# หลี่ จือ
หลี่ จือ  (สิ้นพระชนม์ในปี 897) มีตำแหน่งเป็น เจ้าชายแห่งตง  เป็นเจ้าชายแห่งราชวงศ์ถังของประเทศจีน ทรงเป็นโอรสที่โปรดปรานของจักรพรรดิถังเซฺวียนจง แต่ไม่สามารถขึ้นครองบัลลังก์หลังจากการสวรรคตของจักรพรรดิถังเซฺวียนจงได้ เนื่องจากพี่ชายของเขา หลี่ เหวิน ซึ่งต่อมากลายเป็นจักรพรรดิถังยี่จง ถูกเลือกโดยขันทีหวังจงชื่อ ผู้มีอำนาจเหนือขันทีคนอื่น ๆ ที่สนับสนุนหลี่ จือ ต่อมาในรัชสมัยของจักรพรรดิถังเจาจง หลานชายของเขา จักรพรรดิเจาจงได้พยายามมอบหมายให้เจ้าชายแห่งราชวงศ์เป็นแม่ทัพเพื่อรับมือกับขุนศึก (เจี๋ยตู้ซื่อ) และขันทีผู้มีอำนาจ อย่างไรก็ตาม ในปี 897 เมื่อจักรพรรดิเจาจงต้องหนีไปยังเขตปกครองของขุนศึก ฮั่น เจี้ยน ฮั่นได้ใส่ร้ายเจ้าชายแห่งราชวงศ์ 11 คน รวมถึงหลี่ จือ ด้วยว่าก่อกบฏ และสังหารพวกเขาโดยไม่ได้รับความเห็นชอบจากจักรพรรดิถังเจาจง

 ภูมิหลัง 
ไม่ทราบแน่ชัดว่าหลี่ จือ เกิดเมื่อใด แต่เนื่องจากพี่ชายคนโตของเขา หลี่เหวิน เกิดในปี 833Old Book of Tang, vol. 19, part 1. และหลี่ จือ ได้ถือกำเนิดแล้วในขณะที่พระบิดาของเขา หลี่เฉิน ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ (พระนามว่าจักรพรรดิถังเซฺวียนจง) ในปี 846 ดังนั้นเขาจะต้องเกิดในช่วงระหว่างปีดังกล่าวNew Book of Tang, vol. 82. เมื่อจักรพรรดิถังเซฺวียนจงขึ้นครองราชย์ พระองค์ได้แต่งตั้งโอรสทั้งห้าของพระองค์ให้เป็นเจ้าชาย รวมถึงหลี่ จือ ที่ได้รับแต่งตั้งเป็น เจ้าชายแห่งกุย  Zizhi Tongjian, vol. 248. หลี่ จือ เป็นโอรสองค์ที่สามของจักรพรรดิถังเซฺวียนจงZizhi Tongjian, vol. 249. และพระมารดาของเขานั้นประวัติศาสตร์มิได้บันทึกชื่อไว้

หลี่ จือ ถูกกล่าวว่าเป็นโอรสที่จักรพรรดิซวนจงโปรดปรานที่สุด และเขาได้อาศัยอยู่ในพระราชวังพร้อมกับพี่น้องอีกสี่คน ในขณะที่หลี่เหวิน ซึ่งขณะนั้นเป็นเจ้าชายแห่งหยุน ไม่ได้รับความโปรดปราน ถูกส่งออกจากพระราชวังไปอาศัยอยู่ที่ที่พำนักของเจ้าชาย ซึ่งรู้จักกันในชื่อ คฤหาสน์ทั้งสิบหก (Sixteen Mansions) จักรพรรดิถังเซฺวียนจงยังได้มอบหมายให้ขุนนางเจิ้งจาง  และหลี่เย่  ดูแลการศึกษาให้หลี่ จือ โดยบรรยายสอนทุก ๆ ห้าวันจากบันทึกระบุอย่างคลุมเครือว่า เจิ้งจางและหลี่เย่ดูแลการศึกษาเฉพาะหลี่ จือ หรือดูแลเจ้าชายอีกสี่คนด้วย

 ความล้มเหลวในการสืบทอดบัลลังก์ 
เนื่องจากหลี่ จือ เป็นโอรสที่จักรพรรดิถังเซฺวียนจงโปรดปรานมากที่สุด จักรพรรดิถังเซฺวียนจงจึงพิจารณาที่จะตั้งเขาเป็น รัชทายาทอยู่หลายครั้ง แต่เนื่องจากหลี่ จือ ไม่ใช่โอรสคนโต พระองค์จึงลังเลใจและครองราชย์โดยไม่แต่งตั้งทายาทตลอดรัชกาลของพระองค์ ในปี 859 เมื่อจักรพรรดิถังเซฺวียนจงประชวรอย่างหนักจากผลข้างเคียงของยาอายุวัฒนะที่มอบให้โดยนักเล่นแร่แปรธาตุ หลี่เสวียนป๋อ , อวี๋จื่อจือ , และ หวังเล่อ  พระองค์ได้ฝากฝังหลี่ จือ ไว้กับขันทีสามคนที่พระองค์โปรดปราน ได้แก่ หัวหน้าฝ่ายสื่อสารของวัง หวังกุยจาง  และ หม่า กงหรู  รวมถึงผู้ติดต่อกับขุนนางของราชสำนัก หวัง จวี้ฟาง  ขันทีทั้งสามมีความสงสัยในตัวหวังจงชื่อ ซึ่งบังคับบัญชากองทัพเสินเช่อฝ่ายซ้าย  และพวกเขาได้ออกพระราชโองการในนามของจักรพรรดิถังเซฺวียนจง ส่งหวังจงชื่อออกจากเมืองหลวงฉางอาน ไปปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้ควบคุมขันทีในมณฑลไหวหนาน (淮南, มีสำนักงานใหญ่อยู่ในหยางโจว มณฑลเจียงซู) หวังจงชื่อในตอนแรกตั้งใจจะไปรายงานตัวที่ไหวหนานหลังจากได้รับพระราชโองการ แต่ผู้ช่วยของเขา ฉีหยวนชื่อ  เตือนเขาว่าเขาไม่ได้เข้าเฝ้าจักรพรรดิถังเซฺวียนจงมานานหนึ่งเดือนแล้ว และเขาไม่สามารถมั่นใจได้ว่าจักรพรรดิถังเซฺวียนจงเป็นผู้ประสงค์ให้เขาออกไปจริง ๆ ด้วยการสนับสนุนของฉี หวังจงชื่อจึงบุกเข้าวังและพบว่าจักรพรรดิถังเซฺวียนจงสวรรคตแล้ว เขาจับกุมหวังกุยจาง หม่า และหวัง จวี้ฟางในข้อหาปลอมแปลงพระราชโองการ จากนั้นส่งทหารไปยังคฤหาสน์ทั้งสิบหกเพื่อนำตัวหลี่เหวินกลับมาที่พระราชวัง หวังจงชื่อออกพระราชโองการในนามของจักรพรรดิถังเซฺวียนจง ตั้งหลี่เหวินเป็นรัชทายาท ไม่นานต่อจากนั้น หลี่เหวิน (ซึ่งเปลี่ยนชื่อเป็นหลี่ฉุย) ก็ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิถังยี่จง

หลังจากจักรพรรดิอี๋จงขึ้นครองราชย์ สถาบันที่ให้เจิ้งจางและหลี่เย่ดูแลการศึกษาของหลี่ จือ ก็ถูกยกเลิก แม้ว่าดูเหมือนว่าหลี่ จือ จะไม่ได้รับผลกระทบอื่น ๆ ตำแหน่งของเขายังเปลี่ยนเป็น เจ้าชายแห่งตง   (ตามประวัติของหลี่ จือ ใน Old Book of Tang หลี่ จือ สิ้นพระชนม์ในรัชสมัยของจักรพรรดิอี๋จง ในปี 863 ขณะยังคงดำรงตำแหน่งเจ้าชายแห่งกุยอยู่Old Book of Tang, vol. 175. และข้อความดังกล่าวก็ถูกนำมารวมไว้ใน Zizhi Tongjian ด้วยZizhi Tongjian, vol. 250. อย่างไรก็ตาม เนื่องจากบันทึกเหล่านั้นไม่สอดคล้องกับประวัติของหลี่ จือ ใน New Book of Tang ที่อธิบายถึงเหตุการณ์ด้านล่าง รวมทั้ง Zizhi Tongjian ซึ่งนำบันทึกจาก New Book of Tang มาใช้ในบางส่วนอย่างไม่สอดคล้องกัน จึงถือว่าหลี่ จือ ไม่ได้สิ้นพระชนม์ในปี 863)

 ในรัชสมัยของจักรพรรดิถังเจาจง
ในปี 896 ซึ่งในขณะนั้นจักรพรรดิถังยี่จง สวรรคตและจักรพรรดิถังเจาจง พระโอรสของพระองค์ได้ขึ้นครองราชย์ จักรวรรดิถังก็เสื่อมสลายจนกลายเป็นดินแดนที่ขุนศึกต่าง ๆ ครอบครอง โดยที่รัฐบาลกลางแทบไม่มีอำนาจแม้กระทั่งในเมืองหลวงฉางอาน ขันทีเป็นผู้ควบคุมกองทัพจักรพรรดิถังเจาจงพยายามแก้ไขสถานการณ์ด้วยการมอบหมายให้เจ้าชายแห่งราชวงศ์คุมทหารที่เกณฑ์ขึ้นใหม่ โดยให้หลี่ จือ คุมทหารรักษาพระองค์ ในฤดูร้อนปี 896 เมื่อจักรพรรดิถังเจาจงไม่พอพระทัยความโอหังของหลี่เหมาเจิน ขุนศึกผู้ควบคุมมณฑลเฟิงเซียง (鳳翔, ซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ในเป่าจี, มณฑลส่านซี) พระองค์ได้สั่งให้หลี่ จือ, หลี่ซื่อโจว  เจ้าชายแห่งฉิน, และ หลี่เจี้ยผี  เจ้าชายแห่งเยียน วางกำลังป้องกันรอบเมืองหลวง หลี่เหมาเจินกังวลว่าจักรพรรดิถังเจาจงจะเคลื่อนไหวต่อต้านเขา จึงตัดสินใจโจมตีกองทัพของหลี่ซื่อโจวและหลี่เจี้ยผี กองทัพเฟิงเซียงสามารถเอาชนะกองทัพที่ไม่มีประสบการณ์ของหลี่ซื่อโจวและหลี่เจี้ยผีได้อย่างง่ายดายและเคลื่อนกำลังเข้าใกล้ฉางอานZizhi Tongjian, vol. 260.

จักรพรรดิถังเจาจงจึงขอความช่วยเหลือในทันทีจากขุนศึกอีกคนหนึ่ง คือ หลี่เคอยง ผู้ว่าการทหารมณฑลเหอตง (河東, มีสำนักงานใหญ่อยู่ในไท่หยวน, มณฑลชานซี) ในขณะที่เตรียมจะหนีไปยังเหอตง อย่างไรก็ตาม เมื่อพระองค์ออกจากฉางอาน พระองค์ทรงลังเลกับการเดินทางไกลไปยังเมืองหลวงของเหอตงที่ไท่หยวน และเมื่อฮั่นเจี้ยน ผู้ว่าการทหารมณฑลเจิ้งกั๋ว (鎮國, ซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ในเหวยหนาน, มณฑลส่านซี) ซึ่งอยู่ใกล้เคียงได้พบกับพระองค์เป็นการส่วนตัวและชักชวนให้พระองค์ไปยังสำนักงานใหญ่ของฮั่นที่หัวโจว  พระองค์ก็ทรงเห็นด้วยและเสด็จไปที่นั่น

อย่างไรก็ตาม เมื่อจักรพรรดิถังเจาจงเสด็จมาถึงหัวโจว ก็เห็นได้ชัดว่าฮั่นมีเจตนาที่จะควบคุมจักรพรรดิ มิใช่ในทางกลับกัน เนื่องจากฮั่นไม่พอใจที่เจ้าชายแปดพระองค์ (รวมถึงหลี่ จือ และเจ้าชายแห่งมู่, จี, เส้า, เผิง, ฮั่น, อี้, และเฉิน ซึ่งประวัติศาสตร์ไม่บันทึกชื่อไว้) ยังคงบัญชาการทหารรักษาพระองค์ ฮั่นจึงใส่ร้ายเจ้าชายเหล่านั้นว่ามีแผนการจะสังหารเขาและลักพาตัวจักรพรรดิ จักรพรรดิถังเจาจงพยายามเรียกตัวฮั่นมาเข้าเฝ้าเพื่ออธิบาย แต่ฮั่นปฏิเสธ และเมื่อจักรพรรดิถังเจาจงทรงสั่งให้เจ้าชายทั้งหลายไปอธิบายกับฮั่นเป็นการส่วนตัว ฮั่นก็ปฏิเสธที่จะพบพวกเขา ฮั่นจึงให้ทหารของตนล้อมพระราชวังชั่วคราว จักรพรรดิถังเจาจงถูกบังคับให้ยุบกองทัพของเจ้าชายเหล่านั้น และฮั่นก็จับกุมเจ้าชายแห่งราชวงศ์ไว้ในบ้านพัก นอกจากนี้ ฮั่นยังบังคับให้จักรพรรดิถังเจาจงประหารชีวิตนายพลหลี่ หยุน  หนึ่งในนายพลทหารรักษาพระองค์Zizhi Tongjian, vol. 261.

ต่อมาในปีเดียวกัน หลังจากที่หลี่เจี้ยผี ซึ่งก่อนหน้านี้ได้เดินทางไปเหอตงเพื่อขอความช่วยเหลือจากหลี่เคอยง กลับมาที่หัวโจว จึงเปิดเผยว่าหลี่เคอยงไม่สามารถมาช่วยจักรพรรดิหรือเจ้าชายได้ ฮั่นจึงใส่ร้ายเพิ่มเติมว่าหลี่เจี้ยผีและหลี่ซื่อโจวกำลังวางแผนทรยศ จักรพรรดิถังเจาจงพยายามเพิกเฉยต่อข้อกล่าวหาของฮั่น แต่ฮั่นและขันทีหลิวจี้ซู ก็ล้อมคฤหาสน์ทั้งสิบหก พวกเขาจับตัวหลี่ จือ, หลี่ซื่อโจว, หลี่เจี้ยผี, หลี่ หยุน  เจ้าชายแห่งตาน รวมทั้งเจ้าชายแห่งอี้, มู่, จี, เส้า, เผิง, ฮั่น, และเฉิน ไปที่หุบเขาฉือที  และประหารชีวิตพวกเขาที่นั่น

 หมายเหตุและอ้างอิง