Pokistondagi xitoyliklar

ΒChinese people in Pakistan

Pokistondagi Xitoy xalqi () mamlakatning muhim chet ellik jamoalaridan birini tashkil qiladi . Xitoy-Pokiston iqtisodiy yo‘lagi 2013-yilda 20 mingdan 2018-yilda 60 mingga muhojirlar aholisini ko‘paytirdi.

Tarqalishi

Karachi 
1940-yillarda koʻplab xitoylik musulmonlar Xitoydagi tartibsizliklardan qochib, Karachiga joylashdilar. Biroq u yerdagi xitoyliklar asosan musulmon boʻlmaganlardandir yaʼni ularning ajdodlari buddistlar boʻlgan, ammo keyingi avlodlar boshqa dinlarga ergashadilar. Taxminan 30%i Islomni qabul qilganlar.

Karachidagi xitoylarning aksariyati muhojirlarning ikkinchi avlod farzandlari — eng keksa avlod asosan vafot etgan, uchinchi avlod esa boshqa mamlakatlarga hijrat qilgan. Immigrantlar uchun umumiy manzillar Amerika Qoʻshma Shtatlari, Kanada va Buyuk Britaniya boʻlgan. Ular kamdan-kam hollarda xitoycha kiyim kiyishadi, lekin ular baribir xitoy tilini saqlab qolishadi, garchi soʻnggi yillarda ular urdu tiliga eʼtiborni tobora kuchaytirib borayotganini koʻrsatdilar. Ilgari jamoa provinsiya kelib chiqishi bo‘yicha ajratilgan bo‘lsa, jamiyatni ifodalovchi Xitoy qo‘mitasining tashkil etilishi bilan ular yanada integratsiyalashgan. Ular bir nechta mahallalarda, jumladan PECHS va Tariq yoʻli yaqinida, shuningdek, Saddar va yaqinda Saddar shaharchasidagi Klifton va Mudofaa mahallalarida toʻplangan. Klifton va Mudofaa jamiyati hududlarida taxminan 15 ta Xitoy restorani mavjud. Bu hudud baʼzan norasmiy ravishda „Chinatown“ deb ataladi. Ulardan eng mashhurlaridan biri, 1930-yillarda Li Dyansyan tomonidan asos solingan ABC Xitoy restorani bir vaqtlar Chjou Enlay tomonidan homiylik qilingan va 1988-yilgacha faoliyat yuritgan.

Umumiy kasblarga kosmetologlar, poyabzalchilar, stomatologlar va restoran savdosi kiradi; ikkinchi avlod vakillarining aksariyati ota-onalari kabi bir xil hunarga ergashadilar. Ayniqsa, xitoylik stomatologlar shaharning kam taʼminlangan aholisiga sifatli xizmat ko‘rsatish borasida obro‘ga ega. Biroq ularning koʻpchiligi litsenziyasiz va stomatologiya boʻyicha rasmiy taʼlimga ega emas. Buning oʻrniga, ularning ota-onalari ilgari Britaniya Malayyasida (hozirgi Malayziya) xitoylar jamoasi orasida yashab, stomatolog boʻlib ishlagan. 1940-yillarda Pokistonga kelganlarida, ular oʻzlari toʻliq tish shifokori sifatida ishlay boshladilar. Oʻsha paytda Karachida stomatologlar yetishmas edi, chunki butun Sind viloyatida, Haydarobodda faqat bitta stomatologiya maktabi bor edi. Ular, birinchi navbatda, protezlarni ishlab chiqarish va oʻrnatish, shuningdek, tishlarni olish kabi oddiy protseduralarni taʼminladilar, ammo, keyingi yillarda, baʼzi ular ancha murakkab protseduralar bilan taʼminlash uchun rasmiy oʻqitilgan stomatolog yollash imkoniyatiga ega boʻlgan.

Boshqa hududlar 
Lahorda xitoylik musulmonlar Chini Masjidi (Xitoy masjidi) deb nomlangan masjidni qurdilar. Ular odatda mahalliy aholi bilan turmush qurishgan va assimilyatsiya qilishgan. U yerdagi ikki xitoylik poyabzal tikuvchi Xopson va Kingson yuqori sifatli mahsulotlari bilan shuhrat qozongan.

Mehnat muhojirlari 
Qadimgi jamoalar aʼzolarining koʻchib ketishiga qaramay, Pokistondagi xitoyliklar yangi chet ellik fuqarolar tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Biroq, ularning aholisining oʻsishi 2001-yil 11-sentyabrdagi hujumlar tufayli biroz toʻxtatildi; Pokistonda urush boshlanishidan qoʻrqib, xitoyliklarning aksariyati xotinlari va bolalarini uylariga qaytarib yubordilar. 2007-yil holatiga koʻra, Pokistonda 3500 ga yaqin xitoylik muhandislar turli joylarda, xususan, Gvadar porti qurilishida turli davlat loyihalarida ishlash uchun vaqtincha istiqomat qilishgan. Ularning umumiy soni 5000 ga yetishi mumkin edi. Taxminan 1200 kishi Islomobodda istiqomat qilgan. Keyin, 2008 va 2009-yillar oraligʻida Pokistonda ishlayotgan xitoylar soni keskin oʻsdi, hatto boshqa millatdagi muhojir ishchilar mamlakatni tark etganda ham, taxminan 10 000 ga etdi. Xitoyning neft isteʼmoli uchun marvarid siyosati tufayli hozirgi kunga qadar xitoylik muhojirlarning soni yarim millionga yaqin.

Etnik ozchiliklar 
Xitoydagi etnik ozchiliklarning baʼzi vakillari, birinchi navbatda, Shinjondagi musulmon uygʻurlar va tojiklar ham Pokistonning shimoliy hududlariga joylashdilar. Minglab ilk muhojirlar 1940-yillarda kommunistik taʼqibdan qoʻrqib kelishgan. 1954-yilda Xo‘tandagi muvaffaqiyatsiz qo‘zg‘olondan so‘ng yana bir necha yuz kishi Pokistonga qochib ketgan. Keyinchalik migratsiya toʻlqinlari 1963-yilda va yana 1974-yilda paydo boʻldi. 1980-yillardan boshlab hajga borish uchun Xitoyni tark etgan koʻproq uygʻurlar Xitoyga qaytish oʻrniga Pokistonga joylasha boshlagan.

Tashkilotlar 
Pokistonning bir qator shaharlarida Xitoy jamoat tashkilotlari mavjud:

 Gilgit : Xitoy Gilgitlar uyushmasi.
 Islomobod : Xitoy Islomobod assotsiatsiyasi.
 Lahor : Xitoyning Lahor assotsiatsiyasi.
 Ravalpindi : Xitoyning Ravalpindi assotsiatsiyasi.
 Karachi : Xitoyning Karachi assotsiatsiyasi

Pokistondagi xitoylik ishchilarga turli tahdidlar tufayli Xitoy elchixonasi xavfsizlik masalalarini oʻrganish uchun Pokiston hukumati bilan aloqa qoʻmitasi ham tuzdi.

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish uchun 

 ; short memoirs of a Pakistan-born Chinese American and her travels in the Sze Yup district.
 „For many Pakistanis, China is 'the new Westʼ“ (Archive). Agence France Presse at Dawn. March 8, 2013.