Revivalizm

Arxitekturada Revivalizm (uygʻonish) — oldingi meʼmorchilik davrining uslubini ongli ravishda aks ettiruvchi vizual uslublardan foydalanish edi. Eng mashhurlari neoklassik (Yunon — Rim arxitekturasining tiklanishi) va gotikaning tiklanishi (gotikaning tiklanishi) arxitekturada uygʻonish boʻldi.

Ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda koʻpgina meʼmoriy tiklanish uslublarini oʻz ichiga olgan tarixiylik davri Viktoriya meʼmorchiligi deb nomlanadi.

Tarix

19-20-asr boshlari 

Arxitektura qirollik shon-shuhratini ifodalashi mumkinligi haqidagi gʻoya sivilizatsiya tongidan kuzatilishi mumkin, ammo arxitekturada milliy belgi tamgʻasi boʻlishi mumkinligi haqidagi tushuncha 18-asr tarixiy tafakkurida paydo boʻlgan va siyosiy valyutani hisobga olgan holda zamonaviy gʻoyadir va Fransuz inqilobining uygʻonishi davrida paydo boʻldi. Yevropa xaritasi qayta-qayta oʻzgarib borar ekan, arxitektura hatto eng yangi xalqlarga ham shonli oʻtmish aurasini berish uchun ishlatilgan. Umumjahon klassitsizm kredosidan tashqari, 19-asr boshlarida tarixiy uslublarga ikkita yangi va koʻpincha bir-biriga qarama-qarshi boʻlgan munosabat mavjud edi. Plyuralizm bir vaqtning oʻzida kengaytirilgan uslublardan foydalanishni targʻib qildi, Revivalizm esa zamonaviy arxitektura uchun yagona tarixiy model mos keladi, deb hisobladi. Uslublar va qurilish turlari oʻrtasidagi assotsiatsiyalar paydo boʻldi, masalan: qamoqxonalar uchun Misr, cherkovlar uchun gotika yoki banklar va birjalar uchun Uygʻonish davri uslublaridan foydalangan.  Bu tanlovlar oʻsha davr natijasi edi: oʻlim va abadiyat bilan fir’avnlar, nasroniylik bilan oʻrta asrlar yoki bank va zamonaviy savdoning yuksalishi bilan aloqadordir.

Ularning tanlovi klassik, oʻrta asrlar yoki Uygʻonish davri boʻladimi, barcha revivalistlar 19-asr boshlarida tarixchilarning buyuk korxonalaridan biri boʻlgan milliy tarixga asoslangan muayyan uslubni targʻib qilish strategiyasini oʻrtoqlashdilar. Faqat bitta tarixiy davr milliy anʼanalar, institutlar yoki qadriyatlarga asoslangan modellarni taqdim eta oladigan yagona davr ekanligi daʼvo qilingan. Uslub masalalari davlat masalasiga ham aylandi.

Eng mashhur Revivalistik uslub bu 18-asrning oʻrtalarida Angliyadagi bir qator badavlat antikvarlarning uylarida paydo boʻlgan gotika uygʻonishi, buning yorqin namunasi Strawberry Hill uyidir. Nemis romantik yozuvchilari va meʼmorlari birinchi boʻlib gotikani milliy xarakterning kuchli ifodasi sifatida targʻib qilishdi va oʻz navbatida uni hali ham boʻlingan hududlarda milliy oʻziga xoslik ramzi sifatida ishlatishdi. Iogann Gotfrid Xerder „Nega biz yunonlar yoki rimliklar kabi har doim chet elliklarga taqlid qilishimiz kerak?“ degan savolni oʻrtaga ham qoʻydi.

Hozirgi kunda 
Zamonaviy uygʻonish uslublarini Yangi Klassik arxitekturada umumlashtirish mumkin. Revivalizmni bir- birini toʻldiruvchi arxitektura bilan aralashtirib yubormaslik kerak, bu avvalgi meʼmorchilik uslublariga meʼmoriy davomiylik vositasi sifatida qaraladi.

Namunalar

Aralashgan uslublar 

 Eklektizm — turli xil tarixiy uslublarni ongli ravishda aralashtirish
 Tarixchilik yoki tarixchilik — yangi elementlar bilan birlashtirilgan bir nechta eski uslublarni oʻz ichiga olishi mumkin boʻlgan aralash jonlanishlar
 Hind-Saratsenik meʼmorchilik (Hind meʼmorchiligi va islom meʼmorchiligining tiklanishi)
 Oʻrta er dengizi uygʻonishi arxitekturasi (Italiya Uygʻonish davri arxitekturasi va ispan barokko meʼmorchiligining tiklanishi)
 Yangi klassik arxitektura — zamonaviy arxitektura uchun zamonaviy arxitektura uchun zamonaviylikdan oldingi tamoyillarga amal qilgan soyabon atama
 Rus uygʻonish arxitekturasi — 19-asrning ikkinchi choragida paydo boʻlgan rus meʼmorchiligidagi bir qator turli harakatlar uchun umumiy atama.
 Anʼanaviy maktab — turli mintaqaviy anʼanaviy uslublarning tiklanishi
 Xalq arxitekturasi — davrlar davomida davom etuvchi mintaqaviy arxitektura anʼanalari uchun soyabon atama boʻlib, tiklanish arxitekturasida ham qoʻllanadi va tilga olinadi.

Qadimgi uygʻonish 

 Misr tiklanishi arxitekturasi (Qadimgi Misr arxitekturasining tiklanishi)
 Mykenaean Revival arxitekturasi (Miken yunon arxitekturasining tiklanishi)
 Uygʻonish davri arxitekturasi (oldingi klassik arxitekturaning qayta tiklanishi)
 Neoklassik arxitektura (keyinchalik klassik arxitekturaning qayta tiklanishi)
 Palladian arxitekturasi
 Louis XVI uslubi
 Federal arxitektura
 Jefferson arxitekturasi
 Imperiya uslubi
 Regency arxitekturasi
 Beaux-Arts arxitekturasi
 Rus neoklassik uygʻonishi
 Yunon uygʻonish arxitekturasi va neogrek (qadimgi yunon meʼmorchiligining qayta tiklanishi)

Oʻrta asr uygʻonishi 

 Vizantiya tiklanishi arxitekturasi (Vizantiya arxitekturasining tiklanishi)
 Bristol Vizantiya
 Rus-Vizantiya arxitekturasi
 Ruminiyaning tiklanishi
 Serb-Vizantiya uygʻonishi
 Romanesk arxitekturasining tiklanishi (Romanesk meʼmorchiligining tiklanishi)
 Birlashgan Qirollikdagi Romanesk Revival arxitekturasi
 Richardson Romanesk
 Gotika Revival arxitekturasi (Gotik arxitekturasining tiklanishi)
 Gotik duradgor
 Scots Baronial Style arxitekturasi
 Neo-Manuelin (Manuelinning tiklanishi)
 Moorish Revival arxitekturasi (Moorish arxitekturasining tiklanishi)
 Neo-Mudejar
 Tudor Revival arxitekturasi (Tudor uslubi arxitekturasining tiklanishi)
 Qora-oq Revival arxitekturasi

Uygʻonish davri uslubi 
 Uygʻonish davri arxitekturasining tiklanishi
 Italiya meʼmorchiligi
 Palazzo uslubidagi arxitektura — Italiya Palazzoga asoslangan tiklanish
 Oʻrta er dengizi tiklanishi arxitekturasi (Italiya Uygʻonish davri meʼmorchiligi va Ispaniya Uygʻonish arxitekturasining tiklanishi)
 Palladian Revival arxitekturasi (Palladian arxitekturasining tiklanishi)
 Châteauesque (Fransiya Uygʻonish davri arxitekturasining tiklanishi)
 Yakobet (Yakobet meʼmorchiligi va Yelizaveta meʼmorchiligining tiklanishi)
 Stile Umbertino (Italiya Uygʻonish davri arxitekturasining tiklanishi)

Barokko uygʻonishi 
 Barokko arxitekturasining tiklanishi (barokko meʼmorchiligining tiklanishi)
 Gollandiyaning tiklanishi arxitekturasi (Gollandiyalik barokko meʼmorchiligining tiklanishi)
 Ispaniya uygʻonishi arxitekturasi (Ispan barokko meʼmorchiligining tiklanishi)
 Eduardning barokko meʼmorchiligi
 Stalinistik barokko
 Ingliz barokkosi
 Kaliforniya Churrigueresque (Churrigueresque va Meksika Barokkosining tiklanishi)

Boshqa uygʻonishlar 
 Neo Art Deco (Art Deco arxitekturasining tiklanishi)
 Cape Cod jonlanishi (Cape Cod jonlanishi)
 Gollandiya mustamlaka arxitekturasining tiklanishi
 Gruziya arxitekturasining tiklanishi
 Colonial Revival arxitekturasi (Amerika mustamlaka arxitekturasining tiklanishi)
 Mayya revival arxitekturasi (Maya arxitekturasining tiklanishi)
 Pueblo Revival Style arxitekturasi Puebloan arxitekturasining tiklanishi)
 Ispaniya mustamlaka arxitekturasining tiklanishi (ispan mustamlaka arxitekturasining tiklanishi)
 Mission Revival Style arxitekturasi (Kaliforniya missiyalari arxitekturasini qayta tiklanshi)
 Hududiy tiklanish arxitekturasi

Manbalar 

 Arxitektura
 Gotika
Arxitekturadagi uslublar