விக்கி மேற்கோளில் செங்கிஸ் கானின் கூற்றுகள்  
செங்கிஸ் கானை நேரில் கண்டதாகக் கூறிய விளக்கங்களோ அல்லது இவர் உயிர் வாழ்ந்த காலத்தில் உருவாக்கப்பட்ட கலை வேலைப்பாடுகளோ எஞ்சியிருக்கவில்லை. இவர் குறித்த இரண்டு தொடக்க கால விளக்கங்கள் பாரசீக வரலாற்றாளர் ஜுஸ்ஜனி மற்றும் சாங் அரசமரபின் தூதர் சாவோ காங் ஆகியோரிடம் இருந்து வருகிறது. இரு குறிப்புகளுமே செங்கிஸ் கானை நல்ல உயரமான, வலிமையான மற்றும் சக்தி வாய்ந்த உடல் அமைப்பை உடையவர் என்று குறிப்பிடுகின்றன. செங்கிஸ் கான் அகன்ற புருவங்களையும், நீண்ட தாடியையும் கொண்டிருந்ததாகச் சாவோ காங் குறிப்பிடுகிறார். அதே நேரத்தில் செங்கிஸ் கானுக்கு நரைத்த முடியே இல்லை என்றும், பூனை போன்ற கண்களை உடையவராகவும் இருந்தார் என்றும் ஜுஸ்ஜனி குறிப்பிடுகிறார். *இரகசிய வரலாறில்* செங்கிஸ் கானின் மாமனார் "ஒளிரக் கூடிய கண்களையும், உயிரோட்டமான முகத்தையும்" கொண்டிருந்தார் என்று இவரைச் சந்தித்த போது குறிப்பிட்டுள்ளதாகப் பதிவு உள்ளது.  
ஓர் ஒழுங்குடைய சமூகத்தின் மீது இவர் வைத்த முக்கியத்துவம் போன்ற முக்கியமான செங்கிஸ் கானின் பல கோட்பாடுகள் இவரது துன்பம் நிறைந்த குழந்தைப் பருவத்தில் இருந்து பெறப்பட்டவை ஆகும். செங்கிஸ் கான் விசுவாசத்தை எல்லாவற்றிற்கும் மேலாக மதித்தார். பரஸ்பர விசுவாசமானது இவரது புதிய தேசத்தின் முக்கியமான பங்காக இருந்தது. மற்றவர்களின் கூட்டணியைப் பெறுவதற்கு செங்கிஸ் கான் கஷ்டப்படவில்லை. ஓர் இளைஞனாகக் கூட செங்கிஸ் கான் மிகுந்த கவர்ந்திழுக்கும் தன்மையைப் பெற்றிருந்தார். தங்களது முந்தைய சமூகப் பணிகளைக் கைவிட்டு விட்டு இவருடன் இணைவதற்காக ஏராளமான மக்கள் இணைந்ததன் மூலம் இதை அறிந்து கொள்ள முடியும். செங்கிஸ் கானின் நம்பிக்கையைப் பெறுவது என்பது மிகக் கடினமாக இருந்த போதிலும், இவருக்கான விசுவாசமானது உறுதி செய்யப்பட்டால் பதிலுக்கு தன்னுடைய முழுமையான நம்பிக்கையையும் ஆதரவாளர்கள் மீது செங்கிஸ் கான் கொண்டிருந்தார். தன்னுடைய ஆதரவாளர்களுக்கு மிகுந்த ஈகைக் குணத்துடன் நடந்து கொண்டதற்காகச் செங்கிஸ் கான் அறியப்படுகிறார். தனக்கு முற்காலத்தில் உதவி செய்தவர்களுக்கு எந்த விதத் தயக்கமும் இன்றி செங்கிஸ் கான் சன்மானங்களைக் கொடுத்தார். 1206-ஆம் ஆண்டு குறுல்த்தாயில் மிகவும் மதிப்பளிக்கப்பட்ட இவரது தோழர்கள் (*நோகோத்*) இவரது தொடக்க காலத்தில் இருந்து இவருடன் பணியாற்றியவர்கள் ஆவர். மேலும் இவருடைய மிகுந்த துயரமான நிலையான பல்ஜுனா என்ற இடத்தில் இவருடன் சபதம் எடுத்துக் கொண்டவர்களுக்கும் மிகுந்த மதிப்பு அளிக்கப்பட்டது. யுத்தத்தில் கொல்லப்பட்ட தோழர்களின் குடும்பங்களுக்கு இவர் பொறுப்பேற்றுக் கொண்டார். வறிய நிலையில் இருந்தவர்களுக்கு வரி பெற்று அவர்களுக்குண்டான துணி மணிகள் மற்றும் பொருட்களை வழங்கினார்.  
புல்வெளிப் பகுதியில் முதன்மையான செல்வ ஆதாரமாக யுத்தத்திற்குப் பிறகு கிடைக்கும் பொருட்கள் திகழ்ந்தன. இதில் ஒரு தலைவன் பொதுவாகப் பெரும் பகுதியைத் தனக்குரியதாக்கிக் கொள்வான். ஆனால் செங்கிஸ் கான் இப்பழக்கத்தை மாற்றினார். போரில் கிடைத்த பொருட்களைத் தனக்கும், தன்னுடைய போர் வீரர்களுக்கும் இடையிலும் சரி சமமாகப் பகிர்ந்து கொண்டார். ஆடம்பரத்தை எந்த வித வடிவத்திலும் இவர் வெறுத்தார். செங்கிஸ் கான் ஓர் எளிமையான நாடோடி வாழ்க்கையை வாழ்ந்தார். புகழக் கூடிய பட்டங்களுடன் தன்னை அழைப்பதை இவர் விரும்பவில்லை. மற்ற அனைவரையும் போலவே தன்னுடைய பெயரையும் உச்சரிக்க ஆணையிட்டார். தன்னுடைய தோழர்கள் அலுவல்பூர்வமற்ற வகையில் தன்னை அழைக்கவும், அவர்களது ஆலோசனைகளைப் பெறுவதிலும், தன்னுடைய தவறுகளை அவர்கள் விமர்சிப்பதையும் ஊக்குவித்தார். இவருடைய குடும்ப உறுப்பினர்கள், தோழர்கள், அண்டை நாடுகள் மற்றும் எதிரிகளின் அறிவை அறிந்து கொள்ள, விமர்சனங்களை ஏற்றுக் கொள்ளுதல் மற்றும் புதிய விஷயங்களைக் கற்றுக் கொள்வதற்கான முனைப்பு ஆகியவை காரணமாக இருந்தது. சீனா மற்றும் முசுலிம் உலகத்தைச் சேர்ந்த நுட்பமான ஆயுதங்கள் குறித்த அறிவை இவர் தேடிக் கற்றுக் கொண்டார். கைது செய்யப்பட்ட எழுத்தரான தத்தா-தோங்காவின் உதவியுடன் உயுகுர் எழுத்து முறையை மங்கோலிய மொழியின் எழுத்து முறையாகப் பயன்படுத்தச் செய்தார். நீதி, வணிகம் மற்றும் நிர்வாகத் தளங்களில் ஏராளமான நிபுணர்களைப் பணிக்கு அமர்த்தியிருந்தார். ஆட்சி ஒருவரிடமிருந்து மற்றவருக்குப் பிரச்சினையின்றி மாறுவதன் தேவையையும் அறிந்திருந்தார். தன்னுடைய வாரிசைத் தேர்ந்தெடுப்பதில் நல்ல முடிவெடுக்கும் பண்பை வெளிப்படுத்தியுள்ளார்.  
இக்காலத்தில் தன்னுடைய இராணுவ வெற்றிகளுக்காக இவர் அறியப்பட்டாலும், தனி நபராக இவரது தளபதித்துவம் குறித்து மிகச் சிறிதளவே அறியப்பட்டுள்ளது. தளபதிகளாகத் தகுதியுடையவர்களைக் கண்டறிவதற்கே இவரது திறமைகள் ஏற்புடைவையாக இருந்தன. இவர் மங்கோலிய இராணுவத்திற்கு ஒரு தகுதியை அடிப்படையாகக் கொண்டு தேர்ந்தெடுக்கும் அமைப்பை உருவாக்கினார். இது இயற்கையிலேயே மங்கோலிய இராணுவத்திற்கு வலிமையை வழங்கியது. தொழில்நுட்ப ரீதியிலோ அல்லது புதுமையான உத்திகளைக் கொண்டதாகவோ இவரது ராணுவம் இல்லாதிருந்த போதும், இராணுவ வலிமையில் ஒப்பற்றதாக விளங்கியது. செங்கிஸ் கானால் உருவாக்கப்பட்ட இராணுவமானது அதன் மட்டு மீறிய கட்டுப்பாடுகளுக்காகப் பெயர் பெற்றதாகும். இராணுவ உளவுத் தகவல்களை சேகரிப்பதிலும், அதைத் திறமையாகப் பயன்படுத்துவதற்காகவும் இது அறியப்பட்டது. உளவியற் போர் முறையானது இவர்களுக்குக் கை வந்த கலையாக இருந்தது. தேவைப்படும் நேரத்தில் துளி கூட இரக்கமற்ற தன்மையுடன் நடந்து கொள்ளவும் இவர்கள் தயாராக இருந்தனர். தனது எதிரிகளைப் பழி வாங்குவதைச் செங்கிஸ் கான் முழுவதுமாக விரும்பினார். இது புல்வெளிப் பகுதி நீதியான *அச்சி கரியுல்கு* (நல்லது செய்தால் நல்லது செய், கெட்டது செய்தால் கெட்டது செய்) என்ற கோட்பாட்டை அடிப்படையாகக் கொண்டிருந்தது. இதே வழியில் தனக்கு உதவி புரிந்தவர்களுக்கு என்றுமே பதிலுதவி செய்வதில் இவர் தோல்வியடைந்தது கிடையாது. தன்னையோ, தன் மக்களையோ இகழ்ந்ததை இவர் என்றுமே மறந்தது கிடையாது. குவாரசமியாவின் சுல்தான் முகம்மது இவரது தூதர்களைக் கொன்றது போன்ற மட்டு மீறிய சூழ்நிலைகளின் போது மற்ற பிற எந்த கருது கோள்களையும் விட பழிவாங்குவதன் தேவையானது அதிகமாக இருந்தது.  
தலைமைத் தெய்வமான தெங்கிரி தனக்கு மகா விதியை விதித்துள்ளதாகச் செங்கிஸ் கான் நம்பினார். தொடக்கத்தில் இவரது இலக்கானது மங்கோலியாவாக மட்டுமே இருந்தது. ஆனால் வெற்றி மேல் வெற்றி வந்த பிறகு மங்கோலிய தேசத்தின் தொலைவானது விரிவடைந்தது. இவரும், இவரது ஆதரவாளர்களும் இவர் தெய்வீக அருளைக் கொண்டவர் என்று நம்பினர். தெய்வலோகத்துடன் இவர் நெருக்கமான தொடர்பைக் கொண்டுள்ளார் என்று நம்பினர். உலகை ஆளும் இவரது உரிமையை அங்கீகரிக்காத யாரும் எதிரியாகக் கருதப்பட்டனர். இவரது *ஆன்டா* (இரத்த சகோதரன்) சமுக்காவைக் கொன்றது அல்லது தங்களது விசுவாசத்தைக் கைவிட்ட இவரது தோழர்களைக் கொன்றது போன்ற இவரது சொந்த, தர்க்கத்திற்கு சாராத அல்லது போலியான தருணங்களைப் பகுத்தறிவு உடையவையாக செங்கிஸ் கான் மாற்றுவதற்கு இத்தகைய பார்வையானது இவருக்கு அனுமதியளித்தது.  
செங்கிஸ் கான் விசுவாசமானவர்களை மதித்தார். செங்கிஸ் கானிடம் மற்றவர்களைக் கவர்ந்திழுக்கும் தன்மை (charisma) இருந்தது. இவரது பல தளபதிகள் பல்வேறு தருணங்களில் இவரால் கவர்ந்திழுக்கப்பட்டே இவருடன் இணைந்தனர். செங்கிஸ் கானின் வாழ்க்கையில் ஒரு தளபதி கூட இவரைவிட்டு விலகியது கிடையாது. செங்கிஸ் கான் என்றுமே தன் நண்பர்களை ஆபத்தில் விட்டுவிட்டுச் சென்றதோ அல்லது அவர்களுக்குத் கொடுத்த வாக்கைக் காப்பாற்றத் தவறியதோ கிடையாது. செங்கிஸ் கான் மனிதர்களைப் படிப்பதில் ஒப்பற்றவராக விளங்கினார். மனித உளவியலை நன்றாக அறிந்திருந்தார். தன் பேரக்குழந்தைகளிடம் அதிக அன்பு செலுத்தினார். மாடு மேய்ப்பவர்கள் மற்றும் குதிரை மேய்ப்பவர்கள் என்ன உடை உடுத்தினரோ அதையே தான் தானும் உடுத்தினார். அவர்கள் என்ன உணவு உண்டனரோ அதையே தான் தானும் உண்டார். மன்னன் என்பதால் வசதியான வாழ்க்கை வாழவில்லை. ஆடம்பரத்தை வெறுத்தார். எளிமையை விரும்பினார். பல செல்வந்த நாடுகளை வென்ற போதும் அவர் தனக்கென ஒரு வீடு கூட கட்டிக் கொண்டது கிடையாது. ஒரு நாடோடிக் கூடாரத்தில் பிறந்தார், நாடோடிக் கூடாரத்திலேயே இறந்தார்.