Manchester mumiyosi

Hannah Beswick (1688–1758), Birchin Bower, Hollinwood, Oldham, Great Manchester shaharlarida yashagan badavlat ayol. Bu badavlat ayolning dafn etilishidan patologik fobiyasi boʻlgan. 1758-yilda vafotidan soʻng, uning jasadi tiriklik belgilarining bor yoki yoʻqligini tekshirib turish uchun Mumiyolab qoʻyilgan va dafn etilmasdan saqlab turilgan.

Mumiyolash qaysi usulda oʻtkazilgani qayd etilmagan, biroq tomirlarga qonning oʻrniga skipidar va vermilion moddalari quyilgani aniq. Keyin esa jasad eski soat qutisiga solingan va Beswickning oilaviy shifokori doktor Charles Whitening uyida saqlangan. Beswickning ushbu gʻayrioddiy ishi mashhur boʻlishiga sabab boʻlgan. Doktor White uyida baʼzi qiziqqan kishilarga boy xonimning jasadini koʻrishga ruxsat bergan.

Beswickning mumiyolangan jasadi Manchester muzeyiga keltirilgan va koʻrgazmaga qoʻyilgan. Manchester mumiyosi yoki Birchin Bower mumiyosi nomini olgan. Manchester yepiskopi ruxsati bilan Beswick dafn qilinishi toʻgʻrisida qaror qabul qilingan. Dafn marosimi 1868-yil 22-iyul kuni Harpurhey qabristonida, oʻlimidan 100 yillardan ortiq vaqtdan keyin boʻlgan. Qabri ham nomaʼlum.

Tarixi 

18-asrning oʻrtalarida odamlarda adashib tiriklayin koʻmilishdan qoʻrquv kuchaygan. Oʻlim belgilarining noaniqligi haqida koʻp munozaralar boʻlgan. Dafn qilishdan oldin hayot belgilarini tekshirish boʻyicha turli xil takliflar ilgari surilgan: murdaning ogʻziga sirka va murch quyishdan tortib, oyoqlari va hatto toʻgʻri ichakka ham issiq poker qoʻllashgacha. 1895-yilda shifokor J. C. Ouseley har yili Angliya va Uelsda 2700 ga yaqin odam vafot etib ulgurmasidan oldin dafn etilganligini daʼvo qilib yozgan; J. Stenson Hooker bu raqamni 800 ga yaqinroq deb hisoblagan. Hannah Beswick 1688-yilda Manchester shahridagi Cheetwood Old Hallda Jon va Patiens Beswick oilasida tugʻilgan. U 1706-yilda vafot etgan otasidan katta boylikni meros qilib olgan. Oʻlimidan bir necha yil oldin, Xannaning akalaridan biri Jon vafot etdi deb hisoblanib tobut qopqogʻi endi yopilmoqchi boʻlganida, hayot alomatlarini koʻrsatgan. Motamdagilar Jonning qovoqlari qimirlayotganini payqashgan, oilaviy shifokor doktor Charlez White tekshiruv oʻtkzagach uning tirikligini tasdiqlagan. Jon bir necha kundan keyin xushiga kelgan va yana uzoq yillar yashagan.

Jessie Dobson, Angliya Qirollik Jarrohlar Kolleji muzeyining yozuvchisi, 1758-yilda Beswickning oʻlimidan keyin sodir boʻlgan voqealar haqida koʻplab „notoʻgʻriliklar va qarama-qarshiliklar“ borligini aytgan. Beswick oilaviy shifokoriga 25 000 funt sterling qoldirganini taxmin qilishgan. Ammo bir shart bilan: doktor White badavlat xonimning tanasini yerdan yuqorida saqlash va vaqti-vaqti bilan tiriklik alomatlari borligini tekshirishi kerak boʻlgan. Biroq, Beswickning 1757-yil 25-iyulda yozilgan vasiyatnomasiga koʻra White 100 funt sterling (2021-yil holatiga koʻra 14 000 funt sterling) olishi kerakligi va dafn marosimi uchun 400 funt sterling (2021-yil holatiga koʻra 57 000 funt sterling) olishi kerakligi aytilgan. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, White Beswickning vasiyatini bajargan va u 400 funt sterlingni olgan, bu puldan dafn marosimi uchun xarajatlar toʻlanganidan keyin har qancha ortgan pulni olishiga ruxsat berilgan. Beswickning tanasi Mumiyolanganligi va dafn etilmagani unga ushbu pulning barchasini oʻzida saqlab qolishga imkon bergan. Shu bilan bir qatorda, Whitening Beswickdan anchagina qarzi borligi taxmin qilinadi, bu qarzni dafn marosimidan keyin toʻlashi kerak boʻlgan. 1866-yildagi oʻlimidan keyin yillar oʻtib, Beswickning vasiyatnomasi tafsilotlari baribir ancha yillargacha noma'lum va bahsli boʻlib qolgan.

Mumiyolash 

Beswick 1757-yildagi vasiyatnomasida vafotidan so'ng tanasining mumiyolanishi istagi haqida yozmagan. Taxminlarga koʻra, doktor Whitedan Beswickning oʻlganligi aniq maʼlum boʻlgunga qadar jasadni yerdan yuqorida ushlab turishni soʻrashgan, ammo u oʻzining eksponatlari toʻplamiga mumiyo qoʻshish vasvasasiga tushib qolgan. Shuning uchun xonimning jasadini mumiyalashga qaror qilgan. White Londonda tibbiyotga oʻqiyotganda anatomiyaga alohida qiziqishi uygʻongan va shu asosida skelet va mumiyolardan iborat „curiosities“ toʻplamini yaratgan.

White tomonidan qoʻllangan mumiyolash usuli aniq koʻrsatilmagan. Lekin doktor 1748-yilda anatomist William Hunterdan saboq olgan. Hunter esa mumiyolashning arterial mumiyolash usulini ishlab chiqqan. Bundan kelib chiqib White ham ustozining usulidan foydalangan deb hisoblash mumkin. Arteriyalarga turpentin va vermilion aralashmasi yuborilgan, soʻngra organlar koʻkrak qafasidan olib tashlangan. Murdadan iloji boricha koʻproq qon chiqarilgan va butun tana spirt bilan yuvilgan. Keyingi bosqichda turpentin va vermilion aralashmasi qayta yuborilgan. Keyin tana boʻshliqlari kamfora, niter va qatron aralashmasi bilan toʻldirilgan, tana tikilgan va barcha teshiklarni kofur bilan yopilgan. Tanani so'nggi tozalashdan soʻng, tanadagi har qanday namlikni soʻrib olish uchun gips solingan qutiga joylangan. Mumiyoni saqlash vaqtini uzaytirish uchun, smola bilan qoplangan boʻlishi ham mumkin.

Koʻrinishi 
Beswick xonimning mumiyolangan jasadi dastlab Beswicklar oilasining yana bir aʼzosining uyi, Ancoats Hallda saqlangan.  Biroq qsiqa muddat vaqtdan so'ng Manchesterning Sale shahridagi doktor Whitening uyiga koʻchirilgan va bu uyda eski soat qutisida saqlangan. Beswickning gʻayrioddiy irodasi uni mashhur qilgan; yozuvchi Thomas de Quincey Whitening uyiga mumiyoni koʻrgani kelganlardan biri boʻlgan. 1813-yilda doktor Whitening oʻlimidan soʻng, Beswickning mumiyolangan jasadi doktor Ollier ixtiyoriga o'tgan.1828-yilda doktor Ollierning vafoti munosabati bilan Manchesterdagi Natural History Society muzeyiga topshirilgan. Ushbu muzeyda Manchester mumiyosi yoki Birchin Bouer mumiyosi sifatida tanilgan. U muzeyning kirish zalida, Peru va Misr mumiyolari yonida taqdimotga qoʻyilgan. Beswick xonimning qarindoshlariga oʻzlari xohlagancha uni ziyorat qilishlariga ruxsat berilgan. Mumiyo 1844-yilda muzey tashrif buyuruvchilari tomonidan „muzeydagi eng diqqatga sazovor narsalardan biri“ deb taʼriflangan.

Hannah Beswickning suratlari yoʻq. U haqida taʼriflardan biri mahalliy tarixchi Philip Wentworth tomonidan taqdim etilgan:

1867-yilda Beswickni dafn qilish vaqti keldi deb qaror qilishgan. Biroq, 1837-yildan beri Buyuk Britaniya qonunchiligiga koʻra, dafn qilishdan oldin tibbiy ekspertiza oʻlim toʻgʻrisidagi guvohnoma berilishi kerak. Beswick 1758-yilda vafot etganligi sababli, uni dafn etish toʻgʻrisida buyruq chiqargan Davlat kotibiga murojaat qilish kerak boʻlgan. Manchester yepiskopi ruxsati bilan Hannah Beswick 1868-yil 22-iyulda Harpurxey qabristonidagi nomaʼlum qabrga dafn qilingan.

Xazinasi 
Shahzoda Charlie 1745-yilda oʻzining bosqinchi armiyasini Manchesterga kiritgan, bu esa Beswickning xazinasi uchun tahdid hisoblangan. Shu sababli u xazinasini koʻmishga qaror qilgan. Oʻlimidan sal oldin xazina qayerda yashirilganini qarindoshlariga koʻrsatishga vaʼda bergan, biroq aytishga ulgurmasdan vafot etgan. Uning uyi boʻlgan Birchin Bower bekasining vafotidan keyin ishchilar uyiga aylantirildi. Ushbu manzilgohda yashovchilarning baʼzilari qora ipak xalat va oq qalpoq kiygan sharpani koʻrganliklarini daʼvo qilishgan va uni Hannah Beswick deb taʼriflashgan. Aytilishicha, Beswickning vafotidan keyin tez orada bir toʻquvchi tosh tagida yashiringan Beswickning xazinasini topib olgan. Oliphantʼs ismli oltin sotib oluvchi ushbu oltinlarning har biriga oʻsha payti £3 funt-sterling toʻlagan. Bu 2021-yilgacha boʻlgan inflyatsiya va boshqa omillarni hisobga olib aytganda har biri uchun 2021-yil holatiga koʻra £530 funt-sterlingga teng boʻlgan.

Ferranti zavodiga yoʻl ochish uchun Birchin Bower buzib tashlangan. Beswickning oilaviy uyi boʻlgan Chetwood Old Hall 1890-yilda gʻisht zavodi qurish uchun buzib tashlangan. Oʻsha payti pudratchilar mehmonxona ostida koʻmilgan qoʻshaloq tobutni topgan. Tobutning siri hech qachon ochilmagan, ammo oʻsha paytda bu Beswick oilasi va Hannah Beswick Oldhamga koʻchirilganda u yerda yashagan doktor White bilan bogʻliq deb hisoblangan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Buyuk Britaniya