yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti — ilmiy tadqiqotlar muassasasi. 1981-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi tarkibidagi polimerlar kimyosi boʻlimi (1979) negizida tashkil etilgan. Institutning asosiy fundamental ilmiy yoʻnalishi talab etiladigan xossalarga ega boʻlgan polimerlar va kompozitsion polimer materiallarning yangi turlarini sintez qilishning nazariy asoslarini ishlab chiqish, ularni qayta ishlash va ishlab chiqarish texnologiyasini tashkil etishdan iborat. Institutda olib borilgan ilmiy tadqiqotlarlar natijasida qishloq xoʻjaligi va tibbiyot uchun zarur bio-logik faol polimerlar sintezi yoʻlga qoʻyildi, oʻsishni boshqaruvchi, bakteritsid, fungitsid va immunomodullash xususiyatiga ega boʻlgan polimer tizimlarining yangi turlarini sintez qilishga sinergetik yondoshish joriy etildi, kimyoviy modullash usuli bilan farmatsev-tikada keng qoʻllanishi mumkin boʻlgan ekologik toza polisaxaridlar sintezi har taraflama oʻrganildi. Paxta momigʻidan turli maqsadlarga moʻljallangan paxta sellyulozasi olindi, uni karboksime-tillash, atsezillash mumkinligi aniqlandi, kukun va monokristall holatdagi sellyuloza olish texnologiyalari ishlab chiqildi va ular asosida dori-darmonlar, tibbiyot uchun zarur mahsulotlar olindi. Oʻsimliklarning kimyoviy himoya vositalari sifatida suvda eruvchan, kam zararli polimer dorivor shak-li, biologik faol komponentlar sama-radorligini oshiruvchi, paxta, sholi, qand lavlagi, makkajoʻxori va bugʻdoy urugʻlarini kapsulalashning ekologik xavfsiz texnologiyalari ishlab chiqildi. Oʻsimliklarni kimyoviy himoyalashga yoʻnaltirilgan, fungitsid va oʻsishni boshqaruvchi hamda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari uru-gʻini kapsulalash vositasi — "Oʻzxitan", fungitsid xossali oksadeksil kimyoviy vositaning urugʻlik chigitni kapsulalashda qoʻllanadigan polimer shakli — "Po-lisand", qayta ishlashga yaroqli "Paxta sellyuloza"si qogʻozi "Novilon", "Kago-sel", "Nitroglitserin", "Limonli pek-tin", "Mikrotsel" kabi dorivor moddalar olindi va amaliyotga tavsiya etildi. Polimerlar kimyosi va fizikasining istiqbolli kelajagi — nanopolimerlarning yangi turlarini sintez qilish, polimer tizimlarida nanostrukturalarning shakllanish mexanizmlarini tek-shirish, ularni barqarorlashtirish borasida izlanishlar olib borilmoqda. Institutda 8 ta laboratoriya boʻlib, ularda 120 dan ortiq xodim ishlaydi, shulardan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi I akademik (S.Sh. Rashido-va), 8 fan doktori, 24 fan nomzodi faoliyat koʻrsatadi (2005).

Yana qarang 

 Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Bioorganik kimyo instituti
 Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti
 Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻzbek tili, adabiyoti va folklori instituti
 Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining institutlari
Edward C. Prescott

PRESKOTT (RgezsoI) Edvard (1940 AQSH, Nyu-York) — amerikalik iqtisodchi. 1967-yil Karnegi-Mellon universitetida doktorlik ilmiy darajasini oldi. Pensilvaniya (1967—1971), Karnegi-Msllon (1971 — 1980), Minnesota (1980—2003) universitetlarida ishladi. 2003-yildan boshlab Arizona davlat universitetida professor va Minneapolis (Minnesota shtati) Federal rezerv bankining tadqiqotchisi. Ilmiy ishlari dinamik makroiqtisodiyot, iqtisodiy siyosat va siklli tebranishlar, iqtisodiy siyosat stragegiyasida qisqa hamda uzoq muddatli maqsadlar muammolariga bagʻishlangan. Nobel mukofoti laureati (2004; F.Kidland bilan birga).

Manbalar 

Olimlar
Iqtisodchilar
2022-yilda vafot etganlar
Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Gulnora Ravshanova

Gulnora Hasanovna Ravshanova (1946.26.5, Termiz shahri) — Oʻzbekiston xalq artisti (2004). Termiz davlat pedagogika institutini tugatgan (1975). Xadicha Boboxonovanint qizi. 1963-yildan Surxondaryo viloyat musiqali drama teatrida aktrisa. R. oʻz ijodi davomida lirik, dramatik, komik kabi turli xarakterdagi obrazlar yaratdi: Maysara (Hamza, "Maysaraning ishi"), Nurxon (K.Yashin, "Nurxon"), Ledi Milford (Shiller, "Makr va muhabbat"), Saodat (E.Vohidov, "Istambul fojiasi"). Sotti (S.Ahmad, "Kelinlar qoʻzgʻoloni"), Bibi (Sh.Pardayev, "Osmonsiz uy"), Toʻlgʻanoy (Ch.Aytmatov, "Momo yer"), Bibixonim va Ona turk (Q.Abdunabiyev, "Amir Temur va Yildirim Boyazid"), Kuntugʻmishbeka (U.Azim, "Atpomishning qaytishi"), Malika (X.Xursandov, "Oʻlding aziz boʻlding") va boshqa.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1946-yilda tugʻilganlar
26-mayda tugʻilganlar
Termizda tugʻilganlar
Oʻlmas Rasulov

Oʻlmas Mamasodiqovich Rasulov (1951.12.1, Denov tumani) — sozanda (gʻijjak, manzur), xonanda, bastakor. Oʻzbekiston xalq artisti (2005). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1976). Buxoro musiqa bilim yurti (1976—77), Toshkent konservatoriyasi (1987—94), Hamza nomidagi Respublika musiqa kolleji (2002-yildan)da pedagog, Buxoro davlat universitetida dotsent (1995 — 2002) va kafedra mudiri (1995—2000). Ayni paytda "Zarafshon" ansamblit sozanda (1987—94), "Oʻzbek-navo"ning Buxoro viloyati boʻlimida badiiy rahbar (1997—2002), "Dutorchi qizlar" ansamblish maslahatchi (2002-yildan). Sozanda repertuaridan Shashma-qom va Fargʻona — Toshkent maqom yoʻllari, oʻzbek xalq ("Azim daryo". "Ende sendek", "Havoyi Eron" va boshqalar) va mumtoz ("Surnay Miskini", "Xaroboti Miskin" kabi) kuylari oʻrin olgan. Xonanda sifatida "Sodirxon Ushshogʻi", "Sigʻmadim" (Mashrab gʻazali), "Or yigʻlaydi" (H.Hudoyberdiyeva) kabi ashu-lalar, Buxoro yoʻllaridan "Zaboniy", Javoniy", "Gul rezi" vokal turkumlarini mahorat bilan ijro etgan.

"Oypalak", "Tavois", "Oʻchayotgan tabas-sum", "Samo" kabi cholgʻu kuy, "Soʻramaysan" (H.Ahmedova sheʼri), "Shiru-shakar", "Ka-rashma" (Na-voiy, Gʻoziy, Nasimiy), "Magar Navroʻz ila bayram" (N avoi y), "Nozik muhammas" (No-zik Bibi Xoʻqandiy) va boshqa ashula hamda turkumlar, shuningdek, "Bobur", "Kecha va kunduz" video-filmlari, "Imom Buxoriy" badiiy filmiga musiqa bastalagan. Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. ijrolari "Oʻlmas Rasulov chaladi" gramplastinka (1984) hamda Oʻzteleradio-kompaniyasi fonotekasiga yozilgan. 1-Respublika maqom ijrochilari tanlo-vi gʻolibi (1983).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1951-yilda tugʻilganlar
Denovda tugʻilganlar
Bastakorlar
Gʻulomqodir Rashidov

Rashidov Gʻulomqodir Rashidovich (1926.6.7, Toshkent - 2020.1.08. Toshkent) — tarixchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tarix fanlari doktori (1966), professor (1973). Oʻrta Osiyo universitetining tarix fakultetini tugatgan (1948). Shu universitetda katta oʻqituvchi (1951—54), Oy-bek nomidagi Oʻzbekiston xalklari tarixi muzeyining direktori (1952— 60, 1986—92), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim (1960—67), Oʻzbekiston shaharlari tarixi sektorining mudiri (1967— 86), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (1992—97). R.ning ilmiy ishlari Oʻzbekistonning 20-asr 1-yarmidagi tarixi, shaharlar tarixi, shu jumladan, Toshkentning zamonaviy tarixiga bagʻishlangan.

1926-yil 6-iyulda Toshkent shahrining  Beshyog'och dahasida tavallud topgan. 1943-yil O'rta Osiyo davlat universitetining tarix fakultetiga o'qishga kirgan. Ilmiy faoliyatini 1960-yildan O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasida boshlagan. 1967-1986-yillar davomida Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi  Tarix institutining “Shaharlar tarixi” bo'limi mudiri, 1960, 1986-1992-yillarda O'zbekiston tarixi davlat muzeyi direktori vazifasida faoliyat ko'rsatgan.

Ilmiy faoliyati davomida O'zbekiston shaharlarining tarixini o'rganishga katta e'tibor berdi. 1960-1980-yillarda  ko'pgina shaharlar tarixi, ularning jamiyatdagi ahamiyatiga oid ilmiy tadqiqotlar olib borildi. Uning rahbarligida Toshkent, Samarqand, Xorazm, Andijon, Qo'qon va boshqa shaharlar tarixini o'zida aks ettiruvchi qator ilmiy nashrlar chop etildi. Qadimgi shaharlar bilan bir qatorda  XX asrda tashkil topgan shaharlar tarixi bo'yicha ham katta izlanishlar olib bordi. Olimning sa'y-harakati bilan Olmaliq, Bekobod, Chinoz, Navoiy, Boysun, Yangiyer, Guliston kabi o'nlab yangi shaharlar  tarixini yaratildi.

O'zining muzeydagi faoliyati davomida  muzey ekspozitsiyasini takomillashtirish, muzeyshunoslikka oid ilmiy asarlar nashr etish, muzey fondlarini boyitishda alohida faollik ko'rsatdi.

G'.Rashidov  160 dan ortiq ilmiy nashrlar, 300 dan ortiq maqolalar chop etgan. Shuningdek, uning rahbarligida 30 dan ortiq fan doktori va nomzodlari muvaffaqiyatli himoya qildi.  O'zining ilmiy-pedogogik faoliyati davomida Toshkent irrigatsiya va qishloq xo'jaligini mexanizatsiyalash muxandislari instituti, Toshkent temir yo'l transporti muhandislari institutida talabalarga O'zbekiston tarixidan saboq berdi.

Bugungi kunda G'.Rashidovning ko'plab shogirdlari  uning ilmiy maktabi  davomchisi sifatida faoliyat ko'rsatmoqdalar.
Tarix fanlari doktori, professor, O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi Rashidov G'ulomqodir Rashidovich  2020-yil  1-avgust kuni 94 yoshida  vafot etdi.

Manbalar 
 Qadimiy va navqiron shahar, T., 1995.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbek tarixchilari
2020-yilda vafot etganlar
Fan doktorlari
Rezaksoy suv ombori

Rezaksoy suv ombori — Qurama togʻ tizmalaridan oqib tushadigan rezaksoy daryosida qurilayotgan gidrotexnika inshooti. Namangan viloyatidagi Chust shahridan 5 km uzoqlikda joylashgan. Qishloq xoʻjaligi ekinlarini suv bilan taʼminlash maq-sadlariga xizmat qiladi. Suv ombori qurilishi 2003-yilda boshlangan (qurilish davom etmoqda, 2005). Oʻzanli tip-da. Rezaksoy suvini mavsumiy tartibga soladi. Loyihaga koʻra toʻgʻoni uz. 3200 m, bal. 80 m, toʻliq sigʻimi 200 mln. m3. Rezaksoy suv omborio. tarkibida tosh-tuproqli toʻgʻon, Sirdaryoga va Shimoliy Fargʻona kanaliga 40 m3/s dan suv berish imkoniyatiga ega boʻlgan 2 inshoot hamda suv tashlama inshootlar bor. Suvi Namangan viloyati yerlarini sugʻorishda foydalaniladi.

Suv omborlari
Namangan viloyati
Oʻzbekiston suv omborlari
Abdulla Sagitov

Abdulla Kiyamovich Sagitov (1918, Ulyanov viloyati) — biolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgʻan fan arbobi (1977), biol. fanlari doktori (1966), professor (1968). Oʻzbekiston Davlat universiteti (Sam-DU)ni tugatgan (1941). urush qatnashchisi (1941—45). SamDU biologiya fakulteti zoologiya kafedrasida assistent (1948—50), dotsent (1950-68), professor (1968), mudir, fakultet dekani (1945—2001). Umurt-qali hayvonlarni muhofaza qilish, qushlarning nerv sistemasi va eshitish organlarining solishtirma anatomiyasi ustida ilmiy ish olib borgan. 4 jildli "Oʻzbekiston qushlari" va "Oʻzbekistonning Qizil kitobi" bosh muharri-ri. Oʻzbekiston ornitologlar jamiyati prezidenti (1951—92).

1918-yilda tugʻilganlar
Fan doktorlari
Sanshayn

"SANSHAYN - TURON" (ingl. "Turon — Quyosh yogʻdusi") — 3 yulduzli mehmonxona; Toshkent shahridagi Abdulla Qodiriy va Usmon Yusupov koʻchalari kesishgan chorrahada joylashgan. 1977-yilda qurilgan. 1977—92 yillar "Leningrad" mehmonxonasi, 1992—2005-yillar "Turon" mehmonxonasi deb atalgan. Qayta taʼmirlanganidan soʻng — 2005-yildan hozirgi nomda. Taʼmirlash loyihasini "TAMAX" shaxsiy firmasi bajardi (2003—04). Taʼmirda yangi qoʻshimcha blok qurildi, xonalar kengaytirildi. Binoning yer osti qavati "A" va "B" bloklardan iborat boʻlib, xollar, qahvaxona-bar, oshxona, suzish havzasi, qoʻshimcha xonalar joylashgan. 1-qavatda vesti-byul, xizmat koʻrsatish majmualari, foye, xoll, restoran, savdo doʻkonlari, sartaroshxona, bar, sogʻlomlashtirish majmuasi, ofislar, qahvaxona, muzokara xonalari va boshqa yordamchi xonalar bor. 3—9-qavatlarda turar joy xonalari joylashgan: 2 oʻrinli 106 ta lyuks, 2 oʻrinli 54 ta yarim lyuks xona, 2 oʻrinli 14 ta apartamentli xonalar barchasi keng, qulayliklarga ega. binoning tashqi qiyofasi sharqona uslubda koʻrkam, salobatlidir.

Turizm
Toshkent bino va inshootlari
Sardoba tumani

Sardoba tumani – Sirdaryo viloyatidagi tuman. 1964-yil 30-aprelda tashkil etilgan. 1992-yildan Sharof Rashidov tumani, 2004-yil 24-maydan Sardoba tumani deb ataldi. Sardoba tumanida Sardoba suv ombori mavjud.

Tuman markazi: Paxtaobod (Sh. F.Y).

Tarkibi 
2024-yil 1-iyul holatiga tuman tarkibiga quyidagilar kiradi:

tuman markazi:

Paxtaobod shaharchasi

Mahalla fuqarolar yigʻinlari:

1. Qo'rg'ontepa

2. Yangiqishloq

3. Do'stlik

4. Fayzliobod

5. Ravot

6. Birlik

7. Xalqobod

8. Birlashgan

9. Zomin

10. Yurtdosh

11. Quyitosh

12. Bo'ston

13. Navro'z

14. Otayurt

15. Paxtakor

Geografiyasi 
Tuman hududi Mirzachoʻl dashtning markaziy qismida joylashgan, relyefi tekis, yagona tabiiy suv oqimi tumanning gʻarbiy chegarasidan oqib oʻtuvchi Sirdaryodir. Rivojlangan sugʻorish tizimi va bir nechta sunʼiy suv havzalari mavjudligi tufayli tuman viloyatning rivojlangan qishloq xoʻjaligi boʻlinmalaridan biri hisoblanadi.

Iqlimi 
Ob-havo keskin kontinental iqlim zonasi taʼsirida shakllanadi. Kundalik va mavsumiy haroratning sezilarli oʻzgarishlari mavjud.

Qishki davrlar qisqa va nisbatan yumshoq. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −3…-5 daraja. Arktikadan kelib chiqqan sovuq havo massalari kirib kelganda, harorat −25 va undan pastga tushishi mumkin. Qor qoplami ahamiyatsiz boʻlsa-da, kuchli qor boʻronlari ham boʻlishi mumkin. Qishda ob-havo doimiy emas. Uzoq erish, qor va yomgʻir koʻrinishidagi yogʻingarchilik, kuchli shamollar ayozli va tiniq kunlarga yoʻl beradi. Bahor mart oyining boshlarida keladi va oyning oʻrtalarida harorat oʻrtacha +10…+15 darajaga yetadi.

Yoz quruq va issiq ob-havo bilan yilning eng uzun davri hisoblanadi. Iyul-avgust oylarida oʻrtacha harorat +27…+29 daraja. Ob-havo maʼlumotlari kuchli chang boʻronlari va quruq shamollar haqida ogohlantirishi mumkin. Yil davomida mintaqada 140 dan 250 mm gacha yogʻingarchilik tushadi, soʻnggi yillarda yogʻingarchilik miqdori sezilarli darajada oshdi. Yogʻingarchilikning koʻp qismi sovuq davrga va mavsumdan tashqari mavsumga toʻgʻri keladi.

Tarixi 
Tuman 1964-yilda Ilyichevsk tumani nomi bilan tuzilgan. 1992-yilda Sharof Rashidov tumani deb nomlandi. 2004-yilda Sardoba tumani deb oʻzgartirildi

2020-yil 1-may kuni 2017-yilda qurilgan Sardoba suv omborining toʻgʻoni buzilib, suv toshqiniga sabab boʻlgan edi. Natijada 4 kishi halok boʻlgan, 1 kishi bedarak yoʻqolgan. Qoʻshni Qozogʻistonning Turkiston viloyatidagi aholi punktlari ham suv ostida qolgan.

Yana qarang 

 Sharof Rashidov tumani (Jizzax viloyati).

Manbalar 
Sirdaryo viloyati tumanlari
Camilo José Cela

SELA (Sela) Kamilo Xose (1916.11.5, Lakorunya viloyati, Padron shaharchasi) – ispan yozuvchisi, akademik (1957). Madridda va Angliyada huquq ilmini oʻrgangan. Jami 70 ga yaqin kitob yozgan. Romanlari va hikoyalarining bosh mavzusi – hozirgi jamiyatdagi odamning nochorligi, fojiaviy ahvoli. Eng yaxshi romanlari – „Pasqual Duartening oilasi“ (1942) va „Asalari uyasi“ (1951)da hayotning nochorligi, tutruqsizligi mavzui tilga olinib, Ispaniyaning Franko davridagi hayoti misolida yoritilgan. „Alkorriyaga sayohat“ (1948), „Bekor vaqtlar gʻiddiragi“ (1957) ocherklar toʻplamlarida xalq hayoti, unda oʻz oʻrnini topa olmagan inson fojiasi hujjatdatillar asosida xolislik bilan tasvirlangan. „Tormeslik Lasariloning yangi sarguzashtlari va musibatlari“ (1944) asari bilan makr-hiyla maz-munidagi roman janrini qayta tiril-tirishga uringan. Haddan tashqari mubolagʻaga boy hikoyalari „Ispaniya hikoyalari. Koʻrlar va tentaklar“ (1957) toʻplamida jamlangan. P.Pikasso bilan birgalikda „Sevgisiz latifalar toʻplami“ (1962)ni nashr etilgan. „1936-yil Madridda avliyo Kamilo kuni arafasi, bayrami va bayramdan keyingi hafta“ (1969) romanida ispaniyadagi fuqarolar urushi (1936— 1939) qurbonlariga chuqur hamdardlik aks etgan. Nobel mukofoti laureati (1989).

Manbalar 

 

Sovet yozuvchilari
Jahon adabiyoti
Siborgiy

Siborgiy (lotincha 81ogyo1it), §§ — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 106. Barqaror izotoplari yoʻq, massa soni 259-261, 263, 265, 266 ga teng boʻlgan 6 ta izotopi maʼlum. Eng uzoq mavjud boʻluvchi nuklidi 2655§ (T,,2=21 sek, a-nurlanuvchi). Oksidlanish darajasi +4 va +6; baholangan maʼlumotlarga koʻra 5§4+ionning radiusi 0.086 nm. Ogʻirlik miqdorida olinmagan, uning xos-salari oʻrganilmagan. Kimyoviy xossalariga koʻra (nazariy hisoblar) Siborgiy XV va Mo ning analogi boʻlishi kerak. 5§°/5§4~ ning standart elektrod potensiali 0,6 V (hisob-kitoblarga koʻra). Siborgiy izotoplari R, SGʻ yoki St ni 54Sg, ʻYU yoki 22№ ionlari bilan siklotronda nurlantirish (bombardirovka qilish) yoʻli bilan sintez qilinadi. Ilk bor S (2635yo)ni 1974-yilda amerikalik fizik va radiokimyogar SiborgiySiborg oʻz xodimlari bilan birgalikda sintez qilgan. Deyarli bir vaqtda rus fizigi va kimyogari SiborgiySiborgiyFlyorov xodimlari bilan birgalikda 207R va 2(18R nishonlarini 54Sg ning tezkor ionlari bilan nurlantirib olgan. 1997-yilda elementni IYUPAK siborgiy (SiborgiySiborg sharafiga) deb tasdiqladi.

Kimyoviy unsurlar
Manmohan Singh

Manmohan Singh (1932.26.9, Pokistonning Gax sh.chasi) — Hindiston davlat arbobi. Panjob universitetini tugatib, 1952 yil bakalavr, 1954 yil magistrlik darajasiga ega boʻlgan. Kembrij universitetida oʻqigan. 1957-yildan Panjob universitetida oʻqituvchi, 1966-yildan BMTning Jenevadagi savdo va taraqqiyot konferensiyasi kotibiyatida konsultant, 1969-yildan Dehli universiteti professor, 1972-yildan Hindiston moliya vazirligida iqtisodiyot boʻyicha maslahatchi, 1976-yildan shu vazirlikla iqtisodiy masalalar boʻyicha departament rahbari — vazir oʻrinbosari, 1982-yildan Hindiston rezerv banki boshqaruvchisi, ayni vaqtda 1983—1984-yillarda Hindiston bosh vaziri huzuridagi iqtisodiy kengash aʼzosi, 1985 yil Hindiston iqtisodiy assotsiatsiyasi prezidenti, 1985-yildan Hindiston reja komissiyasi raisi — vazir, 1990 yil dekabrdan Hindiston bosh vaziri maslahatchisi, 1991 yil Milliy universitet komissiyasi rahbari. 1991 va 1995 yil parlamentning yuqori pala-tasiga saylangan. 1991 yil iyundan Hin-diston moliya vaziri, 1996—2004 yillarda vazirlik huzuridagi Konsul-tativ qoʻmita aʼzosi. 1996 yil avgustdan parlamentda savdo qoʻmitasi raisi. 1996 yil mart — 2004 yil parlament yuqori palatasida muxolifat yetakchisi. 2000-yildan Hindiston parlament guruhi ijroiya qoʻmitasi aʼzosi. 2004 yil 22-maydan Hindiston Respublikasi bosh vaziri. Iqtisodiyot boʻyicha ilmiy asarlar muallifi. Hindiston va xorijdagi bir qancha universitetlarning faxriy darajalari sohibi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Mahammadjon Sobirov

Mahammadjon Sobirovich Sobirov (1907, Turkiston shahri — 1985, Samarqand) — matematik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968). Fizika-matematika fanlari nomzodi, dotsentyabr Samarqand ped. akademiyasining tabiiy-matematika fakultetini tugatgan (1932). Oʻzbekiston davlat universiteti (Samarqand Davlat Universiteti) da assistent, oʻqituvchi, katta oʻqituvchi, fakultet dekani, kafedra mudiri, ilmiy ishlar boʻyicha prorektor lavozimlarida ishlagan (1933—77). Ilmish ishlari asosan sonlar nazariyasiga oid.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Matematiklar
Taymer

Taymer (ing. Iteg, Ite – vaqtni belgilash) – kompyuterga oʻrnatilgan elektron soat; haqiqiy vaqt va vaqt oraligʻini koʻrsatadi, berilgan vaqt oraligʻidan soʻng mashinani avtomatik ishga tushiradi (toʻxtatadi), yoxud uni ishga tushirish (toʻxtatish) uchun sig-nal beradi. Programma-qurilmalar vositalari bilan amalga oshiriladi.

 

Soatlar
Vaqt
Botir Temirov

Temirov Botir Daminovich (9-may 1948-yil Fargʻona tumani) – ilyur sanoat xodimi, mexanik muhandis, Oʻzbekiston Qahramoni (2005). Fargʻona politexnika institutini tugatgan (1989). Mehnat faoliyatini 1966-yilda Quvasoy tumani Hamid Olimjon nomidagi jamoa xujaligida kolxozchilikdan boshlagan. Fargʻona neftni qayta ishlash zavodida navbatchi chilangar (1971 – 75), kondensat yigʻish va bugʻ taʼminoti uchastkasi ustasi (1975 – 77), zavodning 1-sexi LCH-35/11-600 texnologik sexida mexanik (1991 —94), 1-texnologik sexi katta mashinisti (1994— 97), zavod texnika nazorati boʻlimining 1-toifali muhandisi (1997-99), 1-texnologik sex mashinisti (1999-2002), sex mexanigi (2002-yildan). Temirov yuqori oktanli avtomobil benzini ishlab chiqariladigan LCH-35/11-600 qurilmasining ishga tushirilishiga katta hissa qoʻshdi. Uskunalarning benuqson va toʻla quv-vat bilan ishlashi-da, uskunalardan foydalanish mud-datlarini uzaytirishda oʻziga xos tajriba maktabini yaratdi. Temirovning katta bosimda ishlaydigan uskunalar klapanlarini taʼmirlash uchun maydoncha yaratish boʻyicha kiritgan ratsionalizatorlik taklifi katta miqdorda elektr energiyasi. issiqlik energiyasini tejash imkonnya-tini yaratdi.

Oʻzbekiston qahramonlari
Toshguzar

Toshguzar - BOYSUN QUMQURGʻON TEMIR YOʻLI — Oʻzbekistonning jan. hududida barpo etilayotgan yirik temir yoʻl magistrali. Yoʻlning umumiy uz. 220 km; temir yoʻl oʻtgan hududlarla 6 ta temir yoʻl st-yasi (Toshguzar. Dehqonobod, Oqravot, Darband, Boysun, Kumqoʻrg-on), 10 ta razʼyezd (Qayirma, Boʻzaxoʻr, Jarquduq, Qoradaxna, Chashmai Hofn-zon, Oqnazar, Shoʻrob, Pulhakim, tangimush, Oqjar), 44 ta koʻprik, 508 ta sunʼiy inshootlar barpo etish rejalashtirilgan. Temir yoʻlning qurilishi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining 1995-yil 17 avgustdagi "Toshgu-zar — Boysun— Qumqoʻrgon" yangi temir yoʻl liniyasini loyihalash va qurish masalalari toʻgrisida" qarori asosida boshlapgan. Mazkur yoʻl mamlakatning yagona mustaqil temir yoʻl tarmogʻini yaratishda va unnng jan. viloyatlarni ijti.moiy-iqtisodiy rivojlantirishda. tabiiy yer osti boyliklarini oʻzlashtirishda muhi\1 ahamiyatga ega. Transport yoʻli liniyasi tula ii!ga tushirilishi bilan yuk tashish masofasining qisqarishi natijasila millii iqtisodiyotda transport sektori ishi samaradorlpgi ortadi; qoʻshni davlatlar t.yildan foydalanish uchun sarflanalpgan valyuta tuloatari tejalati; Transport yoʻli oʻtadigan hududlarda tabiiy gaz (Zevarda. A.tan. Oʻrtabuloq. Shoʻrtan. Muborak, Lalmikor va boshqalar). gaz kondensati va neft (Koʻktumshuq, Shimoliy Oʻrtabuloq), tosh-koʻ.mir (Boysun, Shargʻun). polimetall (Kandiza) kon.tarini oʻzlashgirish. tog-kon sanoati va q.\. sohalarini rivojlantirish hisobiga mintaqatarning i.ch. quvvatlarmpi oshirishga erishiladi. Transport yoʻlinnng bosh buyurtmachisi "Oʻzbekiston temiryoʻllari" davlat-aksiyadorlik kom-panpyasi. Uning loyihasi kompannyaning "Boshtransloyiha" va "Toshtsmiryoʻl-loyiha" ip-tlari tomonidan ishlab chiqilgan. Transport yoʻli liniyasi qurilishi lonihasining umumi!! qiymati 447,3 mlrd. soʻm ni tashkil etati (2004). Loyihapn amalga oshirish uchun Yaponiya Xalqaro hamkor.tik bankinnng 151,5 mln. AQSH lo.tlari miqdoridagi imtiyozli krediti j;tzb qilingan. 2004-yil 30 avgustda chashstralning 1-bosqichi — Tonpuzar — Dshkrnobod uchastkasi (56,8 km) qurnb bitkazildi va nshchi poyezdlari harakati tashkil etildi. 2005-yil 5 mayda magistralning 2-bosq-nchi — K\’mq\’’rgon — Boysun uchastkasn (59.1 k\!) qurilishi yakunlandi va poszdlarnmt ishchn harakati ochildi. 2005 p. oxiriga qadar "Dehqonobol" st-yasining uzviy lavomi boʻlgan 26.5 km li temir yoʻl qurilishn yakunlanli. Yoʻl resgpG)likaiagi jula koʻp q\’rilich1montaj kompaniyalarn va tashkploglarp ishtirokila qurilmoqda.

Gʻuzor tumani
Oʻzbekiston yoʻllari
Oʻzbekistonda temir yoʻl transporti
Toshmasjid majmuasi

Toshmasjid majmuasi — Oʻzbekistonning Navoiy viloyati Qiziltepa tumani Vangʻozi shaharchasidagi yodgorlik (XVI asr) Koʻp ustunli yirik xonadan iborat yagona jome masjiddir. 2 ta yirik va 16 ta bir xildagi mayda gumbazlar bilan yopilgan. Turli kattalikdagi gumbazlardan tashkil topgan ustun-gumbazli konstruksiyalari oʻziga xos. Bosh tarzi sharqqa qaragan masjid oldida qad koʻtargan minora (balandligi 24 metr) Oʻrta Osiyoda saqlanib qolgan XVI asrga oid shu turdagi inshootlarning eng baland va nafisi sanaladi. Baʼzi tadqiqotchilar Toshmasjidni XVI asrda Abdullaxon II tomonidan qurdirilgan deyilsa, boshqalari majmuadagi minora XVIII asrga oid degan fikr bildiradi.

Bino (24x40 metr) janub va gʻarbiy tomondan G shaklida qurilgan qator imoraglardan iborat. Gʻarb qismida Toshmasjid, madrasa, tahoratxona va hammom joylashgan. Toshmasjid majmuasi baland (taxminan 70 santimetr) supa ustiga qurilgan va old tomoni choʻzilib ketgan mahobatli binodir. Markaziy qismidagi baland bezakdor peshtoq va yirik moviy gumbaz ajralib turadi.

Toshmasjid kompleksi XVI asrda barpo etilgan. Taxminan 1580-yillarda Xoʻjayi Kalonxoʻja masjidni qaytadan qurishga farmon bergan. Ushbu qurilish olti yil davom etgan va 1585—1586-yillarda tugallangan. Bino qurilishida toʻliq pishiq gʻishtdan foydalanilgan. Eski sinchkor imoratlar buzib tashlanib, oʻrniga yangi ustunli zal qurilgan. Majmuani qurish uchun tekis joy tanlangan, obyektning sharqiy tomonidan ariq oqib oʻtgan, shimoliy tomonida yoʻl mavjud, majmuaning janubiy qismida qabriston joylashgan. Mazkur kompleks plani 1949-yili arxitektor A.Balayev hisob-kitoblari asosida qurilgan. 1935-yilda majmuadagi ichki hovlisiz, ikki qavatli madrasa buzib tashlangan. Balayev oʻz tarhida buzib yuborilgan madrasa oʻrnini ham koʻrsatib oʻtgan. Masjidning 24x40 m kattalikdagi umumiy binosida 2 ta yirik va 16 ta bir xildagi mayda gumbazlar bilan yopilgan xona ham bor. Bino 29x29x5 sm oʻlchamdagi toʻrtburchak shaklda barpo etilgan. Pollariga ham gʻisht yotqizilgan. Toshmasjid kompleksida 24 m balandlikka ega minora mavjud. Pastki qismidagi poydevor diametri 3,8m, poydevori toshdan terilgan. 1982-yili davlat muhofazasiga olingan. „Moskva“ kolxozi va Qiziltepa tumani rahbarlari, Oʻzbekiston SSR Madaniyat ishlari vazirligi buyrugʻi bilan bilan Toshmasjid majmuasi qisman taʼmirlangan. Kompleksda muzey tashkil etilgan. 2002-yildagi xalq deputatlari Navoiy viloyat Kengashining navbatdan tashqari sessiyasida Prezident Islom Karimov Toshmasjid haqida fikr bildirgach, viloyat hokimi B.Roʻziyev buyrugʻiga koʻra, taʼmirlash ishlari boshlandi. Rekonstruksiya ishlari besh oy davom etgan.

Toshmasjid majmuasi yonida balandligi 24 m boʻlgan Vangʻozi minorasi joylashgan. Bu minora Shayboniy Abdullaxon II davrida qurilgan.

Manbalar 

 

Navoiy viloyati bino va inshootlari
Diqqatga sazovor joylar
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Oʻzbekiston majmualari
Derek Walcott

Derek Walcott (1930, Trinidad oroli, Sent-Lyusiya shahri) – trinidadlik shoir, dramaturg. U, asosan, Ingliz tilida ijod qiladi. Madaniy belgi – ramzlarga boy majoziy va ayni paytda, mazmuni yaqqol sezilib turadigan sheʼriyatida „Kema halokatiga uchragan“ (1965), „Dengiz tomchilari“ (1976), „Yoz oʻrtasi“ (1984) sheʼriy toʻplamlari bosh qahramon – yangi Odam Ato (mustamlaka qulligidan 4 asr keyin) hozirgi sivilizatsiya zavol topayotgan bir davrda, yana qayta oʻzligini topishga urinadi („Ulkan uy xarobalari“ sheʼri). Hozirgi zamonni yangicha epik (ulugʻvor holda) his etish va shu orqali undagi buyuk va oʻtib ketgan madaniyatlar qatlamlarini oʻzaro farqlash U. sheʼriyatining oʻziga xos xususiyatidir „Oʻzga hayot“ (1973) avtobiografik dostoni, „Odamli yoʻlovchi“ (1982) toʻplami]. Uning koʻp yillik izlanishlarini umumlashtiruvchi „Yangi Omir“ dostoni (1990)ni madaniy taraqqiyotning oʻziga xos lirik tahlili deyish mumkin. „Nogʻoralar va bayroqlar“ (1958), „Maymuntogʻdagi tush“ (1968) va boshqa pyesalar muallifi. Tarixiy mavzulardagi sheʼriy asarlari uchun Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan (1992).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
2017-yilda vafot etganlar
Farzinxon hofiz

Farzinxon hofiz, Farzin bek (1840 – Toshkent – XX asrning boshida) – xonanda, sozanda (dutor, tanbur). Dastlab Toshkent toʻy-tomoshalarida, „Sharqiya“ kechalarida ishtirok etib, keyinchalik Isfara, Oʻsh, Turkiston va boshqa joylarda boʻlib oʻtadigan sayillarda, qoʻshiq bellashuvlarida qatnashgan, oʻzining keng diapazonli, yoqimli va shirador ovozi, dardli, his-tuygʻularga boy ijro uslubi bilan shuhrat qozongan. Muqimiy unga hofizlarning „beki“ sifatida nisbat bergan, Furqat Farzinxon hofiz ismini oʻz sheʼrlarida tilga olgan:"Koʻrarsan anda Farzinxon degonni. Menga bir oshnoyi mehribonni…"Farzinxon hofiz repertuaridan Fargʻona – Toshkent maqom yoʻllari („Toshkent irogʻi“, „Ush-shoq“, „Bayot“), katta ashulalar („Patnus Ushshogʻi“ va boshqalar) va oʻzi bastalagan ashulalar („Bu na savdo kardan“, Navoiy va boshqalar) oʻrin olgan. U, shuningdek, Xaziniy, Vijdiy, Yassaviy va boshqalarning sheʼrlariga aytiladigan diniy ashulalar bilan dovrugʻ taratgan, „Naʼtchi“ tarifiga sazovor boʻlgan. Farzinxon hofiz ijrosidagi ashulalar XX asr boshida grammofon plastinkasiga yozib olingan. Uning ijro anʼanalari koʻpgina hofizlar (jumladan, Hamroqulqori, Toʻychi hofiz va boshqalar) ijodiga taʼsir etgan. Bahriddin Nasriddinov.

 

Xonandalar
1840-yilda tugʻilganlar
Musiqa haqidagi chala maqolalar
Nusratulla Xidirov

Nusratulla Xidirov (1953.22.4, Paxtachi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2005). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1975). 1975—78 va 1980—86 yillarda Paxtachi tumanidagi 21-, 1978-yildan 22-, 1986-yildan 25-maktabda fizika oʻqituvchisi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Faxmutdin Xoʻjayev

Faxmutdin Xoʻjayev (1915-yil, 12-fevral, Toshkent viloyati Parkent qishlogʻi – 1975-yil, 27-aprel, Toshkent) – texnolog-muhandis. 1937-1941-yillarda Sanoat akademiyasi va Toshkent toʻqimachilik institutida oʻqigan. Texnika fanlari nomzodi (1967). 1941-1945-yillar Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1946-1947-yillardaToshkent shahri partiya qoʻmitasi xodimi, 1950-1952, 1958-1960-yillarda birinchi kotibi, 1956-1957-yillarda Toshkent viloyati ijroiya qoʻmitasi raisi sifatida faoliyat olib borgan. Xoʻjayevning faoliyati Oʻzbekistonda paxtachilik va yengil sanoatni rivojlantirish bilan bogʻlangan edi. U 1957-1958-yillarda Oʻzbekiston SSR toʻqimachilik sanoati, 1965-1968-yillarda paxta tozalash sanoati, 1968-1975-yillarda yengil sanoat vaziri lavozimlarida, xalq xoʻjaligi kengashi tizimlarida faoliyat olib borgan. Toshkent shahri koʻchalaridan biri uning nomi bilan ataladi.

Manbalar

Havolalar 
 Faxmutdin Xoʻjayevga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi
 Faxmutdin Xoʻjayevga taʼziyanoma, „Pravda Vostoka“ gazetasi

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Toshkent viloyatining hokimlari
Ittifoq kengashining Toshkent viloyatidan saylangan deputatlari
Thomas Schelling

Shelling Tomas (1921. AQSH, Merilend) — amerikalik iqtisodchi. 1945-yildan AQSH federat byudjet byurosida ishlagan, Garvard universitetida doktorlik ilmiy darajasini olgan. Merilend universiteti professori. 1999-yil Amerika iqtisodiy assotsiyasi prezidenti, shu tashkilotning faxriy aʼzosi. Sh. savdolashish nazariyasiga katta hissa qoʻshgan. Ilmiy ishlari harbiy strategiya, atrofmuhitni muhofaza qilish siyosati, iqlim oʻzgarishi, terrorizm, uyushgan jinoyatchilik. xorijiy mamlakatlarga yordam va xatqaro savdo, ixtiloflar va savdolashish muammolariga bagʻishlangan. 1981-yil "Qurollanish strategiyasi va nazorat", 1984-yil "Tanlov va uning oqibatlari" kitoblari nashr etilgan. Nobel mukofoti laureati (2005. R.Omann bilan birga).

Manbalar 

Olimlar

Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Bolta Elov

Bolta Elov (1949.19.7, Gʻijduvon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2005). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1971). 1971-yildan Gʻijduvon tumanidagi 8-maktabda matematika va informatika oʻqituvchisi. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari

Faoliyati davomida fizika,matematika,chizmachilik,tasviriy san'at va infirmatika fanlaridan dars bergan.
Maktab tarixida birinchi bòlib kompyuterli ta'lim va pisxologik xizmatni,tashxis markazini tashkil etgan.1992-yilda "Yil òqituvchisi"respublika kòrik tanlovida qatnashgan."Òzbekiston xalq maorifi a'lochisi.
3-marta respublika pedagik òqishlarda qatnashgan.Ilmiy metodik ishlari respublika matbuotida ommalashtirilgan.
"Paskal tilida masalalar yechish"3qismli òquv qòllanmasi chop etilgan va ommalashtirilgan.
Robert F. Engle

Engl Robert (1942; Sirakuzi, Nyu York shtati) — amerikalik iqtisodchi. Kornell universitetida fizika boʻyicha magistr (1966). 1969-yil iqtisodiyot nazariyasi (ekonometrika) boʻyicha doktorlik ilmiy darajasini oldi. 1969-yildan Massachusets texnologiya institutida, 1975-yildan San-Diyegodagi Kaliforniya universitetida iqtisodiyot professor 1999-yildan Nyu-York universitetida moliyaviy xizmatlar menejmenti professor Ilmiy ishlari turli iqtisodiy koʻrsatkichlarning uzoq muddatli oʻzgarishlari qonuniyatlarini oʻrganishga bagʻishlangan. U prognozlashda muayyan oʻzgarishlarni ancha ishonchliroq aniqlash yoʻli (modeli)ni yaratdi, bu esa yalpi ichki mahsulot, isteʼmol narxlari, foiz stavkalari, birja kurslari va boshqa iqtisodiy koʻrsatkichlarni bir necha kun yoki hafta, hatto bir yil oldin bashorat qilish imkonini beradi. E. modelini qoʻllash natijasida AQSH va Buyuk Britaniyaning tarixiy-iqtisodiy statistikasini tahlil qilishda katta aniqlikdagi prognozlar oʻz isbotini topdi. Iqtisodiy koʻrsatkichlarning kutiladigan tebranishlarini aniqlash usuli katta nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Ekonometrika boʻyicha 100 dan ortiq ilmiy asarlar muallifi. Nobel mukofoti laureati (2003; K.Grenjer bilan birga).

Manbalar 

 

Yashayotgan insonlar
Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Tamilcha Vikipediya

Tamilcha Vikipediya — Vikipediyaning tamil tilidagi boʻlimi. Tamilcha Vikipediya 2003-yilning sentyabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Tamilcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
Tamilcha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

Statistik tarixi 
 20-oktyabr 2006-yil  - 5 000 maqola
 28-aprel 2007-yil  - 10 000 maqola
 19-avgust 2008-yil - 15 000 maqola
 6-oktyabr 2010-yil - 25 000 maqola
 18-dekabr 2012-yil - 50 000 maqola

Manbalar

Havolalar 
 Tamilcha Vikipediyaning statistikasi
 Tamilcha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Tamilcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Tamilcha Vikipediyaning mobil nusxasi

Tamil tili
Hindcha Vikipediya

Hindcha Vikipediya — Vikipediyaning hind tilidagi boʻlimi. Hindcha Vikipediya 2003-yilning iyul oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Hindcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
Hindcha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

Statistik tarixi 
 14-mart 2007 — 10 000.
 14-sentyabr 2009 —  50 000 maqola.
 30-avgust 2011 — 100 000 maqola.

Manbalar

Havolalar 
 इस विशाल सोशियल मीडिया विश्वकोश की सफलता के नेपथ्य में विशाल भ्रांतियाँ भी हैं
 हिन्दी विकिपीडिया ब्लॉग
 हिन्दी विकिपीडिया ट्विटर पर
 हिन्दी विकिपीडिया फेसबुक पर
 हिन्दी विकिपीडिया गूगल समूह
 Hindcha Vikipediyaning statistikasi
 Hindcha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Hindcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Hindcha Vikipediyaning mobil nusxasi

Hind tili
Taycha Vikipediya

Taycha Vikipediya — Vikipediyaning tay tilidagi boʻlimi. Taycha Vikipediya 2003-yilning dekabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Taycha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
Taycha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

Statistik tarixi 

 25-dekabr 2003: birinchi maqola
 21-aprel 2004: 100 maqola.
 17-avgust 2004: 500 maqola.
 10-mart 2005: 1,000 maqola.
 28-oktyabr 2005: 5,000 maqola.
 14-mart 2006: 10,000 maqola.
 16-mart 2007: 20,000 maqola.
 10-dekabr 2007: 30,000 maqola.
 26-oktyabr 2008: 40,000 maqola.
 4-sentabr 2009: 50,000 maqola.

Manbalar

Havolalar 

 Taycha Vikipediyaning statistikasi
 Taycha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Taycha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Taycha Vikipediyaning mobil nusxasi

Tay tili
Tagalcha Vikipediya

Tagalcha Vikipediya — Vikipediyaning tagal tilidagi boʻlimi. Tagalcha Vikipediya 2003-yilning dekabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Tagalcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
Tagalcha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

Statistik tarixi 
 11-mart, 2008: Pandaka pygmaea - 16,000 maqola
 30-iyun, 2008: Silindro - 17,000 maqola
 5-avgust, 2008: Unang Aklat ng mga Macabeo - 18,000 maqola
 2-oktyabr, 2008: Heriyatriko - 19,000 maqola
 1-noyabr, 2008: Anak ng Tao - 20,000 maqola
 22-mart, 2010: Sky Girls - 25,000 maqola
 30-iyul, 2010: Charlottenburg-Wilmersdorf - 30,000 maqola
 25-oktyabr, 2010: 1714 Sy - 40,000 maqola
 9-noyabr, 2010: Ekonometriks - 45,000 maqola
 15-yanvar, 2011: Yu-Gi-Oh! Zexal - 50,000 maqola

Manbalar

Havolalar 

 Tagalcha Vikipediyaning statistikasi
 Tagalcha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Tagalcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Tagalcha Vikipediyaning mobil nusxasi

Tagal tili
В (kirill)

В, в — oʻzbek kirill alifbosining uchinchi harfi. Bu tovush harf talaffuzida oʻpkadan chiqayotgan havo tovush paychalarini tebrantirib, ogʻiz boʻshligʻi opqali ikki lab orasidan sirgʻalib oʻtadi. Ikki varianti bor: lab-lab va labtish. Birinchisi oʻzbek tiliga oid soʻzlar (ov, qirov va b.), ikkinchisi oʻzga tillardan oʻzlashtirilgan soʻzlar (visol, vint va b.) tarkibida uchraydi. Oʻzga tilga oid (rus tili va u orqali oʻzlashgan) soʻzlar oxirida kelganda va jarangsiz undosh oldidan "f" tarzida talaffuz etiladi (mas., avtobus — aftobus, aktiv — aktif va hokazo)- 1929—39-yillarda amalda boʻlgan oʻzbek lotin alifbosida, shuningdek 1995-yilda qabul qilingan keyingi oʻzbek lotin alifbosida (21-oʻrinda) V koʻrinishiga ega. Jahon yozuvi tarixida turkiy xalqlar, shu jumladan oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda V harfi oʻziga xos shaklda boʻlgan.

Kirill alifbosi harflari
Г (kirill)

Г, г — oʻzbek Kirill alifbosining toʻrtinchi harfi. Yaqin til orqa, portlovchi, jarangli undosh. Soʻz boshi (gul, goʻzal), oʻrtasi (yugur, egar), oxiri (barg, tong)da keladi. Soʻz oxirida tub oʻzbek soʻzlarida deyarli uchramaydi, boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlarda jarangsizlashadi (pedagog — pedagok, buldog — buldok va hokazo). 1995 yilda qabul qilingan oʻzbek lotin alifbosida oltinchi harf. Turkiy xalqlar, jumladan oʻzbek xalqi uchun umumiy bulgan yozuvlarda bu harf oʻziga xos shaklga egadir.

Kirill alifbosi harflari
Д (kirill)

Д, д — oʻzbek kirill alifbosining beshinchi harfi. Til oldi, portlovchi, jarangli undosh tovush. Soʻz boshi (dara, dovon), oʻrtasi (bugʻdoy, madat), oxiri (obod, ozod)da kela oladi. Soʻz oxirida kelganda "d" tovushi jarangsizlashadi va "t" tarzida talaffuz etiladi (mas, obod-obot, ozod-ozot va hokazo). Bundan tashqari, soʻz oxirida kelgan yondosh undoshlardan biri (keyingisi) "d" boʻlsa, u tushib qoladi (mas, baland-balan, Samarqand-Samarqan va b.). Lekin bu hodisa imlo qoidalarida aks etmaydi. 1929—39 yillarda amalda boʻlgan oʻzbek lotin alifbosida ham beshinchi oʻrinda. 1995 yilda qabul qilingan keyingi oʻzbek lotin alifbosish uchinchi oʻrinda boʻlib Dd koʻrinishiga ega. Turkiy xalqlar, jumladan, oʻzbek xalqi uchun umumiy bulgan yozuvlarda bu harf oʻziga xos shaklga ega.

Kirill alifbosi harflari
Abdullayev

Abdullayev - oʻzbek va boshqa xalqlarning ichida keng tarqalgan familiya.

Taniqli Abdullayevlar 
 Abdullayev Abdugʻani — yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekiston Respublikasi xalq ustasi (1999). 
 Abdullayev Doʻstmurod — Oʻzbekiston Qahramoni (1999).
 Abdullayev Joʻra Abdullayevich — energetik olim.
 Abdullayev Oʻrinboy — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi.
 Abdullayev Ramazon — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi.
 Abdullayev Rustambek Samigʻovich — musiqashunos, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2002).
 Abdullayev Samigʻ Fayzullovich  -rassom. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1975). 
 Abdullayev Saʼdulla — rassom, Oʻzbekiston BA haqiqiy aʼzosi (1997).
 Abdullayev Yorqul — iqtisodchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992).
Abdullayev Bahodir  —  tadbirkor, Namangan viloyat Xalq deputatlar kengashi deputati. Mehnat shuhrati ordeni sohibi (2022-yil)
Chevrolet Cobalt

Chevrolet Cobalt — „General Motors“ tomonidan ishlab chiqilgan avtomobil. Ushbu avtomobil to‘rt turda ishlab chiqariladi.

„Cobalt“ 1,5 litr hajmdagi to‘rt silindrli, benzin bilan ishlaydigan 106 ot kuchi quvvatiga ega va 5 bosqichli mexanik uzatmali dvigatel bilan jihozlangan. 100 kilometrga taxminan 6,2 litr yoqilg‘i sarflaydi. Rivojlanib borayotgan bozorlarda bu avtomobil B turkumiga kiruvchi yagona model bo‘ladi. Bundan tashqari, uning 6 bosqichli avtomat transmissiya o‘rnatilgan rusumi ham mavjud.

Besh kishi uchun mo‘ljallangan keng salonli avtomobil yo‘lovchilarga qulaylik yaratish maqsadida yon tomonlari baland anatomik o‘rindiqlar bilan jihozlangan. Avtomobil konditsioner, quyma disklar, audiotizim, xavfsizlik yostiqchalari, elektr ko‘zgular va avtomatik transmissiya bilan jihozlangan.

Cobalt Oʻzbekistonda 
Chevrolet Cobalt Andijonning Asaka zavodida yig‘ilib unga O‘zbekistondagi General Motors Powertrain Uzbekistan zavodida ishlab chiqarilgan hajmi 1,5 litr va 105 ot kuchiga ega bo‘lgan DOHC motori o‘rnatilgan. Bu motor 100 kilometrga 6,2 litr yonilg‘i sarflaydi.
„GM Uzbekistan“ qo‘shma korxonasi Chevrolet Cobalt avtomobilini O‘zbekistonda 2012-yil 5 sentyabrda taqdim qilgan.

2013-yilda O‘zbekistonda 120 mingdan ziyod Chevrolet Cobalt ishlab chiqarish va uning yarmidan ko‘pini xorijga eksport qilish rejalagan.

Tasvirlar

Manbalar 

Avtomobillar
AQSh avtomobillari
O'zbekiston avtomobillari
Braziliya avtomobillari
Chevrolet Malibu

Chevrolet Malibu — „General Motors“ tomonidan ishlab chiqilgan avtomobil. Yuksak harakatlanish xarakteristikasi, zamonaviy xavfsizlik tizimi va betakror interyeri bilan alohida ajralib turuvchi „Malibu“da yangi dizaynerlik ishlanmalari qoʻllangan: ikki sektsiyali Chevrolet radiator panjaralari, kuchli ksenon faralar, shuningdek, svetodiodli bejirim orqa faralar shular jumlasidandir.

Avtomobil 2,4 litr hajmli, toʻrt silindrli 169 va 263 ot kuchi quvvatiga ega mexanik va avtomat uzatmali dvigatel bilan jihozlangan. Ushbu modelda rul boshqaruvining yaxshilangani avtomobilning haydovchi harakatiga nisbatan tez va aniq reaksiyasini taʼminlaydi, izolatsiya qilingan oldingi rama shovqin va vibratsiyaning salonga kirishiga yoʻl qoʻymaydi. „Malibu“ kuzovi konstruksiyasi mustahkam ishlangani avtomobilni yuqori tezlikda boshqarishda qoʻshimcha qulaylik yaratadi.

Avtomobil yangi audio va navigatsiya tizimlari bilan jihozlangan. „Malibu“ oltita xavfsizlik yostiqchasi, bosh va boʻyin qismlarni himoya qiluvchi xavfsizlik pardalari bilan taʼminlagan.

GM Uzbekistan qoʻshma korxonasida ishlab chiqarilgan Chevrolet Malibu avtomobili yuksak harakatlanish xarakteristikasi, zamonaviy xavfsizlik tizimi va betakror interyeri bilan alohida ajralib turuvchi Malibuda yangi dizaynerlik ishlanmalari qoʻllangan:
 ikki seksiyali Chevrolet radiator panjaralari, kuchli ksenon faralar, shuningdek, svetodiodli bejirim orqa faralar shular jumlasidandir. Avtomobil 2,4 litr hajmli, toʻrt silindrli 169 va 263 ot kuchi quvvatiga ega mexanik va avtomat
uzatmali dvigatel bilan jihozlangan.
Ushbu modelda rul boshqaruvining yaxshilangani avtomobilning haydovchi harakatiga nisbatan tez va aniq reaksiyasini taʼminlaydi, izolatsiya qilingan oldingi rama shovqin va vibratsiyaning salonga kirishiga yoʻl qoʻymaydi. Malibu kuzovi konstruksiyasi mustahkam ishlangani avtomobilni yuqori tezlikda boshqarishda qoʻshimcha qulaylik yaratadi. Avtomobil yangi audio va navigatsiya tizimlari bilan jihozlangan.

Manbalar 

Avtomobillar
O'zbekiston avtomobillari
AQSh avtomobillari
Xitoy avtomobillari
Mikrofon

Mikrofon (mikro... va... fon) — tovush tebranishlarini elektr tebranishlarga aylantiradigan elektr akustik asbob. Tovush kuchaytirib uzatish (eshittirish) uchun qoʻllanadi. Koʻmirli, elektrodinamikli, kondensatorli, elektretli, pyezoelektrli; tovush uzatish yoʻnalishi jihatdan -yoʻnaltirilmagan, bir tomonga yoʻnaltirilgan (kardioid) va ikki tomonga yoʻnaltirilgan xillari bor. Koʻmirli M.ni birinchi marta rus ixtirochisi M. Mahalskiy (1878) va undan bexabar ravishda P. M. Golubitskiy (1883) yaratishgan. Kumir yoki metall membrana tovush toʻlqinlari taʼsirida tebranib, zichlikni oʻzgartiradi, natijada piston va membranaga tegib turgan kumir kukuni elektr qarshiligini oʻzgartiradi. M. orqali oʻtayotgan tok kuchi oʻzgaradi. Hosil boʻlgan im-pulyelanuvchi (telefonga ulangan oʻtkazgich orqali kelayotgan) tok tele-fondagi membranani M.dagi membranaga mos ravishda tebratadi. Elektrodinamikli M.da yupqa polistirol parda yoki alyuminiydan tayyorlangan diafragma magnit tizimning halqasimon tirqishida joylashgan ingichka simda oʻralgan gʻaltakka biriktirilgan. Tovush toʻlqinlari taʼsirida diafragma tebranganda gʻaltak oʻramlari magnit kuch chiziqlarini kesib oʻtadi va gʻaltakda e.yu.k. hosil boʻladi. Bu e.yu.k. uning qismlarida oʻzgaruvchan kuchlanishni vujudga keltiradi.

Kondensatorli M.da tovush toʻlqinlari yupqa metall membranaga taʼsir etib, uning orasidagi masofani oʻzgartiradi, natijada membrana bilan elektr kondensator plastinkalariga oʻxshash metall korpus orasidagi elektr sigʻimi oʻzgaradi. Plastinkalarga oʻzgarmas kuchlanish berilganda kondensator sigʻimi oʻzgarib, unda tok hosil boʻladi. Tok kuchi tovush chastotalarining tebranishiga mos ravishda oʻzgaradi, natijada tovush tebranishlari elektr tebranishlariga aylanadi. Bunday M. tovushni sifatli yozib olish va qayta eshittirish tizimlarida ishlatiladi.

Elektretli M. kondensatorli M.ga oʻxshaydi. Unda kondensatorning qoʻzgʻalmas platinalari va oʻzgarmas kuchlanish manbai sifatiga elektret plastina qoʻlllaniladi.

Pyezoelektrik M.da tovush toʻlqinlari pyezoelektr xossaga ega boʻlgan modda (mas, segnet tuzi) dan yasalgan plastinkalarga taʼsir etib, ularning sirtida elektr zaryadlari hosil qiladi. Elektromagnitli M.da tovush toʻlqinlari poʻlat yakorga bikr ulangan membranaga taʼsir etadi; membrana oʻzgarmas magnit tirqishida, yakor sirtiga oʻralgan simlardan iborat gʻaltak uchlarida e.yu.k. hosil boʻladi. Pyezoelektr va elektromagnitli M.lar radiohavaskorlik qurilmalari va eshittirish apparatlarida ishlatiladi. Stereofonik radioeshittirish va tovush yozib olish tizimlarida umumiy korpusga zich joilashtirilgan ikkita bir xil M. ishlatiladi. M. telefon aloqada, radio va teleeshittirish, ovozi kuchaytirish hamda tovush yozib olish tizimlarida ishlatiladi.

Manbalar

Havolalar 

 Eski mikrofonlar haqida maʼlumot 
 http://users.belgacom.net/gc391665/microphone_history.htm
Radiokarnay

Radiokarnay — reproduktor nutq, musiqa va boshqa tovushlarni balandlatib eshittiradigan elektroakustik yoki mexanik qurilma. Tovush chastotali elektr toki yoki kuchlanishni mexanik vosita (diffuzor, diafragma va boshqalar) yordamida tovush tebranishlariga aylantirib beradi. Radiokarnayning elektrodinamik, ruporli, pyezoelektr, kondensatorli, elektromagnitli va pnevmatik xillari bor. Radioeshittirish tarmoqlari, tovush kuchaytirish tizimlari va boshqa sohalarda elektrodinamik radiokarnay (nominal quvvati 0,1-100 va chastotalar polosasi 5-12000 gs), bir nechta diffuzorli radiokarnaydan iborat tovush karnaylari (nominal quvvati — 100 va gacha, chastotalar polosasi — 100-800 gs), elektrodinamik va ruporli radiokarnaydan iborat (nominal quvvati 100 va gacha) agregatlar keng qoʻllangan.

Manbalar

Havolalar 
 ALMA — Global Radiokarnay Industriyasi Forumi