiris Arenani musobaqaning eng yaxshi arenasi deb eʼtirof etishgan.
Žalgiris Arenadai futzal boʻyicha 2021-yilgi jahon chempionatining baʼzi oʻyinlari oʻtkazilgan. Musobaqaning ochilish va final oʻyinlari ham aynan shu arenada oʻtkazilgan.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Litvadagi sport inshootlari
Litvadagi yopiq arenalar
Litvada basketbol maydonlari
Kaunasdagi diqqatga sazovor joylar
Kaunasda sport
Kaunasdagi binolar va inshootlar
Sport
Binolar
Isroil–Hamas urushi paytida sogʻliqni saqlash muassasalariga hujumlar

Isroil–Hamas urushi paytida sogʻliqni saqlash muassasalariga koʻplab hujumlar sodir boʻldi. Urushning birinchi haftasida Isroil va Gʻazoda sogʻliqni saqlash muassasalariga 94 ta hujum uyushtirilib, 29 nafar tibbiyot xodimi halok boʻldi, 24 nafari yaralandi. Sogʻliqni saqlash muassasalariga qilingan hujumlar Gʻazoda ogʻir gumanitar inqirozga olib keldi. 30-noyabrga qadar Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti Gʻarbiy Sohil va Gʻazo sektorida sogʻliqni saqlashga 427 ta hujum qilinganini maʼlum qildi, natijada 566 kishi halok boʻlgan va 758 kishi jarohatlangan. 2024-yilning fevraliga kelib, „Gʻazodagi har bir shifoxona yo shikastlangan, vayron boʻlgan yoki yoqilgʻi yoʻqligi sababli xizmat koʻrsatmay qolgan“ deb xabar qilingan edi. Aprel oyiga qadar JSST Gʻazo, Gʻarbiy Sohil, Isroil va Livanda sogʻliqni saqlashga 906 ta hujumni tasdiqladi.

Har bir tomon oʻz hujumlarida urush jinoyatlarini sodir etganlikda ayblangan. CNN XQXQdan iqtibos keltirgan holda, „Urush paytida shifoxonalar xalqaro gumanitar qonunlarga muvofiq maxsus himoyaga ega, ammo agar jangarilar u yerda qurol saqlasa yoki ularni oʻt oʻchirish bazasi sifatida ishlatsa, bu himoya yoʻqoladi“, deb aytgan. „Human Rights Watch“ tashkiloti Isroil hukumati shifoxonalarni maxsus himoyadan mahrum etishni oqlaydigan hech qanday dalil keltirmaganini maʼlum qilgan.

Manbalar 

Sogʻliqni saqlash
 
Falastin davlatida sogʻliqni saqlash
Falastin davlatida inson huquqlarining buzilishi
Isroil–Hamas urushida Gʻazo sektori
Gʻazo sektoridagi gumanitar inqiroz
Osiyo kasalxonalaridagi portlashlar
Danas Rapšis

Danas Rapšis (1995-yil 21-mayda tugʻilgan) – litvalik suzuvchi. Ikki bora olimpiada ishtrokchisi. Erkaklar oʻrtasida oʻtkazilgan chalqancha, fristayl va butterfly usullarida suzish boʻyicha bir necha marta rekord oʻrnatgan. Tayvanda oʻtkazilgan 2017-yilgi yozgi universiadada ikki yoʻnalish boʻyicha chempionlikni qoʻlga kiritgan. Rapšis Panevežis Žemina klubining aʼzosi boʻlib, jamoa murabbiyi Ina Paipelienėdir.

2013-yilgi mavsum 
2013-yilda Danas yevropa yoshlar chempioni boʻlgan. 2013-yilgi yoshlar oʻrtasidagi suzish boʻyicha jahon chempionatida Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahrida Rūta Meilutitė, Povilas Strazdas, Eva Gliožerytėlar bilan 4×100 metr aralash estafetada raqobatlashgan. 4×100 metrlik aralash estafetada Danas jamoasi bilan birga 3:55.74 soniya vaqt bilan uchinchi oʻrinni egallagan. Va bu natija orqali final yoʻllanmasini qoʻlga kiritishgan. 4×100 metrlik aralash estafeta bahslari finalida Meilutitė, Rapšis, Strazdas va Gliožeritėlardan iborat jamoa 3:52.52 soniya natija bilan ikkinchi oʻrinni egallab kumush medallarni qoʻlga kiritishgan. 2013-yilgi suv sporti boʻyicha jahon chempionatida Danas 200 metrga chalqancha suzish musobaqasining yarim finaliga yetib borgan.

2017-yilgi mavsum

2017-yilgi yozgi universiada 
Tayvanda boʻlib oʻtgan 2017-yilgi yozgi universiadada Rapšis toʻrtta bahsda ishtirok etgan: 100 metrga chalqancha suzish, 200 metrga fristayl, 200 metrga chalqancha suzish va 4×100 metrga aralash estafeta.

100 metrga chalqancha suzish musobaqalarida oʻz debyutini Rapšis 54:17 soniyali natija orqali bronza medalini qoʻlga kiritish bilan boshlagan. Danasni kumush medaldan 0.05 soniya farq bilan yaponiyalik Kosuke Hagino ajratib qolgan. Rapšis 200 metrga fristayl usulida suzish musobaqasining final bosqichida 1:45.75 soniyalik natija bilan oltin medalni qoʻlga kiritgan va Litva milliy rekordini oʻrnatgan. Danas 200 metrga chalqancha suzish boʻyicha final bahslarida ham qatnashgan va ballashuv oʻrtasiga kelib 7-oʻrinni egallab turgandi, lekin u kurashishdan toʻxtamadi, shu jumladan, oxirgi 50 metrni 28.87 soniyada bosib oʻtdi va oltin medal uchun katta qadam tashlab 1:56.52 soniyalik natija bilan chempionlikni nishonlagan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1995-yilda tugʻilganlar
Qozogʻistonda uran qazib olish

Qozogʻistonda uran qazib olish milliy iqtisodiyot uchun katta ahamiyatga ega. 2011-yildan boshlab Qozogʻiston dunyoning eng yirik uran qazib oluvchi davlatiga aylandi.

Tarixi 

Qozogʻistonda uranni qidirish ishlari 1943-yilda boshlangan. Keyinchalik, 1970-yilda qazib olish ishlari ham ijobiy natijalar bilan boshlandi. Bu esa qidiruv ishlari koʻpayishiga olib keldi. 1950-yillardagi baʼzi yer osti konlari saqlanib qolgan, ammo tugashga yaqin turibdi. Oʻtgan yarim asrda Qozogʻiston jahon yadroviy dasturlari uchun asosiy uran zaxirasi boʻlib kelgan. 2001-yildan 2011-yilgacha boʻlgan oʻn yillikda Qozog'istonda uran ishlab chiqarish 17,428 tonnaga oshdi. Qozogʻistonda jahon uranining 15 foizi qazib olinadi. 2011-yilda esa jahon ishlab chiqarishining 35 foizi Qozogʻistonga toʻgʻri kelgan. Mamlakatda 17 ta uran konlari mavjud, ammo maksimal ishlab chiqarish yiliga 20,000 tonna bilan cheklangan.

Hozirda esa mamlakatning oltita viloyatida 50 ta kon mavjud. Uranni qidirish uchun mas’uliyat Geologiya vazirligining ikkita tashkiloti, Shimoliy Qozogʻistondagi „Stepgeologiya“ va mamlakat janubidagi „Volkovgeologiya“ zimmasiga yuklangan. Garchi davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan elektr tarmogʻi mavjud boʻlmasa-da, Qozogʻistonning shimoliy hududlariga elektr energiyasi Rossiyadan, janubga esa Oʻzbekiston va Qirgʻizistondan keladi.

Kompaniyalar 
Milliylashtirilgan atom energetika kompaniyasi „Kazatomprom“ 1997-yilda tashkil etilgan. U barcha faoliyatlarni, jumladan, qazib olish, qidiruv va import hamda eksport faoliyatini nazorat qiladi. Kompaniya, shuningdek, xorijiy yadroviy kuchlar va Westinghouse kompaniyasi bilan mustahkam aloqalar oʻrnatgan. Rossiya, Yaponiya, Xitoy, Kanada, Hindiston va Fransiya hukumatlari bilan kelishuvlari mavjud. Kompaniya 2010-yil natijalarini 2009-yilniki bilan solishtirib, uran mahsulotlari qirq foizdan koʻproq, umumiy uran qazib olish hajmi esa oʻttiz foizga oshganini maʼlum qildi.

Konlar 
 Inkai Uranium loyihasi — 1976-yilda ochilgan. 2010-yilda 1637 tonna uran qazib olingan.
 South Inkai koni — 2007-yilda qazib olish ishlari boshlangan. 2011-yilda 1900 tonna uran qazib olingan.
 Akdala koni — 2006-yilda qazib olish ishlari boshlangan. 2009-yilda 1046 tonna uran qazib olingan.
 Central Mynkuduk koni — 2007-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 West Mynkuduk koni — 2006-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 East Mynkuduk koni — 2006-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Karatau koni — 2008-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Akbastau koni — 2009-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Zhalpak koni — 2012-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Moinkum koni — 2004 -yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Tortkuduk koni — 2008-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Kharasan koni — 2005-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Irkol koni — 2008-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Zarechnoye koni — 2006-yilda qazib olish ishlari boshlangan.
 Semyibai koni — 2009-yilda qazib olish ishlari boshlangan.

Manbalar 

Qozogʻiston
Qozogʻiston iqtisodiyoti
Ivan Rashevskiy

Ivan Grigoryevich Rashevskiy (; 1849-yil 27-yanvar, Chuguyev, Zmiyev uyezdi, Xarkov viloyati — 1921-yil 21-iyul, Chernigov) — ukrainalik rassom, haykaltarosh, tanqidchi va sanʼatshunos. Chernigov ukrain qadimiy yodgorliklari muzeyi direktori, Chernigov jamoat kutubxonasi asoschilaridan biri, Chernigovda Taras Shevchenkoning birinchi yodgorligini oʻrnatish tashabbuskori .

Biografiyasi 
1849-yil 27-yanvarda Xarkov viloyatining Chuguyev shahrida tugʻilgan. Rashevskiylar oilasi Chernigov viloyati Velikiye Osnyaki qishlogʻida mulkka ega boʻlganligi sababli, rassomning hayotining koʻp qismi getmanlar davri bilan bogʻliq boʻlgan. 1873-yilda Kiyevdagi Avliyo Vladimir universitetining yuridik fakultetini tugatgandan soʻng, Imperator Badiiy akademiyasiga erkin tinglovchi sifatida oʻqishga qabul qilingan. Kasbi peyzajchi rassom. Shu bilan birga, Rashevskiy Parijga tashrif buyurgan. 1875-yilda akademiyani tark etib, Ukrainaga, Chernigovga qaytib keladi. 1876—1879-yillarda Chernigov zemstvo kengashining aʼzosi, shuningdek, kelishtiruvchi sudya lavozimida ishlagan. Kiyev, Sankt-Peterburg, Chernigov shaharlarida oʻtkazilgan koʻplab koʻrgazmalarda faol ishtirok etgan. Asosan kolleksiya yigʻish bilan shugʻullangan. Uning kollektsiyasidan Ilya Repin, Vasiliy Surikov, Mixail Juk rasmlari, shuningdek, idishlar va kashtachilik mahsulotlari joy olgan. 1908-yilda Rashevskiy chet elga sayohatga ketadi va sayohat paytida, yaʼni Qora dengizdan Gretsiyagacha boʻlgan hududlarda bolib, u yerlarda bir qancha rasmlarni yaratadi: „Bosfor“ (1908), „Sokrat qamoqxonasi“ (1908) va boshqalar. 1912-yilda Chernigov ukrain qadimiy yodgorliklari muzeyining saqlovchisi, keyinchalik esa direktori boʻladi. Umrining soʻnggi yillarini Chernigovda T. G. Shevchenko haykali oʻrnatish ustidagi ishga bagʻishlaydi. Ivan Rashevskiy 1921-yil 20-iyuldan 21-iyulga oʻtar kechasi vafot etadi, Voznesenskaya cherkovi qabristoniga dafn etilgan.

Ijodiy merosi 
Ukraina Tasviriy sanʼat akademiyasi tomonidan taqdim etilgan Ivan Grigoryevich Rashevskiy asarlari katalogida jami 170 dan ortiq buyumlar qayd etilgan. Ulugʻ Vatan urushi yillarida Ivan Rashevskiyning koʻplab asarlari yoʻqolgan, hozirda Ukraina Milliy sanʼat muzeyi, Taras Shevchenko milliy muzeyi, shuningdek, Chernigov muzeylari va shaxsiy kolleksiyalarda 40 ga yaqin asarlari saqlanmoqda. Rashevskiyning mashhur asarlariga „Po Desne“ (1889), „Desn“, „K ekzamenu“, „Prud v sadu“ (1892), „V krestyanskom dome“, „Na Spasa“ (1900) rasmlari, „Portretnaya skulptura muzikanta Dlusskogo“ (1889), „Poprishchin“ (1892) haykallari, T. Shevchenko haykali uchun loyihalari (1921) kiradi.

Manbalar 

Sankt-Peterburglik odamlar
Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
1921-yilda vafot etganlar
21-iyulda vafot etganlar
1849-yilda tugʻilganlar
27-yanvarda tugʻilganlar
Oynihol Bobonazarova

Oynixol Bobonazarova (1948-yil 10-iyun, Yovon tumani, Tojikiston SSR, SSSR) — huquq faoli, dissident, „Perspektiv+“ jamoat birlashmasi rahbari.

Biografiyasi 

1948-yil 10-iyun Tojikiston janubidagi togʻli qishloqda tugʻilgan.

Tojikiston Davlat universitetining yuridik fakultetini (1971) va Tojikiston Fanlar akademiyasi aspiranturasini (1971—1976) tamomlagan. Yuridik fanlar nomzodi.

1976—1989-yillarda oʻqituvchi, Tojikiston Milliy universiteti yuridik fakulteti dekani (1989—1992).

1996—2004-yillarda YXHT Tojikiston byurosining inson huquqlari boʻyicha maslahatchisi.

1997-yilda Birlashgan tojik muxolifatining 30 foizlik kvotasi boʻyicha Bosh prokuror oʻrinbosari lavozimiga koʻrsatilgan, biroq bu lavozimni qabul qilishdan bosh tortgan.

1996—2007-yillar Ochiq jamiyat instituti — Tojikistondagi Soros jamgʻarmasi (TSFOO) Tojikiston filiali boshqaruvi raisi.

2007-yildan beri qamoqxonalardagi vaziyatni kuzatuvchi, qiynoqlarga qarshi kurashuvchi, ayollar va mehnat muhojirlari huquqlarini himoya qiluvchi „Perspektiv+“ jamoat birlashmasiga rahbarlik qiladi.

1990-yilda „Tojikiston Demokratik partiyasi“ga aʼzo boʻlgan.

Inson huquqlari boʻyicha siyosiy faoliyati 
Rasmiy hokimiyatga muxolifatda boʻlgan Tojikiston Demokratik partiyasiga aʼzo boʻlganidan keyin huquq himoyasi bilan shugʻullana boshlagan. Respublikada inson huquqlari buzilishi holatlarini tekshirishda qatnashgan. 1993-yilda Bobonazarova davlat toʻntarishiga tayyorgarlik koʻrish va davlatga xiyonatda ayblanib hibsga olinib, bir necha oy hibsda saqlangan. Ozodlikka chiqqanidan keyin inson huquqlari harakatini davom ettirgan. 2007-yilda qamoqxonalardagi vaziyatni kuzatuvchi, qiynoqlarga qarshi kurashuvchi, ayollar va mehnat muhojirlarining huquqlarini himoya qiluvchi „Perspektiv+“ jamoat birlashmasini tashkil qilib, unga rahbarlik qila boshlagan. „Tojikiston Islom Uygʻonish partiyasi“dan (IRPT) Tojikiston prezidentlik saylovlarida (2013) nomzod sifatida ishtirok etgan. Muxolifatning asosiy nomzodi sifatida Oynihol Bobonazarovaga saylovda ishtirok etishiga ruxsat berilmagan. Shu sababli, mamlakatning ikki muxolif siyosiy partiyasi — Tojikiston Islom Uygʻonish partiyasi va Tojikiston Sotsial-demokratik partiyasi saylovda qatnashishdan bosh tortgan.

Xalqaro mukofotlari 

 „Inson huquqlari va qonun ustuvorligi byurosi“ NNTning „Yilning eng yaxshi inson huquqlari himoyachisi“ mukofoti (2013)
 AQSh Davlat departamentining „Jasoratli ayollar“ xalqaro mukofoti (2014)

Manbalar 

Tojikiston huquq faollari
Yashayotgan insonlar
1948-yilda tugʻilganlar
10-iyunda tugʻilganlar
Ritsa qoʻriqxonasi

Ritsa qoʻriqxonasi (gruz . რიწის დაცული ტერიტორია) — Abxaziyaning Gudauta okrugidagi qoʻriqlanadigan hudud. Qoʻriqxonaning asosiy maqsadi Ritsa koʻlini himoya qilishda atrofdagi togʻli hududlarda joylashgan ekotizimlar va turlarni saqlashdir.

Tarix 
Gruziya SSSR tarkibida boʻlgan davr — 1930-yil Ritsinskiy qoʻriqxonasini tashkil etilgan. 1991-yil Gruziya mustaqillikka erishgach, qoʻriqxona hududi kengaydi va yangi Ritsa qoʻriqxonasi tashkil etildi. Abxaziya-Gruziya mojarosi va undan keyingi urush boshlanganidan keyin Ritsa hududi egallab olindi. Qoʻriqxona hozirda Abxaziya hukumati tomonidan boshqariladi.

Geografiya 

Ritsa qoʻriqxonasi Abxaziyaning togʻli qismida, Katta Kavkaz tizmasining janubiy qismida joylashgan boʻlib, Gega daryosidan Pshchitsa daryosigacha choʻzilgan. Qoʻriqxonaning dengiz sathidam balandligi  oraligʻida. Qoʻriqxonaning eng katta suv manbai Ritsa koʻli. Qoʻriqxonadagi boshqa koʻllar orasida Kichik Ritsa koʻli va Moviy koʻl bor. Bu mintaqada bir nechta sharsharalar bor, ulardan eng mashhuri Gegskiy sharsharasi boʻlib, u 1980-yilda „Sherlok Xolms va doktor Uotsonning sarguzashtlari“ sovet filmida „Reyxenbax sharsharasi“ sifatida tasvirlangan.

Flora 
Euxine-Colchic bargli oʻrmonlarining qoʻriqlanadigan hududi koʻplab doimiy yashil oʻsimliklar (Buxus colchica), shuningdek, balandligi 70 metrdan ortiq boʻlgan Nordmann archasi namunalarini oʻz ichiga oladi. Bu hududda, shuningdek , Yevropa yevi namunalari mavjud. Mintaqada Lilium kesselringianum, Primula farinosa, kabi noyob endemik turlar, shuningdek, qoʻngʻiroq guli kabi keng tarqalgan turlar uchraydi.

Fauna 
Mintaqada eng keng uchrovchi sutemizuvchilari orasida Kaspiy qizil bugʻusi, rupikapra, kapreolus, yovvoyi choʻchqa, Kavkaz yovvoyi mushugi, tosh suvsar va Yevropa quyoni mavjud.

Bu yerda 273 dan ortiq qush turlarini topish mumkin, ulardan 71 tasi kam uchraydi. Qoʻriqxonada 100 ga yaqin qushlar uyasi, boshqalari esa sharqiy Qora dengiz yoʻli orqali bogʻ ustida uchib oʻtadi. Oltin burgut, burgut, tasqara, oddiy qoraqoʻrgʻon, katta tit, Kavkaz qorqoʻzisi, qizil peshonali serin, tillaqoʻrgʻon va somon qushi mintaqada koʻp uchraydigan turlar qatoriga kiradi.

Amfibiyalarning noyob turlari ham mavjud: Kavkaz petrushka qurbaqasi va Kavkaz qurbaqasi.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Jakub Krako

Jakub Krako (7-iyul, 1990-yil; Žilina; Žilina viloyati) — slovak togʻ changʻichisi, besh karra paralimpiya chempioni. Koʻrishda nuqsoni boʻlgan sportchilar toifasida ishtirok etadi. Beshta paralimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

Tarjimai holi 
Jakub Krako 1990-yil 7-iyulda tugʻilgan. Bratislavadagi Iqtisodiyot universitetida tahsil olgan.

Faoliyati 
2006-yilda Turindagi paralimpiya oʻyinlarida debyut qilgan. Oʻsha paytda slovakiyalik sportchi 15 yoshda boʻlgan. Krako koʻrishda nuqsoni boʻlgan sportchilar orasida super-G toifasida oltinchi oʻrinni egallagan.

2009-yilda Krako Janubiy Koreyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida qatnashib, togʻ changʻisining slalom yoʻnalishida chempion boʻlgan. Shuningdek, gigant slalom va superkombinatsiyada kumush, super-G toifasida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2010-yilda Yakub Krako katta muvaffaqiyatga erishgan. Vankuverda uch karra paralimpiya chempioniga aylangan. Slalom, superkombinatsiya va gigant slalomda gʻolib chiqqan. Super-G toifasidagi musobaqada esa kumush medal sohibiga aylangan. Tezkor tushish bahslarida ham ishtirok etib, toʻrtinchi oʻrinni egallagan.

2011-yilda Sestriere shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Yakub Krako slalom boʻyicha chempionlik unvonini himoya qilishga muvaffaq boʻlgan. Jamoaviy baslarda ham qatnashib, bronza medalini qoʻlga kiritgan. Gigant slalom va superkombinatsiyada ikkita kumush medalni qoʻlga kiritgan.

2013-yilda Ispaniyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida slovakiyalik paralimpiyachi medalni qoʻlga kirita olmagan. Uning Mazkur chempionatdagi eng yaxshi natijasi gigant slalom yoʻnalishida toʻrtinchi oʻrinni egallaganligi boʻlgan.

Sochida boʻlib oʻtgan paralimpiya oʻyinlarida Yakub Krako tezkor tushish bahslarida toʻrtinchi oʻrinni egallagan. Ertasiga super-G musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritgan. 15-mart kuni gigant slalomda ikkinchi oʻrinni egallagan.

2015-yilda Kanadada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Krako medallarni qoʻlga kirita olmagan. Gigant slalomda yettinchi oʻrinni egallagan. Ikki yil oʻtgach, Italiyada slovakiyalik sportchi uchta medalni qoʻlga kiritgan: Super-G boʻyicha kumush, superkombinatsiya va slalomda bronza.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1990-yilda tugʻilganlar
7-iyulda tugʻilganlar