Avstraliya general-gubernatori

Avstraliya general-gubernatori () — Avstraliya monarxining Avstraliyadagi rasmiy vakili (hozirda, Avstraliya qiroli Charles III) va Avstraliya Hamdoʻstligining bosh ijrochi direktori. 

General-gubernatorning vazifalariga: elchilar, vazirlar va sudyalarni tayinlash, qonun hujjatlarini tasdiqlash, saylovlarni e'lon qilish va mukofotlarni topshirish kiradi. U Avstraliya Ijroiya Kengashining Prezidenti va  Mudofaa Kuchlarining Bosh Qoʻmondoni hisoblanadi. General-gubernator o'z vazifalarini Avstraliya Konstitutsiyasiga muvofiq amalga oshiradi. Bundan tashqari, general-gubernator Avstraliya poytaxtining rasmiy vakili sifatida ish yuritadi.

Konstitutsiyaga koʻra, general-gubernator qirol tomonidan tayinlanadi va u oliy hazratlarining Ittifoq hududidagi vakilidir. Konstitutsiya general-gubernatorga yetarlicha keng huquqlar beradi, lekin amalda u faqat vakillik funksiyalarini bajaradi va mamlakat uchun eng muhim qarorlarni chiqarishda faqat maslahat berish huquqiga ega. Bosh vazirni tayinlashda ham general-gubernator Avstraliya parlamenti tomonidan taklif qilingan bosh vazirlikka nomzodni rad etish amaliyoti kamdan-kam qoʻllanadi.

Konstitutsiyada belgilangan rasmiy vazifalardan tashqari, general-gubernator keng koʻlamli boshqa vazifalarni bajaradi. U tez-tez Avstraliya boʻylab konferensiyalar, ochilish marosimlari va boshqa xizmatlarda qatnashadi. General-gubernator xorijiy davlatlarga tashriflari davomida Avstraliyaning vakili va Avstraliya qiroli sifatida koʻriladi va odatda, u davlat boshligʻi sifatida qabul qilinadi.

General-gubernatorning asosiy qarorgohi Kanberradagi Hukumat uyi boʻlib, u Yarralumla nomi bilan tanilgan. Ikkinchi rasmiy qarorgoh Sidneydadir. Avstraliyaning boshqa shtatlariga tashrif buyurganida, general-gubernator, odatda, tegishli poytaxtdagi Hukumat uyida qoladi. General-gubernatorning yordamchilari va oʻrinbosarlari Avstraliya general-gubernatorining rasmiy kotibi hisoblanadi.

2019-yil 1-iyuldan boshlab Avstraliya general-gubernatori Devid Xerlidir.

Tayinlanish tartibi 

Avstraliya Bosh vaziri oʻz xodimlari va monarx bilan maslahatlashgan holda general-gubernatorni tayinlaydi. Ushbu faxriy lavozimga nomzodning munosibligini aniqlashtirish uchun dastlabki yigʻilishlar oʻtkaziladi.

Yigʻilishlarlardan keyin bosh vazir nomzodni monarxga taqdim etadi. Qonunga koʻra, monarx taklif qilingan nomzodni rad etishi va yangi nomzod kiritilishini talab qilishi mumkin.  Ammo, bu 1930-yilda James Skullin tomonidan bu lavozimga taklif qilingan Isaaks konservatorlarining kuchli qarshiliklar keltirib chiqarganidan keyin, bu amaliyot tugatilgan. Qirol Jorj V unga taqdim etilgan nomzodni qabul qilmaslikka qatʼiy qaror qildi, ammo Skalin Britaniya Bosh vazirini chetlab oʻtib, bu masalani qirol bilan toʻgʻridan-toʻgʻri muhokama qilish huquqini talab qilganidan soʻng, oxir-oqibat rozi boʻlishga majbur boʻldi. Hozirgi vaqtda Avstraliya qiroli mamlakatning siyosiy va konstitutsiyaviy masalalariga cheklangan doirada taʼsir koʻrsatadi.

Barcha partiyalarning roziligini olgandan soʻng, monarx boʻlajak general-gubernatorni ommaga eʼlon qilishga ruxsat beradi. Odatda, bu oldingi general-gubernatorning vakolat muddati tugashidan bir necha oy oldin sodir boʻladi. Bu vaqt ichida nomzod vorisi general-gubernator unvoniga ega boʻladi.

General-gubernator tayinlash monarx tomonidan amalga oshiriladi. General-gubernator lavozimga tayinlanganidan keyin, qasamyod qiladi va lavozimni egallaydi. Qasamyod qabul qilish marosimi, odatda, Avstraliya Oliy sudyasi raisligidagi Senatda boʻlib oʻtadi.

Vakolatlari 
Avstraliya Konstitutsiyasida general-gubernatorning vakolat muddati belgilanmagan, shuning uchun, u nomaʼlum muddatga oʻz lavozimini egallashi mumkin. Biroq, amalda uning vakolat muddati besh yil hisoblanadi. Bu muddat oxirida general-gubernatorning vakolatlari baʼzan qisqa muddatga uzaytiriladi.

General-gubernatorning maoshi Konstitutsiya bilan belgilanadi. Unga koʻra, uning yillik maoshi 10 ming funt sterlingni tashkil etadi (parlament maoshni oʻzgartirish huquqini saqlab qoladi). Konstitutsiyada general-gubernatorning maoshini uning vakolati davrida oshirish mumkin emasligi belgilangan. Gubernatorning 1974-yilgi qonuniga koʻra, har bir yangi mandat bilan ish haqini oshirish amalga oshiriladi. Hozirda Avstraliya qonunchiligi general-gubernatorga besh yillik muddat davomida Avstraliya Oliy sudi raisining maoshidan yuqoriroq maoshni kafolatlaydi .

Avstraliya tarixida atigi uch marta general-gubernator isteʼfoga chiqqan. Birinchisi, 1903-yilda maoshini oshirish boʻyicha kelishmovchilikdan keyin Britaniyaga qaytib ketgan John Xoup edi. John Kerr 1977-yilda Parijda Avstraliyaning YUNESKOdagi elchisi lavozimini qabul qilib, isteʼfoga chiqdi. 2003-yilda Piter Hollingvort oʻz xohishi bilan ketdi.

General-gubernator monarx tomonidan vakolat muddati tugagunga qadar chaqirib olinishi yoki lavozimidan ozod etilishi mumkin. Biroq, konstitutsiyaviy odatga koʻra, bu faqat Bosh vazirning tavsiyasi bilan amalga oshiriladi. Avstraliya tarixida bunday holat hech qachon boʻlmagani uchun monarx general-gubernatorni oʻz lavozimidan qanchalik tez chetlatishi nomaʼlumligicha qolmoqda. 1975-yilgi konstitutsiyaviy nizo yana bir muammoni ochib berdi, bunda general-gubernator ham, bosh vazir ham bir vaqtning oʻzida bir-birlarini oʻz lavozimlaridan chetlashtirishga harakat qilishlari mumkin edi.

General-gubernatorning oʻrni isteʼfoga chiqishi, oʻlimi yoki mehnatga qobiliyatsizligi bilan boʻshab qoladi. Shuningdek, uning oʻrni rasmiy xorijiy tashrifi boʻlsa, vaqtincha boʻsh qolishi mumkin. Konstitutsiyaga koʻra, monarx boʻsh oʻrin boʻlgan taqdirda menejerni tayinlashi mumkin (). U vaqtinchalik general-gubernator boʻlib xizmat qiladi.

General-gubernatorlar xronologiyasi

Yana qarang 

 Avstraliya general-gubernatorlari roʻyxati
 Avstraliya Bosh vaziri

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayt

Avstraliya
Davlat apparati
Davlat boshqaruvi