Het juiste pad kiezen Aan de slag Oefen medeleven
Iedereen heeft vaardigheden of interesses waar hij in uitblinkt en waar hij echt van geniet. Als je denkt dat jij dat niet hebt, hebt je het waarschijnlijk gewoon nog niet ontdekt. Vaak moet je volhouden en veel dingen uitproberen voordat je ontdekt wat bij je past.   Mensen die op elkaar lijken vinden vaak ook dezelfde soort dingen leuk. Adrenaline-junkies houden waarschijnlijk niet van een rustige breiclub, maar iemand die andere activiteiten leuk vindt juist weer wel. Als je weet met wie je graag dingen doet, kun je ontdekken wat je het liefste doet. Heb geduld. Verandering komt meestal niet ineens. Het vereist oefening en tijd. Het kan lastig zijn om je los te maken van oude routines en nieuwe mensen te ontmoeten, of nieuwe activiteiten uit te proberen, vooral als je het druk hebt (en wie heeft dat nou niet?). Volhouden is het belangrijkste. Schrijf je in voor een cursus die je interesseert, of ga een instrument bespelen of een sport beoefenen. Je leert niet alleen iets nieuws, maar je ontmoet ook anderen die hetzelfde willen leren. Iets nieuws leren kan je op een veilige manier een zetje geven om uit je "comfort-zone" te komen. Het maakt niet uit hoeveel geld je verdient, je wordt niet gelukkig als je je hele leven iets doet wat je haat. Hoewel niet iedereen zoveel geluk heeft dat hij zijn werk van zijn hobby kan maken, is het toch belangrijk om in elk geval in je weekenden en avonden te doen waar je van houdt.  Als je dingen doet die belangrijk voor je zijn zul je je gelukkiger en voldaan voelen. Creatieve bezigheden zoals schilderen of muziek maken kunnen je helpen je gevoelens uit te drukken op een gezonde en productieve manier.   Het is een algemene mythe dat mensen die succesvol zijn in het leven het meest doelbewust zijn. Ze laten niets in de weg staan van hun ene doel, ze hebben zelfs nooit vrije tijd. Helaas kan dat een erg ongezonde manier van leven zijn. Richt je niet te veel op een aspect van je leven, want dan vergeet je de andere aspecten te voeden.  Als je chronisch ongelukkig bent met je baan, vraag je dan af waarom dat zo is. Misschien kunnen wat kleine aanpassingen je gevoel erover al veranderen. Maar als je ongelukkig bent omdat je baan niet nuttig voor je voelt, of als je baan niet in overeenstemming is met je belangrijkste waarden, dan zou je misschien ander werk moeten zoeken. Het leven moet een balans zijn tussen werk en vrije tijd. Als je je alleen maar op een van beiden richt, kan dat leiden tot stagnatie en sleur. Mensen wennen snel aan positieve gebeurtenissen. Daardoor kunnen we ongevoeliger worden voor die positieve ervaringen, vooral als dat je enige ervaring is.  Onderzoek heeft aangetoond dat, als we in onze "comfort-zone" blijven hangen, we lang niet zo productief zijn als wanneer we daar buiten stappen. Het is belangrijk om nieuwe ervaringen op te doen en nieuwe mensen te ontmoeten, ook al is dat een beetje eng. Als je dat doet kun je meer bereiken. Ons verlangen om ongemak en pijn te vermijden kan leiden tot verminderde flexibiliteit. Onderzoek heeft echter aangetoond dat het omarmen van kwetsbaarheid -- waaronder de mogelijkheid dat er iets mis gaat -- cruciaal is om het hele leven te ervaren.  Aandachtsmeditatie kan een goed begin zijn. Een van de doelen van aandachtigheid is dat we ons bewust worden van terugkerende gedachtenpatronen die in de weg kunnen staan van zelfbewustzijn en zelfacceptatie. Probeer lessen te nemen of doe wat onderzoek om te leren welke technieken voor jou het beste werken. "Een beter mens worden" is een proces waaraan je waarschijnlijk de rest van je leven zult spenderen. Er is niet één specifiek moment waarop je het allemaal voor elkaar hebt en niet meer kunt groeien. Als je jezelf openstelt voor het proces van verandering en groei kun je flexibiliteit ontwikkelen, en flexibiliteit is de sleutel tot het worden van het soort persoon dat je in elke situatie wilt zijn. Accepteer dat je doelen en waarden na verloop van tijd kunnen veranderen. Ze kunnen ook in bepaalde situaties verschillend zijn. Dit is heel normaal. Zelfs met de beste bedoelingen kom je nergens als je geen goed begrip hebt van je eigen waarden. “Waarden” zijn de dingen die jij het belangrijkst vindt in het leven. Het zijn de kerngedachten die jou vormen als persoon en die bepalen hoe je je leven leeft. Door te reflecteren op je waarden kun je bepalen wat echt belangrijk voor je is.   "Een goede ouder zijn" of "tijd doorbrengen met vrienden" kunnen waarden zijn. Dit zijn dingen die je kunnen helpen om jou op je best te omschrijven. “Waardecongruentie” is de mate waarin je gedrag overeenstemt met je waarden. Als "tijd doorbrengen met vrienden" een belangrijke waarde voor je is, maar je stelt je werk altijd boven afspreken met vrienden, dan is dat geen waardecongruentie. Gedrag dat niet waardecongruent is kan je een ontevreden, ongelukkig of schuldig gevoel geven. Onze identiteit wordt ook geschapen door de mensen om ons heen.  Psychologisch onderzoek heeft herhaaldelijk aangetoond dat mensen al op heel jonge leeftijd vooroordelen aanleren. Dit aangeleerd gedrag beïnvloedt hoe we onszelf en mensen om ons heen zien. Als je weet waar je ideeën over jezelf vandaan komen kun je nutteloze meningen aanpassen en meningen die wel kloppen omarmen. We leren ook van anderen hoe we onszelf moeten zien in relatie tot grotere groepen, zoals ras of sekse. Dit kunnen essentiële onderdelen zijn van onze eigen identiteit. Bedenk hoe je reageert op stress, hoe je omgaat met verlies, hoe je je woede beheerst, hoe je je geliefden behandelt. Je zult moeten begrijpen hoe je nu bent, voordat je weet hoe je kunt groeien. Als je eenmaal je gedrag hebt bestudeerd heb je een beter idee van de veranderingen die je zou willen doormaken. Probeer zo specifiek mogelijk te zijn. In plaats van te zeggen "Ik wil een betere vriend(in) worden", kun je het beter opbreken in kleine stukjes. Wat bedoel je daarmee? Bedoel je dat je meer voor anderen wilt doen? Wil je meer tijd doorbrengen met je vrienden?  Uitvinder en ondernemer Steve Jobs zei ooit dat hij zichzelf iedere morgen dezelfde vraag stelde: "Als vandaag de laatste dag van mijn leven zou zijn, zou ik dan willen doen wat ik nu doe?" Als hij geen "ja" kon antwoorden, besloot hij dat het anders moest. Deze vraag kan voor jou ook heel nuttig zijn om jezelf te stellen.  Hou je ideeën over verandering haalbaar. Als je van nature een introvert persoon bent, is het misschien niet effectief of waardecongruent om "een beter mens" te omschrijven als "meer naar feestjes gaan". In plaats daarvan kun je jouw veranderingen beter opstellen als iets wat bereikbaar is en in overeenstemming met wat je weet over jezelf, zoals: "Oefenen met het groeten van nieuwe mensen". Als het helpt, schrijf ze dan op een stuk papier, of beter nog, begin een dagboek. Dit ontwikkelt je introperspectieve kant waardoor je jezelf beter leert begrijpen vanuit een objectief standpunt.  Schrijven in je dagboek moet een actieve, reflecterende activiteit zijn. Zo maar willekeurige gedachten opschrijven zal niet erg nuttig zijn. Schrijf daarom over situaties waar je tegenaan loopt, hoe je je daardoor voelde, hoe je reageerde, hoe je je er later over voelde, en wat je anders denkt te kunnen doen.  Hier zijn wat vragen om mee te beginnen: Is er een bepaalde relatie die je zou willen verbeteren? Wil je meer aan liefdadigheid doen? Wil je je inzetten voor het milieu? Wil je leren om een betere echtgenoot te worden? Onderzoek heeft aangetoond dat je je doelen makkelijker bereikt als ze positief zijn opgesteld (iets dat je wilt gaan doen) in plaats van negatief (iets wat je niet meer wilt doen). Als je je doelen negatief opstelt kan dat leiden tot oordelen over jezelf en je schuldig voelen over het proces. Denk aan je doelen als iets waaraan je werkt, in plaats van iets waar je vanaf moet. Als je bijvoorbeeld hebt besloten dat je meer dankbaar wilt zijn voor dingen, stel dat dan positief: "Ik wil mijn dankbaarheid uiten aan mensen die aardig voor me zijn". Vermijd het om het als een negatief oordeel over het verleden te stellen, zoals "Ik wil stoppen met ondankbaar zijn". Rolmodellen zijn een fantastische bron van inspiratie en hun verhalen kunnen ons steunen in moeilijke tijden. Jouw rolmodel kan bijvoorbeeld je favoriete zanger zijn, of een kunstenaar, politicus, televisiepersoonlijkheid, filosoof, religieus figuur of iemand in je omgeving die je bewondert.  Vaak is het nuttiger om iemand die we goed kennen als rolmodel te hebben. Als je enige rolmodel iemand is waarmee je geen echt contact hebt, krijg je misschien een verstoord beeld van diegene. Dit kan leiden tot ongezond denken over jezelf. Want zelfs Beyonce is niet echt perfect.   Een rolmodel hoeft geen wereldverbeteraar te zijn. Mahatma Ghandi en Moeder Teresa zijn ongelooflijk inspirerende figuren, maar dat zijn niet de enige mensen waar je iets van kunt leren. Het zijn vaak de kleine, alledaagse gedragingen en denkwijzen waarvan je het meest kunt leren. Dus als een van je collega's altijd vrolijk is, vraag haar dan eens hoe dat komt. Vraag hoe zij over het leven denkt. Vraag wat ze doet. Je verbaast je er misschien over wat je van haar kunt leren. Dat betekent niet dat je geen inspiratie kunt halen uit andermans verhalen. Als je iemand kunt vinden met een verhaal waar je je mee kunt identificeren kan dat heel nuttig zijn, vooral als je niet zo veel rolmodellen in je eigen omgeving hebt. Vooraanstaand astrofysicus Neil deGrasse Tyson pleit tegen het traditionele idee van het hebben van rolmodellen als iemand die je wilt "zijn". In plaats daarvan stelt hij voor dat je goed bestudeert hoe die mensen hebben bereikt wat jij wilt bereiken. Welke boeken hebben ze gelezen? Welke paden hebben ze gekozen? Hoe hebben die mensen bereikt wat jij wilt bereiken? Door deze vragen te stellen en antwoorden te zoeken kun je je eigen pad ontwikkelen, in plaats van dat van de ander te kopiëren. Voordat je kunt leren van anderen te houden, moet je eerst van jezelf leren houden. Dat is geen verwaande vorm van eigenliefde; het betekent dat je van jezelf houdt zoals je bent, dat je diep moet graven om de vaardigheden en waarden die je maken tot wie je bent te leren kennen, en deze te omarmen. Herinner jezelf eraan dat je een aardig, medelevend persoon bent en dat je veel waard bent. Dat in combinatie met goede en vriendelijke daden zorgt dat je jezelf kunt accepteren en begrijpen.   Schrijf over je ervaringen vanuit het standpunt van een liefhebbende en accepterende vriend, in plaats van vanuit je eigen perspectief. Onderzoek suggereert dat je negatieve emoties dan beter verwerkt en ze niet negeert of onderdrukt. Door je gevoel te erkennen kom je makkelijker tot zelfcompassie. Vaak zijn we aardiger tegen anderen dan tegen onszelf; accepteer jezelf net zoals je een geliefde zou accepteren.   Heb gedurende de dag steeds kleine momentjes van zelfcompassie, vooral als je merkt dat je iets onplezierigs hebt ervaren. Als je bijvoorbeeld heel erg achterloopt met een project op je werk, veroordeel je jezelf misschien, of krijg je een paniekaanval. Wees in plaats daarvan aandachtig om je stress te erkennen: "Ik voel me op dit moment gespannen". Erken dan daarna dat iedereen dat wel eens heeft: "Ik ben niet de enige". Raak jezelf daarna medelevend aan, door bijvoorbeeld je hand op je hart te leggen. Herhaal iets positiefs tegen jezelf: "Ik kan leren om sterker te worden. Ik kan leren om geduldiger te worden. Ik kan leren om mezelf te accepteren". Neem de tijd om je talenten en goede kanten te waarderen, of ze nu innerlijk of uiterlijk zijn. Hoe vijandiger je bent tegenover jezelf, hoe vijandiger je je waarschijnlijk opstelt tegenover anderen.  Hou bij wanneer je negatief over jezelf denkt. Noteer hoe de situatie was, wat je dacht en wat de consequenties van die gedachten waren. Misschien schrijf je iets als: "Vandaag was ik in de sportschool. Ik was omringd door magere mensen en begon mezelf dik te voelen. Ik werd boos op mezelf en schaamde me om daar te zijn. Ik had geen zin meer om mijn training af te maken". Bedenk vervolgens een rationele reactie op deze gedachten. Dat kan moeilijk zijn, maar als je constant je negatieve gedachten beantwoordt met koele, harde feiten en logica, kun je de manier waarop je denkt veranderen. Een voorbeeld van een rationele reactie op bovenstaande situatie kan zijn: "Ik ga naar de sportschool om goed voor mijn lichaam en gezondheid te zorgen. Dat is juist een liefdevolle en zorgzame daad voor mezelf. Waarom zou ik me moeten schamen als ik voor mezelf zorg? Iedereen heeft een ander lichaam, en mijn lichaam lijkt misschien niet op dat van iemand anders. De mensen in de sportschool die er zo gezond uitzien trainen misschien al veel langer dan ik. Of ze hebben geluk met hun genen. Als anderen me beoordelen op mijn uiterlijk, moet ik me daar dan iets van aantrekken? Of waardeer ik het liever als mensen me steunen en me aanmoedigen als ik goed voor mijn lichaam zorg?".  Zelfkritiek komt meestal in de vorm van "zou moeten", zoals "Ik zou ook een duurdere auto moeten hebben", of "Ik zou ook een bepaalde kledingmaat moeten dragen". Als we ons vergelijken met de standaards die door anderen zijn opgesteld, worden we ongelukkig en gaan we ons schamen. Bepaal wat jij voor jezelf wilt, en verwerp wat anderen vinden dat je "zou moeten". Soms zijn we erg zelfvoldaan met onze levens en met onszelf. Door eentonige routines ontstaan reactieve of ontwijkende gedragspatronen. Misschien heb je ook wel slechte gewoontes en slecht gedrag ontwikkeld zonder dat je het weet.  Als je bijvoorbeeld ooit door iemand bent gekwetst, heb je misschien muren om je heen opgetrokken om anderen op afstand te houden. Deze muren voorkomen dat je opnieuw wordt gekwetst, maar ze voorkomen ook dat je mogelijk een fijne band en plezier met anderen zult hebben. Probeer nieuwe routines uit, zoals naar feestjes gaan, of nieuwe vriendschappen aangaan, dan ontdek je misschien capaciteiten waarvan je niet wist dat je ze had. Het kan ook helpen om nieuwe relaties op te bouwen en nieuwe dingen over je emoties te ontdekken.  Als je manieren vindt om je gewoontes te doorbreken kun je ook met andere mensen in aanraking komen die het perspectief op het leven veranderen. Onderzoek heeft aangetoond dat nutteloze houdingen, zoals vooroordelen of angsten, vaak verbeteren door andermans cultuur of perspectief.  Je zult merken dat jij van anderen kunt leren, en zij waarschijnlijk ook van jou. Deze emoties zijn een natuurlijk deel van het leven, maar als je je voortdurend boos of jaloers voelt, zal het moeilijk zijn om gelukkig te worden. Net als bij het cultiveren van zelfcompassie, kan het accepteren van het gedrag en de wensen van anderen een noodzakelijke stap zijn in het worden van de persoon die je wilt zijn.  Woede ontstaat vaak omdat we niet kunnen aanvaarden dat ons iets gebeurt. We worden misschien boos als dingen anders gaan dan we ons hadden voorgesteld. Door de flexibiliteit te ontwikkelen om te aanvaarden dat dingen niet altijd zullen gaan zoals we verwachten, kun je je woede in toom houden.  Richt je op de dingen in je leven waar je controle over hebt, en maak je geen zorgen over de zaken die buiten je macht liggen. Onthou: je kunt je eigen daden wel sturen, maar de reactie daarop niet. Door je te concentreren op je eigen acties in plaats van de oncontroleerbare uitkomsten daarvan te willen beheersen, kun je je beter ontspannen, en zul je minder boos worden als het mis gaat (en dat gaat het, zo nu en dan). Vergeving heeft voordelen voor de psychische gezondheid. Als je blijft hangen in wrok en fouten uit het verleden kan je bloeddruk verhogen en je hartslag versnellen, terwijl je door te vergeven minder stress hebt.  Ondanks de vele voordelen, vinden veel mensen vergeven een van de moeilijkste dingen ter wereld.  Denk na over de fouten die je wilt vergeven. Denk na hoe jij over die fouten denkt. Hoe voel je je ten opzichte van die persoon? Wat voel je in je lichaam? Reflecteer op de ervaring in het opzicht van wat je wilt leren. Hoe had je het anders kunnen doen? Wat had de ander anders kunnen doen? Kun je van deze ervaring iets leren voor de toekomst? Als je een pijnlijke ervaring kunt transformeren tot iets leerzaams, kun je de pijn verzachten. Praat met de andere persoon. Uit geen beschuldigingen; dat maakt de ander alleen maar defensief. Gebruik in plaats daarvan liever "ik"-uitspraken om je gevoel uit te drukken, en vraag de ander om zijn/haar gevoelens met jou te delen.  Stel vrede meer op prijs dan gerechtigheid. Een reden dat het moeilijk kan zijn om te vergeven is ons gevoel van "rechtvaardigheid". De persoon die jou iets heeft aangedaan, krijgt misschien nooit "wat hem toekomt", maar door boos en gekwetst te blijven breng je uiteindelijk jezelf alleen maar schade toe. Laat vergeving niet afhangen van een bepaalde actie of resultaat.  Onthou dat vergeving geen kwijtschelding is. Het is nog steeds gebeurd, en door het te vergeven is het nog niet vergeten. Jij hebt alleen de last van je eigen woede van je schouders gegooid. Dankbaarheid is meer dan een gevoel; het is een actieve oefening. Door een houding van dankbaarheid te cultiveren word je positiever, gelukkiger en gezonder. Dankbaarheid kan mensen van een trauma afhelpen, hun relaties versterken en kan helpen om medeleven voor anderen te tonen.  Hou een dankbaarheids-dagboekje bij. Schrijf dingen op waarvoor je dankbaar bent. Dat kan heel klein zijn, zoals een zonnige ochtend, of een heerlijk kopje koffie. Het kan ook moeilijker meetbaar zijn, zoals de liefde van je partner of een vriendschap. Door hier aandacht aan te besteden en het op te schrijven kun je het beter onthouden.   Koester verrassingen. Iets wat onverwacht gebeurt kan een groter effect hebben dan iets dat je verwacht. Zelfs dit kan heel klein zijn; bijvoorbeeld als je partner de afwas al voor je heeft gedaan, of als je een sms'je krijgt van een vriendin waarvan je maanden niets hebt gehoord. Deel je dankbaarheid met anderen. Je onthoudt positieve dingen beter als je ze met anderen deelt. Delen heeft ook het voordeel dat je de dag van een ander kunt opfleuren, en hem/haar misschien ook tot dankbaarheid inspireert. Mensen zijn, net als veel andere dieren, gemaakt om sociale relaties op te bouwen met degenen om hen heen.  Al heel lang geleden hebben we geleerd om anderen te "lezen" en hun gedrag te imiteren. We doen dit om erbij te horen, om te krijgen wat we van anderen willen hebben en om ons verbonden te voelen. Empathie is echter meer dan in staat te zijn het gedrag van anderen te interpreteren en hun emoties op te merken. Het erom je in te leven in hoe anderen het leven ervaren, in wat zij denken en wat zij voelen.  Empathie cultiveren helpt je om beter met andermans gevoelens om te gaan, beter contact te maken en je minder alleen te voelen. En wanneer je empathisch kunt zijn, kun je anderen beter behandelen zoals je zelf behandeld wilt worden.  Onderzoek heeft aangetoond dat liefdemeditatie of mededogenmeditatie het gebied van de hersenen kan stimuleren dat verantwoordelijk is voor emotionele activiteit. Het kan je ook rustiger en stabieler maken. Aandachtsmeditatie heeft soortgelijke effecten, maar is iets minder nuttig om empathie te ontwikkelen.   Onderzoek heeft uitgewezen dat actief inbeelden wat anderen ervaren je empathie kan versterken. Zelfs het lezen van fictie kan je aanmoedigen om andermans standpunt in te nemen.   Stop met oordelen zo veel je kunt. Onderzoek heeft uitgewezen dat we minder empathie hebben voor mensen van wie we denken dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun lijden -- bijvoorbeeld mensen die "krijgen wat ze verdienen". Onthou dat we de omstandigheden of het verleden van die persoon vaak niet kennen.  Ga met veel verschillende mensen om. Onderzoek heeft aangetoond dat je meer empathie voelt voor mensen als je je verdiept in hun cultuur of geloof. Hoe meer je omgaat met mensen die anders denken dan jij, hoe minder snel je een verkeerd oordeel vormt of vasthoudt aan vooroordelen. We kunnen veel makkelijker echte dankbaarheid tonen voor immateriële dingen zoals liefde of een vriendelijke daad. Het streven naar materiële zaken is zelfs vaak een teken dat je een diepere behoefte wilt bevredigen. Onderzoek heeft aangetoond dat materialistisch ingestelde mensen vaak minder gelukkig zijn dan anderen.  Ze zijn meestal minder gelukkig met hun leven als geheel en zijn vaker angstig en verdrietig. Niet iedereen kan duizenden euro's aan hun favoriete goede doel geven, maar dat betekent niet dat je niets kunt doen voor mensen die dat nodig hebben. Als je anderen helpt is dat niet alleen goed voor hen, maar ook voor jou. Onderzoek heeft aangetoond dat mensen die onbaatzuchtig zijn, gelukkiger zijn en meer endorfine aanmaken als ze iets doen voor anderen.   Doe vrijwilligerswerk. In plaats van het hele weekend voor de t.v. te hangen, kun je bijvoorbeeld vrijwilligerswerk doen bij de plaatselijke daklozenopvang. Als je iets voor anderen doet voel je je meer verbonden en maak je deel uit van een gemeenschap in plaats van een geïsoleerd individu te zijn.   Doe elke dag een goede daad. Dat kan iets kleins zijn zoals een ouder iemand helpen zijn boodschappen naar de auto te dragen, of iemand de weg te wijzen. Hoe meer je dit doet, hoe meer je zult ontdekken dat het voldoening geeft om anderen te helpen, zodat je uiteindelijk je egoïsme zult overwinnen. Onderzoek heeft uitgewezen dat goed doen echt loont. Onbaatzuchtige daden gaan over van mens op mens. Jouw vriendelijkheid en vrijgevigheid kan anderen inspireren om hetzelfde te doen, wat weer iemand anders kan inspireren, en dat weer iemand anders, enzovoorts. We zijn vaak zo druk bezig met ons eigen gedrag dat we niet merken hoe we anderen beïnvloeden. Een deel hiervan is een psychologisch afweermechanisme om met anderen om te kunnen gaan.  Als iedereen op dezelfde manier op jou reageert, heb je misschien ongewenste gewoontes ontwikkeld. Misschien staat jouw afweermechanisme je groei in de weg.  Bedenk bijvoorbeeld eens hoe anderen op je reageren. Zijn ze snel gekwetst door wat jij zegt? Is het mogelijk dat, in plaats van dat alle anderen overgevoelig zijn -- wat niet erg waarschijnlijk is -- jij een afweermechanisme hebt ontwikkeld om anderen omlaag te halen zodat jij je beter voelt? Probeer eens verschillende manieren uit om met anderen te communiceren zodat ze niet op een gekwetste manier op je reageren. Kijk naar hoe jij met anderen praat. Zoek patronen en beslis of deze patronen nuttig zijn, of juist niet. Hoe beter je flexibel en aangepast gedrag aanleert, hoe beter je afgestemd raakt op de mensen om je heen.
Verken je talenten. Doe wat je leuk vindt. Experimenteer met het leven. Accepteer dat dit een proces zal zijn. Bepaal je waarden. Onderzoek wat je over jezelf gelooft. Beoordeel je gedrag nauwkeurig en eerlijk. Bepaal welke veranderingen je wilt zien. Stel jezelf doelen. Stel je doelen op een positieve manier op. Zoek een rolmodel. Leer van jezelf te houden. Probeer te stoppen met jezelf bekritiseren. Bekijk je gewoontes. Werk aan het beheersen van angst en jaloezie. Vergeef anderen. Oefen dankbaarheid. Ontwikkel empathie. Richt je op mensen, niet op dingen. Geef aan anderen. Let op welke invloed jouw gedrag op anderen heeft.
https://www.wikihow.com/Be-a-Better-Person https://www.wikihow.com/Be-a-Better-Person https://www.wikihow.com/Be-a-Better-Person
Choosing the Right Path Getting Started Exercising Compassion