Afgʻoniston musiqasi

Afg'oniston musiqasi klassik musiqa, xalq musiqasi va zamonaviy mashhur musiqaning ko'plab turlarini o'z ichiga oladi. Afg'oniston boy musiqiy merosga ega  va u yerda fors ohanglari, hind kompozitsiya tamoyillari va pushtunlar, tojiklar va hazoralar kabi etnik guruhlarning tovushlari aralashmasi mavjud. Amaldagi asboblar hind tablalaridan tortib uzun bo'yinli lyutlargacha . Afg'oniston mumtoz musiqasi hind klassik musiqasi bilan chambarchas bog'liq bo'lib, uning qo'shiqlarining katta qismi to'g'ridan-to'g'ri Mavlono Balxiy (Rumiy) kabi klassik fors she'riyatidan va Markaziy Osiyoga xos bo'lgan Eron an'analaridan olingan. Afg'onistonning ko'p qismida qo'shiq matnlari odatda dari (fors) va pushtu tillarida. Ko‘p millatli Kobul uzoq vaqtdan beri mintaqaviy madaniy poytaxt bo‘lib kelgan, ammo begonalar mamlakatning qolgan qismiga qaraganda Eron musiqasi bilan chambarchas bog‘liq an’analarga ega Hirot shahriga e’tibor qaratishgan .

Diniy musiqa 
Afg'on musiqa tushunchasi asboblar bilan chambarchas bog'liq va shuning uchun hamrohsiz diniy qo'shiq musiqa hisoblanmaydi. Qur'on tilovati hamrohsiz diniy ijroning muhim turi bo'lib, so'fiylarning na't deb nomlangan qo'shiqlardan, shialarning yakkaxon va guruhli kuylash uslublaridan foydalangan holda mursiya, manqasat, noheh va ro'zah kabi qo'shiqlarni qo'llagan ekstatik zikr marosimidir. Kobulning Chishti so'fiylik tariqati bundan mustasnodir, chunki ular o'z ibodatlarida rubob, tabla ham garmoniya kabi asboblardan foydalanadilar; bu musiqa tatti ("ruh uchun ozuqa") deb ataladi.

Vatanparvarlik musiqa 
Afg'oniston uchun ko'plab vatanparvarlik qo'shiqlari yaratilgan. Eng mashhur qo'shiqlardan biri 1970-yillarda kuylangan Ustad Avalmirning "Da Zamong Zeba Vatan" (Pushtu tilida "Bu bizning go'zal vatanimiz") qo'shig'idir. Yana bir mashhur qo'shiq - fors tilida Abdul Vahob Madadiyning "Vatan" ("Vatan"). 1980 yilda yozilgan qo'shiqda Mikis Teodorakis tomonidan yaratilgan "Antonis" deb nomlangan yunoncha qo'shiq namunalari keltirilgan.  “Vatan ishqe tu iftexaram” degan birinchi satr “Mening yurtim, senga bo‘lgan muhabbatim sharafim” deb tarjima qilingan. Uning ohangi milliy madhiyaga juda o'xshaydi.

Rubob 

Rubob Afg'onistonda keng tarqalgan lavtaga o'xshash cholg'u bo'lib, hind sarodining salafidir.  Rubob baʼzan Afgʻonistonning milliy cholgʻusi hisoblanib, “cholgʻular sher”i deb ataladi;  bir sharhlovchining ta'kidlashicha, bu "100 yil oldin Piedmontda paydo bo'lgan blyuzning Yaqin Sharqdagi salafi" kabi eshitiladi.  Rubob cholgʻuga oʻziga xos tembr berish maqsadida tut daraxtidan oʻyilgan ikki kamerali korpusga ega. Uning uchta asosiy torlari va fil suyagi, suyak yoki yog'ochdan yasalgan plektr bor.

Mashhur rubob ijrochilari: Muhammad Umar, Essa Kassemi, Homayun Saxi, Muhammad Rahim Xushnavaz  .

Dombura 
Dombura, dambura yoki dambora - hazoralar, o'zbeklar, turkmanlar va tojiklar orasida mashhur xalq cholg'usi . Afg'onistondagi mashhur domburachilar orasida Dilag'a Surood, Nosir Parvoni, Dovud Sarxosh, Mir Maftun, Safdar Tavakoli va Rajab Hayderiy bor. Dombura cholg'u tovushini chiqarishga yordam berish uchun cholg'uda ko'p urish va tirnash bilan chalinadi. Ikkita ip neylondan (zamonaviy davrda) yoki ichakdan qilingan. Asbobning orqa tomonida kichik tovush teshigi bor, tepasi esa qalin yog'ochdir. U hech qanday lak, plomba yoki zımpara bilan tugatilmagan va boshqa Afg'oniston asboblarida bo'lgani kabi, ba'zi bezaklar ham mavjud  .

G'ijjak 
Gʻijjak — Afgʻonistondagi hazoralar va tojiklar yasagan torli cholgʻu.

Manbalar 

 
 
 
 
 Doubleday, Veronica. "Red Light at the Crossroads". 2000.  In Broughton, Simon and Ellingham, Mark  with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific, pp 3–8. Rough Guides Ltd, Penguin Books. ISBN 1-85828-636-0
 

Musiqa
Afgʻoniston
Klassik musiqa