# อาณาจักรเซียน
เซียน  หรือเรียกโดยความนิยมว่า เสียน คืออาณาจักรที่ถูกกล่าวถึงโดยเอกสารจีนและเวียดนามในระหว่างพุทธศตวรรษที่ 19 ถึง 20 ชื่อของอาณาจักรเซียนได้รับการสันนิษฐานว่า มาจากคำว่า สยาม และอาจหมายถึงอาณาจักรสุโขทัย, อาณาจักรสุพรรณภูมิ, เมืองอยุธยา หรืออาณาจักรนครศรีธรรมราช ภายหลังอาณาจักรเซียนได้รวมเข้ากับอาณาจักรละโว้เป็นอาณาจักรอยุธยา

 บันทึกเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับอาณาจักรเซียน 

 พงศาวดารราชวงศ์ซ่ง 
อาณาจักรเซียนถูกกล่าวถึงในพงศาวดารราชวงศ์ซ่งชำระในสมัยราชวงศ์หยวนบรรพที่ 418 ว่าด้วยประวัติของ  ขุนนางในช่วงปลายราชวงศ์ซ่งใต้ โดยระบุว่า เฉินอี๋จงหลบหนีการรุกรานของจักรวรรดิมองโกลไปยังอาณาจักรจา่มปา ต่อมากองทัพมองโกลเข้าโจมตีอาณาจักรจามปา เฉินอี๋จงจึงหลบหนีไปยังอาณาจักรเซียนและพำนักอยู่จนสิ้นชีวิต เฉินอี๋จงได้รับการสันนิษฐานว่าเดินทางเข้ามายังภาคใต้ของประเทศไทยในช่วงปลายปี พ.ศ. 1827 ถึงต้นปี พ.ศ. 1828 โดยมีหลักฐานสนับสนุนคือ แผ่นทองคำประทับอักษรจีนสมัยราชวงศ์ซ่งใต้ ซึ่งค้นพบที่อำเภอเขาชัยสน จังหวัดพัทลุงในปี พ.ศ. 2557 และข้อสันนิษฐานอีกประการหนึ่งว่า อาจเป็นทองคำของพ่อค้าที่เดินทางมาในบริเวณนี้ได้ถูกโต้แย้งเนื่องจากในปี พ.ศ. 1725 ราชวงศ์ซ่งได้ประกาศห้ามไม่ให้ใช้ทองคำและแร่เงินในการค้าโพ้นทะเล

 พงศาวดารราชวงศ์หยวน 
ชำระในสมัยราชวงศ์หมิงบันทึกถึงการติดต่อกันระหว่างอาณาจักรเซียนและราชวงศ์หยวนดังนี้
+ปี (พ.ศ.)ต้นทางปลายทางเนื้อหาหมายเหตุไม่ปรากฏหยวนไม่ปรากฏราชสำนักหยวนส่งทูตไปเกลี้ยกล่อมอาณาจักรทางใต้ ปรากฏว่ากว่า 20 อาณาจักรยอมอ่อนน้อมสันนิษฐานว่าเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 1821 และต้องก่อน พ.ศ. 18301825หยวนเซียนคณะทูตถูกสังหารที่อาณาจักรจามปา1835เซียนหยวนขุนนางแห่งกว่างตงให้เจ้าหน้าที่เชิญพระสุพรรณบัตรของเซียนไปยังนครหลวง (ปักกิ่ง)1836หยวนเซียนราชสำนักหยวนส่งทูตไปเกลี้ยกล่อมให้อาณาจักรเซียนมาอ่อนน้อม1837หยวนเซียนกุบไล ข่านมีพระราชโองการให้กั่นมู่ติง  กษัตริย์แห่งเซียนมาเฝ้า ถ้ามีเหตุขัดข้องให้ส่งบุตรหลานหรือขุนนางผู้ใหญ่มาเป็นตัวประกันกั่นมู่ติง ได้รับการสันนิษฐานว่ามาจากคำว่า กมรเตง อันเป็นศัพท์เขมรที่ใช้เรียกเจ้าเมือง1838เซียนหยวนอาณาจักรเซียนขอให้ราชสำนักหยวนส่งทูตไปยังเซียน แต่ราชสำนักหยวนได้ส่งทูตไปก่อนแล้ว จึงให้ทูตรีบเดินทางกลับเพื่อติดตามทูตของราชสำนักหยวนให้ทัน โทโมร์ ข่านมีพระราชโองการมิให้ชาวเซียนทำร้ายชาวมลายู1840เซียนหยวนอาณาจักรเซียนถวายบรรณาการ1842เซียนหยวนอาณาจักรเซียนถวายบรรณาการ โทโมร์ ข่านพระราชทานตราเสือแก่รัชทายาทของอาณาจักรเซียน กษัตริย์แห่งเซียนมีพระราชสาส์นขอให้ราชสำนักหยวนพระราชทานม้าเช่นเดียวกับสมัยพระราชบิดา โทโมร์ ข่านไม่พระราชทานถูกใช้อ้างอิงเป็นปีสวรรคตของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช1843เซียนหยวนอาณาจักรเซียนถวายบรรณาการ1857เซียนหยวนอาณาจักรเซียนถวายบรรณาการ1861เซียนหยวนอาณาจักรเซียนถวายบรรณาการ1865เซียนหยวนอาณาจักรเซียนถวายบรรณาการ

 ดั่ยเหวียตสือกี๊ตว่านทือ 
  บันทึกอาณาจักรเซียนในสมัยและดังนี้
ปี (พ.ศ.)รัชกาลต้นฉบับเนื้อหาหมายเหตุ1692己巳十年〈宋紹興十九年〉春二月，爪哇、路貉、暹羅三國商舶入海東，乞居住販賣，乃於海島等處立庄，名雲屯，買賣寳貨，上進方物。พ่อค้าจากอาณาจักรเซียนหลัวต้นฉบับระบุเป็นเซียนหลัวแทนเซียน  เดินทางมายังไห่ตง  เพื่อขออนุญาตทำการค้าและได้ตั้งสถานีการค้าขึ้นที่ยฺหวินถุน 1725暹羅國來貢。อาณาจักรเซียนหลัวถวายบรรณาการ1727暹羅、三佛齊等國商人入雲屯鎮，進寳物，乞行買賣。พ่อค้าจากอาณาจักรเซียนหลัวเดินทางมาที่เมืองยฺหวินถุนเพื่อขออนุญาตทำการค้า1856時占城被暹人侵掠，帝以天覷經畧乂安、臨平徃救。後凣西邉籌畫，明宗悉以委之。ชาวเซียนเข้าโจมตีอาณาจักรจามปา จักรพรรดิทรงส่งกองทัพไปช่วยอาณาจักรจามปาสู้รบทั้งสองฝ่ายได้สู้รบกันเป็นเวลา 2 ปี1903冬十月，路鶴、茶哇哇音鴉、暹羅等國商舶至雲屯販賣，進諸異物。พ่อค้าจากอาณาจักรเซียนหลัวเดินทางมาที่ยฺหวินถุนเพื่อทำการค้า

 เคิมดิ่ญเหวียตสือทงซ้ามเกืองหมุก 
  บันทึกถึงเหตุการณ์เพิ่มเติมจากดั่ยเหวียตสือกี๊ตว่านทือว่า อาณาจักรเซียนได้เข้าถวายบรรณาการในเหตุการณ์ที่ราชวงศ์เจิ่นส่งกองทัพไปยังอาณาจักรอายหลาว  ระหว่างปี พ.ศ. 1877–1879 ปรากฏในต้นฉบับดังนี้

 บันทึกเกี่ยวกับที่ตั้งและสภาพสังคมของอาณาจักรเซียน 

 บันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละ 
บันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละบันทึกถึงอาณาจักรเซียนและชาวเซียนประกอบการบรรยายถึงอาณาจักรพระนคร โดยกล่าวถึงอาณาจักรเซียนในฐานะอาณาจักรหรือสถานที่ว่า "ทางตะวันตกเฉียงใต้ใช้เวลาเดินทางครึ่งเดือนถึงเซียนหลัว", "แม้ว่าในประเทศจะทอผ้าได้เอง ก็ยังมีมาจากเซียนหลัว..." และ "พันธุ์ตัวไหมและพันธุ์ต้นหม่อนจึงมาจากประเทศเซียนทั้งสิ้น"

 พงศาวดารราชวงศ์หยวนฉบับชำระใหม่ 
ชำระในสมัยราชวงศ์ชิงและสาธารณรัฐจีนบรรพที่ 252 ว่าด้วยพม่า อยุธยา และล้านนาระบุว่า เดิมเซียนและละโว้เป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรฟูนาน ทางเหนือของเซียนติดต่อกับล้านนา ทางตะวันออกติดกับอันหนาน และทางตะวันตกเฉียงเหนือติดกับพม่า ละโว้ตั้งอยู่ทางใต้ของเซียน ดินแดนเซียนแห้งแล้ง ประชาชนต้องพึ่งพาผลผลิตจากละโว้ เซียนมีแม่น้ำใหญ่ไหลผ่านไปที่ละโว้และลงสู่ทะเลทางตะวันออกเฉียงใต้ ระหว่างรัชศกจื้อเจิ้ง (พ.ศ. 1884-1913) ในรัชสมัยจักรพรรดิฮุ่ยจง เซียนสวามิภักดิ์ต่อละโว้ ผนวกรวมกันเป็นอาณาจักรอยุธยา

 บันทึกย่อเผ่าชาวเกาะ 
บันทึกเกี่ยวกับอาณาจักรเซียนว่า จากซินเหมินไถ  เข้าสู่ปากน้ำ แนวเขาด้านนอกขรุขระและด้านในลึก พื้นดินไม่อุดมสมบูรณ์ ต้องพึ่งพาอาหารจากละโว้ อากาศไม่แน่นอน ชาวเซียนนิยมการปล้นสะดม เมื่ออาณาจักรอื่นเกิดความวุ่นวาย ชาวเซียนมักออกเรือไปยังที่นั่น ไม่นานมานี้เซียนเข้าโจมตีตานหม่าซี (, ได้รับการสันนิษฐานว่า คือเกาะสิงคโปร์) และซีหลี่  ในรัชศกจื้อเจิ้งปีจี่โฉ่วปีในระบบแผนภูมิสวรรค์ ฤดูร้อนเดือน 5 (พฤษภาคม/มิถุนายน พ.ศ. 1892) ถูกผนวกเข้ากับละโว้ ชาวเซียนใช้ปรอทเพื่อรักษาสภาพศพ แต่งกายเช่นเดียวกับละโว้ และใช้เบี้ยที่ทำจากเปลือกหอยเป็นเงินตรา ผลผลิตมีไม้ฝาง ดีบุก ผลกระเบา งาช้าง ขนนกกระเต็น สินค้าที่ขายคือลูกปัด ปรอท ผ้าฝ้ายสีน้ำเงิน ทองแดง และเหล็ก

นอกจากนี้ อาณาจักรเซียนยังถูกกล่าวถึงในการบรรยายอาณาจักรละโว้ ("...ละโว้เป็นที่ราบกว้างใหญ่และอุดมสมบูรณ์ ซึ่งชาวเซียนได้พึ่งพาอาศัย...") และอาณาจักรเจินลู่ (, "...เจินลู่ใช้เบี้ยที่ทำจากเปลือกหอยเป็นเงินตราเช่นเดียวกับเซียน...")

อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์การผนวกอาณาจักรเซียนและละโว้ได้รับการโต้แย้งว่า อาจมีการบันทึกวันเวลาผิดพลาด เนื่องจาก  เพิ่งจะเขียนบันทึกย่อเผ่าชาวเกาะเสร็จในฤดูหนาวปีเดียวกัน เหตุการณ์ดังกล่าวอาจเกิดขึ้นระหว่างปี พ.ศ. 1882–1883

 บันทึกดินแดนทะเลใต้ 
บันทึกดินแดนทะเลใต้ หรือต้าเต๋อหนานไห่จื้อ  ระบุดินแดนที่อาณาจักรเซียนปกครองว่า "อาณาจักรเซียนปกครอง: ซ่างสุ่ยซู่กูตี่"  ซึ่ง "ซ่างสุ่ยซู่กูตี่" อาจแปลได้ว่า "สุโขทัยที่ตั้งอยู่ตอนบนของแม่น้ำ" หรือ "ซ่างสุ่ยและสุโขทัย" ซ่างสุ่ยถูกกล่าวถึงใน หรือหยิงหยาเชิ่งหล่าน  ซึ่งถูกเขียนขึ้นในสมัยอาณาจักรอยุธยาว่า ซ่างสุ่ยตั้งอยู่ห่างจากอยุธยาไปทางตะวันตกเฉียงเหนือราว 200 ลี้ ซึ่งสามารถเดินทางต่อไปยังยูนนานได้ มีประชากรอาศัยอยู่ราว 500-600 ครอบครัว มีหินแดงหม่าซือเขิ่น (, ได้รับการสันนิษฐานว่า คือโกเมน) ขายเป็นจำนวนมาก หินนี้ด้อยกว่าหินแดงหย่ากู (, ได้รับการสันนิษฐานว่า คือทับทิม) และแวววาวเหมือนเมล็ดทับทิม เมื่อสำเภาจีนเดินทางมายังสยามก็มักจะใช้เรือเล็กเดินทางไปค้าขายที่ซ่างสุ่ยด้วย ซ่างสุ่ยถูกสันนิษฐานว่า อาจหมายถึงเมืองลพบุรี, เมืองปากน้ำโพ, หรือเมืองศรีสัชนาลัย

 เอกสารสมัยราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิง 
 เขียนในสมัยราชวงศ์หมิง บรรพที่ 8 เรื่องอาณาจักรอยุธยาระบุข้อความที่คล้ายคลึงกับพงศาวดารราชวงศ์หยวนฉบับชำระใหม่ โดยให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า เซียนมีชื่อเดิมว่าชื่อถู่  หยิงหวนจื้อลฺวี่ เขียนในสมัยราชวงศ์ชิง บรรพที่ 1 เรื่องอาณาจักรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ระบุว่า แม่น้ำเจ้าพระยาไหลสู่ทางเหนือของอาณาจักรเซียนไปยังทางใต้ของละโว้แล้วออกสู่ทะเล

 ข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับที่ตั้งของอาณาจักรเซียน 

อาณาจักรเซียนได้รับการสันนิษฐานว่า คืออาณาจักรสุโขทัย และบันทึกของพงศาวดารราชวงศ์หยวนเกี่ยวกับอาณาจักรเซียนในปี พ.ศ. 1842 ถูกใช้อ้างอิงถึงปีสวรรคตอย่างเป็นทางการของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช อย่างไรก็ตาม ข้อสันนิษฐานนี้ได้รับการโต้แย้งโดยอ้างอิงบันทึกดินแดนทะเลใต้ว่า "อาณาจักรเซียนปกครองสุโขทัย" ทำให้อาณาจักรเซียนไม่สามารถหมายถึงสุโขทัยได้ อ้างใน  นอกจากนี้ ยังได้มีการเสนอแนวคิดอื่นเกี่ยวกับที่ตั้งของอาณาจักรเซียน เช่น

 อาณาจักรเซียนอาจหมายถึงอาณาจักรสุพรรณภูมิ โดยอ้างอิงบันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละว่า "ทางตะวันตกเฉียงใต้ใช้เวลาเดินทางครึ่งเดือนถึงเซียนหลัว" ซึ่งได้รับการโต้แย้งว่า เป็นการบันทึกโดยรวมระหว่างอาณาจักรเซียนและละโว้ อีกทั้งบันทึกฉบับดั้งเดิมสูญหายไป จึงมีโอกาสเกิดความผิดพลาดระหว่างการคัดลอก
 อาณาจักรเซียนอาจหมายถึงเมืองอยุธยา โดยอ้างอิงจากการส่งคณะทูตไปจีน ซึ่งบ่งชี้ว่าเซียนเป็นเมืองท่า และพบร่องรอยการตั้งถิ่นฐานบริเวณเมืองอยุธยาก่อนการก่อตั้งอาณาจักรอยุธยา
 อาณาจักรเซียนอาจหมายถึงเมืองมากกว่าหนึ่งเมือง โดยอ้างอิงว่า สยามอาจหมายถึงได้ทั้งอยุธยาและนครศรีธรรมราช ในขณะที่เอกสารจีนสมัยราชวงศ์หมิงเองก็มีการกล่าวถึงเซียนหลัว, เซียน และสุพรรณบุรีปะปนกัน
 หมายเหตุ