yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Manometr

Manometr (yun. manos — nozik, siyrak va ... metr) — suyuklik, gaz yoki bugʻning bosimini ulchash uchun moʻljallangan asbob. Mexanik, suyuqlikli, elektr, issiqlik, porshenli, deformatsion, radiometrik, ionizatsion va boshqa xillari bor. M. oʻlchash tizimining asosini birlamchi bosim uzgartirgichidan iborat sezgir element tashkil qiladi. Mexanik M.da bunday element vazifasini naycha, porshen, membrana yoki ulchanayotgan bosimni qabul qiladigan boshqa element oʻtaydi. Suyuqlikli M.da bosimni muvozanatlab turadigan suyuklik (simob, moy va boshqalar) ustuni sezgir elementdir. Elektr M.ning ishi ulchanayotgan bosim taʼsirida sezgir elementning elektr xossalari (mas, elektr qarshiligi) uzgarishiga asoslangan. M.ning boshqa turlarida ham asosiy qism sezgir elementdir (mas, deformatsion M.da elastik qobiq, porshenli M.da porshen va hokazo). M. shkalali va shkalasiz bulishi mumkin. M.bilan atmosfera bosimi (qarang Aneroid, Barometr) siyraklashgan gazlar bosimi (vakuummetr) hamda atm. bosimidan katta ikki bosimlar farqi oʻlchanadi. Suyuklik ustuni balandligi boʻyicha bosimni oʻlchash gʻoyasini 1640-yilda E. Torrichelli ilgari surgan. 1891-yilda fransuz olimi L. Kalyete birinchi suyuklikli M.ni qurib, Parijdagi Eyfel mi-norasiga oʻrnatgan.

Manometrning ishlash prinsipi Burdon naychasining ichki qismiga bosim berib, deformatsiyalanishini o‘lchashga asoslangan. Bosim ortishi bilan oval shakldagi naycha aylana shakliga kirishga harakat qiladi.

Natijada naychaning mahkamlanmagan tarafi tashqi tarafga surilib, yoy radiusini orttiradi va bu milning surilishiga olib keladi. Bunday manometrlar guruhiga МА rusumli manometrlar kiradi.

Manbalar
Manoqib

Manoqib (arab. – fazilat) – buyuk kishilar, atoqli sanʼatkorlar, shuningdek, din namoyandalari haqida yozilgan xotira asari. Manoqib, asosan, shu kishilarning hayot yoʻli bilan tanish yoki maslakdosh boʻlgan kishilar tomonidan yozilgan. Manoqiblar dastlabki paytlarda din peshvolari Muhammad paygʻambar, Hazrati Ali va boshqaga bagʻishlangan. Bularda muayyan shaxsning turmush faoliyati uchun xos xususiyatlar aks ettirilgan.

Alisher Navoiyning „Holoti Sayid Hasan Ardasher“, „Holoti Pahlavon Muhammad“, „Hamsat ul-mutahayyirin“ asarlari, Xondamirning Akisher Navoiyga bagʻishlangan „Makorim ul-axloq“ („Yaxshi xulqlar“) asari va boshqa manoqib namunalaridir.

Manbalar 

Kitoblar
Mansabdorlik jinoyatlari

Mansabdorlik jinoyatlari – mansabdor shaxs tomonidan uning mansab vakolati bilan belgilangan majburiyatlarini buzishi oqibatida fuqarolarning huquqlari yoki qonun bilan qoʻriklanadigan manfaatlariga yoxud davlat yoki jamiyat manfaatlariga koʻp miqdorda zarar yoki jiddiy ziyon yetkazilishi (koʻp miqdordagi zarar – eng kam oylik ish haqining 100 baravaridan 300 baravarigacha boʻlgan miqdordagi zarardir. Jiddiy ziyon – yetkazilgan moddiy ziyonning xususiyati, maʼnaviy ziyonning ogʻirligi, jabrlangan shaxslar soni va shahrik. holatlar hisobga olingan holda aniqlanadi). Mansabdorlik jinoyatlari davlat hokimiyati, davlat xizmati, mahalliy hokimiyat va oʻzini-oʻzi boshqarish organlarining normal fa-oliyatiga tajovuz qiladi. Mansabdorlik jinoyatlari mansabdor shaxsning mansab vakolatlari bilan belgilangan imkoniyatlardan foydalanib biror bir harakatni, oʻz manfaatini koʻzlagan holda bajarishi yoki bajarmasligi yoxud oʻz vazifa va maj-buriyatlariga sovuqqonlik bilan munosabatda boʻlishi orqali sodir etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi JKda fukarolarning murojaatlari toʻgʻrisidagi, saylov yoki referendum oʻtkazish bilan bogʻliq qonun hujjatlarini, ekologiya xavfsizligiga oid normalar va talablarni buzish, hokimiyat yoki mansab vakolatini suiisteʼmol qilish, mansab vazifalariga nisbatan loqaydlik bilan munosabatda boʻlish, hokimiyat harakatsizligi, poraxoʻrlik, aybsiz kishini javobgarlikka tortish, sud qarorini bajarmaslik, qonunga xilof ravishda ushlab turish yoki hibsga olish, koʻrsatuv berishga majbur qilish va shahrik. uchun jinoiy javobgarlik belgilangan. Mansabdorlik jinoyatlarining ijtimoiy xavflilikdarajasi nihoyatda yuqoridir. Bunday jinoyatlarni sodir etish fuqarolarning qonuniy haq-xuquklarini buzishga, davlat va jamoat manfaatlariga ziyon yetkazilishiga olib keladi. Bu esa davlat hokimiyati organlarining fa-oliyatiga, davlatga hurmatsizlik, ishonchsizlik hissini paydo qiladi. Mirzayusuf Rustamboyev.

Manbalar
Abu Jafar al-Mansur

Mansur, al-Mansur, Abu Jaʼfar Abdulloh ibn Muhammad (707— 775-yil) — abbosiylar sulolasiga mansub xalifa (754—775). Yirik davlat arbobi. Maʼmuriymoliya islohotini oʻtkazgan. Savdo va xunarmandchilikni taraqqiy etishiga rahnamo boʻlgan. Xalifalik chegarasini yanada kengaytirish maqsadida poytaxtni Al-Xoshimiyya degan joydan hozirgi Bagʻdod oʻrniga koʻchirib, shu bilan Bagdod shahriga asos solgan (762-yil). Barmakiylar xonadoniga mansub vazirlar koʻmagida davlatni idora qilgan. MANSUR (al-Mansur, Almansor) (? — 1002) — Kurtuba xalifaligining amaldagi hukmdori (976 yildan). Xalifa alhakam II davrida (961—976) hojib lavozimini egallagan. Ispaniyaning xristian davlatlari koʻshinlarini bir necha bor qaqshatqich magʻlubiyatga uchratgan.

Manbalar 

Abbosiy xalifalari
Arab musulmonlari
775-yilda vafot etganlar
714-yilda tugʻilganlar
Dilshod Mansurov

Dilshod Ismatovich Mansurov (1983.12.12, Toshkent viloyati, Keles shahri) — erkin kurashchi, xalqaro miqyosdagi sport ustasi. „Oʻzbekiston iftixori“ (2001). Mansurov 9 yoshidan boshlab Nurlan Jaqsilikov murabbiyligida erkin kurash bilan shugʻullanadi. Toshkent iqtisodiyot universiteti talabasi (2003). Butunjahon oʻsmirlar oʻyinlari gʻolibi (1998, Moskva), yoshlar oʻrtasida Osiyo chempioni (2001, Dexli), ikki karra jahon chempioni (2000, Nansi; 2001, Toshkent). 55 kg vazn toifasida Osiyo chempioni oltin medalini qoʻlga kiritdi (2002, Pusan).

Manbalar 

1938-yilda tugʻilganlar
12-dekabrda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kurashchilari‎
Komil Mansurov

Komil Mansurov (1948.11.9, Toshkent tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent pedagogika institutining badiiy-grafika fakultetini tugatgan (1971). 1968—79-yillarda Toshkent viloyatidagi 27maktabda, 1979-yildan Toshkent shahri Yunusobod tumanidagi 63-maktabda rasm-chizmachilik oʻqituvchisi. Mansurov dars jarayonida ilgʻor va noanʼanaviy ish usullaridan foydalanadi. U rahbarlik qiladigan "yosh naqqoshlar" toʻgaragi aʼzolarining rasm, naqsh va uy-roʻzgʻor buyumlariga ishlagan naqsh namunalari tuman, shahar, respublika miqyosidagi koʻriktanlovlarda sovrinli oʻrinlarni egallagan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1948-yilda tugʻilganlar
Toshkent tumanida tugʻilganlar
Mixail Mansurov

Mixail Filippovich Mansurov [1916.15(28)10, Chelyabinsk viloyati Plast shahri – 1993.24.12, Toshkent) – Oʻzbekiston xalq artisti. 1937—51 yillar Sverdlovsk, Odessa, Irkutsk teatrlarida, 1951—93 yillar Oʻzbekiston akademik rus drama teatrida ishlagan. Aktyor qahramononaromantik ruxdagi, harakterli rollar ustasi sifatida tanilgan. Uning ijrosi iliq samimiyati, obrazlarni kuchli, yorqin va ishonarli yaratish mahorati bilan ajralib turadi. Romeo („Romeo va Julyetta“), Trofimov („Olchazor“), Dehqonboy („Shohi soʻzana“), Rustam („Paranji sirlari“), Yakov Bogomolov („Yakov Bogomolov“), Trigorin („Chayka“), Markiz de Poza („Don Karlos“), Luka („Tubanlikda“), Salohitdin („Sharq tongi“) kabi rollari bilan shuhrat qozongan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
SSSR xalq artistlari
1916-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
Mantissa

Mantissa (lotincha mantissa — qoʻshimcha) — oʻnli logarifmning kasr qismi. Logarifmik jadvallarpA keltirilgan oʻnli logarifmlarning M.lari maʼlum oʻnli xonagacha aniqlikda taqribiy qisoblangan. Agar UUsoni 10" ga (bunda p butun son) koʻpaytirilsa yoki boʻlinsa, uning oʻnli logarifmining M.si oʻzgarmaydi. Masalan, lg200=2,3010 boʻlsa, 0,3010 soni M., 2 soni esa logarifmning harakteristika boʻladi.

Manbalar
Manfiy sonlar

Manfiy sonlar — noldan kichik haqiqiy sonlar; musbat sonlarning qarama-qarshisi (qarang Qarama-qarshi son). Masalan, -2, -1 va hokazo. Manfiy sonlar tushunchasi VI-XI asrlarda Hindistonda yaratilgan. Manfiy sonlarlar sonlar oʻqida sanoq boshidan, yaʼni nol nuqtadan chap tomonda tasvirlanadi..

Manbalar 

 

Matematika
Sonlar
Anna Magnani

Anna Magnani (7-mart 1908-yil – 26-sentyabr 1973-yil) italyan film aktrisasi. „Eng yaxshi aktrisa“ () nominatsiyasida Oscar (Akademiya) mukofoti bilan taqdirlangan. Estradaning komik sahnalarida va fojiaviy spektakllarida ham bir xil muvaffaqiyat qozongan qamrovi keng sanʼatkorlardan. Magnani ijrosida fojiaviylik komediya bilan uygʻunlashib ketishi, obrazda koʻtarinkilik, keng koʻlamli ulugʻvorlik, noziklik asosiy oʻrin tutadi. „Rome, Open City“, „Love“, „The most beautiful“, „Mamma Roma“ filmlaridagi rollari bilan jahonga tanilgan. Magnani Hollywood filmlari – „The Rose Tattoo“ („Oscar“ mukofoti), „Wild is the Wind“da ham suratga tushgan.

1945-yilda Magnani toʻsatdan butun dunyo boʻylab shuhrat qozonadi. Roberto Rossellinining „Rome, Open City“ filmida aktrisa natsistlar tomonidan bosib olingan Rimda hayotini fojiali tarzda yakunlagan homilador beva ayol rolini oʻynagan. Magnani gavdalantirgan qahramonning oʻlim sahnasi hozirgi kungacha kino tarixidagi eng katta yutuqlardan biri boʻlib qolmoqda. Chet ellik tanqidchilar Magnanidagi vulqon taʼsirchan temperament bilan ayniqsa glamur yoʻqligidan hayratda qolganlar. Rejissiyorlar aktrisani neorealistik kino loyihalariga taklif qilish uchun bir-birlari bilan kurasha boshlaganlar va tez orada aktrisa Italiya kinosining yuziga aylangan. Magnani Rossellinining „L’Amore“ (1948) filmida qasddan zoʻravonlik qurboniga aylangan sodda fikrli dehqon ayol rolini oʻynagan.

50-yillarning oʻrtalarida Italiya neorealizmi inqiroz davriga kirgan va Magnani chet eldagi „orzular fabrikasi“ dan jozibali takliflarni ola boshlagan. Aktrisa yarim hazil bilan, „ishchi sinfining jazavali, baland ovozli vakillari rollaridan oʻlgudek zerikkanini“ taʼkidlagan. Dramaturg Tennessi Uilyams uni „The Rose Tattoo“ spektakliga taklif qilgan, biroq Anna ingliz tilini yomon bilishini aytib, Brodveyda oʻynashdan bosh tortgan. Ammo aktrisa spektaklning kino versiyasida rol oʻynashga rozi boʻlgan va bu unga „Eng yaxshi ayol roli“ uchun „Oscar“ mukofotini olishiga sababchi boʻlgan. 1957-yilda Magnani Jorj Kukorning taklifini qabul qilgan va Hollywoodga qaytib, „Wild is the Wind“ film dramasida suratga tushgan va yana „Oscar“ mukofotiga nomzod boʻlgan. Oʻsha yillardagi filmlardagi sheriklari orasida Juliet Masina, Marlon Brando, Bert Lankasterlar boʻlgan.

Filmografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 
 

1908-yilda tugʻilganlar
1973-yilda vafot etganlar
Italiyalik aktrisalar
Oscar mukofotining eng yaxshi aktrisa nominatsiyasi gʻoliblari
Diego Maradona

Diego Armando Maradona (1960.30.10, Buenos-Ayres yaqinidagi Lanus shahri-2020.25.11) – argentinalik futbolchi, jahon chempioni. XX asrning eng yaxshi futbolchisi (Pele bilan birga) deb tan olingan. Dastlab „Argentinos Juniors“ futbol klubida oʻynagan. „Boka Juniors“ tarkibida Argentina chempioni (1981), „Napoli“ jamosi tarkibida Italiyaning 2 karra chempioni (1987, 1990), Italiya kubogi (1987) va UYEFA kubogi (1989) soxibi boʻlgan. Argentina terma jamoasi tarkibida jahon chempioni (1986) va vitse-chempioni (1990).

Murabbiylik natijalari

Adabiyotlar

Manbalar

Havolalar 

 Diego Maradona: Argentina football legend dies aged 60 
 Diego Maradona was addicted alcohol and marijuana cause of death 

Diego Maradona
Maradona oilasi
1960-yilda tugʻilganlar
2020-yilda vafot etganlar
Argentinalik erkak futbolchilar
Futboldagi erkak hujumchilar
Erkak futbol yarim himoyachilari
Boca Juniors futbolchilari
FIFA Jahon chempionati 1978 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 1982 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 1986 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 1990 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 1994 oʻyinchilari
FIFA Jahon chempionati 2010 murabbiylari
Futbol boʻyicha jahon chempionlari
Argentinalik futbol murabbiylar
Argentina milliy futbol terma jamoasi murabbiylari
Italiyadagi chet ellik erkak futbolchilar
Ispaniyadagi chet ellik erkak futbolchilari
FC Barcelona futbolchilari
FIFA 100
La Liga oʻyinchilari
Newell's Old Boys futbolchilari
SSC Napoli futbolchilari
Serie A futbolchilari
Sevilla FC futbolchilari
UEFA Yevropa Ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar
Marakaybo neft-gaz havzasi

Marakaybo neft-gaz havzasi — Venesuela shim.-gʻarbi va Kolumbiya shimoli-sharqida hamda Marakaybo koʻli va Venesuela qoʻltigʻida joylashgan dunyoda eng yirik havzalardan biri. Maydoni 90 ming km² ga yaqin, shuning 1/3 qismi suv havzalariga toʻgʻri keladi. Neftni sanoat miqiyosida chiqarib olish 1917-yildan boshlangan. Gaz, asosan, neft tarkibida erigan holda mavjud. Neftning dastlabki aniqlangan zaxirasi 7 mlrd. t atrofida, gazniki 1,7 trln. m3 boʻlgan. Ochilgan konlar orasida eng ulkan guruhi sohildengiz va koʻl zonasiga toʻgʻri keladi. Neftli gorizontlar butun kesma boʻyicha tarqalgan. Neft uyumlari, asosan, 1000 m chuqurlikda miotsen va eotsen yotqiziqlari orasida yotadi, asosan, ogʻir va yopishqoq. Bu havzadan Venesuelada olinayotgan neftning 3/4 qismi olinmoqda. Neft quvurlar orqali bevosita qayta ishlovchi zavodlar va tashqariga chiqarish uchun portlarga joʻnatiladi.

Manbalar
Marafon

Marafon yugurishi - yengil at letikada katta yoʻl (shosse) da 42 km 195 m ni yugurib oʻtish. Nomi va masofa uzunligi yunon askari haqidagi rivoyat bilan bogʻliq: u Yunonistondagi Marafon qishlogʻi bilan Afina oʻrtasidagi taxminan 40 km yoʻlni yugurib oʻtib, Afinaga yunonlarning forslar ustidan gʻalabasi (miloddan avvalgi 490 yil) toʻgʻrisidagi xabarni yetkazgan. Marafon yugurishi 1896-yildan Olimpiada musobaqalari dasturiga kiritilgan.

Manbalar 

Yengil atletika
Marv

Marv (; ; , Marv, xitoycha: 木鹿, Mulu; Avestoda: Mouru) — bir vaqtlar Saljuqiylar davlati ( al-Salājike,  Saljūkiyān)ning poytaxti boʻlgan Oʻrta Osiyoning eng qadimiy shaharlaridan biri. Bayramali shahri (Turkmaniston) yaqinida joylashgan. Marvning qoldiqlari 5 qalʼa (Erk qalʼa, Gabr qalʼa, Sulton qalʼa, Abdullaxon qalʼa, Bayramalixon qalʼa) xarobalaridan iborat. Marv xarobasida XIX asrning 80-yillaridan V. A. Jukovskiy, 1946-yildan M. Ye. Masson rahbarligidagi Janubiy Turkmaniston arxeologik kompleks ekspeditsiyasi, keyingi yillarda Ashxobod, Toshkent, Moskva va SanktPeterburgdan kelgan arxeologlar guruhi qazishma ishlarini olib borgan. Marvning eng qadimiy qismi — Erk qalʼa (maydoni 12.ga) miloddan avvalgi birinchi mingyillikning 1-choragidan mavjud boʻlgan. Marvning ravnaq topgan (Parfiya va ilk sosoniylar) davri mil. av 2— milodiy 3-asrga toʻgʻri keladi. Bu davrda Marv Gabr qalʼa va Erk qalʼa hududlaridan iborat boʻlib, Erk qalʼa Marvning arkiga aylangan. Shahar va uning atrofi (60 km²) mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Milodiy III asrdan M. Sosoniylar davlati tarkibiga kirgan, VII asrda esa arablar tomonidan bosib olingan. VIII asr oʻrtasida Marv — Abu Muslim harakati markazi. 

IX asrda Marvda ilm-fan ravnaq topdi, u arab xalifaligining Xuroson va Movarounnaxr noibligining poytaxti rolini oʻynadi. Maʼmun ibn Horun ar-Rashid davrida Marvda Bagʻdod akademiyasining asosini tashkil etgan marvaziylar maktabi tarkib topdi. Oʻrta asrdagi Marvning ravnaq topgan davri XI—XII asrlarning 1-yarmiga toʻgri keldi; bu davrda u buyuk Saljuqiylar davlatining poytaxti boʻlgan (Sulton qalʼa harobasida Sulton Sanjar maqbarasi joylashgan). XII asr oxiri — XII asr boshida Marv Xorazmshohlar davlatining yirik markazi boʻlgan. 1222-yilda shahar moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan. XIII asr oʻrtasi — XIV asrda shahar qisman tiklangan (ayniqsa, uning rabod qismi). XV asr boshida Shohrux davrida qisqa muddat ravnaq topgan. Marvdan oʻrta asrlarda koʻplab olimu fuzalolar yetishib chiqqan. 1510—24 va 1601 — 1747 yillarda Marv forslar qoʻlida boʻlgan. Marv urushlari tufayli inqirozga yuz tutgan (1790) va markaz Marvdan 30 km gʻarbga Mari shahriga koʻchgan.

Manbalar 

 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Turkmaniston
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Aleksandr asos solgan shaharlar
Parfiya shaharlari
Marv
Turkmanistondagi Jahon merosi
Vayron qilingan aholi punktlari
Turkmanistonning qadimiy shaharlari
Qadimgi Turkmaniston
Marganetsli oʻgʻitlar

Marganetsli oʻgʻitlar - tarkibida marganets boʻlgan oʻgʻitlar. M.oʻ.ga maxsus tayyorlangan oʻgʻitlar va preparatlar, marganets bilan boyitilgan mineral oʻgʻitlar va baʼzi sanoat chiqindilari kiradi. M.oʻ. sifatida marganetsli superfosfat (2-3% MpO, 17-18% R2O5), marganets sulfat (MnSO4), tarkibida marganets boʻlgan preparat (3,5— 4,5% MpO); tarkibida fosfor va marganets boʻlgan preparat (18% MnSO4); marganetsli shlam (12—22% MpO) ishlatiladi. Marganetsli superfosfat (tarkibida 17—18% R2O5 va 2—3% chamasida marganets boʻladi) fos-formarganetsli oʻgʻit hisoblanadi. Kukunsimon superfosfatga marganets shlami qoʻshib donadorlashtiriladi. Marganets sulfat oq yoki och kulrang kristall kukun, suvda yaxshi eriydi. Tuproqqa ekishdan oldin solinadi, vegetatsiya davrida usimliklarni oziqlantirishga hamda ekish oldidan urugʻlarni ishlashda qoʻllanadi.

Marganetsli oʻgʻitlar tuproqning usimliklar uzlashtira oladigan shakldagi marganets bilan taʼminlanganligiga qarab qoʻllanadi. Oʻsish davrida Marganetsli oʻgʻitlar gektariga 4–6 kg miqdorda asosiy oʻgʻitlar bilan birga beriladi. Marganetsning muhim manbalaridan biri goʻng hisoblanadi. Yerga gektariga 10—20 t miqdorda goʻng solinganda oʻsimliklarning marganetsga bulgan ehtiyoji tuda qondiriladi (yana q. Mikrooʻgʻitlar).

Manbalar
Mardtepa

Mardtepa — Gʻuzordan 3–4 km jan.da, Gʻuzordaryoning chap qirgʻogʻida joylashgan qad. qalʼa (25x30 m). Rivo-yatlarga koʻra, islomgacha boʻlgan davrda bu yer mahalliy hokimlar — "mardlar"ning qarorgohi boʻlgan; ular juda jasur, qoʻrqmas va oʻz fuqarolariga nisbatan adolatli boʻlganlar. Arablar fathidan soʻng "mardlar" hokimiyati tugatilgan va shahar aholisi bu yerni tark etgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, bu shahar harobasida hayot miloddan avvalgi 2— 1-asrdan — milodiy 7-asrgacha davom etgan. Ushbu qalʼa dastlab Baqtriya — Tohariston tomonidan boʻladigan xavf-xatarga qarshi himoyalanish uchun qurilgan. Ayni mana shu qalʼada 8-asr boshida Huzor viloyatining turklaridan boʻlgan hokimi — Sobuqro yashagan. Arablargacha bu qalʼa Huzor viloyatining markazi boʻlgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Qashqadaryo viloyati
Mareograf

Mareograf (lot. mare va ... graf) — dengiz suvi sathi oʻzgarishlarini avtomatik tarzda uzluksiz qayd qilib boradigan asbob. Muqim (statsionar) va gidrostatik xillari bor. Qalqovuchli muqim M.da suvning toʻlqinlanishi tufayli qalqovuchning dam balandga, dam pastga koʻtarilib-tushib turishi natijasida (mexanik oʻtkazgichlar tizimi yordamida) asbob perosi barabanga kiygizilgan diagramma lentasi sirtida siljiydi. Barabanni soat me-xanizmi harakatlantirib turadi. Pero ana shu lenta sirtiga dengiz suvining toʻlqinlanishiga monand egri chiziqlarni kichraytirilgan masshtabda chizib turadi. Bunday M. yirik portlarda qoʻllanadi. Gidrostatik M.ning ishi suv ustunining gidrostatik bosimini oʻlchashga asoslangan. U ochiq dengizga 200–250 m chukurlikka tushirilib, 1 oygacha avtomatik tarzda yozib borishi mumkin; ilmiy ekspeditsiyalarda qoʻlllaniladi.

Manbalar
Marjon

Marjon — 1) munchoq va shahrik.ni ipga qator tizib yasaladigan ayollar taqin-chogʻi. Munchoqlari turli shakldagi bezak toshlar (serdolik, marmar, feruza, oltin, kumush va boshqalar)dan iborat boʻlib, bir yoki bir necha qatorli qilib boʻyinga taqiladi. Suyak va sopol donalaridan yasalgan Marjonlar Oʻzbekiston hududida miloddan avvalgi 4–3ming yillikka oid manzilgohlardan topilgan. Jez davrida Marjonning turli (och tusli, marmar, oq, och qizil yoki kulrang toshlar, sopol, bronza va suyaklardan sillits yoki sodda naqshli) xillari tarqalgan. Saqlanib qolgan devoriy rasmlar (jumladan, Bolaliktepa devoriy rasmlari)da Marjonning turli tasvirini koʻrish mumkin. Marjonning markaziga, baʼzan chetlariga tumorchalar qoʻshilgan; 2) zargarlikda ishlatiladigan bezak tosh; dengiz jonivorlari qoldiklaridan iborat; uzunchoq (shohmarjon), dumaloq (tanamarjon) va boshqa shaklli turlaridan ziynat buyumlari (zirak, tillaqosh, tumor va boshqalar)ni bezashda foydalaniladi; 3) miskarlikyu. qumgʻonning qorniga qalamcha bilan solingan dumaloq gul. 4) shoda degan maʼnoga ham ega hisoblanadi.

Manbalar 

Zargarlik
Hayvonlar
Marjon orollari

Marjon orollari - tropik dengizlardagi orollar. Toʻda-toʻda boʻlib yashaydigan marjon hayvonlari, suv-oʻtlar va boshqa organizmlar qoldiqlari yigʻilishidan vujudga keladi. Hozirgi zamon marjon orollari ekvatorial va tropik oʻlkalardan boshqa yerlarda uchramaydi. Faqat Golfstrim oqimi oʻtadigan Bagama o.lari yaqinidagina tropiklardan tashqarida uchraydi. Marjon orollari joylashgan oʻrni va shakliga qarab, qirgʻoq riflari, toʻsiq riflari (suv osti qoyalari), atollarga boʻlinadi (yana qarang Marjon riflari).

Yana qarang 

 Atoll

Manbalar 

Geografik terminlar
Marjon
Marjon riflari

Marjon qoyalar( riflar ), marjon qurilmalari — toʻda-toʻda boʻlib yashaydigan marjonlarning ohakka aylangan skeletlardan tashkil topgan suv osti qoyalari. Marjon qurilmalar toʻrt turga ajratiladi: qirgʻoq riflari, baryer (fob, toʻsiq) riflari, atollar va laguna ichi Marjon riflari Ularning normal rivojlanishi uchun: 1) dengiz suvi temperaturasi yuqori (kamida 20°) boʻlishi;2) suv sayoz (oʻrtacha chuq. 40–50 m gacha);3) shoʻrlik normal (35%o cha) va toza;4) dengiz tubi qoyadan iborat boʻlishi kerak. Marjon riflari juda katta va qalin boʻlishi mumkin. 1500 m balandlikda boʻlgan Marjon riflari bilan birga (Zond arxipelagi) zamini suv satxidan 1200 m chuqurlikda turgan marjon qurilmalari ham bor (Marshall o.lari atrofi). Koʻpchilik hollarda marjon qurilmalari tarkibida neft va gazga boy konlar boʻladi. Hozirgi zamon marjon qurilmalarining fatsial sharoitlarini, ularning maʼlum tektonik zonalarga toʻgʻrilanishini oʻrganish neft qidiruv geol.si uchun katta ahamiyatga egadir.

Manbalar
Marjonbuloq (Olgʻa tumani)

Marjonbuloq (, 2008 yilgacha — Progress) — Qozogʻistonning Oqtoʻba viloyati Olgʻa tumanidagi qishloq. Marjonbuloq qishloq okrugi maʼmuriy markazi. KATO kodi - 153247100.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1174 kishi (654 erkak va 520 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 1496 kishi (738 erkak va 758 ayol) yashagan.

Manbalar 

 

Olgʻa tumani aholi punktlari
Marjonbuloq oltin koni

Marjonbuloq oltin koni -Jizzax viloyati Gʻallaorol tumanidagi kon. Bahorikor temir yoʻl stansiyasidan 9 km sharqda, Janubiy Nurota togʻlarining sharqiy tarmogʻidagi Marjonbuloq qirlarida joylashgan. Sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan oltin rudalari Markaziy va Gʻarbiy uchastkalardan qazib olinadi. Rudalanish deyarli kenglik boʻylab yotuvchi uchta tik yon bagʻirli uzilma zonasida (Shim., Oraliq va Jan.) joylashgan. Hozirgacha toʻrtta uchastka — Sariqbel, Ukraina, Gʻarbiy va Tangi razvedka qilingan, shuningdek, Sharqiy va Goʻshsoy uchastkalari baholangan. Rudadagi oltin miqdori oʻrtacha 2—6 g/t. 25 ta rudali tana aniqlangan. Rudalanish jarayonida 60 dan ziyod mineral vujudga kelgan. Rudadagi sulfidlar miqdori 0,5 dan 5,0% gacha. Oltinli rudalanish uchun pirit-arse-nopiritli mineral assotsiatsiyasi, ayniqsa, harakterli. Oltin probasi 680—740 oraligʻida. Elementlarning ruda maydoniga xos ikkita geokimyoviy assotsiatsiyasi — As-Au-Ag va Ni-Zn-Pb • Sb Ai aniqlangan.

Manbalar 

Gʻallaorol tumani
Marjonbuloq qirlari

Marjonbuloq qirlari - Jiz zax viloyatidagi qirlar. Gʻubdintogʻning shimoli-sharqida. Jan.-sharkdan shim.gʻarbga yoʻnalgan. Uzunligi 11 km, eni 5 km. Eng baland joyi 947 m. Relyefi oʻrtacha parchalangan, suvayirgʻich qismi yaxshi ifodalanmagan. Yon bagʻirlarining qiyaligi har xil, keng soylar bilan oʻyilgan. Karbon davrining metamorfik jinslari — slanetslaridan tuzilgan. Lessimon yotqiziqlar tub jinslar ustida kalin qatlam hosil qilgan. Turli oʻt va efemerlar oʻsadi. Flomis bilan rang va qoʻngʻirbosh tarqalgan. Bahorgi va kuzgi yaylov sifatida foydalaniladi, oʻrtacha mahsoʻldorligi gektariga 1—2 s. Marjonbuloq qirlaridan foydali qazilmalar topilgan.

Manbalar
Marjumak

Marjumak, (Fagopyrum, ) — torondoshlar oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimliklar turkumi; don ekini; 4—5 turi maʼlum. Vatani — Oʻrta va Kichik Osiyo. Fransiya, AQSh, Kanada, Xitoy, Hindistonda ekma marjumak (Fagopyrum esculentum) turi katta maydonlarga ekiladi, shuningdek, namsevar boʻlgani sababli Ukraina, Boshqirdiston, Uzoq Sharqda yaxshi hosil olinadi. Bir yillik tatar marjumagi (Fagopyrum tataricum) turi begona oʻt tarzida uchraydi. Dehqonchilikda miloddan avvalgi 3-ming yillikdan boshlab ekiladi.

Marjumak boʻyi 50—150 sm ga boradi. Poyasi shoxlanadi, yalangʻoch, qirrali, qizgʻish-yashil. Gullari oq, pushti, qizil, asal hidli, qalqonsimon, yirik, nektar miqdori koʻp. Mevasi 3 qirrali, qoʻngʻir, qora yoki kulrang. Doni tarkibida 12—18% oqsil, 59—62% azotsiz ekstraktiv moddalar, 2,5—2,7% moy bor; fosfor, organik kislotalarga boy. Marjumak doni yuqori sifatli oziq-ovqat mahsuloti, sifat jihatidan bugʻdoy doniga yaqin. Donidan turli yormalar va un tayyorlanadi. Chiqindilari chorva uchun ozuqa. 

Marjumak namsevar, issiq-sevar, bahori ekin, nihollari —2° qorasovuqlarda zararlanadi. Vegetatsiya davri 70—90 kun. Asalarilar yordamida changlanadi. Asalshirali oʻsimliklarga kiradi (1 ga marjumak ekilgan maydondan 60 kg gacha asal olish mumkin). Bahorda tuproq yaxshi isiganda oddiy qatorlab yoki keng qatorlab ekiladi. Oʻtoqni oʻz vaqtida oʻtkazish hosildorlikni oshiradi. Gullash va don hosil qilish davrida sugʻorish kerak. Oʻrim donlarning 2/3 qismi qoʻngʻir tusga kirganda boshlanadi (vaqtida oʻrib olinmasa doni toʻkilib ketadi). Tuproq unumdorligiga qarab hosildorligi 30—44 s/ga. Zararkunandalari: simqurt, bitlar; kasalliklari; kulrang chirish, zang, qorakuya.

Adabiyot 
 Каргальцев Ю. В., Труцкой Ф. М., Гречиха, М., 1986.

Manbalar

Havolalar 
 Ekma marjumak  

Ikki pallali oʻsimliklar
Osiyo o'simliklari
Marzbon

Marzbon, Marzubon (fors, marz — chegara, chiziq, maʼlum bir joy; bon — soqchi, qoʻriqchi) — Qad. Eronda viloyat hukmdori unvoni. Dastlab M. istilohi chegaraga yondosh maʼmuriy birlik hokimini ifodalash uchun qoʻllangan. Arabcha, forscha vaturkiycha tarixiybadiiy asarlar matnida M. koʻzga tashlanadi. Eski arman obidalarida "Marzpan", "Marzvan", suryoniy yodgorliklarida "Marzbono", "Marza-bono" fonetik shakllari qoʻllanishda boʻlgan. Sosoniylar Eronida chegara viloyati hokimi hisoblanmish M.ning imtiyozi oʻzga viloyat hokimlariga nisbatan ancha kengroqboʻlgan. M.lar Sharqiy Armanistonni sosoniylar hukmronligi barham topgach, 428 yildan, Sharqiy Gruziyani esa sosoniylarga qarshi qoʻzgʻolon bostirilgandan soʻng , 523 yildan idora etganlar. Unga zarur paytlarda mustaqil siyosat yuritish huquqi berilgan. M.lar, koʻpincha, shoh xonadoniga mansub boʻlib, joylarda maʼmuriy, harbiy va sud hokimiyatiga ega edilar. Alisher Navoiy asarlari tilida M. soqchi, chegarachi maʼnosida ishlatilgan. "Boburnoma"da chegara viloyati hokimi sarhadbegi terminbirikmasi bilan anglashilgan. Xiva xonligada M. qalʼa boshligʻi vazifasini ado etgan.

Manbalar
Mary I Tudor

Mary I Tudor (1516.18.2, Grinvich— 1558.17.11, London) — Angliya qirolichasi (1553-yildan). Katolitsizmni qayta tiklab, Reformatsiya tarafdorlarini ayovsiz taʼqib qilgan (laqablari — Mariya Katolichka, Mariya Qonxoʻr). Papalik va katoliklar Ispaniyasi bilan yaqin munosabat oʻrnatgan; 1554-yil boʻlajak ispan qiroli Filipp II ga turmushga chiqqan.

Manbalar 

1516-yilda tugʻilganlar
1558-yilda vafot etganlar
18-fevralda tugʻilganlar
17-noyabrda vafot etganlar
Marka

Marka (nem. Marke — chegara, chegara viloyati):

1) urta asrlarda Gʻarbiy Yevropada qoʻshni jamoa. Unda haydaladigan yer M. aʼzolarining xususiy mulki boʻlib, yaylov, oʻrmon va boshqa joylar umumiy mulk hisoblangan;

2) 8—9-asrlarda Frank davlatida, oʻrta asrlarda Germaniyada Markgraf boshchiligida mustahkamlangan maʼmuriy chegara okrugi.

Manbalar
Marka (pul birligi)

Marka:

1) Germaniya Federativ Respublikasi pul birligi. 1871-yildan butun Germaniya hududida yagona valyuta sifatida joriy qilingan. 1 M.= 100 pfennig . Xalqaro ifodasi DEM. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH D. = 2,21 M., 1 M. = 306,27 soʻm (2002-yil 5-fevral) boʻlgan;

2) Finlandiya pul birligi. 1860-yildan joriy etilgan. I M. = 100 penni. Xalqaro ifodasi FIM. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH D. = 6,73 M. = 100,75 soʻm (2002-yil 5 fevral) boʻlgan. 2002-yil 1 yanvardan Yevropa Ittifoqi tarkibidagi davlatlarning yagona pul birligi yevrota oʻtishi sababli muomiladan toʻxtatilgan.

Manbalar
Markaziy Buxoro kollektori

Markaziy Buxoro kollektori – Buxoro viloyatida qurilgan yirik gidrotexnika inshooti. Zarafshon daryosi (Qorakoʻldaryo)ning Duob gidrouzelidan Mohankoʻl kollektorigacha boʻlgan oʻzanini chuqurlashtirib, kengaytirib, 1971-yilda qurib bitkazilgan. Uzunligi 51 km. Kollektorga Buxoro, Jondor, Vobkent va Romitan tumanlari hududidagi kollektor-drenaj tarmoqlarida yigʻiladigan suvlar tashlanadi. Kollektorning umumiy suv yigʻish maydoni 64,6 ming ga. Suv oʻtkazish imkoniyati 40 m³/s. M.Markaziy Buxoro kollektori Mohankoʻl kollektoriga tugashtirilgan va suvi Mohankoʻlga quyiladi.

Manbalar 

Kanallar
Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot banki

Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot banki (MOHTB) -Markaziy Osiyo mamlakatlarini iqtisodiy rivojlantirishga yordam koʻrsa-tuvchi xalqaro bank. 1994-yil 8-iyulda Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Oʻzbekiston Respublikalari oʻrtasida "Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot bankini tashkil etish toʻgʻrisida"gi qoʻshma kelishuvga asosan taʼsis etilgan. Taʼsischilari Oʻzbekiston, Krzogʻiston, Qirgʻiziston hukumatlari. 1998-yilda davlatlararo kengashning qarori bilan Tojikiston Respublikasi ham bank taʼsischilari sifatida aʼzo qilib olindi. Bankning ustav kapitali 12 mln. AQSH dollari. Markaziy Osiyo Hamkorlshi tashkiloti katnashchilari boʻlgan mamlakatlar Bosh vazirlari kengashining 1997-yil 14-martdagi qarori asosida 1997-yil oktabr oyida Toshkentda MOHTBning shoʻʼba banki ochildi. Bank zimmasiga Oʻzbekiston Respublikasi hududida respublika hukumati tomonidan kafolatlangan loyihalarni ham qoʻshib, investitsiya loyihalarini moliyalash vazifasi yuklatilgan. MOHTB Olmaota shahridagi Bosh bank hamda Toshkent va Bishkek shaharlaridagi shoʻʼba banklardan iborat.

.MOHTB Toshkent shoʻʼba banki oʻz faoliyati davomida uyali va xalqaro rouming alokalarini rivojlantirish dasturi boʻyicha "Koskom" qoʻshma korxonasini 1 mln. AQSH dollari miqdorida mablagʻ bilan taʼminladi. Bundan tashqari, ipakni qayta ishlaydigan "Adeliyabaxt" aksiyadorlik jamiyatiga 98 ming , kabel mahsulotlari ishlab chikaradigan "Spektr" qoʻshma korxonasiga 473,3 ming AQSH dollari miqsorida mablagʻ ajratilgan. Shoʻʼba bank bilan xorijiy Dresdner Bank AG va Commers Bank AG oʻrtasida vakillik munosabatlari oʻrnatilgan. Shoʻʼba bankning ustav kapitali 4275 mln. soʻm, majburiyatlari 996 mln. soʻm, daromadi 1442 mln.soʻm (2003-yil 1-yanvar).

Manbalar 

    

Xalqaro banklar
Markaziy tekisliklar

Markaziy tekisliklar - Shim. Amerikaning oʻrta qismidagi tekisliklar (AKSH va Kanada hududida), sharqsa Appalachi togʻlari, gʻarbda Buyuk tekisliklar, shim. va shim.-sharqda Lavrentiy qirlari va jan.da Meksika boʻyi pasttekisligi oraligʻida. Shim. Amerika platformasining jan. qismiga toʻgʻri keladi. Aksari qismining balandligi 150–500 m. Hududining 40° shahrik.dan shimolini toʻrtlamchi davrda muzlik qoplagan, relyefi sertepa, koʻl koʻp. Buyuk kullar, Vinnipeg , Manitoba va boshqa koʻllar bor. Iklimi moʻʼtadil kontinental, eng jan.da subtropik ikdim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi shim.da — 20°, jan.da 4°, iyulniki 19—26°. Yozi iliq, seryomgʻir. Yillik yogʻin 400–1200 mm. Markaziy tekisliklarhududining 3/4 qismi qishloq xoʻjaligida foydalaniladi: yaylov, qaydaladigan yerlar, bogʻlar, aholi punktlaridan iborat. Shim. qismi va daryo vodiylarida aralash va keng bargli oʻrmonlar uchraydi. Foydali qazilmalardan toshkoʻmir, neft, qoʻrgʻoshin, rux rudasi konlari bor. Markaziy tekisliklar AQSH va Kanadaning muhim qishloq xoʻjaligi (gʻallachilik va chorvachilik) rayonlaridan. Markaziy tekisliklarda Chikago, Detroyt, Klivlend shahri aglomeratsiyalari joylashgan.

Manbalar
Markaziy Yakutiya pasttekisligi

Markaziy Yakutiya (Vilyuy) pasttekisligi - Lena daryosining oʻrta va quyi, shuningdek, Vilyuy va Aldan daryolarining quyi oqimlaridagi tekislik. Kenglik boʻylab 550 km ga choʻzilgan. Balandligi 2000–4000 m. Yer yuzasi lyossimon, qumoq va qumlardan tuzilgan. Koʻp yillik muzlab yotgan jinslar, botqoqlik va termokarst koʻllari koʻp. Iklimi keskin konti-nental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 45°, mutlaq minimum — 63°, iyulning oʻrtacha temperaturasi 17°, mutlaq maksimum 39°. Yiliga 300 mm yogʻin tushadi. Yillik oʻrtacha temperatura — 9°, —12° boʻlganidan abadiy muzlab yotgan yerlari bor (zamini 200–300 m chuqurlikkacha muzlab yotadi), yezda ustki qismigina eriydi va shu joylarda dehqonchilik qilish mumkin. Tuproqlari kam podzollashgan karbonatli, podzolli-gleyli, torfli-gleyli va oʻtloqi allyuvial tuproklar. Daraxtlardan, asosan, dauriya tilogʻochi, qaragʻay, qayin, togʻterak oʻsadi. Olmos, kumir, gaz, neft konlari bor.

Manbalar
Markay zilzilasi

Markay zilzilasi – Fargʻona vodiysining sharqiy qismida sodir boʻlgan zilzila. 1962-yil 3-avgustda roʻy bergan. Zilzila kuchi 12 ballik MSK—64 shkalasi boʻyicha 8 ball, magnitudasi Rixter shkalasi boʻyicha M-5,4, chuq. N-18 km boʻlgan. 8 ballik zona 100 km² ni egallagan. Zilzila oqibatida koʻpgina imoratlar shikastlangan.

Adabiyotlar 
 Ibragimov R. N., Seysmogennaya zona Sredinnogo Tyan-Shanya, T., 1978.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi zilzilalar
Marketing

Marketing ( — „bozor“, „bozordagi harakat“, „faoliyat“) — korxonaning tovarlar ishlab chiqarish va sotishini tashkil etish hamda boshqarish shakli. „marketing“ atamasi isteʼmolga 19-asrning 60-yillarida Makkovern tomonidan kiritilgan. Marketing nazariy konsepsiya va tijorat faoliyatining oʻziga xos hodisasi tarzida 20-asr boshlarida AQShda ilk bor qoʻllandi. Ishlab chiqarish va kapitalning yuksak darajada toʻplanishi, iqtisodiyot tarmoqlarida monopoliyalar hukmronligining, xalqaro bozorda keskin raqobatning vujudga kelishi mahsulot sotish muammosini obyektiv tarzda birinchi oʻringa chiqardi. 1908-yilda AQShda marketing muammolarini oʻrganadigan birinchi ixtisoslashgan firma paydo boʻldi. 1911-yilda esa oʻsha davrdagi bir qator yirik kompaniyalar tijorat tadqiqotlari bilan shugʻullanadigan dastlabki boʻlimlarni ochdi. Kompaniyalar huzurida bozorni oʻrganish, reklama, haridorlarga xizmat koʻrsatish va boshqarishning boshqa vazifalari bilan shugʻullanadigan "marketing`` boʻlimlari taʼsis etila boshlandi. 1931-yilda Amerika marketing jamiyati, 1937-yilda esa Amerika marketing milliy uyushmasi tuzildi. 20-asrning 50—60-yillarida xalqaro marketing federatsiyasi, jamoatchilik fikri hamda marketing boʻyicha Yevropa jamiyati va Yevropa marketing akademiyasi kabi xalqaro marketing tashkilotlari tuzildi.Marketing zamonaviy kasblardan biri deyiladi. 

Bozorni bilish (isteʼmolchilarni har tomonlama oʻrganish, ularning did va istaklarini bilish), bozorga moslashish, bozorga taʼsir oʻtkazish marketingning asosiy tamoyillaridir. Shuningdek, marketingni qoʻllash bilan bogʻliq masalalarni kompleks ravishda oʻrganish; mahsulot assortimentini rejalashtirish; talabni va savdoga ragʻbat beradigan tadbirlarni shakllantirish; savdo va taqsimot; boshqarish va nazorat qilish marketing faoliyatining mazmunini belgilaydi. Mutaxassislar marketingning 9 ta asosiy vazifasini koʻrsatib oʻtadilar: rejalashtirish va mahsulotni yaratish; mahsulotning navi va standartlarini belgilash; mahsulot haridi va uni guruhlashtirish; sotish; omborga joylash; transport xizmati; marketing faoliyatini moliyalash; xatarlar va bozorga oid axborotlar toʻplash.

Oʻzbekistonda 1980-yillardan boshlab iqtisodiyot oʻquv yurtlarida marketing kurslari oʻqitila boshlandi. Shu yillari marketing masalalari bilan S.Salimov, S. Fylomov, A. Bekmurodov, J. Jalolov, marketing Qosimova, D. Muhitdinov, marketing Nasreddinova, X. Raimov kabi olimlar ilmiy-tadqiqot ishlari olib borishgan. 1986-yilda „SovplastItal“ qoʻshma korxonasida birinchi boʻlib marketing boʻlimi tuzildi. Keyinchalik, „Toshkent toʻqimachilik mashinasozlik zavodi“ aksiyadorlik jamiyati, „V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi“ davlat-aksiyadorlik birlashmasi, „Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi“ aksiyadorlik jamiyati kabi korxonalarda ham marketing boʻlimlari ochildi.

Yana qarang 
 Marketing xizmatlari

Manbalar

Adabiyotlar 
 Kotler F.; Osnovi marketinga, Moskva, 1997-yil.
 Nosirov P.; Abdullayeva L.; Marketing — bozor iqtisodiyoti asosi, Toshkent, 1995-yil.
 Jalolov J. J.; Marketing, Toshkent, 1999-yil.
 Gʻulomov S. S; Marketing asoslari, Toshkent, 2002-yil.
Andrey Markov

Andrey Andreyevich Markov [1856.2(14).6, Ryazan – 1922.20.7, Petrograd] — rus matematigi. Peterburg Fanlar Akademiyasi akademik (1890). Peterburg universitetini tugatgan (1878), professor (1886). Markov ehtimollar nazariyasiga katta hissa qoʻshgan. U katta sonlar qonunini eng umumiy shartlarda isbot qilgan. Markov fanga (ke-yinchalik uning nomi bilan atalgan – Markov zanjirlari, Markov jarayonlari) maxsus bogʻlanishga ega boʻlgan tasodifiy miqdorlar ketma-ketligini kiritgan va ular uchun markaziy limit teoremani isbot qilgan (qarang Limit teoremalar). Markov jarayonlari fizika, texnika, biologiya va boshqa sohalarda koʻplab tatbiq etiladi. Markovning eng kichik kvadratlar usulini asoslashga bagʻishlangan ishlari ham bor.

Manbalar 

 

1856-yilda tugʻilganlar
1922-yilda vafot etganlar
14-iyunda tugʻilganlar
20-iyulda vafot etganlar
Matematiklar
Mixail Markov

Mixail Nikitovich Markov (1910.17.10, Toshkent — 1985.14.8) — paxta terish mashinalari konstruktori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan ixtirochi (1964). "Tashselmash" zavodida katta texnik-konstruktor (1939—41), katta muhandis-konstruktor, katta muhandiskonstruktor guruhi rahbari (1941—46). Paxtachilik mashinalari boʻyicha Davlat maxsus konstruktorlik byurosida turli lavozimlarda ishlagan. (1946—85). M. rahbarligida SXM—48 markali dastlabki paxta terish mashinasi yaratildi (1949). M. 1964-yildan boshlab ishlab chiqarilgan ikki qatorli XT—1,2 markali, terish apparatlari old qismiga joylashtirilgan paxta terish mashinasining osma qurilmasi sistemasini ishlab chiqishda qatnashgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989).

Manbalar 

Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
1910-yilda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
Harry Markowitz

MARKOVITS (Markowitz) Harri - amerikalik iqtisodchi. Kaliforniya universiteti professor (1968), "Arbitraj menejment kompani" prezidenta (1969—72), Pensilvaniya universiteti moliya professor (1972—74), Rutjerov universitetining iqtisodiyot va moliya boʻyicha xizmat koʻrsatgan professor Amerika moliya assotsiatsiyasi prezidenti. M. qimmatli qogʻozlar bozoriga matematik usullarni koʻllash imkoniyatlarini, shuningdek, portfel investitsiyalarini tanlash, investitsiyalarni samarali diversifikatsiyalash mu-ammolarini tadqiq etgan. U turli qimmatli qogʻozlarga kapitalni optimal investitsiyalash nazariyasini yaratdi. M.ning portfel investitsiya nazariyasi asosida qimmatli qogʻozlarni diversifikatsiyalashning maqsadga muvofiqligi va xatarlarni baholash toʻgʻrisidagi gʻoyalari AQShda katta mu-vaffaqiyat qozondi. Yirik asarlari: "Portfel tanlovi: investitsiyalarning samarali diversifikatsiyasi" (1959), "Portfelni va kapital bozorlarini tanlashda oʻrtacha va dispersiyalar taxdili" (1987). Nobel mukofoti laureati (1990; Merton Miller va William F. Sharpe bilan birgalikda).

Manbalar 

Olimlar
Iqtisodchilar
Yashayotgan insonlar

Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari
Marksheyderiya

Marksheyderiya (nem. mark - chegara va scheiden — boʻlmoq, ajratmoq) — konchilik fani va texnikasining bir tarmogʻi; tabiiy sharoitdagi obʼyektda aslidan oʻlchashlar va Yer kaʼridagi foydali qazilma uyumining shakli va oʻlchamlari, qazilmada foydali va zararli komponentlarning joyla-shuvi, oʻzida saqlovchi jinslar xususiyati, lahimlarning fazoviy joylashishi, kon ishlari natijasida sodir boʻladigan kon bosimi va yer yuzasi jinslarining deformatsiyasini oʻrganadi. Ish jarayoni marksheyderlik priborlari yordamida olib boriladi. M. maʼlumotlari geometrik proyeksi-yalar usulida olingan konchilikka oid grafik hujjatlar, chizmalarda sintez qilinadi.

M. kompleks fan boʻlib, matematika, fizika, texnika, astronomiya, geodeziya, geol., konchilik ishi va boshqa fanlar bilan chambarchas bogʻliq. Marksheyderlik xizmati foydali qazilmani konlardan qazib olishning har bir bosqichida (qidiruv, loyihalashtirish, shaxtalarni qurish, qazib olish, kon korxonalarini tugatish va boshqalar) qatnashadi. M. kuyidagi 2 funksiyani bajaradi: taʼ minlash funksiyasi (qidiruv va boshqa konchilik inshootlarini loyihadan natura xoliga oʻtkazish, lahimlarga yoʻnalish berish, konlarning plan hamda kesma koʻrinishini fazoviy geometrik oʻlchash usullari bilan haritaga tushirish va ularni marksheyderlik hujjatlarida aks ettirish) va nazorat qilish funksiyasi (qidiruv la-himlarining oʻtishni oʻz vaqtida kuzatish, qurilishmontaj ishlarini, foydali qazilmalar va qoplama jinslarni qazib olishda, talofat va sifatsizlanishida tezkor hisob nazorati, zaxiralar oʻzgarishini hisobi, atrof muhitni saqlashda konchilik ishlarini toʻgʻri olib borishni nazorat qilish, kon bosimi va yer yuzasining siljishi (deformatsiyasi)ni kuzatish va boshqa turli ishlarning nazorati). 1990-yillardan M. ishlarida oʻta aniq pribor — yorugʻlik bilan uzoqni oʻlchovchi, yoʻnalishli lazerli koʻrsatkichlar, gigroskopik va kodli teodolitlar va ta-xeometrlar, vizirli nivelirlar, avtomatprofilograflar va boshqa elektron-optik asboblar qoʻllanilmoqda. Oʻzbekistonda M.ga oid amaliy ishlarni konchilik korxonasi qoshidagi marksheyderlik xizmati bajaradi.institutlar esa ToshTU va konchilik ilmiy tadqiqot institut larida olib boriladi.

Manbalar
Marmar

Marmar (,  [marmaros] — yaltiroq tosh soʻzidan) — kristalli togʻ jinsi. Ohaktosh yoki dolomitning toʻla qayta kristallanishidan hosil boʻlgan. Mineral donachalarining oʻlchamiga qarab (0,05 — 2,25 mm) mayda, oʻrtacha va yirik donachali Marmarlar farq qilinadi. Mayda donachali Marmar sifatli hisoblanadi, chunki unda gʻovak va darzlik kam. Marmarningtarkibi, asosan, kalsit (SaSO3)dan iborat, ozroq MgO, GʻeO, Gʻe2O3. MpO, A1O2 va A12°z bOʻladi. Tarkibida MgO koʻp boʻlgan turi dolomitli Marmar deb ataladi. Marmarga boshqa minerallar (kvars, xalsedon, limonit, xlorit, gematit, pirit va boshqalar), shuningdek, organik birikmalarning kup qoʻshilganligi uning xossalarini (mustahkamligi, rangi, zichligi va hokazo) keng diapazonda oʻzgarishiga sabab boʻladi. Marmarga kvars qoʻshilgan boʻlsa uning mustahkamligi ortadi, binobarin ishlov berish ham qiyinlashadi. Qoʻshimchalar Marmarning sifatini yo oshiradi yoki kamaytiradi. Strukturasi bir xil boʻlgan Marmarlar sovuqqa chidamli boʻladi. Qurilish amaliyotida Marmar deb sayqal berish mumkin boʻlgan oʻrtacha qattiqlikdagi metamorfik jinsga aytiladi; bular — marmar, marmarlashgan ohaktosh, zich dolomit, ofikalsit, karbonatli brekchiya va kar-bonatli konglomeratlar. Marmarning rangi (qizil, pushti, sargʻish, qoʻngʻir, yashil, jigarrang, qora, kulrang, oq) turli xil kimyoviy va mexanik aralashmalarga bogʻliq. Marmarning fizik xossalari: zichligi 1900–2800 kg/m3, siqishga mustahkamlik chegarasi 10,0— 25,0 MPa, sinishga chidamlilik chegarasi 10—30 MPa, suv shimuvchanligi 0,15—0,50%, gʻovakligi 1%gacha. Qattiqligi 3—4. Marmarning bir tekis oq yoki qora ranglisi juda qadimdan xaykaltaroshliqda ishlatilib kelinadi. Oʻzbekistonning qad. Samarqand, Buxoro, Xiva, Qoʻqon va boshqa shaharlaridagi meʼmoriy obidalarida Marmarning katta harsang toshlaridan tortib, to mayda Marmar oniksi plastinkalarigacha ishlatilgan. Toshkent shahridagi koʻpgina teatr, maʼ-muriy binolar va metropoliten st-yalarida Oʻzbekiston Marmar ishlatilgan. Marmar karyerlarda, kam hollarda yer ostidan qazib olinadi. Yaxlit katta boʻlaklar tosh qirquvchi mashinalar, maxsus arralar yordamida qirqib olinadi. Marmar konlari Oʻzbekiston (Gʻozgʻon, Koʻkpatos, Omonqoʻton, Ogʻaliq va boshqalar), Qozogʻiston, Rossiya Federatsiyasi (Kareliya, Ural, Sibir), Armaniston, Italiya, Gretsiya, Kuba, Fransiya, Norvegiya, AQSH va boshqa mamlakatlarda mavjud.

Oʻzbekistonda sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan Marmar konlari: Gʻozgʻon (yiliga 12 ming m3), Nurota (0,8 ming m3), Zarband (7 ming m3), Tomchiota (1,4 ming m3), Koʻchat (2 ming m3), Makrid (0,4 ming m3), Qaxralisoy (Qoraqalpogʻistonda) (1 ming m3) va boshqa Marmarning sanoat zaxiralari 50 mln. m3dan ziyod (2000). Marmar qazib oluvchi va ishlov beruvchi yirik korxonalar: "Oʻzsanoatqurilishmateriallari" AJ, "Qizilqumnodirmetalloltin" va "Oʻzavtoyoʻl" davlat aksiyadorlik kompaniyalari.

Manbalar 

Petrologiya
Alabama shtati ramzlari
Marmar oniksi

Marmar oniksi — karbonatli jins; mayda kristalli zich, yarim shaffof, qatlamli oqiq; asosan, kalʼsitdan iborat, baʼzan aragonit bilan birga uchraydi. Issiq mineral buloqlardagi karbonatli minerallarning choʻkishidan vujudga keladi. Marmar oniksining notoʻgʻri navbatlangan qatlamlaridagi oq, sariqpushti, sariq-yashil va qoʻngʻir rangli alohida qatlamlari sayqal berilgan yuzada nihoyatda goʻzal manzarali bezakni hosil qiladi. Birxil yoki turli xil rangdagi yoʻllarning qalinligi millimetrning bir necha ulushidan bir necha sm gacha boʻladi. Bir xil tarkibli, yoʻlyoʻl teksturali xillari manzaralibadiiy, mozaika va qoplama bezak ishlarida qoʻllanadi. Oʻzbekistonda va qoʻshni mamlakatlarda (Turkmaniston, Tojikiston va boshqalar) baʼzi gʻorlarda uchraydi, shuningdek, Armaniston, Jazoir, Misr, Argentina, Meksika va boshqa mamlakatlarda ham mavjud.

Manbalar 

 

Petrologiya
Qurilish materiallari
Marmar tarvuz

Marmar tarvuz — oʻrtapishar tarvuz navi. Hozirgi Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik institutida Astraxon tarvuz navidan yakka tanlash usuli bilan yaratilgan. Marmar tarvuz oʻrtapishar tarvuzlar orasida eng tezpishar va shirin nav. Palagi oʻrtacha kattalikda, barg shakli konussimon, rangi yashil, barg shapalogʻining orqa tomoni kulrang. Tarvuz shakli sharsimon, rangi och yashil, silliq yuzasida bir-biridan turli masofada joylashgan yashil tasmalari bor, vazni 2,5—3 kg gacha. Eti qumoq, malina rangida, sersuv, sershira. Meva sharbati tarkibida 7,9% quruq modda, 6,9% qand mavjud. Urugʻi mayda, jigarrang . Hosildorligi 150—200 s/ga. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida ekiladi.

Manbalar 

Tarvuz navlari
Marmarak

Marmarak (Solvia L.) — koʻp yillik oʻtlar turkumi; gulzorlarda ekiladigan bir yillik manzarali oʻsimlik. Marmarakning yaltiroq Marmarak, Korolkov Marmarakgi, xushboʻy Marmarak, xivicheimon Marmarak, choʻl Marmarakgi (zigʻirak) kabi 5 turi bor. Yaltiroq Marmarak (S.splendens ver. Gawl.) — bir yillik oʻt, boʻyi 50—80 sm, poyasi tik usadi. Barglari uchburchaklinashtarsimon. Gultoji 50–60 mMarmarak Iyun — Oktyabroylarida gullaydi, gullari sariq, 25–33 mMarmarak Korolkov Marmarakgi (S.korolkovii Rgl. et Schmalh.) — koʻp yillik oʻt. Boʻyi 24— 50 sMarmarak Ildiz boʻgʻizidagi barglar nashtarsimon, uchi oʻtkir, dumaloq ponasimon, yashil tukli. Iyun—avgust oylarida gullab urugʻlaydi, gullari siyoh rang . Togʻli mintaqalarda oʻsadi. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. Xushboʻy Marmarak (S.sclarea L.) — koʻp yillik oʻt. Boʻyi 50—100 sMarmarak Poyasi tik usadi, tepa qismidan shoxlangan. Barglari yashil, ellipssimon-choʻziq, yirik burmali, Iyun—avg . oylarida gullab urugʻlaydi. Togʻli mintaqalardagi bogʻlarda, togʻ daralarida oʻsadi. Efir moyli oʻsimlik hisoblanadi.

Manbalar
Marna

Marna () — Fransiya shimolidagi daryo, Sena daryosining oʻng irmogʻi. Uzunligi 525 km, havzasining maydoni 12,7 ming km². Langr platosidan boshlanib, Parij havzasi boʻylab oqadi va Parij shahri yaqinida Sena daryosiga quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 100 m³/sek. Asosan, yomgʻir suvidan toʻyinadi. Qishda toʻlib oqadi (suv sathi 4–5 m gacha koʻtariladi). Kema qatnaydi. Kanallar orqali Reyn va Sena daryolari havzasi bilan bogʻlangan.

Manbalar 

    

Fransiyadagi daryolar