Samariya (dara)

Samariya darasi (yunoncha: Φαράgy tēs StamaρĬs), Yevropadagi eng katta dara boʻlib, Kritning janubi-gʻarbiy uchidagi Lefka Ori togʻlarida, Sfakion (dima)da joylashgan. Kritning eng mashhur diqqatga sazovor joylaridan biri, daraning uzunligi taxminan 13 kilometr, kengligi esa 3,5 metrdan 300 metrgacha oʻzgarib turadi. Dara oxirida yana 3 kilometr masofani bosib Ayia-Rumeli qishlogʻiga borish mumkin.

Tarix 
Samariya darasi bizning eramizdan oldin ham boʻlgan. Bu yerda, Apollon va Artemidaga bagʻishlangan ibodatxonalarning qoldiqlari topilgan. Miloddan avvalgi VI asrda daraning oxirida Tara (Para) shahri qurilgan. Kichik, ammo avtonom va keng tanilgan va oʻz tangasini zarb qilgan. Tangalarning bir tomonda – yovvoyi echkining boshi, ikkinchi tomondan – asalari tasvirlangan. Dara boʻylab oqadigan daryo Tareos deb atalgan, daraning 2-nomi Taroes boʻlishi mumkin. Tara shahrida yashab oʻtgan Diodorus Siculus, Sekliot, Pliniy Elder mualliflar dara haqida malumotlar yozib qoldirishgan. Rim hukmronligi davrida shahar oʻzining gullagan davriga qaytgan.

Turk boʻyinturugʻi yillarida Sfakiya va boshqa mintaqalar aholisi qirgʻindan daraga yashiringan. Shiddatli janglarda sfakiyaliklar darani turklar bosqinidan saqlab qolishgan.

Metaxas diktaturasi davrida (1935-1940) inqilobchi general Emmanuel Mandakas va uning sheriklari bu joylardan boshpana topdilar.

Gretsiyadagi fuqarolar urushi paytida, soʻl qoʻzgʻolonchilar 1948-yil iyunigacha darada yashiringan, qishloqlardan birida ular askarlar va politsiyachilar otryadi tomonidan qurshab olingan va ogʻir jangdan soʻng ular yoʻq qilingan. Ikkinchi jahon urushi davrida Misrga hijrat qilgan yunon hukumatining karvoni daradan oʻtgan. Nemis istilosi davrida bu yerda qarshilik lageri mavjud boʻlgan.

1962-yilda dara milliy bogʻ maqomini oldi va shu bilan birga Samariya qishlogʻidan aholi koʻchirildi. Qoʻriqxona 4850 gektar maydonni egallaydi. Dengiz sohilidagi daraning oxirida Ayia-Rumeli qishlogʻi joylashgan.

Milliy bog' 
Flora va fauna
Qoʻriqxonaning maqsadi Lefka Ori noyob tabiatini va ayniqsa, endemik Krit togʻ echkisi kri-kri (Capra aegagrus creticus) ni himoya qilishdir. Darada kri-kridan tashqari boshqa noyob hayvonlar va qushlar ham yashaydi. Masalan yovvoyi mushuk (hozirda juda kam uchraydigan), har xil turdagi burgutlar, martenlar, boʻrsiqlar.

Darada oʻsimliklar orasida Cretan endemiklari ham uchraydi. Bular, dictamos yoki erondas va Cretan sarvisi. Dara florasining boshqa vakillari: har xil turdagi qaragʻaylar, chinorlar, holm emanlari, Krit chinorlari, qora daraxt va boshqalar.

Turizm

1931-yildan beri Ellin alpinizm jamiyatining Chania shahridagi boʻlimi dara boʻylab sayohat guruhlarini tashkil etdi. 1962-yildan boshlab, milliy bogʻ tashkil topganidan beri, piyoda yurish yanada tizimli tus oldi va 1969-yilda sayyohlik agentliklari tomonidan dara boʻylab sayohatlarning birinchi sotuvi boshlandi. 2000-yil boshidan buyon har yiliga 200 000 sayyoh tashrif buyuradi. Baʼzi kunlarda yoʻlda bir vaqtning oʻzida 3000 kishi boʻlishi mumkin. Erta tongda darada, tirbandliklar kuzatilishi mumkin. Qoʻriqxonada eng yaxshi vaqt – bahor. Yozda darada juda issiq boʻladi.

Milliy bogʻga kirish Omalos qishlogʻidan 5 kilometr uzoqlikda joylashgan. Sayyohlik yoʻli dengiz sathidan 1250 metr balandlikda, togʻ yonbagʻirlari boʻylab yotqizilgan yogʻoch panjarali yoʻl boʻylab boshlanadi. Daraning butun uzunligi 12,8 kilometrni tashkil qiladi. Yurish 4-6 soat davom etadi. Tayyor boʻlmagan odam „qadamlar“ dan tushganidan keyin oyoqlarda ogʻriq kuzatiladi. Daryoda suv kamayadi, yozda deyarli quriydi, suv oqimi vaqti-vaqti bilan toshlar orasiga yashiriladi. Dara ustida koʻtarilgan togʻ choʻqqilari 2000 metr balandlikka yetadi. Butun yoʻl kilometr belgilari bilan belgilangan, marshrut boʻylab dam olish joylari, hojatxonalar va ichimlik suvi manbalari, shuningdek, yongʻinga qarshi uskunalari mavjud. Marshrutni xachirlarda oʻrmon xoʻjaligi xodimlari nazorat qiladi.

Darada (toʻgʻri yoʻlda va undan uzoqda) bir nechta qadimiy cherkovlar mavjud: Nikolay cherkovi (qadimgi Apollon yoki Artemida ibodatxonasi oʻrnida qurilgan), Masih cherkovi, Avliyo cherkovi. XIII asr devorlaridan birida „1379“ yozuvi ajralib turadi, freskalar 1740-yilga tegishli). Ibodatxonalarning bir qismi hamma uchun ochiq.
Taxminan yoʻlning oʻrtasida sobiq Samariya qishlogʻining qayta tiklangan anʼanaviy Krit uylari joylashgan (aholi 1962-yilda undan koʻchirilgan). Qishloqda telefon, oʻrmon qoʻriqlash posti, dorixona, vertolyot maydonchasi, sayyohlar qiynalib qolsa, bir necha xachir bor.
Daraning eng tor qismi, Portes darasi (darvoza) Samariya qishlogʻidan taxminan 4 kilometr uzoqlikda joylashgan. Tik qoyalar, yoʻlining kengligi taxminan 4 metr, qoyalarning balandligi esa 350 metrga etadi.

Daradan chiqish dengizdan 3 kilometr uzoqlikda, Ayia-Rumeli qishlogʻi yaqinida joylashgan. Sayyohlarni qishloqdagi iskaladan Hora Sfakion , Paleochora yoki Suyaga boradigan paromda olib ketishadi – bu aholi punktlariga yoʻllar yotqizilgan, Ayia Rumelidan esa siz faqat suv transportida ketishingiz yoki qarama-qarshi tomondan piyoda, daradan oʻtishingiz mumkin. Lekin bu bu juda qiyin. Ayia Rumelida mehmonxona, pansionat va bir qancha tavernalar mavjud.

Qish va bahorda, kuchli yomgʻir paytida, dara tubidan boʻronli suv oqimi oqadi, toshlar devorlarni sindirib tashlaydi. Bu paytda milliy bogʻ sayyohlar uchun yopiq boʻladi. Butun yil davomida darada tunash taqiqlanadi. Marshrutga kirish pullik (2017-yil narxlarida 5 evro, 12 yoshgacha boʻlgan bolalar bepul), daraga kirish va chiqishdagi nazorat punktlari oʻz xavfsizligi uchun darada qolganlarni aniqlash imkonini beradi. Siz istalgan nuqta orqali qaytishingiz mumkin. Marshrut oʻtishning murakkabligi, atrofdagi landshaftlar va sayyohlarni oʻtkazish va yetkazib berish usullari jihatidan Tenerifedagi Maska darasini eslatadi.

Galereya

Manbalar