# ลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ไทย
ลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ไทย เป็นการจัดเรียงรายพระนามและนามของบุคคลในสายลำดับการสืบราชสมบัติแห่งราชอาณาจักรไทย การสืบราชสมบัติบัญญัติโดยกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พระพุทธศักราช 2467 และภายหลังการปฏิวัติ พ.ศ. 2475 มีรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยรับรองทุกฉบับ

ก่อนหน้านั้น ในสมัยอาณาจักรรัตนโกสินทร์ตอนต้น ในกรณีที่พระมหากษัตริย์มิได้ทรงสถาปนากรมพระราชวังบวรสถานมงคล จะใช้ระบบการสืบราชสันตติวงศ์ที่เรียกว่า "อเนกชนนิกรสโมสรสมมติ" คือการใช้มติของที่ประชุมร่วมระหว่างขุนนางระดับเสนาบดี และเจ้านายที่เป็นเชื้อพระวงศ์ชั้นผู้ใหญ่ ในการเลือกพระบรมวงศานุวงศ์ที่มีความเหมาะสมทั้งวัยวุฒิและคุณวุฒิให้ขึ้นทรงราชย์เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่

อย่างไรก็ตาม ระบบอเนกชนนิกรสโมสรสมมติถูกยกเลิกไปในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปี พ.ศ. 2429 หลังจากพระองค์ทรงปรับให้พระมหากษัตริย์ทรงสมมติพระรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรงขึ้น เป็นตำแหน่งสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร และตั้งแต่ปี พ.ศ. 2467 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตรากฎมณเฑียรบาลเพื่อรับรองตำแหน่งพระรัชทายาทข้างต้นและทรงวางลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ไทยทั้งหมดอย่างชัดเจน

 การมีสิทธิ 
สิทธิสืบราชสันตติวงศ์นั้นเป็นไปตามกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พระพุทธศักราช 2467 ซึ่งจัดลำดับราชสันตติวงศ์ไว้ตามสิทธิของพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ สถานะของพระราชชนนี และเน้นความเป็นบุรุษเพศเท่านั้น

บุคคลจะอยู่ในลำดับราชสันตติวงศ์นี้ก็ต่อเมื่อเป็นไปตามเงื่อนไขดังนี้ทุกประการ

 ได้รับการยอมรับจากประชาชนชาวไทย และพระบรมวงศานุวงศ์ (มาตรา 10)
 ไม่มีลักษณะต้องห้ามต่อไปนี้แม้แต่ข้อเดียว (มาตรา 11)
 พระสัญญาวิปลาศ
 ต้องราชทัณฑ์ในคดีมหันตโทษ
 ไม่สามารถทรงเป็นอัครพุทธศาสนูปถัมภก
 มีพระชายาเป็นชาวต่างประเทศ (ดังเช่นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ พระโอรสในสมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ที่มีพระมารดาเป็นชาวต่างประเทศ คือ หม่อมคัทริน ณ พิษณุโลก ชาวรัสเซีย)
 ถูกถอดถอนออกจากตำแหน่งรัชทายาท (คือถูกพระมหากษัตริย์ทรงถอดถอนออกจากตำแหน่งสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ตามมาตรา 7 วรรคหนึ่ง) ไม่ว่าจะเป็นไปในรัชกาลใด ๆ ก็ตาม
 ถูกประกาศให้ยกเว้นออกจากลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ (ตามมาตรา 7 วรรคสอง; ดังเช่นพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรานนท์ธวัช พระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราไชย ที่มีพระมารดาคือ ระวี จาตุรจินดา ซึ่งเป็นสามัญชนมิใช่สะใภ้หลวง)
 มิใช่พระราชโอรสสายตรงของพระบรมวงศานุวงศ์ที่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 11 แม้แต่ข้อเดียว (มาตรา 12)
 มิใช่ราชนารี คือพระบรมวงศานุวงศ์ซึ่งเป็นสตรี หรือฝ่ายใน (มาตรา 13; อย่างไรก็ตาม บทบัญญัตินี้ขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยตั้งแต่ฉบับ พ.ศ. 2517 จนถึงปัจจุบัน ซึ่งระบุไว้ว่า ในกรณีไม่มีพระราชโอรส คณะองคมนตรีสามารถเสนอชื่อและรัฐสภาสามารถให้ความเห็นชอบให้พระราชธิดาสืบราชสันตติวงศ์ได้)

 ลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ 
หกลำดับแรกตามกฎมณเฑียรบาล 1. เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ 57x57px 2. หม่อมเจ้านวพรรษ์ 40x40px 3. พระองค์เจ้าเฉลิมศึกยุคล 56x56px 4. หม่อมเจ้าฑิฆัมพร 40x40px 5. หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม 59x59px 6. หม่อมเจ้าจุลเจิม 40x40px
หกลำดับแรกตามรัฐธรรมนูญ 1. เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ 57x57px 2. กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร 51x51px 3. เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี 56x56px 4. กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา 43x43px 5. กรมพระศรีสวางควัฒน 46x46px 6. พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์ 47x47px

ในกฎมนเทียรบาล ระบุถึงผู้ที่มีสิทธิในพระราชบัลลังก์ ดังนี้

 มาตรา 5 ระบุว่า พระมหากษัตริย์ทรงมีสิทธิขาดในการที่จะทรงสถาปนาพระรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรง (ในประเทศไทยหมายถึงตำแหน่งสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร)
 มาตรา 6 ระบุว่า หากพระมหากษัตริย์เสด็จสวรรคตหลังจากทรงสถาปนาพระรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรงแล้ว ให้พระรัชทายาทพระองค์ดังกล่าวขึ้นทรงราชย์ได้ในทันที
 มาตรา 8 ระบุว่า หากพระมหากษัตริย์เสด็จสวรรคตก่อนการทรงสถาปนาพระรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรง ให้เสนาบดีอัญเชิญพระบรมวงศานุวงศ์ที่เป็นพระรัชทายาทโดยสันนิษฐานลำดับที่ 1 ตามลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ไทยที่กำหนดไว้ในมาตรา 9 (ยกเว้นผู้ที่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 11 และ 12) ขึ้นทรงราชย์ต่อไป

ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ในกรณีนี้หมายถึงฉบับปัจจุบัน คือฉบับพุทธศักราช 2560) มีระบุการสืบราชสมบัติหลังจากพระราชบัลลังก์ว่างลงแล้วไว้ในมาตรา 21 ทั้ง 2 กรณี ใน 2 วรรค ดังนี้

 วรรคหนึ่ง หากพระมหากษัตริย์ทรงสถาปนาพระรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรงไว้แล้ว ให้คณะรัฐมนตรีแจ้งประธานรัฐสภาทราบ เพื่อเรียกประชุมรัฐสภาให้รับทราบการสถาปนาพระรัชทายาทข้างต้น ก่อนกราบบังคับทูลเชิญพระรัชทายาทขึ้นทรงราชย์ เมื่อพระรัชทายาททรงตอบรับแล้ว ให้ประธานรัฐสภาประกาศให้ประชาชนทราบ

 วรรคสอง หากพระมหากษัตริย์มิได้ทรงสถาปนาพระรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรงไว้ ให้คณะองคมนตรีเสนอพระนามพระรัชทายาทโดยสันนิษฐานตามมาตรา 8 ของกฎมณเฑียรบาล (ผ่านมาตรา 20 ของรัฐธรรมนูญ ที่กำหนดให้ใช้ลำดับจากกฎมณเฑียรบาลในทางอ้อม) ซึ่งเรียกว่า "ผู้สืบราชสันตติวงศ์" ผ่านคณะรัฐมนตรี เพื่อให้รัฐสภาให้ความเห็นชอบ โดยอาจเสนอพระนามพระราชธิดาก็ได้ หากได้รับความเห็นชอบแล้ว ให้ประธานรัฐสภากราบบังคมทูลเชิญผู้สืบราชสันตติวงศ์ขึ้นทรงราชย์ เมื่อผู้สืบราชสันตติวงศ์ทรงตอบรับแล้ว ให้ประธานรัฐสภาประกาศให้ประชาชนทราบ

โดยในมาตรา 9 ของกฎมณเฑียรบาล มีการระบุเกณฑ์ในการจัดลำดับการสืบราชสันตติวงศ์เป็น 13 ข้อ โดยสรุปคือ ให้เลือกจากสายตรงก่อน ตาม 12 ข้อแรก หากไม่มี จึงจะเลือกตามลำดับความสนิทจากมากไปน้อยเป็นลำดับสุดท้าย ดังนี้

 สมเด็จหน่อพุทธเจ้า คือ พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเด็จพระอัครมเหสี
 พระราชโอรสของสมเด็จหน่อพุทธเจ้า เริ่มจากพระองค์ใหญ่ เรียงตามลำดับพระชนมายุจากมากไปน้อย
 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์ที่ 2 ในสมเด็จพระอัครมเหสี
 พระโอรสของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอในข้อ 3 ตามเกณฑ์ในข้อ 2
 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอในสมเด็จพระอัครมเหสีพระองค์ถัดไปตามลำดับพระชนมายุจากมากไปน้อย หรือพระโอรสของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นั้น ๆ ตามเกณฑ์ในข้อ 2, 3 และ 4
 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอในพระมเหสีรองถัดลงไปตามลำดับชั้นพระอิสริยยศของพระมารดาจากมากไปน้อย หรือพระโอรสของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นั้น ๆ ตามเกณฑ์ในข้อ 2, 3 และ 4
 พระเจ้าลูกยาเธอตามลำดับพระชนมายุ หรือพระโอรสของพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นั้น ๆ ตามเกณฑ์ในข้อ 2, 3 และ 4
 สมเด็จพระอนุชาร่วมพระราชชนนีพระองค์ที่มีพระชนมายุถัดลงมาจากพระมหากษัตริย์
 พระโอรสของสมเด็จพระอนุชาในข้อ 8 ตามเกณฑ์ในข้อ 2
 สมเด็จพระอนุชาร่วมพระชนนีพระองค์ถัดมา หรือพระโอรสของสมเด็จพระอนุชาพระองค์นั้น ๆ ตามเกณฑ์ในข้อ 2, 3 และ 4
 สมเด็จพระเชษฐาและสมเด็จพระอนุชาต่างพระชนนี หรือพระโอรสของสมเด็จพระเชษฐาและสมเด็จพระอนุชาพระองค์นั้น ๆ ตามเกณฑ์ในข้อ 2, 3, 4 และ 6
 พระเจ้าพี่ยาเธอและพระเจ้าน้องยาเธอ หรือพระโอรสของพระเจ้าพี่ยาเธอและพระเจ้าน้องยาเธอ ตามเกณฑ์ในข้อ 7
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอและพระเจ้าบรมวงศ์เธอ หรือพระโอรสและเชื้อสายของพระองค์ ตามลำดับความสนิทจากมากไปน้อย ตามเกณฑ์ตั้งแต่ข้อ 1 ถึง 12

เชื้อสายที่ยังมีชีวิตอยู่และไม่ได้อยู่ในสายลำดับการสืบราชสมบัติหรือสิ้นพระชนม์ไปแล้วจะเขียนไว้เป็นตัวเอียงเพราะถือได้ว่าถูกข้ามลำดับไปแล้ว

 15px พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (2347–2411) 
 15px พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (2396–2453) 
 15px พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (2424–2468) 
 15px พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (2436–2484) 
 สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก (2435–2472) 
 15px พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร (2468–2489) 
  15px พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (2470–2559) 
15px พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (2495–ปัจจุบัน)
 (1) สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ (2548–ปัจจุบัน)
 (1.1) สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา (2521–ปัจจุบัน)
 (1.2) สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (2530–ปัจจุบัน)
 (1.3) สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (2498–ปัจจุบัน)
 (1.4) สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี (2500–ปัจจุบัน)
 (1.5) พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์ (2525–ปัจจุบัน)
  (1.6) พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ (2527–ปัจจุบัน)
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ (2425–2475) 
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล (2453–2538) 
   (2)  หม่อมเจ้านวพรรษ์ ยุคล (2521–ปัจจุบัน) 
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมพลฑิฆัมพร (2456–2534) 
  (3)  พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมศึกยุคล (2493–ปัจจุบัน) 
  (4)  หม่อมเจ้าฑิฆัมพร ยุคล (2494–ปัจจุบัน) 
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ (2458–2541) 
  (5)  หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล (2485–ปัจจุบัน) 
  (6)  หม่อมเจ้าจุลเจิม ยุคล (2490–ปัจจุบัน) 
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป (2404-2479) 
  (7)  หม่อมเจ้าจรูญฤทธิเดช ชยางกูร (2476–ปัจจุบัน) 

+ หมายเหตุและแหล่งที่มาเครื่องหมาย  แหล่งที่มาของรายการหรือหมายเหตุเกี่ยวกับข้อยกเว้นการสืบราชสันตติวงศ์ม  กฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พระพุทธศักราช 2467 ก  ในกรณีที่พระราชบัลลังก์ว่างลง และหากเป็นกรณีที่พระมหากษัตริย์มิได้ทรงแต่งตั้งพระรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรงตามกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พระพุทธศักราช 2467 ไว้ การเสนอพระนามพระรัชทายาทโดยสันนิษฐานของคณะองคมนตรีให้รัฐสภาเห็นชอบให้สืบราชสันตติวงศ์นั้น จะเสนอพระนามพระราชธิดาก็ได้ ตาม "รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560" หมวด 2 พระมหากษัตริย์ มาตรา 21 วรรคสอง
 การเสนอพระนามพระราชธิดาให้สืบราชสันตติวงศ์นั้นมีการระบุไว้ตั้งแต่รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2517 แล้ว ดังนั้นจึงนับพระราชธิดาและพระราชนัดดาที่เป็นสตรีของพระมหากษัตริย์ไทย ตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เป็นต้นมา ในลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ไทย ตามรัฐธรรมนูญที่แก้ไขเพิ่มเติมดังกล่าวด้วย