AFC Ajax

Amsterdamning „Ayaks“ futbol klubi (, niderlandcha oʻqilishi: [ˈaːjɑks]) — Amsterdamda joylashgan golland professional futbol klubi . 1900-yil 18-martda tashkil etilgan va Troya urushi ishtirokchisi boʻlgan qadimgi yunon qahramoni Ayaks nomi bilan atalgan. Klubning uy stadioni Yoxan Kroyff Arena 1996-yilda ochilgan va 54 mingdan ortiq muxlisni sigʻdira oladigan Olimpiya stadionidan keyin Gollandiyadagi eng katta futbol stadioni hisoblanadi.

„Ayaks“ mamlakatning eng sovrindor klubi boʻlib, 2021/22-yilgi mavsumda 36-marta Gollandiya chempionligini qoʻlga kiritdi. 1971-yilda „Ayaks“ finalda Gretsiyaning "Panatinaikos" jamoasini 2:0 hisobida magʻlub etib, "Feyenoord"dan keyin Yevropa chempionlar ligasi kubogini qoʻlga kiritgan ikkinchi Gollandiya klubiga aylandi. 1972-yilda klub finalda Italiyaning „Internasionale“ jamoasini 2:0 hisobida magʻlub etib, ketma-ket ikkinchi marta Yevropaning asosiy kubogini qoʻlga kiritdi. 1973-yilda Amsterdam jamoasi finalda Italiyaning „Yuventus“ jamoasini 1:0 hisobida magʻlub etib, ketma-ket uchinchi marta Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi. „Ayaks“ turnir tarixida „Real“dan keyin ketma-ket uch marta nufuzli kubokni qoʻlga kiritgan va yevrokuboklarni doimiy ravishda oʻtkazish huquqini qoʻlga kiritgan ikkinchi klub boʻldi. 1995-yilda „Ayaks“ finalda Italiyaning „Milan“ jamoasini magʻlub etib, Chempionlar ligasida gʻolib chiqdi.

Oʻzining yutuqlari tufayli „Ayaks“ FIFA talqiniga koʻra 20-asrning eng yaxshi futbol klublari roʻyxatida 5-oʻrinni, <i id="mwKw">kicker</i> jurnali talqiniga koʻra 2-oʻrinni egalladi. Shuningdek, IFFHS 20-asrning eng yaxshi Yevropa klublari reytingida „Ayaks“ni 7-oʻrinni egalladi  .

„Ayaks“ futbolning „Katta dubulgʻa“ deb ataladigan beshta gʻoliblaridan biri — Kubok va Chempionlar Ligasi, Kubok egalari kubogi va UEFA kubogi gʻoliblari. Bundan tashqari, klub Gollandiya kubogi (20 gʻalaba) boʻyicha rekordchi hisoblanadi.

Hozirda klub sardori Stiven Bergveyn .

Tarixi

Qisqa tarix (1893—1896) 
"Ayaks" tarixi 1893 yilda, uchta talaba doʻstlar — Xan Dade, Karel Rezer va Floris Stempel „Union“ deb nomlangan oʻzlarining futbol jamoasini yaratishga qaror qilganlarida boshlanadi. Jamoa oʻzining ilk oʻyinlarini Amsterdam chekkasida joylashgan Nieuver-Amstelda oʻtkazdi. Yosh futbolchilarda hatto haqiqiy charm toʻp ham bor edi, uning egasi Xon Dade edi. Tashkil etilganidan bir necha oy oʻtgach, klub oʻz nomini oʻzgartirib, „Foot-Ball Club Ajax“ nomini oldi. Uchrashuvlar joyi ham oʻzgardi, bundan buyon jamoa Janubiy Amsterdamdagi Villemspark maysazorida oʻynadi. Jamoa olti oy davomida maydondan foydalanganlik uchun 15 gulden toʻlagan.

90-yillarda Amsterdam va uning chekkasida boʻsh yerlarning katta qismini egallagan juda koʻp futbol jamoalari paydo boʻla boshladi, shuning uchun shahar maʼmuriyati klublar uchun yanada qattiqroq talablarni joriy etishga qaror qildi, bundan tashqari, „Ayaks“ oʻynagan yerlarda uylar qurish rejalashtirilgan edi. Shundan soʻng, koʻplab oʻyinchilar boshqa jamoalarga qochib ketishdi va shuning uchun „Ayaks“ 1896-yilda oʻz faoliyatini toʻxtatdi.

Boshlangʻich davr (1900-1915) 
1900-yil 14-martda yigirma uch yoshli Floris Stempel oʻz doʻstlariga Kalverstraat 2-dagi Sharqiy Hindiston kafesida uchrashuvga taklifnomani oʻz ichiga olgan maktub yubordi. 18-mart, yakshanba kuni ertalab Stempel va doʻstlarining tarixiy uchrashuvi boʻlib oʻtdi, unda „ Ayaks futbol klubi“ („Futbol klubi Ajax“) nomli yangi jamoa tuzishga qaror qilindi, uning nomida imlo xatolari yoʻq edi. Stempel klub prezidenti boʻldi, uning doʻstlari Xan Dade va hammuassis boʻlgan Karel Reser klubning birinchi rasmiy boshqaruvida ishladilar. Keyin „Ayaks“ Amsterdam futbol uyushmasiga qoʻshildi va Amsterdam shimolidagi Boiksloterham tumanidagi uy oʻyinlari uchun maydonni ijaraga oldi.

1900-yil 29-sentabrda „Ayaks“ futbolchilari Amsterdam futbol assotsiatsiyasi homiyligida oʻtkazilgan musobaqada ilk oʻyinlarini oʻtkazishdi. Jamoa DOSB klubini magʻlub etib, 2:1 hisobida gʻalaba qozondi; Gʻoliblar safida Gertel va Geysler gol urishdi. „Ayaks“ning birinchi tarkibiga quyidagi futbolchilar kiritilgan: darvozabon Kist, himoyachilar Xarbord va Deykstra, yarim himoyachilar Brokmann, Xolst va Xertel, hujumchilar Pastyoning, Stallmann, Geysler, Martare va Van der Lahn.

„Ayaks“ mavsumni oʻz ligasida ikkinchi oʻrinda yakunladi, u yerda atigi toʻrtta klub raqobatlashdi. Birinchi mavsumda jamoa 4 gulden va 31,5 sent foyda koʻrdi, bu haqda oʻsha paytda klub gʻaznachisi boʻlgan „Ayaks“ futbolchilari Xertel va Geysler xabar berishdi.

1901-yil 8-aprelda „Ayaks“ Amsterdamdan tashqarida, yaʼni Haarlemda oʻzining birinchi oʻyinini oʻtkazdi. Birinchi marta oʻyinchilar oʻyin maydoniga poyezdda borishlari kerak edi. „Ayaks“ning oʻrtoqlik uchrashuvidagi raqibi Niderlandiya terma jamoasi boʻlib, yakunda Amsterdam klubiga 1:4 hisobida imkoniyatni boy berdi. Vaqt oʻtishi bilan „Ayaks“ koʻplab tomoshabinlarni oʻziga tortadigan yaxshi tashkil etilgan klub sifatida tanildi, ammo uy uchrashuvlari oʻtkaziladigan joy muxlislar uchun unchalik qulay emas edi, ular oʻyinga borish uchun uzoq vaqt yoʻl bosib oʻtishlari kerak edi. Oʻshanda jamoa oʻyinchilariga yaxshi sharoitlar yaratilgan, ularning Buiksloterxem hududidagi maydon yonida oʻzlarining kiyinish xonasi bor edi. 1901-yilda jamoa Lanweg hududidagi yangi maydonga koʻchib oʻtdi.
right|thumb|120x120px| 1900 yildan 1911 yilgacha Ayaks emblemasi
1902-yilda „Ayaks“ Amsterdam futbol ligasidan Gollandiyaning gʻarbiy mintaqaviy ligalaridan biriga oʻtdi, uning musobaqalari Gollandiya futbol assotsiatsiyasi homiyligida oʻtkazildi. Ammo „Ayaks“ Amsterdam futbol ligasida ishtirok etishdan voz kechmadi va birdaniga ikkita ligada oʻynashga qaror qildi. Va bir mavsumdan soʻng, Amsterdam ligasida „Ayaks“ ikkinchi eng muhim futbol toifasiga chiqdi, bu Amsterdamdagi eng nufuzli futbol mukofoti „Oltin Xoch“ (Gollandiyalik Gouden Kruis) deb nomlangan kubok edi. Ushbu kubok uchun kurash nokaut tizimida oʻtkazildi va „Ayaks“ 1903-1904 yillarda turnir finaliga chiqishga muvaffaq boʻlgan, biroq ikkala finalda ham magʻlub boʻlgan.

1906-yilda „Ayaks“ yana „Oltin Xoch kubogi“ turnirining finaliga chiqdi, finalda „Ayaks“ OFK klubi bilan toʻqnash keldi va 4:3 hisobida gʻalaba qozondi. 1902-yilda ligadagi eng yaxshi gol farqi uchun sovrinni qoʻlga kiritgan boʻlsada Oltin xoch „Ayaks“ning birinchi sovrini edi..

Oltin xochni qoʻlga kiritgandan soʻng, „Ayaks“ tobora uyushgan klubga aylandi, uning maqsadi futbolning birinchi toifasiga kirish edi. 1907-yilda jamoa yana Amsterdamning sharqida, Vatergrafsmer tumanida joylashgan yangi maydonga koʻchib oʻtdi. 1908-yil iyul oyida Gollandiya deb nomlangan klub Ayaks tomonidan oʻzlashtirildi, bu asosan Ayaks futbolning birinchi toifasiga koʻtarila olmaganligi sababli. Gollandiya klubining koʻplab oʻyinchilari jamoa birlashganidan keyin „Ayaks“ oʻyinchisiga aylanishdi. „Ayaks“ rahbariyati nomini oʻzgartirishga qaror qildi, „Ayaks futbol klubi“ oʻrniga klub nomini „Amsterdamsche Football Club Ajax“ (golland. Amsterdamsche Football Club Ajax), qisqartirilgan holda „AFC Ajax“ (Golland. AFC) deb oʻzgartirishga qaror qilindi. Olti oy oʻtgach, 1908-yil 26-dekabrda „Ayaks“ birinchi marta xorijiy jamoa bilan oʻynadi, Amsterdamdagi mehmonlar Belgiyaning Daring Brussels jamoasi edi. Amsterdamliklar oʻsha oʻyinda 3:0 hisobida birinchi xalqaro gʻalabani qoʻlga kiritdilar.

1909-yil may oyida „Ayaks“ finalda Blau-Vitni magʻlub etib, ikkinchi „Oltin xoch“ni qoʻlga kiritdi. Ammo klub uchun asosiy maqsad hali ham birinchi futbol sinfiga kirish edi. 1910-yil mart oyida „Ayaks“ ingliz jamoalari bilan bir qator oʻrtoqlik oʻyinlari oʻtkazdi, bu klubning 10 yilligiga toʻgʻri kelgan bir qator oʻyinlar. 25-mart kuni Amsterdamda „Ayaks“ „Vudford Albion“ jamoasi bilan oʻynadi, mehmonlar 0:1 hisobida gʻalaba qozonishdi, ertasiga esa „Roundday“ klubi bilan amsterdamliklar 1:1 hisobida durang oʻynadi. 28-mart kuni „Ayaks“ oʻzining soʻnggi oʻyinini Britaniyaning „University of Manchester“ klubiga qarshi oʻtkazdi. Jamoalar 1909-yilning aprelida toʻqnash kelishgan va keyin Manchesterlik futbolchilar kuchliroq boʻlishgan (0:1), ammo bu safargi oʻyinda 0:0 durang hisobi qayd etilgan.

Ammo „Ayaks“ hali ham oʻz murabbiyiga ega emas edi, „Sparta“, HVV va DFK kabi koʻplab Gollandiya klublarida allaqachon oʻz murabbiyi bor edi. Klub taʼsischilari yigʻilishidan soʻng „Ayaks“ga xorijlik, aniqrogʻi, Angliyadan murabbiy taklif qilishga qaror qilishdi. Bu shaxs avvalroq Angliyaning „Everton“, „Tottenxem“ va „Chelsi“ klublarida, shuningdek, Irlandiya terma jamoasida oʻynagan irlandiyalik Jon Kirven edi. Aynan Kirven 1910-yil 1-iyulda „Ayaks“ tarixidagi birinchi murabbiyga aylandi.

Simvolizm

Klub ranglari 
„Ayaks“ dastlab qizil kamarli qora formada oʻynadi, biroq tez orada forma qizil-oq mayka va qora shortilarga almashtirildi. Qizil, qora va oq — Amsterdam bayrogʻining ranglari. Ammo 1911-yilda bosh murabbiy Jon Kirvan qoʻl ostida klub asosiy milliy chempionatda ishtirok eta boshlaganida, „Ayaks“ oʻz ranglarini oʻzgartirishga majbur boʻldi, chunki Sparta Rotterdam allaqachon bir xil formaga ega boʻlib, uning rangi „Ayaks“ libosiga mos kelardi.

Forma 
Assotsiatsiyaning futbol reglamentiga koʻra, oliy divizionga chiqqan jamoalar forma ranglarini yuqori ligada oʻynayotgan klub ranglari bilan bir xil boʻlsa, oʻzgartirishi shart. „Ayaks“ oq shortik va oq rangli formani tanladi, koʻkragida va orqasida vertikal qizil chiziq bor, bu hali ham klubning asosiy libosi hisoblanadi.

Assosiy

Mehmon formasi

Zaxira forma

Emblema 
thumb| 1928 yildan 1991 yilgacha Ayaks emblemasi
Klubga 1900-yilda asos solinganida, jamoaning logotipida qizil va oq futbolka va qora shortik kiygan „Ayaks“ futbolchisi chizilgan edi. 1928-yil 20-sentabrda klub emblemasi qadimgi yunon mifologiyasida Troyani qamal qilishda qatnashgan yunon qahramoni Ayaksning boshi klub emblemasiga aylandi.

62 yildan soʻng klub logotipi yana oʻzgardi. 1990-yil 1-iyulda „Ayaks“ qahramonining yuzidagi tanish siluet oʻn bitta qora chiziqqa aylandi, ular hali ham Ayaks qahramonining siluetini aks ettirdi. Ushbu 11 chiziq futbol jamoasining oʻn bir oʻyinchisini ramzini bildira boshladi.

Stadion 

 Asosiy maqolalar: Xet Xouten, De Mer, Olimpiya, Yoxan Kroyff Arena

Ayaksning tribunaga ega birinchi haqiqiy stadioni 1911-yilda yogʻochdan qurilgan va Xet Xouten deb nomlangan. Keyinchalik klub Amsterdamda boʻlib oʻtishi kerak boʻlgan 1928-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari uchun qurilgan stadionda oʻynadi. Meʼmor Yan Vils tomonidan loyihalashtirilgan ushbu stadion „Olimpiya stadioni“ deb nomlangan.

1934-yilda „Ayaks“ Sharqiy Amsterdamdagi „De Meer“ stadioniga koʻchib oʻtdi va u yerda 1996 yilgacha oʻynadi. Klub kattaroq sigʻimga ega boʻlganligi sababli Olimpiya stadionida yirik Yevropa uchrashuvlarini oʻtkazdi.

1996-yilda „Ayaks“ shaharning janubi-sharqiy qismidagi oʻzining yangi stadioniga koʻchib oʻtdi, uning qurilishi 134 million dollarga tushdi, bu stadion 53 000 kishiga moʻljallangan. Arena harakatlanadigan tomga ega boʻlib, Yevropadagi eng zamonaviy stadionlardan biri hisoblanadi. Biroq, tom (uzaytirilsa ham) tufayli stadion ichida quyosh nuri va ventilyatsiya yetishmaydi, bu esa maydon sifatini sezilarli darajada yomonlashtiradi. Keyinchalik eski De Mer stadioni buzib tashlandi va uning oʻrnida turar-joy maydoni paydo boʻldi.

Yoxan Kroyffning vafoti munosabati bilan „Ayaks“ning Amsterdam Arena nomini Yoxan Kroyff Arena deb oʻzgartirish taklif qilindi. Bu gʻoya jamoatchilik va ommaviy axborot vositalarida qizgʻin muhokama qilindi va ijobiy qoʻllab-quvvatlandi. Stadion 2018-yilda yangi nom oldi.

Boshqa klublar bilan raqobat 
Soʻnggi yillarda „Ayaks“ chempionlik uchun PSV bilan raqobatlashdi, ammo uning asosiy asosiy raqibi „Feyenoord“ edi. Bu ikki klub oʻrtasidagi qarama-qarshilik asosi ikkita yirik shahar: Amsterdam va Rotterdam boʻlib, ular bir-biridan juda farq qiladi. Amsterdam tarixiy va sayyohlik shahri va mamlakatning moliyaviy poytaxtidir. Qolaversa, shahar bunyodkorlik salohiyatiga boy. Rotterdam port shahri boʻlib, u qatʼiy biznes va sanoat shahridir.

1997-yilda ushbu klublar oʻrtasidagi qarama-qarshilik Beverveyk shahrida muxlislar oʻrtasida toʻqnashuvga olib keldi va unda „Ayaks“ muxlisi Karlo Pikorni halok boʻldi. „Ayaks“ tarixan Gollandiyaning eng muvaffaqiyatli va mashhur klubi hisoblanadi. Shu bilan birga, „Ayaks“ boshqa klublar muxlislari tomonidan ham eng yomon koʻradigan klub boʻlib, „Ayaks“ Gollandiya chempionatida klublar oʻrtasida salbiy munosabatni koʻrsatishi asosiy sabab edi. „Ayaks“ning bevosita raqobatchilari qatoriga „Utrext“, „ADO Den Xaag“, „Groningen“ va „Tvente“ ham kiradi.

Moliya

OAJ AFK Ayaks 
"Ayaks" Gollandiyaning oʻz aksiyalarini roʻyxatga kiritgan birinchi futbol klubidir. Aksiyalar birjada 1998-yil 11-mayda roʻyxatga olingan. Bitta aksiyaning narxi 25 gulden boʻlib, klubning umumiy aksiyalari 120 million guldenga yetdi. Biroq, biroz tiklanishdan soʻng, aksiyalar narxi 3,5 yevrogacha tushib ketdi. Asosiy tanqid — aksiyadorlik jamiyatining qonunchilik bazasi futbol klubiga mos emasligi edi. Muxlislar klubning sport manfaatlari iqtisodiy manfaatlar bilan raqobatlashishidan xavotirda edilar. 2008-yilda Yuriy Koronel boshchiligidagi klub qoʻmitasi listingning klub uchun ahamiyati yoʻq, shuning uchun klub aksiyalarni delisting jarayonidan oʻtishi kerak degan xulosaga keldi. Biroq, klub hech qachon aktsiyalarni qaytarib sotib olish istagida boʻlmagan. 2014-yil 1-iyul holatiga koʻra, klubdagi bitta aksiya 9,45 yevroga teng edi.
 Asosiy homiy:
   — Mamlakatdagi yirik kabelli aloqa operatorlaridan biri;
  Adidas —nemis konserni, sport oyoq kiyimlari va formalari ishlab chiqaruvchisi.
 Hamkor:
  ABN AMRO — mamlakatdagi yirik banklardan biri;
  BLOX — kriptobirja;
  Anheuser-Busch InBev —pivo korparatsiyasi;
 Coca-Cola Europacific Partners — ingliz-amerika kompaniyasi;
  Curaçao Tourist Board — turistik firma;
 Sandals Resorts — sayyohlik agentligi;
  Unibet — onlayn-kazino.
   — lotoreya.
 Homiylar:
 Acronis — ishlab chiqarish kompaniyasi;
  CSU — tozalash kompaniyasi;
  Hublot — soat ishlab chiqaruvchi shvetsar kompaniyasi;
  VHC Jongens — umumiy ovvqatlanish xizmat koʻrsatuvchi;
  PCI Nederland — dasturiy taʼminot ishlab chiqaruvchi;
  Replay — kiyim ishlab chiqaruchi italya brendi;
  TUI Nederland — turoperator;
  Flink — internet-magazin;
  The Padellers —tennis kortlari;
  BMW — nemis avtokonserni;
 Yetkazib beruvchilar:
  Enterprise — avtomobillar ijarasi;
  Groenhof Optiek — optika va koʻzoynak yetkazib beruvchi;
  Hewlett Packard Enterprise — amerika IT kompaniyasi;
  MASCOT Workwear — ish kiyimlari va xavfsizlik poyafzallari ishlab chiqaruvchisi;
  Nouryon — kimyoviy ishlab chiqaruvchi;
  De Oostenrijk Group — avtobus ijarasi;
  M line — choyshablar ishlab chiqarish;
  STAAN — moliyaviy xizmatlar;
  Businessdrukker — poligrafiya.
 Media-hamkorlar:
  Radio Veronica — axborot va musiqa radiostansiyasi.

Murabbiylar shtabi

Klub prezidentlari

Yutuqlar

Milliy yutuqlar 

 Birinchi toifa (1955 yilgacha) / Yuqori divizion (1956 yildan keyin):
 Chempion (36, rekord): 1917/18, 1918/19, 1930/31, 1931/32, 1933/34, 1936/37, 1938/39, 1946/47 , 1956/61 , 6195, 1966/67, 1967/68, 1969/70, 1971/72, 1972/73 , 1976/77, 1978/79, 1979/80, 1981/82, 1989, 1989 / 93 / 94, 1994/95, 1995/96, 1997/98, 2001/02, 2003/04, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2018/19, 2020/21, 2021/22
 Gollandiya kubogi :
 Gʻolib(20, rekord): 1916/17, 1942/43, 1960/61, 1966/67, 1969/70, 1970/71, 1971/72, 1978/79, 1982/86 , 86/83, 1992/93, 1997/98, 1998/99, 2001/02, 2005/06, 2006/07, 2009/10, 2018/19, 2020/21
 Gollandiya Superkubogi :
 Gʻolib (9): 1993, 1994, 1995, 2002, 2005, 2006, 2007, 2013, 2019

Xalqaro yutuqlar 

 Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar ligasi :
 Gʻolib (4): 1971, 1972, 1973, 1995
 Finalchi (2) : 1969, 1996
 UEFA kubogi/UEFA Yevropa ligasi :
 Gʻolib : 1992 yil
 Finalchi : 2017 yil
 UEFA Superkubogi :
 Gʻolib (3): 1972, 1973, 1995
 UEFA kubogi egalari kubogi :
 Gʻolib : 1987 yil
 Finalchi : 1988 yil
 Intertoto kubogi :
 Gʻolib : 1962 yil
 Qitʼalararo kubok :
 Gʻolib (2): 1972, 1995

Rekordchi futbolchilar

= "Ayaks" futbolchilarining shaxsiy yutuqlari

= "Oltin toʻp" sovrindorlari

= "Oltin butsa" gʻoliblari 

 Vim Kift — 1982 (32 gola)
 Marko van Basten — 1986 (37 golov)

Yevropa chempionlari 

 Aron Vinter — 1988
 Arnold Myuren — 1988
 Jon Bosman — 1988
 Jon vanʼt Ship — 1988
 Yan Vauters — 1988

Eslatmalar

Havolalar 

 Rasmiy sayt
 Eredivisie.nl veb-saytidagi profil

Niderllandiya futbol klublari
AFC Ajax
1900-yilda tashkil etilgan futbol klublari
UEFA Chempionlar Ligasida gʻolib chiqqan klublar
UEFA Kubok Egalari Kubogini qoʻlga kiritgan klublar
UEFA Yevropa Ligasida gʻolib chiqqan klublar
UEFA Superkubogini qoʻlga kiritgan klublar
Qitʼalararo kubokda gʻolib chiqqan klublar
G-14 klublari
Alifbo boʻyicha futbol klublari