Location: BHAGTA BHAIKA, BHATINDA, PUNJAB (6/2025)
Sector: AGRICULTURE | Category: Cereals | Crop: Paddy (Dhan)
Query type: 	Plant Protection	
Question: Information about managemnet of birds in the paddy field?
Answer: ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤਕਨੀਕਾਂ
I. ਮਕੈਨੀਕਲ ਕੰਟਰੋਲ
• ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। • ਡਰਾਉਣੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ, ਭਾਵ ਇੱਕ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਜਿਸਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਰਗਾ ਦਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਡਰਾਉਣੇ ਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਬਦਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਡਰਾਉਣੇ ਕਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਫਸਲ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ 1 ਮੀਟਰ ਉੱਪਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। • ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲ ਕੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਬਰਡ ਸਕੇਅਰਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਦੂਜਾ ਸਰਲ ਤਰੀਕਾ ਰੱਸੀ ਦੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 6-8 ਇੰਚ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸੈੱਟ ਬੰਨ੍ਹਣੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧਮਾਕੇ ਪੁੰਗਰਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੰਗਰਦੇ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਦੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਟੀ 'ਤੇ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰੋ।
II. ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਭਿਆਸ • ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੱਟ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਜਰਾ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਦੈਂਚਾ ਦੀਆਂ 2-3 ਬਾਰਡਰ ਕਤਾਰਾਂ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਭਿਆਸ, ਅੰਦਰ ਬੀਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨਕਦੀ ਫਸਲਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਆਦਿ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹਨਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਭੌਤਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ/ਹਵਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨੀ/ਬਰਸਾਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
III. ਚੇਤਾਵਨੀ ਕਾਲਾਂ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿੰਕੇਜ, ਪੀਏਯੂ ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਸੀਡੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 7.00 ਤੋਂ 9.00 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ 5.00 ਤੋਂ 7.00 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ½ ਘੰਟੇ ਲਈ ਪੈਰਾਕੀਟ ਅਤੇ ਕਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਕਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀਡੀ ਵਜਾਉਣਾ। ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1 ਘੰਟੇ ਦੇ ਵਿਰਾਮ ਨਾਲ, ਤਾਜ਼ੇ ਬੀਜੇ, ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਜਾਂ ਪੱਕਣ ਵਾਲੇ ਫਸਲੀ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ। ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਝੁੰਡ ਕਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 15-20 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਸਪੀਕਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।