Jamoat salomatligi

Jamoat salomatligi – jamiyat, tashkilotlar, davlat va xususiy sektorlar, jamoalar hamda shaxslarning uyushgan saʼy-harakatlari va oqilona tanlovlari orqali kasalliklarning oldini olish, hayotni uzaytirish va salomatlikni mustahkamlash fani va sanʼatidir. Aholi salomatligining belgilovchi omillarini va u duch kelayotgan xavf-xatarlarni tahlil qilish jamoat salomatligi uchun asos hisoblanadi. „Jamoatchilik“ bir necha kishidan iborat kichik guruhdan tortib butun qishloq yoki shahargacha boʻlgan hajmga ega boʻlishi mumkin. Pandemiya paytida u bir nechta qitʼani qamrab olishi mumkin. „Salomatlik“ tushunchasi jismoniy, ruhiy va ijtimoiy farovonlikni oʻz ichiga oladi.

Jamoat salomatligi fanlararo soha hisoblanadi. Masalan, epidemiologiya, biostatistika, ijtimoiy fanlar va sogʻliqni saqlash xizmatlarini boshqarish kabi yoʻnalishlar bu sohaga tegishlidir. Boshqa muhim kichik sohalar qatoriga atrof-muhit salomatligi, jamiyat salomatligi, xulq-atvor salomatligi, sogʻliqni saqlash iqtisodiyoti, ijtimoiy siyosat, ruhiy salomatlik, sogʻliqni saqlash taʼlimi, sogʻliqni saqlash siyosati, mehnat xavfsizligi va salomatligi, nogironlik, ogʻiz boʻshligʻi salomatligi, sogʻliqni saqlashdagi gender masalalari hamda jinsiy va reproduktiv salomatlik kiradi. Jamoat salomatligi birlamchi tibbiy yordam, ikkilamchi tibbiy yordam va uchlamchi tibbiy yordam bilan birgalikda mamlakatning umumiy sog‘liqni saqlash tizimining bir qismini tashkil qiladi. Jamoat salomatligi kasallik holatlari va salomatlik koʻrsatkichlarini kuzatish hamda sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish orqali amalga oshiriladi. Umumiy sogʻliqni saqlash tashabbuslariga: qoʻllarni yuvish, emizishni targʻib qilish, emlash, havo aylanishini va havoning sifatini yaxshilash, oʻz joniga qasd qilishning oldini olish, chekishni toʻxtatish, semirishni oldini olish boʻyicha taʼlim va sogʻliqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini oshirish kabilar kiradi.

Salomatlikka taʼrif 

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, „Salomatlik – bu nafaqat kasallik yoki nogironlikning yoʻqligi, balki toʻliq jismoniy, ruhiy va ijtimoiy farovonlik holatidir.

Jamoat salomatligiga aloqador atamalar 
Jamoat salomatligi butun dunyo miqyosidagi aholi salomatligi tushunchasi bilan chambarchas bogʻliqdir“. U butun dunyo boʻylab barcha insonlarning sogʻligʻini yaxshilash va „hamma uchun sogʻlom hayot“ tamoyilida tenglikka erishishni ustuvor vazifa qilib qoʻyadigan soha sifatida taʼriflangan. Xalqaro sogʻliqni saqlash – bu jamoat salomatligi bilan bogʻliq boʻlgan, mintaqaviy yoki milliy chegaralarda sogʻliqni saqlash bilan shugʻullanadigan sogʻliqni saqlash sohasidir. Jamoat salomatligi davlat tomonidan moliyalashtirilgan sog‘liqni saqlash tizimi bilan farq qiladi.

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) 
Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) xalqaro sogʻliqni saqlash uchun mas’ul boʻlgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining ixtisoslashgan agentligidir. JSST Konstitutsiyasi tashkilotning boshqaruv tuzilmasi va tamoyillarini belgilab beradi hamda uning asosiy vazifasini „barcha xalqlarning imkon qadar eng yuqori darajadagi salomatlikka erishishi“ deb belgilaydi. JSSTning keng qamrovli vakolatlari qatoriga umumiy sogʻliqni saqlash tizimini targʻib qilish, jamoat salomatligi xavflarini nazorat qilish, sogʻliqni saqlash sohasidagi favqulodda vaziyatlarga javob choralarini muvofiqlashtirish hamda inson salomatligi va farovonligini yuksaltirish kiradi. JSST sogʻliqni saqlash sohasidagi bir qancha yutuqlarda, ayniqsa, chechak kasalligini butunlay yoʻq qilish, poliomiyelitni bartaraf etish va ebola vaksinasini ishlab chiqishda yetakchi rol oʻynadi. Uning hozirgi ustuvor yoʻnalishlari qatoriga yuqumli kasalliklar, ayniqsa OIV/OITS, Ebola, COVID-19, bezgak va sil, yurak kasalliklari va saraton singari yuqumli boʻlmagan kasalliklar, sogʻlom ovqatlanish, oziq-ovqat xavfsizligi, mehnat gigiyenasi hamda giyohvand moddalarni isteʼmol qilish kabi muammolar kiradi.

Maqsadi 
Sogʻliqni saqlash boʻyicha chora-tadbirlarning maqsadi kasalliklar, jarohatlar va boshqa tibbiy holatlarining oldini olish va bartaraf etishdir. Umumiy maqsad aholi salomatligini yaxshilash va umr koʻrish davomiyligini oshirishdan iborat.

Yana qarang 
 Global salomatlik

 Sog‘liqni saqlash xizmati

 Sog‘liqni saqlashda tenglik

 Sog‘liqni saqlash siyosati

 Sog‘liqni saqlash tizimi

 Sog‘liqni saqlash huquqi

 Iqlim o‘zgarishining inson salomatligiga ta’siri

 Milliy sog‘liqni saqlash muassasalari ro‘yxati

 Umumiy sog‘liqni saqlash tizimi

 Yevropa jamoat salomatligi uyushmasi

Manbalar 

Jamoat salomatligi
Sog‘liqni saqlash iqtisodiyoti
Tibbiyot
Birlamchi tibbiy yordam
Sog‘liqni saqlash huquqi
Global salomatlik
Sog‘liqni saqlash sohasidagi ta’lim