Mekelle

Mekelle Tigray mintaqasining poytaxti. Mekelle ilgari Tigray Enderta avraj poytaxti boʻlgan. Efiopiya poytaxti Addis-Abeba shahriga yaqin  uzoqlikda joylashgan boʻlib, dengiz darajasiga 2 254 metr (7 395 fut) balandlikda joylashgan. U yettita kichik shaharga boʻlingan. Mekelle 1984-yilda uning aholisi 61 ming kishi edi. 1994-yilda 97 ming kishi va 2006-yilda 170 ming kishiga yetgan. Mekelle Efiopiyaning ikkinchi yirik shahri boʻlib, Addis-Abeba shahri boʻyicha 545 ming aholini oʻz ichiga oladi. U ikkinchi yirik mintaqaviy markaz boʻlgan. U Adigratdan 4 baravar katta. 2007-yilda Mekelleda mahalliy va xorijiy bozorlar uchun sement va toʻqimachilik fabrikalari bor. Mekelle universiteti 1991-yilgachagi quruq qishloq xoʻjaligi kolleji boʻlib rivojlangan. U yerda taxminan oʻnlab boshqa davlatlarda xususiy kollejlar tashkil etilgan.

Tarix 
Mekelle XIII asrda Enda Meseqel nomli qishloqda rivojlangan. XIX asrning boshlarida Mekelle mintaqasini dam olish markaziga aylantirgan.

XIX asr 
Mekelle mintaqaviy poytaxtiga ega boʻlgan. U joyni qishloq xoʻjaligi hududlariga va Afar tuz yurtiga strategik yaqinligi sababli tanlagan. Mekelle uchun muhim boʻlgan 3ta muassasa Yohannes tomonidan tashkil etilgan. 1882-1884-yillarda Tigray muhandis Engedashet Kassa Sehul tomonidan qurilgan. Buyuk saroy va Mekellening tarixiy markazini tashkil etgan. Debre Gennet Medhane Alemdagi cherkov 1871-yilda Raya Azebo kampaniyasidan qaytganidan keyin qurilgan.

1880-yillarda Mekelle Efiopiyaning poytaxti boʻlgan. Mekellening oʻsishi yanada jadallashtirgan omillar orasida „nobillity“ va sud xizmatchilari tomonidan turar joylar tashkil etilgan. Mekelle shahrida bozorni tashkil etish orqali Yohannes shimoliy savdo yoʻnalishlaridan shaharga tuz karavan yoʻnalishlari bilan foydalanishlari mumkin boʻlgan. Yangi poytaxti Addis-Abeba tezda Mekelledan ustun chiqgan. XX asr davomida Enderta va Tigray tumani va Efiopiya tuz savdosida iqtisodiy rolini saqlab qolgan. 1895-1896-yillardagi Italiya urushida Mekelle jangda muhim joyga aylangan. 1895-yilning bahorida Adva qulaganidan soʻng, Mekelle Italyanlar tomonidan oʻqsiz egallab olingan. U Eritreya Koloniyalariga integratsiya qilingan. Italiya armiyasi 1895-yil oktyabr oyida Mekellening yuqori qismida Enda Eyesus cherkovining yaqinida oʻz qal’asini qurgan. 1895-yil oxirida Ambalaj qayta egallab olingan, Efiopiya qoʻshinlari tomonidan qamal qilingan. Keyin Italyanlarning suv taʼminoti kesilgan. 1896-yil yanvar oyida Italyanlar surgun boʻlganida Menelik ularga jangning kuchayishiga yoʻl qoʻymaslik uchun Adigrat shaharlariga qaytishga ruxsat bergan.

XX asr 

XXasrda Mekellening shaharlashishi davom etgan. Birinchilari Sharqiy Tigrayning viloyat hokimi, uning poytaxti Mekelle boʻlgan. 1920-yillar va 1930-yillarning boshlarida Mekkelle savdo sohasida juda tez rivojlangan. Deshazmach Haile Selassie Gugsa oʻz oʻrinbosari sifatida foydalanish uchun markazdagi saroyni yangilangan. 1935-yil noyabr oyida shaharni egallab olgan Italyanlar uni modernizatsiya qilishda katta hissa qoʻshdilar. Ular Enda Eyesusda harbiy aeroport va qal’onni qurishgan; yoʻllar, telefon liniyalari, ofislar va yashash joylarini qayta tashkil etishgan. Keyinchalik esa zamonaviy suv quvurlari, elektr energiyasi, klinikalar, pochta xizmatlari, kino zallari va kurort, sport markazlarini qurilgan. Edaga Senbetni temir doʻkonlarini joriy etish orqali kengaytirilgan. Bu esa xorijiy tadbirkorlarni jalb qilgan. Keyinchalik Mekelle 2 zonaga boʻlindi; Italyan va mahalliy aholi, avvalgi oʻlchamidan taxminan 2 baravar koʻpaygan. 1938-yilda doʻkonlarda Italyan uslubidagi restoran va 4 xonali Amba Aradam mehmonxonasi joulashgan. U yerda pochta, telefon, telegraf ofislari va kasalxona ham bor. 1943-yil may oyidan boshlab Mekelle rahbarlarining qoʻlida edi. Britaniyalarning sentyabr-oktyabr oylarida shaharni havo bilan bombardimon qilish natijasida katta zarar koʻrsatilgan. Oktabr oyida Mekelle Efiopiya hukumati kuchlari tomonidan qayta egallab olinga. Mekkelle shahar rivojlanishining uchinchi bosqichi 1942-1974-yillarda boʻlib oʻtgan. Zamonaviy shahar tarmoqlari diversifikatsiya qilingan va yangi maʼmuriy idoralar tashkil etilgan. Mekelle kommunas telekommunikatsiyalar va pochta, tijorat banki hamda Yohannes boshlangʻich maktablari va oʻrta maktablari tashkil etilgan. Bosh reja 1962-yilda chiqarilgan. 1974-yilgacha neftni qayta ishlash zavodlari, sabun zavodi, kostyumlar va un zavodi kabi kichik korxonalar tashkil etilgan. Lekin, koʻpgina sanoat korxonalari Efiopiya fuqarolar urushi (1974-1991) paytida yopilgan. 1983-1985-yillarda Efiopiyada ochlik boʻlganida, Mekelle shahar atrofidagi 7 „oʻt qoʻshilgan ochlik lagerlari“ bilan mashhur boʻlgan. 1985-yil mart oyida ushbu 7 lagerda har kuni 50 dan 60 gacha odam oʻlib ketilgan. 1986-yil fevral oyida Tigray Xalq Xaloskor Fronti (TPLF) jasoratli harbiy harakatda 1800 ta siyosiy mahbusni Mekelle qamoqxonasidan ozod qilingan. 1988-yil 25-fevral kuni boshlangan bir qator ofansivlarda TPLF jangchilari Mekelleni oʻtkazib yuborishdi, ammo Maychew, Korem va Dessie-Mekelle yoʻli boʻylab boshqa joylarni nazorat qilishdi. 1988-yil iyun oyida TPLF Mekelle shahri va shahar atrofida 15 kilometr (9,3 mil) radiusli hududdan tashqari butun Tigrayni nazorat qilgan. Tigraydagi hukumat mavqei buzilganidan keyin, 1989-yil 25-fevral kuniga qadar Mekelle TPLF tomonidan ham egallab olinmagan. Fuqarolik urushi yakunida Mekela 1989-yil 29-oktabr kunlari Efiopiya havo kuchlari tomonidan bombardimon qilingan va buning natijasida kamida 31 kishi halok boʻlgan. 1998-yil 5-iyunda Eritreya havo kuchlari Eritreya-Etiopiya urushida Mekelledagi Ayder maktabiga hujum qilgan

Manbalar

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda