Angliya Premyer-ligasi

Angliya Premyer-ligasi, odatda APL deb ham ataladi, Angliya futbol ligasi tizimining eng yuqori ligasi hisoblanadi. APLda 20 ta jamoa oʻzaro kuch sinashishadi. Liga English Football League(EFL) bilan koʻtarilish va quyi ligaga tushish tizimi asosida ishlaydi. Mavsumlar odatda avgustdan maygacha davom etadi. Har bir jamoa 38 ta oʻyin oʻtkazadi hamda har bir klub boshqa barcha 19 ta klub bilan ikkitadan uchrashuv oʻtkazadi: mehmonda va uyda. Koʻpgina oʻyinlar dam olish kunlari kechqurunlari oʻtkaziladi, baʼzida ish kunlari kechki payt ham oʻyinlar rejalashtiriladi.

Musobaqa Angliya Premyer-ligasi sifatida 1992-yil 20-fevralda Birinchi divizion (1888-yildan 1992-yilgacha yuqori liga) klublarining Angliya futbol ligasidan ajralib chiqish qarori asosida tashkil etilgan. Biroq, jamoalar hali ham EFL Championshipga tushib ketishi va koʻtarilishlari mumkin. Premyer-liga 5 milliard funt sterlinglik televizion huquqlar shartnomasidan foydalanadi, Sky va BT Group mos ravishda 128 va 32 oʻyinni translyatsiya qilish uchun ichki huquqlarni kafolatlaydi. Ushbu shartnoma 2025-yildan 2029-yilgacha toʻrt mavsum davomida 6,7 milliard funt sterlingga koʻtariladi. Premyer-liga 2022-yildan 2025-yilgacha xorijdagi televizion huquqlardan 7,2 milliard dollar daromad olishi taxmin qilinmoqda. Klublarga 2016-17-yillarda 2,4 milliard funt sterling markaziy toʻlov daromadlari ajratildi, yana 343 million funt sterling EFL klublariga hamkorlik toʻlovi sifatida berildi.

Premyer-liga dunyodagi eng koʻp tomosha qilinadigan sport ligasi boʻlib, 212 davlatda 643 million uyda efirga uzatiladi, potentsial tomoshabinlar soni 4,7 milliard kishini tashkil etadi. 2018-19-yilgi mavsumda Premyer-liga oʻyinlariga oʻrtacha tashrif 38 181 nafarni tashkil etdi, barcha oʻyinlar boʻyicha jami tashrif buyuruvchilar soni esa har qanday futbol assotsiatsiyasi ligasi orasida eng yuqori boʻlib, 14 508 981 kishini tashkil etdi va stadionlarning koʻpchiligi hajmi deyarli teng. 2023-yil holatiga koʻra, Premyer-liga soʻnggi besh mavsum davomida Yevropa musobaqalaridagi oʻyinlari boʻyicha UEFA koeffitsiyenti reytingida Ispaniya La Ligasidan oldin birinchi oʻrinni egalladi. Angliya Premyer-ligasi UEFA Chempionlar Ligasi titullari soni boʻyicha Ispaniya La Ligasidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi, oltita ingliz klubi jami oʻn beshta Yevropa chempionligini qoʻlga kiritgan.

1992-yilda tashkil etilganidan beri Premyer-ligada 51 ta klub ishtirok etgan: Angliyadan 49 ta va Uelsdan ikkita. Bu klublarning yettitasi chempionlikni qoʻlga kiritgan: Manchester United (13), Manchester City (8), Chelsea FC (5), Arsenal FC (3), Blackburn Rovers (1), Leicester City (1) va Liverpool F.C. (1). Manchester United eng koʻp chempionlikni qoʻlga kiritgan(oʻn uchta), Manchester City esa toʻrtta ketma-ket chempionlikni qoʻlga kiritgan. Liga tashkil etilgandan faqat oltita klub APLda quyi ligaga tushib ketmasdan oʻynagan: Arsenal, Chelsea FC, Everton, Liverpool, Manchester United va Tottenham Hotspur F.C..

Tarixi

Kelib chiqishi 

1970-yillar va 1980-yillarning boshlarida Yevropada sezilarli muvaffaqiyatlarga qaramay, 1980-yillarning oxiri ingliz futboli uchun quyi nuqta boʻldi. Stadionlar yomonlashdi, muxlislar noqulay sharoitlarga duch kelishdi, bezorilik avj oldi va 1985-yilda Heysel stadioni halokati ortidan ingliz klublari besh yil davomida Yevropa musobaqalaridan chetlatildi. 1888-yilda APL oʻz mamlakatining birinchi divizioni hisoblangan Italiya A Seriasi va Ispaniya La Ligasi kabi ligalardan tomoshabinlar soni va daromadlari boʻyicha ortda qoldi va bir nechta eng yaxshi ingliz futbolchilari chet elga koʻchib oʻtishdi.

1990-yillarning oxiriga kelib, pasayish tendentsiyasi teskari tus ola boshladi. 1990-yilgi FIFA Jahon chempionatida Angliya terma jamoasi yarim finalga chiqdi; Yevropa futbolining boshqaruv organi boʻlgan UEFA 1990-yilda ingliz klublarining Yevropa musobaqalarida oʻynashiga qoʻyilgan besh yillik taqiqni bekor qildi, natijada Manchester United 1991-yilda UEFA Chempionlar Ligasi kubogini qoʻlga kiritdi.

Klublar 
Premyer-ligada 1992-yilda tashkil etilganidan to 2023-24-yilgi mavsumgacha 51 ta klub oʻynagan.

Chempionlar

Manbalar 

Angliya futboli
Futbol ligalari
Premyer-liga