# พญาอนันตนาคราช
เศษะ , หรือ เศษะนาคราช  และ อาทิเศษะ  เป็นพญานาค และ เป็นประมุขแห่งนาคผู้เป็นปฐมในศาสนาฮินดู ในคัมภีร์ปุราณะกล่าวว่าเป็นพญานาคผู้มีเศียรนับพันและเป็นหนึ่งในสาวกผู้ภักดีซึ่งได้ออกนามสรรเสริญพระคุณของพระวิษณุตลอดเวลา ในบางครั้งมักออกนามว่า อนันตะเศษะ ในประเทศไทย ออกนามของพญานาคตนนี้ว่า พญาอนันตะนาคราช

 เทพปกรณัม  
เทพชายา
พระชายาของพระองค์ คือ นาคลักษมี ตามที่ปรากฏในคัมภีร์ คระหะ สัมหิตา(Garga Samhita) และเป็นตัวแทนของเกษียรสมุทรชาวไทยทั่วไปที่นับถือพญานาคออกนามของพระนางว่าพระนางอุษาอนันตวดี https://www.wowtgt.com/17333746/%E0%B8%9E%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%84-%E0%B9%99-%E0%B9%80%E0%B8%A8%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A3?srsltid=AfmBOooWWEfLlMK-78lsRMy-6bqusWB6L86Es48RcP7_UmDssZ1I32KN

อวตาร

ในเทพปกรณัม อวตารของพระยาอนันตนาคราชปรากฏในโลกมนุษย์ถึงหกครั้ง ในสัตยยุคทรงอวตารมายังโลกมนุษย์ในฐานะบัลลังก์อาสน์ของพระนรสิงห์ซึ่งทรงมากำราบหิรัณยกศิปุ

ในเตรตายุค พระยาอนันตนาคราชทรงอวตารมาเป็นพระลักษณ์ อนุชา(น้องชาย)ของพระราม) ซึ่งเป็นหนึ่งในบุคคลที่บทบาทมากในรามายณะที่สำคัญ พร้อมด้วยหนุมาน และ นางสีดา ชายาของเขา คือ นาคลักษมีได้อวตารติดตามมาด้วย คือ นางอุรมิลา ขนิษฐา(น้องสาว) ของนางสีดา 

ในทวาปรยุค พระยาอนันตนาคราชปรากฏในโลกมนุษย์ในนามพระพลราม พระเชษฐา(พี่ชาย)ของพระกฤษณะ ในบางกลุ่ม นับถือว่าเป็นหนึ่งทศาวตารของพระนารายณ์ ชายาของเขา คือ นาคลักษมีได้อวตารติดตามมาด้วย คือ นางเรวดี ราชธิดาของพระเจ้ากฑุมี(Kakudmi)Revati. "Daughter of King Raivata and wife of Balarama."

 นอกเหนืออนุทวีปอินเดียและศาสนาฮินดู 
ในประเพณีของลัทธิบูชาพญานาคของศาสนาพื้นเมืองดั้งเดิมของไทยและวิญญาณนิยม พญาอนันตนาคราชได้รับความนิยมในการนับถือและกล่าวถึงเป็นอันดับรองจากพญานาคนามว่า ศรีสุทโธ แห่งป่าคำชะโนด อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี ภาคอีสาน ซึ่งสถานที่แห่งนี้เป็นศูนย์กลางของลัทธิบูชาพญานาคที่สำคัญในไทยhttps://www.thairath.co.th/news/society/2523590http://www.nirut-laknamphi-2019.com/article/4/%E0%B8%95%E0%B8%B3%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%99-9-%E0%B8%9E%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A-%E0%B8%88%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B9%8C%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B2-9-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B9%8C-%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%9B%E0%B8%81%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%9E%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A5https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/31/iid/284848นอกจากนี้ยังเป็นชื่อและสัญญาลักษณ์ของเรือพระที่นั่งอนันตนาคราชของขบวนพยุหยาตราทางชลมารคที่สำคัญของไทยhttps://www.navy.mi.th/ab60127cb1317236eff27b355ad66134https://phralan.in.th/Coronation/finalceremoniesdetail.php?id=935http://www.virtualmuseum.finearts.go.th/royalbarges/index.php/th/hilight/%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5/41-%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A.htmlhttps://phralan.in.th/coronation/downloaddetail.php?id=884

มีศาสนสถานหลายที่ที่อุทิศให้แก่เศษะนาคองค์นี้ โดยที่มีชื่อเสียงปรากฏได้แก่ ศาลพ่อปู่พญานาคอนันตนาคราช ณ จังหวัดมุกดาหาร ภาคอีสาน ซึ่งอยู่บริเวณใต้สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 2 (มุกดาหาร–สะหวันนะเขต)https://travel.trueid.net/detail/3MJgNbajYaxohttps://thai.tourismthailand.org/Attraction/%E0%B8%9E%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8Ahttps://mgronline.com/travel/detail/9660000086055https://mukdahan.prd.go.th/th/content/category/detail/id/57/iid/295934 และ ศาลพญาอนันตนาคราชเจ้าวิสุทธิเทวา ซึ่งอยู่ตรงข้ามสถานีตำรวจภูธรท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ อันเป็นหนึ่งในศาลพญานาคทั้งสี่ที่สำคัญในฐานะเทพารักษ์ของอำเภอบางพลีซึ่งตั้งอยู่ทั้งสี่ทิศของบริเวณท่าอากาศยานสุวรรณภูมิhttps://horoscope.trueid.net/detail/y3X004KeGGw3https://pantip.com/topic/38105255https://www.thairath.co.th/news/local/bangkok/369684https://travel.trueid.net/detail/enLA8yb80VDQ

ดูเพิ่ม
 ยอร์มุงกันเดอร์
 พระมนสาเทวี
 นาค
 พญานาค
 นาคลักษมี
 ปัทมานภสวามีมนเทียร
 นับถือพญานาค
 วาสุกรีนาค