Maʼlumotlar ombori

Maʼlumotlar ombori – tuzilgan va tuzilmagan maʼlumotlardan bilim va tushunchalarni ajratib olish yoki ekstrapolyatsiya qilish uchun ilmiyusullar, jarayonlar, algoritmlar va tizimlardan foydalanadigan fanlararo soha va keng doiradagi dastur sohalarida maʼlumotlardan oʻrgangan bilim, malakalarni qoʻllash. U maʼlumotlarni izlab topish va katta hajimli maʼlumotlarni tahlil qilish bilan bogʻliqdir.

Maʼlumotlar ombori – haqiqiy hodisalarni maʼlumotlar bilan tushunish va tahlil qilish uchun statistika, maʼlumotlarni tahlil qilish, informatika va ularga tegishli usullarni birlashtirish tushunchasidir".

Maʼlumotlar ombori matematika, statistika, informatika fani kotekstida koʻplab sohalardan olingan texnika va nazariy bilimlardan foydalanadi. Lekin, maʼlumotlar ombori informatika va axborot texnalogiyalar fanidan farq qiladi. Turing mukofoti sovrindori Jim Grey maʼlumotlar fanning "toʻrtinchi paradigmasi " (nazariy, hisoblash va yangi maʼlumotlarga asoslangan) ilm-fanga oid hamma axborot texnologiyalari taʼsiri va maʼlumotlar toʻfoni tufayli oʻzgarib borayotganligini taʼkidladi.

Maʼlumot olimi – bu dasturlash kodini yaratadigan hamda maʼlumotlardan tushuncha yaratish uchun uning statistik bilimlar bilan birlashtiradigan inson.

Asoslar 
Maʼlumotlar ombori fani (data science) – fanlararo soha boʻlib, odatda katta maʼlumotlar toʻplamlaridan bilim olishga va ushbu maʼlumotlardan olingan bilim va tushunchalarni keng koʻlamli amaliy sohalardagi muammolarni hal qilish uchun qoʻllashga qaratilgan. Bu sohani tahlil qilish uchun maʼlumotlarni tayyorlash va maʼlumotlar ombori faniga oid muammolarni shakllantirish, maʼlumotlarni tahlil qilish hamda maʼlumotlarga asoslangan yechimlarni ishlab chiqish va keng doiradagi dastur sohalarida yuqori darajadagi qarorlarni xabardor qilish uchun topilmalarni taqdim etishni oʻz ichiga oladi. U kompyuter fanlari, statistika, axborot fanlari, matematika, maʼlumotlarni vizualizatsiya qilish, maʼlumotlarni solishtirish, maʼlumotlar integratsiyasi, grafik dizayn,murakkab tizimlar, aloqa va biznes kabi koʻnikmalarni oʻz ichiga oladi. Neytan Yau,Ben Frylarning statistikasiga tayangan holda. Bu maʼlumotlar fanini inson va kompyuterning oʻzaro taʼsiri bilan bogʻlaydi: foydalanuvchilar maʼlumotlarni xushyorlik bilan nazorat qilish va oʻrganish imkoniyatiga ega boʻlishi zarur deb takidlaganlar. 2015-yilda Amerika Statistikaning Assotsiatsiyasi maʼlumotlar bazasini boshqarishi hamda statistikasini, zamonaviy texnikalarni oʻrganish va taqsimlangan va parallel tizimlarini uchta rivojlanayotgan asosiy professional jamoalar sifatida aniqladi.

Statistikaga munosabat 
Koʻpgina statistik olimlar, jumladan Neyt Silver, maʼlumotlar fani yangi soha emas, balki statistikaning boshqa nomi ekanligini taʼkidladilar. Boshqalar esa, bu maʼlumotlar ombori fanni: „statistikadan farq qiladi, chunki u raqamli maʼlumotlarga xos boʻlgan muammolar va texnikalarga eʼtibor qaratadi“, deya takidlashgan. Vasant Dharning yozishicha, statistika miqdoriy maʼlumotlar va tavsifga urgʻu beradi. Bundan farqli oʻlaroq, maʼlumotlar ombori fani miqdoriy va sifatli maʼlumotlar (masalan, tasvirlar, matn hamda sensorlar, tranzaktsiyalar yoki mijozlar maʼlumotlari va boshqalar) bilan shugʻullanadi va maʼlumotlar va harakatga urgʻu beradi. Kolumbiya universitetidan Endryu Gelman statistikani maʼlumotlar ombori fanining muhim boʻlmagan qismi sifatida taʼrifladi.

Zamonaviy foydalanish 
2012-yilda texnologlar Tomas X. Davenport va DJ Patil „Maʼlumot olimi: XXI asrning eng muhum ishi“ deb eʼlon qilishdi bu iborani hatto Nyu-York Tayms, Boston Globe kabi yirik shahar gazetalari ham qabul qilindi. Bundan oʻn yil oʻtgach, ular buni yana bir bor tasdiqladilar va ish beruvchilar uchun bu ish har qachongidan ham koʻproq talab qilinmoqda. Maʼlumotlar ombori fanining mustaqil fan sifatida zamonaviy kontseptsiyasi baʼzan Uilyam S. Klivlendga tegishli. 2001-yildagi maqolasida u statistikani nazariyadan tashqari texnik sohalarga kengaytirish tarafdori edi: chunki bu maydonning sezilarli darajada oʻzgartiradi, u yangi nomni kafolatladi. Keyingi bir necha yillar ichida „maʼlumotlar ombori“ yanada koʻproq, kengroq qoʻllanila boshlandi: 2002-yilda Fan va texnologiya maʼlumotlari qoʻmitasi Data Science Journalni ishga tushirildi. 2003-yilda Kolumbiya universiteti The Journal of Data Science jurnalini ishga tushirildi. 2014-yilda Amerika Statistik Assotsiatsiyasining Statistik oʻrganish va maʼlumotlarni izlab topish boʻlimi oʻz nomini Statistik oʻrganish va maʼlumotlar faniga oid boʻlimga oʻzgartirildi, bu maʼlumotlar fanining mashhurligini aks ettiradi."Maʼlumotlar olimi"(data scientist) professional unvoni 2008-yilda DJ Patill va Jeff Xammerbaxerga berilgan. U (National Science Board) Milliy Fan Kengashi tomonidan 2005-yilda „Uzoq umr koʻradigan raqamli maʼlumotlar toʻplami: XXI asrda tadqiqot va taʼlimni qoʻllab-quvvatlash“ hisobotida ishlatilgan boʻlsada, lekin u raqamli maʼlumotlar toʻplamini boshqarishdagi har qanday muhim omilga keng ishora qiladi. Maʼlumotlar ombori (data science) taʼrifi boʻyicha haligacha konsensus yoʻq va baʼzilar buni mashhur soʻz deb hisoblashadi. Katta hajimli maʼlumotlar – bu tegishli marketing atamasi. Maʼlumotlar boʻyicha olimlar katta hajimli maʼlumotlarni foydali maʼlumotlarga tahlil qilish va kompaniyalar hamda tashkilotlarga optimal operatsiyalarni aniqlashga yordam beradigan dasturiy taʼminot va algoritmlarni yaratish uchun javobgardirlar.

Yana qarang 

 Ochiq maʼlumotlar boʻyicha konferensiya
 Axborot tizimi
 Qorong‘u maʼlumotlar

Manbalar 

Informatika loyihasi maqolalari
Axborot texnologiyalari