# รัฐฉี
รัฐฉี  เป็นรัฐในยุคราชวงศ์โจวในจีนโบราณ ซึ่งถูกมองว่าเป็นอาณาจักรชายแดน ดัชชีและอาณาจักรอิสระ มีเมืองหลวงคือหลินจือ ซึ่งตั้งอยู่ในมณฑลซานตงในปัจจุบัน

รัฐฉีก่อตั้งขึ้นไม่นานหลังจากราชวงศ์โจวโค่นล้มราชวงศ์ซางในศตวรรษที่ 11 ก่อนคริสตกาล เจ้าแคว้นคนแรกคือเจียง จื่อหยา อัครมหาเสนาบดีของพระเจ้าโจวเหวิน และบุคคลในตำนานในวัฒนธรรมจีน ตระกูลของเขาปกครองรัฐฉีเป็นเวลาหลายศตวรรษก่อนที่จะถูกแทนที่โดยตระกูลเถียนเมื่อ 386 ปีก่อนคริสตกาล ใน 221 ปีก่อนคริสตกาล รัฐฉีเป็นรัฐสุดท้ายที่ถูกผนวกโดยรัฐฉินระหว่างการรวมประเทศจีนBurton Watson 2003 p.1. Xunzi: Basic Writings. https://books.google.com/books?id=0SE2AAAAQBAJ&pg=PA1

ประวัติศาสตร์
การก่อตั้ง

thumb|left|เงินตรารูปมีดทำดัวยสำริดของรัฐฉี จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ซานตง

ระหว่างที่ราชวงศ์โจวทำสงครามพิชิตราชวงศ์ซาง เจียง จื่อหยา ชาวจวี่เซี่ยน ได้ทำหน้าที่เป็นอัครมหาเสนาบดีให้แก่พระเจ้าโจวอู่หวาง (จิวบู๊อ๋อง) ซึ่งเป็นตำแหน่งเดียวกันที่เขาเคยรับราชการในสมัยพระเจ้าโจวเหวินหวาง (จิวบุนอ๋อง) ผู้เป็นพระราชบิดาของพระเจ้าโจวอู่หวาง  เมื่อราชวงศ์โจวได้รับชัยชนะ ดินแดนส่วนใหญของคาบสมุทรซานตงและพื้นที่ใกล้เคียงบางส่วนได้ถูกรวบรวมก่อตั้งขึ้นเป็นรัฐฉี มีฐานะเป็นรัฐสามนตราช (รัฐบริวาร) ของกษัตริย์ราชวงศ์โจว โดยมีเจียง จื่อหยา ทำหน้าที่ปกครองและป้องกันดินแดนส่วนนี้  เมื่อพระเจ้าโจวอู่หวางสวรรคต เจียง จื่อหยา ยังคงแสดงความภักดีต่อผู้สำเร็จราชการโจวกงในระหว่างเกิดเหตุการณ์กบฏซานเจี้ยน ในครั้งนั้นเจ้าชายอู่เกิงแห่งราชวงศ์ซางได้ก่อการกบฎร่วมกับดินแดนเหยียน สวี และป๋อกู ในบริเวณตงอี้ ซึ่งตั้งอยู่ในเขตแดนของรัฐฉี เหตุกบฎครั้งนี้่ถูกปราบปรามลงได้ในช่วง 1039 ปีก่อนคริสตกาล แต่ข้อมูลในเอกสาร "บันทึกไม้ไผ่" (汲冢紀年; จี๋จงจิ้นเหนียน) ระบุไว้ว่า ชนพื้นเมืองในเขตป๋อกูยังคงก่อการกบฏมาอีกราว 1 ทศวรรษก่อนจะถูกทำลายลงเป็นครั้งที่ 2 ในช่วง 1026 ปีก่อนคริสตกาล

เอกสารที่ตกทอดมาจากสมัยราชวงศ์โจวตะวันตกนั้นมีหลงเหลิออยู่น้อยมาก แต่เป็นที่รับรู้ว่าในรัชสมัยของพระเจ้าโจวอี๋หวาง (865–858 ปีก่อนคริสตกาล) พระองค์ได้ส่งกองทัพมาปราบรัฐฉีและลงโทษประหารชีวิตฉีอายกงด้วยการให้ต้มในกระทะทั้งเป็น ต่อมาในสมัยพระเจ้าโจวเซวียนหวาง (827–782 ปีก่อนคริสตกาล) ได้เกิดการต่อสู้เพื่อช่วงชิงการสืบทอดอำนาจในรัฐฉี  ในระยะนี้ชนพื้นเมืองชาวตงอี้เผ่าต่างๆ ได้ถูกหลอมรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมราชวงศ์โจวอย่างเต็มที่

ยุคชุนชิว

thumb|left|ซากม้าบูชายัญซึ่งถูกพบในสุสานของฉีจิ่งกง

วิกฤตการณ์การสืบราชสมบัติหลังการสวรรคตอย่างทารุณของพระเจ้าโจวโยวหวาง (จิวอิวอ๋อง) ได้นำไปสู่ความสูญเสียอำนาจทางการเมืองและการทหารของราชสำนักโจวอย่างใหญ่หลวงจนไม่สามารถกอบกู้คืนมาได้  ภายใต้สภาพภูมิรัฐศาสตร์ที่เกิดขึ้นใหม่นี้ รัฐฉีได้ขึ้นมามีบทบาทเด่นภายใต้การนำของฉีหวนกง (อยู่ในตำแหน่ง 685–643 ปีก่อนคริสตกาล) ทั้งเขาและเสนาบดีก่วน จ้ง ได้เสริมความเข้มแข็งของรัฐฉีด้วยรวมอำนาจการปกครองเข้าสู่ศูนย์กลางโดยจัดเก็บรายได้จากบรรดาขุนนางเจ้าที่ดิน แบ่งเขตการปกครองด้วยระบบเทศมณฑลซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับโดยตรงของเสนาบดีของรัฐCho-Yun Hsu, "The Springs and Autumns Period", in . รัฐฉีได้ผนวกหน่วยการปกครอง 35 หน่วยที่อยู่ในเขตแดนใกล้เคียง เช่น รัฐตั๋น และดินแดนอื่นๆ เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของรัฐฉี แผนการปฏิรูปการบริหารรัฐของก่วน จ้ง ยังได้รวมถึงการให้รัฐเป็นผู้ผูกขาดการค้าเหล็กและเกลือ และโดยรวมแล้วได้จัดการปกครองให้อิงตามกฎหมายของรัฐ ซึ่งเป็นลักษณะเบื้องต้นของแนวคิดนิติธรรม (ฝ่าเฉีย) ในปรัชญาจีนที่จะปรากฏชัดเจนในยุคต่อมา

ในช่วง 667 ปีก่อนคริสตกาล เจ้าผู้ปกครองรัฐฉี รัฐหลู่ รัฐซ่ง รัฐเฉิน และรัฐเจิ้ง ได้จัดการชุมนุมร่วมกันระหว่างรัฐสามนตราชของราชวงศ์โจวเป็นครั้งแรก และที่ประชุมได้เลือกให้ฉีหวนกงเป็นผู้นำของบรรดารัฐสามนตราชเหล่านั้น หลังจากนั้นพระเจ้าโจวฮุ่ยหวาง จึงได้พระราชทานสมัญญานามแก่ฉีหวนกงว่า ป้า (โดยศัพท์แปลว่า ลูกพี่ใหญ่) ซึ่งพอจะแปลโดยนัยได้ว่า "อธิราช" (ในหนังสือเลียดก๊กฉบับแปลภาษาไทยเรียกว่า หัวเมืองเอกใหญ่กว่าหัวเมืองทั้งปวง) โดยเจ้าผู้ครองรัฐที่ดำรงตำแหน่งนี้จะต้องให้สัตย์ในการปกป้องราชสำนักโจวและรับรองพระราชอำนาจของโอรสสวรรค์ (กษัตริย์แห่งราชวงศ์โจว)  ฉีหวนกงถือเป็นอธิราชคนแรกในหมู่ห้าอธิราชCho-Yun Hsu, "The Springs and Autumns Period", in .  เขาได้รับเครื่องบรรณาการจากรัฐสามนตราชขนาดรองต่างๆ และมีเกียรติยศได้รับการรับรองจากราชสำนักโจวยิ่งกว่าบรรดาสามนตราชทุกรัฐ และสามารถส่งกองทัพไปรบในพระนามของกษัตริย์แห่งราชวงศ์โจวได้  ด้วยอำนาจเช่นนี้เอง ในช่วง 11 ปีแรกแห่งการเป็นอธิราช ฉีหวนกงจึงได้เข้าแทรกแซงความขัดแย้งทางการเมืองภายในรัฐหลู่ ปกป้องรัฐเยียนจากการรุกรานของชนนอกด่านเผ่าซีหรง ขับไล่ชนเผ่าเป๋ยตี๋ซึ่งเข้ามารุกรายรัฐเหว่ยและรัฐซิง บำรุงราษฎรด้วยการสะสมเสบียงอาหารและจัดหากำลังทหารป้องกันรัฐ และเป็นผู้นำคณะพันธมิตรแปดรัฐในการปราบปรามรัฐไช่และสกัดกั้นไม่ให้รัฐฉู่ขยายอำนาจเข้ามาคุกคามบรรดารัฐสามนตราชทางทิศเหนือได้Cho-Yun Hsu, "The Springs and Autumns Period", in .

หลังจากฉีหวนกงถึงแก่อสัญกรรม เกิดสงครามแย่งชิงการสืบทอดตำแหน่งเจ้าผู้ครองรัฐฉีระหว่างผู้อ้างสิทธิ์กลุ่มต่างๆ ทำให้รัฐฉีอ่อนแลลงมากและเป็นจุดสิ้นสุดแห่งความเป็นรัฐอธิราช  ถึง 632 ปีก่อนคริสตกาล รัฐฉีได้ช่วยรัฐจิ้นในการทำสงครามกับรัฐฉู่ในสมรภูมิเฉิงผู ก่อนที่รัฐจิ้นจะเอาชนะรัฐฉีในสงครามได้ในอีกราวสามสิบปีให้หลัง  กระทั่งเมื่อ 579 ปีก่อนคริสตกาล รัฐฉิน รัฐจิ้น รัฐฉู่ และรัฐฉี สี่มหาอำนาจแห่งยุคนั้น จึงได้ประกาศพักรบและจำกัดกำลังทหารของแต่ละฝ่ายลง

ยุครณรัฐ - รัฐฉีภายใต้สกุลเถียน (เถียนฉี) 

ในช่วงต้นของยุครณรัฐ รัฐฉีได้ทำการผนวกรัฐขนาดเล็กต่างๆ จำนวนหนึ่งเข้าเป็นดินแดนของตนเอง และริเริ่มในการให้ความอุปถัมภ์บัณฑิตและนักปราชญ์ต่างๆ  ในช่วง 532 ปีก่อนคริสตกาล สกุลเถียนได้ทำลายตระกูลคู่แข่งต่างๆ ลงและก้าวเข้ามามีบทบาทชี้นำทิศทางของรัฐฉี ถึงช่วง 485 ปีก่อนคริสตกาล สกุลเถียนได้สังหารทายาทผู้สืบทอดสกุลเจียงซึ่งเป็นสกุลผู้ปกครองรัฐฉีโดยชอบธรรม และต่อสู้แย่งชิงอำนาจกับตระกูลอื่นๆ กระทั่งในอีก 4 ปีต่อมา ประมุขสกุลเถียนก็ได้สังหารเจ้าผู้ปกครองหุ่นเชิด ครอบครัวส่วนใหญ่ของเจ้าผู้ปกครองรัฐ และผู้นำสกุลคู่แข่งอีกจำนวนหนึ่ง แล้วเข้ากุมอำนาจการปกครองส่วนใหญ่ของรัฐฉี คงไว้ให้เจ้าผู้ปกครองสกุลเจียงมีอำนาจเพียงในเขตเมืองหลวงหลินจือและพื้นที่แถบเขาไท่ซานเท่านั้น  ในช่วง 386 ปีก่อนคริสตกาล สกุลเถียนก็ได้เข้าปกครองรัฐฉีแทนที่สกุลเจียงโดยสมบูรณ์และได้รับการรับรองจากราชสำนักโจว  ยุครณรัฐได้ดำเนินต่อมาจนกระทั่งสิ่นสุดลงเมื่อรัฐฉินเข้าพิชิตรัฐฉีได้เป็นรัฐสุดท้ายในสงครามรวมแผ่นดินเมื่อ 222 ปีก่อนคริสตกาล นับเป็นจุดสิ้นสุดของรัฐฉี และเป็นจุดเริ่มต้นยุคจักรวรรดิของชาวจีน

รายนามผู้ปกครองรัฐฉี
สกุลเจียง
ยศชื่อตัวดำรงตำแหน่งความสัมพันธ์หมายเหตุ ฉีไท่กง齊太公  ช่าง尚  ศตวรรษที่ 11 ก่อน ค.ศ.   ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์จากพระเจ้าโจวอู่หวัง (จิวบู๊อ๋อง), เป็นที่รู้จักทั่วไปในชื่อ เจียงไท่กง หรือ ไท่กงวั่ง, ตั้งเมืองหลวงที่อิงฉิว ฉีติงกง齊丁公  จี๋伋  ศตวรรษที่ 10 ก่อน ค.ศ.  ทายาทชั้นลืบ (ทายาทรุ่นที่ 5) นับจากฉีไท่กง (เจียงไท่กง)  โดยธรรมเนียมแล้วเชื่อว่าเป็นบุตรของฉีไท่กง ฉีอี่กง齊乙公  เต๋อ得  ศตวรรษที่ 10 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีติงกง  ฉีกุ่ยกง齊癸公  สีหมู่慈母  ราวศตวรรษที่ 10 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีอี่กง  ฉีอายกง齊哀公  ปู้เฉิน不辰  ศตวรรษที่ 9 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีกุ่ยกง  ถูกพระเจ้าโจวอี๋หวางลงโทษให้ต้มในกระทะทั้งเป็น ฉีหูกง齊胡公  จิ้ง靜  ศตวรรษที่ 9 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีกุ่ยกง ย้ายเมืองหลวงมายังเมืองป๋อกู, ถูกสังหารโดยฉีเซียนกง ฉีเซี่ยนกง齊獻公  ชาน山  859?–851 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีกุ่ยกง  ย้ายเมืองหลวงกลับมายังเมืองหลินจือ ฉีอู่กง齊武公  โช่ว壽  850–825 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีเซี่ยนกง  ฉีลี่กง齊厲公  อู๋จี้無忌  824–816 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีอู่กง  ถูกสังหารโดยผู้สนับสนุนของฉีหูกง ฉีเหวินกง齊文公  ชี่赤  815–804 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีลี่กง  ฉีเฉิงกง齊成公  เยฺว่說  803–795 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีเหวินกง  ฉีจวงกงที่ 1(ฉีเฉียนจวงกง)齊前莊公  โก้ว購  794–731 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีเฉิงกง  อยู่ในตำแหน่ง 64 ปี ฉีซีกง齊僖公  ลู่ฝู่祿甫  730–698 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีจวงกงที่ 1  ฉีเซียงกง齊襄公  จูเอ๋อร์諸兒  697–686 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีซีกง  มีความสัมพันธ์เชิงชู้สาวกับนางเหวิน เจียง ซึ่งเป็นน้องสาวของตนเอง, สังหารหลู่หวนกง สามีของน้องสาว, ยึดครองรัฐจี้สำเร็จ, ถูกกงซุนอู๋จือผู้เป็นญาติสังหาร ไม่มี  อู๋จือ無知  686 ก่อน ค.ศ.  ญาติของฉีเซียงกง, หลานปู่ของฉีจวงกงที่ 1  ถูกสังหารโดยหย่ง หลิน ฉีหวนกง齊桓公  เสี่ยวไป๋小白  685–643 ก่อน ค.ศ.  น้องชายของฉีเซียงกง  ตั้งตัวเป็นอธิราชคนแรกในหมู่ห้าอธิราช, รัฐฉีเรืองอำนาจมากที่สุดในยุคนี้, ถูกเหล่าเสนาบดีกักบริเวณให้อดอาหารจนถึงแก่อสัญกรรม ไม่มี  อู๋คุ่ย หรือ อู๋กุ้ย無虧 หรือ 無詭   643 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีหวนกง ถูกสังหารโดยผู้สนับสนุนฉีเซี่ยวกง ฉีเซี่ยวกง齊孝公  จาว昭  642–633 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีหวนกง  ผู้สืบทอดโดยชอบธรรม (ไท่จื่อ) แห่งรัฐฉี ฉีจาวกง齊昭公  พาน潘  632–613 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีหวนกง  ผู้สนับสนุนของฉีจาวกงสังหารบุตรของฉีเซี่ยวกง ไม่มี  เฉ่อ舍  613 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีจาวกง  ถูกสังหารโดยฉีอี้กง ฉีอี้กง齊懿公  ชางเหริน商人  612–609 ก่อน ค.ศ.  อาของกงจื่อเฉ่อ, บุตรของฉีหวนกง  ถูกสังหารโดยเสนาบดี 2 คน ฉีฮุ่ยกง齊惠公  หยวน元  608–599 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีหวนกง ปราบปรามเผ่าตี๋ซึ่งรุกรานชายแดนได้สำเร็จ ฉีฉิ่งกง齊頃公  อู่เหย่無野  598–582 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีฮุ่ยกง  พ่ายแพ้ต่อรัฐจิ้นที่สมรภูมิอัน ฉีหลิงกง齊靈公  หวน環  581–554 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีฉิ่งกง  ผนวกรัฐไหล; พ่ายแพ้ต่อรัฐจิ้นที่สมรภูมิผิงอิน, เมืองหลวงหลินจือถูกเผา ฉีจวงกงที่ 2(ฉีโฮ่วจวงกง)齊後莊公  กวง光  553–548 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีหลิงกง  ได้สืบทอดตำแหน่งโดยการสังหารกงจื่อหยา โดยได้รับความช่วยเหลือจากเสนาบดีชุย จู้; เป็นชู้กับอนุภรรยาของชุย จู้ และถูกชุย จู้ สังหาร ฉีจิ่งกง齊景公  ฉู่จิ้ว杵臼  547–490 ก่อน ค.ศ.  พี่น้องต่างมารดาของฉีจวงกงที่ 2  สังหารชุย จู้, ได้ยั่น อิง มาทำหน้าที่อัครมหาเสนาบดี อันรู่จื่อ安孺子  ตู่荼  489 ก่อน ค.ศ.  บุตรคนเล็กสุดของฉีจิ่งกง  ถูกถอดถอนโดยเสนาบดีเถียน ฉี และถูกเสนาบดีเต้ากงสังหาร  ฉีต้าวกง齊悼公  หยางเชิง陽生  488–485 ก่อน ค.ศ.  บุตรฉีจิ่งกง  ถูกสังหารโดยเสนาบดีคนหนึ่ง ซึ่งอาจเป็นเถียน เหิง ฉีเจี่ยนกง齊簡公  เหริน壬  484–481 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีเต่ากง  ถูกสังหารโดยเถียน เหิง ฉีผิงกง齊平公  อ้าว驁 480–456 ก่อน ค.ศ.  น้องชายของฉีเจี่ยนกง  ฉีเซวียนกง, ฉีซวนกง齊宣公  จี積  455–405 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีผิงกง  ฉีคังกง齊康公  ไต้貸  404–386 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีเซวียนกง  ถูกเถียน เหอ ถอดออกจากตำแหน่ง, ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อ 379 ก่อน ค.ศ.

สกุลเถียน
ยศ/พระนามชื่อตัว/พระนามจริงดำรงตำแหน่ง/ครองราชย์ความสัมพันธ์หมายเหตุ ฉีไท่กง齊太公  เถียน เหอ田和  404–384 ก่อน ค.ศ.  บุตรของเถียนไป๋  ได้รับการยอมรับให้เป็นผู้ปกครองรัฐฉีโดยชอบธรรมเมื่อ 386 ก่อน ค.ศ., ในทางประวัติศาสตร์เรียกว่า เถียนฉีไท่กง เพื่อให้แตกต่างจากฉีไท่กงแห่งสกุลเจียง  ไม่มี  เถียน เหยี่ยน田剡  383–375 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีไท่กง  ถูกสังหารโดยฉีหวนกง ฉีหวนกง齊桓公  เถียน อู่田午  374–357 ก่อน ค.ศ.  น้องชายของเถียนเหยี่ยน  ในทางประวัติศาสตร์เรียกว่า เถียนฉีหวนกง เพื่อให้แตกต่างจากฉีหวนกงแห่งสกุลเจียง พระเจ้าฉีเวยหวาง齊威王  เถียน อินฉี田因齊  356–320 ก่อน ค.ศ.  บุตรของฉีหวนกง  อ๋อง (หวาง) องค์แรกแห่งรัฐฉี, รัฐฉีเรืองอำนาจที่สุดในยุครณรัฐ พระเจ้าฉีเซวียนหวาง齊宣王  เถียน ปี้เจี้ยง田辟彊  319–300 ก่อน ค.ศ.  โอรสของพระเจ้าฉีเวยหวาง  พระเจ้าฉีมินหวาง齊愍王  เถียน ตี้田地  300–283 ก่อน ค.ศ.  โอรสของพระเจ้าฉีเซวียนหวาง  ประกาศตัวเป็น "ตงตี้" (จักรพรรดิบูรพา) เป็นระยะเวลาสั้นๆ พระเจ้าฉีเซียงหวาง齊襄王  เถียน ฝ่าจาง田法章  283–265 ก่อน ค.ศ.  โอรสของพระเจ้าฉีมินหวาง  ไม่มี  เถียน เจี้ยน田建  264–221 ก่อน ค.ศ.  โอรสของพระเจ้าฉีเซียงหวาง  รัฐฉินพิชิตรัฐฉีได้สำเร็จ

บุคคลสำคัญ
ก่วน จ้ง (ชื่ออื่น: ขวันต๋ง, กวนต๋ง) (720–645 ปีก่อนคริสตกาล) - อัครมหาเสนาบดีของฉีหวนกง เป็นที่รู้จักจากการปฏิรูปรัฐฉีให้เป็นรัฐอธิราชที่โดดเด่นที่สุดในยุคชุนชิว
ยั่น อิง (ชื่ออื่น: เยี่ยนอิง) (578–500 ปีก่อนคริสตกาล) - อัครมหาเสนาบดีของฉีจิ่งกง เป็นที่รู้จักจากตำรา "ยั่นจื่อชุนชิว" ซึ่งเขามีส่วนร่วมในการเขียนอยู่ด้วย
ซุน อู่ (ชื่ออื่น: ซุนวู, ซึงบู๊, ซุนจื่อ, ซุนจู๊, ซุนบู๊จู๋) (544–496 ปีก่อนคริสตกาล) - เสนาธิการทหารและนักเขียน มีชื่อเสียงในฐานะเป็นผู้เขียน "ตำราพิชัยสงครามซุนวู" ผู้รู้บางส่วนเชื่อว่าไม่มีตัวตนจริง
ซุน ปิน (?–316 ปีก่อนคริสตกาล) - เสนาธิการทหาร ผู้เขียน "ตำราพิชัยสงครามซุนปิน" เชื่อกันว่าเป็นหลานปู่ของซุนวู
ฉุ่นอวี๋ คุน (386–310 ปีก่อนคริสตกาล) - ข้าราชการและหัวหน้าบัณฑิตแห่งสำนักบัณฑิตจีเสีย
เมิ่ง เกอ (ชื่ออื่น: เมิ่งจื่อ, เม่งจื๊อ) (372–289 ปีก่อนคริสตกาล) - ข้าราชการและนักปรารญ์แห่งลัทธิขงจื๊อผู้มีชื่อเสียงมากที่สุด
สวิน กวง (ชื่ออื่น: สวินจื่อ, ซุ่นจื๊อ) (313–238 ปีก่อนคริสตกาล) - นักปราชญ์ผู้เข้าร่วมสำนักบัณฑิตจีเสียเมื่อมีอายุได้ 50 ปี เป็นที่รู้จักในฐานะผู้เขียน "ตำราสวินจื่อ"