yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Leipzig

Leypsig — Germaniyadagi shahar, Saksoniya yerida. Playse daryosining Vayse-Elster daryosiga quyilish yerida joylashgan. Mamlakatning muhim sanoat, savdo, ilmiy va madaniy markazlaridan. Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 490 ming kishi (1999). Shahar qoʻlyozmalarda ilk bor 1015-yilda tilga olingan. L. oʻrnida qadimda slavyanlarningLipsk qishlogʻi boʻlgan. 12-asrdan shahar huquqini olgan. Oʻrta asrlarda Saksoniyaning eng yirik shaharlaridan biri edi. Shahar atrofida koʻp tarixiy janglar boʻlib oʻtgan. Ikkinchi jahon urushi davrida shahar katta talofot koʻrgan. Yetakchi sanoat tarmogʻi — mashinasozlik. Metallurgiya va kon uskunalari, yuk ortish va transport vositalari zavodi, qishloq xoʻjaligi va toʻqimachilik mashinasozligi, stanoksozlik, oziq-ovqat va poligrafiya sanoati uchun uskunalar ishlab chiqaruvchi korxonalar bor. Plastmassa, rezina buyumlar, lok-boʻyoq ishlab chiqariladi. Gilam toʻqiladi. L. poligrafiya va moʻyna sanoati bilan ham mashhur. Qadimdan nashriyotchilik ishlarining yirik markazi. Har yili xalqaro savdo yarmarkalari, qisqa metrajli va hujjatli filmlar kinofestivallari, moʻyna auksionlari oʻtkaziladi. Universitet (1409), musiqa, teatr, adabiyot, kitob grafikasi va sanʼati, jismoniy tarbiya, ped. va boshqa oliy oʻquv yurtlari, kutubxonalar, tasviriy sanʼat, shahar tarixi, etnografiya, badiiy hunarmandchilik, kitob va shrift muzeylari, opera va drama teatrlari bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan cherkovlar (13—16-asrlar), eski ratusha (16-asr), universitet binosi, opera teatri binosi, Yarmarkalar uyi, "Shtadt Leypsig" mehmonxonasi va boshqa mavjud.

Leipzig Germaniyaning Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Maydoni — 297,60 km2. Aholisi — 522 883 kishi (2010).

Geografiyasi

Hududi 
Leipzigning hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Germaniya shaharlari
Usmoniylar imperiyasining hududiy boʻlinishi



1609-yildagi viloyatlar

Havolalar 
 1500-yildagi Yevropaning xaritasi, Usmoniylar imperiyasining hududiy boʻlinishi
 Turkiya tarixi 

Usmoniylar davlati hukumati
Azob

Azob (boshqa nomlari: uqubat, aziyat, qiynalish) deb biror zarar yetganda yoki zarar yetishi ehtimoli paydo boʻlganda vujudga keladigan jismoniy holat va/yoki ruhiy yoqimsiz hissiyotlar majmuiga aytiladi. Azob salbiy affektdir.

Azob (arab. – qiynoq) – shariatda gunoh uchun belgilangan jazo. Gunoh uchun qozi tomonidan belgilanadigan jazo ham, narigi dunyoda beriladigan jazo ham azob deb atalgan. 

Azob turli darajada taʼsir etishi, kuchsiz yoki kuchli boʻlishi mumkin. Bu intensivlikka davomiylik va tez-tezlik faktorlari taʼsir qiladi. Azob ongli mavjudotlar hayotlarida turlicha namoyon boʻladi: uni atrofdagilar payqamasligi yoki aksincha, u dramatik sodir boʻlishi mumkin. Inson faoliyatining koʻp sohalari azobni yengish (psixologik yordam, tibbiyot, yupatish) yoki ishlatishga (qiynash, jazolash) qaratilgan.

Manbalar 

Tibbiyot
Fotiha surasi

Fotiha surasi (, nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan. Qurʼon nusxalarida Makkada nozil qilingan deb kelinayotgan boʻlsa-da, tafsir va hadislarda u Madinada ham takroran nozil qilingan, deyiladi. Shuning uchun ham bu suraning nomlaridan biri — „Sabʼul-masoniy“, yaʼni „ikki bor nozil qilingan yetti oyat“ demakdir.

Suraning 10 ga yaqin nomlari boʻlib, ulardan eng mashhuri „Fotiha“, yaʼni, „ochuvchi“ — suralarning joylashishi boʻyicha avvalida qoʻyilgani uchun unga shu nom berilgan. „Al-Hamdu“ soʻzi bilan boshlangani uchun bu nom bilan ham ataladi. Islom dini mafkurasi va ahkomlarini muxtasar shaklda oʻzida mujassam etgani uchun „Ummul-Qurʼon“, yaʼni „Qurʼonning onasi“ nomi berilgan. Mazkur 7 oyatni sharhlab baʼzi mufassirlar bir necha jildlik asar yozib qoldirganlar.

„Bismillohir Rahmonir Rahim“ oyati „Fotiha“ surasining tarkibiga kiradimi yoki u keyin qoʻshib qoʻyilganmi degan masalada mujtahidlarning baʼzilari uni shu suradan deb sanaganlar. Boshqalar esa Qurʼondagi 113 ta sura boshlanishidagi hamma „Bismilloh“lar ham suralarining tarkibiy qismidan emas, balki ularni bir-biridan ajratib turuvchi — fosila sifatida joylashtirilgan, deganlar. „Bismilloh“ oyati faqat bir joyda — Naml surasining 30-oyatida kelgan, deb taʼkidlaydilar.

Abu Hanifa (Imom Aʼzam) ham shu fikrda boʻlganlar. Shuning uchun hanafiy mazhabiga mansub xattot va noshirlar tomonidan koʻchirilgan va chop etilgan Qurʼon nusxalarida, xususan Turkiya va Pokistonda nashr etilgan nusxalarda „Fotiha“ surasining boshida kelgan „Bismilloh“ga raqam qoʻyilmaydi. Arab dunyosida chiqadigan Qurʼonlarda esa unga birinchi raqam, „Fotiha“ surasining birinchi oyatiga esa 2 raqamini qoʻyadilar.

Fotiha surasining nomlari 
 Fotihatul kitob — Qurʼonni ochuvchi.
 Ummul Qurʼon — Qurʼonning onasi.
 Sabʼul Masoniy — yetti takrorlanuvchi oyat yoki yetti oyatdan iborat ikki marta nozil qilingan sura.
 Suratul solat — Namoz surasi.
 Suratul hamd — hamd surasi.
 Al-Qurʼonul aziym — Ulugʻ Qurʼon
 Shifo
 Ruqya — dam olish
 Asos — Asl manba
 Kanz — xazina

Manbalar

Havolalar 
 Fotiha surasining nomlari
 Fotiha surasi
 Fotiha surasi haqida
Sherobod

Sherobod — Surxondaryo viloyati Sherobod tumanidagi shahar (1973-yildan), tuman markazi. Sheroboddaryoning oʻng sohilida joylashgan. Katta Oʻzbekiston trakti yoqasida. Termizdan 59 km, yaqin temir yoʻl stansiyasi — Navshahar (42 km). Aholisi 24,2 ming kishi (2000). Shvedlar ikki ming yildan ziyod tarixga ega. U Shahri Xaybar deb atalib, makedoniyalik Aleksandr davrida ham mavjud boʻlgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Shvedlar yonidagi Jondavlattepa mil. av. 6—5-asrlarga, shahrining shim. chekkasidagi Kofirqalʼa shahar xarobasi (maydoni 14 ga) mil. 1-asrga oid, uning arkida oʻrta asrlarda ham hayot davom etgan. shahridan 1 km shim.da, Nondahana darasi yonida mustahkam mudofaa devori bilan oʻralgan manzilgoh joylashgan, u muhim savdo yoʻlini qoʻriqlash maqsadida bunyod etilgan. V. V. Bartoldning taxminicha, Shvedlar hozirgi nomini 18-asr boshlarida olgan boʻlib, Sheroboddaryoning oʻng sohilida qalʼa qurgan oʻzbeklarning qoʻngʻirot qabilasi hukmdori Sher Ali nomi bilan atalgan. Mahalliy rivoyatga koʻra, „Shvedlar“ atamasi „Shorabot“ — bosh rabot, bosh bekat maʼnosini bildiradi. Shvedlar yonida Termiz yoʻlidagi soʻnggi bekat — Roziq raboti (10-asr) bino boʻlgan. Sheroboddaryo oqib keladigan togʻ darasi yoqalab oʻrta asrlarda Turkistonni Afgʻoniston va Hindiston bilan bogʻlovchi muhim savdo yoʻli oʻtgan. 19—20-asr boshlarida Shvedlar Buxoro amirligiga qarashli beklik markazi boʻlgan.

Shaharda bir qancha aksiyadorlik jamiyati, paxta tozalash, gʻisht, sut, un mahsulotlari, keramika zdlari, kichik korxona va xususiy firmalar, qurilish va transport korxonalari, dehqon bozori, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari ishlab turibdi. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa maktablari, akademik litsey, kasb-hunar kollejlari, madaniyat va istirohat bogʻi mavjud. Sport majmuasi, stadion, sport zallari va maydonchalari, markaziy kasalxona va uning boʻlimlari, tugʻruqxona, poliklinika, dorixonalar, ayollar va bolalar konsultatsiyasi faoliyat koʻrsatadi. shahridan Qumqoʻrgʻon, Angor, Termiz va boshqalar shahar va aholi punktlariga avtobuslar qatnaydi.

Sayfullo Tursunov.

 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Oʻzbekiston shaharlari
Surxondaryo viloyati
Sherobod tumani
Sherobod
Munkar va Nakir

Munkar va Nakir ()- Islom taʼlimotiga koʻra, oʻlganlarni qabrda dastlabki soʻroq qiluvchi, ulardan yerda qilgan qilmishlari toʻgʻrisida hisobot oluvchi va qilgan gunohlariga qarab jazolovchi farishtalar. Munkar va Nakir taqvodor boʻlgan mayyitlarni to qiyomat boʻlgunga qadar tinch qoʻyadi, gunohkorlarni esa, aksincha, Alloh qancha xohlasa, shuncha azoblaydilar. Munkar va Nakir nomlari hadislarda eslatiladi, Qur’onda esa, bu farishtalar tilga olinmaydi.

Islom
Salmon al-Forsiy

Salmon al-Forsiy - (Arabcha: سلمان الفارسي‎ Salmān al-Fārsi, Forscha: سلمان فارسی Salmān-e Fārsi, d. ? - ö. 656) Abu Abdulloh Salmon al-Forsiy  - sahoba; Rasululloh (sav)ning mavlolaridan. Asli isfahonlik. Din qidirib safarga chiqqan. Majusiy dinidagi otasidan qochgan. Avval nasroniy diniga kirib, bir necha vaqtdan keyin Madinaga borib, islom dinini qabul qilgan. 627 yildagi Xandaq jangida aynan Salmon al-Forsiy Muhammad (sav)ga Madina shahri atrofiga xandaq qazishni va unga kamonchilarni joylashtirishni maslahat bergan. Arabistonda ilgari koʻrilmagan bu yangi taktik usul makkaliklar harbiy kuchining asosiy zarbdor qismini tashkil etgan badaviylar otliq qoʻshinining jangovarlik imkoniyatlarini ancha pasaytirgan. Bu ular uchun kutilmagan hol boʻlib, sarosimaga solgan, natijada musulmon qoʻshini zafar qozongan. Salmon al-Forsiy tasavvufning asoschilaridan biri hisoblanadi. Shialar Salmon al-Forsiyni Alining sodiq safdoshi sifatida juda qadrlaydilar. 
Madoin shahri (Iroq)ga hokim boʻlganda, boʻyra toʻqib sotib, oʻz mehnati evaziga tirikchilik oʻtkazgan; maoshini muhtojlarga sadaqa qilgan. Rasuli Akram (sav)dan koʻplab hadislar rivoyat qilgan.

Salmon al-Forsiy, Abu Abdulloh Salmon alForsiy (?, Isfahon — 658) — sahoba; Muhammad (sav)ning mavlolaridan. Otasi majusiy dinida boʻlgani uchun undan ketib qolgan. Avval nasroniy diniga kirib, bir necha vaqtdan keyin Madinaga borib, islom dinini qabul qilgan. 627 yildagi Xandaq jangida aynan S alF. Muhammad (sav)ga Madina sh. atrofida xandaq kazishni va unga kamonchilarni joylashtirishni maslahat bergan. Arabistonda ilgari koʻrilmagan bu yangi taktik usul makkaliklar harbiy kuchining asosiy zarbdor qismini tashkil etgan badaviylar otliq qoʻshinining jangovarlik imkoniyatlarini ancha pasaytirgan. Bu kutilmagan hol boʻlib, ularni sarosimaga solgan, natijada musulmon qoʻshini zafar qozongan. S. alF. tasavvufttt asoschilaridan biri hisoblanadi. Shialar S alF.ni Alining sodiq safdoshi sifatida juda qadrlaydilar. S. alF. Madoin sh. (Iroq)ga hokim boʻlganda, boʻyra toʻqib, sotib, oʻz mehnati evaziga tirikchilik oʻtkazgan; maoshini esa muhtojlarga tarqatgan. Koʻplab hadislar rivoyat qilgan.

Manbalar

Havolalar 

Sahobalar
Abu Sufyon

Abu Sufyon () (565–653) – sahoba, toʻliq ismi Abu Sufyon Saxr ibn Harb ibn Umayya ibn Abdushshams boʻlib, yirik savdogar, qurayshiylar zodagoni boʻlgan. Makkada Muhammadga va ularning diniy targʻibotiga qarshi kurashib, uni taʼqib qilgan. Mushriklarning musulmonlarga qarshi olib borgan Uhud va Xandaq janglaridagi boshliqlaridan biri. Muhammad Makkani fath qilishi arafasida islomni qabul qilgan. 630-yilda Makkani musulmonlarga jangsiz topshirgan. Islom himoyasi uchun Hunayn va Toif janglarida qatnashib, bir koʻzidan judo boʻlgan. Soʻngra paygʻambar uni Najron viloyatiga hokim etib tayinlagan. Nabiullohning vafotidan keyin Shom fathida qatnashgan. Yarmuk jangida jasorat koʻrsatib, ikkinchi koʻzidan ham ajralgan. Xalifa Usmon davrida Abu Sufyonning oʻgli Muoviya Suriya hokimi etib tayinlangan. Keyinchalik, Alining vafotidan keyin (661) xalifalik hokimiyatini qoʻlga olgan Muoviya Umaviylar sulolasiga asos solgan.

Manbalar 

565-yilda tugʻilganlar
653-yilda vafot etganlar
Bangi

Bangi yoki Bangui — Markaziy Afrika Respublikasi poytaxti, mamlakatning eng yirik shahri. Ubangi daryosidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 790 ming kishi (2014). Bangi fransuz mustamlakachilarining harbiy istehkomi (1894) boʻlgan. Bangi dastlab Ubangi-Shari hududining maʼmuriy markazi (1958-1960 yillarda muxtor Markaziy Afrika Respublikasining poytaxti). Mamlakatning asosiy savdo va sanoat markazi, toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallsozlik, taxta tilish sanoati korxonalari mavjud; avtomobil yoʻllari tuguni. Sanʼat va hunarmandchilik milliy markazi. Shahar markazida zamonaviy binolar qurilgan, chekkalarida esa mahalliy kulbalar saqlangan. Geofizika styasi, kinoteatrlar, universitet va muzeylar bor. Bangiga 1889-yilda asos solingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Markaziy Afrika Respublikasi
Islomda Yahyo

Yahyo alayhis-salom - ma'nosi, "yashatuvchi", "lutf qiluvchi". Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri. Zakariyo alayhis-salomning oʻgʻli. Yahyo alayhis-salom yoshlikdan ibodatga berilgan, Tavrotdagi hukmlarga astoydil amal qiladigan, nihoyatda halim va kamtar boʻlgan. Iso alayhis-salom xudoning elchisi ekanligani birinchi boʻlib  oldindan aytgan, unga ishongan va yordam bergan. Voyaga yetgach, Shomga borib u yerdagilarni Allohning birligiga ishonishga, yolgiz Ungagina ibodat qilishga daʻvat etgan. 
Yahyo alayhis-salomning shahid boʻlishi haqida bir qancha rivoyatlar bor. Shulardan birida 
aytilishicha, u nihoyatda kelishgan chiroyli boʻlgan. Podshohning xotinlaridan biri uni 
yaxshi koʻrib qolib, oʻz muhabbatini izhor etadi. Lekin Yahyo alayhis-salom ayollarga shahvoniy 
munosabatda boʻlmasligini aytib, malikaga hech qachon eriga xiyonat etmaslikni nasihat 
qiladi. Yahyo alayhis-salomning bu harakatidan jaxli chiqqan ayol oʻzining siri oshkor boʻlib qolishidan qoʻrqib, podshoxdan uni oʻldirishni talab etadi. Yahyo alayhis-salom mehrobda ibodat qilib turganida oʻldiriladi. U shahid boʻlgach, bu ishga Parvardigorning qahri kelib, podshohning butun xonadoni bilan yer yutgani rivoyat qilinadi. Damashqdagi umaviylar masjidida 
joylashgan Yahyo alayhis-salom sagʻanasi musulmonlar ziyoratgohi sanaladi.  

Islom paygʻambarlari
Sport Club Corinthians Paulista

Corinthians (),  Braziliya poytaxti San Pauludagi sport klubidir, 1910-yilda. Ayniqsa professional futbol bilan shugʻullanuvchi qismi bilan mashhur. Ushbu klub 30 marotaba "Paulista" chempionligiga, 7 marotaba "Brasileiro" chempionligiga, 3 marotaba "Copa do Brasil" kubogiga, 1 marotaba Braziliyaning super-kubogiga, 2 marotaba FIFA Chempionlar Ligasi chempionligiga sazovor boʻlgan.

Manbalar

Havolalar  

 
 Acervo SCCP – all matches and history of Corinthians
 Committee for Preservation of Corinthians' Memories
 FIFA Home Page (archived 18 February 2008)
 Book – Top 10 Idols

Braziliya futbol klublari
San Paulu
Alifbo boʻyicha futbol klublari
1910-yilda tashkil etilgan futbol klublari
Zikr

Zikr zikr tushish (arab. yodga olish, eslash) — tasavvufda xudoni yodga olish bilan bog‘liq marosim. Ilohiyotchilar Allohni yodga olish zarurligini Qur’oni karimning „Allohni zikr qilish bilan qalblar orom olur“ (13:28) degan oyati bilan bog‘laydilar. Zikr ovoz chiqarib (zikr al-jahriy) va ovoz chiqarmasdan (zikr al-xafiy) tushiladi. Ovoz chiqarib Zikr tushish Oʻrta Osiyoda ham keng tarqalgan. Bunda bir guruh soʻfiylar avval davra qurib o‘tiradi, bir kishi (qavvol) muayyan iboralarni maʼlum ohangda o‘qiydi, unga ayrim musiqa asboblari jo‘r bo‘ladi; bora-bora kishilar o‘rnidan turib, o‘ziga xos harakatlar qila boshlaydilar. Zikr vaqtida soʻfiy va darvishlar „Alloh hayy“ (Alloh tirik); „la iloha illalloh“ (Allohdan o‘zga maʼbud yo‘q); „Allohu akbar“ (Alloh -eng ulug‘); „al hamdu lilloh“ (Allohga hamdu sanolar)" va b. so‘zlarni takrorlaydi. Uzoq vaqt takrorlangan so‘zlar, musiqa va raqs natijasida Zikr tushayotgan o‘zligani unutadi, Allohdan boshqa hech kim va hech narsani yodiga keltirmaydi. Zotan soʻfiylar uchun Zikr tushishdan asosiy maqsad Allohga yaqinlashishdan iborat. Zikr mavlud va boshqa diniy marosimlarning tarkibiy qismiga aylangan.

Zikr (arab. — eslash, yodga olish) — tasavvufda xudoni yodga olish bilan boglik "samo" marosimi va shu marosimda ijro etiladigan musiqiysheʼriy turkum. Musulmonlar orasida 10—11-asrlarda shakllangan. Ilohiyotchilar Allohni yodga olish zarurligini Qurʼoni karimning "Allohni zikr qilish bilan qalblar orom olur" (13:28) degan koʻrsatmasi bilan bogʻlaydilar. Z.ning asosiy falsafiyestetik maqsadi vajd (ekstaz), yaʼni insonning musiqa, sheʼr va raqs vositasida oliy Haqiqat (Tangri) bilan hissiyruhiy birlashib, uygʻuklashib ketishidir. Turli xil tasavvuf tariqatlarida Z.ning xilmaxil koʻrinishlari ishlatiladi. Mas, Turkistonda eng koʻp tarqalgan naqshbandiya tariqatida "Zikri jahriy" ("Oshkora, katta 3." yoki "Xonakryi" deb ham ataladi), "Zikri xafiy" ("Yashirin, kichik 3.", tor doirada ijro etilgan), "Zikri adadiy" ("Sanokli 3."), "Zikri alloniya" ("Eʼlonli 3."), "Zikri dil" kabi turlari qoʻllangan. Jaloliddin Rumiy asos solgan mavlaviya tariqatida 3. marosimiga musiqiy asboblar va raqslar keng jalb qilina boshlangan.

Naqshbandiya tariqatida "Zikri jahriy" turkumining asosiy qismlari usullarning zarblariga koʻra, "Yakzarb", "Duzarb", "Sezarb", "Chorzarb" deb atalgan. Asosiy qismlarning oʻzgartirilgan koʻrinishlari "Chopqin" deb yuritilgan. Z.ningboshlanishi, asosiy qismlar oraligʻi va turkum yakunida Qurʼon suralari rechitativ (nutqdosh) uslubida kuylanadi. Turkumning qismlari kuyohang , usulritmik tuzilmalari Sharq xalklari musiqa merosi, xususan, oʻzbek ashula janriga taʼsir koʻrsatgan. 3. mavlud va b. diniy marosimlarning tarkibiy qismiga aylangan. Oʻzbekiston kompozitorlaridan Ik.Akbarov ("Shoir xotirasiga" poema), A. Kozlovskiy ("Ulugʻbek" operasi) va b. 3. usul-ohanglaridan foydalanishgan.

Abdumannon Nazarov.

Islom

Manbalar
Sovet Armiyasi

Qizil Armiya (ruschada: Krasnaya armiya, yoki toʻliq nomi Raboche-krestyanskaya Krasnaya Armiya, yaʼni „ Ishchi-dehqonlarning Qizil Armiyasi“) Oktyabr Revolyutsiyasidan keyin oʻzidan oldingi Chor Rossiyasining xududida Bolshevik hukumat tomonidan asos solingan harbiy qoʻshinlardir. Bu armiyaning birinchi va asosiy maqsadlaridan biri tashqi kuchlar (Fransiya, Buyuk Britaniya, Chexoslavakiya, AQSh, Yaponiya Imperiyasi)tomonidan qoʻllab quvvatlangan Oq Armiyani magʻlub qilish boʻlgan. „Qizil“ soʻzi inqilobga aloqadorlikni bildirish uchun berilgan.

Qizil armiya — sovet hokimiyati harbiy kuchlarining 1918—46 yillardagi rasmiy nomi. Dastlab Rossiya Ishchi Dehqon qizil armiyasi deb nomlangan. 1918-yil fevralida tashkil topgan. Rossiyadagi fuqarolar urushi davrida Qizil armiyaning soni keskin ravishda ortib, 1918-yil oxirida 3 mln. 1920-yil kuzida 5,5 mln. kishiga yetgan. Keyinchalik qizil askarlarning miqdori ancha kamaytirilsa ham u dunyodagi eng katta armiyalardan biri sifatida oʻz mavqeini saqlab qolgan. Ikkinchi jahon urushi davrida fashizmga qarshi kurashda Qizil armiya asosiy rol oʻynagan. 1946-yilda u sovet armiyasiga aylantirilgan.

Qizil armiya Turkiston mintaqasida shoʻrolar hokimiyatini zoʻravonlik bilan oʻrnatish va saqlab qolishda "faollik" koʻrsatgan. Qizil armiyaning Xivaga qilgan hujumi va Buxoro bosqini natijasida mintaqa toʻla ravishda sovetlashtirilgan. Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat ishtirokchilari Qizil armiya otryadlariga qarshi mardonavor kurashsalarda, 1935-yilda ular butunlay magʻlubiyatga uchrashgan.

Adabiyotlar 

 Turkestan v nachale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000.

Ikkinchi Jahon Urushi tugagandan bir yildan keyin, yaʼni 1946-yilda, bu qoʻshinlar nomi Sovet Armiyasi (ruschada:Sovetskaya Armiya) deb oʻzgartiriladi va SSSR parchalanishiga qadar shu nom bilan yuritiladi.

Sovet Ittifoqi
Qizil armiya

Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi koʻpincha Qizil Armiya nomi sifatida qisqartirilgan. Bolsheviklar partiyasi, Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi va 1922-yildan keyin Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining armiyasi va havo kuchlari edi. Armiya 1918 yil yanvar oyida tashkil etilgan. Bolsheviklar Rossiya fuqarolar urushi davrida oʻz dushmanlarining harbiy konfederatsiyalariga (ayniqsa, Oq Armiya deb nomlanuvchi turli guruhlarga) qarshi turish uchun armiya tuzdilar. 1946-yil fevral oyidan boshlab Qizil Armiya Sovet dengiz floti bilan birga, 1991-yilda tarqatib yuborilgunga qadar „Sovet Armiyasi“ rasmiy nomini olgan Sovet Qurolli Kuchlarining asosiy tarkibiy qismini oʻzida mujassam etgan.

Manbalar 

Sovet Ittifoqi
Armiyalar
Harbiy tuzilmalar
Rossiya tarixi
Nicolaus Copernicus

Nicolaus Copernicus (; ; ; yoshligida Niclas Koppernigk; 19-fevral, 1473 – 24-may, 1543) — Uygʻonish davrining astronomi va Yerni olam markazidan olib tashlagan geliosentrik kosmologiyani shakllantirgan birinchi inson.

Kopernikning vafotidan oz vaqt avval chop etilgan De revolutionibus orbium coelestium (Osmon sferalarning inqilobi) nomli kitobi koʻpincha zamonaviy astronomiyaning boshlangʻich nuqtasi va fan inqilobini boshlab bergan vahiy deya ataladi. Uning Quyosh olam markaziga joylashtirilgan geliosentrik modeli osmon jismlarining harakati Yerni olam markaziga qoʻymasdan turib tushuntirish mumkinligini isbot qiladi. Bu kashfiyot fan tarixida Kopernik inqilobi deya ataladi.

Uygʻonish davrining buyuk daholari singari Kopernik matematik, astronom, qonunshunoslikda doktor unvoniga ega boʻlgan yurist, shifokor, poliglot, tarjimon, rassom, katolik cherkovining ishchisi, siyosatchi, diplomat va iqtisodchi boʻlgan.

Kopernik Nikolay (polyakcha — Kopernik, lot. Copernicus — 1473.19.2, Torun, Polsha — 1543.24.5, Frambork, Polsha) — polyak astronomi, geliotsentrik sistema asoschisi. 1492—94 yillarda Krakov universitetida, keyinchalik Italiyaning Bolonyadagi universitet va boshqa universitetlarida huquqshunoslik, tibbiyot, astronomiya va matematika fanlarini oʻrgangan. K. zamonasining yetuk astronomlaridan biri boʻlgan. U 1543-yilda "Osmon sferalarining aylanishi haqida" asarini nashr ettirgan. Bu asarda Ptolemeynnng fan va dinda hukmron boʻlib kelgan geotsentrik sistemasini rad qiluvchi geliotsentrik sistemani bayon etgan. K. oʻz sistemasida Yerni oddiy sayyoralardek Quyosh atrofida va oʻz oʻqi atrofida aylanadi degan fikrni ilgari surgan. Geliotsentrik sistemaning toʻgʻriligi tez orada Galiley, Kepler, I. Nyuton kashfiyotlari bilan isbotlangan.

Manbalar

Havolalar 

Copernicus
Copernicus
Armon (film)

„Armon“ () — taniqli oʻzbek rejissori Melis Abzalov 1986-yil yaratgan drama film. Filmda Ikkinchi jahon urushi yillarida oʻzbek ayollari, qariyalari va yoshlari qilgan mashaqqatli mehnat tasvirlangan.

Syujeti 
1920-yillarda Boʻri yosh bolaligida otasidan ayriladi. (Otasining ham ismi Boʻri boʻladi. Otasi rolini Yodgor Saʼdiyev oʻynagan.) Ulgʻaygach u shaharga borib oʻqiydi va elektr ishchisi boʻlib yetishadi. Soʻngra tugʻilgan qishlogʻiga qaytadi. Qishloqdagi barcha qizlarga manzur boʻlishiga qaramay, Boʻri allaqachon boshqa yigitga unashtirilgan Xumorni sevib qoladi. Fashistlar Olmoniyasi bilan Sovet Ittifoqi oʻrtasida urush boshlangach Boʻri hamqishloqlari bilan urushga otlanadi. U urushdan qaytib kelmaydi.

Rollarda 
 Boʻri (otasi) — Yodgor Saʼdiyev
 Boʻri (oʻgʻli) — Baxtiyor Zokirov
 Boyxotin — Oybarchin Bakirova
 Rais — Obid Yunusov
 Xumor — Dilorom Egamberdiyeva
 Qoʻzivoy — Diyas Rahmatov
 Oʻlmasoy — Raʼno Zokirova

Manbalar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston filmlari
1986-yil filmlari
Melis Abzalov filmlari
Oʻzbek tilidagi filmlar
Carl Linnaeus

Carl Linnaeus (shved tilidagi asl ismi Carl Nilsson Linnæus, 23-may, 1707 – 10-yanvar, 1778) — binominal nomenklaturaga asos solgan shved botanigi, zoologi va shifokori boʻlgan. U zamonaviy taksonomiya va ekologiyaning otasi deb ataladi. Uning ishlarining asosiy qismi lotin tilida yozilgan boʻlib, lotinchada uning ismi  deya, 1761-yildan soʻng Carolus a Linné deb yozilgan.

LINNEY (Linne, Linnaeus) Karl (1707.23.5, Rosxult - 1778.10.1, Upsala) — shved tabiatshunosi. Shvetsiya Fanlar akademiyasi akademik va uning birinchi prezidenta (1739-yildan), Parij Fanlar akademiyasi akademik (1762-yildan). Lund va Upsala universitetlarida oʻqigan, Upsala universiteti professor (1741-yildan). Oʻsimlik va hayvonlarning zamonaviy sistematikasiga asos solgan, binar nomenklaturani fanga kiritgan. Linnaeus turni ikki nom, yaʼni tur va urugʻ (turkum) nomi bilan atashni taklif etgan; sinf, turkum (tartib), urugʻ (turkum), tur va variatsiya tushun-chalarini anikdab bergan. Linnaeus 1500 oʻsimlik turlarini tavsiflab berdi. Oʻsimliklarni 24 sinf, hayvonlarni 6 sinf (sut emizuvchilar, qushlar, amfibiyalar, baliklar, chuvalchanglar va hasharotlar)ga ajratadi. Amfibiyalarga suvda va quruqlikda yashovchilar hamda sudralib yuruvchilarni kiritadi. Odamni hayvonlar sistemasi (sut emizuvchilar sinfi, primatlar turkumi)ga kiritish oʻsha davrda hukmron boʻlgan dunyoqarashlarga zid edi. Linnaeus sistemasi kup xususiyatlarga kura, sunʼiy bulsa ham oʻz davrida katta ijobiy ahamiyat kasb etdi. U 10000 dan ortiq usimlik, 4200 dan ortiq hayvon turlarini tavsiflab berdi. Linnaeus tibbiyot, oʻsimliklarning iqlimga moslanishk va boshqa masalalarga bagʻishlangan bir qancha asarlar yaratdi. Upsala shahrida Gʻarbiy Yevropada eng yaxshi hisoblangan botanika bogini tashkil etdi.

Manbalar
Kelinlar qoʻzgʻoloni (film)

„Kelinlar qoʻzgʻoloni“ () — taniqli oʻzbek rejissori Melis Abzalov 1984-yil yaratgan kinokomediya. Komediya Said Ahmadning shu nomli asari asosida olingan. „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ sovet davrida olingan eng yaxshi oʻzbek kinokomediyalaridan biri hisoblanadi. Melis Abzalov 1982-yil yaratgan „Suyunchi“ filmidagi kabi „Kelinlar qoʻzgʻoloni“da ham qattiqqoʻl buvi haqida soʻz boradi.

Syujeti 
Farmon bibi (Tursunxon Jaʼfarova ijro etgan) mehribon, ammo juda qattiqqoʻl ona boʻlib, oʻzining yetti oʻgʻli va ularning oilalari bilan bir hovlida yashaydi. Eng kenja oʻgʻliga tushgan kelin Nigora Farmon bibiga qarshi „qoʻzgʻolon“ koʻtaradi, boshqa kelinlar esa uni qoʻllab-quvvatlaydi. Farmon bibi kelinlariga yon berishga va ularning talablarini bajarishga majbur boʻladi.

Rollarda

Manbalar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston filmlari
1984-yil filmlari
Melis Abzalov filmlari
Viswanathan Anand

Anand Vishvanatan (tam. விசுவநாதன் ஆனந்த்; 11-dekabr 1969-yilda tugʻilgan) hind shaxmatchisi, xalqaro grossmeysteri va joriy jahon chempionidir. Anand Jahon Shaxmat Chempionatida besh marta yutgan (2000, 2007, 2008, 2010, 2012), 2007-yildan beri chempionlikni ushlab kelmoqda.

Anand Hindistonning birinchi grossmeysteridir. 2007-yili unga Hindistonning ikkinchi eng yuqori mukofoti Padma Vibhushan berildi va u bunday mukofot olgan ilk sportchi boʻldi.

Anand koʻp qirrali shaxmatchi — u turnir, match, tez shaxmat va nokautli musobaqalarda jahon chempionidir.

2012-yilgi jahon chempionatida u isroillik Boris Gelfandni yengib, chempionlikni saqlab qoldi.

Manbalar

Havolalar 
 Vishvanatan Anand Twitteri

Yashayotgan insonlar
Shaxmat grossmeysterlari
Shaxmat olimpiadasi ishtirokchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Hindiston shaxmatchilari
Hindistonda tugʻilganlar
Boris Gelfand

Boris Abramovich Gelfand (; ; 24-iyun 1968-yili tugʻilgan) kelib chiqishi belarus boʻlgan isroillik shaxmatchi, grossmeysterdir. 2011-yili Nomzodlar Turnirini yengib, 2012-yili jahon chempioni Vishvanatan Anand bilan matchga chiqdi. Match 6-6 hisobda durang ketayotgan edi, lekin Gelfand tez pleyoffda yutqazdi.

Manbalar

Havolalar 
 Boris Gelfand profili

Yashayotgan insonlar
Shaxmat grossmeysterlari
Alifbo boʻyicha sportchilar
SSSRda tugʻilganlar
Maftuningman

„Maftuningman“ () — taniqli oʻzbek rejissori Yoʻldosh Aʼzamov 1958-yil yaratgan oq-qora kinotasmaga olingan musiqiy kinokomediya. Film birinchi oʻzbek kinokomediyasi boʻlib, eng sara oʻzbek filmlaridan biri hisoblanadi. Filmda oʻzbek madaniyatining qiziqarli jihatlari hamda sovet kolxozlaridagi hayot tasvirlangan.

Syujeti 
„Maftuningman“ filmida ikki kinochining shu nomli musiqiy film olish uchun aktyor va aktrisa izlashi tasvirlangan. Kinochilarning biri Oʻzbek SSRning turli qismlariga borib aktyor qidiradi. Qayerga bormasin, juda ham isteʼdodli kishilarni uchratadi, mamlakatning boshqa hududlaridagi talantli odamlar haqida eshitadi. „Maftuningman“ filmiga aktyorlar haqiqatan ham shu yoʻsinda tanlangan.

Ashulalar 
„Maftuningman“ filmida aytilgan barcha qoʻshiqlar koʻpchilikka maʼqul keldi va hozirgi kunda ham oʻzbeklar bu qoʻshiqlarni sevib tinglaydi. Koʻpchilik filmda aytilgan qoʻshiqlarni yoddan biladi. Filmda aytilgan „Doʻppi tikdim“ (Turob Toʻla qalamiga mansub), „Goʻzal Toshkent“, „Maftun boʻldim“ va „Sartarosh“ kabi ashulalar xalqning sevimli qoʻshiqlariga aylangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston filmlari
1958-yil filmlari
Yoʻldosh Aʼzamov filmlari
Louis Pasteur

Louis Pasteur (; 27-dekabr, 1822 – 28-sentabr, 1895) – fransuz kimyogari va mikrobiologi, hozirgi zamon mikrobiologiyasi va immunologiyasi asoschilaridan biri. Parij Fanlar akademiyasi (1862) va Fransiya tibbiyot akademiyasi (1873), Fransiya akademiyasi (1886) akademik Strasburg universiteti (1849), Lill universiteti (1854), Oliy normal maktab (1857) va Parij universiteti (1867) professor 1888-yil Parijda xususiy mikrobiologiya ilmiy tadqiqot institutini (Paster instituti) tashkil qiladi va boshqaradi.

Pasteur spirtli (1860), sut kislotali va yogʻ kislotali (1861) bijgʻishlar mikroblarning ferment ishlab chiqarish faoliyati sa-babli vujudga kelishini, kislorodsiz sharoitda yashaydigan mikroblar – ana-eroblar borligini isbotladi. Pasteurning vino hamda pivolarning achib qolishi va pilla qurti kasalliklari (1870) sabablarini aniklab, bu mikroblarga qarshi samarali chora-tadbirlarni (pasterizatsiya usuli) ishlab chiqishi sanoat va oziq-ovqat mikrobiologiya -sining shakllanishiga asos boʻldi. Pasteur dunyoda birinchi boʻlib ilmiy izlanishlar natijasida parrandalar vabosi (1879), kuydirgi (1881) va quturish (1885) kasalliklariga qarshi vaksina tayyorlash usulini ishlab chikdi va kasallikning oldini olishda kuchsizlantirilgan kasallik qoʻzgʻatuvchi bilan emlash mumkinligini tasdiqlab, immunizatsiya (immunlash)ga asos soldi.

Pasteur oziq muhitlarga tashqaridan begona mikroorganizmlarni tushirmaslik va yiringli yaralarga qarshi kurashish usullarini ishlab chikib, aseptika va antiseptikaga asos soldi. Pasteur oʻz ilmiy izlanishlarining natijalari asosida mikroorganizmlar oʻzidan-oʻzi vujudga keladi degan nazariyani rad etdi.

Manbalar 
 Izbrannie trudi, t. 1—2, M., 1960.
Mahallada duv-duv gap

„Mahallada duv-duv gap“ () — 1960-yil yaratilgan oq-qora kinotasmaga olingan oʻzbek kinokomediya. Filmga Yuriy Stepchuk rejissorlik, Shuhrat Abbosov prodyuserlik qilgan. „Mahallada duv-duv gap“ eng sara oʻzbek filmlaridan biri, SSSR xalq artisi Abbosov esa oʻzbek kinosining asoschilaridan biri hisoblanadi.

Syujeti 
Filmda Toshkent shahrining eski qismidagi mahallalardan biridagi zamonaviy turar-joy binolari qanday qurilayotgani haqida hikoya qilinadi. Film qahramonlari quruvchilarning oilalari: qizi Sayyora bilan ishlayotgan gʻisht teruvchi, oʻgʻli Azimjon Moskvada oʻqishini tugatayotgan Mehrixon aya hamda omborxona mudiri Arslon va uning kranchi oʻgʻli Umarjon haqida hikoya qiladi.

Oʻqishni tamomlab, Sayyora yaqinlaridan yashirincha zavodga kiradi. Qoʻshnilar uning taqdiriga aralashishga harakat qil. Mehrixon oʻz oʻgʻli Azimjonga, Oyposhsha esa oʻz oʻgʻli Umarjonga olib bermoqchi. Azimjon allaqachon Moskvada uylangani, Arslonning oʻgʻli Umar esa u bilan qurilishda birga ishlaydigan Umidani sevib qolgani ma’lum boʻaldi. Yoshlar Umarga ota-onasining qarshiligini yengib, Umida bilan turmush qurishiga yordam beradi. Baxtli oilalar mahalladan yangi qurilgan uyga koʻchib oʻtadi.

Rollarda

Ssenariy 
Film uchun ssenariy boshida rus tilida yozilgan. Ammo Shuhrat Abbosov filmni oʻzbek tilida olishni istagan. Tasvirga olish boshlanishidan bir kun avval Abbosov mashhur oʻzbek yozuvchisi Abdulla Qahhordan ssenariyni oʻzbek tiliga tarjima qilib berishini iltimos qilgan. Abdulla Qahhor oʻsha paytda shifoxonada davolanayotgan boʻlgan. U ssenariyni shifoxona qarshisidagi oʻtirgʻichda oʻtirib ikki soatda tarjima qilgan. Abdulla Qahhor filmning oxirida tarjimon sifatida aytib oʻtilgan.

Manbalar

Havolalar 

Oʻzbekiston filmlari
1960-yil filmlari
Shuhrat Abbosov filmlari
Oʻzbek tilidagi filmlar
Faqir

Faqir – ( – kambagʻal) moddiy yoki maʼnaviy jihatdan muhtoj odam. Kambagʻal (fuqaro)ga, yaʼni ijtimoiy jihatdan nochor odamlarga gʻamxoʻrlik qilish zarurligi Qur’oni karimda, sunna va pandnoma asarlarida alohida taʼkidlanadi. Zohidlik va soʻfiylik „kambagʻallik“ („faqr“, „fuqr“)ni keng targʻib qilgan. „Faqir“ deyilganda „darvish“ va „soʻfiy“lar tushunilgan. Shoirlar, mualliflar, xattotlar ham oʻzlarini kamtarlik bilan Faqir deb atashgan.

Faqir – moddiy jihatdan muxtoj, nochor, kambagʻal, qashshoq odam. Baʼzi kishilar (shoirlar, mualliflar, xattotlar) „men“ soʻzi oʻrnida oʻzlarini kamtarlik bilan faqir deb atashgan.

Manbalar 

Islom ensiklopediyasi – Toshkent 2004
Pir

Pir ( — keksa, qari) — soʻfiylik anʼanasida tariqatlarning oliy rahnamolari yoki obroʻli rahnamolar. Shuningdek, har bir murid oʻz murshidini ham pir deb atagan. Aholi orasida pir tushunchasi avliyo, maʼlum bir hunarning asoschisi maʼnosida ham ishlatiladi.

Manbalar 

Forscha soʻzlar va iboralar
Diniy atamalar
Tariqat

Ushbu sahifa orqali siz tariqat va uning turlari haqida bilib olishingiz mumkin:)
Tariqat (arabcha — yoʻl, usul) —   tasavvufga amal qilish. Unga koʻra, sufiy yoki solik tirikchilikning barcha tashvishlaridan voz kechishi, doim kambagʻallikda qanoat qilib yashashi, tarkidunyo qilishi, har narsani xudodan deb bilishi, xudoni sevishi va unga intilishi, ixtiyorini pir, murshidga topshirishi lozim. Bundan tashqari tariqat tushunchasi koʻproq tasavvuf yoʻnalish (suluk)i, tarmogʻi maʼnosida qoʻllanadi. Tarixda tasavvuf tariqatlarini notoʻgʻri tushunish va talqin qilish natijasida baʼzi mutaassiblikka berilish holatlari ham kuzatilgan. Tasavvufda T. koʻp boʻlgan, mas., tayfuriya, qodiriya, suhravardiylik, bektoshiya va boshqa Oʻrta Osiyoda naqshbandiya, kubroviylik, yassaviylik T.lari tarqalgan. 

Tariqat ( yoʻl, usul) — so’fiylikka xos tushuncha. Uch maʼnoda ishlatiladi: 1) umuman soʻfiylik yoʻli; 2) soʻfiylikning muayyan tarmogʻi, yoʻnalishi; 3) soʻfiylik bosqichlaridan biri. Lekin Tariqatni soʻfiylik yoʻnalishlari (suluklari), tarmoqlari maʼnosida qoʻllash kengroq tarqalgan. Soʻfiylikning bosqichi sifatida Tariqat soʻfiylar oldiga qoʻyiladigan oʻziga xos talablar majmuasini, xilma-xil ruhiy-jismoniy xatti-harakatlarni oʻz ichiga oladi. Tariqatga qadam qoʻyish — tirikchilikning barcha tashvishlaridan voz kechish hamda ixtiyorni pir-murshid (eshon)ga topshirishdan boshlanadi. Undan keyin Tariqat yoʻlida soʻfiy yana bir necha bosqich (maqom)larni, jumladan doim kambagʻallikda, tasodifiy rizq hisobiga yashash (faqr), tarki dunyo qilish (zuhd), har narsani faqat xudoga solish (tavakkul), uni sevish va unga intilish (muhabbat, shavq) va boshqa bosqichlarni oʻtaydi. Soʻfiylikning baʼzi yoʻnalishlari insonni nafaqat zohidlik, balki mutaassiblik yoʻliga ham yetaklaydi. Soʻfiylikda Tariqatlar gʻoyatda koʻp boʻlgan. Hozirgacha ayrim Sharq mamlakatlarida saqlanib kelayotgan qodiriya (Eron va Afgʻonistonda), rifioya (Eron), tayfuriya (arab mamlakatlari), mavlaviya (Turkiya), chishtiya (Hindiston, Pokiston), bektoshiya (Turkiya), safaviya (Eron) va boshqa shular jumlasidandir. Oʻrta Osiyoda esa, ilgaridan naqshbandiylik(Bahouddin Naqshbandiy), kubroviylik(Najmiddin Kubro),yassaviylik(Ahmad Yassaviy) tariqatlari tarqalgan.

Tariqatlar roʻyxati 

Islom
Panama kanali

Panama kanali () uzunligi 82 kilometr, eni 51 metrdan iborat. Panama kanali Amerikaning eng janubiy mamlakati Panamada joylashgan boʻlib, Atlantika okeani (Karib dengizi) orqali Tinch okeani bilan bogʻlab turadi.

Panama kanalini qurish 1880-yilda boshlangan va 1914-yilda qurub bitkazilgan.

Qurilishi 
Panama kanaliga birinchi urinish 1881-yil 1-yanvarda qilingan. Loyiha Suvaysh kanalini qurgan Ferdinand de Lesseps boshchiligida dengiz sathidan kanal sifatida ishlab chiqilgan.

Kanal qurilishining dastlabki yillarida qazish ishlari natijasida hosil bo‘lgan chiqindilarni tashishda tashkiliy ishlar yo‘qligi, transport vositalarining yetishmasligi natijasida dastlabki jiddiy muammolar yuzaga kela boshladi. Bularning barchasidan tashqari, sodir boʻlgan ko'chkilar bilan ham katta qiyinchiliklarga duch keldi. Ko'chkilarning oldiniolish uchun Kanalning ma'lum qismlarida qazish chuqurligini kamaytirish kerak edi.

Kengaytirilgan Panama kanali 2016-yil 26-iyunda yana ishga tushdi.
Panama geografiyasi
Kanallar
Qurilish
Suyunchi (film)

„Suyunchi“ () — taniqli oʻzbek rejissori Melis Abzalov 1982-yil yaratgan drama film.

Syujeti 
Filmda kichik Oʻzbek SSR qishlogʻida oʻgʻli, kelini va 10 oʻgʻil nevarasi bilan yashovchi Anzirat ona haqida hikoya qilinadi
(Anzirat ona rolini Zaynab Sadriyeva oʻynagan). Anziratning qattiqqoʻlligi sabab hamqishloqlari uni „General Buvi“, deb ataydi.

1930-yillarda Anzirat ona qishlogʻining kolxoziga boshchilik qilgan, koʻp qiyinchiliklarni koʻrgan boʻladi. Yoshi ulgʻaygach ham dam olish oʻrniga baʼzi hamqishloqlarining yalqovligi, ochkoʻzligi va eʼtiborsizligiga chiday olmaydi, oʻz oilasida tartib oʻrnatishga harakat qiladi. Anzirat onaning oʻgʻli boʻlsa hamma vaqtini homilador ayoliga uy ishlarida yordam berish oʻrniga farzandlari bilan oilaviy futbol komandasi tuzishga bagʻishlaydi. Anzirat onaning vafotidan keyin qishloq aholisi usiz qishloqning huvillab qolganini sezadi. Ular Anzirat ona qishloqlarining vijdoni boʻlganini anglab yetishadi.

Manbalar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston filmlari
1982-yil filmlari
Melis Abzalov filmlari
Oʻzbek tilidagi filmlar
Toʻylar muborak (film)

„Toʻylar muborak“ () — Eduard Xachaturov 1978-yil yaratgan oʻzbek kinokomediyasi. Bosh rolda Oʻzbekiston xalq artisti Obid Yunusov oʻynagan. Filmda koʻngilchanligi tufayli oʻz toʻyi kuni koʻp odamlarga yordam beraman deb, toʻyiga zoʻrgʻa yetib keladigan kuyov haqida hikoya qilinadi.

Syujeti 
Kuyovni va uning spirtli ichimlik ichib ozgina mast boʻlgan doʻstlarini davlat avtomobil nazorati ishchisi toʻxtatadi. Kuyov doʻstlarini qoldirib, taksida toʻyxonaga joʻnaydi. Taksi haydovchisining boshi aylanib, koʻzi tinadi va mashinani avariya qiladi. Kuyov shoshib turgan boʻlsa-da, taksi haydovchisini shifoxonaga olib boradi. Shifoxonadan chiqqanidan keyin yoshi katta erkak va uning ayoli kuyovdan oʻz „taksisida“ ularni bir joyga olib borib qoʻyishini iltimos qilishadi. Hamma uni taksi haydovchisi deb oʻylaydi. Kuyov odamlarni aytgan joylariga olib bora olmasligini aytsa ham, unga quloq solishmaydi.

Filmning yakuniga yaqin kuyov bir ayolning uyidagi devorni gips bilan qoplash yuzasidan bir mardikor bilan savdolashayotganini koʻradi. Mardikor katta pul soʻragani uchun kuyov devorni oʻzi gips bilan tezda qolplashga qaror qiladi. Gipsni suv bilan qorgandan keyin dam olgani oʻtiradi va xayol sura boshlaydi. Gips tezda qotib qoladi va kuyovning oyoqlari qotgan gipsdan chiqmaydi. Kuyovni maxsus mashinada, oyoqlari gipsda qotgan holda toʻyxonaga olib boradilar.

Rollarda

Manbalar

Havolalar 
 Obid Yunusov bilan BBC intervu: „Obid Yunusov oʻz armoni, Oʻtkuriyning muvaffaqiyati va tan bergan sanʼatkori haqida“

Oʻzbekiston filmlari
1978-yil filmlari
Eduard Xachaturov filmlari
Oʻzbek tilidagi filmlar
Kimyoviy birikma

Kimyoviy birikma kimyoviy reaksiya orqali soddaroq moddalarga ajraluvchi ikki yoki undan ortiq kimyoviy unsurdan iborat sof kimyoviy moddadir. Kimyoviy birikmalar kimyoviy bogʻlar orqali fazoda ushlab turiladigan oʻzgarmas nisbatdagi atomlardan iborat boʻladi. Kimyoviy birikmalar molekular (kovalent bogʻli), tuz (ion bogʻli), intermetallid (metall bogʻli) yoki kompleks birikmalar (donor-akseptor bogʻli) boʻlishi mumkin. Sof kimyoviy unsurlar birikma hisoblanmaydi, agar ular bir unsurning koʻp atomlaridan iborat boʻlsa (masalan H2, S8 va hokazo), bunday moddalar poliatomik molekulalardan iborat deyiladi.

Kimyoviy birikma - bir yoki bir necha turli element atomlarining biron xil kimyoviy bogʻ yordamida birlashuvidan hosil boʻlgan kimyoviy modda. Bir xil kimyoviy elementdan tuzilgan oddiy moddalar (masalan, vodorod N2, kislorod O2, azot N2), turli xil kimyoviy elementlardan tuzilgan murakkab moddalar (masalan, suv N2O, ammiak NH3, sulfat kislota H2SO4, novshadil spirt NH4OH) лimyoviy birikmadir. Kimyoviy birikmaning muhim belgisi uning bir jinsliligidir. U ana shu belgisi bilan mexaniq aralashmalardan farq qiladi. Kimyoviy birikmalarni sintez qilish va tekshirish kimyo fanining eng muhim masalalaridan biri hisoblanadi.

Manbalar
NGC 88

NGC 88 Fenіks yulduz turkumidagi SB0-a tipli galaktikadir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 88 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 88 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 88 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 88 SIMBAD omborida 
 NGC 88 Vizier omborida 
 NGC 88 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0088
Yor-yor (film)

„Yor-yor“ () — taniqli oʻzbek rejissori Ali Hamroyev 1964-yil yaratgan musiqiy kinokomediya. Film eng sara oʻzbek komediyalaridan biri hisoblanadi, uni baʼzan „oʻzbek milliy komediyasi” deb atashadi.

Syujeti 
Baxtiyor (Baxtiyor Ixtiyorov ijro etgan) Zulfiya degan qizni televizorda koʻrib, uni sevib qoladi. Zulfiyani izlab topishga qaror qilgan Baxtiyor otasi bilan butun Oʻzbek SSRni kezadi. Ular juda koʻp odamni uchratishadi, turli voqealarni boshdan kechirishadi, ammo Zulfiyani topa olishmaydi. Toshkentga qaytganlaridan keyin Baxtiyor va uning oilasi shaharning eski qismidagi uylarini tashlab, yangi kvartiraga koʻchib chiqishadi. Film oxirida Baxtiyor yangi uyda Zulfiya bilan qoʻshni ekanligini koʻradi.

Manbalar

Havolalar 
 
 „Yor-yor“ filmidan skrinshotlar galereyasi

Oʻzbekiston filmlari
1964-yil filmlari
Ali Hamroyev filmlari
Oʻzbek tilidagi filmlar
Bosmachilik haqida kinolar
NGC 442

NGC 442 Kit yulduz turkumidagi S0-a tipli galaktika.

Ushbu obyektni Lewis Swift  1886-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 442 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 442 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 442 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 442 SIMBAD omborida 
 NGC 442 Vizier omborida 
 NGC 442 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0442
NGC 504

NGC 504 Baliq yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir. Ushbu obyektni John Herschel 1827-yilda kashf etgan. Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 504 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 504 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 504 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 504 SIMBAD omborida 
 NGC 504 Vizier omborida 
 NGC 504 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0504
NGC 553

NGC 553 Baliq yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 553 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 553 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 553 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 553 SIMBAD omborida 
 NGC 553 Vizier omborida 
 NGC 553 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0553
NGC 710

NGC 710 Andromeda yulduz turkumidagi Sc tipli galaktika.

Ushbu obyektni Heinrich d'Arrest  1863-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 710 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 710 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 710 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 710 SIMBAD omborida 
 NGC 710 Vizier omborida 
 NGC 710 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0710

de:Abell 262
en:Abell 262
NGC 833

NGC 833 Kit yulduz turkumidagi Sa/P tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 833 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 833 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 833 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 833 SIMBAD omborida 
 NGC 833 Vizier omborida 
 NGC 833 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0833
NGC 1074

NGC 1074 Kit yulduz turkumidagi Sab tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Francis Leavenworth 1885-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1074 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1074 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1074 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1074 SIMBAD omborida 
 NGC 1074 Vizier omborida 
 NGC 1074 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 1074
NGC 1172

NGC 1172  E (elliptik galaktika) tipli galaktika.

Ushbu obyektni William Herschel  1785-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1172 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1172 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1172 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1172 SIMBAD omborida 
 NGC 1172 Vizier omborida 
 NGC 1172 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 1172
NGC 1393

NGC 1393 Eridan yulduz turkumidagi SB0 tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni William Herschel  1785-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalogining asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1393 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1393 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1393 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1393 SIMBAD omborida 
 NGC 1393 Vizier omborida 
 NGC 1393 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 1393
NGC 1494

NGC 1494 Soat yulduz turkumidagi SBcd tipli galaktika.

Ushbu obyektni John Herschel  1834-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1494 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1494 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1494 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1494 SIMBAD omborida 
 NGC 1494 Vizier omborida 
 NGC 1494 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 1494
Kompas

Kompas (lot. com- — „ham-, birga“ va passus — „yoʻl“, „qadam“; „hamqadam“, „yoʻldosh“) navigatsiya asbobi boʻlib, yer sirtiga nisbatan tizimda yoʻnalishlarni aniqlaydi. Bu tizim toʻrt dunyo tomonlari — shimol, janub, gʻarb va sharqni belgilaydi. Baʼzan kompasda bu tomonlardan tashqari darajalar ham chizilgan boʻladi. Bunda shimol 0°, keyin soat yoʻnalishi boʻylab: sharq 90°, janub 180°, gʻarb esa 270° ga mos keladi. Ushbu darajalar azimutni koʻrsatishga xizmat qiladi.

Kompas (ital. compasso — oʻlchayman)— geografik (haqiqiy) yoki magnit meridianining yoʻnalishini aniqlashda qoʻllanadigan asbob. Magnitli, giroskopik K., quyosh K.i, radio va astroradio K.i boʻlishi mumkin. Magnitli K. magnitlangan milning shimol-jan. yoʻnalishida magnit meridiani boʻylab joylashishi xossasiga, giroskopik K. erkin osilgan va maxsus moslama yordamida tez aylanadigan rotorning oʻqi geografik meridian tekisligida mustaqil joylasha olishiga, quyo sh K.i (yoki astronom i k K.) Quyosh harakatini uzluksiz koʻzatib turishga, rad i okom pas radiost-yalar tarqatadigan radiotoʻlqinlarni maʼlum yoʻnalishda qabul qilishga, astroradiokompas Quyoshdan tarqaladigan radionurlarni qabul qilishga asoslangan. Boʻlar orasida magnitli K. eng qadimiysi. Uning asosiy kamchiligi shuki, hamma vaqt magnit va geografik qutblar yoʻnalishlari farqini hisobga olish kerak boʻladi. Qutblarda uni ishlatib boʻlmaydi. K. dengizda suzishda, aviatsiya, geodeziya, topografiya, kon va harbiy ishlarida qoʻllanadi.

Bir-biridan farqli ikki xil kompaslar mavjud: magnit kompas va girokompas. Magnit kompas mili Yer magnit maydoni bilan taʼsirlashib, geomagnit qutblarga mos tushishga harakat qiladi. Girokompas esa oʻz ichida Yer aylanishiga sezgir tez aylanuvchi gʻildirakni saqlaydi.

Magnit kompas Xitoyda, Han sulolasi davrida ixtiro etilgan, uni avvalboshda "qimmatbaho toshlar topish va uy qurish uchun joy aniqlashda" ishlatishgan. Keyinchalik kompasdan Xitoy harbiylari dengiz va quruqlikda yoʻl aniqlash va xarita chizish uchun foydalana boshlashgan. Kompas Xitoydan Yevropaga Eron orqali kirib kelgan.

Manbalar

Havolalar 
 How to Make a Compass  (Kompas tayyorlash)
 Kompas tarixi
NGC 1924

NGC 1924 Orion yulduz turkumidagi SBbc tipli galaktika.

Ushbu obyektni William Herschel  1785-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1924 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1924 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1924 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1924 SIMBAD omborida 
 NGC 1924 Vizier omborida 
 NGC 1924 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 1924
NGC 1938

NGC 1938 Mensa yulduz turkumidagi OCL (ochiq klaster) tipli ochiq klaster.

Ushbu obyektni James Dunlop  1826-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1938 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1938 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1938 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1938 SIMBAD omborida 
 NGC 1938 Vizier omborida 
 NGC 1938 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 1938
NGC 1959

NGC 1959 Mensa yulduz turkumidagi OCL (ochiq klaster) tipli ochiq klasterdir.

Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1959 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1959 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1959 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1959 SIMBAD omborida 
 NGC 1959 Vizier omborida 
 NGC 1959 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 1959