Location: ABOHAR, FAZILKA, PUNJAB (7/2025)
Sector: HORTICULTURE | Category: Fruits | Crop: Citrus
Query type: 	Plant Protection	
Question: Information about preparation of Bordeaux Mixture 2:2:250?
Answer: ਬੋਰਡੋ ਮਿਸ਼ਰਣ 2:2:250
ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ 2 ਕਿਲੋ
ਕਵਿਕ ਚੂਨਾ (ਬਿਨਾਂ ਸਲੇਕ ਕੀਤਾ ਚੂਨਾ) 2 ਕਿਲੋ
ਪਾਣੀ 250 ਲੀਟਰ
ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 98 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਗਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਤਾਜ਼ੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਚੂਨੇ (ਕਵਿਕ ਚੂਨਾ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਰੇਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦਾ ਘੋਲ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 2:2:250 ਬੋਰਡੋ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ, 125 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ 2 ਕਿਲੋ ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਘੋਲੋ। ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਘੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਜਾਂ ਬਾਰਦਾਨੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਲਫੇਟ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬੈਰਲ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਡੁੱਬੀ ਰਹੇ।
ਨੋਟ: ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਲਫੇਟ ਨੂੰ ਧਾਤ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਘੋਲੋ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ 2 ਕਿਲੋ ਤੇਜ਼ ਚੂਨਾ ਪਾਓ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਪਾਓ, ਜਦੋਂ ਚੂਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ 125 ਲੀਟਰ ਤੱਕ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪਾਣੀ ਪਾਓ।
ਫਿਰ ਦੋਨਾਂ ਘੋਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਲਫੇਟ ਘੋਲ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੂਨੇ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਘੋਲਾਂ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਾਓ। ਚੂਨੇ ਦੇ ਘੋਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛਾਨਣੀ ਰਾਹੀਂ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਪਸ ਰਹਿ ਜਾਣ। ਡੋਲ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਿਲਾਓ। ਸਪ੍ਰੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਲ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹਿਲਾਓ ਅਤੇ ਛਾਣ ਲਓ।
ਬੋਰਡੋ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ:
i) ਉੱਪਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਰਡੋ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਖਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੂਨੇ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਲ ਲਿਟਮਸ ਪੇਪਰ ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਘੋਲ ਦੁਆਰਾ ਨੀਲੇ ਲਿਟਮਸ ਪੇਪਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ii) ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਸਤਹ ਨੂੰ ਡੁਬੋਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਕੂ ਦੇ ਬਲੇਡ ਜਾਂ ਤਰਲ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੇਖ। ਜੇਕਰ ਮਿਸ਼ਰਣ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਤਾਂ ਧਾਤ 'ਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
iii) ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਫੈਰੋਸਾਈਨਾਈਡ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਤਸ਼ਤਰੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਫੈਰੋਸਾਈਨਾਈਡ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡੋ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬੂੰਦਾਂ ਪਾਓ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਲਾਲ ਭੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਂਬਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਂਬਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਚੂਨੇ ਦਾ ਘੋਲ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਾਂ ਖਾਸ ਗਰਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਪੌਦੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰਝਾ ਰਹੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬੋਰਡੋ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।