UEFA Chempionlar ligasi 2001/2002

UEFA Chempionlar Ligasi – Yevropa futbol assotsiatsiyalari ittifoqi (UEFA) tomonidan Yevropaning yuqori divizion klublari oʻrtasida har yili oʻtkaziladigan xalqaro futbol turniri.

Yevropaning eng nufuzli klublari futbol turniri. 1955/56-yilgi ilk mavsumdan to 1991/92-yilgi mavsumgacha u Yevropa chempion klublari kubogi deb nomlangan. 1991/92-yilgi mavsumda turnir formati oʻzgartirildi va 1/8 finaldan keyin guruh turnirlari oʻtkazildi. Keyin madhiya va gerb paydo boʻldi. 1992/93-yilgi mavsumdan boshlab turnir hozirgi nomini oldi.

Turnirda 22 ta klub gʻolib boʻlgan boʻlsa, ulardan 12 tasi bir necha bor gʻalaba qozongan. Ispaniya klublari turnirda 19 ta gʻalabaga erishgan. Gʻolib boʻlgan unvonlar soni boʻyicha rekordchi „Real Madrid“ boʻlib, u turnirda 14 marta gʻalaba qozongan. 1992-yilda turnir nomi va formati oʻzgarganidan soʻng, ketma-ket uch mavsum (2015/2016, 2016/2017, 2017/2018) Chempionlar Ligasida faqat „Real Madrid“ gʻalaba qozona oldi. „Real Madrid“ turnir formati oʻzgargandan keyin eng koʻp 8 marta Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan klub boʻlib turibdi.

Tarix 

Yevropa kubogi 1955-yilda fransuz sport jurnalisti va L'Équipe muharriri Gabriel Hanot taklifi bilan tashkil etilgan. Qitʼa miqyosidagi futbol turniri gʻoyasi Angliya matbuotida 1954-yilning kuzida „Spartak“ va „Xonved“ni magʻlub etgan „Vulverxempton“ dunyoning eng kuchli klubi ekanligi haqidagi bayonotlardan keyin paydo boʻldi. Hanot oʻz gazetasida eng kuchli klubni aniqlash uchun ham uy, ham safar oʻyinlarini oʻz ichiga olgan musobaqa oʻtkazish zarurligini aytdi. Ertasi kuni Hanot musobaqaning mumkin boʻlgan loyihasini eʼlon qildi va 1955-yil yanvar oyida birinchi Yevropa kubogi boʻlib oʻtdi.

1955/56-yilgi Kubokning birinchi turnirda har bir tur ikki oʻyin (uyda va mehmonda) oʻynaldi. 1992-yilga qadar qur’a tashlashda mamlakat chempionlari va yevrokuboklarning soʻnggi gʻolibi ishtirok etgan. 1991/92-yilgi mavsumdan boshlab, turnir formati guruh bosqichini oʻz ichiga olgan holda oʻzgartirildi va keyingi yili turnir Chempionlar ligasi nomini oldi. Shundan soʻng saralash bosqichlari soni, guruhlar tarkibiga bir qancha oʻzgarishlar kiritildi. 1997/98-yilgi mavsumda bir qator mamlakatlarda (UEFA koeffitsientlari jadvali boʻyicha) ikkinchi oʻrinni egallagan jamoalar turnirda qatnasha boshladi. Saralash bosqichi tizimi qayta ishlab chiqilgan boʻlib, past koeffitsientga ega boʻlgan mamlakatlar chempionlari guruh bosqichi boshlanishidan oldin bir yoki bir nechta saralash bosqichida, yuqori koeffitsientga ega boʻlgan davlatlar jamoalari esa keyinroq ishtirok etishi mumkin. Ayni damda Chempionlar Ligasida eng yuqori koeffitsientga ega mamlakatlar toʻrtta klub bilan ishtirok etmoqda.

Bosqichlari 
Turnir bir necha bosqichdan iborat boʻlib, toʻrtta saralash bosqichidan boshlanadi. Jamoalar 2 tadan oʻyin oʻtkazishi kerak (uyda va safarda). Ikki uchrashuvning yigʻindisi boʻyicha gʻolib keyingi saralash bosqichiga oʻtadi. Barcha saralash bosqichlaridan oʻtib, jamoalar toʻgʻridan-toʻgʻri kelgan jamoalar bilan birga guruh bosqichiga kirishadi. Qur’a natijalariga koʻra, jamoalar har biri 4 tadan 8 ta guruhga boʻlingan. Guruh bosqichi natijalariga koʻra, dastlabki ikki jamoa pley-offga, guruhda 3-oʻrinni egallagan jamoa esa Yevropa ligasining 1/16 finaliga yoʻl oladi. 1/8 final bosqichiga qura tashlash marosimi quyidagicha boʻladi:

 Bitta mamlakat (assotsiatsiya) vakillari va bir guruhdagi jamoalar oʻzaro oʻynamasligi kerak.
 Guruh gʻoliblari ikkinchi oʻrinni egallagan jamoalar bilan oʻynaydi.
 Birinchi oʻrinlar ilk uchrashuvlarini mehmonda oʻtkazishadi.
 Jamoalar har biri 2 tadan oʻyin oʻtkazadi, natijada 1/4 finalga kim chiqishi aniq boʻladi. Ushbu bosqichdagi qur’a hech qanday cheklovlarni nazarda tutmaydi.
 Chorak finaldan keyin yarim final, keyin esa neytral stadionda bitta oʻyindan iborat final oʻtkaziladi. Stadion UEFA komissiyasi tomonidan ariza topshirgan arizachilar orasidan oldindan tanlab olinadi.
 U UEFAning 5 yulduzli reytingiga ega boʻlgan barcha kerakli talablarga javob berishi kerak.

2020/21 yilgi mavsumdan boshlab UEFA klublarga quyidagi mukofotlarni toʻlaydi:
Dastlabki bosqich: €230 000
Birinchi saralash bosqichi: €280 000
Ikkinchi saralash bosqichi: €380 000
Uchinchi saralash bosqichi: €480 000
Guruh bosqichidagi toʻlov: €1 525 000
Guruh bosqichidagi gʻalaba: €2 700 000
Guruh bosqichidagi durang: €900 000
Pley-offning birinchi bosqichi (1/8 final): €9 500 000
Chorak final: €10 500 000
Yarim final: €12 000 000
Finalda yutqazgan jamoa: 15 000 000 evro
Yakuniy gʻolib: €19 000 000

Turnir homiylari 
Liga tashkil etilayotgan vaqtda turnir homiylari 8 tadan ortiq kompaniya boʻlishi mumkin emasligi toʻgʻrisida qaror qabul qilingan. Shartnoma shartlariga koʻra, bu kompaniyalar maydon perimetri boʻylab 4 ta bilbord, har bir oʻyin uchun maʼlum miqdordagi chiptalar hamda oʻyindan oldingi va oʻyindan keyingi intervyularda kompaniya logotiplarining bannerlarda koʻrsatish huquqini oladi. Shuningdek, ushbu kompaniyalar Liga oʻyinlarioʻtkazilayotgan vaqtda reklama berish huquqiga ham ega.

Hozirda Chempionlar ligasining rasmiy homiylari:

 Nissan
 PlayStation
 Lay’s
 Santander
 MasterCard
 Expedia
 Heineken
Adidas kichik homiy hisoblanadi va oʻyin uchun rasmiy toʻpni yetkazib beradi. 2019/20-yilgi mavsumdan boshlab Italiyaning Macron sport brendi hakamlar formasini yetkazib bermoqda. Hublot, shuningdek, tanlovning toʻrtinchi rasmiy hamkori sifatida ikkinchi darajali homiy hisoblanadi.

Agar klublar homiylikning tegishli toifasi cheklangan (masalan, Fransiyada alkogol reklamasini taqiqlash) mamlakatda oʻyin oʻtkazsalar, bu logotipni futbolkalaridan olib tashlashlari kerak. Masalan, Reynjers 1996/97-yilgi mavsumda Chempionlar Ligasi va UEFA Kubogida mos ravishda Fransiyaning Oser va Strasburg klublari bilan oʻynaganida, Reynjers futbolchilari „MkEvans Lager“ oʻrniga „Center Parcs“ logotipini kiyib yurishgan (oʻsha paytda ikkala kompaniya ham Shotlandiyaning shoʻba korxonalari edi).

2001-2002- yilgi mavsum 

2001–2002-yillardagi UEFA Chempionlar Ligasi turnirning 47-mavsumi, UEFA klublar oʻrtasidagi asosiy futbol musobaqasi va Yevropa chempion klublari kubogi yoki Yevropa kubogi nomidan oʻzgartirilganidan beri 10-mavsum boʻldi. Turnirda Real Madrid gʻolib boʻldi, u finalda Bayerni magʻlub etib, toʻqqizinchi Yevropa chempionligini qoʻlga kiritdi. Finaldagi gʻalaba golini Zinedin Zidan chap oyogʻi bilan jarima maydonchasi chetidan yuqori chap burchakka tepib kiritdi.
Bayer finalga yoʻl olgan uchta ingliz jamoasini magʻlub etdi: Arsenal ikkinchi guruh bosqichida, Liverpul chorak finalda va Manchester Yunayted yarim finalda.
Manchester Yunayted hujumchisi Rud van Nistelroy guruh bosqichining birinchi bosqichidan yarim finalgacha boʻlgan oʻyingacha 10 ta gol bilan turnir toʻpurari boʻldi.
Bavariya amaldagi chempion sifatida turnirga tashrif buyurgan, ammo chorak finalda yakunda gʻolib boʻlgan Real Madrid tomonidan magʻlub etilgan edi.

Assotsiatsiya jamoalari reytingi 

2001-2002-yillardagi Chempionlar ligasida 51 ta UEFA assotsiatsiyasidan 48 ta assotsiatsiya vakillari ishtirok etgan ulardan jami 72 ta jamoa qatnashgan. Futbol assosiasiyalari reytingi va shunga mos ravishda 2001/2002-yilgi Chempionlar ligasidagi oʻrinlarni mamlakatlar oʻrtasida taqsimlash UEFA koeffitsientlari jadvali asosida tuzilgan boʻlib, bu qur’a uchun klublarning Yevropaning rasmiy klublaridagi 1995/1996-yilgi mavsumdan 1999/2000-yilgi mavsumgacha boʻlgan musobaqalar oʻyinlari natijalari hisobga olingan.
Lixtenshteyn (oʻz ligasi yoʻq), shuningdek, eng past reytingli uyushmalarga (Andorra va San-Marino) ruxsat berilmagan.
Quyida 2001–2002-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi saralash sxemasi keltirilgan:

 1–3-oʻrinlar assotsiatsiyalarning har birida toʻrttadan jamoa bor.
 4–6-oʻrinlar assotsiatsiyalarning har birida uchtadan jamoa bor.
 7–15-oʻrinlar assotsiatsiyalarning har birida ikkitadan jamoa bor.
 16–49-oʻrinlar assotsiatsiyalarda bittadan jamoa bor (Lixtenshteyndan tashqari)

Ishtirokchilar 

2001/02-yilgi Chempionlar ligasida 48 ta UEFA assotsiatsiyasidan 72 ta jamoa ishtirok etadi. Har bir assotsiatsiya 1999/2000-ilgi Yeopa kubogi mavsumidan keyin koeffitsientga muvofiq qur’a tashlashda ishtirok etish uchun maʼlum miqdordagi jamoalarni taqdim etish huquqiga ega edi

1-dan 3-oʻringacha boʻlgan uyushmalar (Ispaniya, Italiya va Germaniya): 4 ta jamoa
4-6-oʻrindagi uyushmalar (Fransiya, Angliya va Gollandiya): 3 ta jamoa
7 dan 15 gacha boʻlgan uyushmalar: 2 ta jamoa
16 dan 49 gacha boʻlgan uyushmalar: 1 ta jamoa

Birinchi saralash bosqichi 

20 ta assotsiatsiya chempionlari 29-dan 49-oʻringa (Lixtenshteyndan tashqari)

Ikkinchi saralash bosqichi 

Birinchi saralash bosqichida gʻolib chiqqan 10 ta klub
12 ta assotsiatsiya chempioni 17-28-'rinlar
10-15-assotsiatsiyalarda 6 ta ikkinchi oʻrinni egallagan klublar

Uchinchi saralash bosqichi 

Ikkinchi saralash bosqichida gʻolib chiqqan 14 ta klub
6 ta assotsiatsiya chempioni 11-16-oʻrinlar
7-9-assotsiatsiyalarda 3 ta ikkinchi oʻrinni egallagan klublar
1-6-assotasiyalarda uchinchi oʻrinni egallagan 6 ta klub
1-3-assotsiatsiyalarda toʻrtinchi oʻrinni egallagan 3 ta klub

Birinchi guruh bosqichi 

Uchinchi saralash bosqichida gʻolib chiqqan 16 ta klub
10 ta assotsiatsiya chempionlari 1-10-oʻrinlar, shu jumladan turnirning amaldagi gʻolibi
1-6-assotsiatsiyalarda 6 ta ikkinchi oʻrinni egallagan klublar

Ikkinchi guruh bosqichi 

Birinchi guruh bosqichida birinchi va ikkinchi oʻrinlarni egallagan 16 jamoa

pley off 

Ikkinchi guruh bosqichida birinchi va ikkinchi oʻrinlarni egallagan 8 ta jamoa

Ishtirokchi jamoalar roʻyhati

Kvalifikatsiya

Birinchi kvalifikatsion bosqich 

|}

Ikkinchi kvalifikatsion bosqich 

|}
* Ikkinchi oʻyin 4:0 hisobida „Makkabi Xayfa“ foydasiga hal boʻldi, ammo diskvalifikatsiya qilingan futbolchini maydonga tushirgani uchun ularga 0:3 hisobida texnik magʻlubiyat yozildi.

Uchinchi kvalifikatsion bosqich 

|}
* Oʻyin bekor qilingan 2001-yil 22-avgust Tirol Insbruk 0-1 Lokomotiv Moskva.

Birinchi guruh bosqichi 

Uchinchi saralash bosqichining 16 nafar gʻolibi, 1-10-oʻrinlarni egallagan mamlakatlardan 10 nafar chempion va ikkinchi oʻrinni egallagan 1-6-assotasatsiya davlatlaridan oltita jamoa har biri toʻrttadan sakkizta guruhga boʻlinishdi. Har bir guruhning eng yaxshi ikki jamoasi ikkinchi guruh bosqichiga, uchinchi oʻrinni egallagan jamoa esa UEFA kubogining uchinchi bosqichiga yoʻl oladi.

Seltik, Lill, Liverpul, Lokomotiv, Malyorka, Roma va Shalke-04 guruh bosqichida debyut qilishdi.

A guruhi 
<onlyinclude>

B guruhi

C guruhi

D guruhi

E guruhi

F guruhi

G guruhi

H guruhi

Ikkinchi guruh bosqichi 

Birinchi guruh bosqichining sakkizta gʻolibi va sakkiz nafar ikkinchi oʻrin sohibi toʻrtta jamoadan iborat toʻrt guruhga boʻlingan holda ikki guruh gʻolibi va ikki nafar ikkinchi oʻrinni egallash uchun kurashishlari kerak edi. Bir mamlakat yoki birinchi turda bir guruhida boʻlgan jamoalar qur’a tashlashda ishtirok etishmadi. Qoida boʻyicha har bir guruhdan eng yaxshi ikki jamoa chorak finalga yoʻl oladi.

A guruhi

B gurhi

C guruhi

D guruhi

Pley off

Chorak final 
Birinchi oʻyinlar 2002-yil 2/3-aprelda boʻlib oʻtgan. Javob uchrashuvlari – 9/10-aprel kunlari oʻtkazilgan.

Yarim final 

Birinchi oʻyinlar 2002-yil 2/3-aprelda boʻlib oʻtgan. Javob oʻyinlari – 9/10-aprelda oʻtkazilgan.

|}

Final 

Final 2002-yil 15-mayda Glazgo, Shotlandiyadagi Hampden Parkda boʻlib oʻtdi.

Statistika 

2001–2002-yilgi UEFA Chempionlar ligasida (saralash bosqichidan tashqari) eng yaxshi toʻpurarlar va assistentlar roʻyhati:

Eng yaxshi toʻpurarlar 

 Manba

Eng yaxshi assistentlar 

 Manba

Manbalar

Havolalar 
 2001–02 All matches – season at UEFA website
 European Cup results at Rec. Sport. Soccer Statistics Foundation
 All scorers 2001–02 UEFA Champions League (excluding qualifying round) according to protocols UEFA + all scorers qualifying round
 2001/02 UEFA Champions League – results and line-ups (archive)
 Regulations of the UEFA Champions League 2001/2002