yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Otboshi

Otboshi - Ichki Tyan-shanning janubiy qismidagi togʻ tizmasi, Qirgʻizistonda. Gʻarb-jan.-gʻarbdan sharq-shimoli-sharqqa to-mon choʻzilgan boʻlib, Ot-boshi botigʻini shimolida Chatirkoʻl soyligidan va janubida Oksoy sirtlaridan ajratib turadi. Uzunligi 135 km. Eng baland joyi 4786 m. Metamorfik slanets, ohaktoshlar, qumtosh, qisman granit va siyenitlardan tarkib topgan. Choʻqqisida muzliklar bor (maydoni 150 km²). Togʻ-oʻtloq va sub-nival landshaftlar mavjud.

Manbalar 

Togʻlar
Qirgʻiziston geografiyasi
Otel

Otel (frans. hotel) — mehmonxonaning xalqaro nomi. Dastlab, 16—17-asrlar Fransiyadagi katta hashamatli uylar otel deyilgan. Keyinchalik shularga taqlidan qurila boshlagan shahar mehmonxonalari otel nomini olgan.

Manbalar 

Atamalar
Oʻq otish (sport)

Oʻq otish sporti — sport turi, oʻq otish quroli va pnevmatik qurol (oʻiiq stvolli va silliq stvolli qurollar), shuningdek, kamondan otish. Sport atamashunosligida, odatda, oʻq otish Otish sporti deb ataladi. Otish sportida harakatlanmaydigan va harakatlanib turadigan nishonlarga qarab miltiq, pistolet yoki revolver (toʻpponcha)dan oʻq uziladi. Hozirgi zamon musobaqalari diametri 162,4 mm li nishonlarga 50 m masofadan 5 soat 15 min. davomida miltikdan (yotgan holda, tik turib va tizzalab) 3 x40 ta oʻq uzish; 50 m masofadan 2 soat davomida oʻsha nishonga miltikdan 60 ta oʻq uzish (yotgan holda); 1320x70 mm kattalikdagi harakatlanib turadigan nishon — "chopib ketayotgan toʻngʻiz"ga 2 kun mo-baynida 30+30 ta oʻq uzish (tik turib, miltiqni koʻtara solib darhol); oʻzi oʻklanadigan pistoletdan 1600 x450 mm kattalikdagi 5 ta figurali nishonga 25 m masofadan 2 kun mobaynida 2x30 ta oʻq uzish (tik turib); bir zaryadli pistoletdan 500 mm diametrli nishonga 50 m masofadan 2 soat 30 min. davomida 60 ta oʻq uzish (tik turib) mashklarini oʻz ichiga oladi. Oʻq otish boʻyicha birinchi musobaqalar 1824-yil Shveysariyada oʻtkazilgan. Jahon chempionatlari 1897-yildan (1954-yildan —4 yilda 1-marta) oʻtka-ziladi. 1921-yil Xalqaro Otish sporti uyushmasi (UIT)ga asos solingan. Otish sporti barcha Olimpiada oʻyinlari (1904, 1928-yildan tash-kari) dasturiga kiradi.

Oʻzbekistonda Otish sporti keng tarqalgan sport turlaridan biri hisoblanadi. 20-asrning 20-yillaridan ommalasha boshladi. Qulay iqlim sharoiti tufayli butun yil davomida qurollarning barcha turidan merganlar tayyorlab kelingan. Otish tirlari va poligonlari respublikaning barcha viloyatlarida bor. 1960—80 yillarda Otish sporti respublikada, ayniqsa, kjsalishga erishdi. Bu davrda Oʻzbekiston vakillari Yevropa va jahon chempionatlarida 100 dan ortiq medalni, shuningdek, Olimpiada oʻyinlarining 2 ta kumush medalini qoʻlga kiritdi.

Oʻzbekiston Otish sporti federatsiyasi 1992-yil tuzildi va Xalkaro otish sporti uyushmasiga qabul qilindi. 1995-yildan Osiyo otish sporti konfederatsiyasiga aʼzo boʻldi. Jahon chempionlari A. Oripov, Ye. Kondratyev, S. Lazareva stendga otish boʻyicha, A. Kodnikov, A. Romanov oʻq otish boʻyicha va Olimpiada oʻyinlarining sovrindorlari A. Asraboyev va R. Yambulatov respublikadagina emas, xal-qaro miqyosda tanildilar. Mustaqillik yillarida D. Muxtorov, Sh. Ahmedov, E. Osmonov, N. Repichev, Yu. Shaxova, N. Dolbikina, A. Aksenova Osiyo oʻyinlari, qitʼa chempionlari, jahon ku-bogi musobaqalarining gʻoliblari va sovrindorlari boʻldilar.

Manbalar 

    

Sport turlari
Otolitlar

Otolitlar (oto... va yun. lithos — tosh), statolitlar — bir qancha umurtqasizlar va barcha umurtqali hayvonlar muvozanat organlarida joylashgan qattiq hosilalar. Hayvonlarda O.ning kelib chiqishi, oʻlchami va tuzilishi turlicha. Odatda, tolitlarhujayralar ishlab chiqaradigan mineral moddalar (koʻpincha kalsiy karbonat) va organik moddalardan iborat; baʼzan tashqi muhitdan olinadi (mas, daryo qisqichbaqalarida qum zarralari tolitlarvazifasini bajaradi). Otolitlar mayda donachalar yoki yirik hosilalar shaklida boʻlishi mumkin. Umurtqasizlarda Otolitlar statotsistlar, umurtqalilarda vestibulyar apparat ichida joylashgan. Gavda holati oʻzgarganida yoki tezlanish taʼsirida Otolitlar oʻrnining oʻzgarishi tukli retseptor hujayralarning mexanik qoʻzgʻalishiga va miyaga yoʻnaluvchi elektr signallarining paydo boʻlishiga olib keladi.

Manbalar 

Anatomiya
Otorinolaringologiya

Otorinolaringologiya (oto..., yun. rhis — burun, larynx — tomoqva...logiya), laringootorinologiya (LOR) — quloq, burun va tomoq hamda uning atrofidagi aʼzolar kasalliklarini oʻrganadigan fan. Eshituv fiziologiyasi, uning buzilishi va shunga aloqador kasalliklarni oʻrganish (audiologiya), ovoz fiziologiyasi, uning oʻzgarishi va bu oʻzgarishlarni keltirib chiqargan kasalliklarni oʻrganish (foniatriya), quloq ogʻir boʻlib qolishi, karlik sabablarini oʻrganish (surdologiya) ham O.ga kiradi. Normal va patologik sharoitda ichki quloq (asosan, labirint)ning bosh miyaning turli boʻlimlari bilan aloqasini oʻrganadigan soha otonevrologiya deb ataladi.

O. 19-asr oʻrtalarida xirurgiya va terapiyadan mustaqil soha sifatida ajralib chiqqan. Sobiq Ittifoqda 1922-yildan O. tibbiyot institutlarida mustaqil fan sifatida oʻqitila boshladi, ilmiy tadqiqot institutlari tashkil etildi. Oʻzbekistonda bu sohadagi tadqiqotlar dastlab Oʻrta Osiyo universitetida professor S. F. Shteyn tomonidan 1920-yilda tashkil qilingan kafedrada olib borildi. Oʻrta quloqning oʻtkir va surunkali yalligʻlanishi, uning asoratlarini aniqlash, karlikni davolash usullari ustida tadqiqotlar oʻtkazildi (qarang J. Mirazizov, A. I. Moʻminov, A. N. Dadamuhamedov, Gʻ. Q. Ibrohimov, S. A. Hasanov, K. A. Xoʻjayev, A. M.Hakimov). Hozirgi hiqiddoqning oʻtkir va surunkali yalligʻlanishi, xavfli va xavfsiz oʻsma kasalliklarini aniqlash, davolash muammolari ustida tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Bundan tashqari, 1-ToshTIning O. kafedrasi qoshida quloq va yuqori nafas yoʻllari faoliyatini mikroxirurgik usulda tiklash markazi, 2-ToshTIning O. kafedrasi qoshida eshitish qobiliyatini qayta tiklash markazi va foniatriya ilmiy-amaliy markazi tashkil etilganligi bu sohadagi ilmiy tadqiqot ishlari koʻlamining kengayishiga olib keldi. Oʻzbekistondagi barcha tibbiyot intlarida O. fan sifatida oʻqitiladi. Qoʻchqor Mirazizov.

Manbalar 

    
 

Tibbiyot
Otorinolaringologiya
Tibbiyotga oid mutaxassisliklar
Ottava (Kanada)

Ottava — Kanadaning poytaxti. Mamlakatning jan.-sharqiy qismida, Ottava daryosi va Rido kanali sohillarida, 72 m balandlikda, Ontario provinsiyasida. Iqlimi moʻʼtadil kontinental iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 11°, iyulniki 20,3°. Yillik yogʻin 879 mm. Aholisi 1,06 mln. kishi (2001), asosan, Yevropadan koʻchib borgan ingliz va fransuzlarning avlodlari.

O.ga 19-asrning 20-yillarida asos solingan va dastlab Baytaun deb atalgan. 1854-yilda shahar huquqini olgach, O. deb atala boshladi. 1858-yildan Angliya mustamlakasi, 1867-yildan Kanada poytaxti.

O. — mamlakatning siyosiy, madaniy va iqtisodiy markazi. Transport yoʻli va shosse yoʻllar tuguni, daryo porti. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Sellyuloza-qogʻoz, poligrafiya, toʻqimachilik, kimyo, mashinasozlik va metallsozlik, yogʻochsozlik, mebel, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. EHM, ilmiy asboblar va hokazolar ishlab chiqariladi. O.da Kanada Kirollik ilmiy jamiyati, Ottava va Karlton untlari, Kanada ilmiy tadqiqot kengashi (FA), ilmiy muassasalar, kutubxonalar, muzeylar, Milliy galereya (1880), rasadxona, Milliy sanʼat markazi bor. Shaharda bogʻ va gulzor koʻp.

Manbalar
Ofarinkent

Ofarinkent — Zarafshon vodiysining oʻrta qismidagi oʻrta asrlarga oid shahar va tuman. Miyonkolning yuqori qismini Sugʻdi Xurd (Kichik Sugʻd) yoki Nim Sugʻda (Yarim Sugʻd) tumani egallagan boʻlib, temuriylar davrida Ofarinkent shahri uning markazi edi. "Qandiya"da aytilishicha, ofarinkent shahri Samarqand hukmdori Gʻurak davrida (XVII asr) qurilgan. Shayboniylar davridan bu tuman Ofarinkent deb atala boshlagan. U shayboniy sultonlaridan Iskandarga (Abdullaxon II ning otasi) mulk sifatida berilgan. Hofiz Tanish al-Buxoriy Ofarinkentni Miyonkoldagi "iqlimi juda qulay, sersuv, ochiq koʻngilli va tenchliksevar aholi yashaydigan eng yaxshi joydir", deb taʼriflaydi. Ashtarxoniylar davrida ham Ofarinkent hokim, bek yoki qoʻshin qozisining qarorgohi boʻlib xizmat qilgan. Keyinchalik Ofarinkent oʻz oʻrnini Dahbedga boʻshatib bergan. XVII asrning 2-yarmi va XIX asrning 1-yarmida Ofarinkent maʼmuriy jihatdan Buxoro amirligining Samarqand bekligi tarkibiga kirib, manbalarda tuman va shahar sifatida eslatiladi. "Ofarinkent" atamasi XX asr boshigacha saqlangan. Hozirgi bu joy Samarqand viloyatining Okdaryo tumani tasarrufida boʻlib, Primkent kishlogʻi nomi bilan maʼlum. Qad. Ofarinkent shahar harobasi saqlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oferta

Oferta, offerta ( – „taklif etaman“) – bir shaxsning boshqa shaxsga tovar yetkazib berish, birorbir xizmat koʻrsatish va boshqa uchun shartnoma tuzish istagi va shartlari haqida yozma yoki ogʻzaki xabarnomasi. Shunday xabar yuborgan jismoniy yoki yuridik shaxs offerent, xabarnoma olgan shaxs akseptant deb ataladi (qarang Aksept).

Oferta qabul qilingan hollarda akseptant offerentni yozma xabardor qiladi va tomonlar bitimi rasmiy kuchga kiradi. Oferta unda koʻrsatilgan amal qilish muddatiga ega boʻladi. Shu muddat davomida akseptant ofertani qabul qilish huquqiga ega va bu oferent bilan shartnoma majburiyatlarini bogʻlab oladi.

Xalqaro savdoda ofertaning qatʼiy va erkin turlari bor. Qatʼiy oferta offerentning tovarlar partiyasini sotish imkoniyati haqidagi muddati koʻrsatilgan yozma taklifi ehtimoli boʻlgan hari-dorlardan faqat bittasiga yuboriladi va sotish shu muddat davomida oʻz taklifiga bogʻlanib qoladi (javob kutadi) va shunday taklifni boshqa haridorga qoʻllay olmaydi. Erkin ofertada bir vaqtning oʻzida bir tovar partiyasi bir qancha haridorlarga taklif etiladi va javob uchun muddat belgilanmaydi va shu jihat bilan offerentni majburiyatlar bilan bogʻlab qoʻymaydi. Haridorning ofertaga roziligi haqidagi yozma javobi bitim imzolanganligini tasdiqlaydi.

Manbalar 

Huquqiy atamalar
Huquqshunoslik
Huquqshunoslar
Ofiolitlar

Ofiolitlar (yun. ophis — ilon va lithos — tosh) — oʻta asosli va asosli intruziv (dunit, peridodit, piroksenit, gabbro), effuziv (giberbazitlar) va choʻkindi (aksari chuqur suv yotqiziqlari) togʻ jinslarining birgalikda uchraydigan majmui. Ofiolitlar tushunchasini fanga dastlab 1905-yilda shveysariyalik olim G. Shteynman kiritgan. Burmalangan oblastlarning Ofiolitlar okean osti Yer poʻstining oʻtmish geologik davrda tektonik harakatlar natijasida qitʼalar chetiga kelib qolgan relikti deb taxmin qilinadi. Odatda, serpentinlashgan ultrabazitlar yuqori mantiyaning bir qismi, gabbroidlar — "bazalt qatlami", effuziv-choʻkindi qatlamlar esa hozirgi okean osti Yer poʻstining "birinchi" va "ikkinchi" qatlamlaridan iborat. Bu tartibning oʻzgarishi koʻpincha tektonik jarayonlar bilan bogʻliq boʻlib, oʻziga xos geologik formatsiya (serpentinli melanj)ni tashkil etadi. Ofiolitlar Yer sharining bir yoʻnalishdagi burmali strukturalari uchun xos. Ofiolitlar ayrim hollarda gorizontal yoʻnalishda katta masofalarga siljigan, baʼzan agʻdarilgan. Ofiolitlarni tadqiq etish ofiolitli togʻ jinslari bilan genetik bogʻliq boʻlgan konlar (xrom, nikel, platina, oltin, simob va boshqalar)ni aniqlash va Yer poʻstining rivojlanishini oʻrganishda katta ahamiyatga ega.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofitli struktura

Ofitli struktura (yun. ophites - ilonga oʻxshash) — tomirli va asosli intruziv togʻ jinslari strukturasi; unda plagioklazlar yirik choʻziq kristallar hosil qilib, ularning orasini toʻq rangli minerallar (asosan, piroksenlar) toʻldirgan boʻladi. Ofitli struktura koʻpincha gabbro va diabazlarta xos. Ofitli strukturaning birbiriga oʻzaro oʻtishi bilan farq qiladigan bir qancha xillari mavjud.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofiuralar

Ofiuralar (Ophiuroidea), ilondumlilar — ignaterililar sinfi. Disksimon, gavdasi 10 sm gacha, undan 5 ta (baʼzan 10 tagacha) egiluvchan nurlar tarqaladi. Ayrim Ofiuralarning nurlari koʻp marta shoxlanadi (gorgonotsefallar). Gavdasining uzunligi nurlari bilan birga 0,5 m ga yetadi. Koʻpchilik Ofiuralar singan nurlarini regeneratsiya qilish xususiyatiga ega. Tropik dengizlarning sayoz qismida yashaydigan Ofiuralar rangi juda chiroyli. 2 turkumi: terili Ofiuralar(beshnurli va barcha shoxlangan nurli Ofiuralarni oʻz ichiga oladi) va haqiqiy Ofiuralarga ajratiladi. 2 mingga yaqin turi bor; dengiz va okeanlar tubida litoraldan boshlab 8 km chuqurlikkacha uchraydi. Koʻpchiligi ayrim jinsli, ayrim turlari germafrodit, Jinsiy hujayralarini suvga chiqaradi, lichinkasi ofiopleteus. Ayrim turlari oʻzgarish orqali rivojlanadi; tuxumdan chiqqan yosh Ofiuralar maxsus chiqarish xaltasida usadi. Fitoplankton va zooplankton organizmlarni oqimga qarshi yoyilib turadigan qoʻllari bilan ushlaydi. Baʼzan dengiz tubida koʻplab toʻplanadi; bentofag baliklar uchun oziq (yana qarang Ignaterililar).

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofitser

Ofitser (nem. Ofﬁzier, lotincha ofﬁciaritis — mansabdor shaxs, zobit) — qurolli kuchlar, politsiya va jandarmeriyaning komandirlar (boshliklar) tarkibidagi harbiy xizmatchi. O. unvoni 16-asr oxirida dastlab Fransiyada, soʻngra Yevropaning boshqa davlatlarida, Rossiyada — 17-asrning 30-yillarida paydo boʻlgan. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida bir qancha O.lik unvonlari mavjud (qarang Harbiy unvonlar).

Manbalar 

Ofitserlar
Harbiy unvonlar
Buyruq va nazorat
Ofort

Ofort (fransuzcha: eau-forte — azot kislotasi) — metallga ishlanadigan gravyura turi. Tasvir metall plastina (taxta)ga kislota taʼsir ettirish yoʻli bilan hosil qilinadi. Kislotaga chidamli lok bilan krplangan rux yoki mis plastina yuzasi maxsus igna, mix bilan metall yuzagacha tirnab (oddiy kislotali moʻyqalam bilan chizib), tasvir chiziqlari hosil qilinadi. Soʻng plastinadagi oʻyiqlar (bosma elementlari) kislota taʼsirida yana chuqurlashtiriladi. Bu jarayonni bir necha marotaba takrorlab, kerakli darajadagi tuslar jilvasini hosil qilish mumkin. Boʻyoq surtilgan plastinadan bosim taʼsirida qogʻozga nusxa koʻchiriladi. Bu usul rangli bosmada ham ishlatiladi. Tasvir chiziqlarini kuchaytirish imkoniyati, oʻziga xos badiiyligi, shtrixining erkinligi, nursoyaning nafisligi, bosish jarayonida yuzaga keladigan takrorlanmas sifati (bir plastinadan turli xil nusxalar olish imkoniyati) bilan ofort barcha boshqa gravyuralardan farq qiladi. Dastlabki ofort namunasi 16-asrda Germaniyada (D.Xopfer va Albrecht Dyurer tomonidan) yaratilgan. Fransuz J.Kallo, golland Rembrandt, italyan G.Reni, J.Kastilone, ispan Francisco Goya, rus I.Shishkin, V.Mate, Valentin Serovlar ofortda samarali ijod qildilar. Oʻzbekistonda O.V. Kedrin, Anatoliy Osheyko va boshqa ijodi bilan boyidi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofoqxoʻja

Ofoqxoʻja (1625, Kumul, Sharqiy Turkiston – 1695, Qoʻqon qishlogʻi, Kashqar viloyati) – islom va tasavvuf ilmining yirik targʻibotchilaridan biri va Yorkend xonligida taxtga oʻtirgan xoʻjalarning dastlabkisi; Turkiston tasavvuf ilmining rahnamolaridan Mahdumi Aʼzamning avlodi. Ofoqxoʻjaning ismi Hidoyatullo boʻlib, u xalq orasida hurmat belgisi boʻlgan „Ofoq“ („Yorugʻ dunyo“ yoki „Yorugʻlik egasi“) – xuja nomi bilan mashhurdir. Ofoqxoʻja yoshligida otasi Muhammad Yusuf ibn Eshon Kalon bilan turli shaharlarda yurib bilim va tarbiya olgan. 1638-yilda Kash-qarga kelib, otasi vafotidan soʻng bu yerdagi oqtogʻlik xujalarga bosh bulgan. 1670-yilda Yorkend xonligida yuz bergan ichki kurashlar natijasida Ofoqxoʻja Qashqarni tark etib Turkiston shaharlarida, qalmoqlar (oyrotlar) orasida va Xeshi yulagidagi (Xesi-szoulan) viloyatlarda diniy targʻibot ishlari bilan shugʻullangan. 1678-yilda Tibetda 2 yilga yaqin yashagan va bu yerdagi budda dini vakillari bilan yaqin aloqada boʻlgan. 1680-yil Tibet zodagonlari yordamida oyrotlar xoni bilan tanishgan. 1681-yilda qalmoklar tomonidan Yorkend xonligi taxtiga oʻtqazilgan. Uning jasadi Yogʻdu deb nomlangan joydagi ota-buvalari qabri yoniga dafn etilgan. Shundan boshlab ushbu qabriston „Ofoqxoʻja mozori“ deb nomlanib, ziyorat maskaniga aylangan.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofset bosma

Ofset bosma, ofset (ing. offset) — tekis bosma usuli; bunda boʻyoq qolip (forma) dan elastik oraliq sirt (rezina silindr)ga, undan qogʻozga yoki bosma materialga tushiriladi. Ofset bosma AQSH da ofset bosma mashina yaratil-gandan soʻng (1905) taklif qilingan. Ofset bosma qolipi 0,3—0,8 mm qalinlikda pyx, alyuminiy, bimetall (mis, nikel) plastinadan fotomexanik usulda tayyorlanadi. Ofset bosma qoliplaridan negativ va pozitiv usullarda nusxa koʻchiriladi. Negativ usulda nusxa koʻchirishda metall plastina sirtiga xromlangan yorugʻlik sezgir kolloid qatlami surkaladi va negativ kayta bo-siladigan asl nusxa (original) ga koʻchiriladi. Nusxa boʻyoq bilan krplana-di, maxsus eritmalarda ochiltiriladi va ishlanadi. Pozitiv usulda nusxa koʻchirishda diapozitivpar qoʻllanadi. Nusxani ochiltirish va ishlash na-tijasida bosma elementlari ancha chuqurlashadi; bu esa bosma sifatini oshirishga va qolipdan koʻplab nusxa olishga imkon beradi. Qolip bimetall (mis va nikel)dan tayyorlangan boʻlsa, bosma elementlari mis sirtda, ochiq qoladigan joylar (probellar) esa nikel sirtda xrsil boʻladi. Ofset bosma kup rangli nashrlar (plakatlar, badiiy rep-roduksiyalar, rangli kitobchalar, ras-mli jur.lar va boshqalar), shuningdek, bir xil rangdagi rasmli kitoblarni bosishda keng qoʻllanadi. Ofset bosma korxonasida rang berish, fotoharf terish avtomatlari, ofset rotatsiyalari, avtomatik liniyalar boʻladi.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ofset bosma mashina

Ofset bosma mashina — bosma mashinanknt bir xili; unda bosma qolip (forma)dagi boʻyoq rezina silindrga, undan esa qogʻoz (yoki bosma material)ga oʻtadi. Asosan, tekis bosmala qoʻllanadi. AQSHda 1905-yil yaratilgan. Oddiy Ofset bosma mashina  3 silindr: qolip, ofset (rezina qoplamali) va bosma silindrlardan iborat. Ofset bosma mashinaning 1,2 va koʻp boʻyoqli; listli va rolikli xillari bor. 2 boʻyokli Ofset bosma mashinada (rasmga q.) ikkita qolip F va F2,2 ofset silindri O va O2, 2 ta boʻyoq apparati K va K2, 2 ta hoʻllovchi apparat U! va U2 hamda bosish silindri P bor. Qogʻoz oʻzi tax-lovchi moslama S dan uzatiladi. Tayyor nusxalar transportyor T bilan qabul qiluvchi stapel PS ga uzatiladi. Ofset bosma mashinam. afzalligi: koʻp boʻyoqli nashrlarni tez bosish mumkin, har xil silliqlikdagi qogʻozlarga ham bosilaveradi, bosma qoliplari kam yeyiladi.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftalmo...

Oftalmo (yunoncha, ophthalmos — koʻz) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, shu soʻzlarning koʻzga, koʻz kasalliklariga aloqadorligini bildiradi.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftalmoskopiya

Oftalmoskopiya (oftalmo va yunoncha, skopeo — koʻraman, tekshiraman) — koʻzning ichki pardalarini (tubini) tekshirish metodi. Oʻrtasi teshik maxsus koʻzgu — oftalmoskop (yorugʻlik nurini koʻz ichiga yoʻnaltiradi), yorugʻlik manbai va lupa (kattalashtirib beruvchi shisha)dan foydalanib qorongʻi xonada oftalmoskopiya qilinadi. Oftalmoskoplarning takomillashtirilgan va murakkabroq modellari ham bor.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftob urishi

Oftob urishi — quyosh nurlari tik tushib turganda boshning (ayniqsa, yalang boshning) oʻta qizib ketishidan kelib chiqadigan kasallik holati. Oftob urganda miyada qon aylanishi buziladi; miya pardalari va moddasining tomirlari kengayib, qonga toʻlib ketadi, miya shishadi. Oftob urishi ogʻir boʻlganda mayda qon tomirlari yorilib, miyaning turli boʻlimlariga va pardalariga qon quyiladi, natijada markaziy nerv sistemasi turli bulimlarining funksiyasi buziladi. Oftob urishi yengil boʻlganda bosh aylanadi, ogʻriydi, darmon quriydi, koʻz tinadi. Ogʻir Oftob urishida bemor talvasaga tushib qusadi, hushdan ketadi, terisi qizaradi, pulsi va nafas olishi tezlashadi, temperaturasi koʻtariladi. Bunday hollarda uni darhol kasalxonaga yotqizishi kerak.

Oldini olish
Oldini olish oftobda ishlaganda yoki yurganda, albatta, bosh kiyimi kiyib olish lozim.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftobachi

Oftobachi – Oʻrta Osiyo xonliklarida saroy mansabi. Masalan, Buxoro xonligi (XVIII asr)da Mirza Bade devonning „Majma ul-arqom“ asarida koʻrsatilishicha, Oftobachi maxram – amir qoʻl yuvayotgan paytda oftoba (obdasta) tutib turuvchi lavozimli shaxe; saroyga kelgan mehmonlarga ham Oftobachi xizmat qilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oftobi

Oftobi — mayiz solish usuli, uzumni ishlov bermasdan, bevosita oftobda quritish. Bu usul uzumchilikda tarqalgan boʻlib, asosan, oq kishmish va kora kishmish uzum navlari quritiladi. Uzum boshlari uzib olingach, xillanadi va taxta patnislar; boʻyra yoki somon suvoq qilingan joyga bir tekis qilib yoyiladi. Oradan 7—8 kun oʻtgach, gʻujumlarning ust qismi soʻlib, bir oz qorayadi. Shunda uzum boshlar agʻdarib qoʻyiladi va quriguncha shu holda turadi. Quritish 15—20 kun davom etadi. Namligi 18% dan oshmaydigan qurigan mayiz shingil bandlari, xas-choʻplaridan tozalanib, idishlarga joylanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Jacques Offenbach

Jacques Offenbach (; asl ismi va familiyasi Yakob Ebershi; 20-iyun 1819-yil, Kyoln - 4-oktabr 1880-yil, Parij) — fransuz kompozitori, fransuz operettasining asoschisi. 1849-yildan "Komediya Fransez" teatrida dirijyor va kompozitor. 1855—61 yillarda oʻzi asos solgan "Buff-Pari-zyen", 1872—76 yillar "Dela Gete" teatrlarini boshqargan. Jacques Offenbach 100 ga yaqin operetta yozib, mazkur janr tarixini boshlab bergan. Ulardan "Orfey doʻzaxda", "Guzal Yelena", "Koʻk soqol", "Parij hayoti", "Perikola", shuningdek, "Gofman ertaklari" nomli romantik operasi (1880) koʻp mamlakatlarda sahnalashtirilgan.

Manbalar 

    

Klassik musiqa
Bastakorlar
Oharun

Oharun — ilk oʻrta asrlarda Chagʻoniyonning shimolida joylashgan viloyat (VI-X asrlar). Oharun hokimi qoʻshni Shuman shohiga tobe boʻlgani tufayli tarixiy manbalarda bu viloyatlar qoʻshma holda uchraydi. Xitoy sayyohi Syuan Szanning xotiralarida Xo-ru-mo deb atalgan. Oharun hokimi Xi-su urugʻiga mansub turk boʻlgan. VII asrda bu yerda 2 budda ibodatxonasi va 100 ga yaqin rohib bor edi. Xitoy tarixiy yilnomasi "Tan shu" ("Tan sulolasining tarixi")da Oharun Xu-lu-yen shaklida qayd etilgan. Unga koʻra, Xitoy maʼmurlari tomonidan 658—659-yillarda Gʻarbiy Turk xokrnligi yerlarida oʻtkazilgan maʼmuriy islohotdan soʻng Xu-lu-yen mulki Shuman bilan birlashib yagona gubernatorlikni tashkil etgan. Tabariyga koʻra, 700 yil arab sarkardasi Muxallab ibn Abu Sufra Kesh qamalini boʻshatib shoshilinch ravishda qoʻshini bilan Oharunga kelgan. 705-yil Oharun va Shuman shohi Gʻushtasbon kuchayib, Chagʻoniyon viloyatiga hujum qilgan, Chagʻoniyon shohi Tish arablar bilan ittifoq tuzgan. 722—723-yillarda Oharun va Shuman shohi Gʻuram arablar tomonidan turib Devashti qoʻzgʻolonini bostirishda qatnashgan. Gʻuram 700-yilda arablar tomoniga oʻtgan "Oharun hokimi" boʻlib, shu tufayli Shuman shohi Gʻushtasbon uni taʼqib etgan. Gʻushtasbon 709-710-yilda oʻldirilgan. Shundan sung Gʻuram Oharun va Shuman shohi bulgan.

IX asrning 1-yarmida Oharun Toharistonning alohida okrugi bulgan. 826—827 yillarda undan 32 ming dirham miq-dorda xiroj olingan. Oharun poytaxti Hamavaron shahri bulgan. X asrda somoniylar davrida Oharun tanazzulga uchragan. X-XII asrlarda Oharun nomi manbalarda uchramaydi.

Adabiyot 
 Kamal idd i nov Sh.S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachalo XIII vv., T., 1996.

Sayfullo Tursunov.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Jalaquduq

Jalaquduq (1976-yilgacha — Soʻfiqishloq, 2015-yilga qadar Oxunboboyev shahri) — Andijon viloyati Jalaquduq tumanidagi shahar (1976-yildan), tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Gurunchmozor. Viloyat markazi (Andijon shahri)dan 25 km. Jalaquduqdan Andijon — Xonobod magistral yoʻli oʻtgan. Aholisi 50 ming kishidan ziyod (2020).

Oxunboboyev paxta tozalash, podshipnik zavodlari,  fabrikalar, Andijon-telekom boʻlimi, ishlab chiqarish korxonalari, "Agrobank", "Hamkorbank", "Mikrokreditbank, "Universalbank", "Xalq banki" boʻlimlari, dehqon va buyum bozorlari bor.
Jalaquduq shahrida 8 ta umumta`lim maktabi, 1 ta ixtisoslashtirilgan davlat maktab internati, 1 ta xususiy maktab, 10 ga yaqin nodavlat hamda 8ta davlat maktabgacha ta`lim tashkilotlari, Pedagogika kolleji mavjud.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Andijon viloyati
Jalaquduq tumani
Oxur

Oxur – chorva mollari (qoʻy, echki, sigir, ot)ga yem-xashak (pichan, silos, aralash ozuqa) beriladigan moslama (idish). Katta-kichikligi, yuza-chuqurligi mollarning soniga, yoshiga, turiga, boqilish usuliga qarab belgila-nadi. Asosan yogʻochdan yasaladi, baʼzan metall, plastmassa, betondan ham qurilishi mumkin. Oxurning bir tomonlama (mollar faqat bir tomondan ovqatlanadigan), ikki tomonlama, umumiy va aloqida-alohida, muqim (statsionar) va koʻchma xillari boʻladi. Yilqichilik fermarlarida devorga osib qoʻyiladigan oxur ham boʻlishi mumkin. Zamonaviy fermalarda, asosan, avtomat oxur qoʻllanadi. Parrandachilik fermerlarida don-dun va suv tushib turishiga moslangan avtomat-oxurdan foydalaniladi.

Manbalar 

Atamalar
Och qolish

Och qolish (tibbiyotda) — oziq moddalarning organizmga butunlay yoki yetarli kirmay qoʻyishi yoki tuzuk oʻzlashtirilmasligi sababli organizmda roʻy beradigan holat; Och qolish sifatsiz ovqat isteʼmol qilganda yoki organizm biror sababga koʻra ovqatni singdira olmaganda ham vujudga keladi. Och qolish tabiatda hayvonlar orasida fiziologik holat hisoblanadi (ular qishki uyquga ketganda). Bunda organizmda moddalar almashinuvi keskin pasayadi.

Odamda Och qolish patologik hodisa boʻlib, ovqat yemaganda, yeyilgan ovqat hazm boʻlmaganda (masalan, meʼda-ichak kasalliklarida) yoki sifatsiz ovqat yeyil-ganda roʻy beradi. Och qolish ayniqsa, bolalar uchun zararli, bunday bolalar jismoniy va aqliy jihatdan tuzuk rivojlanmay qoladi.

Toʻliq, mutlaqo (absolyut) va chala (toʻyib ovqatlana olmay) Och qolish farq qilinadi. Bundan tashqari, ayrim oziq moddalar organizmga yetarli kirib turmasa, juzʼiy (sifat jihatdan) Och qolish deb yuritiladi. Toʻliq va mutlaqo (absolyut) Och qolishda organizmdagi zaxira oziq moddalar (ayniqsa, yogʻ) hisobiga u bir necha vaqt yashab turadi. Odam uchun toʻliq Och qolishning chegarasi 70 kungacha, bu kishining oʻziga xos jihatlari, yoshi, jinsi va boshqalarga bogʻliq. Ayollar Och qolishga koʻproqchidamli; bolalar va keksalarga Och qolish tez taʼsir etadi.

Yogʻ bosishni, baʼzan moddalar almashinuvining buzilishiga aloqador boʻlgan boshqa kasalliklar (podagra, qandli diabet va boshqalar), shuningdek, allergik va ruhiy kasalliklarni davolash maqsadida toʻliq va juzʼiy Och qolish tatbiqetiladi. Och qoldirib davolash kursi 2 davrdan iborat: och qolish va tiklanish, bu davo usulini kasalxona sharoitida olib borish maqsadga muvofiq.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochamayli

Ochamayli (achamayli, ochamoyli, ashamoyli) – 1) oʻzbeklarning doʻrmon, kenagas, nayman, qoʻngʻirot, qurama, yuz qabilalari tarkibiga kirgan yirik urugʻlardan biri, qozoqlar va qoraqalpoqlar tarkibida ham bor; 2) oʻzbek qoʻngʻirotlari va qoraqalpoq qoʻngʻirotlariga mansub qabila. Bu qabila qoraqalpoq qoʻngʻirotlarining Shulluk boʻlimi tarkibiga kiradi. Ochamayli qabilasi 13 urugʻdan tashkil topgan. Ular 19-asrning oʻrtalarida 750 ga yaqin xoʻjalikdan iborat boʻlgan.

Manbalar
Ocherk

Ocherk — badiiy adabiyotning epik tur janrlaridan biri. Ocherk oʻzining hozirjavobligi, ishonarliligi, haqiqiy hayotda roʻy bergan voqealarni ifodalash, hujjatlarga asoslanganligi bilan ajralib turadi. Ocherk badiiy toʻqimadan unumli foydalana olmasligi, qahramonni tipiklashtirish va individuallashtirish hamda asarning syujet va kompozitsiyey qurilishini belgilashda yozuvchining ijodiy yondashuvi bir qadar cheklanganligi bilan epik turning hikoya, qissa, roman janrlaridan farq qiladi. Chunki ocherknavis aniq tarixiy sharoitda boʻlib oʻtgan, oʻzi koʻrgan, guvohi boʻlgan voqeani qalamga oladi, yaratajak qahramoni bilan yuzma-yuz suxbatlashadi, uning hayoti va faoliyatini aniq ifodalaydi. Shu jihatdan ocherkda muallif oʻz qahramoniga nisbatan xayrixohligidan kelib chiqib, unda uchramaydigan sifatlarni yuklamaydi. Ocherk erkin kompozitsiya asosida yaratiladi. Unda hikoya, qissa, roman, dramalardagidek muallif "ixtiyoridan tashqari" turadigan mustahkam kompozitsion markaz boʻlavermaydi.

Ocherk hayotni aks ettirish tamoyillari jihatidan lirikaga yaqin turadi. Chunki ocherk janrida ham muallif xuddi lirikadagi singari hayotdan olgan taassurotlarini, unga munosabatini, ichki kechinmalarini bemalol ifodalash imkoniga ega.

Oʻzbek adabiyoti uchun ocherk janr sifatida yangi boʻlsa ham u, asosan, XX asrning 20—30-yillarida kirib kelgan, uning ildizlari mumtoz adabiyotning ilk na'munalaridan oziqlanadi. Masalan, UrxunYenisey va Kultegin yodnomalari, "Boburnoma" asarlarida ocherkga xos hujjatlilik seziladi. Ocherk aslida jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq ravishda rivoj topadi. Dastlabki paytda ocherk janrining shakllanishiga Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Oybek, Gʻafur Gʻulom, Abdulla Qahhor singari adiblar, keyinroq Nazir Safarov, Yoʻldosh Shamsharov, Habib Noʻʼmon, Sunnatillo Anorboyev, Rasul Rahmon va boshqa katta hissa qoʻshdilar. Hozirgi oʻzbek adabiyotida ocherk taraqqiyoti Dadaxon Nuriy, Yoqubjon Xoʻjamberdiyev kabilarning nomlari bilan bogʻliq. Ocherk tanlangan mavzu va yoʻnalishiga koʻra, yoʻl ocherklari, muammoli ocherklar, portret ocherklar, sud ocherklari kabi koʻrinishlarga ega. Har qanday ocherkda ham yozuvchi hayotiy voqealarni real, rostgoʻylik bilan tasvirlab berishga masʼuldir. Keyingi yillarda ocherk janri ham mazmunan, ham shaklan bir oz chekinishga yuz tutdi. Uning oʻrnini esse janri koʻproq egallay boshladi (qarang Esse).

Ad:. Adabiy turlar va janrlar [3 jildli], 1-j., 1991; Qoʻshjonov M., Maʼno va mezon, T., 1974.

Yoʻldosh Solijonov.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochil dasturxon

"OCHIL DASTURXON" — sehrli ertaklardan. Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan. "Chol bilan kampir", "Ochil, supram", "Ur, toʻqmoq" — mazkur ertakning variantlari. Ertak syujeti tilsim asosiga qurilgan. Hikoya qilingan voqea-hodisalar "yoʻqdan bor boʻlishga" asoslangan. Jodu kuchiga ega boʻlgan dasturxon badiiy detal sifatida kolliziya yaratadi va syujet davomida hal qiluvchi rol oʻynaydi. Tilsim vositalari amal qilganda, dasturxon ochilib, nozneʼmatlar paydo boʻladi. "Ur, toʻqmoq" variantida esa, qovoq ichidan toʻqmoklar chiqib, cholning raqibini doʻpposlaydi. Ertakda mehnatkash xalq ommasining toʻq va farovon hayot haqidagi orzu umidlari aks etgan. "Ochil dasturxon" da tinchlik va shodlik ulugʻlanib, egrilik va firibgarlik, zulm va zoʻrlik kabi ijtimoiy illatlar fosh etiladi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochilbek

Ochilbek, Ochil dev (taxminan 1883, Samarqand yaqinidagi Qoʻshtamgʻali qishlogʻi — 1923.10.5, Kitob atrofidagi Varganza qishlogʻi) — Samarqand viloyatida sovet rejimiga qarshi harakat rahbarlaridan biri. Oʻzbeklarning nayman urugʻidan boʻlgan. Samarqand va Toshkentdagi jadid maktablarida tahsil olgan. Gʻuzor beki Sayd Akram toʻra (Buxoro amiri Olimxonnnng amakisi) xizmatida boʻlib, harbiy ishni oʻrgangan.

1918-yil oxirida u boshchilik qilgan guruh Samarqand viloyatida qizil askarlarga qarshi hujum boshlagan. 1921-yildan Turkiston milliy birligi siyosiy tashkiloti koʻrsatmalari asosida ish olib borgan. Validiy uning qarorgohida boʻlib, bolsheviklarga qarshi kurashga gʻoyaviy rahbarlik qilgan (1922). Ochilbek boshchiligida 10 ta qoʻrboshi (Kattaqoʻrgʻonda Qoraqulbek, Urgutda Hoji Abdulqodir, Jizzax atrofida Maʼmur Niyozbek va Toʻrabek, Matcho bekligida Asrorxon, Nusratshoh, Hamidbek, Oʻratepada Xolboʻtabek va boshqalar) va 4000—5000 yigit faoliyat koʻrsatgan. U Samarqand viloyatidagi boshqa yirik qoʻrboshi — Bahrombek (vafoti 1922) bilan hamkorlikda harbiy hara-katlarda qatnashgan. Ochilbekning hujumlari oqibatida Samarqand—Zarafshon hududidan Matcho togʻlari etaklariga qadar boʻlgan joylarda sovet xokimiyati agʻdarilgan. 1923-yil may oyining boshlarida Ochilbek oʻz guruhi bilan Shaxrisabzdagi vatanparvarlarga yordamga borgan. Kitob atrofida qizil askarlar bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan, uning omon qolgan (130 yigit) dastasiga Ziyovuddin boshchilik qilgan.

Yana qarang 

 Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat

Adabiyot 
 Validiy, Boʻlinganni boʻri yer [Xotiralar], T., 1997; Rajabov Q., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochilov Roʻzimurod

Ochilov Roʻzimurod (11-may 1926-yil, Kattaqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalqoʻqituvchisi (2002). Toshkent ped. institutini tugatgan (1963). 1950— 59 yillarda Kattaqoʻrgʻon tumanidagi 8-, 23-maktabda jismoniy tarbiya, harbiy taʼlim, 1959-yildan 10-maktabda tarix oʻqituvchisi. Darsni koʻrgazmali qurollar va texnika vositalaridan foydalanib, yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Oʻzbekiston oʻqituvchilari
Ochiq aksiyadorlik jamiyati

Ochiq aksiyadorlik jamiyati — ishtirokchilari oʻzlariga qarashli aksiyalarni boshqa aksiyadorlarning roziligisiz erkin tasarruf etishi mumkin boʻlgan aksiyadorlar jamiyati. Bundam aksiyadorlik jamiyati oʻzi chiqaradigan aksiyalarga qonun hujjatlarida belgilab qoʻyiladigan shartlar asosida ochiq obuna oʻtkazishga va ularni erkin sotishga haqi. Ochiq aksiyadorlik jamiyatining muassislari tarkibiga kiruvchilarning eng kam soni cheklanmaydi. Oʻzbekistonda Ochiq aksiyadorlik jamiyati faoliyati "Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida"gi qonun (1996-yil 26-aprel) bilan tartibga solinadi.

Manbalar 

Iqtisodiy atamalar
Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochiq bozor

Ochiq bozor — tovarlarning boshqa yerdan erkin keltirilib va chegaralanmagan miqsorda oldi-sotdi qilinishi. Xalqaro bozor oʻz tabiati bilan ochiq bozor, unda hamma mamlakatlar qatnasha oladi. Ochiq bozor xorij mollari uchun ochiq boʻlgan milliy va davlatlararo (mintaqaviy) bozordir. Ochiq bozor boj toʻlovi bilan himoya qilinmaydi, bu yerga tovarlar cheklanmay oqib keladi. Ochiq bozor ayrim tovarlarga nisbatan ham qoʻllanadi. Milliy bozor bir tovar uchun ochiq boʻlsa, boshqasi uchun yopiq boʻlishi mumkin. Ochiq bozorning oʻziga xos muayyan sharoitlari ham bor. Yevropa Ittifoqi bozori unda ishtirokchi mamlakatlar uchun toʻla ochiq, lekin boshqa mamlakatlar uchun qisman ochiq.

Yana qarang 

 Bozor

Manbalar 

    

Iqtisodiyot
Savdo
Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochiq dengiz

Ochiq dengiz (xalqaro huquqda) — hududiy suv chegaralaridan tashqarida boʻlgan, barcha davlatlar erkin foydalanadigan dengiz sah-ni. Ochiq dengizdan foydalanish xalqaro huquq rejimi Jeneva konvensiyasi (1958) va boshqa xalqaro huquq normalari bilan tartibga solinadi. Ochiq dengiz haqidagi konvensiya dengiz boʻyidagi va dengizga yaqin boʻlmagan barcha mamlakatlarga: kemalarning erkin suzish, suv osti kabeli va quvurlar oʻtkazish, dengiz ustidan uchish, shuningdek, baliq ovlash, okean osti relyefini oʻrganish va ilmiy tadqiqotlar olib borish huquqini beradi. Ochiq dengiz erkinligi mutlaq cheksiz emas. Boshqa mamlakatlarning qonuniy manfaatlari bilan hisoblashmay, undan turli maqsadlarda foydalanish man qilinadi (masalan, yadro sinovlari jarayonida dengiz suvini radioaktiv moddalar bilan zaharlash, chiqindilar bilan bulgʻash va boshqalar).

Manbalar 

 

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochiq iqtisodiyot

Ochiq iqtisodiyot - jahon miqyosida tovarlar, xizmatlar, kapitallar va ishchi kuchi harakatida, milliy iqtisodiyotlar oʻrtasida oʻzaro toʻsqinliklar boʻlmaydigan iqtisodiyot. Ochiq iqtisodiyot unga teskari boʻlgan yopiq iqtisodiyotdan ayrim belgilariga koʻra farqlanadi: Ochiq iqtisodiyotda jami taklifning qoʻshimcha elementi — eksport bilan import oʻrtasidagi farqni belgilaydigan sof eksport mavjud boʻladi; ochiq sharoitlarida tovarlar, xizmatlar, pullar va moliyaviy aktivlar mehnat resurslari bilan birgalikda valyuta bozorini yuzaga keltiradi; bu bozordagi pul qiymati — valyuta kursi asosiy makroiqtisodiy parametrga aylanadi; Ochiq iqtisodiyotda fiskal va pulkredit siyosati yopiq xoʻjalikka nisbatan boshqa natijalarni yuzaga keltiradi.

Ochiq iqtisodiyotda monetar siyosat jami talabga taʼsir koʻrsatish nuqtai nazaridan mutlaq samarasiz boʻlib qoladi. Shuning uchun pul taklifini koʻpaytirish orqali barcha takliflarni ragʻbatlantirishga urinish "ortiqcha" pullarning Markaziy bankda valyutaga almashtirish uchun sotilishiga olib kelishi mumkin. Bu esa davlat valyuta zaxiralarini kamayishiga olib keladi, lekin umumiy talabga taʼsir koʻrsatmaydi. Hozirgi sharoitda turli bozorlarning ochiqlik darajasi ham bir xil emas.

Ayrim holatlarda yuqori darajada tovarlar, xizmat bozorlari, kam miqdorda kapitallar bozori, undan ham kam miqdorda esa mehnat bozorlari erkinlashtiriladi.

Milliy iqtisodiyotlarning bir-birlariga nisbatan oʻsib boruvchi ochiqligi iqtisodiyotni milliylashuvi jarayonining ajralmas, boshlangʻich qismidir. Bu jarayonlar xalqaro mehnat taqsimotini chuqurlashtirib, mahsulot va xizmatlar sifatining oʻsishiga va ishlab chiqarish harajatlarini pasayishga olib keladi. Koʻp mamlakatlar Ochiq iqtisodiyotga oʻtishda roʻy beradigan xavf-xatarlar boʻlishini hisobga olib, tashqi iqtisodiy aloqalarni boshqarishda bojxona bojlari stavkalarini qaytadan koʻrib chiqishga, import va eksportga miqdoriy kvotalar va litsenziyalar belgilashni takomillashtirishga, valyuta nazorati olib borishga ahamiyat beradilar. Bundan tashqari, xalqaro darajalarda mamlakatlar oʻrtasida xolisona taqsimot, harajatlarni eng kam darajaga olib kelish orqali xoʻjalik faoliyatini milliylashtirish boʻyicha mexanizmlarni topish ishlari ham izlanadi.

Dilerom Tojiboyeva.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochiq shahar

Ochiq shahar (xalqaro huquqda) — urushayotgan tomonlardan biri himoyasiz deb eʼlon qilgan shahar. Ochiq shahar harbiy harakatlar maydoni boʻlishi mumkin emas. Ochiq shaharning huquqiy maqomi 1907-yil Gaaga konferensiyasida qabul qilingan "Quruqlikdagi urush qonunlari va odatlari toʻgʻrisida"gi qoidaga asoslanadi. Unga koʻra, himoyalanmagan shaharlar, qishloklar, turar joy yoki imoratlarga har qanday usulda hujum qilish yoki bombalar tashlash man etiladi. Ikkinchi jahon urushi (1939—1945-yillar) vaqtida, masalan, Parij, Rim Ochiq shahar deb eʼlon qilingan edi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Ochlik eʼlon qilish

Ochlik eʼlon qilish — siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy norozilik shakllaridan biri; norozilik belgisi sifatida ovqat yeyishdan bosh tortish.

Yana qarang 

 Ochlik

Manbalar 

    

Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi
Severo Ochoa

OCHOA (Ochoa) Severo (24-sentyabr 1905-yil, Luarka, Ispaniya — 11-yanvar 1993-yil, Madras) — amerikalik biokimyogar, AQSH milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1957), tibbiyot doktori. Madrid universitetini tugatgan (1929). 1940-yildan AQShda. Ilmiy faoliyati nuklein kislotalar (NK) biokimyosi, fotosintez mexanizmiga oid. Severo Ochoa genetik kodning maʼnosini ochib berib, NK bio-sintezi mexanizmini oʻrgangan. Polinukleotidfosforilaza fermentini ajratib olib tadqiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1959, Kornberg bilan birga).

Manbalar 

Kimyogarlar
Olimlar
24-sentyabrda tugʻilganlar
1905-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
11-yanvarda vafot etganlar
Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Oshiq

Oshiq, oshug (, ,  [ashyq]) — ozarbayjon, arman va boshqa xalklarda shoir, xonanda va bastakor. Oshiqlar sanʼati qad. turkiy oʻzon va arman gusanlar anʼanalari negizida 16—17-asrlarda rivoj topdi. Repertuaridan ishqiy, qahramonlik, nasihatomuz va boshqa qoʻshiklar, dostonlar ("Kurugli", "Asli va Kerem", "Oshiq Gʻarib" va boshqalar), Oshiqlarning ijodiy muso-baqalarida ijro etiladigan aytishuvlar oʻrin olgan. Musiqa uslubiga baland pardalarda kuylash, tor hajmdagi ohanglar, ritmik badihagoʻylik, band-naqarot shakllar xosdir. Oshiqlar musiqa ijrosida soz, tor, kemancha kabi mu-siqa cholgʻularidan foydalanadi. Tarixda Sayat-Nova, Jivani, Sheram, Miskin Burji, Qurboni, Dilgam, Alesker, 20-asrda A. Rzayev, M. Bayramov, Grigor, Ashot va boshqa Oshiqlar tanilgan.

Yana qarang 

 Oqin
 Baxshi

Manbalar 

 

Ozarbayjon musiqasi
Shoirlar
Oshkoralik

Oshkoralik — demokratiyaning zarur sharti; jamoatchilikka muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslar fa-oliyatiga oid barcha maʼlumot, xabarlarni bilish, muhokama va nazorat etish uchun roʻy-rost eʼlon qilish. Turli darajadagi rahbarlarning jamoatchilik bilan erkin muloqotlari, savol-javoblari va bunda ommaviy axborot vositalari imkoniyatlaridan keng foydala-nish, senzuraga yoʻl qoʻymaslik O.ni taʼminlashga yordam beradi.

Manbalar 

    

Mixail Gorbachyov
Qayta qurish
Oyatulloh

Oyatulloh (arab. — Alloh moʻʼjiza-si) — shialikda mustaqil fatvo berish huquqiga ega boʻlgan diniy olim (mujtahid)larining unvoni. O. istilohi shu maʼnoda 19-asrning 2-yarmida ishlatila boshlagan. 20-asrning 40-yillaridan esa keng qoʻllanilmoqda. O.lar dindorlar orasida katta obroʻga, shialik tarqalgan davlatlarda (Eron, Iroq) siyosiy taʼsirga ham ega. O. unvoni yuzlab ulamolarda bor. Ulardan bir nechasi "Oyatullohi uzmo" ("Buyuk O."), eng yuksak obroʻga ega boʻlgan bittasi "Marjai taqlid" ("Taqlid qilinadigan inson") deb ataladi va u barcha shialarning oliy rahnamosi deb taniladi (yana qarang Ruhulloh Xumayniy).

Manbalar 

Diniy atamalar
Oq ayiq

Oq ayiq () – ayiqsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi; baʼzan alohida Thalarctos urugʻiga ajratiladi. Gavdasining uzunligi 2-2,5 m, baʼzan 3 m gacha, balandligi (yagʻrinidan) 1,5 m gacha, vazni 800 kg gacha. Yungi oq, baʼzan limon yoki kulrang tusda. Tovoni va panjalarining osti yung bilan qoplangan. Arktika faunasining tipik vakili, suzuvchi muzliklar va Shimoliy Muz okeani sohalari yaqinida yashaydi. Yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. Asosiy ozigʻi-tyulenlar.

Past haroratga yaxshi moslashgan, gavdasi massasining 40 % ini yogʻ tashkil etadi. Atrof muhit harorati —50° gacha pasayganida ham tanasidagi gaz almashinuvi kuchaymaydi, yaʼni termoregulyasiya uchun qoʻshimcha energiya sarflamaydi. Mart-aprel oylarida urchiydi. Urgʻochisi 2 yilda bir marta (dekabr-yanvarda) 1-3 ta koʻzi yumuq bola tugʻadi. Boʻgʻoz urgʻochisi qor ostidagi inida qishki uyquga ketadi va faqat mart-aprelda bolalari bilan inidan chiqadi va kezib hayot kechiradi. Bolalari 1,5 yilgacha onasiga ergashib yuradi. Oq ayiqni terisi va goʻshti uchun koʻp ovlanadi. 1956-yildan ovlash man qilingan. 1976-yildan xalqaro muhofazaga olingan, Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Sinonimlari 
 Ursus eogroenlandicus
 Ursus groenlandicus
 Ursus jenaensis
 Ursus labradorensis
 Ursus marinus
 Ursus polaris
 Ursus spitzbergensis
 Ursus ungavensis
 Thalarctos maritimus

Galereya

Adabiyotlar

Manbalar

Havolalar 

 Milliy yovvoyi hayot federatsiyasi: Oq ayiq 
 ARKive – Oq ayiq (Ursus maritimus) suratlari va u toʻgʻrisidagi filmlar 
 BBC Nature: Oq ayiq toʻgʻrisida yangiliklar va video kliplar 
 Oq ayiqlar populyatsiyasi, saqlanishi va DNK tadqiqotlarini moliyalashtiruvchi „Polar Bears International“ shirkati tarafidan olingan fotosuratlar va videolar 

Biologik turlar
Yirtqichlar
Oq ayiqlar
Hayvonlar
Ayiqsimonlar
Ayiqlar
Oq idil

Oq idil, Belaya — Boshqirdiston Respublikasidagi daryo. Kamaning chap irmogʻi. Uzunligi 1430 km, havzasining maydoni 142 ming km². Iremel shahri sharqidan (Janubiy Ural) boshlanadi. Yuqori oqimida Janubiy Ural togʻlari orasidan, Ufa daryosi quyiladigan joydan quyirokda tekislikda oqadi. Asosan, qordan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi Birsk yaqinida 858 m³/sek. noyabrda muzlab, aprelda muzdan boʻshaydi. Asosiy irmoqlari: oʻngda — Nugush, Sim, Bir, Tanip, Ufa; chapda — Ashkadar, Urshak, Karmasan, Chermasan, Baza, Syun, Dyoma. Ufa shahridan boshlab kema qatnaydi. O.I. boʻyida Beloretsk, Salavat, Shimbay, Sterlitamak, Ufa, Birsk shaharlari joylashgan.

Manbalar 

 

Rossiyadagi daryolar
Oq masjid (maʼnolari)

Oq masjid:

 Oq masjid — Samarkand viloyati Tim qishlogʻidagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr
 Oq masjid (meʼmoriy yodgorlik) — Xivadagi meʼmoriy yodgorlik (18— 19-asr)
 Oq masjid (Berat) — Albaniyadagi masjid (XV asr)
Oq masjid (meʼmoriy yodgorlik)

Oq masjid – Xivadagi meʼmoriy yodgorlik (18— 19-asrlar). Masjid Butunjahon merosi obyekti boʻlgan Ichan qal’a tarkibiga kiradi va uning sharqiy qismidagi Polvon darvoza yaqinida joylashgan.

Tarixi 
Oq masjidning poydevori 1657-yili Shayboniylar sulolasi vakili boʻlgan Xiva xoni Anushaxon davrida qoʻyilgan. Xiva hukmdori Abulgʻozixon bu masjidni xuddi Anushaxon hammomi singari uni Buxoro amirining qoʻlidan qutqargan oʻninchi farzandi Anushaxon sharafiga barpo etishni boshlaydi. Abulgʻozi davrida bunyod etilgan hammomlardan tushgan daromadlar Oq masjidni moliyalashtirishga sarflanadi.

Binoning oʻzi esa ikki asrdan soʻng, 1838—1842-yillarda Xiva xonligining Qoʻngʻirotlar sulolasi hukmdorlari tomonidan qurib tugatiladi. Xuddi shu davrga kelib majmua atrofidagi barcha binolar asosan bitgan boʻlib, endi ustalarning vazifasi qolgan kichik bir sahnda kichikroq bino qurishlari kerak edi.

Bu binoning meʼmorchiligi maydonning mahobatini tasvirlashi, yaqinidagi uy-joy imoratlaridan katta tafovut etmaydigan boʻlishi kerak edi, xivalik ustalar va meʼmorlar bu vazifani aʼlo darjada bajarganlar. Haji kichikroq boʻlishiga qaramay, Oq masjid oʻrta asr Xiva meʼmorchiligining munosib namunalaridan biridir.

Meʼmorchiligi 
Masjidning tashqi qiyofasi, uch tomondan aylantirib oʻrab olingan soya-salqinli ayvoni, bir gumbazli binoning uch eshigi masjidning jamoat yigʻilish joyi ekanligini anglatadi. Yaʼni uch tomoni ayvonli, bir xonali guzar masjidi. Pishgan gʻishtdan qurilgan. Masjidning zali uchburchak nayzali gumbazga ega va uch galereya hamda mehrob mavjud – bular Makka shahriga ishora etuvchi maxsus tokchalardir. Devorlariga arabcha jumlalar bilan qoʻshilib ketgan geometrik naqshlar bilan bezak berilgan. Oq masjid har doim namoz oʻqiladigan oddiy masjid boʻlgani sababli nafis bezaklarsiz qurilgan. Faqat deraza va eshiklariga yogʻoch oʻymakorligi bilan bezak berilgan. Bu bezaklar sababli masjid klassik dekorativ koʻrinishga ega. Tar-hi 25,5x 13,5 m. Xonaqoh(6,3x6,3 m)ning gumbazi chorsi asosga oʻrnatilgan. Gumbazi va asosi uzokdan oppoq boʻlib koʻrinadi (nomi ham shundan). Xonaqox. ichiga ishlangan chuqur ravoklar hisobiga keng koʻrinadi. Jan. devorida meh-rob bor. Gumbaz osti bagʻallari 4 pogʻo-nali muqarnaslar bilan toʻldirilgan. Panjaralar va 3 eshik girih naqshlar bilan oʻziga xos uslubda bezatilgan. Eshiklardagi yozuvlarda xivalik yogʻoch oʻymakorligi ustalarining nomlari ham tilga olingan (naqshlarni ota-bola Nurmuhammad Odina Qalandar oʻgʻli va Qalandar Saidmuhammad oʻgʻli bezagan). Eshiklardagi islimiy naqshlar bir xil uslubda ishlangan. Shimol tomonga yoʻnalgan eshik orqasidagi devorda turli xil yozuvlarga oʻxshash naqshlar zoʻrgʻa koʻrinadi. Yogochustunlar oddiy, fa-qat ustunlarning yuqori qismi xotam-kori piliklardan terib bezatilgan. Oq masjid (meʼmoriy yodgorlik) taʼmirlangan, ayvon sufasi tiklangan, tomi va devorlari tuzatilgan.

1956—1960-yillarda masjid qayta taʼmirlangan boʻlib, hozirgi kungacha oʻz faoliyatini davom ettirmoqda.

Manbalar 

 

Oʻzbekistondagi Jahon merosi obʼyektlari
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Oʻzbekistondagi masjidlar
Xiva masjidlari
Oq mitti yulduzlar

Oq mitti yulduzlar — aynigan gazlardan iborat kichik oʻlchamli juda zich qaynoq yulduzlar. Massalari Quyosh massasiga yaqin, lekin oʻlchamlari Quyoshga nisbatan taxminan 100 marta kichik boʻladi. Shu tufayli oq mitti yulduzlarning zichliklari juda katta — 1010 kg/m. Radiusi bir necha ming km, sirtidagi temperatura 10 ming K. Temperaturasi va spektri oq rangli yulduzlarga mos ekani hamda oʻlchamlari kichikligi sababli shu nom bilan ataladi. Galaktikamizdagi yulduzlarning 10% ga yaqini oq mitti yulduzlarni tashkil qiladi. Ushbu fizik holat yulduzlar evolyutsiyasining eng oxirgi bosqichlaridan biriga toʻgʻri keladi. Oq mitti yulduzlar massasi yukrridan 1,4 quyosh massasi bilan chegaralanganligini birinchi boʻlib hind astronomi Subrahmanyan Chandrasekhar koʻrsatgan. Hisob-kitoblarga koʻra, oq mitti yulduzlar normal yulduzlarning portlab, tashqi qobiqlarining fazoga tarqab ketishi natijasida vujudga kelgan.

Yana qarang 
 Qora mitti

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Yulduz evolyutsiyasi