Kaká

Rikardo Izecson dos Santos Leite (1982-yil 22-aprelda tugʻilgan), odatda Kaka yoki Rikardo Kaka,  — hujumkor yarim himoyachi sifatida oʻynagan braziliyalik sobiq professional futbolchi. "Milan"da oʻyinchi sifatida oʻzining ajoyib toʻp uzatishlari, gol urishi va yarim himoyadan driblinglar bilan ajralib turadigan davrda Kaka oʻz avlodining eng yaxshi oʻyinchilaridan biri hisoblanadi.  Klub va xalqaro miqyosdagi muvaffaqiyatlari bilan u FIFA Jahon kubogi, UEFA Chempionlar Ligasi va „Oltin toʻp“ni qoʻlga kiritgan sakkiz futbolchidan biridir. 

Kaka oʻzining professional klubidagi debyutini 18 yoshida 2001-yilda Braziliyaning San-Paulu shahrida oʻtkazdi va uning klubdagi oʻyinlari 2003-yilda A Seriyaning „Milan“ klubiga qoʻshilishiga olib keldi. Italiyada Kaka oʻzining birinchi mavsumidayoq „Milan“ga A Seriya chempioni boʻlishiga yordam berdi. „Milan“ 2004-05-yilgi UEFA Chempionlar Ligasida Kaka bilan turnirning eng yaxshi assistenti boʻldi va u UEFA yilning eng yaxshi klubi yarim himoyachisi deb topildi. U 2006-07-yilgi mavsumda „Milan“ni UEFA Chempionlar ligasida gʻalaba qozongan va turnirning eng yaxshi toʻpurari boʻlgan. Uning oʻyinlari FIFA tomonidan yilning eng yaxshi oʻyinchisi, 2007-yilgi „Oltin toʻp“ va UEFA yilning eng yaxshi klub futbolchisi sovrinlarini qoʻlga kiritdi. „Milan“da 6 yil oʻtgach, Kaka 2009-yilda 67 million yevro evaziga "Real" ga oʻtdi, bu oʻsha paytdagi ikkinchi eng yuqori transfer narxi edi. Biroq, Ispaniyadagi toʻrtta jarohatli mavsumdan soʻng, uning jismoniy harakatchanligi tezda pasayib ketdi, u MLSning „Orlando City“ klubiga qoʻshilishdan oldin, 2013-yilda bir mavsum uchun „Milan“ga qaytdi. Avvaliga u oʻzining sobiq klubi „San-Paulu“ga ijara asosida qaytgan, 2015-yilda Orlandoga qaytib, 2017-yilda faoliyatini yakunlagan.

Kaka 2002-yilda Braziliya terma jamoasida debyut qilgan va oʻsha yili FIFA Jahon chempionatida gʻalaba qozongan terma jamoa uchun tanlangan. 2006-yilgi Jahon kubogi uchun jamoaning aʼzosi, u Ronaldu, Adriano va Ronaldinoni oʻz ichiga olgan juda mashhur kvartetning bir qismi boʻlgan, ular yakunda 2010-yilda Jahon chempionatida soʻnggi oʻyinini oʻtkazgunga qadar turnirda past natijalarga erishgan. U, shuningdek, Braziliya terma jamoasining 2005 va 2009-yillarda FIFA Konfederatsiyalar kubogida gʻolib chiqqan jamoalar aʼzosi boʻlib, 2009-yilda turnirning eng yaxshi futbolchisi sifatida „Oltin toʻp“ sovrinini qoʻlga kiritgan.

Shaxsiy mukofotlaridan tashqari, 2006 va 2009-yillar oraligʻida u FIFA World XI va UEFA yilning eng yaxshi jamoasi nomiga uch marta sazovor boʻldi. 2010-yilda u „Milan“ shon-shuhrat zaliga kiritilgan. Futbolchilik faoliyati davomida dunyodagi eng mashhur sportchilardan biri boʻlgan Kaka Twitterda 10 million obunachi toʻplagan birinchi sportchi boʻldi.  Maydon tashqarisida Kaka oʻzining insonparvarlik faoliyati bilan tanilgan va uyerda 2004-yilda BMT Jahon oziq-ovqat dasturining eng yosh elchisi boʻlgan.  Maydonda va maydon tashqarisida qoʻshgan hissasi uchun Kaka 2008 va 2009-yillarda Time nashri tomonidan dunyoning eng nufuzli 100 kishisi roʻyxatiga kiritilgan.

Yoshlik 
Rikardo Izekson dos Santos Leite Federal okrugining Gama shahrida boshlangʻich maktab oʻqituvchisi Simone dos Santos va qurilish muhandisi Bosko Izekson Pereyra Leite oilasida tugʻilgan. U bir vaqtning oʻzida maktabga ham, futbolga ham eʼtibor qaratgan. Uning ukasi Rodrigo (eng yaxshi Digão nomi bilan tanilgan) va amakivachchasi Eduardo Delani ham professional futbolchilardir. Digão yoshligida „Rikardo“ soʻzini talaffuz qila olmagani uchun uni „Kaka“ deb atagan; u oxir-oqibat Kakaga aylandi.  Bu soʻzning maxsus portugalcha tarjimasi yoʻq. 

U yetti yoshga toʻlganda, Kakaning oilasi omonim shtatdagi San-Pauluga koʻchib oʻtdi.  Uning maktabi uni "Alfavil" deb nomlangan mahalliy yoshlar klubiga joylashtirgan va u mahalliy turnirda finalga yoʻl olgan.  U yerda uni oʻz shahrining „ San-Paulu“ klubi topib, unga yoshlar akademiyasiga joylashishni taklif qildi. 18 yoshida Kaka suzish havzasidagi baxtsiz hodisa natijasida karyerasi uchun xavf tugʻdiradigan va ehtimol falajga olib keladigan umurtqa pogʻonasi sinishiga uchradi,  ammo toʻliq tuzalib ketdi.

Jamoalardagi faoliyati

Sao-Paulo 
Kaka oʻz faoliyatini 8 yoshida „Sao-Paulo“da boshlagan.  U 15 yoshida shartnoma imzoladi va Sao-Paulo yoshlar jamoasini Copa de Juvenil shon-sharafiga olib keldi. U 2001-yilning 1-fevralida asosiy tarkibdagi debyutini o‘tkazdi va 27 o‘yinda 12 ta gol urdi, bundan tashqari, Sao-Pauloni o‘zining ilk va yagona Torneio Rio-San-Paulu chempionatiga olib chiqdi, bunda u „Botafogo“ga qarshi o‘yinda ikki daqiqada ikkita gol urdi, finalda San-Paulu 2:1 hisobida gʻalaba qozondi. 

U keyingi mavsumda 22 oʻyinda oʻnta gol urdi va bu vaqtga kelib uning oʻyini tez orada Yevropa klublarining eʼtiborini tortdi. Kaka „Sao-Paulo“ safida jami 58 ta o‘yinda maydonga tushib, 23 marta raqiblar darvozasini ishg‘ol qilgan.

AC Milan 

Yevropaning Kakaga boʻlgan doimiy qiziqishi uning Yevropa chempioni Italiyaning "Milan" klubi bilan 2003-yilda 8,5 million yevro evaziga shartnoma imzolashi bilan yakunlandi. Bir oy ichida u asosiy tarkibni buzdi va hujumkor yarim himoyachi Rui Kostaning oʻrniga hujumchilar Jon Dal Tomasson, Filippo Inzagi va Andriy Shevchenkoni ortda qoldirdi. Uning A seriyadagi debyuti „Ankona“ ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozondi. U oʻsha mavsumda 30 oʻyinda oʻnta gol urdi, shuningdek, bir qancha muhim golli uzatmalarni amalga oshirdi, masalan, Shevchenkoning boshi bilan chempionlik uchun hal qiluvchi goliga olib kelgan toʻp uzatmasi, Milan Skudetto va UEFA Superkubogini qoʻlga kiritdi, shu bilan birga Qitʼalararo kubokda ikkinchi oʻrinni egalladi. Milan ham Italiya kubogi yarim finaliga chiqdi va yakunda gʻolib boʻlgan "Latsio" ga magʻlub boʻldi va Chempionlar ligasining chorak finalida „Deportivo La Korunya“dan nokautga uchradi. Oʻzining debyut mavsumidagi oʻyinlari tufayli, 2004-yilda Kaka A seriyada yilning eng yaxshi futbolchisi deb topildi va „Oltin toʻp“ (15-oʻrin) va 2004-yil FIFA Jahonning eng yaxshi futbolchisi (10-oʻrin) uchun nomzod boʻldi. 

Kaka 2004-05-yilgi mavsumda besh kishilik yarim himoyaning bir qismi boʻlgan, odatda hujumchi Andriy Shevchenkoning orqasida oʻynagan. Uni himoyada Jennaro Gattuzo va Klarens Zeedorf, shuningdek, Massimo Ambrosini qoʻllab-quvvatladi. Milan mavsumni Italiya Superkubogida „Latsio“ga qarshi oʻyinda gʻalaba qozonish bilan boshladi. „Milan“ Skudetto poygasida ikkinchi oʻrinni egallaganida, u 36 ta oʻyinda 7 ta gol urdi. Oʻsha mavsumda „Milan“ ham Italiya kubogining chorak finaliga qadar yetib borgandi. Kaka oʻsha mavsumda „Milan“ning Chempionlar ligasi kampaniyasida muhim rol oʻynadi va "Liverpul" ga qarshi finalga chiqishga yordam berdi, ikkita gol urdi va beshta golli uzatmani amalga oshirdi. „ Istanbul mo‘jizasi“ deb nom olgan „Milan“ tanaffusda 3:0 hisobida oldinda borgan, „Liverpul“ kambekga o‘tib, olti daqiqa ichida uchta gol urgan va yakunda penaltilar seriyasida 3:2 hisobida g‘alaba qozongan.  Musobaqa tarixidagi eng buyuk finallardan biri sifatida eʼtirof etilgan oʻyin, Kaka birinchi boʻlimda juda zoʻr oʻynadi; u avvaliga Paolo Maldinining birinchi goliga olib kelgan jarima zarbasini yutib oldi.

Shaxsiy hayoti 

Kaka 2005-yil 23-dekabrda San-Pauludagi cherkovida oʻzining bolalikdagi sevgilisi Karolin Selikoga turmushga chiqdi.  Er-xotinning ikki farzandi bor: oʻgʻli Luka Celico Leite (2008-yil 10-iyunda tugʻilgan) va  qizi Isabella (2011-yil 23-aprelda tugʻilgan).  2015-yilda Kaka va Celiko ajrashishlarini ijtimoiy tarmoqlar orqali eʼlon qilishdi. 

Kaka 2007-yil 12-fevralda Italiya fuqarosi sifatida qasamyod qildi.  U Adidas reklamasida koʻzga koʻringan oʻrinni egallaydi.

Yutuqlar 
San-Paulu 

 Torneio Rio — San-Paulu : 2001-yil

AC Milan 

 A seriya : 2003-04
 Italiya Superkubogi : 2004-yil
 UEFA Chempionlar Ligasi : 2006-07
 UEFA Superkubogi : 2007-yil
 FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati : 2007-yil

Real Madrid 

 La Liga: 2011-12
 Qirol kubogi: 2010-11
 Ispaniya Superkubogi: 2012-yil

Braziliya 

 FIFA Jahon chempionati: 2002-yil
 FIFA Konfederatsiyalar kubogi: 2005, 2009

Individual

 „Oltin toʻp“: 2007 
 FIFA Jahonning eng yaxshi futbolchisi: 2007 
 FIFPro jahonning eng yaxshi futbolchisi : 2007 
 FIFPro World XI: 2006, 2007, 2008 
 UEFA yilning eng yaxshi jamoasi: 2006, 2007, 2009 
 UEFA.com yilning eng yaxshi jamoasi: 2006, 2007, 2009 
 UEFA yilning eng yaxshi klubi hujumchisi: 2006-07 
 UEFA yilning eng yaxshi klubi futbolchisi: 2006-07 
 UEFA yilning eng yaxshi klubi yarim himoyachisi: 2004-05 
 UEFA Champions League Bronze Foot: 2005-06 
 Pallone d’Argento: 2006-07 
 Jahonning eng yaxshi futbolchisi: 2007 
 A Seriyada yilning eng yaxshi xorijlik futbolchisi: 2004, 2006, 2007 
 A Seriyaning eng yaxshi futbolchisi: 2004, 2007 
 Bola de Ouro: 2002 
 Bola de Prata: 2002 
 Janubiy Amerikaning eng yaxshi jamoasi: 2002 
 KONKAKAF Oltin kubogi eng yaxshi 11: 2003 
 IFFHS dunyoning eng yaxshi oýinchisi: 2007 
 IAAF Lotin Yil sportchisi: 2007 
 Onze d’Or: 2007 
 FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati Oltin toʻp: 2007 
 Time 100: 2008, 2009 
 Marakana shon-sharaf zali: 2008 
 Samba Gold: 2008 
 MARCA Legend mukofoti: 2009 
 FIFA Konfederatsiyalar kubogi „Oltin toʻp“: 2009 
 FIFA Konfederatsiyalar Kubogining eng yaxshi oʻyinchisi: 2009 
 „Milan“ shon-sharaf zali: 2010 
 MLS All-Star: 2015, 2016, 2017 
 MLS Yulduzli oʻyinining eng yaxshi oʻyinchisi: 2015 
 Yilning eng yaxshi UEFA jamoasi: 2015 (zaxira)

Manbalar 

Braziliyalik futbolchilar
Yashayotgan insonlar
1982-yilda tugʻilganlar
Erkak futbolchilar
2009-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
2008-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
2007-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
2006-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
2005-yil oltin toʻp sovrini nomzodlari
UEFA Chempionlar Ligasi to‘purarlari