Liverpool

Liverpul (,) Buyuk Britaniyaning Mersisayd okrugidagi shahar, Angliyaning shimoli-g'arbiy sohilidagi port, Mersi daryosining og'zida joylashgan. Buyuk Britaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Mersisayd grafligining maʼmuriy markazi. Mersi daryosining Irlandiya dengiziga quyilish joyida. 

Aholisi - 441 477 kishi (2002) - Buyuk Britaniyadagi beshinchi shahar (va Angliyada uchinchi). Liverpul aglomeratsiyasining aholisi 800 000 kishidan oshadi. 20-asrning 2-yarmida Liverpul tushkun shahar nomiga ega edi: 1930-yillardan 2000-yillarning boshigacha uning aholisi deyarli ikki baravar kamaydi

Tarix 
1170-yilda Liuerpulle deb nomlangan aholi punkti birinchi marta tilga olinadi, bu "loyqa suv ombori " degan ma'noni anglatadi. Ba'zi tadqiqotchilar asl toponim sifatida elverpul variantini - " yilbaliqlari bilan suv ombori " ni keltiradilar.

1207-yilda qirol Ioann Yersiz Liverpulga tuman maqomini beruvchi xartiya chiqardi. Liverpul qal'asining soyasi ostida ingliz qo'shinlari Irlandiyaga ko'chirildi.

16-asrning o'rtalarida Liverpul besh yuz nafar aholisi boʻlgan juda ahamiyatsiz aholi punkti bo'lib qoldi. 17-asrda savdo-sotiq va aholi sonining oʻsishi sekinroq boʻldi. Fuqarolar urushi paytida, 1644-yilda qal'a o'n sakkiz kunlik qamalga duchor bo'ldi.

Liverpulning g'arbiy sohildagi port sifatidagi ahamiyati 18-asrda, transatlantik qul savdosining o'sishi va Amerika koloniyalarining iqtisodiy rivojlanishi bilan o'sishni boshladi. 1715-yilda Angliyada birinchi ochiq port dock bu yerda qurilgan.

19-asr boshlariga kelib, 40 ga yaqin global savdo trafigining %. 1831-yilda Liverpul banki ochildi.

19-asr davomida Liverpul xuddi Manchester kabi sanoat inqilobining flagmani bo'lib xizmat qildi. Rivojlanishning barcha mamlakatlar va qit'alar uchun umumiy boʻlgan ko'plab xususiyatlari birinchi bo'lib Liverpul tomonidan boshdan kechirildi.

1840-yillarda aholi tez oʻsdi, ayniqsa irlandiyalik koʻchmanchilar kela boshlagan. 1851-yilga kelib, shahar aholisining taxminan 25% irlandiyaliklar edi. 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida Liverpul butun Yevropadan ko'plab muhojirlarni qabul qildi. Bu shahar bo'ylab joylashgan turli xil diniy binolarning mavjudligida o'z aksini topdi, ularning aksariyati bugungi kunda ham foydalanilmoqda.

Liverpul 1880-yilda shahar maqomini oldi. Ikkinchi jahon urushi boshlangunga qadar u dinamik rivojlanishda davom etdi.

Liverpul ham Britaniya imperiyasidagi kemasozlikning asosiy markazlaridan biri boʻlgan. Mashhur super paroxod Titanik va boshqa ko'plab transatlantik laynerlar Liverpul portiga tayinlangan.1960-yillarda Liverpul yoshlar madaniyatining eng mashhur markazlaridan biriga aylandi. Bu yerda tug'ilgan eng mashhur madaniy hodisa The Beatles edi. Mahalliy aholi o'ziga xos Scouse lahjasida gapiradi .

Muzeylar 

 Liverpul muzeyi (Liverpul muzeyi)
 Teyt galereyasining Liverpul filiali
 Jahon tarixi muzeyi (Jahon muzeyi)
 Walker galereyasi (Uoker san'at galereyasi)
 Qullik muzeyi (xalqaro qullik muzeyi)
 Liverpul hayoti muzeyi (Liverpul hayoti muzeyi
 Bitlz muzeyi
 Dengiz muzeyi

Turli yodgorliklar 

 Liverpul meriyasi (1754-1802, arxitektor Jon Vud)
 Avliyo Jorj zali (1841-1854) - Viktoriya davridagi neoklassik uslubdagi ulkan jamoat binosi
 Vellington ustuni (1861-1865) - Britaniyaning Vaterlodagi g'alabasi xotirasiga qurilgan.
 Liverpul Anglikan sobori - Neo- Gotik, XX asr
 Liverpul katolik sobori - modernizm, 1960-yillar
 Superlambanana - "banan qo'zichoq" yodgorligi
 Nelson haykali - 1813-yil
 Qirollik jigar binosi (1908-1911) -  hududidagi ofis binosi  . U Britaniyaning arxitektura yoki tarixiy ahamiyatga ega binolar ro'yxatida birinchi, eng yuqori sinfga (alohida qiziqish) ega (). U YuNESKOning Jahon merosi ro'yxatiga kiritilgan Liverpul port hududining bir qismidir. 1911-yildan 1932-yilgacha Yevropadagi eng baland bino, 1911-yildan 1961-yilgacha Buyuk Britaniyaning eng baland binosi, 1911-yildan 1965-yilgacha   . Temir- betondan qurilgan dunyodagi birinchi ko'p qavatli binolardan biri.

Adabiyotlar 

 Ливерпуль, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Havolalar 

 Liverpul shahar kengashining rasmiy sayti )
 Liverpuldagi turizm uchun rasmiy sayt )
 Liverpul porti

Manbalar