yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Soparnik

Soparnik (Cro - bu shveytsariya mongoldi(yapqoqli lavlagi) bilan toʻldirilgan mazali Xorvatiya pirogi. Boshqa nomlari — soparnjak, zeljanik yoki uljenjak. Bu Split va Omiš oʻrtasidagi Politsning Dalmatiya mintaqasidagi eng mashhur taomidir. Bu taom dastlab sovuq mavsumda eski va shirinroq mangold mavjud boʻlganda tayyorlangan.

Bu topilishi mushkul boʻlmagan mahalliy ingredientlardan tayyorlanadigan juda oddiy taom.Eng oddiy xamirning ikki qatlami orasiga piyoz, petrushka bilan lavlagi-mongold solib pishiriladi. Koʻpgina mahalliy variantlar orasida yongʻoq, quritilgan mevalar yoki karamel solinadigan desert koʻrinishidagilari ham uchraydi. 2016-yilda Yevropa Komissiyasi geografik kelib chiqishi maʼlum boʻlgan Soparnikni Xorvatiyaning nomoddiy milliy merosi roʻyxatiga kiritdi.

Tarixi 
Aytishlaricha, retseptning kelib chiqishi Usmonlilar imperiyasi (XV-XIX asrlar) davriga toʻgʻri kelar ekan. Mintaqa mazkur taomni rimliklar Italiyaga olib kelgan italyan pitsasining prototipi deb hisoblashadi. Bu taom goʻshtsiz tayyorlanadigan va muhtojlar taomi sifatida keng tarqalgan. Bugungi kunda u milliy madaniyat namunasi sifatida bozorlar va restoranlarda, shuningdek, tadbirlar va festivallarda tobora koʻproq sotilmoqda. 2005-yildan beri (2003) Dugi Rat munitsipalitetida soparniklarning maxsus festivali oʻtkaziladi. „Polits soparniklarii“ (Udruga 'Poljički soparnik) deb nomlangan jamiyat ham mavjud. Xorvatiya Madaniyat vazirligi hamjamiyat bilan hamkorlikda Soparnikni Xorvatiyaning nomoddiy madaniy merosi deb eʼlon qildi.

Tayyorlanishi 
Mongold yaproqlar suv bilan yuvilib, yaxshilab quritiladi. Buning uchun ularni yoyib, ustidan biroz un sepib, bir kechaga qoldirish mumkin. Mongoldni bandidan tozalab, somon shaklida toʻgʻrash mumkin. Keyin esa toʻgʻralgan piyoz, petrushka zaytun moyi va tuz aralashtiriladi. Xamiri yetarlicha un, tuz, zaytun moyi va suv bilan tayyorlanadi. U ikkita teng qismga boʻlinadi va bir muddat tindiriladi. Birinchi qism doira shaklida juda yupqa qilib (2 dan 3 millimetrgacha) yoyiladi. Ustidan bir tekisda qiyma solinadi, chekkalaridan biroz boʻsh joy qoldiriladi. Ustiga ikkinchi qavat xamir yopib, chetlarini burab chiqiladi. Anʼanaga koʻra, soparnikni komin deb ataladigan qizib turgan pech pishiriladi va ustiga koʻmir sepiladi. Yuqori qatlam qaynayotgan qiymaning bugʻidan shishib ketganda, uni bir necha marta teshish kerak. Pirogni qiyma qaynagunicha taxminan 15-20 daqiqa davomida pishirish kerak (duxovkada 200 °C haroratda). Shundan soʻng pirogning yuzasi ishqalanganda (yoki xamir jigarrang boʻlib) kamindan shitirlagan ovoz chiqa boshlaydi. Vanihoyat taom pechdan olinib, koʻmirdan tozalanadi. Sovutilgach, ustidan zaytun moyi surtilib, mayda toʻgʻralgan sarimsoq sepiladi. Dasturxonga odatda romb shaklida boʻlaklarga boʻlib tortiladi.

Manbalar

Manbalar 

 
 

 
 Pirog
 Xorvatiya oshxona
Bauzi

Bauzi () — Indoneziyaning Papua (sobiq Irian Jaya) provinsiyasi shimoli-gʻarbida yashovchi papua qabilasi. Turli manbalarga koʻra ularning soni 1500, 2000 va 2200 kishi deb taxmin qilinadi.

Joylashtirilishi 
Bauzi xalqining tarqalish maydoni Mamberamo viloyatining shimoliy va markaziy qismlarida Papua provinsiyasining shimoli-gʻarbiy qismidagi Mamberamo daryosining gʻarbiy qismi va qirgʻoqlari oʻrtasida joylashgan. Ular Vakaid, Noyadi, Danau Bira, Solom, Kustara, Neao, Itaba qishloqlariga egalik qiladilar.

Hayot tarzi 
Bauzi xalqining asosiy kasbi ovchilik va terimchilikdir. 1980-yillarda qabila kashf etilganidan beri missionerlar Bauzi tsivilizatsiyasiga olib kirishga yordam berishdi. Ushbu ishning natijasi ibodat joyi sifatida ishlatilgan cherkov, shuningdek, Bauzi qabilasiga ijtimoiy xizmat koʻrsatish zali qurilishi boʻldi. Qabilalar jangi endi Bauzi madaniyatining muhim qismi emas.

Din 
Oʻtmishda Bauzi xalqi animi kultlari, tabiat va ruh kuchlariga boʻlgan eʼtiqodlarga amal qilgan. Hozirgi davrda bausiylarning 65% nasroniylikni qabul qilgan. Ulardan 10 % evangelistlar.

Til 
Bauzi bir xil tilda gaplashadi. Soʻnggi yillarda tilshunoslar tilni oʻrganib, turli adabiyotlarni, jumladan Injilni bauzi tiliga tarjima qilishmoqda.

Manbalar 

Indoneziya xalqlari
 Papuanlar
Uadj-ver

Uadj-ver (egip. W3ḏ-wr – „katta yashil“) – qadimgi Misr mifologiyasida unumdorlik xudosi edi.

Rasm 
Baʼzan u ikki oyoqli jonzot yoki Anx va nonni olib yuruvchi shaxs sifatida tasvirlangan. Bundan tashqari, u homilador yoki katta qorinli odam sifatida tasvirlangan, misrliklar buni Nil deltasi suvlarining boyligi va unumdorligi bilan bogʻlashgan.

Mifologiya 
Uadj – ver Oʻrta yer dengizi yoki Nil deltasining eng yirik koʻllarini ifodalaydi. Uadj-ver haqidagi birinchi eslatma Abidosdagi Sahur V sulolapiramidasining dafn marosimidagi yozuvlarida uchraydi. Bu yerda u Xudo Hapiga oʻxshaydi, lekin butun tanasi suv toʻlqinlari bilan qoplangan. Bundan tashqari, Xudo keyinchalik – Fir’avn Ramses III (QV55) Amonherhopshef XX sulolasining oʻgʻli qabrida paydo boʻladi.

Yana qarang 

 Hapi
 rohiba
 Ptah

Manbalar

Adabiyotlar 
 Michael Jordan, Encyclopedia of Gods, Kyle Cathie Limited, 2002.
 Y. Duhoux, Des Minoens en Égypte ? Keftiou et les " îles au milieu du Grand Vert ", Institut orientaliste de Louvain, 352 p. (ISBN 978-90-429-1261-8).

Havolalar 

 touregypt.net Wadj Wer)
 egyptian-gods.info Wadj-Wer)
Misr xudolari
Nil deltasi
Badjo

Badjo, Bajao (shuningdek, Bajau) — Malayziya, Indoneziya va Filippinda yashovchi etnik guruh — yaqin atrofdagi mahalliy xalqlar va qabilalarning bir-biriga bogʻlangan bir nechta guruhlari. Ular koʻpincha „dengiz loʻlilari“ deb ataladi, chunki ular koʻchmanchi dengizchi xalqdir. Vaqt oʻtishi bilan Badjo xalqi quruqlikka koʻchishga intilishadi. Biroq, baʼzi hududlarda oilalar jamoalari hali ham dengizda, ichimlik suvi va elektr energiyasisiz koʻchmanchi hayot kechiradilar va faqat oʻliklarini dafn etish uchun qirgʻoqqa quradilar.

Umumiy aholisi: 700 mingga yaqin (Filippinda 470 ming, Indoneziyada 152 ming, Malayziyada 62,3 ming, Bruneyda 11 ming).

Asosiy guruhlarga quyidagilar kiradi:

 Orang-lautlar, orang-mantoklar, orang-baroklar, orang-sekahlar, orang-rayatlar, orang-kualalar — Malakka boʻgʻozining ikkala qirgʻogʻida (Kepulauan-Riau, Banka, Belitung, Bunguran, Anambas, yirik boʻgʻozlarda) Sumatra daryolari;
 Jakun;
 Aslida badjo yoki sama — Kalimantanning gʻarbiy va shimoliy qirgʻoqlaridagi orollardagi daryolar ogʻzida, shimoliy va sharqiy Sulavesi, Flores, Adonara, Sumbava, Babar, Bachan, Ob orollari, Sulu arxipelagidagi qirgʻoqlarda, Sabah (kuwangning oʻzi).

Bajo (Bajao) tillari va avstroneziya oilasining Gʻarbiy Avstroneziya guruhining dialektlarida soʻzlashadi.

Avstraliyadagi Arnhem Land yarim orolining aborigen xalqi afsonalarida tilga olingan afsonaviy Bayjini xalqi Avstraliyaning shimoliy qirgʻoqlariga tashrif buyurgan Bajo dengiz loʻlilari boʻlgan degan faraz mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Андрианов Б. В. Хехе // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.
Malayziya xalqlari
 Filippin Xalqlari
Indoneziya xalqlari
Bruney xalqlari
Alp shoxi

Alp shoxi (alp shoxi, ) — yogʻochdan yasalgan bas-tenor registrli puflama cholgʻu asbobi.

Uzunligi 5 metrga yetadigan asbob, faqat tabiiy miqyosdagi tovushlarni chiqarishga qodir. Oqqaragʻaydan yasaladi. Daraxt mukammal tekis, novdalarsiz, diametri bir uchida etti santimetr va boshqa uchida-uch boʻlishi kerak. Poyasi quriganida, ular teshikning diametrini asta-sekin qisqartirib, pastki yoʻgʻon qismidan boshlab oʻyishni boshlaydilar. Voronkasimon kengaygan joyi alohida kesiladi va tepasiga yopishtiriladi. Qadimda mundshtuk truba bilan bir butun edi. Zamonaviy asboblarda olib qoʻyiladigan mundshtuklardan foydalaniladi.

Shoxning tovush diapazoni tabiiy truba ovozi bilan taxminan bir xil. Tovushlar aniq va toza, fa bundan mustasno, bu deyarli ga-diez tovushiga oʻxshaydi (11-garmonik). Ushbu nota markaziy Shveysariya yodlerlarining qoʻshiqlarida doimiy ravishda eshitiladi. Mutaxassislarning fikriga koʻra, Alp choʻponlarining mashhur falsetto yodl-kuylash va boshqa qoʻshiqlari aynan shox asbobidan kelib chiqqan.

Koʻpincha alp gornlari folklor guruhlari tomonidan, shuningdek, turli shoularda qoʻllanadi. Shu bilan birga, alp shoxi uchun akademik musiqaning kichik repertuari ham mavjud — xususan, Leopold Motsartning alp shoxi va torlari uchun Pastoral simfoniyasi (1755) va Ferens Farkasning alp shoxi va torlari uchun Concertino rustico (1977), shuningdek, Shveysariya bastakorlarining bir qator asarlari (xususan, Jan Detviler va Karl Ryutti), zamonaviy ijrochilar Jozsef Molnar va Mattias Kofmel uchun yozilgan.

Alp shoxi tarixi 
Asbobning tarixi uzoq oʻtmishga borib taqaladi. Qadimda uning kuchli ovozi bilan vodiylar aholisini xavf haqida, dushmanning yaqinlashib kelayotgani haqida ogohlantirganlar; Buning tasdigʻi Sharqiy Shveysariyadagi Graubyunden kantonidagi Flimzershteyn alp oʻtloqidagi choʻpon haqidagi goʻzal va qaygʻuli afsonadir. Bu hududdagi togʻlar asosan tikligi bilan ajralib turadi. Tik qoyalarning hamma yerida qizgʻish temir oksidi ajralib chiqishini koʻrish mumkin. Choʻpon mahalliy Belmont qal’asi yaqinidagi baland qoya ustida turardi va toʻsatdan qurollangan jangchilarning katta otryadini payqaydi: vodiy aholisining azaliy dushmani — qoʻshni hukmdor graf de Montfont koʻrindi. Qoʻrgʻonning darvozasi yopilgunicha, choʻpon alp shoxini chaldi. Ammo u shunday kuch bilan pufladiki, oʻpkasi yorilib ketdi va choʻpon qoyadan yiqilib oʻldi…

Alp shoxining uzoq davom etadigan ohanglari Shveysariya togʻlari aholisi uchun yoqimli va azizdir. Ular shu ohanglar ostida toʻy bazmlarini oʻtkazishardi va bayramlarda zavqlanishardi, dushmanlar bilan jang qilishardi, yaqinlarini dafn etishardi.

Taniqli gornchilar 

 Arkadiy Shilkloper

Manbalar

Havolalar  
 Радио свобода
 статья «Эхо Альп»
Puflama asboblar
yog'och shamol musiqa asboblari
Vongozero, Kareliyadagi koʻl

Vongozero — Kareliya Respublikasining Suoyarv rayoni Porosozero qishloq aholi punkti hududidagi koʻl. Manbalarda qayd etilgan boshqa nomlari: Vonger, Gutkinskoye, Volhilampi. U Finlandiya chegarasidan 20 km uzoqlikda joylashgan.

Umumiy maʼlumotlar 
Koʻlning maydoni 21,6 km², suv havzasi maydoni 236 km². Dengiz sathidan 177,8 m balandlikda joylashgan.

Kelib chiqishi havzasi muzlik-tektonik.

Koʻlning shakli uzunchoq, janubi-sharqdan shimoli-gʻarbga choʻzilgan, undagi orollar ham shu yoʻnalishda choʻzilgan. Koʻl qirgʻoqlari qoyali-qumli, qisman botqoq uchraydi.

Janubi-gʻarbiy tomondan koʻl Savijarvi koʻli bilan kanal orqali bogʻlangan, shimoli-gʻarbdan Tulos koʻlidan daryo oqib oʻtadi. Shimoli-gʻarbiy tarafida koʻl Luboyarvi koʻli bilan keng kanal bilan bogʻlangan, kanalni qishki avtoyoʻl kesib oʻtadi.

Koʻlning janubi-sharqiy tomonidan oqib oʻtadigan va Myarat koʻliga oʻtadigan qisqa kanaldan suv oqib chiqadi, u yerdan suvlar Cheba daryosiga boradi.

Koʻlda umumiy maydoni 0,68 km² boʻlgan oʻndan ortiq orol mavjud, ammo ularning soni suv sathiga qarab oʻzgarishi mumkin.

Choʻrtan, olabugʻa, oq baliq, ryapushka, qizilkoʻz, burbot, yelimbaliqlar yashaydi.

Davlat suv reyestridagi suv obyektining kodi — 01040100211102000017630.

Madaniyatda 
Koʻl Yana Vagnerning „Vongozero“  (2011) romani va unga asoslangan „Epidemiya“ (2019) teleserialidagi asosiy voqealar joyi hisoblanadi.

Yana qarang 

 Kareliya koʻllari

Manbalar 

 Royknavolotskiy Havzasi
Suvayarv tumanining ko'llari
Rossiya koʻllari
Kavarlar

Kavarlar — keltoligur xalqi yoki, ehtimol, Galliyaning janubi-sharqida yashagan xalqlar konfederatsiyasi. Strabon ularning hududi Rona va Iser daryolarining qoʻshilish joyidan Kabalyon shahrigacha (Druentiya daryosi yaqinida) joylashganligini yozgan. Endi bu yerda Oranj va Avignon shaharlari, Valence. Bugungi Cavaillon yaqinida (Vaucluse yilda) ular bir oppid edi.

Nomining kelib chiqishi 

Taxminlarga koʻra, „kadavr“ soʻzi galli tilidan kelib chiqqan va „qahramonlar“ yoki „gʻoliblar“ degan maʼnoni anglatadi. Ehtimol, bu qadimgi irlandiyalik "caur" („qahramon“, „gʻolib jangchi“) soʻzidan olingan boʻlib, u, oʻz navbatida, gaulish cawr („buyuk qahramon“) dan kelib chiqqan.

Tarixi 

Strabonga koʻra, kavarlar Rimning ittifoqchilari edi. I-asrda ular Iser daryosigacha choʻzilgan hududga ega boʻlgan. Kovaralar oʻz ichiga Segoveyon va balki Izer xalqlarini ham olgan.

Katta ehtimol bilan, Kavarlar Dyuransni oʻtish joyi orqali kesib oʻtib, Tricastenaga joylashdilar. Daryo yaqinida, Novskoe qabristonining yonida, 1849-yilda yirtqich hayvonning haykalchasi topilgan, ehtimol Kavarlar tomonidan yaratilgan. Tarask haykalchasi miloddan avvalgi 50-yilga toʻgʻri keladi.

Kavarlar janubda saliy qabilalari, shimolda Vocontii va Albici qabilalari bilan chegaradosh edi.

Solasno Pliniy Kavarlar yerlarida rimliklar ikkinchi legion askarlarini joylashtirdilar. Va Avennium (keyinchalik Avignon) shahriga lotin huquqi berildi.

Arxeologik qazilmalar 

Kavarlarga tegishli ob’ektlar orasida "Novskiy Tarasque" deb ataladigan buyum — ajdahoning antropomorfik haykalchasi. Hozir u Calvet Museum muzeyida saqlanib qolgan.

Adabiyotlar 
 Эмиль Тевено. История галлов

Manbalar 

Celtic Gallia
Gaul Qabilalari
Biometrik qulf

Biometrik qulf — biometrik autentifikatsiyaga asoslangan elektron qulf boʻlib, yaʼni barmoq izlari kabi biometrik parametrlar bilan shaxsni tasdiqlash imkonini beradi.

Biometrik qulflar yangi texnologiyalarni faol joriy etayotgan mamlakatlarda, birinchi navbatda, Janubiy Koreyada keng tarqalgan. Barmoq izi qulflarining yetakchi ishlab chiqaruvchilari qatorida Janubiy Koreyaning Samsung va iRevo (Gateman brendi) bor, ularni 2007-yilda finlandiyalik Assa Abloy sotib olgan.

Biometrik parametrlar 
Autentifikatsiya (shaxsni tasdiqlash) uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan juda koʻp biometrik parametrlar mavjud, ularning orasida eng keng tarqalganlari:

 Barmoq izlari;
 Koʻzning rangdor pardasi;
 Koʻzning toʻr pardasi;
 Koʻzning old qismidagi tomirlarning tasviri;
 Ovoz.

Autentifikatsiyaning eng keng tarqalgan usuli — barmoq izlari; aksariyat biometrik qulflarning ishi ularni tanib olishga asoslangan.

Autentifikatsiya mexanizmi 
Biometrik qulf mexanizmining konseptual xususiyati shundaki, unda avtomatik ravishda kichik xatolik ehtimoli mavjud.

Kodli qulf foydalanuvchi kiritgan kodni uning xotirasida saqlangan kod bilan taqqoslaydi va bu ikki (odatda kichik) belgilar ketma-ketligi mos kelganda platformaga kirish imkonini beradi, yoki mos kelmasa, foydalanuvchi platfromaga kira olmaydi. Kalitli anʼanaviy qulf ham xuddi shu tarzda ishlaydi, bu yerda utentifikatsiya mexanizmisilindr yoki disk joylashuvining  nisbatan oddiy kombinatsiyasi ishlatiladi.

Ulardan farqli oʻlaroq, biometrik qulf murakkab tuzilmalarni tahlil qiladi. Shuning uchun, biometrik qulf kamdan-kam hollarda toʻgʻri kalitni qabul qilmasligi mumkin (toʻgʻri barmoq izi taqdim etilganda ochilmaydi) yoki notoʻgʻri kalitni qabul qilishi mumkin (boshqa odamning barmoq izi taqdim etilganda ochiladi).

Biometrik qulf tahlil sifatini baholash uchun maxsus parametrlar qoʻllanadi:

 SRD (soxta rad darajasi) qulfning kerakli kalit taqdim etilganda, yaʼni egasining oʻzi oldida ochilmasligi ehtimolini koʻrsatadi.
 SQD (Soxta Qabul Darajasi) boshqa bir kalit taqdim etilganda qulfning ochilishi ehtimolligini koʻrsatadi.

Xato ehtimoli odatda foizning bir qismini tashkil qiladi, bundan tashqari, SRD odatda SDQdan yuqori boʻladi, yaʼni biometrik qulf, agar shubha tugʻilsa, begona odamlarga ruxsat berishdan koʻra egasiga ochilmasligini afzal koʻradi. Bu esa biometrik qulflarni yetarlicha ishonchli qiladi. Mashhur Samsung qulflarining xato darajasi SRD 0,01% va SQD 0,001% ni tashkil qiladi. Qulfning murakkabligini oshirish SQDni pasaytiradi va shu bilan birga SRDni oshiradi, chunki keskin qoidalarga muvofiq ishlaydigan qulf koʻpincha hatto oʻz egasiga ham kirish imkonini bermaydi. Misol uchun, Gateman qulflarining SQD koʻrsatkichi 0,0000014% va SRD 2,1%ni tashkil qiladi.

Manbalar 

qulflar (qurilmalar)
Bney-Efrayim

Bney-Efraim („Efrayim bolalari“, shuningdek: Telugu yahudiylari, ular telugu tilida gaplashadi) — Andxra-Pradesh shtatining Guntur tumanidagi Kota Reddi Palem qishlogʻida, Hindiston, Krishna daryosining deltasi yaqinida yashovchi kichik jamoa. Ular Isroilning yoʻqolgan qabilalaridan biri boʻlgan Efraim qabilasining avlodlari ekanliklarini takidshadi. 1980-yildan beri yahudiylik amalda.

Tarix 
Bney Efraim, Efraim qabilasidan kelib chiqqan va ular Isroildan Fors, Afgʻoniston, Tibet va Xitoyda 1600-yil oldin sayohat qilgan va ming yillar oldin Janubiy Hindistonga kelgan deb takidlaydi. Ularning tarixi Afgʻon yahudiylari, fors yahudiylari, Bney Isroilliklar, Shimoliy-Sharqiy Hindistondagi Mizoram va Manipur Shtatlaridagi Bne Menashe tarixiga oʻxshaydi, ular 2005-yilda Isroilning bosh Rabbi tomonidan tan olingan.

Oʻrta asrlarda ular fermalarda ishlaganlar. Ular yahudiylikni tan oldilar va XIX asrning boshlarida Baptist missionerlarning taʼsiri ostida nasroniylikni qabul qildilar.

Jamiyatning asoschisi va rahbari Shamuel (Shamuel) Yakobi, sobiq xristian ruhoniysi hisoblangan. Shmuel 1980-yilda Quddusga kelib, yahudiylarning avlodlari ekanligiga ishonch hosil qildi.

1980-yillardan keyin 50 taga yaqin oilalar yahudiylikni oʻrganib, ibroniy tilini oʻrgandi va sinogoga qurdilar. Ular yahudiy bayramlarini nishonlaydilar va ibroniy tilidagi Tavrotni oʻqiydilar. Bugungi kunda ibroniy tili nafaqat liturgiyada, balki tirik til sifatida ham qoʻllanadi. Bosh Ravvinlikning ravvinlari jamoaga tashrif buyurib, ularning yahudiy urf-odatlarini oʻrganadilar.

Washington Times gazetasiga koʻra (2006),Koʻpchilik Bney Efrayim yahudiylari qashshoqlikdan qutulish uchun, 6 yillik qurgʻoqchilik va kam hosil tufayli 3000 ta dehqonni qarzga va oʻz joniga qasd qilishga olib kelgan Andxra-Pradesh mintaqasini tark etishga harakat qilmoqda deb oʻylaydi.Karnataka shahridan kelgan olim Chandra Sekhar Angadi telugu haqida gapiradi:Ular yahudiy dinini qabul qiladigan dunyodagi eng qashshoq yahudiylar qatoriga kiradi. Ular oʻzlarining yahudiy merosi va Isroil ravvinligi tomonidan tan olinishi haqida eshitishni xohlashadi, faqat bu mamlakatning pasportini olish uchun, qashshoqlik va ochlikdan uzoqda, ular yahudiylikni ancha yaxshi oʻrganishi mumkin.

Yana qarang 
 Andhra Pradesh
 Bney Menashe
 Hindiston yahudiylari

Adabiyotlar 
 Tudor Parfitt (2002), «The Lemba: An African Judaising Tribe», in Judaising Movements: Studies in the Margins of Judaism, edited by Parfitt, Tudor and Trevisan-Semi, E., London: Routledge Curzon.
 Shamuel Yacobi, THE CULTURAL HERMENEUTICS, an introduction to the cultural translation of the Hebrew Bible among the ancient nations of the Thalmulic Telugu Empire of India.

Manbalar

Havolalar 
 Francisco, Jason L., «Meet the Telugu Jews of India», Kulanu website
 Sussman, Bonita & Gerald., «India Journal», 2007, Kulanu website
 Indian Jews, Kulanu Website index.
 yahudiy etnoslari
 Hindistonda yahudiylik
yahudiylikda prozelitlar
Jag

Jag ( — „koʻza, idish“) — Gʻarbiy Afrikadan kelib chiqqan ibtidoiy arxaik cholgʻu asbobi. Bu tor boʻyinli idish boʻlib, folklor ansambllarida ritm uchun yoki ovoz tovushini kuchaytirish uchun rezonator sifatida qoʻllanadi. Koʻpincha bas asbobi sifatida ishlatiladi. Tuba tovushiga oʻxshash chuqur va baland tovush chiqarishga qodir.

Musiqachilar 

 Xemmi Nikson (1908-1984), amerikalik blyuz garmonikasi va jag ijrochisi. U koʻplab Slipi Jon Estes yozib olingan kuylarida hamroh sifatida tanilgan. Jag chalingan kuyga: Estesning Evropadagi Slipi Jon Estes albomidagi „I’m a Tearing Little Daddy“ va „You Oughtnʼt Do That“ (Delmark, 1965) larni misol qilib keltirish mumkin.
 Tommi Xoll (1923-yildan hozirgi kungacha) texaslik elektr koʻza musiqachisi. U Amerikaning „The 13th Floor Elevors“ psixikali rok guruhining asoschilaridan biri boʻlgan. Jagda chalingan kuyga misol qilib: The Psychedelic Sounds of the 13th Floor Elevators (1966) va Easter Everywhere (1967) albomlaridan „You’re gonna miss me“ va „Slip inside this house“larni olish mumkin.

Manbalar 

Puflama asboblar
Afrika musiqa asboblari
 shamol musiqa asboblari
Aerofonlar
Oy ritsari

Oy ritsari (), haqiqiy ismi - Mark Spektor () Marvel Comics komikslarida paydo boʻlgan Marc Spektor - super qahramon va sobiq yoʻllanma askar. Qahramon Marvel olamida mavjud va rassom Doug Moench va yozuvchi Don Perlin tomonidan yaratilgan. Oy ritsari personaji birinchi marta (1975-yil avgust) "Kurt boʻri" filmida 32-qismida paydo boʻldi. Qahramon jamoatchilik tomonidan iliq kutib olindi va tez orada oʻzining hikoyalarini, keyinroq esa oʻzining komikslar seriyasini oldi.

Nashr tarixi 
Qahramon birinchi marta Doug Moench yozgan va Don Perlin tomonidan chizilgan "Tungi boʻri" komiksi 32 hikoyasida (1975-yil avgust) bosh qahramonning dushmani sifatida paydo boʻlgan; uning ishtirokidagi hikoya davom etdi va 33-sonda tugaydi. Oy ritsari kitobxonlar orasida bir zumda mashhur boʻldi va oʻzining maxsus 28-29 hikoyalarida "Marvel Spotlight" jurnalida (1976-yil) yana qayta namoyish qilindi yozuvchi yana Doug Moench, rassom esa Don Perlin.

Televideniya 

 "Buyuk oʻrgimchak odam" animatsion serialida 4-mavsumda, 24-qismda paydo boʻlgan

Video o`yinlar 

 "Spider-Man: Web of Shadows" oʻyinida paydo boʻldi.
 "Lego Marvel Super Heroes" oʻyinida "Shocking Spending" darajasida uning belgisini topgandan keyin ochish mumkin.
 Mobil oʻyinlarda oʻynaladigan qahramon sifatida paydo boʻladi: Marvel Contest of Champions, Marvel Future revolution
 "Marvel Ultimate Alliance Gold Edition"da oʻynash mumkin boʻlgan qahramon.
 "Lego Marvel Avengers" filmidagi oʻynash mumkin boʻlgan qahramon.
 "Marvel Heroes" filmidagi oʻynash mumkin boʻlgan qahramon.
 "Lego Marvel Super Heroes 2" filmidagi oʻynash mumkin boʻlgan qahramon.

Havolalar 

 Marvel.com saytida Moon Knight
 Marvel.wikia.com saytida Moon Knight
 Comicvine.com saytida Moon Knight
Marvel Comics qahramonlari
Nefrit koʻllari

Urungach irmogʻi vodiysida ikkita koʻl bor (uygʻurcha kash — nefrit, Urung — nur, yaʼni “yorugʻlik yoki oq nefrit” degan maʼnoni anglatadi).Pastki qismi juda kichik, chiroyli firuza tusli, yuqori qismi esa katta ko'l. Suvi shunchalik tiniq va shaffof ko'lki, tubida har bir toshni ko'rishingiz mumkin. Tarixiy jihatdan, ko'l tabiiy to'g'on bo'lib xizmat qilgan toshning qulashi natijasida paydo bo'lgan.

Katta va kichik Urungach koʻllari oʻzining nefrit monand rangi bilan shu nomga loyiq koʻrilgan. Urungach qishlogʻidan uzoq boʻlmagan masofadagi Ugam-Chotqol qoʻriqxonasida suv omborlari joylashgan. Kichik koʻl hajmiga koʻra shunday atalgan. Katta koʻl hajm jihatidan anchayin katta va teparoqda joylashgan. Suvining zumrad sifat rangi qimmatbaho nefrit toshini eslatadi.

Baland togʻlar tufayli koʻllarga yetib borish noqulayliklar tugʻdirsa hamNefrit koʻllari va uni oʻrab turgan goʻzal tabiat bunga arziydi. Uning harorati taxminan5 darajani tashkil etadi. Sayohatchilarni koʻllarning taʼriflab boʻlmaydigan goʻzalligi hayratga soladi. Bu yerda ular tabiatning tafakkuridan zavqlanishadi, togʻdan oqib tushayotgan eng toza suv, koʻm-koʻk maysalar, tinchlik va osoyishtalik bu yerda hukmron. 

Neftit ko'llariga tashrif buyurish uchun eng yaxshi vaqt 15-maydan 15-iyungacha. Bu vaqtda Urungach eng to'laqonli hisoblanadi. Shundan so'ng, suv asta-sekin pastki ko'lni tark etadi va kuz-qishda u butunlay quriydi. Yuqori Urungachda yil davomida suv qoladi.

Manbalar 

 Nefrit 
Boʻstonliq tumani
Toshkent viloyati suv obyektlari
Oʻzbekiston koʻllar
Husniddin Norbekov

Husniddin Qilichboyevich Norbekov (tugʻ. 1987-yil 23-may, Navoiy viloyati, OʻzSSR) – oʻzbekistonlik para yengil atletikachi, disk va yadro uloqtirish bilan shugʻullanadi. Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2016-, 2020- va 2024-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari chempioni. Butunjahon yengil atletika boʻyicha uch karra jahon chempioni va yozgi Paraosiyo oʻyinlarining ikki karra chempioni sanaladi.

Tarjimai hol 
2008-yildan oʻzi oʻsgan Navoiy shahrida professional sport bilan shugʻullanishni boshlaydi. 2009-yildan Oʻzbekiston terma jamoasi safida xalqaro musobaqalarda ishtirok etgan. 2014-yilda Inchxon shahrida (Koreya Respublikasi) boʻlib oʻtgan yozgi Paraosiyo oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2015-yilda Dohada (Qatar) boʻlib oʻtgan yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida (XPT- xalqaro patent tasnifi) F37 toifasida disk uloqtirish boʻyicha oltin medal, yadro uloqtirishda esa bronza medali bilan taqdirlangan.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan yozgi Paralimpiya oʻyinlarida disk uloqtirish boʻyicha F37 toifasida oltin medalni qoʻlga kiritib, Olimpiya chempioni boʻldi. Yadro uloqtirish bahslarida u oʻz toifasida Paralimpiya oʻyinlarining bronza medalini olishga muvaffaq boʻldi. Ushbu yili Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Husniddin Norbekovga "Oʻzbekiston iftixori" unvonini berdi.

2017-yilda Londonda (Buyuk Britaniya) boʻlib oʻtgan yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida (XPT) disk uloqtirishda oltin medal, yadro uloqtirishda kumush medalni oldi. 2018-yilda Jakartada (Indoneziya) boʻlib oʻtgan yozgi Paraosiyo oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Dubayda (BAA) boʻlib oʻtgan yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida (IPC) yadroni 17,32 metr masofaga uloqtirib, oltin medal sohibi boʻldi va F37 toifasidagi musobaqada jahon rekordini oʻrnatdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida u F35 toifasida yadroni 16,13 metr masofaga irgʻitib, oltin medalni qoʻlga kiritib, ikki karra Paralimpiya chempioni boʻldi. Ayni shu yili Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Xusniddin Norbekovga „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi“ unvonini berdi.

2024-yilgi Parij Paralipiadasida yengil atletika musobaqasining yadro uloqtirish bahslarida 16.82 metr natija bilan paralimpiada rekordini oʻrnatib oltin medalni qoʻlga kiritdi, uchinchi bor Paralimpiya oʻyinlari gʻolibi boʻlgan ilk oʻzbekistonlik sportchiga aylandi.

Mukofotlari 
  
2024-yil 12-sentyabr kuni yengil atletika boʻyicha Oʻzbekiston milliy paralimpiya terma jamoasi aʼzosi boʻlmish Norbekov Xusniddin Fransiyaning Parij shahrida boʻlib oʻtgan XVII yozgi Paralimpiya oʻyinlarida terma jamoa safida muvaffaqiyatli qatnashib, uch karra paraolimpiya chempioni boʻlgani uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan „Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Kishilar
Yashayotgan insonlar
Oʻzbekiston para-yengil atletikachilari
Paralimpiya oʻyinlaridagi oʻzbekistonlik oltin medal sohiblari
Paralimpiada oʻyinlaridagi oʻzbekistonlik bronza medal sohiblari
SSSRda tugʻilganlar
Oʻzbekiston SSRda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Omakase

Omakase ( 任せる dan — „topshirish“) — „sizga ishonaman“ maʼnosini beruvchi yaponcha jumla.

Nutqda qoʻllanishi 
Ushbu ibora sushi restoranlariga tashrif buyuruvchilar tomonidan qoʻllanadi va mijoz sushi tanlashni oshpazning ixtiyoriga qoldirishini bildiradi. Oshpaz odatda yengilroq taomlardan boshlab, ogʻirroqlarigacha boʻlgan bir qator taomlarni taqdim etadi. Bu ibora faqatgina guruchli va xom baliqdan tayyorlangan sushiga tegishli emas. U gril, qaynatish yoki boshqa pishirish usullarini oʻz ichiga olgan boʻlishi mumkin.

Xususiyatlari 
Omakase uslubi uchun buyurtma bergan mijozlar oshpazdan taom tanlashga oʻzgacha yondashishi va tayyor ovqatning hayratlanarli boʻlishini kutishadi, bunday taomni sanʼat asari bilan taqqoslash mumkin. Omakase buyurtma qilish baʼzida qimor oʻyiniga aylanib ketadi, bunda mijoz eng yaxshi sifatga ega baliq tatib koʻradi va menyudan taom buyurtma qilgandan koʻra arzonroqqa tushadi.

Yana qarang 

 Sushi
 Kaiseki

Manbalar 

 Sushi
Yaponiya Madaniyati
Yaponiya oshxonasi
Pishirilgan olmalar

Pishirilgan olmalar ― olmadan tayyorlangan shirin yegulik. Bolalar taomnomasi va parhez uchun qoʻllanadi.

Olma urugʻlaridan tozalangan holatda patnisga terib, gaz pechida pishiriladi. Rus oshxonasida olmaning urugʻi olib tashlangan oʻrta qismiga shakar sepiladi, maydalangan yongʻoq, tuxum sarigʻi va shakar aralashmasi yoki murabbo bilan, Germaniyada apelsin murabbosi, sukatlar, mayiz va rom bilan toʻldiriladi. Pishirilgan olmalarning ustki qismiga shakar kukuniga sepiladi yoki shakarli sirop, asal, koʻpirtirilgan qaymoq, vanilli sous bilan bezatilgan holda maxsus kremanka idishlarida stolga tortiladi. Olma xamirga oʻrab pishirilishi ham mumkin. Pishirilgan olmalar asosiy taom sifatida qiyma bilan toʻldiriladi yoki taomga garnir sifatida shakarsiz holda qoʻshib beriladi.

Germaniyada shakar va dolchinli olmalar ( — „pishirilgan olma“) qishda, ayniqsa Rojdestvodan oldin juda ommalashib ketadi, ular Rojdestvo bozorlaridagi anʼanaviy shirinliklardan biri hisoblanadi. Barcha nemislar F. Kyogelning 1901-yilda bolalar uchun yozilgan „Pishirilgan olma“ sheʼri soʻzlarini yaxshi bilishadi, janubiy nemis lahjasida u klassika sifatida tan olingan.

„Bayram oldidan“ hikoyasida Teffi nemis bolalar kitobidan foydalanib, rus va nemis gastronomik madaniyati oʻrtasidagi farqni koʻrsatib beradi: quloqsiz nemis bolakayi Genrix kechki ovqatsiz qolgani, „opa-singillari va aka-ukalari mol goʻshtidan mazali qayla tanovul qilganlarida, Genrix pishilgan olma hamda bir finjon shokolad“ bilan jazolangani, rus bolalari esa bunday jazoni baxt deb hisoblashlari aytiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
 
 Erhard Gorys. Bratäpfel // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 76. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
Alifbo boʻyicha taomlar
 meva pishiriqlar

Rojdestvo pishiriqlar
 nemis pishiriqlar
rus oshxonasi
Xiluk ko'li

Dog'li ko'l Similkameen vodiysini sharqiy qismida,Osoyossni shimoliy-g'arbida joylashgan.

Minerallar va tuzlar
Dog'li ko'l turli minerallarga boy. Uning tarkibida magniy sulfat, kalsiy va  natriy sulfatlarining zich konlari mavjud. Shuningdek, u sakkizta boshqa mineralning yuqori konsentratsiyasini hamda kamroq miqdorda kumush va titanni oʻz ichiga oladi.
Ko'ldagi suvning katta qismi yozda bug'lanib, rangli mineral konlarni ochib beradi. Ko'lda yirik "dog'lar" paydo bo'ladi va ular mineral tarkibiga va mavsumiy yog'ingarchilik miqdoriga qarab ranglanadi.Yozda kristallanadigan magniy sulfat dog'lar rangiga katta hissa qo'shadi. Yozda ko'lda qolgan minerallar dog'lar atrofida va ular orasida tabiiy "Sayohat" qilish uchun qattiqlashadi.

Nomi va tarixi
Dastlab Okanagan vodiysining birinchi millatlariga Kliluk deb ma'lum boʻlgan.Dog'li ko'l asrlar davomida boʻlgan va terapevtik suvlar bilan bog'liq deb o'ylagan muqaddas joy sifatida hurmatga sazovor joylar. Birinchi jahon urushi davrida Dogʻli koʻl minerallari oʻq-dorilar ishlab chiqarishda ishlatilgan.
Keyinchalik bu hudud taxminan 40 yil davomida Ernest Smit oilasi nazorati ostida boʻldi. 1979-yilda Smit ko'ldagi kurortga qiziqish uyg'otishga harakat qildi. Birinchi Millatlar ko'lni sotib olishga harakat qilishdi, keyin 2001-yil oktabr oyida umumiy qiymati 720 000 dollarga 22 gektar yer sotib olish orqali bitim tuzdilar va xarajatlarning taxminan 20 foizini qo'shdilar. Hindistonlik tashqi ishlar bo'limi qolgan qismini to'ladi.

Hozirgi kunda ko'l

Bugungi kunda yoʻl boʻyiga tashrif buyuruvchilarga koʻl madaniy va ekologik jihatdan nozik hudud va Okanagan Syilx xalqi uchun anʼanaviy tibbiyot koʻli ekanligini bildiruvchi belgi oʻrnatilgan. Ko'lni jamoat kirishining majburiyatlaridan himoya qilish uchun o'rnatilgan panjaradan ko'rish mumkin. Ko'p sayohatchilar ko'lni ko'rish uchun to'xtaydilar.

Manbalar

Havolalar

Spotted Lake: Something out of a Doctor Suess Book?
Flickr: People walking on the lake.

Tourist attractions in the Okanagan
First Nations history in British Columbia
Endorheic lakes of Canada
Saline lakes of Canada
Lakes of the Okanagan
Natural environment based therapies
Lakes of British Columbia
Similkameen Division Yale Land District
Qonun falsafasi

Qonun faslafasi huquqning tabiatini, shuningdek, qonunning boshqa normativ tizimlar, ayniqsa etika va siyosiy falsafa bilan aloqasini oʻrganuvchi falsafa sohasidir. Unda "„QOnun nima?“, „Qonuniy asoslilik mezonlari nimada?“ va „QOnunning axloq bilan aloqasi qanday?“ kabi savollarga javob topishga harakat qiladi. Qonun falsafasi va Yurisprudensiya atamalari baʼzan sinonim tarzda qoʻllanadi, biroq baʼzan yurisprudensiya atamasi iqtisodiyot va sotsiologiya sohalari uchun mos boʻlgan tafakkur tarzlarini ham qamrab oladi.

Yoʻnalishlari 
Qonun falsafasi analitik yurisprudensiya va normativ yurisprudensiya sohalariga boʻlinishi mumkin. Analitik yurisprudensiyada qonun nima va nima emasligi uning eng muhim jihatlarini taʼriflash orqali aniqlanadi. Normativ Yurisprudensiyada ham qonunlarni shakllantiruvchi yuridik boʻlmagan normalar va qonun tomonidan shakllantiriluvchi va inson xulq-atvoriga yoʻriqnoma sifatida xizmat qiluvchi yuridik normalar tadqiq etiladi.

Mashhur qonun faylasuflari 
Atoqli qonun faylasuflari qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:

Sokrat

Platon

Aristotel

Foma Akvinskiy

Hadley Arkes

Frensis Bekon

Jon Lokk

Francisco Suarez

Francisco de Vitoria

Gyugo Grotsiy

Benedikt Spinoza

John Austin

Frederic Bastiat

Evgeny Pashukanis

Jeremi Bentam

Emilio Betti

Norberto Bobbio

António Castanheira Neves

Jules Coleman

Ronald Dworkin

Francesco D’Agostino

Francisco Elías de Tejada y Spínola

Carlos Cossio

Miguel Reale

John Finnis

Lon L. Fuller

Leslie Green

Robert P. George

Germain Grisez

H. L. A. Hart

Georg Vilgelm Fridrix Gegel

Oliver Wendell Holmes, Jr.

Alf Ross

Tony Honoré

Rudolf Jhering

Immanuel Kant

Iogann Gottlib Fixte

Hans Kelsen

Joel Feinberg

David Lyons

Robert Alexy

Reinhold Zippelius

Neil MacCormick

William E. May

Marta Nussbaum

Gustav Radbruch

Joseph Raz

Jeremy Waldron

Friedrich Karl von Savigny

Robert Summers

Roberto Unger

Catharine MacKinnon

John Rawls

Pierre Schlag

Robin West

Carl Schmitt

Yurgen Habermas

Carlos Santiago Nino

Geoffrey Warnock

Scott J. Shapiro

Shen Buhai

Shang Yang

Han Fei

Zhu Xi

Manbalar
Goltug nagara

Goltug nagara (qoʻltiq nogʻora, ) — ozarbayjon xalq zarbli cholgʻu asbobi. Ozarbayjon xalq musiqasida eng keng tarqalgan zarb vositalaridan biri.

Etimologiya 
"Nagara" tarjimada „nogʻora“ va „goltug“ — „qoʻltiq“ degan maʼnoni anglatadi.

Tavsif 
Ansambllar va orkestrlarning bir qismi sifatida ishlatiladi. Ikkala qoʻlning kaftlari va barmoqlari bilan oʻynaydi. (baʼzan ikkita engil tayoq yordamida). Oʻyin davomida slap, tremolo, trill va chertish kabi texnikalar qoʻllanadi.

Kuchli ovoz dinamikasiga ega boʻlgan nagara turli xil timbr soyalarini chiqarib olish imkonini beradi va unda ochiq havoda ham oʻynash mumkin. Anʼanaviy folklor marosimlarida, xalq teatr oʻyinlarida, shuningdek, djanga, Yalla va boshqalar kabi raqslarda goltug nagara ishlatiladi. Uning korpusi yongʻoq, oʻrik va boshqa turdagi daraxtlardan qilinadi, membranasi esa qoʻy terisidan tayyorlanadi. Balandligi 350-360 mm, diametri 300-310 mm.

Yana qarang 
 Nogʻora
 Joʻra nogʻora
 Boʻyik nogʻora
 Gosha-nagara

Havolalar 
 Нагара в Большой советской энциклопедии
 Видеоролик игры на нагаре группы «Ритм» Натига Ширинова
 Nağara
 Азербайджанские музыкальные инструменты
 Nagara show
Barabanlar
Ozarbayjon musiqa asboblari
Bambuk kurtaklari

Bambuk kurtaklari — bu bambuk oilasining Bambusa , Dendrocalamus va Phyllostachys avlodiga mansub oddiy bambukning yosh kurtaklari, qutulish mumkin boʻlgan poyasi va boshqa baʼzi oʻsimliklar turlari, ular Sharqiy Osiyo oshxonasida keng qoʻllanadi — yangi, qaynatilgan, quritilgan, tuzlangan va tuzlangan va konserva shaklida isteʼmol qilinadi. Bambukning 200 ga yaqin turlarining kurtaklari isteʼmolga yaroqli.

Yangi kesilgan bambuk kurtaklari havo kameralarining boʻgʻimlarida tor tizmalari boʻlgan juda qattiq ochiq sariq yadroga ega. Oziq-ovqat uchun ishlatiladigan bambuk unib chiqqandan soʻng, hali kurtaklari mustahkam, tukli qoramtir-jigarrang yaproqlar bilan qoplangan vaqtida darhol kesiladi va qayta ishlash jarayonida ular olib tashlanadi.

Yumshoq, yengil qarsillaydigan bambuk kurtaklari tropik Osiyoning deyarli barcha mamlakatlarida isteʼmol qilinadi. Bu sabzavot haqidagi dastlabki maʼlumotlar Tan davrining Xitoy manbalarida topilgan. Bambuk anʼanaviy sharq tabobatida mashhur. Yevropada u qishloq xoʻjaligi oʻsimlik sifatida faqat Italiyada yetishtiriladi. Qoʻshma Shtatlarda isteʼmolga yaroqli boʻlgan bambukning tijorat maqsadida ekilishi 1900-yillarda boshlangan va bambuk kurtaklari tez orada umumiy Amerika taomiga aylanadi, deb ishonishgan.

100 g mahsulotga yashil poyali bambuk kurtagida 90 gramm suv, 2,6 protein, 4,1 yogʻ, 1,1 ozuqa tolasi, 22,8 mg kalsiy, 37 mg fosfor, 1,1 mg temir, 3,1 mg askorbin kislotasi mavjud. Sariq poyali navlarning bir xil miqdordagi kurtaklari 88 gramm suv, 1,8 gramm oqsil, 7,2 yogʻ, 1,2 ozuqa tolasi, 28,6 mg kalsiy, 27,5 mg fosfor va 1,4 mg temirni oʻz ichiga oladi.

Bambuk bogʻi yiliga bir tonnadan oʻn tonnagacha kurtaklar beradi.

Bambuk kurtaklarining tarkibida sianogen glikozid mavjud boʻlib, u pishirish davomida parchalanadi. Yuqori harorat taʼsirida tayyorlaganda, bambuk kurtaklari oʻziga xos achchiqlik taʼmni ham yoʻqotadi.

Yaponiyada bambuk kurtaklari qaynatiladi, masalan, „nuka“ — guruchni maydalashdan hosil boʻlgan va birinchi navbatda guruch donalarining tashqi qatlamlarini oʻz ichiga olgan un bilan. Kurtaklar koʻpincha maxsus shirin-nordon marinad bilan namlanadi (memma [ja]). Yaponiyaning yuqori saviyali restoranlarida bambuk kurtaklaridan tayyorlangan sushi ham tortiladi.

Manbalar
Kakolyo

Kakolyo — Kagoro (oʻzining nomi), Malidagi xalq. Kakolyo tarqalgan holda, Bamana va Soninke bilan aralashib, Kaarta viloyatidan Segougacha boʻlgan chiziqda, ayniqsa Kaarta-Bine mintaqasida va Gumbuda yashaydilar. Maninka kitlariga yaqin. 33 minggacha, Baman va Soninke tomonidan kuchli assimilyatsiya qilinadi (Okhotina 1977: 132).

Til 
Kakolyo — Niger-Kordofaniya oilasining Mande guruhining yozilmagan tili. Koʻpchilik kakolyo ikki va uch tilli (bamana, soninke), koʻplari oʻz ona tilini yoʻqotib qoʻyish xavfi ostida qolgan (Andrianov 1964:75).

Din 
Ular islomga eʼtirof etadilar, dindorlarning aksariyati sunniy musulmonlar, oz qismi esa anʼanaviy eʼtiqodlarga sodiq qoladilar (Kirei 1983:19).

Aholi

Kasbi 
Qishloq xoʻjaligi (joʻxori, tariq, makkajoʻxori, kassava, yams, gombo, yeryongʻoq, shi yogʻi), shuningdek, chorvachilik (qoʻy, echki, qoramol). Iqtisodiyoti, ijtimoiy tuzilishi va madaniyati Baman va Sharqiy Maninkadan deyarli farq qilmaydi.

ijtimoiy tashkilot 
Ular patrilineal guruhlarga birlashgan — damu (Koita-Makalu, Fofana, Kamara, Magasa, Magasuba, Nyakate), ularning har biri barcha aʼzolar uchun umumiy nominal taqiqga ega — totem (Kaliforniya universiteti 2000:43). Jamiyat kastalarga boʻlingan: olijanob va pastki — temirchilar, yertakchilar. Ular xazilkam qarindoshlik" davombe (dyogorame) bilan (Smit 1974:61) munosabatda boʻladilar.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Андрианов Б. В. Население Африки, - М., : Наука, 1964. - 275 с.
 Асоян А. С., Солодовников В. Г.  Современная Нигерия: справочник, - М., 1974. - 411 с.
 Григорьев А. А. Краткая географическая энциклопедия Том. 5, - М : Советская энциклопедия, 1960. - 237 с.
 Исмагилова Р. Н.  Этнические проблемы современной тропической Африки, - М. : Наука, 1973. - 414 с.
 Кирей Н. И. Этнография народов Африки. Учебное пособие, - Краснодар. : Изд. Кубан. Универ-та, 1983. - 110 с.
 Охотина Н. В. Проблемы языковой политики в странах Тропической Африки, - М. : Наука, 1977. - 195 с.
 African Studies Center African arts, Том 33, - Los Angeles. : University of California, 2000.
 Smith M. Corporations and Society: The Social Anthropology of Collective Action, - New Jersey. : a Dwision of Transaction Pablishers, 1974. - 384 p.

Havolalar 
 Энциклопедия народов мира
 Kagoro of Mali
 Langues du Mali
Afrika xalqlari
Mali xalqlari
Kameyn

Kameyn (birm: Kaman) nomi bilan ham tanilgan, Myanmaning Rakxayn shtatida joylashgan, asosan musulmon hind-aryan etnik guruhdir. Kaman nomi fors tilidan olingan boʻlib, "kamon" degan maʼnoni bildiradi. Kamanlar Myanma hukumati tomonidan rasman tan olingan va Arakan xalqini tashkil etuvchi 7 nafar etnik guruhdan biri sifatida tasniflangan. Ular mahalliy deb hisoblanadi va odatda milliy guvohnomaga ega Myanma fuqarolari sifatida tanilgan.

Kamanlar Rakxaynda davom etayotgan tartibsizliklardan qattiq taʼsir koʻrsatdi.

Tasiri 
1660-yilda Mugʻal shahzodasi Shoh Shuja Mugʻallar imperiyasi taxtini egallashga muvaffaqiyatsiz urinishdan soʻng Arakanga (hozirgi Rakxayn shtati) qochib ketadi. Shahzoda oilasi va izdoshlari bilan Arakan hukmdori Makkaga ziyorat qilish uchun uni boshpana va kemalar bilan taʼminlash niyatida Myau-Uga koʻchib oʻtadi. Uning qochishi Mugʻallar imperiyasidan Arakanga qochib ketgan musulmon muhojirlar toʻlqini bilan birga boʻladi.

Arakan hukmdori Sanda Tudamma shahzodani avvaliga iliq kutib oldi, lekin tez orada munosabatlari buziladi. 200 nafar izdoshlari va mahalliy musulmonlar qurshovida boʻlgan shahzoda oʻzining oldingi vaʼdalaridan voz kechgan Arakan hukmdorini agʻdarishga qaror qiladi. 1661-yil fevral oyida Shoh Shuja va uning bir qancha sheriklari Arakan askarlari tomonidan oʻldirildi. 1663-yilda Shoh Shujaning bolalari, jumladan Arakan hukmdorining haramiga yuborilgan qizlari ham oʻldiriladi. Shoh Shujaning omon qolgan askarlari Arakan saroyining maxsus qoʻriqlash boʻlimiga, Kaman kiritiladi.

Kaman askarlari Shimoliy Hindistondan kelgan afgʻon yollanma askarlari bilan birga Arakan qirolligining siyosiy oʻyinlarida katta taʼsir oʻtkazdilar. Bu 1710-yilgacha davom etdi, qirol Sanda Vizaya I ularning kuchini bostirishga va kamanlarning koʻp qismini Ramri (Yanbi) oroliga yuborishga muvaffaq boʻladi. Kaman askarlarining avlodlari hozirgacha Ramrida va Akyob (Stue) yaqinidagi qishloqlarda istiqomat qilishadi.

1931-yilda Arakanda 2686 kamanlar yashagan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
Myanma xalqlari
Kanzya

Kanzya (xitoycha: línjia) — Xitoyda yashovchi kichik moʻgʻul etnik guruhi. Madaniyat va til jihatidan ular Baoan va Dongxiangga yaqin. Ularning aholi soni 2 mingga yaqin. Hui xalqi tarkibiga kiritilgan.

Til 
Fanda kanzya tili nisbatan yaqinda tasvirlangan. Bu tilning kashf etilishi ilm-fan tomonidan taʼriflanmagan boshqa moʻgʻul dialektlarining mavjudligini koʻrsatishi mumkin.

Kanjia tili janubiy moʻgʻul tillari guruhiga kiradi va Baon hamda Dongxiang tillariga eng yaqin hisoblanadi. Janubiy moʻgʻul tillari guruhiga moʻgʻul tilini ham oʻz ichiga olgan shirongol tillari tarmogʻiga kiradi.

Shirongol tillarini G. N. Potanin. Biroq, u kanzya tilining mavjudligi haqida bilmas edi.

Kanjia xalqining 2000 nafar vakilidan 1000ga yaqini oʻz ona tilida soʻzlashadi.

Joylashuvi 
Ular Xuannan-Tibet avtonom prefekturasi, Tongren okrugidagi Xitoyning Tsinxay provinsiyasida yashaydi.

Yana qarang 

 Moʻgʻul xalqlari

Manbalar 

 mo'g'ul xalqlari
Mo'g'ullar
Xitoy xalqlari
Karatay

Karatay (qoz. Qoratay) — Oʻrta Juzdagi nayman qabilasining yirik qozoq urugʻi.

Tarixi 
Nayman Belgibaydan, Belgibay Okireshdan, Okiresh Ergenektadan. Nasabnomaga koʻra, Sarijomart Soybolat botirning ukasi erta vafot etgan, uning uch farzandi koʻkjarli, qoratoy, bura akasi Sarijomartning bagʻrida voyaga yetgan.

Shejire Shakarim Kudaiberdieva. Sarjoʻmartning katta xotinidan Qoratoy, kichik xotinidan esa Bidala, Jansariy, Shaygʻoz, Barjaksi oʻgi`llari bor. Sarjomartning ukasidan Boʻra, Balta va Bagonali, Koʻkjarlidan asrab olingan oʻgʻillari ham bor edi.

Joylashishi 

1824-yilda tashkil etilgan, 1868-yilda Qarqarali okrugiga aylantirilgan Qarqarali tashqi okrugida qoratoy-naymanlar yashagan. 1897-yilda Qarqarali okrugi aholisi 171655 kishi edi. 1926-yilda — 250 ming kishi. Aholi punkti: Qarqarali (koʻpchilik), Atbasar, Semipalatinsk, Pavlodar tumanlari. Hududi taxminan 300 ming km2.

Chuy choʻlida Qoratay — Daulet kenja naymanlari yashagan.

Klan birinchilardan boʻlib Chuy oʻlkasiga yoʻl ochgan odamlar orasida mashhur. Buning hikoyasi: 1860-yillarda, Shimoliy Qozogʻistonda katta jut bilan, koʻplab chorva mollari oʻlib va odamlar kasallik tufayli nobud boʻlgan. Daulet urugʻiga mansub Kebenek turkumining boshligʻi Chuy choʻlidagi boy choʻl yerlariga ega Ust-Kamenogorsk tumanidagi Koʻk-Terek hududidan, koʻplab xalqlarga „Ipak yoʻli“ nomi bilan maʼlum boʻlgan, juta kasalligi yoʻq va odamlar oʻlmaydigan, yaxshi bepul yaylovlar va erkin dashtlar bor joyga koʻchib oʻtishgan.

Volostlar 
Semipalatinskning yuqori qismiga joylashib, Oktabr inqilobidan oldin qoratoylarning avlodlari Ust-Kamenogorsk viloyatidagi Janubiy Oltoy deltasida yashagan. Asosiy kasbi chorvachilik edi.

Manbalar

Havolalar 
 ФАЗЛАЛЛАХ РАШИД-АД-ДИН->СБОРНИК ЛЕТОПИСЕЙ->ПУБЛИКАЦИЯ 1946—1952 ГГ.->ТОМ I->КНИГА 1->РАЗДЕЛ 3
 УКАЗАТЕЛЬ названий тюркских кочевых народов, которые все происходят от потомства четырёх сыновей Диб-Якуя
 Э. Хара-Даван. Объединение отдельных племён в монгольский народ 
 Современное шежире (родословная) казахов — Шежире казахов 
 Найман шежіресі. Т. А. Енсебаев
Oʻzbek qabilalari
mo'g'ul tug'ilishi
 mo'g'ul xalqlari
qozoq qabilalari
Kedayanlar

Kedayanlar — Borneo orolidagi Bruney, Labuan, Sabah va Saravakda yashovchi etnik guruh.

Qisqacha tavsifi 
Ular Dayak-Klementanlarning kichik guruhiga kiradi. Ular Islom diniga amal qiladilar. Ular kedayan tilida gaplashadilar. Bruneyda 30 000 ga yaqin, Sabahda 46 500 va Saravakda 37 000 kishi istiqomat qiladi. Sabahda ular asosan Sipitang, Bofort, Kuala Penyu va Papar shaharlarida, Saravakda — Lavas, Limbang, Miri shaharlarida yashaydilar.

Kelib chiqishi 
Kedayanlarning kelib chiqishi toʻliq aniq emas. Eng keng tarqalgan taxmin — bu XV-XVI-asrlarda koʻchib kelgan Yava aholisining avlodlari degan gipoteza. Borneo shimolida va oʻsha paytda Borneo shimolida keng hududlarga egalik qilgan Bruney malaylari bilan nikoh orqali yangi etnik jamoani yaratdi.

Kedayan tili 
Kedayan Bruney Malay tilining lahjasi hisoblanadi: bu ikki tildagi lugʻatning 94% ga yaqini oʻxshashdir. Talaffuzdagi asosiy farq shundaki, Kedayan tili boshlangʻichga ega, ammo Bruney Malay tilida yoʻq, shuning uchun Bruney Malay tilidagi Kedayan soʻzi hutan (oʻrmon) utanga mos keladi. Kedayan tilida ham tovushi yoʻq, shuning uchun Bruney malay tilidagi rumah (uy) soʻzi Kedayan umahiga mos keladi.

Manbalar 

 Malayziya Xalqlari
Bruney xalqlari
Kalimantan
Myanmadagi armanlar

Myanmadagi armanlar (birm.မြန်မာနိုင်ငံမှအာမေးနီးယန်းများ, ) — Myanmada yashaydigan etnik armanlar. Birinchi armanlar 1612-yilda Birma shahriga kelib, Tanxlinga joylashdi, birinchi arman qabr toshlari 1725-yilga toʻgʻri keldi, u yerdagi arman aholisi asosan savdogarlar edi.

Tarixi 

XVII asr boshlarida armanlar koʻp miqdorda Isfaxon (Fors) chekkasidagi Nor-Juguga surgun qilingan. Koʻpchilik XVIII asrda Forsda ular uchun noqulay turmush sharoiti vujudga kelganda Hindiston va Janubi-Sharqiy Osiyoga koʻchib oʻtgan. XIX asrga kelib arman jamoalari asosan Birma, Malay yarim oroli (ayniqsa, Penang va Malakka) va Yava da uchraydi. Ular birinchi jahon urushidan soʻng u yerdan koʻchib ketishgan, ayniqsa Avstraliyaga.

Birmada yirik arman savdogarlari Birma qirollari tomonidan rasmiy shaxslar, ayniqsa, bojxona va chet elliklar bilan aloqalar uchun mas’ullar sifatida yollanganlar. Ular 1826-yilda inglizlar Arakan va Tenasserimni anneksiya qilganda Birinchi Birma urushidan omon qolishdi, ammo 1852-yilda mamlakatning savdo markazi boʻlgan Quyi Birma inglizlar tomonidan bosib olinishi arman savdogarlarini Britaniya hokimiyatiga qarshi boʻlganlik va rossiyaparastlikda yangi ayblovlarga (inglizlar tomonidan) olib keldi. Biroq, Yangon armanlari 1862-yilda ularga Birma qiroli tomonidan berilgan yerlarda oʻz cherkovlarini qurdilar.

1871-1872-yillarda Britaniya Hindistonida oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish shuni koʻrsatdiki, u yerda asosan Kalkutta, Dakka va Yangonda 1250 arman yashagan. 1881-yilgi aholini roʻyxatga olishda bu koʻrsatkich 1308; Bengalda 737 va Birmada 466 odamni tashkil etdi. 1891-yilga kelib ularning umumiy soni 1295 tani tashkil etdi. Britaniya Hindistonidagi 1901-yildagi aholini roʻyxatga olish Birmada 256 arman istiqomat qilishini koʻrsatdi.

Bugungi kunda Myanmadagi yagona Arman apostol cherkovi bu Yangondagi Avliyo Ioann Choʻqintiruvchi cherkovi.

Taniqli vakillar 
Takerning hind qoʻllanmasida Birma biznesi va hukumatida arman tilidagi koʻplab nomlar mavjud. Aka-uka Sarkislar (Janubi-Sharqiy Osiyo boʻylab mehmonxonalar tarmogʻiga asos solganligi bilan mashhur boʻlgan toʻrt nafar arman aka-uka guruhi) dastlab 1884-yilda Penang shahrida Eastern & Oriental mehmonxonasini ochgan va keyinchalik oʻz biznesini 1901-yilda Singapurdagi Raffles va Yangondagi The Strand Hotel mehmonxonalarigacha kengaytirgan. Birmada qolgan koʻplab armanlar ham Angliya-Hind yoki, aniqrogʻi, Angliya-Birma hamjamiyatining bir qismi hisoblanishi mumkin edi. Yana bir mashhur Birma armani — Diana Abgar.

Yana qarang 
 Arman diasporasi

Manbalar 

Myanma xalqlari
 Arman diasporasi