# ความหลงตนเอง
ความหลงตนเอง (; กลุ่มคนที่มีอาการนี้เรียกว่า นาร์ซิสซิสต์ (narcissist)Cambridge English Dictionary (สืบค้นคำว่า narcissist)) เป็นรูปแบบบุคลิกภาพที่มุ่งเน้นตนเอง ลักษณะเด่นคือการหมกมุ่นอยู่กับตนเองและความต้องการของตนเองอย่างมาก มักจะเสียสละคนอื่นเพื่อตนเอง แสวงหาความพึงพอใจจากความทะนงตนหรือการยกย่องว่าตนสำคัญกว่าผู้อื่น ความหลงตนเองเป็นแนวคิดของทฤษฎีจิตวิเคราะห์ (psychoanalytic theory)ซึ่งถูกแนะนำอย่างแพร่หลายจากเรียงความของซีคมุนท์ ฟร็อยท์ ที่ชื่อ ออน นาร์ซิสซิซึม (On Narcissism) (1914) โดยสมาคมจิตเวชศาสตร์สหรัฐอเมริกาได้จัดรายการหมวดความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเองลงใน คู่มือการวินิจฉัยและสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิต (DSM) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1968 ซึ่งเป็นการใช้ข้อมูลจากแนวคิดทางประวัติศาสตร์ของอาการเมกะโลเมเนีย (megalomania)

ความหลงตนเองมีระดับความรุนแรงที่แตกต่างกัน ตั้งแต่ระดับปกติไปจนถึงการแสดงออกของ บุคลิกภาพผิดปกติ  แม้ว่านักจิตวิทยาหลายคนเชื่อว่าความหลงตนเองในระดับปานกลางเป็น เรื่องปกติและมีสุขภาพดี ในมนุษย์ แต่ก็มีรูปแบบที่รุนแรงกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในคนที่หมกมุ่นอยู่กับตัวเองมากเกินไป หรือมีโรคทางจิตเวช เช่น ความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง (NPD) ซึ่งความหลงตัวเองกลายเป็นอาการทางจิตวิทยา ทำให้เกิดการบกพร่องในการทำงานและ จิตสังคม 

ความหลงตนเองยังถูกยกให้เป็นปัญหาทางด้านสังคมหรือวัฒนธรรม ทั้งใช้เป็นปัจจัยในทฤษฎีลักษณะอุปนิสัย (trait theory) ซึ่งใช้ในการสร้างแบบทดสอบบุคลิกภาพต่าง ๆ เช่น แบบทดสอบมิลลอน คลินิคัล มัลติแอกเซียล อินเวนทอรี (Millon Clinical Multiaxial Inventory) อีกทั้งเป็นหนึ่งในบุคลิกด้านมืดสามประการ (dark triad) (ซึ่งอีกสองอย่างคือ ไซโคพาท และ แมเคียเวลเลียนิซึม) และความหลงตนเองซึ่งยกเว้นการหลงตนเองในระยะเบื้องต้นหรือการรักตัวเอง มักถูกยกให้เป็นปัญหาในด้านความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลหรือระหว่างกลุ่ม

ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์
คำว่า ความหลงตัวเอง (narcissism) มาจาก นาร์ซิสซัส ตัวละครในตำนานกรีก ซึ่งเป็นที่รู้จักมากที่สุดจากการเล่าเรื่องในบทกวีของ ออวิด กวีชาวโรมัน เรื่อง เมทามอร์โฟซีส เขียนขึ้นในปี 8 ค.ศ. บทที่ 3 ของบทกวีเล่าเรื่องราวในตำนานของชายหนุ่มรูปงาม นาร์ซิสซัส ที่ปฏิเสธความรักจากหลาย ๆ คน เมื่อนาร์ซิสซัสปฏิเสธนางไม้ เอคโค่ ซึ่งถูกสาปให้เลียนแบบเสียงของคนอื่นเท่านั้น เทพเจ้าจึงลงโทษนาร์ซิสซัสด้วยการทำให้เขารักตัวเองในเงาสะท้อนของน้ำ เมื่อนาร์ซิสซัสรู้ว่าคนที่เขารักไม่สามารถตอบรักได้ เขาก็ค่อย ๆ เสียใจและตายไป

แนวคิดของ ความเห็นแก่ตัว ที่มากเกินไปได้รับการยอมรับมาตลอดประวัติศาสตร์ ในสมัยกรีกโบราณ แนวคิดนี้ถูกเข้าใจว่าคือ ความเย่อหยิ่ง  บางลัทธิทางศาสนา เช่น ฮัสไซต์ พยายามแก้ไขสิ่งที่พวกเขามองว่าเป็นวัฒนธรรมที่แตกสลายและหลงตัวเองในศตวรรษที่ผ่านมา 

จนกระทั่งปลายศตวรรษที่ 19 ความหลงตัวเองจึงเริ่มถูกกำหนดในแง่จิตวิทยา ตั้งแต่นั้นมา คำนี้มีความหมายแตกต่างกันอย่างมากในด้านจิตวิทยา มันถูกใช้เพื่ออธิบาย:
 การเบี่ยงเบนทางเพศ
 ขั้นตอนการพัฒนาปกติ
 อาการในโรคจิต
 ลักษณะเฉพาะในหลาย ๆ ประเภท ของความสัมพันธ์กับวัตถุ 

ในปี 1889 จิตแพทย์ พอล นาคเก้ และ ฮาเวล็อค เอลลิส ใช้คำว่า "ความหลงตัวเอง" (narcissism) โดยอิสระต่อกัน เพื่ออธิบายบุคคลที่ปฏิบัติต่อร่างกายของตนเองในลักษณะเดียวกับที่ร่างกายของคู่ครองทางเพศมักจะได้รับ ความหลงตัวเองในบริบทนี้ถูกมองว่าเป็นการเบี่ยงเบนทางเพศที่ครอบงำชีวิตทางเพศของบุคคลทั้งหมด ในปี 1911 ออตโต้ แรงค์ ได้ตีพิมพ์เอกสารทางคลินิกฉบับแรกเกี่ยวกับความหลงตัวเอง โดยเชื่อมโยงกับความเย่อหยิ่งและการชื่นชมตนเอง 

ในปี 1913 ในบทความเรื่อง "คอมเพล็กซ์ของพระเจ้า" (The God complex) เออร์เนสต์ โจนส์ ได้พิจารณาความหลงตัวเองในระดับสูงสุดเป็นลักษณะนิสัย เขาระบุว่า คนที่มีคอมเพล็กซ์ของพระเจ้าเป็นคนเย็นชา เห็นตัวเองสำคัญ, มั่นใจในตัวเองมากเกินไป อัตตานิยม เข้าถึงยาก ชื่นชมตนเอง และชอบอวด โดยมีความคิดเพ้อฝันเรื่องอำนาจทุกอย่างและรู้ทุกอย่าง เขาสังเกตเห็นว่าคนเหล่านี้มีความต้องการที่จะไม่เหมือนใครสูงมาก 

ซีคมุนท์ ฟร็อยท์ (1914) ได้ตีพิมพ์ทฤษฎีของเขาเกี่ยวกับความหลงตัวเองในบทความยาวเรื่อง "เกี่ยวกับความหลงตัวเอง: บทนำ" (On Narcissism: An Introduction) สำหรับฟร็อยด์ ความหลงตัวเองหมายถึงการที่บุคคลมุ่งเน้น แรงขับทางเพศ (Libido) ไปที่ตัวเองแทนที่จะเป็นวัตถุและผู้อื่น เขาตั้งสมมติฐานว่ามี "ความหลงตัวเองเบื้องต้น" ที่เป็นสากล ซึ่งเป็นขั้นตอนหนึ่งในการพัฒนาทางเพศในช่วงแรกของวัยทารก - เป็นขั้นตอนกลางที่จำเป็นระหว่างอัตตานิยมและความรักในวัตถุ ความรักต่อผู้อื่น ส่วนหนึ่งของ 'การรักตัวเอง' หรือ อัตตานิยมจะถูกแสดงออกไปข้างนอก หรือ "ปล่อยออก" ไปยังผู้อื่นในขั้นตอนการพัฒนาในภายหลัง สมมติฐานของฟร็อยด์เกี่ยวกับ "ความหลงตัวเองรอง" เกิดขึ้นจากการสังเกตธรรมชาติที่แปลกประหลาดของความสัมพันธ์ของคนเป็นโรคจิตเภทกับตัวเองและโลก เขาสังเกตเห็นว่าคุณสมบัติพื้นฐานสองประการของผู้ป่วยดังกล่าวคือความรู้สึกยิ่งใหญ่และการถอนตัวออกจากโลกแห่งความจริงของผู้คนและสิ่งของ: "ความใคร่ที่ถอนออกจากโลกภายนอกถูกนำไปสู่ ego และทำให้เกิดทัศนคติที่อาจเรียกว่าความหลงตัวเอง"  มันเป็นความหลงตัวเองรอง เพราะมันไม่ได้เกิดขึ้นใหม่ แต่เป็นการขยายขนาดของสภาพที่มีอยู่แล้ว (ความหลงตัวเองเบื้องต้น) 

ในปี 1925 โรเบิร์ต วาลเดอร์ ได้กำหนดความหลงตัวเองเป็นลักษณะนิสัย คำจำกัดความของเขาระบุบุคคลที่เย่อหยิ่ง รู้สึกเหนือกว่าผู้อื่น หมกมุ่นอยู่กับการชื่นชม และแสดงออกถึงการขาดความเห็นอกเห็นใจ  ผลงานและกรณีศึกษาของวาลเดอร์มีอิทธิพลต่อการกำหนดความหลงตัวเองและความผิดปกติทางคลินิกที่เรียกว่า ความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเองในปัจจุบัน ผู้ป่วยของเขาเป็นนักวิทยาศาสตร์ที่ประสบความสำเร็จ มีทัศนคติเหนือกว่า หมกมุ่นอยู่กับการสร้างความเคารพตนเอง และขาดความรู้สึกผิดปกติ ผู้ป่วยนั้นเย่อหยิ่งและเป็นอิสระจากผู้อื่น ไม่สามารถเข้าใจความรู้สึกของผู้อื่น และเห็นแก่ตัวทางเพศ ผู้ป่วยของวาลเดอร์ยังมีความคิดเชิงตรรกะและการวิเคราะห์มากเกินไป และให้คุณค่ากับความคิดทางปัญญาที่เป็นนามธรรมมากกว่าการประยุกต์ใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ในทางปฏิบัติ 

คาเรน ฮอร์นีย์ (1939) ได้ตั้งสมมติฐานว่าความหลงตัวเองอยู่ในสเปกตรัมที่ครอบคลุมตั้งแต่ความนับถือตนเองที่ดีต่อสุขภาพไปจนถึงสภาวะทางพยาธิวิทยา 

คำนี้เข้าสู่ จิตสำนึกทางสังคม ที่กว้างขึ้นหลังจากการตีพิมพ์ วัฒนธรรมแห่งความหลงตัวเอง (The Culture of Narcissism) โดย คริสโตเฟอร์ ลาช ในปี 1979  นับตั้งแต่นั้นมา สื่อสังคมออนไลน์ บล็อกเกอร์ และนักเขียนหนังสือช่วยเหลือตนเองได้นำคำว่า "ความหลงตัวเอง"  มาใช้โดยไม่เลือกปฏิบัติเป็นฉลากสำหรับคนที่เห็นแก่ตัวและสำหรับผู้กระทำความรุนแรงในครอบครัวทั้งหมด 

 ลักษณะและสัญญาณ 
ตัวแปรบุคลิกภาพของนาร์ซิสซิสต์แบ่งเป็น 4 ลักษณะ ดังนี้ ความเป็นผู้นำ/การมีอำนาจ ความเหนือกว่า/ความทะนงตน ความหมกมุ่นอยู่แต่ตนเอง/การยกยอตนเอง และการหาผลประโยชน์/การมีสิทธิ์ See p. 347.

 7 พฤติกรรมร้ายแรงของความหลงตนเอง 

จิตแพทย์แฮตช์คิสส์และเจมส์ เอฟ. มาสเตอร์สัน ระบุสิ่งที่พวกเขาเรียกว่า 7 พฤติกรรมร้ายแรงของความหลงตนเอง ไว้ดังต่อไปนี้Hotchkiss, Sandy & Masterson, James F. Why Is It Always About You?: The Seven Deadly Sins of Narcissism (2003)
 ความไม่ละอาย (Shamelessness): นาร์ซิสซิสมักภูมิใจในความไม่ละอายอย่างเปิดเผย คือ พวกเขาไม่ผูกอารมณ์ไปกับความต้องการและความปราถนาของผู้อื่น นาร์ซิสซิสต์เกลียดความอับอายขายหน้า เพราะมันหมายถึงพวกเขาไม่สมบูรณ์แบบและต้องเปลี่ยนแปลง นาร์ซิสซิสต์ชอบความรู้สึกผิดมากกว่าความอับอาย เพราะความรู้สึกผิดสามารถทำให้พวกเขาแยกระหว่างการกระทำกับเจตนาออกจากกันได้ ตัวอย่างเช่น ถึงแม้การกระทำอาจจะผิด แต่ทำไปเพราะมีเจตนาที่ดี
 ความคิดเชิงไสยศาสตร์ (Magical thinking): นาซิสซิสต์เห็นตนเองเป็นคนที่สมบูรณ์แบบโดยใช้การบิดเบือนและสร้างสิ่งลวงตาที่เรียกว่าความคิดเชิงไสยศาสตร์ อีกทั้งพวกเขายังใช้ในการป้องกันตนเพื่อ "โยน" ความอับอายขายหน้าไปสู่ผู้อื่น
 ความทะนงตน (Arrogance): นาร์ซิสซิสต์ที่รู้สึกว่ากำลังสูญเสียความสำคัญ อาจ "เพิ่มความมั่นใจในความคิดที่ว่าตนเองสำคัญ" โดยการกดผู้อื่นให้ต่ำลง ลดคุณค่าของผู้อื่น หรือทำให้ผู้อื่นอับอายขายหน้า
 ความอิจฉาริษยา (Envy): นาร์ซิสซิสต์อาจคงไว้ซึ่งความคิดที่ว่าตนเหนือกว่าผู้อื่นโดยการดูถูกเหยียดหยามหรือดูถูกความสำเสร็จของผู้อื่น
 การมีสิทธิ์ (Entitlement): นาซิสซิสต์ยึดถือความคาดหวังซึ่งไม่สมเหตุสมที่ว่าผู้อื่นจะปฏิบัติตัวเป็นอย่างดีกับพวกเขาและเชื่อฟังทุกสิ่งอย่าง เพราะพวกเขาคิดว่าพวกเขานั้นพิเศษ ซึ่งถ้าหากใครไม่ปฏิบัติตามจะต้องถูกตอกกลับด้วยความเหนือกว่าของพวกเขาและจะถือว่าเป็นบุคคล "ที่สร้างปัญหา" หรือ "หัวแข็ง" อีกทั้งการต่อต้านจะเป็นการทำให้พวกเขาเสียความมั่นใจ อันก่อให้เกิดบาดแผลจากความหลงตนเอง (narcissistic injury) จนกลายเป็นความคลั่งจากความหลงตนเอง (narcissistic rage) ในที่สุด
 การหาผลประโยชน์ (Exploitation): สามารถมาได้ในหลายรูปแบบ แต่มักจะเกี่ยวข้องกับการหาผลประโยชน์จากผู้อื่นโดยที่ไม่คำนึงถึงความรู้สึกหรือความสนใจของคนเหล่านั้น ซึ่งผู้นั้นมักตกอยู่ในตำแหน่งที่ต้องยอมจำนนเนื่องมาจากเป็นการยากที่จะต่อต้าน ทำให้ในบางครั้งผู้จำนนต้องยอมเพียงแค่การแสร้งทำ การหาผลประโยชน์นี้อาจทำให้ความสัมพันธ์ไม่ยืนยาวและจบไปอย่างรวดเร็ว
 การไม่รู้ขอบเขตการปฏิบัติตน (Bad boundaries): นาร์ซิสซิสต์ไม่รู้ถึงขอบเขตในการกระทำของตน ทำให้ผู้อื่นตีตัวออกห่างและไม่ปฏิสัมพันธ์กับพวกเขา ใครก็ตามที่สนองความหลงตนเอง (narcissistic supply) แก่นาร์ซิสซิสต์จะถูกปฏิบัติตนเป็นเสมือนส่วนหนึ่งของพวกเขาและถูกคาดหวังให้เป็นไปตามความคาดหวังของพวกเขา ภายในจิตใจของนาร์ซิสซิสนั้นไม่มีขอบเขตการปฏิบัติตัวระหว่างตนเองและผู้อื่น

 การสนองความหลงตนเอง 

การสนองความหลงตนเอง (narcissistic supply) เป็นแนวคิดหนึ่งที่ถูกเสนอในทฤษฎีจิตวิเคราะห์โดยออตโต เฟนิเชล ในปี ค.ศ. 1938 ซึ่งอธิบายถึงลักษณะความชื่นชมยินดี การสนับสนุนความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล หรือการดำรงชีพไว้โดยบุคคลต่อสิ่งแวดล้อมและจำเป็นต่อความภาคภูมิใจในตนเอง โดยทั่วไปแล้วคำนี้มักใช้ในแง่ลบในการอธิบายบุคคลที่ควบคุมพฤติกรรมตนเองไม่ได้จนก่อให้เกิดความต้องการความสนใจหรือความชื่นชมยินดีที่ขึ้นกับผู้อื่นมากเกินไป โดยไม่คำนึงถึงความรู้สึก ความคิดเห็น หรือความชอบของผู้อื่นเลย

 บาดแผลและความคลั่งจากความหลงตนเอง   

ความคลั่งจากความหลงตนเอง (narcissistic rage) เป็นปฏิกิรินาที่เกิดจากบาดแผลความหลงตนเอง (narcissistic injury) ซึ่งเป็นการคุกคามความภาคภูมิใจในตนเองหรือการมีคุณค่าของตนเองที่นาร์ซิสซิสต์สามารถรับรู้ได้ โดยคำว่า บาดแผลความหลงตนเอง and แผลเป็นความหลงตนเอง เป็นคำที่ถูกใช้โดยซีคมุนท์ ฟร็อยท์ในปี ค.ศ. 1920sSalman Akhtar, Comprehensive Dictionary of Psychoanalysis (London 2009) p. 182

ส่วนคำว่า ความคลั่งจากความหลงตนเอง ถูกคิดขึ้นมาโดยไฮนซ์ โคฮุตในปี ค.ศ. 1972 โดยบอกว่าความคลั่งจากความหลงตนเองจะเกิดขึ้นเมื่อผู้นั้นแสดงออกถึงความไม่เป็นมิตรอย่างต่อเนื่อง โดยเป็นการแสดงออกถึงความรำคาญอย่างชัดเจน เป็นการระเบิดอารมณ์ออกมาอย่างรุนแรง และรวมไปถึงการใช้ความรุนแรงอีกด้วย

ปฎิกิริยาความคลั่งจากคความหลงตนเองไม่จำกัดอยู่แค่ในความผิดปกติทางบุคลิกภาพ ยังปรากฏอยู่ในคาตาโทเนีย โรคหลงผิด และภาวะซึมเศร้า มีการเสนอว่านาร์ซิสซิสต์มีความคลั่งอยู่ 2 ระดับ คือ ระดับแรกเป็นความคิดโกรธที่แน่วแน่ต่อผู้อื่น และระดับที่สองเป็นความโกรธแค้นตัวเองVaknin, Sam, Malignant Self Love: Narcissism Revisited (1999).

คุณสมบัติ
ระดับความหลงตัวเองปกติและดีต่อสุขภาพ
นักจิตวิทยาบางคนแนะนำว่าระดับความหลงตัวเองในระดับปานกลางมีส่วนสนับสนุนสุขภาพจิตที่ดี ความนับถือตนเองทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างความหลงตัวเองและสุขภาพจิต ดังนั้น เนื่องจากคนที่มีความหลงตัวเองสูงมีความนับถือตนเองสูง ซึ่งเกิดจากการรับรู้ตนเองว่ามีความสามารถและเป็นที่ชื่นชอบ พวกเขาจึงค่อนข้างปลอดจากความกังวลและความหดหู่ 

ระดับความหลงตัวเองที่ทำลายล้าง
แม้ว่าความหลงตัวเองนั้นอาจถูกมองว่าเป็นลักษณะนิสัยปกติ แต่ความหลงตัวเองในระดับสูงอาจเป็นอันตรายต่อทั้งตนเองและผู้อื่น  ความหลงตัวเองที่ทำลายล้างคือการแสดงออกอย่างต่อเนื่องของลักษณะเด่นบางอย่างที่มักเกี่ยวข้องกับความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง เช่น "รูปแบบแพร่หลายของ ความรู้สึกว่าตนเขื่อง" ซึ่งมีลักษณะเฉพาะคือความรู้สึกว่าตนเองมีสิทธิ์และเหนือกว่า พฤติกรรมที่หยิ่งยโสหรือโอหัง และการขาดความเห็นอกเห็นใจและความห่วงใยต่อผู้อื่นโดยทั่วไป  ในสเปกตรัม ความหลงตัวเองที่ทำลายล้างนั้นรุนแรงกว่าความหลงตัวเองแบบมีสุขภาพดี แต่ไม่รุนแรงเท่ากับสภาวะทางพยาธิวิทยา  

ระดับความเป็นโรคหลงตัวเอง

ระดับความหลงตัวเองที่สูงมากถือว่าเป็น อาการทางพยาธิวิทยา  สภาวะทางพยาธิวิทยาของความหลงตัวเองเป็นการแสดงออกที่รุนแรงและขยายขนาดของความหลงตัวเองแบบมีสุขภาพดี มันแสดงออกมาในรูปแบบของความไม่สามารถที่จะรักผู้อื่น การขาดความเห็นอกเห็นใจ ความว่างเปล่า ความเบื่อหน่าย และความต้องการอย่างต่อเนื่องในการแสวงหาอำนาจ ในขณะที่ทำให้บุคคลนั้นไม่สามารถเข้าถึงผู้อื่นได้  นักทฤษฎีทางคลินิก เคิร์นเบิร์ก, โคฮุต, และ ธีโอดอร์ มิลลอน เห็นว่าความหลงตัวเองแบบทางพยาธิวิทยาเป็นผลลัพธ์ที่เป็นไปได้ในการตอบสนองต่อปฏิสัมพันธ์ในช่วงวัยเด็กที่ขาดความเห็นอกเห็นใจและไม่สอดคล้องกัน พวกเขาแนะนำว่าคนที่มีความหลงตัวเองพยายามชดเชยในความสัมพันธ์ในวัยผู้ใหญ่  นักจิตวิเคราะห์ชาวเยอรมัน คาเรน ฮอร์นีย์ (1885–1952) ก็มองว่าบุคลิกภาพแบบหลงตัวเองเป็นลักษณะนิสัยที่ได้รับอิทธิพลจากสภาพแวดล้อมในช่วงต้น  

ความสามารถในการถ่ายทอดทางพันธุกรรม
การศึกษา อัตราพันธุกรรม โดยใช้ฝาแฝดแสดงให้เห็นว่าลักษณะนิสัยแบบหลงตัวเอง ซึ่งวัดโดยการทดสอบมาตรฐาน มักจะถ่ายทอดทางพันธุกรรม Luo, Y. L., & Cai, H. (2018). The etiology of narcissism: A review of behavioral genetic studies. Handbook of Trait Narcissism: Key Advances, Research Methods, and Controversies, 149-156. พบว่าความหลงตัวเองมีคะแนนอัตราพันธุกรรมสูง (0.64) ซึ่งบ่งชี้ว่า ความสอดคล้อง ของลักษณะนี้ในฝาแฝดเหมือนกันนั้นได้รับอิทธิพลจากพันธุกรรมอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับสาเหตุจากสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ยังแสดงให้เห็นว่ามีสเปกตรัมหรือช่วงของลักษณะนิสัยแบบหลงตัวเอง ตั้งแต่ปกติไปจนถึงบุคลิกภาพแบบทางพยาธิวิทยา  ยิ่งไปกว่านั้น หลักฐานแสดงให้เห็นว่าองค์ประกอบแต่ละอย่างของความหลงตัวเองมีคะแนนอัตราพันธุกรรมของตัวเอง ตัวอย่างเช่น ความรู้สึกว่าตนเขื่อง ภายในบุคคลมีคะแนน 0.23 และ สิทธิ ในการติดต่อกับผู้อื่นมีคะแนน 0.35  แม้ว่าผลกระทบทางพันธุกรรมต่อระดับความหลงตัวเองจะมีนัยสำคัญ แต่ก็ไม่ใช่ปัจจัยเดียวที่มีบทบาท 

การแสดงออกของความหลงตัวเอง
 รูปแบบโดยทั่วไป 
มีการระบุรูปแบบการแสดงออกของความหลงตัวเองสองแบบหลัก ได้แก่ แบบโอ้อวด ("ผิวหนา") และแบบอ่อนไหว ("ผิวบาง") รายงานล่าสุดระบุว่าแก่นแท้ของความหลงตัวเองคือการต่อต้านที่มุ่งเน้นตนเอง (หรือ "ความสำคัญตนเองที่เป็นสิทธิ์") โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความเห็นแก่ตัว การรู้สึกว่าตนเองมีสิทธิ์ การขาดความเห็นอกเห็นใจ และการดูถูกผู้อื่น Crowe, M. L., Weiss, B., Lynam, D. R., Campbell, W. K., & Miller, J. D. (2022). Narcissism and narcissistic personality disorder: Moving toward a trifurcated model. Journal of Personality. ความรู้สึกว่าตนเขื่องและความอ่อนไหวถูกมองว่าเป็นการแสดงออกที่แตกต่างกันของแก่นแท้ที่ต่อต้านนี้ ซึ่งเกิดจากความแตกต่างของแต่ละบุคคลในความแข็งแกร่งของระบบแรงจูงใจในการเข้าหาและหลีกเลี่ยง Krizan, Z., & Herlache, A. D. (2018). The narcissism spectrum model: A synthetic view of narcissistic personality. Personality and Social Psychology Review, 22(1), 3-31. 

 ยิ่งใหญ่อลังการ 
เชื่อว่าความรู้สึกว่าตนเขื่องแบบหลงตัวเองเกิดจากการผสมผสานของแก่นแท้ที่ต่อต้านกับความกล้าหาญทางอารมณ์—ซึ่งกำหนดโดยอารมณ์เชิงบวก การครอบงำทางสังคม การแสวงหาผลตอบแทน และการเสี่ยง ความรู้สึกว่าตนเขื่องถูกกำหนด—นอกเหนือจากการต่อต้าน—โดยรูปแบบการควบคุมตนเองที่มั่นใจ ชอบอวด และชอบชักจูง:  

 ความนับถือตนเองสูง ความรู้สึกชัดเจนว่าตัวเองไม่เหมือนใครและเหนือกว่าผู้อื่น พร้อมทั้งจินตนาการถึงความสำเร็จและอำนาจ และความทะเยอทะยานอันสูงส่ง
 พลังทางสังคม โดยมีลักษณะเด่นคือ การแสดงออก การเป็นผู้มีอำนาจ การมีเสน่ห์ดึงดูด และการส่งเสริมตนเองในด้านการติดต่อกับผู้อื่น
 พฤติกรรมแบบเอาเปรียบ เห็นแก่ตัวในความสัมพันธ์ การติดต่อสื่อสารแบบระยะสั้น ซึ่งถูกกำหนดโดยการชักจูง และการให้สิทธิพิเศษกับผลประโยชน์ส่วนตัวเหนือผลประโยชน์อื่น ๆ ของการเข้าสังคม 

 เสี่ยงต่อการถูกโจมตี 
ความหลงตัวเองแบบอ่อนไหว เชื่อว่าเกิดจากการผสมผสานของแก่นแท้ที่ต่อต้านกับการตอบสนองทางอารมณ์ ซึ่งกำหนดโดยอารมณ์เชิงลบ การหลีกเลี่ยงสังคม ความเฉื่อยชา และความโน้มเอียงอย่างมากต่อความโกรธ ความอ่อนไหวถูกกำหนด—นอกเหนือจากการต่อต้าน—โดยรูปแบบการควบคุมตนเองที่ขี้อาย ชอบแก้แค้น และต้องการความช่วยเหลือ:  

 ความนับถือตนเองต่ำและขึ้นอยู่กับเงื่อนไข ความรู้สึกที่ไม่มั่นคงและไม่ชัดเจนเกี่ยวกับตนเอง และความอิจฉาริษยาต่อความสำเร็จของผู้อื่น
 การถอนตัวจากสังคม เกิดจากความอับอาย การไม่ไว้ใจเจตนาของผู้อื่น และความกังวลเกี่ยวกับการได้รับการยอมรับ
 พฤติกรรมแบบต้องการความช่วยเหลือ หมกมุ่นอยู่กับความสัมพันธ์ การติดต่อสื่อสารแบบระยะยาว ซึ่งถูกกำหนดโดยความต้องการชื่นชม การยอมรับ และการสนับสนุนมากเกินไป และการแก้แค้นเมื่อความต้องการไม่เป็นไปตามที่ต้องการ 

 สำนวนอื่น ๆ 
 ทางเพศ 
ความหลงตัวเองทางเพศ ถูกอธิบายว่าเป็นรูปแบบการแสดงออกทางเพศที่ เห็นแก่ตัว ซึ่งเกี่ยวข้องกับความรู้สึกที่มากเกินไปเกี่ยวกับความสามารถทางเพศหรือการรู้สึกว่าตนเองมีสิทธิ์ทางเพศ บางครั้งก็อยู่ในรูปแบบของการนอกใจ สิ่งนี้สามารถเป็น การชดเชยมากเกินไป สำหรับความนับถือตนเองต่ำหรือความไม่สามารถรักษาความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดแท้จริงได้  

แม้ว่ารูปแบบพฤติกรรมนี้เชื่อว่าพบได้บ่อยในเพศชายมากกว่าเพศหญิง  แต่ก็เกิดขึ้นในทั้งเพศชายและเพศหญิงที่ชดเชยความรู้สึกด้อยทางเพศโดยการภาคภูมิใจในตัวเองมากเกินไปหรือหมกมุ่นอยู่กับ ความเป็นชาย หรือความเป็นหญิง 

สภาวะที่เป็นที่ถกเถียงกัน ซึ่งเรียกว่า "การติดเซ็กส์" นั้น ผู้เชี่ยวชาญบางคนเชื่อว่าเป็นความหลงตัวเองทางเพศหรือการบังคับทางเพศ มากกว่าพฤติกรรมติดยาเสพติด  

 ผู้ปกครอง 
พ่อแม่ที่หลงตัวเองมักจะมองเห็นลูกของตนเป็นส่วนขยายของตัวเอง และกระตุ้นให้ลูกแสดงออกในแบบที่สนับสนุนความต้องการทางอารมณ์และความนับถือตนเองของพ่อแม่  เนื่องจากความอ่อนไหว เด็กอาจได้รับผลกระทบอย่างมากจากพฤติกรรมนี้  เพื่อตอบสนองความต้องการของพ่อแม่ เด็กอาจต้องเสียสละความต้องการและความรู้สึกของตนเอง  เด็กที่ได้รับการเลี้ยงดูแบบนี้ อาจต้องดิ้นรนในวัยผู้ใหญ่กับความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดของตนเอง 

ในสถานการณ์ที่รุนแรง รูปแบบการเลี้ยงดูแบบนี้สามารถส่งผลให้เกิดความสัมพันธ์ที่ห่างเหินกับลูก ควบคู่ไปกับความรู้สึกเคียดแค้น และในบางกรณี แนวโน้มการทำลายตนเอง  

ต้นกำเนิดของความหลงตัวเองในเด็ก มักจะมาจากทฤษฎีการเรียนรู้ทางสังคม ทฤษฎีการเรียนรู้ทางสังคมเสนอว่าพฤติกรรมทางสังคมนั้นเรียนรู้ได้จากการสังเกตและเลียนแบบพฤติกรรมของผู้อื่น สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าเด็กคาดว่าจะเติบโตขึ้นมาเป็นคนหลงตัวเองเมื่อพ่อแม่ให้คุณค่ากับพวกเขามากเกินไป  

 สถานที่ทำงาน 

มีความจำเป็นสำหรับผู้เชี่ยวชาญบางคนที่จะต้องยืนยันความสามารถของตนเองอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าพวกเขาจะผิด  ความหลงตัวเองในสายอาชีพ สามารถนำไปสู่กับดักความหลงตัวเองสำหรับผู้เชี่ยวชาญที่มีความสามารถ และแม้กระทั่งยอดเยี่ยม "ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่ทำงานเกี่ยวกับการปลูกฝังความรู้สึกตัวเองที่แสดงออกถึงความมีอำนาจ การควบคุม ความรู้ ความสามารถ และความน่าเชื่อถือ นั่นคือความหลงตัวเองในตัวเราทุกคน—เรากลัวที่จะดูโง่หรือไม่สามารถทำงานได้"  

ผู้บริหารมักจะได้รับสิ่งกระตุ้นที่อาจทำให้เกิดความหลงตัวเอง สิ่งกระตุ้นที่ไม่มีชีวิต ได้แก่ สัญลักษณ์แสดงฐานะ เช่น รถยนต์ของบริษัท สมาร์ทโฟน ที่บริษัทจัดให้ หรือสำนักงานที่มีชื่อเสียงพร้อมวิวหน้าต่าง สิ่งกระตุ้นที่เป็นชีวิต ได้แก่ การประจบสอพลอ และ ความใส่ใจ จากเพื่อนร่วมงานและลูกน้อง  

ความหลงตัวเองถูกเชื่อมโยงกับปัญหาความเป็นผู้นำที่อาจเกิดขึ้นได้มากมาย ตั้งแต่ทักษะการสร้างแรงจูงใจที่ไม่ดีไปจนถึงการตัดสินใจที่เสี่ยง และในกรณีที่รุนแรง การกระทำความผิดอาญาในระดับชั้นผู้บริหาร  ผู้นำองค์กรที่มีชื่อเสียงที่เน้น กำไร มากเกินไป อาจส่งผลดีในระยะสั้นสำหรับองค์กรของพวกเขา แต่ท้ายที่สุดมันจะทำให้พนักงานแต่ละคน รวมถึงทั้งบริษัท ตกต่ำ  

ลูกน้องอาจพบว่าการเสนอความช่วยเหลือในชีวิตประจำวัน ทำให้พวกเขากลายเป็นแหล่งสนับสนุน เว้นแต่พวกเขาจะระมัดระวังมากในการรักษาขอบเขตที่เหมาะสม  

การศึกษาที่ตรวจสอบบทบาทของบุคลิกภาพในการก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำแสดงให้เห็นว่าบุคคลที่ก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำสามารถอธิบายได้ว่าเป็นผู้ครอบงำในด้านปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคล มีบุคลิกภาพแบบเปิดเผย และมีทักษะทางสังคม  เมื่อตรวจสอบความสัมพันธ์ของความหลงตัวเองในการก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำ คนที่มีความหลงตัวเอง ซึ่งมักจะเป็นผู้ครอบงำในด้านปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคล มีบุคลิกภาพแบบเปิดเผย และมีทักษะทางสังคม ก็มีแนวโน้มที่จะก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำ แต่มีแนวโน้มที่จะก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำในสถานการณ์ที่พวกเขาไม่เป็นที่รู้จัก เช่น การจ้างงานจากภายนอก (เทียบกับการเลื่อนตำแหน่งภายใน) อย่างน่าแปลกใจ ความหลงตัวเองสามารถแสดงออกเป็นลักษณะที่ช่วยให้บุคคลก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำ และท้ายที่สุดนำไปสู่การประสบความสำเร็จไม่ถึงเป้าหมาย หรือแม้กระทั่งล้มเหลว  

ความหลงตัวเองยังสามารถสร้างปัญหาในกำลังแรงงานทั่วไป ตัวอย่างเช่น บุคคลที่มีคะแนนความหลงตัวเองสูง มีแนวโน้มที่จะมีส่วนร่วมในพฤติกรรมที่ขัดต่อผลผลิต ซึ่งเป็นอันตรายต่อองค์กรหรือบุคคลอื่น ๆ ในที่ทำงาน  พฤติกรรมก้าวร้าว (และขัดต่อผลผลิต) มีแนวโน้มที่จะปรากฏขึ้นเมื่อความนับถือตนเองถูกคุกคาม  บุคคลที่มีความหลงตัวเองสูง มีความนับถือตนเองที่เปราะบาง และง่ายต่อการถูกคุกคาม การศึกษาหนึ่งพบว่าพนักงานที่มีความหลงตัวเองสูง มีแนวโน้มที่จะมองเห็นพฤติกรรมของผู้อื่นในที่ทำงานว่าเป็นการล่วงละเมิดและคุกคาม มากกว่าบุคคลที่มีความหลงตัวเองต่ำ  

 คนดัง 
ความหลงตัวเองของคนดัง (บางครั้งเรียกว่า ความหลงตัวเองตามสถานการณ์ที่เกิดขึ้น) เป็นรูปแบบหนึ่งของความหลงตัวเอง ซึ่งพัฒนาขึ้นในช่วงปลายวัยรุ่นหรือวัยผู้ใหญ่ เกิดจากความมั่งคั่ง ชื่อเสียง และสิ่งอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับ คนดัง ความหลงตัวเองของคนดังพัฒนาขึ้นหลังจากวัยเด็ก และถูกกระตุ้นและได้รับการสนับสนุนจากสังคมที่หมกมุ่นอยู่กับคนดัง แฟน ๆ ผู้ช่วย และสื่อแท็บลอยด์ ต่างก็มีส่วนทำให้เกิดความคิดที่ว่าบุคคลนั้นมีความสำคัญมากกว่าคนอื่น ๆ อย่างมาก ซึ่งกระตุ้นปัญหาความหลงตัวเอง ซึ่งอาจเป็นเพียงแนวโน้ม หรือแฝงอยู่ และช่วยให้มันกลายเป็นความผิดปกติทางบุคลิกภาพอย่างเต็มรูปแบบ "โรเบิร์ต มิลแมน กล่าวว่าสิ่งที่เกิดขึ้นกับคนดัง คือพวกเขามีคนมองอยู่มากจนพวกเขาเลิกมองคนอื่น"  ในรูปแบบการแสดงออกและอาการที่รุนแรงที่สุด มันไม่แตกต่างจาก ความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง แตกต่างกันเพียงแค่การเริ่มต้นในช่วงปลาย และการสนับสนุนจากสิ่งแวดล้อมโดยแฟน ๆ จำนวนมาก "การขาดบรรทัดฐานทางสังคม การควบคุม และการที่คนอื่นไม่ให้ความสำคัญกับพวกเขา ทำให้คนเหล่านี้เชื่อว่าพวกเขามีภูมิคุ้มกัน"  ดังนั้นบุคคลนั้นอาจประสบปัญหาในความสัมพันธ์ การใช้สารเสพติด หรือพฤติกรรมที่ผิดปกติ 

บุคลิกด้านมืดสามประการ
ความหลงตัวเองเป็นหนึ่งในสามลักษณะในแบบจำลอง บุคลิกด้านมืดสามประการ ร่วมกับ ไซโคพาท และ แมคคิเวลเลียน Furnham, A., Richards, S. C., & Paulhus, D. L. (2013). The Dark Triad of personality: A 10 year review. Social and personality psychology compass, 7(3), 199-216.Jones, D. N., & Paulhus, D. L. (2014). Introducing the short dark triad (SD3) a brief measure of dark personality traits. Assessment, 21(1), 28-41. ความหลงตัวเองถูกเชื่อมโยงกับทั้งสองลักษณะ แม้ว่านักจิตวิทยาเช่น เดลรอย พอลฮุส และ เควิน วิลเลียม จะเห็นหลักฐานเพียงพอว่ามันเป็นลักษณะที่แตกต่างกัน Jakobwitz, S., & Egan, V. (2006). The dark triad and normal personality traits. Personality and Individual differences, 40(2), 331-339.

ความหลงตัวเองเป็นหนึ่งในสามลักษณะในแบบจำลอง บุคลิกด้านมืดสามประการ ร่วมกับ ไซโคพาท และ แมคคิเวลเลียน Furnham, A., Richards, S. C., & Paulhus, D. L. (2013). The Dark Triad of personality: A 10 year review. Social and personality psychology compass, 7(3), 199-216.Jones, D. N., & Paulhus, D. L. (2014). Introducing the short dark triad (SD3) a brief measure of dark personality traits. Assessment, 21(1), 28-41. ความหลงตัวเองถูกเชื่อมโยงกับทั้งสองลักษณะ แม้ว่านักจิตวิทยาเช่น เดลรอย พอลฮุส และ เควิน วิลเลียม จะเห็นหลักฐานเพียงพอว่ามันเป็นลักษณะที่แตกต่างกัน Jakobwitz, S., & Egan, V. (2006). The dark triad and normal personality traits. Personality and Individual differences, 40(2), 331-339.

ข้อโต้แย้ง
ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา มีความสนใจในความหลงตัวเอง และความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง (NPD) เพิ่มขึ้น  มีสาขาการถกเถียงอย่างมาก ที่ล้อมรอบเรื่องนี้ รวมถึง:
 การกำหนดความแตกต่างระหว่างความหลงตัวเองแบบปกติ และแบบทางพยาธิวิทยา ให้ชัดเจน 
 การทำความเข้าใจบทบาทของความนับถือตนเอง ในความหลงตัวเอง 
 การบรรลุฉันทามติ เกี่ยวกับการจำแนกประเภท และคำจำกัดความของประเภทย่อย เช่น "มิติแบบโอ้อวด" และ "มิติแบบอ่อนไหว" หรือรูปแบบต่าง ๆ ของสิ่งเหล่านี้ 
 การทำความเข้าใจว่าอะไรคือคุณสมบัติ/ลักษณะ ที่สำคัญ เทียบกับ ที่ไม่สำคัญ คุณสมบัติ/ลักษณะ หลัก เทียบกับ รอง ของความหลงตัวเอง
 การพิจารณาว่ามีคำอธิบายที่เป็นที่ยอมรับ หรือไม่ 
 การตกลงกันเกี่ยวกับปัจจัย ทางสาเหตุ 
 การตัดสินใจว่าสาขาหรือวิชาใด ควรศึกษาความหลงตัวเอง 
 การตกลงกันเกี่ยวกับวิธีการประเมิน และวัด  และ
 การตกลงกันเกี่ยวกับการแสดงออกของมัน ในตำรา และคู่มือการจำแนกประเภท  

ความขัดแย้งนี้ ปรากฏให้เห็นต่อสาธารณะ ในปี 2010–2013 เมื่อคณะกรรมการเกี่ยวกับความผิดปกติทางบุคลิกภาพ สำหรับฉบับที่ 5 (2013) ของ คู่มือการวินิจฉัยและสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิต แนะนำให้ถอดความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง ออกจากคู่มือ การถกเถียงกันอย่างดุเดือด เป็นเวลาสามปี เกิดขึ้นในชุมชนทางคลินิก โดยหนึ่งในนักวิจารณ์ที่รุนแรงที่สุด คือ จอห์น จี กันเดอร์สัน บุคคลที่นำคณะกรรมการความผิดปกติทางบุคลิกภาพ DSM สำหรับฉบับที่ 4 ของคู่มือ