yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Mahmud Abbos

Abbos Mahmud (Mehmet Abbasovic) (28-yanvar 1935-yil, Falastinning Safad shahrida tugʻilgan) – Falastin davlat arbobi. Damashq universitetini tugatgan. Dastlab Qatar Davlatining maʼmuriy tizimida xizmat qilgan. Siyosiy faoliyatini Qatardagi falastinliklar guruhlarini tashkil etish va birlashtirishdan boshlagan. Abbos Mahmud Falastin Ozodlik tashkiloti (FOT) asoschilaridan biri, uning markaziy qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan. 1980-yildan FOTning milliy va xalqaro aloqalar departamenti rahbari. 1988-yildan FOT Ijroiya qoʻmitasi aʼzosi, 1996-yildan qoʻmitaning bosh kotibi, 1996-yil yanvarda Falastin milliy kengashi (parlament)ga saylovlar oʻtkazish boʻyicha markaziy saylov komissiyasi rahbari, 2003-yil Falastin bosh vaziri, 2004-yildan FOT Bosh kotibi hamda mazkur tashkilot doirasidagi FATH (Falastin Ozodlik harakati) rahbari, 2005-yil yanvardan Falastin Muxtoriyati raisi, FOT Ijroiya qoʻmitasi raisi.

Shaxsiy hayoti 
Mahmud Abbos 1935-yil 15-noyabrda Falastinning (hozirgi Isroil) Jalila hududidagi Safed shahrida tugʻilgan. Uning oilasi 1948-yil Isroil-Falastin urushi paytida Suriyaga qochib ketgan. Misrga borishdan oldin Abbos Damashq universitetida huquqshunoslik boʻyicha tahsil olgan.

Abbos keyinchalik Moskvadagi Patris Lumumba universitetida aspiranturaga oʻqishga kirdi va u yerda fan nomzodi ilmiy darajasini oldi (PhD ning sovet ittifoqi davridagi ekvivalenti). Uning doktorlik dissertatsiyasi Boshqa tomon: natsizm va sionizm oʻrtasidagi maxfiy aloqa edi.

U Amina Abbos bilan turmush qurgan va birga uch oʻgʻil koʻrgan. Kattasi Mazen Abbos Dohada qurilish kompaniyasini boshqargan va 2002-yilda 42 yoshida Qatarda yurak xurujidan vafot etgan. Abu Mazen kunyasi „Mazenning otasi“ degan maʼnoni anglatadi. Ularning ikkinchi oʻgʻli kanadalik tadbirkor Yosir Abbos boʻlib, unga PA sobiq rahbari Yosir Arafot nomi berilgan. Kenja oʻgʻli – Tariq, korxona rahbari.

Faoliyati 
1950-yillarning oʻrtalarida Abbos Qatarda amirlikning Davlat xizmatida kadrlar boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlayotgan paytda surgun qilingan bir qator falastinliklarga qoʻshilib Falastinning yashirin siyosatiga aralashib qoladi. 1961-yilda u yerda boʻlganida, 1950-yillarning oxirida Quvaytda Yosir Arafat va boshqa besh falastinlik tomonidan asos solingan Fath tashkilotiga aʼzo boʻlgan. Oʻsha paytda Arofat Qatar, Quvayt va boshqa Fors koʻrfazidagi arab davlatlarida badavlat falastinliklarni jalb qilish orqali Fath tashkilotiga asos solgan edi.

Abu Dovudning soʻzlariga koʻra, Abbos tomonidan toʻplangan mablagʻlarning bir qismi 1972-yilgi Myunxen qirgʻinini amalga oshirish uchun uning xabarisiz ishlatilgan. U 1977-yilda oʻrta tabaqadagi isroilliklar bilan muzokaralar oʻtkazishga chaqirilgan Fathning birinchi aʼzolaridan biri edi. 2012-yilda bergan intervyusida u shunday deb eslaydi: „[…] biz qurol olganimiz uchun biz ularni ishonchli tarzda yoʻq qilish imkoniyatiga ega edik“.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Falastin qonunchilik kengashi aʼzolari
Yorqul Abdullayev

Abdullayev Yorqul (1942.18.3, Samarqand viloyati Gʻozgʻon qishlogʻi) — iqtisodchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992), iqtisod fanlari doktori, professor (1990). Toshkent xalq xoʻjaligi institutini tugatgan (1968). Shu institutda assistent (1968-72), statistika kafedrasida katta oʻqituvchi (1972-74), dotsent (1980), hisob-iqtisod fakulteti dekani (1985-91), 1991-yildan Toshkent moliya institutida prorektor. Ilmiy ishlari mintaqaviy statistika masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 
 Makroiqtisodiy statistika, T., 1996; Bozor iqtisodiyoti iazariyasi va amaliyoti, T., 1999; Menejment, T., 2001; Statistika, T., 2002.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1942-yilda tugʻilganlar
18-martda tugʻilganlar
Iqtisodchilar
Oʻzbekistonlik iqtisodchilar
Fan doktorlari
Olimlar
Professorlar
Samarqandda tugʻilganlar
Dotsentlar
Ramazon Abdullayev

Abdullayev Ramazon (1945.11.9, Boysun tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2004). Qarshi ped. institutini tugatgan (1973). 1967-yildan Boysun tumanidagi maktablarda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi, maktab direktori. Faoliyati davomida oʻz shaxsiy jamgʻarmasi hisobidan 180 oʻrinli maktab binosini qurib foydalanishga topshirgan.

    

Boysun tumanida tugʻilganlar
1945-yilda tugʻilganlar
Oʻqituvchilar
Rustambek Abdullayev

Rustambek Samigʻovich Abdullayev (1947.13.12, Toshkent) – musiqashunos, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2002). Sanʼatshunoslik fanlari doktori (1997), professor (2001). Samigʻ Abdumayevsh oʻgʻli. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1970), shu yerda pedagog (1969-yildan). Sanʼatshunoslik institutida ilmiy xodim (1975-yildan), boʻlim mudiri (1993-yildan), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti prorektori (1985-1987), „Boysun bahori“ ochiq folklor festivali direktori (2002). Ilmiy ishlari katta ashula, oʻzbek va Oʻrta Osiyo xalklari musiqa folklori, zamonaviy musiqa madaniyati masalalariga bagʻishlangan („Markaziy Osiyo marosim musiqasi“, T., 1994, rus tilida; „Boysun musiqa madaniyati“, T., 2005 va boshqalar). „Oʻzbek musiqasi tarixi xrestomatiyasi“ (T.Solomonova bilan birgalikda, M., 1981, 1983, rus va oʻzbek tillarida) kabi oʻquv qoʻllanmalar muallifi. Xalqaro ilmiy anjumanlar qatnashchisi.

Manbalar 

1947-yilda tugʻilganlar
13-dekabrda tugʻilganlar
Musiqachilar
Musiqachilar haqidagi chala maqolalar
Fan doktorlari
Professorlar
Abdulloh ibn Abbos

Abdulloh ibn Abbos (619-yil, hozirgi Saudiya Arabistonidagi ashshib — 686-yil, atToif, oʻsha yerda) — islom taʼlimoti sharhlovchilaridan, faqih, Muhammad paygʻambarning amakivachchasi. Musulmon rivoyatlariga koʻra, Abdulloh ibn Abbos rasululloh va sahobalarning qilgan ishlari, aytgan soʻzlari haqidagi hikoyalarni toʻplash (hadislar) maq-sadidagi gʻoyani ilk bor ilgari surgan. Abdulloh ibn Abbos nihoyatda ilmli boʻlganligi tufayli „Xabr al-umma“ („Jamoa donishmandi“) laqabiga sazovor boʻlgan. Abdulloh ibn Abbos Qurʼonni tafsir qiluvchi, fiqhga oid masalalarni sharhlovchi (huquqqa doir masalalar boʻyicha uning oʻzi xulosa chiqargan), johiliyat davri tarixi, Muhammad paygʻambarning gʻazotlariga oid hikoyalarni yetkazuvchi sifatida mashhur boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 

Islom
619-yilda tugʻilganlar
686-yilda vafot etganlar
Abdulloh ibn az-Zubayr

Abdulloh Ibn Az-Zubayr (624-692) – ilk islom davridagi mashhur siyosiy arboblardan biri. Abu Bakr Siddiqning nabiralari, Asmo binti Abu Bakr (ikki belbogʻ sohibi) va Zubayr ibn Avvomning oʻgʻillari. 680-yil Ummaviylar xalifasi Yazid ibn Muoviyaga qarshi chiqqan. 683-yil Yazid vafotidan soʻng Abdulloh ibn Zubay Iroq, Janubiy Arabiston, Misr va Suriyaning katta qismida xalifa deb eʼtirof etilgan. 687-yil Abdulloh ibn Zubayr qoʻshini al-Muxtor boshchiligidagi isyonchi shialar ustidan gʻalaba qozongan. Ummaviylar hokimiyati mustahkamlangach, xalifa Abdulmalikning Hajjoj ibn Yusuf qoʻmondonligi ostidagi qoʻshini Abdulloh ibn Zubayr tarafdorlarini Makkai mukarramada qamal qilgan. Abdulloh ibn Zubayr jangda halok boʻlgan. Muhojirlar orasida Islom yurtida (yaʼni Madinada) tugʻilgan birinchi farzand Abdulloh ibn Zubayr edi. (Bir sahoba) "Abdulloh ibn Zubayrni tugʻilgan kuniniyam koʻrdim vafot etgan kuniniyam koʻrdim, tugʻilganida takbir aytganlar vafotida takbir aytganlardan afzal edi deganlar.

Manbalar 

 

624-yilda tugʻilganlar
692-yilda vafot etganlar
Abu Bakrning oilasi
Xalifalar
Abdulloh ibn Husayn

Abdulloh Ibn Husayn (1882, Makka — 1951.20.7, Quddus) — Transiordaniya amiri (1921-46) va qiroli (1946-50), Iordaniya qiroli (1950-yildan). 1916-1918-yillardagi Hijoz qoʻzgʻolonida qatnashgan. 1921-yil ingliz mandatli boshqaruvdagi Transiordaniya muxtor amirligi amiri deb eʼtirof etilgan. Davlatni idora etish organlari, shuningdek, arab legionini tuzgan. 1946-1948-yillarda Falastinning arab qismiga daʼvogarlik qilgan. Iordaniyani 1948-49 yillardagi arab-isroil urushiga jalb qilgan (qarang Arab-Isroil urushi), Iordan daryosining gʻarbiy sohilini zoʻrlik bilan qoʻshib olgan. 1951-yil 20-iyulda Transjordaniya tomonidan anneksiya qilingan Sharqiy Quddusdagi Al -Aqso masjidi ostonasida Falastin terror tashkiloti aʼzosi tomonidan otib oʻldirilgan.

1882-yilda tugʻilganlar
1951-yilda vafot etganlar
20-iyulda vafot etganlar
Iordaniya podshohlari
Makkada tugʻilganlar
Maʼmun Abdulqayyum

Maʼmun Abdulqayyum (1937, Maldiv Respublikasi, Male sh.) – Maldiv davlat arbobi. Qohiradagi Al-Azhar universiteti va Amerika universitetini tugatgan. 1967-yildan Qohiradagi Amerika universitetida, 1969-yildan Nigeriyadagi Ahmad Bello universitetida lektor, 1971-yildan Maldiv Respublikasida maktab oʻqituvchisi, 1972-yildan Maldiv hukumatida boshqarma boshligʻi, 1974-yildan telekommunikatsiya boʻlimi kotibi, soʻng direktori, 1975-yildan Maldiv Respublikasi Bosh vaziri idorasida vazirning maxsus oʻrinbo-sari, Maldiv Respublikasining Shri Lankadagi Favqulodda va Mux-tor elchisi, BMTdagi doimiy vaki-li, tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari, 1977-yildan Maldiv transport vaziri, 1978-yil noyabrdan 2008-yilgacha Maldiv Respublikasi prezidenti.

Manbalar 

1937-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Abdulgʻafforxon

Abdulgʻafforxon (1890-1988) -pushtunlar mustaqillik harakatining rahbari. 1919-yil „Aljumani islohi al-Afgʻoni“ millatchilik tashkilotini, 1930-yil esa „Pushtun jirgʻa“ partiyasini boshqargan. Bu partiya Hindiston milliy kongressi va „qizil koʻylaklilar“ otryadlari bilan bir qatorda turgan. 1947-yil boshqa pushtun millatchilari bilan birga pushtunlar yashaydigan tumanlarning oʻzini-oʻzi idora etishi va Pushtunistonni tuzish haqidagi millatchilik ruhidagi shiorlarni ilgari surgan. Pokiston barpo etilishi bilan hukumatga qarshi muxolifatda turib Xalq partiyasi (1948-yil barpo etilgan), soʻngra Pokiston Milliy xalq partiyasi tashkilotchilaridan va rahbarlaridan biri boʻlgan.

 

Pushtunlar
1890-yilda tugʻilganlar
1988-yilda vafot etganlar
Abdurahmon Abdurazzoqov

Abdurahmon Abdurazzoqov (1952. 6.8, Bekobod) — Oʻzbekiston Qahramoni (2003). Mehnat faoliyatini 1969-yildan Oʻzbekiston metallurgiya zavodi taʼmirlash xoʻjaligi sexida oddiy ishchilikdan boshlagan. Marten sexida poʻlat quyuvchi (1970-77), 1977-yildan elektrda poʻlat eritish sexi operatori. Korxonada jahon talablariga mos keladigan poʻlat eritish texnologiyasini joriy etishda mehnat unumdorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash boʻyicha ratsionalizatorlik takliflarini kiritgan, natajada sexda har oyda 30 ming tonna oʻrniga 40 ming tonnadan ortiq metall eritma olinishga erishildi. Abdurazzoqov oʻz mehnat faoliyati davomida koʻplab shogirdlar yetishtirdi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston qahramonlari
1952-yilda tugʻilganlar
6-avgustda tugʻilganlar
Abdugʻani Abdurazzoqov

Abdurazzoqov Abdugʻani (1930-yil, 1-avgust, Toshkent viloyati Qibray shaharchasi) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (2001), tarix fanlari doktori (1993), professor (2003). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida laboratoriya mudiri (1966—1971), direktor oʻrinbosari (1972-79), ayni vaqtda boʻlim mudiri (1971—1998), bosh mutaxassis (1998-yildan). Behzod nomidagi Milliy rassomchilik va dizayn institutida professor (1997—1998), kafedra mudiri (1998-yildan). Ilmiy ishlari tarixiy yodgorliklarni (arxeologik, meʼmoriy, sanʼat asarlari) kimyoviy-texnologik usullar yordamida tadqiq qilish orqali qadimgi davr hunarmandchiligining bosqichlari, yoʻllari va sir-asrorlarini oʻrganishga oid. Abdugʻani Abdurazzoqov rahbarligida Oʻrta Osiyoning shishasozligi, metallurgiya, keramika, qurilish materiallari, mineral boʻyoqlar tarixi oʻrganildi. Loytuproqdan yasalgan qadimgi yer osti inshootlarini qotirish va saqlashning yangi kimyoviy usullari topildi.

Manbalar

Havolalar  
 Steklodeliye Sredney Azii v drevnosti i srednevekovye, T., 1963 (v soavtorstve); Srednevekoviye stekla Serdney Azii. T., 1966 (v soavtorstve); Restavraiiya nastenngx ros-pisey Afrasiaba, T., 1975 (v soavtorstve).

Kimyogarlar
Oʻzbekiston olimlari
1930-yilda tugʻilganlar
8-yanvarda tugʻilganlar
Mahmud Abdurahmonov

Mahmud Rahmatullayevich Abdurahmonov (1961.1.7, Toshkent) – ganchkor usta, Oʻzbekiston xalq ustasi (2004). Ganch oʻymakorligini usta Z.Yusupov va U. Tohirovlardan oʻrgangan. 1978-yildan „Us to“ respublika badiiy ishlab chiqarish uyushmasida usta. Abdurahmonov respublika va chet mamlakatlardagi yirik meʼmoriy inshootlar: „Shahidlar xotirasi“ yodgorlik majmuida gumbaz ichi ganch oʻymakorligi, Oliy Majlis, Aeroport, Tashqi ishlar vazirligi qabulxonasi, Oqsaroy va boshqa binolarning ganchkori bezaklarini mahorat bilan bajargan.

Oʻzbekiston xalq ustalari
Nabi Abdurahmonov

Nabi Qayumovich Abdurahmonov (1958-yil 7-noyabr, Toshkent) – rejissyor, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2005-yil). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1994). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1980). „Yosh gvardiya“ teatrida rejissyor (1980-1988-yillar). 1988-yil „Dard“ teatr-studiyasini tashkil qildi. 1991-yildan Oʻzbekiston Yoshlar teatri badiiy rahbari va bosh rejissyori. A. teatrda chuqur ramziylik va ayni vaqtda mantiqiylikka yoʻgʻrilgan oʻziga xos spektakllar sahnalashtirdi: „Zoʻraki tabib“ (Molyer), „Malikai Turandot“ (K.Gotssi), „Iblis ayol“ (P.Merime), „Ekvus“ (Sheffer), „Gugurt tutgan qizcha“ (Andersen), „Te-vye sutchi“ (Sh. Aleyxem), „Umar Xayyom yulduzlari“ (T.Zulfiqorov, 1998-yil, „Yilning eng yaxshi spektakli“ deb baholangan), „Xolstomer“ (L.Tolstoy), „Ato etilgan muhabbat tariqati“ (Navoiyning „Lison-ut-tayr“ dostoni asosida; „Yilning eng yaxshi rejissyorlik ishi“ nominatsiyasi boʻyicha „Ofarin“ mukofotini olgan) va boshqa.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1958-yilda tugʻilganlar
7-noyabrda tugʻilganlar
Abu Bakr Homid Shoshiy

Abu Bakr Homid Shoshiy, Abu Bakr Muhammad ibn Ali ibn Homid Shoshiy (1007—1092-yil, Hirot) — imom, alloma, shofiʼiylik shayxi. Oʻz yurtida fiqh ilmini Abu Bakr as-Sanjiydan oʻrgangan. Tarixchi Abu Saʼd Samʼoniyning yozishicha, Abu Bakr Homid Shoshiy uning bobosi Imom Abulmuzaf-far Samʼoniyning Marvdagi ashoblaridan boʻlgan, taqvodor, zohid, doimo ilm bilan mashgʻul boʻlgan. Fiqh ilmida „imom“ darajasiga yetishgan. Gʻazna sultoni uni saroyga taklif etgan. Bu yerda olim oila qurib, bola-chaqali boʻlgan hamda asarlar yozgan. Soʻngra Nizomulmulk uni Hirotga chor-lagan. Hirotdagi „Nizomiya“ madrasasida mudarrislik qilgan. Shu yerda u Mansur al-Qogʻaziy, yurtdoshi Haysam ibn Kulayb Shoshiydan hadis ilmini oʻrgangan.

Manbalar 

1007-yilda tugʻilganlar
1092-yilda vafot etganlar
Abulgʻozixon (Ashtarxoniy)

Abulgʻozixon (Abulgʻozi Muhammad Bahodirxon) (XVIII asr, Buxoro xonligi — 1801—1802-yillar, Buxoro, Buxoro amirligi) — Ashtarxoniylar oʻzbek sulolasining soʻnggi vakili sifatida qaraladigan soxta xon. Mangʻitlar oʻzbek sulolasi davrida Buxoro xonligining rasmiy hukmdori (1758—1785). Amalda real hokimiyat Muhammad Doniyolbiyning qoʻlida boʻlgan.

Muhammad Doniyolbiyning vafotidan soʻng Abulgʻozixonning obroʻyi tushib ketadi. Shundan soʻng, Amir Shohmurod (1785—1800) uni taxtdan va hokimiyatdan butkul chetlashtiradi. Shu bilan 1601-yilda xonlik taxtiga kelgan va 1756-yilda rasman barham topgan Ashtarxoniylarning hukmronligi toʻlaligicha barham topadi.

Kelib chiqishi 
Aksar manbalarda Abulgʻozixon Ashtarxoniylar xonadoniga mansub shaxs sifatida qaralsa, baʼzi bir manbalarda u Xorazm xonlari avlodi boʻlganligi taʼkidlanadi.

Buxoro xonligining hukmdori 
Mangʻitlar sulolasining vakili Muhammad Rahimxon toʻsatdan vafot etgach (1758-yil 24-mart), marhum xonning oʻgʻil farzandlari boʻlmaganligi uchun Buxoro xonligi taxtiga dastlab uning balogʻat yoshiga yetmagan nevarasi Fozil toʻra oʻtqazilgan. Muhammad Rahimxonning amakisi Muhammad Doniyolbiy esa yangi xonga otaliq qilib tayinlangan. Biroq Fozilxon tez orada taxtdan tushirilib, uning oʻrniga Abulgʻozixon Buxoro xonligi hukmdori deb eʼlon qilingan.

Abulgʻozixon oʻzining xonlik davrida davlat ishlariga mutlaqo aralashmagan. U siyosatdan uzoq kishi boʻlib, faqat rasmiy hujjatlarga oʻz muhrini bosish va oʻz nomidan tanga chiqarish bilan cheklangan.

Taxtdan chetlashtirilishi 
Abulgʻozixonni hokimiyatdan butkul chetlashtirgan shaxs Muhammad Doniyolbiyning oʻgʻli Amir Shohmurod (1785—1800-yillar) boʻlgan. Jumladan u Abulgʻozixonni taxtdan chetlashtirib, Arkdan tashqaridagi Bozor Xoʻjadagi hovlilardan biriga joylashtirib, unga umrbod nafaqa tayinlaydi.

Baʼzi tadqiqotlarda aytilishicha, Buxoroning Xankar tumanida yer ishlari bilan shugʻullangan. Amir Shohmurod davrida Abulgʻozi otaliq lavozimida boʻlgan.

Abulgʻozining keyingi taqdiri va oilaviy ahvoli haqida maʼlumot saqlanmagan. U 1801—1802-yillar oraligʻida vafot etgan.

Manbalar

Adabiyot 
 
 

Ashtarxoniylar
Bahrom Avazov

Bahrom Beknazarovich Avazov (1970-yil 3-yanvar, Gʻuzor tumani) – kurashchi, xalqaro miqyosdagi sport ustasi (1998), „Oʻzbekiston iftixori“ (2003). Avazov kurashning 81, 90 kg va mutlaq vazn toifalarida Oʻzbekiston (1991- 2001), Osiyo (2001, Toshkent) va jahon (2000, Antaliya; 2001, Budapesht) chempioni. Mutlaq vazn toifasida xalqaro musobaqalar (1996, Shahrisabz; 1998; Xiva) va Alpomish oʻyinlari (1998, Termiz) gʻolibi. Avazov Qarshi pedagogika institutini tugatgan (1991), shu institutda katta oʻqituvchi (1991-2003), Oʻzbekiston Bolalar sportini rivojlantirish jamgʻarmasi Qashqadaryo viloyat filiali direktori (2003-yildan).

Manbalar 

„Oʻzbekiston iftixori“ unvoni bilan taqdirlanganlar
Oʻzbekiston kurashchilari‎
Agʻitay Adilov

Agʻitay Adilov (1941.10.2, Taxtakoʻpir tumani) — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi novatori, usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2005). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi xodimi (1992), Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan iqtisodchi (1976). Toshkent xalq xoʻjaligi institutini bitirgan. Taxtakoʻpir tumani „Qoʻngʻirotkoʻl“ davlat xoʻjaligida bosh hisobchi (1970-76), „Taxtakoʻpir“ davlat xoʻjaligi direktori (1977-93), 1993-yildan „Taxtakoʻpir“ shirkat xoʻjaligi raisi. Adilov rahbarlik qilgan yillarda xoʻjalik respublikada rentabelligi yuqori, iqtisodiy baquvvat xoʻjaliklardan biriga aylandi, xoʻjalikning mashina-traktor parki eng zamonaviy texnika bilan taʼminlandi, sholi, bugʻdoy, paxtadan yuqori hosil yetishtirishga erishdi, ijtimoiy-madaniy markazlar, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, un, guruch ssxlari, gʻisht zavodi va boshqa qurildi. Adilov 12-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi (1990-1994), 1-chaqiriq Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, 2-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. 2005-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Maj-lisi Senati aʼzosi, 3-chaqiriq qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi deputati. "Shuhrat" medali (1998), "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar 

Oʻzbekiston qozoqlari
Ajinakamar gʻori

Ajinakamar gʻori — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor. Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy tarmogʻi boʻlgan Yetimtogʻning gʻarbiy yon bagʻrida, 1241 m balandlikda. Gʻor yuqori yura davri ohaktoshlarida hosil boʻlgan. Kirish qismi ravoq shaklida, eni 3,5 m, balandligi 4 m. Gʻor ogʻzida yuqoridan ajralib qulab tushgan balandligi 1,5 m li xarsang mavjud. Kirish qismidan ichkariga tomon gʻor kengayadi, uzunligi 19 m, balandligi 16 m gacha boʻlgan boʻshliqdan iborat. Shipi gumbaz shaklida. Sahnida diametri 2-3 metrli tosh boʻlaklari bor. Birinchi xonaning oxirida gʻor torayib, shu joydan ikkinchi xonaga oʻtiladi. Uning uzunligi 20 m, eni 3-10 m, balandligi 7 m gacha. Bu xona atrofi marmar oniksidan tashkil topgan hosilalar (stalaktit va stalagmit)dan iborat. Suv tomchilari kuzatiladi. Gʻor havosining harorati 16°, kirish qismida 28°. Gʻorning umumiy uzunligi 48 m, umumiy maydoni 339 m2, hajmi 1585 m3.

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Muhammad Al-Baradei

Muhammad al-Baradey (1942, Qohira) — misrlik huquqshunos. Xalqaro huquq doktori (1974). Qohira universitetini tugatgan (1962). Qohiradagi diplomatiya xizmati xodimi (1964-yildan), Misr tashqi ishlar vazirining maxsus yordamchisi (1974—78), BMT qoshidagi Oʻquv va ilmiy tadqiqot institutida xalqaro huquq dasturi boʻyicha katta aspirant (1980-yildan), Nyu-York universitetida xalqaro huquq adyutant-professor(1981—87). Atom energiyasi boʻyicha xalqaro agentlik (MAGATE)ning Bosh direktori (1997-yildan). Atom energiyasidan harbiy maqsadlarda foydalanishning oldini olish va undan eng xavfsiz usullar bilan foydalanish uchun kurashgan. Nobel mukofoti laureati (2005, hamkorlikda).

Manbalar 

Misrlik siyosatchilar
Yashayotgan insonlar
Afonso de Albuquerque

ALBUKERKI (A1iyaiyegyaiye) Afonsu d’ (1453, Aleksandriya, Lissabon yaqinida — 1515.15.12, Arabiston dengi-zi, Goa yaqinida) — portugaliyalik istilochi, Hindiston vitse-qiroli (1510-15). Ost-Indiyadagi Portugaliya mustamlaka imperiyasi asoschisi. 1503-yil Kochin shahrida portugal flotiliyasiga qoʻmondon boʻlib, fort qurgan. 1506-yil Tristan da Kunyaning ekspeditsiyasida qatnashgan, uning ixtiyorida ekspeditsiyadagi 16 kemadan 5 tasi boʻlgan. 1507-yil Fors qoʻltigʻidagi Hoʻrmuzki bosib olgan, biroq uni qoʻlda tutib tura olmagan. 1510-yil Goani egallab olib, uni portugaliyaliklarning Sharkdagi istilolarining tayanch punktiga aylantirgan. Dengiz savdo yoʻllarini nazorat qilish uchun 1511-yil Malakkani bosib olgan. A. portugaliyaliklarning Malabar sohillari, Seylon orol, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlariga qilgan dastlabki ekspeditsiyalariga rahbarlik qilgan. 1513-yil Adanni egallashga uringan, 1515-yil Hoʻrmuzni 2-marta bosib olgan.

 

Portugaliya kishilari
Yuriy Aleskerov

Yuriy Nikolayevich Aleskerov (1913.2.3, Maxachqala — 1982.24.7, Samarqand) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975), tarix fanlari nomzodi (1941), dotsent (1949), professor (1973). Fargʻona davlat pedagogika institutini tugatgan (1936), Fargʻona va Samarqanddagi oʻrta maxsus bilim yurtlarida oʻqituvchi, Oʻzbekiston davlat universitetining aspiranti (1938-41). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1948-yildan Samarqand Davlat Universitetda ilmiy-pedagogik faoliyatini davom ettirgan, universitet tarix fakulteti kafedra mudiri (1956-82). Ilmiy ishlari Samarqand tarixi, fuqarolar urushi kabi mavzularga bagʻishlangan. 100 dan ziyod kitob, risola va ilmiy maqolalar muallifi.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Tarixchilar
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1913-yilda tugʻilganlar
2-martda tugʻilganlar
1982-yilda vafot etganlar
24-iyulda vafot etganlar
Samarqandda vafot etganlar
Habiba Alimova

Habiba Tursunovna Alimova (1942-yil 23-fevral Toshkent shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1967). 1962-yildan Mirzo Ulugʻbek tumanidagi 171-, 1973-yildan 241-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Alisher Aliqulov

Alisher Mahmudovich Aliqulov (1966.20.11, Toshkent) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2003). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1987) va Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti (1995)ni tugatgan. Alisher monumental rang-tasvirda samarali ijod qiladi. Asarlari mavzui, asosan, Oʻzbekiston tarixiga bagʻishlangan. Tarixiy voqealar, shaxslar, anʼanalar va marosimlarni realizm asosida aks ettiradi: „Qadimiy Baqtriyada sport oʻyinlari“ (1996, Olimpiya shon-shuhrati muzeyida), „Dunyo xalqlari ertaklari“ (1997, Yosh tomoshabinlar teatrida); „Oʻzbekistonning buyuk siy-molari“ (1998, Toshkent shahri Kapital qurilish bosh boshqarmasida), Toshkent shahri hayvonot bogʻidagi bir necha dioramalar (1997-98), „Xalq qoʻzgʻolonlari va jadidchilik harakatlari“ (2000) va „Amir Temur jahon tarixida“ (2002, ikkalasi ham Oʻzbekiston tarixi muzeyida) va boshqa monumen-tal asarlar;" „Amir Temurning Toʻxta-mish ustidan gʻalabasi“ va „Samarqand bozori“ (1996, Temuriylar tarixi davlat muzeyida), „Amir temur maqbarasi“, „Bayroq uchun jang“ (1996) va „Qasrning zabt etilishi“ (1998, ikkalasi ham Markaziy ofiserlar uyida), „Sovgʻa“ (2003) va boshqa dastgoh asarlari. Alisher respublika va xorijiy mamlakatlar (Ozarbayjon, Turkiya, Misr, makedoniya, AQSH va boshqalar) dagi koʻrgazmalarda asarlari bilan qatnashdi. „Shuhrat“ medali bilan mukofotlangan (1996). Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi Oltin medali bilan taqdirlangan (2001).
Yelmurat Allamuratov

Yelmurat Toremuratovich Allamuratov (1960.1.3, Kegeyli tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2005). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1982). 1986-yildan Kegeyli tumanidagi 8-, 1987-yildan 4-maktabda geografiya oʻqituvchisi. Geografiya fani oʻquv rejasi asosida oʻquvchilarni Toshkent, Samarqand, Xiva shaharlari, Sulton Uvays togʻiga olib borib, sayohat dars oʻtadi. 8-sinf oʻquvchilari uchun „Qoraqalpogʻiston geografiyasi“ darsligi mualliflaridan biri.

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Alouddin Xalji

Alouddin Xalji, Alouddin Muhammadshoh I — Dehli sultonligi hukmdori (1296- 1316). Ama-kisi Jaloliddin Xaljini xiyonatkorona oʻldirib taxtni egallagan. Saltanatni mustahkamlab, hududini kengaytirgan. Yagona maʼmuriy tizimni joriy qilgan, soliqlarni tartibga solgan. Musulmon ruhoniylarining davlat ishlariga aralashuviga chek qoʻygan. Iqtodorlar va musulmonlarmuassasalari (inomlar va vaqflar) davlat xazinasi foydasiga musodara qilingan, yerlardan olinadigan soliq miqdori ancha oshirilgan. Allouddin Xalji davrida dehqonlardan olinadigan natural soliqlar miqdori hosilning yarmigacha oshirilgan.  Allouddin Xalji  ul-kan qoʻshin tuzgan, moʻgʻullar salta-natning shimoli-gʻarbiy chegaralariga qilgan bosqinlarini bir necha marta (1303-08) qaytargan. Oʻz navbatida Jan.

Hindistonda zafarli urushlar olib borgan (1306-13 yillardagi Dekan yurishlari).  Allouddin Xalji  Ashoka davridan soʻng birinchi boʻlib butun Hindiston hududini oʻz ichiga olgan yagona davlat tuzishga erishgan.
Mahmud Aminov

Mahmud Usmonovich Aminov (1908.4.6, Kogon tumani — 1992.8.6, Samarqand) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), tarix fanlari nomzodi (1947), dotsent (1953). Oʻzbekiston pedagogika. akademiyasini tugatgan (1933). Samarqand Davlat Universitetida assistent, tarix fakulteti oʻqituvchisi va dekan oʻrinbosari (1937-41), Samarqand viloyati xalq taʼlimi pedagogika. kabineti mudiri (1941-44), 12-bilim yurti direktori va Oʻqituvchilar malakasini oshirish instituti oʻqituvchisi. pedagogika. institut direktor oʻrinbosari (1953-55). Samarqand Davlat Universitetining tarix fakulteti dekani (1944-53; 1956-74). Oʻzbekiston xalqlari tarixi kafedrasi mudiri (1967- 71), kafedra dotsenti (1974-92), oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1977-78).

Manbalar 

Oʻzbek tarixchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1908-yilda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
8-iyunda vafot etganlar
4-iyunda tugʻilganlar
Samarqandda vafot etganlar
Armrestling

Armrestling (ing. Arm — qoʻl, wrestling — kurash) — sport turi, ikki kishi (sportchi)ning maxsus stolda tirsagini tayanchdan uzmasdan bir-birining qoʻlini qayirib mushti sirtini stolga tegizish uchun kurashish. Agar oʻng (chap) qoʻl bilan musobaqalashilsa, chap (oʻng) qoʻl bilan stoldagi maxsus tutqichdan ushlanadi. Musobaqada vaqt cheklanmaydi. Erkaklar 50, 55, 60, 65, 70, 75, 80, 90, 100, 110 kg va 110 kg dan ziyod, ayollar 45, 50, 55, 60, 65, 70 va 80 kg dan ziyod vazn toifalarida musobaqalashadilar.

Armrestling qadimiy kuch sinashish turlaridan biri boʻlishiga qaramasdan 20-asrning 50-yillariga kelibgina AQShdagi olis masofaga qatnovchi avtomobil haydovchilari oʻrtasida sport turi sifatida shakllandi. 1962-yilda Jahrn armrestling federatsiyasiga asos solindi, unga 95 davlat (Oʻzbekiston 1996-yildan) aʼzo (2005). Armrestling boʻyicha ilk jahon chempionati 1962-yilda (Osiyo chempionati 2000-yilda) oʻtkazildi. Shundan buyon har yili erkaklar, ayollar va yoshlar oʻrtasida jahon chempionatlari tashkil qilinadi. Armrestling AQSH, Gruziya, Rossiya, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston kabi davlatlarda yaxshi rivojlangan.

Oʻzbekistonda Armrestling 20-asrning 90-yillarida sport turlari qatoridan oʻrin oldi. 1991-yilda Oʻzbekiston Armrestling federatsiyasi tuzildi va Oʻzbekiston chempionatlari (erkaklar va ayollar oʻrtasida) uyushtirildi. Hozirgi vaqtda mamlakatda Armrestling boʻyicha 10 dan ziyod turli toifadagi musobaqalar tashkil etiladi. Oʻzbekiston Armrestlingchilari 1995-yildan xalqaro musobaqalarda qatnasha boshladi. Armrestling boʻyicha oʻz vazn toifalarida Umidjon Ahmedov 6 karra (1998, 1999, 2000, 2002, 2003, 2005), Yusuf qodirov 2 karra (2000, 2002), Farid Usmonov 2 karra (ikki turda, 2005), Mirzohid Sharapov (2005) va yoshlar oʻrtasida Komil Kerimov (2001, Sarvinoz Tangatova 2 karra (ikki turda, 2005), Ruslan Muxtorov (2005) jahon chempioni boʻlishdi. Shuningdek, Avazbek Asadov, Jasur Aliakbarov, Yelena Shafronova, Amir Oʻroqov kabi Armrestlingchilar jahon chempionati sovrindorlari va Osiyo chempionlaridir va Oʻzbekistonda Armrestlingning kuchayishi eng katta hissa qoʻshgan inson bu hozirda Armrestling buyicha „Oʻzbekiston bosh armrestling ustozi“ Sultonbek Neʼmatullayevning oʻrni beqiyos. Respublikadagi 67 ta Armrestling boʻlimi va toʻgaraklarida Fikrat Kerimov, Qurbon Konishev, Igor Shishkov, Pavel Dokuchayev kabi 29 nafar murabbiy qoʻl ostida 809 kishi (45 nafari ayol) shu sport turi bilan muntazam shugʻullanadi (2005).
Armstrong Lui Daniel

Armstrong Lui Daniel (1900.4.7, Nyu-Orlean — 1971.6.7, Nyu-York) — afro-amerikalik sozanda (truba), xonanda, aktyor, jaz sanʼati asoschilaridan. Ilk jaz ansambllarining tashkilotchisi va ishtirokchisi. Chikago va Nyu-York jazorkestrlarida qatnashgan. 1947-yil „Lui Armstrongning barcha yulduzlari“ ansamblini tashkil qilib, u bilan birga Yevropa, Afrika, Shimoliy va Janubiy Amerikada gastrolda boʻlgan. Oʻziga xos ehtirosli va badihagoʻy ijro uslubini yaratgan. Bir necha blyuz va qoʻshiqlar muallifi. Mohir truba ijrochisi sifatida koʻpgina tanlovlarda oliy mukofotlar bilan taqdirlangan. 1938-yildan kinoda suratga tushgan.

 

Amerikalik erkak aktyorlar
Afroamerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak qoʻshiqchilar
Afroamerikalik erkak qoʻshiqchilar
Qoʻshiqlari Billboard Hot 100 xit-paradida eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan ijrochilar
Lyubov Artemenko

Lyubov Vladimirovna Artemenko (1946.8.11, Qirgʻizistonning Alamadin tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). qirgʻiziston universitetini tugatgan (1969). 1969-yildan Frunze (hozirgi Bishkek) shahridagi 4-, 1971-yildan Zarafshon shahridagi 2-mak-tabda matematika oʻqituvchisi, oʻquv boʻlimi mudiri (1973-84, 1987-90), 3-mak-tab direktori (1984-86 va 2002-yildan), 1986-yildan 8-maktabda matematika oʻqituvchisi, direktor.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Afrikaans

Afrikaans (), bur tili — hindevropa tillari oilasidagi german tillaridan biri (gʻarbiy german guruhchasi). JARning rasmiy tili (ingliz tili bilan birga). Asosan, JARning Transvaal, Oranj, Kap viloyatlarida, shuningdek, Namibiya, Zambiyada va boshqa qoʻshni mamlakatlarda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 6 mln. kishiga yaqin (1980-yillar oxiri; 1990-yillar oxirida bu miqdor birmuncha kamaygan).

Afrikaans 17-asrda niderland tilining baʼzi lahjalari bilan nemis va ingliz tillarining hamda gottentot, bush-men, bantu kabi mahalliy tillarning oʻzaro yaqinlashuvi va aralashib ketishi jarayonida yuzaga kelgan. A.ning muhim belgisi uning hududiy lahjalarga boʻlinmaganligidir. Oʻziga xos xususiyatlari XVII asr oxirlarida Kap viloyati davrida shakllangan. XVII asrda va XIX asrning 1-yarmida faqat ogʻzaki soʻzlashuv tili sifatida amalda boʻlgan. Afrikaansda yozilgan dastlabki asarlar XIX asrning 70-yillaridagina paydo boʻlgan. Afrikaans 1925-yildagina rasmiy til maqomiga ega boʻlgan — Janubiy Afrika Ittifoqining davlat tili deb eʼtirof etilgan.

Fonetik tizimi va leksikasi asosan niderland tili taʼsirida shakllangan; mahalliy afrika tillaridan oʻzlashgan soʻzlar ozchilikni tashkil etadi.

Adabiyot 
 M i ronov S. A., Yazik afrikaans. M., 1969.
Iajuddin Ahmed

Iajuddin Ahmed — Bangladesh davlat arbobi. Dakka universiteti (1954), AQShda Viskonsin universiteti (1958)ni tugatgan. Tuproqshunoslik fanlari doktori. 1963-yildan Dakka universitetining tuproqshunoslik fakulteti professor yordamchisi, 1964-yildan professor oʻrinbosari, 1973-yildan professor 1968— 69 va 1976—79 yillarda Dakka universiteti tuproqshunoslik fanlari departamenti raisi, 1989—91 yillarda universitet biologiya fakulteti dekani. 1991-yildan Bangladesh muvaqqat hukumati maslahatchisi, Ijtimoiy xizmatlar komissiyasi ra isi, 1995-yildan Universitet grantlari komissiyasi raisi, 1999-yildan Bangladesh universiteti rektori. 2003-yil Fevraldan 2009-yil fevralgacha Bangladesh Xalq Respublikasi prezidenti. Bir qancha xorijiy universitetlar faxriy professor

Manbalar 

Bangladesh prezidentlari
Rustam Ahmedov

Rustam Ahmedov (1947-yil 8-sentyabr, Nurota shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Toshkent pedagogika universitetini tugatgan (1972). 1971-yildan Nurota tumanidagi 7-, 2-maktablarda geografiya oʻqituvchisi, 2-maktabda direktor oʻrinbosari, 1998-yildan direktor, 2001-yildan geografiya oʻqituvchisi.

1947-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
8-sentyabrda tugʻilganlar
Nurota tumanida tugʻilganlar
Oʻqituvchilar
Barakat

Barakat — Turkmanistonning Bolxon viloyati Barakat tumanidagi shahar. Tuman markazi. Kurendogʻtizmasiningetagida, Qoraqum kanalining quyilish qismida joylashgan. Ashxoboddan 292 km shim.-gʻarbda. Ashxobod — Turkmanboshi yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 20 ming kishiga yaqin (2005). Shahar oʻtmishda Qarsanjiq (1881-yilgacha shu nomdagi qishloq), keyinchalik Qazanjiq (1895-yildan) deb atalgan. Barakat  qurilgandan keyin qishloq yaqinida st-ya vujudga kelgan. Bu nomlar mahalliy bulokdarning tuzilish shakliga qarab xalq tomonidan berilgan. 1939-yil Qazanjiq qishlogʻi shahar maqomini oldi, 1999-yildan Barakat shahri deb yuritiladi. Barakatda temir yoʻl transporti korxonalari, gilamchilik fabrikasi, qurilish materiallari zavodi faoliyat koʻrsatadi. 4 umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, kasalxona, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud.

Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Michelle Bachelet

Bachelet Mishel (1951, Santyago shahri) — Chili davlat arbobi. 1979 yil Chili universitetining tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirgan. 1973 yil 11 sentyabrdagi harbiy toʻntarishdan soʻng, Avstraliya va Germaniya Demokratik Respublikasida yashagan; Berlindagi Gumboldt universitetida tibbiyot boʻyicha oʻqishni davom ettirgan. Vataniga qaytib kelgach, 1982 yil oʻqishni tugatgan. Chili sotsialistik partiyasi aʼzosi boʻlgan. Chili sogʻliqni saqlash vaziri lavozimida ishlagan. 2002 yildan mamlakat harbiy muassasasini boshqargan. 2006 yildan Chili Respublikasi prezidenti.

Manbalar 

Prezidentlar
Ayol prezidentlar
Yashayotgan insonlar

Oilaviy kelib chiqishi 
Bachelet arxeolog Anjela Jeria Gomes (1926–2020) va Harbiy havo kuchlari brigadasi generali Alberto Bachelet Martinesning (1923–1974) ikkinchi farzandi boʻlgan.

Uning katta bobosi Lui-Jozef Bachelet Lapier (1820–1864) fransuz vino sotuvchisi boʻlib, 1860-yilda Parijlik rafiqasi Fransuaza Jan Boul bilan birga Chiliga koʻchib kelgan. Fransuaza Jan Boul Shassagne-Montrachet shahridan boʻlgan. Bachelet Lapierrening oʻgʻli German 1862-yilda Santyagoda tugʻilgan va 1891-yilda shveytsariyalik Luisa Brandt Kadotga uylangan. Ular 1894-yilda Alberto Bachelet Brandtni dunyoga keltirdilar.

Bacheletning onasi tomonidan katta bobosi, ispan (Basklar mintaqasi) va yunon merosidan boʻlgan Maximo Jeria Chakon Chilida agrotexnika boʻyicha ilmiy daraja olgan birinchi odam edi. U mamlakatda bir qancha agronomiya maktablariga asos solgan[10] va Chilida ishlaydigan ingliz shifokorining qizi Leli Jonsonga uylangan. Ularning oʻgʻli Maximo Jeria Jonson Anjela Gomes Zamoraga uylandi va besh farzand koʻrdi, Bacheletning onasi esa toʻrtinchi farzand edi

Bolalik yillari 
Bachelet Santyagoning chekkasida joylashgan La Sisternadatugʻilgan. U bolaligining koʻp yillarini ona shahri Chili boʻylab sayohat qilib, oilasi bilan bir harbiy bazadan boshqasiga koʻchib oʻtgan. Jumladan Kintero, Antofagasta va San Bernardoda yashagan va boshlangʻich maktabni oʻsha joylarda oʻqigan. 1962-yilda u oilasi bilan Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtgandan soʻng, u yerda otasi Chilining Vashingtondagi elchixonasida harbiy missiyaga tayinlandi. Uning oilasi deyarli ikki yil davomida Merilend shtatining Bethesda shahrida yashagan, Bachelet u yerdagi Gʻarbiy oʻrta maktabda oʻqib, ingliz tilida ravon gapirishni ham oʻrgangan.
Ikrom Berdiyev

Berdiyev Ikrom Nugmonovich (23-yanvar 1974, Shahrisabz) — bokschi, xalqaro miqyosdagi sport ustasi (2002), „Oʻzbekiston iftixori“ (2002). 81 kg vazn toifasida Oʻzbekiston (2000, 2001), Osiyo (2002, Seremban) va Osiyo oʻyinlari (2002, Pusan) chempioni, Afri-Osiyo oʻyinlari bronza medali sovrindori (2003, Haydarobod). Oʻzbekiston jismoniy tarbiya institutini tugatgan (1997), Chir-chiq shahri ichki ishlar boʻlimining inspektori (1997-yildan).

Manbalar 

„Oʻzbekiston iftixori“ unvoni bilan taqdirlanganlar
23-yanvarda tugʻilganlar
1974-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekiston bokschilari
Shahrisabzda tugʻilganlar
Bokschilar
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Qashqadaryoda tugʻilganlar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Beshkent

Beshkent — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyati Qarshi tumanidagi shahar. 1977-yilda shahar maqomini olgan. 1964-yildan eʼtiboran qarshi tumani markazi hisoblangan. 1926-yildan Beshkent tumani markazi boʻlgan.

Etimologiyasi 
Mahalliy yerlik aholi besh kas (kas bu yerda odam, inson maʼnosida) birikmasini besh aka-ukalar qishloqchani tashkil etgan deb izohlashadi. Shuningdek, bir necha qishloq va mahallar yigʻindisi shaklida ham eʼtirof etiladi. Shahar nomi tarkibida besh soʻzi asli turkiycha soʻz hisoblanadi, forschada besh koʻp, ortiq, ziyod maʼnolarida qoʻllanadi.

Somoniy, Yoqut al-Hamaviy asarlarida Fijkant, Fijakent nomlari tilga olinaddi. XVI asr vaqf hujjatlarida bu nom Vijkat, Bijkat, Bejkat shaklida talqin etiladi. Nomning tovush tartibi oʻzgarib, boshlangʻich boʻgʻin fij — vij — bij — besh tarzida shakllangan. Yerlik aholi nomni oʻz tiliga moslab olgan. Shuningdek, ayrim hududlarda besh shakli emas pesh yoki pish shakli saqlangan.

Shahar nomining keyingi boʻgʻinidagi kent soʻzi qadimiy eron tiliga xos boʻlib, qoʻrgʻon, qishloq yoki qoʻrgʻonlar yigʻindisi maʼnosini anglatgan. Lekin bu oʻrinda kat soʻzi qadimiyroqdir. Yaʼni shahar nomi aslida Beshakat boʻlishi ham mumkin. Kent soʻzi bilan joy nomlarini atash asosan turkiy tilli xalqlar orasida keng tarqalgan. XVI asrning ikkinchi yarmiga kelib shahar nomidagi kat qoʻshimchasi kentga oʻzgarib ketgan. Qishloq Naxshabning quyi janubiy qismida joylashgan. Nom tarkibidagi fij — vij — bij — pish — vish — bish — besh soʻzi quyi qismi, adogʻi maʼnosini ham bergan. Shunga koʻra, Beshkent quyi qishloq degan maʼnoni anglatgan.

Oʻxshash nomlar 
Qashqadaryo viloyati Kattaqoʻrgʻon tumanida Beshkent qishlogʻi bor. Shuningdek, Qirgʻiziston va Tojikiston respublikalarida ham Beshkent nomli qishloqlar bor.

Joylashuvi 
Shahar Beshkent tumanning shimoli-sharqiy qismida joylashgan. Viloyat markazi va yaqin temir yoʻl stansiyasi joylashgan Qarshi shahrigacha 7 km lik masofa bor.

Aholisi 
Aholisi 15,8 ming kishi (2005-yil).

2016-yil 1-yanvardagi aholini roʻyhatga olish maʼlumotlariga koʻra Beshkent shahrida 18,9 ming kishi yashashi qayd etilgan.

Sanoati 
Xoʻjaliklari va aholisi Beshkent kanalidan suv oladi. Shaharda paxta tozalash zavodi, non kombinati, 5 qoʻshma korxona (shu jumladan, Oʻzbekiston — Rossiya, Oʻzbekiston — Pokiston qoʻshma korxonalari) faoliyat koʻrsatadi. Shuningdek, Qarshi choʻlini oʻzlashtirish bilan shugʻullanuvchi bir qancha korxona va muassasalar ham faoliyat yuritadi. Shaharcha hududida 4 ta umumiy taʼlim maktabi (3,9 ming oʻquvchi), 1 ta litsey (237 oʻquvchi), 1 kasb-hunar kolleji (627 oʻquvchi) mavjud. 11 ta sport inshooti, 32 ta jismoniy tarbiya va sport jamoalari faoliyat koʻrsatadi. 2 ta kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi, kasalxona, 3 ta poliklinika aholiga xizmat koʻrsatadi.

Adabiyotlar

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Qarshi tumani
Bobo Boboyev

Boboyev Bobo (1949, Kasbi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Qarshi pedagogika institutini tugatgan (1974). 1979-yildan Kasbi tumanidagi 2-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1949-yilda tugʻilganlar
Salomat Boboxonov

Salomat Boboxonov (1930.18.3, Shoʻrchi tumani, Surxondaryo viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Buxoro oʻqituvchilar institutini tugatgan (1954). Boboxonov Shoʻrchi tumanidagi 10-maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi (1954—1957; 1963—1986-yillarda oʻquv boʻlimi mudiri), 28-maktabda oʻquv boʻlimi mudiri (1957—1960), 52-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisy (1960-1963). 1986-2003-yillarda Shoʻrchi tumanidagi 42-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1930-yilda tugʻilganlar
18-martda tugʻilganlar
Surxondaryoda tugʻilganlar
Zulayho Boyxonova

Zulayho Boyxonova (28-aprel, 1964-yil, Namangan viloyati, Uychi tumani) — aktrisa, xonanda (lirik soprano). O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist (1996), Oʻzbekiston xalq artisti (2003).

Biografiya 
Boyxonova Zulayho Muhammadovna 28-aprel 1964-yil Namangan viloyati Uychi tumanida tavallud topgan. 1980-yil maktabni tugatib, 1981-yil Mannon Uyg‘ur nomidagi Toshkent davlat san’at institutining musiqali drama fakultetiga o‘qishga kirdi. 1986-yil oliygohni bitirib, “Muqimiy” nomidagi o‘zbek davlat musiqa va drama teatriga ishga kiradi. Teatr san‘atidagi xizmatlari va takrorlanmas ijodi uchun 1996-yil O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist unvoniga, 2003-yil esa O‘zbekiston xalq artisti unvoniga ega bo‘ldi. 2005-yilda Zulayho Boyxonova Madaniyat va sport vazirligi tomonidan “Sahnamiz farishtasi” nomi bilan taqdirlandi.

Xonanda hozirgi kunda ustozi O‘zbekiston xalq artisti Abduhoshim Ismoilov boshchiligida “Ofarin” ansamblining xonandasi bo‘lib ishlaydi.

Ijodiy faoliyati 
Nurxon (Komil Yashin, To‘xtasin Jalilov, "Nurxon") — uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Keyinchalik Zulayho Boyxonova teatrda sahnalashtirilgan deyarli barcha spektakllarda bosh rollarni ijro etib tanildi:

 Zulayho (Ramz Bobojon, F.Olimov, "Yusuf va Zulayho");
 Nodirabegim (T.Toʻla, F.Olimov, "Nodirabegim");
 Barchinoy (U.Azim, B.Lutfullayev, "Quduq tubidagi faryod");
 Oyjamol (R.Maʼdiyev, B.Lutfullayev, "Taqdir");
 Umida (R.Maʼdiyev, F.Olimov, "Devona")
 Shirin (Xurshid, Yunus Rajabiy, "Farhod va Shirin") va boshqa boshqalar.

Xonanda sifatida ijro etgan ashula va qo‘shiqlari: 

 "Samarqand Ushshogʻi";
 "Fargʻona tong otguncha",;
 "Gar sogʻinsam";
 "Boylandilar";
 "Oʻzga yor yoʻqdir";
 "Kechalar";
 "Unutma";
 "Ovoramiz";
 "Holat";
 "Tushimda koʻrsam edi";
 "Sogʻindim";
 "Yo Rab";
 "Ey doʻst";
 "Salomatlik kerak";
 "Ey koʻngil";
 "Alla";
 "Ehtiyoj";
 "Shahloga tushdi";
 "Bibixonim";
 "Hanuz".

U shuningdek, telenovella ("Izhor"da Zulayho), videofilm ("Yusuf va Zulayho"da Zulayho, "Koʻngil koʻchalari"da Unsin, "Qirq togʻoraning qirq nogʻorasi"da Bonu va boshqalar)larda ham suratga tushgan.

Oʻzbekiston xalq artistlari

Xonandalar
1964-yilda tugʻilganlar
28-aprelda tugʻilganlar
Namanganda tugʻilganlar
Asra Boliyev

Asra Boliyev (1940.16.12, Nurota tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1967). 1967-yildan Nurota tumanidagi 17-maktabda kimyobiol. oʻqituvchisi, maktab direktori oʻrinbosari, 1975-yildan Qoʻshrabod tumanidagi 17-maktab direktori, 1989-yildan Qoʻshrabod tuman xalq taʼlimi boʻlimida mstodika kabinsti mudiri, 2000—2003-yillarda Qoʻshrabod gumanidagi 27-maktabda biol. oʻqituvchisi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1940-yilda tugʻilganlar
16-dekabrda tugʻilganlar
Nurota tumanida tugʻilganlar
Boriy (unsur)

BORIY (lotincha Vopshp). VN — Mendeleyev davriy sistemasining VII guru-higa mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 107. Barqaror nuklidlari yoʻq, massa soni 261 va 262 ga teng boʻlgan 2 ta izotopi maʼlum. Eng uzoq mavjud boʻluvchi nuklidi 62V[T|/2= 1 1,8 mk sek, boshqa maʼlumotlarga koʻra (I— 2)-10’ sek]. Oksidlanish darajasi +3 dan +7 gacha; baholangan maʼlumotlarga koʻra VN^’ ionining radiusi 0,083 nm. Ogʻirlik miqdorida olinmagan, uning xossalari oʻrganilmagan. Kimyoviy xossalariga koʻra Boriy (unsur) Ke (reniy)ning analogi boʻlishi kerak (nazariy hisoblar). VN°/ Vp5+ning standart elektron potensiali — 0,1V (hisoblab topilgan). Boriy (unsur) izotoplari V1 (vismut) izotoplarini 54Sg (xrom) ionlari bilan siklotronda nurlantirish (bombardirovka qilish) yoʻli bilan sintez qilinadi. Boriy (unsur)ni olish borasidagi ilk tajribalar 1976-yilda SSSRda Yu.Boriy (unsur)Oganesyan rahbarligida oʻtkazilgan. 262VN va 26|VN ning yadroviy xossalari toʻgʻrisidagi birinchi ishonchli maʼlumotlar tegishlicha 1981 va 1989-yillarda Germaniyada olingan. 1997-yilda IYUPAK elementni boriy (Boriy (unsur)Bor sharafiga) deb tasdikdadi.

 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Nazira Botirova

Nazira Botirova (1948.4.9, Shovot tumani) — Oʻzbekiston Respubdikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Xorazm pedogogika institutini tugatgan (1970). Biologiya va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish asoslari fani oʻqituvchisi. 1970-yildan Shovot tumanidagi 5-, 1973—83 va 1991-93 yillarda 32-maktabda maktab direktori oʻrinbosari, 1983—87 yillarda va 1993-yildan 32-maktab, 1987-yildan 42-maktab direktori.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1948-yilda tugʻilganlar
4-oktyabrda tugʻilganlar
Jamoliddin Boʻronov

Jamoliddin Boʻronov (1933.10.9, Shahrixon tumani) — tilshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989). Filol. fanlari doktori (1981), professor (1983). Andijon ped. bilim yurtini (1952), Toshkent chet tillar pedagogika institutini (1956) tugatgan. Shu institutda oʻqituvchi (1956 — 57), katta oʻqituvchi, dekan oʻrinbosari (1961—62), dotsent, kafedra mudiri (1962—68; 1970-84), rektori (1984—1992-yil 15-may). 1992-2002-yillar Oʻzbekiston jahon tillari universiteti rektori. 2002-yildan shu universitetning tillar tipologiyasi, germanistika va ingliz tili tarixi kafedrasi mudiri. Buning asosiy ilmiy ishlari ger-man va turkiy tillarning diaxronik hamda sinxronik rivojidagi oʻziga xoyeliklarni tipologik tahlil qilishga, german va turkiy tillar leksikografiyasi masalalariga bagishlangan. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

Manbalar 
 Ipglich va uchbek tillari qiyosiy gram-matikasi (Nachariy kurs), T., 1973 (hamkorlikda).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1933-yilda tugʻilganlar
10-sentyabrda tugʻilganlar
Abdoulaye Wade

VAD (Uade) Abdullay (1926-yil 29-may, senegaliipg Sen-Lui shahri) – Senegal davlat arbobi. Senegaldagi Sebikotan shaharchasida federal maktabini tugatgan (1947-yilda). Fransiyadagi Bechapson, Dijon, Grenobl universitetlarida oliy taʼlim olgan. Iqtisodiyot va davlag huquqi, 1955–1957–yillar Bechanzon advokatlar kollegiyasida boʻlgan. 1960-yildan Dakar universitetida dotsent. 1967-yildan Bostop (AQSH) universitetida tajriba orttirgan, soʻng, Fransiya oʻquv yurtlarida, jumladan Sorbonne Universiteti oʻqituvchisi, 1970-yildan boshlab Dakar universitetida fakultet dekani, 1974-yildan Senegal parlamenti deputati, Senegal demokratik partiyasi taʼsischisi, bosh kotibi, Xalqaro Liberal partiya (Buyuk Britaniya, Lopdop) vitse-prezidenti. 1991-yildan boshlab Senegal Respublikasi davlat vaziri, 1995-yildan Senegal Respublikasi vaziri, 2000-yilda Senegal prezidenti. Iqtisodiyot va huquq boʻyicha bir qancha ilmiy asarlar muallifi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar