Yahyo Sinvar

Yahyo Sinvar (; Abu Ibrohim nomi ham bilan tanilgan)(1962-yil 29-oktyabr) — falastinlik siyosatchi, 2017-yil fevraldan Hamas yetakchisi, 2024-yil avgustdan Hamas siyosiy byurosi raisi boʻlib, Ismoil Haniyaning o‘rnini egallagan.

Hayoti 
Yahyo Ibrohim Hasan al-Sinvar 1962-yil 7-oktyabr (yoki 29-oktyabr) kuni Xon Yunis qochqinlar lagerida tugʻilgan. Gʻazo sektori oʻsha paytda Misr hukmronligi ostida boʻlgan va Sinvar u yerda bir necha yillarini oʻtkazgan. Uning oilasi asli Ashkelondan boʻlgan, lekin 1948-yilgi Arab-Isroil mojarosi paytida u yerda qochib ketishgan va Gʻazo sektoridan boshpana izlagan. Dastlab u Xon Yunis nomidagi o‘g‘il bolalar o‘rta maktabida oʻqiydi, soʻng esa Gʻazo islom universitetiga o‘qishga kiradi va u yerda arab tili bo‘yicha bakalavr darajasini oladi. Uning ukasi Muhammad Sinvar, Hamasning harbiy rahbari.

Dastlabki faoliyati va qamoqqa olinishi 
Sinvar birinchi bor 1982-yilda qoʻporuvchilik harakatlari uchun hibsga olingan. U Far'a qamoqxonasida Falastin faollari, jumladan, Salah Shehade bilan uchrashadi va oʻzini Falastinga bagʻishlaydi. U yerdan 4 oyda chiqadi. 1985-yilda yana hibsga olinadi. Taxminlarga koʻra aynan shu paytda u Hamas asoschisi Shayx Ahmad Yosinning ishonchiga kiradi.

Ozodlikka chiqqandan so‘ng esa u Rawhi Mushtaha bilan birgalikda „Munazzamat al Jihad w'al-Dawa“ (Al-Majd) tashkilotiga asos solgan. Bu tashkilot 1987-yilda Hamasning ichki xavfsizlik xizmatiga aylanadi. Ular Falastin aholisi orasida Isroilga josuslik qilib, ular bilan hamkorlik qilganlarni aniqlash uchun shugʻullanadi. Isroil bilan hamkorlik qilganlikda gumon qilinganlarni o‘ldirgani uchun Sinvarga „Xon Yunis qassobi“ laqabi berildi.

Turmadagi yillar 
Sinvar 1988-yilda 2 isroillik askarni o‘g‘irlab ketib o‘ldirishni rejalashtirgan. U o‘sha yilning fevral oyida hibsga olinadi va 12 nafar falastinlikni o‘ldirilganlikda ayblanadi. So‘roq paytida u jabrlanuvchilardan birini bo‘g‘ib o‘ldirganini, boshqasini kufiya bilan bo‘g‘ib o‘ldirganini, uchinchisini so‘roq paytida o‘ldirganini va to‘rtinchisini o‘g‘irlashga urinish paytida tasodifan otib tashlaganini tan oladi hamda tergovchilarga jasadlar dafn etilgan bog‘ni ko‘rsatadi. Soʻng u 1989-yilda 4 kara umrbod qamoq jazosiga hukm qilinadi.

Sinvar sheriklari iqror boʻlishini adolatli majburiyat deb hisoblagan va u tergovchilarga ulardan biri hatto „o‘limga loyiqligini tushunganini“ aytadi. Sinvar qamoqdaligida ham Isroilga ma’lumot beruvchilarni nishonga olishda davom etadi. Isroil hukumati uni 2 shubhali ayg‘oqchining boshini tanasidan judo qilishga buyruq berishida gumon qiladi. Xabar qilinishicha, Hamas vakillari qurbonlarning kesilgan tana qismlarini kamera eshiklaridan uloqtirib, soqchilarga „itning boshini olish“ni buyurishgan.

Boshqa mahbuslar orasida o‘zining topagʻonligi bilan ajralib turgan Sinvar, o‘z kamerasida chuqur kovlab, bir necha marta qochishga urinib koʻradi. Bundan tashqari u Hamas yetakchilari bilan hamkorlik qilib, qamoqxonaga uyali telefonlarni yashirincha olib kiradi va qamoqga kelganlar orqali maʼlumot berib turadi. Bu maʼlumotlar ko‘pincha Isroil askarlarini o‘g‘irlab, asirlarni almashtirish rejalari haqida boʻladi.

Isroil davlati uning hibsdaligidagi shaxsiyatini tahlil qilgan va uni quyidagicha tasvirlagan:

Hamasning yuqori martabali vakili Ghazi Hamadning fikricha, Sinvarning qamoqdagi hayoti uning yetakchilik qobiliyatlarini shakllantirgan. U raqibini yaxshiroq tushunish uchun ibroniy tilini onlayn tarzda oʻzlashtirib, Isroil xabarlarini diqqat bilan kuzatadi va ularni chuqur oʻrganadi. Soʻng Shin Bet sobiq rahbarlarining ibroniy tilidagi tarjimai hollarini oʻrganib, arab tiliga puxtalik bilan tarjima qiladi va ularni „Counterterrorism“ usullarini o‘rganish uchun boshqa hibsdagi sheriklariga ulashadi. Sinvar o‘zini „yahudiylar tarixi bo‘yicha mutaxassis“ deb ta’riflagan. Bir kuni Sinvar o‘z tarafdorlariga quyidagicha nutq soʻzlagan:

Hamas o‘z yetakchilarini qamoqxonada demokratik yo‘l bilan saylaydi. Quyi qo‘mitalar kundalik qarorlar va jazolarni hal qiladi, saylangan „amir“ va oliy kengash esa belgilangan muddatda qilinishi kerak boʻlgan ishlarni nazorat qiladi. Sinvar qamoqqa olingan paytida, 2004-yilda amir bo‘lib xizmat qilgan Rawhi Mushtaha qayta amir boʻladi. Sinvar mahbuslar orasida yetakchilik qilishiga qaramasandan kamtarlik qilar, ovqat pishirish va boshqa yumushlarni boshqalar bilan birgalikda qilar edi. U shuningdek, boshqalar bilan hazillashar va doʻstona munosabatlarni kamol topdiradi.

2004-yilda Sinvar namoz oʻqish uchun turganida yiqilib, xushida ketadi va boʻyni ogʻrib qolganini qamoqxona shiforiga aytadi. Qamoqxonadagi tish shifokori Yuval Bitton uning miyasida kasallik (insult yoki abssess) bor deb gumon qilib, zudlik bilan shifoxonaga yotqizishni talab qiladi. Soroka tibbiyot markazida isroillik jarrohlar o‘limga olib kelishi mumkin boʻlgan miya shishini olib tashlashadi. Yuval Bittonning taʼkidlashicha, agar u operatsiya qilinmaganida, shish yorilib ketishi mumkin edi. U bir necha kundan soʻng qamoqxona zobiti bilan Sinvardan xabar olgani borishadi. Sinvar uni qo‘riqlayotgan musulmon zobitdan tish shifokoriga minnatdorchilik bildirib, unga hayotini saqlab qolgan operatsiyasining islomdagi ahamiyatini va uning hayotini saqlab qolgani uchun shifokorda qay darajada qarzdor ekanligini tushuntirishini so‘ragan. Sinvar Isroil qamoqxona ma’murlari bilan kamdan-kam muloqotda bo‘lgan, ammo stomatolog bilan tez-tez uchrashib turgan. Ularning suhbatlari, tish shifokorining oddiy mahbuslar bilan boʻladigan muloqotidan farqli o‘laroq, faqat Hamas mafkurasiga qaratiladi. Qur’onni yoddan bilgan Sinvar Hamasning qarashlarini ifodalab, bu tashkilotning yer masalasidagi diniy nuqtai nazarini alohida ta’kidladi. U 2 davlat qaror topish ehtimolini rad etib, u yerni faqat musulmonlarga tegishli ekanligini bildirdi.

2004-yil oxirida Sinvarning kamerasini tekshirishirayotgan qamoqxonani hodimlari, uning qo‘lyozmalarini topib olib, uni tortib olishadi. Kitobning nomi „The Thorn and the Carnation“ boʻlib, Sinvar unda oʻzining hayoti va Falastin qarshilik harakati haqida yozadi. Romanda 1967-yilgi „Olti kunlik urush“ paytida Isroil bosib olgan G‘azoda istiqomat qiluvchi Ahmad ismli taqvodor yigit hayoti hikoya qilinadi. Romanning bir nusxasi yashirin ravishda olib chiqilgan va The New York Times gazetasi tomonidan PDF formatida onlayn kutubxonaga berilgan.

2011-yilda Isroil hukumati garovdagi TsAXAL askari Gilad Shalit evaziga 1027 falastinlik asirlarni ozod qiladi. Ularning ichida Sinvar ham boʻladi. U ozodlikka chiqqanidan so‘ng darhol “Al-Qassam brigadasi” va shtab boshlig‘i Marvon Issa bilan ittifoq tuzadi. 2013-yilga kelib esa u Hamasning Gʻazo sektoridagi siyosiy byurosi aʼzosiga aylanadi.

2015-yilda Sinvar Isroil televideniyasiga intervyu bergan. Bu esa uning Isroil televideniyasiga bergan yagona intervyusi hisoblanib, unda u isroilliklarni Hamasning saylovdagi gʻalabasidan qoʻrqishi kerakligini taʼkidlagan. Bundan tashqari u AQSh davlat departamentining „alohida qidiriladigan xalqaro terrorchi“ () ro‘yxatiga kiritilgan boʻlib, Yevropa Ittifoqi ham uni terrorchi deb bilishadi.

Isroil mudofaa vaziri Yoav Gallant „Sinvarni topib, yo‘q qilishga“ va’da bergan boʻlib, u G‘azo xalqiga murojaat qiladi va uni hibsga olib, Isroilga yetkazishni so‘raydi. Agar bu sodir bo‘lsa, urush tezda tugashini aytadi.

Sinvar 2017-yil 13-fevralda Hamasning G‘azo sektoridagi siyosiy byurosi raisi etib saylanadi. 2018-yilda xalqaro nashrlar uchun brifingda Sinvar AQSh elchixonasi Tel-Avivdan Quddusga ko‘chirilishiga qarshi norozilik namoyishlari doirasida G‘azo sektorini Isroildan ajratib turuvchi chegara to‘sig‘ini buzgan minglab falastinliklarni qo‘llab-quvvatlashini bildiradi. 

2021-yil 16-mayga oʻtar kechasi isroilliklar uni G‘azo sektoridagi uyi va idorasiga havo hujumlarini uyushtiradi. Hujumda binolar vayron boʻladi, lekin oʻsha paytda Sinvar uyida boʻlmaydi. 2022-yil aprel oyida u o‘z telemurojaatida odamlarni Isroilga har qanday tarzda hujum qilishga chaqiradi.

2024-yilga kelib Sinvar Ismoil Haniyaning oʻldirilishidan keyin Hamasning yangi yetakchisi etib saylanadi.

Shaxsiy hayoti 
Sinvar 2011-yil 21-noyabrda o‘zidan 18 yosh kichik bo‘lgan Samar Muhammad Abu Zamar bilan turmush qurgan va ularning 3 ta farzandi bor.  Isroil harbiylari uning oilasini Gʻazo sektoridagi tunnelda yashagani daʼvo qilgan.

Asarlari 
 Sinwar, Yahya (2004) The Thorn and the Carnation  („Draft2digital“ nashr qilgan)

Izohlar

Manbalar

Havolalar 

Falastinliklar
Siyosatchilar
Yashayotgan insonlar