Viktor Talalixin

Viktor Vasilevich Talalixin (   ; 1918-yil 18-sentabr – 1941-yil 27-oktabr) qishki urush va Ikkinchi jahon urushi yillarida sovet leytenanti va aviatori hamda Sovet Ittifoqi Qahramoni boʻlib, tunda havo zarbalarini birinchilardan boʻlib amalga oshirgan.

Talalixin 1930-yillarning oxirida Sovet Harbiy-havo kuchlarida qiruvchi uchuvchi bo'lib, qishki urush paytida Polikarpov I-153 samolyotini boshqargan. Ikkinchi jahon urushi davrida Sovet havo mudofaasi kuchlarining aviatsiya polkida Moskva havo mudofaasida xizmat qilgan. U o'zining Polikarpov I-16 samolyoti bilan tunda nemis bombardimonchi samolyotini urib yuborganidan so'ng urushning birinchi sovet aviatsiyasi qahramonlaridan biri bo'ldi, ammo oktabr oyi oxirida Mikoyan-Gurevich MiG-3 samolyotida uchayotganida urib tushirildi va o'ldirildi. Talalixin qishki urushda uchta g'alabani va Moskva havo mudofaasidagi to'rtta g'alabani da'vo qildi.

Erta hayot va harbiy martaba 
Talalixin 1918-yil 18-sentabrda Saratov gubernatoriyasining Teplovka qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. 1924-yilda u oilasi bilan Volsk shahriga ko'chib o'tdi va u yerda 1-sonli o'rta maktabda o'qidi. 1933-yilning yozida Talalixin va uning oilasi yana Moskvaga ko'chib o'tdi va u yerda 1934-yilda Moskva go'shtni qayta ishlash zavodining zavod maktabini tugatdi. Talalixin 1934-yildan 1937-yilgacha zavodda ishlagan; 1935-yil sentabr oyida u zavodning gliding guruhiga qo'shildi va komsomol ko'rsatmasi bilan Proletarskiy tumani uchish klubida uchish saboqlarini oldi.  Talalixin 1937-yil iyun oyida Polikarpov U-2 samolyotida birinchi yakkaxon parvozini amalga oshirdi

O'sha yilning dekabr oyida Qizil Armiya safiga qo'shilganidan so'ng, Talalixin 1938-yil dekabr oyida 2-Borisoglebsk harbiy aviatsiya uchuvchilar maktabini kichik leytenant unvoni bilan tugatgan. U Polikarpov I-153 biplanida uchib , Moskva harbiy okrugi Harbiy-havo kuchlari tarkibiga kiruvchi 27-qiruvchi aviatsiya polkining (IAP) 3-eskadronida kichik uchuvchi bo'ldi. 27-IAP bilan u 1939-yil noyabrdan 1940-yil martgacha bo'lgan qishki urushda qatnashdi, 47 ta parvozni amalga oshirdi va bitta umumiy g'alabadan tashqari uchta shaxsiy g'alabani da'vo qildi. Uning harakatlari uchun Talalixin Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan.  1941-yil bahorida u parvoz komandirlari kurslarini tugatdi va PVO 177-qiruvchi aviatsiya polkiga qo'shildi, keyin Moskva viloyatida uning 1-eskadronida parvoz komandiri sifatida.

Ikkinchi jahon urushi 
1941-yilda, Ikkinchi Jahon urushi davrida Sharqiy frontdagi janglarning dastlabki bir necha haftalarida u Sovet havo mudofaasi kuchlarining 177-chi qiruvchi aviatsiya polki bilan parvoz qilgan 1- eskadron komandiri, so'ngra havo mudofaasihavo mudofaasi komandir o'rinbosari bo'lgan.  Talalixin birinchi jangovar missiyasini 22-iyulda amalga oshirdi.

U 5-avgustdan 6-avgustga oʻtar kechasi Junkers Ju 88 samolyotini urib tushirdi. 1941-yil 6-avgustdan 7-avgustga o'tar kechasi Sovet havo mudofaasi kuchlarining Polikarpov I-16 qiruvchi samolyotini Moskva osmonida uchib yurgan Talalixin nemis Heinkel He 111 bombardimonchi samolyotini o'q-dorilari tugab, ikkala samolyotni ham yo'q qildi. Nemis bombardimonchisidan pulemyot o'qidan yaralangan u parashyut bilan xavfsiz joyga tushib, kichik ko'lga qo'ndi. U tarixda tunda dushman samolyotini urgan birinchi uchuvchi sifatida qayd etilgan va Moskvada Sovet OAVlari tomonidan Ikkinchi jahon urushidagi birinchi yirik sovet havo qahramoni sifatida nishonlangan. Ammo, yana bir Moskva havo hujumidan mudofaa uchuvchisi Pyotr Yeremeyev 29-iyul kuni ham xuddi shunday ishni amalga oshirgan edi. 8-avgust kuni Talalixin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni va Lenin ordeni bilan taqdirlandi. Tez orada u 177-da eskadron komandiri bo'ldi. 

Keyinchalik Talalixin Mikoyan-Gurevich MiG-3 samolyotida uchishni boshladi. 27-oktabrda u Podolsk ustida quruqlikdagi qo'shinlarni qamrab olgan harakatda ikkita MiG-3 va oltita I-16 dan iborat aralash guruhni boshqargan. Kamenka qishlog'i yaqinida u nemis pozitsiyalariga hujum qilish uchun tushdi, ammo sovet samolyotlari balandroqdan hujum qilgan oltita Messerschmitt Bf 109 qiruvchisi tomonidan pistirmaga tushdi. Talalixin ikkita Messerschmitt Bf 109 samolyotini urib tushirib, boshqasi tomonidan o'ldirilganini da'vo qildi.

Uning jasadi Moskvaga yuborildi va kuydirildi va 1959-yil 23-fevralda kuli bilan Novodevichy qabristoniga ko'chirildi.

Meros 
1948-yilning 30-avgustida Talalixin 177-chi qiruvchi aviatsiya polkining 1-eskadronining yig'ilish ro'yxatiga doimiy ravishda qo'shildi. Uning yodgorliklari Moskva va Podolskda qurilgan va Varshava shossesining 43-kilometrida obelisk o'rnatilgan bo'lib, u yerda to'qnashuv sodir bo'lgan. Moskva, Kaliningrad, Volgograd, Krasnoyarsk, Vladivostok va Borisoglebsk shaharlarida ko'chalarga Talalixin nomi berildi. 

U urib tushirgan He 111 samolyotining qismlari Markaziy Qurolli Kuchlar muzeyida namoyish etilgan. 2014-yilning iyun oyida Talalixin bombardimonchini urib yuborgan I-16 samolyotining qoldiqlari Moskvadan 20 kilometr uzoqlikdagi oʻrmonda topilgan edi.

Manbalar

Qo'shimcha 

 
 
 

Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1941-yilda vafot etganlar
1918-yilda tugʻilganlar
Pages with unreviewed translations