John Anthony Walker

John Anthony Walker Jr. (1937-yil 28-iyul- 2014-yil 28-avgust) — Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz kuchlarining bosh ordeni va aloqa boʻyicha mutaxassisi boʻlgan, 1967-yildan 1985-yilgacha Sovet Ittifoqi foydasiga josuslik qilganlikda ayblanib, umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan.

1985-yil oxirida Walker federal prokurorlar bilan kelishuv bitimini tuzdi, bu esa undan josuslik faoliyati toʻgʻrisida toʻliq maʼlumot berishni va oʻzining hamkori, sobiq katta bosh kichik ofitser Jerry Whitworthga qarshi guvohlik berishni talab qildi. Buning evaziga prokurorlar Walkerning oʻgʻli, sobiq dengizchi Michael Walkerga nisbatan kamroq jazo tayinlashga rozi boʻlishdi. Sovet josusi sifatida Walker Sovetlarga bir milliondan ortiq shifrlangan dengiz xabarlarini shifrlashda yordam bergan, The New York Times 1987-yilda josuslik operatsiyasini uyushtirgan, „baʼzan tarixdagi eng zararli sovet josuslik guruhi sifatida tasvirlangan“.

Walker hibsga olinganidan soʻng, Prezident Ronald Reyganning Mudofaa vaziri Kaspar Vaynberger Sovet Ittifoqi Walkerning josusligi tufayli dengiz urushida sezilarli yutuqlarga erishdi, degan xulosaga keldi. Vaynbergerning taʼkidlashicha, Walker Moskvaga bergan maʼlumotlar Sovetlarga „qurol va sensor maʼlumotlari, dengiz taktikasi, terrorchilik tahdidlari, yer usti, suv osti va havo desantlari mashgʻulotlari, tayyorgarlik va taktika“ ga ruxsat berdi. Reygan maʼmuriyati davrida dengiz floti kotibi John Lehman intervyuda Walkerrning faoliyati Sovetlarga AQSh suv osti kemalari har doim qayerda ekanligini bilish imkonini berganini aytdi. Lehmanning taʼkidlashicha, Walkerning josusligi urush boʻlgan taqdirda amerikaliklarning katta qurbonlariga olib kelishi mumkin edi. 

Dengiz tarixi jurnalining 2010-yil iyun sonida Vashingtondagi Milliy xavfsizlik arxivining katta xodimi Jon Prados Walker oʻzini sovet rasmiylariga tanishtirgandan soʻng, Shimoliy Koreya kuchlari USS Pueblo kemasidan yaxshiroq foydalanish maqsadida qoʻlga olganini taʼkidladi. Walker josuslik qilmoqda. Pradosning qoʻshimcha qilishicha, keyinchalik Shimoliy Koreya josuslik kemasidan olingan maʼlumotlarni sovetlar bilan baham koʻrgan, bu esa ularga nusxalarini yaratish va AQSh dengiz aloqalari tizimiga kirish imkonini bergan, bu tizim 1980-yillarning oxirlarida butunlay qayta tiklanmaguncha davom etgan. Soʻnggi yillarda Shimoliy Koreya yakka oʻzi harakat qilgani va bu voqea Shimoliy Koreyaning Sharqiy blokning aksariyat qismi bilan munosabatlariga zarar yetkazgani maʼlum boʻldi.

Yoshligi 
Walker 1937-yil 28-iyulda Vashingtonda tugʻilgan va Pensilvaniya shtatining Skranton shahridagi oʻrta maktabda oʻqigan. Oʻrta maktabni tugatgandan soʻng, Walker va doʻsti 1955-yil 27-mayda bir qator oʻgʻirliklarni uyushtirishdi. Ularning oʻljasiga ikkita shina, toʻrt litr moy, olti quti tozalagich va 3 dollar naqd pul kiradi. Juftlik yuqori tezlikda quvish paytida politsiyadan qochgan, biroq ikki kundan keyin hibsga olingan. Unga qamoq yoki harbiy variant taklif qilindi. U 1955-yilda dengiz flotiga qoʻshildi va sakkiz yil ichida radiochi sifatida bosh kichik ofitser darajasiga muvaffaqiyatli oʻtdi. Bostonda boʻlganida, Walker Barbara Krouli bilan uchrashdi va oila qurdi va ularning toʻrt farzandi, uchta qizi va bir oʻgʻli bor edi. Yadro quvvatiga ega flot ballistik raketasi (FBM) USS suv osti kemasida joylashganida Andrew Jackson Janubiy Karolina shtatining Charleston shahrida Walker bar ochdi, u foyda keltira olmadi va uni darhol qarzga botirdi. 1965-yilda Walker yangi qurilgan FBM, USS ga oʻtdi Simon Bolivar, u yerda u suv osti kemasining aloqa joylarida ishlash uchun juda maxfiy kriptografik ruxsat oldi. U va suv osti kemasining aloqa guruhining boshqa aʼzolari John Birch jamiyatining aʼzolari boʻlib, ekipaj aʼzolariga va qirgʻoqdagi doʻstlariga tashkilot haqidagi adabiyotlarni tarqatishdi, Walker oʻyinchi turmush tarzini sinab koʻrdi.

Aygʻoqchi 
John Walkerr 1967-yil mart oyida ordenli ofitser lavozimiga koʻtarildi va aprel oyida Virjiniya shtatining Norfolk shahridagi COMSUBLANT shtab-kvartirasida aloqa boʻyicha ofitser lavozimiga tayinlandi, bu yerda uning mas’uliyatiga „suv osti kuchlari uchun butun aloqa markazini boshqarish“ kiradi. . . ". Walker 1967-yil oxirida Sovetlar uchun josuslik qilishni boshladi, moliyaviy qiyinchiliklardan xafa boʻlgach, Vashingtondagi eski Sovet elchixonasiga kirib, oʻta maxfiy hujjatni (radio shifr kartasi) bir necha kishiga sotdi. Sovet KGB generali Boris Aleksandrovich Solomatin „Jon Walkerni boshqarishda muhim rol oʻynadi“. Walker oʻzining xiyonatini oqladi, u sovetlarga sotgan birinchi harbiy dengiz floti aloqa maʼlumotlari Shimoliy koreyaliklar AQSh harbiy-dengiz kuchlarining aloqa kuzatuv kemasi USS qoʻlga kiritgandan soʻng butunlay buzilganligini daʼvo qildi. Shunga qaramay, koreyslar Puebloni 1968-yil yanvar oyining oxirida qoʻlga olishdi — Walker maʼlumotga xiyonat qilganidan koʻp hafta oʻtgach. Bundan tashqari, 2001-yilda AQSh Qurolli kuchlari qoʻmondonligi va Bosh shtabi kollejida sovet arxivlari va Oleg Kalugindan olingan maʼlumotlardan foydalangan holda taqdim etilgan dissertatsiya, Pueblo voqeasi Sovetlar Walker tomonidan taqdim etilgan hujjatlarda tasvirlangan jihozlarni oʻrganishni xohlaganligi sababli sodir boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi. Soʻnggi yillarda Shimoliy Koreya yakka oʻzi harakat qilgani va bu voqea Shimoliy Koreyaning Sharqiy blokning aksariyat qismi bilan munosabatlariga zarar yetkazgani maʼlum boʻldi.

1968-yilning bahorida Jon Walkerning rafiqasi uyda uning stolidan narsalarni topib, uni aygʻoqchi sifatida ishlaganlikda gumon qilgan. Walker josuslikni davom ettirdi va maxfiy maʼlumotlarni taqdim etgani uchun oyiga bir necha ming dollar daromad oldi. Walker pulning katta qismini oʻzining qarzlarini toʻlash va oilasini yaxshiroq mahallalarga koʻchirish uchun ishlatgan, ammo u kelajakdagi sarmoya uchun, masalan, malakali barmenni yollash orqali pul yoʻqotgan barining boyligini aylantirish uchun ajratgan. Walker vaqti-vaqti bilan turmush oʻrtogʻi Barbara Walkerning xizmatlaridan foydalangan boʻlsa-da, u qayta tayinlanganligi sababli kirish imkoniyatini yoʻqotish ehtimolini kutgan. Walkerga qoʻshimcha yordam soʻrash imkoniyati 1969-yil sentabr oyida San-Diyegodagi dengiz oʻquv markazida radioman A va B maktablari direktorining oʻrinbosari boʻlganida paydo boʻldi. U yerda Walkertalaba Jerry Whitworth bilan doʻstlashdi.

Walker 1971-yil dekabr oyida San-Diegodan USS taʼminot kemasida aloqa xodimi boʻlish uchun koʻchirildi. Harbiy-dengiz kuchlarining katta kichik ofitseri/katta bosh radioman boʻladigan Whitworth 1973-yilda Walkerga yuqori darajadagi maxfiy aloqa maʼlumotlariga kirishda yordam berishga rozi boʻldi; va Walkerr dengiz flotidan nafaqaga chiqqanidan keyin Niagara sharsharasida xizmat qilgan. Amfibiya kuchlari, Atlantika floti qoʻmondoni shtabiga oʻtkazilishi Walkerning Sovetlar xohlagan maʼlumotlarga kirishini toʻxtatdi; ammo u maʼlumotlar oqimini saqlab qolish uchun Whitworthni yolladi — josuslik gʻoyasini yumshatib, unga maʼlumotlar AQShning ittifoqchisi boʻlgan Isroilga borishini aytdi. Keyinchalik, Whitworth maʼlumotlar Isroil oʻrniga Sovetlarga ketayotganini anglab yetgach, u 1983-yilda dengiz flotidan nafaqaga chiqqunga qadar Walkerni maʼlumot bilan taʼminlashda davom etdi.

1976-yilda Walker harbiy-dengiz flotidan nafaqaga chiqdi, chunki u oʻzining baʼzi yuqori lavozimli ofitserlari uning yozuvlaridagi xatolarni tekshirishni juda xohlashlariga ishondi. Walker va Barbara ham ajrashishgan. Biroq, Walker oʻzining josusligini tugatmadi va bolalari va oila aʼzolaridan yordam soʻrab koʻproq tajovuzkorlik bilan izlay boshladi (Walker shu vaqt ichida shaxsiy tergovchi edi). 1984-yilga kelib, u 1953-yildan 1973-ilgacha xizmat qilgan, keyin esa harbiy pudratchida ishlash uchun ketgan isteʼfodagi leytenant qoʻmondon boʻlgan katta akasi Arthur James Walkerni (1934-yil 5-avgust — 2014-yil 5-iyul) va uning oʻgʻli Michael Lance Walkerni ishga oldi. (1962-yil 2-noyabrda tugʻilgan), 1982-yildan beri dengizchi. Walker, shuningdek, Amerika Qoʻshma Shtatlari armiyasiga qoʻshilgan kenja qizini yollashga urinib koʻrdi, ammo u homilador boʻlgach, harbiy karyerasini qisqartirdi va otasining abort uchun pul toʻlash taklifini rad etdi, oʻrniga oʻzini toʻliq onalik vaqtiga bagʻishlashga qaror qildi. Keyin Walker eʼtiborini oʻsmirlik yillarining koʻp qismini oʻrta maktabni tashlab ketgan oʻgʻliga qaratdi. Walker oʻgʻlining vasiyligini oldi, uni josuslikka tayyorlash uchun uni oʻzining detektiv agentligiga shogird qilib qoʻydi va uni diplom olish uchun oʻrta maktabga qayta roʻyxatdan oʻtishga, keyin esa dengiz flotiga kirishga undadi.

Walker josuslik qilishni boshlaganida, u AQSh Atlantika flotining suv osti kuchlari aloqa markazida asosiy nazoratchi boʻlib ishlagan va u tarmoq orqali suv osti akustikasini kuzatuvchi SOSUS suv osti kuzatuv tizimi kabi oʻta maxfiy texnologiyalar haqida maʼlumotga ega boʻlar edi. Aynan Walker orqali Sovet qoʻshinlari AQSh dengiz floti sovet suvosti kemalarining joylashuvini ularning pervanellari tomonidan ishlab chiqarilgan kavitatsiya orqali kuzatishga qodirligini bilishdi. Shundan soʻng, kavitatsiyani kamaytirish uchun Sovet suv osti kemalaridagi pervanellar yaxshilandi. Toshiba-Kongsberg janjali 1987-yilda ushbu faoliyatda oshkor qilingan. Shuningdek, Walkerning xatti-harakatlari USS Pueblo samolyotining qoʻlga olinishiga turtki boʻlganligi daʼvo qilinadi. Markaziy razvedka boshqarmasi tarixchisi X.Kit Melton, 2013-yil, 5-fevral, soat 0400CST da Harbiy kanalda namoyish etilgan Markaziy razvedka boshqarmasining eng sirlari koʻrsatuvida shunday deydi:

1990-yilda The New York Times jurnalisti Jon J. OʻKonnor shunday deb yozdi: „Baʼzi razvedka mutaxassislari janob Uoker Rossiya va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasidagi kuchlar muvozanatini sezilarli darajada oʻzgartirish uchun etarli kod-maʼlumotlar maʼlumotlarini taqdim etganini taxmin qilishdi“. Keyinchalik u qanday qilib juda koʻp maxfiy maʼlumotlarga kirishga muvaffaq boʻlganligi haqida soʻralganda, Walker shunday dedi: „ KMart dengiz flotiga qaraganda yaxshiroq xavfsizlikka ega“. 2002-yilda Milliy kontrrazvedka boshqarmasiga taqdim etilgan hisobotga koʻra, Walker aygʻoqchilik uchun tovon puli sifatida million dollardan koʻproq daromad olgan deb hisoblangan bir necha aygʻoqchilardan biri, garchi The New York Times uning daromadini atigi 350 000 dollar miqdorda baholagan.

Saygondagi Markaziy razvedka boshqarmasi boshligʻi Teodor Sheklining taʼkidlashicha, Walkerning josusligi B-52 bomba hujumlarining kamayishiga hissa qoʻshgan boʻlishi mumkin, Walkerning josusligidan olingan ogohlantirish Qoʻshma Shtatlarning Vetnamdagi samaradorligiga bevosita taʼsir qilgan. Sovuq urush Londondagi amerikalik dengiz kuchlari ofitseri, leytenant Devid Uinters tomonidan Walkerning usullarini mustaqil tahlil qilish, havodan qayta ochish kabi texnologiyalarning tezkor joriy etilishiga olib keldi, bu esa Walker josuslik halqasi tomonidan ilgari foydalanilgan xavfsizlik boʻshliqlarini yopdi.

Hibsga olish 
John va Barbara Walker 1976-yilda ajrashishdi. Ularning nikohi jismoniy zoʻravonlik va spirtli ichimliklar bilan ajralib turardi. 1980-yilga kelib Barbara muntazam ravishda spirtli ichimliklarni suiisteʼmol qilishni boshladi va bolalari uchun juda qoʻrqardi. U bolalarning josuslik ringiga aralashmasligini xohladi; bu John bilan doimiy kelishmovchilikka olib keldi. Barbara FQBning Bostondagi idorasi bilan bogʻlanishga bir necha bor urinib koʻrdi, lekin u goʻshakni qoʻydi yoki mast boʻlib gapira olmadi. 1984-yil noyabr oyida u yana Boston ofisiga murojaat qildi va mast holda sobiq eri Sovet Ittifoqi uchun josuslik qilganini aytdi. Keyin u Michaelning faol ishtirokchiga aylanganini bilmas edi; keyinchalik u oʻgʻlining aloqadorligini bilganida, aygʻoqchilik haqida xabar bermagan boʻlardi, deb tan oldi.

FQBning Bostondagi ofisi Barbara Walkerdan intervyu oldi va dastlab uning hikoyasini sobiq eriga „bir tiyin tushirishga“ urinayotgan mast, achchiq ayolning gaplari deb hisobladi. Barbaraning hisoboti Virjiniyada yashovchi shaxsga tegishli boʻlganligi sababli, Boston idorasi hisobotni Norfolk ofisiga yubordi. Norfolkdagi Federal qidiruv byurosi hisobotni koʻrib chiqqach, kontrrazvedka boʻlimi bu haqiqat hisobot boʻlishi mumkin degan xulosaga keldi va ehtiyotkorlik bilan tergov boshladi. FQB Walkerning qizi Laura bilan suhbat oʻtkazdi, u otasi KGB josusi ekanligini tasdiqladi va u AQSh armiyasida boʻlganida uni oʻzining josuslik guruhiga jalb qilishga uringanini aytdi.

Barbara Walker ham, Laura Walker ham poligrafiya tekshiruvidan oʻtganida, tashqi razvedka nazorati sudi tomonidan John Walkerga qarshi elektron kuzatuvga ruxsat berildi. 1985-yil may oyida FQB elektron kuzatuv orqali Jon Uoker 1985-yil 18 va 19-may kunlari dam olish kunlari shahar tashqarisiga chiqib ketishi mumkinligini bilib oldi. 19-may kuni Walker Norfolkdagi uyini tark etdi va FBI tomonidan yashirincha Vashingtonga, FQBning Vashingtondagi ofis xodimlari kuzatuvga qoʻshilgan. Oʻsha kuni kechqurun soat 8:30 atrofida u Merilend shtatining Montgomeri okrugidagi qishloq hududiga haydab ketdi va u yerda „Ov qilish taqiqlangan“ belgisi yonidagi oʻrmonli hududga paket qoʻyganini koʻrdi. FQB USS samolyot tashuvchisidan oʻgʻirlangan 124 sahifali maxfiy maʼlumotlarga ega boʻlgan paketni qaytarib oldi. Walkerning oʻgʻli Michael tayinlangan. John Walker 1985-yil 20-may kuni erta tongda Norfolk va Vashington FQB idoralari xodimlari tomonidan hibsga olingan. FQB Walkerning oʻzini Montgomeri okrugidagi motelda hibsga oldi, u zino ishlarida odamlarni qoʻlga olish uchun ishlatgan hiylasi, yaʼni mehmonxona xonasiga qoʻngʻiroq qilib, avtohalokatda mashina urib ketganligini aytdi. Barbara Walker uzukni oshkor qilishdagi roli tufayli jinoiy javobgarlikka tortilmadi.. Sobiq KGB agenti Viktor Cherkashin oʻzining „Spy Handler“ kitobida Walkerga FQB josusi Valeriy Martinov tomonidan xavf tugʻdirganini, u Moskvadagi amaldorlarning Walker haqida gapirayotganini eshitganini tasvirlaydi.

Michael Walker Nimitz bortida hibsga olindi, u yerda tergovchilar maxfiy maʼlumotlarning nusxalari bilan toʻla oyoq qulfini topdilar. Dengizchilar va dengiz piyodalari tomonidan kaltaklanmaslik uchun uni qoʻriqlash ostida kemadan tushirish kerak edi. Arthur Walker va Jerri Whitworth Federal qidiruv byurosi tomonidan Norfolk, Virjiniya va Sakramento (Kaliforniya) shaharlarida hibsga olingan. Arthur Walker sudga kirgan josuslik guruhining birinchi aʼzosi edi. Arthur Walkerni hibsga olish paytida uning huquqlari oʻqildi va unga advokatni ushlab tura olmaguncha jim turishi kerakligini qayta-qayta aytishdi, ammo „tavba qilish“ uchun sheriklikni tan olishda davom etdi. Norfolk federal okrug sudida u sudlangan, ayblangan va uchta umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan.

Walker rasmiylar bilan biroz hamkorlik qildi, bu uning oʻgʻli uchun jazo muddatini qisqartirish uchun kelishuv bitimini tuzish uchun etarli. U eʼtirozsiz ayblov hukmi va umrbod qamoq jazosiga, josusligining tafsilotlarini toʻliq oshkor qilishga va prokurorlarning Michael uchun soʻralgan maksimal jazo 25 yil qamoq jazosi ekanligini vaʼda qilish evaziga Whitworthga qarshi guvohlik berishga rozi boʻldi. Michael Walkerdan tashqari josuslik guruhining barcha aʼzolari josuslikdagi roli uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi. Whitworth 365 yil qamoq jazosiga hukm qilindi va uning ishtiroki uchun 410 ming dollar jarimaga tortildi. Whitworth Amerika Qoʻshma Shtatlari Penitentsiarida, Atwater, Kaliforniyadagi yuqori darajadagi federal qamoqxonada qamoqda edi. Walkerning katta akasi Arthur uchta umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi va 40 yilga ozodlikdan mahrum etildi va 2014-yil 5-iyul kuni Shimoliy Karolina shtatining Butner shahridagi Butner federal axloq tuzatish majmuasida ukasining oʻlimidan olti hafta oldin vafot etdi.

Ringda nisbatan unchalik katta boʻlmagan rolga ega boʻlgan va jazoni qisqartirish evaziga guvohlik berishga rozi boʻlgan Walkerning oʻgʻli Michael 2000-yil fevral oyida qamoqdan shartli ravishda ozod qilindi. Walker FCC Butnerda, past xavfsizlik qismida qamoqqa olingan. U qandli diabet va tomoq saratonining 4-bosqichidan aziyat chekishi aytilgan.

Oʻlimi 
Walker 2014-yilning 28-avgustida saraton va qandli diabetdan azob chekayotganda, hali qamoqda boʻlganida vafot etdi. U 2015-yilda shartli ravishda ozodlikka chiqish huquqiga ega boʻlardi.

Manbalar 

2014-yilda vafot etganlar
1937-yilda tugʻilganlar