Sakina Aliyeva

Sakina Aliyeva (,  15-aprel 1925-yil – 2010-yil) – ozarbayjon-sovet siyosatchisi. 1951-yildan boshlab Kommunistik partiyaning Naxichevan viloyat qoʻmitasida turli lavozimlarda ishlagan. 1963-yilda Naxichevan Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Oliy Kengashi Prezidiumi raisi etib saylangan va 1990-yilgacha ushbu lavozimda ishlagan. Oʻsha yilning yanvar oyida Sovet Ittifoqi parchalanishi bilan Aliyeva Sovet Ittifoqining „Qora yanvar“dagi harakatlariga norozilik sifatida Naxichevanning SSSR tarkibidan chiqishi toʻgʻrisidagi deklaratsiyani taqdim etgan. Faoliyati davomida Oktyabr inqilobi, Mehnat Qizil Bayroq ordeni va Naxichevan Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Oliy Kengashi Prezidiumining Faxriy farmoni bilan taqdirlangan.

Hayotining ilk yillari 
Sakina Aliyeva, rasman Aliyeva Sakina Abbos qizi, 1925-yil 15-aprelda, rasman Ozarbayjon Sovet Sotsialistik Respublikasi tarkibidagi Naxichevan Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida Almaz va Abbos Aliyevlar oilasida tugʻilgan. Otasi ishchi, onasi farzandlarini – ikki qiz va bir oʻgʻilni tarbiyalagan. Naxichevan oʻqituvchilar institutida tahsil olib, Ozarbayjon Davlat universiteti va Oliy partiya maktabida tahsil olib, 1945-yilda maktabni tamomlagan.

Faoliyati 
Oʻqishni tamomlagandan soʻng, Aliyeva Statistika institutiga oʻqishga kirgan va 1951-yilgacha sovet tizimida dars bergan. Oʻsha yili Agitpropga koʻtarilib, dastlab Kommunistik partiya Naxichevan viloyat qoʻmitasining targʻibot boʻlimida instruktor boʻlib ishlagan. 1958-yilda Aliyeva Sovet Ittifoqi Oliy Kengashi deputati sifatida Naxichevan ASSR taʼlim vaziri va 1961-yilgacha partiyaning Naxichevan viloyat qoʻmitasi kotibi boʻlgunga qadar shu lavozimda ishlagan.

1963-yilda Aliyeva Ozarbayjon SSR Oliy Kengashining Naxichevan Avtonom Respublikasidan deputati etib saylangan. Oʻsha yili Naxichevan Muxtor SSR Oliy Kengashi Prezidiumi Raisi etib saylangan. 1964-yilda Aliyeva bir vaqtning oʻzida Ozarbayjon SSR Oliy Kengashi Prezidiumi Raisining oʻrinbosari etib saylangan. Ayollarning mavqeini yaxshilash va Ozarbayjon siyosatiga ayollarni koʻproq jalb etishga eʼtibor qaratgani bilan mashhur boʻlgan, lekin Naxichevanning ijtimoiy-iqtisodiy muammolariga ham eʼtibor qaratgan. Avtonom respublika aholisining turmush darajasini oshirish va fuqarolik himoyasini taʼminlash boʻyicha dasturlarni ishlab chiqqan. 1970-1980-yillarda Oktyabr inqilobi ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni va Naxichevan Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Oliy Kengashi Prezidiumining Faxriy yorligʻi kabi koʻplab mukofotlar bilan taqdirlangan.

1986-yilda SSSR Bosh kotibi Mixail Gorbachyov tomonidan Glasnost siyosati tufayli ozarbayjon va arman aholisi oʻrtasida oʻnlab yillar davomida qaynab turgan etnik ziddiyat Qorabogʻ separatistlari mintaqani qayta tashkil etish haqida fikrlar yana avj oladi. Bir qator etnik sabablarga koʻra hujumlar va namoyishlar uyushtirgan holda, separatistlarning maqsadi Ozarbayjon chegaralari ichida joylashgan Togʻli Qorabogʻ hududining Armaniston yurisdiksiyasini qaytarib olish boʻlgan. Ozarbayjonda ham xuddi shunday tashkilot Ozarbayjon suvereniteti uchun tashviqot olib boruvchi Xalq fronti paydo boʻlgan. Sovetlarning dastlabki javobi Ozarbayjon yurisdiksiyasini qoʻllab-quvvatlash boʻlgan, chunki ular davlatga koʻproq sodiq koʻringan. Sovet Ittifoqining tarqalishi bilan rasmiylar Armanistonni mojaroda qoʻllab-quvvatlash uzoq muddatli taʼsir maydonlarini rivojlantirishga yordam beradi, deb ishonishgan. Favqulodda holat eʼlon qilib, Sovet qoʻshinlari 1990-yil 20-yanvarda Sovet Ozarbayjon hukumatini agʻdarishdan mustaqillik harakatini toʻxtatish maqsadida Bokuga koʻchib oʻtgan.

Aliyeva Naxichevan ASSR Prezidiumi rahbari sifatida „Qora yanvar“ davridagi sovetlarning harakatlariga va ularning Armanistonni qoʻllab-quvvatlashiga norozilik sifatida Naxichevn ASSR Oliy Kengashining navbatdan tashqari sessiyasini chaqirgan. Sovet Konstitutsiyasining 81-moddasiga koʻra, Naxichevanning SSSR tarkibidan chiqishi mumkinligi toʻgʻrisidagi qonuniylikni muhokama qilib, deputatlar mustaqillik toʻgʻrisida deklaratsiya tayyorlaganlar. Aliyeva sobiq SSSR hududida ilk ajralish toʻgʻrisidagi deklaratsiyani imzolagan va mustaqillik deklaratsiyasini televideniye orqali taqdim etgan. Deklaratsiya  tomonidan tezda qoralangan, Aliyeva kelishuvni qurolli shaxslar tomonidan majburlangan bosim ostida imzolaganini iddao qilgan. 1990-yil mart oyida oʻz lavozimini tark etishga majbur boʻlgan va uning oʻrniga Jalilov tayinlangan. 2003-yilda  taniqli ozarbayjon yozuvchisi Aliyeva hayotining tarjimai holi boʻlgan „Azadlıq carçısı“ asarini yozgan.

Oʻlimi va merosi 
Aliyeva 2010-yilda vafot etgan. Uning oʻlimidan bir necha oy oʻtgach, „Salname“ kinostudiyasi prodyuseri Beyugaga Mamedov tomonidan „Ochen lyubim vas“ (Biz sizni juda yaxshi koʻramiz) filmi chiqarilgan. 2015-yilda Naxichevandagi „Tabriz“ mehmonxonasida boʻlib oʻtgan tadbirda Aliyevaning 90 yoshligi munosabati bilan oʻtkazilgan tadbirrda film taʼkidlab oʻtilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  

Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari