Uşak

Uşak (turk tilida izohlanishi: [ˈuʃak]) – Turkiyaning Egey mintaqasi ichki qismidagi shahar. Shahar Uşak viloyati va Uşak tumani markazi hisoblanadi. Shaharning aholisi 2022-yil holatiga koʻra 236 366 kishini tashkil etgan.

Uşak shahri mintaqaning asosiy poytaxti va port shahri hisoblangan Izmirdan  uzoqlikdagi masofada joylashgan. Markaziy Anadolu platolari va Egey qirgʻoq mintaqasi boʻylab joylashuvi, iqlimi va bu ikki hudud elementlarini oʻz ichiga olgan qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi tufayli Uşak ham anʼanaviy shakldagi kuchli sanoat bazasiga ega. Uşak Turkiyaning shahar elektr tarmogʻiga ega boʻlgan birinchi shahar va Usmonli turklar davrida charm sanoatida xodimlar va ishchilar oʻrtasida jamoaviy mehnat munosabatlari shartnomasi imzolangan birinchi shahar edi. Bu yerda mahalliy tadbirkorlar va xususiy sektor oʻrtasidagi tashabbus bilan Turkiya Respublikasidagi birinchi zavod, yaʼni shakarni qayta ishlash zavodi tashkil etildi. Bugun ham ikki sanoat zonasi boʻylab mehnatsevarlik anʼanasi davom etmoqda.

Tarixi 
Bugungi Uşak hududida hukmronlik qilgan birinchi uyushgan davlatlar – sharqiy qismdagi Frigiyaliklar va miloddan avvalgi VII asrda gʻarbdagi Lidiyaliklar edi. 1965-yilda Uşakda yashirin xazina ovlovchilar tomonidan topilgan Karun xazinasi, uning Turkiyadan tashqaridagi kontrabandasi va Nyu-York shahridagi Metropoliten Sanʼat muzeyi keyingi oʻn yillikdagi qayta tiklanishidan soʻng xalqaro sarlavhalarga aylandi, bu Anadolu davlatlarining yuksak sivilizatsiya darajasidan dalolat beradi. Lidiya hududi keyinchalik miloddan avvalgi VI asrda Fors imperiyasi va IV asrdan boshlab Buyuk Aleksandr va uning avlodlari tomonidan egallab olindi. Keyin Uşak Rim imperiyasi, Vizantiya imperiyasi, Saljuqiylar, Germiyanidlar va nihoyat Usmoniylar imperiyasi tomonidan (1429-yildan boshlab) ketma-ket hukmronlik qilingan.

Keyinchalik, turklarning bosib olishi va bu hududda hukmronlik oʻrnatganidan soʻng, shahar turk tilida „xizmatkor“ maʼnosini anglatuvchi Uşak nomi bilan mashhur boʻldi. 1867-yildan 1922-yilgacha Uşak Hüdavendigâr viloyati bir qismi edi.

Uşak 1920-yil 28-avgustdan 1922-yil 1-sentabrgacha Yunon armiyasi tomonidan egallab olingan. Yunonlarning chekinish paytida, yunon generali Nikolaos Trikoupis Uşak yaqinidagi Göğem qishlogʻida qoʻlga olingan, bugungi kunda toʻgʻon suv ombori ostiga koʻmilgan.

Uşak 1953-yilgacha Kütahya viloyati tumani markazi boʻlgan, shu yili Uşak viloyati tashkil etilgan va Uşak viloyat markaziga aylangan.

Iqtisodiy tarixi 
XVII asrdan boshlab Uşak va Gollandiya Respublikasi oʻrtasida savdo-sotiq mavjud boʻlgan, bu Vermeerning „The Procuress“ kartinasida bannisterdan ustiga tashlangan gilamda aks ettirilgan. Taxminlarga koʻra, gilam Uşakda ishlab chiqarilgan boʻlib, rasmning uchdan bir qismini qoplaydi, medalyon va barglarni koʻrsatadi.

XX asrning boshlarida Uşakda merkuriy kimyoviy elementi kashf etildi. Shahar shuningdek, gilam ham ishlab chiqargan.

Uşak viloyatidagi boshqa tuman markazlari orasida Banaz eng katta va turli xil qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va shu bilan birga oʻrmonlari bilan tanilgan, Ulubey kanyoni esa koʻplab tashrif buyuruvchilarni jalb qiluvchi tabiiy joy.

Geografiyasi 
Uşak shahri 29 ta mahalladan iborat, shu jumladan Kurşunluk va Muharremşah.

Iqlimi 
Uşakda Oʻrta yer dengiz iqlimi (Köppen: Csa) yoki okeanik iqlim (Trewartha: Doak) boʻlib, sovuq, nam, muntazam ravishda qorli qishlari va issiq, quruq yozlari mavjud.

Uşak gilamlari 

Sanoatga qadar, Uşak allaqachon ishlab chiqarish va eksport markazi edi, ayniqsa, Ushak gilamlari. Ushak gilamlari oʻzining kartinalarida ularni batafsil tasvirlab, Yevropa bozorlarida mashhurligini aks ettirganiga ishora qilib XVI asrdagi rassom kichik Hans Holbeynning nomi bilan ham ataladi. Uşak gilamlari xalqaro mashhurligi darajasi shunchalik katta boʻldiki, „Ushak“ soʻzi kelib chiqishi turkcha boʻlgan inglizcha soʻz deb hisoblanadi.

Oʻsha paytdan beri Uşakning gilam naqshlari rivojlangan boʻlsa-da, keng koʻlamli toʻqimachilik hali ham davom etmoqda va shaharning ismi hali ham ikkala qoʻlda toʻqilgan va sanoat gilamlari bozorida muhim ahamiyatga ega. Boshqa tomondan, Uşak viloyatidagi Eşme tumani oʻz gilamlari bilan mashhur.

Egizak shaharlari 

 Offenbach – Germaniya
 Astana – Qozogʻiston
 Besni – Turkiya
 Charleroi – Belgiya

Manbalar

Havolalar 

 Uşak aholisi koʻpaymoqda: TÜİKning 2023 yil mart oyidagi hisobotiga eʼtibor bering Uşak tumanida aholi soni koʻpaydi. Turkiya statistika instituti maʼlumotlarini oʻrtoqlashdi.
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda