Merki tumani

Merki tumani () — Qozogʻiston Respublikasining janubida joylashgan Jambul viloyati tarkibidagi maʼmuriy birlik.
Tumanning maʼmuriy markazi — Merke qishlogʻi.
Tumanning maydoni 7,1 ming km².
2013-yil 29-iyundan — 2016-yil iyul oyigacha — tuman hokimi Ko‘pbo‘sinov Baxtiyar Beysembaevich.
2016-yil 30-iyundan 2021-yil martgacha tuman hokimi — Umirbekov Meyirxon Azatovich.
2021-yil 2-martdan — 2022-yil 5-maygacha — tuman hokimi Nursipatov Ruslan Maratovich.
2022-yil 16-maydan — tuman hokimi Baubekov Joʻrabek Nurmergenovich.

Geografiyasi 
Merki tumani Qirgʻiz tizmasining etaklarida joylashgan. Sharqda tuman Qirgʻiziston bilan chegaradosh. Viloyat hududining shimoliy qismi Moʻyinqum qumlariga tutashgan yomgʻirli, yarim choʻl zonasi hisoblanadi.
Tumanning maydoni 7620 kvadrat kilometrni tashkil etadi. Iqlimi keskin kontinental, yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 40—50 mm, baʼzan 70—100 mm gacha yetadi. Katta daryolari — Aspara va Merki. Tuman hududidan sugʻorish uchun foydalaniladigan Bolshoy Chuy kanali oʻtadi.
Tuman hududidan Qirgʻiziston temir yoʻlining Lugovoe-Bishkek tarmogʻi, Olmaota, Bishkek, Toshkent (Taraz, Chimkent shaharlari) shaharlarini bogʻlovchi avtomobil yoʻli oʻtadi.

Demografiyasi 
Tuman aholisi 84760 kishini tashkil qiladi (2019).
Aholi dinamikasi:

Viloyatda 30 dan ortiq millat vakillari: qozoqlar, ruslar, ukrainlar, ozarbayjonlar, mesxeti turklari, oʻzbeklar, qirgʻizlar va boshqalar yashaydi.

Tarixi 
Hudud 1933-yil 27-dekabrda tashkil topgan, lekin bu joylarda odamlar ancha oldin yashagan. Bu yerda miloddan avvalgi X—VIII asrlarga oid Jigimbay istehkomi joylashgan. Merki haqida birinchi marta IX-X asrlarda arab geograflari oʻz asarlarida quyidagicha tilga olishgan: „Mirki oʻrtacha kattalikdagi shahar boʻlib, mustahkam himoyalangan qalʼasi bor“. Shahar nomi forscha „markaz“ degan maʼnoni anglatuvchi „mirki“ soʻzidan olingan.

Aholisi 
Milliy tarkibi (2019-yil boshida).
 Qozoqlar — 61 007 kishi (71.98%)
 Ruslar — 6227 kishi (7.35%)
 Turklar — 9 177 kishi (10.83%)
 Ozarbayjonlar — 2617 kishi (3.09%)
 o‘zbeklar — 1949 kishi (2.30%)
 qirgʻizlar — 1249 kishi (1.47%)
 ukrainaliklar — 349 kishi (0,41%)
 boshqalar — 2185 kishi (2.58%)
 jami — 84 760 kishi (100.00%)

Maʼmuriy birligi 
2019-yil boshidagi holatga koʻra, tuman 14 ta qishloq okrugini oʻz ichiga oladi.

Merki qishloq okrugi 
 Merki qishlogʻi
 Merki kurorti

Akermen qishloq okrugi 
 Akermen qishlogʻi (Merki, markaziy sovxozi)
 Oltinariq qishlog‘i (1-ferma)
 Oqko‘z-Qaynar qishlog‘i (3-ferma)

Oqtoʻgʻon qishloq okrugi 
 Aqtogʻan (bolsheviklar)
 Qozoqdikan qishlogʻi

Jambil qishloq okrugi 
 Jambil qishlogʻi
 Plodovoyagodnoe qishlogʻi
 Taldibuloq (Jambil nomli kolxoz)
 Turlibay botir ovuli (Qizil shafaq)

Janatoʻgʻon qishloq okrugi 
 Kostogʻan qishlogʻi
 Qizilsay qishlogʻi
 Minkazan ovuli (Voroshilov)

Kenes qishloq okrugi 
 Kenes qishlogʻi
 Jaugash qishlogʻi
 Qayindisay qishlogʻi
 Kentay qishlog‘i (2-sonli ferma Merkenskiy)

Andas Botir qishloq okrugi 
 Andas Batir qishlogʻi (Novoskresenovka)
 Orolqishloq qishlog‘i
 Granitogorsk qishlogʻi
 Qarpiq qishlog‘i (Qizilqishloq)
 Choldavar stansiyasidagi aholi punkti

Oytal qishloq okrugi 
 Oytal aholi punkti
 Mahanda qishlogʻi
 Merki stantsiyasidagi qishloq

T. Risqulov qishloq okrugi 
 T. Risqulova (Janova)
 Xalqaro qishloq

Sarimoldaev qishloq okrugi 
 Sarimoldaeva qishlogʻi (Kuzminka)
 Ekpendi qishlogʻi
 Oytal qishlogʻi

Surat qishloq okrugi 
 Surat qishlogʻi (Kirov nomidagi)
 Aqqaynar qishlogʻi
 Teskentogʻan ovuli (Qizil-Tu)

Tatti qishloq okrugi 
 Tatti qishlogʻi
 Aqjoʻl (Leninjoʻli) qishlogʻi
 Belariq qishlogʻi
 Qorasuv qishlogʻi
 Tasotkel razyezdi
 Tatti stansiyasi yaqinidagi qishloq
 Chemen razyezdi

Aqaral qishloq okrugi 
 Aqaral qishlogʻi (Krasnooktyabrskoe)
 Sipatay qishlogʻi

Aspara qishloq okrugi 
 Aspara qishlogʻi

Iqtisodiyoti 
Tuman aholisi asosan qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Bu yerda 1435 ta jamoa xoʻjaligi roʻyxatga olingan, 16 masʼuliyati cheklangan shirkat va ishlab chiqarish kooperativlari faoliyat koʻrsatadi.

Diqqatga sazovor joylari 
 Merki ziyoratgohi — Dengiz sathidan 3000 m balandlikda joylashgan, 250 km² maydonni egallaydi. Bu yerda qabristonlar, tosh panjaralar va tosh haykallar (70 stela) mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 Merken tumanining norasmiy sayti

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Qozogʻiston aholi punktlari
Qozogʻiston geografiyasi