# เครื่องหมายทางข้าง
เครื่องหมายทางข้าง  หรือ ทุ่นเครื่องหมายทางข้าง, หลักเครื่องหมายทางข้าง  เป็นเครื่องหมายตามที่สมาคมประภาคารและเครื่องหมายทางเรือระหว่างประเทศ (IALA) ได้กำหนดขึ้นเป็นเครื่องหมายทางทะเลสำหรับใช้งานนำร่องทางทะเลเพื่อระบุแนวขอบของร่องน้ำ

เครื่องหมายแต่ละอันบ่งบอกถึงขอบเขตของร่องน้ำในรูปแบบของกราบซ้าย (ซ้ายมือ Port) หรือกราบขวา (ขวามือ Starboard) ซึ่งทิศทางเหล่านี้สัมพันธ์กันกับทิศทางการเดินเรือเข้าสู่แนวทุ่น (direction of buoyage) ปกติจะมุ่งไปในทิศทางของต้นน้ำ ส่วนในแม่น้ำทิศทางการเดินเรือเข้าสู่แนวทุ่นจะมุ่งเข้าไปยังทิศทางของต้นแม่น้ำ ส่วนของท่าเรือทิศทางจะเป็นจากทะเลเข้าสู่ท่าเรือ ในกรณีที่มีข้อสงสัยจะมีระบุเอาไว้ในแผนที่เดินเรือ ซึ่งบ่อยครั้งจะใช้ระบบเครื่องหมายจตุรทิศเมื่อมีความสับสนเกี่ยวกับเรื่องทิศทาง

สำหรับเรือที่มุ่งหน้าเข้าสู่แนวทุ่น (เช่น เข้าสู่ท่าเรือ) และต้องการจะเดินเรือในร่องน้ำหลัก ควรจะ
 ให้ทางกราบซ้าย (Port) ของเรือ ชิดเครื่องหมายกราบซ้าย และ
 ให้ทางกราบขวา (Starboard) ของเรือ ชิดเครื่องหมายกราบขวา
ในประเทศไทย กรมเจ้าท่าได้ให้ความหมายเครื่องหมายทางข้างในส่วนของทุ่นและหลักไฟต่างกัน คือ

 ส่วนของทุ่น Starboard hand Buoy ให้เป็น ทุ่นไฟขอบร่องด้านขวา และ Port hand Buoy ให้เป็น ทุ่นไฟขอบร่องด้านซ้าย
 ส่วนของหลักไฟ Starboard hand Post ให้เป็น หลักไฟขอบร่องด้านขวา และ Port hand Post ให้เป็น หลักไฟขอบร่องด้านซ้าย

 ระเบียบ IALA 
thumb|right|เครื่องหมายทางข้างของภูมิภาค A ซึ่งแสดงทั้งสีเขียวและสัญลักษณ์สามเหลี่ยม หมายถึง ช่องทางที่ปากทางเข้าแม่น้ำพอร์ตใกล้เมืองแอดิเลด รัฐเซาท์ออสเตรเลีย
เครื่องหมายจะแตกต่างกันไปตามรูปร่างและสี ได้แก่ สีแดงหรือสีเขียว

ด้วยเหตุผลทางประวัติศาสตร์ จึงทำให้ทั้งโลกมีการใช้งานรูปแบบที่แตกต่างกันสองแบบ โดยมีวิธีการใช้สีที่แตกต่างกัน ก่อนหน้านี้มีระบบทุ่นลอยมากกว่า 30 รูปแบบ ก่อนที่ IALA จะปรับใช้ระบบให้เป็นรูปแบบเดียวกันในปี พ.ศ. 2523 ในการประชุมที่จัดขึ้นโดย IALA โดยตกลงที่จะนำระเบียบของระบบรวมใหม่มาใช้ โดยรวมระบบเดิมก่อนหน้านี้มาให้เหลือระบบเดียว และแบ่งเป็นสองภูมิภาค คือ A และ B

ด้วยเหตุผลทางประวัติศาสตร์ จึงมีการใช้รูปแบบที่แตกต่างกันสองแบบทั่วโลก โดยมีการใช้สีที่แตกต่างกัน ก่อนหน้านี้มีระบบทุ่นลอยน้ำที่แตกต่างกันถึง 30 ระบบ ก่อนที่ IALA จะปรับระบบให้เหมาะสม ในปีพ.ศ. 2523 ในการประชุมที่จัดโดย IALA พวกเขาตกลงที่จะนำกฎของระบบรวมใหม่มาใช้ ซึ่งรวมสองระบบก่อนหน้านี้ (A และ B) ให้เป็นระบบเดียว โดยมีสองภูมิภาค (A และ B)Maritime Buoyage System 

ข้อกำหนดของ IALA เกี่ยวกับภูมิภาค A และภูมิภาค B มีดังนี้

 ภูมิภาค A 

thumb|ระบบ A: กราบซ้ายสีแดง / กราบขวาสีเขียว เมื่อเดินเรือจากทะเลเข้าสู่ เลอ ปาเลส์, ประเทศฝรั่งเศส

 ประกอบไปด้วย ยุโรป แอฟริกา เอเชีย และโอเชียเนียส่วนใหญ่ รวมถึงกรีนแลนด์
 เครื่องหมายกราบซ้ายเป็นสีแดง และอาจมีไฟกระพริบสีแดง จังหว่ะ 2+1 และเว้นจังหว่ะ
 เครื่องหมายกราบขวาเป็นสีเขียว และอาจมีไฟกะพริบสีเขียว จังหว่ะ 2+1 และเว้นจังหว่ะ

 ไฟล์:lateral system a mark.svg (กราบซ้าย) (ซ้าย) (สีแดง) (กราบขวา) (ขวา) (เขียว)

 ภูมิภาค B 
 ประกอบไปด้วย ทวีปอเมริกา ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ฟิลิปปินส์ ไต้หวัน ฮาวาย และเกาะอีสเตอร์
 เครื่องหมายพอร์ตเป็นสีเขียวและอาจมีไฟกะพริบสีเขียวในจังหวะใดก็ได้ ยกเว้น 2+1
 เครื่องหมายกราบซ้ายเป็นสีเขียว และอาจมีไฟกระพริบสีเขียว จังหว่ะ 2+1 และเว้นจังหว่ะ
 เครื่องหมายกราบขวาเป็นสีแดง และอาจมีไฟกะพริบสีแดง จังหว่ะ 2+1 และเว้นจังหว่ะ

 ไฟล์:lateral system b mark.svg (กราบซ้าย) (ซ้าย) (สีเขียว) (กราบขวา) (ขวา) (สีแดง)

 ทั้งสองภูมิภาค 

thumb|400px|สีแดงคือภูมิภาค A สีเขียวคือภูมิภาค B ซึ่งภาพแสดงสีของกราบซ้าย

 เครื่องหมายกราบซ้ายเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส หรือรูปทรงที่มีด้านบนแบน
 เครื่องหมายกราบขวาเป็นรูปกรวย (หรือมีลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยม) หรือรูปทรงที่มียอดแหลม

รูปทรงเป็นอีกลักษณะสำคัญในการสังเกต เนื่องจากสีอาจไม่สามารถระบุได้ในสภาพแสงบางประเภท หรือโดยบุคคลที่มีตาบอดสีในสีแดงและเขียว เครื่องหมายอาจมีการทำสัญลักษณ์เฉพาะโดยใช้ตัวอักษรและตัวเลข เพื่อใช้ระบุเครื่องหมายตามที่ระบุไว้บนแผนที่เดินเรือ และในแบบเดียวกันกับไฟกระพริบตามลำดับที่กำหนดเพื่อวัตถุประสงค์เดียวกัน

เมื่อร่องน้ำมีการแยกตัว เช่น ร่องน้ำแยกไปยังท่าเรือเล็ก ๆ นอกแม่น้ำสายหลัก จะใช้เครื่องหมายช่องทางเดินเรือที่เหมาะสม (Preferred channel marks) หรือ เครื่องหมายเลือกช่องทางเดินเรือ (bifurcation mark) ซึ่งเครื่องหมายมีรูปร่างและสีเหมือนกับตำแหน่งที่ตั้งของมันว่าอยู่กราบซ้ายหรือกราบขวาของร่องน้ำหลัก โดยมีแถบแนวนอนเพิ่มเติมพร้อมกับสีของร่องน้ำรอง ตัวอย่างเช่น ภูมิภาค A ร่องน้ำหลักตรงไป เป็นลำห้วยที่ทอดจากท่าจอดเรือไปยังท่าเรือ ทุ่นที่ใช้แบ่งเส้นทางจะเป็นกระป๋องทรงกระบอกสีแดงหรือเสาที่มีเครืองหมายบนยอดเป็นทรงกระบอก และตรงกลางจะเป็นแถบสีเขียว ส่วนใน IALA ภูมิภาค B ก็จะใช้รูปทรงเหมือนกัน แต่สีหลักจะเป็นสีเขียวและมีแถบสีแดง โดยสามารถดูทุ่นที่ใช้งานสำหรับเกาะได้บที่แผนภาพด้านบน

เฉพาะในภูมิภาค A วลีว่า "มีสีแดงกราบซ้ายด้านขวาเหลืออยู่ไหม ?" (Is there any red port left?) (ซึ่งหมายถึงสีแดงของฟอร์ติไฟด์ไวน์ "กราบซ้าย") โดยอาจใช้เป็นเครื่องช่วยจำได้ โดยระบุว่าจะต้องเก็บเครื่องหมายสีแดงไว้ทางด้านซ้ายเมื่อต้อง "กลับ" ไปยัง (เช่น เข้า) ท่าเรือหรือแม่น้ำ

และเฉพาะในภูมิภาค B วลีว่า  “สีแดงด้านขวากลับมาแล้ว” (red right returning) อาจใช้เป็นเครื่องช่วยจำ ระบุว่าจะต้องทำเครื่องหมายสีแดงไว้ทางด้านขวาเมื่อกลับ (เช่น เข้า) ท่าเรือหรือแม่น้ำ