yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Agnostitsizm

Agnostitsizm (yunoncha Agnostosa — inkor qoʻshimchasi, gnosis — bilish) — borliqni, voqelikdagi narsa va hodisalarni, ularning mohiyatini bilish mumkinligini qisman yoki mutlaqo inkor etuvchi nazariya. Agnostitsizm vakillari borliqning cheksizligi, nihoyasizligi va murakkabligi, inson sezgi aʼzolari imkoniyatlarining cheklanganligiga asoslanib borliqni bilish mumkin emas deb hisoblaydi. Agnostitsizmning yirik vakillaridan biri ingliz faylasufi David Yum, inson aqli sezgilarimiz bergan maʼlumotlarga tayanib voqelikni biladi, lekin, sezgi aʼzolarimiz bizga toʻgʻri va toʻliq maʼlumot beradimi, sezgilarimiz aks ettirayotgan voqelikning oʻzi mavjudmi, degan masalalarni oʻrtaga tashlagan va shu asosda olamni bilish mumkinligini rad etgan, ob’ektiv voqelikning mavjud-ligiga shubha bildirgan (bu jihatdan Yum Agnostitsizmi skeptitsizmning bir koʻrinishi sifatida namoyon boʻladi). Agnostitsizmning ikkinchi bir yoʻnalishi nemis faylasufi Immanuil Kant falsafasida ifodalangan. I.Kant tashki olamni ikkiga: „biz uchun narsa“ va „narsa oʻzida“ga ajra-tib tushuntiradi, olamning biz bilgan va bilib olishimiz mumkin boʻlgan qismini „biz uchun narsa“ deb ataydi. Olamning „narsa oʻzida“ qismining ay-rim jihatlarinigina bilish mumkin boʻlsa ham, uning asl mohiyatini bilish mumkin emas deydi. Bilish ob’ektining cheksizligini, nihoyasizligini, hodisalar ichki mohiyatining tubsizli-gini mutlaqlashtirish Agnostitsizmning gnoseologik ildizlariga kiradi. Haqiqatda, har qanday narsani bir qarashda, bir zumda har taraflama bilib boʻlmaydi, uni bilib olish uchun muayyan vaqt kerak boʻladi. Shuningdek, har qanday narsani va uning mohiyatini bilib olishimiz uchun yordamchi qurol va vositalarning qay darajada takomillashganligi jiddiy ahamiyatga ega. Bizga nisbatan keyingi avlodlarimizning tajribalari yanada boyib, takomillashib boradi va natijada ular bizlarga nisbatan koʻproq narsalarni biladi. Biz sezgi aʼzolarimizning bilish imkoniyati yetmagan ob’ektlarni aql va tafakkur kuchi bilan bilib boramiz. Bilish shu tarzda yaxlit va uzluksiz jarayondir. Inson aql-tafakkuri fan va amaliyetni taraqqiy ettirishga, bilish va izlanish vositalarini takomillash-tirishga yoʻl ochadi.

Agnostitsizm teologiya, oʻlimdan soʻnggi hayot, xudo kabi metafizik mavzularga oid maʼlum iddaolarning haqiqiy yechimini bilish ilojsiz ekanini taʼkidlovchi falsafiy dunyoqarashdir. Bunga sabab sifatida obyektiv reallikni oʻrganish doim subyektiv bilish orqali kechishi koʻrsatiladi. Odatda agnostitsizm xudoning mavjudligi yoki emasligi masalasiga oid dunyoqarashga aytiladi. Agnostitsizm dunyoqarashiga ega shaxs agnostik deyiladi. Aksar agnostiklar ateistlar bilan bir qatorga qoʻyilsada, baʼzi agnostiklar teist boʻlishlari ham mumkin.

Etimologiyasi 
Agnostitsizm atamasi 1869-yili Thomas Henry Huxley tomonidan gnostitsizmni rad etuvchi falsafiy oqimni nomlash uchun oʻrtaga qoʻyildi.

Shuningdek 
 Din
 Xudo
 Teizm
 Ateizm

Manbalar 

Falsafa
Radio

Radio (lotincha radius — "nur") elektromagnit toʻlqinlar orqali signallarni simsiz uzatish texnologiyasidir.

Radio (lotincha radio — nurlanaman, nur tarqataman) — 1) axborotlarni radiotoʻlqinlar (elektrmagnit toʻlqinlar) yordamida uzoq masofadan simsiz uzatish va qabul qilish usuli. 1895-yilda A. S. Popov ixtiro qilgan; 2) simsiz uzatish usuliga asoslanib fizik hodisalarni oʻrganish, bu usuldan radioaloqa, radiroeshittirish, televideniye, radiotelemexanika, radiolokatsiya, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, masofadan turib boshqarish (teleboshqarish)da, tibbiyotda va boshqa maqsadlar uchun foydalanish bilan bogʻliq fan va texnika sohasi (qarang Radiotexnika).

Radio 

Infratuzilma
Aloqa
Martial Industrial

Martial Industrial (harbiy industrial) yoki military pop (harbiy pop) 20-asr oxirida Yevropada shakllangan industrial musiqa janridir hisoblanadi. Odatda klassik musiqa, neofolk, marsh va dark ambient musiqalari unsurlarini ishlatadi.

Musiqachilar
Allerseelen
Autopsia
Blood Axis
Death In June
Der Blutharsch
Dernière Volonté
Laibach 
Les Joyaux De La Princesse
Sophia

Shuningdek
Harbiy orkestr
Industrial

Industrial

de:Industrial#Martial Industrial
Pishloq

Pishloq — sutni ivitib, ishlov berish yoʻli bilan tayyorlanadigan oziq-ovqat mahsuloti. Sigir, qoʻy, echki, buyvol yoki ot sutidan yoki ularning aralashmasidan ishlab chiqariladi. Tarkibida 15—27% yengil hazm boʻladigan oqsil, shu jumladan, almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalar, 20—32% yogʻ, shuningdek, kalsiy, fosfor tuzlari va vitaminlar (1,5—3,4%) bor. 100 g oliy nav pishloq kaloriyasi 350—400 kkal ga teng . Pishloq parhez va shifobaxsh xususiyatga ega, yengil va deyarli toʻla hazm boʻladi. Sutni ivitish usuliga qarab, shirdon pishloqi va qatiq pishlogʻi tayyorlanadi. Shirdon pishloqi ning qat-tiq, shoʻr va yumshoq xillari bor. Qat-tiq pishloq (Shveysariya, Rossiya, Gollandiya, Kostroma, Yaroslavl pishloqlari va boshqalar) konsistensiyasi muloyim, yumshogʻiniki (Medinsk, Rokfor, Dorogo-buj pishloqlari va boshqalar) moysimon. Shoʻr pishloq (brinza, Tushin pishloqi va boshqalar) namakobda yetilishi bilan boshqa pishloqlardan farq qiladi. Qatiq pishloqga qizdirilgan pishloq va boshqa kiradi. Pishloqning 700 ga yaqin xili maʼlum boʻlib, kimyoviy tarkibi, ma-zasi turlicha. Oʻzbekistonning sut sanoati korxonalarida yumshoq pishloq va brinza ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. Dunyoda yuzdan ortiq pishloq turlari bor. Ular bir-birlaridan qaysi hayvondan sut olingani, qancha saqlangani, qancha miqdorda yogʻi borligi va hokazo sifatlari bilan farqlanadi. Rangi sargʻish-yashildan qizilgacha boʻlishi mumkin. Baʼzi pishloqlarda kavaklar hosil boʻladi. Pishloq oʻz tarkibida yogʻ, oqsil va kalsiy, fosfor minerallarini uzoq vaqt saqlay olgani uchun ushbu moddalarga muhtoj odamlar uchun foydalidir.

Mashhur turlari 
“Taste atlas” — retseptlar, oziq-ovqat tanqidchilari sharhlari va tadqiqot maqolalari e'lon qilinadigan, an’anaviy taomlar bo‘yicha nufuzli xalqaro ma'lumotnomasi doimiy yangilanib turuvchi dunyodagi eng mashhur 100 ta pishloqning 2023-yil uchun reytingini e'lon qildi. Unga ko'ra birinchi o'ntalikka quyidagi turlar kiritildi:

 Motsarella (Mozzarella) — yangi tayyorlangan, oq, yengil, Italyancha pishloq.
 Chedder (Cheddar) — yarimqattiq, sarg'imtir, ommabop Inglizcha pishloq. 
 Feta (Feta) — nordonroq ta'mli, echki sutidan tayyorlanadigan, an'anaviy Yunoncha pishloq. 
 Rikotta (Ricotta) — mayin, tvorogsimon, zardobdan tayyorlanadigan, Italyancha pishloq. 
 Parmezan (Parmigiano Reggiano) — qattiq, o'tkir ta'mli, Italyancha pishloq. 
 Gauda (Gouda) — qattiq, sigir sutidan tayyorlanadigan, Gollandcha pishloq.
 Bri yoki Bri de Mo (Brie de Meaux) — yumshoq, oq mayin mog'orli, Fransuzcha pishloq.
 Panir (Paneer) — namakobda yangi tayyorlangan, yumshoq, Hidncha pishloq.
 Gorgonzola (Gorgonzola) — ko'k rang mog'orli, mashhur Italyancha pishloq.
 Kamamber yoki Normandcha Kamamber (Camembert de Normandie) — yumshoq yog'li, sho'rroq ta'mli, mog'orli, Fransuzcha pishloq.

Manbalar 

Taomlar
Sut mahsulotlari
Pishloq
Avtobus

Avtobus 8 kishidan koʻp joyga ega va yoʻlovchi tashish uchun moʻljallangan avtomobildir. Avtobusda odatda yoʻlovchilardan tashqari haydovchi va chiptachi ham boʻladi (lekin ba’zi avtobuslarda chiptani komposterdan olish mumkin; serqatnov yoʻlda haydovchisiz harakatlana oladigan transport vositalari ustida ham ish ketmoqda).

Avtobus (avto (mobil) va – hamma uchun) – 9 va undan ortiq oʻrinli yoʻlovchilar tashiydigan avtomobil. Vazifasiga koʻra, shahar Avtobuslari, shaharlararo Avtobuslar, shahar atro-fi Avtobuslari va maxsus Avtobuslarga boʻlinadi. Shahar Avtobuslari aholi yashaydigan punktlarda, shaharlararo Avtobuslar aholi yashay-digan punktlar orasida yoʻlovchilarni tashiydi. Maxsus Avtobuslar sayyoxlar, dam oluvchilar, samolyotga chiquvchilar, ay-rim idoralar va boshqa uchun moʻljallangan. Shaharlararo Avtobusda yukxona boʻladi va oʻrindiqlari uxlab ketish uchun mos-lashtiriladi. Avtobuslar ikki qavatli qilib ham ishlanadi. Avtobuslar qishda isitiladi, yezda esa shamollatib turiladi. Avtobuslar 110 km/soat gacha tezlik bilan yura oladi. Avtobusning oʻlchami (uzunligi) 5 m dan ( mikroavtobuslar) 24 m gacha (qoʻsh Avtobuslar). Oʻzbekistonda avtobus ishlab chiqarish istiqlol yillaridagina yoʻlga qoʻyildi.1999-yildan Samarqand shahridagi "SamKochAvto" qoʻshma korxonasida shaharlararo qatnashga moʻljallangan M 23.9 (23 oʻrindikli; dvigatelining quvvati 65 kVt, maksimal tezligi 95 km/soat) va M 29 (29 oʻrindiqli; dvigatelining quvvati 84,6 kVt, maksimal tezligi 105 km/soat) rusumli, shuningdek shahar ichida qatnashga moʻljallangan M 24.9 (23 oʻrindiqli, dvigatelining quvvati 65 kVt, maksimal tezligi 95 km/soat) ru-sumli Avtobus ishlab chiqariladi
.

Etimologiyasi 
Avtobus atamasi avtomobil hamda lotincha omnibus – "har yerda" soʻzlaridan qisqartmadir.

Shuningdek 
 Avtomobil
 Trolleybus
 Tramvay
 Avtomobil sanoati.

Manbalar 

Transport vositalari
Trolleybus

Trolleybus (inglizcha trolley — „gʻildirakli tok uzatuvchi“ va lotincha omnibus — "„har yerda“, "„hamma uchun“ soʻzlaridan) tashqi manbadan beriladigan elektr tokini isteʼmol qiluvchi elektr dvigateli yordamida harakatlanuvchi avtomobildir.

Trolleybus (inglizcha troley — kontakt simi va bus — avtobus) — kontakt tarmogi (koʻchalarga tortilgan sim)dan 2 „shoxi“ (dugasi) orqali tok bilan taʼminlanadigan relssiz shahar elektr transporti.

Tarixi 

Ma’lumotlarga koʻra, birinchi trolleybus 1882-yilda Germaniyada aka-uka Simenslar tomonidan yaratilgan.
Trolleybus yaratish va undan foydalanish ishlari 19-asr 80-yillarida Germaniyada olib borilgan. Trolleybusni ishlab chiqishda kontakt tarmogʻidan tok olish masalasi ancha qiyin boʻlgan. Trolleybus dastlab 20-asr 30-yillarida Yevropa mamlakatlarida qatnay boshlagan.

Manyovrchanligi, shovqinsizligi va relssiz harakatlanishi Trolleybusning tramvaydan afzalligi, kontakt osmasining murakkabligi kamchiligidir. Arzon elektr energiyadan foydalanishi, gaz chiqarmasligi, ishlatishning oddiyligi va ishonchliligi bilan avtobusdan ustun turadi. Trolleybus dvigatelining kuvvati 120 kVt, kontakt tarmogʻidagi kuchlanishi 500—600 V.

Xarakteristkasi 
Koʻpchilik Trolleybus 2 oʻqli, 2 yoki 3 eshikli qilib ishlab chiqariladi. Katta shaharlarda koʻp oʻkli Trolleybusdan foydalaniladi. Trolleybusning tezligi 65–70 km/soat, oʻrtacha 50—70 kishi sigadi. Asosiy elektr jihozlari: oʻzgarmas tok elektr dvigateli, ventilyator, kompressor va past kuchlanishli asboblar, yoritish hamda signal apparaturalarini taʼminlovchi generatorlarni aylantiradigan yordamchi elektr dvigatellar.

Mexanik qismlari: 
transmissiya, yurish qismi, boshqarish organlaridan iborat.

Transmissiya kardanli uzatma va differensial uzatmadan iborat. Yurish qismi (ressora osmasi, gʻildirak gupchaklari va boshqalar) koʻp oʻrinli avtobus va ogʻir yuk mashinalarinikiga oʻxshash. Oyoq tormozi — pnevmatik, qoʻl tormozi — mexanik. Rul boshqarmasi mexanizmlari avtomobillarnikiga oʻxshash. Trolleybusdan shaharlararo marshrut larda ham foydalanish mumkin. (2004).

Trolleybus Oʻzbekistonda 

1947-yili 5-noyabrda Toshkentda ilk trolleybus qatnovi Temir yoʻl vokzali — Eski joʻva marshruti boʻyicha qatnovni boshlangan.
Oʻzbekistonda trolleybus Olmaliq, Samarqand, Toshkent, Toʻraqoʻrgʻon, Fargʻona shaharlarida va Urganch — Xiva yoʻnalishida faoliyat yurgizgan. Toshkent shahrida 15 ta trolleybus marshruti faoliyat koʻrsatgan. Oʻz faoliyatini 1947-yilda boshlagan Toshkent trolleybusi 2010-yilning 1-may oxirgi marta yoʻnalishlarga chiqqan boʻlsa, Jizzax va Namanganda elektr transport qatnovi 2010-yilning yanvarida toʻxtatilgan.

2013-yilga kelib, Xorazm trolleybus faoliyatini davom ettirayotgan Oʻzbekistondagi yagona hududga aylandi. Trolleybuslar harakati vohada 1997-yilda boshlangan boʻlib, Urganch va Xiva shaharlari orasida trolleybus qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

Shuningdek 
 Avtomobil
 Avtobus
 Tramvay
 Jamoat transporti

Manbalar 

Transport vositalari
Aktyor

Aktyor ( — „ijrochi“) yoki aktrisa — drama, opera, balet, qoʻgʻirchoq teatri, estrada, sirk, kino, radio va televideniyeda rollar ijrochisi, artist. U oʻz tanasi, ovozi, aqli, his-tuygʻulari, qobiliyati vositasida jonli badiiy obraz yaratadi.

Yana qarang 
 Aktyorlik sanʼati
 Teatr
 Kinematografiya
 Amplua

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Sanʼat
Amplua

Amplua (fransuzcha emploi – „kasb“) biror aktyorga uning qiyofasi, xarakteri tufayli mos keluvchi rollar umumlashmasidir. Baʼzida sportchilarga nisbatan ham qoʻllanadi (masalan, futbolchi uchun „yarim himoyachi ampluasi“ kabi).

Amplua – aktyor imkoniyatlariga mos tushadigan rollar turkumi. Maʼlum rollarga ixtisoslashish barcha mamlakat teatrlari taraqqiyoti tarixida uchraydi. Ampluada ishlash, ayniqsa, Sharq teatriga xos. 17-asr oxiriga kelib yapon teatri (Kabuki)da Ampluaning 8 guruhi tarkib topdi. Hind teatrida esa Ampluaning 12 guruhi maydonga keldi. Maʼlum davrgacha amplua ijobiy rol oʻynagan. Ammo, keyinchalik amplua tizimi aktyorlar ijodida qolip va nusxalarni keltirib chiqardi, mumtoz dramaturgiyaning ayrim asarlari amplua doirasiga sigʻmay qoldi. Sahnada hayotni aynan aks ettirish usuli maydonga kelgach, amplua tizimi inqirozga yuz tuta boshladi. Oʻzbek teatrining shakllanish davrida aktyorlik sanʼatida Amplua mavjud edi. Aktyorlar realistik sahna qonuniyatlarini puxta oʻzlashtirgan sayin turli mazmundagi rollarni ijro etishga oʻtib, ampluadan uzoqlashdilar. Lekin har bir aktyorning sevgan rollari, oʻz ijodiy mavzui boʻladi, buni amplua bilan adashtirmaslik kerak. Amplua maydonlarda koʻrsatiladigan spektakllarda hamon ishlatiladi. Ampluaga asoslangan Sharq anʼanaviy teatri (Yaponiya, Xitoy, Hindiston) shu kunlarda ham faoliyat koʻrsatib kelmoqda

Manbalar 

Sanʼat
Afyun

Afyun (aslida yun. abijum – mudra-tuvchi, uxlatuvchi), opiy, „qora dori“-1) koʻknorning xomroq koʻsagini tilib qoʻyganda undan oqib chiqib, havoda qorayib qotgan, sutsimon shira. Tar-kibida morfin, papaverin, kodein, tebain, narkotin va 20 ga yaqin boshqa alkaloidlar bor. Dam-badam qabul qilib turilsa, boshqa narkotiklar kabi unga oʻrganib qolish mumkin. Bu hayot uchun xavfli. A. preparatlari tibbiyotda ogʻriqsizlantiruvchi dori sifatida ishlatiladi. U asosan tarkibidagi morfin bilan taʼsir etadi. A. qadimdan maʼlum. Bardi (papirus) ga yozilgan qadimda. Misr yozuvlarida (mil. av. 1552-yil) dori sifatida tavsiya etilgan. Teofrast (mil. av. 3-asr), Dioskoridus-Diskuridis (mil. av. 77 yil) ham oʻz asarlarida A. dori ekanligini aytib oʻtishgan. A. dastlab dori sifatida Kichik Osiyoning janubi-sharqida, Yevro-pada ishlatilgan va „opiy“ deb atalgan. Yunonlardan arablar va Yaqin Sharqdagi boshqa xalqparga „afyun“ shaklida kirgan (oʻzbeklar „qora dori“ ham deyishadi). Abu Bakr ar-Roziy, Abu Ali ibn Sino, Ibn Baytor, Dovuvdi Antokiylarning asarlarida ham A.ning tibbiy nafi, ishlatilish usullari bayon etilgan. Xitoyda A.ni tutatib chekish rasm boʻlgan. Bu odat keyinchalik Hindiston va Eronga ham oʻtgan. A. kuchli narkotik 803boʻlganligi uchun hamma mamlakatlarda, jumladan Oʻzbekistonda ham uni isteʼ-mol qilish taqiqlangan. A.ni ishlab chiqarish va sotish bilan shugʻullangan kishilar jinoiy javobgarlikka tortiladi. 2) Baʼzan zahar, ogʻu maʼnosida ishlatiladigan soʻz.

Afyun lolaqizgʻaldoq (papaver somniferum) sharbatini quritib olinadigan kuchli giyohvanddir. Morfin alkaloidlari koʻp boʻlganligi uchun tibbiyotda ogʻriqsizlantiruvchi dori sifatida qoʻllanar edi; biroq bangilikni keltirib chiqarishi tufayli hozirda deyarli qoʻllanmaydi.

Tarixi 
Afyun haqida eslab oʻtuvchi ilk manbalar mil. avv. 500 yillarga oiddir (Mesopotamiya). Qadimgi Yunonistonda ham maʼlum boʻlgan, jumladan Buqrot afyunning ogʻriqsizlantiruvchi xususiyati borligini eʼtirof etgan. Yevropada afyunxoʻrlik XIX asrda avjiga chiqqan.

Ishlab chiqarilishi 
Bugungi kunda afyun Tayland, Laos, Birma hamda Afgʻonistonda oʻstiriladi. Afyun hosili borasida Afgʻoniston birinchi oʻrinda turibdi.

Manbalar 

Giyohvand moddalar
Dorivor oʻsimliklar
Teizm

Teizm xudo(lar)ning mavjud ekanligiga boʻlgan ishonchdir. Teistlarga koʻra xudo(lar) olamni yaratgandir. Deizmdan farqli oʻlaroq, teizm xudo (yoki xudolar) olam ishlariga muntazam aralashib turadi, deb hisoblaydi. Aksar teistlar dindordirlar; zero, ba’zi dinlar teistikdir, ya’ni teizm gʻoyasiga asoslanadi.

Teizm (yun. theos — xudo) — xudo olamdan tashqarida turadi, olamni oʻz irodasi bilan yaratgan va unda mavjud boʻlgan mutlaq shaxs deb tushunuvchi diniy dunyoqarash. Narigi dunyodagi xudoni tan olish T.ni panteizmdan, xudoning doimiy faolligini tan olish esa deizmdan farqlanib turadi. T. kelib chiqishi jihatidan oʻzaro yaqin boʻlgan iudaizm, xristianlik va islom dinlari uchun xosdir. "T." atamasini dastlab ingliz faylasufi R. Kedvort (1617—88) qoʻllagan. 

Teistik dinlar qatoriga Yahudiylik, Xristianlik, Islom, Bahoiylik, Zardushtiylik, Hinduiylik, Sikhizm va hokazo kiradi.

Shuningdek 
 Xudo
 Din
 Ateizm

Falsafa
Teizm
Empirizm

Empirizm (yunoncha έμπειρία - "tajriba") bilim faqat shaxsiy tajriba ortidan olinishi mumkinligini uqtiruvchi epistemologiya yoʻnalishidir. Ratsionalizmdan farqli oʻlaroq kuchli subyektivizmga suyanadi.

Empirizm (yunoncha yetreta — tajriba) — falsafiy oqim; hissiy tajribani bilishning birdan-bir manbai deb hisoblaydi. Ratsionalizmga qarama-qarshi turadi. Tajribani, hissiy bilishni mutlaqlashtirish, ratsional bilish (tushunchalar, nazariyalar) ahamiyatini pasaytirish empirizmga xos jihatlardir. Empirizm yaxlit gnoseologik konsepsiya sifatida XVII—XVIII asrlarda shakllandi (F.Bekon, T.Gobbs, J.Lokk, J.Berkli, D.Yum); Empirizmning ayrim belgilarini pozitivizm, neopozitivizm (mantiqiy Empirizm)da koʻrish mumkin. XIX asrda empirizmning asosiy vakili sifatida ingliz faydasufi E.S.Milltanildi. Hozirgi zamon fizikasi empirizmning mantiqiy yoʻnalishiga tayanadi. 

Falsafa
Humanizm

Humanizm (lotincha humanitas - "insoniylik", "odamiylik") insonni oliy qadriyat deb baholovchi dunyoqarashdir. Humanizm axloqning dinga bog‘liq bo‘lib qolishiga qarshi chiqadi, zero din insonni g‘ayritabiiy mavjudotlar borligiga ishontirib, ularga hayotni toʻgʻri  anglash g‘oyasini singdiradi. Humanistlar dunyoviy axloq normalarini targ‘ib etishadi.

Humanizm (lotincha humanus — insoniy) — odamlarga mehr-muhabbat bilan qarash, ularni hurmat qilish, insonning moddiy farovonligini yuksaltirish va kishilarda yuksak maʼnaviy fazilatlarni rivojlantirishga gʻamxoʻrlik qilish boʻlgan (qarang Insonparvarlik).

Tor maʼnoda — Uygʻonish davri (13 — 16-asrlar)da sxolastikaga va cherkovning maʼnaviy hukmronligiga qarshi turgan dunyoviy hurfikrlilik. Gʻarbiy Yevropadagi bir necha mamlakatlarda G. ijtimoiy tafakkur sohasida, adabiyot, sanʼat va ilm-fanda katolitsizmga va shaxsning qulligiga qarshi qaratilgan ilgʻor harakat boʻlgan. G. tarafdorlari oʻz zamonasining taraqqiyparvar kuchlari boʻlgan edi. Ular inson huquqi va olijanob fazilatlar, ilmmaʼrifat va hurriyat uchun, kishilarning har tomonlama erkin rivojlanishi uchun kurash olib borganlar. G.ning atoqli namoyandalari F. Petrarka, J. Bokkachcho, Leonardo da Vinchi, J. Bruno, T. Kampanella (Italiya), M. Monten, F. Rable (Fransiya), T. Mor, F. Bekon (Angliya), E. Rotterdamlik (Niderlandiya), N. Kopernik (Polsha) va b. edi.

Manbalar
Boʻlinish alomatlari

Boʻlinish alomatlari — sonlarni biron songa qoldiqsiz boʻlinishini, nisbatan tezroq topishqa yoʻl beradigan qoidalardir.

 2 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi raqami 2ga bolinishi kerak (ya'ni juft bo'lishi). Masalan: 52738, 1250;
 3 ga boʻlinish alomati — sonning raqamlar yigʻindisi 3 ga boʻlinishi kerak. Masalan:  2341245 soni 3ga bo`linadi, chunki uning raqamlari yig`indisi 21 ni tashkil etadi;
 4 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi ikki raqami 00 bilan tugashi yoki 4 ga bo'linuvchi son boʻlishi kerak. Masalan: 3971228, 1500;
 5 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi raqami 0 yoki 5 ga boʻlinishi kerak. Masalan: 532425, 2170;
 6 ga boʻlinish alomati — son 2ga va hamda 3ga boʻlinishi kerak. Masalan: 126 – raqamlar yig`indisi 9ga teng (3ga bo`linadi), juft raqam bilan tugaydi (2ga bo`linadi);
 7 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi raqamini hisobga olmaganimizdagi sondan oxirgi raqamini ikkilanganini ayirganimizdagi ayirma 0 bo'lishi yoki 7ga bo'linishi kerak. Masalan: . 0 soni 7 soniga boʻlinadi, demak 147 soni ham 7 soniga boʻlinadi.
 8 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi uchta raqami 000 bo‘lishi yoki 8 ga boʻlinishi kerak. Masalan: 120000, 111120 (120 : 8 = 15);
 9 ga boʻlinish alomati — sonning raqamlar yigʻindisi 9 ga boʻlinishi kerak. Masalan: ;
 10 bo'linish alomati - Agarda sonning oxirgi raqami 0 bilan tugasa demak bu son o'nga bo'linadi. Masalan: 230 bu son 10 ga bo'linadi 230:10=23;
 11 ga boʻlinish alomati — toq oʻrindagi raqamlar yigʻindisi bilan juft oʻrindagi raqamlar yigʻindisining ayirmasi 0 boʻlishi yoki 11 ga boʻlinishi kerak. Masalan, 9873424 soni uchun: ;
 13 ga bo'linish alomati - sonning oxiridagi raqamini 4ga ko`paytiramiz oxiridan oldingi raqamlardan tuzilgan  songa natijani qo`shamiz  chiqgan natija 13ga bo`linsa berilgan son 13ga bo`linadi. Masalan:  soni 16042 13ga qoldiqsiz bo'linadi ya`ni 1604 +2*4=1604+8= 1612=13*124
 16 bo'linish alomati - Agar natural son oxirgi 4 ta raqami 0000 bo‘lsa yoki 16 ga bo'linsa, berilgan son 16ga bo'linadi.
 17 ga bo'linish alomati - Sonning oxirgi raqami 5 ga ko'paytiramiz va oldindagi raqamlardan ayiramiz. Masalan:1003= 100-(5×3)= 85÷17=5
 19 ga boʻlinish qoidasi — sonning oxirgi raqamini 2 ga ko‘paytirib oldindagi songa qo'shamiz. Masalan: 1691= 169 + (1×2) = 171 = 17 + (2×1) = 19:19= 1
 23 ga bo'linish alomati - Berilgan sonning oxiridagi sonni 7 ga ko'paytiramiz va oldindagi songa qo'shamiz. Masalan:52952+(9×7)=11+(5×7)=46÷23=2
 25 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi ikki raqami 25ga bo'linishi kerak. Masalan: 1350 sonidagi 50 soni 25 ga bo‘linadi.50:25=2.
 32 ga bo'linish alomati — sonning oxirgi beshta raqami 32 ga bo'linishi kerak. masalan 306016 sonidagi 06016 soni 32 ga bo'linadi. 6016:32=188.
Ratsionalizm

Ratsionalizm (lotincha rationalis - "ong") bilim faqat ong orqali aniqlanishi mumkin, deb hisoblaydigan epistemologik oqimdir. Ratsionalistlar haqiqat kriteriyini hissiyotlar emas, balki aql oʻrnatadi, deb uqtirishadi.

Ratsionalizm (lotincha ratio — aql, aql-idrok) — aqlni bilishning va kishilar xulqatvorining asosi deb hisoblovchi falsafiy yoʻnalish. Irratsionalizm va sensualizmga qarama-qarshi turadi. 17— 18-asrlardagi klassik ratsionalizm (R. Dekart, B. Spinoza, N. Malbransh, G. Leybnits) oʻrta ayerlar sxolastikasi va diniy aqidalarga qarshi chiqib, butun dunyoda cheksiz sabablar silsilasi hukmron degan tabiiy tartibot goyasini ilgari surgan. Ratsionalizmga kura, ilmiy (yaʼni obyektiv, umumiy, zaruriy) bilimga bilishning manbai va uning haqiqiyligi mezoni — akl vositasidagina erishiladi. Ratsionalizm — maʼrifatchilik mafkurasi vakillarining falsafiy manbalaridan biri. Islom dini iloxiyotida Abu Mansur Moturidiy ratsionalizm nuqtai nazaridan fikr yuritgan.

Manbalar
Thom Yorke

Thomas Edward "Thom" Yorke (talaffuzi: Tomas Eduard York; 7-oktabr, 1968, Angliya) — Radiohead rok-guruhining solisti. U gitara va pianino va yana bir qancha musiqiy asboblarni chala oladi. Hozirda Oksfordda Reychel Ouen va ikki ta bolasi - Noa (2001) va Agnes (2004) bilan yashaydi.

Biografiyasi

Radioheadgacha 

Thomas Edward Yorke 1968-yil 7-oktabrda Vellingtonda dunyoga keladi.
Chap koʻzida nuqson bilan tugʻilgan Tom York hayotining ilk 5 yilini jarroxxonalarda oʻtkazdi. Sinfdoshlari uni „Salamandr“ laqabi bilan chaqirishardi va ustidan kulishar edi. Queenning gitarachisi Brian Mayni televizorda koʻrib, unga havas qilib musiqachi boʻlishga qaror beradi. Birinchi gitarasini 7 yoshligida oldi. 10 yoshida maktabidagi bir guruhga qoʻshildi. 10 yoshida birinchi ashula yaratdi, nomi „Qoʻziqorin buluti“, unda yadro portlashining natijalari haqida gap ketadi. Keyinchalik York Exeter Universitetiga oʻqishga kirdi va bir ruhiy kasalliklar shifoxonasida sanitar boʻlib ishladi. Buning taʼsirini „Climbing up the walls“ („Devorlarga chiqmoqda“) ashulasida yaqqol koʻrish mumkin.

Radiohead 
Radiohead guruhi juda muvaffaqiyatli faoliyat olib borishdi va dunyoning eng yaxshi rok guruhlari safiga kirdi. Yorke oʻz qoʻshiqlarida tehnologiya, sevgi va kasalliklarni kuylaydi. Thom va R.E.M. guruhining vokali Micheal Stipe yaqin doʻstlardir. Ikki guruh har doim bir birlarining konsertlarida sahna oladilar va ikkisi ham bir birining ashaddiy muhlisidir. Thomning gaplariga koʻra, Micheal unga koʻpincha ilhom berib turar edi. Ok Computer va Kid A albomlarining orasida Thom depressiyaga kiradi va Micheal uni depressiyadan qutqaradi. Nafaqat Thom balki Radioheadning butun aʼzolari Elvis Castello, R.E.M, Queen, Clinic, PJ Harvey, Bjork va Talking Heads guruhlarining ijodidan qattiq taʼsirlangan edilar.
Radiohead bilan ishlari qanchalik koʻp boʻlsada, Yorke boshqa sanʼatkorlar bilan ham ishlashga vaqt topadi.U Bjork, PJ Harvey, James Lavella, Beck va DJ Shadow kabi sanʼatchilar bilan birga ishladi.

Solo Diskografiya 
 The Eraser (LP, XL Recordings, 10-iyul, 2006)

Havolalar 
 www.radiohead.com Guruhning Rasmiy Sayti
 Talk in Maths: A Not Even Remotely Official RADIOHEAD FAQ 
 Iqtiboslar kolleksiyasi
 andrewkendall.com Thomning rasm galereyasi

Yashayotgan insonlar
Grammy mukofoti sovrindorlari
Britaniyalik faollar
Windows Mobile

Windows Mobile — smartfonlar va shaxsiy raqamli yordamchilar uchun Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan va hozirgi kunda toʻxtatilgan mobil operatsion tizimdir.

Windows Mobile birinchi marta 2000-yilda „Choʻntak kompyuterlari va raqamli yordamchilar“da ishlaydigan Pocket PC 2000 sifatida paydo boʻlgan boʻlsada, uning kelib chiqishi 1996-yilgi Windows CE davriga borib taqaladi. 2003-yilda nomi „Windows Mobile“ deb oʻzgartirildi, oʻsha paytda u bir nechta versiyalarda (Windowsning versiyalariga oʻxshash) paydo boʻldi va biznes hamda korporativ mijozlarga moʻljallangan edi. 2000-yillarning oʻrtalarida dastlab chiqarilganda, Windows Mobile Windows operatsion tizimining koʻtarib yurishga moʻljallangan muqobili boʻlishi kerak edi.

Yangi mobil operatsion tizimlar (iOS va Android) paydo boʻlgandan soʻng, Windows Mobile hech muvaffaqiyatga erisha olmadi va keyingi yillarda foydalanuvchilari soni tez pasayib ketdi. 2010-yil fevraliga kelib, Microsoft Windows Mobileʼning oʻrnini bosadigan, zamonaviyroq va foydalanuvchiga yoʻnaltirilgan Windows Phone`ni eʼlon qildi. Natijada, mavjud qurilmalar va dasturiy taʼminot Windows Phone bilan mos kelmasligi sababli Windows Mobile muomaladan chiqarib yuborildi. Windows Phone eʼlon qilinganidan keyin chiqarilgan Windows Mobileʼning oxirgi versiyasi 6.5.5 edi. Shundan keyin, Microsoft Windows Phoneʼga eʼtibor qaratish uchun Windows Mobileʼni rivojlantirishni toʻxtatdi.

Microsoft 2015-yilda Windows Phone seriyasining bir qismi boʻlgan xuddi shunday nomdagi Windows 10 Mobileʼni chiqardi va u toʻxtatilgan Windows Mobile operatsion tizimiga aloqasi yoʻq.

Manbalar

Tashqi havolalar 
 Windows Mobilening rasmiy sahifafi
 Windows Mobile Product Team Blog
 List of Windows Mobile Communities
 mobile-review.com’s review of v. 6.0
 Windows Mobile 2003 Screenshot Gallery
 Database of all Windows Mobile devices

Windows Mobile
Windows CE
Mobil operatsion tizimlar
YDTQQM

YDTQQM – Yosh Dasturchilarni Tayyorlash va Qoʻllab Quvvatlash Markazi (YDTQQM kompaniyalar guruhi). YDTQQM asosiy ish faoliyati dasturiy taʼminot mahsulotlarini yaratish, raqamli grafika va animatsiyalashtirish soxalaridagi mutaxasislarni tayyorlashdan hamda Oʻzbekistonda IT sohasini rivojlantirishdan iborat.

Yosh Dasturchilarni Tayyorlash va Qoʻllab Quvvatlash Markazi 2004 yilda Oʻzbek Aloqa va Axborotlashtirish Agentligi tashabusi bilan hamda mahalliy IT kompaniyalar hamkorligida tashkil etildi. Jadal rivojlanish jarayonida YDTQQM dan oʻzining faoliyat yoʻnalishiga ega boʻlgan mustaqil IT kompaniyalar shakllanib ajralib chiqdi. Ushbu kompaniyalar bilan uygʻunlikdagi faoliyat natijasida IT-mutaxassislarini tayyorlovchi umumlashgan muhit tashkil etildi.
Induksiya (mantiq)

Induksiya – ma’lum miqdorda yakka holdagi fakt, hodisa va jarayonlarni kuzatish orqali, shu kuzatishlarga tayangan holda ishlab chiqarilgan umumiy xulosa chiqarish. Bu usul bo’yicha, oldin ko’p miqdordagi obyekt yoki jarayonlar yaxshilab kuzatiladi, o’rganib chiqiladi, keyin ushbu kuzatishlardan yagona, umumiy xulosa chiqariladi. Induksiyada mantiq asosiy o’ringa ega emas, tajriba birlamchi ro’lga ega. Faktlardan qoidaga qarab, yakka holdagi ko’plab o’rnaklardan yagona umumiy xulosaga qarab boriladi. Xususiy holatlar, fikrlardan umumiy bir xulosa ishlab chiqiladi.

Shuningdek 

Induksiya (lotincha:inductio — toʻgʻrilash, tartibga keltirish) (mantiqda) — ayrim fikrlardan umumiy xulosalar chiqarishda va mantiqiy tadqiqotlarga qoʻllaniladigan muhokama usuli. Xususiylikni oʻrganib, umumiylik bilib olinadi. Umumiylik predmet va hodisalar bilan uzviy aloqada boʻladi. Umumiylikning eng muhim tomonlaridan biri induktiv xulosa chi-karishdir. I. ni oʻrganish fanda kadimdan, hind, yunon mantiqshunosligida, Lao-szi maktabida boshlangan. I. masalalari Aristotel, Abu Ali ibn Sino asarlarida uchraydi. 17— 18-asrlarda empirik tabiatshunoslik yuzaga kelgach, olimlar bu masalaga alohida eʼtibor berdilar. I. ni rivojlantirishga F. Bekon, G. Galiley, I. Nyuton, J. Mill kabi olimlar katta hissa qoʻshdilar. I. bilimlarning tashkil topishida, qonuniyatlarni ochishda, tushunchalarni maydonga chiqarish jarayonida, gipotezani olgʻa surishda fan uchun muhim aqamiyatga ega.

I. toʻliq, toʻliq boʻlmagan va ilmiy xulosa chiqarishga boʻlinadi. Toʻliq induktiv xulosa chiqarish biror narsani sinchiklab oʻrganish va tahlil qilish asosida amalga oshiriladi. Toʻliq I. doimo toʻliq boʻlmagan I. bilan bogʻliq. Toʻliq boʻlmagan I. da aniq faktlar asosida noaniq faktlar keltirib chiqariladi va natijada ong boyitiladi. I. ning oliy shakli ilmiy I. dir. Ilmiy I. asosida narsalarning sababiy bogʻlanishini tekshirish uslubi yotadi. Mas, oʻsimliklarning ayrim koʻrinishlarini oʻrganish asosida biz suv ular uchun asosiy hayot manbai, degan xulosaga ke-lamiz, chunki hamma oʻsimliklarga namlik kerak.

Har qanday induktiv xulosa chiqarish asosini borliq, narsa tashkil qiladi. Bu uslub dunyoni ilmiy bilishda muhim rol oʻynaydi. Shuning uchun obyektiv haqiqatni bilishda I. doim deduksiya bilan mustahkam aloqada boʻladi.

Yana qarang 
 Deduksiya
 Xulosa chiqarish

Manbalar 

Mantiq
Deduksiya

Deduksiya – oldindan mavjud bo’lgan bir umumiy haqiqat, umumiy prinsipning o’ziga xos tartibli fikrlash va mantiq qoidalariga asoslangan holda, maydaroq, yakka holatlarga tatbiq qilinishiga aytiladi. Deduksiyada umumiy bir gipoteza hayotdagi mavjud yakka holatlar orqali tekshirib chiqiladi. Bu umumiy prinsip oldindan mavjud va holatlarni faqatgina bu prinsipni tekshirish, tatbiq qilish uchungina o’rganiladi. Bu yerda birlamchi o’rinda mantiq turadi; tajriba esa ikkilamchi hisoblanadi.

Shuningdek 

Deduksiya (lotincha: deductio — xulosa chiqarish) — mantiq qoidalariga koʻra xulosa chiqarish. Dastlab formal mantiqda umumiylikdan xususiylik, ayrimlik tomon muhokama yuritish deduksiya deb atalgan. Masalan, "Barcha metallar elektr o`tkazuvchandir" (umumiy) va "Mis — metall" degan ikki hukm (asos)dan deduktiv yo`l bilan "Mis elektr o`tkazuvchandir" degan xususiy yangi hukm (xulosa) chiqariladi. Induksiyaning qarama-qarshisi. Mantiqqa oid adabiyotlarda "deduksiya" atamasini birinchi bor rimlik mantiqshunos faylasuf Boetsiy (480— 524) ishlatganligini taʼkidlaydilar. Biroq bu taʼlimot sillogizm shaklida birinchi bor Aristotelning "Birinchi analitika" asarida tahlil qilingan. Keyinchalik deduksiya tushunchasini R. Dekart, G. Leybnits kabi faylasuflar rivojlantirdilar. Oʻrta asrlar arab falsafasida Kindiy, Roziy, Gʻazzoliy, Ibn Rushd tomonidan Ddeduksiyaga alohida eʼtibor berilgan. Unga yangi bilim berish vositasi deb qaraganlar. Forobiy, Ibn Sino Aristotelning deduktiv mantigʻiga yangilik kiritib, mantiqning sillogizm shaklinigina emas, balki shartli, ayiruvchi kabi shakllarini ishlab chiqdilar. Xulosa chiqarishning yangi (yuqoridagi) usullarini yaratdilar.

Hozirgi zamon fanida "D." termini keng maʼnoda qoʻllanilib, muayyan hukmdan mantiq qonunlari asosida xulosa chiqarish tushuniladi. Agar asos qilib olingan hukm haqiqiy va D. qonunlariga rioya qilingan boʻlsa, undan chiqariladigan xulosa ham haqiqiy boʻladi. D.— isbotning asosiy vositasidir. Shuning uchun fandagi nazariyalar deduktiv metod natijasida yaratiladi. Odatda, deduktiv metod maʼlum sohada faktik materiallar toʻplangandan soʻng , ularni chuqur oʻrganish, tizimga solish va b. maqsadlarda qoʻllanadi. D. psixologiya va bilish nazariyasiga ham amal qiladi. D. psixologiya shaxsning individual tafakkuri jarayonini oʻrgansa, bilish nazariyasi ilmiy bilish metodi sifatida namoyon boʻladi. Deduktiv metod turli shakllarda, xususan, aksiomatik metod, shuningdek, gipotetik — deduktiv metod shaklida uchraydi. Mavjud faktik materiallardan deduktiv yoʻl bilan nazariya yaratishda asos boʻladigan fikrlar majmuasi (aksioma va b.) tanlab olinib, mantiq qonunlari asosida ulardan boshqa bilimlar hosil qilinadi.

Yana qarang 
 Induksiya
 Xulosa chiqarish

Manbalar 

Mantiq
Solyaris (roman)

Solyaris () — mashhur polyak fantast yozuvchisi Stanislav Lem tomonidan yozilgan asar. Ushbu asarda Solyaris nomli ongli sayyorani insoniyat tomonidan topilishi va odamlarning Solyaris bilan aloqa qilishi haqida so'z boradi. Bu asarda yozuvchi insoniyat o'zga sayyoralarda mavjud bo'lishi mumkin boʻlgan ong shakillari bizning tushunchalarimizga mos kelmasligi va ushbu ong bilan aloqa qilish muammolarini ko'rib chiqadi.
Asarning ikkita ekranizatsiyasi mavjud: Tarkovskiy, Andrey Arsenyevich tomonidan 1972 yil suratga tushirilgan Solyaris (film, 1972) filmi va Soderberg, Stiven tomonidan 2002 yil suratga tushirilgan Solyaris(film, 2002) filmi.

Syujeti 
Roman bosh qaxramon, psixolog Kris Kelvinning sayyora yo'ldoshi boʻlgan ilmiy-tadqiqot stantsiyasiga kelishi bilan boshlanadi. Uning asosiy maqsadi - stantsiya ekipajining g'ayritabiiy hatti harakatlariga izoh berish va imkon qadar ularni normal axvolga keltirish. U stantsiyaga kelgach yaqin do'stini o'z joniga suyiqasd qilganini ko'radi. Boshqa ekipaj vakillari esa u bilan aloqa qilishni istashmaydi va o'zlarini g'ayritabiiy tutishadi.

Manbalar 
 Lib.ru - asarning Maksim Moshkov elektron kutubxonasidagi rus tilidagi varianti.
Immanuel Wallerstein

Immanuel Wallerstein talafuzzi: Immanuel Vallerstayn ( 28 sentabr, 1930 yil, New York) yashab turgan zamonamizni, bizni o’rab turgan ijtimoiy-siyosiy sistemalarni ochiq va ravshan tushuntirib bera oladigan eng obro'li jamiyatshunoslardan biri hisoblanadi. Ayni onda Immanuel Wallerstein Yale Universitetida Senior Research Scholar ( Yetakchi Tadqiqotchi Olim) bo'lib faoliyat ko'rsatadi.

Professor Wallerstein PhD diplomini 1959 yilda Columbia Universitetidan olgan. U International Sociological Association - Xalqaro Jamiyatshunoslik Assosiasiyasining sobiq Prezidenti va 1993-1995 yillarda Gulbenkian Ijtimoiy Fanlarni Qayta Qurish Komissiyasining raisi boʻlgan.

Immanuel Wallerstein asarlari asosan uch o'q atrofida to'plangan: zamonaviy dunyo tizimining tarixiy shakllanishi; kapitalist dunyo-iqtisodiyatining bo'hroni; va, bilim shakl-qurilmalari.

Havolalar
Presentation of I. Wallersteins "Worldssystem Modell "
Immanuel Wallerstein zamonaviy bilimlar haqida
Immanuel Wallerstein op-edlari 

2019-yilda vafot etganlar
Mustaqillik kuni

Mustaqillik kuni biror mamlakatning boshqa davlatdan yoki mustamlakalikdan ajralib chiqqan kunidir. Odatda milliy bayram oʻlaroq har yili nishonlanadi.

Quyida dunyo mamlakatlarining mustaqillik kunlari keltirilgan:

Yana qarang 
Suverenitet
Milliy bayram

Manbalar 

Bayramlar
Tanosub

Tanosub – sheʼr baytlarida bir-biriga bogʻliq va bir-biriga yaqin tushunchalarni anglatuvchi soʻzlarni qoʻllash sanʼati. Biror narsani oʻylaganimizda koʻz oldimizga uning belgilari, xususiyatlari keladi. Masalan, quyosh haqida gap ketganda, avvalo, uning nur sochishini xayolga keltiramiz, yuz deganda uning bilan bevosita bogʻliq koʻz, qosh, lab, ogʻiz kabilar xayolda jonlanadi. Bir manzarani shular yordamidagina toʻlaroq tasavvur qilamiz. Sheʼriyatda ham shunday. Shoir biror hodisani tasvirlar ekan, maʼno jihatidan unga yaqin soʻzlarni ishlatadi va bu uning yorqinroq, ishonchliroq tasvirlanishiga yordam beradi. Misol uchun quyidagi baytni keltirish mumkin:

 Chaqilgʻoch barqi ishqi jovidoniy,
 Yetishgach bir sharar kul aylar oni.

Barq (chaqmoq), sharar (uchqun), kul bir-biriga bogʻliq, biri ikkinchisini taqozo qiluvchi tushunchalar. Undan oldindi baytda harorat, xas, oʻt soʻzlari kelgan edi. Yaʼni majoziy ishq oshiqni gʻamga soladi, ishq harorati uning tanini qovjiratib xashakka aylantiradi. Shunda ilohiy ishq chaqmogʻi chaqiladi-yu, undan tushgan uchqun oshiq tanini yondirib, kul qiladi. Bu yerdagi maʼnodosh soʻzlar oʻzining ichki tartibiga ham ega. Yana boshqa misollar:

 Zuljing cheriki jamol mulkin
 Oldi koʻzung ittifoqi birla. (Atoiy)

 Uzun sochingdin uzmasmen koʻngulni,
 Ayoqing qanda boʻlsa boshim anda. (Atoiy)

Sheʼriyat
Badiiy sanʻat turlari
Alliteratsiya

Alliteratsiya (Tavze) — sheʼrda, jumlada, bandda va qisman nasriy asarlarda ham bir xil undosh tovushlarning takrorlanishi. Tovushlar ohangdorligi, asosan bir xil tovushlarning takrorlanishidan hosil boʻlgan ohangdorlik alliteratsiya deb yuritiladi.

Alliteratsiya (lotincha ad ga, da, littera — harf) — qarang Saj.

Misol:                                                                                                                                                                                                                                                            
                        Qaro qoshing, qalam qoshing, 
                        Qayiq qayrilma qoshing, qiz, 
                        Qilur qatlimga qasd, qayrab 
                        Qilich qotil qaroshing, qiz… 

                                                                 (Erkin Vohidov)

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari

Manbalar
Metonimiya

Metonimiya – ikki tushuncha oʻrtasidagi yaqinlikka asoslangan oʻxshashsiz koʻchim. Metonimiyada biror narsa yoki voqea-hodisaning nomi boshqasiga koʻchiriladi, biroq bu nomlash narsalar oʻrtasidagi oʻxshashlikka emas, balki ular oʻrtasidagi yaqinlikka, aloqadorlikka asoslanadi.

Masalan: Barmogʻimni kesib oldim

Turlari 
Bu koʻchim bir qancha koʻrinishlarga ega:

1. Kishi yoki narsaga xos xususiyat oʻsha kishi yoki narsaning nomiga oʻtkaziladi:

 Ahyon-ahyon gazetlarda koʻrinasan, 
 Oʻqiguncha yopishaman juda jazman. 

 (Gʻafur Gʻulom)

2. Muallifning nomi uning asari oʻrnida qoʻllanadi:

 Fuzuliyni oldim qoʻlimga, 
 Majnun boʻlib yigʻlab qichqirdi… 

 (Hamid Olimjon)

3. Biror narsaning harakati yoki uning natijasi shu harakatni bajaruvchi qurolning nomiga koʻchiriladi: Uning perosi qasos oʻti bilan yonadi.

4. Biror narsani u yasalgan material bilan almashtirib ataladi:

 Poʻlat qush ham qomatin rostlab, 
 Bulutlarni etar tumtaraq. 

 (Hamid Olimjon)

5. Maʼlum joydagi kishilar maʼnosi shu joyga koʻchiriladi: Majlisga butun qishloq keldi. (Abdulla Qahhor)

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
München

München, yoki Myunxen – Germaniyaning Bavariya yeridagi shahardir. 1,5 aholi bilan shahar Bavariyaning eng yirik shahri va Germaniyadagi uchinchi eng yirik aholi punkti hisoblanadi. Shaharda har bir kvadrat-kilometrga 4.868 kishi toʻgʻri keladi va shahar Germaniyaning eng aholi zich yashovchi shahri hisoblanadi. München maʼmuriy jihatdan Bavariya mustaqil shahar hisoblanadi. Shahar tahminan 6,2 million kishi istiqomat qiluvchi München metropoliten hududining markazini tashkil qiladi. Global shahar hisoblangan München muhim madaniyat, siyosat, ilm-fan va media markazlaridan biridir.

Shaharda Bavariya parlamenti, Bavariya yeri hokimiyati, shaharni oʻrab turuvchi München tumani maʼmuriy hokimiyati joylashgan boʻlib, shuningdek shahar Bavariyaning yuqori Bavariya tumani markazi hamdir. Shuningdek shaharda bie necha federal hokimiyat va sud organlari, boshqa yerlar organlari va xalqaro organlar mavjud.

Manbalar 

Bavariya shaharlari
Luciano Pavarotti

Luciano Pavarotti (talaffuzi Luchano Pavarotti; 12-oktabr, 1945 – 6-sentyabr, 2007) italyan tenori va opera vokalchisi boʻlgan. Plácido Domingo va José Carreras bilan birgalikda Uch Tenor triosi aʼzosi edi. Qizil Xoch tashkilotiga yordam tariqasida konsertlar uyushtirgan.

Pavarotti oʻz karyerasini Yevropadagi opera teatrlarida boshlagan, biroq soprano Joan Sutherland bilan uchrashmaguncha keng miqyosli xalqaro turnelar uyushtirmagan. 1977-yildan Pavarotti dunyo boʻylab mashhur boʻlib ketdi.

Pavarotti opera olamidan ommaviy madaniyatga 1990-yilgi FIFA Jahon Kubogida (Italiya) aytgan ashulasidan soʻng tanildi. Oʻshanda ilk bora Uch Tenor triosi paydo boʻlgandi. Pavarotti opera va pop-madaniyat orasida duetlar uyushtirgan (masalan, Bono bilan).

2006-yilning iyulida unga oshqozon osti bezi saratoni tashxisi qoʻyildi. U shu kasallikdan soʻng oʻz faoliyatini toʻxtatib, bir yildan koʻproq yashadi va 2007-yilning 6-sentyabrida vafot etdi.

Manbalar 

Opera
Grammy mukofoti sovrindorlari
Bayroq

Bayroq — bir mamlakatni yoki tashkilotni namoyish qiluvchi rangli mato parchasi. Asosan uzun choʻpning uchida boʻladi. Har bir mamlakatning mustaqilligini bildirgan bayrogʻi bor.

Bayroq:

  tayoq, sim va boshqa narsaga mahkamlangan muayyan rang va oʻlchamdagi mato. Oʻrta asrlarda turkiy xalqlar orasida u tugʻa deb atalgan. Oʻrta asrlarda Gʻarbiy Yevropa shaharlarida tabaqa, uyushma va korxona oʻz bayrogʻiga ega boʻlgan; 
  davlatning rasmiy ramzi (qarang: Davlat bayrogʻi).

Bayroq soʻzi „botroq“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, botirmoq maʼnosida keladi. Qadimgi turklar tuproqqa botirilgan tirgovichlarning uchiga qabilalarinngi ramzi sifatida matolar yoki iplar osar edilar. Vaqt oʻtishi bilan bu „Tuproqga botirilgan yogʻoch“ „toʻlqinlangan davlat ramzi“ga aylanadi.

Avval bayroqlar faqatgina habarlashish, signal berish kabi maqsadlarda ishlatilgan. Mamlakatlar oʻz bayroqlariga ega boʻlishlari esa, Oʻrta asrlarda urushlarda ikki taraf bir-biridan farqlanmoq uchun bayroq ishlatilgan. Shunday qilib har bir mamlakatning oʻz bayrogʻi paydo boʻla boshlagan.

Xristofor Kolumb davrida har bir kema qaysi mamlakatga mansub ekanligini bildirish uchun oʻzlari bilan bayroq olib yurishlari majburiy edi. Buning natijasida hozirgi kunimizdagi bayroq sistemasi yaralgan.

Yana qarang 
 Bayroqlar ro'yxati
 Davlat bayrogʻi

Manbalar 

Bayroqlar
Davlat ramzlari
Wiesbaden

Visbaden — Germaniyadagi shahar. Gessen yerining maʼmuriy markazi. Aholisi 264 mingdan ziyod kishi (1990y.lar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Reyn daryosi boʻyidagi port. V. va shahar atrofida mashinasozlik (shu jumladan ogʻir mashinasozlik, elektrotexnika jihozlari, aniq mexanika va optika buyumlari), kimyo-farmatsevtika, sement, oziq-ovqat sanoati, jumladan shampan vinolari i. ch. korxonalari bor. Poligrafiya sanoati rivojlangan. Taunus togʻi etagida 117 m balandlikda mashhur balneologik kurort joylashgan. Iklimi yumshoq. Bemorlar issiq mineral buloqlar suvi va balchiq bilan davolanadi.

Wiesbaden Germaniyaning Hessen yerida joylashgan shahardir. Maydoni — 203,9 km2. 275976 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

Geografiyasi

Hududi 
Wiesbadenning hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Germaniya shaharlari
Darmstadt

Darmstadt Germaniyaning Hessen yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Maydoni — 122,24 km2. 144402 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

Geografiyasi

Hududi 
Darmstadtning hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar

Havolalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Germaniya shaharlari
Tarixiy mamlakatlar poytaxtlari
Kassel

Kassel — Germaniyadagi shahar, Gessen yerida, Fulda daryosi boʻyida. Aholisi 198 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. Transport mashinasozligi (lokomotivsozlik, vagonsozlik va avtomobilsozlik), elektrotexnika, toʻqimachilik, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati, asbob-uskunalar, kimyoviy tolalar ishlab chiqarish korxonalari mavjud. Davlat badiiy toʻplami, Gessen yeri muzeyi, Yangi galereya bor. Shaharga 10-asrda asos solingan. 13—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan.

Kassel Germaniyaning Hessen yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Maydoni — 106,79 km2. 195530 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

Geografiyasi

Hududi 
Kasselning hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari  Germaniya shaharlari
Pivo

Pivo eng qadimiy va eng ommaviy alkogolli ichimlik boʻlib, kraxmalli mahsulotlar — solod, gʻalla, makkajoʻxori, guruch kabilarni achitib tayyorlanadi. Boshqa kam tarqalgan pivo turlari kartoshka (Braziliyada) yoki agava (Meksikada) tayyorlanadi.

Pivo kuchsiz alkogolli, taʼmi taxirroq, koʻpiklanuvchi, xushboʻy, chanqovbosti ichimlik. Oʻrta asrlardayoq Yevropaning qator mamlakatlarida (ayniqsa, Germaniya va Chexoslovakiyada) koʻp tayyorlangan. Keyinchalik sanoat usulida maxsus pivo zavodlarida ishlab chiqarilgan. Pivo 19-asr 2yarmida Rossiya Oʻrta Osiyoni bosib olgandan keyin Oʻzbekistonda ham tarqaldi.

Pivo tayyorlash uchun undirilgan arpadan tayyorlangan suyuklik (solod)ga qulmoq (xmel) va suv qoʻshib spirtli bij-gʻitiladi. Pivoning ayrim navlarini tayyorlashda arpa solodi qisman guruch, makkajoʻxori yoki arpa uni, shuningdek, shakar bilan almashtiriladi.

Solod tayyorlash uchun arpa tozalanadi, namlab undiriladi, ungan arpa maysalari quritiladi. Quritilgan maysalar maydalanib, suv bilan aralashtiriladi. Muayyan haroratda suvli aralashmada fermentatsiya jarayonlarida soloddagi kraxmal shakarga aylanadi, shakarlanish tugagandan keyin aralashma suziladi va tiniq suslo (atala)ga xmel qoʻshib qaynatiladi. Natijada atala tiniqlashadi va xushboʻylikka ega boʻladi. Keyin suslo qulmoqdan tozalanadi va maxsus tindirgichlarda sovitiladi. Suslo maxsus pivo bijgʻitish apparatlarida pivo achitqi (drojji)larining maxsus irqi bilan 5—9° da 7—8 sutka davomida (pivo naviga qarab) bijgʻitilib yetishtiriladi (spirt va karbonat angidrid gazi hosil boʻladi).

Bijgʻigan yoki yosh pivo toʻliq yetilishi uchun maxsus katta sigʻimli idishlarga quyiladi. Idishlarda toʻliq yetilishi va gazdan tozalanish 0—2° da 21—90 kun davom etadi. Pivo tayyorlashning uzluksiz va jadallashtirilgan texnologiyalari ham qoʻllanadi. Yetilgan pivo qayta suziladi va butilkalarga quyiladi.

pivo tarkibida, navlariga qarab, 4—10 % yengil oʻzlashtiriluvchi oziq moddalar, asosan, uglevodlar, kam miqdorda aminokislotalar bor. Pivoda 11—12 % alkogol, 0,3—0,4 % karbonat angidrid gazi, qulmoqning achchiq va oshlovchi moddalari qoldigʻi, organik kislotalar mavjud. 1 l pivoda 400 dan 800 gacha kkal bor. Pivo xom ashyoning miqdori va tarkibiga, bijgʻish davrining davomiyligiga koʻra har xil (och va toʻq) rangli boʻladi, navlarga ajratiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi pivo va alkogolsiz ichimliklar sanoati tarmo-gʻida 16 ta yirik korxona (Toshkent, Fargʻona, Qoʻqon, Andijon, Guliston,Samarqand, Namangan, Buxoro va boshqa shaharlarda), shuningdek, matlubot jamiyatlariga qarashli zavodlar va sexlarida pivo ishlab chiqariladi. Oʻzbekistonda „Olmaliq“, „Qibray“ pivolari mashhur.

Manbalar 

Alkogolli ichimliklar
The Beatles

The Beatles yoki Beatles (talaffuzi: Bitlz) — ingliz vokalcholgʻu ansambli. Rok musiqasi asoschilaridan. 1950-yillar oxirida Liverpulda kvartet tarzida tashkil etilgan. Asarlarni asosan P. Makkartni bilan J. Lennon ijod qilgan. "B." dastlab oʻyinbop (sheyk, tvist kabi roknroll usullariga asoslangan) qoʻshiqlarni ijro etgan. Keyinchalik, kelt folklori, ingliz balladasi uslublari hamda zamonaviy ritmlardan ijodiy foydalanib, oʻziga xos uslub yaratgan. 1966-yilgacha jahon boʻylab katta sahnalarda (hatto stadionlarda ham) konsertlar bergan. 1967-yildan boshlab asosan ovoz yozish studiyalarida ishlab, 10 dan oshiq gramplastinka chiqargan, 3 filmga musiqa yozgan. 1970-yilda tarqalib ketgan. "B." guruhi rokmusiqasi rivojiga muhim hissa qoʻshib, uni oʻyinkulgi, maishat doirasidan sanʼat darajasiga koʻtargan.

The Beatles AQShda eng koʻp sotiladigan albomlar chiqargan. Buyuk Britaniyada The Beatles'ning 40 dan ortiq turli singllari va albomlari chartlarda birinchi oʻrinlarga chiqqan. EMI leybl kompaniyasiga koʻra, 1985 yilgacha dunyoda The Beatles'ning bir milliarddan ortiq disk va kassetalari sotilgan. 2004 yili Rolling Stone jurnali The Beatles'ni 100 nafar Eng Buyuk Artistlar roʻyxatida birinchi pogʻonaga loyiq koʻrdi. Ularning musiqiy faoliyati XX asr madaniyatini shakllantirdi.

Diskografiya 
Guruhning Buyuk Britaniyada chiqarilgan asosiy studiyaviy albomlari

Ilovalar

Havolalar 
 The Beatles rasmiy sayti

Manbalar 

Ingliz musiqiy guruhlari
Musiqa
Brit mukofoti sovrindorlari
Qoʻshiqlari Billboard Hot 100 xit-paradida eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan ijrochilar