Belkıs Şevket

Belkıs Shevket yoki Belkıs Shevket Hanim 1913–yil 1–dekabrda uchgan birinchi turk ayoli edi. U ham faol edi. Uning bobosi Ali Namiq Poshoning vazirlaridan edi. U Ota Poshoning oʻgʻli Shevket Beyning qizi yoki boshqa manbalarga koʻra Ota Poshoning qizi boʻlgan. Belkıs Shevket Xanim bolalar murabbiyi, musiqa oʻqituvchisi va yozuvchi ham boʻlgan. U ingliz tilini ham juda yaxshi bilardi.

Birinchi turk uchuvchi ayoli
Istanbuldagi baʼzi turk ayollari 1913–yilda Ikkinchi Konstitutsiyaviy monarxiya eʼlon qilingandan soʻng Usmonlilar Huquqlarini Mudofaa Jamiyatini (Ayollar Huquqlarini Mudofaa Uyushmasi) tuzdilar. Oʻsha jamiyat tomonidan „Ayollar dunyosi“ nomli jurnal ham chiqarilgan. Belkıs Shevket Xonim ham uyushmaning faol aʼzosi va „Kadın Dünyasi“ jurnalining mualliflaridan biri edi. Uyushma orqali ham turk ayollarini targʻibot qilish, ham Turk armiyasiga samolyot bera oladigan yordam yigʻish uchun harakat qilardi. U assotsiatsiya aʼzosi boʻlgan Mesadet Bedirhenning turmush oʻrtogʻidan Safrakoʻydagi Samolyot maktabi direktorligiga borib, oʻzi samolyotda uchish masalasini maktab direktoridan soʻrashini soʻradi. Sureyya bek bu iltimosni buzmadi va Samolyot maktabiga bordi. Samolyot maktabi direktori Veli Bey esa bu borada bir qarorga kela olmaganini va birinchi korpus qoʻmondonligidan ruxsat olish kerakligini daʼvo qildi.

Buning ustiga assotsiatsiya birinchi korpus qoʻmondoni oʻrinbosari Jemal Mersinli bilan maslahatlashdi va korpus qoʻmondonidan zarur yozma ruxsat oldi. Olingan ruxsat bilan Belkıs Shevket Hanimning 1913–yil 30–noyabr yakshanba kuni yoki ob-havo mos kelmasa, ertasi kuni parvoz qilishi rejalashtirildi. Biroq yakshanba kuni vaqti-vaqti bilan yogʻayotgan yomgʻir tufayli parvozni amalga oshirib boʻlmadi. Shuning uchun parvoz 1913–yil 1–dekabr dushanba kuniga qoldirildi. Samolyotdan uloqtirish uchun Belkıs Hanim xayriya kampaniyasini boshlash maqsadida uyushma nomidan bir savat karta chop etdi. Ushbu kartada shunday deyilgan;
"Usmonli Mudofaa Jamiyati va Ayollar dunyosi aʼzolaridan Usmonli va Islom ayollari nomidan uchar ekanmiz, muhtaram armiyamizga „Ayollar dunyosi“ nomi ostida bir samolyot sovgʻa qilmoqchimiz."

1913–yil 1–dekabr, dushanba kuni uyushma prezidenti va aʼzolari Yeşilkoʻyga joʻnab ketishdi. Ular hududga soat 13:00 atrofida yetib kelishdi. Hududda tomoshabinlar bilan birga mahalliy va xorijiy matbuot vakillari ham bor edi. Belkıs Shevket Hanim minadigan samolyot Deperdussin tipidagi samolyot edi va samolyotni leytenant Fethi Bey boshqarar edi. Samolyotning nomi „Usmonli“ boʻlib, u ustki ochiq bir dvigatelli samolyot edi. Belkıs Shevket Hanim olomonga qisqa, qisqa nutq soʻzladi va samolyot soat 15:14 atrofida havoga koʻtarildi. Shishli, Hurriyat yodgorligi, Üsküdar va Kadikoʻy ustidan taxminan 200 metrlik parvoz amalga oshirildi. Belkıs Shevket Xonim tayyorlagan kartochkalarni uchib ketayotib olomonga tashladi. Toʻliq parvoz oʻn besh daqiqa davom etdi.

Biroq xayriya kampaniyasiga kerakli eʼtibor berilmadi. Jami uch hafta davom etgan kampaniya davomida 2622 Kurush yigʻildi. Biroq Belkıs Shevket Hanimning parvozi xorij matbuotida diqqatni tortdi. Misol uchun, Germaniyada nashr etilgan Berliner Tageblatt (yoki BT) gazetasining xabarlarida „eʼtiborga olinishi kerak boʻlgan qalin jestda“ iborasi ishlatilgan.

Keyinchalik uning surati ayollar jasorati namunasi sifatida Harbiy muzeyda namoyish etildi. Bundan tashqari, oʻsha paytda yangi ishlab chiqarilgan odekolon „Belkis odekolon suvi“ deb nomlangan.

Maqolalar

Havolalar 

Turkish women activists
Turkish aviators
Turkish women aviators
Year of birth missing
Year of death missing