Albaniya geografiyasi

Albaniya, toʻliq rasmiy shakli – Albaniya Respublikasi, Bolqon yarim orolining gʻarbiy qismida joylashgan davlat. Aholisi, Albaniya Statistika Institutining 2022 yil 1 yanvar holatiga koʻra, 2 793 592 kishi, hududi 28 748 km². Aholi soni boʻyicha dunyoda 139-oʻrinda, hududi boʻyicha 139-oʻrinda turadi. Aholisining asosiy qismi musulmonlardan biri hisoblanadi. Asosiy din – islom, aholining 64% ga yaqini sunniy musulmonlar.

Poytaxti – Tirana. Rasmiy tili – alban tili.

Albaniya unitar davlat, parlamentli respublika. Albaniya prezidenti 2022-yil 24-iyuldan beri Bayram Begay, 2013-yil 15-sentabrdan esa Edi Rama Bosh vazir. mamlakat 2022 yil indeksiga koʻra, demokratiya nomukammal demokratiya sifatida tasniflangan.

U Yevropaning janubi-sharqida, Adriatik va Ion dengizlari sohilida joylashgan. Otranto boʻgʻozi Albaniyani Italiyadan ajratib turadi. Shimoli-sharqda Serbiya (qisman Kosovo Respublikasi tomonidan tan olingan[9]), shimoli-gʻarbda Chernogoriya, sharqda Shimoliy Makedoniya, janubi-sharqda Gretsiya bilan chegaradosh.

Fiziografik xususiyatlar 
Asosiy maqolalar: Albaniya geografiyasi va Albaniya foydali qazilmalari

Albaniya Janubiy Yevropadagi Bolqon yarim orolida joylashgan va 28 748 km² maydonni egallaydi. Shimoli-gʻarbdan Adriatik dengizi suvlari, janubi-gʻarbdan esa Ion dengizi suvlari bilan yuviladi. Ikkalasi ham Oʻrta er dengizining bir qismidir. Gʻarbiy qismida pasttekislik mintaqasi, qolgan qismi (70% ga yaqini) togʻli va oʻrmonli hududlardir.

Mamlakat hududi shimoliy kenglikning 42-39-parallellari, shuningdek, sharqiy uzunlikning 21-19-meridianlari oraligʻida joylashgan. Albaniyaning eng shimoliy nuqtasi Vermosi qishlogʻi(42°35’ shim.), eng janubiy nuqtasi – Konispol shahri (39°40’ shim.). Mamlakatning eng gʻarbiy nuqtasi – odam yashamaydigan Sazani oroli (19° 16ʻE), oʻta sharqiy nuqtasi – Vernik qishlogʻi (21°1’E). Albaniyadagi eng baland choʻqqisi – Korab togʻi (2764 m). Sharqdan gʻarbga uzunligi atigi 148 km, shimoldan janubga – 340 km.

Albaniyaning katta qismini mamlakatning butun uzunligi va kengligi boʻylab turli yoʻnalishlarda choʻzilgan togʻlar va tepaliklar egallaydi. Eng yirik togʻ tizmalari shimolda Shimoliy Alban Alp togʻlari, sharqda Korab togʻlari, janubi-sharqda Pind togʻlari, janubi-gʻarbda Akrokerauniya togʻlari va markazda Skanderbeg togʻlaridir.

Albaniya geografiyasining eng muhim xususiyatlaridan biri koʻp va katta koʻllarning mavjudligidir. Mamlakatning shimoli-gʻarbiy qismida, Chernogoriya bilan chegarada joylashgan Shkodra koʻli Janubiy Evropadagi eng katta koʻldir. Uning uchinchi qismi va 57 km sohillari Albaniyaga tegishli. Janubi-sharqda, baland zaminda Ohrid koʻli (Shimoliy Makedoniya bilan birgalikda) joylashgan boʻlib, u dunyodagi eng qadimgi doimiy koʻllardan biridir. U 289 m chuqurlikda va noyob flora va faunaga ega, shuning uchun u YuNESKO himoyasida. Keyinchalik janubda Bolqondagi eng baland koʻllardan biri boʻlgan Katta va Kichik Prespa koʻllari choʻziladi.

Albaniya daryolari asosan mamlakat sharqidan boshlanib, gʻarbda Adriatik dengiziga quyiladi. Albaniyadagi eng uzun daryo, ogʻizdan manbagacha oʻlchanadi, ehtimol Drin boʻlib, uning ikki bosh suvi – Qora va Oq Drin qoʻshilish joyidan boshlanadi va shtatning shimolida oqadi. Vjosa Evropadagi soʻnggi buzilmagan yirik daryo tizimlaridan biridir. Albaniyadagi boshqa muhim daryolarga Mati, Shkumbini va Semani kiradi.