Jebel Akhdar (Oman)

Jebel-Axdar togʻlari ( ) uzunligi taxminan  va kengligi  ga teng bo'lgan balandlikda joylashgan tog' tizmasi hisoblanadi. Tog'Ummonning Doxiliya muhofazasidagi Hajar tog'larining bir qismidir.

Balandligi  va dengiz sathidan  balandlikdagi Soiq platosida joylashgan. 

Jebel Axdar tog'lari o'zining Vodiy labirintlari ( daryo vodiylari ) hamda O'rta yer dengizining qulay iqlimi tufayli mo'l-ko'l anor, o'rik va atirgullar o'sadigan terassali bog'lari  bilan mashhur.

Jebel Axdar tog'larining eng baland cho'qqisi Hajar va Ummondagi eng baland cho'qqi hisoblangan Jebel Shamsdir, uning balandligi  ni tashkil qiladi.

Jebel Shamsda ikkinchi cho'qqi (Janubiy sammit) ham bor, u W4 Trail orqali trekking uchun ochiqdir.  Ikkinchi janubiy cho'qqining balandligi  tashkil qiladi .

Geologiya va geografiya 
Bu asosiy ohaktosh  togʻi Sharqiy Arabiston hamda Ummondagi eng baland nuqtalardan biridir. Jebel Akhdar Maskatdan  uzoqlikda joylashgan Hajar tizmasining markaziy qismida joylashgan va faqat to'rt g'ildirakli avtomobillar kirishi mumkin Hudud asosan cho'ldir, lekin balandroq joylarda yillik yog'ingarchilik  ni tashkil qiladi.Bu esa buta va daraxtlarning o'sishi va qishloq xo'jaligi rivoji uchun yetarli darajada namlik mavjudligini ko'rsatadi. Aynan shu narsa tog'larga "yashil" nomini beradi .

Birkat al-Mavz tog'ining ichki tomonida eski qo'rg'oni hamda  yaqin atrofdagi Jabrin saroyiga o'xshash Chinorlar hovuzi mavjud.

"Tog'larga olib boradigan katta dovonning og'zida joylashgan Birkat al-Mavz tog'ning yuragini nazorat qilgan Bani Riyom qabilasining qal'alaridan biri edi. So'nggi paytgacha vayronaga aylangan,loy g'ishtdan yasalgan qal'a va uning bo'yalgan shiftlari xarobaga aylandi. Endi u tiklanish yo'lida."
— Aramco World.

Bu hudud Nizvadan taxminan 45 daqiqalik masofada joylashgan boʻlib, anʼanaviy atirgul suvini olish   hamda anor, yongʻoq, oʻrik, qora uzum va shaftoli kabi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari bilan mashhur. Bu, shuningdek, Ummonning ko'p qismi uchun asalasalarichilik joyidir. Qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishida Falaj sugʻorish kanallaridan foydalanish, bu togʻda yuzlab yillar davomida yashab kelayotgan mahalliy dehqonlar tomonidan ishlab chiqilganligi tufayli yaxshilanmoqda. Al Sogara - tog' yonbag'ridagi tarixiy qishloq Jebelda asosan qadimgi arab qabilasi Bani Riyam (al-Riyami) istiqomat qiladi. Qabilaning aksariyat avlodlari hozir yaqin atrofdagi to'rtta qishloqda, jumladan Nizva, Izki va Ibrada istiqomat qilishadi.

Ekologiya 
Jebel-Axdar togʻlari Al-Hajar togʻ oʻrmonlarining ekologik hududida joylashgan. Tog'dagi o'simliklar balandlikka qarab farq qiladi. 450 dan 1300 metr balandlikda butazorlar va quruq yaylovlar uchraydi. Oʻtlar va butalar qurgʻoqchilik sharoitlariga moslashgan boʻlib, ularda koʻplab qurgʻoqchilik-bargli va shirali oʻsimliklar mavjud. Odatda butalar orasida Convolvulus acantocladus, Euphorbia larica, Grewia tenax subsp. makranica, Jaubertia aucheri, Maerua crassifolia, Moringa peregrina va Pseudogaillonia hymenostephana kabi turlari mavjud.

Sklerofilli yarim yashil o'rmonlari 1350 dan 2350 metr balandlikda joylashgan. Umumiy daraxtlar va butalar orasida Sideroxylon mascatense, Dodonaea viscosa, Olive ( Olea europaea ), Ebenus stellatus, Grewia villosa, Juniperus seravschanica, Myrtus communis va Sageretia spiciflora mavjud. 

2300 m balandlikda archa ( Juniperus seravschanica ) oʻsimligining ochiq oʻrmonzorlari ustunlik qiladi, ularda Cotoneaster nummularius, Daphne mucronata, Ephedra pachyclada, Euryops arabicus, Lonicera aucheri, Periplocaicieti aphyoraa va buta oʻsadi.

Dehqonchilik 
Tog, tog' buloqlari sug'orish ehtiyojlari uchun yetarli bo'lgan,an'anaviy dehqonchilik hududi hisoblanadi. Biroq, iqlim o'zgarishi yillik yog'ingarchilikni kamaytirdi va tungi haroratni oshiradi.

Tarix 
1954-1959 yillarda, Ummon sultoniga sodiq Ummon kuchlari (ingliz askarlari, jumladan, Maxsus havo xizmati yordami bilan) va Saudiya Arabistoni tomonidan qo'llab-quvvatlangan ichki Imomat isyonchi kuchlari o'rtasidagi mojaro tufayli  bu hudud Jebel-Axdar urushi joyiga ayland.

2011-yil avgust oyida Sulton Qobus noyob, ammo nozik biologik xilma-xillikni saqlab qolish maqsadida Jebel Axdarni qoʻriqxona deb belgiladi. Sulton Qobusning farmoni bilan “Tabiiy manzaralar uchun Jebel Axdar qo‘riqxonasi” tashkil etildi. Atrof-muhit va iqlim masalalari vaziri,qo'riqxonaga kirish va rivojlantirish faoliyatini tartibga soluvchi yo'riqnomalar loyihasini ishlab chiqish vakolatiga ega.

2011-yildan buyon tog‘ Ummon yo‘l velosiped poygasida asosiy ko‘tarilish yo'li sifatida namoyon bo‘ldi. Hududda 6000 yil oldin bo'lgan raqamlarga ega bo'lgan bir qancha muhim tosh san'ati joylari topilgan va o'rganilgan.

Yana qarang 

 Nakhal
 Al-Hamra
 Samoil

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Nizva maqolasi. NET
 Jebel Akhdardagi Ummon atirgul suvi
 Ummonning "Yashil tog'i" qo'riqxona deb e'lon qilindi
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda