yakhyo/uz-wiki huggingface dataset:
Isitma tushiruvchi dorilar

Isitma tushiruvchi dorilar — termoregulyasiya markazlariga taʼsir etib, ularning qoʻzgʻaluvchanligini susaytiradigan va teri tomirlarini kengaytiradigan dorilar. Bunday dorilar badan sirtiga koʻproq qon keltiradi, ter chiqishini oshiradi va shu bilan organizmdan tashqariga issiklik chiqishini kuchaytiradi (fenatsetin, antipirin, amidopirin, analgin, paratsetamol, atsetilsalitsil kislota — aspirin va b.). Bular yalligʻlanishni kamaytiradi va ogʻriqni bosadi. I. t. d. koʻpincha birbiri bilan, shuningdek, kofein bilan birga ishlatiladi, mas, analgin + amidopirin + kofein; atsetilsalitsil kislota + fenatsetin + kofein va hokazo. Bundan tashqari, reopirin (butadion + amidopirin), baralgin (analgin + pitofenon + feniveriniy) va sedalgin (kodein + kofein + fenatsetin + atsetilsalitsil kislota + fenobarbital) degan preparatlar ham ishlab chiqariladi.

Manbalar 

 

Dorilar
Tibbiyot
Iskana

Iskana (lotincha ) — osmon gumbazining Jan. yarim sharidagi kichik yulduz turkumi. Belgisi . Eridan, Soat, Oltin baliq, Rassom, Kabutar va Quyon yulduz turkumlari orasida joylashgan. Yorugʻ yulduzlari deyarli yoʻq. Oʻzbekiston hududida kuz va qishda koʻrinadi.

Manbalar 

Yulduz turkumlari
Iskandar (shaharcha)

Iskandar – Boʻstonliq tumanidagi shaharcha (1937-yildan). Chirchiq daryosi boʻyida, 667 m balandlikda. Iskandar hududidan Chirchiq GESining kanali oqib oʻtadi. Toshkentdan 48 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Barraj – 4 km. Shaharcha yaqinidan elektrlashtirilgan Toshkent – Xoʻjakent temir yoʻl oʻtgan. Aholisi 19 ming kishi (2001). Yer maydon 204 ga. Iskandarning etimologiyasi haqida ilmiy asosga ega boʻlmagan rivoyatlar mavjud.

Iskandarda „Iskander – FUDS“ oʻzbek – amerika qoʻshma korxonasi, „Tovoqsoykabel“ korxonasi, Tovoqsoy GES, Toshkent viloyat pillachilik ishlab chiqarish birlashmasi, 2 fermer xoʻjaligi bor. 3 maktabda 2,4 ming oʻquvchi taʼlim oladi. Klub, 5 kutubxona, 3 vrachlik punkti, 2 shifokorlik ambulatoriyasi mavjud.

Manbalar 

Boʻstonliq tumani shaharchalari
Iskandarkoʻl

Iskandarkoʻl — Tojikistondagi koʻl. Hisor togʻ tizmasining shim. yon bagʻrida. Iskandardaryo havzasida dengiz sathidan 2195 m balandlikda. I. togʻ qulab Iskandardaryo vodiysini toʻsib qoʻyishi natijasida paydo boʻlgan. Uzunligi 3,3 km, eng keng joyi 2,9 km, mayd. 3,4 km², eng chuqur joyi 72 m, oʻrtacha chuq. 51 m. Qoʻlning suv hajmi 173 mln. m³. I.ga bir necha soy va jilgʻalar quyiladi, faqat Iskandardaryo oqib chikali. Quyilayotgan va chiqib ketayotgan suv miqdoriga qarab I.ning suv sathi oʻzgarib turadi. I. suvi eng issiq oylarda 10—12° ga qadar isiydi, yanvarningoʻrtalaridan martning oʻrtalarigacha muzlab yotadi. Suvi tiniq va chuchuk. I. — chiroyli tog kullaridan biri. Turizm rivojlangan.

Manbalar 

Tojikiston koʻllari
Ibrohimjon Iskandarov

Ibrohimjon Iskandarov (1932-yil 8-may, Sayram tumani Qoramurt qishlogʻi, Qozogʻiston — 2020-yil 13-dekabr) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademikemiyasi akademigi (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992), iqtisod fanlari doktori (1969), professor (1973). Toshkent moliya-iqtisod institutini tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ijtimoiy fanlar boʻlimi kotibi (1962—1963), Iqtisodiyot institutida boʻlim mudiri (1963—1968). Oʻzbekiston Davlat reja qoʻmitasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1968—1969). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot instituti direktorining oʻrinbosari (1969—1971), direktori (1971—1975). Toshkent xalq xoʻjaligi instituti rektori (1975—1976), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa, iqtisod va huquq boʻlimi Akademik kotibi (1976—1979) va raisi (1984—1987); Fanlar akademiyasi Prezidiumi bosh ilmiy kotibi (1979—1984). Oʻzbekiston Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari — Davlat Reja qoʻmitasi raisi (1987—1989); Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Respublika ishlab chiqaruvchi kuchlarini oʻrganish kengashi raisi (1989—1990), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1990—1996). 1997-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot institutida iqtisodiy integratsiya muammolari boʻlimi boshligʻi.

Iskandarovning ilmiy ishlari sanoat iqtisodiyoti, yalpi milliy mahsulotni hisoblash uslubiyati, bozor iqtisodiyotiga oʻtish sharoitida Oʻzbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi muammolariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974).

Manbalar 

 Ekonomicheskiye problemi razvitiya tekstilnoy promishlennosti v Oʻzbekistane, T., 1969; Problemi ekonomicheskoy nauki v Oʻzbekistane, T., 1979.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1932-yilda tugʻilganlar
8-mayda tugʻilganlar
Sayram tumanida tugʻilganlar
Qozogʻistonda tugʻilganlar
2020-yilda vafot etganlar
13-dekabrda vafot etganlar
Iqtisodchilar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan va texnika arboblari
Fan doktorlari
Professorlar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Mirzagʻani Iskandarov

Mirzagʻani Iskandarov (1925-yil 6-noyabr, Zadaryo tumani — 1995-yil 15-sentyabr, Toshkent) — tarixchi olim. Oʻzbekiston FA muxbir aʼzosi (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1976). Tarix fanlari doktori (1973), professor (1981). Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1954). Oʻzbekiston K.P MK targʻibot va tashviqot boʻlimi mudiri (1974—1979), Toshkent Oliy partiya maktabi direktori (1980—1991). Asarlari oʻtgan asr 70—80-yillari madaniyati, ziyolilar va ularning iqtisodiyot, madaniyat, fan va texnika sohalaridagi faoliyatlariga oid.

Manbalar 

1925-yilda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
Oʻzbek tarixchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
6-noyabrda tugʻilganlar
15-sentyabrda vafot etganlar
Toshkentda vafot etganlar
Tarixchilar
Olimlar
Fan doktorlari
Professorlar
Saʼdulla Iskandarov

Iskandarov Saʼdulla (1939-yil 5-fevral, Xorazm viloyati Bogʻot qishlogʻi) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000). Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasida akademik (1991), kimyo fanlari doktori (1973), professor (1980). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgan (1961). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida ilmiy xodim (1965—1973), Xorazm pedagogika institutida prorektor (1973—1977). Oʻrta Osiyo neftni qayta ishlash ilmiy tadqiqot instituti direktori (1977—1978). Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash injenerlari instituti rektori va kafedra mudiri (1978—1986; 2001-yildan), laboratoriya mudiri (1976—1991). Toshkent farmatsevtika instituti rektori (1991—2001). Ilmiy ishlari oʻsimliklar alkaloidlarini oʻrganish, kimyoviy tuzilishini aniqlash, strukturaviy tahlil usullari va ularni qishloq xoʻjaligida qoʻllash masalalariga bagʻishlangan. Oʻsimliklardan 24 yangi alkaloid ajratib olgan. Paxtachilikda qoʻllaniladigan biologik stimulyatorlar (A-1, Ketostim), „Optim“ defoliantini ixtiro qilgan. Shamol eroziyasiga karshi kurashda interpolimer kompleks qoplama hosil qilish usulini yaratdi. Tibbiyotda keng koʻlamda ishlatiladigan bir qancha noyob dorilar (levomitsetin, vitamin Ye, mumiyo va boshqalar)ni ishlab chiqarishning yangi texnologiyalarini taklif etdi. Oliy oʻquv yurtlari uchun organik kimyo boʻyicha darsliklar yozgan. Jahon dorishunoslar Kongressi aʼzosi (1996).

Manbalar 

Kimyogarlar
Olimlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Fan doktorlari
Professorlar
1939-yilda tugʻilganlar
5-fevralda tugʻilganlar
Xorazmda tugʻilganlar
Xorazm viloyatida tugʻilganlar
Xorazm kishilari
Sobir Iskandarov

Sobir Iskandarov (1909-yil 11-mart — Toshkent — 1976-yil 2-iyul) — kino dublyaji rejissyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Leningrad sahna sanʼati texnikumini tugatgan (1930). 1930-yildan „Oʻzbekfilm“da ishlagan. „Soʻnggi bek“ filmida aktyor, „Makrli changal“, „Tong oldidan“, „Oʻlim qudugʻi“, „Yigit“ filmlarida rejissyor yordamchisi, aktyor sifatida qatnashgan. 1936-yildan rejissyor chet el filmlarini oʻzbek tiliga dublyaj qilishda xizmatlari katta. „Ikki jangchi“, „Tinch oqar Don“, „Ona kalbi“, „26 Boku komissari“, „Joʻra sarkor“, „Sevgi va soqov“, „Sofiya Grushko“ va boshqalar u rejissyorlik qilgan filmlardan. Iskandarov, shuningdek, oʻzbek filmlarini qardosh xalqlar tillariga dublyaj qilishda ham qatnashgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1909-yilda tugʻilganlar
11-martda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1976-yilda vafot etganlar
2-iyulda tugʻilganlar
Rejissyorlar
Aktyorlar
Toʻlqin Iskandarov

Iskandarov Toʻlqin Iskandarovich (1939-yil 25-aprel, Toshkent) — gigiyenist, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), tibbiyot fanlari doktori (1976), professor (1977). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan shifokor (1984). Toshkent TIni tugatgan (1962). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy tadqiqot institutida laboratoriya mudiri (1967—1970), mehnat gigiyenasi boʻlimi mudiri (1970—1972), direktor (1980—1989, 1995-yildan), Toshkent tibbiyot akademiyasi kommunal gigiyena kafedrasi mudiri (1972—1998). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vaziri oʻrinbosari (1989—1995). Issiq iqlim sharoitida paxtachilikda qoʻllaniladigan pestitsidlar gigiyenasi va toksikologiyasi ustida tadqiqot olib borib, tashqi muhitni pestitsidlar taʼsiridan muhofaza qilish va aholi sogʻligʻini saqlash tadbirlarini ishlab chiqqan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
1939-yilda tugʻilganlar
25-aprelda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Fan doktorlari
Professorlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan shifokorlar
Gʻoyibnazar Iskandarov

Gʻoyibnazar Matmurodovich Iskandarov (1934-yil 20-noyabr, Toshhovuz — 1994-yil 20-dekabr, Toshkent) — aktyor, rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik (1957) va rejissyorlik (1983) fakultetlarini tugatgan. Hamza teatrida aktyor (1954—1961), Oʻzbekiston televideniyesida aktyor va rejissyor (1961—1977), Jizzax teatrining bosh rejissyori (1977—1981), Jizzax filarmoniyasining direktori (1981—1987), Oʻzbekiston radiosida rejissyor (1988—1994). Asosiy rollari: Moʻmin Mirzo ("Alisher Navoiy"), Omon („Yangi yer“), Nizom („Hurriyat“) va boshqalar. Rejissyorlik qilgan asarlari: „Jamila“ (Chingiz Aytmatov), „Shishali yurak“ (L. Ustinov), „Bevafo yakan“ (A. Jamol, Gʻ. Iskandarov) kabi telespektakllar; „Zoʻraki tabib“ (Molyer), „Oygul bilan Baxtiyor“ (Hamid Olimjon), „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ (Said Ahmad) va boshqa spektakllar.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1934-yilda tugʻilganlar
20-noyabrda tugʻilganlar
1994-yilda vafot etganlar
20-dekabrda vafot etganlar
Toshkentda vafot etganlar
Aktyorlar
Rejissyorlar
Islimiy

Islimiy — oʻsimliksimon shakldagi takrorlanuvchi taqsimlardan tuzilgan asosiy naqsh turi. Naqsh asosini tanob, band, barg , butalar tashkil etadi. I. bir-biriga uzluksiz ulanib, oʻralib ketadigan chirmoviqsimon, oʻsimliksimon naqshlarning takrorlanishidan tashkil topadi. Shuning uchun baʼzan ustalar uni oʻrama yoki oʻsimliksimon naqsh deb ham ataydilar. I. naqshning xillari koʻp, u qaysi shakl bilan toʻldirilsa, naqsh shu shaklning nomi bilan ataladi: I. barg , I. bar-gak, I. bofta, I. gul, I. zanjira, I. madohil, I. mehrob va b. yuzdan ortiq sodda va murakkab turlari mavjud. Bu naqsh turlari yanada koʻpayib bormoqda. I. naqshlarning hunarmandlik rivojlangan shaharlar nomlari bilan atalgan xillari ham bor: Isfahoni I., Arabi I., Mashhadi I. va b. Turli davrlarda yashagan xalq ustalari yangi-yangi I. xillarini yaratgan va buyumlar be-zagi (ganchkorlik, naqqoshlik, yogʻoch oʻymakorligi, miskarlik, zardoʻzlik, kulolchilik, gilamchilik, kashtadoʻzlik va b.)da keng qoʻllagan. Shuningdek, uni yanada jozibali qilish maqsadida naqshlarda qoʻshimcha materiallardan foydalanilgan. Mas, zargarlik, kan-dakorlik, miskarlikda qimmatbaho toshlar, qahrabo va b. qadalgan. Bu uslub Oʻrta Osiyo, Yaqin Sharq, Hindiston, Eron, Turkiya, Afgʻoniston ustalari tomonidan keng foydalanilgan. I. naqshning naqqoshdan katta tajri-ba va mahorat talab qiladigan murakkab xillari ham bor. Xiva (Paxlavon Mahmud maqbarasi gumbaz osti bagʻallari), Buxoro, Samarqand (Registon ansambli, Sherdor Madrasa ravogʻi, mehrobi), Toshkent, Qoʻqon, Margʻilon, Andijon shaharlarida yogʻoch uymakori (A. Abdurahimov va b.), miskar (Abdulla hoji va b.), zardoʻz (N. Aminov va b.), ganchkor, kashtadoʻz ustalar ishlarida keng qoʻllangan, hozir ham I. naqshlardan keng foydalaniladi. Xalq ustalaridan S. Maxmudov, J. Hakimov, T. Toʻxtaxoʻjayev, O. Fayzullayev, N. Ibrohimov, M. Usmonov, K. Karimov va b.ning ijodlarida buni koʻrish mumkin. Shuningdek, kitob va jur.larni bezashda ham I. naqsh xillari keng qoʻllanadi. Bu soxdda grafik rassom I. Ikromovnsng xizmati katta.

Manbalar 

 

Sanʼat
Arxitektura
Islom Garay III

Islom garay iii, Islom Geray III (1604-54) — Qrim xoni (1644—54); Salomat Garayning oʻgʻli. 1644-yil turk sultoni uni ukasi Muhammad Garay oʻrniga xon etib tayinlagan. 1648-yil I. G. III Bogdan Xmelnitskiy bilan ittifoq tuzgan, bundan maqsadi Polsha va Ukrainani zaiflashtirib ularning hududiga bostirib kirish edi. 1649-yil Zborovo jangida qatnashib, B. Xmelnitskiyni polyaklar bilan bitim tuzishga majbur qilgan, natijada Polsha uzil-kesil magʻlubiyatdan saqlanib qolgan. Berestechko (1651) va Jvanets (1653) janglarida I. G. III ning xiyonati polyaklarni ikki marotaba magʻlubiyatdan asrab qolgan va bu bilan ukrain xalq-ozodlik armiyasini mushkul ahvolga solib qoʻygan.

Manbalar
Islom sanʼati muzeyi

Islom sanʼati muzeyi — Misrdagi eng yirik muzeylardan, Qohira shahrida 1882-yilda asos solingan. 1952-yilgacha Arab sanʼati muzeyideb atalgan. Arab mamlakatlari, Eron va Turkiyaning oʻrta asrlar monumental byozak va amaliy sanʼat asarlarini jamlagan. Muzey toʻplami negizini Qohira masjidlari, xususiy uylardan keltirilgan va Krhirada qazib olingan topilmalar tashkil qiladi. Muzeyda oʻta qimmatbaho qoʻlyozma kitoblar va miniatyuralar, yogʻoch oʻymakorligi (Fotimiylar saroyidagi ov lavhalari tasvirlangan relyeflar, XI asr va boshqa), kulollik, kandakorlik, rangli emal bilan naqshlangan shisha (masjidlar chiroqlari, idishlari) buyumlar va boshqa saqlanadi.

Manbalar 

 

Muzeylar
Islom shoir Nazar oʻgʻli

Islom shoir Nazar oʻgʻli (1874 narpay tumani — 1953.17.7) — oʻzbek baxshisi. Oʻzbekiston xalq shoiri (1940). Narpay dostonchilik maktabi vakili. Ernazar shoirning shogirdi. Bobosi Rajab shoirdan doʻmbira chertishni, terma va doston kuylashni oʻrgangan. 22 yoshida dostonchi sifatida tanilgan, 30 ga yaqin xalq dostonlarini, koʻpgina xalq qoʻshiq va ertaklarini yod bilgan. Oʻzbekiston shahar va qishloqlarini kezib, "Alpomish", "Kuntugʻmish", "Goʻroʻgʻli", "Orzigul", "Ravshanxon", "Gulixiromon", "Yakka Ahmad" dostonlarini, Maxtumkuli, Berdaq, Mashrab va b.ning sheʼrlarini kuylagan. I. sh. repertuaridagi ayrim dostonlarda oʻzbek xalq eposining ijtimoiy adolatsizlik va unga qarshi kurash gʻoyasi ("Orzigul", "Zulfizar bilan Avazxon" va b.), xalqchillik mavzui ("Kuntugʻmish va "Sohibqiron") oʻz ifodasini topgan. "Boʻl omon", "Mehribonlar, hormangiz" va b. termalarida mehnat kishisiningtur-mushi tarannum qilingan. Ikkinchi jahon urushi yillarida chop etilgan "Jangno-ma" (1941), "Qahramonnoma" (1942) toʻplamlarida oʻzbek jangchilarining mardlik va jasoratligi ulugʻlangan. I. sh.ning urushdan keyingi yillar ijo-dida ijodiy mehnat ("Obodlik uchun", "Tinchlik boʻlur barqaror"), tinchlik uchun kurash ("Tinchlik jarchisi", No-zim Hikmatga bagʻishlangan) mavzulari muhim oʻrin egallaydi. I.sh. asarla-’ ri badiiy mukammalligi, zamonaviyligi, tilining xalq iboralari, ma-qollar, hikmatli soʻzlarga boyligi bilan ajralib turadi. Undan "Orzigul", "Gulixiromon", "Sohibqiron", "Erali va Sherali", "Kuntugʻmish", "Tohir va Zuhra" kabi dostonlar va bir qancha termalar yozib olib, nashr etilgan. Ay-rimlari qardosh xalqlar tillariga tarjima qilingan. Narpay tumanida kucha va maktabga I.sh. nomi berilgan. 1975 yilda shoir tavalludining 100 yilligi nishonlandi.

Manbalar 

 Tanlangan asarlar, T., 1953.

Adabiyot 
 Sobirov O., Islom shoir Nazar oʻgʻli (hayoti va ijodi), T., 1967.

 
Shoirlar
Oʻzbekistonlik shoirlar
Saidazim Islomov

Saidazim Islomov (1860-Toshkent—1955) — xalqustasi, ganch va yogʻoch oʻymakori; oilaviy ustalar sulolasi asoschisi (oʻgʻli usta Akbar Azimov, nabirasi usta Saidmalik Azimov; evarasi Shuhrat Azimov "Musavvir" ustaxonasida oʻyma bezakli badiiy buyumlar tayyorlovchi usta). Islomov ish faoliyatini milliy anʼanaviy uslubda binolar qurish bilan boshlagan. Binoning sinch qurilishidan boshlab, pardozlab tugallanishigacha boʻlgan ish jarayonini puxta egallagan. Binolarni ganch va yogʻoch oʻymakori bezaklar (sharafa, ustun, eshik va boshqalar) bilan bezagan: Navoiy teatri binosi va b. kurilishlarda va ularni bezatishda qatnashgan; ustalar (Usta Shirin Murodov va boshqalar)ga ganch oʻymakorligida sharafalar tayyorlash uchun krliplar tayyorlagan. Muzeylar (Oʻzbekiston sanʼat muzeyi, Sankt-Peter-burgdagi Ermitaj va boshqalar)da Islomov tayyorlab bezagan badiiy buyumlar (ustun, tamakidon, kursi, sandiq va boshqalar) saqlanadi.

Manbalar 

1860-yilda tugʻilganlar
Toshkent viloyatida tugʻilganlar
1955-yilda vafot etganlar
Oʻtkir Islomov

Islomov Oʻtkir (1932.22.11, Toshkent - 2013) — arxeolog olim. 
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), tarix fanlari doktori (1978). 

Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tugatgan (1956). Arxeolog, O’zbekistonning mezolit davri tarixini tadqiq qilgan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya intida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim (1964-70). 1970-yildan shu institutning Toshkent boʻlimida arxeologiya va tosh davri boʻlimi mudiri. Ilmiy asarlari, asosan, mezolit davriga bagʻishlangan. U mezolit davrini tarixiy davr sifatida Urta Osiyoda birinchi bor ochib berdi; arxeologik manbalarga asoslangan izlanishlari bilan insoniyatning Oʻzbekiston xududida 1 mln. yil mukaddam vujudga kelganligini ilmiy ravishda isbotladi.Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim (1964-70). 1970-yildan shu institutning Toshkent boʻlimida arxeologiya va tosh davri boʻlimi mudiri.  Zarafshon quyi oqimida qazuv ishlari bilan bir vaqtda Farg‘ona, Toshkent, Surxondaryo viloyatlaridagi mezolit davri yodgorliklarini o‘rganish bilan ham shug‘ullangan. 5.	“O‘rta Osiyo mezoliti” mavzusidagi doktorlik ishini muvaffaqiyatli himoya qildi (1977 y.). O‘zbekiston-Rossiya qo‘shma arxeologik ekspeditsiyasi rahbari bo‘lib, ushbu ekspeditsiya tomonidan Toshkent viloyatidagi Obirahmat g‘oridan bundan 50 ming yil ilgari yashagan neandertal va zamonaviy qiyofadagi tiplar oralig‘idagi inson tipining bosh chanog‘i qoldiqlarini topib o‘rganildi. Selung‘ur manzilgohining quyi qatlamlaridan topilgan bundan qariyb 1 mln yil ilgari yashagan arxantrop qoldiqlarining topilishi juda katta ilmiy yangilik sifatida e’tirof etildi. Akademik O‘.I. Islomov 160 dan ortiq ilmiy nashrlar muallifidir va ilmiy–ommabop nashrlar muallifidir. Bulardan eng asosiylari “Pervobitnaya kultura v nizovyax Zarafshana”, T., 1966, “Peshera Machay”, T., 1975,  “Obishirskaya kultura”, T., 1980, “U istokov drevney kulturы Tashkenta”, T., 1988, “Kultura kamennogo veka Sentralnoy Fergani”, T., 1995, “Paleoekologiya i sledы drevneyshego cheloveka Sentralnoy Azii”, T., 1995.	Oʻzbekiston Fanlar  akademiyasi akademik (2000), tarix fanlari doktori (1978).   Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureati (1985 yil).

Manbalar 

 Pervobitnaya kultura v nizovyax Za-rafshana, T., 1966; Peshera Machay, T., 1975; Obishirskaya kultura, T., 1980; U istokov drevney kulturi Tashkenta, T., 1988; Kultura kamennogo veka Sentralnoy Fergani, T., 1995; Paleoekologiya i sledi drevneyshego cheloveka Sentralnoy Azii, T., 1995.

Kishilar
Olimlar
Arxeologiya
Oʻzbek tarixchilari
1932-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Gumar Ismagilov

Gumar Gimranovich Ismagilov (1907.15.6, Chelyabinsk – 1983.8.11, Andijon) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Kozon teatr texnikumi (1928), Moskva teatr sanʼati instituti (1935)ni tugatgan. Ijodiy faoliyatini Gumar Kamol nomidagi tatar drama teatrida boshlagan (Kozon, 1928 – 38). 1944-yildan Andijon teatrida rejissyor va bosh rejissyor (1958—62). 1974—77 yillar Andijon viloyati "Lola" qoʻgʻirchoq teatrida rejissyor Eng yaxshi spektakllari: "Yoriltosh" (III Saʼdulla), "Oq nilufar" (V. Vinnikov, Yu. Osnos), "Kimga toʻy, kimga aza" (N. Safarov; M. Leviyev), "Oʻjar qizning quyulishi" (Uilyam Shekspir), "Uch sehrli koʻz" (O. Nozdrachev) va boshqalar.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Oʻzbekiston rejissyorlari
1907-yilda tugʻilganlar
1983-yilda vafot etganlar
15-iyunda tugʻilganlar
8-noyabrda vafot etganlar
Ismaloq

Ismaloq () — shoʻradoshlar (shoʻragullilar oilasi)ga mansub bir yoki ikki yillik oʻsimliklar turkumi, sabzavot ekini. I. ikki jinsli (aksariyat, ikki uyli), sovuqqa chidamli, tez yetiladigan oʻsimlik. AQSH, Kanada, Yevrosiyoda, jumladan, Oʻzbekistonda poliz I. () turi sabzavot sifatida oʻstiriladi. Dalaga erta bahorda ekiladi. Urugʻi 3—4 kunda koʻkarib chiqadi. Unib chiqqanidan keyin 30—45 kunda barglari isteʼmolga tayyor boʻladi (ovqatga ishlatiladi). Hosildorligi 150—300 s/ga. Choʻchqatikan () turi ekinzorlarda va togʻ yon bagʻirlaridagi oʻtloqlarda begona oʻt tarzida uchraydi. Boʻyi 60 sm, barglari patsimon qirqilgan, poyaning pastki qismidagilari bandli, qolganlari bandsiz, ketma-ket joylashgan. Mevasi — tikanli toʻpmeva. I. unib chiqqanidan keyin 30—40 kunda maysasi, 90—100 kunda urugʻi yetiladi. 8—9° sovuqqa chidamli. Tarki-bida karotin, vitamin V, V2, S, organik kislotalar boʻlib, xalq tabobatida siydik haydovchi dori sifatida hamda kamqonlik, raxit kasalliklariga qoʻllanadi. Bargidan gidrolizlab olingan maxsus oqsil modda meditsinada meʼda osti bezi faoliyatini kuchaytiruvchi vosita sifatida ishlatiladi, barglari bahorda, vitaminlarga boy boʻlib, undan somsa va b. taomlar tayyorlanadi.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Yulduz Ismatova

Yulduz Asadovna Ismatova (1944.31.10, Toshkent) — raqqosa, aktrisa, baletmeyster, rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻr-satgan sanʼat arbobi (1995). Asadovna Ismatovning qizi. Toshkent xoreografiya bilim yurti (1965)ni hamda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti aktyorlik (1976), rejissyorlik (1984) fakultetini tugatgan. 1963—88 yillar Muqimiy teatrida ishlagan. 1997-yildan M. Turgʻunboyeva nomidagi "Oʻzbekraqs" milliy raqs birlashmasining bosh direktori. Eng yaxshi raqslari: "Tanavor", "Munojot", "Gulchi qiz" va boshqalar Ijro etgan rollari: Qumri ("Nurxon"), Malika ("Oddiy moʻʼjiza"), Charlston ("Hijron"), Zarifa ("Xotinimning eri"), Ofat ("Qaynona") va hokazo. Rejissyor sifatida "Dilafroʻzga toʻrt oshiq", "Oltin davrim", "Yulduzlar jamoli" kabilarni sahnalashtirgan.

1988-yil "Oʻzteleradiokompaniya" qoshida "Tanavor" raqs ansambli (1997-yildan raqs-teatri)ni tashkil etdi. "Sevgi nidosi" (Alisher Navoiyning "Sabʼai sayyor" asari asosida), "Nodira", "Ulugbek burji", "Qoʻqon ayoli" (anʼanaviy musiqa va raqslar asosida), "Sevgi vasfi" ("Tanavor" janridagi raqslar yigʻindisi), "Moziydan nur", "Temuriy malikalari", "Uvaysiy" kabi raqs teatrlarini sahnalashtirdi (libretto muallifi ham oʻzi). "Sharq taronalari", Fransiya — Parij—Yunesko qarorgohida "Amir Temur" teatrlashgan konsert dasturi va boshqalarning bosh baletmeysteri. Lirik joʻshqinlik, doimiy izlanuvchanlik, moziyga ziyraklik bilan murojaat etish, mumtoz asarlarga katta qiziqish va mexr bilan yondashish Ismatova ijodiga xos. "Doʻstlik" ordeni bilan taqdirlangan (1998).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1944-yilda tugʻilganlar
31-oktyabrda tugʻilganlar
Toshkent viloyatida tugʻilganlar
Islomda Ismoil

Ismoil (arabcha: ) — Qurʼonda nomi zikr etilgan paygʻambarlardan biri. Ibrohim (as)ning oʻgʻli. Qurʼonda u oʻz axlini namoz oʻqish, zakot berishga buyurganligi yozilgan. I. Allohning amri boʻyicha oʻz otasi bilan Kaʼba ibodatxonasini bunyod etgan.

Rivoyatlarda I. Ibrohim(as)ning Hojar ismli choʻrisidan tugʻilganligi hikoya qilingan: Ibrohim (as) Parvardigorning amri va Sora (Ibrohimning xotini)ning xohishiga koʻra Hojarni olib Arabiston (Makka) tomon ketadi. I. oʻsha yerda tugʻiladi, onasi uni yuvish uchun suv qidirib Safo va Marva tepaliklari oraligʻida yetti marta yugurgan (hojilarning bu tepaliklar oraligʻida yugurish odatining kelib chiqishi shu voqea bilan bogʻlanadi). Shu payt I. tepinganda uning oyogʻi ostidan Zamzam bulogʻi paydo boʻlgan, undan muqaddas suv otilib chiqqan. Islomda Ibrohim (as) I.ni Allohga qurbon qilmoqchi boʻlganligi, lekin shu dam uning oʻrniga qoʻchqor yuborilganligi rivoyat qilinadi. I. voyaga yetgach, shu atrofda yashovchi jurhum qabilasidan bir qizga uylanadi, keyin u bilan ajrashib shu qabilaning boshqa qiziga uylanadi. Xotinlaridan arab tilini oʻrganadi. Arab nasabshunoslariga koʻra, shimoliy arab qabilalarining hammasi I.dan tarqalgan. Rivoyat qili-nishicha, I. alayhissalom 137 yil umr koʻrgan. Arab tarixchilarining fikricha, Makkada vafot etgan va Hojar yoniga dafn qilingan.

Manbalar 

Islom paygʻambarlari
Ismoiliya

Ismoiliya — Misrning shim.shar-qidagi shahar, Ismoiliya kanali Timsoh koʻliga quyilgan joyda (bu kul orqali Suvaysh kanali oʻtgan). Ismoiliya muhofazasining maʼmuriy markazi. Aholisi 254, 5 ming kishi (1996). Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Shahar aholisining koʻpchiligi kanal ishlarida band. Oziq-ovqat, kimyo, mashinasozlik sanoati, elektrotexnika, radiotexnika korxonalari bor. I. yaqinidan qurilish materiallari qazib olinadi. Shahar Suvaysh kanali qazilishi (1859—69) davrida barpo etilgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha aholi punktlari
Misr shaharlari
Suvaysh kanali
Transkontinental shaharlar
Misrning metropolitan hududlari
Ismoilli

Ismoilli () — Ozarbayjon Respublikasidagi shahar (1967-yildan). Katta Kavkazning janubiy yon bagʻri etaklarida joylashgan. Myusyusli temir yoʻl stansiyasi (Tbilisi — Boku yoʻnalishi)dan 47 km. Aholisi 12,3 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari, asfalt zavodi bor .

Tarixi 
Bu hudud miloddan avvlagi 2-asr oxiri yoki 1-asr oʻrtalarida Kavkaz Albaniyasi tarkibiga kirgan. Albaniyaning chap qirgʻogʻi hududida bir qancha yirik aholi punktlari boʻlgan, ular orasida VI-VII asrlarga oid Javonshir qalʼasi hozirda Ismoilli yaqinida, Toliston qishlogʻida joylashgan, qal’a Gardman va Albaniya hukmdori Javonshir nomi bilan atalgan, Kirdyman qal’a nomi bilan ham tanilgan.

1859—1864-yillarda viloyatning idora tavsifi boʻyicha tuzilgan Boku guberniyasining 1870-yildagi aholi punktlari roʻyxatiga koʻra, Ismoilli qishlogʻida sunniy ozarbayjonlardan (XIX asr — XX asr boshlarida Rossiya imperiyasida ozarbayjonlar „tatarlar“ deb atalgan) tashkil topgan 950 kishidan iborat 212 ta xonadon boʻlgan.

Ismoilli 1959-yil 24-avgustda shahar tipidagi aholi punkti, 1967-yilda esa shahar maqomini olgan.

2012-yil dekabrdan boshlab Ismoilli tumanining Mijon, Gazli qishloqlari mustaqil aholi punktlari sifatida tugatildi. Ular Ismoilli shahrining maʼmuriy hududiga qoʻshib yuborildi.

Aholisi 
1921-yilgi Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Ozarbayjon SSR Koʻkchoy uyezdidagi Ismoilli qishloq jamoatining Ismoilli aholi punktida 875 kishi (156 xonadon) va asosan ozarbayjon turklari istiqomat qilgan.

2009-yilgi maʼlumotga koʻra, shahar aholisi 15 004 kishini tashkil qilgan. Aholining aksariyatini ozarbayjonlar tashkil qiladi, shu bilan birga lezginlar, ruslar, tatlar, xaputlinlar (krizlar) kabi oz sonli etnik guruhlar istiqomat qiladi, qachonlardir togʻlik yahudiylar ham yashagan.

Qardosh shaharlari 
  Rishton, Oʻzbekiston (2018)
  Kiryat Bialik, Isroil (2018)
  Itō, Yaponiya

Manbalar

Havolalar 
Ismoilli Ijroiya hokimiyatiga havola
Ivanovka.net (ru)

Ozarbayjon shaharlari
Ismailli tumani aholi punktlari
Abdulhoshim Ismoilov

Abdulhoshim Ismoilov (1952.9.6, Fargʻona viloyati, Quva tumani) — sozanda (gʻijjak), bastakor. Oʻzbekiston xalq artisti (1990). Toshkent konservatoriyasining sharq musiqasi kafedrasini tugatgan (1989). Oʻzbekiston teleradiokompaniyasining makom ansamblida sozanda (1974—85), musiqa rahbari (198587), badiiy rahbar (1987-96 va 1999-yildan), "Oʻzbeknavo" konsert-gastrol birlashmasida sozanda (1997—99). Ijro uslubiga noziklik va mayinlik, qochirim-nolalarni, rang-barang usullarni ustalik va mohirona ishlatish xos. I. rahbarligidagi cholgʻu ansambli (A. Abdurashidov, A. Xoltojiyev va boshqalar) ijrosi orqali oʻzbek musiqasiga yangi — guruhli badiha uslubi kirib keldi. Repertuaridan yirik xalq cholgʻu kuylari ("Choʻli Iroq", "Nasrulloyi", "Navroʻzi Ajam" va boshqalar), maqom yoʻllari ("Chorgoh", "Segoh", "Dugoh") va boshqalar) keng oʻrin olgan. Bastakor sifatida oʻzining ashula, qoʻshiq va yallalari ("Boʻlmas", "Noz", "Erka bulbul", "Sen oʻzing", "Oʻzbekiston", "Toshkentim","Yorimga ayting", "Uchrashuv", "Netay", "Togʻ qizi" va boshqalar), cholgu va raqs kuylari ("Holim soʻrma", "Gullola", "Toʻyona", "Dil bayrami" va boshqalar) bilan shuhrat qozongan. Qator xorijiy mamlakatlarda oʻz ijrochilik mahoratini namoyish etgan. Maqom ijrochilarining 1-respublika tanlovi laureati (1983). 3nafar farzandning otasi. 2 ogil va 1 qiz

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1952-yilda tugʻilganlar
9-iyunda tugʻilganlar
Fargʻonada tugʻilganlar
Quva tumanida tugʻilganlar
Sozandalar
Bastakorlar
Abdurahim Ismoilov

Abdurahim Isroilovich Ismoilov (1942-yil 24-iyul, Toshkent) — kinooperator. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1982). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1982). Dastlab Oʻzbekiston ilmiy-ommabop va hujjatli filmlar studiyasida, 1970-yildan „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida kinooperator. Eng yaxshi badiiy va hujjatli filmlari: „Chegara shu yerda tugaydi“ (3 qismli), „Oʻzganing baxti“, „Kelin kuzatish“, „Koʻzlarim yoʻlingda“, „Beshinchi raqamli lager“ (5 qismli, Turkiya bilan hamkorlikda), „Ehtiros qurbonlari“, „Kichkina tabib“ va boshqalar. 1983-yildan Toshkent sanʼat institutida pedagog, kafedra mudiri, dotsent. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1942-yilda tugʻilganlar
24-iyulda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Dotsentlar
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Aminjon Ismoilov

Aminjon Ismoilov (1931-yil 6-dekabr, Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), kimyo fanlari doktori (1987), professor (1989), Toshkent farmatsevtika institutini tugatgan (1952). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi polimerlar kimyosi boʻlimida, Paxta sellyulozasi kimyosi va texnologiyasi boʻlimida (1960—1973), Bioorganik kimyo boʻlimida laboratoriya mudiri (1973—1997), 1997-yildan shu institutda bosh ilmiy xodim. Asosiy ilmiy ishlari gʻoʻza va unga turdosh oʻsimliklarning fenol moddalari kimyosi, biologik roli, ularni tibbiyot va oziq-ovqat sanoatida qoʻllashga oid. Ismoilov rahbarligida gʻoʻza oʻsimligida uchraydigan gossipol moddasi asosida „gossipol linimenti“, „megosin malhami“, „batriden tabletkasi“, „gozanidon tabletkasi“ kabi shifobaxsh dorilar olingan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).

Manbalar 

Kimyogarlar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
1931-yilda tugʻilganlar
6-dekabrda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Olimlar
O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan va texnika arboblari
Fan doktorlari
Professorlar
Afandixon Ismoilov

Afandixon Ismoilov (asl ismi Sharofiddin; 1905-yil — Toshkent — 20-fevral 1985-yil) — aktyor, rejissyor, Oʻzbek bolalar teatri va bolalar dramaturgiyasi asoschilaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1967). 1935—1940-yillar Hamza teatrida ishlab, „Nomus va muhabbat“, „Rustam“ spektakllarini sahnalashtirishda aktyor va rejissyor sifatida qatnashgan. 1940—1943-yillarda viloyatlar teatrlarida bosh rejissyor, 1968-yil Oʻzbek yosh tomoshabinlar teatri Rus yosh tomoshabinlar teatridan ajralib chiqqach, unga asosiy rejissyorlik qilgan, oʻzi pyesalar yozib, oʻzi ularni sahnalashtirgan („Kurash bolasi“, „Gʻolibiyat“ va boshqalar). Repertuarni bolalar mavzusiga qaratdi va asosan mahalliy mualliflar asarlari („Qon ham suv“, „Qutqarish“, „Besh bola“, „Tosh va mosh“ va boshqalar)ni sahnalashtirgan. Afandixon Ismoilov koʻproq milliy dramaturgiya, milliy qahramonlar timsolini sahnada aks ettirishga harakat qilgan. Eng yaxshi rollari: savdogar („Padarkush“), Vurim („Makr va muhabbat“), Yosuman („Farhod va Shirin“), Luka („Zoʻraki tabib“), Kochkaryov („Uylanish“), Domla („Yoriltosh“), Qirol („Zolushka“), chol („Sirli sandiq“), Majid („Oʻjar“), Qutmurod („Amu qahramonlari“) va boshqalar.

Manbalar
Nosir Ismoilov

Nosir Ismoilovich Ismoilov (1901-yil 27-may — Toshkent — 1974-yil 15-mart) — terapevt; Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi muxbir aʼzosi (1947), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1948), tibbiyot fanlari doktori (1947), professor (1948). Oʻrta Osiyo universitetining tibbiyot fakultetini tugatgan (1929), 1942-yildan Toshkent tibbiyot akademiyasi ichki kasalliklar propedevtikasi kafedrasi mudiri. Addison-Birmer kasalligi, chillashir, pellagrada koʻmikda qon yaratilishi, meʼdaichak, yurak-tomir va qon kasalliklari ustida ilmiy ish olib borgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Kasallarni parvarish qilish, T., 1961.

 

1901-yilda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
15-martda vafot etganlar
27-mayda tugʻilganlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan va texnika arboblari
Fan doktorlari
Professorlar
Tibbiyot fanlari doktorlari
Sodiqjon Ismoilov

Sodiqjon Ismoilov (1942-yil 29-aprel, Qoʻrgʻontepa tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Andijon pedagogika institutining fizika fakultetini tugatgan (1964). 1964—1967-yillarda Qoʻrgʻontepa tumanidagi 15-maktabda, 1967-yildan 3-maktabda fizika oʻqituvchisi. Ismoilov fizika fanidan laborotoriya mashgʻulotlari oʻtkazish uchun toʻla shart-sharoit yarata olgan. 7-sinf laborotoriya mashgʻulotlari uchun oʻquvchilar kuchi bilan eng oddiy asboblar yasashga erishgan.

Manbalar 

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1942-yilda tugʻilganlar
29-aprelda tugʻilganlar
Qoʻrgʻontepa tumanida tugʻilganlar
Qoʻrgʻontepada tugʻilganlar
Qoʻrgʻontepa tumani kishilari
Oʻqituvchilar
Tursunboy Ismoilov

Tursunboy Ismoilov (1878—?) — samarqandlik ganchkor usta. Usta meʼmor Saʼdulladan birga ishlab hunar oʻrgangan. Asosan, suvoqchilik, ganchli bezaklar yaratish bilan shugʻillangan, ganch oʻymakori sifatida shuhrat qozongan. Samarqanddagi Kalontarov uyi (hozirgi Oʻzbekiston xalqlari sanʼati va madaniyati tarixi muzeyi binosi)ni bezagan (1894). Muqimiy teatri binosi qurilishida, soʻng Navoiy teatri binosini bezashda ishtirok etgan. 1947-yildan Samarqand taʼmirlash ustaxonasida ishlagan.

Manbalar 

 

1878-yilda tugʻilganlar
Samarqandda tugʻilganlar
Samarqand kishilari
Meʼmorlar
Eshonqul Ismoilov

Eshonqul Ismoilov (1902-yil 1-mart, Jizzax — 1990-yil 20-iyul) — Ishchi va dehqon Qizil Armiyasining gvardiya Qizil Armiyasi askari, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945).

Hayoti 
Ismoilov oʻzbek dehqon oilasida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatib, oʻz qishlogʻida fermada ishlagan, 1930-yildan kolxozda fermer xoʻjaligini boshqargan. 1942-yil oktyabrda Oʻrta Osiyo harbiy okrugida Qizil Armiya safiga chaqirilib, 1943-yil fevralidan Germaniya bilan urushda qatnashgan. Janubi-gʻarbiy frontda 74-gvardiya piyoda diviziyasi tarkibida, 1943-yil oktyabrdan 3-Ukraina frontida, 1944-yil iyuldan 1-Ukraina frontida jang qilgan. Dnepr jangida, Berezneg-Snigirov, Odessa va Belorussiya operatsiyalarida qatnashgan, 1943-yil 17-dekabr va 1944-yil 3-martda yaralangan. 240-gvardiya piyoda polki, 74-gvardiya piyoda diviziyasi, 29-gvardiya piyodalar korpusi, 8-gvardiya armiyasi askari sifatida 1945-yil yanvar oyi oxirida Poznan uchun boʻlgan janglarda oʻz salohiyati va ustuvorligi bilan ajralib turgan. Hujum guruhlarida harakat qilib, eng qiyin boʻlimlarda jang qildi, dushmanning qarshilik nuqtalarini yoʻq qilgan, shaxsiy namuna koʻrsatgan va orqasida askarlarni ilhomlantirgan. Dushmanning kuchli nuqtalaridan biriga hujum paytida sovet askarlarining oldinga siljishi yaxshi tayyorlangan pozitsiyadan nemis pulemyotidan oʻqqa tutilishi bilan kechiktirilganda, Ismoilov yashirincha binolar orasiga yashirinib, dushman pozitsiyasiga yaqinlashib granata va qurol bilan mashinani yoʻq qilgan. Keyin qoʻlga olingan nemis pulemyotini olib, dushman qanotiga yetib borgan va nemis harbiy gospitalini egallab olishga imkon bergan. Keyinchalik Ismoilov parovoz qurish zavodini qoʻlga kiritishda ishtirok etgan. U ixtiyoriy ravishda yarim yer osti xonasida yashiringan nemis zenit qurolini yoʻq qilish va ambrazura orqali oʻq otish vazifasini bajargan. Ikki askar bilan birga toʻpni oʻchirishga muvaffaq boʻlgan. 1945-yil 29-yanvarda nemislarning qarshi hujumini qaytarish chogʻida yaralangan, ammo jangni toʻxtatmagan. Urushdan keyin u demobilizatsiya qilingan. Oʻz qishlogʻiga qaytgach, kolxozda brigadir, ferma mudiri, ombor mudiri, rais oʻrinbosari, keyin kolxoz raisi boʻlib ishladi. 1950-yilda VKP(b) aʼzosi boʻlgan.

Mukofotlari 
SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yil 31-maydagi farmoni bilan qizil armiya askari Ishonqul Ismoilov Lenin ordeni va „Oltin yulduz“ medali, Sovet Ittifoqi Qahramoni yuksak unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, 1-darajali Vatan urushi ordeni (1985) va bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1902-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Jizzax viloyatida tugʻilganlar
1-martda tugʻilganlar
Kommuna Ismoilova

Kommuna Ismoilova (1927-yil 15-dekabr, Xiva) — xonanda, Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Urganch pedagogika institutining havaskorlik toʻgaragida Xorazm termalarini ijro etib tanilgan. Ikkinchi jahon urushi yillari Gavhar Rahimova rahbarligidagi xotin-qizlar konsert brigadasida ishtirok etgan. Xorazm musiqali drama teatrida (1946), Oʻzbek ashula va raqs ansamblida (1947), Oʻzbek davlat estradasida (1948—1951), Oʻzbek davlat filarmoniyasida (1952—1959), Oʻzbekiston televideniye va radiosi oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri hamda maqom ansamblida (1959—1988) yakkaxon xonanda. 1985-yildan Z. Gʻaniyeva nomidagi Veteran ayollar ansambli qatnashchisi. Kommunna Ismoilova Navo maqomidan Chapandozi Navo va uning Qashqarchasini, Rost maqomidan Savti Ushshoq Qashqarchasini, Saraxborlar taronalarini, Nasri Bayet taronalarini va xorazmcha Rost maqomining Nasri Ushshoq shoʻbasini (ʻʻShitob aylab’’) va boshqa maqom parchalarini ijro etgan. Oʻzbek xalq qoʻshiqlari va zamonaviy ashulalardan „Uylanma“, „Yoshlik chogʻimda“, „Shifokorlar“ va boshqalar, bastakorlardan Y.Rajabiy, F. Sodiqov, K. Otaniyozov, M. Mirzayev asarlari, turli xalqlar (rus, ukrain turkman, qozoq) qoʻshiqlari Ismoilova repertuaridan oʻrin olgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1927-yilda tugʻilganlar
15-dekabrda tugʻilganlar
Xonandalar
Mubarro Ismoilova

Mubarro Sobirovna Ismoilova (1953-yil 10-oktyabr, Urgut) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). SamDUni tugatgan (1976). 1976-yildan Urgut tumanidagi 1-, 1984-yildan 121-maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Ismoilova dars jarayonida taʼlimning ilgʻor va noanʼanaviy usullaridan foydalanadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1953-yilda tugʻilganlar
10-oktyabrda tugʻilganlar
Urgut tumanida tugʻilganlar
Urgut tumani kishilari
Urgut kishilari
Samarqand davlat universiteti bitiruvchilari
Oʻqituvchilar
Ispaniya merosi

Ispaniya merosi - Ispaniya taxti va uning mulklariga egalik qilish hamda Yevropada siyosiy ustunlikka erishish maqsadida olib borilgan urush (1701 — 14). 

Ispaniyaning soʻnggi Gabsburgi (hukmdori) — Karl II ning vafoti (1700) dan soʻng boshlangan. Fransiya Karl II ning vorisi yoʻqligini bahona qilib Ispaniya taxtiga Lyudovik XIV ning nabirasi Filipp Burbonni oʻtqazdi. Shunda Buyuk Britaniya, Gollandiya, Avstriya, Prussiya va boshqa davlatlar oʻzaro uyushib, mazkur fransuz-ispan ittifoqiga qarshi chiqdi. Ikki oʻrtadagi urush Utrext (1713) va Rashtat (1714) sulh shartnomalari bilan yakunlanib, natijada Ispaniya Yevropa va Shimoliy Amerikadagi bir qancha mulkidan mahrum boʻldi.

Manbalar 

Urushlar
Ispaniya qiroli va qirolichalari
Ispolin olxoʻrisi

Ispolin olxoʻrisi, Vengerka, Jaynet Pryun — serhosil olxoʻri navi. AQSH (Kaliforniya)da chiqarilgan (L. Berbank). Daraxti baland, sershox. Bargi yirik, gullari yirik, oq. Oʻzidan changlanadi. Mevasi yirik (40—50 g), toʻq kizil, tuxumsimon, choʻziq. Eti tigʻiz, mazasi yoqimli, nordonroq, xushxoʻr, danagidan oson ajraladi. Tarkibida 17,4—25,5% quruq modda, 10,3—14,3% qand, kislota, karotin, S vitamini bor. Avgust oxirida pishadi. Sugʻoriladigan maydonlarda yaxshi hosil beradi. Koʻchati ekilgandan soʻng 4-yili hosilga kiradi. Bir tupi 100 kg gacha meva beradi. 30 yilgacha yaxshi hosil qiladi. Sovuqqa, zararkunanda va kasalliklarga chidamli nav. Oʻzbekistonning hamma viloyatlarida ekiladi. Mevasi yangiligida yeyiladi, qoqi solinadi, kompot, murabbo tayyorlanadi.

Manbalar
Isro va meʼroj

Isro va meʼroj — islom tarixida Muhammad (sav) ning Makkadan Quddusga qilgan tungi sayri (isro) hamda Quddusdagi Aqso masjididan osmonga koʻtarilishi (meʼroj). Bu haqda Qurʼon oyatlari va hadisi shariflarda keng maʼlumotlar berilgan. Bu hodisa ilohiy moʻjizalar turiga kirgani uchun moddiylik va aqliy dalillar bilan chegaralanuvchi kishilar uni inkor etadilar. Hadis va rivoyatlarda aytilishicha, Muhammad (sav) Jabroil (as) boshchiligida tunda koʻp yillik masofani bosib oʻtib, bu samoviy sayohatlaridan boy xotiralar bilan qaytganlar. Jumladan, yetti qavat osmon oraliqlarida oʻzlaridan oldingi oʻtgan yirik paygʻambarlar bilan muloqotda boʻlganlar. Jannat va doʻzaxni tomosha qilganlar.

5 vaqt namoz ham shu kechada farz qilingan. Bu hodisa tasvirlab yozilgan koʻpgina asarlar mavjud. Isro va meʼroj kechasi islom olamida diniy bayram sifatida har yili hijriy rajab oyining 27-kechasida nishonlanadi.

Manbalar 

 

Muhammadning hayoti
Qandil kechalari
Shialarni xotirlash kunlari
Isroil podsholigi

Isroil podsholigi - Shim. Falastinda mil. av. taxminan 928—722 yillarda mavjud boʻlgan davlat. IsroilYahudiya podshoxligi parchalanib ketgach, rivoyatlarga koʻra, 12 ta isroilyahudiy qabilasidan 10 tasining birlashtirilishi natijasida tashkil topgan. Poytaxtlari: Sixem (hozirgi Nablus), 876 y.dan keyin — Samariya. Ossuriya podshosi Sargon II tomonidan bosib olingan.

Manbalar
Issit

Issit (Uraldagi Iset daryosi nomidan) — tomirli magmatik togʻ jinsi, dunit jinslarida uchraydi. Tarkibida rogovaya obmanka (89%), avgit (6%), rudali minerallar (5%), baʼzan plagioklaz uchraydi. Issit Oʻzbekistonning Sulton Uvays togʻi, Markaziy Qizilqum, Fargʻonadagi oʻta asosli jinslarda uchraydi. Rudali konlar uchun Issit darakchi hisoblanadi.

Manbalar
Issiq

Issiq – sak qabilalarining mozor-qoʻrgʻoni (mil. av. 5—4-asrlar). Olmaotadan 50 km sharqda, Issiq daryosi boʻyida joylashgan podshoh mozorqoʻrgʻonlari (jami 45) dan biri. 70-yillarda Qo-zogiston arxeologiya ekspeditsiyasi (Akishev K. A.) tekshirgan. Bal. 6 m, diametri 60 m. Xodalardan ishlangan 2 qabr topilgan: biri talangan, 2 siga esa harbiy aslzoda – qabila boshligi koʻmilgan. Undan 30 dan ziyod sopol, yogʻoch, kumush, jez idishlar, 4 mingdan ortiq tilla bezaklar, kumush qoshiq, 26 munchoq topilgan. Kiyimlarga taqiladigan oltin plastinkalar va skiflarning „hayvon tasviri uslubi“da ishlangan oltin toʻqalar (kiyik, yoʻlbars, sher, qoplon, ot va togʻ echkilari yoki ularning boshi aks ettirilgan), oltin isirgʻa, uzuk, boʻyinga ta-qiladigan (3 qatorli oltin) halqa, jez koʻzgu, temir qilich va xanjar (oltin qadamalar bilan bezatilgan), burama xanjar ayniqsa mohirona ishlangan. Paykon tilladan yasalgan boʻlib, kamon tilla tasma bilan oʻralgan. Shuningdek, arhar, qushlarning haykalchalari ham topilgan. Buyumlarning yasalish usuli, badiiy obrazlar ularning mahalliy ustalar tomonidan yasalganligidan dalolat beradi. I.dan topilgan qad. yozuv (kichik kumush idishdagi yozuv – 26 belgi) Yettisuv saklari jamiyatining rivojlanish darajasi boʻyicha Yevrosiyoning oʻsha davrdagi boshqa jamiyatlar bilan bir qatorga qoʻyish imkonini beradi, chunki u Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston hududlaridagi eng qad. yozuv yodgorligi hisoblanadi. Turkiyshunoslar (A. Amanjolov, A. Mahmudov) ning fik-richa, u Urxun-Yenisey yozuv yodgorligi alifbosining bir koʻrinishi – qad. turkiy tilning Oltoy dialektida bitilgan.

/W.: Akishe v K. A., Kurgan Issik, M., 1978.

Manbalar 

Arxeologiya
Qozogʻiston tarixi
Isssiqlik
Isitish tizimi
Issiq ichimliklar
Issiq bilan davolash

Issiq bilan davolash, termoterapiya — issiq bilan taʼsir qiladigan turli fizik vositalar yordamida davolash. I. b. d.ning bir necha turi bor: balchiq bilan davolash, loy bilan davolash, parafin-ozokerit bilan davolash, issiq va iliq vannalar, dush, grelka, bugʻlash, kompress qilish. I. b. d.da umumiy va mahalliy nur vannalariga moʻljallangan reflektorli har xil choʻgʻlanma lam-palar, infraqizil nur beradigan lam-palardan foydalaniladi (qarang Yorugʻlik bilan davolash), quruq havo vannalari, shuningdek, elektr bilan davolash muo-lajalari qoʻllanadi. I. b. d. issiqtaʼsirining kuchi, davomiyligi, issiq qoʻyiladigan joyning katta-kichikligiga bogʻliq; odatda, issiq taʼsir qilgan joyda qon va limfa aylanishi yaxshilanadi, yalligʻlanish va ogʻriq yoʻqoladi, toʻqimalarning tiklanish jarayoni tezlashadi. I. b. d.ning barcha turlari vrach buyurgandagina periferik nerv sistemasi, ichki aʼzolar, tayanchharakat apparati, teri kasalliklari va b.da qoʻllanadi.

Manbalar
Issiqkoʻl soyligi

Issiqkoʻl soyligi - Tyanshandagi soylik (Qirgʻizistonda). Issiqkoʻl soyligini shimolida Kungay Olatov tizmasi (balandligi 4771 m gacha), janubida Terskay Olatov tizmasi (balandligi 5216 m gacha) oʻrab turadi. Tubini Issiqkoʻl (dengiz sathidan 1608 m) egallagan. Issiqkoʻl soyligi kenglik boʻylab choʻzilgan. Uzunligi 240 km, eni 90 km gacha. Tez-tez zilzila boʻlib turadi. Issiqkoʻl tubida va sohillarida qadimgi koʻl terrasalari (balandligi 35—40 m) bor. Koʻlga togʻdan 50 dan ortiq daryo oqib keladi. Issiqkoʻl soyligi gʻarbiy qismining iqlimi quruq (yillik yogʻin 200 m dan kam), choʻl va chala choʻl landshaftiga ega. Sharqi dasht (yiliga 500 mm, togʻlarda 800 mm yogʻin yogʻadi). Togʻ yon bagʻirlarida tyanshan qoraqaragʻayi, undan yuqorida subalp va alp togʻ oʻtloqlari, 3500 m dan yuqorida qor va muzliklar bor. Sharqida toshkoʻmir koni (Jirgʻalan), janubi-sharqida qay-noq mineral buloqlar va kurortlar (Jetioʻgʻuz, Oqsuv), Issiqkoʻl qirgʻoqlarida Choʻlponota, Tamgʻa kurortlari mavjud. Issiqkoʻl soyligi Qirgʻizistonning muhim gʻallakorlik va chorvachilik rayoni.

Manbalar 

Qirgʻiziston geografiyasi
Issiqlik almashinish

Issiqlik almashinish, issiqlik uzatish — issiqroq jismdan sovuqroq jismga issiqlik uzatilishi bilan bogʻliq boʻlgan oʻz-oʻzidan yuz beruvchi qaytmas jarayon; mikrozarralarning tartibsiz harakati bilan bogʻlik boʻlgan, energiyasining bir jismdan ikkinchi jismga mikroskopik ish bajarmasdan uzatilishiga olib keluvchi jarayonlar majmui. I. a. issiklik oʻtkazuvchanlik, konveksiya va radiatsiya yoʻli bilan sodir boʻladi. Isituvchi sirt issiklik uzatuvchi sirt deb ataladi. I. a. da suyuqlik yoki gaz (bugʻ) ish muhiti hisoblanadi. I. a. nazariyasi energiyani uzatish haqidagi taʼlimotning bir qismi boʻlib, texnik termodinamika bilan birga issiklik texnikasining nazariy asosini tashkil qiladi. Bugʻ qozonlarida, bugʻ va gaz turbinalarida, pechlarda I. a. hodisasi roʻy beradi. Tabiatda uzluksiz I. a. yuz berib turadi. I. a. ning nazariy va amaliy masalalari issiqlik texnikasida oʻrganiladi.

Issiqlik asosan 3 xil usulda tarqaladi:

 Issiqlik oʻtkazuvchanlik
 Konveksiya
 Issiqlik nurlanish

Manbalar