yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Isroil Mirzayev

Isroil Mirzayev (1938-2006)
Hayoti
Taniqli adabiyotshunos olim, filologiya fanlari doktori, Samarqand davlat universiteti professori, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosi Isroil Mirzayev 1938 yilning 8 yanvarida Qashqadaryo viloyatining Koson tumanidagi Po‘loti qishlog‘ida tavallud topgan.

Ilmiy faoliyati 
1960 yilda Alisher Navoiy nomidagi Samarqand davlat universitetining filologiya fakultetini bitirgan. 1960-1965 yillarda Samarqand viloyat ro‘znomasida adabiy xodim va bo‘lim mudiri bo‘lib ishlagan. 1966-1970 yillarda Samarqand davlat universiteti aspiranturasida tahsil ko‘rgan. Shundan keyingi butun hayotini mazkur universitetning o‘qituvchisi, katta o‘qituvchisi, prorektori va professori sifatida ilmiy-pedagogik faoliyatga bag‘ishlagan.

Ijodi 
Isroil Mirzayevning dastlabki kitobi — “Rahmat Fayziy” adabiy portreti 1970 yilda nashr etilgan edi. Shundan buyon o‘tgan sermahsul ilmiy faoliyat mobaynida olimning “Ijodkor baxti”, “Mehnat insonni sharaflaydi”, “Voqelikning badiiy tadqiqi”, “Ijodkor burchi”, “Adabiyot va davr dardi”, “Nasrimiz badiiy olami”, “Adabiyot va tabiat” kabi jami o‘ndan ortiq kitoblari nashr etilgan.

Mukofotlari 
Isroil Mirzayev 2002 yilda “Mehnat shuhrati” ordeni bilan taqdirlangan.

 

Kishilar
Abdurashid Nurmurodov

Abdurashid Nurmurodov (1955)

Hayoti 
Abdurashid Nurmurodov 1955 yili Samarqand viloyati Qo‘shrabot tumanida tug‘ilgan. Nizomiy nomidagi Davlat Pedagogika universitetining filologiya fakultetini tugatgan.

Kitoblari 
 “Urush bevalari”
 “Tutash taqdirlar”
 “Qonli yo‘rgaklar”
 “Bolalikka otilgan o‘q”
 “Tazarru”
 “Krovavaya pelena”
 “Qon hidi”
 “Nurafshon yog‘du” 
«Qonli yo‘rgaklar» asari yozuvchining butun Sovet Ittifoqi bo‘ylab safari chog‘ida 3 mingdan ortiq afg‘on urushi veteranlari bilan qilgan suhbatlari hamda bu nogiron sobiq askarlarning xotiralariga asoslangan.

«Ko‘kdagi umr» asari afg‘on urushida nobud bo‘lgan 1448 nafar o‘zbekistonlik askarlar haqidadir.

Filologiya
Yozuvchilar
Mikrosiyosat

Mikrosiyosat— jamiyatdagi ayrim tashkilotlar: partiya, kasaba uyushmalari, yoshlar harakati, korxona, firma, mahalla va shunga oʻxshash siyosat subyektlarining
mahalliy miqyosda amalga oshiriladigan siyosat. Unda ham umumdavlat miqyosida olib boriladigan siyosatdagi kabi alohida olingan jamoa oldida turgan maqsad-vazifalar belgilanadi, mavjud muammolarni bartaraf etish chora tadbirlari ishlab chiqiladi, turli masalalar boʻyicha qaror va koʻrsatmalar qabul qilinadi, xizmat lavozimlari, olingan foyda, daromad taqsimlanadi, maʼmuriy jazolash yoki ragʻbatlantirish tatbiq qilinadi, shaxs va guruhlarning hokimiyatni qoʻlga kiritish va oʻz manfaatlarini qondirish uchun harakat, intilishlari amalga oshiriladi.

Adabiyotlar 
 B.T.Ataxanov, M.B.Isabayev FUQAROLIK JAMIYATI FANIDAN ATAMALAR LUG'ATI kitobidan.
Närpes

Närpes (Finlandiya Shvetsiya: [ˈnærpːes] ; Finlandiya : Närpiö [ˈnærpiø ])Finlandiyadagi shahar va munisipalitetdir . Gʻarbiy Finlandiyada joylashgan va Ostrobotniya mintaqasining bir qismidir . Shahar aholisi 9,570 kishi (31 dekabr 2021 yil) va 2,334,14 kvadrat kilometr (901,22 kvadrat milya) maydonni egallaydi, shundan 1,357 km 2 (524 kvadrat milya) suvdir. Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 9,79 nafar (25,4/kv milya). Iqtisodiy nuqtai nazardan, munitsipalitet pomidorni issiqxonada etishtirish va yuk mashinalari uchun tirkamalar ishlab chiqarish bilan mashhur.

Närpes 2016 yildan beri ikki tilli munitsipalitet boʻlib kelgan. Ungacha Närpes Finlandiya qitʼasidagi bir tilda soʻzlashuvchi soʻnggi shvedcha munitsipalitet edi. Aksariyat mahalliy aholi turli xil Ostrobothnian shved tilida gaplashadi . Ushbu lahjada kuylaydigan guruhlarga Nektor kiradi .

Närpesdagi eng muhim asosiy yoʻllar Turku va Vaasa oʻrtasidagi 8-magistral va Kaskinen va Seinäjoki oʻrtasidagi 67-magistraldir .

Tarix 
Närpesning tarixi 1331 yilda, „Nærpes“ filmidagi Klas Bengtsson Turkudagi episkop Bengtga mollarni garovga qoʻygan paytdan boshlanadi .

1348 yilda Shvetsiya qiroli Magnus IV "Nerpis socken , Mustasaari socken va Pedersöre sockenda yashovchi barcha odamlar " „barcha yeyiladigan narsalarni“ sotib olish va sotish huquqini eʼlon qildi. Shunday qilib, Ostrobotniyada birinchi rasmiy bozorlar yaratildi.

Demografiya 

Närpes koʻplab muhojirlarni oʻziga jalb qildi va qochqinlarni ham kutib oldi .

Eng katta immigrant guruhlari:

 Vetnam (403)
 Bosniya va Gertsegovina (388)
 Shvetsiya (254)
 Yugoslaviya (254)
 Tailand (58)
 Rossiya (54)
 Ukraina (51)
 Estoniya (42)
 Xorvatiya (32)
 Litva (30)
 Amerika Qoʻshma Shtatlari (28)
 Ekvador (25)

Yana qarang 

 Bothnian avtomagistrali
 Keskinen

Manbalar
Apatridizm

Apatridizm (yunoncha vatanni inkor etish)— hech qanday fuqarolikka ega bo'lmagan shaxsning huquqiy holati. U biror shaxs biror davlat fuqaroligidan voz kechishi yoki mahrum qilinishi va ayni damda boshqa davlat fuqaroligiga ega bo'lmagan vaqtda ro'y beradi. Fuqaroligi bo'lmagan shaxslar yoki apatridlar turgan mamlakatlari qonunlarga bo'ysunadilar va biror boshqa davlat diplomatik himoyasiga da‘vo qilolmaydi. Apatridizm hodisasi odatdan tashqari hol deb qaraladi va davlatlar, odatda, fuqaroligi yo'q shaxslar sonini kamaytirishga intiladilar. Apatridizm haqida xalqaro konvensiyalar mavjud: 1961-yilgi apatridlar maqomi haqidagi konvensiya.

Foydalanilgan adabiyotlar 
 B. T. Ataxanov, M. B. Isabayev FUQAROLIK JAMIYATI FANIDAN ATAMALAR LUGʻATI kitobidan.

 

Huquqiy atamalar
Koreys grammatikasi



Yel tizimi 
Yel tizimi joy nomlari bilan koʻrilgan koreyschaning qayta koʻrib chiqilgan rimlashuvidan ancha farq qiladi.

Bu yerda ishlatiladigan Yel koʻrinishiga koʻra, morfemalar koreys yozuv tizimidagi yoki talaffuzidagi imlosidan koʻra, ularning asosiy shakliga koʻra yoziladi. Bu sistemaga koʻra, masalan, koreys tilida yoziladigan boʻgʻin ss boshqa undoshdan oldin t talaffuz qilinsa ham ess sifatida tahlil qilinadi. Chalkashmaslik uchun qalin shrift morfologiyani ifodalaydi (Yelda), kursiv esa Qayta koʻrib chiqilgan romanizatsiyani ifodalaydi.

Soʻzlarning tasnif 
Soʻzlarni tasniflashning zamonaviy standarti va davlat maktablarida oʻqitiladigan standart Janubiy Koreyaning 1963-yildagi Taʼlim qoʻmitasi tomonidan tanlangan. Bu 9-pumsa () soʻzlarni pumsa deb ataladigan toʻqqiz toifaga ajratadigan tizim.

Postpozitsiyalar 
Josa (shuningdek, tossi deb ataladi) koreyscha postpozitsiyalar boʻlib, ular hol belgilari sifatida ham tanilgan. Misollar (neun, mavzu belgisi) va (reul, obyekt belgisi). Postpozitsiyalar substantivlardan keyin keladi va gap yoki gapdagi otning rolini (predmet, obyekt, toʻldiruvchi yoki mavzu) koʻrsatish uchun ishlatiladi.

Klitikalar 
Case clicics ( soʻzning grammatik vazifasini belgilovchi klitikalardir. Ot va olmoshlar ham case clicics oladi. Olmoshlar biroz tartibsiz. Koreys tilidagi koʻplab klitika va qoʻshimchalarda boʻlgani kabi, koʻp hollarda klitiklar uchun undosh harflar bilan tugagan otlar va unlilar bilan tugaydigan otlar bilan turli shakllar qoʻllanadi. Buning eng ekstremal misoli nominativ (mavzu), bu yerda tarixiy klitika endi undoshlardan keyin kelishi cheklangan va unlilardan keyin mutlaqo aloqador boʻlmagan (qoʻshimcha) ga shakli paydo boʻladi.

Manbalar

Havolalar 
Koreys tili
Koreys tili grammatikasi
Tillar
Mark Nobl (biograf)

Mark Nobl (1754-1827) ingliz ruhoniysi, biograf va antikvar edi. U Birmingemning Digbet shahrida tugʻilgan, u yerda savdogar Uilyam Xitli Noblning tirik qolgan uchinchi oʻgʻli. Uning otasi boshqa koʻplab tovarlar, munchoqlar, pichoqlar, oʻyinchoqlar va boshqa mayda-chuyda narsalarni sotgan, u qul savdogarlari orasida ulgurji tarqatgan, shuningdek, kumush prokat va qoplama uchun katta tegirmonga ega edi. Mark Yardli, Worcestershire va Ashbourne, Derbyshire maktablarida tahsil olgan. Otasining oʻlimidan soʻng u kamtarona boylikni meros qilib oldi va Birmingem advokati janob Sartaroshga topshirildi. Shartnoma muddati tugagach, u oʻz hisobiga tadbirkorlik faoliyatini boshladi; lekin adabiyot va tarixga yuzlandi.1781 yilda u Baddesli Klinton va Uorikshirdagi Pakvudning kuratorlariga tayinlangan. Amaldagi prezidentning toʻsatdan vafot etganida, Noblning oʻzi ikki tirik odamga taqdim etildi („ochlik“, ularni u chaqirdi). Noble, hozir turmush qurgan, Uorvikshirdagi Noul shahridan uy oldi, u ikkala cherkov uchun ham qulay. Bu yerda u oʻz manfaatlarini jamoati, kitoblari va fermasi oʻrtasida taqsimladi.

Manbalar

Havolalar 
1827-yilda vafot etganlar
1754-yilda tugʻilganlar
Xitoy qoshig'i

Xitoy qoshig'i yoki Xitoy osh qoshig'i to'g'ridan-to'g'ri chuqur, tekis idishdan cho'zilgan qisqa, qalin tutqichli qoshiq turidir.  Bu Xitoy oshxonasida suyuqliklar, ayniqsa sho'rvalar yoki bo'sh qattiq ovqatlar uchun ishlatiladigan oddiy idish. Ko'pchilik keramikadan qilingan.  Odatda ovqat idishi sifatida ishlatilgan bo'lsa-da, Xitoy qoshig'ining kattaroq versiyalari ham qoshiq sifatida ishlatiladi. Saqlash uchun uni bir-birining ustiga qo'yish mumkin.

Qoshiqlar miloddan avvalgi 2-ming yillikda Shan sulolasi davrida ham pishirish vositasi sifatida, ham ovqatlanishda ishlatilgan va ehtimol eramizning 10-asrigacha cho'pdan ko'ra keng tarqalgan.

Xitoy qoshiqlari odatda yuqori tomonlarga ega   Bu qoshiqlar butun Osiyoda qo'llaniladi.

Tarix 
Qoshiq (bǐ, bǐ) Shan sulolasi davridayoq ma'lum bo'lgan. Eng qadimgi topilganlar suyakdan qilingan, ammo o'tkir uchlari bo'lgan bronza namunalari ham topilgan, bu ularning kesish uchun ishlatilganligini ko'rsatadi. Ularning uzunligi bir futdan ko'proq bo'lishi mumkin. Bahor va kuz davrida yumaloq shakl paydo bo'ldi va lak qoshiqlari ham topilib, Xan sulolasida mashhur bo'ldi. 

Qadimgi Xitoyda qoshiq pishirishda ishlatiladigan tayoqchalardan ko'ra ko'proq tarqalgan. Qoshiq ovqatlanish uchun foydaliroq edi, chunki Shimoliy Xitoyda eng keng tarqalgan oziq-ovqat donasi tariq bo'lib, undan konji yoki gruel qilingan. Qoshiq uning sho'rvali tuzilishini oqlangan tarzda eyish uchun yaxshiroq moslangan. 

Qoshiq asta-sekin yo'q bo'lib ketdi, xan davrida, taxminan eramizning 1-asrida, bug'doy yanada kengroq ekila boshlangan. Tegirmon texnologiyasi lag'mon va chuchvara  ishlab chiqarish uchun etarlicha murakkablashdi. Ular tayoqchalar bilan osonroq ko'tarilganligi sababli, qoshiq taxminan Song sulolasi yoki 10-asrda o'z ahamiyatini yo'qotdi. O'sha paytda Vetnamdan olib kelingan ertapishar guruchni tayoqchalar bilan iste'mol qilish osonroq edi, chunki u bo'laklarga ajraladi

Birinchi kompaslar Xitoyda Xan davrida yoki Xan davridan keyin bronza plastinkada aylanadigan qoshiq shaklidagi lodestone yordamida yaratilgan (quyidagi rasmga qarang) 

18-asrda tuzilgan Kangxi lug'atida qo'llaniladigan tasniflash tizimida Radikal 21 "qoshiq" dir.

 tayoqcha
 Sho'rva qoshig'i
 Sujeo

Xitoy
Sengchjao

Senchjao (xitoycha 僧肇), oddiy familiyasi Chjan (xitoycha 张), (384-yil, Tzingchjao (zamonaviy Sian) — 414-yil) - buddist faylasuf. Sengchjao hayoti haqidagi ma'lumotlar "Gao sen chjuan" ("Yuqori rohiblarning tarjimai holi") da mavjud.

Tarjimai hol 
Kambag'al oilada tug'ilgan, u kitoblardan o'rgangan va ko'chirilgan. Yoshligida u Lao Szi va Chjuang tszining ta'limotlarini yaxshi ko'rardi. Tonsurani olganida, u G'arbga yo'l oldi va u yerda Kumarajiva bilan birga o'qidi va unga tarjima ishlarida yordam berdi. “Prajna ta’limoti”ning yetakchi vakillaridan biri.

Ijod 
Asosiy asarlari: “Chjao lun” (“Chjao soʻzlari”), “Veymojie jing zhu” (“Vimalakirti sutrasiga sharhlar”) toʻplami va boshqalar.

Adabiyotlar

Manbalar 
 "Xitoy falsafasi. Entsiklopedik lug'at" - Moskva, "Fikr", 1994-yil. ISBN 5-244-00757-2

Qoshimcha adabiyot 
 Dumoulin G. Sen-Chjao // Zen buddizmi tarixi. Hindiston va Xitoy. - Sankt-Peterburg: ORIS, 1994-yil. — 81-84 b. — 336 bet. - ISBN 5-88436-026-6.
 Eidlin A.I. Seng Chjaoning "Nirvananing nomsizligi to'g'risida" risolasining haqiqiyligi haqida // "Xitoyda jamiyat va davlat" 9-ilmiy konferentsiya. 1-qism. — Moskva, 1978-yil.

Havolalar

Manbalar 

384-yilda tugʻilganlar
374-yilda tugʻilganlar
414-yilda vafot etganlar
Kun shanchjen

Kun Shanjen (Xitoy trad. 1648-1718) xitoylik shoir, yozuvchi va dramaturg edi Tsin imperiyasi.

Biografiya 
U mashhur Kun oilasidan chiqqan. U faylasufning avlodi edi Konfutsiy 64-avlodda. U tug'ilgan Qufu okrugi (Shandun viloyati). U yaxshi ta'lim oldi. U o'z okrugida uzoq vaqt yashagan. U asosan ta'lim va fan bilan shug'ullangan. 1684 yilda imperator Syuan Shandun safari chog'ida u ikkinchisi bilan uchrashdi, Kung Tszi qabriga "yo'lboshchi" sifatida harakat qildi. Xuddi shu yili u imperator shifokori etib tayinlandi.

1686 yilda u sariq daryoning og'zi va oqimi uchun yordamchi va qo'riqchi etib tayinlandi. Ish paytida u sariq Daryo bo'yidagi viloyatlarda ko'p sayohat qiladi. Shu bilan birga, u teatrni yaxshi ko'radi, birinchi dramalar ustida ishlay boshlaydi.

1694 yilda u imperator hukumatining amaldoriga aylandi. 1699 yilda u vazir etib tayinlandi. Biroq, 1700 yilda "shaftoli gullari bilan muxlis" spektaklining chiqishi imperatorning noroziligiga sabab bo'ldi. Kun o'z lavozimidan ozod qilindi. 1701 yilda u tug'ilgan shahriga qaytib keldi va u yerda 1718 yilda vafotigacha qashshoqlikda yashadi.

Ijodi 
U "shaftoli gullar bilan Fan" ("Taohua Shan"), "katta Lute" ("da Hulei") va "Little Lute" ("Yun Hulei"), gu Cai bilan hammuallifi ikkinchisi, shu jumladan, bir necha spektakl, egalik qiladi. Ular chuanqi janrida yozilgan.

"Shaftoli gullari bo'lgan muxlis "li Yuning"halol va Sodiqlar haqida" dramasida boshlangan an'anani davom ettiradi. Bu yaqin o'tmishdagi voqealar — XVII asrning 40-yillari o'rtalarida, Xitoy Manchus tomonidan zabt etilgan. Muallif asarni taxminan o'n yil davomida yozgan, u faqat 1698 yilda yakunlangan. Zamonaviy mavzuga murojaat qilib, dramaturg xayoliy belgilarni olib kelish zarurligini rad etdi. Uning o'yinida kun Shangren siyosiy voqealar tasvirlarini ta'kidlaydi-44 ta AKTdan atigi 19 tasi asosiy belgilar munosabatlariga bag'ishlangan.

U nozik va murakkab syujet kompozitsiyasini yaratdi va tasvirlarni yanada chuqurroq ochib beradigan to'rtta qo'shimcha prolog qo'shdi. Dramaturgning yangiligi ba'zi rollarning funktsiyalarini o'zgartirishda ham namoyon bo'ldi. Shu bilan birga, Kun Shangren chuanqining sevgi o'yinlari uchun an'anaviy baxtli yakunni tark etdi.

Kun Shangren she'riy asarlari bilan tanilgan. Muhim qismi 13 daftarga "dengiz va ko'llar" she'rlar to'plamiga kiritilgan. Qiziqarli she'r ko'zoynaklar haqida, keyin qiziqish edi.

U avtobiografik xotiralar, shuningdek, o'zi yozgan qadimiy kitoblar va chizmalar tasvirlangan to'plamlar muallifi.
Gu xua

Ju CHji Dzyuan (Xitoy: Xindiston; 1925-1998) - Xitoy yozuvchisi, yozuvchining onasi Vang Anyi.

Biografiya 
1925 yilda Shanxayda tug'ilgan, ajdodlarining tug'ilgan joyi Xanchjou (Zhejiang viloyatining ma'muriy markazi). Vang Anyaning onasining yoshligi Xitoy Kommunistik partiyasining rivojlanishi va shakllanishi bilan uzviy bog'liq bo'lganligi sababli, Chju Chjuanning aksariyat asarlari mafkuraviy yo'nalishga ega. Ushbu adabiy ijodlarning aniq kommunistik tarafdor ma'nosi uning Xitoy tarixidagi qiyin davrga to'g'ri kelgan nisbatan tinch hayotining asosiy omili va kafolati bo'ldi.

Avtobiografik roman " u qayerdan kelgan?"yozuvchining voqealarga boy bolaligini tasvirlaydi. U onasi vafot etganidan va otasi g'oyib bo'lganidan keyin ko'plab qarindoshlar orasida taqsimlangan besh farzandning kenjasi edi. Ikki yoshli Tszijuan va uning akasi buvisi tomonidan tarbiyalangan, ularning daromadi oddiy daromad bilan aniqlangan. Ish izlab, u va uning bolalari ko'p marta harakat qilishlari kerak edi. Qiz bir nechta maktablarni, shu jumladan nasroniylar bolalar uyini o'zgartirdi, bu unga gunoh va jazodan diniy qo'rquv haqida fikr berdi. U nasroniy ta'limi haqidagi taassurotlarini keyinroq, o'z asarlari sahifalarida baham ko'radi. Ko'plab maktablar unga asosiy narsani — o'qish va yozishni o'rgatdi va adabiyot bilan yaqindan tanishish o'z-o'zini tarbiyalash natijasi edi. Bolaligida Chjuan Cao Syueqinning "qizil kameradagi orzu" romanini sinchkovlik bilan o'rgangan, Lev Tolstoyning "urush va tinchlik" romani va jahon adabiyotining boshqa klassik asarlari tarjimasi bilan tanishgan.

Zhu Zhijuan 18 yoshida ijod bilan shug'ullana boshladi, o'sha paytda u kichik sinflarda o'qituvchi bo'lib ishlagan, shu bilan birga uning birinchi nashrlari nashr etilgan. Ommaviy matbuotda birinchi nashr 1943 yil noyabr oyida "Shenbao" gazetasi sahifalarida nashr etilgan "hayot"hikoyasi edi. Maktabda qisqa vaqt ishlagandan so'ng, qiz va uning ukalari Tszansu viloyatiga jo'nab ketishdi va u yerda yangi 4-kommunistlar armiyasining targ'ibot guruhiga qo'shildi. U yerda u Van Syaoping bilan uchrashadi. Yapon bosqinchilariga qarshi kurashda birgalikda ishtirok etish yoshlarni birlashtiradi. 1944 yilda ularning to'yi bo'lib o'tdi. 1947 yilda Zhu Zhijuan CPC safiga qo'shildi.

Ijodkorlik istagi Zhu Zhijuanni butun hayoti davomida tark etmadi. 1955 yilda u saylovoldi tashviqotidan nafaqaga chiqdi va "adabiyot va san'at oyligi" nufuzli nashrining muharriri, bir yildan so'ng esa Xitoy Yozuvchilar uyushmasi a'zosi bo'ldi. 1958 yil iyun oyida Mao Dongning "so'nggi hikoyalar to'g'risida" maqolasi "Xalq adabiyoti" jurnalida paydo bo'ldi, unda u Chju Tszijuanning "zambaklar"hikoyasiga alohida e'tibor qaratdi. Xususan, Mao Dun shunday deb yozgan edi: "menimcha, bu men yaqinda o'qigan bir necha ming hikoyalarning eng yaxshisi, bu o'qishdan qoniqish hissini qoldirgan yagona narsa."
Li Ao (faylasuf)

Sichji (xitoycha 习之) laqabli Li Ao (xitoycha 李翱, pinyin Lǐ Áo) (772—841) - xitoy faylasufi va yozuvchisi.

Tarjimai hol 
Li Ao eng yuqori darajadagi Tzinshi imtihonlarini topshirishga muvaffaq bo'ldi va Imperator milliy akademiyasining a'zosi edi. U buddizmdan kuchli taʼsir koʻrsatgan, Chjung Yun gʻoyalari asosida buddist va konfutsiy tushunchalarini sintez qilishga intilgan va konfutsiy taʼlimoti elementlarini tahlil qilish uchun buddist konseptual apparatini qoʻllashga harakat qilgan. Li Aoning siyosiy ta'limoti Konfutsiy va Men Ke qoidalarining talqinidir.

Ijod 
Asosiy asarlari: "Fu sin shu" ("Individual tabiatning tiklanishi haqida kitob"), "Li Ven-gong tzi" ("Li - shahzoda Ven-gong asarlari to'plami").

Manbalar 

772-yilda tugʻilganlar
841-yilda vafot etganlar
NEP

NEP (yangi iqtisodiy siyosat)— sovet [davlat]ining kapitalizmdan sotsializmga oʻtish davrida amalga oshirgan iqtisodiy siyosati, sotsializm yoʻlidagi muhim bosqich. Fuqarolar urushi davridagi iqtisodiy siyosatdan farq qilib, yangi deb atalgan. Bu siyosatning asosini V. I. Lenin ishlab chiqdi. NEP kommunistik [partiya]ning 1921-yilda boʻlib oʻtgan oʻninchi syezdida qabul qilingan. Bu siyosat iqtisodiyotning koʻp tarzli boʻlishini eʼtirof etdi, erkin tijorat va xususiy mulkni qonunlashtirdi. Konsessiyalar berish vositasida xorijiy sarmoyaning mamlakatga kirish yoʻli ochildi. Mayda tijoratchilarning katta armiyasi paydo boʻldi. [Million]lab kosiblar mamlakat isteʼmol mollarining toʻrtdan uch qismini ishlab chiqara boshladi. Natijada ishchi va dehqonlar turmushi yaxshilandi, dastlabki jiddiy ijtimoiy tadbirlar hayotga joriy etildi. Ya.i.s. xoʻjalikni rivojlantirish muammosini yarim-yorti hal qilardi. Sovet hokimiyati barcha yirik sanoat, transport, banklar, tashqi savdo, yerni oʻz qoʻliga olib, xususiy sarmoyani chekladi va tartibga soldi, jamoaviy sektorni oʻstirish va mustahkamlashga zoʻr berdi. Ammo bu jarayonlar uzoq davom etmadi. Sovet hukumati vaqtinchalik chora sifatida qoʻllagan.

Adabiyotlar 
 B. T. Ataxanov, M. B. Isabayev FUQAROLIK JAMIYATI FANIDAN ATAMALAR LUGʻATI kitobidan.

 
Sovet frazeologiyasi
Avgust Viktor Lui Verneuil

Auguste Viktor Louis Verneuil (  ; 1856-yil 3 noyabr - 1913- yil 27-aprel) fransuz kimyogari bo'lib, sintetik qimmatbaho toshlarni ishlab chiqarish uchun birinchi tijorat usulini ixtiro qilgani bilan mashhur.  1902-yilda u "olov sintezi" jarayonini kashf etdi, bugungi kunda Verneuil jarayoni deb ataladi, u bugungi kunda sun'iy korund yoki yoqut va sapfirni tayyorlash uchun arzon vosita sifatida qo'llanilmoqda.

Hayoti 
Verneuil 1856-yilda Fransiyaning Dunkerk shahrida tug'ilgan. U soatsoz-mexanikning o'g'li edi.  17 yoshida kimyogar Edmond Fremi uni laborant sifatida qabul qildi.  1875- yilda bakalavr, 1880- yilda magistr va 1886-yilda fan nomzodi ilmiy darajasini oldi. 1892-yilda u Parijdagi Tabiiy tarix muzeyining organik kimyo bo'limida amaliy kimyo professori bo'ldi va u yerda 13 yil ishladi. Uning birinchi nashri L. Burjua bilan 1880- yilda kristalli suvli temir arsenatini tayyorlash bo'yicha edi.  U yoqutni sintez qilish usullarini, selen kimyosini, sinkblendning fosforini, nodir yer elementlari kimyosini, glitserinni tozalash va yuqori sinishi ko'rsatkichli shisha ishlab chiqarishni o'rgangan. Shuningdek, u turli litsey va kollejlarda kimyo fanidan dars bergan.

Verneuil 1886-yildayoq yoqut sintezi ustida ishlay boshlagan va olti yil ichida natijaga erishgan, muhrlangan yozuvlarini 1891 -va 1892- yillarda Parij Fanlar akademiyasida saqlashga topshirgan, biroq 1902 -yilda o‘zining kashfiyoti haqida e’lon qilgan  .  Uning nomi bilan atalgan jarayon bugungi kunda sun'iy korund yoki yoqut va safir qilishning arzon vositasi sifatida qo'llanilmoqda.

Manbalar

Tashqi adabiyotlar 

 Verneuil jarayonining sxematik tavsifi

Media related to Auguste Verneuil at Wikimedia Commons
1913-yilda vafot etganlar
1856-yilda tugʻilganlar
Suhor universiteti

Suhor universiteti () 2001-yilda Ummondagi birinchi xususiy universitet sifatida tashkil etilgan. Universitet kampusi Ummonning eng tez rivojlanayotgan shahri va Ummon Sultonligidagi Shimoliy Botina viloyatida joylashgan. Universitet Ummon koʻrfazi sohilida, poytaxt Maskatdan 224 kilometr gʻarbda va BAAning Dubay shahridan taxminan 200 kilometr janubi-sharqida joylashgan.
Universitet kampusi talabalar uchun shinam turar joy, sport inshootlari, talabalar maslahat markazi, ishga yoʻnaltirish hizmatlari, ovqatlanish zonalarini oʻz ichiga oladi.

Fakultetlar 
 Marketing;
 Biznes va tijorat huqiqi;
 Boshqaruv axborot tizimi;
 Biznes va axborot texnologiyalari;
 Hisoblash va veb-muhandislik;
 Hisoblash va multimedia;
 Dasturiy taʼminot muhandisligi;
 Ingliz tili va tarjimasi;
 Ingliz tili va adabiyoti va boshqalar.

Manbalar 

Suhor
Sohibqironiya saroyi

Sohibqironiya saroyi — Eronning Tehron shahrida joylashgan. Hijriy 1267-yil (milodiy 1850-yil) Nosuriddinshoh buyrugʻi bilan barpo etilgan. Qasrda Eron va Yevropa meʼmorchilik usullarini kuzatish mumkin. Undagi oynakorlik bezaklari, portretlar, keng vestibyullar, goʻzal zinalar mazkur tarixiy binoni haqiqiy sanʼat asariga aylantiradi. Saroyning birinchi qavatida hovuz ham mavjuddir. Ikkinchi qavatdagi Jahonnamo hamda Oyna zallari alohida eʼtiborga loyiqdir. Tehrondagi eng shimoliy qismi Darband mahallasida joylashgan Saʼdobod saroyi hozirda muzey sifatida faoliyat olib boradi va 110 gektar yer maydonini egallaydi. Saroy Qojarlar hukmronligi davrida yozgi saroy vazifasini oʻtagan. Saʼdobod saroyi oʻz tarkibida bir nechta saroylarni birlashtiradi. Uzoq yillar davomida ushbu saroylar shohlar tomonidan turli maqsadlarda foydalanib kelingan. Eron Islom Respublikasi tashkil etilgach, saroy majmuasi muzeyga aylantirilgan. Hozirda ushbu saroy mamlakatning turli burchaklaridan hamda xorijiy mamlakatlardan kelgan sayyohlarning sevimli makonlariga aylantirilgan.

Manbalar 

Saroylar
Eron geografiyasiga oid chala maqolalar
Qojarlar davri binolari
Tehron saroylari
Endometrioz

endometrioz ayollarda hayzdan avval kuzatiladigan zoʻrikish, huzursizlik tanadagi suyuklik birikmasi, qorin , bel, oyoq va koʻkrakdagi ogʻriqlar umumiy sogʻlomlikning normal holatda emasligini koʻrsatadi. Ogʻriqli hayzning soʻngi yillarda koʻp kuzatilishining sababi endometriozdir. Bachadon ichini qoplagan toʻqima endrometrium deyiladi. Endometrium har oy homila ehtimoli bilan kattalashadi. Tuxum doʻllanganda endometrium ichida joylashadi va homila boshlanadi. Homilalik roʻy bermasa, qalinlashgan endometrium hayz sifatida chiqib ketadi. Normal olarak qorin ichidagi aʼzolar endometrium hujaylarariga oʻxshagan, faqat tamoman boshqa hujayra tabaqasi bilan qoplangan boʻladi. Bu tabaqaga peritonium yoki qorin ich pardasi deyiladi. Qoʻshimcha moddali mahsulotlar idish va kir yuvish kukuni tarkibida mavjud va ostrogen gormoniga oʻxshagan kimyoviy moddalar shu toʻqimada toʻplanadi. Bu ostrogenga oʻxshagan moddalar toʻqimalardagi hujayralar takibini oʻzgartiradi yaʼni mutatsiyaga uchraydi va bu toʻqimalarning bachadonning ich tabaqasi kabi ishlay boshlaydi. Bachadondan boshqa a'zolarda endometrium to'qimalariga o'xshagan to'qimalarning rivojlanishi endometrium deyiladi.endometrioz eng ko'p tuxumdonlarda, bachadon orqasi bo'shliqlarida,ichaklar yuzida,bachadonni tutib turgan bog'larda va siydik qovug'i ustida, qorin oardasida , burun pardasi(mukoza)da va miya pardasida kuzatiladi. Bu endometriumga o'xshagan to'qimalarda “odat” (oy ko'rish) dan avval qalinlashish boshlanadi va qonash bilan bu to'qimalar ham tashqariga chiqishga harakat qiladi. Ammo to'qimalar tashkariga yopiq bo'lgani uchun, qonash qorin bo'shligida yoki tuxumdon to'qimasi ichida yoki fitrati buzulgan to'qimalarda kuzatiladi. har oy yuzaga kelgan bu ich qonashlari, “shokolad g'urra” (kist) lar va qattiq og'riqlarga sabab bo'ladi.

Tibbiyot
Ginekologiya
Qamchibek Kenja

https://baburid.uz/library/academics/12Qamchibek Kenja (1946)

Hayoti 
Qamchibek Kenja 1946-yil 15 avgustda Andijon viloyatining Izboskan tumanidagi Gurkurov qishlog‘ida tug‘ilgan. O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi. ToshDUning filologiya fakultetini tugatgan (1969).

Faoliyati 
«O‘zbekiston madaniyati» (hozirgi «O‘zbekiston adabiyoti va san’ati») gazetasida, Andijndagi maktablarda, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Badiiy adabiyotni targ‘ib etish byurosining Andijon viloyatidagi vakili bo‘lib ishlagan. 1983 yilda yana Toshkentga kelib, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi lavozimlarida faoliyat ko‘rsatgan. 1985 yildan 2006 yilgacha O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Andijon viloyat bo‘limiga rahbarlik qildi. Qam

Ijodi 
Dastlabki she’riy to‘plami — «Sog‘inch» (1975). Yozuvchining «Yashil barg» degan birinchi hikoyalar to‘plami esa 1977 yilda nashr etilgan. «Ko‘ngil ko‘chalari» (1979), «Ishqing tushsa» (1981), «Orzumandlar» (1982), «Notanish gul» (1986), «Tog‘ yo‘lida bir oqshom» (1987), «Sohildagi suv parisi» (1993), «Qizil gullar» (1995), «Soxibjamol ayol siri» (1996), «Kulgibaxsh umr» (1997), «Boburiylardan biri» (2000), «Baxt kushi yoki ushalgan orzular» (2001), «Xamir uchidan patir yoxud kulcha hikoyalar» (2005), «Saylanma» (1-kitob, 2006), «Toshqin» (qissa, 2010), «Ko‘ngil kechinmalari» (2011.) «Palaxmon» (roman, 2011), «Jasorat» (ma’rifiy-biografik qissa, 2012) kabi nasriy va she’riy asarlar muallifi. Safarnomalar yozgan («Hind sorig‘a», «Buyuklar izidan» va boshqa).

Kitoblari 
 «Sog‘inch» (1975)
 «Ko‘ngil ko‘chalari» (1979)
 «Ishqing tushsa» (1981)
 «Orzumandlar» (1982)
 «Notanish gul» (1986)
 «Tog‘ yo‘lida bir oqshom» (1987)
 «Sohildagi suv parisi» (1993)
 «Qizil gullar» (1995)
 «Soxibjamol ayol siri» (1996)
 «Kulgibaxsh umr» (1997)
 «Boburiylardan biri» (2000)
 «Baxt kushi yoki ushalgan orzular» (2001)
 «Xamir uchidan patir yoxud kulcha hikoyalar» (2005)
 «Saylanma» (1-kitob, 2006)
 «Toshqin» (qissa, 2010)
 «Ko‘ngil kechinmalari» (2011.) 
 «Palaxmon» (roman, 2011)
 «Jasorat» (ma’rifiy-biografik qissa, 2012)

Tarjimalari 
A. S. Pushkin, X. Xeyne, Sh. Petefi, V. Bryusov, M. Svetlov kabi shoirlarning asarlarini o‘zbek tiliga tarjima qilgan.

Mukofoti 
«Shuhrat» medaliga sazovor bo‘lgan. Xalqaro Bobur mukofoti bilan taqdirlangan.
Gustav Tauschek

Gustav Tauschek (1899-yil 29-aprel, Vena, Avstriya – 1945-yil 14-fevral, Tsyurix, Shveysariya ) avstriyalik axborot texnologiyalari kashshofi boʻlib, 1922-1945-yillarda perfokartaga asoslangan hisoblash mashinalari uchun koʻplab yaxshilanishlarni ishlab chiqdi.

Hayoti 
1926-1930– yillarda u Germaniyaning Sömmerda shahridagi Rheinische Metallwaren- und Maschinenfabrik ( Rheinmetall ) kompaniyasida ishladi va u yerda hech qachon ommaviy ishlab chiqarilmagan perfokartaga asoslangan hisob-kitob tizimini ishlab chiqdi. Ushbu tizimning prototipi hozirda Vena texnik muzeyi arxivida saqlanmoqda. 1928- yil bahorida Rheinmetall sho''ba kompaniyasini yaratdi, unga yangi perfokartalarga asoslangan mashinalarni ishlab chiqish topshirildi. O'sha yilning kuzida sho''ba kompaniya IBM tomonidan sotib olindi va shu bilan bozorda monopoliyaga ega bo'ldi. Tauschek besh yillik shartnoma bilan taqdirlandi va hayoti davomida 169 ta patentni IBMga sotdi.

Gustav Tauschek 1945 -yil 14 -fevralda Shveysariyaning Syurix shahridagi kasalxonada emboliyadan vafot etdi.

Adabiyotlar 
Martin Xelfert, Petra Mazuran, Kristof M. Vinterstayger: Gustav Tauschek va seine Maschinen, Linz: Trauner, 2007, nemis tilida . (Schriftenreihe Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik; Bd. 10)

Martin Helfert, Christoph M. Wintersteiger: Gustav Tauschekning Punchcard hisob mashinalari, Informatika tarixining metodik va didaktik muammolari bo'yicha seminar materiallari (MEDICHI 2007), OCG 220, Avstriya kompyuter jamiyati, 2007.

Tashqi adabiyotlar 

 Gustav Tauschek in the German National Library catalogue
 ÖGIG Startseite at www.oegig.at Austrian Society for History of Informatics
 Technisches Museum Wien at www.tmw.at Vienna Technical Museum

1945-yilda vafot etganlar
1899-yilda tugʻilganlar
Afg'on san'ati

Afgʻon sanʼati koʻp asrlarni qamrab olgan. Soʻnggi asrlarda oʻzining mustaqilligi va izolyatsiyasidan farqli oʻlaroq, qadimgi va oʻrta asrlardagi Afgʻoniston katta imperiyalar tarkibida uzoq vaqt yashagan, ular asosan zamonaviy Pokiston va Shimoliy Hindiston, shuningdek Eronni oʻz ichiga olgan. Afgʻon shaharlari koʻpincha Kushon imperiyasi va keyinchalik Mugʻullar imperiyasi singari ularning poytaxtlari yoki asosiy shaharlari orasida boʻlgan. Bundan tashqari , Ipak yoʻlining Xitoyga va Xitoyga olib boradigan baʼzi yoʻnalishlari Afgʻoniston orqali oʻtib, sharq va gʻarbdan taʼsir oʻtkazadi.

Eng muhim davrlardan biri I VII asrlarda yaratilgan Gandharan sanʼati boʻlib, yunon-budda sanʼatidan rivojlanadi. Islom kelishi bilan, keyinchalik Afgʻoniston uzoq vaqt davomida Fors davlatlarining bir qismi boʻlgan va uning sanʼati koʻpincha Fors sanʼati va umuman islom sanʼatining muhim qismi boʻlgan.

1900-yillardan boshlab xalq sanʼatda Gʻarb texnikasidan foydalana boshladi. Afgʻonistonning koʻplab ommaviy axborot vositalaridagi sanʼati dastlab deyarli erkaklar tomonidan amalga oshirilgan. Sanʼat asosan Afgʻoniston milliy muzeyida, Afgʻoniston Milliy galereyasida va Kobuldagi Afgʻoniston Milliy arxivida joylashgan. Mamlakatda bir qancha sanʼat maktablari mavjud. Kobuldagi Afg‘oniston zamonaviy sanʼat markazi yoshlarga zamonaviy rassomchilikni o‘rganish imkoniyatini beradi.

Soʻnggi oʻn yillarda urush va qasddan ikonoklazma Afgʻoniston badiiy merosining katta miqdorda yoʻq qilinishiga olib keldi.

Metallga ishlov berish 

1970-yillarning oxirida Afgʻonistonda 20 600 dan ortiq tilla taqinchoqlardan iborat kolleksiya topilgan, ulardan baʼzilari bronza davriga tegishli boʻlgan. Baqtriya xazinasi nomi bilan mashhur boʻlgan bu tangalar, marjonlarni va boshqa zargarlik buyumlari Jouzjon viloyatidagi Shibirgʻon qabristonidan topilgan. Ular AQSh va Evropadagi muzeylarda namoyish etilgan . Taxminan miloddan avvalgi 400-200 yillarga oid ob’ektlarga ega Oksus xazinasi Oksus daryosining qarama-qarshi qirgʻogʻida topilgan.

Manbalar 

Sanʼat
Olim Qo‘chqorbekov

Olim Qo‘chqorbekov 1932-yilning 12-avgustida Zangi ota tumanining Qatortol qishlog‘ida dehqon oilasida dunyoga kelgan. Toshkent davlat universitetini tamomlagan (1957). Qariyb qirq yil davomida «Mushtum» jurnalida adabiy xodim, bo‘lim mudiri, muharrir o‘rinbosari bo‘lib ishlagan.

Hayoti 
Uning birinchi she’ri 1948-yilda yozilib, «Lenin uchquni»— bolalar gazetasida bosildi. Shundan so‘ng uning «Chorichambar» (1963), «Sirli xum» (1969), «Qaysar buzoqcha» (1974) kabi bir qator kitoblari nashr etildi. Bu kitoblari orasida kattalar uchun bitilgani ko‘pchilikni tashkil etadi. Adibning bu boradagi ilk to‘plami «She’r va masallar» nomi bilan 1957 yilda nashr etildi. So‘ngra ketma-ket «Kuylarim va o‘ylarim» (1960), «Umrim bog‘ida» (1970), «Ko‘ngil mezoni» (1972), «Va’zxon va Zag‘izg‘on» (1974), «Nozik ko‘ngil» (1983) kabi she’riy to‘plamlari yuzaga keldi. Shu davrda uning «Birinchi sort bo‘ydoq» (1969), «Salomiga yarasha» (1982) kabi «Mushtum kutubxonasi» turkumidagi nasriy asarlari bosildi. Uning «Lo‘li bola» nomli ilk qissasi esa 1978-yilda bosmadan chiqdi.
1980-yilga kelib adibning Buxoro amiri Olimxonning so‘nggi kanizi tarixi, axloqi haqidagi «So‘nggi kaniz» romani «Sharq yulduzi» jurnalida «Inqiroz» nomi bilan e’lon qilindi. Hozirgi kunda esa uning «Amirlikdan mahbuslikka» romani ham bor.
Olim Qo‘chqorbekovning bir qator hajviy asarlari mashhur satirik kino jurnal «Nashtar» sahifalaridan ham mustahkam o‘rin olgan. Ayniqsa, ular orasida «Lenta taqqan qo‘ylar», «Suyunchi», «Tumorli mashinalar» hamon ekran tasmalari orqali namoyish etib kelinmoqda.

Asarlari 
 «Chorichambar» (1963)
 «Sirli xum» (1969)
 «Qaysar buzoqcha» (1974)
 «She’r va masallar»
 «Kuylarim va o‘ylarim» (1960) 
 «Umrim bog‘ida» (1970)
 «Ko‘ngil mezoni» (1972)
 «Va’zxon va Zag‘izg‘on» (1974)
 «Nozik ko‘ngil» (1983)
 «Birinchi sort bo‘ydoq» (1969)
 «Salomiga yarasha» (1982)]
 «So‘nggi kaniz»
 «Lenta taqqan qo‘ylar»
 «Suyunchi»
 «Tumorli mashinalar»

Mukofot 
Unga 1973-yilda «O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi» unvoni berildi.

 

Kishilar
Pekche

Dastlab Pekche Koreya yarim oroli janubidagi maxan yoki boshqacha aytganda chinxanmaxan jamoasi (ilk davlatchilik shakli) tarkibiga kirgan. Xitoy va koreys yilnomalarida Pekchening kelib chiqishi borasida toʻrt xil qarash mavjud. Jumladan, „Samguk sagi“da Pekchening tashkil topishiga oid ikki xil fikr bildirilgan. Birinchisiga koʻra, Pekche Koguryoning asoschisi Jumongning oʻgʻli onjo tomonidan tashkil qilingan. Rivoyatga koʻra, Jumongning birinchi nikohidan tugʻilgan katta oʻgʻli va vorisi Yuri Shimoliy Puyeda, ikkinchi xotinidan tugʻilgan Piryu va onjo ismli oʻgʻillari Koguryoda yashagan. Yuri Koguryoga kelgan vaqtda Piryu va onjo janubga joʻnab ketgan. Aynan bu yerda Ondjo yangi davlat- ga asos solgan. Ikkinchi taxminga koʻra, Piryu va Onjo Jumongning oʻgay oʻgʻillari boTishgan. Baʼzi olimlar fikricha, Piryu va onjo tarixiy shaxslar emas, balki Pekche aholisi shakllanishiga asos botgan.

Koreysjamoasini gavdalantiruvchi obrazlardir. Piryu Koguryo bosib olgan piryu urugʻi, Onjo esa okcho qabilasining nomidan kelib chiq- qan. Aynan bu qarashga asoslanib, koreys tarixchilari Pekchening paydoboʻlish davrini eramizgacha boʻlgan I asr deb hisoblaydilar. Yapon tarixiy hujjatlariga koʻra, Pekchening asoschisi Tonmyondir.
„Chjou shu“ („Chjou tarixi“) nomli Xitoy yilnomasiga koʻra, Pekche davlatiga Kutxe degan kishi asos solgan. Bu oʻrinda, gap Puye vani – Vi Kutxe toʻgʻrisida ketayotgan boʻlsa kerak. Pekcheda Kutxe nomli ibodatxona boʻlib, u yerda Pekche davlatining asosc- hisiga bagʻishlab qurbonlik qilinar ekan. Yilnomada yozilishicha, Pekchening paydo boʻlish tarixi eramizgacha boʻlgan III asrga toʻgʻri keladi. Hukmdor sulola vakillari Puye nasabiga ega bomishi bilan birga, Xe, Sa, Yon, Xyon, Chin, Kol, Pek va Mok nomli 8 ta zodagonlar urugʻidan ham bolmagan.
Shangdi

Shangdi (xitoycha: shàngdì; pinyin: Shàngdì; Wade-Giles: Shang Ti), shuningdek, sodda tarzda yoziladi: „Imperator“ (xitoycha: zhí; pinyin: Dì), xitoycha „Oliy xudo“ yoki „Eng oliy xudo“ uchun atamadir. klassik matnlarning ilohiyotshunosligi, ayniqsa Shang ilohiyotidan kelib chiqqan va Chjou ilohiyotining keyingi Tyan („Osmon“ yoki „Buyuk Butun“) ekvivalentini topdi.

Xitoy dinida koinotning mutlaq Xudosiga ishora qilish uchun „Tyan“ dan foydalanish ustun boʻlsa-da, „Shangdi“ turli anʼanalarda, jumladan, baʼzi falsafiy maktablarda, konfutsiylikning baʼzi shtammlarida, qoʻllanilishida davom etmoqda. baʼzi Xitoy najotkor dinlari (ayniqsa, Yiguandao) va Xitoy protestant xristianligi. Bundan tashqari, zamonaviy xitoyliklar (ham materik, ham xorijdagi) va Sharqiy Osiyo diniy va dunyoviy jamiyatlari orasida bunday atama odatda yagona universal xudo va Ibrohimiy dinlarda Xudoning diniy boʻlmagan tarjimasi uchun ishlatiladi.

„Shang Di“ – bu ikki xitoycha belgining pinyin romanizatsiyasi. Birinchisi – shàng, Shàng – „yuqori“, „eng yuqori“, „birinchi“, „birinchi“ degan maʼnoni anglatadi; ikkinchisi – dì, Dì – odatda zamonaviy xitoy tilida huangdi (yēngì) soʻzining qisqartmasi sifatida qabul qilinadi, Xitoy imperatorlarining unvoni birinchi marta Qin Shi Huang tomonidan qoʻllanadi va odatda „imperator“ deb tarjima qilinadi. Bu soʻzning oʻzi Xitoy sivilizatsiyasining mifologik asoschisi va xitoy irqining ajdodi boʻlgan Sariq imperator (Huangdi xàngi), jumladan, Uch „Huang“ va besh „Di“ dan olingan. Shu bilan birga, tì Shangning Oliy Xudosiga ishora qiladi, shuning uchun „xudo“ (zohir boʻlgan xudo) degan maʼnoni anglatadi. yoki klassik xitoy tilida „Birinchi xudo“. Bu xudo unvondan oldin boʻlgan va Xitoy imperatorlari Osmon oʻgʻillari Tianzi rolida uning nomi bilan atalgan. Klassik matnlarda osmon haqidagi eng yuqori tushuncha koʻpincha Shang Di bilan belgilanadi, u biroz antropomorfik tarzda tasvirlangan. U qutb yulduzi bilan ham bogʻlangan. Oliy Hukmdor (Shang Di) va Oliy Osmon (Huang-tʼien) haqidagi tushunchalar keyinchalik birlashadi yoki bir-birini singdiradi.

Manbalar
Shayx Lutfulloh masjidi

Shayx Lutfulloh masjidi ( ‎ Masjed-e Šeyx Lotfollâh) – Isfahon shahridagi eng katta masjid. Erondagi va dunyodagi eng katta masjidlardan biri. Isfahon shahridagi Naqshi Jahon maydonining sharqida (Imom maydoni deb ham ataladi) joylashgan. Shayx Lutfulloh masjidi forslarning Isfahon maktabi meʼmorchiligining yorqin namunalaridan biri. Erondagi, YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Naqshi Jahon maydonining bir qismi va uning hududida joylashgan meʼmoriy yodgorliklardan biri.

Tarixi 
Masjid qurilishining tashabbuskori Safaviylar hukmdori Abbosshoh boʻlib, u 1598-yilda oʻz imperiyasining poytaxtini Qazvindan Isfahonga koʻchiradi va masjidni qurishga buyruq beradi. Masjid qurilishi 1603-yilda boshlanib, 1619-yilda qurib bitkazilgan. Bu Abbosshoh tashabbusi bilan Isfahondagi birinchi yirik qurilish loyihasi edi. Keyinchalik, ushbu masjid yonida, Naqshi Jahon maydonida, Isfahonning boshqa meʼmoriy durdonalari, xususan, Oliqopu saroyi va Imom masjidi (tarixiy nomlari Jome Abbos masjidi va Shoh masjidi) qurilgan. Shayx Lutfulloh masjidi va yuqorida tilga olingan binolar meʼmorlari Bahoudin Al-Amili va Muhammad Rizo Isfahoniylar edi.

Uning nomi dastabki paytlarida masjidning imom-xatibi boʻlgan Shayx Lutfulloh nomi bilan atalgan. Shayx Lutfulloh masjidi oʻzining ulugʻvorligi, rang-barang va naqshli bezaklari koʻpligi bilan ajralib turadi. U hozirgi kunda Eronda va dunyodagi eng goʻzal va mahobatli masjidlardan biri sanaladi. Masjid boshqalardan minoralarining yoʻqligi bilan ham ajralib turadi]].

Galereya

Manbalar 

Erondagi masjidlar
Eron tarixi
Masjidlar alfavit boʻyicha
Isfahon masjidlari
Toyota Coaster

Toyota Coaster – 1969-yildan beri Toyota tomonidan ishlab chiqarilgan kichik sigʻimli xodimlar avtobusi.

Tarixi 
Toyota Coaster avtobusi toʻrt avlodda mavjud:

 1969-yil – birinchi avlod.
 1982-yil – ikkinchi avlod.
 1993-yil – uchinchi avlod (2001-2007-yillarda modernizatsiya qilingan).
 2016-yil – toʻrtinchi avlod.

Yaponiyada Coaster faqat Toyota salonlarida va dilerlik doʻkonlarida sotiladi. 1996-yildan beri Toyota Coaster Hino Liesse II nomi bilan ham tanilgan. Yaponiya va Koreyada ishlab chiqarilgan. Xitoyda uchinchi avlod Coaster raqobatchilari Jiangnan Motors JNQ5041/JNQ6601, Joylong Motors HKL6700, Golden Dragon XML6701 va Sunlong Bus SLl6770 edi.

Yaponiya bozorida toʻrtinchi avlod Toyota Coaster avtobusining sotuvi 2017-yilning yanvaridan boshlangan.

Avtobusning ichki qismi avvalgisiga nisbatan olti santimetrga balandroq (balandligi hozir 1,89 metr), salonning kengligi oshirildi, derazalar oʻlchami kattalashtirildi, bagaj javonlari koʻproq boʻldi. qulay. Avtomobil ikki uzunlik va 25-29 oʻrindiqli boʻladi. Shuningdek, qatorda bolalar uchun 39 yoki 49 oʻrinli va kattalar uchun uchta oʻrinli maktab versiyasi boʻladi.

Yangi Toyota Coaster 150 yoki 180 ot kuchiga ega toʻrt litrli turbodizel bilan jihozlanadi. Bilan. qoʻlda uzatmalar qutisi yoki olti pogʻonali „avtomat“ bilan birlashtirilgan, haydovchi orqa yoki toʻliq gʻildirakli boʻlishi mumkin. Yaponiya bozorida avtobus 5,94 million iyen (joriy kurs boʻyicha taxminan 3,1 million rubl) narxda sotiladi.

Xususiyatlari 
Dizaynerlar oilaviy sedanda mavjud boʻlgan qulaylik darajasiga erishishni maqsad qilib, interyerni loyihalashdan boshladilar. Muhandislar boʻsh joydan foydalanishni yaxshiladilar, shundan soʻng xavfsizlikni taʼminlashga alohida eʼtibor qaratilib, qoʻshimcha ishonchlilik hissi paydo boʻldi.

Coasterni ishlab chiqish jarayonida avtobusning har bir xususiyati, har bir komponenti, har bir parametri yoʻlovchilar qulayligini taʼminlash uchun jiddiy tahlildan oʻtkazildi.

Haydovchilarga alohida eʼtibor qaratgan holda, muhandislar ishonchli, oson va haydovchini tejaydigan haydashni taʼminlaydigan haydash tizimini ishlab chiqdilar. Transport egalari uchun muhandislar har tomonlama mustahkamlik, chidamlilik va tejamkorlikni kafolatlaydi.

Coasterning toza aerodinamik shakli havo oqimiga eng kam qarshilik koʻrsatadi. Iqtisodiyot, qulaylik va sifatni birlashtirgan avtobus kelajak avlodlar duch kelishi kerak boʻlgan koʻplab yoʻl harakati va ekologik muammolarni hal qiladi.

Coaster avtobusida sayohat qilish haqiqiy zavq, chunki Toyota uchun odamlar birinchi oʻrinda turadi.

Boshqa maʼlumotlar 
Toyota Coaster avtobusi 9 dan 29 gacha oʻtirgan yoʻlovchilarni tashishga qodir. U 4 litr hajmli N04C tipidagi VJ yoki VK 150 yoki 180 ot kuchiga ega 4 silindrli qatorli turbodizellar bilan jihozlangan. 6 pogʻonali avtomatik uzatmalar qutisi bilan jihozlangan.

Manbalar 

2010-yilda ishlab chiqarilgan avtomobillar
1990-yilda ishlab chiqarilgan avtomobillar
1970-yilda ishlab chiqarilgan avtomobillar
1960-yilda ishlab chiqarilgan avtomobillar
1980-yilda ishlab chiqarilgan avtomobillar
Yaponiya avtomobillari
Toyota avtomobillari
Abu Ja’far Tabariy

Tabariy (toliq ismi: Abu Jaʼfar Muhammad ibn Jarir at-Tabariy; 839-923) butun dunyoga mashhur qomusiy olim.

Faoliyati 
Eronning Tabariston viloyatiga qarashli Omul shaharida dunyoga kelgan; asli fors. Lekin umrining kop qismini xalifalik poytaxti bolmish Bagdodda otkazgan va osha yerda vafot etgan. Tabariy xalifalikka qarashli kopgina shahar va viloyatlarni aylanib chiqqan. Birmuncha vaqt Ray, Basra, Kufa va Misrda turgan.
At-Tabariy keng maʼlumotli kishi bolib, iloxiyat, hadis, tafsir (Qur’on oyatlarini izohlash), fiqh hamda tarix kabi ilmlarni chuqur bilgan olim. U osha sohalar boyicha ondan ortiq asar yozib qoldirgan.

Asarlari 
At-Tabariy keng maʼlumotli kishi bolib, iloxiyat, hadis, tafsir (Qur’on oyatlarini izohlash), fiqh hamda tarix kabi ilmlarni chuqur bilgan olim. U osha sohalar boyicha ondan ortiq asar yozib qoldirgan. Ulardan uch nafari: 1) Kitob ixtilof al-fuqaho (Faqihlar ortasidagi ixtiloflar haqida kitob); 2) Jomeʼ ul-bayon an tavil al-qur’on(Qur’on sozlari maʼnosining keng bayoni majmuasi); 3) Tarix ar-rusul va-l-muluk (Paygambarlar va podsholar tarixi) alohida ahamiyatga ega.
Kitob ixtilof al-fuqaho musulmon qonunshunosligi masalarariga bagishlangan bolib, unda faqihlar ortasidagi baʼzi kelishmovchiliklarga toxtab otiladi.

Manbalar 

Shaxsiyatlar
Shaxsiyatlar loyihasi maqolalari
Shaxsiyatlar haqidagi chala maqolalar
Butunjahon mehnatni muhofaza qilish kuni

Butunjahon mehnatni muhofaza qilish kuni — bayrami har yili 28 aprelda nishonlanadi. Shuningdek, bu ishda halok bo‘lgan yoki jarohatlangan ishchi-xodimlarni xalqaro xotirlash kuni sanaladi .

Tarixi 
Butunjahon mehnatni muhofaza qilish kuni tarixi 1989-yilga borib taqaladi, o‘shanda Qo‘shma Shtatlar va Kanadada kasaba uyushmalari va ishchilar tomonidan ish joyida jarohatlangan yoki halok bo‘lganlarni xotirlash uchun "Halok bo‘lgan ishchilarni xotirlash kuni" o‘tkazilgan. Oradan 10 yil o‘tib, dunyoning 100 dan ortiq davlatlarida odamlar va mansabdor shaxslar e’tiborini jalb etishga yo‘naltirilgan mehnatni muhofaza qilish bilan bog‘liq turli muammolar bo‘yicha aksiya va tadbirlar o‘tkazilmoqda  .

Hozirgi kunda BMMQK (Butunjahon mehnatni muhofaza qilish kuni tarixi )nomi bilan ilk marotaba 2003-yilda Xalqaro mehnat tashkiloti tashabbusi bilan nishonlangan. XMT ushbu kunni rasman belgilash orqali muammoning kattaligiga e’tiborni qaratish maqsadini ko‘zladi. XMT ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda har kuni 5-6 ming kishi ish joyida vafot etadi va bu ko‘rsatkich har yili taxminan 10 foizdan oshadi .

Ushbu qurbonlar ish beruvchining yo‘riqnoma va xavfsizlik qoidalarini qisman yoki to‘liq e’tiborsiz qoldirib, ishlab chiqarish xarajatlarini tejash istagi bilan bog‘liq bo‘lishi doim kuzatiladigan holatdir.

Manbalar 

 

Aprelda oʻtkaziladigan tadbirlar
Birlashgan Millatlar Tashkiloti kunlari
Imjin urushi

Li sulolasining tashqi siyosati - Xitoyning Min sulolasi, Yaponiya va manjurlar bilan boʻlgan. Garchi, rasmiy Xitoy bilan munosabatlar vassallik ko'rinishiga ega boʻlgan bo'lsa-da, Xitoy Chosonning ichki ishlariga aralashmagan. Ikki mamlakat doimiy ravishda o'zlarining do'stona va rasman mustaqil munosabatlari tarzida elchilar va sovg'a-salomlar almashib turishgan. XVI asr davomida Choson hududiga doimiy ravishda chjurchjenlar va yapon qaroqchilari hujum qilib turganlar, lekin ular har safar keskin qarshiliklarga uchraganlar.
XVI asrning 80 yillari oxirlarida bo'linib ketgan Yaponiya Toyotomi Xideyosi tomonidan birlashtirilgandan so'ng, u o'z oldiga Xitoyni bosib olishni maqsad qilib qo'ygan. Xideyosi katta armiya yig'ib, Choson hukumatiga Xitoydagi Min sulolasi bilan bo‘ladigan jang uchun askarlarini Choson hududidan o'tkazishni va koreyslarni bo'lajak jangda yordam berishini so'rab murojaat qilgan. Seul esa, o'z navbatida, bu taklifni rad etgan va Xitoyga Yaponiyaning rejalari haqida xabar bergan. 1592 yilning mayida yaponlar 200 ming qo'shini bilan Koreyaga bostirib kirgan va Imjin urushi (1592-1598) boshlangan. Garchi, urushgacha ko'plab davlat arboblari armiyani tiklash to'g'risida ta'kidlashlariga qaramay, Koreya urushga tayyor emas edi.

Yapon qo'shinlarining birinchi guruhi 2 mayda Koreyaning janubiga tushirildi. Yaponlarda o'qotar qurollar boʻlgan. Shu bois tez orada Pusan shahri qo'lga kiritildi Jiddiy qarshilikka uchramagan yaponlar Seulga tomon harakatlanishgan. Bu davrda Seul Min sulolasiga yordam so'rab murojaat qilgan. 9 iyunda esa van Sonjo saroy a'yonlari bilan poytaxtni tashlab ketgan. Keson shahriga kelgan hukmdor va uning a'yonlarini azablangan olomon toshlar va balchiqli kesaklar bilan qarshi olgan. 12 iyunda yapon qo'shinlari jangsiz Seulga ham kirib kelgan. Tez orada Keson shahri ham bosib olingan, 22 iyulda esa Pxenyan egallangan. Van o'zining yaqin odamlari bilan chegaradagi kichik shaharcha boʻlgan yashiringan.
Saroy a'yonlarining qochib ketishi va koreys armiyasining mag'lubiyatiga qaramay, yaponlar tomonidan bosib olingan hududlarda hukumat qo'shinIari qarshilik harakatlarini davom ettirgan. Qolaversa, barcha viloyatlarda "Iybyon" ("Adolat armiyasi") nomli xalq harakatlari yuzaga kelgan.