Alice Stewart

Alice Mary Stewart (1906-yil 4-oktabr— 2002-yil 23-iyun) – Britaniyalik shifokor va epidemiolog. Mutaxassisligi ijtimoiy tibbiyot hamda radiatsiyaning odam organizmiga taʼsiri. Amaliy ishi Hanford plutoniy ishlab chiqarish korxonalarida radiatsiyadan zararlangan ishchilar sogʻligini oʻrganish va nurlanishning past dozalari keltirib chiqaradigan havfni oldindan aniqlash boʻlgan. Homilador ayollar rentgen nurli tekshiruv diagnostikasidan oʻtganda nurlanishning homilaga taʼsirini va tugʻiladigan bolalarda saraton havfi boʻlishi mumkinligini birinchi boʻlib aniqlagan. 1986-yilda past kuchlanishli radiatsiyaning havf-xatarlarini ochib berganligi uchun Right Livelihood Award mukofotiga sazovor boʻlgan.

Yoshligi 
Stewart Angliyaning Sheffield shahrida tugʻilgan. Ikki farzandning onasi, Lucy va Albert Naish. Ularning ikkisi ham pediatriya sohasi boʻyicha faoliyat yuritgan va bolalar farovonligiga doir hayrli ishlari uchun Sheffieldda qahramon boʻlishgan. Alice ilk tibbiy bilimlarni Kembrijdagi Girton kollejida klinikadan boshlab oʻrgangan. 1932-yilda Londondagi Royal Free Hospital shifoxonasida klinik tadqiqotlar olib borgan. U Manchester va London shifoxonalarida ishlab tajriba orttirgan. 1936-yilda Qirollik shifokorlar kollejiga aʼzo boʻlgan. 1935-yilda Royal Free Hospitalda qabul boʻlimida nazoratchi va 1939-yilda Elizabeth Garratt Anderson shifoxonasida maslahatchi shifokor lavozimlarida ishlagan.

1941-yilda ish topish uchun vaqtinchalik Oxfordga koʻchib oʻtadi va u yerdagi Radcliffe shifoxonasida ishlay boshlaydi. Radcliffdagi professor doktor Lesli Vitts Nuffild uni oʻziga katta yordamchi qilib tayinlaydi. Alice u yerda ijtimoiy tibbiyotga doir bilimlarini oshiradi. Bu sohaga qiziqishi uni rivoji uchun hissa qoʻshishga sabab boʻladi.

Epidemiologik tadqiqotlari 
Oxforddagi tibbiyot yoʻnalishida 1942-yili ijtimoiy va profilaktika boʻlimi yaratilgan boʻlib, Stewart u yerda bosh yordamchi lavozimida ishlagan. 1950-yilda unga birlashma boshligʻi lavozimi berilgan. Professorlik darajasiga yaqin bu mansab oʻsha vaqtda uncha katta ahamiyatga ega mansab emas deb hisoblangan. Shunga qaramay, davlat tomonidan uning tadqiqotlari uchun mablagʻ ajratilgan. 1953-yilda Tibbiy tadqiqotlar kengashi 1953-—1956-yilardagi rentgen nurlari sababli bolalarda kelib chiqadigan saraton kasalligini oʻrganishda uni mablagʻ bilan taʼminlab turgan. Dastlab uning ishlariga ishonchsizlik bilan qaralgan. Ammo keyinchalik homilaning rentgen nurlariga taʼsiri va buning oqibatlari dunyo boʻyicha oʻz tasdigʻini topgan. Natijada bugungi kunga kelib homilador ayollarning rentgen, UZI apparatlariga tushishida cheklovlar va muddatlar belgilandi. Stewart 1974-yilda isteʼfoga chiqadi. Mashhurlik davri ham aynan nafaqa yoshiga toʻgʻri keldi. Birmingham universitetining ijtimoiy tibbiyot boʻlimining sharafli aʼzosi etib tayinlandi. Shundan soʻng, Pittsburgh universiteti professori Thomas Mancuso bilan ishlab, Vashington shtatidagi Hanford plutoniy ishlab chiqarish zavodida nurlanish darajasini tahlil qila boshladi. Tadqiqotlari davomida ishchilarning sogʻligiga havf soladigan nurlanish va radiatsion kasalliklar borligini aniqladi. Chekishning organizmda keltirib chiqaradigan kasalliklarini aniqlashda taniqli boʻlgan olim, epidemiolog Richard Doll oʻzining anomal natijalari bilan yordamchisi George Kneale tomonidan taqdim etilgan saratonga oid izlanishlarni oʻzaro bogʻladi. Stewart bu haqida fikr bildirib, ularning xulosalari statistik jihatdan ahamiyatli ekanligini tan oldi va qoʻllab quvvatladi.

1986-yilda Stewart Stockholmda Right Livelihood Foundation mukofoti bilan taqdirlandi va shon-sharaf roʻyxatiga qoʻshildi. Nihoyat, u Oxfordning Lady Margaret Hall professor-oq’ituvchi unvoniga tayinlandi va professor nomiga sazovor boʻldi. 1997-yilda Stewart radiatsiya havfiga doir ishlar boʻyicha Yevropa qoʻmitasi birinchi raisi lavozimiga taklif qilindi.

U haqida birinchi marta 1999-yilda Gayle Greene tomonidan juda koʻp narsani bilgan ayol deb maqola chop etilgan.

Foydalanilgan adabiyotlar

Manbalar 

1906-yilda tugʻilganlar
2002-yilda vafot etganlar
Ayol shifokorlar
Britaniyalik ayollar
Britaniyalik ayol epidemiologlar
Sheffield aholisi
Britaniyalik olimlar