yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Luana Gomes

Luana Gomes (2003-yil 30-yanvarda tugʻilgan) — portugal-angolalik badiiy gimnastikachi. U xalqaro musobaqalarda Angolani sharafini himoya qiladi.

Luana 2019-yil Bokuda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida debyut musobaqasida maydonga tushgan, u jamoaviy bahslarda 42-oʻrinni egallagan. Koʻpkurashda 102-oʻrin, halqa bilan mashq qilishda 105-oʻrin, toʻp bilan mashqa bajarishda 95-oʻrin, tayoq bilan mashqa bajarishda 125-oʻrin va tasama bilan mashqa baharishda139-oʻrinni egallagan.

2020-yilda Sharm ash-Shayxda boʻlib oʻtgan Afrika chempionatida u halqa, toʻp va tasma bilan mashq qilishda bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2021-yilda u Kitakyusu shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida yagona Angola vakili boʻlib ishtirok etgan. Luana koʻpkurashda 60-oʻrin, halqa bilan mashq qilishda 61-oʻrin, toʻp bilan mashq qilishda 62-oʻrin, tayoq bilan mashq qilishda 62-oʻrin va tasma bilan mashqa qilishda 57-oʻrinni egallagan.

2022-yilda Qohirada boʻlib oʻtgan Afrika chempionatida u jamoalar va klublar bilan bronza medalini qoʻlga kiritdgan  Sentyabr oyida u koʻpkurashda 71-oʻrin, halqa bilan mashq qilishda 77-oʻrin, toʻp bilan mashq qilishda 72-oʻrin, tayoq bilan mashq qilishda 78-oʻrin va tasma bilan mashq qilishda 55-oʻrinni egallab, jahon chempionatiga yoʻllanmani qoʻlga kiritgan.

U Sofiyada boʻlib oʻtgan 2023-yilgi jahon chempionatida qatnashib, koʻpkurashda 46-oʻrinni, halqa bilan mashq qilishda 46-oʻrinni, toʻp bilan mashq qilishda 45-oʻrinni, tayoq bilan mashq qilishda 43-oʻrinni va tasma bilan mashq qilishda 42-oʻrinni egallagan. Keyin u Bokudagi bosqichda qatnashib, koʻpkurashda 51-oʻrinni, halqa bilan mashq qilishda 50-oʻrinni, toʻp bilan mashq qilishda 51-oʻrinni, tayoq bilan mashq qilishda 31-oʻrinni va tasma bilan mashq qilishda 53-oʻrinni egallagan. Portimaoda esa koʻpkurashda 26-oʻrin, halqa bilan mashq qilishda 29-oʻrin, toʻp bilan mashq qilishda 34-oʻrin, tayoq bilan mashq qilishda 19-oʻrin va tasma bilan mashq qilishda boʻyicha 33-oʻrinni egallagan. Mokadagi 2023 Afrika chempionatida u jamoalarda va koʻpkurashda bronza, toʻp va tasma bilan kumush va halqa hamda tayoq bilan oltin medalni qoʻlga kiritgan .

Manbalar 

2003-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Nádia Cruz

Nádia Vanda Sousa Eloy Cruz (1975-yil 12-iyulda tugʻilgan) — angolalik sobiq suzuvchisi, brass usulida suzish boʻyicha musobaqalarda qatnashgan. U 1988-yildan beri Angolani Olimpiya oʻyinlarining barcha toʻrttalasidaishtirok etgan va keyinchalik 2010-yilda Angola Olimpiya sportchilari uyushmasi (AAOA) raisi lavozimida faoliyat boshlagan.

Cruz 1988-yilda Seulda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida 13 yoshli oʻsmir sifatida oʻzining ilk Angola terma jamoasidagi ishtirokini boshlagan. U 100 m ga brass usulida suzishda 1:24.46 natija bilan qirq ikkinchi oʻrinni egallagan. Lekin bu natija unga final yoʻllanmasini bermagan.

Cruz 1992-yil Barselonadagi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ham xuddi shu yoʻnalish boʻyicha qatnashgan, bu safar u 1:21.50 daqiqada natija koʻrsatgan va seyshel orollik Elke Talma va diskvalifikatsiya qilingan vetnamlik Nguyễn Thị Phươngni magʻlub etib, qirq birinchi oʻrinni egallagan.

Toʻrt yil oʻtgach, 1996-yilda Atlantada boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 100 metrga brass usulida suzish bahslarida qatnashgan va 1:16,62 natija koʻrsatgan. Bu koʻrsatkich bilan u 46 ta suzuvchi orasida 43-oʻrinni egallagan. U 200 metrga brass usulida suzishda ham qatnashgan va 37-oʻrinni egallagan.

Oʻzining birinchi Olimpiadasida qatnashganidan 12 yil oʻtib, Cruz 2000-yilda Sidneyda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 25 yoshli ayollar oʻrtasida 100 m masofaga brass usulida suzish boʻyicha qatnashgan. Bu Olimpiya oʻyinlarida Angola jamoasi tarkibida toʻrtinchi bor qatnashishi boʻlgan. Oʻzining ajoyib rekordi tufayli u ochilish marosimida mamlakat bayroqdoriga aylangan. Shuningdek, u Olimpiya birdamligi va universalligi dasturi boʻyicha FINAdan chiptani 1:14.00 da kirish vaqtida olgan. U yana yetti nafar boshqa suzuvchiga, jumladan, 1988-yilda Olimpiadadagi debyutida u bilan raqobatlashgan 26 yoshli Boliviyalik Katerine Morenoga qarshi bahs olib borgan. Dastlabki burilishda soʻnggidan kelgan u Papua-Yangi Gvineyalik Kseniya Peni 1:19,57 natija bilan yettinchi raqam ostidagi pogʻonani egallash uchun soʻnggi bosqichda sprint musobaqasini oʻtkazib yuborgan. Cruz yarim finalga chiqa olmagan, chunki u dastlabki bosqichda umumiy hisobda oʻttiz sakkizinchi oʻrinni egallagan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1975-yilda tugʻilganlar
Mikiah Herbert Harrigan

Mikiah „Kiki“ Herbert Harrigan (1998-yil 21-avgustda tugʻilgan) — Ayollar Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining (WNBA) Phoenix Mercury va Galatasaroy jamoalari safida oʻynaydigan britaniyalik basketbolchi. U South Carolina Gamecocks jamoasida kollej vaqtida oʻynagan.

Kollejdagi faoliyati 
Herbert Harrigan oʻz faoliyatini Gamecocks jamoasi safida boshlagan va jamoaning eng yaxshi oʻyinchilaridan biriga aylangan. U Alaina Coates va Aʼja Uilson jamoalari tarkibida oʻyinlarda 1000 ball va 200 blokdan ortiq toʻplagan yagona Gamecocks oʻyinchisi sifatida qolgan. U kattalar jamoasi safida oʻrtacha 13,1 ochko va 5,6 ribaund toʻplagan, shu bilan birga umumiy hisobda 50,6% va uch ochkolik zarbada 43,5% toʻplagan. Herbert Harrigan himoyadagi harakatlari uchun „Mad Kiki“ laqabini olgan.

Professional faoliyati

WNBA 
U Minnesota Lynx tomonidan 2020-yilgi WNBA loyihasida 6-oʻrinni egallagan. U yangi mavsumni 21 ta oʻyinda maydonga tushib, oʻrtacha 3,8 ball bilan yakunlagan va 3 ochkolik toʻplarda 42,2% natija qayd etgan.

2021-yil 10-fevralda Harrigan Lynxdan Sietl Storm jamoasiga 2022-yil birinchi davra tanlovi uchun ijaraga berilgan. Harrigan 2021-yilgi WNBA mavsumida Sietl Storm tarkibida faqat 1 ta oʻyinda maydonga tushgan va homilador boʻlgani uchun mavsumning qolgan qismini oʻtkazib yuborgan. 2021-yil 18-may kuni boʻlib oʻtgan oʻsha bitta oʻyinda u atigi bir daqiqadan koʻproq vaqt maydonda boʻlgan va Las-Vegas Acesga 80-96 hisobida boy berilgan oʻyinda hech qanday statistika qayd etmagan.

2022-yil 4-may kuni (mavsum boshlanishidan ikki kun oldin) Harrigan Storm jamoasidan ketgan va 2022-yilgi mavsumda hech qanday jamoada oʻynamagan. Harrigan 2023-yil 4-fevralda Connecticut Sunning oʻquv-mashgʻulot lageri roʻyxatdan oʻtgan, ammo basketbol oʻyinlari mavsumi boshlanishidan oldin 3-may sanasida jamoa bilan shartnomasi bekor qilingan.

Kayseri Basketbol 
2020-yil 20-iyun kuni Herbert Harrigan Turkiyaning Kayseri Basketbol ayollar basketbol jamoasi bilan shartnoma imzolagan va jamoa tarkibida maydonga tusha boshlagan.

Galatasaroy 
2023-yil 23-iyulda u Turkiya Ayollar Basketbol Superligasining (TKBL) „Galatasaroy“ klubi bilan shartnoma imzolagan va TKBL oʻyinlarida ishtirok eta boshlagan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1998-yilda tugʻilganlar
Salme Kann

Salme Kann (1881-yil 31-yanvar, Kanepi, Rossiya imperiyasi — 1957-yil 26-oktyabr, Tartu, Estoniya) — estoniyalik ovoz va xor oʻqituvchisi. Maʼlum bir muddat hamshiralik bilan ham shugʻullangan.

Hayoti va taʼlimi 
Salme Kann Rossiya imperiyasining Livoniya gubernatorligiga qarashli Kanepi shahrida oddiy maktab oʻqituvchisi Hans Kann (1849—1932) va Liisa Kannlarning (1856-1936) oilasida tugʻilgan. Uning opasi Kallista Kann katta tilshunos olim boʻlgan. Salme Kann Sankt-Peterburg konservatoriyasida qoʻshiqchilik boʻyicha tahsil olgan. Unga konservatoriyada 1902-yildan 1904-yilgacha Elizaveta Fyodorovna Zwanziger, 1904-yildan 1906-yilgacha boʻlgan davrda Carolina Ferni, 1906-yildan 1907-yillar mobaynida esa Theodor Leschetizky ustozlik qilgan. U konservatoriyani 1908-yilda muvaffaqqiyatli bitirib oldi. Keyinchalik esa 1908-yilda Milan, 1909-yildan 1910-yilgacha Florensiya shaharlarida ham taʼlim oldi.

Karyerasi 
Salme Kann 1911-yilda yana Estoniyaga qaytib keldi. Birinchi jahon urushi paytida u Moskva, Voronej va Penza kabi shaharlarda hamshira boʻlib ishladi. 1920-yildan boshlab esa Tartu shahrida yashay boshladi. 1920—1930-yillarda Tartuda qoʻshiqchilik boʻyicha shaxsiy oʻqituvchisi boʻlib ishladi. 1926-yilda u Tartu ayollar uyushmasida Valgelindi ayollar xoriga asos soldi va uning rahbari boʻlib ishlay boshladi. 1928-yilda esa Salme Kann boshchiligida Tartu ayol qoʻshiqchilari jamiyati tashkil topdi.

Salme Kann 1940-yildan 1957-yilgacha Tartu shahridagi musiqa maktabida mumtoz musiqa oʻqituvchisi boʻlib ishladi. 1944-yil 25-avgustdan 8-oktyabrgacha esa vaqtinchalik maktab direktori vazifasini bajarib turdi. Salme Kann oʻz faoliyati davomida Margarita Miglau, Kalmer Tennosaar va Hele Rahn kabi mashhur shogirdlar chiqardi.

Manbalar 

Oʻqituvchilar
Estoniyalik ayol musiqa oʻqituvchilari
Futbol boʻyicha 1956-yilgi SSSR xalqlari yozgi spartakiadasi jamoalar tarkiblari

Futbol boʻyicha 1956-yilgi SSSR xalqlari yozgi spartakiadasi jamoalar tarkiblari

Musoboqada ishtirokchi jamoalar tarkibi

Oʻzbekiston SSR
Bosh murabbiy: Valeriy Bextenev (Paxtakor Toshkent)

Moskva
Bosh murabbiy: Gavriil Kachalin, assistant: Nikolay Gulyayev (Spartak Moskva)

Gruziya SSR
Bosh murabbiy: Gaioz Jejelava (Dinamo Tbilisi), assistant: Archil Kiknadze (Dinamo Tbilisi)

Ukraina SSR
Bosh murabbiy: Oleg Oshenkov (Dynamo Kyiv), assistant: Anton Idzkovsky (FShM Kyiv)

Leningrad
Bosh murabbiy: Arkadi Alov (Zenit Leningrad)

Armaniston SSR
Bosh murabbiy: Abram Dangulov (Spartak Yerevan)

Rossiya SFSR
Bosh murabbiy: Aleksandr Starostin (RSFSR futbol federatsiyasi prezidenti)

Belarus SSR
Bosh murabbiy: Mikhail Bozenenkov (Spartak Minsk)

Ozarbayjon SSR
Bosh murabbiy: Victor Panyukov (FShM Tbilisi)

Eslatmalar

Manbalar 

SSSR xalqlari Spartakiadasida futbol
Winny Puhh

Winny Puhh — 1993-yilda Estoniyaning Põlva shahrida tashkil etilgan musiqiy guruh. Guruh taʼsischilar hisoblangan Ove, Indrek va Olavi bir-birlari bilan maktab paytlaridan beri tanish edilar. 2009-yilda barabanchi Olavi Sander (Olevik) guruhni vaqtincha tark etdi va uning oʻrniga Kristjan (Väikepax) keldi. Ammo keyinroq Olevik qaytib keldi va guruhda ikkita barabanchi boʻldi. Guruh aʼzolari koʻpincha oʻziga xos kostyumlarda chiqish qilishadi.

Karyerasi 
Guruh mashhur personaj hisoblangan Winnie-the-Pooh sharafiga nomlangan. Oʻn uch yil birga ijod qilishganidan soʻng, ular 2006-yilda „Nuudlid ja hapupiim“ () qoʻshigʻi bilan mashhur boʻlib ketdi. Ular ushbu qoʻshigʻi bilan Raadio 2 teleradiostansiyasining yillik xitlari orasidan oʻrin olishdi.

2008-yilda Winny Puhh guruhining „Vanamutt“ () videoklipi Estoniyaning Eesti Muusikaauhinnad musiqa mukofotiga nomzod boʻldi. 2009-yilda G-Enka nomi bilan mashhur boʻlgan Henry Kõrvits „Peegelpõrand“ () qoʻshigʻini kuylash uchun Winny Puhh guruhiga qoʻshildi. Ushbu tarona 2009-yilgi Raadio 2 teleradiostansiyasining Top 40 reytingida 456 ta ovoz bilan oltinchi oʻrinni egalladi.

2013-yilda Winny Puhh guruhi Eurovision qoʻshiq tanlovi 2013 musobaqasining Estoniyadagi bosqichi finalida „Meiecundimees üks Korsakov läks eile Lätti“ () qoʻshigʻi bilan ishtirok etdi. Ular tanlovda Birgit Õigemeel va Grete Paialardan keyin uchinchi oʻrinni egalladi. „Meiecundimees üks Korsakov läks eile Lätti“ () taronasining kengaytirilgan versiyasi Parijda Rick Owens moda koʻrgazmasida namoyish etildi.

Guruh aʼzolari 
 Indrek Vaheoja (Korraldajaonu) — Vokal
 Silver Lepaste (Kartauto) — Gitara
 Ove Musting (Jürnas Farmer) — Gitara, Vokal
 Indrek Nõmm (Koeraonu) — Bass gitara
 Kristjan Oden (Väikepax) — Baraban
 Olavi Sander (Doktor O) — Baraban

Albomlari 
 Täämba õdagu praadimi kunna (2006)
 Brääznik (2010)
 Kes küsib (2014)

Adabiyotlar 
 Vidrik Võsoberg. Winny Puhh ajab udu ja teeb uut plaati. LõunaLeht, 7 July 2009
 Mari Leosk. Setod: Winny Puhh pole mingid setod. LõunaLeht, 28 January 2010
 Russell Smith. Who (or what) is Winny Puhh? You’d know if you saw the Eurovision Song Contest. The Globe and Mail, 3 April 2013

Manbalar

Havolalar 
 Winny Puhhi koduleht

Musiqiy guruhlar
Estoniya rok guruhlari
Futbol boʻyicha SSSR xalqlari yozgi spartakiadasi

1956-yilgi SSSR xalqlari Spartakiadasiga kiritilgan futbol assotsiatsiyasi 1979-yilgacha spartakiadalarda muntazam boʻlmagan.

Dastlabki turnir 1956-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlaridagi futbol turniriga tayyorgarlik koʻrish maqsadida oʻtkazilgan. Musobaqada Sovet Oliy Ligasining koʻplab tajribali futbolchilari ishtirok etishgan.

Musoboqa 20 yildan koʻproq vaqt oʻtgach, 1980-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarida futbol turniriga tayyorgarlik koʻrish musobaqasi sifatida qayta tiklandi va 1980-yillar davomida Spartakiadaning muntazam sport musoboqalaridan biriga aylandi. Biroq, futbol musobaqasi 1990-yilgi SSSR xalqlari Spartakiadasida oʻtkazilmagan va boshqa hech qachon davom ettirilmagan.

Final bosqichi natijalari 

 Kalit:
 aet — qoʻshimcha vaqtdan keyin
 asdet — qoʻshimcha vaqt

Sovrindorlar

Yana qarang 

 Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi kubogi

Manbalar

Havolalar 

 RSSSF da spartakiadalar

SSSR xalqlari Spartakiadasida futbol
Katta sport musobaqalarida futbol
Sovet ittifoqi xalqlari Spartakiadasida sport
Sovet Ittifoqida tugatilgan futbol musobaqalari
1956-yil Sovet Ittifoqida tashkil etilganlar
1986-yil Sovet Ittifoqida tugatilganlar
Yoshlar oʻrtasidagi futbol musobaqalari
Setos

Setos (setocha: setokõsõq, setoq; , ) – hozirgi Estoniya va Rossiya oʻrtasidagi chegara hududlarida yashab kelgan xalqlar. Setoslar tarixan Seto tilida gaplashgan va pravoslav nasroniylar boʻlgan. Seto tili Ural tillari oilasining fin guruhiga kiradi. 2000-yillarning boshidan boshlab, Setos xalqi oʻz tillarini eston tilining lahjasi deb hisoblash oʻrniga, koʻproq mustaqil til sifatida eʼtirof etishga intildi.

Setos xalqining ota-bobolariga tegishli boʻlgan uylarni Setomaa mintaqasida, Peipus koʻlining janubida topish mumkin. 1991-yildan keyin bu hudud Estoniya va Rossiya Federatsiyasi tomonidan boʻlib olingan.

Etnik kelib chiqishi va rivojlanishi 
Seto xalqining aniq kelib chiqishi nomaʼlum boʻlib, Piusa daryosi atrofidagi Setomaa hududida paydo boʻlgan degan taxminlar mavjud. Bu yer Fin xalqlari va Baltlar oʻrtasidagi kesishgan hudud boʻlgan.

Setos xalqi XX asrning boshlarida madaniy jihatdan ancha rivojlandi. 1905-yilda Setoslar soni eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Estoniya mustaqilligi eʼlon qilingandan soʻng esa hukumat Setos xalqini estonlashtirish siyosatini qabul qildi va bu qaror oxir-oqibat Setoslarning Estoniya tarkibidagi oʻziga xos jamoa sifatida shakllanishiga olib keldi.

2002-yilda boʻlib oʻtgan oltinchi Seto Kongressida Setoslar oʻzlarini alohida guruh sifatida eʼlon qilishdi. 2011-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida Estoniyadagi 12,500 ga yaqin Seto tilida soʻzlashuvchi aholining deyarli uchdan ikki qismi tarixiy Seto mintaqalaridan tashqarida yashashi aniqlandi. Natijada, Setos xalqining ikkita alohida guruhi paydo boʻldi. Birinchisi Setomaadan koʻchib oʻtgan hamda jamoaviy va diniy jihatdan oʻziga xoslikni saqlab qolganlar boʻlsa, ikkinchi guruh Setomadagi eski hududlarda yashashni davom ettirayotgan Seto xalqi edi.

Galereya

Manbalar

Havolalar 
 Photo essay by BBC News – „In pictures: The Seto people, a border people“
 „Seto Culture in Setumaa“ on visitestonia.com 
 Picture Stories on National Geographic – A Fairytale Kingdom Faces Real-Life Troubles by Jérémie Jung and Eve Conant

Estoniyadagi etnik guruhlar
Mina Urgan

Mina Urgan (1916-yil 14-may — 2000-yil 15 iyun) — turkiyalik akademik, tarjimon, yozuvchi va sotsialistik siyosatchi.

Hayoti 
Mina Urgan 1916-yil 14-mayda Istanbulda shoir Tahsin Nahit va uning rafiqasi Şefika oilasida tugʻilgan. Boshqa manbaga koʻra, u 1915-yil 1-mayda tugʻilgan. Otasi uch yoshida vafot etgan, onasi esa turmush oʻrtogʻining vafotidan keyin taniqli jurnalist va yozuvchi Falih Rıfkı Atay bilan ikkinchi turmush qurgan. 1934-yilda Turkiyada familiya toʻgʻrisidagi qonun qabul qilinganda, uning oʻgay otasining yaqin doʻsti, taniqli yozuvchi Necip Fazil Kısakürek unga Urgan familiyasini taklif qilgan.

Mina Istanbul Notre Dame de Sion litseyi va Arnavutköy Qizlar kollejida (Robert kolleji) oʻqigan. Keyinchalik, Istanbul universitetining fransuz filologiyasi fakultetini tamomlagan. undan keyin esa ingliz adabiyoti boʻyicha doktoranturada oʻqishni davom ettirgan. 1949-yilda u „Harlequins in the era of Elizabeth I of England theater“ nomli dissertatsiyasi bilan dotsent unvonini olgan. Mina 1960-yilda Istanbul universitetining oʻzi bitirgan fakultetiga professor etib tayinlangan. U 1977-yilda nafaqaga chiqqan.

Yozuvchilik karyerasi 
U Thomas Malory, Henry Fielding (1707—1754), Honoré de Balzac (1799—1850), Aldous Huxley (1894—1963), Graham Greene (1904—1991), William Golding (1911—1993), John Galsworthy (1867—1933) va William Shakespearening (1564—1616) asarlarini turkchaga tarjima qilgan. Urgan „Bir Dinozorun Anılari“ (oʻzbekcha: „Dinozavrning xotiralari“) avtobiografiyasi bilan shuhrat qozongan. 1998-yilda nashr etilgan kitob bir necha hafta davomida nestseller asarlar roʻyxatida qolgan. Bu muvaffaqiyatdan soʻng u 1999-yilda nashr etilgan „Bir Dinozorun Gezileri“ (oʻzbekcha: „Dinozavrning sayohatlari“) nomli yana bir avtobiografiyasini yozdi.

Mukofotlari 
Mina Urgan 1993-yilda Oltin kitob mukofoti bilan taqdirlangan. „Virginia Woolf“ asari uchun 1995-yilda Sedat Simavi adabiyot mukofoti, 1996-yilda esa Adbiyotlar assotsiatsiyasi faxriy mukofotlari bilan taqdirlangan.

Asarlari 
 Macbeth (1965)
 Shakespeare ve Hamlet (1984)
 İngiliz Edebiyatı Tarihi (5 bob, 1986-1993)
 Virginia Woolf (1995)
 D. H. Lawrence (1997)
 Edebiyatta Ütopya kavramı ve Thomas More
 Bir Dinazorun Anıları (1998)
 Bir Dinazorun Gezileri(1999)

Manbalar 

Yozuvchilar
Maja Haderlap

Maja Haderlap (1961-yil 8-mart, Eisenkappel-Vellach) — ikki tilda ijod qiluvchi sloven-nemis yozuvchisi. Sloveniyada koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan, „Angel of Oblivion“ () romani bilan mashhurlikka erishgan. Asar avstriyalik nemis tilida soʻzlashuvchi va qoʻshnilar tomonidan „vatan xoinlari“ sifatida munosabatda boʻlgan ozchilikning avlodlar haqida hikoya qiladi.

Hayoti 
Maja Haderlap 1961-yil 8-martda Eisenkappel-Vellachda tugʻilgan. Uning buvisi Ravensbryuk konslageriga yuborilgan. Oʻn yoshida Haderlapning otasi Sloveniya partizanlariga qoʻshilgan, otasi qayerda yashiringanini oshkor qilish uchun natsistlar tomonidan qiynoqqa solingan. Uning otasi avstriyalik koʻpchilikning unga munosabati tufayli tez-tez oʻzini oʻldirmoqchi boʻlgan. U ongli ravishda oilasining tarixi haqida roman yozishga qaror qiladi.

Ijodi 
U bugungi kunda Vena universitetida teatrshunoslik fanlari nomzodi darajasiga ega va Klagenfurtdagi Alpen-Adria-Universitätda ishlagan. U koʻp yillar davomida Karintiya sloven ozchiliklari adabiy jurnalining „Mladje“ muharriri boʻlgan va sloven hamda nemis tillarida sheʼrlar yozgan. Uning asarlari koʻplab nemis va xalqaro adabiy jurnallar hamda antologiyalarda nashr etilgan. 1992-yildan 2007-yilgacha u Klagenfurt shahar teatrida drammaturg boʻlib ishlagan. U Grats Yozuvchilar Gildiyasining eng koʻp mukofotlangan aʼzosi va Klagenfurtda yashaydi.

Angel of Oblivion 
Maja Haderlapning nemis tilidagi adabiyot boʻyicha eng muhim mukofotlardan biri, 2011-yilda Ingeborg Baxman mukofoti va 2018-yilda Tsyurix shahrining Maks Frish mukofoti hisoblanadi. Uning eng mashhur romani teatr sahnalarida ijro qilingan. Asar 1960-yillarning oxiri yoki 1970-yillarning boshlarida Avstriyaning Karintiya provinsiyasida oʻsgan yosh qiz haqida hikoya qilinadi. Uning nemis tilida soʻzlashuvchi avstriyalik qoʻshnilari xoin sifatida muomala qilishadi.

Kitoblari 
 Žalik pesmi, Poems (1983)
 Bajalice, Poems (1987)
 Poems - Pesmi - Poems (1989)
 Deček in sonce (The boy and the sun), zadruga Novi Matajur, Cividale and Klagenfurt, Carinthia, Založba Drava 2000 
 Between Politics and Culture
 The city of Klagenfurt Theatre from 1992 to 2007. The era Pflegerl Dietmar (2007)
 Engel des Vergessens (Angel of Oblivion), Wallstein, Göttingen, 2011

Manbalar 

Sloveniya yozuvchilari
Ivan Minatti

Ivan Minatti (1924-yil 22-mart — 2012-yil 9-iyun) — sloveniyalik shoir, tarjimon va muharrir. U sheʼr yozishni Ikkinchi jahon urushidan oldin boshlagan, uning sheʼrlari asosan sloven shoirlarining urushdan keyingi birinchi avlodiga mansub. U sloven intimizmining eng yaxshi vakillaridan biridir.

Hayoti 
Ivan Minatti 1924-yilda Sloveniya shimoli-sharqidagi Slovenske Konjice shahrida tugʻilgan. Uning oilasi bolaligida avval Slovenj Gradecga, keyin esa Lyublyanaga koʻchib oʻtdi. U Lyublyanadagi gimnaziyada oʻqigan, uni 1943-yilda tugatgan va keyin tibbiyot fanlari boʻyicha oʻqishga kirgan, lekin 1944-yilda partizanlar safiga qoʻshilgani sababli oʻqishni keyinga surgan. Urushdan keyin u Gimnaziyaning sanʼat fakultetida slavyanshunoslikni oʻrgangan. Ivan Minatti Lyublyana universitetini 1952-yilda tugatgan. U 1947-yildan [[1984-yil]ga qadar Mladinska Knjiga nashriyotlarida muharrir boʻlib ishlagan. 1991-yilda Sloveniya Fanlar va sanʼat akademiyasining doimiy aʼzosi boʻlgan. U 88 yoshida vafot etgan va Lyublyanadagi Jaleda qabristoniga dafn etilgan.

Ijodi 
Minattining urush dahshatlari taʼsirida yozilgan sheʼrlari lirik boʻlib, zamonaviy davrdagi gʻamginlik bilan bogʻliq. Shoir Boris A.Novakning soʻzlariga koʻra, uning ijodi urushdan keyingi jamoaviy sheʼriyatdan tubdan farq qilib, oʻziga xoslikni anglatardi. Ivan Minatti XX asrning eng mashhur sloven shoirlaridan biriga aylandi. Shoir va tarjimon Veno Taufer uni toshbagʻir va ayni paytda koʻngli boʻsh shoir sifatida tavsifladi va uning muvaffaqiyatini urushdan keyingi Kommunistik Sloveniyadagi insoniy va ijtimoiy qaygʻularni ifodalash bilan bogʻladi. Minatti sheʼrlari tabiatga ishoralari bilan mashhur. Shoir Siril Zlobekning soʻzlariga koʻra, u tabiatdan inson va uning hayoti uchun chuqur ramz va metafora manbai sifatida foydalangan.

Mukofotlari 
Minatti 1964-yilda „You Have to Love Somebody“ () sheʼriy toʻplami uchun Preseren jamgʻarmasi mukofotiga sazovor boʻldi.

Toʻplamlari 
 Off-Trail (, 1947)
 And the Spring Will Come (, 1955)
 You Have to Love Somebody (, 1963)
 The Wind Sings (, 1963)
 The Pain of the Unexperienced (, 1964)
 Poems (, 1971)
 The Face (, 1972)
 When I Am Silent and Good (, 1973)
 The Poems (, 1977) 
 I Eavesdrop on the Silence Within Me (, 1984)
 Behind the Closed Eyelids: Chosen Poems (, 1999)
 Minatti – Chosen Lyrical Poetry (, 2004)

Manbalar 

Shoiralar
Edvard Rusjan

Edvard Rusjan (1886-yil 6-iyun — 1911-yil 9-yanvar) — Avstriya-Vengriya imperiyasilik uchuvchi va samolyot konstruktori. U Belgraddagi samolyot halokatida halok boʻlgan.

Hayoti 

Rusjan Avstriya-Vengriyaning (hozirgi Italiyada) yirik porti boʻlgan Triyestda tugʻilgan. Uning ota-onasi Goritsia va Gradiska viloyatida tugʻilgan: otasi Frank Rusjan slovenlik, onasi Grazia Kabas esa Friulan edi. Rusjonning bolalik va oʻsmirlik yillari Rafut chekkasidagi Goriziyada oʻtgan.

Yoshligida u professional velosipedchiga aylandi va akasi Josip Rusjan bilan birgalikda oʻzining velosiped modellarini yaratdi. Shuningdek, u „Sokol“ gimnastika uyushmasining aʼzosi edi.

U oʻzining birinchi parvozini 1909-yil 25-noyabrda Gorizia yaqinida, Eda Ida nomli biplanida amalga oshirdi. Eda Edvardning onasi tomonidan berilgan taxallus edi.

Parvoz 60 m (200 fut) masofani bosib oʻtdi va 2 m (6 fut 7 dyuym) balandlikka yetdi. 1909-yil 29-noyabrda u 12 m (39 fut) balandlikda 600 m (2000 fut) uchdi. Asl dizayndan keyin bir nechta takomillashtirilgan versiyalar paydo boʻldi. U Goriziya janubidagi Miren yaqinidagi angarga koʻchib oʻtdi.

Rusjan birinchi marta 1909-yil 6-dekabrda EDA V modeli bilan ommaviy parvozda qatnashgan, oʻshanda uning samolyoti qoʻnayotganda parchalanib ketgan. 1910-yil iyun oyida u EDA V modelini sinab koʻrdi, bu unga yerdan 40 metr balandlikda uchib, butun Miren maydonini bosib oʻtishga imkon berdi.

1911-yil yanvar oyida Edvard va Josip Rusjan Bolqon shaharlari boʻylab reklama safariga chiqishdi. 1911-yil 9-yanvarda Serbiyaning Belgrad shahrida parvoz paytida kuchli shamol Edvard samolyotining qanotini sindirib tashladi va u Belgrad qal’asi yaqinidagi temir yoʻl qirgʻogʻiga shoʻngʻib ketdi. Uning dafn marosimida taxminan 14,000 kishidan iborat katta olomon ishtirok etdi.

Manbalar 

Uchuvchilar
Volodimir Mikolayenko

Volodimir Vasilyevich Mikolayenko (, 1960-yil 8-aprel) — ukrainalik siyosatchi. 2014-yil 25-mayda boʻlib oʻtgan Xerson merining navbatdan tashqari saylovlarida Xerson meri etib saylangan. Bungacha Xerson shahar kengashi kotibi lavozimini egallab, vaqtincha mer lavozimida ishlagan. Partiyasiz.

Biografiyasi 
Volodimir Mikolayenko xizmatchilar oilasida tugʻilgan. 1967-yilda Xersondagi 16-maktabga oʻqishga borgan. Maktabni tugatgandan soʻng, 1975-yilda Xerson baliqchilik sanoatining dengizchilik bilim yurtiga kema elektrostansiyalarini ekspluatatsiya qilish mutaxassisligi boʻyicha oʻqishga kiradi. 1979-yilda bilim yurtni dengiz mexanikasi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. Mikolayenko Vladivostokdagi tral va refrijeratorli floti bazasida 1982-yilgacha kema mexaniki boʻlib ishlagan. 1982-yildan 1991-yilgacha Xerson konserva zavodida ishlagan.

1984-yilda Xerson sanoat institutiga, keyin esa Sevastopol asbobsozlik institutiga oʻqishga kiradi va uni 1990-yilda tugatib, dengiz muhandisi mutaxasssiligiga ega boʻlgan. 1991-yildan Xerson viloyati baliqchilik kolxozlari ittifoqi flotida mexanik boʻlib ishlagan. 1993-yildan 2006-yil may oyigacha xususiy korxona rahbari lavozimida ishlagan.

2006-yil iyun oyida Xersondagi Dnepr tuman kengashi raisining oʻrinbosari lavozimini egallaydi. Xuddi shu yili 5-chaqiriq Xerson shahar kengashiga saylangan va 2010-yilda yana shahar kengashiga saylangan.

Yevromaydan ishtirokchisi, shundan soʻng 2014-yil may oyida Xerson meri etib saylandi.

Ukraina sharqidagi norozilik namoyishlari chogʻida Xersondagi provokatsiyalarning oldini olish va ayirmachilar tomonidan shaharni egallab olishning iloji yoʻqligi borasida oʻzining qattiq pozitsiyasini bildiradi.

2015-yilda 1-bosqichda 24,81 foiz (20 903 kishi), ikkinchi bosqichda esa 67,78 foiz (37 532 kishi) ovoz toʻplagan holda shahar hokimi etib saylanadi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1960-yilda tugʻilganlar
8-aprelda tugʻilganlar
Sergey Raxmanin

Sergey Ivanovich Raxmanin (; 1969-yil 17-aprel, Xarkov) — ukrainalik siyosatchi, jurnalist, publitsist va teleboshlovchi. „Zerkalo nedeli“ gazetasi bosh muharriri oʻrinbosari. 9-chaqiriq Ukraina xalq deputati. Oliy Rada milliy xavfsizlik, mudofaa va razvedka qoʻmitasi aʼzosi.

Biografiyasi 
Taras Shevchenko nomidagi Kiyev Milliy universitetining jurnalistika fakultetini tamomlagan. Raxmanin „Utro“ jurnalida muxbir boʻlib ishlagan va Kiyevdagi „Molodaya gvardiya“ gazetasining mustaqil muxbiri boʻlgan. 1992-yildan 1998-yilgacha „Kiyevskie vedomosti“ gazetasi reportyori, muxbiri, maxsus muxbiri, siyosat tahririyati muharriri oʻrinbosari, siyosat tahririyati muharriri, bosh muharriri oʻrinbosari. 1998-yil oktyabr oyidan „Zerkalo Nedeli“ gazetasi siyosat boʻlimi muharriri. 2001-yil sentyabr oyidan Jurnalistlik etikasi boʻyicha Butunukrain komissiyasining aʼzosi. 2001-yilda „Xartiya-4“ jamoat tashkilotiga asos solgan. 2014-yildan 2019-yilgacha ZIK telekanalida „Igra v klassiku“ dasturining boshlovchisi, 2018-yildan Radio NVda „Apokrif“ dasturining boshlovchisi. Sergey Raxmanin „Demokratiya beshigini tebratgan qoʻllar“ (Руки, качающие колыбель демократии, 2002) kitobining muallifi. „Незалежність. Український варіант“ hujjatli filmi (2003) ssenariysi muallifi.

Siyosiy faoliyati 
2019-yilgi parlament saylovida „Golos“ partiyasidan xalq deputatligiga nomzod, roʻyxatda 8-oʻrinda boʻlgan. Saylov paytida yakka tartibdagi tadbirkor, „Golos“ partiyasi aʼzosi. Kiyevda yashaydi deb koʻrsatilgan. 2020-yilgi mahalliy saylovlar paytida Transkarpatiyadagi „Golos“ning saylov kampaniyasini boshqargan. „Golos“ partiyasining parlamentdagi fraksiyasi raisi. Oliy Rada milliy xavfsizlik, mudofaa va razvedka qoʻmitasi aʼzosi. Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti Parlament assambleyasidagi doimiy delegatsiya aʼzosi.

Oilasi 
Xotini Kira Yuryevna Ivashova, ikki qizi: Varvara (1996) va Yustina (2005) bor.

Mukofotlari 
Butunukrain jurnalistika festivali laureati (1997), „Yil odami — 99“ milliy dasturining „Yil jurnalisti“ nominatsiyasi gʻolibi, Butunukrain jurnalistika festivali gʻolibi (1999), „Yil odami — 97“, „Yil odami — 2001“ dasturlari laureati, „Jurnalist fikri“ tanlovi gʻolibi (2001), „Jurnalist fikri“ tanlovi laureati (2002), „Zolotoya kopita“ („Oltin tuyoq“) birinchi umumukrain siyosiy satira tanlovi laureati (2002), Jurnalistikadagi yutuqlari uchun Aleksandr Krivenko nomidagi mukofot sovrindori boʻlgan (2004). „Debyut“ nominatsiyasida Teletriumf mukofoti sovrindori boʻlgan (2008).

Manbalar 

Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Yashayotgan insonlar
1969-yilda tugʻilganlar
17-aprelda tugʻilganlar
Shugʻnon tili

Shugʻnon tili — Sharqiy Eron tili.

Manbalar 

Shugʻnon tili
Aleksandra Kornhauser Frazer

Aleksandra Kornhauser Frazer (1926-yil 26-sentyabr — 2020-yil 17-may) — sloveniyalik kimyogar. U Sloveniyaning Lyublyana universiteti tabiiy fanlar va muhandislik fakultetining kimyogar professori va Xalqaro kimyo tadqiqotlari markazi direktori edi.

Hayoti 
Aleksandra Kornhauser oilasida besh aka-uka va opa-singillar bor edi. U badavlat oilada tugʻilgan. Uning otasi Skofja Lokadagi Jelovica kompaniyasiga egalik qilgan. Oila 1930-yillardagi Buyuk depressiya paytida boyligini yoʻqotdi va Aleksandra nisbatan qashshoqlikda oʻsdi. 1940-yilda Ikkinchi jahon urushi paytida, oʻn besh yoshida u partizanlarni qoʻllab-quvvatlash uchun yoshlar tashkilotini boshqara boshladi. Uning otasi Begunjedagi konslagerda qamoqqa olingan va oila majburiy mehnatga jalb qilingan, ammo barchasi urushdan omon qolgan. Kamnik va Domjaleda qisqa vaqt dars berganidan soʻng, u 1948-yilda kimyo fanini oʻrganish uchun universitetga oʻqishga kiradi.

Faoliyati 
1954—1980-yillarda Frazer farmatsevtika kompaniyalari uchun alkaloidlar va antibiotiklar boʻyicha keng qamrovli tadqiqotlar olib bordi. 1980-yildan keyin u kimyoviy tadqiqotlarini maʼruza bilan birlashtirdi va xalqaro tashkilotlar, jumladan, Yevropa Ittifoqi, BMTTD, UNESCO, XMT va AQSh atrof-muhitni muhofaza qilish agentligida tadqiqotchi sifatida ishladi. Keyinchalik u toza texnologiyalarni targʻib qilish bilan shugʻullangan va 1999-yilda u ushbu sohadagi bilimlarini rivojlantirish uchun Tokioda Honda mukofotiga sazovor boʻlgan birinchi ayol olim boʻlgan.

1960—1970-yillarda u siyosatda faol boʻlgan, shuningdek, Sloveniya Ijroiya kengashi vitse-prezidenti lavozimini ham egallagan (Sten Kavchich davrida), u yerda sogʻliqni saqlash, madaniyat, fan va taʼlim sohalariga masʼul boʻlgan. Uch yillik lavozimda ishlagandan soʻng u yana akademiyaga qaytdi.

Oʻzining vatani Sloveniyadan tashqarida u Shveysariya, Buyuk Britaniya va AQShdagi universitetlar bilan ishlagan va mamlakat ichida 60 dan ortiq xalqaro seminarlar oʻtkazgan. Frazer Birlashgan Millatlar Tashkiloti Kengashi, Jahon sanʼat va fan akademiyasi va Londondagi Academia Europaea aʼzosi (1988-yildan) va farmatsevtika akademiyasining Loran Lavuazye medali va Robert Brasted xotira mukofoti sovrindori boʻlgan.

Aleksandra 90 yoshga toʻlgunga qadar professional faoliyat bilan shugʻullangan, u oʻz faoliyatini Jozef Stefan xalqaro aspirantura maktabi dekani sifatida yakunlagan. U 1997-yilda hayoti davomida erishgan yutuqlari uchun Sloveniyadagi ilmiy sohadagi eng yuqori mukofot boʻlgan Zois mukofoti bilan taqdirlangan. U shuningdek, Lyublyananing faxriy fuqarosi edi.

Manbalar 

Kimyogarlar
Marusya Churay

Marusya Churay (1625—) — Xmelnitskiy davrining yarim afsonaviy ukrain xalq qoʻshiqchisi va shoirasi, afsonaga koʻra Poltavada yashagan.

Marusya Churay bir qator qoʻshiqlarning muallifi hisoblanadi: „Oy, ne xodi, Gritsyu“, „Kotilisya vozi z gori“, „Zasvіt vstali kozachenki“. Marusya Churaivna nomi bilan ham tanilgan.

Biografiyasi 
Afsonaga koʻra, Marusya Churay 1625-yilda kazaklar yuzboshisi Gordey oilasida tugʻilgan.

Pavlyuk bilan birga qatl etilgan otasining oʻlimidan soʻng, onasi bilan Poltavada yashash uchun qoladi. Yoshligida qizning koʻplab muxlislari boʻlgan, ular yosh kazak Ivan Iskraga bor edi, lekin Poltava polki bayroqdorining oʻgʻli, emikdoshi Grits Bobrenko bilan yashirncha unashtiriladi. 1649-yilda Xmelnitskiy qoʻzgʻolini boshlanganda, Grits qaytishga vaʼda berib, urushga ketadi. Qiz uni 4 yil davomida kutgan. Ammo Poltavaga qaytib kelgan, Grits endi Marusyaga eʼtibor bermaydi, chunki u boshqasini, yaʼni badavlat poltavalik Martin Pushkarning jiyani Galya Vishniyakni sevib qolib, unga uylangan. Marusya Churay bunday yoʻqotishga chiday olmaydi va oʻzini zaharlashga qaror qildi, ammo tasodifan zaharni Gits ichib yuboradi (boshqa versiyaga koʻra esa Marusya Churay uni ataylab zaharlagan).

1652-yil yozida Poltava sudi Marusyani oʻlimga hukm qiladi. Hukm matni Ukraina Fanlar akademiyasining Markaziy ilmiy kutubxonasidagi XV—XVII asrlardagi kazak qonunchiligi materiallarida saqlanmoqda. Bu Marusya Churayning mavjudligi ekanligining yagona dalilidir. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Ivan Iskra Churayning otasi qilgan xizmatlari sababli Xmelnitskiyning afv maktubini qatl etilish joyiga olib kelib, topshirgan.

Marusya Churay 28 yoshida 1653-yilda Poltavada avf etilganidan koʻp oʻtmay sil kasalligidan vafot etgan yoki monastirlardan birining rohibasi boʻlgan.

Ushbu afsona asosida Lina Kostenkoning „Marusya Churay“ romani yozilgan. Asar yozuvchi Grigoriy Borakovskiyning „Marusya Churay — ukrainskaya pesnetvorka“ (1887) tarixiy dramasi asosida yaratilgan.

Qoʻshiqlari 
Shoira 20 ga yaqin qo'shiq muallifi. Quyidagi mashhur qoʻshiqlari:
 „Yak s toboyu mi spoznavalis“
 „Chi ti, miliy, pilom pripav“
 „Shumit gude dіbrovonka“
 „Zelenenkiy barvіnochku“
 „Nad moyeyu xatinoyu“
 „Na gorodі verba ryasna“
 „Chom ne gudut buynі vіtri“
 „Chogo j voda kalamutna“
 „V kіnsі greblі shumlyat verbi“
 „Letit galka cherez balku“

Xotira 
2006-yil 14-aprelda N. V. Gogol nomidagi Poltava viloyat musiqali drama teatri binosi oldida, Lenin koʻchasidagi Teatralnaya maydonida afsonaviy Marusa Churay haykali oʻrnatilgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
1653-yilda vafot etganlar
1625-yilda tugʻilganlar
Fehmi Agani

Fehmi Agani (1932-yil 23-yanvar — 1999-yil 6-may) — kosovolik sotsiolog va siyosatchi. U XX asrning 90-yillarida Kosovo Demokratik Ligasining (LDK) yetakchi rahbari va siyosiy strategi hisoblangan. Fehmi Agani 1998—1999-yillardagi Kosovo urushi oldidan xalqaro muzokaralarda LDK vakili boʻlgan, ammo siyosiy qarashlari tufayli urush paytida serb askarlari tomonidan oʻldirilgan.

Hayoti 
Agani Yugoslaviya qirolligining Gjakova shahrida tugʻilgan va Prishtina maktabida tahsil olgan. U Belgrad universitetining sanʼat fakultetida oʻqigan, 1959-yilda uni tamomlagan va 1964-yilda siyosatshunoslik boʻyicha magistrlik darajasini olgan. Keyinchalik Prishtinada sotsiologiyadan dars bergan, doktorlik darajasini olgan va Prishtina universitetida oʻqituvchilik lavozimini egallagan. U 1967—1970-yillarda Albanologiya instituti direktori, 1978—1980-yillarda esa falsafa fakulteti dekani boʻlib ishlagan. Rasmiylar uni 1981-yilda oʻqituvchilik qilishdan chetlashtirishdi va Kosovo alban akademiklaridan tozalash jarayonida uni universitetdan haydab chiqarishdi.

Siyosiy martabasi 
Agani 1994-yilda Kosovo Fanlar va sanʼat akademiyasining muxbir aʼzosi etib saylangan va ikki yildan soʻng uning haqiqiy aʼzosi boʻlgan. U Kosovo Demokratik Ligasi (LDK) hammuassisi va rahbari oʻrinbosari sifatida Ibrohim Rugova qoʻl ostida ishlagan. Kosovo kelajagi boʻyicha siyosiy muloqotlarda ishtirok etgan. U LDKning yetakchi aʼzolaridan biri edi va siyosiy strategga aylandi. U 1998—1999-yillardagi Kosovo urushi oldidan boʻlib oʻtgan muzokaralarda Albaniya delegatsiyasini boshqargan va Rambuye konferensiyasida asosiy kosovalik muzokarachilardan biri boʻlgan. Zoʻravonlik qilmaslik va yarashuv tarafdori boʻlib, u albanlar va serblar oʻrtasida muloqotni rivojlantirish maqsadida Etnik munosabatlar forumiga asos solgan.

Kosovo urushi va oʻlimi 
U urush paytida Kosovoda qoldi va serb kuchlari tomonidan Prishtinadan taniqli kosovo albanlarini tozalashdan qochdi. NATO Yugoslaviyani bombardimon qilishni boshlanganidan bir necha kun oʻtgach, NATO notoʻgʻri xabarga asoslanib uning oʻlimini eʼlon qildi, lekin u besh hafta davomida shahardagi xavfsiz uylarda yashirinib yurdi. U Makedoniyaga poyezdda qochishga uringan, biroq chegaradan ortga qaytarilgan. Poyezd Prishtinaga qaytib ketayotganda, politsiya Aganini vagondan chiqarib yuboradi. Uning jasadi bir necha kundan keyin Lipjan qishlogʻi yaqinida topilgan. Serbiya ommaviy axborot vositalari uning oʻlimida Kosovo Ozodlik Armiyasini (KLA) ayblagan.

Manbalar 

Sotsiologlar
Kosovalik albanologlar
Adem Yashari Olimpiya stadioni

Adem Yashari Olimpiya stadioni (alban: Stadiumi Olimpik Adem Jashari) — Kosovoning Mitrovitsa shahrida joylashgan koʻp maqsadli stadion boʻlib, u asosan futbol oʻyinlari uchun foydalaniladi va 1999-yildan beri Kosovaning KF Trepcha futbol klubining uy maydoni hisoblanadi. Stadion rekonstruksiyadan soʻng 18,500 tomoshabinga moʻljallangan. 1938-yilda qurilgan bu stadion 1999-yilgacha Trepcha stadioni nomi bilan tanilgan. Kosovo urushidan keyin stadion Kosovo ozodlik armiyasi asoschilaridan biri Adem Yashari sharafiga oʻzgartirilgan.

Tarixi

Klub tarixi 
Adem Yashari Olimpiya stadioni tarixan Kosovodagi yirik sanoat majmuasi Trepchaning futbol klubining uy stadioni boʻlgan. 1989-yildan 1999-yilgacha FK Trepcha futbol klubi Kosovo urushigacha stadiondan foydalangan va keyinchalik urush sabab klubni Shimoliy Mitrovitsaga koʻchirishga majbur boʻlgan. KF Trepcha va FK Trepcha ikkalasi ham Yugoslaviya klubining merosiga daʼvo qiladilar. 1999-yildan boshlab KF Trepcha uy oʻyinlarini muntazam ravishda stadionda oʻtkazdi. Bugungi kunga qadar ikkala klub ham bir xil identifikatsiyadan foydalangan holda mavjud, ammo FK Trepcha Serbiya Futbol Assotsiatsiyasi aʼzosi, KF Trepcha esa Kosovo Futbol Federatsiyasi aʼzosi hisoblanadi .

Xalqaro oʻyinlar 
1979-yil 31-oktabrda stadionda Yevro-1980 saralash bosqichi doirasidagi Yugoslaviya va Ruminiya oʻyini oʻtkazildi va oʻyin 2:1 hisobida yakunlandi. 2014-yilning 5-martida 35 yildan soʻng FIFA tomonidan ruxsat etilgan birinchi xalqaro oʻyin Kosovoning Gaitiga qarshi bahsi boʻldi va oʻyin 0:0 hisobida yakunlandi.

Inauguratsiya 
2017-yil 4-iyul kuni taʼmirdan soʻng Farer orollarining Víkingur Gota klubiga qarshi UEFA Chempionlar ligasining 2017—2018-yilgi saralash bahsi boʻlib oʻtdi.

Taʼmirlash ishlari (2024) 
2024-yilda stadion toʻliq taʼmirlanadi. Ushbu ishlar Madaniyat, yoshlar va sport ishlari vazirligi (MSYB) tomonidan olib borilmoqda va stadionni UEFAning 4-toifali standartlariga koʻtarishga qaratilgan. Ushbu taʼmirlash xalqaro talablarga javob beradigan va ob’ekt infratuzilmasini yaxshilash uchun muhim yangilanishlarni oʻz ichiga oladi.

Kosovo futbol federatsiyasi (FFK) loyihaning borishi haqidagi yangiliklar bilan oʻrtoqlashdi. FFK tomonidan eʼlon qilingan dron tasvirlari amalga oshirilayotgan ishlarning vizual koʻrinishini taqdim etib, taʼmirlash ishlarining keng qamrovliligini taʼkidlaydi.

Manbalar

Havolalar 
 Olympic Stadium Adem Jashari at EU-Football.info

Stadionlar
Kosovo
Kosovodagi futbol stadionlari
Lyudmila Shevtsova

Lyudmila Ivanovna Gurevich (keyinchalik Shevtsova, keyinroq Lisenko 1934-yil 26-noyabrda tugʻilgan) — ukrainalik sobiq yengil atletikachi. Asosan 800 metrga yugurish musobaqalarida qatnashgan. SSSR sport ustasi (1995), Xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1955), Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohibasi.

1960-yil 3-iyulda 2 daqiqa 4,3 soniya natija qayd etib, jahon rekordini oʻrnatgan. Ikki oydan soʻng, 1960-yilgi olimpiadaning 800 metrga yugurish musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritgan. Ikki avstraliyalik sportchilar Brenda Jones va Dixie Willis poygada peshqadamlik qilishayotgan edi. Marraga 50-70 m masofa qolganida Willis musobaqadan chiqib ketgan. Shevtsova Jonsni quvib yetgan va oxirgi metrlarda gʻalabani ilib ketgan.

1954-yilda Shevtsova milliy chempionatda 800 metrga yugurish musobaqasida ikkinchi, Yevropa chempionatida uchinchi oʻrinni egallagan. 1962-yilgi Yevropa chempionatida finalga qadar yetib bora olmagan. Faoliyati davomida toʻqqizta marta mamlakat chempionligini qoʻlga kiritgan: 1955-yilda 400 m; 1955-56, 1959 va 1961-62 yillarda 800 m; va 1960-62 va 1964 yillarda. Faoliyatini tugatgandan soʻng, Kiyevda yengil atletika boʻyicha murabbiylik qilgan. 1960-yilda Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Shevtsova dastlab badiiy gimnastika bilan shugʻullangan. 1951-yilda kutilmaganda yengil atletika boʻyicha Dnepropetrovsk chempionatida kutilmaganda gʻalaba qozongandan soʻng, yoʻnalishini yengil atletikaga oʻzgartirgan. Ikki marta turmush qurgan. Shu sabbli familiyasini ikki marta (dastlab Lisenko, keyin esa Gurevich) oʻzgartirgan. Uning ikki nikohdan ikki oʻgʻli bor. Oleg (1957-yilda tugʻilgan) va Vladimir. Shevtsova ikkinchi eri, yengil atletika boʻyicha murabbiy bilan Kiyevda yashaydi.

Manbalar 

Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Yengil atletika boʻyicha Olimpiyada oltin medali sovrindorlari
1960-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlari medal sovrindorlari
Yashayotgan insonlar
1934-yilda tugʻilganlar
Adjarabet Arena

Batumi Stadium (, batumis stʼadioni) rasman Adjarabet Arena () — Gruziyaning Batumi shahridagi futbol stadioni. Stadion 20,383 kishiga moʻljallangan.

Tarixi 
Qurilish ishlari 2018-yil yanvar oyida boshlangan va 2020-yil iyul oyida yakuniga yetgan. COVID-19 pandemiyasi tufayli qoldirilgan stadionning rasmiy ochilishi 2020-yil 27-oktabrda tantanali marosim bilan boʻlib oʻtdi. Marosimda Gruziyaning oʻsha paytdagi bosh vaziri Giorgi Gakharia ishtirok etdi.

Stadion 20,000 oʻringa moʻljallangan boʻlib, unda „FC Dinamo Batumi“ futbol klubi oʻzining uy uchrashuvlarini oʻtkazadi. U UEFA reytingi boʻyicha 4 yulduzli stadionlar qatoriga kiradi va 2021-yildan beri vaqti-vaqti bilan Gruziya milliy futbol terma jamoasi oʻyinlariga mezbonlik qilib keladi.

Stadion Turkiyaning Bahadir Kul Architecture firmasi tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, qurilishiga taxminan 100 million Gruziya larisi (35 million yevro) sarflangan.

Kechasi yoritiladigan va bir-birining ustiga chiqadigan tarozilar koʻrinishidagi bir qator panellardan tashkil topgan stadionning tashqi koʻrinishi anʼanaviy gruzin raqslarining, xususan, Xorumining aylanma effektidan ilhomlanilgan.

2023-yilda u 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi UEFA Yevropa chempionatiga mezbonlik qiladigan toʻrtta Gruziya stadionlaridan biri boʻlgan va Angliya Ispaniyani 1:0 hisobida magʻlub etgan finalga mezbonlik qilgan.

Mashhur oʻyinlar 
Stadiondagi birinchi oʻyin 2020-yilning 21-noyabr kuni FC Dinamo Batumi va FC Dila Gori klublari oʻrtasida boʻlib oʻtgan.

2022-yil 10-iyul kuni Gruziya regbi jamoasi Italiyani 28-19 hisobida magʻlub etdi. Batumi stadioni ushbu tarixiy oʻyinga mezbonlik qildi, oʻshanda Gruziya 2022-yilning yozgi mavsumida birinchi marotaba birinchi toifadagi jamoani magʻlub etgan edi.

Xalqaro oʻyinlar

Manbalar 

Stadionlar
Gruziya futbol stadionlari
Vladimir Smirnov (qilichboz)

Vladimir Viktorovich Smirnov (, ; 20-may 1954-yil — 29-iyul 1982-yil) — SSSR sharafini himoya qilgan qilichboz. Qilichbozlikning shpaga va rapira yoʻnalishlarida musobaqalarda qatnashgan. 1980-yilda erkaklar oʻrtasida olimpiya chempioni va 1981-yilda jahon chempioni boʻlgan. U 1982-yil Rimda boʻlib oʻtgan qilichbozlik boʻyicha jahon chempionatida oʻldirilgan.

Bolaligi 
Smirnov Ukrainaning Rubijne shahrida tugʻilgan.

Faoliyati 
Smirnov 1979-yilda Ciudad de México shahrida oʻtkazilgan yozgi universiadada jamoaviy bahslarda oltin medal va yakkalik bahslarda kumush medal qoʻlga kiritgan. 1981-yilgi Buxarestda boʻlib oʻtgan yozgi universiadada individual bahslarda oltin medal va jamoaviy bahslarda kumush medal qoʻlga kiritgan.

1977-yil Buenos Ayresda oʻtkazilgan qilichbozlik boʻyicha jahon chempionatida terma jamoa safida bronza medalni, 1978-yilda Gamburgda boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida bronza medalni qoʻlga kiritgan. 1979-yilda Melburnda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Vladimir Smirnov jamoaviy bahslarda oltin medalni, 1981-yilda Clermont-Ferrandda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida yakkalik va jamoaviy bahslarda oltin medallarni qoʻlga kiritgan. 1982-yilda Rimda oʻtkazilgan Jahon chempionatida jamoviy bahslarida oltin medalga sazovor boʻlgan.

Smirnov 1980-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlarida erkaklar oʻrtasida oʻtkazilgan rapira yoʻnalishidagi individual bahslarda oltin, rapira yoʻnalishi jamoaviy bahslarda kumush medal va shpaga boʻyicha jamoaviy bahslarda bronza medalni qoʻlga kiritgan.

Oʻlimi 
1982-yil Italiyaning Rim shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida 28 yoshli Smirnov dunyoning birinchi raqamli saralangan qilichbozi sifatida ishtrok etgan. 19-iyul kuni turnirning chorak finalida dunyoning ikkinchi raqamli saralangan sportchisi Gʻarbiy Germaniyalik 27 yoshli Mattias Behrga qarshi jang olib borgan. Ikkala sportchi bir vaqtning oʻzida bir-biriga qarshi hujum boshlashgan. Behrning qilichi harakat paytida buzilgan va buzilgan boʻlak Smirnovning himoya shlemi meshidan chap koʻzi orbitasi va miyaning oldingi lobiga kirib ketadi.

Agostino Gemelli universiteti poliklinik vakili „Smirnovning yuragi hali ham ishlamoqda, ammo boshqa tana funksiyalari sunʼiy vositalar bilan saqlanib qolinmoqda“ – degan. Davlat televideniyasining aytishicha, Smirnovda klinik oʻlim holati qayd etilgan. Kasalxonadan keyinchalik yuborilgan xabarga koʻra, Vladimir chuqur koma holatida edi. Muolajalarga Smirnov tomonidan hech qanday reaksiya boʻlmagan, miyasida hech qanday refleks kuzatilmagan. 

Smirnov toʻqqiz kun oʻtib vafot etgan. Ukrainaning Kiyev shahrida dafn etilgan.

Manbalar 

1982-yilda vafot etganlar
1954-yilda tugʻilganlar
Ganja markaziy stadioni

Ganja markaziy stadioni () — Ganja shahrining asosiy stadioni, shuningdek, Ozarbayjondagi uchinchi yirik stadion. Ushbu stadion futbol boʻyicha Ozarbayjon oliy ligasida oʻynaydigan „Kapaz PFC“ futbol klubining uy stadioni hisoblanadi.

Umumiy maʼlumotlar 
Stadion qurilishi 1959-yilda boshlangan va 1964-yilda foydalanishga topshirilgan. Ganja stadioni shaharning markaziy qismida joylashgan boʻlib, 26,120 tomoshabinga moʻljallangan. Stadion Ozarbayjonning eng nomdor klublaridan biri hisoblangan (1995, 1998 va 1999-yillarda uch marta Ozarbayjon chempioni boʻlgan va 1994, 1997, 1998 va 2000-yillarda toʻrt marta futbol boʻyicha Ozarbayjon kubogini qoʻlga kiritgan) „Kapaz PFC“ klubining uy stadioni hisoblanadi. Stadion hududida qoʻshimcha mashgʻulotlar uchun maydonlar ham qurilgan. Shuningdek, futbol akademiyasi binosi barpo etildi.

Rekonstruksiyasi 
2024-yilga kelib, stadionning tomoshabinlar tribunalari yaroqsiz holatga kelib qoldi. Stadion faoliyatini qisman davom ettirmoqda. Yaroqsiz holga kelib qolgan stadionni rekonstruksiya qilish va taʼmirlashga bir necha bor urinishlar boʻlgan.
Biroq, har safar boshlangan ishlar tugallanmasdan qolgan. 2011-yilning noyabr oyida AFFA prezidenti Rövnəq Abdullayev Ganja stadionini rekonstruksiya qilish rejasi tayyorlanayotganini, bu reja yakuniga yetgach, 2012-yilda kerakli ishlar boshlanishini maʼlum qilgan edi. 2013-yilda Rövnəq Abdullayev topshirigʻiga koʻra yana bir bor stadionni taʼmirlash ishlari boshlangan edi. Yaqin oylar ichida klub va stadion rahbariyati stadion uchun yangi rekonstruksiya loyihasini ishlab chiqishmoqda. Stadion UEFAning 4 yulduzli standartlari asosida qayta qurilishi rejalashtirilmoqda. Yangi stadion sigʻimi 15,464 oʻringa moʻljallangan. Ommaviy axborot vositalari vakillari va imkoniyati cheklangan tomoshabinlar uchun VVIP, VIP, SKY-box zonalari ham mavjud. Stadion zamonaviy yoritish, akustika, monitor va internet tizimlari bilan jihozlanadi. 2024-yil 9-aprelda stadionni qayta qurish ishlari boshlangan.

Manbalar 

Ozarbayjon futbol stadionlari