wannaphong/clean_thaiwikipedia huggingface dataset:
# ตำบลแม่สลิด
แม่สลิด เป็นตำบลหนึ่งในอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของตัวอำเภอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ้านตากประมาณ 17 กิโลเมตร และห่างจากศาลากลางจังหวัดตากประมาณ 37 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน)

ตำบลแม่สลิดทั้งตำบลอยู่ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลแม่สลิดซึ่งเดิมมีฐานะเป็นสภาตำบลแม่สลิดในปี พ.ศ. 2517 ก่อนที่ต่อมาจะได้รับการจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลแม่สลิดในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2539

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
ตำบลแม่สลิดตั้งอยู่ทางทิศเหนือของอำเภอบ้านตาก มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

 ทิศเหนือ ติดต่อกับตำบลพระบาทวังตวง อำเภอแม่พริก และตำบลแม่วะ อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับตำบลเวียงมอก อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง และตำบลตลิ่งชัน อำเภอบ้านด่านลานหอย จังหวัดสุโขทัย
 ทิศใต้ ติดต่อกับตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก และตำบลสมอโคน ตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับตำบลเกาะตะเภา อำเภอบ้านตาก และตำบลย่านรี ตำบลสามเงา ตำบลวังหมัน ตำบลวังจันทร์ อำเภอสามเงา

 ประวัติ 
ตำบลแม่สลิด เดิมมีชื่อว่า "ตำบลยางโอง" ขึ้นกับอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ต่อมาในวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2471 ทางราชการได้แยกพื้นที่ตำบลสามเงา ตำบลบ้านนา ตำบลยกกระบัตร และตำบลยางโอง อำเภอบ้านตาก มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอท่าปุย (หรืออำเภอสามเงาในปัจจุบัน) และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอบ้านตาก ก่อนที่ต่อมาจะโอนพื้นที่ตำบลยางโองกลับเข้ามาในเขตอำเภอบ้านตากอีกครั้ง ปัจจุบันเป็น 1 ใน 7 ตำบลของอำเภอบ้านตาก
# ประเทศแองโกลาในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
ประเทศแองโกลา จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศแองโกลาได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

 จำนวนผู้เข้าแข่งขัน
กีฬาชายหญิงรวม  1  1  2 รวม  1  1  2

 กรีฑา 

นักกีฬารายการชิงชนะเลิศผลอันดับมานูเอล เออร์เนสโตร ไจเม1500m T46
# โฆยาเดเซเรน
โฆยาเดเซเรน  เป็นแหล่งโบราณคดีแห่งหนึ่งในหุบเขาซาโปติตัน จังหวัดลาลิเบร์ตัด ประเทศเอลซัลวาดอร์ ห่างจากกรุงซานซัลวาดอร์ไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 36 กิโลเมตรCastellanos, p. 94. ประกอบด้วยหมู่บ้านเกษตรกรรมในอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัส คาดกันว่าแหล่งนี้มีการตั้งถิ่นฐานอยู่ระหว่าง ค.ศ. 200 ถึง ค.ศ. 600

โฆยาเดเซเรนเป็นที่รู้จักจากการเก็บรักษาหลักฐานการตั้งถิ่นฐานในมีโซอเมริกาสมัยคลาสสิกไว้อย่างดีเยี่ยม บริเวณนี้ถูกฝังอยู่ภายใต้เถ้าถ่านภูเขาไฟโลมากัลเดราซึ่งปะทุเมื่อประมาณ ค.ศ. 600Conyers, pp. 377–378. บางครั้งแหล่งโบราณคดีนี้จึงได้รับการขนานนามว่าเป็น "ปอมเปอีแห่งอเมริกา" โดยเปรียบเทียบกับซากเมืองโบราณที่มีชื่อเสียงของจักรวรรดิโรมัน ความอุดมสมบูรณ์ของซากทางบรรพพฤกษศาสตร์พื้นบ้าน (paleoethnobotany) ที่ค้นพบที่โฆยาเดเซเรนเมื่อเปรียบเทียบกับแหล่งโบราณคดีมายาอื่น ๆ ทำให้โฆยาเดเซเรนมีความสำคัญเป็นพิเศษในการศึกษาชีวิตประจำวันของชุมชนเกษตรกรรมมายาโบราณ

สิ่งสำคัญอย่างหนึ่งคือการค้นพบทุ่งมันสำปะหลังโบราณซึ่งมีขนาดอย่างน้อยหนึ่งในสามของสนามฟุตบอล ถือเป็นตัวอย่างแรกในแหล่งโบราณคดีโลกใหม่ที่ได้รับการพิสูจน์ระบุว่าเป็นแปลงเพาะปลูกมันสำปะหลังCU team discovers Mayan crop system.  University of Colorado at Boulder, 16 มิถุนายน 2009 โฆยาเดเซเรนได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโกใน ค.ศ. 1993 และในปัจจุบันเป็นสถานที่ท่องเที่ยวหลักแห่งหนึ่งของเอลซัลวาดอร์
# นครมายา
thumb|right|290px|แผนที่ภูมิภาคมายาแสดงที่ตั้งของนครหลักบางนคร
นครมายาเป็นศูนย์กลางประชากรของอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัสในมีโซอเมริกา ทำหน้าที่พิเศษทางการบริหาร การค้า การผลิต และศาสนาซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของนครโบราณทั่วโลกSharer & Traxler 2006, p.71. นครมายามีแนวโน้มที่จะตั้งอยู่กระจัดกระจายมากกว่ากลุ่มนครในสังคมอื่น ๆ แม้แต่ภายในมีโซอเมริกาเอง อันเป็นผลมาจากการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมแบบที่ลุ่มเขตร้อนซึ่งเอื้อต่อการผลิตอาหารท่ามกลางพื้นที่ที่ใช้ประกอบกิจกรรมอื่น ๆ นครมายาไม่มีผังเมืองแบบตาตารางอย่างนครในที่สูงทางตอนกลางของเม็กซิโก (เช่น เตโอตีวากาน, เตนอชตีตลัน)Graham 2005, p.4. กษัตริย์มายาปกครองอาณาจักรจากพระราชวังที่ตั้งอยู่ใจกลางนครMartin & Grube 2000, p.15. นครต่าง ๆ มักตั้งอยู่ในบริเวณที่สามารถควบคุมเส้นทางการค้าหรือสามารถจัดส่งผลผลิตที่จำเป็นSharer & Traxler 2006, p.85. สิ่งนี้ทำให้อติชนที่ควบคุมการค้าสามารถเพิ่มพูนความมั่งคั่งและสถานะของตนเอง นครเหล่านี้สามารถจัดสร้างวิหารสำหรับประกอบพิธีสาธารณะได้ จึงดึงดูดผู้คนให้เข้ามาอาศัยมากขึ้น นครที่มีสภาพเอื้ออำนวยต่อการผลิตอาหารและเข้าถึงเส้นทางการค้าได้มีแนวโน้มที่จะพัฒนาเป็นเมืองหลวงของบรรดาแว่นแคว้นมายาในยุคเริ่มแรก

ความสัมพันธ์ทางการเมืองระหว่างนครรัฐมายาสมัยคลาสสิกมักถูกนำไปเปรียบเทียบกับความสัมพันธ์ระหว่างนครรัฐในกรีซสมัยคลาสสิกและอิตาลีสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาMartin & Grube 2000, p.21. นครบางนครเชื่อมโยงกันโดยตรงผ่านถนนหินปูนที่เรียกว่า ซักเบ แต่วัตถุประสงค์ของการสร้างถนนเหล่านี้จะเป็นไปเพื่อการค้า การเมือง หรือศาสนานั้นยังไม่สามารถสรุปได้อย่างแน่ชัดOlmedo Vera 1997, p.35.
# โกปัน
โกปัน  เป็นโบราณสถานของอารยธรรมมายาในจังหวัดโกปันทางภาคตะวันตกของประเทศฮอนดูรัส อยู่ไม่ไกลนักจากชายแดนประเทศกัวเตมาลา นครมายาโบราณแห่งนี้สะท้อนความงามของภูมิประเทศบริเวณที่เมืองเคยเจริญรุ่งเรือง ซึ่งเป็นหุบเขาที่มีดินน้ำอุดมสมบูรณ์ที่ระดับความสูง 600 เมตร (2,400 ฟุต) เหนือระดับน้ำทะเลปานกลางFash, William L. "Copán." In Davíd Carrasco (ed). The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures. : Oxford University Press, 2001.  โกปันเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรสำคัญสมัยคลาสสิกอาณาจักรหนึ่งตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึง 9 ทางตะวันออกเฉียงใต้สุดของภูมิภาควัฒนธรรมมีโซอเมริกาต่อเขตภูมิภาควัฒนธรรมคอคอด–โคลอมเบีย และมีกลุ่มชนนอกอารยธรรมมายารายล้อมอยู่เกือบทุกด้าน.

มีผู้อยู่อาศัยอยู่ในโกปันนานกว่าสองพันปีตั้งแต่สมัยก่อนคลาสสิกตอนต้นจนถึงสมัยหลังคลาสสิก เมืองได้พัฒนารูปแบบทางประติมากรรมที่โดดเด่นตามกรอบประเพณีของชาวมายาที่ลุ่ม ซึ่งอาจจะเป็นไปเพื่อเน้นความเป็นกลุ่มชาติพันธุ์มายาของผู้ปกครองเมือง

เมืองนี้มีบันทึกทางประวัติศาสตร์ที่ครอบคลุมส่วนใหญ่ของสมัยคลาสสิกและได้รับการสืบสร้างขึ้นอย่างละเอียดโดยนักโบราณคดีและนักอ่านจารึกโบราณ โกปันเคยเป็นเมืองที่มีอำนาจปกครองอาณาจักรอันกว้างใหญ่ภายในพื้นที่ทางใต้ของอารยธรรมมายา เมืองประสบภัยพิบัติทางการเมืองครั้งใหญ่ใน ค.ศ. 738 เมื่อวาชักลาฆูน อูบาฮ์ กาวีล หนึ่งในกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ราชวงศ์ของโกปัน ทรงถูกจับและปลงพระชนม์โดยกษัตริย์แห่งกิริกัวซึ่งเป็นอดีตเมืองขึ้นของพระองค์; ; . ความพ่ายแพ้ที่ไม่คาดคิดนี้ส่งผลให้เมืองประสบภาวะชะงักงันนานถึง 17 ปี ในช่วงเวลานี้โกปันอาจกลายเป็นเมืองขึ้นของกิริกัวจากการพลิกผันของโชคชะตา.

ส่วนสำคัญของด้านทิศตะวันออกของอัครปุระโกปันถูกกระแสน้ำในแม่น้ำโกปันกัดเซาะพังทลาย ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาจึงมีการเบี่ยงเส้นทางเดินของแม่น้ำเพื่อปกป้องแหล่งโบราณคดีจากความเสียหายเพิ่มเติม
# ตีวานากู
ตีวานากู (ไอมาราและ), เตียอัวนาโก  หรือ เตียอัวนากู  เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสใกล้กับทะเลสาบติติกากาทางภาคตะวันตกของประเทศโบลิเวีย และเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีที่ใหญ่ที่สุดในอเมริกาใต้ เขตโบราณคดีในปัจจุบันครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 4 ตารางกิโลเมตร และรวมถึงเครื่องปั้นเผาที่มีลวดลายตกแต่ง สิ่งปลูกสร้าง และบล็อกหินขนาดใหญ่ ประชากรของเมืองนี้อาจมีจำนวนมากถึง 10,000–20,000 คนในช่วงจุดสูงสุดเมื่อประมาณ ค.ศ. 800

แหล่งตีวานากูได้รับการกล่าวถึงเป็นครั้งแรกในหลักฐานลายลักษณ์อักษรเมื่อ ค.ศ. 1549 โดยเปโดร ซิเอซา เด เลออน ผู้พิชิตชาวสเปน ระหว่างที่กำลังเสาะหาเมืองหลวงของภูมิภาคกุลยาซูยูทางตอนใต้ของจักรวรรดิอินคา

เบร์นาเบ โกโบ นักบันทึกเหตุการณ์และมิชชันนารีเยสุอิตในเปรู รายงานว่าครั้งหนึ่งตีวานากูเคยมีชื่อว่า ไตปีกาลา  ซึ่งแปลว่า "หินที่อยู่ตรงกลาง" ในภาษาไอมารา สื่อถึงความเชื่อที่ว่าตีวานากูตั้งอยู่ที่ศูนย์กลางของโลก ชื่อที่ชาวตีวานากูรู้จักอาจสูญหายไปเนื่องจากพวกเขายังไม่มีภาษาเขียนใช้ เฮ็กการ์ตีและเบริสเฟิร์ด-โจนส์เสนอว่าภาษาปูกีนามีความเป็นไปได้มากที่สุดที่จะเป็นภาษาของชาวตีวานากูในสมัยนั้น
# กิริกัว
กิริกัว  เป็นแหล่งโบราณคดีมายาในจังหวัดอิซาบัลทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศกัวเตมาลา เป็นแหล่งขนาดกลางที่ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 3 ตารางกิโลเมตร (1.2 ตารางไมล์) ตามแนวแม่น้ำโมตากัวตอนล่างAshmore 1980, p.24. โดยมีศูนย์กลางประกอบพิธีกรรมตั้งอยู่ห่างจากฝั่งเหนือของแม่น้ำประมาณ 1 กิโลเมตร (0.6 ไมล์)Sharer & Traxler 2006, p.352. ในสมัยคลาสสิกของอารยธรรมมายา (ค.ศ. 200–900) กีริกัวเป็นจุดเชื่อมต่อของเส้นทางการค้าที่สำคัญหลายเส้นทาง บริเวณนี้มีผู้คนเข้าครอบครองก่อน ค.ศ. 200 การก่อสร้างอัครปุระเริ่มขึ้นเมื่อประมาณ ค.ศ. 550 และการก่อสร้างอาคารขนาดใหญ่จำนวนมากเริ่มขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 8 การก่อสร้างทั้งหมดหยุดลงเมื่อถึงประมาณ ค.ศ. 850 ยกเว้นในช่วงที่มีผู้คนกลับเข้าไปครอบครองอยู่ระยะหนึ่งในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 900–1200) กิริกัวมีแบบอย่างทางสถาปัตยกรรมและประติมากรรมคล้ายคลึงกับโกปันที่ตั้งอยู่ใกล้เคียง โดยเมืองทั้งสองมีประวัติศาสตร์เกี่ยวพันกันอย่างใกล้ชิดMiller 1999, p.49.

การขยายตัวอย่างรวดเร็วของกิริกัวในคริสต์ศตวรรษที่ 8 มีความสัมพันธ์กับชัยชนะทางการทหารของกษัตริย์กัก ตีลิว ชัน โยปาต เหนือโกปันใน ค.ศ. 738 เมื่อกษัตริย์วาชักลาฆูน อูบาฮ์ กาวีล แห่งโกปันทรงพ่ายแพ้ ถูกจับ และถูกบูชายัญที่จัตุรัสใหญ่แห่งกิริกัวLooper 2003, pp.4–5, 83. ก่อนหน้านี้กิริกัวเคยเป็นรัฐบริวารของโกปันแต่ก็รักษาเอกราชไว้ได้ในภายหลัง สถาปัตยกรรมที่เกี่ยวกับพิธีกรรมในกิริกัวมีลักษณะค่อนข้างเรียบง่าย แต่ความสำคัญของแหล่งโบราณคดีนี้อยู่ที่ความรุ่มรวยของงานประติมากรรมซึ่งรวมถึงประติมากรรมหินที่สูงที่สุดเท่าที่เคยสร้างขึ้นในโลกใหม่Coe 1999, p.121.
# โมตุลเดซานโฮเซ
โมตุลเดซานโฮเซ  เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาแห่งหนึ่ง ในอดีตเป็นที่รู้จักกันในชื่อ อิกะ Tokovinine, A., & Zender, M. (2012-09-23). Lords of Windy Water: The Royal Court of Motul de San José in Classic Maya Inscriptions. ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของทะเลสาบเปเตนอิตซาในภูมิภาคแอ่งเปเตน ทางตอนใต้ของที่ลุ่มมายา ห่างจากหมู่บ้านซานโฮเซสมัยใหม่เพียงไม่กี่กิโลเมตรในจังหวัดเปเตนทางตอนเหนือของประเทศกัวเตมาลา โมตุลเดซานโฮเซเป็นศูนย์ราชการและพิธีการขนาดกลาง ศูนย์กลางทางการเมืองและเศรษฐกิจที่สำคัญแห่งหนึ่งในสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 650–950)Foias 2000, p.773. Halperin 2008, p.114. และเป็นเมืองหลวงของหน่วยการปกครองที่มีแหล่งบริวารหลายแหล่งที่มีระดับความสำคัญต่างกัน ซึ่งรวมถึงท่าเรือแห่งหนึ่งริมทะเลสาบเปเตนอิตซา

แหล่งนี้มีผู้เข้ามาตั้งถิ่นฐานครั้งแรกระหว่าง 600 ถึง 300 ปีก่อนคริสต์ศักราช (ในช่วงหลังของสมัยก่อนคลาสสิกตอนกลาง) โดยน่าจะเป็นแหล่งค่อนข้างเล็ก นครมายาแห่งนี้มีผู้อยู่อาศัยอย่างยาวนานและต่อเนื่องจนถึงราว ค.ศ. 1250 ในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น โดยรุ่งเรืองสุดขีดในสมัยก่อนคลาสสิกตอนปลายและสมัยคลาสสิกตอนปลายMoriarty 2004, pp.37-39. โมตุลเดซานโฮเซเริ่มกล่าวถึงติกัลในฐานะเจ้าเหนือหัวในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 4 แต่เมื่อถึงคริสต์ศตวรรษที่ 7 ได้หันไปสวามิภักดิ์ต่อกาลักมุลซึ่งเป็นคู่แข่งสำคัญของติกัล ก่อนจะกลับมาสวามิภักดิ์ต่อติกัลในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 8 ต่อมาในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 8 ดูเหมือนว่าโมตุลเดซานโฮเซจะถูกพิชิตโดยโดสปิลัส เมืองหลวงของอาณาจักรเปเตชบาตุนMartin & Grube 2000, p. 62.

ทรัพยากรธรรมชาติส่วนใหญ่หาได้ง่ายในบริเวณรอบเมือง ท่าเรือลาตรินิดัดเดโนโซโตรสซึ่งตั้งอยู่ใกล้กันเป็นศูนย์กลางที่สำคัญสำหรับการนำเข้าสินค้าต่างถิ่นและการส่งออกสินค้าท้องถิ่นอย่างหินเชิร์ตและเครื่องปั้นเผา สินค้าอื่น ๆ ที่ไม่สามารถหาใช้ได้ทันทีอาจได้รับมาจากแหล่งบริวารของเมือง พื้นที่ในท้องถิ่นมีดินจำนวนหนึ่งที่เหมาะสมสำหรับการใช้ประโยชน์ที่หลากหลายทางการเกษตร และท่าเรือที่ลาตรินิดัดเดโนโซโตรสได้จัดหาสัตว์น้ำจืดให้แก่เมือง เช่น เต่า จระเข้ หอยน้ำจืด เป็นต้น กวางถูกล่าในท้องถิ่นและเป็นแหล่งโปรตีนสำคัญสำหรับชนชั้นสูง ในขณะที่หอยทากน้ำจืดเป็นหนึ่งในแหล่งโปรตีนหลักสำหรับสามัญชนEmery 1998, pp.67-68.

โมตุลเดซานโฮเซได้รับการพิสูจน์ระบุว่าเป็นแหล่งที่มาของเครื่องปั้นเผาพหุรงค์แบบอย่างอิก  ซึ่งเขียนภาพกิจกรรมในราชสำนักของอภิชนมายาสมัยคลาสสิกตอนปลายReents-Budet et al 2007, pp.1417-1418. แบบอย่างอิกยังมีลักษณะเด่นจากการเขียนรูปอักขระด้วยสีชมพูหรือสีแดงอ่อน ฉากผู้เต้นระบำสวมหน้ากาก และการแสดงลักษณ์บุคคลที่สมจริงตามที่ปรากฏในชีวิต
# ตำบลสมอโคน
สมอโคน เป็นตำบลหนึ่งในอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ตั้งอยู่ทางเหนือของตัวอำเภอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ้านตากประมาณ 6 กิโลเมตร และห่างจากศาลากลางจังหวัดตากประมาณ 18 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน)

ตำบลสมอโคนทั้งตำบลอยู่ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลสมอโคนซึ่งเดิมมีฐานะเป็นสภาตำบลสมอโคนในปี พ.ศ. 2517 ก่อนที่ต่อมาจะได้รับการจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลสมอโคนในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2539

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
ตำบลสมอโคนตั้งอยู่ทางทิศใต้ของอำเภอบ้านตาก มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

 ทิศเหนือ ติดต่อกับตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก และตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก
 ทิศใต้ ติดต่อกับตำบลไม้งาม อำเภอเมืองตาก
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับตำบลตากตก อำเภอบ้านตาก

 ประวัติ 
ตำบลสมอโคน ในสมัยก่อนเรือสำเภอลำนึงได้เกิดล่มที่ตำบลเกาะตะเภา แต่สามารถกู้เรือได้ที่ “บ้านตาก” หลังจากนั้นจึงไปถอดสมอที่ตำบล “สมอโคน” สิ่งของต่างๆ ที่จมอยู่ในเรือได้นำมาตากแดดจนแห้งที่เมือง “ระแหง” อันเป็นที่ตั้งของจังหวัดตากในปัจจุบันนี้ ตำบลสมอโคนได้ก่อกำเนิดเมื่อประมาณ 100 กว่าปีเศษ อ้างอิงได้จากโบราณสถานที่พบในพื้นที่ คือ โบราณสถานโองโมงธรรมศุทธิ และอุโบสถเก่าวัดวิเศษวานิช ปัจจุบันเป็น 1 ใน 7 ตำบลของอำเภอบ้านตาก
# อันติกัวกัวเตมาลา
อันติกัวกัวเตมาลา  หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า อันติกัว  หรือ ลาอันติกัว  เป็นเมืองในที่สูงตอนกลางของประเทศกัวเตมาลา เป็นที่รู้จักจากสถาปัตยกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมบาโรกสเปน ตลอดจนซากปรักหักพังของโบสถ์สมัยอาณานิคมจำนวนหนึ่ง เมืองนี้เคยเป็นศูนย์กลางการปกครองของราชอาณาจักรกัวเตมาลา ได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกใน พ.ศ. 2522

อันติกัวกัวเตมาลาเป็นที่ตั้งสำนักงานของเขตเทศบาลโดยรอบซึ่งมีชื่อเดียวกัน นอกจากนี้ยังเป็นเมืองหลักของจังหวัดซากาเตเปเกซ
# ลาบลังกา
ลาบลังกา  เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัส ตั้งอยู่บริเวณตอนล่างของหุบเขาแม่น้ำโมปันในเขตเทศบาลเมลชอร์เดเมงโกส ทางตอนเหนือของจังหวัดเปเตน ประเทศกัวเตมาลาMuñoz Cosme 2006, p.340. แหล่งนี้เป็นของวัฒนธรรมโมกายาช่วงปลาย ปรากฏหลักฐานว่ามีการเข้าอยู่อาศัยที่แหล่งนี้ตั้งแต่สมัยก่อนคลาสสิกตอนกลาง (900–600 ปีก่อนคริสต์ศักราช) ตามลำดับเวลามีโซอเมริกา กิจกรรมของมนุษย์มีอายุย้อนไปได้ถึงสมัยคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 250–600) โดยการตั้งถิ่นฐานสำคัญเกิดขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 600–900)Muñoz Cosme 2006, p.343. แต่ก็ยังมีการตั้งถิ่นฐานเพิ่มขึ้นประปรายในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 900–1200)Vidal Lorenzo et al 2007, p.563.

ลาบลังกาครอบครองพื้นที่ชายแดนระหว่างภูมิภาคเปเตนตะวันออกเฉียงเหนือกับภูมิภาคเปเตนตะวันออกเฉียงใต้ และแหล่งดังกล่าวถูกควบคุมจากอัครปุระโดยเฉพาะอย่างยิ่งจากหมู่อาคารพระราชวังที่ได้รับการสร้างขึ้นอย่างดีเป็นพิเศษVidal Lorenzo 2006, p.790. ดูเหมือนว่าเมืองนี้จะเป็นศูนย์กลางการปกครองโดยไม่เน้นกิจกรรมทางศาสนาหรือพิธีกรรมมากนักVidal Lorenzo et al 2007, p.575. ลาบลังกาอาจเป็นเมืองบริวารของนครมายาหลักอย่างยัฆฮาหรือนารังโฮ เนื่องจากในเมืองไม่มีข้อความรูปอักขระโบราณและประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์อยู่เลย และนักโบราณคดีสันนิษฐานว่าลาบลังกาทำหน้าที่เป็นด่านพรมแดนหรือศูนย์กลางการค้าแห่งหนึ่ง

ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงอัครปุระได้มากขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนปลาย แต่เมื่อภัยคุกคามจากสงครามเพิ่มขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนสุดท้าย (ค.ศ. 800–900) การเข้าถึงจึงถูกจำกัดอีก การยุติการตั้งถิ่นฐานอย่างเป็นทางการในสมัยคลาสสิกตอนสุดท้ายน่าจะเป็นไปด้วยความรุนแรง โดยระหว่างการขุดค้นทางโบราณคดีที่อัครปุระพบหลักฐานบ่งชี้ว่าเกิดการสู้รบขึ้นVidal Lorenzo & Muñoz Cosme undated 2, p.49. ดูเหมือนว่าจะมีผู้ลี้ภัยจากพื้นที่รอบนอกเข้าไปครอบครองศูนย์กลางเมืองทันทีหลังการตั้งถิ่นฐานอย่างเป็นทางการได้สิ้นสุดลงVidal Lorenzo et al 2007, p.571. แต่พวกเขาก็ทิ้งเมืองนี้ไปอย่างถาวรในคริสต์ศตวรรษที่ 11 และหลังจากนั้นก็ไม่มีการกลับเข้าไปตั้งถิ่นฐานที่นี่อีกเลย

ตามอาคารที่อัครปุระปรากฏรอยขูดขีดเขียนที่มีอายุอยู่ในระยะสุดท้ายของการตั้งถิ่นฐานสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น ประกอบด้วยรูปคนและสัตว์ เทพเจ้า วิหาร และฉากในราชสำนัก ยังปรากฏรอยขูดขีดเขียนในสมัยอาณานิคมจากการไปเยือนซากเมืองแห่งนี้ของร้อยเอก เปโดร มอนตัญเญส เจ้าหน้าที่สเปนในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1752Muñoz Cosme 2006, p.341.
# พระเจ้าต้าติง
ต้าติง  หรือ ไท่ติง  เป็นพระราชโอรสองค์โตของพระเจ้าซางทัง แต่แหล่งข้อมูลขัดแย้งกันว่าพระองค์สืบราชบัลลังก์ต่อจากพระราชบิดาของพระองค์ในฐานะพระมหากษัตริย์ของจีนราชวงศ์ซางหรือไม่

ในบันทึกประวัติศาสตร์อันยิ่งใหญ่ ที่บันทึกโดย ซือหม่า เชียน ระบุว่าพระองค์สิ้นพระชนม์ในวัยเด็กโดยมิได้สืบราชบัลลังก์จากพระบิดาซางทัง พระองค์ได้รับพระนามหลั
สิ้นพระชนม์ว่า ไท่ติง (จีน:) และราชบัลลังก์ถูกส่งต่อไปยังพระอนุชาพระเจ้าไหวปิง และต่อมาโดยพระราชโอรสพระเจ้าไท่เจี่ย

จารึกบนกระดูกพยากรณ์ที่ค้นพบในอินซฺวีบันทึกว่า พระองค์เป็นกษัตริย์องค์ที่สองของราชวงศ์ซาง ที่มีพระนามว่า ต้าติง (จีน:) เมื่อสวรรคตและพระราชโอรสคือ พระเจ้าไท่เจี่ยและพระเจ้าไหวปิงได้สืบบัลลังก์
# ทากาลิคอะบัฆ
ทากาลิคอะบัฆ (กีเชะ:)Christenson; Cassier and Ichon 1981, p. 26. หรือ ตากาลิกอาบาฮ์  เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในประเทศกัวเตมาลา เดิมเรียกว่า อะบัฆทากาลิค และในสมัยโบราณอาจมีชื่อว่า โคฆา (มัม:)Van Akkeren 2005, pp. 1006, 1013. เป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกาหลายแห่งที่ปรากฏร่องรอยของทั้งอารยธรรมโอลเมกและอารยธรรมมายา แหล่งนี้เจริญรุ่งเรืองในสมัยก่อนคลาสสิกและสมัยคลาสสิก ตั้งแต่ศตวรรษที่ 9 ก่อนคริสต์ศักราชมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 10 เป็นอย่างน้อย และเป็นศูนย์กลางการค้าที่สำคัญแห่งหนึ่งLove 2007, p. 297. Popenoe de Hatch 2005, pp. 992, 994. โดยค้าขายกับแหล่งกามีนัลฆูยูและแหล่งโชโกลา จากการค้นคว้าพบว่าทากาลิคอะบัฆเป็นหนึ่งในแหล่งที่มีประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์แหล่งใหญ่ที่สุดบนที่ราบชายฝั่งแปซิฟิกSharer and Traxler 2006, p. 236. และยังเป็นหนึ่งในแหล่งที่พบประติมากรรมแบบอย่างโอลเมกมากที่สุดแหล่งหนึ่งนอกอ่าวเม็กซิโก ประติมากรรมแบบอย่างโอลเมกประกอบด้วยหัวมหึมา ภาพบนแผ่นหิน และอื่น ๆLove 2007, p. 288.

ทากาลิคอะบัฆเป็นตัวแทนของการเฟื่องฟูครั้งแรกของวัฒนธรรมมายาซึ่งเกิดขึ้นแล้วเมื่อเวลาล่วงมาถึง 400 ปีก่อนคริสต์ศักราชSharer and Traxler 2006, p. 33. แหล่งนี้มีสุสานราชวงศ์มายาและตัวอย่างจารึกอักษรมายาซึ่งอยู่ในกลุ่มที่เก่าแก่ที่สุดของภูมิภาคมายา การขุดค้นที่แหล่งนี้ยังคงดำเนินต่อไป โดยสถาปัตยกรรมเชิงอนุสาวรีย์และขนบทางประติมากรรมที่ฝังลึกในหลากหลายรูปแบบบ่งชี้ว่าแหล่งนี้คงมีความสำคัญบางอย่างในสมัยนั้นAdams 1996, p. 81.

หลักฐานต่าง ๆ ที่พบในแหล่งนี้แสดงให้เห็นว่ามีการติดต่อกับเตโอตีวากานที่อยู่ห่างไกลในหุบเขาเม็กซิโก และบ่งบอกเป็นนัยว่าทากาลิคอะบัฆถูกพิชิตโดยเตโอตีวากานหรือไม่ก็พันธมิตรของเตโอตีวากานPopenoe de Hatch and Schieber de Lavarreda 2001, pp. 993–4. ทากาลิคอะบัฆเชื่อมต่อกับเส้นทางการค้าระยะไกลของชาวมายาซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา แต่ทำให้เมืองมีส่วนร่วมในเครือข่ายทางการค้าที่ครอบคลุมที่สูงกัวเตมาลาและที่ราบชายฝั่งแปซิฟิกจากเม็กซิโกไปยังเอลซัลวาดอร์

ทากาลิคอะบัฆเป็นเมืองขนาดใหญ่ที่มีสิ่งก่อสร้างหลักกระจุกตัวอยู่เป็นกลุ่มสี่กลุ่มหลักซึ่งกระจายไปตามลานตะพักเก้าลาน ลานตะพักเหล่านี้บางลานมีลักษณะเป็นลานธรรมชาติ แต่ลานอื่น ๆ เป็นโครงสร้างที่มนุษย์ทำขึ้นซึ่งต้องใช้แรงงานและวัสดุจำนวนมากWolley Schwarz 2001, pp. 1006, 1009. แหล่งโบราณคดีแห่งนี้ยังมีระบบระบายน้ำที่ซับซ้อนและมีประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์อีกมากมาย
# ซาคูเล็ว
ซาคูเล็ว (มัมและกีเชะ:),Rodríguez Rouanet et al. 1992, p.15. Christenson. del Águila Flores 2007, p.30. ซากูเลว  หรือ ชีนาบาฆุล (มัม:)Arroyo 2001, p.42. เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัสในที่สูงทางภาคตะวันตกของประเทศกัวเตมาลา ตั้งอยู่ห่างจากเมืองอูเออูเอเตนังโกสมัยใหม่ประมาณ 3.7 กิโลเมตร (2.3 ไมล์)Kelly 1996, pp.203, 207. การตั้งถิ่นฐานที่แหล่งนี้มีอายุย้อนไปถึงสมัยคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 250–600) ของประวัติศาสตร์มีโซอเมริกา ซาคูเล็วเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรของชาวมัมในสมัยหลังคลาสสิกSharer 2000, p.490. และถูกอาณาจักรกูมาร์คัฆของชาวกีเชะพิชิตได้ แสดงให้เห็นถึงการผสมผสานระหว่างสถาปัตยกรรมแบบอย่างมัมกับสถาปัตยกรรมแบบอย่างกีเชะFox 1987, 2008, pp.183–184.

ใน ค.ศ. 1525 ซาคูเล็วถูกผู้พิชิตชาวสเปนภายใต้การนำของกอนซาโล เด อัลบาราโด อี กอนเตรรัส โจมตีระหว่างการล้อมเมืองซึ่งกินเวลานานหลายเดือน ในที่สุดไกบิล บาลัม ผู้ปกครองคนสุดท้ายของเมืองก็ทรงยอมจำนนต่อสเปนเนื่องจากความอดอยากPolo Sifontes, undated.Recinos 1986, p.110.

ซาคูเล็วมีวิหาร-พีระมิดจำนวนหนึ่งที่มีสถาปัตยกรรมและช่องบันไดคู่แบบตาลุด-ตาเบลโร พีระมิดและที่ทำการของรัฐตั้งอยู่รอบ ๆ ลานสาธารณะขนาดใหญ่หลายแห่ง แหล่งโบราณคดีนี้ยังมีสนามบอลสำหรับเล่นเกมบอลมีโซอเมริกาอีกด้วย

บริษัทยูไนเต็ดฟรูตได้บูรณะแหล่งโบราณคดีซาคูเล็วในปลายคริสต์ทศวรรษ 1940 ในปัจจุบันเปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าชมและมีพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กหนึ่งแห่งKelly 1996, p.209.
# อุชมัล
อุชมัล  หรือ โอชมาล  เป็นเมืองโบราณเมืองหนึ่งของอารยธรรมมายาสมัยคลาสสิก ตั้งอยู่ในภูมิภาคปูก รัฐยูกาตัน ประเทศเม็กซิโก ถือเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีมายาที่สำคัญที่สุดร่วมกับปาเลงเก, ชิเชนอิตซา และกาลักมุลในเม็กซิโก; คาราโคลและชูนันตูนิชในเบลีซ และติกัลในกัวเตมาลา และถือว่าเป็นหนึ่งในเมืองมายาที่เป็นตัวแทนรูปแบบสถาปัตยกรรมของภูมิภาคที่โดดเด่นที่สุด ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนอุชมัลเป็นแหล่งมรดกโลกเนื่องจากความสำคัญดังกล่าว

อุชมัลตั้งอยู่ห่างจากเมริดา (เมืองหลวงของรัฐยูกาตัน) ไปทางทิศใต้ 62 กิโลเมตร อาคารต่าง ๆ ของเมืองมีความโดดเด่นในเรื่องขนาดและการตกแต่ง มีการตัดถนนโบราณที่เรียกว่า ซักเบ เชื่อมระหว่างอาคารต่าง ๆ และไปยังเมืองอื่น ๆ ในภูมิภาค เช่น ชิเชนอิตซาในเม็กซิโกปัจจุบัน คาราโคลและชูนันตูนิชในเบลีซปัจจุบัน และติกัลในกัวเตมาลาปัจจุบัน
# ปาเลงเก
ปาเลงเก  หรือ บาก  หรือที่รู้จักกันในสมัยโบราณว่า ลากัมฮะ  เป็นนครรัฐมายาซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับแม่น้ำอูซูมาซินตาในรัฐเชียปัสของประเทศเม็กซิโก ห่างจากซิวดัดเดลการ์เมนไปทางทิศใต้ราว 130 กิโลเมตร (81 ไมล์) ปาเลงเกเคยเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดระหว่าง ค.ศ. 500–700 หลังจากที่เสื่อมอำนาจลง เมืองถูกปกคลุมไปด้วยป่ามะฮอกกานีและละมุด แต่หลังจากนั้นก็ได้รับการขุดค้นและบูรณะเป็นแหล่งโบราณคดี

ปาเลงเกเป็นแหล่งโบราณคดีขนาดกลาง มีขนาดเล็กกว่าติกัล, ชิเชนอิตซา หรือโกปัน แต่มีสถาปัตยกรรม ประติมากรรม และงานแกะสลักนูนต่ำที่ดีที่สุดที่ชาวมายาผลิตขึ้นบางส่วน ประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ของปาเลงเกได้รับการสืบสร้างจากการอ่านจารึกที่โบราณสถานหลายแห่ง ปัจจุบันนักประวัติศาสตร์รู้ลำดับการครองราชย์ของราชวงศ์ที่ปกครองปาเลงเกในคริสต์ศตวรรษที่ 5 และมีความรู้กว้างขวางเกี่ยวกับการแข่งขันระหว่างปาเลงเกกับนครรัฐอื่น ๆ อย่างกาลักมุลและโตนินาเป็นต้น

เมื่อถึง ค.ศ. 2005 พื้นที่ที่ได้รับการค้นพบมีเนื้อที่ประมาณ 2.5 ตารางกิโลเมตร (1 ตารางไมล์) แต่คาดกันว่าพื้นที่ที่ได้รับการสำรวจแล้วคิดเป็นน้อยกว่าร้อยละ 10 ของพื้นที่ทั้งหมดของเมืองเท่านั้น และยังเหลือสิ่งปลูกสร้างมากกว่าหนึ่งพันหลังที่ยังคงมีป่าดิบปกคลุม ปาเลงเกมีผู้เข้าชม 920,470 คนใน ค.ศ. 2017
# กาลักมุล
กาลักมุล  เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาแห่งหนึ่งในรัฐกัมเปเช ประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ลึกเข้าไปในป่าดิบของภูมิภาคแอ่งเปเตน ห่างจากชายแดนประเทศกัวเตมาลาราว 35 กิโลเมตรSharer & Traxler 2006, p.356. Folan et al. 1995a, p.310. กาลักมุลเป็นหนึ่งในนครโบราณที่ใหญ่ที่สุดและเคยมีอำนาจมากที่สุดเท่าที่ค้นพบในที่ลุ่มมายา

กาลักมุลเป็นศูนย์กลางของหน่วยทางการเมืองที่ได้รับการขนานนามว่าอาณาจักรแห่งงูMartin & Grube 2000, pp.101, 104. อาณาจักรแห่งงูนี้มีอำนาจในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของสมัยคลาสสิกและได้ปกครองพื้นที่กว้างใหญ่ มีการใช้ตราสัญลักษณ์รูปหัวงูซึ่งอ่านว่า กาน เป็นเสมือนหลักเขตกระจายทั่วอาณาเขต คาดว่าในสมัยนั้นตัวเมืองกาลักมุลมีประชากร 50,000 คนและปกครองท้องที่ต่าง ๆ ภายในระยะ 150 กิโลเมตรในช่วงเวลาที่แตกต่างกันSharer and Traxler 2006, p.356. โดยมีคู่แข่งสำคัญคือเมืองติกัลซึ่งตั้งอยู่ทางทิศใต้Webster 2002, pp.168-169. มีโครงสร้างโบราณ 6,750 โครงสร้างที่ได้รับการพิสูจน์ระบุที่กาลักมุล โครงสร้างที่ใหญ่ที่สุดในจำนวนนั้นคือพีระมิด พีระมิดหมายเลข 2 มีความสูงกว่า 45 เมตรMartin & Grube 2000, p.107. และเป็นหนึ่งในพีระมิดมายาที่สูงที่สุด มีสุสาน 4 สุสานอยู่ภายในพีระมิดนั้น พีระมิดที่กาลักมุลได้รับการเพิ่มขนาดด้วยการสร้างทับตัววิหารที่มีอยู่ก่อนเช่นเดียวกับวิหารหรือพีระมิดอีกหลายแห่งในมีโซอเมริกาFolan et al. 1995a, p.316.

กาลักมุลได้รับการค้นพบในสมัยใหม่เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม ค.ศ. 1931 โดยไซรัส แอล. ลันเดลล์ นักชีววิทยาที่กำลังวิจัยเกี่ยวกับการนำยางละมุดจากอเมริกากลางมาทำหมากฝรั่ง เขารายงานการค้นพบไปยังซิลเวนัส จี. มอร์ลีย์ นักวิชาการอารยธรรมมายาจากสถาบันคาร์เนกีที่ชิเชนอิตซาใน ค.ศ. 1932 การสำรวจค้นคว้าหยุดชะงักใน ค.ศ. 1938 และบรรดานักโบราณคดีไม่ได้กลับมายังแหล่งดังกล่าวอีกจนกระทั่ง ค.ศ. 1982 เมื่อวิลเลียม เจ. โฟลัน ดำเนินโครงการขุดค้นที่กาลักมุลจนถึง ค.ศ. 1994 ในนามของมหาวิทยาลัยอิสระแห่งกัมเปเชSharer & Traxler 2006, p.356. Martin & Grube 2000, p.101. ในปัจจุบันแหล่งโบราณคดีนี้รวมอยู่ในโครงการขนาดใหญ่ของสถาบันมานุษยวิทยาและประวัติศาสตร์แห่งชาติเม็กซิโก
# โตนินา
โตนินา  เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสและซากเมืองในอารยธรรมมายา ทุกวันนี้ตั้งอยู่ในรัฐเชียปัส ประเทศเม็กซิโก ห่างจากเมืองโอโกซิงโกไปทางทิศตะวันออกประมาณ 13 กิโลเมตร (8.1 ไมล์)

แหล่งโบราณคดีนี้มีขนาดปานกลางถึงใหญ่ โดยมีหมู่วิหารพีระมิดตั้งอยู่บนลานตะพักสูงจากจัตุรัสประมาณ 71 เมตร (233 ฟุต)Kelly 2001, p.355. ลานขนาดใหญ่สำหรับเล่นบอลแบบมีโซอเมริกา และโครงสร้างแกะสลักมากกว่า 100 แห่ง/ชิ้น ซึ่งส่วนใหญ่มีอายุตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 6 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 9 (ระหว่างสมัยคลาสสิก) โตนินามีความโดดเด่นจากงานประติมากรรมปูนแต่งที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็นอย่างดี และโดยเฉพาะอย่างยิ่งจากโครงสร้างแกะสลักแบบลอยตัวซึ่งได้รับการผลิตขึ้นในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนในมีโซอเมริกานับตั้งแต่อารยธรรมโอลเมกสิ้นสุดลงMartin & Grube 2000, p.177. Coe 1999, p.130. โตนินาเป็นที่ตั้งของพีระมิดที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในเม็กซิโก ด้วยความสูง 74 เมตร (243 ฟุต) ซึ่งสูงกว่าพีระมิดสุริยันที่เตโอตีวากานINAH 2016.

โตนินาเป็นรัฐที่มีความดุดันรัฐหนึ่งในสมัยคลาสสิกตอนปลาย ชาวเมืองมักสู้รบเพื่อเพิ่มพูนอำนาจของอาณาจักรSharer & Traxler 2006, p.472. ในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของประวัติศาสตร์เมือง โตนินาทำสงครามอย่างประปรายกับปาเลงเกซึ่งเป็นคู่แข่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดและเป็นหนึ่งในหน่วยทางการเมืองที่สำคัญที่สุดทางภาคตะวันตกของภูมิภาคมายา แต่โตนินาจะกลายเป็นเมืองที่มีอำนาจเด่นเหนือภาคตะวันตกในที่สุดSharer & Traxler 2006, p.451.

โตนินายังเป็นสถานที่ค้นพบการระบุวันที่วันสุดท้ายตามการนับระยะยาวเท่าที่พบในจารึกปฏิทินใด ๆ ของชาวมายา ซึ่งถือเป็นจุดสิ้นสุดของสมัยคลาสสิกของอารยธรรมมายาใน ค.ศ. 909Martin & Grube 2000, p.177.