De basis Maat en tijd Melodie Ritme Verder leren Lijst met voortekeningen
Voordat je kunt beginnen met het lezen van muziek heb je bepaalde basiskennis nodig die vrijwel iedereen die muziek kan lezen heeft. De horizontale lijnen op een muziekblad vormen de zogeheten 'notenbalk'. Dit is het meest elementaire muzikale symbool en vormt de basis voor alle andere symbolen die zullen volgen. De notenbalk bestaat uit vijf parallelle lijnen plus de witruimten ertussen. De lijnen en witruimten hebben allemaal een nummer, en worden altijd genummerd van beneden (onderaan de balk) naar boven (bovenaan de balk). Een van de eerste dingen die je zult tegenkomen op bladmuziek is de zogeheten 'sleutel'. Dit teken, dat eruitziet als een deftig, handgeschreven symbool op het linker uiteinde van de notenbalk, is in feite de legenda die je vertelt in welk notenbereik je je instrument zult bespelen. Alle instrumenten, en ook stemmen met een bereik in de hogere regionen, maken gebruik van de G-sleutel. Voor deze introductie tot het lezen van muziek zullen we ons in onze voorbeelden dan ook voornamelijk richten op deze sleutel.  De G-sleutel, sol-sleutel of vioolsleutel is gebaseerd op de Latijnse letter G. Dit kun je gemakkelijk onthouden doordat de 'spiraal' in het midden van de sleutel de G-noot vertegenwoordigd en zich daar ook omheen krult. Noten op een notenbalk met een G-sleutel betekenen het volgende: De vijf lijnen staan, in volgorde van onder naar boven, voor de noten E G B D F. De vier witruimten staan, in volgorde van onder naar boven, voor de volgende noten F A C E. Dit lijkt misschien moeilijk te onthouden, maar er zijn ezelsbruggetjes voor. Voor de volgorde van de noten op de lijnen kun je bijvoorbeeld 'Ernie Geeft Bert De Fles' gebruiken. De noten in de witruimten spellen van onder naar boven het Engelse woord 'Face'. Ook kun je oefenen met een online programma dat noten herkent om je brein te helpen de associaties tussen lijnen/witruimten en noten te onthouden. De F-sleutel, ook wel bekend als de fa-sleutel of bassleutel, wordt gebruikt voor instrumenten met een lager notenbereik, zoals de linkerhelft van een piano, een basgitaar, een trombone, enzovoort.  De naam 'F-sleutel' is gebaseerd op de gelijkenis van de sleutel met de gotische letter F. De twee stipjes van de sleutel komen boven en onder de 'F-lijn' van de notenbalk te liggen. Een notenbalk met een F-sleutel bevat andere noten dan eentje met een G-sleutel. De vijf lijnen staan, in volgorde van onder naar boven, voor de noten G B D F A (Grote Boze Dames Fietsen Alleen). De vier witruimten staan, in volgorde van onder naar boven, voor de noten A C E G (Alle Cheeta’s Eten Gazelles). Elk nootsymbool bestaat uit maximaal drie elementen: de kop, de stok en de vlag.   De nootkop. Dit is een ovaalvormig bolletje dat ofwel open is (wit) ofwel dicht (zwart). De nootkop vertelt de muzikant op zijn minst welke noot hij/zij dient te spelen.  De stok. Dit is de dunne verticale lijn die aan de kop vastzit. Als de stok omhoog wijst, zit hij aan de rechterkant van de nootkop vast. Als hij omlaag wijst, zit hij aan de linkerkant van de nootkop vast. De richting van de stok heeft geen enkele invloed op de noot, maar dient er enkel voor om de notatie makkelijker en minder rommelig te maken. Als algemene regel geldt dat de stok naar beneden wijst als de noot op of boven de middelste lijn van de notenbalk staat, en naar boven wijst als de noot onder de middelste lijn van de balk staat.  De vlag. Dit is de gekromde zwarte strook aan het andere uiteinde van de stok. De vlag wordt 'altijd' rechts van de stok getekend, of de stok nou links of rechts van de nootkop staat. Samen vertellen de kop, stok en vlag de muzikant je de tijdsduur van elke noot. Deze tijdsduur wordt gemeten in beats (tellen) of delen van beats. Als je naar muziek luistert en met je voet meebeweegt op de maat, betekent dat dat je de tijdsduur en -volgorde van de noten herkent. Op bladmuziek vind je dunne verticale lijnen die de notenbalk op grotendeels regelmatige afstanden doorkruisen. Deze lijnen staan voor de 'maten'. De ruimte vóór de eerste verticale lijnen is de eerste maat, de ruimte tussen de eerste en tweede lijn is de tweede maat, enzovoort. Maatlijnen hebben geen invloed op hoe de muziek klinkt; ze zijn er voor de muzikant en helpen hem/haar te onthouden waar hij/zij is gebleven. Zoals we verderop zullen zien leveren de maten nog een extra handigheidje op: ze staan allemaal voor dezelfde hoeveelheid beats. Als je bijvoorbeeld op een maat van 1-2-3-4 meetikt met je voeten, heb je in feite onbewust de muziek al opgedeeld in maten. Je kunt je het metrum voorstellen als de 'hartslag' of beat van de muziek. Je voelt het intuïtief aan als je naar dans- of popmuziek luistert: het typische 'oem tsj oem tsj' van dance-muziek is een eenvoudig voorbeeld van een metrum.  Op de bladmuziek wordt de beat aangegeven door iets wat op een breuk lijkt en naast de eerste sleutel wordt genoteerd. Net als bij wiskundige breuken is er een noemer en een deler. De noemer, die in de bovenste twee witruimten van de notenbalk wordt genoteerd, vertelt je hoeveel beats er in één maat passen. De deler vertelt je de nootwaarde, of tijdsduur, die één hele beat krijgt (de 'hartslag' waarop je voet meebeweegt). Je kunt het metrum misschien wel het makkelijkst begrijpen aan de hand van de veel voorkomende maatsoort '4/4'. In een 4/4-maat passen er vier beats in één maat en staat elke kwartnoot gelijk aan één beat. Dit is de maatsoort die je veruit het vaakst zult tegenkomen in popmuziek. Je kunt de 4/4-maat volgen door de beats hardop te tellen: 'EEN twee drie vier, EEN twee drie vier...' Door de noemer aan te passen, veranderen we het aantal beats per maat. Een andere veelgebruikte maatsoort is 3/4. De meeste walsen gebruiken bijvoorbeeld een steeds terugkerende 3/4-maat: 'EEN twee drie, EEN twee drie, …' Sommige metrums hebben ook een letter C in plaats van een noemer en deler. Een 4/4-maat wordt vaak aangeduid met een grote C, die staat voor het Engelse begrip 'Common time'. Een 2/2-maat wordt dan weer aangeduid met een grote C met een verticale streep erdoorheen; deze staat voor 'Cut time'. we kennen de notenbalk, de opbouw van noten, en het noteren van de tijdsduur van noten en rusten. Zorg ervoor dat je al deze dingen goed begrijpt. Dan kunnen we verder naar het leuke gedeelte: het lezen van muziek! C-majeur is de eerste toonsoort die we leren kennen omdat het de enige toonsoort is die enkel gebruikmaakt van witte toetsen. Zodra je C-majeur in je hersenen hebt gestampt zal de rest op natuurlijke wijze volgen.  We laten je eerst zien hoe C-majeur eruitziet, dan zie je wat het allemaal betekent, en dan kun je beginnen muziek te lezen! Zo ziet C-majeur eruit op de notenbalk. Zie 'C-majeur' hierboven. Kijk eens naar de eerste noot. Dit is de lage C, en hij staat ónder de standaard notenbalk. In zo’n geval zetten we gewoon een extra lijntje neer voor die noot — dit is het korte lijntje dwars door de nootkop. Hoe lager de noot, hoe meer lijntjes we toevoegen, maar dat komt nog wel. De toonladder van C-majeur bestaat uit acht noten. Deze komen overeen met de witte toetsen van een piano. Je hebt wellicht niet zo gauw een piano bij de hand, maar vanaf nu is het een goed idee om niet alleen te leren hoe muziek eruitziet, maar ook hoe het klinkt. Dit werkwoord komt van het dure woord 'solfège' en klinkt misschien intimiderend, maar waarschijnlijk ben je er al mee bekend: het is simpelweg het opzeggen van 'do, re, mi', enzovoort.  Als je de noten leert zingen op basis van hoe die eruitzien, zul je langzamerhand leren om muziek die je nog nooit hebt gezien in één oogopslag te kunnen lezen en op te voeren. Deze vaardigheid heet ook wel 'à vue' en het kan een heel mensenleven duren voordat je het onder de knie hebt, maar het komt vanaf het begin al van pas. Kijk nog eens naar de C-majeur, nu met de solfège-ladder erbij. Zie 'C-majeur Solfège II' hierboven. Je kent misschien het liedje 'Do-Re-Mi' van Rogers en Hammerstein (uit de musical 'The Sound of Music') wel. Als je de 'do-re-mi'-schaal al kunt zingen, probeer dat dan eens terwijl je naar de noten kijkt. Luister nog eens naar het liedje YouTube als je geheugen nog even moet worden opgefrist. Dit is een iets moeilijkere versie: op en neer gaan op C-majeur met behulp van de solfège-noten. Zie 'C-majeur Solfège 1' hierboven. Oefen een paar keer met het zingen van Solfège – deel II totdat je er een beetje bekend mee raakt. Lees de eerste paar keer zeer langzaam zodat je elke noot goed kunt bekijken terwijl je hem zingt. Vervang daarna 'do re mi' door 'C, D, E'. Het doel is om de daadwerkelijke noten te kunnen zingen. Onthoud de eerdergenoemde nootwaarden: de hoge C aan het eind van de eerste lijn en de lage C aan het eind van de tweede lijn zijn beide halve noten, terwijl de rest van de noten allemaal kwartnoten zijn. Beeld je weer in dat je een wandeling maakt: voor elke stap een noot. De halve noten kosten twee stappen.  Net als maten en timing is 'ritme' een cruciaal onderdeel van het gevoel dat de muziek overbrengt. In tegenstelling tot het metrum, dat simpelweg de hoeveelheid beats weergeeft, heeft ritme te maken met hoe die beats worden toegepast.  Probeer eens het volgende: tik met je vinger op de tafel en tel 1-2-3-4, 1-2-3-4 met een vast ritme. Niet echt interessant, of wel soms? Probeer nu eens dit: tik een beetje harder op de tafel bij beats 1 en 3, en zachter bij beats 2 en 4. Dat klinkt al heel anders! Probeer nu het tegenovergestelde: harder bij 2 en 4 en zachter bij 1 en 3. Luister eens naar Don't Leave Me van Regina Spektor. Je hoort een duidelijk ritme: de zachtere basnoten klinken bij beats 1 en 3, terwijl je bij beats 2 en 4 een luid geklap en snare drum hoort. Na verloop van tijd zul je doorkrijgen hoe muziek op dergelijke wijze wordt ingedeeld – dit noemen we ritme! Die beats worden muzikaal vertegenwoordigd door kwartnoten, omdat er in veel westerse muziek vier van zulke beats in elke maat passen. Muzikaal gezien ziet het ritme van je wandeling er als volgt uit:  Elke stap is een kwartnoot. Op bladmuziek worden kwartnoten genoteerd als egaal zwarte koppen met stokken zonder vlag. Tel maar eens mee als je over straat loopt: '1, 2, 3, 4-1, 2, 3, 4'. Als je vervolgens langzamer zou gaan lopen, om precies te zijn twee keer zo langzaam, zodat je alleen op beats 1 en 3 een stap zou zetten, zou dat worden weergegeven door halve noten, waarbij elke noot een halve maat beslaat. Op bladmuziek zien halve noten eruit als kwartnoten, maar dan met open koppen — koppen met een zwarte rand en een witte binnenkant. Als je nu nóg langzamer zou gaan lopen zodat je per vier beats maar één stap zou zetten, zou je dat noteren als hele noot, oftewel één enkele noot per maat. Op bladmuziek zien hele noten eruit als de letter O of als een donut, eigenlijk net als halve noten maar dan zonder stok. Je hebt misschien al opgemerkt dat we, naarmate we langzamer gingen lopen, steeds stukjes van de noten afhaalden. Eerst maakten we de kop leeg in plaats van egaal zwart, daarna namen we de stok weg. Hoe zit dat met sneller gaan? Bij snellere ritmes gaan we juist elementen aan de noot toevoegen aan de noot.  Beeld je in dat je weer met je oorspronkelijke snelheid loopt (het kan soms helpen om met je voet mee te tikken). Stel je nu voor dat de bus die je moet hebben net bij de halte aankomt en dat jij je ongeveer één straat verder bevindt. Wat doe je dan? Rennen natuurlijk! En terwijl je rent probeer je tevens naar de buschauffeur te seinen. Voor snellere noten voegen we een vlag toe (het 'sein'). Elke vlag hakt de tijdwaarde van de noot in tweeën. Een achtste noot bijvoorbeeld (die één vlag heeft) duurt half zo lang als een kwartnoot, en een zestiende noot (met twee vlaggen) duurt half zo lang als een achtste noot. Beeld je in dat je van loopsnelheid (kwartnoot) naar jogsnelheid gaat (achtste noot), oftewel twee keer zo snel als lopen, en vervolgens een sprintje trekt (zestiende noot), oftewel twee keer zo snel als joggen. Beschouw elke kwartnoot als een stap en probeer met je voet met het bovenstaande voorbeeld mee te tikken. ! Zoals je kunt zien aan de hand van het bovenstaande voorbeeld kan het nogal verwarrend worden als er een boel verschillende noten op een pagina staan. Je gaat er spontaan scheel van kijken en kunt niet meer bijhouden waar je bent gebleven! Gelukkig bestaat er zoiets als waardestrepen, waarmee we noten in groepjes kunnen samenvoegen. Deze groepjes zijn visueel handig zijn en maken het makkelijker om de noten te lezen. Met waardestrepen vervang je eenvoudigweg de vlaggen van individuele noten met een dikke lijn die tussen de stokken wordt getrokken. Hiermee verbind je de noten in logische groepen. Hoewel er voor complexere muziek ook complexere waardestrepen worden gebruikt, maken we om te beginnen alleen groepjes kwartnoten. Vergelijk het voorbeeld hieronder met het voorbeeld hiervoor. Probeer opnieuw het ritme met je voet aan te tikken; je zult meteen merken hoe de notatie door de waardestrepen veel duidelijker wordt. Waar een vlag de waarde van een noot in tweeën deelt, heeft een puntje een soortgelijk maar tegenovergesteld effect (het zetten van een puntje noemen we puntering). Bepaalde uitzonderingen daargelaten worden punten altijd rechts van een nootkop geplaatst. Als je een noot met een punt ziet, betekent het dat de noot wordt verlengd met de helft van zijn oorspronkelijke tijdswaarde. De noot duurt dus anderhalf keer zo lang.  Een punt achter een halve noot betekent bijvoorbeeld dat de nieuwe waarde gelijk is aan een halve noot plus een kwartnoot. Een punt achter een kwartnoot betekent dat de nieuwe waarde gelijk is aan een kwartnoot plus een achtste noot. Overbinding lijkt op puntering — met een overbinding wordt de waarde van de oorspronkelijke noot verlengd. Een overbinding is simpelweg een verbinding tussen twee noten door middel van een gebogen lijn tussen de koppen. In tegenstelling tot een punt, waarvan de betekenis afhangt van de oorspronkelijke noot, is de betekenis van een overbinding veel eenduidiger: de eerste noot wordt precies verlengd met de waarde van de tweede noot. Waarom zou je een overbinding in plaats van een punt gebruiken? Het kan bijvoorbeeld voorkomen dat de tijdsduur van een noot niet binnen de tijdsduur van een maat past (hij 'loopt over'). In zo’n geval hevel je de resterende tijdsduur simpelweg over naar de volgende maat, in de vorm van een tweede noot, en verbind je de twee noten. Zo overbrug je de scheidingslijn tussen twee maten. Onthoud dat de overbinding tussen de twee koppen wordt getekend, en dan meestal aan de kant waar de stok niet staat. Sommigen zeggen dat muziek slechts een opeenvolging van noten is; dit is slechts een halve waarheid. Muziek bestaat uit noten én de ruimte tussen de noten. Een dergelijke ruimte wordt een 'rust' genoemd. Rusten zetten de muziek in beweging, ook al bestaan ze zelf uit stilte. Laten we eens kijken naar hun notatie. Net als noten hebben rusten voor elke tijdsduur een bepaald symbool. Een hele rust is een rechthoekig blokje dat van de 4e lijn naar beneden hangt, en een halve rust is een rechthoekig blokje dat op de 3e lijn ligt. Een kwartrust is een kronkelig streepje, en de andere soorten rust zijn allemaal een schuine lijn met daaraan een hoeveelheid vlaggen die gelijkstaat aan de tijdwaarde. Deze vlaggen wijzen altijd naar links. Het leren lezen van muziek is als het leren van een nieuw alfabet. Het duurt een tijdje voordat je de basis kent, maar die is nog steeds relatief gemakkelijk. Er zijn echter zo veel nuances, concepten en vaardigheden om te leren dat je er gemakkelijk je hele verdere leven mee bezig kunt zijn. Sommige componisten schrijven hun muziek zelfs op notenbalken in de vorm van een spiraal of andere patronen, of gebruiken juist helemaal geen notenbalken! Dit artikel geeft je een goede basis vanwaaruit je kunt blijven groeien! Voor elke noot op de toonladder is er ten minste één voortekening, en de opmerkzame student heeft al gezien op dat er in sommige gevallen twee voortekeningen voor dezelfde noot zijn. De ladder van G♯ klinkt bijvoorbeeld exact hetzelfde als die van A♭! Dit geldt in ieder geval op een piano, en vooralsnog kunnen we het verschil als puur wetenschappelijk beschouwen. Er zijn echter componisten — met name degenen die muziek voor snaarinstrumenten schrijven — die claimen dat de A♭ wat 'vlakker' klinkt dan de G♯. Dit zijn de voortekeningen voor alle majeur-toonsoorten:  Toonsoorten zonder kruizen of mollen: C Toonsoorten met kruizen: G, D, A, E, B, F♯, C♯ Toonsoorten met mollen: F, B♭, E♭, A♭, D♭, G♭, C♭ Zoals je kunt zien voeg je bij de toonsoorten met kruizen steeds een kruis toe totdat elke noot in C♯ wordt gespeeld. Bij de toonsoorten met mollen voeg je steeds een mol toe totdat elke noot in C♭ wordt gespeeld. Het is misschien fijn om te weten dat componisten meestal in toonsoorten schrijven die voor de muzikant gemakkelijk te lezen zijn. D-majeur is een veel voorkomende toonsoort voor snaarinstrumenten omdat de open snaren nauw verwant zijn aan de tonica, D. Er zijn maar weinig stukken waarbij de snaarinstrumenten in E♭-mineur spelen, of het koper in E-majeur — het is voor de componist net zo moeilijk dit te schrijven als voor jou om het te lezen!
Leer de notenbalk kennen. Begin met de G-sleutel. Herken de F-sleutel. Maak kennis met de opbouw van een noot. Maak kennis met maten. Leer over timing, oftewel metrum. We hebben nu alle benodigde basiskennis: Leer de toonsoort C-majeur. Leer een beetje solfegiëren. Gefeliciteerd, je kunt nu muziek lezen! Voel het ritme. Stel voor dat je over straat loopt, en elke voetstap één beat is. Even tempo maken, we gaan veel te langzaam! Waar is de eindstreep? 'Punteringen' en 'overbindingen'. Even uitrusten. Blijf leren! Leer deze voortekeningen uit je hoofd.
https://www.wikihow.com/Read-Music https://www.wikihow.com/Read-Music https://www.wikihow.com/Read-Music https://www.wikihow.com/Read-Music https://www.wikihow.com/Read-Music https://www.wikihow.com/Read-Music
The Basics Meter and Time Melody Rhythm Advancing Table of Key Signatures