yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Islom Mamatkazin

Islombek Mamatkazin (Исломбек Маматказин) – oʻzbekistonlik futbolchi, hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida markaziy himoyachi sifatida toʻp surmoqda. Mamatkazin 2022-yilning 1-fevralidan buyon „Andijon“ klubida toʻp suradi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Erkak futbol himoyachilari
Erkak futbol yarim himoyachilari
Andijon klubi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Muhammadkarim Toirov

Muhammadkarim Toirov (Муҳаммадкарим Тоиров) – oʻzbekistonlik futbolchi, hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida yarim himoyachi sifatida toʻp suradi.

Manbalar 

Erkak futbol himoyachilari
Erkak futbol yarim himoyachilari
Andijon klubi futbolchilari
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Vagnergate

Vagnergate (avvaliga „Avenyu“ deb nomlangan) Ukraina maxsus xizmatlarining „Vagner guruhi“ yollanma askarlarini, shu jumladan Ukrainaning IL-76 transporti va Malaysia Airlines 17-reysini urib tushirishga aloqador boʻlganlarni tuzoqqa tushirish va hibsga olish operatsiyasi edi. Bellingcat va The Insider tomonidan olib borilgan tergovlarga koʻra, operatsiya Amerika Qoʻshma Shtatlari va Turk Havo Yoʻllarining maxfiy ishtirokida amalga oshirilgan. Maxsus operatsiya Andrey Yermakning buyrugʻiga koʻra, operatsiyaning xavfli bosqichini keyinga surgani va Ukraina prezidenti devonidan maʼlumotlarning tashqariga chiqib ketishi tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchragan.

Voqealar 
Vagnerning bir guruh yollanma askarlari Venesuelada yuqori maoshli ish oʻrinlariga vaʼda qilinib, Minskka jalb etilgan. Ularni Minskdan Venesuelaga bosqichli transport tizimi orqali olib ketayotgan samolyot operatsiya rejasiga koʻra, yollanma askarlar hibsga olinadigan Kiyevga qoʻnishi kerak boʻlgan. Biroq Ukraina prezidenti devonining qoʻngʻirogʻidan soʻng, Rossiya bilan rejalashtirilgan muzokaralar oʻtkazish uchun tashish bir kunga qoldiriladi. Shu bilan birga, sahnalashtirilgan transport tizimi haqidagi maʼlumotlar tarqalib ketadi va yollanma ishchilar Minskda hibsga olinadi va Rossiya hukumatiga topshiriladi.

Rad etishlar 
Ukraina razvedka boshqarmasi boshligʻi Kirilo Budanov bunday maxsus operatsiya mavjudligini rad etib, bu holat Ukraina maxsus xizmatlarini obroʻsizlantirish uchun qilingan soxta voqea ekanligini daʼvo qilgan. Prezident maʼmuriyati rahbari Andrey Yermak „bu yaxshi oʻylangan va rejalashtirilgan dezinformatsion loyihaga oʻxshaydi“ deb aytgan.

Tekshiruvlar 
2021-yil 17-noyabrda Bellingcat va The Insider Vagnergate tergovining birinchi qismini eʼlon qilgan. Bu holatni Kristo Grozev oʻrganib chiqqan, u Bellingcat guruhi nafaqat ishni tekshirayotganini, balki mazkur holat xususida hujjatli film ham chiqarmoqchi ekanligini maʼlum qilgan.

Manbalar 

Vagner guruhi
2020-yilda Belorusiya
2020-yilda Rossiya
Rossiya-Ukraina munosabatlari
Belarussiya-Ukraina munosabatlari
Belarussiya-Rossiya munosabatlari
2020-yilda Ukraina
Rossiya-Ukraina urushi
Alfred Neuland

Alfred Karl Neuland (1985-yil 10-oktyabr) – rossiyalik va estoniyalik ogʻir atletikachi. Estoniya tarixidagi birinchi olimpiya chempioni (1920), jahon chempioni (1922), 1924-yilgi olimpiya oʻyinlarining kumush medali sohibi.

Tarjimayi holi 
1895-yil 10-oktyabrda Valka shahrida tugʻilgan. Uning Voldemar va Felix ismli ukalari boʻlgan.

Yoshligida Alfred Rigada yashagan va oʻqigan. Uning qoʻshnisi Helmut Saretok Sovet Rossiyasining uch hatlab sakrash boʻyicha birinchi rekordchisi edi. Alfredning hovlida ikki kilogrammlik tosh koʻtarayotganini koʻrib, Helmut ham ogʻir atletikaga qiziqib qolgan.

Alfred Neuland birinchi jahon urushi va Estoniyadagi ozodlik urushida ishtirok etgan.

Faoliyati 
Tallindagi Kalev klubida mashgʻilot oʻtkazgan. 16 yoshidan (1911) musobaqalarda ishtirok eta boshlagan. 1915 va 1916-yillarda yengil vazn toifasida Rossiya chempioni boʻlgan. Bir yildan soʻng esa oʻrta vazn toifasida chempionlikni qoʻlga kiritgan.

1920—1924-yillarda Estoniya terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. Antverpendagi olimpiya oʻyinlarida qatnashgan va yengil vazn toifasida (67,5 kilogrammgacha) chempion boʻlgan. Jami 257,5 kg (72,5 + 75 + 110) toshni koʻtarishga muvaffaq boʻlgan.

1922-yilda jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan. 1923-yilda Gotenburg oʻyinlarida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. 1918-yildan 1924-yilgacha Alfred turli vazn toifalarida koʻp marta Estoniya chempioni boʻlgan.

1924-yilda Alfred Neuland oʻz faoliyatidagi ikkinchi olimpiya oʻyinlarida qatnashgan va 75 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritgan .

Faoliyati davomida Neuland 12 ta jahon, 10 ta Olimpiya va 45 ta Estoniya rekordini oʻrnatgan. Estoniya SSRda xizmat koʻrsatgan sport xodimi .

Faoliyatini yakunlagandan soʻng 
Sport faoliyatini yakunlab, oʻz qishlogʻida tadbirkorlik bilan shugʻullangan. 1950-yildan 1955-yilgacha Tallindagi Estoniya alkogolsiz ichimliklar eksperimental zavodini boshqargan.

Murabbiy va sport hakami sifatida ham faoliyat yuritgan. Butunittifoq toifasidagi hakam (1955). Daniil Ganyukov, Boris Melikov, Mati Nuude kabi sportchilarga murabbiylik qilgan. Eesti Spordilehti Alfred Neuland haqida maqola eʼlon qilgan.

1966-yil 16-noyabrda vafot etgan. Tallinda dafn etilgan.

Manbalar 

1966-yilda vafot etganlar
16-noyabrda vafot etganlar
1895-yilda tugʻilganlar
10-oktyabrda tugʻilganlar
Shavkatli mehnat uchun medali sohiblari
Bektemir Abdumannonov

Bektemir Abdumannonov (Бектемир Абдуманнонов) – oʻzbekistonlik futbolchi, hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubi yarim himoyachisi.

Manbalar

Havolalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Erkak futbol himoyachilari
Erkak futbol yarim himoyachilari
Paxtakor jamoasi futbolchilari
Olimpik jamoasi futbolchilari
Metallurg Bekobod klubi futbolchilari
Andijon klubi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Evelyn Peirce

Evelyn Peirce (1907-yil 5-fevral – 1960-yil 9-avgust) Amerika ovozsiz kino davrida va 1930-yillarga qadar kino aktrisasi sifatida faoliyat yuritgan.

Biografiyasi 
Peirce Del Rio, Texasda tugʻilgan va professional sahna raqqosasi sifatida Kaliforniyadagi Hollywoodga koʻchib oʻtgan va 1920-yillarning oʻrtalarida isteʼdodini namoyon qila olgan va uni aktrisalik faoliyatini davom ettirishga undashgan. Uning birinchi roli 1925-yilda suratga olingan Excuse me filmidan boshlanadi. Uning birinchi mukofotga sazovar boʻlgan roli oʻsha yili Sally OʻNil bosh rolini oʻynagan Donʼt filmi edi. U ,shuningdek, 1925-yilda „WAMPAS baby stars“ sifatida tanlangan, aktrisa June Marlowe bilan bir qatorda, oʻn uch qizdan biri boʻladi. „WAMPAS“ tomonidan tanlanganidan soʻng u Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) bilan 1931-yilgacha davom etgan kichik shartnoma qoʻlga kiritgan.
1927-yildan 1931-yilgacha Peirce yettita filmda rol oʻynadi, ulardan ikkitasida nomi koʻrsatilmagan. U MGM shartnomasi tugaganidan keyin 1935-yilgacha harakat qilishni davom ettirdi, ammo oʻsha davrda oltita filmidan faqat bittasida nomi keltirilgan.
U aktyor Robert Allenga turmushga chiqdi va 1980-yillarda yaxshi rol oʻynashda davom etgan boʻlsada, Peirce aktyorlikdan nafaqaga chiqdi. Ularning Katherine Meyer ismli bir qizi va otasining ismi bilan yashashni tanlagan taniqli media tanqidchisi, shuningdek, „Xristian kino va televideniye komissiyasi“ raisi va nashriyotchisi Ted Baehr ismli oʻgʻli bor edi. Allen va Peirce 1960-yilda 52 yoshida vafot etgan paytda Nyu-Yorkdagi Oyster koʻrfazida yashayotgan edilar.

Manbalar 

 Amerikalik aktrisalar
 Amerikaliklar
 1906-yilda tug'ilganlar
 1960-yilda vafot etganlar
Ilhom Alijonov

Ilhom Alijonov (Илҳом Алижонов) – oʻzbekistonlik futbolchi. Faoliyati davomida 17 marta maydonga tushgan va 2ta gol urgan. Hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida chap qanot himoyachisi sifatida toʻp surmoqda.  Oʻzbekiston U-23 jamoasida ham oʻynagan. Uning „Andijon“ klubi bilan shartnomasi 2024-yilning 31-dekabriga qadar moʻljallangan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Erkak futbol himoyachilari
Nasaf klubi futbolchilari
Surxon klubi futbolchilari
Qizilqum klubi futbolchilari
Navbahor futbolchilari
Buxoro klubi futbolchilari
Yangiyer klubi futbolchilari
Andijon klubi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Futbolchilar
Eduard Pütsep

Eduard Pütsep (1898-yil 21-oktyabr – 1960-yil 22-avgust) – estoniyalik sportchi. Erkin va yunon-rum kurashi boʻyicha musobaqalarda ishtirok etgan. 1920 (Antverpen, Belgiya), 1924 (Parij, Fransiya) va 1928-yillardagi (Amsterdam, Niderlandiya) olimpiya oʻyinlarida qatnashgan. 1924-yilda yengil vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritib, olimpiadada gʻolib chiqqan birinchi estoniyalik kurashchiga aylangan. 1928-yilgi olimpiadada yunon-rum kurashida oltinchi, erkin kurashda toʻqqizinchi oʻrinni egallagan.

Faoliyati 
Birinchi jahon urushi paytida kurash bilan shugʻullana boshlagan va 1917-yilgi Rossiya chempionatida uchinchi oʻrinni egallagan. Faoliyatidagi ilk xalqaro musobaqa, 1920-yilgi olimpiya oʻyinlarida Eduard Pütsep yarim finalga qadar yetib borgan va kumush medal sohibi Heikki Kähkönenga magʻlub boʻlgan. Keyingi yili jahon chempionatida toʻrtinchi oʻrinni egallagan. 1922-yilda esa kumush medalni qoʻlga kiritgan. 1922-yilda Boltiqboʻyi chempionatida gʻolib boʻlgan. 1927-yilgi Yevropa chempionatini ikkinchi oʻrin bilan yakunlagan. 1928-yilgi Amsterdamda oʻtkazilgan olimpiya oʻyinlarida kurashning ikki (erkin va yunon-rum) turi boʻyicha musobaqalarda ishtirok etgan. 1933-yilda faoliyatini yakunlagan. 1936-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlarida Latviya kurash terma jamoasi bosh murabbiyi sifatida ishtirok etgan. Ikkinchi jahon urushi paytida Finlyandiyaga koʻchib oʻtgan. Finlandiyada kurashchilarga murabbiylik qilishni davom ettirgan. 1977-yildan beri Estoniyaning Võru shahrida kurash boʻyicha har yili Eduard Pütsep xotirasiga bagʻishlangan xalqaro turnir oʻtkazib kelinmoqda.

Pütsep sakkiz tilda gaplasha soʻzlasha olgan. Kurashchilik faoliyati bilan bir qatorda ovozsiz filmlarda ham rol oʻynagan va „Estoniyalik Chaplin“ laqabini olgan. 1924-yilda Konstantin Märska rejissyorligidagi Õnnelik korterikriisi lahendus filmida, 1925-yilda esa Tsheka komissari Miroštšenko filmida rol ijro etgan.

Manbalar 

1960-yilda vafot etganlar
1898-yilda tugʻilganlar
Estoniyada tugʻilganlar
Finlandiyada vafot etganlar
Kuusamoda vafot etganlar
Sportchilar
Shaxsiyatlar
Nikita Grechixin

Nikita Artyomovich Grechixin (; 1903-yil 29-may – 1943-yil 29-noyabr) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (15.01.1944).

Hayoti 
1903-yilda Igren qishlogʻida (hozirgi Dnipro) dehqon oilasida tugʻilgan. Boshlangʻich maʼlumotni olib, quruvchi boʻlib ishladi.

1942-yil fevralda Grechixin Paxtakor tumani (Samarqand viloyati) harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan. U Bryansk, Gʻarbiy, Oryol, Markaziy va Belarus frontlaridagi janglarda qatnashgan. Orlovsk, Chernigovo-Pripyat, Gomel-Rechitsa operatsiyalarida qatnashgan. 1943-yil sentyabr oyiga qadar Grechixin 1185-oʻqchilar polkida (356-oʻqchilar diviziyasi, 61-armiyasi, Markaziy fronti) vzvod qoʻmondoni yordamchisi edi. Dnepr jangi paytida jonbozlik koʻrsatdi.

Liubech qishlogʻi (Ripkinskiy tumani, Chernigov viloyati, Ukraina SSR) yaqinidagi Dneprga yaqin joydagi janglar vaqtida, Grechixin razvedka guruhining safida boʻlib, tahminan 50 kishilik nemis boʻlinmasini topdi. U qoʻqqisdan dushmanga hujum qilib, 9 ta dushman askarini yoʻq qildi va yana birini asirga oldi. Dneprni kechib oʻtish paytida Grechixin 5 ta qayiqni izlab topdi va bir guruh jangchilarga boshchilik qilib daryoni kechib oʻtdi hamda batalyonning oʻtish joyini pulemyot bilan himoya qildi. 1943-yil 4-oktyabrda Pirki qishlogʻi (Braginski tumani, Gomel viloyati, Belorussiya SSR) yaqinidagi Braginka daryosida bir guruh askarlar bilan birga dushman ortidan zarba berib 37 ta dushman askarlari va ofitserlarini yoʻq qildi, shu bilan batalyonning muvaffaqiyatli oʻtishiga zamin yaratdi. 1943-yil 29-noyabrda polk Tunevshina va Glinishe qishloqlari (Xoyniki tumani) hududida kuchli mustahkamlangan nemis pozitsiyalariga duch keldi. Grechixin xizmat qilgan vzvod bir necha bor hujumga oʻtdi va dushmanlar transheyasigacha yetib borib ularni chekinishga majbur qiladi. Oʻsha jangda Grechixin halok boʻldi. U Tunevshina qishlogʻiga dafn qilindi, keyinchalik Xoyniki shahridagi birodarlik qabristoniga dafn qilindi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 15-yanvardagi farmoni bilan „Fashist bosqinchilariga qarshi kurashish mobaynida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi, hamda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“, Nikita Artyomovich Grechixin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan (oʻlimidan soʻng).

Xotira 

 Dnepropetrovskdagi maktabga Grechixin nomi berildi.
 1977-yilda Gomel viloyati, Xoyniki tumani, Boguslavets qishlogʻi Grechixino deb oʻzgartirildi.
 1975-yilda Kalinkovichi-Xoyniki va Tunevshchina-Glinische yoʻllari kesishmasida yodgorlik oʻrnatildi.

Manbalar
Qishtibiy

Qishtibiy () – boshqird milliy oshxonasiga tegishli taom turlaridan biri. U tatarlar orasida, shuningdek, Oʻrta Osiyoning koʻplab xalqlari oshxonasida uchraydi. Qishtibiy xamirturushsiz tayyorlangan xamirdan pishiriladi. Xamirga qiyma sifatida tariq, grechka boʻtqasi va kartoshka pyuresi ishlatiladi.

Etimologiyasi 
Tatar va chuvash tillarining tadqiqotchisi Rifkat Gazizyanovich Axmetyanov „Татар теленең кыскача тарихи-этимологик сүзлеге“ (Tatar tilining qisqacha tarixiy va etimologik lugʻati) kitobida mazkur taom nomi haqida alohida toʻxtalib oʻtgan. U mazkur taomning tatarchada sheva shakli кыстымбый, boshqirdcha ҡыҫтыбай, chuvash tilida esa кӑстӑмпи shaklida qoʻllanilishini yozgan. Bu soʻzlardagi qis- („chimchilamoq“, „qismoq“) oʻzagidan protoforma va -mbiy/-mbi qoʻshimchasi bilan soʻz qayta tuzganligini aytib oʻtgan.

Tavsifi 

Bu taom odatda tariq, kartoshka pyuresi yoki ragu bilan toʻldirilgan xamirturushsiz pishirilgan yassi non koʻrinishida boʻladi. Qishtibiy yopilmagan pirog yoki ruslarning socheniga oʻxshaydi. Qiyma massasi yassi nonning yarmiga qoʻyiladi va ikkinchi yarmi bilan usti yopiladi. Ustidan eritilgan sariyogʻ quyish ham mumkin. Udmurtiyaning baʼzi hududlarida bu taom qiymasi sifatida goʻshtdan foydalaniladi va xamir rulon shaklida oʻraladi. Qiyma turi tayyorlovchining xohishiga qarab oʻzgaradi, lekin pishirish printsipi va xamir retsepti oʻzgarishsiz qoladi.

Tayyorlanilishi 
Xamir tuxum, sut yoki qatiq qoʻshib tayyorlanadi. Tovaning kattaligiga qarab, xamirni bir necha kichik qismlarga ajratishadi. Ajratilgan xamir boʻlaklari tindiriladi va yoyiladi. Soʻngra tovadagi oʻsimlik yogʻida ikki tomoni qizartirib qovuriladi. Yarim tayyor mahsulotning bir tomoniga qiyma solinib, ikkinchi qismi bilan usti yopiladi.

Dasturxonga tortishdan oldin, tashqi tomoniga eritilgan sariyogʻ yoki oddiy suyuq yogʻ quyiladi. Qishtibiy odatda kundalik yegulik yoki mehmonlar dasturxoni uchun taom sifatida tayyorlanadi.

Qiziqarli maʼlumotlar 
Dunyodagi eng katta qistibiy taomi 2011-yilda Qirgʻizistonda pishirilgan va Ginnessning rekordlar kitobiga kiritilgan. Uning diametri 2 metr, qalinligi esa 10 sm boʻlgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Shitova S. N., G. G. Zlaki R. G. G., XX asr oxirida – XX asr boshida.
 F. S. Bayasitova Osh-su va xalq anʼanalari leksikasi. -Qozon: Dom matbuot, 2007.- 480 .

Havolalar 

 ufacity.wordpress.com saytida Qizil maqola 
Boshqird oshxonasi
Tatar oshxonasi
Sivas kongressi

Sivas kongressi – 1919-yil 5—11-sentyabr kunlari Turkiyaning markaziy-sharqidagi Sivas shahrida bir hafta davomida boʻlib oʻtgan Turk Milliy Harakati yetakchilarining yigʻilishi. Unda Usmonlilar imperiyasining aslida mavjud boʻlmagan barcha Anadolu viloyatlaridan delegatlar ishtirok etgan. Qurultoy vaqtida shtat poytaxti (Istanbul), shuningdek, koʻplab viloyat shaharlari va viloyatlari ittifoqchi kuchlar tomonidan bosib olinib, Usmonlilar imperiyasining boʻlinishiga tayyorgarlik koʻrayotgan edi. Sivas kongressi Turkiyaning mustaqillik urushi voqealaridan biri edi.

Kongress 
Mustafo Kamol Sivas Kongressining chaqirilishini Amasya sirkulyarida boshlanishidan uch oy oldin eʼlon qilgan edi. Unga tayyorgarlik Erzurum kongressi doirasida olib borildi. Sivas kongressida Turkiyaning mustaqillik urushi doirasida olib boriladigan kelajakdagi siyosatlarning shakllanishiga asos boʻlgan bir qator hayotiy qarorlar qabul qilingan.
Yigʻilishda, shuningdek, koʻplab mintaqaviy Huquqlarni himoya qilish uyushmalarining Anadolu va Rumeli Huquqlarini himoya qilish uyushmasiga birlashtirilishi ham koʻrib chiqildi.
Sivas kongressi delegatlar soni (38 kishi) boʻyicha Erzurum kongressidan past boʻlsa-da, uning ishtirokchilari ancha kengroq viloyatlarni qamrab olgan.
Bu har ikkala yigʻilishda Turk milliy bay’atining asosiy nuqtalari belgilab qoʻyildi, Turk Milliy Harakati boshqa turk qarshilik harakatlari bilan ittifoqchilarga, yaʼni Istanbuldagi imperator hukumati bilan hamkorlikda ishlash uchun tuzilgan edi.

Oqibatlari 
Mustaqillik urushidan keyin, Anadolu va Rumeli Huquqlarini Mudofaa Uyushmasi rasmiy siyosiy partiyaga aylandi va oʻz nomini Respublika Xalq partiyasi deb oʻzgartirdi. Sivas Kongressi oʻtkazilgan bino 1984-yilda mamlakatning oʻsha paytdagi prezidenti Kenan Evrenning iltimosi bilan Turkiya Madaniyat vazirligi tasarrufiga oʻtkazilgan. Oʻshandan beri bu bino Etnografiya muzeyi sifatida jamoatchilikka ochiq.

Manbalar 

Turkiya
Kongresslar
1919-yildagi voqealar
Aleksander Klumberg

Aleksander Klumberg (1936-yilda familiyasini Kolmperega oʻzgartirgan; 17-aprel, 1899-yil – 10-fevral, 1958-yil) – estoniyalik yengil atletikachi (dekatlet), Parijdagi olimpiya oʻyinlari sovrindori (1924). Dekatlon boʻyicha birinchi jahon rekordchisi.

4-darajali Estoniya Qizil Xoch ordeni sohibi.

Tarjimai holi 
1899-yil 17-aprelda Rossiya imperiyasining Revel (hozirgi Tallin) shahrida tugʻilgan.

Aleksander Klumberg 1918—1919 yillarda ozodlik urushida ishtirok etgan.

Faoliyati 
Blumberg 12-13 yoshida sport bilan shugʻullana boshlagan. Ikki yildan soʻng Kalevga koʻchib oʻtgan va mahalliy klub safida mashgʻulot oʻtkazgan. Uch hatlab sakrash boʻyicha musobaqalarda qatnashgan. Estoniya va Rossiya imperiyasida rekordlar oʻrnatgan. 1916-yilda uch hatlab sakrash boʻyicha Rossiya chempioni boʻlgan. Shuningdek, uzunlikka sakrash bahslarida ham qatnashib, ikkinchi oʻrinni egallagan.

1920-yilda Antverpenda boʻlib oʻtgan olimpiya oʻyinlarida nayza uloqtirishda 5-oʻrinni, pentatlonda esa 8-oʻrinni egallagan. 1923-yilgi xalqaro musobaqalarda nayza uloqtirish boʻyicha uchinchi, dekatlonda birinchi oʻrinni qoʻlga kiritgan.

1922-yildan 1923-yilgacha jahon reytingini boshqargan. Shuningdek, faoliyati davomida yana bir echa marta reytingda yetakchilik qilgan.

1924-yilda Parijda boʻlib oʻtgan olimpiya oʻyinlarida dekatlon boʻyicha bronza medalni qoʻlga kiritgan va nayza uloqtirishda 17-oʻrinni egallagan. Eesti Spordileht uni barcha davrlardagi eng yaxshi estoniyalik sportchi deb eʼtirof etgan.

Sportdan tashqarida 
1930-yilda Klumberg yengil atletika boʻyicha ikkita darslik yozgan va maxsus (sportga yoʻnaltirilgan) adabiyotlarni nashr etish jarayonlarida ishtirok etgan. Polsha yengil atletika olamiga 10 000 metrga yugurish boʻyicha 1932-yilgi olimpiada chempioni Pole Yanush Kusochinskiyning murabbiyi sifatida tanilgan.

1936-yilda familiyasini Kolmperega oʻzgartirib, estonlashtirgan.

1940-yilda 4-darajali Estoniya Qizil Xoch ordeni bilan mukofotlangan .

1958-yil 10-fevralda ona shahrida vafot etgan. Tallindagi Rahumäe qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar 

1958-yilda vafot etganlar
10-fevralda vafot etganlar
1899-yilda tugʻilganlar
17-aprelda tugʻilganlar
Sportchilar
Estoniyada tugʻilganlar
Estoniyada vafot etganlar
Avliyo Pyotr va Muso cherkovi

Avliyo Pyotr va Muso cherkovi (xorvatcha: Šuplja crkva) – Xorvatiyaning qadimgi Salona shahrida XI asrda qurilgan Rim-katolik cherkovi. Yodgorlik daryo boʻyida joylashgan.

Bu cherkov Xorvatiya qirollarining toj kiyish joyi hisoblanadi, chunki 1075-yilda Dmitar Zvonimir bu yerda Papa Gregoriy VII Gebizon legati tomonidan toj kiyganligi haqidagi hujjatli dalillar mavjud.

Tarixi 
Dastlab Avliyo Pyotr va Muso Bazilika nomini olgan bu bino Salona qadimiy xarobalari yaqinida VI asrga oid Vizantiya ibodatxonasi yonida eski nasroniy cherkovi poydevoriga qurilgan.

Cherkov qirol Zvonimirning toj kiygan joyi boʻlganligi sababli boshqa cherkovlardan ajralib turadi va Solindagi Avliyo Stefan hamda Avliyo Maryam kabi binolar qatorida XI asrda xorvatlar tomonidan qurilgan cherkovlarning qoldiqlaridan biri hisoblanadi. Unda uzunligi 26 metr va kengligi 13 metr boʻlgan uchta ustun bor edi, ularning har biri ustun bilan ajratilgan. Asosiy binoga tutashgan kichik ayvon gʻarbiy kiraverishda joylashgan, ayvonning janubiy tomoninining haligacha bir necha qismi saqlanib qolgan va shu yerdan qoʻrgʻon qurilgan. Asosiy binoga tutashgan kichik ayvonda sarkofag boʻlgan, u ehtimol Xorvatiya qiroliga tegishli deb qaraladi.

Cherkov hududida birinchi marta 1920-yillarda qazishma ishlari olib borilgan. 1931-yilda qazish ishlarini Ejnar Dyggve amalga oshirdi, uning ishi 1934-yilda Frane Bulich vafotidan keyin yakunlandi. 1935-yilda Ljubo Karaman bir muddat ishini qayta boshladi. Baʼzi restavratsiya ishlari 1950-yillarda amalga oshirilgan, ammo eng jiddiy arxeologik tadqiqotlar 1990—1993-yillarda amalga oshirilgan. Yodgorlik madaniy boylik sifatida tan olingan.

Galereya

Manbalar 

Xorvatiya
Sloveniyadagi energiya

Sloveniyada birlamchi energiya taʼminoti (TPES) 2019-yilda 6,80 Mtoe edi. Oʻsha yili elektr energiyasi ishlab chiqarish 16,1 TVt/soatni, isteʼmoli esa 14,9 TVt/soatni tashkil etdi.

Statistika

Umumiy 
Transport va sanoat tarmoqlari 2019-yilda Sloveniyada energiyaning eng yirik isteʼmolchilari boʻldi.

Sloveniya sof energiya importchisi boʻlib, barcha neft mahsulotlarini (asosan transport sektori uchun) va tabiiy gazni, shuningdek, koʻmirni ham import qiladi.

Energiya rejasi 
Sloveniya 2015-yilga nisbatan 2030-yilda issiqxona gazlarini 18 foizga kamaytirishni maqsad qilgan.

Yoqilgʻi manbalari

Yoqilgʻilar

Koʻmir va qoʻngʻir koʻmir 
Lignit konlari Sloveniyaning shimoliy markaziy va shimoli-sharqiy hududlarida joylashgan. Mamlakatda aniqlangan toshkoʻmir zahiralari mavjud emas. Mamlakatning shimoliy markaziy mintaqasidagi Velenje yaqinida bitta faol qoʻngʻir koʻmir koni mavjud. Shaxta 2018-yilda qoʻshni SHostanj elektr stansiyasida yoqish uchun 3,2 million tonna qoʻngʻir koʻmir ishlab chiqargan. Bu kon Sloveniyadagi qazib olinadigan yoqilgʻi ishlab chiqaradigan yagona korxona hisoblanadi. Elektr stansiyasi 2033-yilda yopilishi kutilmoqda. Shunga qaramay hukumat stansiyani 2024—2029-yillar oraligʻida yopishga umid qilmoqda.

Neft va tabiiy gaz 
Sloveniyada tabiiy gaz yoki neft zaxiralari hamda ishlab chiqarish deyarli yoʻq.

Vengriya orqali gaz quvurini oʻtkazish imkoniyati yillar davomida muhokama qilingan. Vengriya bilan chegaragacha quvur mavjud, ammo 2023-yilga kelib u Vengriyaga ulanmay qolgan.

Sloveniya Xorvatiya bilan gaz konnektori loyihasiga ega va 2027-yilga kelib quvvatni yiliga 5 milliard kub metrga oshiradi.

Qayta tiklanadigan energiya 

Qayta tiklanadigan energiyaga shamol, quyosh, biomassa va geotermal energiya manbalari kiradi.

Elektr energiyasi 
Elektr energiyasi ishlab chiqarish asosan atom energetikasi (2019-yilda 36,2%), gidroenergetika (2019-yilda 29,1%) va koʻmir (2019-yilda 27,9%) hisobidan taʼminlanadi. Uch manba jami elektr energiyasi ishlab chiqarishning 93,2 foizini tashkil qiladi. Elektr energiyasi ishlab chiqarishning kichik manbalari (tabiiy gaz, quyosh fotovoltaik va bioyoqilgʻi) ham boʻlib, ularning har biri umumiy elektr energiyasining 4 foizdan kamrogʻini tashkil qiladi. 1990-yildan beri foydalanish keskin pasayib ketganidan soʻng, Sloveniya 2019-yilda elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun neftdan foydalanishni bekor qildi. Gidroenergetikadan tashqari qayta tiklanadigan energiya manbalari (masalan, bioyoqilgʻi, quyosh PV, chiqindilar va shamol) bilan 2019-yilda jami elektr energiyasi ishlab chiqarishning 3,5 foizini taʼminladi.

Manbalar

Havolalar 
 

Sloveniya
Energiya iqtisodiyoti
Mohirbek Komilov

Mohirbek Komilov (Моҳирбек Комилов) – oʻzbekistonlik futbolchi. Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubi darvozaboni.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Erkak futbol darvozabonlari
Andijon klubi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Quyosh yodgorligi

Quyosh yodgorligi yoki Quyoshga salom (xorvatcha: Pozdrav suncu) – Xorvatiyaning Zadar shahridagi quyoshga bagʻishlangan yodgorlik. U tosh bilan qoplangan va qirgʻoq bilan bir xil darajada joylashtirilgan uch yuz koʻp qatlamli shisha plitalardan iborat. U 22 metr diametrli doiradan iborat boʻlib, uning ostida fotovoltaik quyosh modullari joylashgan. Doira shaklida oʻrnatilgan yoritish elementlari tunda yoqiladi. Xorvatiyalik arxitektor Nikola Basich tomonidan ishlab chiqilgan.

Joylashuvi 

Yodgorlik Zadar yarim orolining gʻarbiy nuqtasida Xorvatiyaning Zadar shahri portiga kiraverishda joylashgan.

Dizayni 

Yodgorlik 22 metr diametrli doira shaklida tosh yotqizilgan qirgʻoq bilan bir darajaga joylashtirilgan 300 ta koʻp qatlamli shisha plitalardan iborat. Asosiy (Quyosh) qismdan tashqari, gʻarbiy tomondan Quyosh tizimi sayyoralarini ifodalovchi shunga oʻxshash kichikroq qurilmalar mavjud. Quyosh va sayyoralarning oʻlchamlari proportsionaldir. Shuningdek, har bir plastinka markazidan masofa boʻlib, sayyoralar juda uzoqda boʻlgani uchun oʻlcham va masofa nisbatlari har xil. Shisha ostida yorugʻlik elementlari boʻlgan fotovoltaik quyosh modullari mavjud boʻlib, ular tunda yoqiladi.

Quyoshdagi fotovoltaiklarni oʻrab turgan xrom halqada Zadar yarim orolidagi cherkovlar nomini olgan barcha avliyolarning ismlari yozilgan. Ularning nomlari va bayram sanalari yonida Quyoshning ekvatordan shimolga yoki janubga tushishi hamda balandligi (DEC minimal −23 gradusdan maksimal 23 daraja), oʻsha kungi meridiandagi quyosh nurining uzunligi koʻrsatib turiladi. Monument Zadar dengiz maktabining dengiz olimi professori Maksim Klarin bilan hamkorlikda tayyorlangan. Professor Klarin 2008-yildan boshlab 50 yil davomida boʻladigan yorugʻlik shousining boshlanish va tugash vaqtlarini ishlab chiqqan.

Quyosh modullari 
Fotovoltaik quyosh modullari yorugʻlik energiyasini oʻzlashtiradi, uni elektr energiyasiga aylantiradi va elektr tarmogʻiga chiqaradi. Butun tizim har yili taxminan 46 500 kVt soat ishlab chiqaradi. U Zadar qirgʻogʻini yoritish uchun zarur boʻlgan energiyaning yarmini ishlab chiqaradi.

Narxi 
Qurilish qiymati 8 million kunani (QQSsiz) (taxminan 1,3 million yevro), umumiy qiymati (koʻkalamzorlashtirish bilan birga) 50 million kunani (taxminan 7 million yevro) tashkil etdi. 2008—2013-yillarda quyosh nuri, namlik va tuz taʼsirida boʻlgan muammolarni bartaraf qilishga 700 ming kuna xarajat qilindi. 2019-yil mart oyida 4 million kunalik keng qamrovli taʼmirlash va modernizatsiya loyihasi yakunlandi.

Galereya

Manbalar
Abdurahmon Komilov

Abdurahmon Komilov (Абдураҳмон Комилов) – oʻzbekistonlik futbolchi. Hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida markaz yarim himoyachisi sifatida toʻp surmoqda.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Erkak futbol yarim himoyachilari
Andijon klubi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Farhod Sohibjonov

Farhod Sohibjonov (Фарҳод Соҳибжонов) – oʻzbekistonlik futbolchi. Hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida markaz yarim himoyachisi sifatida toʻp surmoqda.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari
Futboldagi erkak hujumchilar
Erkak futbol yarim himoyachilari
Andijon klubi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Kelly Sildaru

Kelly Sildaru (; 17-fevral 2002-yil, Tallin) – estoniyalik fristayl sportchisi (hafpayp (half-pipe), sloupstayl, big-eyr va superpayp yoʻnalishlariga ixtisoslashgan), hafpayp boʻyicha 2019-yilgi jahon chempioni, sloupstayl boʻyicha 4 karra X-Games gʻolibi. Sloupstayl boʻyicha 2020-yilgi oʻsmirlar qishki Olimpiya oʻyinlari chempioni. Sloupstayl boʻyicha 2022-yilgi Olimpiya oʻyinlari bronza medali sovrindori.

Faoliyati 
2017-yil yanvar oyida qishki Jahon ekstremal oʻyinlarida sloupstayl boʻyicha ikkinchi oltin medalini (oʻsmirlar orasida) qoʻlga kiritadi. 2018-yilgi qishki Olimpiya oʻyinlarida Estoniya sharafini himoya qilishi kerak boʻlgan, biroq tizzasidan olgan jarohati tufayli musobaqani oʻtkazib yuborishga majbur boʻladi. 2019-yilda fristayl va snoubord boʻyicha jahon chempionatida Sildaru oʻzining ilk oltin medalini hafpaypda qoʻlga kiritadi. Oʻz vatanida 2019-yilda Estoniyaning eng yaxshi sportchisi deb topilgan. 2020-yil 18-yanvarda Lozannada oʻtkazilgan qishki oʻsmirlar Olimpiya oʻyinlarida sloupstayl boʻyicha 93,75 ball toʻplagan holda oltin medalni qoʻlga kiritgan. Oʻsha yili qishki Jahon ekstremal oʻyinlarida u superpayp va sloupstayl yoʻnalishlarida ikkita oltin medalni qoʻlga kiritadi. 2022-yilda qishki Butunjahon ekstremal oʻyinlarida superpayp yoʻnalishi boʻyicha oltin medalni qoʻlga kiritadi.

2022-yilgi qishki Olimpiya oʻyinlari 
Olimpiya oʻyinlari ochilishida Sildaru Martin Himma bilan birga Estoniya terma jamoasining bayroqdori etib tanlangan va musobaqa yopilishda ham bayroqdor boʻlgan. Sildaru big-eyr musobaqasining finaliga chiqa olmaydi, saralashda jami 125,50 ball toʻplagan holda oʻn yettinchi oʻrinni egallaydi. 15-fevral kuni sloupstaylda 82,06 ball toʻplagan holda bronza medali sohibasiga aylanadi. 18-fevral kuni hafpayp musobaqasining finalida 87 ball toʻplagan holda toʻrtinchi oʻrinni egallaydi.

Natijalari

Olimpiya oʻyinlari

Yoshlar Olimpiya oʻyinlari

Jahon chempionati

Qishki X-Games 
 9 medal: 6 oltin, 2 kumush, 1 bronza

Mukofotlari 
 5 marta Estoniyaning eng yaxshi yosh sportchisi (2016, 2017, 2018, 2019, 2020).
 2 marta Estoniyada yilning eng yaxshi sportchisi (2019, 2022).
 AQSh sport akademiyasiga koʻra yilning eng yaxshi sportchisi (2019).

Davlat mukofotlari 
 3-darajali Oq Yulduz ordeni sohibasi (2022) .

Oilasi 
 Tõnis Sildaru Sildaruning otasi va murabbiyi
 Ukasi Henry Sildaru fristayl, sloupstayl boʻyicha 2019-yilda Estoniya chempioni

Sportdan tashqaridagi faoliyati 
2022-yil 20-mayda Sildaru Dream Gap tomonidan uning koʻrinishida yasaladigan Barbie qoʻgʻirchogʻi loyihasining Estoniyadagi birinchi vakili boʻlganligi maʼlum boʻladi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
2002-yilda tugʻilganlar
17-fevralda tugʻilganlar
Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Şenlikçe (Yavuzeli)

Şenlikçe – Turkiyaning Gaziantep viloyati Yavuzeli tumanidagi qishloq. Qishloqda Chepni qabilasi Alevi türkmenlari yashaydilar. 2022-yilda qishloqda 308 kishi istiqomat qilgan.

Manbalar 

Yavuzeli tumanidagi mahallalar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Sardor Azimov

Sardor Azimov – oʻzbekistonlik futbolchi. Hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida yarim himoyachi sifatida toʻp surmoqda.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari

Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari
Erkak futbol yarim himoyachilari
Andijon klubi futbolchilari
Bunyodkor klubi futbolchilari
Navbahor futbolchilari
Soʻgʻdiyona Jizzax futbolchilari
Qoʻqon 1912 klubi futbolchilari
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Futbolchilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Yuray Gabdelich

Yuray Gabdelich (1609-yil 17-aprel yoki 27-noyabr – 1678-yil 27-noyabr) – xorvatiyalik leksikograf, yozuvchi va iyezuit ruhoniysi.

Hayoti 

Yuray Gabdelich 1609-yil 27-noyabrda Staro Chiche shahrida tugʻilgan, uning ota-onasi Boldijar Gabdelich va Margarita Kraljich edi. Zagrebdagi gimnaziyaga bordi, Gratsda falsafa va Trnavada ilohiyotni oʻrgandi.​​ U Riyeka, Varazdin va Zagrebda oʻqituvchi boʻlib ishlagan, u yerda iyezuitlar jamoasi rahbari va seminariya rektori boʻlgan. Uning rektorligi davrida gimnaziyaga Pavao Ritter Vitezovich tashrif buyurgan, u Gabdelichning lingvistik ishini davom ettirgan. Uning yoʻnalishi iyezuitlar gimnaziyasida oʻqitiladigan asoslardan farq qilardi.

Garchi Gabdelichning nasri adabiyotning zamonaviy yoʻnalishlariga toʻgʻri kelmasa ham, uning ijodi serqirra va yangi, ayniqsa u ishlatadigan tilning boyligi bilan ajralib turgan. Uning axloqiy-didaktik masalalarga bagʻishlangan asarlari birinchi boʻlib 1662-yilda Gratsda nashr etilgan „Zrcalo Marijansko“ () kitobi edi.

Xristian axloqi Gabdelich adabiy yoʻnalishining asosiy mavzusidir. Inson bu qatʼiy nasroniy meʼyorlarini buzishga moyil boʻlganligi va oʻzini osonlikcha gunohga topshirishi Xabdelichning asarlarida aks etgan. Uning umumiy maqsadlarida foydalanish uchun moʻljallangan kitobi „Prvi otca našeg Adama greh“ () Muqaddas Eʼtiqodni targʻib qilish jamoati tomonidan nashr etilgan. Asar 1200 sahifadan iborat boʻlib, insonning gunohga moyilligi tasvirlangan. Asarda Gabdelich jamiyatning barcha qismlarini: zodagonlarni, fuqarolarni, dehqonlarni va u ruhoniylarni ham ayamaydi.

1670-yilda yaratilgan „Dictionar ili reči slovenske“ (Lugʻat yoki slavyan soʻzlari) asari bilan u Xorvatiya adabiyoti hamda tilshunosligi tarixida oddiy boʻlsa-da, muhim oʻrin egallagan. 

U 1678-yil 27-noyabrda Zagrebda vafot etdi.

Adabiyotlar 
 Koprek, Ivan, Thesaurus Archigymnasii, Zbornik radova u prigodi 400. godišnjice Klasične gimnazije u Zagrebu (1607. – 2007.), Zagreb, 2007., str. 890., ISBN 978-953-95772-0-7

Manbalar 

Xorvatiya yozuvchilari
Mali me Gropa-Bize-Martanesh tabiat bogʻi

Mali me Gropa-Bize-Martanesh tabiat bogʻi () – Albaniyaning markaziy qismida, Dajti milliy bogʻi yaqinida joylashgan qoʻriqxona (IUCN IV toifasi). Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (IUCN) landshaftni V toifaga kiritdi.

Bogʻda oʻsimlik va faunaning juda koʻp turlarini topish mumkin. Oʻrmonlar landshaftning umumiy maydonining 68% ni egallaydi.

Bogʻda umurtqali hayvonlarni 209 turi mavjud boʻlib, sut emizuvchilarning 44 turi, qushlarning 130 turi, sudraluvchilarning 23 turi va amfibiyalarning 12 turi bor. Oʻrmonli hududlarda jigarrang ayiq, kulrang boʻri va silovsin yashaydi. Sutemizuvchilardan Qizil tulki, yelik, yovvoyi choʻchqa, qizil sincap, yevropa otteri, findiq sichqonchasi va Oʻrta yer dengizi taqaburun koʻrshapalagiuchraydi. Landshaftda jami 130 turdagi qushlar, jumladan, burgut, chumchuq, chumchuq, shimol qushqoʻrgʻoni va boshqalar topilgan. Sudralib yuruvchilar va amfibiyalarning koʻp turlari ham mavjud. Eng keng tarqalganlari orasida alp togʻlari tritonlari, yevropa ilonlari, yevropa suv toshbaqalari va german toshbaqalari mavjud.

Koʻp yillik oʻsimliklarning 450 turi mavjud boʻlib, ular Albaniyada umumiy turlarning 12% ni tashkil qiladi. Mali me Gropa-Bizë-Martanesh oʻsimliklari vertikal ravishda bir nechta alohida zonalarga boʻlingan. Oʻrta yer dengizi zonasida qora qaragʻay, yevropa olxasi, kumush archa, avstriya emani, vengriya emani, yevropa dut daraxti ustunlik qiladi. Bargli zona kade va quddus tikanlari bilan qoplangan. Alp togʻlari zonasi asosan bugʻdoydoshlar, mox, lishayniklardan iborat boʻlib, shuningdek, koʻkatlar va noyob gullarga boy. Eng keng tarqalgan turlarga bahorgi gentian, tosh atirgul, vaccinum myrtillus va primrose kiradi.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Titush Brezovachki

Titush Brezovachki (1757-yil 4-yanvar – 1805-yil 29-oktyabr) – xorvat dramaturgi, satirigi va shoiri.

Brezovachki davrning buyuk komediyachisi sifatida barcha dramatik asarlarini Kaykav lahjasida yozgan. Uning sheʼrlari asosan nemis va lotin tillarida yozilgan, ulardan bir nechtasi Xorvatiya milliy uygʻonish yoʻlini yoritib beruvchi Shtokavian tilida ham saqlanib qolgan.

Hayoti 
U 1757-yil 4-yanvarda Zagrebda tugʻilgan, Zagreb va Varazdinda oʻqigan. 1774-yilda Pauline ordeniga kirgan. U 1776-yilda Lepoglavada ilohiyotni oʻrganishni boshladi va keyinchalik Pestda falsafa va ilohiyotdan tahsil oldi. U 1781-yildan Varazdindagi gimnaziya professori lavozimida ishlagan. 1785-yilda Paulin ordeni bekor qilindi, bu esa Brezovachkining oddiy ruhoniy boʻlishiga olib keldi. Uning ruhoniy va yepiskop Maksimiliyan Vrhovach bilan tortishuvlari koʻpincha cherkovlarni oʻzgartirishga majbur qildi (Varazdin, Krizevci, Rakovach, Zagreb, Krapina, Pojega, Zagreb).

U oʻzining birinchi mashhur asari – „Sveti Aleksij“ diniy dramasini Varazdindagi gimnaziya uchun yozgan va u yerda 1786-yilda (Zagrebda nashr etilishidan oldin) sahnalashtirilgan. „Proregem Ioannem Erdődy, ne suis priventur coronis et novo sponso Leopoldo ab Vengriya“ asari 1790-yilda nashr etilgan, bu asar uning ishida kuchli siyosiy qarashlarni ifodalagan. Shundan soʻng, Napoleon Bonapartga qarshi qarshilikni ragʻbatlantirish uchun 1800-yilda nashr etilgan „Ode inclytae nobilitati regnorum Dalmatiae, Croatiae, Sclavoniae“ sheʼri chop etildi. Bu davrda u Zagrebdagi oliy ruhoniylarning ashaddiy tanqidchisi boʻlib, XVIII asr oxiriga kelib „Jeremijaš nad horvatskoga orsaga zrušenjem narekujuči“ sheʼrida ruhoniylarni tanqid qiladi. 1803—1805-yillarda u eng mashhur asarlarini yozgan.

Titush Brezovachki 1805-yil 29-oktyabrda Zagrebda oʻpka kasalligidan vafot etdi.

Ijodiy ishlari

Drama 
 „Sveti Aleksij“, (1786)
 „Matijaš Grabancijaš dijak“, (1804)
 „Diogeneš ili sluga dveh zaljubljenih bratov“, (1805)

Sheʼrlari 
 Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae trium sororum recursus ad novum Proregem Ioannem Erdődy, ne suis priventur coronis et novo sponso Leopoldo ab Hungaria, 1790
 Ode inclytae nobilitati regnorum Dalmatiae, Croatiae, Sclavoniae, 1800

Manbalar
Alibek Tursunov

Alibek Mamirjonovich Tursunov (1-avgust 1979-yil; Toshkent, OʻzSSR) — 2016–2018-yillarda Buvayda tumani hokimi, 2018–2021-yillarda Bagʻdod tumani hokimi lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Hayoti 
Alibek Mamirjonovich Tursunov 1979-yilning 1-avgustida Toshkent shahrida tavallud topgan. 1995–1999-yillarda Toshkent davlat agrar universitetida va 2010-yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasida tahsil olgan.

Faoliyati 
Dastlabki ish faoliyatini 1999–2001-yillarda Bag‘dod tumani shirkat xo‘jaligi agronomi sifatida; 2001–2006-yillarda Farg‘ona viloyati “G‘o‘za urug‘chiligi” birlashmasi yetakchi mutaxassisi, shu yerning bosh mutaxassisi, birlashma raisi o‘rinbosari va 2006–2011-yillarda esa birlashmasi raisi sifatida; 2011–2012-yillarda Farg‘ona viloyati hokimining qishloq va suv xo‘jaligi masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari kotibiyati mudiri sifatida; 2012–2013-yillarda Farg‘ona viloyati qishloq va suv xo‘jaligi boshqarmasi boshlig‘ining agrotexnologiya masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari sifatida; 2013-yilda Farg‘ona viloyati qishloq va suv xo‘jaligi boshqarmasi boshlig‘i sifatida; 2013–2016-yillarda Fargʻona viloyati tarkibiga kiruvchi O‘zbekiston tumani hokimining sanoatni rivojlantirish, kapital qurilish, kommunikatsiyalar va kommunal xo‘jalik masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari sifatida; 2016–2018-yillarda Fargʻona viloyati tarkibiga kiruvchi Buvayda tumani hokimi sifatida; 2018-yilda Farg‘ona viloyati hokimining qishloq va suv xo‘jaligi masalalari bo‘yicha o‘rinbosari va Farg‘ona viloyati fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari Kengashi raisi sifatida; 2018–2019-yillarda Bag‘dod tumani hokimi vazifasini bajaruvchi sifatida; 2019–2021-yillarda Fargʻona viloyati tarkibiga kiruvchi Bag‘dod tumani hokimi sifatida oʻz faoliyatini olib borgan.

2021-yildan esa Farg‘ona viloyati hokimining qishloq va suv xo‘jaligi masalalari bo‘yicha o‘rinbosari lavozimi faoliyat yuritib kelmoqda.

Manba 

1979-yilda tugʻilganlar
1-avgustda tugʻilganlar
Toshkent davlat agrar universiteti bitiruvchilari
Toshkentda tugʻilganlar
Buvayda tumani hokimlari
Bagʻdod tumani hokimlari
Matiya Majuranich

Matiya Majuranich (xorvatcha: Matija Mažuranić; 1817-yil 4-fevral, Novi Vinodolski – 1881-yil 17-aprel, Grats) – xorvat yozuvchisi, sayohat hikoyalari muallifi. Xorvat yozuvchisi Ivan Majuranich va tilshunos Anton Majuranichning ukasi. Kasbi temirchi, adabiyotdan tahsil olmagan. U Milliy-ozodlik harakatida faol ishtirok etgan (Illirikizm). Majuranich „Bosniya manzarasi“ nasriy asari („Pogled u Bosnu“/"Pogled na Bosnu", 1842-yil) muallifi.

Hayoti 
Matiya Majuranich Novi Vinodolskida tugʻilgan. Oʻz ona shahrida temirchilikni oʻrgangan. 1841-yilgacha u tez-tez Bosniya boʻylab sayohat qilgan va Chernogoriya hamda Serbiyada ham boʻlgan.

Matiya Majuranich 1841-yilda vataniga qaytib, temirchilik va dehqonchilik bilan shugʻullangan. U madaniyat masalalarini oʻrgana boshladi, kitoblar yozdi. 1847-yilda Matiya Majuranich Venaga, 1848-yilda Sarayevoga (Bosniya) tashrif buyurdi. Sarayevodan keyin (aniq sanasi saqlanmagan) Matiya Istanbulga bordi, manbalarga koʻra u Suvayshga yetib kelgan va Misrda boʻlgan.

1852-yilda Matiya yana vataniga qaytib keldi.

1879-yilda u kasal boʻlib qoldi. U tanho, sokin hayot kechira boshladi. Vaqt oʻtishi bilan ruhiy buzilish belgilari paydo boʻla boshladi. 1881-yilda Matiya mashhur psixiatr Richard fon Krafft-Ebingning Grats yaqinidagi Feldxofdagi sanatoriysida davolandi va u yerda 1881-yil 17-aprelda vafot etdi.

Adabiy ijod 
Yozuvchi sifatida Matiya Majuranich 1842-yilda Pogled u Bosnu () sayohat romani bilan mashhur boʻldi. Karlovak, Sisak va Kostaynitsadan Belgrad orqali Sarayevoga, Travnikga, Ruminiya orqali Zvornikgacha piyoda va otda sayohat qilib, sayohat kundaliklarini yuritdi. Shuningdek, u romatizmda ham ijod qilgan.

Asarlari 
 Pogled u Bosnu, ili kratak put u onu krajinu, učinjen 1839—40. po jednom domorodcu, Zagreb, 1842
 Izabrana djela, PSHK, b. 32, Zagreb, 1965

Adabiyotlar

Manbalar
Eldor Adhamov

Eldor Adhamov (Элдор Адҳамов) – oʻzbekistonlik futbolchi. Hozirda Oʻzbekiston Superligasi „Andijon“ klubida darvozabon sifatida toʻp surmoqda.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Erkak futbol darvozabonlari

Bunyodkor-2 klubi futbolchilari
Bunyodkor klubi futbolchilari
Andijon klubi futbolchilari
Qoʻqon 1912 klubi futbolchilari
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari
Alifbo boʻyicha sportchilar
Oʻzbekistonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kishilari
Krupa (daryo)

Krupa – Sloveniyadagi daryo, Semičning janubi-sharqida joylashgan, Bela Krajina karst tekisligining oʻrta qismidan boshlanadi. Tekislikning balandligi deyarli 30 m ni tashkil etadi. Quyi boʻr davrining qalin qatlamli ohaktoshlaridan iborat tosh qoplamasi ostidagi karst buloqlari daryoning asosiy manbai hisoblanadi. Daryo tekislikdan chiqib 2 km masofaga ega vodiydan oʻtib, Gratsdan quyiroqda joylashgan Lahinja daryosiga borib quyiladi. Butun daryo qirgʻoqlari bilan 1997-yilda tabiiy yodgorlik va Natura 2000 hududi sifatida roʻyxatga olingan. Daryoning uzunligi 2,5 km ni tashkil etadi. Uning oʻrtacha oqimi taxminan 1000 l / s. Eng past suv sathi yoz oylarida kuzatiladi.

Buloqlar joylashgan hududda avvallari foydalanilgan tegirmoni boʻlgan tosh toʻgʻon mavjud boʻlib, u 1989-yilda qayta tiklangan.

Hayvonot dunyosi 
Asl koʻlning choʻkindi qatlamida, gʻor midiyasi Congeria cusceri mavjud boʻlgan yagona Sloven koni topilgan. Gʻor salyanozilarining endemik turlari ham aniqlangan, ular midiya bulogʻida (Izvir Jamske školjke) yashaydi. Bu yerda olm (Proteus anguinus) nomli baliq turi ham uchraydi.

Ifloslanish 

Semič shahridagi Iskra zavodi zaharli va parchalanishi qiyin boʻlgan polixlorli bifenillar (PCB) dan ishlab chiqilgan chiqindi kondansatkichlarni Krupaning karst tekisligining bir necha hududlariga tashlaganligi aniqlangan.

Muhofaza qilinishi 
Daryo tabiiy yodgorlik sifatida muhofaza qilinadi va Natura 2000 ekologik tarmogʻi tarkibiga kiritilgan. Bu Lebica-Krupa Karst (slovencha: Kraška učna pot od Lebice do Krupe) tabiat manzilgohining asosiy elementi hisoblanadi.

Yana qarang 

 Sloveniyadagi daryolar roʻyxati

Manbalar

Adabiyotlar 
 Sloveniya Respublikasining rasmiy gazetasi, №. 81/97
 Sloveniyaning eng muhim tabiiy merosini inventarizatsiya qilish (Dblicica), Lyublyana, 1991-yil

Sloveniyadagi daryolar
Lahinja
Xirillash

Xirillash – traxeya, bronx va oʻpkadagi patalogik oʻzgarishlar natijasida yuzaga keladigan nafas shovqini. Xirillash nafas yoʻllarining torayishi yoki nafas yoʻllariga yot jismlarni tiqilib qolishi natijasida paydo boʻlishi mumkin, shuningdek, allergiya, infeksiyalar, astma va hatto surunkali obstruktiv oʻpka kasalligi yoki yurak yetishmovchiligi kabi jiddiy kasalliklar ham xirillashga sabab boʻlishi mumkin.

Turlari 
Xirillashning paydo boʻlishi va ovoz eshitilishiga koʻra nam va quruq turlari farqlanadi.

Quruq xirillashlar – asosan bronxlarda yoki shilliq qavatlarda shishlar va nafas yoʻllarida oʻta quyuq balgʻam hosil boʻlishi natijasida yuzaga chiqishi mumkin. Nafas olish va chiqarish vaqtida yirik va oʻrta bronxlar boʻshligʻidagi quyuq balgʻamning koʻchishi natijasida ham quruq xirillash yuzaga chiqadi.

Nam xirillashlar – Bronxlar va oʻpkaning patologik oʻzgarishilarda, boʻshliqlarda suyuq sekretlarni (balgʻam, qon, yiring) toʻplanishi natijasida nam xirillashlar yuzaga chiqadi. Nam xirillashlar mayda, oʻrta va yirik kalibrli bronxlar boʻshligʻining torayishi natijasida yuzaga keladi.

Sabablari 
● Astma – nafas olish yoʻllarining yalligʻlanishi va torayishi natijasida yuzaga chiqadigan surunkali kasallik boʻlib, koʻpincha xirillash, yoʻtalish va nafas olishning qiyinlishuviga olib keladi.

● Bronxit – oʻtkir yoki surunkali boʻlishi mumkin boʻlgan bronxlarning yalligʻlanishi natijasida koʻpgina holatlarda yoʻtalish va xirillash kabi belgilarni yuzaga chiqaradi.

● Nafas olish yoʻllaridagi infeksiyali kassaliklarda masalan: pnevmoniya yoki oʻtkir respiratorli infeksiyalar, shish va shilliq toʻplanishi tufayli xirillashga olib kelishi mumkin.

● Allergiya. Allergik reaksiyalar nafas yoʻllarida shish va yalligʻlanishni keltirib chiqarishi mumkin, bu esa xirillashga olib keladi.

● Oʻpkada suyuqlik toʻplanishi, yurak yetishmovchiligi yoki begona jismning aspiratsiyasi natijasida xirillash boʻlishi mumkin.

● Traxeit – rivojlangan holatlarda traxeya shilliq qavatining yalligʻlanishi, quruq xirillashlar kuzatilishi mumkin.

● Faringit – halqum shilliq qavatining yalligʻlanishi, nafas olish tizimining asosiy organlariga tez tarqalishi mumkin. Bu yoʻtalayotganda koʻkrak qafasida xirillash paydo boʻlishiga olib keladi.

Yana qarang 
 Auskultatsiya
 Yo'tal
 Krepitatsiya

Manbalar 

Tibbiyot
Pulmonologiya
Dejan Savićević

Dejan Savićević (1966-yil 15-sentyabrda tugʻilgan) – chernogoriyalik sobiq futbolchi. Faoliyati davomida hujumkor yarim himoyachi pozitsiyasida oʻynagan. 2001-yildan beri u Chernogoriya futbol assotsiatsiyasi (FSCG) prezidenti. Hozirda bu lavozimga beshinchi marta saylangan.

Savićević 1990-yillarda dunyoning eng yaxshi oʻyinchilaridan biri hisoblangan va barcha davrlarning eng buyuk Yugoslaviyalik futbolchilaridan biri sifatida eʼtirof etilgan. Milan klubidagi faoliyati davomida Italiya matbuotidagilar uni Genio (daho) deb atashgan.

Professional faoliyatini Yugoslaviyaning Budućnost jamoasida boshlaganidan soʻng, Savićević 1988-yilda Yugoslaviya birinchi ligasining Srvena Zvezda klubiga koʻchib oʻtgan va mazkur klubda 1990—1991-yilgi mavsum yevropa kubogida gʻolib chiqqan. Chempionlikdan keyin jamoaning eng koʻzga koʻringan futbolchisiga aylangan. 1991-yilgi oltin toʻp sovrini uchun tuzilgan reytingda ikkinchi oʻrinni egallagan."Milan" bilan u uchta A Seriya, 1993–94 yillarda UEFA Chempionlar Ligasi va boshqa sovrinlarni qoʻlga kiritgan. 1999-yilda yarim mavsum davomida „Srvena Zvezda“ safida harakat qilgan. 1999-yilning qolgan qismidan faoliyatining soʻnggiga qadar Venaning „Rapid“ klubi safida toʻp surgan. 2001-yilda faoliyatini yakunlagan.

Xalqaro maydonda Yugoslaviya terma jamoasi sharafini himoya qilgan. 1990 va 1998-yillardagi jahon chempionatlarida ishtirok etgan. Faoliyatini yakunlaganidan soʻng, 2001-yildan 2003-yilgacha Serbiya va Chernogoriya terma jamoasini boshqargan.

18 mavsum davom etgan professional futbolchilik faoliyati va qisqa, muvaffaqiyatsiz bosh murabbiylik faoliyatidan soʻng, Dejan Savićević 2001-yilning yozida Chernogoriya futbol federatsiyasi prezidenti lavozimida ishlay boshlagan.

Bolaligi va oilasi 
Otasi – Vladimir Savićević, davlat tasarrufidagi Titograd temir yoʻl transporti kompaniyasi xodimi boʻlgan.

Onasi – Vojislava „Vojka“ Đurović, xuddi shu kompaniya maʼmuriyatida faoliyat olib borgan. Dejan va uning ukasi Goran Titograd temir yoʻl bekati yaqinida joylashgan Drač mahallasida oʻsib ulgʻayishgan.

Dejan yoshligida mahalladagi doʻstlari bilan futbol oʻynagan. Bolalar oʻz uylarining yaqinida va asosan Đečevića Livada nomli maydonchada oʻyinlarni oʻtkazishgan.

Manbalar 

Italiyadagi chet ellik erkak futbolchilar
UEFA Chempionlar Ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar
Serie A futbolchilari
AC Milan futbolchilari
Serbiya va Chernogoriya erkak futbolchilari
Yugoslaviya erkak futbolchilari
Chernogoriyalik erkak futbolchilari
Erkak futbol yarim himoyachilari
Yashayotgan insonlar
1966-yilda tugʻilganlar
A Seriya legionerlari