yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Forsivonlar

Forsivonlar yoki parsivonlar, parsibonlar (frsy̰wạn, prsy̱wạn, prsy̰bạn) ― Afgʻonistonning fors tilida soʻzlashuvchi aholisining umumiy nomi boʻlib, ularning tili rasmiy ravishda doriy tilining shevasi hisoblanadi. Afgʻonistonda koʻchmanchilik bilan hayot kechiradigan va fors-tojik shevalarida soʻzlashuvchi hazoralar hamda choraymoqlardan farqli oʻlaroq, fors tilida soʻzlashuvchi, shaharlar va qishloqlarda oʻtroq hayot kechiruvchi, dehqonchilik bilan shugʻullanadigan aholi vakillarining barchasi forsivonlar deb ataladi. Shu maʼnoda ushbu atamani tojiklar etnonimi bilan maʼnodosh deyish mumkin. Shu bilan birga, gʻarb manbalarida berilgan taʼriflarga koʻra ushbu atama koʻp hollarda tor maʼnoda tushuniladi: Afgʻonistonning sharqi va shimoli-sharqida yashovchi sunniy tojiklardan farqli oʻlaroq, mamlakatning gʻarbiy va janubi-gʻarbiy qismida fors tilida soʻzlashuvchi shialar, qoʻshni Eronning shia aholisi avlodlari forsivonlar deb ataladi (Xuroson va Seyiston). Afgʻonistonda fors tilida soʻzlashuvchilar tojiklar deb ham atalishi mumkin.

Nomning kelib chiqishi 
Forsivon lingvoetnonimi (forsīvon, pers  fɒrsivɒ'n],  fɑrsiwɑ'n]) pushtu tilidagi -wān qoʻshimchasi asosida shakllangan *fārsī(za)bān" – „fors tilida soʻzlashuvchi“ soʻzidan olingan deb hisoblanadi. Tojik etnonimi bilan bir qatorda, koʻchmanchilik anʼanalarini davom ettirgan, fors va pushtu tillarida soʻzlashuvchi qabilalarga qarama-qarshi maʼnoda ushbu soʻzning yana bir sinonimi sifatida dehkani ( [dɪhqɒ'n]) „dehqon“, „oʻtroq aholi“ atamasi ham ishlatiladi.

Aholi soni 
Fors tilida soʻzlashuvchi odamlarning (sunniylar va shialar) Afgʻoniston aholisi (taxminan 30 million kishi) tarkibidagi ulushi soʻnggi hisob-kitoblarga koʻra 38 foizga yaqinlashadi, bu 11 milliondan ortiq kishiga toʻgʻri keladi.

Afgʻon shia forsivonlari 

Forsiyzabon oʻtroq aholining yagona tili miloddan avvalgi 2-ming yillik oʻrtalarida turkiy-moʻgʻullar bosqinlari va ayrim vohalarning (Marv, Termiz va boshqalar) turkiylashtirilishi natijasida yoʻqotilgan. Afgʻonistonning sharqiy, tojik viloyatlaridan oʻtroq oʻzbeklar, koʻchmanchi choraymoqlar va hazoralar bilan ajralib turadigan gʻarbiy viloyatlari XVIII asrgacha Eron Xurosoni bilan bir butun boʻlgan va uzoq vaqt davomida Safaviylarga tegishli joylar hisoblangan, bu esa ularning hududida shialikning keng tarqalishini oldindan belgilab bergan. Eron Xurosoni va Seyistonining forsiy aholisini davom ettiruvchi forsiyzabon shialar asosan gʻarbiy viloyatlar, jumladan Hirot, Farah, Nimrozda toʻplangan. Bu hududlarning „doriy“ shevalari anʼanaviy Tehron shevasidan farq qilsa-da, Eronning Xuroson-Seyiston shevalariga yaqin. Fors shialari Hilmand, Qandahor, Gʻazna viloyatlarida ham mavjud. Afgʻonistonning qizilboshli forsiylari – shaharlarda yashovchi fors askarlari va amaldorlarining avlodlari bilan ulardan ajralib turadi.

Yana qarang 

 Tojiklar
 Forslar

Manbalar 

 Eron xalqlari
Fau xalqi

Fau — Indoneziyaning Papua (sobiq Irian Jaya) provinsiyasi markazining shimoliy qismida yashovchi papua qabilasi. Ularning soni taxminan 1470 kishini tashkil etadi.

Tarqalishi 
Fau xalqi Gʻarbiy Papua mintaqasida, Klixi Ano va Didind Ruffaer daryolari oraligʻida tarqalgan. Fau xalqi toʻrtta koʻchmanchi qabiladan iborat: bular Sefyori, Tearu, Iyariki va Tigri hisoblanadi. Ayrim etnologlar Sexudat qabilasi vakillarini ham fau xalqiga tegishli deb hisoblaydilar.

Maishiy hayot 
Fau xalqining asosiy mashgʻulotlari ovchilik va terimchilikdir. Ilgari ular orasida kannibalizm keng tarqalgan edi. Yevropaliklar tomonidan qabilaning kashf etilishidan keyin faularning 400 ga yaqin ekani aniqlangan. Taxminan 2000-yilga kelib, Fau xalqi ichidagi zoʻravonliklar tufayli ularning soni kamayib ketdi. Fau xalqi odatda alohida oila guruhlariga boʻlinib yashaydi. Bir necha shunday guruhlar yiliga bir yoki ikki marta uchrashadilar va oʻzaro kelin almashadilar. Ayni vaqtda faular soni 1470 kishini tashkil qiladi. Gʻarbiy Papuaning boshqa mahalliy xalqlari singari, faularning yashash joylari iqtisodiy maqsadlarda tropik oʻrmonlarini yoʻq qilish tufayli xavf ostida qolgan.

Dini 
Oʻtmishda fau xalqi orasida animizmhukromlik qilgan, faular tabiat kuchi va ruhlarga eʼtiqod qilishgan. Hozirgi kunda ularning aksariyati nasroniylardir.

Yevropaliklar faular haqida 
Faular hayoti haqida ushbu xalq vakillari orasida bir muncha vaqt yashagan yevropaliklar tomonidan ikkita kitob yozilgan. Birinchi kitob muallifi bolaligining koʻp yillarini Fau xalqi orasida oʻtkazgan missionerlarning qizi Sabina Kyugler hisoblanadi. Ikkinchi kitob Jared Daymond tomonidan yozilgan. Uning kitobida fau xalqi qabilalaridan biri bitta guruhdagi jamiyat misolida olingan va insonlar jamiyati taqdiri tasvirlab berilgan. Fau xalqi koʻpincha kitoblarda tosh davri odamlari, kanniballar, shafqatsiz jangchilar, faqat uchgacha sanay oladigan aqliy qoloq odamlar sifatida tasvirlangan.

Bibliografiya 

 Sabina Kyugler: Dschungelkind. Myunxen 2005, ISBN 3-426-27361-6
 Sabina Kyugler: Ruf des Dschungels. Myunxen 2006, ISBN 3-426-27393-4
 Jared Daymond: Arm va Reyx. Die Schicksale Menschlicher Gesellschaften. 6. Aftidan. Fisher, Frankfurt 2010, ISBN 978-3-596-17214-6

Manbalar 

Indoneziya xalqlari
 Papuanlar
Uyqudagi Germafrodit

Uyqudagi germafrodit — miloddan avvalgi II asrga oid qadimgi yunon haykalining Rim nusxasi. U Pliniy Kattaning Tabiiy tarixida tilga olingan. Ushbu haykalning koʻplab qadimiy nusxalari bor, ulardan eng mashhurlari Florensiyadagi Uffitsida, Sankt-Peterburg Ermitajida, Rim milliy muzeyida, Borgeze galereyasida, Parijdagi Luvrda saqlanadi. Uygʻonish davrida, antik madaniyatga boʻlgan qiziqish fonida, koʻplab nusxalar ham yaratilgan.

Haykal qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni Germafroditni tasvirlaydi, uning tanasi ayol (koʻkrak va sonlari) va erkak (jinsiy organlar) xususiyatlarini birlashtiradi. Yotgan figuraning yarmi yon tomonga burilgan, boshi oʻzaro bogʻlangan qoʻllarga tayangan. Taxminlarga koʻra, haykal Afrodita va ayollashtirilgan Dionis obrazlarini birlashtiradi. Haykal dumaloq aylanma yoʻlni oʻz ichiga oladi. Dastlab, bir tomonda tomoshabin ellinistik anʼanaga koʻra, xumor holatda tasvirlangan yalangʻoch ayol qiyofasini koʻradi. Keyin, boshqa tomondan, toʻsatdan qadimgi afsona va Platonik falsafasini toʻliq aks ettiradigan, ammo bu holda faqat erotik idrokni qoʻzgʻatadigan tabiiy bajarilgan erkak jinsiy aʼzolarini koʻrishingiz mumkin.

Haykalning Rim nusxasi 1608-yilda Rimda , Diokletian vannalari va Sallyust bogʻlari yonidagiSanta Mariya della Vittoriya cherkovida huzuridagi monastir hududida topilgan. U Kardinal Shpione Borgezening mashhur toʻplamining bir qismiga aylandi va „Germafrodit Borgeze“ deb nom oldi. 1620-yilda Jovanni Lorenso Bernini haykal toʻshagini yaratdi. 1807-yilda Napoleon I oʻzining qaynogʻasi shahzoda Kamillo Borgezedan Luvr ekspozitsiyasi uchun Borgeza toʻplamining muhim qismini sotib oldi, „Uyqudagi germafrodit“ hali ham shu yerda saqlanadi (348-zal).

„Uyqudagi Germafrodit“ ispan rassomi Diego Velaskesning „Oynali Venera“ rasmining prototipi boʻlsa kerak deb taxmin qilingan.

Manbalar

Havolalar 
 Спящий Гермафродит  на сайте Лувра
 Спящий Гермафродит на сайте Эрмитажа
Luvr majlislari haykallari
 marmar haykallar
 din va mifologiyada intersex mavzusi
 qadimgi yunon haykallari nusxalari
 miloddan avvalgi II asr haykallari
Nokia 5310 (2020)

Nokia 5310 (indeks TA-1212, kod belgisi "Pisces") - bu 2020-yilning bahorida Nokia brendi ostida Finlandiyaning HMD Global kompaniyasi tomonidan chiqarilgan uyali aloqa telefoni. U 2007-yilda ishlab chiqarilgan afsonaviy Nokia 5310 XpressMusicning qyangi ko'rinishi hisoblanadi. Avvalgi talqindan farqli o'laroq, yangi 5310 "XpressMusic" brendiga ega emas.

Telefon jahon bozorida chiqishi bilan turlicha qabul qilindi. Jurnalistlar yorqin ekran, yaxshi korpus materiallari va qulay klaviatura, shuningdek, baland ovozli dinamiklar va yuqori sifatli ovozni yuqori baholadilar, biroq nisbatan yuqori narx va avvalgisiga nisbatan sezilarli o'zgarishlar yoʻqligi tanqidga sabab boʻldi.

Tarixi
Nokia 5310 XpressMusic mobil telefoni 2007-yil 27-avgustda taqdim etilgan. XpressMusic musiqiy turkumiga kiruvchi gadjet musiqa ijro etish uchun qoʻshimcha tugmalar bilan jihozlangan boʻlib, ular ekran yaqinidagi qirrali yon chetiga joylashtirilgan. Bundan tashqari, u 1 sm dan yupqa boʻlgan kam sonli telefonlardan biri va eng yengil (71 gramm) Nokia telefonlaridan biri edi. Mobil telefon Series 40 operatsion tizimida ishlagan va Java-appletlarini ishga tushirishni qo'llab-quvvatlagan, Bluetooth va FM radiosi ham mavjud edi

Nokia 5310 XpressMusic mutaxassislar tomonidan yuqori baholandi. U 2012-yilgacha ishlab chiqarilgan bo'lib, o'z davrida katta shuhrat qozongan (10 million nusxadan ortiq sotilgan)

Yangi talqinda ishlab chiqish
2017-yildan buyon Microsoft Mobile’ni sotib olgan va Nokia brendiga boʻlgan huquqlarni qoʻlga kiritgan HMD Global kompaniyasi norasmiy umumiy nomi Nokia Originals boʻlgan mashhur Nokia telefonlarining zamonaviy talqinlarini ishlab chiqarmoqda. 5310 modeli 2020-yilda qayta tiklanishi mumkinligi haqidagi taxminlar bu haqda rasmiy ma'lumotlar paydo bo'lishidan oldin ham tahlilchilar tomonidan bildirilgan edi

2020-yil fevral oyi oʻrtalarida TENAA maʼlumotlar bazasida Nokia TA-1212 deb belgilangan uyali telefon sertifikati haqidagi xabar paydo boʻldi. Qurilmaning texnik xususiyatlari va fotosuratlaridan Nokia 5310 ning qayta tiklangan talqinini chiqishi va bu qurilma KaiOS yoki Android tizimidagi yarim smartfon emas, balki "oddiy" tugmachali telefon bo'lishi kerak edi. Ushbu habarlar 18-mart kuni yangilik rasman taqdim etilganida tasdiqlandi.

Qurilmalardagi farq

Manbalar
Nokia 6120 classic

Nokia 6120 Classic – Freescale apparat platformasi va Symbian OS operatsion tizimiga asoslangan Nokia kompaniyasining smartfoni. Kompaniyaning 3G UMTS/HSDPA texnologiyalarini qoʻllab-quvvatlaydigan birinchi toʻrt diapazonli EGSM smartfon. 2007-yilda sotuvga chiqqan.

Nokia 6120 Classic 2007-yil 17-aprelda kompaniya tomonidan eʼlon qilingan va bozorda oʻrtacha narx segmentida mashhur Nokia 6233 modelini oʻrnini bosish uchun moʻljallangan edi. Smartfon dizayni Nokia 3110 Classic ergonomik dizaynining evolyutsiyasidir. Qurilma ikkita kamera bilan jihozlangan: videoqoʻngʻiroqlar uchun moʻljallangan 0,1 megapikselli va LED chirogʻli 2 megapikselli CMOS sensori hamda sekundiga 15 kadr tezlikda MPEG-4 formatida panoramali suratga olish va video yozib olish imkoniyati, 2 dyuymli TFT – 320x240 pikselli displey, 16 million rang, 369 MGts chastotali ARM11 protsessorli Freescale MXC300-30 64 MB SDRAM va 128 MB NAND. Telefon FM radio qabul qilish imkonini beradi. Quvvati 820 mA/soat boʻlgan BL-5B tipidagi litiy-ion batareyasi ishlatilgan, u 3 soatgacha suhbatlashish va 9 kungacha kutish vaqtini taʼminlashga qodir. Nokia 6120 Classic eng yengil smartfonlardan biridir. Uning vazni atigi 89 gramm. Telefon S60 3rd Edition Feature Pack 1 interfeysi va Java MIDP 2.0ni qoʻllab-quvvatlaydigan Symbian 9.2 operatsion tizimiga ega, uchta oʻyin, MP3 pleer, FM qabul qiluvchi va video pleer, shuningdek, multimedia kontentini 2 GBgacha boʻlgan MicroSD xotirasida saqlash imkoniyati mavjud. Elektromagnit energiyaning solishtirma yutilish koeffitsienti 1,18 Vt/kg JBenchmark testlari shuni koʻrsatadiki, tezlatkich yordamida sinovlardagi kechikishlarni hisobga olmaganda, qurilmaning ishlashi Nokia N95 ga yaqinroq

Nokia 6120 classic EGSM raqamli mobil uyali aloqa standartining toʻrt diapazonini qoʻllab-quvvatlaydi: ikkinchi avlodning 850, 900, 1800, 1900 MGts tarmoqlari, shuningdek, 3-avlod Internet xizmatlari bilan yuqori tezlikdagi mobil keng polosali ulanish uchun UMTS / WCDMA texnologiyalari diapazonlarda: 2100, 850 MGts (Nokia NM705i modifikatsiyasida 800 MGts, Nokia 6121 Classic modifikatsiyasida 900 MGts), shuningdek CSD, EDGE, GPRS, HSCSD, HSDPA.

Kichik arxitektura modifikatsiyalari mavjud: Nokia 6120c-1 uchun RM-243 va Nokia 6120c-5 uchun RM-310, Nokia 6121 Classic uchun RM-308 va Nokia NM705i uchun RM-309.

Galereya

Manbalar
Nuno Mendes

Nuno Mendes (1973-yilda tugʻilgan) - portugaliyalik oshpaz, Chiltern Firehouse, Londonning bosh oshpazi.

Yoshligi 
Nuno Mendes Lissabonda tugʻilib oʻsgan.

Faoliyati 
Mendes 1990-yillarda Kaliforniya pazandachilik akademiyasida tahsil olgan, elBullida ishlagan va Volfgang Pak, Rokko di Spirito va Jan-Jorj Vongerixtenlar bilan ishlagan. 2006-yilda Mendes Xokstonda Gastropub Bacchusni ochdi va keyinchalik Shoreditchdagi oʻz kvartirasida The Loft loyihasini ochdi.

2010-yilda Mendes Bethnal Greenʼs Town Hall mehmonxonasida jahon oshxonalaridan ilhomlangan Viajante (portugalcha „sayohatchi“) restoranini ochdi. Birinchi yili u Mishel yulduziga sazovor boʻldi va 2013-yilda dunyoning 50 ta eng yaxshi restorani roʻyxatiga kiritildi. Tanqidchilardan biri restoran haqida shunday dedi: „Nuno Mendes East Endga El Bulli taʼmini olib keldi.“ The Times gazetasidan Giles Koren Mendesni „har bir restoran tanqidchisining maxfiy sevimli oshpazi deb atagan.“

Shaxsiy hayoti 
Mendesning janubiy afrikalik stilist sherigi Klariz bilan bir qizi va egizak oʻgʻillari bor.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1973-yilda tugʻilganlar
Matveev, Mixail Lvovich

YOʻNALTIRISH Mixail Matveyev,
Enzo Barrenechea

Enzo Alan Tomás Barrenechea (2001-yil 11-mayda tugʻilgan) – argentinalik professional futbolchi, Serie C „Yuventus U23“ klubida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.

Tarjimaiy holi 
2021-yil 28-dekabrda u Italiyada pandemiya davrida COVID-19 ga topshirgan testi unda virus borligini koʻrsatdi; 2022-yil 7-yanvarda u butunlay tuzalib ketdi.

Karyera

Erta martaba 
Dastlabki yillarida u „Nyuells Old Boyz“ da oʻynaydi. 2019-yilning yozida u 3,1 million evro evaziga Sionga koʻchib oʻtdi. 2020-yil qishida u keyingi mavsum uchun „Yuventus U23“ – "Yuventus" ning zaxira jamoasiga oʻtdi.

Yuventus U23 
U „Yuventus U23“ safida 2020-yil 25-oktyabrda klubi bilan „Lukches“ga qarshi safar oʻyinida gʻalaba qozongan. 2021-yil 22-may kuni Barrenechea oyogʻini payi jarohatladi. 2022-yilning 20-fevralida Barrenechea Seregnoga qarshi 2–2 hisobi qayt etilgan oʻyinda 59-daqiqada zaxiradan maydonga tushdi. 2-aprel kuni Barrenechea faoliyatidagi ilk golini „Virtus Verona“ga qarshi oʻyinda 1–1 qayt etigan oʻyinda kiritdi. 21-may kuni Barrenechea milliy pley-off bosqichining ikkinchi bosqichi javob oʻyinida Padovaga qarshi oʻyinda 1–0 hisobi bilan gʻalaba qozonilgan oʻyinda 12-daqiqada gol urdi, ammo bu „Yuventus“ning pley-offga chiqishiga yetarli boʻlmadi.

Oʻyin uslubi 
Pogba va Nzonzi bilan solishtirganda himoyachi yarim himoyachi.

Faoliyat statistikasi

Klub

Eslatmalar

Manbalar

Havolalar 

 

2001-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Argentinalik erkak futbolchilar
Erkak futbol yarim himoyachilari
Serie C futbolchilari
Serie A futbolchilari
Newell's Old Boys futbolchilari
FC Sion futbolchilari
Juventus F.K. oʻyinchilari
Italiyadagi chet ellik erkak futbolchilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Aziz Said

Aziz Said (asl ismi: Aziz Joʻraqulovich Saidov; 1961-yil 25-sentyabr Gʻijduvon, Oʻzbekiston SSR) — shoir, jurnalist va tarjimon. Doʻstlik ordeni sohibi.

Tarjimai holi 
Aziz Said (Saidov) (asli Buxorolik) 1961-yil 25-sentyabrda Dushanbe shahrida tugʻilgan. 1984-yili Toshkent Davlat universitetining (hozirgi OʻzMU) jurnalistika fakultetini, 1992-yilda filologiya fakulteti aspiranturasini tugatgan.

Faoliyati 
Oʻrta Osiyo temir yoʻl qurilishi koʻchma stansiyasida yoʻl montyori, Navoiy viloyati, Qiziltepa parrandachilik fabrikasida ishchi, „Qizil tong“ gazetasida korrektor, boʻlim boshligʻi, Gʻafur Gʻulom nashriyotida muharrir, „Yosh kuch“ jurnali bosh muharriri oʻrinbosari, „Sinfdosh“ jurnali bosh muharriri, „Jahon adabiyoti“ jurnali masʼul kotibi, „XXI asr texnologoyalari“ jurnali bosh muharriri oʻrinbosari, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi raisining davlat tili boʻyicha maslahatchisi vazifalarida faoliyat koʻrsatgan. Ayni paytda „Sharq yulduzi“ jurnali bosh muharriri oʻrinbosari.

Ijodi 
Aziz Saidning „Chiltor“ (1987), „Dili qani Bedilning“ (1994), „Fursat darvozasi“ (2011), „Vaqt manzili“ (2021) sheʼriy toʻplamlari, „Gʻoyibdan doʻst bilan suhbatlar“ (2004) adabiy-tanqidiy maqolalar toʻplami nashr etilgan. Sheʼrlari fransuz, turk, ozarbayjon, rus, bolgar, ingliz, tojik, qozoq, venger va hind tillariga tarjima qilinib, turli adabiy-badiiy jurnal va almanaxlarda chop etilgan.

Mashrab, Choʻlpon, Nozim Hikmat haqida qator adabiy-ilmiy tadqiqotlar qilgan.

Tarjimalari 
Tarjimon sifatida Uolt Uitmen (sheʼrlar), Nozim Hikmat (sheʼrlar va „Yusuf va Zulayho“ dramasi), Muin Bsisu (sheʼrlar), Yevgeniy Yevtushenko (sheʼrlar), Yozef Rubak (sheʼrlar), Donat Shayner (sheʼrlar), Pokiston sheʼriyatidan (Josh Malihobodiy, Ahmad Faraz, Vazir Ogʻa, Anis Nagi, Shahzod Ahmad), Rene Aviles Fabila (hikoyalar), Migel de Astiruas (hikoyalar), Tomas Ouen (hikoyalar), Frensis King (hikoyalar), Bertold Brext (adabiy maqolalar), Paulo Koelo („Alkimyogar“, roman), Nikolay Shmelev (hikoyalar), Aleksandr Volkov („Zumrad shahar“, qissa), Yana Vagner („Shogird“, drama), Sergey Mogilsev („Egizaklar“ drama), Vitol Gombrovich („Ivonna, Burgund malikasi“, drama), Marta Kim (sheʼrlar) asarlaridan namunalarni oʻzbek tiliga oʻgirgan.

Yutuqlari 
1987-yildan beri Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

2021-yilda „Doʻstlik“ ordeni bilan mukofotlangan.

Asarlari 
„Chiltor“ (1987),

„Dili qani Bedilning“ (1994),

„Gʻoyibdan doʻst bilan suhbatlar“ (2004)

„Fursat darvozasi“ (2011),

„Vaqt manzili“ (2021)

Manbalar

Adabiyotlar 
Qiziltepa tarixi / Q. Rajabov, R. Maqsudov; maʼsul muharrir S.Inoyatov. — T.: „Muharrir“ nashriyoti, 2011, 301-bet

Havolalar 
 Aziz Said: Xalq muhabbati nisbiy mezon qaraldi: 11-avgust 2023-yil
 Aziz Said. Sheʼrlar | Азиз Саид. Шеърлар
Shoirlar
Oʻzbekistonlik shoirlar
Nasriddin Buxoroda

„Nasriddin Buxoroda“ – sovet-komediya filmi boʻlib, Leonid Solovyevning „Xotirjam isyonchi“ romani va Xoʻja Nasriddin haqida sharq xalq ertaklari asosida rejissor Yakov Protazanov tomonidan suratga olingan. Bu filmda nimagadir Xoʻja unvoni ishlatilmaydi.

Syujeti 
Ushbu filmda Sharq ertagi qahramoni taniqli Nasriddin Buxoroga oʻz eshagi bilan tashrif buyuradi. Aynan shu kuni Buxoro amiri gʻoyat odilona hukm chiqarayotgan boʻladi. Kulol Niyoz sudxoʻr Jaʼfardan 400 tanga qarz olgan va uni bir soat ichida qaytarishi shart boʻladi. Bechorahol kulolda bunday mablagʻ yoʻq edi, endi u qizi Guljon bilan qullikdan boshqa choralari topilmagan mahalda Nasriddin yordam qoʻlini choʻzib, Jaʼfarga qarzni toʻlab kulolni qutqarib qoladi.

Gʻazab otiga mingan Jaʼfar bor gapni amirga yetkazadi. Amir esa uning soʻzini ikki qilgan isyonchini tutishlarini talab etadi. Nasriddin esa Kulol Niyoz va Guljonning uylariga qoʻriqchilardan yashirincha kirib oladi. Biroq bu voqeadan keyin Nasriddinning suyukli yori amir haramidan joy olishidan xavotirlanib film qahramoni munajjim olim Husayn Husliya bilan liboslarini almashtirib olishadi. Soʻng Nasriddin oʻzini munajjim olimi deb tanitib saroyga kirib oladi.

Rollarda 

 Lev Sverdlin – Nasriddin
 Konstantin Mixaylov – Buxorolik amir
 Emmanuil Geller – Jaʼfar, sudxoʻr
 Vasiliy Zaychikov – Niyoz, kulol
 M. Mirzakarimova – Guljon, Niyoz qizi
 Stepan Kayukov – Baxtiyor, vazir
 Obid Tolipov – Yusup, temirchi
 Matvey Lyarov – Arslonbek, qoʻriqchi boshligʻi
 Nikolay Volkov – Husayn Husliya, donishmand
 Asad Ismatov – Ali, chayxonachi
 Mirshohid Miroqilov – amir posboni
 Ivan Bobrov – amir qoʻriqchisi
 Rahim Pirmuhamedov – amir qoʻriqchisi
 Lutfi Sarimsoqova – saroy xizmatchisi (titrda yozilmagan)

Suratga olish guruhida 

 Rejissor: Yakov Protazanov
 Ssenariychi: Viktor Vitkovich, Leonid Solovyov
 Bastakor: Muxtar Ashrafi, Boris Arapov
 Rassom – Varsham Yeremyan
 Direktor – Dj. Denison

Videosi 
2000-yilda film Master Tape va Vostok V tomonidan VHS-da namoyish etildi.

Havolalar 

 „Nasriddin Buxoroda“ „ Milliy kino ensiklopediyasi“ saytida
Xoʻja Nasriddinning sarguzashtlari

„Xoʻja Nasriddinning sarguzashtlari“ – Xoʻja Nasriddin haqidagi ushbu sarguzashtlarga boy badiiy film 1946-yilda suratga olingan va Toshkent studiyasida (hozirgi „Oʻzbekfilm“) ishlab chiqarilgan. Uning ssenariy muallifi Leonidom Solovyov V.Vitkovich bilan hamkorlikda 1944-yilda „Jodulangan shahzoda“ romani asosida muallif tomonidan keyinchalik filmning ssenariysi yozilgan.

Syujeti 
Filmda choyxonada Besoqol bilan Nasriddin oshiq-moshiq oʻyinini oʻynab oʻtirganda eshagining „dumi“ yordamida raqibidan qoʻli baland keladi. Shundan keyin raqib Nasriddinga beminnat ishlab berishga tayyor turadi, agar yutsa hammasini qaytarish sharti bilan garov oʻynashadi. Lekin Xoʻja Nasriddin oʻziga emas, balki eshakka xizmat qilishiga koʻnadi. Taqdir taqozosi bilan Nasriddinga ikkita oltitalik toshlar tushadi, Besoqol esa choyxonachilarni kulgusi ostida Xoʻjaning eshagi dumidan halilalarni tozalashga kirishadi.

Fil qahramonlari uzoq yoʻl bosib oʻtgach, Besoqol oʻz sanʼati boʻyicha choʻqqiga chiqqan kissavur ekanligi yaqqol sezilib qoladi. U choyxonachidan yangi qumgʻonni oʻgʻirlagan edi, shunda yetib kelgan doʻstlari ikkala hamrohni doʻpposlay ketishadi (maʼlum boʻlishicha, doʻpposlayotganlar Xoʻja Nasriddinni chetga chiqib ketganini sezmay qolishdi, oʻgʻrini esa choyxona egasi oldiga olib borishdi). Oxir oqibat Nasriddin bu boʻlgan koʻngilxiralikda unga „maʼnaviy zarar“ uchun tavon toʻlaydi, oʻgʻriga esa toʻrt tomonini koʻrsatib qoʻyadi. Besoqol uni tashlab ketmaslikni va oʻgʻrilik qilish sababi tanadagi ogriq xurujlari tufayli boʻlishini aytadi, oʻgʻrilikka qoʻl ursa ogʻriqlar susayishini aytib beradi. Nasriddin bu „xastaliklarni“ davolashni bilardi. U nafaqat Besoqol oʻgʻrini, balki xassis sudxoʻrni, zinokor zodagonni, shuningdek, togʻ koʻlining shafqatsiz xoʻjayini Ogʻabekni ham „shifokoriga“ aylanadi.

Suratga olish ishlari 
Bu film oʻzbek tilida suratga olingan boʻlib, uning ruschaga ovozlashtirish jarayoni „Soyuzbolfilm“ studiyasida amalga oshirilgan. Dublyaj rejissori – I.Shipanov, ovoz operatori – V.Dimitriyev, direktor – L.Volinskiy sanalgan.

Rollarda: 

 Nasriddin – Razzoq Hamroyev (L.Sverdlin ovozlashtirgan)
 Besoqol [kisavur] – Rahim Pirmuhamedov (S.Kayukov ovozlashtirgan)
 Ogʻabek – Obid Jalilov (B.Olenin ovozlashtirgan)
 Zulfiya – Yulduz Rizayeva (T.Karpova ovozlashtirgan)
 Said – Qobil Holiqov (V.Balashyov ovozlashtirgan)
 Arzibibi – Xayri Gʻaniyeva (I.Chuvelyova ovozlashtirgan)
 Sudxoʻr – Sayfi Azimov (G.Shpigel ovozlashtirgan)
 Zodagon – Soat Tolipov (R.Plyatt ovozlashtirgan).

Film ijodkorlari: 

 Ssenariy muallifi – Viktor Vitkovich, Leonid Solovyov
 Postanovkachi-rejissor – Nabi Gʻaniyev
 Postanovkachi-operator – Daniil Demutskiy
 Operator – Mixail Kasnyanskiy
 Bastakor – Aleksey Kozlovskiy
 Rassom – Varsham Yeremyan
 Ovoz rejissori – Karim Boʻriboyev
 Montaj ustasi – Raisa Shor
 Direktor – Mixail Ishevskiy

Manbalar

Havolar 
Nasriddin sarguzashtlari Youtube.com
“Oʻzbekfilm”
Tohir va Zuhra (film)

„Tohir va Zuhra“ – 1945-yil rejissor Nabi Gʻaniyev tomonidan suratga olingan va „Toshkent kinostudiyasi“da ishlab chiqarilgan sovet tarixiy-dramatik badiiy filmi.

Ushbu film XV asrdagi sharq xalq ertak-afsonalariga asoslangan boʻlib, unda oddiy xalqdan chiqqan jasur Tohirning xon qiziga boʻlgan sof muhabbati ifodalangan. „Tohir va Zuhra“ filmi xorijda namoyish etilgan ilk oʻzbek badiiy filmi sanaladi. Filmning premyerasi 1945-yil 21-oktabrda Moskvada boʻlib oʻtgan.

Syujeti 
Filmning asosiy gʻoyasi dovyurak Tohirning Boboxon qizi Zuhraga boʻlgan chin muhabbati tarixidir. Tohir quyi tabaqadan chiqqanligi bois xon atrofidagi mulozimlar bunday muhabbatni jinoyat bilan teng koʻrishadi, buning oqibatida Tohir koʻp jabru sitam koʻrishga majbur boʻladi.

Tohir bilan Boboxon qizi Zuhra bir kunda tugʻilishadi, xon yurtga osh berib, bolalarning taqdirini bogʻlashga ahd qilishadi. Oradan vaqt oʻtib, Tohirning otasi vafot etgach, xon Tohirni past tabaqadan boʻlgani uchun kuyov qilishni istamaydi va qarorini oʻzgartiradi. Shunday qilib, Tohirni sandiqqa solib, daryoga oqizib yuborishadi.

Film ssenariysida tilga olinmagan yangi ijtimoiy komponent ikki yosh muhabbati bilan parallel ravishda xalq qoʻzgʻoloni yetakchisi Sardor timsoli ifodalangan. Yetakchi tashabbusi bilan hamma insonlar teng huquqli ekanligi va sharq jamiyatida feodal turmush tarziga qarama-qarshi kurashadi.

Rollarda 

 Gʻulom Tojiaʼloyev – Tohir
 Yulduz Rizayeva – Zuhra
 Asat Ismatov – Boboxon
 Abror Xidoyatov – Sardor
 Obid Jalilov – vazir
 Ergash Karimov – Tohirning bolaligi (titrda koʻrsatilmagan)

Suratga olish guruhida 

 Postanovkachi-rejissor – Nabi Gʻaniyev
 Ssenariy mualliflari — Aleksey Speshnev, Sobir Abdulla
 Rassom — Varsham Yeremyan
 Bastakor – Aleksey Kozlovskiy

Yaratilish tarixi 
Dastavval film Sobir Abdullaning „Tohir va Zuhra“ sahnalashtirilgan teatri asosida ishlandi. Lekin rejissor Gʻaniyev xalq toʻplagan materillarni qayta ishlab yangi asar yaratish taklifini berdi. Natijada film voqealari fojiali muhabbatdan ijtimoiy ahamiyatga ega tarixiy dramasi asosiga qurildi. Hukumat tepasida turganlarning ehtiyotkorligi, jamiyatning turli tabaqalarga qarama-qarshi turishi, hukmronlik uchun kurashi birinchi oʻringa chiqib, amaldorlarning zulmi va erkin irodasi ikkinchi darajali boʻlib qoldi.

Film taniqli rejissor Gʻaniyev uchun toʻliq metrajli ovozli film boʻlib qoldi. Shu bois lentaga musiqiy bezak berilishi muhim rol oʻynadi. Rejissor Gʻaniyev bastakor Kozlovskiy bilan birga xalq ogʻzaki qoʻshiqlaridan tanlab, filmga oʻzgacha kayfiyat yaratishdi. Bu nafaqat SSSRda, balki xorijiy mamlakatda ham zoʻr shavq-zavq bilan qabul qilindi. Mazkur film Oʻzbekistonning barcha yoshdagi auditoriyasiga ega boʻlgan ilk kinematografik asari boʻldi.

Manbalar

Havolar 
Tohir va Zuhra Youtube.com

Toshkent kinostudiyasi filmlari
Idalys Ortiz

Idalys Ortiz (; tugʻ. 1989-yil 27-sentyabr, Pinar del Río, Kuba) — kubalik dzudochi, 78 kg dan ortiq vazn toifasida, Kuba terma jamoasi aʼzosi. 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori, 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni, 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori. Ikki karra Jahon chempioni, uch karra Panamerika oʻyinlari chempioni, oʻn toʻrt karra Panamerika chempioni.

Faoliyati 
2008-yilda Pekinda (Xitoy) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u chorak finalda avstraliyalik dzudochi Janelle Shepherdni magʻlub etgandi, ammo yarim finalda u xitoylik sportchi Tong Wenga yutqazdi (yakunida oltin medalni qoʻlga kiritdi), uchinchi oʻrin uchun kurashda mongoliyalik Dorjgotovyn Tserenkhandni magʻlub etdi. va 78 kg dan yuqori vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2012-yilda Londonda (Birlashgan Qirollik) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u ishtirok etib, 78 kg dan ortiq vazn toifasida finalda yaponiyalik dzudochi Mika Sugimotoni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Ortiz kumush medalni qoʻlga kiritib, medallar toʻplamini yakunladi. U Kseniya Chibisovani tavara-gaeshi bilan, keyin Kim Min-Jeongni yoko-shixo-gatame bilan magʻlub etdi. Yarim finalda u Kanae Yamabeni uki-goshi bilan magʻlub etdi va finalda Emilie Andéolga yutqazdi. U Olimpiada kumushi bilan birga 5 ta Xalqaro dzudo federatsiyasi musobaqasida gʻalaba qozonib, mavsumni dunyoning birinchi raqamli tennischisi boʻldi.

U 2017-yilgi ochiq vazn toifasidagi Jahon chempionatida Roman Dikkoni shime-vaza bilan magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2018-yilda u 2016-yildan beri birinchi Xalqaro dzudo federatsiyasi chempionligini qoʻlga kiritdi. U, shuningdek, 2018-yilgi Panamerika chempionatida 5 ta oltin medalni qoʻlga kiritgan Kuba jamoasining bir qismi edi. Ortiz oʻzining muvaffaqiyati uchun kuniga 7 soatlik mashgʻulotlar va erkaklarga qarshi mashgʻulotlarni oʻz ichiga olgan rejimni oʻz vazn toifasida ayollarning kamligi tufayli baholaydi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u finalda yaponiyalik sportchi Akira Sonega yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 78 kg dan ortiq vazn toifasida kubalik sportchi turnirning kumush medalini qoʻlga kiritdi. U finalda uchun kurashda yaponiyalik dzudochi Akira Soneni yutqazib qoʻydi.

Manbalar 

27-sentabrda tugʻilganlar
1989-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Kishilar
2008-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2012-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2016-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi dzyudochilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Choʻmilib chiqqan nimfa

"Choʻmilib chiqqan nimfa" („Yuvingandan keyin“) – taniqli Königsberg haykaltaroshi Stanislav Kauer yasagan haykal. Oq marmardan yasalgan haykal oʻtirgan yalangʻoch ayol qiyofasini tasvirlaydi.

Haykal Kaliningrad sanʼat galereyasining doimiy koʻrgazmasiga kiritilgan (1945-yilgacha – Königsberg).

Tarixi 
Haykal muallif tomonidan 1906-1907-yillarda yaratilgan (1907-yil sanasi rim raqamlari bilan poydevorga oʻyib yozilgan). 1907-yilda Kauer haykalni Berlindan Kenigsbergga koʻchirdi, u yerda Kauer haykaltaroshlik sinfini boshqargan Tasviriy sanʼat akademiyasi tomonidan sotib olingan. 1992-yilda haykal shahar tomonidan sotib olindi va shahar teatri yaqinida oʻrnatildi.

Ikkinchi jahon urushidan keyin haykal Rassomlar uyining ichki hovlisiga koʻchirildi (Karl Albrext tomonidan kambagʻallar boshpanasining sobiq binosi, Pobeda prospekti, 3). 1994-yilda haykal Germaniya-Rossiya jamiyati „Königsberg yodgorliklari“ (Verein „Gedenkstätten Königsberg“) tomonidan qayta tiklandi.

2003-yilda haykal Kaliningrad sanʼat galereyasiga koʻchirildi. Bu voqea „Genius“ relyefining muzeyga topshirilishi bilan birga galereyada Stanislaus Kauerning monografik kolleksiyasi shakllanishi boshlanishini belgilab berdi.

2011-yilda haykal yana qayta tiklandi. Qayta tiklash qiymati 400 000 rublni tashkil etdi, ular viloyat hukumati tomonidan „Kaliningrad viloyati madaniyati. 2007-2013-yillar“ maqsadli dasturi doirasida ajratilgan. Qayta tiklash Sankt-Peterburgdagi „Meros“ ustaxonasi tomonidan amalga oshirildi.

Maqomi 
1991-yildan beri haykal rasmiy ravishda Rossiya Federatsiyasining madaniy merosi obyekti boʻlib, davlat tomonidan himoyalangan.

Yana qarang 

 Shiller haykali (Kaliningrad)
 "Putti" favvorasi
 Politsiya prezidiumi binosi

Manbalar

Havolalar 

 Sayt Kaliningradskoy xudojestvennoy galerei
 Fotografii rabot Kauera na sayte Kaliningradskoy oblastnoy nauchnoy biblioteki
Haykallar
Nimfalar
Kaliningrad Madaniyati
 Koenigsberg Madaniyati

 yalang'och ayollarni tasvirlaydigan haykallar
Ikki jangchi

"Ikki jangchi" — 1943-yilda rejissor Leonid Lukov tomonidan Ulugʻ Vatan urushi yillarida Toshkentda evakuasiya sharoitida suratga olingan badiiy film. 1963-yilda M.Gorkiy nomidagi kinostudiya filmning “yangi nashri”ni yaratdi. Lev Slavinning "Mening vatandoshlarim" romani asosida Ulugʻ Vatan urushi davridagi ikki sovet jangchilarining abadiy doʻstligi haqida hikoya qiladi.

Syujeti 
1941-yil edi. Oʻsha mahalda Leningrad frontida ogʻir va shiddatli janglar ketardi. Ajralmas doʻstlik rishtalari shiddatli janglarning qiyin damlarida jangchilarga yordam berdi. Odessalik payvandchi, pulemyotchi Arkadiy Dzyubin Ural poʻlat ishlab chiqaruvchisi Sasha Svinsov bilan qalin doʻst boʻlishga ahdlashishdi. Ammo chin doʻstlar bir kuni jiddiy janjallashib qolishadi: bir kunlik ta’til olgan ikki doʻst Leningrad boʻylab sayr qilishadi. Sasha doʻstiga shaharda Tasya ismli qizi borligini,  qiz uni mehmonga taklif qilganini aytadi. Oqshom esa doʻstlar Tasyanikiga borishganida, Arkadiy bir daqiqa ham ularni zeriktirmadi. U hazil mutoyibaga boy voqealarni aytib, qoʻshiq ham kuyladi. Ammo Sasha hamon gʻamgin edi.

Arkadiy va Sasha tungi payt oʻzlarining harbiy qismlariga qaytib kelishganida, shiddatli jang boʻlib, koʻplab quroldoshlari halok boʻlganligi ma’lum boʻladi. Jangchilarni ruhini koʻtarish uchun Arkadiy oʻzining odatiy aql-zakovati bilan oʻrtoqlariga Sashaning "baxtsiz" sevgisi haqida gapirib beradi. Svinsov doʻstining bu hazilidan xafa boʻlib, ular bahslashib qolishadi, lekin bu bahs uzoqqa choʻzilmaydi. Bu orada jang shiddatli tus oladi va Dzyubin bunkerni hujum qilayotgan dushmandan himoya qiladi.

Jiddiy jarohat olgan jangchi vazifani uddasidan chiqadi. Doʻsti uchun Sasha oʻz hayotini xavf ostiga qoʻyib, yarador doʻstini jang maydonidan olib chiqadi.

Rollarda 
 Mark Bernes - Arkadiy Dzyubin 
 Boris Andrev - Sasha Svinsov 
 Vera Shershneva - Tasya 
 Yanina Jeymo - hamshira 
 Maksim Shtraux - professor 
 Ivan Kuznesov - Galanin 
 Stepan Krilov - mayor Rudoy 
 Lavrentiy Masoxa - Okulit 
 Andrey Sova - artilleriyachi

Suratga olish guruhida 

 Ssenariy muallifi: Yevgeniy Gabrilovich 
 Rejissor: Leonid Lukov 
 Operator: Aleksandr Gunzburg 
 Rassom: Vladimir Kaplunovskiy 
 Bastakor: Nikita Bogoslovskiy 
 She’r muallifi: Vladimir Agatov 
 Ovoz rejissori: Arnold Shargorodskiy

Qoʻshiqlar 
“Qorongʻu tunlar” va “Shalandlar, toʻla baliqlar” qoʻshiqlari (Nikita Bogolovskiy musiqasi, Vladimir Agatov she’ri) Mark Bernes tomonidan kuylangan va u filmga katta shuhrat olib kelgan.

Manbalar

Havolalar 

 "Rossiya kinosi entsiklopediyasi" saytida "Ikki jangchi "
Qirolicha

Ilohiy Onaning „Qirolicha“ ikonasi ( — Pantanassa) — pravoslav cherkovida hurmatga sazovor boʻlgan Xudo onasining belgisi, Afon monastirining Vatopedi kafolikonida joylashgan.

Tarixi 
1997-yilda „Qirolicha“ ikonkasi roʻyxatlaridan biri Moskva Novospasskiy monastiriga sovgʻa qilingan va moʻjizaviy va mirra oqimi sifatida hurmatga sazovor.

Belgi XVII asrda chizilgan. Tasvir moʻjizaviy sifatida moʻminlar tomonidan hurmat qilinadi, uning oldida ibodat orqali, ular saraton taqdirda shifo olinadi deb ishoniladi.

2014-yil 31-avgustda Patriarx Kirill Tambov shahrining Spaso-Preobrajenskiy soboriga Xudo onasining „Qirolicha“ ikonasining nusxasini topshirdi va u bilan bogʻliq moʻjiza haqida gapirdi. "Men shaxsan bir odamni yaqindan bilaman, u bu surat oldida namoz oʻqib, toʻrtinchi darajali saraton kasalligiga chalingan. Va bu odam yashaydi, u kasalligini unutdi, chunki Osmon malikasi uning „Qirolicha“ suratidan unga qoʻlini choʻzdi", dedi patriarx liturgiyadan keyin. Uning soʻzlariga koʻra u Tambovga „Qirolicha“ ikonasi roʻyxatini olib kelgan, bu tasvir soborni bezatadi va onkologik kasalliklardan aziyat chekadigan odamlar Xudoning Onasiga chuqur imon bilan murojaat qilishlari va shifo olishlari uchun.

2004-yilda Yekaterinburg yeparxiyasidan Moskva Patriarxiyasiga tibbiy xulosalar bilan birga yuborilgan saraton kasalligini davolash toʻgʻrisidagi koʻplab xabarlar munosabati bilan Taraskovo qishlogʻidagi Muqaddas Uch Birlik monastiridan yeparxiyaning mahalliy darajada hurmat qilinadigan piktogrammalarining soni „Qirolicha“ ikonasi roʻyxatlaridan biri kiritilgan. Patriarx Aleksiy II ushbu roʻyxatni nishonlash kunini 31-avgustga belgilashga baraka berdi.

Ikonografiya 
"Qirolicha" ning ikonografiyasi „Panahranta“ („Mehribon“) turiga ishora qiladi. Ilohiy ona bosh farishtalar bilan oʻralgan, chap qoʻlida bola bilan taxtda oʻtiradi. Ushbu mavzudagi gʻarb rasmlari orasida eng mashhuri Chimabuening „Farishtalar bilan oʻralgan bizning xonim“ asaridir.

Ikonografik turi va nomi XVII asrdan ancha eski. Shunday qilib bunday belgi 1500-yilda Grigori Afon monastiriga sovgʻa qilingan. Mistradagi Pantanassa monastiri 1428-yilda tashkil etilgan. Nihoyat Konstantinopolda imperator Isaak Anjelos (XII asr oxiri — XIII asr boshlari) tomonidan shu nomdagi cherkov qurilgan.

Manbalar

Havolalar 

 Xudo onasining ikonasi „Tsaritsa“
 Taraskovo qishlogʻida mahalliy hurmatga sazovor boʻlgan „Tsaritsa“ belgisi
 „Tsaritsa“ Xudoning onasi ikonasi nomidagi monastir
 Uning oldida saraton davolanadigan belgi — „Tsaritsa“
 Uning „Tsaritsa“ ikonasi sharafiga eng muqaddas Theotokosga akathist (matn Muqaddas Sinod tomonidan 2012-yil 26-dekabrda tasdiqlangan)
 Lugansk yeparxiyasidagi hurmatli „Tsaritsa“ belgisi

 Virjiniya pravoslav ikonografiyasi
alfavit bo'yicha bizning xonimning belgilar
XVII asrda paydo boʻlgan
Beva qush

Beva qush () — beva qushlar oilasiga mansub qushlar turkumi (Viduidae). Bu nom koʻplab turdagi erkaklarning „motam“ qora rangi tufayli berilgan.

Koʻpayishi 
Bu qushlar uya parazitidir — ular tuxumlarini uya toʻquvchi uyalariga qoʻyadi. Baʼzi joylarda toʻquvchi qushgning barcha yoki deyarli barcha uyalariga tuxumlari „sovgʻa qilinadi“. Bundan tashqari, beva qushlarning har bir turi aniq bir turkumdagi qushlarning uyalarina tanlashadi.

Toʻquvchi joʻjalarning ogʻiz burchaklarida sariq, oq, koʻk rangli osimtachalari mavjud (baʼzi turlarida nurni aks ettiruvchi, qorongʻuda porlab turadi), baʼzan qora halqa bilan chegaralangan, tayagda, tilda va tumshuq qirralarida qora nuqta va chiziqlar boʻladi. Bunday rang-barang ogʻiz ochilganda, u uyaning soyasida juda aniq koʻrinadi. Har bir turning joʻjalarida turli xil ranglar va ogʻiz bezaklari bilan ajralib turadi, tanadagi yalangʻoch terining turli xil ranglari (qizʻish, jigarrang, qora) yoki qalin paxmoq bilan ajralib turadi. Ajralib turuvchi ovz va bosh burush orqali ozuqa soraydi.

Beva qushning joʻjalari aka-uka va opa-singillar bilan birga oʻsadi va uyadan chiqqandan keyin bir muncha vaqt doʻstona oilada yashaydi. Yosh bevalar oʻzlarining asrab oluvchi ota-onalarining ovozlarini, hushtaklarini, jaranglarini va boshqa qichqiriqlarini eslashadi. Keyinchalik, etuk boʻlib, erkak bevalar bir xil qoʻshiqlarni kuylashadi. Urgʻochilar esa faqat uyalarida oʻsib ulgʻaygan qushlar kabi qoʻshiq aytadigan erkaklarga uchadilar va keyinchalik faqat oʻsgan oilasining turkumidagi qushlar uyasiga tuxum qoʻyiladi.

Tasniflash 

2018-yil fevral holatiga koʻra, 19 tur jinsga kiritilgan:

 Vidua camerunensis (Grote, 1922)
 Vidua chalybeata (Statius Müller, 1776) — Qizilboshli beva qush
 Vidua codringtoni (Neave, 1907)
 Vidua fischeri (Reichenow, 1882) — Fisher beva qushi
 Vidua funerea (de Tarragon, 1847) — Oqoyoq beva qush
 Vidua hypocherina Verreaux & Verreaux, 1856 — Yaltiroq beva qush
 Vidua interjecta (Grote, 1922)
 Vidua larvaticola Payne, 1982
 Vidua macroura (Pallas, 1764) — Domiinikan beva qush
 Vidua maryae Payne, 1982
 Vidua nigeriae (Alexander, 1908)
 Vidua obtusa (Chapin, 1922) 

 Vidua orientalis Heuglin, 1870 — Kengdumli beva qush
 Vidua paradisaea (Linnaeus, 1758) — jannat beva qushi
 Vidua purpurascens (Reichenow, 1883)
 Vidua raricola Payne, 1982
 Vidua regia (Linnaeus, 1766) — Qirollik beva qushi
 Vidua togoensis (Grote, 1923)
 Vidua wilsoni (Hartert, 1901) — Vilson beva qushi

Adabiyotlar 

 Akimushkin I. I. Hayvonlar dunyosi: Qushlar. Baliqlar, amfibiyalar va sudralib yuruvchilar. — 4-nashr, Rev. va qoʻshimcha — M. : „Fikr“, 1998. — 445 [1] b.: kasal. — S. 251-253. — ISBN 5-244-00803-X.

Havolalar 

Qushlar
Qushlar ekotizimi
Quyoshli arava

Quyoshli arava (dat. Solvognen) — bronza davri aravasining miniatyura haykali, 1902-yilda Zelandiya orolining shimoli-gʻarbiy sohilidagi Trundholm botqogʻida bir dehqon tomonidan topilgan va oʻsha paytdan beri Kopengagendagi Daniya Milliy muzeyi kolleksiyasining marvaridiga aylangan. (Daniya madaniy kanoniga kiradi).

Haykaltaroshlik guruhiga toʻrt gʻildirakli aravadan tashqari 25 sm.li, oʻng tomoni zarhal ishlangan bronza disk shaklidagi Sol (Quyosh) tasviri va uni yetaklab ketayotgan, bronzadan quyilgan ot tasvirlangan. Zarhal quyosh diskining faqat bir tomoniga qoʻllangan: aftidan, qadimgi odamlar Quyoshning bu tomoni kunduzi vagon harakati paytida, qarama-qarshi. zarhallanmagan tomoni esa tunda qaytib kelganida Yerga qaragan deb hisoblashgan.

Trundholmdan quyoshli arava miloddan avvalgi XVIII-XVII asrlarga tegishli boʻlishi mumkin. (Nebradan samoviy disk bilan bir vaqtda). Shunisi eʼtiborga loyiqki, bu gʻildirakli arava: har bir gʻildirakda toʻrtta sim bor. Birinchi haqiqiy aravalar Yevropada faqat temir asrida paydo boʻlgan (Monteleonedan etrusk aravasi, miloddan avvalgi VI asr).

Quyosh xudosining aravada osmon boʻylab sayohati haqidagi afsona hind-yevropa xalqlariga xos (qarang. Gelios aravasi, qadimgi hind Vimana). German anʼanalarida bu birinchi marta oʻrta asrlarda qayd etilgan: maʼbuda Sol Arfak va Alsvid ismli otlar, kun xudosi Dagr esa — Xrimfaksi („qirov yolli“) va Skinfaksi („och yolli“) otlar tortilgan aravada osmon gumbazini aylanib chiqadi

Yana qarang 
 Tarixdan oldingi Fennoskandiya

Adabiyotlar

Havolalar 
 Медиафайлы по теме Солнечная повозка на Викискладе
Bronza haykallar
Kotib Maaniamon haykali

Kotib Maaniamon haykali ― Davlat Ermitajining Qadimgi Misr departamentidagi, ehtimol, Amenxotep II (miloddan avvalgi XV-asr) hukmronligiga tegishli boʻlsa kerak. Inventar raqami 741, dastlab Golenishshev kolleksiyasidan kelib chiqqan.

Tavsif 
Ermitajda Maaniamon tasvirlangan ohaktosh haykal bor. U choʻzilgan kiyimlar tananing nisbatlarini yashiradigan tarzda oʻtirgan odamni tasvirlaydigan kubik haykallar shaklida qilingan. Balandligi 0,367 m, bazaning kengligi 0,201 m. Haykal miloddan avvalgi XV-asrga tegishli, 1931-yilda M. E. Matye tomonidan tasvirlangan.

Kotib XVIII sulolaga xos boʻlgan tolalar bilan boʻlingan parik kiygan holda tasvirlangan. Ehtiyotkorlik bilan ishlangan yuz, sunʼiy (ulama) soqol tasvirlangan. Qoshlar va qovoqlar relyef ish bilan emas, boʻyoq bilan ajratib koʻrsatilgan, burun yaqinidagi burmalar ham qayd etilgan. Yuz va qoʻllar qizgʻish-jigarrang rangga, sochlar, qovoqlar va qorachiqlar qora rangga boʻyalgan, koʻzlarning oqlariga oq boʻyoq bilan urgʻu berilgan. Yuz xususiyatlari Amenhotep II haykallarining yuzlariga yaqin boʻlib, bu sanalash uchun qoʻshimcha asos yaratadi. Saroyda yuqori lavozimni egallagan shaxslar oʻz haykallarida hukmron fir’avnning xususiyatlarini aks ettirishga intilishgan; bu odat Oʻrta Qirollik davridan beri qayd etilgan. Maaniamon haykalining chap tizzasi shikastlangan, yuzasi eskirgan, koʻp joylarida boʻyoqlari chiqib ketgan.

Kiyimda Amon-ra va Osiris uchun standart dafn namozini oʻz ichiga olgan ieroglif yozuvining oltita qatori mavjud; uchta satrning boshi saqlanib qolmagan, ammo matn mavjud analoglar bilan qayta tiklangan:

„[Qirol berayotgan sovgʻalar] Amon-raga, xudolar shohiga va Osirisga, Gʻarb rahbariga, buyuk Xudoga, abadiylik hukmdoriga va ular non, pivo, buqalar, gʻozlar, kiyim-kechak, ladan, tutatqi malham, sariyogʻ, sharob, sut, turli goʻzal toza narsalar, har qanday gulli qurbonliklar, shirin Shimoliy shamol nafas — Ka uchun, don hisob kotibi Maaniamon, Didiu uyining xonimi tugʻgan zargarlar Thutihotep rahbari oʻgʻli“.

Haykalning pozasi Eski Qirollik ruhoniylarining suratlariga borib taqaladi, Oʻrta Qirollik davridan boshlab, bu poza xususiy shaxslarning tasvirlariga ham qoʻllangan. Maaniamon haykali figura siluetining real tasviri bilan ajralib turadi, gavdasi tizzalarda sezilarli darajada kengroq va oyoqlariga toraygan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Лапис И. А. Древнеегипетская скульптура в собрании Государственного Эрмитажа: материалы и исследования. — Л. : Наука, 1969. — С. 72—73. — 153 с.
 Матье М. Э. Эрмитажная статуя писца Маани-Имен // Известия Государственной академии истории материальной культуры. — 1931. — Т. 9, вып. 3. — С. 1—9.
 Матье М. Э. Искусство нового царства XVI-XV веков до н. э. // История искусства Древнего Востока. — 1947. — Вып. 3. — С. 94.
 Selem P. M. Matie et V. Pavlov. Pamiatniki iskusstva Drevnevo Egipta v muzeiah Sovietskovo Soiuza : [фр.] // Revue Archéologique. — 1960. — Т. 2. — P. 113—118.
 Qadimgi Misr Haykallari
Himoya ip

Himoya ipi qogʻoz banknotlar va hujjatlarni qalbakilashtirishdan himoya qiluvchi elementlardan biridir. Bu eni 1 mm va undan ortiq boʻlgan banknotga kiritilgan yupqa chiziq (polimer, metall va boshqalardan qilingan). Birinchi marta 1940-yilda bir funt sterling nominalidagi banknotada himoya ipidan foydalanilgan. 2018-yilga kelib u dunyoning aksariyat mamlakatlari banknotlarining ajralmas qismi hisoblanadi. Pul soxtalashtiruvchilar qalinlikda yashiringan yoki tashqarida chiqib turadigan xavfsizlik iplarini yetarlicha sifat bilan qalbaki qilishni oʻrgandilar. Shu munosabat bilan 2010-yildan boshlab yanada murakkab texnologiyalardan foydalangan holda banknotalar muomalaga chiqarila boshlandi. Shunday qilib, yuz AQSh dollaridagi himoya ipi mikrolinzalar tizimi boʻlib, rus banknotlarida u golografik tasvirlar majmuasini oʻz ichiga oladi.

Tarixi 
1829-yilda birinchi qogʻoz fabrikalarining tashkilotchisi   Angliyada himoya iplari bilan qogʻoz ishlab chiqarish texnologiyasini patentladi. Ip ishlab chiqarilgan material ipak edi. Himoya ipak iplari boʻlgan qogʻoz, tarixda birinchi Black Penny pochta markalarini tayyorlash uchun ishlatilganligi sababli ham mashhur boʻldi. 1867-yilda Qoʻshma Shtatlarda himoya iplari bilan qogʻoz ishlab chiqarish uchun patent berildi.

Zamonaviy ommaviy muomaladagi banknotlarda texnologiya birinchi marta 1940-yilda inglizlar tomonidan qoʻllangan. Bu nafaqat inglizlar oʻz funtlarini qalbakilashtirishdan himoya qilish zarurati bilan bogʻliq edi, chunki fashistlar Germaniyasida mutaxassislarning butun guruhi jiddiy ishlagan. Yangilik keng tarqaldi. Qoʻshma Shtatlarda ular 1990-yillarning boshlarida qoʻllanila boshlandi. 2007-yilga kelib chiqarilgan banknotlarning 80% ga yaqinida xavfsizlik iplari mavjud.

Manbalar
Dzerjinskiy byusti

Byust F. E. Dzerjinskiy — Salavat shahridagi Dzerjinskiy koʻchasida oʻrnatilgan Butunrossiya favqulodda komissiyasining birinchi raisi Feliks Edmundovich Dzerjinskiyga bagʻishlangan haykaltaroshlik asari.

Tarix 
F. E. Dzerjinskiy haykali 1970- yil sentabr oyida ochilgan. Yodgorlik muallifi, leningradlik haykaltarosh Aram Arutyunovich Airiyevdir.

Oʻsha yili KGBning 50-yilligi munosabati bilan Vokzalnaya koʻchasi Dzerjinskiy koʻchasi deb oʻzgartirildi.

Tarkibi 
Yodgorlik bronza byusti va granit poydevori boʻlib, yodgorlikning umumiy balandligi 4,2 m. Granit plitasidagi yozuv, „F. E. Dzerjinskiy“. Poydevor temir-betondan yasalgan, granit plitalar bilan qoplangan. Yodgorlik atrofidagi zinapoyalar, kulrang granit plitalar bilan qoplangan.

Zinapoyaning ikki tomonida, granit toshlar bilan oʻralgan gulzorlar mavjud. Yaqin atrofda ignabargli daraxtlar ekilgan, dekorativ lampalar oʻrnatilgan.

Adabiyotlar 

 F. E. Dzerjinskiy haykali / Salavat: entsiklopediya. — Ufa: GAUN RB „Bashkir entsiklopediyasi“, 2018. — 536 b.: kasal. 297-bet.
 „Sevimli shahar Salavat“, 2009, 2000 sobiq. Salavat shahrining 60 yilligiga.
 „Vybor“ gazetasi 18.12.2015-yildagi 185-son

Manbalar

Havolalar 

 http://bashturist.ru/gallery/data/media/186/1_082.jpg 
Dzerjinskiy
alifbo bo'yicha yodgorliklar
Salavat
Sahihi Buxoriy: Islomning ilk yillari

Sahihi Buxoriy: Islomning ilk yillari Muhammad Asad tomonidan Sahih al-Buxoriy tarjimasi va izohidir.

Kitob Imom al-Buxoriyning “ Sahihi ” rivoyatlarining eng muhim toʻplamining tarixiy boblarini oʻz ichiga oladi. Unda Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning vahiy kelishining boshlanishi, sahobalarining xizmatlari va islomning dastlabki yillarigacha, jumladan, islom tarixining hal qiluvchi burilish nuqtasi bo'lmish Badr jangi tasvirlangan. 

Asad oʻzining “ Islom chorrahada ” kitobidan soʻng, islohotchi sifatida oʻzining eng birinchi va eng doimiy tashvishlaridan biriga eʼtiborini qaratdi: “ Islom paygʻambarining ovozini haqiqatga aylantirish, goʻyo u biz bilan toʻgʻridan-toʻgʻri gapirayotgandek va Biz uchun: Hadisda esa uning ovozi eng aniq eshitiladi”. Boshqa islomiy islohotchilar singari, Asad ham anʼanalarni bilish, yaʼni Qurʼonni toʻldiruvchi va kuchaytiruvchi paygʻambarning sinchkovlik bilan toʻplangan va yozib olingan soʻzlarini bilish “ islomning haqiqiy taʼlimotlarini yangicha tushunish va toʻgʻridan-toʻgʻri tushunish” uchun zarur deb hisoblardi.

U faylasuf shoir Iqbolning daldasi bilan ingliz tilida ilgari hech qachon amalga oshirilmagan vazifani amalga oshirishga harakat qildi: Payg'ambar alayhissalomning sahih an'analarini tarjima qilish va tushuntirish, chunki ular IX asrda buyuk an'anashunos Muhammad Al-Buxoriy tomonidan sinchkovlik bilan va tanqidiy ravishda to'plangan edi.

Muqaddima

1938-yil nashriga so'zboshi 
Muallif “ Sahih al-Buxoriy ”ni bosqichma-bosqich tarjima qilib, toʻliq izohlab, qirq qismda nashr etishni rejalashtirgan edi. U oʻttizga yaqin bobning tarjimasini tugatgan edi. Ulardan ikkitasi Srinagarda, uchtasi Lahorda bosilgan. Qolgan boblarning chop etilmagan qo'lyozmasi Hindiston yarimorolining zo'ravonlik bilan bo'linishi tufayli yo'q qilindi. 1938-yil nashri o'sha beshta bosma to'plamning kitob ko'rinishidagi to'plamidir.

1981-yil nashriga so'zboshi 
Urush tugaganidan ko'p o'tmay , Hindistonning bo'linishi (1947) bilan birga kelgan qonli tartibsizlik Asad uchun "katta shaxsiy yo'qotish" bo'ldi. Uning boshqa asarlari bilan bir qatorda “ Sahih al-Buxoriy ”ning izohli tarjimasi qoʻlyozmalarining deyarli toʻrtdan uch qismi vahshiylarcha yoʻq qilingan. Ushbu 1981-yilgi nashr 1938-yilgi nashrning takroriy nashri bo'lib, o'sha vayron qilingan asarning qoldiqlarini olib yuradi.

Yana qarang 

 Qur'onning xabari
 Muhammad Asad hayotining xronologiyasi
 Makkaga yo'l
 Kutubi sitta
 Hadis terminologiyasi

Manba 

Islom tarixi