Vilnyus aeroporti

Vilnyus xalqaro aeroporti  () — Litva poytaxti Vilnyus shahriga xizmat koʻrsatuvchi aeroport. U shahar markazidan  janubda joylashgan. Bu Litvada yoʻlovchi tashish boʻyicha uchta tijorat aeroportining eng kattasi boʻlib, bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi va yiliga 5 million yoʻlovchiga ega. Vilnyus xalqaro aeroporti airBaltic, Ryanair va Wizz Air uchun baza boʻlib xizmat qiladi. Aeroportni Transport va kommunikatsiyalar vazirligi qoshidagi Litva aeroportlari davlat korxonasi boshqaradi.

Tarixi

Dastlabki yillar 

Aeroport 1932-yil 17-avgustda Vilno-Porubanek nomi bilan ish boshladi, chunki Porubanek bugungi kunda Vilnyusning Kirtimay tumani tarkibiga kiruvchi qoʻshni qishloqning nomi edi. Ikkinchi jahon urushidan oldin u Vilno (Vilnyus) va Varshava oʻrtasidagi oʻsha paytdagi ichki yoʻnalishni, shuningdek Riga xalqaro yoʻnalishiga xizmat koʻrsatdi. 1939-yil 15-apreldan boshlab u Kovnoga (hozirgi Kaunas) yangi yoʻnalishni ochdi. Aeroport Ikkinchi jahon urushi paytida harbiy aerodrom sifatida ishlatilgan. Aeroport 1944-yil 17-iyuldan boshlab fuqarolik aeroporti sifatida faoliyatini qayta tikladi.

Soʻnggi oʻzgarishlar 
Litva havo yoʻllari (keyinchalik FlyLAL deb nomlanadi) 1991-yilda mustaqillikka erishgandan soʻng Litvaning flagman aviakompaniyasi sifatida tashkil etildi va Vilnyusdagi Aeroflotning Tupolev Tu-134, Yakovlev Yak-40, Yak-42 va Antonov An-26 rusumli samolyotlaridan iborat aviaparkini meros qilib oldi, biroq ushbu sovet samolyotlari Boeing 737 va Boeing 757 reaktiv samolyotlari va Saab 340, Saab 2000 turboproplari kabi zamonaviy rusumdagi samolyotlar bilan almashtirildi. Oʻsib borayotgan moliyaviy qiyinchiliklar natijasida 2009-yil 17-yanvardan boshlab faoliyati toʻxtatildi. FlyLAL qulashi bilan aeroport Amsterdam, Budapesht, Istanbul, Madrid va Tbilisiga muntazam parvozlarni yoʻqotdi. flyLAL ilgari Dublin, Frankfurt, London, Milan va Parij yoʻnalishlarida Aer Lingus, airBaltic yoki Lufthansa bilan raqobatlashdi.

Latviya milliy aviakompaniyasi, AirBaltic va Skandinaviya havo yoʻllarining bir qismi egaligi ostida, Rigadagi faoliyatini toʻldirish uchun 2004-yilda Vilnyusda ikkinchi bazani ochdi va Vilnyusda Boeing 737 samolyotlari va Fokker 50 turbovintli samolyotlardan foydalangan holda eng yirik aviatashuvchiga aylandi. Bir paytlar airBaltic Vilnyusdan 19 ta yoʻnalishda ishlagan, ammo 2009-yilda tarmoq Vilnyusda joylashgan ikkita samolyot xizmat koʻrsatgan faqat uchta yoʻnalishni qamrab oldi.

Vilnyus aeroporti Grand Cru Airlines uchun asosiy markaz va Wizz Air uchun baza hisoblanadi. Aeroport Star1 Airlines 2010-yil sentyabr oyida oʻz faoliyatini tugatgunga qadar aviakompaniyaning hamda Aurela parvoz litsenziyasidan ayrilgunga qadar Aurelaning asosiy habi boʻlgan. Bu ikkala aviakompaniyalar yigʻilgunga qadar Small Planet Airlines va Aviavilsa uchun markaz edi. Vilnyusdagi bazalarni yopgunga qadar aeroport airBaltic, Estonian Air va Skyways Express uchun ikkinchi darajali havo tuguni boʻlgan.

2013-yil 30-iyun kuni Air Lituanica ham Vilnyus aeroportidan parvozlarini boshladi va u yerda Yevropaning bir qancha shaharlariga xizmat koʻrsatuvchi oʻz bazasini yaratdi. Biroq, 2015-yil 22-mayga kelib, aviakompaniya barcha parvozlarni ham toʻxtatdi.

Aeroport 2017-yil 14-iyuldan 2017-yil 17-avgustgacha (shu jumladan) uchish-qoʻnish yoʻlagini rekonstruksiya qilish ishlari uchun 35 kunga yopildi, barcha reyslar Kaunas aeroportiga yoʻnaltirildi .

Terminali 
Hozirgi aeroport binosining qurilishi 1949-yilda boshlangan va 1954-yilda yakunlangan. U 1950-yillardagi sovet aeroporti terminalining standart dizayniga ega boʻlib, dastlab kuniga 20 tagacha samolyot harakatiga ega boʻlgan aeroport uchun moʻljallangan. Tashqi tomondan, askarlar, ishchilar va aviatorlarning haykallari bilan bezatilgan boʻlsa, devor va shiftlar ichida gulchambarlar, dafna barglari va yulduzlar, 1990-yillarning boshlariga qadar urushdan keyingi dastlabki yillardagi sovet jamoat binolari uchun odatiy bezak boʻlgan sovet oʻrogʻi va bolgʻasi tasvirlangan.

Eski bino bilan bogʻlangan yangi uchib ketish terminali 1993-yilda qurilgan. Oʻshandan beri eski bino faqat uchib kelish terminali sifatida ishlatilgan.

2007-yil noyabr oyida yangi, maydoni  boʻlgan, aeroportning sigʻimi va imkoniyatlarini yaxshilaydigan va Shengen kelishuvi talablariga javob beradigan operatsiyalar uchun terminal binosi ochildi. Terminalning yoʻlovchi tashish hajmi oshdi, yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish sifati yaxshilandi va aviatsiya xavfsizligini yanada kuchaytirish choralari koʻrildi. Yangilangan yoʻlovchi terminalining yangi maydoni hozirda  ga yetdi. U 6 ta yoʻlovchiga chiqish koʻprigi, zamonaviy yoʻlovchilarni roʻyxatdan oʻtkazish uskunalari, yangi sayohat qiymati va dyuti-fri doʻkonlari, biznes zal va VIP zal bilan jihozlangan.

Yangi uchib ketish terminali 
Vilnyus aeroportida yangi uchish terminali qurilishi 2023-yil yanvar oyida boshlangan. Ushbu 14400 kv.m. terminal qurib bitkazilgandan soʻng Vilnyus aeroporti yoʻlovchi terminallarining umumiy maydoni uchdan birga oshadi va yoʻlovchilar oʻtkazuvchanligi ikki baravar koʻpayadi — soatiga 1200 yoʻlovchidan 2400 gacha. Yangi terminal qurilishi bilan birga yoʻl infratuzilmasini qayta qurish, jumladan, muhandislik tarmoqlarini yangilash va yangi transport sxemasini ishlab chiqish rejalashtirilgan. Terminal 2025-yilning boshida ochilishi rejalashtirilgan, uning taxminiy qiymati 50,2 million yevro.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Yoʻlovchi tashish 

Quyidagi aviakompaniyalar Vilnyusga muntazam va charter reyslarini amalga oshiradilar:

Yuk tashish

Statistika

Yoʻlovchi tashish

Yillik yoʻlovchi oqimi

Eng gavjum yoʻnalishlar

Eng tez-tez uchraydigan marshrutlar

Yer usti transporti

Poyezd 
Vilnyus aeroporti temir yoʻl bekati (jadvallarda „Oro uostas“ deb ataladi) va Vilnyusning markaziy vokzali oʻrtasida muntazam poezdlar qatnovi 2008-yil oktyabr oyida boshlangan. Aeroportdan Vilnyus markaziy temir yoʻl vokzaligacha boʻlgan masofa (LTG Link) , sayohat 8 daqiqa davom etadi.

Avtobus 
Muntazam shaharlararo ekspress xizmatlar aeroportdan Klaypeda, Palanga, Minsk va Daugavpilsga ishlaydi. Shuningdek, Latviyaning Flybus.lv kompaniyasi Vilnyus aeroportidan Rigaga (Panevėžys va Bauska orqali) avtobuslar xizmatini koʻrsatadi.

Jamoat transporti 
Shahar jamoat avtobuslari aeroportdan ishlaydi. Chiptalarni quyidagi manzillardan sotib olish mumkin: Trafi, M.Ticket. Shuningdek, Toks kompaniyasi yoʻlovchilarni avtovokzaldan Vilnyus aeroportiga va teskari yoʻnalishga mikroavtobuslarda tashiydi.

Aviaxizmatlari 
Yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish, samolyotlarga xizmat koʻrsatish, samolyotga yoqilgʻi quyish va muzdan tushirish/muzga qarshi xizmatlar BGS va Litcargus kompaniyalari tomonidan amalga oshiriladi.

Baxtsiz hodisalar va falokatlar 

 48 yoʻlovchi va 4 ekipaj aʼzosi bilan Dash-8-400 (LN-RDS) bilan amalga oshirilgan Scandinavian Airlines 2748-reysi Kopengagen aeroportidan 2007-yil 12-sentyabrda parvoz qildi. U Litvaning Palanga shahriga yoʻl olgan edi, biroq qoʻnish oldidan qoʻnish moslamalari bilan bogʻliq muammolar aniqlanganidan keyin Vilnyus aeroportiga yoʻnaltirilgan (favqulodda qoʻnish uchun qulayroq). Qoʻnish paytida oʻng shassi qulab tushdi. Barcha yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolari xavfsiz evakuatsiya qilindi. Vilnyus xalqaro aeroportining mahalliy rasmiylari bu soʻnggi yillardagi eng jiddiy voqea ekanligini taʼkidladilar. Ushbu avariya, bir necha kun oldin Aalborg avariyasi bilan birga, barcha SAS Dash 8 Q400 samolyotlarining oktyabr oyining boshigacha yerlashiga sabab boʻldi.
 2021-yil 23-may kuni Ryanairning 4978-reysi bortida 171 yoʻlovchisi boʻlgan Boeing 737-8AS samolyoti yordamida Belarus havo hududida Afinadan Vilnyusga yoʻl olgan boʻlsa, u Litva havo hududiga yetib bormasdan oldin Belarusning MiG-29 samolyoti tomonidan toʻxtatildi. Keyin Minsk milliy aeroportiga qoʻnishga majburlandi. Qoʻngandan soʻng Belarus KGBsi yoʻlovchilardan ikki nafari, muxolifat faoli Roman Protasevich va uning qiz doʻsti Sofiya Sapegani hibsga oldi. Boshqa yoʻlovchilarga yetti soatdan keyin Vilnyusga joʻnab ketish uchun samolyotga qayta oʻtirishga ruxsat berildi.
 2023-yil 21-iyun kuni Bryussel aeroportiga uchmoqchi boʻlgan 2372-reys Bryussel aviakompaniyasining uchish-qoʻnish yoʻlagi yopildi, chunki taksi ketayotganda qoʻnish moslamasidagi shinalardan 1 tasi chiqib ketdi .
 2023-yil 13-iyul kuni Istanbul aeroportidan kelayotgan Turkish Airlines samolyoti qoʻnish moslamasi bilan uchish-qoʻnish yoʻlagiga qattiq urildi va aylanib ketdi. Jarohatlanganlar yoʻq.

Manbalar

Havolalar 

  
 Interview with CCO of Vilnius Airport
 Accident history for VNO at Aviation Safety Network

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Litva aeroportlari
1932-yilda tashkil etilgan aeroportlar
Vilnyusdagi bino va inshootlar
Vilnyusda aviatsiya
Litvaning xalqaro aeroportlari
1932-yil Litvada tashkil etilganlar