# ความขัดแย้งในกัมพูชา พ.ศ. 2383
ความขัดแย้งในกัมพูชา พ.ศ. 2383 เป็นการลุกฮือของชาวกัมพูชาขึ้นต่อต้านการปกครองของเวียดนามราชวงศ์เหงียน สืบเนื่องจากในพ.ศ. 2376 ทางกรุงเทพฯได้ส่งทัพเข้าโจมตีกัมพูชาและเวียดนามภาคใต้ เป็นเหตุให้ทางฝ่ายเวียดนามจำต้องเข้าควบคุมกัมพูชาให้เข้มงวดมากขึ้น นำไปสู่การที่เวียดนามราชวงศ์เหงียนผนวกอาณาจักรกัมพูชาให้กลายเป็นมณฑลเจิ๊นเตย (Trấn Tây) ในพ.ศ. 2378 โดยมีนักองค์มีเจ้าหญิงกัมพูชาขึ้นเป็นพระนางเจ้ากษัตรีแห่งกัมพูชา แต่ทว่าอยู่ภายใต้อำนาจขององเตียนกุนเจืองมิญสาง (Trương Minh Giảng) ข้าหลวงญวนประจำกัมพูชา ฝ่ายเวียดนามราชวงศ์เหงียนเข้าปกครองกัมพูชาโดยตรง นำเอาระบบการปกครองและระบบราชการแบบจีน-เวียดนามมาใช้ในกัมพูชาA. Dirk Moses. Empire, Colony, Genocide, Conquest, Occupation, and Subaltern Resistance in World History. Berghahn Books, พ.ศ. ๒๕๕๑.David Chandler. A History of Cambodia. Taylor & Francis, พ.ศ. ๒๕๖๑. และดำเนินนโยบายการกลืนอัตลักษณ์ทางเชื้อชาติและวัฒนธรรม รวมทั้งพยายามที่จะขยายและพัฒนาการผลิตเกษตรกรรมของกัมพูชา ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างชาวกัมพูชาในพื้นที่ และข้าราชการญวนเวียดนามที่เข้ามาปกครอง จนนำไปสู่การลุกฮือขึ้นของขุนนางและราษฎรกัมพูชา ขึ้นต่อต้านอำนาจการปกครองของฝ่ายญวนเวียดนาม ในพ.ศ. 2383

อย่างไรก็ตาม กัมพูชาไม่ได้ตกอยู่ภายใต้การปกครองของมณฑลเจิ๊นเตยของเวียดนามทั้งหมด เนื่องจากทางฝ่ายไทยกรุงเทพฯ ได้ผนวกพระตะบองและเสียมราฐเข้ามาไว้ตั้งแต่พ.ศ. 2337ทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๑. พิมพ์ครั้งที่ ๖. ในสมัยรัชกาลที่ 1 ซึ่งเมืองพระตะบองนั้น เป็นฐานการขยายอำนาจของฝ่ายไทยในกัมพูชามาโดยตลอด ในช่วงเวลาที่กัมพูชาตกอยู่ภายใต้การปกครองของเวียดนามนั้น ฝ่ายไทยรอคอยจังหวะและโอกาสที่เหมาะสม ในการที่จะขับไล่ญวนเวียดนามและฟื้นฟูอำนาจอิทธิพลของไทยในกัมพูชาขึ้นอีกครั้ง เหตุการณ์เริ่มพลิกผันเมื่อเจ้าชายกัมพูชานักองค์อิ่ม ซึ่งฝ่ายไทยให้การสนับสนุนและแต่งตั้งให้เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบองอยู่นั้น แปรพักตร์ไปเข้ากัมองเตียนกุนเจืองมิญสางทีพนมเปญไปเข้ากับฝ่ายญวนเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค). พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ ๓. ในพ.ศ. 2382 รวมทั้งฝ่ายเวียดนามไม่ไว้วางใจกัมพูชา รวบรัดอำนาจให้มั่นคงยิ่งขึ้น สำเร็จโทษเจ้าหญิงกัมพูชานักองค์แบน ในพ.ศ. 2383 ถอดกษัตรีนักองค์มีออกจากราชสมบัติ แล้วเนรเทศไปที่เวียดนามภาคใต้ รวมทั้งคุมตัวขุนนางพระยาพระเขมรชั้นผู้ใหญ่ไปที่เวียดนามราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณแปลใหม่. ทำให้บรรดาขุนนางออกญาและชาวกัมพูชาไม่พอใจ ลุกฮือขึ้นต่อต้านอำนาจของเวียดนาม

การลุกฮือขึ้นของชาวกัมพูชาเพื่อต่อต้านเวียดนามในพ.ศ. 2383 นี้ ทำให้เวียนดนามสูญเสียอำนาจและอิทธิพลในกัมพูชา เปิดโอกาสให้ฝ่ายไทยส่งทัพจำนวน 35,000 คน นำโดยเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ยกทัพเข้าสู่กัมพูชาอีกครั้ง ในเดือนสิบสอง (พฤศจิกายน) พ.ศ. 2340 เพื่อยกให้เจ้าชายกัมพูชานักองค์ด้วง ซึ่งฝ่ายไทยให้การสนับสนุนอยู่ ให้ขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชา และเพื่อสถาปนาอำนาจและอิทธิพลของไทยในกัมพูชาอีกครั้ง นำไปสู่สงครามอานามสยามยุทธ พ.ศ. 2383-2385 ถึงแม้ว่าจะถูกชาวกัมพูชาต่อต้าน แต่ฝ่ายญวนเวียดนามในกัมพูชา นำโดยองเตียนกุนเจืองมิญสาง ยังสามารถต้านทานทัพไทยได้ จนกระทั่งเมื่อพระเจ้าเวียดนามมินมางทิวงคต ในพ.ศ. 2384 ทำให้ฝ่ายญวนเวียดนามลดความแข็งกร้าวลง อำนาจและอิทธิพลของเวียดนามในกัมพูชาเสื่อมถอยลง เจ้าเวียดนามองค์ใหม่ คือ พระเจ้าเวียดนามเทียวตรี มีราชโองการให้ถอนทัพถอนกองกำลังและข้าราชการเวียดนามในกัมพูชาออกมาอยู่ที่เมืองโจดกทั้งหมด ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2384 จึงเป็นการสิ้นสุดการปกครองของเวียดนามในกัมพูชา ซึ่งมีระยะเวลาหกปี ตั้งแต่พ.ศ. 2378 ถึง พ.ศ. 2384

 ภูมิหลัง 

 กัมพูชาภายใต้อิทธิพลของเวียดนาม 

ในพ.ศ. 2337 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ทรงอภิเษกให้นักองค์เองกษัตริย์กัมพูชาออกไปครองกรุงกัมพูชา และทรงให้เมืองพระตะบองและเสียมราฐแยกขาดออกมาจากกัมพูชา ให้อยู่ภายใต้การปกครองของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน)ทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๑. พิมพ์ครั้งที่ ๖. เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบองคนแรก พระนารายณ์ราชานักองค์เองกษัตริย์กัมพูชาถึงแก่พิราลัยในพ.ศ. 2340 นักองค์เองมีโอรสสี่องค์ได้แก่ นักองค์จัน นักองค์สงวน นักองค์อิ่ม และนักองค์ด้วง นักองค์จันโอรสองค์โตของนักองค์เองยังเยาว์อยู่ จนถึงพ.ศ. 2349 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ จึงทรงอภิเษกให้นักองค์จันเป็นสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชฯเป็นกษัตริย์กัมพูชาหนังสือราชพงษาวดารเขมร. ออกไปครองกรุงกัมพูชา แต่ทว่าพระอุไทยราชานักองค์จันกษัตริย์กัมพูชามีความขัดแย้งกับทางกรุงเทพฯ เอาใจออกห่างไปพึ่งพิงพระเจ้าเวียดนามยาล็องแห่งราชวงศ์เหงียน เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกเสด็จสวรรคตในพ.ศ. 2352 นักองค์จันจึงแข็งเมืองเป็นปฏิปักษ์ต่อกรุงเทพ ไม่เข้ามาร่วมพระราชพิธีส่งให้อนุชาคือนักองค์สงวนและนักองค์อิ่มเป็นผู้แทนเข้ามาร่วม พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงแต่งตั้งให้นักองค์สงวนเป็นที่พระมหาอุปโยราชแห่งกัมพูชา และทรงแต่งตั้งให้นักองค์อิ่มเป็นพระมหาอุปราชแห่งกัมพูชา นักองค์สงวนจึงฝักใฝ่ไทยและเริ่มแข็งกร้าวต่อนักองค์จัน

ในพ.ศ. 2355 นักองค์สงวนเป็นกบฏขึ้นที่เมืองโพธิสัตว์ เป็นกบฏต่อนักองค์จัน เจ้าพระยายมราช (น้อย) นำทัพไทยเข้าสู่กัมพูชาเพื่อระงับเหตุดำรงราชานุภาพ, สมเด็จกรมพระยา. พระราชพงษาวดาร กรุงรัตนโกสินทร รัชกาลที่ ๒. ฉบับพิมพ์ครั้งแรก ปีมโรงอัฐศก พ.ศ. ๒๔๕๙; พิมพ์ที่โรงพิมพ์ไทย ณสพานยศเส แห่นักองค์สงวนไปยังเมืองอุดงราชธานีกัมพูชา นักองค์จันกษัตริย์กัมพูชาเสด็จหลบหนีไปยังเมืองไซ่ง่อนอยู่ภายใต้ความคุ้มครองของญวนเวียดนาม นักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง อนุชาของนักองค์จัน หันมาเข้ากับฝ่ายไทย ฝ่ายไทยได้เผาทำลายเมืองอุดง ซึ่งเป็นราชธานีของกัมพูชามาเป็นเวลาร่วมสองร้อยปี แล้วเจ้าพระยายมราช (น้อย) ถึงถอยทัพกลับ นำพาเจ้าชายกัมพูชานักองค์สงวน นักองค์อิ่ม และนักองค์ด้วง ไปประทับอยู่ที่วังเจ้าเขมรที่กรุงเทพ พระเจ้ายาล็องให้"องต๋ากุน"เลวันเสวียต (Lê Văn Duyết) เจ้าเมืองไซ่ง่อน เป็นต๋งเจิ๊น (Tổng trấn, 總鎮) หรือผู้สำเร็จราชการในเวียดนามภาคใต้ ยกทัพแห่นักองค์จันจากไซ่ง่อนกลับมาครองกัมพูชาดังเดิมในพ.ศ. 2356 เนื่องจากเมืองอุดงราชธานีกัมพูชาได้ถูกฝ่ายไทยเผาทำลายลงไป องต๋ากุนเลวันเสวียตจึงสร้างเมืองบันทายแก้วที่พนมเปญให้เป็นราชธานีที่ประทับแห่งใหม่ของนักองค์จัน ในพ.ศ. 2357 พระเจ้ายาล็องแต่งตั้งให้ เหงียนวันถว่าย (Nguyễn Văn Thoại) มาเป็นองเบาฮอ (bảo hộ) หรือผู้สำเร็จราชการของญวนในกัมพูชา ความขัดแย้งระหว่างนักองค์จันและนักองค์สงวน ในพ.ศ. 2355 นี้ จบลงด้วยชัยชนะของนักองค์จันและสยามสูญเสียอำนาจและอิทธิพลเหนือกัมพูชา ให้แก่ญวนเวียดนาม
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T%C6%B0%E1%BB%A3ng_Tho%E1%BA%A1i_Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BA%A7u_NS.jpg|left|thumb|240x240px|เหงียนวันถว่าย (Nguyễn Văn Thoại) ต่อมาได้รับยกย่องเป็น ถว่ายหง็อกเห่า (Thoại Ngọc Hầu) เป็นเบาฮอ (bảo hộ) หรือผู้สำเร๊จราชการของเวียดนามในกัมพูชา
ในพ.ศ. 2362 พระเจ้าเวียดนามยาล็องมีราชโองการให้สร้างคลองเชื่อมระหว่างเมืองโจดกและเมืองห่าเตียน ที่ชายแดนระหว่างเวียดนามภาคใต้และกัมพูชา (พงศาวดารไทย เรียกว่า คลองขุด) ชาวกัมพูชาถูกเกณฑ์แรงงานไปขุดคลองได้รับความลำบาก พระเจ้ายาล็องสิ้นพระชนม์ในต้นปีพ.ศ. 2363 โอรสขึ้นครองราชสมบัติต่อมาเป็นพระเจ้าเวียดนามมินมาง ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2363 พระภิกษุชาวกัมพูชาชื่อว่าแก้ว ตั้งตนเป็นนักศิลป์ (Neak Sel) หรือผู้วิเศษ ปลุกระดมราษฎรกัมพูชาให้ลุกฮือขึ้นต่อต้านอำนาจของเวียดนาม ภิกษุแก้วนำกองกำลังไปสังหารพระยาธรรมเดโชเจ้าเมืองบาพนม แล้วตั้งค่ายอยู่ที่เมืองบาพนมนั้น สมเด็จพระอุไทยราชานักองค์จันกษัตริย์กัมพูชา ส่งทัพนำโดยเจ้าฟ้าทะละหะ (ตวนผอ เป็นชาวจาม) และสมเด็จเจ้าพระยา (ติ) ออกไปปราบกบฏของภิกษุแก้ว แต่มีแม่ทัพส่วนหนึ่ง นำโดยพระยานเรนทร์ (กล) แปรพักตร์ไปเข้ากับฝ่ายภิกษุแก้ว ทำให้ฝ่ายนักองค์จันพ่ายแพ้ เลวันเสวียตเจ้าเมืองไซ่ง่อน จึงส่งทัพญวนนำโดยเหงียนวันจี๊ (Nguyễn Văn Trí) เข้ามาปราบกบฏในกัมพูชา สามารถสังหารภิกษุแก้วได้ที่เกาะสุทิน (Koh Sotin) พระยานเรนทร์ (กล) ให้การซัดทอดว่า เจ้าฟ้าทะละหะ (ตวนผอ) และสมเด็จเจ้าพระยา (ติ) เป็นผู้ต้นคิดให้ตนเองไปเข้ากับฝ่ายกบฏ ทั้งเจ้าฟ้าทะละหะ (ตวนผอ) สมเด็จเจ้าพระยา (ติ) และพระยานเรนทร์ (กล) ต่างถูกประหารชีวิต
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kinh_V%C4%A9nh_T%E1%BA%BF.jpg|thumb|230x230px|คลองหวิญเต๊ (Vĩnh Tế) เชื่อมต่อระหว่างเมืองโจดกและห่าเตียน การขุดล่าช้าเนื่องจากการลุกฮือของภิกษุแก้วในพ.ศ. 2363 ต่อมาจึงขุดแล้วเสร็จ ในพ.ศ. 2367
ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2363 นักองค์จันมีสาส์นถึงองต๋ากุนเลวันเสวียต ขอให้ทางฝ่ายญวนเวียดนามเริ่มขุดคลองขึ้นอีกครั้งหนึ่ง หลังจากที่ต้องหยุดชะงักไปด้วยการลุกฮือของพระภิกษุแก้ว เหงียนวันถว่าย หรือ องเบาฮอ จึงเกณฑ์ชาวเวียดนามภาคใต้ 39,000 คน ชาวเขมร 16,000 คน ขุดคลองทั้งวันทั้งคืน ใช้เวลาสี่ปี จึงแล้วเสร็จในพ.ศ. 2367 พระเจ้ามินมางให้นามคลองนี้ว่า คลองหวิญเต๊ (Vĩnh Tế) เมื่อขุดคลองเสร็จแล้ว นักองค์จันมอบเมืองไพรกะบาท และเมืองเชิงชุม ให้แก่เหงียนวันถว่ายเป็นของขวัญไมตรี พระเจ้ามินมางให้เหงียนวันถว่ายรับมาเฉพาะเมืองเชิงชุม องเบาฮอเหงียนวันถว่ายถึงแก่กรรมในพ.ศ. 2372 ต่อมาในปีพ.ศ. 2375 องต๋ากุนเลวันเสวียต ต๋งเจิ๊นเจ้าเมืองไซ่ง่อนและข้าหลวงประจำเวียดนามภาคใต้ ถึงแก่กรรม พระเจ้ามินมางจึงทำการปฏิรูปการปกครอง ให้ยกเลิกตำแหน่งต๋งเจิ๊น ให้มีตำแหน่งเจ้าเมืองโจดก หรือต๋กด๊กจังหวัดอานซางและห่าเตียน (Tổng đốc An Hà, 總督安河) ให้ควบตำแหน่งเบาฮอกัมพูชาด้วย ในปลายปีพ.ศ. 2375 เลได่เกือง (Lê Đại Cương, 黎大綱) ได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าเมืองโจดก ปกครองอานซาง (โจดก) และห่าเตียน รวมทั้งเป็นองเบาฮอสำเร็จราชการในกัมพูชาด้วย

 สยามโจมตีกัมพูชา พ.ศ. 2376 

ในพ.ศ. 2376 เกิดการกบฏต่อต้านราชวงศ์เหงียน ทั้งกบฏของเลวันโคย (Lê Văn Khôi) ที่เมืองไซ่ง่อนในเวียดนามภาคใต้ และกบฏของนงวันเวิน (Nông Văn Vân) ในเวียดนามภาคเหนือ ซึ่งฝ่ายไทยได้อาศัยจังหวะที่ทางเวียดนามเกิดการกบฏทั้งเหนือและใต้นี้ ส่งทัพเข้าโจมตีเพื่อฟื้นฟูอำนาจในกัมพูชาขึ้นอีกครั้ง ในเดือนอ้าย (พฤศจิกายน) พ.ศ. 2376 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ มีพระราชโองการให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ยกทัพไทยจำนวน 40,000 คน ยกจากเมืองพระตะบองเข้าโจมตีกัมพูชาทางบก มีเป้าหมายเพื่อยกให้นักองค์อิ่มและนักองค์ด้วงให้ขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชา และโปรดฯให้เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) ยกทัพเรือจำนวน 10,000 คน ยกจากจันทบุรีเข้าโจมตีเมืองท่าห่าเตียนของเวียดนาม โดยที่ทัพทั้งสองของเจ้าพระยาบดินทรเดชาและเจ้าพระยาพระคลังนั้น มีเป้าหมายเพื่อโจมตีเมืองไซ่ง่อนของเวียดนาม ซึ่งกำลังเกิดกบฏเลวันโคยอยู่นั้น

สมเด็จพระอุไทยราชานักองค์จัน กษัตริย์กัมพูชาซึ่งฝักใฝ่ญวน ประทับอยู่ที่เมืองบันทายแก้วพนมเปญ มีพระบัณฑูรให้พระยาจักรี (หลง) นำทัพกัมพูชาออกมารับทัพไทย แต่พระยาจักรี (หลง) ประสบปัญหาเกณฑ์ไพร่พลกัมพูชาได้จำนวนน้อย พ่ายแพ้ให้แก่ทัพของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งมีกำลังมากกว่า นักองค์จันกษัตริย์กัมพูชาจึงเสด็จหลบหนีไปที่เมืองล่องโห้ (Long Hồ) ในเวียดนามภาคใต้ เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงเคลื่อนทัพผ่านกัมพูชาลงไปทางเมืองโจดกได้โดยสะดวก โดยที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาให้นักองค์อิ่มและนักองค์ด้วยอยู่รักษาเมืองพนมเปญ ส่วนเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) นั้น นำทัพเรือเข้าโจมตีเมืองห่าเตียนในเวียดนามภาคใต้ ฝ่ายญวนเวียดนาม ซึ่งกำลังปราบกบฏเลวันโคยที่เมืองไซ่ง่อนอยู่นั้น ไม่ได้เตรียมการรับมือทัพสยาม เจ้าพระยาพระคลังสามารถยึดเมืองห่าเตียนและตามต่อไปยึดเมืองโจดกได้ด้วยความรวดเร็ว เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงนำทัพบกลงมาสมทบกับทัพของเจ้าพระยาพระคลังที่โจดก

พระเจ้าเวียดนามมินมางและแม่ทัพญวนไม่ได้เตรียมการรับมือทัพสยามไว้ก่อน พระเจ้ามินมางจึงให้แบ่งทัพบางส่วนออกมาจากเมืองไซ่ง่อน นำโดยเหงียนซวน (Nguyễn Xuân) และเจืองมิญสาง (Trương Minh Giảng) และเลได่เกือง (Lê Đại Cương) ให้ยกออกมารับทัพไทย ทัพฝ่ายไทยของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) และเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ล่องลงไปตามแม่น้ำบาสัก พบกับทัพญวนของเหงียนซวน และเจืองมิญสาง ที่คลองวามนาว ในยุทธการที่คลองวามนาว ในเดือนยี่ (มกราคม) พ.ศ. 2376 (นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2377) ทัพไทยพ่ายแพ้แตกพ่ายถอยร่นกลับมาที่เมืองโจดก การรบที่คลองวามนาว ทำให้ฝ่ายญวนเวียดนามสามารถกอบกู้สถานการณ์ขึ้นมาได้สำเร็จ ฝ่ายขุนนางกัมพูชา นำโดยพระยาจักรี (หลง) และพระยายมราช (โห้) ได้อาศัยจังหวะที่ฝ่ายไทยเพลี่ยงพล้ำ รวบรวมชาวกัมพูชาตั้งขึ้นเป็นกองโจร เข้าโจมตีฝ่ายไทย สุดท้ายแล้วทัพไทยถึงถอยออกจากกัมพูชา โดยที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาถอยไปที่เมืองพระตะบอง และเจ้าพระยาพระคลังถอยไปที่จันทบุรี

เมื่อทัพไทยแตกพ่ายถอยออกไปจากกัมพูชาแล้วนั้น พระเจ้าเวียดนามมินมางจึงให้แม่ทัพญวนแห่นำสมเด็จพระอุไทยราชานักองค์จัน พร้อมทั้งพระราชวงศ์กัมพูชา ซึ่งได้ลี้ภัยไปอยู่ที่เมืองล่องโห้นั้น กลับคืนสู่เมืองบันทายแก้วพนมเปญที่กัมพูชา ในเดือนห้า (มีนาคม) พ.ศ. 2377 เมืองบันทายแก้วที่พนมเปญ ที่องต๋ากุนเลวันเสวียต ได้สร้างไว้ให้เป็นราชธานีของนักองค์จัน เมื่อพ.ศ. 2356 นั้น ถูกทัพไทยเผาทำลายลงหมดสิ้น นักองค์จันจึงสร้างที่ประทับชั่วคราวขึ้นเป็นค่ายโพธิ์พระบาท อยู่ที่เกาะสลาเกต ฝั่งตรงข้ามเมืองพนมเปญริมแม่น้ำบาสัก พระอุไทยราชานักองค์จันปูนบำเหน็จให้แก่พระยาจักรี (หลง) และพระยายมราช (โห้) ผู้มีความชอบ ให้เลื่อนขึ้นเป็นที่เจ้าฟ้าทะละหะและสมเด็จเจ้าพระยาตามลำดับ

ทัพไทยออกโจมตีในดินแดนที่ห่างไกลและขาดเสบียง เป็นเหตุให้ไม่ประสบความสำเร็จในการฟื้นฟูอำนาจในกัมพูชา ถึงแม้ว่าฝ่ายญวนเวียดนามจะได้รับชัยชนะ สามารถขับทัพสยามออกไปจากกัมพูชาและเวียดนามภาคใต้ได้สำเร็จ แต่พระเจ้ามินมางและแม่ทัพญวนต่างมีความตระหนักว่า ไทยสยามนั้นเป็นภัยคุกคามต่อเสถียรภาพและอำนาจของราชวงศ์เหงียนในกัมพูชาและเวียดนามใต้ และกัมพูชาไม่สามารถป้องกันตนเองหรือเป็นด่านกันชนกับสยามให้แก่เวียดนามได้ ฝ่ายเวียดนามจึงเห็นถึงความจำเป็น ที่จะต้องเข้ามาควบคุมและปฏิรูปพัฒนาให้กัมพูชาเข้มแข็งสามารถป้องกันการรุกรานจากสยามได้

 การปกครองของมณฑลเจิ๊นเตย 
สมเด็จพระอุไทยราชานักองค์จัน กษัตริย์กัมพูชาซึ่งฝักใฝ่ญวน ถึงแก่พิราลัยเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2377 (นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2378) ได้ฝากฝังราชการแผ่นดินกัมพูชาให้แก่เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) อัครเสนาบดีกัมพูชา แต่ฝ่ายญวนเวียดนาม นำโดยข้าหลวงญวนสองคนได้แก่ เจืองมิญสาง และเลได่เกือง ได้ใช้โอกาสนี้เข้ายึดอำนาจการปกครองในกัมพูชา นักองค์จันไม่มีโอรส มีแต่ธิดาสี่พระองค์ ซึ่งเกิดแต่นักพระสนมต่างกัน ได้แก่ นักองค์แบน นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน เนื่องจากเจ้ากัมพูชาที่เป็นชายในขณะนั้น คือนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง เข้าอยู่กับฝ่ายไทยอยู่ที่เมืองพระตะบองและมงคลบุรีตามลำดับ ทำให้ฝ่ายญวนเวียดนามจำต้องเลือกเจ้ากัมพูชาจากเจ้าหญิงทั้งสี่พระองค์นี้ ธิดาองค์โตนั้นคือนักองค์แบน มีพระมารดาคือนักนางเทพ ซึ่งนักนางเทพนั้น เป็นบุตรีของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน) ผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบองฝ่ายไทยคนแรก เท่ากับว่าเจ้าหญิงนักองค์แบนเป็นหลานของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์แบน พระเจ้ามินมางและเจืองมิญสางจึงไม่เลือกนักองค์แบนให้เป็นเจ้ากัมพูชา เนื่องจากนักองค์แบนมีสายสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับฝ่ายไทย

ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2377 ฝ่ายญวนเวียดนามสร้างเมืองเจิ๊นเตย (Trấn Tây, 鎮西) ขึ้นที่พนมเปญ เพื่อทดแทนเมืองบันทายแก้วที่ฝ่ายไทยได้เผาทำลายลงไป และเพื่อเป็นศูนย์กลางการปกครองของเวียดนามในกัมพูชาQuốc Triều Chánh Biên Toát Yếu 國朝正編撮要. Quốc Sử Quán Triều Nguyễn, พ.ศ. ๒๔๕๑.

สุดท้ายแล้วพระเจ้ามินมางและเจืองมิญสางได้เลือกให้นักองค์มีธิดาองค์รองพระชนม์ยี่สิบชันษา ให้ขึ้นเป็นพระนางเจ้าแห่งกัมพูชา เป็นกษัตริย์สตรีพระองค์เดียวในประวัติศาสตร์กัมพูชาJustin Corfiled. The History of Cambodia. ABC-CLIO, พ.ศ. ๒๕๕๒. ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2378 พระเจ้ามินมางส่งให้เจ้าเมืองโจดกมาเป็นผู้แทนของพระเจ้ามินมาง มาประกอบพิธีมอบตำแหน่งขุนนางเวียดนามให้แก่นักองค์มีและเจ้าหญิงกัมพูชาอีกสามองค์ โดยที่นักองค์มีได้รับแต่งตั้งให้เป็นเกวิ่นจั๊ว (Quận chúa, 郡主) หรือกษัตรีแห่งกัมพูชา ส่วนเจ้าหญิงอีกสามองค์ ได้แก่ นักองค์แบน นักองค์เภา และนักองค์สงวน ได้รับแต่งตั้งเป็นเหวิยนเกวิน (Huyện quân, 縣君) หรือผู้ครองแคว้น เจ้าเมืองโจดกนำพระราชโองการของพระเจ้ามินมางวางไว้บนโต๊ะพิธี แล้วเจ้าหญิงกัมพูชาทั้งสี่ รวมทั้งขุนนางเสนาบดี พระยาพระเขมรทั้งปวง แต่งชุดข้าราชการเวียดนาม คารวะเพื่อรับราชโองการของพระเจ้ามินมาง กษัตรีนักองค์มีแห่งกัมพูชา ผ่านพิธีราชินยาภิเษกด้วยพิธีแบบญวนเวียดนาม ไม่ใช่พิธีราชาภิเษกอย่างแบบกัมพูชาที่เคยปฏิบัติมา
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T%C3%A2y_Th%C3%A0nh_Province_administrative_divisions_map.svg|thumb|200x200px|กัมพูชาภายใต้การปกครองของเวียดนามในมณฑลเจิ๊นเตย พ.ศ. 2378 ถึง พ.ศ. 2384 มีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองเจิ๊นเตย (พนมเปญ) มีหัวเมืองเอกได้แก่ เมืองหายดง (กำปงสวาย) เมืองหายเตย (โพธิสัตว์) และเมืองเซินฝู (สมบุก)
ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2378 พระเจ้าเวียดนามมินมางทรงจัดตั้งมณฑลเจิ๊นเตย หรือเจิ๊นเตยถ่าญ (Trấn Tây Thành, 鎮西城) หรือ "มณฑลประจิม" ขึ้นอย่างเป็นทางการ โดยพระเจ้ามินมางแต่งตั้งให้เจืองมิญสางเป็น เจิ๊นเตยเตื๊องเกวิน (Trấn Tây tướng quân, 鎭西將軍) หรือ"องเตียนกุน" เป็นข้าหลวงญวนสำเร็จราชการในกัมพูชา และแต่งตั้งให้เลได่เกืองเป็นทามต๊านได่เถิ่น (Tham tán Đại thần, 參贊大臣) หรือ"ทำตานดายทาน"เป็นที่ปรึกษา การปกครองส่วนกลางของเวียดนามที่เมืองเจิ๊นเตยหรือเมืองพนมเปญนั้น ประกอบด้วย;

 เตื๊องเกวิน (Tướng quân, 將軍) หรือ องเตียนกุน เป็นข้าหลวงใหญ่ สำเร็จราชการแทนพระเจ้ามินมางในกัมพูชา มีอำนาจสูงสุด
 ทามต๊านได่เถิ่น หรือ ทำตานดายทาน เป็นที่ปรึกษา
 เด่ด๊ก (Đề Đốc, 提督) หรือ องเดดก บัญชาการเกี่ยวกับการทหารในกัมพูชา

สรุก หรือ หัวเมืองต่างๆของกัมพูชา ถูกแทนด้วยเวียดนามแบ่งกัมพูชาออกเป็นสามสิบสามเมือง หรือ ฝู (phủ, 府)  ซึ่งแต่ละเมืองได้รับชื่อภาษาเวียดนาม เวียดนามจัดตั้งการปกครองขึ้นที่เมืองเอกสำคัญสามเมืองของกัมพูชาได้แก่ เมืองกำปงสวาย เรียกว่า หายดง (Hải Đông, 海東) เมืองโพธิสัตว์ เรียกว่า หายเตย (Hải Tây, 海西) และเมืองสมบุก เรียกว่า เซินฝู (Sơn Phủ) โดยแต่งตั้งเจ้าเมืองหรือ เตวียนฝู (Tuyên phủ, 宣撫) หรือ องตุมผู ให้ไปปกครองเมืองเอกทั้งสามเมือง ส่วนเมืองกำปอต (กว๋างเบียน Quảng Biên) และเมืองกำปงโสม (คายเบียน Khai Biên) นั้น ถูกแยกออกจากัมพูชาแล้วไปรวมกับจังหวัดห่าเตียนของเวียดนาม

ฝ่ายเวียดนามเห็นว่ากัมพูชานั้นไม่มีระบบทหารอาชีพประจำการ มีเพียงการเกณฑ์ไพร่พลไปทำสงครามเฉกเช่นเดียวกับสยาม องเตียนกุนเจืองมิญสางจึงจัดตั้งระบบทหารอาชีพขึ้นในกัมพูชา โดยนำทหารเวียดนามจำนวนมากกว่า 5,000 คน เข้ามาในกัมพูชา จัดตั้งเป็นกองฝึกเพื่อฝึกทหารร่วมกับชาวกัมพูชา ต่อมาในเดือนกันยายน พ.ศ. 2379 พระเจ้ามินมางแต่งตั้งให้องเตียนกุนเจืองมิญสางเป็นเจ้าเมืองโจดก ในตำแหน่งต๋กด๊กแห่งจังหวัดอานซางและห่าเตียน (Tổng đốc An Hà) ทำให้องเตียนกุนเจืองมิญสางมีอำนาจครอบคลุมทั้งกัมพูชาและเวียดนามภาคใต้

 นโยบายกลืนเชื้อชาติและการครอบงำทางเศรษฐกิจ 
ชาวเวียดนามมีคติว่า วัฒนธรรมเวียดนามซึ่งอยู่ในเขตวัฒนธรรมเอเชียตะวันออก ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมจีนและลัทธิขงจื้อ มีความสูงส่งเหนือกว่าวัฒนธรรมพุทธเถรวาทของอาณาจักรข้างเคียง ได้แก่ กัมพูชา ลาว ไทยสยาม เมื่อเวียดนามราชวงศ์เหงียนได้ผนวกเอากัมพูชาเข้ามาปกครองโดยตรงเป็นมณฑลเจิ๊นเตยแล้ว พระเจ้าเวียดนามมินมาง ซึ่งยึดมั่นในลัทธิขงจื้อ มีดำริว่าควรที่จะเปลี่ยนกัมพูชาให้มาเป็นวัฒนธรรมอย่างเดียวกับจีน-เวียดนาม เพื่อยกระดับวัฒนธรรมของกัมพูชาให้สูงขึ้น และเพื่อสร้างการปกครองที่มีประสิทธิภาพในกัมพูชา พระเจ้ามินมางมีดำริว่าวัฒนธรรมแบบจีนขงจื้อนั้นเอื้อให้เกิดการปกครองที่มีธรรมาภิบาลและมีประสิทธิภาพมากกว่าวัฒนธรรมแบบพุทธเถรวาท พระเจ้ามินมาง และองเตียนกุนเจืองมิญสาง จึงถือภารกิจการเปลี่ยนอาณาจักรกัมพูชา และชาวเขมร ให้รับเอาวัฒนธรรมแบบเวียดนาม เป็นนโยบายการกลืนทางเชื้อชาติและวัฒนธรรม (Assimilation) เพื่อให้กัมพูชามณฑลเจิ้นเตยเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับเวียดนาม นำไปสู่นโยบาย"เปลี่ยนชาวป่าให้เป็นข้าราชการ" (cải thổ qui lưu,Alexander Barton Woodside. Vietnam and the Chinese Model: A Comparative Study of Vietnamese and Chinese Government in the First Half of the Nineteenth Century. Brill, พ.ศ. ๒๕๖๓. 改土歸流) ของพระเจ้ามินมาง ซึ่งฝ่ายเวียดนามดำเนินวิธีการต่างๆ เพื่อเปลี่ยนอัตลักษณ์ทางเชื้อชาติและวัฒนธรรมของกัมพูชา ให้เป็นหนึ่งเดียวกับเวียดนามดังนี้;

 พระเจ้ามินมางและเจืองมิญสาง นำระบบราชการแบบจีน-เวียดนาม เข้ามาใช้ในกัมพูชา ขุนนางพระยาพระเขมรได้รับตำแหน่งเป็นภาษาเวียดนาม อยู่ในระบบราชการแบบจีน-เวียดนาม
 พระเจ้ามินมางและเจืองมิญสาง ออกกฏให้ชาวกัมพูชา รับนำเอาวัฒนธรรมของเวียดนามไปปฏิบัติ เช่น การแต่งกาย พิธีการ ประเพณีในชีวิตประจำวันVũ Đức Liêm. Vietnam at the Khmer Frontier: Boundary Politics, 1802–1847. Cross-Currents: East Asian History and Culture Review, พ.ศ. ๒๕๕๙.
 พระเจ้ามินมางให้ราษฎรจากเวียดนามใต้ ซึ่งยากจนและไม่มีที่ดินทำกิน รวมทั้งนักโทษอาญา และชาวจีนอพยพในเวียดนามใต้ ให้อพยพเข้าไปตั้งรกรากถิ่นฐานในกัมพูชา ประมาณว่า มีชาวเวียดนามอพยพเข้าไปในกัมพูชา ในช่วงที่กัมพูชาอยู่ภายใต้การปกครองของเวียดนามนี้ เป็นจำนวนปีละประมาณ 5,000 คน

ในพ.ศ. 2377 พระเจ้ามินมางมีราชโองการลับ มาถึงเจืองมิญสางที่เมืองพนมเปญ ให้เจืองมิญสางดำเนินนโยบาย ค่อยๆเปลี่ยนวัฒนธรรมของชาวกัมพูชา ให้มาเป็นแบบวัฒนธรรมเวียดนาม เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) อัครเสนาบดีของกัมพูชา พูดจากับองเตียนกุนเจืองมิญสาง ด้วยภาษาเวียดนาม เจืองมิญสางมีคำสั่งให้เจ้าฟ้าทะละหะหลง และขุนนางเสนาบดีกัมพูชาทั้งปวง แต่งกายด้วยชุดเวียดนาม โพกศีรษะแบบเวียดนาม เดินทางมาคารวะองเตียนกุนถึงที่จวนทุกวัน ขุนนางพระยาพระเขมรทั้งหลายแต่งการด้วยชุดข้าราชการแบบเวียดนาม มีตำแหน่งเป็นองอันผู้บ้าง องลัญบิญบ้าง ฯลฯ พงศาวดารไทยเรียกขุนนางกัมพูชาที่รับวัฒนธรรมเวียดนามมาปฏิบัตินี้ว่า "ญวนใหม่"

ข้าราชการเวียดนามมีความเห็นว่า ควรปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมการปฏิบัติของชาวกัมพูชาหลายประการ เช่น การนุ่งโจงกระเบนไม่สวมเสื้อ การใช้มือเปิบกินข้าว การหมอบกราบต่อหน้าเจ้านาย ซึ่งเป็นวัฒนธรรมที่มีลักษณะเดียวกันกับวัฒนธรรมข้างเคียง คือ ไทยสยาม ข้าราชการเวียดนามเห็นว่า ชาวกัมพูชาควรสวมใส่เสื้อผ้าปกปิดมิดชิด ควรใช้ตะเกียบกินข้าว และควรยืนเมื่อเวลาพบกับเจ้านายมากกว่าที่จะหมอบกราบ เจืองมิญสางมีคำสั่งให้ชาวกัมพูชาสวมกางเกงแทนที่จะนุ่งผ้าถุง ให้ปล่อยไว้ผมยาวแทนที่จะตัดผมเป็นทรงมหาดไทย

กรมการเมืองเจิ๊นเตยยังพบว่าเมืองกัมพูชานั้นเต็มไปด้วยป่ารกทึบ กัมพูชาเฉกเช่นเดียวกับลาวและสยาม คือประชากรเบาบาง แผ่นดินกว้างใหญ่อุดมสมบูรณ์แต่ขาดแคลนแรงงาน เศรษฐกิจของเอเชียตะวันออกเฉียงในยุคจารีต เป็นเศรษฐกิจแบบยังชีพ ขุนนางเวียดนามรายงานพระเจ้ามินมางว่า พื้นที่ของกัมพูชาได้นำมาใช้สอยทำการเกษตรเพียงร้อยละสามสิบถึงสี่สิบเท่านั้น พระเจ้ามินมางวิจารณ์ว่าชาวกัมพูชาไม่รู้จักวิธีการเพาะปลูกในระดับใหญ่ ใช้เพียงแค่จอบกับเสียมเท่านั้น และวิจารณ์ว่าชาวกัมพูชาปลูกข้าวแต่พอกิน พระเจ้ามินมางและองเตียนกุน ต้องการใช้กัมพูชาผลิตข้าวออกมาในปริมาณมหาศาล เพื่อเลี้ยงดูชาวกัมพูชาและชาวเวียดนาม รวมทั้งเลี้ยงดูกองกำลังทหารของเวียดนามในกัมพูชา และจัดเก็บในยุ้งฉางสำรองไว้ กรมการเมืองเจิ๊นเตย จึงทำการเกณฑ์ราษฎรไพร่พลกัมพูชาออกมาทำงานแรงงานและเกษตรกรรม ตัดไม้ถางป่าลงแรงปลูกข้าวทำนา สร้างถนนสร้างป้อมสร้างสาธารณูปโภคต่างๆ นอกจากนี้ เวียดนามยังเข้าครอบงำเศรษฐกิจกัมพูชา พ่อค้าชาวญวนได้เข้ามาแทนที่พ่อค้าชาวกัมพูชาในตลาดตามเมืองต่างๆในกัมพูชา

 กบฏสนองเอ๊ยที่กำปงสวาย 
หลังจากที่ก่อตั้งมณฑลเจิ๊นเตยได้เป็นเวลา ชาวกัมพูชาได้รับความลำบากตรากตรำจากการถูกกรมการเมืองเจิ๊นเตยเกณฑ์ไปใช้แรงงานในการก่อสร้างและการเกษตร เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจและสาธารณูปโภคของกัมพูชา ในพ.ศ. 2380 องเตียนกุนเจืองมิญสาง ผู้สำเร็จราชการของญวนในกัมพูชา มีคำสั่งให้สร้างถนนจากเมืองเจิ๊นเตยหรือพนมเปญ ลงไปทางเมืองตรัง (Treang) ไปสิ้นสุดที่เมืองห่าเตียน เพื่อสนับสนุนการติดต่อสื่อสารและขนส่งระหว่างกัมพูชาและเวียดนามตอนใต้ สร้างโรงศาลาตลอดเส้นทางทุกระยะห้าสิบเส้น ชาวกัมพูชาถูกเกณฑ์ไปสร้างถนนได้รับความทุกข์ คล้ายคลึงกับเหตุการณ์ที่เวียดนามเกณฑ์ชาวกัมพูชาสร้างคลองหวิญเต๊ ที่เชื่อมต่อระหว่างเมืองโจดกกับเมืองห่าเตียน จนนำไปสู่การลุกฮือของกัมพูชาต่อต้านเวียดนามในพ.ศ. 2363

ในปีเดียวกันนั้น ขุนนางกัมพูชาพระยาสองคนที่เมืองกำปงโสม (เวียดนามเรียกว่า เมืองคายเบียน) ได้แต่ พระยาไชย และ พระยาชู เป็นพี่น้องกัน ไม่พอใจที่ทางกรมการเมืองเจิ๊นเตยเกณฑ์ชาวกัมพูชาไปสร้างถนน จึงลุกฮือกบฏขึ้นต่อเวียดนาม องเตียนกุนเจืองมิญสางส่งทัพผสมเขมรญวน เข้าปราบกบฏของพระไชยและพระยาชูได้สำเร็จ เป็นเหตุให้พระยาไชยพระยาชูต้องหลบหนีไปสยาม

เมืองกำปงสวาย เวียดนามเรียกว่า เมืองหายดง (Hải Đông) พงศาวดารไทยเรียกว่า เมืองกระพงสวาย เป็นหนึ่งในเมืองเอกทั้งห้าเมืองของกัมพูชา เจ้าเมืองกำปงสวายมีบรรดาศักดิ์เป็นที่พระยาเดโช มีอำนาจปกครองเขตเมืองกำปงสวาย ครอบคลุมพื้นที่ทางตะวันออกของทะเลสาบเขมร ทั้งแต่เมืองบารายโคกแสะไปจนถึงเมืองสะโตง (Stoung) ซึ่งเมืองสะโตงนั้น อยู่ติดต่อกันกับเมืองเสียมราฐของสยาม ในการปกครองของมณฑลเจิ๊นเตย เมืองกำปงสวายหรือเมืองหายดง ถือเป็นหนึ่งในสามเมืองเอก มีการแต่งตั้งให้เจ้าเมืองชาวญวนหรือเตวียนฝูไปปกครองเมืองกำปงสวาย ร่วมกันกับพระยาเดโชเจ้าเมืองฝ่ายกัมพูชา เอกสารเรื่องราพกษัตริย์แผ่นดินอุไทยราชาองค์จันท์ (Raba Ksatr Pheanday Udai Raja Eng Chant)Theara Thun. Epistemology of the Past: Texts, History, and Intellectuals of Cambodia, 1855–1970. University of Hawaii Press, พ.ศ. ๒๕๖๗. เขียนขึ้นโดยพระภิกษุชาวกัมพูชา ชื่อเพชร ในปีพ.ศ. 2398 ระบุว่า เมื่อญวนเวียดนามเข้ามาปกครองเมืองกำปงสวายแล้ว ได้บังคับให้ขุนนางและชาวกัมพูชา ทำแรงงานเกษตรกรรมและก่อสร้าง ได้รับความทุกขเวทนา ไม่เว้นแม่แต่ขุนนางพระยาเขมรเมืองกำปงสวาย ต้องลงมือทำแรงงานด้วยตนเองตามคำสั่งของญวน ไม่มีใครกล้าลุกฮือขึ้นสู้ญวนเพราะทุกคนต่างเกรงกลัวญวนเวียดนามด้วยกันทั้งสิ้น

จนในพ.ศ. 2380 พระยาเดโช (ราม) เจ้าเมืองกำปงสวาย ได้กบฏลุกฮือขึ้นต่อต้านอำนาจของญวนเวียดนามเมืองเจิ๊นเตย องเตียนกุนส่งทัพผสมเขมรญวนออกไปปราบกบฏของพระยาเดโช (ราม) ได้สำเร็จ นำตัวพระยาเดโชมาประหารชีวิตที่เมืองเจิ๊นเตยพนมเปญ แล้วองเตียนกุนเจืองมิญสางจึงแต่งตั้งให้พระยาเดโช (จาบ) เป็นเจ้าเมืองกำปงสวายคนใหม่ รวมทั้งแต่งตั้งเตวียนฝูหรือข้าหลวงฝ่ายเวียดนามไปกำกับราชการเมืองกำปงสวายกับพระยาเดโช (จาบ) และยังแต่งตั้งให้ชาวกัมพูชาชื่อว่า สนองเอ๊ย (Snang Ey พงศาวดารไทยเรียกว่า สนองน้อย) ให้เป็นองจัญลัญบิญ หรือ จั๊ญหลัญบิญ (Chánh lãnh binh) ไปเป็นผู้ช่วยที่เมืองกำปงสวายด้วย

ฝ่ายพระยาไชยและพระยาชู เมืองกำปงโสม ซึ่งได้กบฏต่อเวียดนามแล้วหนีไปสยามเมื่อปี พ.ศ. 2380 นั้น ได้เดินทางกลับมาที่เมืองกำปงโสมอีก ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381 ชักชวนให้องอันผูเมืองกำปงโสม เป็นชาวกัมพูชาชื่อว่า ดี ลุกฮือขึ้นเป็นกบฏต่อญวนเวียดนาม ในขณะนั้น เมืองกำปงโสมถูกรวมเข้ากัมจังหวัดห่าเตียน กรมการเมืองห่าเตียนของเวียดนามจึงยกกองกำลังมาปราบกบฏที่เมืองกำปงโสมลงได้สำเร็จ

ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381 สนองเอ๊ย องลัญบิญที่เมืองกำปงสวาย ได้ปลุกระดมชาวกัมพูชาจำนวนมากให้ลุกฮือขึ้นเป็นกบฏต่อต้านเวียดนามขึ้นที่เขตเมืองกำปงสวาย สนองเอ๊ยสังหารเตวียนฝูข้าหลวงญวนที่กำปงสวาย และรวบรวมกำลังได้ 1,000 คน ราพกษัตริย์แผ่นดินอุไทยราชาองค์จันท์ระบุว่า สนองเอ๊ยและกองกำลังชาวกัมพูชา ได้ลุกฮือขึ้นสังหารชาวเวียดนามทั่วทั้งเขตเมืองกำปงสวาย ตั้งแต่เมืองบารายไปจนถึงเมืองสะโตง เป็นเหตุการณ์การลุกฮือของชาวกัมพูชาครั้งใหญ่ขึ้นต่อต้านการปกครองของเวียดนามเมืองเจิ๊นเตยเป็นครั้งแรก องเตียนกุนเจืองมิญสางมีความโกรธแค้นเจ็บเคืองต่อสนองเอ๊ยมาก รายงานไปให้พระเจ้ามินมางได้ทราบ พระเจ้ามินมางพิโรธเลได่เกือง ว่าเป็นต้นเหตุที่ทำให้เกิดเหตุการณ์เช่นนี้ พระเจ้ามินมางจึงให้ปลดเลได่เกือง ออกจากตำแหน่งทามต๊านได่เถิ่นหรือที่ปรึกษา แล้วส่งไปเป็นทหารชั้นผู้น้อยที่เมืองกำปงสวาย และพระเจ้ามินมาง ยังลงโทษลดตำแหน่งขององเตียนกุนเจืองมิญสางอีกด้วย เซืองวันฟอง (Dương Văn Phong) ได้รับตำแหน่งที่ปรึกษาหรือทามต๊านได่เถิ่นต่อจากเลได่เกืองที่ถูกปลดไป

องเตียนกุนเจืองมิญสาง ส่งกองกำลังผสมเขมรญวน นำโดยโดวิ่นวันฟู้ (Đoàn Văn Phú) และเจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) เข้าปราบปรามกบฏสนองเอ๊ย การต่อสู้กินเวลาร่วมเดือนจนถึงเดือนมีนาคม ทัพเมืองเจิ๊นเตยและทัพสนองเอ๊ย ได้สู้กันที่เมืองสตึงตรองและกำปงเสียมที่ฝั่งแม่น้ำโขง จนกระทั่งฝ่ายองเตียนกุน สามารถปราบปรามฝ่ายกบฏได้ในที่สุด เป็นเหตุให้สนองเอ๊ยต้องหลบหนีไปทางทิศเหนือ ข้ามแม่น้ำทะเลระโป๊ะ (Tonle Repou) เข้าสู่เขตอาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์เพื่อลี้ภัย

เมื่อปราบกบฏสนองเอ๊ยที่เมืองกำปงสวายได้สำเร็จแล้ว องเตียนกุนเจืองมิญสางมีความโกรธแค้นอย่างมาก ราพกษัตริย์แผ่นดินอุไทยราชาองค์จันท์ระบุว่า องเตียนกุนให้นำตัวขุนนางกัมพูชาเมืองกำปงสวายทั้งหมดมาลงโทษที่เมืองพนมเปญ บ้างถูกประหารชีวิต บ้างถูกคุมตัวไปสอบสวนที่เมืองญวน พระยาเดโช (จาบ) เจ้าเมืองกำปงสวาย ซึ่งไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับกบฏของสนองเอ๊ย ถูกจับกุมใส่กรงแล้วประหารชีวิตด้วยการเผาทั้งเป็น แล้วตัดแบ่งร่างกายออกเป็นชิ้นส่วน

 พระเจ้ามินมางพิโรธต่อกัมพูชา 
ในช่วงปีแรกของการปกครองมณฑลเจิ๊นเตย พระเจ้ามินมางมีความเมตตาดำริว่าชาวกัมพูชานั้นได้มาสู่โพธิสมภารจะได้พบกับความเจริญรุ่งเรืองตามแบบญวนเวียดนาม แต่ทว่าหลังจากเหตุการณ์กบฏลุกฮือขึ้นของชาวกัมพูชา ที่เมืองกำปงสวายและกำปงโสม ในพ.ศ. 2380 ถึง พ.ศ. 2381 ซึ่งฝ่ายเวียดนามกรมการเมืองเจิ๊นเตยสามารถปราบลงได้นั้น ทำให้ขบวนการต่อต้านเวียดนามในกัมพูชาเสื่อมถอยลงไประยะหนึ่ง แต่ทั้งพระเจ้ามินมางและองเตียนกุนเจืองมิญสาง เริ่มมีนโยบายที่แข็งกร้าวต่อกัมพูชามากขึ้น พระเจ้ามินมางตรัสว่า ชาวกัมพูชาไม่สำนึกในบุญคุณของพระเจ้าเวียดนามมินมาง ที่อุตส่าห์ลงทุนลงแรงเกณฑ์กองกำลังทหารเข้าประจำการในกัมพูชา เพื่อปกป้องคุ้มครองกัมพูชาจากภยันตรายจากสยาม เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยในกัมพูชา เปรียบเสมือนว่าได้ "ดึงชาวเขมรขึ้นมาจากโคลนตม แล้วให้นอนบนฟูก" แล้วชาวกัมพูชายังมาเป็นกบฏต่อต้านเวียดนามได้อีก ถึงแม้ว่าพระเจ้ามินมางประสงค์จะพัฒนากัมพูชาให้มีความเจริญในแนวทางเดียวกับเวียดนาม แต่ด้วนโยบายที่ยึดถือกับอุดมคติไม่สามารถทำได้จริงในทางปฏิบัติ ทำให้ระยะเวลาหกปีที่กัมพูชาอยู่ภายใต้การปกครองของเวียดนามมณฑลเจิ๊นเตยนั้น กลายเป็นช่วงเวลาที่ตกต่ำที่สุดช่วงเวลาหนึ่งในประวัติศาสตร์กัมพูชา

ในการปกครองของกรมการเมืองเจิ๊นเตยนั้น จำต้องใช้ข้าราชการที่มีความรู้เกี่ยวกับระบบการบริหารราชการ ในระบบราชการแบบจีน-เวียดนาม ซึ่งหาไม่ได้ในกัมพูชาจำต้องนำเข้ามาจากเวียดนาม ในพ.ศ. 2378 พระเจ้าเวียดนามมินมางได้เกณฑ์ข้าราชการชั้นผู้น้อยจากเมืองเว้ในเข้ามารับราชการในตำแหน่งต่างๆในเมืองเจิ๊นเตยที่กัมพูชา นอกจากนี้ พระเจ้ามินมางยังส่งอาจารย์นักปราชญ์ต่างๆเข้ามาในกัมพูชา เพื่อสอนภาษาเวียดนามให้แก่ชาวกัมพูชา แต่เมืองเจิ๊นเตยยังประสบปัญหาขาดแคลนบุคลากร และเนื่องด้วยกบฏกัมพูชาทำให้ทางฝ่ายเวียดนามจำต้องเข้าควบคุมกัมพูชามากขึ้น และต้องใช้บุคลากรเพิ่มขึ้น ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2381 พระเจ้ามินมางมีพระราชโองการเชื้อเชิญให้นักปราชญ์และขุนนางในเวียดนามภาคกลางเข้าไปรับราชการในตำแหน่งต่างๆที่มณฑลเจิ้นเตย

ในปีต่อมา พ.ศ. 2382 องเตียนกุนเจืองมิญสาง ถวายรายงานแก่พระเจ้ามินมางว่า บรรดาขุนนางออกญาพระยาเขมร ยังเรียกขานกันด้วยชื่อยศและบรรดาศักดิ์ในแบบกัมพูชาดั้งเดิม เป็นออกญาอย่างนู้นออกญาอย่างนี้ ไม่ใช้ชื่อตำแหน่งแบบเวียดนาม จัญลัญบิญ พอลัญบิญ กายโดย ฯลฯ ที่ทางกรมการเมืองเจิ๊นเตยได้ตั้งให้ ทำให้พระเจ้ามินมางพิโรธ ว่าเหตุใดขุนนางพระยาเขมรยังใช้ชื่อยศบรรดาศักดิ์แบบเขมรเดิม ไม่ใช้ชื่อยศตำแหน่งแบบญวนเวียดนาม พระเจ้ามินมางจึงมีราชการให้องเตียนกุนไปแจ้งแก่บรรดาพระยาเขมรว่า พระเจ้ามินมางมีพระกรุณาธิคุณที่ได้อุตส่าห์แต่งตั้งชื่อตำแหน่งแบบเวียดนามให้แก่ขุนนางพระยาเขมร ต่อไปขุนนางกัมพูชาจะต้องเรียกขานกันโดยใช้ชื่อตำแหน่งที่เวียดนามตั้งให้เท่านั้น ถึงขั้นว่า องเตียนกุนเจืองมิญสางทูลพระเจ้ามินมางเสนอให้ยกเลิกระบบตำแหน่งขุนนางบรรดาศักดิ์ฝ่ายเขมรกัมพูชาไปเสียเลยทีเดียว ซึ่งพระเจ้ามินมางเห็นชอบด้วย องเตียนกุนเจืองมิญสางจึงเริ่มดำเนินการยกเลิกตำแหน่งขุนนางกัมพูชาต่างๆ โดยที่เริ่มที่ขุนนางเจ้าเมืองที่อยู่โดยรอบเมืองพนมเปญก่อน การที่ฝ่ายญวนเวียดนามรวบรัดอำนาจมากขึ้นเช่นนี้ ทำให้ขุนนางพระยาเขมรมีความไม่พอใจมากขึ้น ดังเช่นในพระราชพงศาวดารกัมพูชาว่า;

 พระตะบองภายใต้การปกครองของสยาม 
เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ ทรงอภิเษกให้สมเด็จพระนารายณ์ราชานักองค์เองฯ ออกไปครองกรุงกัมพูชาในพ.ศ. 2337 นั้น โปรดฯให้เมืองพระตะบองและเสียมราฐ แยกขาดออกมาจากกรุงกัมพูชา ให้เจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน) เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบองคนแรก เข้าปกครองขึ้นแก่กรุงเทพโดยตรง เมื่อทัพของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้ถอยจากกัมพูชา มาตั้งที่เมืองพระตะบอง ในพ.ศ. 2377 แล้วนั้น พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯมีพระราชโองการแต่งตั้งให้นักองค์อิ่มเป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบองประชุมพงษาวดาร ภาคที่ ๑๖: พงษาวดารเมืองพระตะบอง ของเจ้าพระยาคทาธรธรณินทร์ พระอภัยพิทักษ์ (เลื่อม อภัยวงศ์) พิมพ์ครั้งแรกในงานปลงศพ นางสงวน อภัยพิทักษ์ ปีมะแม พ.ศ. ๒๔๖๒ พิมพ์ที่โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. และทรงแต่งตั้งให้นายรศ (อาจเป็นบุตรของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์แบน ที่เคยถูกถอดออกจากตำแหน่งเจ้าเมืองพระตะบองแล้วครั้งหนึ่ง) ให้เป็นพระยาปลัดเมืองพระตะบอง พร้อมกันนั้นยังทรงแต่งตั้งให้นักองค์ด้วงเป็นเจ้าเมืองมงคลบุรี อยู่ภายใต้อำนาจของนักองค์อิ่มเจ้าเมืองพระตะบอง

ถึงแม้ว่าฝ่ายไทยได้ปราชัยถอยกลับมาตั้งอยู่ที่เมืองพระตะบอง แต่ฝ่ายไทยยังคงเตรียมการต่างๆสำหรับการที่จะยกทัพเข้าสู่กัมพูชาอีกครั้งในอนาคต ในเดือนสาม (กุมภาพันธ์) พ.ศ. 2379 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2380 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีคำสั่งให้ย้ายเมืองพระตะบองเดิมมาตั้งอยู่ที่แห่งใหม่ริมแม่น้ำสังแก ก่ออิฐสร้างกำแพงเมืองพระตะบองใหม่ และต่อมาในเดือนห้า (เมษายน) พ.ศ. 2380 เจ้าพระยาบดินทรเดชาเดินทางออกไปที่เมืองขุขันธ์ เพื่อทำบัญชีไพร่พลหัวเมืองลาวและเขมรป่าดง เพื่อเตรียมเกณฑ์ไพร่พลลาวและเขมรป่าดง สำหรับสงครามกับกัมพูชาและเวียดนามในอนาคต ช่วงเวลาที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาอยู่ที่เมืองพระตะบองและขุขันธ์นี้ เป็นช่วงเวลาเดียวกับที่เกิดกบฏของสนองเอ๊ยขึ้นที่เมืองกำปงสวาย

ฝ่ายกรุงเทพให้เมืองพระตะบองปกครองด้วยธรรมเนียมอย่างเขมรแบบเดิม ไม่มีการกลืนเชื้อชาติหรือปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมการปกครองอย่างเช่นที่ญวนเวียดนามได้ทำ เนื่องจากทั้งกัมพูชาและสยามมีวัฒนธรรมและระบบการปกครอง รวมทั้งชื่อยศบรรดาศักดิ์ขุนนางที่คล้ายคลึงกันอยู่แล้ว ราชสำนักไทยที่กรุงเทพเรียกส่วยกระวานพวงทอง รุ่งสวัสดิทรัพย์. War and trade: Siamese interventions in Cambodia, 1767-1851.  University of Wollongong Thesis Collection, มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๘.จากเมืองพระตะบอง ซึ่งกรมการเมืองพระตะบองจัดตั้งนายกองเรียกว่าจางวางส่วย เกณฑ์ชาวเขมรและชาวชองไปเก็บผลกระวานมากจากเทือกเขาบรรทัด แล้วส่งกระวานที่เก็บได้เป็นส่วยให้แก่กรุงเทพ ซึ่งทางพระคลังสินค้าจะขายกระวานจากพระตะบองนี้ให้แก่พ่อค้าจีนในราคาสูง สร้างรายได้ให้แก่หลวง ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2379/พ.ศ. 2380 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เกณฑ์"เลขหัวเมือง" จากนครราชสีมา 2,000 คน จากหัวเมืองลาวอีสาน 6,405 คน จากนครนายก ประจันตคาม กบินทร์บุรี 1,474 คนประชุมพงศาวดารภาคที่ ๖๗: จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ ตอนที่ ๑. เป็นแรงงานเผาอิฐก่อสร้างเมืองพระตะบองใหม่ นอกจากนี้ ทางฝ่ายไทยยังเกณฑ์ชาวกัมพูชาไปในงานสงครามต่างๆ และในเดือนสี่ (กุมภาพันธ์) พ.ศ. 2381 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2382 โปรดฯให้พระยาราชสุภาวดี (โต กัลยาณมิตร) ไปสร้างกำแพงเมืองเสียมราฐขึ้นใหม่

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อนายเจนส์ เวสเตนการ์ด (Jens Westengard) ที่ปรึกษาในพระองค์ เดินทางออกไปตรวจราชการและสำรวจสำมะโนประชากรในมณฑลบูรพา ในพ.ศ. 2447 นายเวสเตนการ์ดพบว่า ประชากรของมณฑลบูรพาประกอบไปด้วยชาวเขมรกัมพูชาเป็นส่วนใหญ่ มีชาวไทยอยู่เพียง 2,000 คนวิมลพรรณ ปีตธวัชชัย. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ. กรุงเทพ: โรงพิมพ์กรุงเทพ, พ.ศ. 2547. จากประชากรของมณฑลบูรพาทั้งหมด 300,000 คน ถึงแม้ว่าหัวเมืองมณฑลบูรพา จะอยู่ภายใต้การปกครองของไทยเป็นเวลาถึง 112 ปีก็ตาม

 เหตุการณ์นำ 

 ความขัดแย้งในเมืองพระตะบอง 
ในพ.ศ. 2370 เกิดเหตุการณ์มีชาวเขมรเมืองพระตะบอง หลบหนีจากเมืองพระตะบองไปอยู่พนมเปญ เนื่องจากว่าถูกกรมการเมืองพระตะบองบีบบังคับให้อยู่อาศัยในที่ซึ่งไม่ต้องการอยู่ เหตุการณ์อาจเป็นเหตุที่ทำให้พระอุดมภักดี (เชด) ร้องเรียนกล่าวโทษพระยาอภัยภูเบศร์ (รศ) บุตรของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน) เข้าไปที่กรุงเทพกลายข้อ ทำให้พระยาอภัยภูเบศร์ (รศ) ถูกถอดออกจากตำแหน่งและย้ายเข้าไปรับราชการที่กรุงเทพฯ และพระอุดมภักดี (เชด) ได้ขึ้นเป็นผู้สำเร็จราชการเจ้าเมืองพระตะบองคนใหม่ และนายโสม บุตรของพระยาอภัยภูเบศร์ (เชด) ได้เป็นที่พระพิทักษ์บดินทร ต่อมาพระยาอภัยภูเบศร์ (เชด) ได้ติดตามเจ้าพระยาบดินทรเดชาไปในการสงครามที่กัมพูชาในพ.ศ. 2376 เมื่อพระยาอภัยภูเบศร์เชดกลับมาที่พระตะบองในพ.ศ. 2377 ได้ถึงแก่กรรม พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯจีงทรงแต่งตั้งให้เจ้าชายกัมพูชานักองค์อิ่ม เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง และทรงแต่งตั้งนายรศ (อาจเป็นคนเดียวกับอดีจเจ้าเมืองพระตะบองที่ถูกถอดจากตำแหน่ง) เป็นที่พระยาวิเศษสุนทร เป็นพระยาปลัดเมืองพระตะบองอยู่กับองค์อิ่ม รับพระราชทานกระบี่บั้งทอง ส่วนนักองค์ด้วงนั้น ทรงแต่งตั้งให้เป็นเจ้าเมืองมงคลบุรี

ด่ายนามถึกหลุกระบุว่า เมื่อสมเด็จพระอุไทยราชากษัตริย์กัมพูชาถึงแก่พิราลัยในพ.ศ. 2378 นักองค์ด้วง (เวียดนามเรียกว่า Nặc Ông Run) ส่งจดหมายไปถึงองเตียนกุนเจืองมิญสางที่พนมเปญ ขอให้องเตียนกุนช่วยเหลือนักองค์ด้วงที่ถูกฝ่ายไทยกักตัวไว้อยู่ ขอให้องเตียนกุนช่วยเหลือนักองค์ด้วงให้ขึ้นเป็นกษัตริย์กัมพูชา เหตุการณ์นี้ไม่ปรากฏในพงศาวดารไทย ฝ่ายญวนองเตียนกุนไม่เชื่อนักองค์ด้วง เห็นว่าเป็นแผนการหลอกลวงของฝ่ายไทย

ต่อมาองเตียนกุนเจืองมิญสางเห็นว่า ฝ่ายญวนเวียดนามขาดเจ้าชายกัมพูชาที่เป็นชาย มีเพียงเจ้านายกัมพูชาที่เป็นสตรี หากฝ่ายเวียดนามได้เจ้ากัมพูชาที่เป็นชาย มาเป็นเจ้ากัมพูชาอยู่ภายใต้อิทธิพลของญวน จะสามารถเกลี้ยกล่อมให้ชาวกัมพูชาเชื่อฟังเวียดนามได้ เหมือนอย่างสมัยของนักองค์จัน องเตียนกุนเจืองมิญสางจึงมีแผนการ ที่จะชักจูงให้นักองค์อิ่มเจ้าเมืองพระตะบอง แปรพักตร์มาอยู่กับฝ่ายเวียดนาม ถือเป็นการทำลายอำนาจอิทธิพลของไทยที่พระตะบองในเวลาเดียวกัน องเตียนกุนจึงให้ชาวญวนคนหนึ่ง ซึ่งได้เลยเลี้ยงดูนักองค์อิ่มมาแต่ยังเยาว์ เป็น"ญวนผูกพระหัตถ์" ชื่อ กวา เดินทางมาพบนักองค์อิ่มที่พระตะบอง มอบจดหมายลับจากองเตียนกุนให้แก่นักองค์อิ่ม เกลี้ยกล่อมนักองค์อิ่มให้แปรพักตร์ไปเข้าไปกับฝ่ายญวน แล้วองเตียนกุนจะตั้งขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชา นักองค์อิ่มยังไม่สามารถกระทำการสิ่งใดได้ เนื่องจากนั้นขณะนั้นเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) กำลังกำกับราชการอยู่ที่เมืองพระตะบอง 

เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) อัครเสนาบดีกัมพูชา เมื่อทราบว่าองเตียนกุนได้มีจดหมายลับถึงองค์อิ่ม จึงมีจดหมายลับไปถึงนักองค์ด้วงบ้าง เชื้อเชิญให้นักองค์ด้วงแปรพักตร์มาอยู่กับเจ้าฟ้าทะละหะ บรรดาพระยาเขมรเตรียมรอคอยนักองค์ด้วงอยู่ ประกอบกับการเมืองในกรมการเมืองพระตะบองขณะนั้น มีอยู่สองฝ่ายได้แก่ ฝ่ายของพระยาปลัด (รศ) ซึ่งเคยถูกพระยาอภัยภูเบศร์ (เชด) ฟ้องร้องให้ถอดจากตำแหน่ง และฝ่ายของพระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) บุตรของพระยาอภัยภูเบศร์ (เชด) เมื่อเกิดความขัดแย้งระหว่างนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วง พระยาปลัดรศจึงเข้ากับนักองค์อิ่ม ส่วนพระพิทักษ์บดินทรโสมเข้ากับนักองค์ด้วง พงศาวดารกัมพูชา ที่เขียนขึ้นในสมัยหลัง ระบุว่านักองค์ด้วงถูกนักองค์อิ่มใส่ความ แต่พงศาวดารไทยระบุว่า เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) เป็นผู้ชักจูงให้นักองค์ด้วงก่อการ เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จัดการราชการเรื่องการสร้างเมืองพระตะบอง และการทำบัญชีเลขหัวเมืองลาวเขมรป่าดงเสร็จสิ้นแล้ว จึงเดินทางกลับกรุงเทพฯ นักองค์ด้วงจึงวางแผนร่วมกับพระพิทักษ์บดินทร์ ให้พระยามโนไมตรีเจ้าเมืองระสือ (ซึ่งเป็นเครือญาติกับพระพิทักษ์บดินทร) ยกกำลังพลจากเมืองระสือเข้ามายึดอำนาจที่เมืองพระตะบอง

แต่ทว่าฝ่ายนักองค์อิ่มล่วงรู้แผนการเสียก่อน พระยาณรงค์วิชัย พระศรีผาวังข้าหลวงองค์อิ่ม และพระยาปลัดรศ จึงมีใบบอกเข้ามาที่กรุงเทพ ในเดือนสิบสอง (พฤศจิกายน) พ.ศ. 2381 ว่านักองค์ด้วงและพระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) จะร่วมกันก่อการ ในขณะเดียวกัน พระยามโนไมตรีเจ้าเมืองระสือยกทัพเข้ามาที่พระตะบองแต่ไม่สำเร็จเนื่องจากฝ่ายองค์อิ่มทราบแผนแล้ว นักองค์ด้วง และผู้สมรู้ร่วมคิด ได้แก่ พระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) พระนรินทรโยธา (พระยาวัง นอง) พระมหาดไทย (จัน) ฯลฯ ถูกนำตัวเข้าไปที่กรุงเทพฯ นักองค์ด้วงถูกจำคุก ต่อมาพระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) จึงขอพระราชทานรับตัวนักองค์ด้วงไปดูแล ส่วนพระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) นั้น พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ ทรงมีพระวินิจฉัยว่า ให้เจ้าพระยาบดินทรเดชาอภัยโทษภาคทัณฑ์ไว้ก่อน "ครั้นจะเอาโทษคนเหล่านั้นก็เป็นบุตรหลานเจ้าพระยาอภัยภูเบศร เป็นข้าหลวงเดิมคนเก่ามีความชอบมาก" พระพิทักษ์บดินทร์ พระนรินทรโยธา และพระมหาดไทย จึงได้รับการปล่อยตัวกลับไปที่เมืองพระตะบอง นักองค์อิ่มผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง จึงมีบัญชาให้พระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) พระนรินทรโยธา (นอง) ไปเป็นกองลาดตระเวนที่ชายแดนเมืองระสือ

 นักองค์อิ่มแปรพักตร์ไปเข้ากับเวียดนาม 
นักองค์อิ่มเป็นเจ้าชายกัมพูชาที่ทางกรุงเทพได้ให้การสนับสนุนมาเป็นเวลาประมาณยี่สิบปี นับตั้งแต่ที่นักองค์สงวนถึงแก่พิราลัยในพ.ศ. 2359 แต่นักองค์อิ่มมีความผิดหวัง ที่ทางฝ่ายไทยไม่สามารถยกให้นักองค์อิ่มขึ้นเป็นเจ้ากัมพูชาได้เสียที นักองค์อิ่มจึงอาศัยจังหวะที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาไม่อยู่ที่พระตะบอง ก่อการกบฏยึดอำนาจขึ้นในเมืองพระตะบอง ในวันแรมสามค่ำ เดือนอ้าย (24 ธันวาคม) พ.ศ. 2382 นักองค์อิ่มถือดาบสองมือ นำกองกำลังเข้าโจมตีจวนของพระยาปลัดรศ ฝ่ายนักองค์อิ่มยิงปืนถูกนายทวารประตูและอนุภรรยาของปลัดรศสิ้นชีวิต พระยาปลัดรศยิบปืนหมายจะสู้ แต่ภรรยาหลวงของพระยาปลัดรศห้ามไว้ ด้วยเหตุผลว่า "อย่าสู้เขาเลย คนข้างเขามาก ถ้าสู้รบลูกเมียจะตายหมดทั้งเรือน" สุดท้ายพระยาปลัดรศจึงยอมจำนน นักองค์อิ่มจึงจับกุมตัวพระยาปลัดรศและครอบครัว รวมทั้งข้าราชการกรมการเมืองพระตะบองทั้งหมด และกวาดต้อนชาวเมืองพระตะบองทั้งสิ้นจำนวนประมาณ 5,000 ถึง 6,000 คน ไปทางเมืองโพธิสัตว์ เข้าสวามิภักดิ์กับเวียดนาม บาทหลวงฝรั่งเศสฌ็อง-โคลด มิเชอ (Jean-Claude Miche) ซึ่งอยู่ในเหตุการณ์นี้บันทึกว่า นักองค์อิ่ม (ฝรั่งเศสเรียกว่า Neac Ang Em) กวาดต้อนชาวเมืองพระตะบอง จำนวนทั้งสิ้นประมาณ 8,000 ถึง 10,000 คน ล่องเรือออกไปจำนวนมากในเวลากลางคืน พอถึงรุ่งเช้าซึ่งเป็นวันคริสมาส เมืองพระตะบองได้กลายเป็นเมืองร้าง เหลือเพียงชราเจ็บป่วยคนหนึ่ง กับชายเมาสุราคนหนึ่ง ตกค้างอยู่ในเมืองพระตะบอง และต่อมาไม่นานแม่ทัพสยาม (เจ้าพระยาบดินทรเดชา) ก็ได้เข้ามาประจำการที่เมืองพระตะบอง

พระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) และพระนรินทรโยธา (นอง) ที่นักองค์อิ่มให้ออกไปลาดตระเวนชายแดนเมืองระสือนั้น จับต้อนไพร่พลชาวเมืองพระตะบองกลับมาได้บ้าง

ด่ายนามถึกหลุก ระบุว่า ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2383 นักองค์อิ่ม (Nặc Yêm) ได้ฉวยโอกาสที่พระยาจักรี (หมายถึง เจ้าพระยาบดินทรเดชา) ไม่อยู่ ก่อการยึดอำนาจในเมืองพระตะบอง จับกุมพระยาปลัดรศ (Ba Lặc Đột) พร้อมทั้งกวาดต้อนชาวเมืองพระตะบอง จำนวน 9,000 คน พร้อมทั้งช้างม้าและยุทโธปกรณ์ ล่องเรือ 800 ลำ ออกมาทางทะเลสาบเขมร มาจนถึงเมืองหายเตยหรือโพธิสัตว์ นักองค์อิ่มส่งจดหมายไปขอความช่วยเหลือจากองเดดกเมืองโพธิสัตว์ ชื่อว่า หวอดึ๊กจุง (Võ Đức Trung) รายงานให้องเตียนกุนเจืองมิญสางที่พนมเปญได้ทราบ องเตียนกุนจึงมีคำสั่งให้จับกุมนักองค์อิ่ม และรายงานไปยังพระเจ้ามินมางที่เมืองเว้ พระเจ้ามินมางมีราชโองการ ให้จับกุมพระปลัดรศ ในฐานะที่เป็นหัวหน้าฝ่ายไทย ใส่ตรวนส่งไปที่เมืองเว้ ส่วนบรรดาข้ารับใช้ขุนนางของนักองค์อิ่มนั้น ให้ส่งไปที่เวียดนามภาคใต้ เมืองไซ่ง่อน เมืองล่องโห้ เมืองด่งนาย และชาวเมืองพระตะบองที่นักองค์อิ่มกวาดมานั้น ให้ส่งไปตามหัวเมืองเขตเมืองโพธิสัตว์ ได้แก่ เมืองตะคร้อ (Krakor) เมืองตรอง (Krang) เมืองขลุง เมืองบริบูรณ์ (Baribour) เมืองลาดปะเอีย (Rolea B'ier) แล้วนักองค์อิ่มจึงถูกนำตัวไปที่พนมเปญ ในเดือนอ้าย (มกราคม) พ.ศ. 2383

 เจ้าพระยาบดินทรเดชาจัดการเมืองพระตะบอง 
ทางเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ที่กรุงเทพฯ ได้รับใบบอกจากเมืองพระตะบอง จึงทราบข่าวว่านักองค์อิ่มแปรพักตร์กวาดต้อนชาวเขมรเมืองพระตะบองไปเข้ากับญวนจำนวนมาก เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯจึงรีบรุดยกทัพออกไปจากกรุงเทพฯ ในเดือนยี่ (มกราคม) พ.ศ. 2382 นับอย่างปัจจุบัน พ.ศ. 2383 ที่เมืองพระตะบอง เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯสำรวจความเสียหายพบว่า ครอบครัวขุนนางถูกกวาดต้อนไป 181 ครัวเรือน ราษฏรเมืองพระตะบองถูกกวาดต้อนไป 503 ครัวเรือน นอกจากนี้ องค์อิ่มยังกวาดชาวเมืองระสือไปอีก 316 ครัวเรือน ยังเหลือชาวเมืองพระตะบองอยู่ 119 ครัวเรือน  แต่งตั้งให้พระพิทักษ์บดินทร (โสม) ที่ออกไปลาดตระเวนเมืองระสือนั้น ให้เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง ให้พระมหาดไทย (จัน) เป็นพระยามโนไมตรีเจ้าเมืองระสือ และตั้งให้พระนรินทรโยธา (พระยาวัง นอง) เป็นว่าที่ปลัดเมืองพระตะบอง

การที่นักองค์อิ่มแปรพักตร์กวาดต้อนชาวเมืองพระตะบองไปเข้ากับญวนนั้น ทำให้แนวป้องกันที่เมืองพระตะบองอยู่ในภาวะวิกฤต ฝ่ายญวนเวียดนามอาจบุกโจมตีขึ้นมาได้ทุกเมื่อ ในเมืองพระตะบองขาดแคลนกำลังพล เจ้าพระยาบดินทรเดชาไม่อาจนำกองทัพขนาดใหญ่มาประจำที่เมืองพระตะบองได้ เนื่องจากขาดแคลนเสบียง ในเวลาเดียวกันนั้น ทัพหัวเมืองเขมรป่าดง จากขุขันธ์ สุรินทร์ สังขะ และศรีสะเกษ จำนวน 4,300 คน ยกมาถึงเมืองพระตะบองพอดี เจ้าพระยาบดินทรเดชาจำต้องส่งทัพเขมรป่าดงออกไปประจำที่โดยรอบเมืองพระตะบองก่อน ในระหว่างที่เจ้าพระยาบดินทรเชาฟื้นฟูเมืองพระตะบอง;

 พระยาราชนิกูล (เสือ สนธิรัตน์) คุมทัพไปรักษาเมืองเสียมราฐ
 พระพรหมบริรักษ์ (แก้ว สิงหเสนี) คุมทัพไปตั้งที่เมืองระสือ
 พระพิเรนทรเทพ (ขำ ณ ราชสีมา) คุมทัพไปที่กำปงพระ (Kampong Preah)

นอกจากนี้ เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯยังให้ต่อเรือขึ้นห้าลำ นำกำลัง 400 คน ออกรักษาทะเลสาบเขมร ตระเวณไปจนถึงแดนติดต่อกับเมืองโพธิสัตว์ พระเจ้ามินมางให้ประหารชีวิตขุนนางเมืองพระตะบองที่เมืองพนมเปญ ฝ่ายนักองค์อิ่มและพระยาปลัดรศถูกนำตัวไปที่เมืองเว้ ด่ายนามถึกหลุกระบุว่า พระยาปลัดรศถูกประหารชีวิตที่เมืองเว้ ส่วนนักองค์อิ่มกับขุนนางเมืองพระตะบองคนอื่นถูกกุมขังที่เมืองเว้ ส่วนนักนางรศมารดาของนักองค์อิ่มและนักองค์ด้วงนั้น พระเจ้ามินมางให้บวชเป็นชีกักตัวอยู่ที่เมืองไซ่ง่อน นักองค์พิมพ์โอรสของนักองค์อิ่ม ถูกกุมขังอยู่ที่เมืองไซ่ง่อนเช่นกัน ข้าของนักองค์อิ่มทั้งหมดถูกเนรเทศไปที่เกาะโกนด๋าว (Côn Đảo) พระเจ้ามินมางไม่ได้ประสงค์ที่จะอุปถัมป์ค้ำชูกษัตริย์กัมพูชา แต่ประสงค์จะผวกกลืนกัมพูชาให้เป็นส่วนหนึ่งของเวียดนาม

พระเจ้ามินมางเห็นว่า ขณะนี้ฝ่ายไทยกำลังอ่อนแอ สูญเสียกำลังไพร่พลเมืองพระตะบองนักองค์อิ่มกวาดต้อนมาหมดสิ้น ในไม่ช้า ฝ่ายไทยจะต้องยกทัพติดตามนักองค์อิ่มเข้ามาในกัมพูชาอย่างแน่นอน ฝ่ายญวนเวียดนามสมควรที่จะชิงลงมือเสียก่อน ด้วยการยกทัพไปโจมตีเมืองพระตะบอง แต่ฝ่ายเวียดนามเมืองเจิ๊นเตย ไม่ควรที่จะยกทัพไปเอง แต่ให้เสนาบดีกัมพูชาเป็นผู้ยกไป จะถือเป็นความขัดแย้งภายในกัมพูชา ไม่ใช่สงครามระหว่างเวียดนามกับสยาม องเตียนกุนเจืองมิญสาง จึงมีคำสั่งให้เสนาบดีทั้งสาม ได้แก่ เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) สมเด็จเจ้าพระยา (โห้ หรือ โสร์) และพระยากลาโหม เตรียมการยกทัพมาโจมตีเมืองพระตะบอง แต่เสนาบดีกัมพูชาทั้งสามปฏิเสธ ให้เหตุผลว่า เมื่อนักองค์อิ่มแปรพักตร์มาจากสยาม ฝ่ายสยามจะระวังตัวเตรียมพร้อมอย่างมาก ถ้าฝ่ายกัมพูชายกไปแล้วจะต้องปราชัยอย่างแน่นอน

 ปฏิรูปการปกครองเมืองเจิ๊นเตย 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tran_Tay_Thanh_1838.jpg|thumb|200x200px|องเตียนกุนจัดการปกครองกัมพูชาเมืองเจิ๊นเตยใหม่ในพ.ศ. 2383 แบ่งกัมพูชาออกเป็นสิบเขต โดยที่สี่เขตองเตียนกุนปกครองโดยตรง เจ้าเมืองใหญ่ทั้งสาม ได้แก่ หายเตย (โพธิสัตว์) เมืองหายดง (กำปงสวาย) และเมืองเซินติ๋ญ (สมบุก) ได้รับไปคนละสองเขต
พระเจ้าเวียดนามมินมางมีความยินดีที่ชาวกัมพูชาจากเมืองพระตะบองได้เข้ามาเป็นราษฎรของเวียดนาม ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2383 พระเจ้ามินมางมีราชโองการให้เรียกชาวกัมพูชาที่เข้ามาใหม่นี้ว่า "ราษฎรใหม่" (Tân dân, 新民) ให้กรมการเมืองเจิ๊นเตยสำรวจลงทะเบียนชาวกัมพูชาใหม่นี้ ห้ามมิให้กรมการขุนนางเขมรญวนเก็บภาษีหรือเกณฑ์แรงงานจากราษฏรใหม่นี้เด็ดขาด นอกจากนี้ ในต้นปีพ.ศ. 2383 พระเจ้ามินมางยังมีราชโองการให้ทำการสำรวจสำมะโนประชากรทำบัญชีกำลังไพร่พลในกัมพูชาทั้งหมด องเตียนกุนเสนอให้ปฏิรูปการปกครองมณฑลเจิ๊นเตยเสียใหม่ โดยแบ่งแว่นแคว้นในกัมพูชาออกเป็นสิบเขต หรือ ฝู (phủ, 府) ซึ่งอยู่ภายใต้การปกครองขององเตียนกุนโดยตรงสี่เขต ในบริเวณที่อยู่ใกล้กับเมืองพนมเปญ ส่วนเตวียนฝูเจ้าเมืองใหญ่ทั้งสาม ได้แก่ เมืองหายเตย (Hải Tây โพธิสัตว์) เมืองหายดง (Hải Đông กำปงสวาย) และเมืองเซินติ๋ญ (Sơn Tĩnh สมบุก) ได้ไปคนละสองเขต ในการทำสำรวจกำลังพลในครั้งนี้ กรมการเมืองเจิ๊นเตยสามารถจดลงทะเบียนชายฉกรรจ์กัมพูชาในมณฑลเจิ๊นเตยเป็นจำนวน ประมาณ 40,000 คน

ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2383 เซืองวันฟอง (Dương Văn Phong) ซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นทามต๊านได่เถิ่นหรือที่ปรึกษาของกรมการเมืองเจิ๊นเตย ได้นำตัวเสนาบดีทั้งสามของกัมพูชา ได้แก่ เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) สมเด็จเจ้าพระยา (โห้) และพระยากลาโหม เดินทางไปเข้าเฝ้าพระเจ้ามินมางที่เมืองเว้ พระเจ้ามินมางมีความดีใจ ที่เสนาบดีกัมพูชามาเข้าเฝ้า ได้มอบรางวัลและตำแหน่งให้แก่เสนาบดีกัมพูชาทั้งสาม

พระเจ้าเวียดนามมินมางหมายพระทัยว่าจะผนวกรวมกัมพูชาเข้ากับเวียดนามอย่างเบ็ดเสร็จสมบูรณ์ พระเจ้ามินมางจึงต้องลดทอดบทบาทของเจ้ากัมพูชา ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2383 พระเจ้ามินมางมีราชโองการให้ลดยศของเจ้าสตรีกัมพูชาทั้งสี่พระองค์ นักองค์มี จากเดิมที่เป็น"พระนางเจ้ากัมพูชา" (Chân Lạp quận chúa) กลายเป็น "เจ้าหญิงแห่งหมีเลิม" (Mỹ Lâm quận chúa) นักองค์แบน นักองค์เภา และนักองค์สงวน เจ้าสตรีอีกสามพระองค์ ต่างถูกพระเจ้ามินมางลดยศลงเช่นกัน

เมื่อพระเจ้ามินมางเข้าควบคุมกัมพูชาอย่างเบ็ดเสร็จมากขึ้น ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2383 พระเจ้ามินมางจึงแต่งตั้งเลวันดึ๊ก (Lê Văn Đức, 黎文德) ให้เป็นเคิมซายได่เถิ่น (Khâm sai đại thần, 欽差大臣) หรือองคำสาย เป็นข้าหลวงจากเมืองเว้ไปที่เมืองเจิ๊นเตย ที่กรมการเมืองเจิ๊นเตยนั้น มีเจืองมิญสาง ดำรงตำแหน่งเป็นเตื๊องเกวินหรือองเตียนกุนผู้สำเร็จราชการใหญ่ มีเซืองวันฟองเป็นทามต๊านได่เถิ่นหรือที่ปรึกษา และเลวันดึ๊กเป็นเคิมซายได่เถิ่นหรือข้าหลวงแทนพระเจ้ามินมาง

พระเจ้ามินมางพบว่า ข้าราชการฝ่ายกัมพูชา สมคบคิดกันเบียดบังจำนวนไพร่กำลังพลของกัมพูชา ขาดไปถึง 15,000 คน พระเจ้ามินมางจึงลงโทษเสนาบดีกัมพูชาสามคน ซึ่งอยู่ที่เมืองเว้แล้วนั้น ให้ลดยศแล้วเนรเทศไปยังเวียดนามภาคเหนือ สมเด็จเจ้าพระยา (หลง) ถูกเนรเทศไปที่เมืองฮานอย สมเด็จเจ้าพระยา (โห้) ถูกเนรเทศไปเมืองบั๊กนิญ (Bắc Ninh) และพระยากลาโหมถูกเนรเทศไปเมืองฮึงเยน (Hưng Yên)

 เวียดนามประหารนักองค์แบนและปลดนักองค์มี 
ก่อนหน้านี้ เมื่อทัพไทยได้เผาทำลายเมืองบันทายแก้วพนมเปญและวังของนักองค์จันลงในพ.ศ. 2377 เมื่อฝ่ายญวนได้ช่วยเหลือนักองค์จันให้กลับมาที่พนมเปญแล้ว นักองค์จันยังไม่ทันได้ฟื้นฟูพระราชวัง เพียงแต่สร้างที่ประทับชั่วคราวที่ฝั่งตรงข้ามเมืองพนมเปญริมแม่น้ำบาสัก เรียกว่า ค่ายโพธิ์พระบาท นักองค์จันประทับอยู่ที่โพธิพระบาทได้สิบเดือน จึงถึงแก่พิราลัยในเดือนมกราคม พ.ศ. 2378 ถึงแม้ว่า ฝ่ายเวียดนามกรมการเมืองเจิ๊นเตย ได้สร้างเมืองเจิ๊นเตยขึ้นใหม่ที่พนมเปญ เพื่อทดแทนเมืองบันทายแก้วที่ถูกสยามทำลายไป และเพื่อเป็นศูนย์กลางการปกครอง แต่เจ้าหญิงกัมพูชาทั้งสี่ ได้แก่ นักองค์แบน นักองค์มี (ได้เป็นพระนางเจ้าแห่งกัมพูชา) นักองค์เภา และนักองค์สงวน ประทับอยู่ที่ค่ายวังโพธิ์พระบาทโดยตลอด ไม่ได้เข้าไปประทับที่ในเมืองเจิ๊นเตยหรือพนมเปญ ราชินีและเจ้าหญิงกัมพูชาเป็นเพียงหุ่นเชิด ไม่มีอำนาจในการปกครองกัมพูชา ซึ่งอำนาจการปกครองนั้นอยู่ที่ฝ่ายเวียดนาม อยู่ที่องเตียนกุนเจืองมิญสาง ซึ่งองเตียนกุนไม่เคยปรึกษาราชการกับนักองค์มีกษัตรีแห่งกัมพูชาเลย พงศาวดารไทยระบุว่า ฝ่ายเวียดนามจะให้นักองค์มีอภิเษกสมรสกับโอรสของพระเจ้ามินมาง แต่บรรดาขุนนางพระยาเขมรไม่ยินยอม

ที่เมืองพระตะบอง มีนักนางเทพ นักพระสนมของนักองค์จัน และมีพระองค์แก้ว (มา) ทั้งสองคนนี้เป็นบุตรของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ (แบน) ซึ่งนักนางเทพเป็นมารดาของเจ้าหญิงนักองค์แบน ซึ่งเป็นธิดาองค์โตของนักองค์จัน เมื่อนักองค์อิ่มแปรพักตร์จากเมืองพระตะบอง ไปเข้ากับฝ่ายเวียดนาม ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2382 นั้น นักนางเทพ และพระองค์แก้ว (มา) ไม่ได้ติดตามนักองค์อิ่มไป ยังคงอยู่ที่เมืองพระตะบองตามเดิม พระองค์แก้วมาใช้ให้น้องชายของตนคือ หลวงเมือง ชื่อว่า เม้า แสร้งทำทีว่าติดตามนักองค์อิ่มลงไป แล้วหลวงเมือง (เม้า) ได้นำจดหมายลับจากพระองค์แก้ว (มา) ไปมอบให้แก่นักองค์แบนที่โพธิ์พระบาท แจ้งให้นักองค์แบนเตรียมการหลบหนีญวนเวียดนามขึ้นมาที่เมืองพระตะบอง

ในเดือนแปด (กรกฎาคม) พ.ศ. 2383 เซืองกวันเถา (Dương Quan Thảo) ซึ่งเป็นหน่วยสืบราชการลับขององเตียนกุน อยู่ที่เมืองโพธิสัตว์ ล่วงรู้ว่ามีแผนการพานักองค์แบนหลบหนีไปเมืองพระตะบอง จึงแจ้งให้แก่องเตียนกุนเจืองมิญสางที่พนมเปญ องเตียนกุนสอบสวนและจับกุมนายเม้าที่เมืองพนมเปญ องเตียนกุนพบว่านายเม้าได้ลักลอบส่งจดหมายให้แก่นักองค์แบนจริง และนักองค์แบนเตรียมการที่จะหลบหนีไปเมืองพระตะบอง โดยมีสมเด็จเจ้าพระยา (โห้) เสนาบดีกัมพูชา คอยให้ความช่วยเหลือ องเตียนกุนจึงรายงานพระเจ้ามินมางอย่างเป็นความลับ เรื่องที่เจ้าหญิงนักองค์แบนมีแผนการหลบหนีไปพระตะบอง

พระเจ้ามินมางพิโรธที่เจ้าหญิงกัมพูชาพยายามที่จะหลบหนีไปเข้ากับสยาม และเป็นฟางเส้นสุดท้ายสำหรับพระเจ้ามินมาง ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2383 พระเจ้าเวียดนามมีราชโองการให้จับกุมและลงโทษนักองค์แบน รวมทั้งนายเม้า ด้วยข้อหากบฏ องเตียนกุนเจืองมิญสางสอบสวนนักองค์แบนแล้ว พบว่ามีความผิดเป็นกบฏต่อเวียดนาม แต่ฝ่ายญวนเวียดนามไม่สามารถทำการสำเร็จโทษประหารเจ้านายเขมรในกัมพูชาได้ มิฉะนั้นชาวกัมพูชาจะลุกฮือขึ้น เจ้านายสตรีกัมพูชาทั้งสี่พระองค์ จึงถูกคุมตัวอย่างเป็นความลับ ลงไปที่เวียดนามภาคใต้ นักองค์แบนถูกคุมแยกไว้ที่เมืองล่องโห้ ที่ซึ่งเจ้าหญิงนักองค์แบนถูกสำเร็จโทษด้วยการถ่วงน้ำในแม่น้ำโขง ส่วนเจ้าสตรีอีกสามองค์ที่เหลือ ได้แก่ นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน ถูกคุมไปประทับที่เมืองไซ่ง่อน ให้ข้าวและเงินเบี้ยหวัดเป็นรายปี ฝ่ายพระยาเขมรและชาวกัมพูชา ไม่ทราบชะตากรรมของบรรดาเจ้านายสตรีและนักองค์อิ่ม แต่ได้รับข่าวลือว่า นักองค์แบนนั้นได้ถูกประหารชิวิตแล้ว

 การลุกฮือของชาวกัมพูชา 

 พระยาสังขโลกเข้าหาเจ้าพระยาบดินทรเดชา 
ฝ่ายพระยาเขมรขุนนางกัมพูชา เมื่อเห็นว่าบรรดาเจ้านายกัมพูชาถูกฝ่ายญวนเวียดนามนำตัวไป ไม่ทราบชะตากรรม จึงเกิดความตื่นตระหนกและโกรธเคือง ในวันแรมหนึ่งค่ำ เดือนเก้า (14 สิงหาคม) พ.ศ. 2383 องเตียนกุนเจืองมิญสาง แจ้งแก่บรรดาขุนนางพระยาเขมรว่า พระเจ้ามินมางมีราชโองการ ให้พระยาเขมรขุนนางกัมพูชาขึ้นไปเข้าเฝ้าพระเจ้ามินมางที่เมืองเว้ทั้งหมด แต่ไม่มีขุนนางกัมพูชาผู้ใดกล้าไปเมืองเว้ตามคำสั่งขององเตียนกุน เนื่องจากเสนาบดีกัมพูชาทั้งสาม ได้แก่ เจ้าฟ้าทะละหะ (หลง) สมเด็จเจ้าพระยา (โห้) และพระยากลาโหม ไปที่เมืองเว้ตั้งแต่เดือนมีนาคม ยังไม่กลับมายังไม่ได้ข่าวคราว

ในวันขึ้นสิบห้าค่ำ เดือนสิบ (11 กันยายน) พ.ศ. 2383 พระยาสังขโลก (ปุก) เจ้าเมืองโพธิสัตว์ พาครอบครัวของตนเองหลบหนีออกจากเมืองโพธิสัตว์ เดินทางมาพบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ที่เมืองพระตะบอง พระยาสังขโลก (ปุก) แจ้งแก่เจ้าพระยาบดินทรเดชาว่า ข้าราชการญวนเวียดนามในเมืองโพธิสัตว์ กดขี่ชาวกัมพูชาและขุนนางกัมพูชาได้รับความเดือดร้อน พระยาสังขโลกทนไม่ได้ จึงเดินทางมาพึ่งเจ้าพระยาบดินทรเดชา พระยาสังขโลกได้ชักจูงให้พระยาเขมรและราษฎรกัมพูชา ให้มาเข้าร่วมกับฝ่ายไทยแล้วจำนวนหนึ่ง จะตามมาในภายหลัง

ก่อนหน้านี้ พระยาสังขโลก (เกาะ) เจ้าเมืองโพธิสัตว์คนเก่า ได้กบฏต่อนักองค์จัน หลบหนีเข้ามาพึ่งพิงสยามที่กรุงเทพ ในพ.ศ. 2375 นำไปสู่การที่ทัพไทยยกเข้าโจมตีกัมพูชาในพ.ศ. 2376 และในครั้งนี้ การที่พระยาสังขโลก (ปุก) หนีเวียดนามเข้ามาหาฝ่ายไทย ในพ.ศ. 2383 ก็จะนำไปสู่การที่ทัพไทยยกเข้าโจมตีกัมพูชา ในปีเดียวกันพ.ศ. 2383 นี้อีกเช่นกัน เมื่อพระยาสังขโลก (ปุก) หลบหนีมาเข้ากับฝ่ายไทยแล้ว ฝ่ายเวียดนามที่เมืองโพธิสัตว์ จึงแต่งตั้งพระยาพิบูลย์ หรือ พระยาวิบูลย์ (หลง) ให้ขึ้นเป็นเจ้าเมืองโพธิสัตว์คนใหม่ แต่เจ้าเมืองโพธิสัตว์คนใหม่นี้ ก็ไม่ต้องการอยู่ภายใต้อำนาจของเวียดนามเช่นกัน จึงพาครอบครัวหลบหนีไปอยู่ในป่า ฝ่ายเวียดนามตั้งให้พระยาสุริวงศ์ จากพนมเปญมาเป็นเจ้าเมืองโพธิสัตว์คนใหม่ พระยาสุริวงศ์ก็หลบหนีไปเข้ากับพระยาพิบูลย์อีกเช่นกัน

 การลุกฮือของชาวกัมพูชา 
ใน พ.ศ. 2383 พระองค์เม็ญ พระราชินีนาถแห่งกัมพูชาซึ่งสืบราชสมบัติต่อจากพระราชบิดาคือสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดีถูกญวนปลดออกจากราชบัลลังก์ พระองค์ถูกจับและเนรเทศไปยังเวียดนามพร้อมกับพระญาติและเครื่องราชกกุธภัณฑ์ จากเหตุการณ์ดังกล่าว ขุนนางกัมพูชาจำนวนมากและผู้ติดตามของพวกเขาจึงลุกฮือต่อต้านการปกครองของเวียดนาม ฝ่ายกบฏได้ร้องขอต่อสยามให้สนับสนุนผู้อ้างสิทธิ์ในราชบัลลังก์กัมพูชาอีกพระองค์หนึ่งคือองค์ด้วง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ตอบสนองคำร้องขอโดยมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ส่งองค์ด้วงกลับจากการเนรเทศที่กรุงเทพฯ พร้อมด้วยกองทหารสยามเพื่อสถาปนาพระองค์ขึ้นครองราชย์ 

เวียดนามถูกโจมตีจากทั้งกองทหารสยามและกบฏกัมพูชา ที่เลวร้ายกว่านั้น ในโคชินไชนา มีการก่อกบฏหลายครั้ง กำลังหลักของเวียดนามเดินทัพไปยังโคชินไชนาเพื่อปราบกบฏเหล่านั้น จักรพรรดิเถี่ยว จิ จักรพรรดิเวียดนามองค์ใหม่ซึ่งสืบราชบัลลังก์ต่อจากพระราชบิดาคือจักรพรรดิมิญ หมั่ง ตัดสินพระทัยหาทางออกโดยสันติ เจือง มิญ สาง หรือในเอกสารทางฝั่งไทยเรียกว่า องเตียนกุน ข้าหลวงประจำเจิ๊นเต็ย (กัมพูชา) ถูกเรียกตัวกลับ เจือง มิญ สางถูกจับและฆ่าตัวตายในคุกในเวลาต่อมา

องค์ด้วงหรือสมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดีตกลงให้กัมพูชาอยู่ภายใต้การคุ้มครองร่วมระหว่างสยาม-ญวนในปี พ.ศ. 2389 เวียดนามได้ปล่อยตัวพระราชวงศ์กัมพูชาและส่งคืนเครื่องราชกกุธภัณฑ์ ในเวลาเดียวกัน กองทหารเวียดนามก็ถอนกำลังออกจากกัมพูชา ในที่สุดเวียดนามก็สูญเสียการควบคุมกัมพูชา กัมพูชาได้รับเอกราชจากเวียดนาม แม้ว่ากองทหารสยามจะยังเหลืออยู่ในกัมพูชาอยู่บ้าง แต่กษัตริย์กัมพูชาก็มีอำนาจปกครองตนเองมากกว่าแต่ก่อน