yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Guevedotse

Dominikan Respublikasida guevedoces ( , Dominikan ispan  „moyaklar  oʻn ikkida“) interseksualizmning oʻziga xos turi boʻlgan bolalardir. Guevedoklar tugʻilganda qiz bola sifati qaraladi, ammo 12 yoshdan boshlab ularda erkak jinsiy aʼzolarini rivojlana boshlagani kuzatilgan. Bu testosterondan dihidrotestosterongacha boʻlgan metabolizmda qatnashadigan 5a-reduktaza fermentini ishlab chiqarishdagi yetishmovchilik bilan bogʻliq deb hisoblanadi. Xuddi shu hodisa Papua-Yangi Gvineyada sodir boʻlib, sambiya xalqi  va Turkiyada uni kvolu-aatmwol (soʻzma-soʻz „erkak aʼzosiga aylangan ayol aʼzosi“ ) deb nomlanadi.  Ann Fausto-Sterlingning taʼkidlashicha, gevedoklar (shuningdek, Papua-Yangi Gvineyadagi 5a-reduktaza taqchillgi boʻlgan odamlar) oʻz madaniyatlari tomonidan " uchinchi jins " sifatida nomlanadi, boshqa madaniyatlar esa „ faqatgina ikkita jins rolini tan oladilar“.

Dastlabki tadqiqotlar 
Gyuevedotlarning ilk ilmiy tadqiqotlari 1970-yillarda, Kornel universitetidan endokrinolog Julianne Imperato-MakGinli Dominikan Respublikasining Las Salinas qishlogʻiga balogʻat yoshida qiz bolalarning oʻgʻil bolalarga aylanishi haqidagi xabarlarni oʻrganish uchun tashrif buyurgan.  Buning sababi 5a-reduktaza yetishmovchiligi ekanligi maʼlum boʻldi va natijalar 1974- yilda Science jurnalida chop etildi. Las Salinasda yetishmovchilik juda yuqori boʻlib, har 90 taʼsirlanmagan erkakdan 1 gevedotse paydo boʻlishi mumkinligi aniqlandi. 

Dominikan madaniyatida nishonlanadigan fenotipik ayol bolaning balogʻat yoshida fenotipik erkakka aylanishi, 5a-reduktaza fermenti yetishmovchiligi bilan dunyoga kelgan genotipik erkakning (XY xromosomalari bilan) natijasidir. 5a-reduktaza testosteronning dihidrotestosteronga kamayishi uchun javobgardir. Dihidrotestosteron (DHT) jinsiy aʼzolarning kattaligi va boshqa shu kabi birlamchi erkak jinsiy xususiyatlarining embrion rivojlanishining aksariyat qismi uchun javob beradigan gormon hisoblanadi. Biroq, gormonning oksidlangan shakli testosteron, ikkilamchi jinsiy xususiyatlarni rivojlantiradi. Shunday qilib, 5a-reduktaza vazifa bajarmaydigan XY bola testosteronini asosiy jinsiy xususiyatlarni shakllantiruvchi koʻrinishga aylantira olmaydi va ayol jinsiy aʼzolarining koʻrinishiga ega boʻladi. Oʻsmir yoshida, koʻp testosteron ishlab chiqarilsa, ikkilamchi jinsiy xususiyatlar (masalan, ovozning chuqurlashishi, sochning oʻzgarishi, muskullar anabolizmi va boshqalar) rivojlanadi va shu bilan fenotipik erkakka aylanadi.

Jamiyatdagi statusi 
Amerika Qoʻshma Shtatlari kabi mamlakatlarda interseks bolalar koʻpincha dunyoga kelgandan keyin zudlik bilan operatsiya qilinadi, ularning jinsiy aʼzolari odatda erkak yoki ayol boʻlib koʻrinadi. Dominikan Respublikasida gevedoklarga uchinchi jins sifatida qaralganligi sababli, ular gender sotsializatsiyasini boshdan kechiradilar. Voyaga yetganida, guevedoclar koʻpincha oʻzlarini erkaklar deb bilishadi, lekin jamiyat tomonidan mutlaqo shunday munosabatda boʻlishlari shart emas.

Shuningdek koʻring 

 Gender tizimi
 5a-reduktaza etishmovchiligi

Manbalar

Havolalar 
Gender tadqiqotlar
Guevedoce
Interseks
Umarjon Sharipov

Umarjon Sharipov (; 2000-yil 5-iyunda tugʻilgan) — tojikistonlik professional futbolchi, hozirda Xatlon jamoasida oʻynaydi.

Faoliyati

Xalqaro 
Xanonov kattalar safida debyutini 2020-yilning 3-sentyabr kuni Oʻzbekiston terma jamoasiga qarshi oʻtkazdi.

Faoliyat statistikasi

Xalqaro

Manbalar

Havolalar 

 Umarjon Sharipov at National-Football-Teams.com

2000-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Erkak futbol yarim himoyachilari
Tojikistonlik erkak futbolchilar
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Turon klubi futbolchilari
CSKA Pomir Dushanbe futbolchilari
Istiqlol Dushanbe klubi futbolchilari
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Tojikiston milliy terma jamoasi erkak futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Korshunovka

Korshunovka (    ) — Rossiyaning Amur viloyati, Mixaylovskiy tumanidagi Korshunovskiy selsovet tarkibiga kiruvchi qishloq ( selo ) va maʼmuriy markazi. 2018-yilda aholi soni 420 kishini tashkil qilgan.Ushbu hududda 7 ta koʻcha mavjud.

Geografiya 
Korshunovka Zavitaya daryosining oʻng qirgʻogʻida, Poyarkovodan (tuman maʼmuriy markazi) 22 km shimolda avtomobil yoʻlida joylashgan. Cheremisino - eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Mixaylovskiy tumanidagi qishloqlar
Amur viloyatidagi tumanlar
Amur viloyati
Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Krasnaya Orlovka

Krasnaya Orlovka (   Krasnaya  ) — Rossiyaning Amur viloyati Mixaylov tumanidagi Chesnokovskiy selsovetiga qarashli qishloq . 2018-yilda aholi soni 129 kishi edi .Bu yerda 5 ta ko'cha bor.

Geografiya 
Krasnaya Orlovka Amur daryosining chap qirgʻogʻida, Poyarkovodan (tuman maʼmuriy markazi) 10 km janubi-sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan. Shadrino ushbu hududga eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Mixaylovskiy tumanidagi qishloqlar

Amur viloyatidagi tumanlar
Amur viloyati
Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Krasniy Vostok

Krasniy Vostok (    Vostok ) — Rossiyaning Amur viloyati Mixaylov tumanidagi Korshunovskiy tumanidagi qishloq . 2018-yilda aholi soni 81 kishi edi. Ushbu hududda 2 ta ko'cha bor.

Geografiya 
Krasniy Vostok Zavitaya daryosining oʻng qirgʻogʻida, Poyarkovodan (tuman maʼmuriy markazi) 15 km shimolda avtomobil yoʻlida joylashgan. Cheremisino - eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Mixaylovskiy tumanidagi qishloqlar
Amur viloyatidagi tumanlar
Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Krasniy Yar (Amur)

Krasniy Yar () — Rossiyaning Amur viloyatidagi Mixaylovskiy tumanida joylashgan Zelenoborskiy selsovetidagi qishloq posyolkasi. 2018-yilda qishloq posyolkasida aholi soni 131 nafar kishidan iborat edi. Krasniy Yarda 3 ta koʻcha mavjud.

Geografiyasi 
Krasniy Yar Zavitaya daryosining chap sohilida, Poyarkovodan (tuman maʼmuriy markazi) 30 km shimoldagi avtomobil yoʻlida joylashgan. Nijnezavitinka ushbu qishloq posyolkasiga eng yaqin qishloqdir.

Manbalar 

Mixaylovskiy tumanidagi qishloqlar
Amur viloyati
Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Kupriyanovo

Kupriyanovo (    ) — Rossiyaning Amur viloyati, Mixaylov tumanidagi Novochesnokovskiy tumanidagi qishloq . 2018-yilda aholi soni 124 kishini tashkil qilar edi. Ushbu hududda 6 ta ko'cha bor.

Geografiya 
Kupriyanovo Amur daryosining chap qirgʻogʻida, Poyarkovodan (tuman maʼmuriy markazi) 41 km janubi-sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan. Novochesnokovo - eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Mixaylovskiy tumanidagi qishloqlar
Amur viloyati
Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Baryliv

Baryliv () — Gʻarbiy Ukrainaning Lvov viloyati, Chervonohrad tumanidagi kichik qishloq . U Ukrainaning hromadalaridan biri boʻlgan Lopatin posyolkasiga tegishli.  Qishloqning maydoni bor-yoʻgʻi 1,48 km 2 va qishloq aholisi atigi 427 kishini tashkil qiladi. Mahalliy hokimiyatni Barylivska qishloq kengashi boshqaradi.

Geografiya 
Baryliv qishlogʻi Lviv viloyatining (Lvov viloyati) shimolida, Volin viloyati chegaralari yaqinida joylashgan. Viloyat markazi Lvovdan ,  tuman markazi Radexivdan va  Volin viloyatining maʼmuriy markazi – Lutskdan .

Tarix 
Qishloq haqidagi eng qadimiy yozuv 1448-yilga tegishli  Qishloqning rasmiy tashkil etilgan sanasi 1575-yilga toʻgʻri keladi.

2020-yil 18-iyulgacha Baryliv Radexiv tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, bu esa Lvov viloyatining 7 ta raumga qisqartirdi. Radexov tumani hududi Chervonohrad tumaniga birlashtirildi.

Kult inshootlari va din 
Qishloqda Ukrainaning yogʻoch cherkovlari katalogida roʻyxatga olingan eski yogʻoch cherkov mavjud. Bu Aziz Simeon cherkovi 1885-yilgi (yogʻochdan ishlangan).

Taniqli odamlar 

 Myron Tarnavskiy (1869 — 1938) – Ukraina Galisiya armiyasining oliy qoʻmondoni, Gʻarbiy Ukraina Xalq Respublikasi harbiylari. U Lvov viloyati, Baryliv qishlogʻida ruhoniylar oilasida tugʻilgan.

Manbalar

Adabiyot 

 Tarix míst í is URSR : Lvívska oblast, Tershiv. — K. : GRURE, 1968 r. 635-bet 
 Vasil Slobodyan, KATALOG ISNUYUCHIX DEREV’YaNIX TsERKOV IKRAЇNI I IKRAЇNSKIX ETNIChNIX ZEMEL 
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Lvov viloyati aholi punktlari
Kamalak pardani kengaytiruvchi mushak

Kamalak pardani kengaytiruvchi mushak (ko'z qorachig'ini kengaytiruvchi mushak, kamalak pardaning radial mushagi) ko'zning silliq muskuli bo'lib, kamalak pardada radial tarzda harakatlanadi va shuning uchun dilatator sifatida mos keladi. Ko'z qorachig'i dilatatori mioepitelial hujayralar deb ataladigan o'zgartirilgan kontraktil hujayralardan iborat. Bu hujayralar simpatik nerv tizimi tomonidan stimullanadi. Bunda hujayralar qisqaradi, ko'z qorachig'ini kengaytiradi va ko'zga ko'proq yorug'lik kiradi.

Tuzilishi 
U simpatik tizim tomonidan innervatsiya qilinadi, bunda SNS a1-retseptorlariga ta'sir qiluvchi noradrenalinni chiqarish orqali ishlaydi. Shunday qilib, inson qo'rqqan paytda "fight-or-flight" javob reaksiyasi orqali stimul bilan ta'minlanganda, bu innervatsiya mushakni qisqartiradi va ko'z qorachig'ini kengaytiradi va shu bilan vaqtincha ko'proq yorug'lik to'r pardaga yetib boradi.

Kengaytiruvchi mushak,  siliar tugunning simpatik ildizi sifatida yuqori bo'yin tugunidan kelib chiqadigan postganglionar simpatik nervlar tomonidan innervatsiya qilinadi. U yerdan ular ichki uyqu arteriyasi bilan uyqu kanali orqali yirtiq teshik(foramen lacerum)ga boradi. Keyin ular o'rta kalla chuqurchasiga kirib, o'rta kalla chuqurchasida kavernoz sinus orqali harakatlanadilar va keyin ko'ruv kanaldagi ko'z arteriyasi (a.ophtalmica) bilan yoki ko'z kosasining yuqori yorig'i orqali n.ophtalmicusda harakatlanadilar. U yerdan ular nazosiliar nerv, so'ngra uzun kipriksimon nerv bilan harakatlanadilar. Keyin ular sklerani teshib, sklera va tomirli parda o'rtasida harakatlanib, irisni kengaytiruvchi mushakka etib boradilar. Ular, shuningdek, siliar tugundan o'tib, irisni kengaytiruvchi mushakka yetib borish uchun qisqa kipriksimon nervlarda harakatlanadilar.

Vazifasi 
Ko'z qorachig'ini kengaytiruvchi muskul ko'zga ko'proq yorug'lik kirishiga imkon berish uchun ko'z qorachig'ining hajmini oshiradi. U qorachiqni toraytiruvchi mushakka qarama-qarshi ishlaydi. Ko'z qorachig'ining kengayishi ko'zning normal ishlashi uchun yorug'lik yetarli bo'lmaganda va simpatik faollikning kuchayishi paytida, masalan, "fight-or-flight" refleksida sodir bo'ladi.

Qo'shimcha rasmlar

Manbalar 

Muskullar
Anatomiya
Tibbiyot
Pirinem

Pirinem () – Rossiyaning Arxangelsk viloyati Pinej tumanidagi qishloq. Qishloq aholisi 2012-yilda 399 kishini tashkil etgan, bu qishloqda 9 ta koʻcha mavjud boʻlgan.

Geografiya 
Pirinem qishlogʻi Pinega daryosi boʻyida, Karpogoridan (tuman maʼmuriy markazi) 42 km shimoli-gʻarbda avtomobil yoʻlida joylashgan. Cheshegora qishlogʻi – eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Pinezskiy tumanidagi qishloqlar
Petropavlovka, Mixaylovskiy tumani, Amur viloyati



Petropavlovka (Amur viloyati) 
Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtishQidirish qismiga oʻtish

Petropavlovka (  ) — Rossiyaning Amur viloyati Mixaylovskiy tumanidagi qishloq posyolkasi . 2018-yilda aholi soni 218 kishini tashkil qilar edi . 6 ta ko'cha mavjud.

Geografiya 
Petropavlovka Zavitaya daryosining chap sohilida, Poyarkovodan (tuman maʼmuriy markazi) 55 km shimoli-sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan. Arsentyevka  ushbu hududga eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Mixaylovskiy tumanidagi qishloqlar
Rossiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Shardonem

Shardonem () – Rossiyaning Arxangelsk viloyati Pinej tumani Karpogorskoye posyolkasidagi qishloq. Qishloq aholisi 2010-yilda 366 kishini tashkil etgan, bu qishloqda 3 ta koʻcha mavjud boʻlgan.

Geografiyasi 
Shardonem qishlogʻi Pinega daryosi boʻyida, Karpogoridan (tuman maʼmuriy markazi) 15 km janubi-sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan. Yerkino qishlogʻi — eng yaqin qishloq.

Pinezskiy tumanidagi qishloqlar
Shotogorka

Shotogorka (ruscha:Shotogorka) – Rossiyaning Arxangelsk viloyati Pinej tumanidagi Pirinemskoye posyolkasidagi qishloq. Qishloq aholisi 2010-yilda 126 kishini tashkil etgan, bu qishloqda 6 ta koʻcha mavjud boʻlgan.

Geografiyasi 
Shotogorka qishlogʻi Karpogoridan (tuman maʼmuriy markazi) 43 km shimoli-gʻarbda avtomobil yoʻlida joylashgan. Bereznik qishlogʻi – eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Pinezskiy tumanidagi qishloqlar
Shotova

Shotova () — Rossiyaning Arxangelsk viloyati Pinej tumani Karpogorskoye posyolkasidagi qishloq. Qishloq aholisi 2010-yilda 429 kishini tashkil etgan, bu qishlqoda 12 ta koʻcha mavjud bo'lgan

Geografiyasi 
Shotova qishlog'i  Pinega daryosi boʻyida, Karpogoridan (tuman maʼmuriy markazi) 6 km gʻarbda avtomobil yoʻlida joylashgan. Karpogori qishlog'i — eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Pinezskiy tumanidagi qishloqlar
Shuyga

Shuyga () – Rossiyaning Arxangelsk viloyati Pinej tumani Surskoye posyolkasidagi qishloq. Qishloq aholisi 2010-yilda 472 kishini tashkil etgan, bu qishloqda 11 ta koʻcha mavjud boʻlgan.

Geografiyasi 
Shuyga qishlogʻi Shuyga daryosi boʻyida, Karpogoridan (tuman maʼmuriy markazi) avtomobil yoʻli bilan 99 km janubi-sharqda joylashgan. Shulomen qishlogʻi – eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Pinezskiy tumanidagi qishloqlar
Tom Chatto

Tom Chatto (1920-yil 1-sentyabr – 1982-yil 8-avgustda tugʻilgan Tomas Chatto Sent-Jorj Sproule) – 1957-yildan vafot etgangacha televideniye, kino va sahnada koʻplab chiqishlar qilgan ingliz aktyor hisoblanadi.

Erta hayot va martabasi 
Chatto – Chatto va Windus noshirlarining asoschisi Endryu Chattoning (1840–1913) nevarasi edi.

Aladdinning 1970-yilda ishlab chiqarilgan London Palladium esdalik risolasiga koʻra, u Qirollik Dramatik sanʼat akademiyasida taʼlim olgan. Urush paytida u Hindiston armiyasida xizmatga qabul qilingan. Urushdan keyin u oilaviy kitoblarga boʻlgan qiziqishni saqlab qoldi. Va Pickering va Chatto kitob sotuvchilari firmasining direktori boʻlip saylandi.

Chatto asosan filmlarda, jumladan, Oskar Uayld (1960) filmlarida paydo boʻlgan, unda u Arraigns xodimi rolini oʻynagan. U 1969-yilda Gay Hamiltonning "Britaniya jangi" filmidagi roli bilan mashhur boʻldi.

Uning teatrdagi ishi : Fings Ainʼt Wot They Used TʼBe, My Fair Lady, Number 10, The Young Visiters va Hushabye.1969-yilda u Tommi Stil va Meri Xopkin bilan " London Palladiumi "da Dik Uittington filmida, 1970-yilda esa Cilla Blek, Alfred Marks va Lesli Krouter bilan „Xitoy imperatori“ Aladdin filmida va Alek Ginnes bilan "Aqldan chiqib ketgan vaqt" spektaklida ishtirok etdi.

U "Honey Lane","Sidr daraxti", "Mutaxassis „ va “Hamdan keyin baxtli" filmlarida televizorda paydo boʻldilar. U 1969-yilda Rendall va Xopkirkning (Marhum) uchuvchi epizodida " Mening kechikkan doʻstim va sherigim „ epizodida kichik rol oʻynaganlar.

Nikohi 
Chatto Ros Chatto nomi ostida muvaffaqiyatli isteʼdod agentiga aylangan Rozalind Joan Tompsonga uylandi (2012-yil 5-iyunda vafot etgan).Er-xotinning ikkita oʻgʻli bor edi:

 Jeyms Chatto,uning farzandi komediyachi Mey Martin.
 Daniel Chattomalika Margaretning qizi, Snoudon grafinyasi va Snoudonning 1-grafi Entoni Armstrong-Jonsning qizi va qirolicha Yelizaveta II ning jiyani Sara Armstrong-Jons xonimga uylangan.

Filmografiya

Manbalar

Havolalar 

 
Ingliz erkak film aktyorlari
1982-yilda vafot etganlar
1920-yilda tugʻilganlar
Chatto hayoti va ijodi
Shervoni Mabatshoev

Shervoni Uvaydoyevich Mabatshoev ( ; 2000-yil 4-dekabrda tugʻilgan) — tojikistonlik professional futbolchi, hozirda “Istiqlol” jamoasida oʻynaydi.

Karyerasi

Klub 
2021-yil 19-iyul kuni “Istiqlol”  bilan SSKA “Pomir Dushanbe” Mabatshoevning ikki yillik transferi haqida hujjat imzoladi .

Xalqaro 
Mabatshoev kattalar safida debyutini 2018-yilning 13-dekabr kuni Ummonga qarshi oʻtkazdi.

Manbalar

Havolalar 

 

2000-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Tojikistonlik erkak futbolchilar
Erkak futbol yarim himoyachilari
Osiyo Kubogi 2023 futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Botsvana jamiyati

Botsvana jamiyati Botsvanadagi bilimdon jamiyatdir.  1969-yilda tashkil etilgan Botsvana Jamiyati "barcha fanlar va millatning madaniy, ilmiy va ekologik merosining barcha jihatlari bo'yicha Botsvana haqidagi bilimlarni" rivojlantirishga qaratilgan. 

Botsvana jamiyati tashkil etilganda, u Botsvana tadqiqot dasturini shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynadi. Uning yillik jurnali, Botswana Notes and Records.  mamlakatning birinchi tadqiqot jurnali bo'lib, 1970-yillar davomida ko'plab muhim maqolalarni nashr etgan. Jamiyat, shuningdek, botanikadan zoologiyagacha bo'lgan mamlakat merosiga oid bir qator kitoblarni nashr etdi. Botsvana jamiyati 1970-1980-yillarda oʻzining gullab-yashnashi davrida milliy ahamiyatga ega boʻlgan bir qancha muhim milliy konferentsiyalarga homiylik qildi va turizm, hayvonot dunyosi va yer siyosati kabi masalalar boʻyicha hukumat siyosatining kun tartibini shakllantirishga yordam berdi. Bu vaqt mobaynida Botsvana jamiyatiga Alek Kempbell rahbarlik qildi, u Botsvana Milliy muzeyi va san'at galereyasi direktori sifatida o'zining boshqa lavozimlarida o'zining yuqori obro'sini saqlab qoldi.

Botsvana iqtisodiyoti o'sishi va mamlakat o'rta daromadli maqomga erishganligi sababli, Botsvana Jamiyatining ko'plab asl vazifalari yangi universitet va hukumat organlari tomonidan o'z zimmasiga oldi. Botsvana jamiyati o'zi uchun yangi joy yaratish uchun mamlakatda madaniy turizmni rivojlantirishga e'tibor qaratdi. U poytaxt Gaborone bo'ylab mashhur avtobus sayohatini amalga oshiradi va tegishli turistik joylarni rivojlantirish uchun mahalliy hamjamiyat bilan hamkorlik qiladi. Undan tashqari bir nechta davlatlar hamkorligida katta kanfirensiyalar o'tgtazildi. Bundan asosiy maqsad mamlakat iqtisodiyotini o'sishini yanada rivojlantirish va keskin o'sishlar natijasida xalqaro reytingda ko'zga ko'rinishdir.

Manbalar

Havolalar 

 Botsvana jamiyati veb-sayti

 

Botsvana
Mavlono Noyibiy

Mavlono Noyibiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Uning nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Toyboddan ekanligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Gahe, ki lola biroʻyad zi xoki ahli nazar,

Zi dogʻi dil buvad on lolavu zi xuni jigar.

(Mazmuni: Nazar ahli mozoridan agar lola unib chiqsa,

u lola dil dogʻi va jigar qonidan yaralgan boʻladi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Nomiy

Mavlono Nomiy (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan sabzavorlik shoir va kotib. Nomi “Majolis un-nafois”ning toʻrtinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning sochma asarlar va maktublarni koʻchirishda mohir ekanligi, oʻz davrining kotib va xattotlari, xususan, Mavlono Abdulvoseʼ, Shayx Abdullo Devona va Xoja Dehdor uni xushlamasliklarini aytadi. Xoja Dehdor podshoh majlislarida koʻplarni tashbih va taqlid qilar ekan, jumladan, uning “Mavlono Nomiy sovun chaynagani uchun ogʻzida koʻpik paydo boʻladi”, degan tashbehi idrok ahli orasida koʻp maqtovga sazovor boʻlgan. “Majolis un-nafois”da Mavlono Nomiyning quyidagi matlaʼsi keltirilgan:Lofad ba xatat nofa, zihi besaru poyi,

Gʻammozi siyah botini modarbaxatoyi.

(Mazmuni: Bu qanday beboshlik, mushk sening miyigʻing xatlari bilan tenglashaman, deb lof uradi.

Aslida bu mushk ichiqora, chaqimchi va betayin bir narsadir) Alisher Navoiy Mavlono Nomiy bu baytni Xoja Dehdorga javob tariqasida aytgan boʻlsa kerak, deydi.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Nosiruddin

Mavlono Nosiruddin (15 asr) – samar­qandlik shoir, Ahmad Hojibek mulozimlaridan. Uning nomi “Majolis un-nafois”­ning oltinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning donishmand va taqvodor otasidan farqli ravishda sipohiylikka havas­mand ekanligini, beliga ovchilik ashyo­larini bogʻlab, rangin otlarni minishga mayli borligini aytadi. “Majolis un-nafois”­da unga nisbat berilgan quyidagi bayt keltirilgan:Tubuchoq abrashe agaram zeri zin buvad,

Mulki jahon maro hama zeri nigin buvad.

(Mazmuni: Agar ostimda egarlangan ot boʻlganda edi,

jahon mulklari qoʻl ostimda boʻlardi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Nosihiy

Mavlono Nosihiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning xushtabʼ yigit ekanligini aytib, quyidagi matlaʼsini keltiradi:Kase, ki safhayi roʻyi tu dar nazar dorad,

Kay az mutolaa xohad, ki chashm bardorad.

(Mazmuni: Kim agar qarshisida sening jamoling kitobini koʻrarkan,

u qanday qilib (u) mutolaadan koʻz uza oladi?)

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Nur

Mavlono Nur (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning toʻrtinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy Mavlono Nurning sodda va ishonuvchanligiga ishora qilish maʼnosida uning bir majlisdagi “hakimlar insondagi hid bilish hissi ikki qosh orasida joylashganligini eʼtirof etadilar”, degan gapga ishonib, xushboʻy narsalarni ikki qoshi orasiga qoʻyib, nafasini yuqoriga tortgani haqidagi voqeani hazil-mutoyiba tariqasida aytib oʻtadi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi matlaʼsi keltirilgan:Turo nilufari pirohanu man monda hayronash

Ki, sar bar mezanad xurshed har roʻz az girebonash.

(Mazmuni: Nilufar rang koʻylagingga men hayratlanaman,

chunki har kuni uning yoqasidan quyosh chiqib kelganday boʻlaveradi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Nuriy II

Mavlono Nuriy II (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan nishopurlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uni mashhadlik Mavlono Nuriy bilan adash­tirmaslik zarurligini aytadi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Xadangat, ki shud naxli gulzori dil,

Nayovar ad bore magar bori dil.

(Mazmuni: Sen otgan oʻq dilim gulzorining daraxti boʻldi; (chunki) u dil yukidan oʻzga meva bermaydi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Olim

Mavlono Olim – fors-tojik tilida ijod qilgan shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning birinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning donishmand kishi, muloyim tabʼli shoir ekanligini aytib, quyidagi voqeani keltiradi. Bir kuni Mavlono Olim koʻpchilik boʻlib devonboshiga shikoyat ariza bilan chiqadi. Devonboshi shikoyatni koʻrib chiqishni muboshir (ish boshqaruvchi) Majdiddin Muhammadga topshiradi. Majdiddin Muhammad esa ikkinchi tarafning yonini olib, arizani koʻrib chiqmay, buklab qaytarib beradi. Shunda Mavlono Olim ushbu holat bilan bogʻliq quyidagi baytni bitadi va u mashhur boʻlib ketadi:Kori moro Xoja Majdiddin Muhammad hech kard,

Kogʻazi moro naxond on roʻzu darham pech kard.

(Mazmuni: Oʻsha kuni Xoja Majdiddin ishimizni butkul yoʻqqa chiqardi: qogʻozimizni oʻqimay buklab qaytarib berdi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Osimiy

Mavlono Osimiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hirotlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning otasi yetuk insonligi, savdo va tijorat bilan shugʻullanishi, tolibi ilm ekani, nazm bilan ham mashgʻul boʻlishini aytadi:Chun otasham zi hajri tu bar sar zanad alam,

Sozam ravon chu shamʼ zi girdobi dida nam.

(Mazmuni: Gʻam olovi hajringda boshimga alam solganida, koʻzlarim girdobidan sham kabi yoshlar toʻkaman).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Ofatiy

Mavlono Ofatiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan mashhadlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning holvachilik bilan shugʻullanishi, oʻzini koʻrmagan boʻlsa-da, sheʼrini eshitgani haqida maʼlumot berib, “Majolis un-nafois”da quyidagi baytini keltiradi:Xudo kunad ba xayoli tu har zamonam shod,

Gar az xayoli tu gardam judo, xudo nakunod.

(Mazmuni: Xudo meni hamisha sening xayoling bilan shod aylasin. Seni xayolingdan ayirmasin, Xudo saqlasin!)

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Raziyuddin Nabiy

Mavlono Raziyuddin Nabiy – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan hindistonlik tasavvuf shayxi. Vafotidan keyin bir shogirdi qabri yoniga borib, bir kecha yotsa, ilm va tasavvuf bobida yuzaga kelgan mushkullar tushida ayon boʻlarkan. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Alisher Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Rashididdin Naʼziy

Mavlono Rashididdin Naʼziy – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan hindistonlik tasavvuf shayxi. Jamʼ va bast maqomlari sohibi boʻlgan. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Alisher Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Riyoziy (Samarqandiy)

Mavlono Riyoziy I, Imomiddin Riyoziy Samarqandiy (1479-yilda vafot etgan) – shoir, olim, xattot. Alisher Navoiyning “Majolis un-nafois”ida maʼlumot berilishicha, Mavlono Riyoziy yetti xil arab yozuvi (suls, muhaqqiq, taqviʼ, rayhon, riqoʼ, nasx, taʼliq)da mohir, Qurʼonni yetti xil qiroat bilan oʻqiydigan hofiz sifatida shuhrat topgan. Musiqa va nujum ilmida tengsiz, obroʻ-eʼtiborli kishi boʻlgan va bundan maʼlum maʼnoda kibr-u havo, gʻurur paydo qilgan. Mavlono Riyoziyning shunday bayti bor edi:Sitorayest duri goʻshi on hilol obroʻ,

Zi roʻyi husn ba xurshed mezanad pahloʻ.

(Mazmuni: U hilol qoshlining qulogʻidagi dur yulduzga oʻxshaydi, quyosh bilan husn talashadi).Alisher Navoiy bu yerda, ikki misrani oʻzaro bogʻlash uchun “ki” bogʻlovchisi zarurligini aytib, ushbu baytni quyidagicha tuzishni taklif etadi:Zi roʻyi husn duri goʻshi on hilolabroʻ

Sitorayest, ki bo moh mezanad pahloʻ.

(Mazmuni: U hilol qoshlining qulogʻidagi dur (shunday) bir yulduzdirki, oy bilan husn talashadi).Navoiy tahriridan soʻng qoʻshilgan “ki” bogʻlovchisi ham ikki misrani bir-biri bilan bogʻlash, ham tashbehni mantiqan toʻgʻri qoʻllash imkonini beradi. Lekin Mavlono Riyoziy bu maslahatni toʻgʻri qabul qilmay jahli chiqadi. Yaqinlari qancha insofga chaqirmasin qabul qilmaydi.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Rukniy

Mavlono Rukniy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan sherozlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning sheʼriy tabʼi yomon emasligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Gar majoli yak suxan yobam bari dildori xesh,

Arza doram peshi oʻ sharhi dili afgori xesh.

(Mazmuni: Agar dildorimga bir ogʻiz soʻz aytish imkonini topsam, afgor dilimning ahvolini arz qilardim).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Savsaniy

Mavlono Savsaniy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan samarqandlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning koʻrkamligina koʻrinishi, avvallari koʻp vaqtini “Gavharshodbegim” madrasasi atrofida oʻtkazishini, endi shaharda sokin holda hayot kechirishi, behuda ishlar va kishilarga vaqt sarflamasligini yozadi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Mujarradonki, zi qaydi zamona ozodand,

Na sayd gashta ba domi kase, na sayyodand.

(Mazmuni: Yolgʻizlar zamona bandlaridan ozoddirlar; ular birovning tuzogʻiga tushgan na sayddirlar va na sayyod).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Sadr Kotib

Mavlono Sadr Kotib (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning parishon xayolligi, koʻp vaqtini turklar xizmatida oʻtkazishi, tanballigi tutsa, baʼzan uzoq vaqtgacha sheʼr yozishni ham unutib qoʻyishi, may uni magʻlub qilgani, undan oʻzga hech ishni bajarishga ragʻbati yoʻqligi haqida maʼlumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Hargiz dili moro ba gʻame shod nakardi,

Kushti digaronrovu maro yod nakardi.

(Mazmuni: Sen hech qachon bizning gʻamgin dilimizni shod qilmading, boshqalarni oʻldirdingu bizni esa yodga ham olmading). Mavlono Sadr Kotib Hirotda vafot etgan.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Said

Mavlono Said (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning qora tanli qullardan ekanligini aytib, bu matlaʼsi oʻz holiga munosib tushganligini bayon qiladi:Gʻulomi xeshtanam xond lolaruxsore,

Siyohroʻyi man kard oqibat kore.

(Mazmuni: Ul lola yuzli meni oʻzining quli deb ataydi, oqibatda yuzimning qoraligi baribir taʼsir koʻrsatdi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Saidiy

Mavlono Saidiy (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan mashhadlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning kosagarlik (kulolchilik) bilan shugʻullanishi haqida maʼlumot berib, bir gʻazali matlaʼsida zulqofiyatayn qoʻllanilganligini, lekin soʻnggi bayti yaxshiroq chiqqanligini aytadi:Shabe binshinu chandone sharobi behisobam deh

Ki, natvonamki to roʻzi hisob az joy barxezam.

(Mazmuni: Kechasi oʻtirib shu qadar behisob sharob berki, hisob (qiyomat) kunigacha oʻrnimdan tura olmay qolay). Mavlono Saidiy Hirotda vafot etgan.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Salomiy

Mavlono Salomiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hirotlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Hirot shahri jomeʼ masjidining xodimi ekanligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:In bas az ashki jigargun zi gʻamash hosili man

Ki, ba har qatra kushoyad girihe az dili man.

(Mazmuni: Gʻamingda toʻkkan qonli koʻz yoshlarimdan menga tekkani – uning har bir qatrasi dilimning tugunlarini yechgani boʻldi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Alisher Navoiy
Mavlono Safoiy

Mavlono Safoiy (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan andijonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning “sodda yigit”ligi, oʻzi kabi koʻp yigitlar uning suhbatiga maftun ekanligi haqida yozib, tabʼi rangin, aytgan sheʼrlari sodda tabiatining aksi edi, deb taʼkidlaydi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Menamoyad gohi javlon naʼli shabrangat ba chashm,

Chun mahi nav k-az nazar sozand mardum gʻoyibash.

(Mazmuni: Kishilar yangi oyga tikilib turganlarida u birdan gʻoyib boʻlganidek, qora oting javlon urgan paytida faqat taqasigina koʻzga chalinadi). Mavlono Safoiy Samarqandda vafot etgan.

Navoiyshunoslik
Mavlono Saʼd

Mavlono Saʼd (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning qobiliyatli shoir ekanligini aytib, tabʼida bir oz parishonlik borligini taʼkidlaydi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Bargi gul nest, ki uftoda ba tarfi chaman ast,

Punbayi dogʻi dili bulbuli xunin kafan ast.

(Mazmuni: Gulzorga toʻkilgan ul gul bargi emas, bulbul yuragi yarasiga paxtadan qilingan qonli kafandir).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Saʼdiddin

Mavlono Saʼdiddin (803–900 h.q./1401–1495 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf namoyandasi, Alisher Navoiyning zamondoshi.

Bahrobodning Ravniz qishlogʻida tugʻilgan. Abdurahmon Jomiyning saboqdoshi va musohibi. Mavlono Izziddin Tohir Nishopuriyning shogirdi. Faroyiz, tafsir va hadis ilmi bilan jiddiy shugʻullangan. Qirq yilga yaqin Mashhadda yashagan. Taassub va ayirmachilikdan xoli, dunyoviy mashgʻulotdan forigʻ kishi boʻlgan. Navoiy bu zot bilan koʻrishib, duoyi xayrlar olishga erishganligini mamnuniyat bilan qayd qilgan. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Sirriy

Mavlono Sirriy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan turshizlik shoir, Mavlono Ali Shihobning oʻgʻli. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning qalandartabiat yigit ekanligini aytib, Marvda qurgan mehmonxonasi odamlarga xizmat qilishi haqida maʼlumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Bud dar daʼvi ba abroʻyat mahi nav tez-u tund,

Did chun xurshed roʻyat soxt xudro gird-u gʻund.

(Mazmuni: Qoshing bilan bahsda yangi oy tezlik qilar va chimirilar edi. Quyosh yuzingni koʻrgach, oʻzini yumaloq va yassi qilib oldi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Sifotiy

Mavlono Sifotiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uni endi tanila boshlagan shoir sifatida eʼtirof etib, oʻzini koʻrmaganligini, lekin sheʼrini eshitganligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Baski, dar sar havasi roʻyi tu dorad dida,

Pusht soʻyi man-u roʻ soʻyi tu dorad dida.

(Mazmuni: Koʻzlarim sening yuzingni koʻrish havasida boʻlgani uchun menga doimo orqa oʻgirib, senga qarab turadi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Sogʻariy

Mavlono Sogʻariy (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan sogʻarlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning mol-u davlati yetarli, lekin nihoyatda xasis ekanligini aytib, Abdurahmon Jomiyning Makkaga safari bilan bogʻliq bir voqeani keltiradi: Jomiy Makka safariga yoʻl olganida, Mavlono Vaysiy bilan Mavlono Sogʻariy ham unga hamrohlik qilish istagini bildiradilar, lekin keyinroq Vaysiy eshagi yoʻqligini, Mavlono Sogʻariy esa yana bir boshqa bahona bilan safardan qoladilar.

Amir Shayxim Suhayliy ushbu munosabat bilan quyidagi qitʼani aytadi va u xalq orasida mashhur boʻlib ketadi:Vaysi-yu Sogʻariy ba azmi haram,

Gashta budand har dushon safari,

Lek az on roh har du vo mondand,

On yak az be xari-yu in zi xari.

(Mazmuni: Vaysiy bilan Sogʻariy Haram (Makka)ga safar qil­moq­­chi boʻldilar. Lekin ularning biri eshagi yoʻqligidan, ikkinchisi eshakligidan yoʻldan qoldilar).Alisher Navoiy “Xamsatul mutahayyirin” asarida ham Jomiyning Mavlono Sogʻariy bilan qilgan hazil-mutoyibalaridan baʼzilarini keltirib oʻtadi. “Majolis un-nafois”da uning quyi­dagi bayti keltirilgan:Chashmi durbori man-u abri bahor ast yake,

Nolayi zori man-u savti hazor ast yake.

(Mazmuni: Mening koʻzim inju­lari­ ­(yosh­lari) bilan bahor buluti oʻxshash. Mening nola-yu zorim bilan bulbul navosi oʻxshash).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Soyiliy (shoir)

Mavlono Soyiliy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hisorlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning darveshtabiat va kamgapligini, baʼzi sheʼrlari yomon emasligini aytib, quyi­dagi baytini keltiradi:Maro dar dida tang omad fazoi koʻhu homun ham,

Gʻami Farhod man doram, baloi ishqi Majnun ham.

(Mazmuni: Mening koʻzimga togʻ bilan dasht fazosi ham torlik qilib qoldi. Chunki menda Farhodning gʻami va Majnun ishqining balosi bor).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Solimiy

Mavlono Solimiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan iroqlik shoir va musiqashunos. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning avval ilm olish bilan mashgʻul boʻlgani, keyinroq sheʼriyat, muammo ilmi va xattotlikka ragʻbat bogʻlagani, musiqa asboblaridan ud va tanbur chalishni oʻrgangani, musiqa ilmiga doir risolalar ham bitganligi haqida maʼlumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning “Amon” ismiga bitgan bir muammosi va quyidagi bayti keltirilgan:Chunon ba suvrati on oftob hayronam

Ki, tigʻ agar zanadam, chashmi xud napoʻshonam.

(Mazmuni: Ul quyoshning suratiga shu qadar oshuftamanki, agar menga tigʻ ursalar ham koʻzimni yummay turaveraman).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Solihiy

Mavlono Solihiy (15 asr) – xurosonlik forsiynavis shoir va olim. Nomi “Majolis un-nafois”ning oltinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning asli xurosonlik boʻlsa-da, lekin koʻp yillardan beri Hisorda yashashligini aytadi. Mavlono Solihiy dastavval toshyoʻnuvchilik kasbi bilan mashgʻul boʻlgan, keyinchalik, aruz ilmi va badiiy sanʼatlarni oʻrgangan, sheʼriyat bilan shugʻullangan. Navoiyning aytishicha, u Hisorda podshohning kitobdori ham boʻlgan. “Majolis un-nafois”da unga nisbat beriluvchi quyidagi bayt keltirilgan: Agar, ey shamʼ, shabe hamnafasi man boshi,

Chi duo behtar az in astki, ravshan boshi.

(Mazmuni: Ey sham, agar kechasi men bilan hamnafas boʻlsang, ravshan boʻl, deyishdan boʻlak yaxshiroq duo bormi?!)

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Soneiy

Mavlono Soneiy (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan boxarzlik shoir va vazir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning koʻproq masnaviy janrida ijod qilgani, vazir lavozimida xizmat qilgan vaqtida badnafsligi va zulmi uchun podshohning qahriga uchragani va qatl qilingani haqida maʼlumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning Abdurahmon Jomiy taʼrifida aytgan masnaviysidan quyidagi ikki bayt keltirilgan:Ba tu har ki oʻ daʼviye mekunad,

Chi daʼvist, bemaʼniyi mekunad,

Turo mevayi shirin-u oʻrost talx,

Chu sebi Samarqand-u oluyi Balx.

(Mazmuni: Kim senga gar doim daʼvo qilsa, daʼvo emas, bemaʼnilik qilgan boʻladi. Sening mevang Samarqand olmasi kabi shirin, uniki Balx olxoʻrisidek achchiqdir).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Sofiy

Mavlono Sofiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Koʻhi Sof shayxzodalaridan. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olingan. Alisher Navoiy uning Xoja Hofiz Sheroziy sheʼrlariga tatabbuʼ bogʻlashi haqida maʼlumot berib, quyidagi baytini keltiradi:Soqiyo, sarxushamu bodai sofam dori,

Gar kunam sarxushi, on behki, maofam dori.(Mazmuni: Ey soqiy, men mastmanu sof may tutasan; agar badmastlik qilsam, yaxshisi, kechirgaysan).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Sohibdoro Fasihiddin

Mavlono Sohibdoro Fasihiddin (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan shoir, Alisher Navoiyning yaqin suhbatdoshi.

Navoiy vafotidan soʻng Husayn Boyqaro kutubxonasiga dorugʻa (boshliq) etib tayinlangan. Xondamir “Habib us-siyar”da Sohibning asli Astaroboddan ekanligi, shatranj bobida xoh kabir, xoh sagʻir boʻlsin hozirona va gʻoyibona tarzda yuksak mahorat bilann oʻynar edi, deb taʼkidlaydi.

“Majolis”ning ikkinchi tarjimoni Muhammad Qazviniy Mavlono Sohibdoro Fasihiddinning insho fanida mohir boʻlganini qayd etadi va safar chogʻida Navoiy va Sohib oralarida oʻtgan bir hazil-mutoyibani keltiradi. Qazviniy Mavlono Sohibdoro Fasihiddinning Navoiy vafoti munosabati bilan yozgan mutavaffiyot taʼrixining (har bir bandi 8 baytli, 5 band) toʻla matnini ham beradi. Bu mutavaffiyotning birinchi misrasidan abjad hisobida Navoiy tugʻilgan yil (844h.q/1440–1441m.), ikkinchi misrasidan esa vafot etgan yili (906/1500–1501y) kelib chiqadi. Ushbu mutavaffiyot taʼrixida ham raqamlarga rioya qilingan, ham mazmun va gʻoyaga mos teran soʻz, badiiy taʼsirchanlikka eʼtibor qaratilgan. Taʼrix quyidagi matlaʼ bilan boshlanadi:Ey falak, bedod-u berahmi bad-in son kardayi,

V-ey ajal, mulki jahonro boz vayron kardayi.

(Mazmuni: Ey falak, shu yangligʻ bedodligʻ va berahmlik qilding. Vey ajal, jahon mulkini yana vayron qilding).“Badoeʼ ul-vaqoeʼ” muallifi Zayniddin Vosifiy Mavlono Sohibdoro Fasihiddinning ota tomonidan oʻziga qarindoshligi, Mavlono Sohibdoro Fasihiddin nomidan Navoiy hamda uning zamondoshlari haqida aytilgan bir turkum hikoyatlarni keltiradi. Mavlono Sohibdoro Fasihiddin Muhammad Shayboniyxon Naxshabdan chiqib, Hirotni bosib olgani munosabati bilan ham qasida-taʼrix yozgan. Navoiy uning nomini “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olib, yaxshi sheʼriy tabʼga egaligi, gʻoyibona (koʻrmasdan turib) shatranjni yaxshi oʻynashi, muammoni yaxshi aytishi va yechishi, tabiatida bir oz savdoyilik borligi haqida maʼlumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning “Poyanda” ismiga bitgan muammosi va quyidagi bayti keltirilgan:Doʻston, to kay ba koʻyash manʼam az raftan kuned,

Tarki raftan chun naxoham kard, tarki mani kuned.

(Mazmuni: Ey doʻstlar, tokaygacha menga yor koʻchasiga borishni manʼ qilasiz, borishni tark qilmayman, undan koʻra mendan kechib qoʻya qoling).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Subhiy

Mavlono Subhiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan oʻbalik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy u bilan Mavlono Muhammad Badaxshiy orqali tanishganligini aytib, sheʼrlarida “choshnisi” (maza, taʼm) bor deydi va quyidagi baytini keltiradi:Mohi man, imshab ba nuri xesh in koshonaro

Soz ravshan, varna otash mezanam in xonaro.

(Mazmuni: Ey oy yuzligim, bu kecha oʻz nuring bilan bu koshonani ravshan qil, aks holda, bu uyga oʻt qoʻyib yuboraman).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Soʻfiy

Mavlono Soʻfiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan astarobodlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uni yaxshi sheʼriy tabʼ va husnixatga ega shoir sifatida esga oladi va quyidagi baytini keltiradi:Nest dar hajri tuam zaʼf zi bemoriyi dil,

Tarsam ozurda shavad tabʼi tu az zoriyi dil.

(Mazmuni: Zaiflik dil xastaligidan emas, sening hajringdandir. Dil nolasidan tabʼing ranjimagay, deb qoʻrqaman).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Yengil avtomobillarni tasniflash tizimlari

Yengil avtotransport vositalarini tasniflash tizimlari – dunyoning turli davlatlari va mamlakatlaridagi yengil avtomobillarni tasniflash.

Yevropa

Yevropa iqtisodiy komissiyasining tasnifi 
Yevropa Iqtisodiy Komissiyasining tasnifi avtomobillarning har qanday oʻziga xos xususiyatlarini tavsiflashdan koʻra, koʻproq maqsadli bozorni segmentlarga ajratishga qaratilgan; shuningdek segmentlar oʻlchamlar yoki ogʻirlik kabi parametrlar bilan cheklanmaydi. Segmentatsiya omillariga narx, tur, variantlar toʻplami va boshqa parametrlar kiradi. Ushbu segmentlar Yevropa bozorini kuzatish uchun ishlatilgan. Xususiyatlar toʻplamining qatʼiy taʼrifi samarali bozor tahliliga jiddiy toʻsqinlik qilishi mumkin.

EuroNCAP tasnifi 
EuroNCAP tashkiloti passiv xavfsizlik bilan bogʻliq parametrlar – oʻlchamlari, vazni va shakli boʻyicha bir-biri bilan taqqoslanadigan avtomobillar toifalarini ajratish uchun avariya sinovlaridan oʻtayotgan modellar uchun oʻz tasnifidan foydalanadi.

 Superminis (A va B segmentiga toʻgʻri keladi);
 Kichik oilaviy avtomobillar (shuningdek , Renault Logan kabi supermini sedanlar);
 Katta oilaviy avtomobillar;
 Boshqaruv avtomobillari ;
 Roadsterlar (ikki oʻrindiqli avtomobillar);
 Kichik furgonlar (kichik SUV avtomobilari);
 Katta furgonlar (katta SUV avtomobillari);
 Kichik MPV (kichik minivenlar);
 Katta MPV (katta minivenlar);

Manbalar 

Avtomobillar
Mavlono Tarxoniy

Mavlono Tarxoniy (15-asr) – fors-tojik va turkiy tillarda ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Andxunddan ekanligi, sipohiylik bilan shugʻullanganligi haqida maʼlumot berib, Abdurahmon Jomiyning “digar” radifli gʻazaliga javoban yozgan sheʼridan quyidagi baytni keltiradi:Murgʻi dil par kandamu az sina biryon soxtam,

To kasham peshi sagat har lahza parkande digar.

(Mazmuni: Iting oldi (yalogʻi)ga har damda alohida parcha (ozuqa) tashlab turmoq uchun koʻngil qushining patini yulib, koʻksini qovurdim). Shuningdek, “Majolis un-nafois”da Mavlono Tarxoniyning baʼzi xizmatchilar Samarqandda bandi qilinganda yozgan turkiy tildagi sheʼridan matlaʼ keltiril­gan:Tushgali band ichra boʻldum ul pari devonasi,

Koʻk saro fonusdur ul shamʼu men parvonasi.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Toyiriy

Mavlono Toyiriy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan astarobodlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Astarobod shahridan ekanligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Xusham ba ishq, garam roʻz-u roʻzgore nest,

Maro ba nek-u badi roʻzgor kore nest.

(Mazmuni: Garchi hayotim durust (farovon) oʻtmasa-da, ishq bilan shodman, boʻlak qismatim yoʻq. Turmushning yaxshiligi va yomonligi bilan ishim yoʻq).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Toyifiy

Mavlono Toyifiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy Mavlono Toyifiyni Hirotning Ziyoratgoh mavzesidan ekanligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Manki, dar xayli sagonash jo muayyan soxtam,

Az gʻubori ostonash dida ravshan soxtam.

(Mazmuni: Men uning itlari qatoridan joy topdim. Ostonasi gʻuboridan koʻzimni ravshan qildim).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Tohiriy

Mavlono Tohiriy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hirotlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning kichikligida, kavushdoʻzlik bilan shugʻullangan paytidayoq sheʼr yoza boshlaganini, yoshi ulgʻaygan sari sheʼriyatga oshnoligi ham ortganligini, tabiatida hazilga moyilk borligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Dil ki sad pargola shud az chashmi joduyi tuam,

Man ba yak dil ne, ba sad dil oshiqi roʻyi tuam.

(Mazmuni: Jodu koʻzing tufayli dil yuz pora boʻldi; men endi bir dil bilan emas, yuz dil bilan sening yuzingga oshiq boʻldim).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Toʻtiy

Mavlono Toʻtiy (vaf. 869 h.q./1465m., Hirot ) – fors-tojik tilida ijod qilgan turshizlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Abulqosim Bobur xizmatida tarbiya topgani, xushsurat va xushxulq yigit boʻlgani, Kotibiy qasidalariga tatabbuʼ bogʻlaganligini aytib, gʻazalidan quyidagi baytini keltiradi:Goʻshayi xumxona az laʼli ravon ganji safost,

Shakli chang az bahri dafʼi gʻam dahoni ajdahost.

(Mazmuni: Mayxonaning burchagi laʼl (qizil may)dan safo xazinasiga aylangan. Undagi changning shakli gʻamni dafʼ qiluvchi ajdaho ogʻziga oʻxshaydi). Mavlono Toʻtiy yigitligida vafot etgan. Navoiy uning vafoti munosabati bilan bir taʼrix bitib, “Devoni Foniy” tarkibiga kiritadi. Bu taʼrixda shoirning vafot etgan sanasi “Xuroʻs” bilan berilgan boʻlib, hijriy 869-yilni, milodiy 1465-yilni anglatadi:Fosehi zamon Toʻtiy osh shoire,

Ki budash zi bikri maoniy aroʻs.

Chu Toʻtiy biraft, in ajab turfa bud,

Ki taʼrix shud favti oʻro “Xuroʻs”.

(Mazmuni: oʻz davrining soʻz ustasi Toʻtiy taxallusli shoir maʼnolar qiziga kuyov edi. Toʻtiy qazo qildi va ne ajab, uning vafoti taʼrixi “Xuroʻs” (xoʻroz) boʻldi).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Fazliy

Mavlono Fazliy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hirotlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning yoshligida naqqoshlik bilan shugʻullangani, baʼzida sheʼr ham yozib turgani, keyinchalik, oʻzini yetuk shoir deb hisoblaganidan soʻng naqqoshlikni tashlab, butkul sheʼriyat bilan mashgʻul boʻlganligini aytadi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Zohid, biyor xirqavu rahni sharob kun,

Asbobi zuhd-u xonayi taqvi xarob kun.

(Mazmuni: Ey zohid, toʻningni keltirib may uchun garovga qoʻy; zohidlik asbobi va toat-ibodat uyini xarob qil).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Fazlulloh

Mavlono Fazlulloh (15-asr) – sherozlik forsiynavis shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning oltinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning tijorat ishlari bilan Astrobodga kelganligi, tanballigi va beparvoligi tufayli dastmoyasida muammolar paydo boʻlganligi haqida maʼlumot beradi. Mavlono Fazlulloh sheʼriyatda asosan muammo bilan shugʻullangan, katta va kichik shatranjni, nard oʻyinini yaxshi bilgan. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltiriladi:Saodati tu fuzun bod-u davlati tu ziyodat,

Hazor sol bimoni ba davlat-u ba saodat.

(Mazmuni: Saodating ortgay, davlating ziyoda boʻlgay. Bu davlat va saodat bilan ming yillar yashagaysan).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Fayziy

Mavlono Fayziy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning gunobodlik ekani, koʻp vaqtini Gozurgohda ilm oʻrganish bilan oʻtkazishi, yaxshi sheʼriy tabʼi borligini taʼkidlaydi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Garchi dashnomam rasad az laʼli shakkarbori oʻ,

Hast yak shiriniye dar talxii guftori oʻ.

(Mazmuni: Uning shakar lablaridan garchi menga dashnom yetsa-da, achchiq soʻzlaridan ham shirinlik tuyaman).

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Mavlono Fanoiy

Mavlono Fanoiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Mashhad shahridan ekanligini aytib, quyi­dagi baytini keltiradi:Mani joʻlida moʻ bo aql az on begonagi doram

Ki, dar ishqi pariroʻye sari devonagi doram.

(Mazmuni: Men sochlari toʻziq, aqldan begonaman, ul parichehra ishqida devonaman).

Manbalar 

Navoiyshunoslik