Saskatoon

Saskatoon () — Kanadaning Saskachevan provinsiyasidagi eng yirik shahar. Saskatoon provinsiyaning markaziy mintaqasidagi Janubiy Saskachevan daryosining burilishida joylashgan. Shahar Trans-Canada Yellowhead avtomagistrali boʻylab joylashgan va 1882-yilda Temperance koloniyasi sifatida tashkil etilganidan beri markaziy Saskachevanning madaniy va iqtisodiy markazi boʻlib xizmat qilgan.

2021-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha 266,141 aholiga ega boʻlgan Saskatoon provinsiyadagi eng yirik shahar va Kanadadagi 17-chi yirik aholini roʻyxatga olish metropolitan hududi boʻlib, 2021-yilda aholini roʻyxatga olish boʻyicha aholisi 317,480 kishini tashkil etadi.

Saskatoonda Saskachevan universiteti, Mivasin vodiysi maʼmuriyati (Janubiy Saskachevan daryosini himoya qiladi va shaharning mashhur daryo qirgʻogʻi bogʻlarini nazorat qiladi) va Vanuskevin merosi bogʻi (Kanadaning milliy tarixiy ob’ekti va 6000 yillik tarixi bilan YUNESKOning Jahon merosi daʼvogari) joylashgan. Saskachevandagi eng gavjum qishloq munitsipaliteti boʻlgan 344-sonli Korman Parki qishloq munitsipaliteti shaharni oʻrab oladi, shu jumladan Vanuskevinni ham oʻz ichiga oladi. Saskatoon oʻz nomini mintaqada joylashgan saskatoon rezavoridan olgan. Shaharda anchagina mahalliy aholi istiqomat qiladi. Shaharda toʻqqizta daryodan oʻtish joyi bor va nomlari „Preriyalar Parij“ va „Koʻprik Siti“ deb ataladi.

Saskatoonning tarixiy mahallalari qatoriga Nutana va Riversdeyl kiradi, ular Saskatoon shahri bilan birlashishi va 1906-yilda qoʻshilishidan oldin alohida shaharlar boʻlgan. Nutana, Riversdeylning Brodvey avenyu va 20-koʻcha nomli tarixiy koʻchalari mavjud. Shuningdek, shahar markazi va boshqa markaziy mahallalarda qayta qurish ishlari olib borilmoqda. Sazerlend, 1956-yilda shahar tomonidan qoʻshib olingan va universitet hududidan tashqarida joylashgan temir yoʻl shaharchasi, yana bir tarixiy eski shahardir.

Etimologiya 

Saskatoon shahri arxivchisi Jeff OʻBrayenning yozishicha, bu nomning anʼanaviy hikoyasi bu hududda Saskatoon rezavorlari mavjudligi bilan bogʻliq.

Biroq, u shunday deb yozgan edi: "Haqiqat biroz dramatikroq koʻrinadi. Bu hudud mahalliy Kriga uzoq vaqtdan beri oʻq oʻqi uchun tol tayoqchalarini yigʻish uchun yaxshi joy sifatida tanilgan. Shunday qilib, bu joyning nomi „Sask-kva-tan“ — taxminan „tollar kesilgan joy“ edi.

Tarixi 

1882-yilda Torontoda joylashgan Temperance Colonization Jamiyatiga Janubiy Saskachevan daryosi boʻylab, hozirgi Uorman va Dundurn oʻrtasida joylashgan 21-yer uchastkasi berildi. Guruhning maqsadi oʻsha shaharda spirtli ichimliklar savdosidan qochib, Prariya hududida jamoa tashkil etish edi. Keyingi yili Jon Neilson Leyk boshchiligidagi koʻchmanchilar hozirgi Saskatoon shahriga kelishdi va birinchi doimiy aholi punktini tashkil qilishdi. Koʻchmanchilar Ontariodan Mus Jawga temir yoʻl orqali yoʻlga tushishgan va soʻngra Saskatoongacha temir yoʻl hali qurib bitkazilmaganligi sababli ot aravasi orqali oxirgi yurishni yakunlaganlar.

1885-yilda Shimoli-Gʻarbiy qoʻzgʻolon kichik jamoaga turli yoʻllar bilan taʼsir koʻrsatdi. Bosh Whitecap va Charlz Trottier Saskachevanning Batoche shahridagi Lui Riel qurolli kuchlariga qoʻshilishdi. Fish Creek jangi va Batoche yaqinidagi janglardan soʻng yarador kanadalik askarlar bugungi kunda tarixiy joy boʻlgan Marr qarorgohida shifo topishdi. Bir nechtasi parvarish paytida vafot etdi va koʻrgazma maydonchasi yaqinidagi Pionerlar qabristoniga dafn qilindi.

1903-yilda bu aholi punkti Saskatoon nomini olgan. Oʻsha yili qishloqqa aylangan hudud Nutana deb oʻzgartirildi. 1906-yilda Saskatoon 4500 aholisi boʻlgan shaharga aylandi, unga Saskatoon, Riversdeyl va Nutana jamoalari kiradi. 1955-yilda shaharning gʻarbiy qismidagi Montgomeri Pleys yangi tashkil etilgan jamoa, 1956-yilda esa qoʻshni Sazerlend shahri qoʻshib olindi.

Geografiyasi 

Saskatoon Saskachevanning oʻrta janubidagi boy, kaliyli chernozemning uzun kamarida joylashgan. Atrofdagi togʻli topografiyaning yoʻq, ammo shahar bir necha tepaliklar va bir nechta vodiylarga tarqalib ketgan. Shahardagi eng past nuqta daryodir, eng baland nuqta esa sharqiy tomonda Sazerlend chekkasi va shahar shimolidagi Silvervud-River Heights hududlari oʻrtasida bahsli. Saskatoon, gʻarbdan sharqqa kesmada, dengiz sathidan daryoga qarab umumiy pasayish kuzatiladi va daryoning sharqiy qirgʻogʻida relef asosan shahar tashqarisiga qadar tekis boʻlib, u yerda pasayishni boshlaydi.

Saskatoon janubiy Saskachevan daryosi tomonidan sharqiy va gʻarbiy tomonlarga boʻlinadi. Keyin u mahallalardan tashkil topgan shahar atrofi rivojlanish hududlariga (SDA) boʻlinadi. Koʻchalar manzillari shimol va janubga (ushbu yoʻnalishlarda tekislangan prospektlar uchun) va shunga oʻxshash sharq va gʻarbga (ushbu yoʻnalishlarda tekislangan koʻchalar uchun) ajratilgan. Daryoning gʻarbiy qismida shimoliy va janubiy manzillar uchun chegara chizigʻi 22-koʻchadir, sharq va gʻarb esa Idylwyld Drive (20-koʻchadan shimolda) va A Avenue (20-chi koʻchadan janubda) boʻlinadi. Sharqiy tomonda 22nd/Idylwyld Lorne prospekti sharq va gʻarbni ajratib turadi, Aird koʻchasi esa kichik turar-joy yoʻli shimoliy-janubiy chegarani belgilaydi. chegara sifatida Markaziy xiyobon boʻlgan joy (ammo shimol va janubga alohida boʻlinish yoʻq).

Daryodan tashqari ikkinchi yirik suv xususiyati bu Gudzon koʻrfazi Slou  muzliklardan hosil boʻlgan suv havzasining qoldigʻi boʻlib, shaharning shimoliy chekkasida qad rostlagan. Sanoatning rivojlanishi natijasida suvning koʻp qismi quriydi, ammo katta qoldiq C prospektida RCAF Memorial Parkining bir qismi sifatida saqlanib qolgan va boshqa qismi Gudzon koʻrfazi sanoat hududida saqlanib qolgan. Bir nechta turar-joy jamoalarida „texnogen koʻllar“ mavjud.

Payk koʻli va Blekstrap provinsiya bogʻlari taxminan  shaharning janubida mos ravishda 60-magistral va 11-magistralda. Batoche, 1885-yilgi Shimoli-Gʻarbiy qoʻzgʻolon bilan bogʻliq milliy tarixiy joy. Blackstrap ham, Batoche ham maktab sayohatlari uchun mashhur joylardir.

Iqlimi 
Saskatoon nam kontinental iqlim, sovuq yarim quruq iqlimni boshdan kechiradi, odatda yoz issiq va uzoq, qish sovuq. Shahar ichidagi Saskachevan universitetining iqlim maʼlumotlari yarim qurgʻoqchil mezonlarni aniqlaydi. Bu shaharning shimoli-gʻarbiy chekkasida joylashgan Aeroportga qaraganda bir oz yuqori oʻrtacha yillik harorat va oʻrtacha yillik yogʻingarchilik miqdori bilan bogʻliq.

Shaharda toʻrt xil fasl bor. Saskatoon quruq iqlimga ega va yiliga oʻrtacha 340.4 mm yogʻingarchilik, yoz eng yomgʻirli mavsumdir. Saskatoon Kanadadagi oʻrtachadan quyoshliroq boʻlib, yiliga oʻrtacha 2268 soat quyosh nur sochadi. Yoz oylari momaqaldiroqlar va kuchli yomgʻir, doʻl, kuchli shamol, chaqmoq va baʼzan tornadolar bilan kuchli boʻlishi mumkin. Ayozsiz vegetatsiya davri 21-maydan 15-sentyabrgacha davom etadi, ammo Saskatoon shimoliy joylashuvi tufayli 14-iyungacha va yana avgust oyining boshlarida ham sovuq havo hukm suradi. 31-iyuldan 8-avgustgacha oʻrtacha kunduzgi yuqori harorat  ga etadi.

Saskatoonda qayd etilgan eng yuqori harorat  ni tashkil etdi 1988-yil 6-iyunda sodir boʻlgan. Hozirgacha qayd etilgan eng past harorat  edi 1893-yil 1-fevralda yuz bergan.

Demografiya 
Kanada aholini roʻyxatga olish — Saskatoon hamjamiyatining profili

 Manba: 2021 2016 2011 avvalroq„2001 Community Profiles“. 2001 Canadian Census. 

Kanada Statistikasi tomonidan oʻtkazilgan 2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda Saskatoonda 266,141 aholi istiqomat qilgan.

2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda poytaxt hududi (CMA) darajasida Saskatoon CMA 317,480 aholiga ega boʻlgan.
2021 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, immigrantlar (Kanadadan tashqarida tugʻilgan shaxslar) 53,210 kishini yoki Saskatoon umumiy aholisining 20,4 foizini tashkil qiladi. Jami immigrantlar sonidan eng koʻp kelib chiqqan davlatlar Filippin (11840 kishi yoki 22,3%), Hindiston (5845 kishi yoki 11,0%), Xitoy (4695 kishi yoki 8,8%), Pokiston (3975 kishi yoki 7,5%), Nigeriya (3975 kishi yoki 7,5%), Buyuk Britaniya (2045 kishi yoki 3,8%), Bangladesh (1830 kishi yoki 3,4%), Vyetnam (1510 kishi yoki 2,8%), Amerika Qo‘shma Shtatlari (1470 kishi yoki 2,8%) va Iroq (2090 kishi yoki 3,9%).

Etnik kelib chiqishi 

Saskatoon hududi har qanday doimiy aholi punkti tashkil etilishidan ancha oldin sivilizatsiya boʻlgan, bunga Vanuskevin merosi bogʻida va boshqa joylarda olib borilayotgan arxeologik ishlar guvohlik beradi. Kanadaga Birinchi Millatlar aholisi tobora koʻproq urbanizatsiya qilgan va hech bir joyda birinchi Millatlar aholisi 1981-yildan 2001-yilgacha 382% ga oʻsgan Saskatoondagidek emas. Aholini roʻyxatga olishda migratsiya yoki tugʻilish koʻrsatkichidan koʻra koʻproq odamlar oʻzlarini tub aholi deb bilishadi.

Saskatoon Kanadaning yirik shaharlari orasida Birinchi Millatlar aholisining ikkinchi eng yuqori foiziga ega — taxminan 11,3% , Vinnipegdan 12,2% va Reginadan keyin 9,9%; Pleasant Hill kabi baʼzi mahallalarda bu foiz 40% dan oshadi. Birinchi Millatlar aholisining aksariyati Kri yoki Dakota madaniy kelib chiqishiga ega, ammo kamroq darajada Saulteaux, Assiniboine va Dene jamoalari ham mavjud.

Saskatoonda, shuningdek, koʻplab Metis aholisi bor va shimoldagi tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan janubiy filiallarga, shuningdek, Saskachevanning Dundurn yaqinidagi Prairie Ronde aholi punktiga yaqin.

Din 
2021-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Saskatoondagi diniy guruhlar quyidagilardan iborat edi:

 Xristianlik (134,900 kishi yoki 51,7%)
 Dinsizlar (98 575 kishi yoki 37,8%)
 Islom (12 985 kishi yoki 5,0%)
 Hinduizm (5125 kishi yoki 2,0%)
 Sikhizm (3155 kishi yoki 1,2%)
 Buddizm (1935 kishi yoki 0,7%)
 Mahalliy aholi maʼnaviyati (1650 kishi yoki 0,6%)
 Yahudiylik (565 kishi yoki 0,2%)
 Boshqalar (2065 kishi yoki 0,8%)

2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholining 66% xristianlar, katoliklar (28,5%) eng katta mazhabni tashkil qiladi. Undan keyin Birlashgan cherkov (10,9%) va boshqa konfessiyalar. Boshqalar: musulmon (2,6%), buddist (0,8%), hindu (0,7%), anʼanaviy (mahalliy) maʼnaviyatga ega (0,5%) va boshqa dinlarga mansub. Aholining 28,5 foizida diniy mansublik yoʻqligini bildiradi.

Savdo markazlari 
 Blairmore savdo markazi
 Markaz
 Konfederatsiya savdo markazi
 Erindale markazi/University Heights savdo markazi
 Lawson Heightsdagi savdo markazi
 Bozor savdo markazi
 Midtown Plaza
 Preston oʻtish joyi
 River City savdo markazi
 Stonegate savdo markazi (Stounbridjda)

Transport 

Saskatoon Saskachevan, Manitoba, Alberta va Britaniya Kolumbiyasini bogʻlaydigan Trans-Kanada avtomagistrali tizimining Yellowhead shossesida joylashgan boʻlib, 16-magistral deb ham ataladi. 5, 7, 11, 12, 14, 41, 219, 684 va 762 avtomagistrallarning barchasi Saskatoonda uchrashadi, 60-magistral janubi-gʻarbiy shahar chegaralaridan tashqarida tugaydi. Quyidagi koʻpriklar Saskatoondagi Janubiy Saskachevan daryosini kesib oʻtadi (yuqori oqimdan tartibda):
 
Saskatoon halqa yoʻli, Circle Drive qurilishi 1960-yillarning oʻrtalarida boshlangan (birinchi marta 1913-yilda taklif qilinganidan keyin) va 2013-yil 31-iyulda 300 million dollarlik South Circle Drive loyihasining ochilishi bilan yakunlangan.

Taʼlim 

 Saskachevan universiteti
 Sent-Tomas More kolleji — Saskachevan universiteti qoshidagi katolik federatsiya kolleji. Saskachevan universitetiga Lyuteran diniy seminariyasi, Emmanuel va Sent-Chad kolleji (Kanadaning Anglikan cherkovi) va Avliyo Endryu kolleji (Kanada Birlashgan cherkovi) aloqador. Uchalasi ham universitet kampusida.
 Kanada Birinchi Millatlar Universiteti -  Saskatoon kampusi.
 Saskachevan politexnika
 Gabriel Dumont instituti
 Saskachevan Hindiston Texnologiyalar Instituti

Saskatoonda 78 ta boshlangʻich maktab va 14 ta oʻrta maktab mavjud boʻlib, ular 37 000 ga yaqin oʻquvchiga xizmat koʻrsatadi. Saskatoonda uchta asosiy maktab kengashi mavjud: Saskatoon davlat maktabi boʻlimi, Saskatoon katolik maktabi boʻlimi va Conseil des Ecoles Fransaskoises.

Manbalar 

Shaharlar