முதல் உலகப் போர் துவங்கும் போது காந்தியடிகள் இங்கிலாந்தில் இருந்தார். தென் ஆப்பிரிக்காவில் பூவர் போரில் சேவை செய்தது போன்று முதலுதவித் தொண்டர் படையை ஏற்படுத்தி சேவை செய்தார். உடல் நலச் சீர் கேடு அடைந்து பின் நாடு திரும்பினார்.அவருக்கு மீண்டும் எழுச்சியான உற்சாகமான வரவேற்பு அளிக்கப்பட்டது. காந்தியடிகள் அன்பாக ‘மகாத்மா’ எனவே எல்லோராலும் அழைக்கப்பட்டார். பொதுமக்களின் அன்பையும் பாசத்தையும் பணிவுடன் ஏற்றுக் கொண்டாலும் ,எல்லோரும் சமம் என்றும் தமக்குப் பட்டம் கொடுத்து புனிதம் அளிப்பதை ஏற்றுக் கொள்ள மனம் விரும்பவில்லை என்றும் கூறி வந்தார். புலடைக்கம், பணிவு வேண்டி, ஒரு வருடம் பொது வாழ்க்கையிலிருந்து விலகி புனிதம்-ஆற்றுமை(healing) ஆகியவைகளை சோதிக்க சுயபரிசோதனையில் ஈடுப்பட்டார். அதுமட்டுமில்லாமல் தீண்டத்தாதவர்களுடன் இணைந்து ஆசிரமம் அமைத்து அவர்களுடன் சேர்ந்து வாழ்ந்து வந்தார். நிதியுதவி செய்த தனவந்தர்களும், உயர் ஜாதிக்காரர்களும் உடன்படாவிட்டாலும் தொடர்ந்து ஆசீரம வாழ்க்கையைக் கடைப்பிடித்தார். அகமதாபாத் மாவட்டத்தில் தீண்டத்தாதவர்கள் வசிக்கும் பகுதில் ஒரு முகமதிய கனவான் செய்த நிதி உதவியுடன் தமது ஆசிரம வாழ்க்கையைத் தொடர்ந்து நடத்தி வந்தார். நாளடைவில் ஆசீரம வாழ்க்கை மற்றவர்களாலும் ஏற்றுக் கொள்ளப்பட்டது. பொது வாழ்க்கையிலிருந்து விலகி இருந்தாலும் காந்தியடிகள் பம்பாய் மாகாணத்தின் ஆளுநரைச் சந்தித்து அரசியல் நடவடிக்கை எதுவும் எடுக்கும் முன்பு அவரைக் கலந்து ஆலோசிப்பதாக ஒப்புக் கொண்டார். அப்பொழுது பம்பாய் ஆளுநராக இருந்த திரு.வெல்லிங்டன் அவர்கள் பிற்காலத்தில் இந்தியாவின் வைஸ்ராய் பதிவும் வகித்தார்.  
கோபால கிருஷ்ண கோகலே மறைவிற்காக மிகவும் மனம் வருந்தனார். கோகலே அவர்கள் காந்தியடிகளின்வழிகாட்டியாகவும் ஆதரவாளராகவும் இருந்து வந்துள்ளார். இந்திய தேசிய காங்கிரசில் பலர் இந்திய தேசிய வாதத்தை ஏற்றுக் கொண்ட போதும்,காந்தியடிகள் சற்று விலகியே இருந்தார்.1915 ஆம் ஆண்டு சத்தியாகிரக ஆசிரமம் என்னும் புதிய குடியிருப்பை அகமதாபாத் நகருக்கு அருகில் நிறுவி தமது சகாக்களுடனும் ஒரு தீண்டத் தகாத குடும்பத்துடனும் குடியேறினார்.ஆசிரம வாசிகள் அனைவரும் புனிதமான எளிமையான வாழ்க்கை வாழ்வதாக உறுதி எடுத்துக் கொண்டனர்.  
சிறிது காலத்திற்குப் பின் ஆங்கிலேயர்களிடமிருந்து விடுதலை பெறுவது அவசியம் என்று கருதினாலும் அவர்களுக்கு பதிலாக மேலை நாகரிகத்தில் வளர்ந்த வசதி படைத்த இந்தியர்கள் தான் நாட்டை ஆள வருவார்கள் என்று பயம் கொண்டிருந்தார். சமூக பொருளாதார மறுமலர்ச்சியுடன் வறுமை, சாதி சமயப்பிரிவு இல்லாத, ஏற்றத் தாழ்வற்ற சமூகத்துடன் விடுதலை பெறுவது என்று தீர்மானமான கொள்கையைக் கொண்டிருந்தார்.அனைவருக்கும் ஏழைகள் பால் கருணையும் அனுசரணையும் இல்லாதவரை இந்தியா விடுதலைக்குத் தகுதிபெற்று விட்டதாக காந்தியடிகள் கருதவில்லை.
தமது பொது வாழ்க்கையை 1916 ஆம் ஆண்டு மீண்டும் தொடங்கிய காந்தியடிகள் காசி இந்துப் பல்கழைக் கழகத்தில் உரையாற்றிய போது விடுதலை குறித்தும் சமூக பொருளாதார மறுமலர்ச்சி குறித்த தமது புரிதலையும் விளக்கிக் கூறினார். மக்களின் வாழ்க்கைத்தரம் எவ்வளவு மோசமாக உள்ளது என்றும் தமது பயணத்தின் போது கண்டவைகளையும் குறிப்பாக சுகாதாரச் சீர்கேடு எவ்வாறு பரவிக் கிடக்கிறது என்றும் விளக்கினார். உயர் சாதியினர் இந்தக்க் கருத்துக்கு உடன்படவில்லை என்றாலும் தமது கருத்துக்குளுக்குச் செயல் வடிவம் கொடுக்க காந்தியடிகள் முடிவு செய்தார்.தென் ஆப்பிரிக்காவைப் போல இங்கு கைது செய்வதை எதிர் நோக்கி சம்பாரன் மாவட்டத்தில் உள்ள ஏழை விவசாயத் தொழிலாளர்களுக்காகக் குரல் கொடுத்தார்.இவர் எடுத்த முயற்சியின் காரணமாக தோட்ட முதலாளிகளின் சுரண்டலுக்கு எதிராக, அரசு ஒரு விசாரணைக் குழுவை அமைத்தது. காந்தியடிகள் வன்முறைக்கு எதிராக எப்பொழுதும் குரல் கொடுத்து வந்தார். அகமதாபாத் ஆலைத் தொழிலாளர்கள் வேலை நிறுத்தம் செய்து, வன்முறையில் இறங்கிய போது உண்ணா நோன்பிருந்து அமைதியை நிலை நாட்டினார். சில அரசியல் நோக்கர்கள் உண்ணா நோன்பிருந்து பிறருக்கு அழுத்தம் கொடுப்பது தவறான அணுகுமுறை என்று விமர்சித்தாலும், மூன்று நாட்களுக்குள் ஆலை முதலாளிகளும், தொழிலாளர்களும் பேசி உடன்பாடு செய்து கொண்டனர். இந்தச் சோதனை மூலம் காந்தியடிகள் உண்ணா நோன்பு ஒரு பலமான ஆயுதம் என்று உணர்ந்து கொண்டார். இது பிற்காலத்தில் இவருக்கு மிகுந்த பலனை கொடுத்தது.  
முதலாம் உலகப்போர் தொடங்கியதும், காந்தியடிகள் ஆங்கிலேயப் படைக்கு ஆள் சேர்ப்பதற்கு தன்னை ஈடுபடுத்திக் கொண்டு முயன்று வந்தார். காந்தியடிகளின் ஒத்துழையாமை இயக்கம் குறித்த உணர்ச்சி பூர்வமான உரைகளைக் கேட்டிருந்த அவர் சகாசகள்,அவருடைய இந்த நிலைப்பாட்டை ஏற்றுக்கொள்ள தயக்கம் காட்டினர். ஆங்கில அரசிற்கு காந்தியடிகள் விசுவாசமாக இருந்தாலும்,பிரித்தானிய அரசின் கொள்கையின் மீதும் கோட்பாடுகள் மீதும் ஈடுபாடு கொண்டிருந்தாலும்,சுயாட்சிக் கொள்கை மீது அதிகமான பிடிப்பு கொள்ளத் துவங்கினார். இதன் தொடர்ச்சியாக காந்தியடிகள் நாடு முழுவதும் பயணம் செய்தார்கள். பின்னர் அவர் உடல் நிலை மிகவும் மோசமடைந்த பொழுது எந்த மருந்தையும் எடுத்துக் கொள்ளாமல் தமது மண் சிகிச்சை முறையையும் ,உணவுப் பக்குவத்தையுமே அனுசரித்தார். தமது ஆசிரமத்தில் படுத்த படுக்கையாகச் சில காலம் இருக்க வேண்டியிருந்தது.
உலகின் முக்கியாமன முகமதிய அரசான ‘ஒட்டாமா’ பேரரசை ஆங்கிலேயர்கள் வென்றதையடுத்து, இந்தியாவிலும் பரவலாக அமைதியின்மை காணப்பட்டது. ஆங்கிலேயர்கள், சிறிய அரசுகளையும், மக்களையும், ஒட்டாமா அரசின் கொடுங்கோன்மையிலிருந்து பாதுகாத்ததாகக் காரணம் கூறினாலும், இந்திய மக்கள் இதனை நம்ப மறுத்தனர்.  
முதல் உலகப் போர் முடிவுக்குப் பின்பும்,ஆங்கிலேய அரசு,போர்க்காலத்திற்காக ஏற்படுத்திய சிறப்பு சட்டங்களையும், விதிகளையும் நீக்காமல் தொடர்ந்து அமல் படுத்தவும் முடிவு செய்தது. இதன் பயனாக ஊரடங்கு உத்தரவு பேச்சு சுதந்திரத்தைக் கட்டுப்படுத்தும் பல அதிகாரங்கள் அரசின் வசம் தொடர்ந்து இருந்துவந்தது.இந்த ஏற்பாட்டிர்கு அடிப்படை ரெளலத் குழுவின் பரிந்துரையாகும். காந்தியடிகளின் வேண்டுகோளை ஏற்று 1919 ஆம் ஆண்டு ஏப்ரல் மாதம் 6 ஆம் தேதி பொது வேலை நிறுத்தம் நாடு தழுவிய அளவில் நடைபெற்றது. இதற்காக காந்தியடிகள் கைது செய்யப்பட்டார். பல இடங்களில் போராட்டத்தில் பொது மக்கள் ஈடுப்பட்டனர். காந்தியடிகளின் விருப்பத்திற்கு மாறாக வன்முறையும் வெடித்தது. வன்முறையை ஏற்றுக்கொள்ளாத காந்தியடிகள் போராட்டத்தை விடுத்து அனைவரையும் தம் வேலைக்குத் திரும்பும்படி வேண்டுகோள் விடுத்தார். சத்தியகிரகத்தை வன்முறையையில்லாமல் நடத்த இயலாதென்றால் அதை தொடர்வதில் பயனில்லை என்று வலியுருத்தினார்.  
போராட்டத்தில் ஈடுபட்ட அனைவரும் காந்தியடிகளின் கருத்துக்கு உடன்படவில்லை.பஞ்சாப் மாகாணத்தின் தலை நகரமான அமிர்தசரஸ் நகரில், ஆங்கிலேய அரசு, காங்கிரசு அமைப்பின் இந்து மற்றும் முகமதிய உறுப்பினர்களை மாகாணத்தை விட்டு வெளியேற்றியது. நகரின் தெருவெங்கும் மக்கள் கூட்டமாகச் சேர்ந்து வன்முறையில் ஈடுபட்டனர்.ஆங்கில அரசு, பிரிகேடியர் ஜெனரல் ரெஜினால்டு.இ.டயர் என்னும் அதிகாரியை சட்டம் ஒழுங்கை நிலை நிறுத்த அனுப்பியது. டயர் அனைத்துப் பொது கூட்டங்களையும் தடை செய்ததுடன் காவல் துறையினர் அருகில் வரும் பொழுது மக்களைக் கசையடி கொடுத்துக் தாக்கினார். இதனைப் பொருட்படுத்தாத சுமார் 1000 பொதுமக்கள் அமிர்தசரச் நகரின் மையப்பகுதியில் குவிந்தனர். இவர்கள் மீது எந்த விதமான முன்னறிவுப்புமின்றி டயர் துப்பாக்கிச் சூடு நடத்தினார். ஒடுக்கமான இடத்தில் மாட்டிக் கொண்ட பொதுமக்கள் வெளியேற வழியில்லாமல் தரையில் படுத்துக்கொண்டனர்.ஆனால் டயர் ஆனணையினை ஏற்று காவல் துறையினர் தரையில் படுத்துக்கொண்டிருந்த பொதுமக்கள் மீது, தமது கைவசமிருந்த துப்பாக்கி குண்டுகள் தீரும்வரை சுட்டுத் தள்ளினர். நூற்றுக்கணக்கானவர்கள் மாண்டனர்.பலர் காயமுற்றனர். இந்தத் துப்பாக்கிச்சூடு நிகழ்ச்சி அமிரதசரச் படுகொலை என்று அழைக்கப்பட்டது. இந்திய மக்களைப் போலவே இங்கிலாந்து மக்களையும் இது கோபப்பட வைத்தது.லண்டனில் உள்ள ஆங்கிலேய அதிகாரிகள் இந்நிகழ்ச்சியை கண்டித்ததுடன் டயரையும் பணி நீக்கம் செய்ய வைத்தனர். இப்படுகொலை இந்திய மக்களிடையே மிகப் பெரும்தாக்கத்தை ஏற்படுத்தியது. மிதவாதிகளும் இந்திய விடுதலைதான் தீர்வு என்று வாதத்தைக் கையிலெடுத்தனர். இப்படுகொலைக்குப் பின் காந்தியடிகள் அமிர்தசரச் சென்று விசாரணை மேற்கொள்ள அனுமதிக்கப்பட்டிருந்தார்.தம் விசாரணை அறிக்கையை காந்தியடிகள் வழங்கிய போது மேலும் பல அரசியல் வாதிகளின் தொடர்பும் கிடைத்தது. அவர்களும் அங்கிலேய அரசிடமிருந்து விடுதலை ஒன்றுதான் தீர்வு என்று தீர்மாணித்தனர்.
அமிர்தசரஸ் நிகழ்விற்குப்பின் காந்தியடிகள் டில்லியில் நடைபெற்ற முகமதியர் கூட்டத்தில் பங்கேற்றார். கூட்டத்தில் முகமதியர்கள் துருக்கியின் காலிபை ஆங்கிலேயர்கள் அடக்கியாள்வது குறித்து கவலையைத் தெரிவித்தனர். முகமதியர் காலிபுகளை முகமதுவின் வாரிசாகக் கருதினர். ஆங்கிலேயர்கள் முதலாம் உலகப் போரின் பின்பு அமைதியை நிலை நாட்ட இதுபோன்ற நடவடிக்கை தேவைப்பட்டது என்று விளக்கினர்.ஆனால் முகமதியர்கள் இவ்வாதத்தை ஏற்றுக் கொள்ளவில்லை. காந்தியடிகளும் ஆங்கிலேயர்களின் நடவடிக்கையை ஏற்றுக் கொள்ள வேண்டாம் என்று அறிவுறுத்தினார். காந்தியடிகள் ஆங்கிலேயர்கள் தொடர்ந்து காலிபுகளை அடக்கி ஆள முயன்றால் இந்திய முஸ்லிம்கள் சத்தியாகிரகத்தில் ஈடுபட்டு அரசுப்பணிகளையும் வரிசெலுத்துவதையும் மறுக்க வேண்டும் என்று வலியுறுத்தினார்.