Ayol yozuvchilar

Ayollarning adabiyotga hissasi eng qadimgi yozma matnlar paydo boʻlgan davrdan boshlangan. Ayollar dastlabki sivilizatsiyalardan beri matnli aloqada birinchi o'rinda turishgan.

Tarix 
Enheduanna bu birinchi taniqli ayol yozuvchi va shoira. U Inanna ma'budasi va oy xudosi Nanna (Sin)ning oliy ruhoniysi boʻlgan. U 4200 yil oldin Shumerning Ur shahar-davlatida yashagan. Enheduannaning Shumer adabiyotiga qo'shgan hissasi, bir nechta bag'ishlovlar va "Shumer ibodatxonasi madhiyalari" deb nomlanuvchi madhiyalar to'plamini o'z ichiga oladi. Unga qo'shimcha matnlar ham kiritilgan. Bu esa uni jahon tarixidagi birinchi nomli muallifga aylantirgan. U EN unvoniga ega boʻlgan birinchi taniqli ayol edi va, bu katta siyosiy ahamiyatga ega bo'lib, bu unvonni ko'pincha qirollik qizlari olgan. U bunday yuksak vazifaga otasi Akkad qiroli Sargon tomonidan tayinlangan. Uning onasi malika Tashlultum boʻlgan. Enheduanna Sargon tomonidan Ur shahrida, o'z qirolligining janubida, hokimiyatni ta'minlashga yordam berish uchun oliy ruhoniy roliga ham tayinlangan.

Miloddan avvalgi 7-asr 
Sapfo ( Aeol yunon  Psappô ; c. 630 – c. Miloddan avvalgi 570) - Lesbos orolidan boʻlgan arxaik yunon shoiri. Safo o'zining lirik she'riyati bilan mashhur bo'lib, asosan, lira jo'rligida kuylash uchun she'rlar yozgan. Safo sheʼriyatining koʻp qismi yoʻqolib ketgan va hozirgacha saqlanib qolgan sheʼrlar ham faqat parcha-parcha shaklda saqlanib qolgan xolos. Faqat bitta: "Afrodita qasidasi" to'liq holda yetib kelgan.

11-asr 
“Genji haqidagi ertak” 11-asr boshlarida aslzoda Murasaki Shikibu tomonidan yozilgan boʻlib, baʼzilar uni birinchi roman deb biladilar.

15-asr 
Kristin de Pizan o'rta asrlarning eng mashhur fransuz yozuvchisi, ritorik va tanqidchisi bo'lib, 1405-yilda "Ayollar shahri kitobi" ni yozgan, unda, mustaqil ayollar erkaklar tuhmatidan xoli yashagan, allegorik shahar hayoti haqida yozilgan. Ammo uning asarlaridan hech biri saqlanib qolmagan. Shunday bo'lsa-da, boshqa gumanistik asarlar italiyalik ayollar uchun ta'limning oshishiga sabab boʻlgan.

Ayol yozuvchi tomonidan yozilgan birinchi ingliz tilidagi kitob Norvichlik Julian muallifligidagi "Ilohiy sevgining vahiylari" kitobi edi. U XIV-XV asrlar oralig'ida yozilgan va 1670-yilda birinchi marta nashr etilgan. Unga qadar asar turli qo'lyozmalarda saqlanib qolgan.

16-asr

Bu davrda shoh Boburning qizi Gulbadan Begim ukasi shoh Humoyunning tarjimai holini "Humoyunnoma"ni yozgan.

18-asr 
Enn Radcliffe bir nechta fantastik romanlarini, shu jumladan 1794-yilda nashr etilgan "Udolfo sirlari" va 1797-yilda "Italiya" asarlarini yozgan.

19-asr 

19-asrning eng mashhur ayol yozuvchilaridan biri Jeyn Osten edi. U "Sezgi va sezgirlik" (1811), "Andisha va g'urur " (1813), "Mansfild bog'i" (1814) va "Emma" (1816), asarlarini nashr etgandan so'ng yozuvchi sifatida muvaffaqiyat qozongan. U yana ikkita roman ham yozgan: "Northanger Abbey" va "Ishontirish". Ikkala asar ham vafotidan keyin, 1818-yilda, nashr etilgan. U umrining oxirlarida Sanditon deb nomlangan romanni yozishni boshlagan, ammo asar tugagunga qadar yozuvchi vafot etgan.

O'z davrining mashhur yozuvchilari:

A-K

 Mercedes Laura Aguiar
 Mastoureh Ardalan
 Angélique Arnaud
 Caroline de Barrau
 Ada Buisson
 Anna Ciundziewicka
 Umihana Čuvidina
 Countess Dash
 Nicole Garay
 María Josefa García Granados
 Gertrudis Gómez de Avellaneda,
 Zafer Hanım
 Julie Hausmann
 Bohuslava Kecková
 Lydia Koidula
 Hanna K. Korany
 Maria Konopnicka
 Eliška Krásnohorská

L-R

 Jeanne Lapauze
 Hermance Lesguillon
 Jeanne Marni
 Dada Masiti
 Emilie Maresse-Paul
 Marion A. McBride
 Athénaïs Michelet
 Maryam al-Nahhas
 Eugénie Niboyet
 Božena Němcová
 Nodira
 Virginia Elena Ortea
 Elise Otté
 Eliza Orzeszkowa
 Pavlina Pajk
 Eliška Pešková
 Gabriela Preissová
 Maria Rodziewiczówna
 Mary D. Rosengarten
 Lady Mary Wroth

S-Z

 Rosa Schapire
 Mary Shelley
 Staka Skenderova
 Milica Stojadinović-Srpkinja
 Lilli Suburg
 Bertha von Suttner
 Karolina Světlá
 Elizabeth Hart Thwaites
 Josefa Toledo de Aguerri
 Fatma Aliye Topuz
 Flora Tristan
 Lesya Ukrainka
 Salomé Ureña
 Jahonotin Uvaysiy
 Dolores Veintimilla
 Mary Wollstonecraft
 Warda al-Yaziji
 Rosalind Amelia Young
 Gabriela Zapolska
 Narcyza Żmichowska

Quyida 19-asrning ayol yozuvchilari ro'yxati keltirilgan:

 Kate Greenaway-yozuvchi va rassom.Kate Bunce : San'at va hunarmandchilik harakati bilan bog'liq ingliz rassomi va shoiri edi.
 Elizabet Siddal-ingliz rassomi, shoira va san'at modeli .
 Delphine Arnould de Cool-Fortin - Limoges chinni bo'yicha fransuz rassomi va yozuvchisi.
 Dora d'Istria - rassom, shoira va yozuvchi.
 Milena Mrazovich - jurnalist, yozuvchi va pianino bastakori.
 Oshiq Peri - shoir va xalq xonandasi.
 Josipina Turnograjska - yozuvchi, shoira va bastakor.
 Zoila Ugarte de Landivar - yozuvchi, jurnalist, haykaltarosh, sufragist va feminist.

20-asr 

20-asrda ayollar turli janrdagi ko'plab kitoblarni yaratdilar. Badiiy kitoblar orasida "Garri Potter"va "Ruhlar uyi" kabi asarlar mashhurdir. Quyida 20-asrning ayol yozuvchilari roʻyxati keltirilgan:

Kathy Acker
Isabel Allende: Chilean writer.
Gloria E. Anzaldúa
Matilde Asensi
Lucia Berlin
Octavia E. Butler
Rosario Castellanos Figueroa
Amparo Dávila
Guadalupe Dueñas
María Dueñas
Diamela Eltit
Espido Freire
Gloria Fuertes
Almudena Grandes
Joy Harjo
Clara Janés
Carmen Laforet
Elvira Lindo
Clarice Lispector
Latasha Long
Leslie Marmon Silko
Carmen Martín Gaite
Ana María Matute
Rosa Montero
Toni Morrison
Silvina Ocampo
Alejandra Pizarnik
Soledad Puértolas
Claudia Rankine
J. K. Rowling: Author of Harry Potter series.
Maruja Torres
Jeanette Winterson

Ayollarga adabiyot bo'yicha berilgan Nobel mukofoti 
Quyidagi ayollar adabiyot bo'yicha Nobel mukofotiga sazovor bo'lishdi:

 Selma Lagerlöf
 Grazia Deledda
 Sigrid Undset
 Pearl S. Bak
 Gabriela Mistral
 Nelly Saks
 Nadin Gordimer
 Toni Morrison
 Vislava Shimborska
 Elfrid Jelinek
 Doris Lessing
 Herta Myuller
 Elis Munro
 Svetlana Aleksievich
 Olga Tokarchzuk
 Luiza Glyuk

Yana qarang 

 Ilmiy yozish
 Ayollar yozuvi (adabiy kategoriya)
 Ayol yozuvchilar ro'yxati
 Ayol xat yozuvchilar
 Fandagi ayollar
 Ayol rassomlar

Manbalar