Malayziya ayollari

Malayziyadagi ayollar Malayziya hukumatidan oʻz huquqlari, qarorlar qabul qilish, sogʻliqni saqlash, taʼlim va ijtimoiy taʼminot hamda qonuniy toʻsiqlarni bartaraf etish boʻyicha yordam oladilar. Malayziya hukumati bu omillarni 1997-yilda Milliy birlik va ijtimoiy taraqqiyot vazirligini (ilgari 1993-yilda Ayollar ishlari boʻyicha kotibiyat yoki HAWA deb atalgan) tashkil etish orqali taʼminladi. Shundan soʻng 2001-yilda Malayziya ayollarining roli va hissalarini eʼtirof etish uchun Ayollar ishlari vazirligi tashkil etildi.

Malayziyalik ayollarning 47 foizi ish kuchi sifatida foydalaniladi.

Ayollar huquqlari 
Malayziya ayollarga nisbatan kamsitishning barcha shakllariga barham berish toʻgʻrisidagi konvensiyani (CEDAW) 1995-yil avgust oyida shartlar bilan ratifikatsiya qildi. 2010-yilda ayrim shartlar olib tashlandi, biroq ayrimlari saqlanib qoldi, xususan, 9(2), 16(1)(a), 16(1)(c), 16(1)(f) va 16(1)(g) moddalar bu moddalar Malayziya federal konstitutsiyasi va islom qonuniga (shariatga) zid ekanligi aytilgan. Mamlakatdagi ayollarning maqomi murakkab boʻlib, qisman ularning diniga va Malayziyaning shtatlari va federal hududlarida yashash joyiga bogʻliq boʻlib, ayrim huquqiy masalalarga taʼsir qiluvchi omillar mavjud. Mamlakatda ayollar huquqlari masalasida islomning konservativ va liberal talqinlari hamda dunyoviyroq kuchlar oʻrtasida mafkuraviy kelishmovchiliklar mavjud.

Shariat sudlari 
Shariat erkaklarga bir nechta xotin olishga ruxsat beradi, chunki u turmushga chiqqan ayollarning ehtiyojlarini qondirish uchun faqat u javobgar boʻladi, meros boʻyicha esa, erkak koʻproq meros oladi, chunki u buni oʻz xotinlari va bolalari uchun foydali tarzda sarflashi kerak boʻladi.Toʻrt shtatdagi musulmon boʻlmagan ayollar va musulmon ayollar teng ota-ona huquqlaridan foydalanadilar. Ayollarga nisbatan ishga joylashishda kamsitish boʻlishi mumkin, lekin bu hech qanday islomiy hukm tufayli emas. Keda shtatida ayol ijrochilar faqat ayol tomoshabinlar oldida chiqishlari mumkin.

Jinsiy shilqimlik 

Malayziyada 1955-yildagi Ish toʻgʻrisidagi qonunda  belgilanganidek, jinsiy zoʻravonlik „shaxsga nisbatan haqoratli, kamsituvchi yoki tahdid soladigan ogʻzaki, ogʻzaki boʻlmagan, vizual, imo-ishora yoki jismoniy shahvoniy xarakterdagi har qanday istalmagan xatti-harakatlardir“. Qonunda erkak va ayol yoki ish beruvchi va xodim oʻrtasida farq yoʻq. Shunday qilib, jinsiy zoʻravonlik ayol tomonidan erkakka yoki xodim ish beruvchiga qarshi amalga oshirilishi mumkin.

Ish joyida jinsiy zoʻravonlik yoki ish beruvchining xodimga nisbatan notoʻgʻri xatti -harakati bilan bogʻliq eng dastlabki qayd etilgan holatlar 1939-yilda, Malayziya hali Britaniya mustamlakachiligi ostida boʻlgan davrda kuzatilgan. Klang hind assotsiatsiyasi yevropaliklar va " qora tanli yevropaliklar " tomonidan ayol ishchilarning zoʻravonligini qoralagan ish tashlash aksiyasini uyushtirdi. 1950-yilda Perakdagi Panavan Karupiah mulkidan 106 nafar ayol va erkak rezina tegirmonchilar jinsiy zoʻravonlikka qarshi ish tashlashdi.

Jinsiy zoʻravonlik keng tarqalgan boʻlib, 2010-yildan beri Malayziya temir yoʻlidagi poyezdlarning pushti rangdagi vagonlar faqat ayollar uchun moʻljallangan . 2010-yildan beri Kuala-Lumpurda faqat ayollar harakatlanadigan ayollar avtobuslari ham bor. 2011-yilda hukumat Kuala-Lumpurning katta hududida faqat ayollar harakatlanishi uchun taksi xizmatini yoʻlga qoʻydi. Taksilarda ayol haydovchilar bor, ular chaqiruv asosida ishlaydi.

Ayol jinsiy aʼzolarini kesish 
Malayziyada ayol jinsiy aʼzolarini kesish (FGM) qoʻllanadi, musulmon oilalardagi ayollarning 90 % dan ortigʻi bu amaliyotdan oʻtgan. Ayol jinsiy aʼzolarini kesishni amalga oshirish uchun keltirilgan sabablar orasida diniy majburiyat, gigiyena, madaniy amaliyotlar va nikohdan oldingi jinsiy aloqani oldini olishiga ishonish kiradi. Biroq, mamlakatda qoʻllanadigan ayol jinsiy aʼzolarini kesish shakli dunyoning boshqa qismlarida, masalan, Shimoliy- Sharqiy Afrikada boʻlgani kabi, ogʻir emas va faqat kichik kesishdan iboratligi xabar qilinadi. Shunga qaramay, amaliyotning koʻlami toʻliq maʼlum emas va asosan anekdot hisobotlari va antropologik tadqiqotlarga asoslanadi, chunki na milliy guruhlar hisobotlari, na hujjatlashtirilgan dalillar topilmadi. Ayol jinsiy aʼzolarini kesish keng tarqalgan diniy majburiyat sifatida qaraladi; 2009-yilda Malayziyaning Islom diniy ishlar boʻyicha Milliy kengashining Fatvo qoʻmitasi ayol jinsiy aʼzolarini kesish musulmonlar uchun farz, lekin uning zararli shakllaridan saqlanish kerak, degan qarorga keldi.

Oiladagi zoʻravonlik 
Malayziyadagi ayollar uydagi zoʻravonlikdan (DV) maʼlum himoyaga ega, shu jumladan 1994-yildagi Oiladagi zoʻravonlik toʻgʻrisidagi qonun bunga misol. Jinoyat kodeksiga koʻra, ayollar erlarini jismoniy zoʻravonlik yoki tahdid kabi zoʻravonlik uchun ayblashlari mumkin — nikohdan ozod qilingan yagona jinoiy jinoyat zoʻrlashdir (375-modda). Oilaviy zoʻrlash (nikohda rozi boʻlmagan jinsiy aloqa) oʻz-oʻzidan noqonuniy emas, balki "xotini bilan jinsiy aloqada boʻlish uchun oʻz xotiniga yoki boshqa shaxsga zarar yetkazish yoki oʻlim qoʻrquvini keltirib chiqaradigan erkakdir. Jinoyat kodeksining 375A-moddasida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etgan. Bir tadqiqotga koʻra, Malayziyada 15 yoshdan oshgan ayollarning 39 foizi sheriklari tomonidan jismoniy zoʻravonlikka uchraydi. Oiladagi zoʻravonlik tobora koʻproq jamoatchilik muammosi sifatida qaralmoqda: Ayollarga yordam tashkiloti (WAO) oiladagi zoʻravonlik qurbonlari uchun SMS ishonch telefonini ishga tushirdi.

Jinsiy savdo 
Baʼzi ayollar va qizlar Malayziyada jinsiy savdo qurboni boʻlishdi. Ular Osiyo va boshqa qitʼalarda fohishalik va turmush qurishga majbur boʻlib, jismoniy va ruhiy zoʻravonlikka uchragan.

Taʼlim 
Ayollarda savodxonlik darajasi erkaklarga (95,4 %) nisbatan past (90,7 %) — 2010-yildagi hisob-kitoblarga koʻra, 15 va undan katta yoshdagi aholi uchun. Malayziya, soʻnggi yillarda ikkala jins vakillarining taʼlimiga sarmoya kiritdi; va natijada, endi koʻproq qizlar universitet darajasida tahsil olishmoqda.

Malayziyada ayollar holatini tanqid qilish 
2006-yilda ayollar huquqlari uchun faol kurashuvchi, Malayziyadagi musulmon ayollarning ahvolini aparteid ostidagi qora tanli janubiy afrikaliklarning holatiga oʻxshash deb taʼriflagan.

Marinaning bu soʻzlari erkaklarga ajrashish yoki toʻrttagacha xotin olish imkonini beruvchi yangi islom qonuniga javoban aytilgan. Qonun shuningdek, erlarga xotinlarining mol-mulki ustidan koʻproq vakolat bergan. Malayziya musulmon professionallari forumi kabi konservativ guruhlar uning sharhlarini shariatni haqorat qilish va boshqa musulmon yoki Sharqiy Osiyo mamlakatlari bilan solishtirganda Malayziyadagi ayollarning muhim roliga putur yetkazish maqsadida tanqid qilishdi.

2021-yil iyul oyida 6 nafar malayziyalik ayollar ayollarga shafqatsiz munosabatda boʻlish va bolalarni fuqaroliksiz qoldirishi mumkin boʻlgan eskirgan fuqarolik qonunlari yuzasidan hukumatga qarshi sud ishini boshladi. Advokatlarning aytishicha, hukumatga qarshi ishda gʻalaba qozonish oʻn minglab ikki millatli oilalarga fuqarolikni olishga yordam beradi va boshqa mamlakatlarga oʻz fuqarolik qonunlarini oʻzgartirishga majbur qiladi.

2021-yil 9-sentabr kuni Malayziya Oliy sudi chet elda tugʻilgan farzandlariga oʻz fuqaroligini oʻtkazmoqchi boʻlgan bir guruh malayziyalik onalar foydasiga qaror chiqardi. Sudya amaldagi fuqarolik toʻgʻrisidagi qonun oʻz-oʻzidan kamsituvchi va gender kamsitishni qonundan tashqari deb hisoblovchi boshqa konstitutsiyaviy band bilan birga oʻqilishi kerak, deb qaror qildi.

Targʻibot guruhlari 
 Islomdagi opa-singillar
 Ayollarga yordam tashkiloti, NNT
 Barcha ayollar harakati jamiyati, AWAM

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish 
 Ahmad, Omina. Malayziyadagi ayollar, Country Briefing Paper, dekabr, 1998-yil, 81 bet
 Aziza, Van. Siyosatdagi ayollar: Malayziyadan mulohazalar, Case Study, 2002, 5 bet

Havolalar 
 Malayziyadagi tadbirkor ayollar milliy assotsiatsiyasi
 Malayziya ayollar tashkilotlari 
Pages with unreviewed translations
Davlatlarga koʻra ayollar