Fatma Hikmet İşmen



Yoshligi 
Fatma Hikmet 1918-yilda Gretsiyaning Ioannina shahrida Alban millatiga mansub musulmon oilasida tugʻilgan. Uning otasi esa Husein Pasha, Alban hukmdori Ali Pashaning (1740–1822) avlodi boʻlgan.

Grek-Turk urushidan (1919–1922) keyin, uning oilasi 1923-yilda Lausanne Konvensiyasidagi Gretsiya va Turkiya oʻrtasidagi aholi almashinuvi qaroriga binoan Turkiyaning poytaxtida joylashgan Beşiktaş tumaniga joylashadilar. Otasi armiya ofitseri boʻlganligi sababli, keyinchalik oila yana Tokat va Adapazarıga koʻchishiga toʻgʻri keladi.

Fatma Hikmet boshlangʻich va oʻrta taʼlimni Istanbul shahrida tugatgan. U Arnavutkoy Amerika qizlar oʻrta maktabida tahsil olgan, keyin Istanbul qizlar oʻrta maktabiga oʻtgan va 1933-yilda uni tugatgan. Keyin Anqara universiteti Qishloq xoʻjaligi fakultetida agronomlik boʻyicha tahsil olgan va 1937-yilda uni tamomlagan. U Angliyadagi agranomlik kurslariga qatnashib yurgan va keyinchalik Kanada universitetidan shu soha boʻyicha doktorlik darajasini olgan va oʻsimlik patologiyasi (oʻsimlik kasalliklari) boʻyicha mutaxassis boʻlgan.

1934 yilda qabul qilingan „Familiya Qonuni“dan soʻng, u va uning opasi Fikret „İşmen“ familiyasini qabul qilishgan.

Faoliyati 
İşmen Turkiyadagi Qishloq xoʻjaligi vazirligida ishlagan, va Pest Control instituti ()da Anqarada, Izmirda, va 1945-yildan boshlab Istanbulda xizmat qilgan. U 1940-yildan 1966-yilgacha yordamchi, katta yordamchi va mutaxassis sifatida tadqiqot ishlari olib borgan.

Siyosatdagi faoliyati 
Chap qanotda yer osti jangchisi vazifasida xizmat qiladigan oʻgʻli Adnan Cemgildan ruhlanib, İşmen 1964-yilda Turkiya Ishchi Partiyasiga (, TİP) qoʻshiladi. 1966-yil 5-iyunda, u Kocaeli saylov okrugi vakili sifatida Respublika Senatiga kiradi va TİPning yagona senatoriga aylanadi, TİP 15 oʻrin bilan 1965-yilgi umumiy saylovlarda Turkiya Buyuk Millat Majlisida ishtirok etadi.

Senatdagi birinchi nutqida u Diniy ishlar boshqarmasini Sunniy islom tomonidan Alavitlarga nisbatan kamsitishni kuchaytirishda ayblaydi, bu esa senatda Adolat partiyasi bilan uzoq davom etgan tortishuvlarga sabab boʻladi. Uning parlamentdagi ishlari taʼlim, qishloq xoʻjaligi va chorvachilik mavzulariga qaratilgan edi.

TİP 1971-yilgi Turkiya harbiy memorandumidan soʻng taqiqlangan. Fatma Hikmet parlamentda sotsialistlarning vakili sifatida yolgʻiz oʻzi qoladi va 1975-yil 12-oktabrda toʻqqiz yillik senatdagi faoliyatidan soʻng charchaganini ommaga bildiradi va isteʼfoga chiqadi.

1976-yilda u Senatdagi faoliyati, olib borgan ishlari, koʻrsatgan xizmatlari haqidagi avtobiografiyasini „Parlamentoda 9 yıl: TİP Senatörü Olarak 1966 – 1975 Dönemi Parlamento Çalışmaları“ („Parlamentda 9 yil: TIP Senatori sifatida parlament ishlari.1966-yildan – 1975-yilgacha“) nomi ostida nashr qildiradi.

1991-yilda u Sotsialistik birlik partiyasi (, SBP) hammuassisi, 1994-yilda esa u Ozodlik va birdamlik partiyasi (, ÖDP) asoschilaridan biri boʻlgan va ushbu siyosiy partiyalar boshqaruvida bir necha yillar davomida faol faoliyat koʻrsatgan va partiya aʼzolari orasida alohida hurmatga ega boʻlgan.

Hayotining keyingi yillari va oʻlimi 
U „Tarih Vakfı“ („Jamgʻarma tarixi“)ning hammuassisi va jamgʻarma aʼzosi boʻlgan. 1992-yilda jamgʻarma uning koʻrsatgan faolligi uchun Fatma Hikmat nomiga „Fatma Hikmet İşmen Prize for Supporting Research on Marxism“ () nomli mukofot taʼsis etgan.

Fatma Hikmet İşmen 2006-yil 9-mayda Istanbulda vafot etadi. Ikki kundan keyin, Şişli Mosque anʼanalariga binoan Zincirlikuyu Cemetery masjidida dafn marosimi boʻlib oʻtadi. Dafn marosimida esa anʼana va udumlariga binoan Fatma yodi uchun „The Internationale“ musiqasi kuylangan. Uning oʻlimidan soʻng singlisi Fikret İşmen Kaygı yolgʻiz qoladi, shunga qaramasdan insonlar haqidagi gʻalati fikrlari sabab umrining oxirigacha turmushga chiqmasdan, yolgʻiz oʻzi hayot kechiradi.

Manbalar 

2006-yilda vafot etganlar
1918-yilda tugʻilganlar