# รัฐธรรมนูญจีน
รัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน  เป็นกฎหมายสูงสุดของสาธารณรัฐประชาชนจีน ได้รับการรับรองโดยสภาประชาชนแห่งชาติชุดที่ 5 เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม ค.ศ. 1982 และมีการแก้ไขเพิ่มเติมอีก 5 ครั้ง ถือเป็นรัฐธรรมนูญฉบับที่สี่ในประวัติศาสตร์สาธารณรัฐประชาชนจีน แทนที่รัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1954, รัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1975 และรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1978

ประวัติศาสตร์ 

รัฐธรรมนูญฉบับแรกของสาธารณรัฐประชาชนจีนได้รับการประกาศใช้เมื่อ ค.ศ. 1954 รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันประกาศใช้ในปี ค.ศ. 1982  หลังมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญสองฉบับระหว่างปี ค.ศ. 1975 และ 1978 มีข้อแตกต่างที่สำคัญระหว่างรัฐธรรมนูญแต่ละฉบับ และรัฐธรรมนูญฉบับ ค.ศ. 1982 ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมอีก 5 ครั้งในเวลาต่อมา

รัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982 ลบล้างถ้อยคำที่เกี่ยวข้องกับการปฏิวัติทางวัฒนธรรมที่แทรกเข้ามาครั้งแรกใน ค.ศ. 1975 ออกไปเกือบทั้งหมด ในความเป็นจริง รัฐธรรมนูญละเว้นการอ้างถึงการปฏิวัติทางวัฒนธรรมทั้งหมดและระบุการมีส่วนสนับสนุนของเหมา เจ๋อตง ประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน ในการประเมินประวัติศาสตร์ครั้งสำคัญที่จัดทำขึ้นในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1981 ในการประชุมเต็มคณะครั้งที่ 6 ของคณะกรรมาธิการกลางชุดที่ 11 ซึ่งก็คือ มติเกี่ยวกับบางประเด็นทางประวัติศาสตร์ของพรรคตั้งแต่การสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน

โครงสร้าง

คำปรารภ
หลักการทั่วไป (บทที่ 1)
สิทธิและหน้าที่พื้นฐานของพลเมือง (บทที่ 2)
โครงสร้างของรัฐ (บทที่ 3) — ซึ่งรวมถึงองค์กรของรัฐ เช่น สภาประชาชนแห่งชาติ ประธานาธิบดี คณะมนตรีรัฐกิจ คณะกรรมการการทหารส่วนกลาง สภาประชาชนและรัฐบาลประชาชนท้องถิ่นทุกระดับ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของเขตปกครองตนเองทางชาติพันธุ์ คณะกรรมการกำกับดูแล ศาลประชาชนและอัยการประชาชน
ธงชาติ เพลงชาติ ตราแผ่นดิน และเมืองหลวง (บทที่ 4)

รัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982
สภาประชาชนแห่งชาติทำการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982 ครั้งใหญ่ 5 ครั้ง รัฐธรรมนูญแห่งรัฐ ค.ศ. 1982 วางรากฐานทางกฎหมายสำหรับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในสถาบันทางสังคมและเศรษฐกิจของจีนและแก้ไขโครงสร้างรัฐบาลอย่างมีนัยสำคัญ ตำแหน่งประธานาธิบดีและรองประธานาธิบดี (ที่ถูกยกเลิกในรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1975 และ 1978) ได้รับการสถาปนาขึ้นใหม่ภายใต้รัฐธรรมนูญฉบับนี้

ก่อน ค.ศ. 1982 ไม่มีการจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งผู้นำสำคัญ เติ้งกำหนดระยะเวลาการดำรงตำแหน่งสองวาระ (รวมทั้งสิ้น 10 ปี) ให้แก่ทุกคน ยกเว้นประธานคณะกรรมการการทหารส่วนกลาง

รัฐธรรมนูญของสาธารณรัฐประชาชนจีนส่วนใหญ่มีรูปแบบตามรัฐธรรมนูญแห่งสหภาพโซเวียต ค.ศ. 1936 แต่ก็มีความแตกต่างที่สำคัญบางประการ ตัวอย่างเช่น แม้ว่ารัฐธรรมนูญของสหภาพโซเวียตจะมีสิทธิแยกตัวออกอย่างชัดเจน แต่รัฐธรรมนูญของจีนก็ห้ามการแยกตัวออกอย่างชัดเจนเช่นกัน ขณะที่รัฐธรรมนูญของสหภาพโซเวียตได้สร้างระบบสหพันธรัฐอย่างเป็นทางการ รัฐธรรมนูญของจีนก็ได้สร้างรัฐเดี่ยวหลายชาติอย่างเป็นทางการเช่นกัน

คำปรารภกล่าวถึงประเทศจีนว่าเป็น "ประเทศที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานที่สุดแห่งหนึ่งในโลก ประชาชนทุกเชื้อชาติของประเทศจีนได้ร่วมกันสร้างวัฒนธรรมที่ยิ่งใหญ่และมีประเพณีการปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ "" คำปรารภระบุว่าประวัติศาสตร์การปฏิวัติครั้งนี้เริ่มต้นใน ค.ศ. 1840

มาตรา 1 ของรัฐธรรมนูญระบุว่าประเทศจีนเป็น "รัฐสังคมนิยมภายใต้ระบอบเผด็จการประชาธิปไตยของประชาชน" หมายความว่าระบบนี้มีพื้นฐานอยู่บนพันธมิตรของชนชั้นแรงงาน ซึ่งในคำศัพท์ของคอมมิวนิสต์ก็คือ กรรมกรและชาวนา และนำโดยพรรคคอมมิวนิสต์จีน ซึ่งเป็นแนวหน้าของชนชั้นแรงงาน ในที่อื่น ๆ รัฐธรรมนูญได้กำหนดบทบาทใหม่และสำคัญสำหรับกลุ่มต่าง ๆ ที่ประกอบเป็นพันธมิตรพื้นฐานดังกล่าว ซึ่งได้แก่ สภาที่ปรึกษาการเมืองประชาชนจีน พรรคการเมืองส่วนน้อย และองค์กรของประชาชน

มาตรา 3 กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลกลางกับรัฐบาลท้องถิ่นว่า "การแบ่งความรับผิดชอบและอำนาจระหว่างรัฐบาลกลางกับรัฐบาลท้องถิ่นอยู่ภายใต้การนำร่วมกันของรัฐบาลกลาง โดยส่งเสริมหลักการริเริ่มและดำเนินการเชิงรุกของรัฐบาลท้องถิ่นอย่างเต็มที่"

มาตรา 35 ของรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982 ประกาศว่า "พลเมืองของประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีนมีเสรีภาพในการพูด การสื่อ การชุมนุม การสมาคม การเดินขบวน และการชุมนุม" ในรัฐธรรมนูญฉบับ ค.ศ. 1978 สิทธิเหล่านี้ได้รับการรับรอง แต่สิทธิในการหยุดงานและ "สิทธิ 4 ประการใหญ่" ซึ่งมักเรียกกันว่า "4 ใหญ่" ก็ได้รับการคุ้มครองเช่นกัน ได้แก่ การแสดงความเห็นอย่างอิสระ การแสดงความเห็นอย่างเต็มที่ การจัดการอภิปรายขนาดใหญ่ และการเขียนโปสเตอร์ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับบุคคลสำคัญ ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1980 หลังจากช่วงเวลาของกำแพงประชาธิปไตย กลุ่มการเมืองใหญ่ทั้งสี่กลุ่มก็ถูกยุบลงเพื่อตอบสนองต่อการตัดสินใจของพรรคที่ได้รับการรับรองโดยสภาประชาชนแห่งชาติ สิทธิในการหยุดงานยังถูกตัดออกจากรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982 อีกด้วย การแสดงออกอย่างแพร่หลายเกี่ยวกับสิทธิ 4 ประการใหญ่ระหว่างการประท้วงของนักศึกษาในปลายปี ค.ศ. 1986 เป็นผลให้ระบอบการปกครองได้รับการตำหนิอย่างรุนแรงเนื่องจากเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย คำตอบอย่างเป็นทางการอ้างถึงมาตรา 53 ของรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982 ซึ่งระบุว่าพลเมืองต้องปฏิบัติตามกฎหมายและปฏิบัติตามวินัยแรงงานและความสงบเรียบร้อยของประชาชน นอกจากจะผิดกฎหมายแล้ว การปฏิบัติตามสิทธิ 4 ประการยังอาจทำให้เกิดการวิพากษ์วิจารณ์พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้ ซึ่งความจริงแล้วเป็นสิ่งที่ปรากฏบนโปสเตอร์ติดผนังของนักศึกษา ในสมัยใหม่ที่มุ่งมั่นเพื่อเสถียรภาพทางการเมืองและการพัฒนาเศรษฐกิจ ผู้นำพรรคถือว่าสิทธิ 4 ประการใหญ่นี้ทำให้เกิดความไม่มั่นคงทางการเมือง พลเมืองจีนถูกห้ามไม่ให้จัดตั้งพรรคการเมืองใหม่

ในบรรดาสิทธิทางการเมืองที่ได้รับตามรัฐธรรมนูญ พลเมืองจีนทุกคนมีสิทธิในการเลือกตั้งและการถูกเลือกตั้ง ตามกฎหมายการเลือกตั้งที่ประกาศใช้ภายหลัง ชาวชนบทมีอำนาจการลงคะแนนเสียงเพียง 1/4 ของชาวเมือง (เดิม 1/8) เนื่องจากพลเมืองจีนถูกแบ่งประเภทเป็นผู้อาศัยในชนบทและผู้อาศัยในเมือง และรัฐธรรมนูญไม่มีการกำหนดเงื่อนไขเกี่ยวกับเสรีภาพในการย้ายถิ่นฐาน ดังนั้นผู้อาศัยในชนบทเหล่านี้จึงถูกจำกัดโดยฮู่โข่ว (ถิ่นที่อยู่ถาวรที่จดทะเบียนไว้) และมีสิทธิทางการเมือง เศรษฐกิจ และการศึกษาน้อยกว่า ปัญหานี้ได้รับการแก้ไขเป็นส่วนใหญ่ด้วยการปฏิรูปฮู่โข่วหลายครั้งอย่างต่อเนื่องใน ค.ศ. 2007 อัตราส่วนอำนาจการลงคะแนนเสียงดังกล่าวข้างต้นได้รับการปรับใหม่เป็น 1:1 โดยการแก้ไขกฎหมายการเลือกตั้งที่ผ่านเมื่อเดือนมีนาคม ค.ศ. 2010

รัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982 มีนโยบายการวางแผนการเกิดที่เรียกว่า "นโยบายลูกคนเดียว"

การแก้ไขเพิ่มเติม

สภาประชาชนแห่งชาติ ชุดที่ 7 (1988)

สภาประชาชนแห่งชาติแก้ไขมาตรา 10 และ 11 ของรัฐธรรมนูญเพื่อให้สามารถก่อตั้งภาคเอกชนได้และโอนการใช้ที่ดินให้แก่อุตสาหกรรมเอกชน

สภาประชาชนแห่งชาติ ชุดที่ 8 (1993)

สภาประชาชนแห่งชาติ ชุดที่ 9 (1999)

สภาประชาชนแห่งชาติ ชุดที่ 10 (2004)

รัฐธรรมนูญได้รับการแก้ไขในวันที่ 14 มีนาคม ค.ศ. 2004 เพื่อรวมถึงการรับประกันเกี่ยวกับทรัพย์สินส่วนบุคคล ("ทรัพย์สินส่วนบุคคลที่ได้มาโดยถูกต้องตามกฎหมายของพลเมืองจะมิถูกละเมิด") และสิทธิมนุษยชน ("รัฐเคารพและปกป้องสิทธิมนุษยชน") รัฐบาลอธิบายว่าสิ่งนี้ถือเป็นความก้าวหน้าของประชาธิปไตยจีนและเป็นสัญญาณจากพรรคคอมมิวนิสต์จีนว่าพวกเขาตระหนักถึงความจำเป็นในการปรับตัวให้เข้ากับเศรษฐกิจจีนที่เฟื่องฟู ซึ่งได้สร้างชนชั้นกลางที่กำลังเติบโตซึ่งต้องการการคุ้มครองทรัพย์สินส่วนบุคคล

หู จิ่นเทา ผู้นำสูงสุด กล่าวว่า "การแก้ไขรัฐธรรมนูญจีนครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาประเทศจีน [...] เราจะพยายามอย่างจริงจังเพื่อนำไปปฏิบัติจริง"

สภาประชาชนแห่งชาติ ชุดที่ 13 (2018)

รัฐธรรมนูญได้รับการแก้ไขในวันที่ 11 มีนาคม ค.ศ. 2018 โดยมีผู้ลงคะแนนเสียงเห็นด้วย 2,958 เสียง ไม่เห็นด้วย 2 เสียง และงดออกเสียง 3 เสียง ซึ่งรวมถึงการแก้ไขต่าง ๆ มากมายที่เสริมสร้างการควบคุมและอำนาจสูงสุดของพรรคคอมมิวนิสต์จีนให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น ได้แก่ การจัดตั้งคณะกรรมการกำกับดูแลแห่งชาติ การจัดตั้งหน่วยงานต่อต้านการทุจริตใหม่ การขยายอำนาจของหน่วยงานตรวจสอบการทุจริตของพรรคคอมมิวนิสต์จีน การเพิ่มทัศนะวิทยาศาสตร์ต่อการพัฒนาของหู จิ่นเทา และความคิดของสี จิ้นผิงลงในคำปรารภของรัฐธรรมนูญ และการยกเลิกข้อจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งของทั้งประธานาธิบดีและรองประธานาธิบดี เป็นผลให้สี จิ้นผิงดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีได้โดยไม่มีกำหนดเวลา สียังเป็นเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน โดยถือเป็นตำแหน่งสูงสุด โดยพฤตินัย ในพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่ปกครองจีนโดยไม่จำกัดวาระ 

แนวคิดการสร้างอารยธรรมเชิงนิเวศน์ยังถูกเพิ่มเข้าไปในรัฐธรรมนูญด้วย

การแก้ไขเพิ่มเติมนี้ยังเพิ่มวลี "พรรคคอมมิวนิสต์จีน" และ "ผู้นำ" เข้าไปในเนื้อหาหลักของรัฐธรรมนูญด้วย ก่อนการแก้ไขนี้ พรรคคอมมิวนิสต์จีนและผู้นำได้รับการกล่าวถึงเพียงในคำปรารภเท่านั้น คำปรารภในรัฐธรรมนูญมักไม่ผูกพันทางกฎหมาย และในขณะที่มีการถกเถียงกันถึงความสามารถในการบังคับใช้กฎหมายของรัฐธรรมนูญจีน การแก้ไขรัฐธรรมนูญอาจถือได้ว่าเป็นการให้พื้นฐานทางรัฐธรรมนูญสำหรับสถานะของจีนในฐานะรัฐพรรคการเมืองเดียวและทำให้ระบบหลายพรรคการเมืองที่มีการแข่งขันใด ๆ ก็ตามขัดต่อรัฐธรรมนูญอย่างเป็นทางการ ขณะนี้ "สีได้รับการยกย่องให้เป็นผู้นำจีนคนแรกที่มีทฤษฎีของตนเองบรรจุอยู่ในรัฐธรรมนูญในช่วงที่เขายังมีชีวิตอยู่" ในปัจจุบัน ความเป็นผู้นำของพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้รับการสถาปนาไว้ตามรัฐธรรมนูญในฐานะ "คุณลักษณะสำคัญของลัทธิสังคมนิยมอัตลักษณ์จีน" และด้วยเหตุนี้จึงได้สถาปนาการปกครองแบบพรรคเดียวให้เป็นจุดสิ้นสุดในตัวเอง สีกล่าวว่า:

การบังคับใช้
แม้ในทางเทคนิคแล้วพรรคคอมมิวนิสต์จีนจะเป็น "ผู้มีอำนาจทางกฎหมายสูงสุด" และเป็น "กฎหมายพื้นฐานของรัฐ" แต่พรรคคอมมิวนิสต์จีนที่ปกครองอยู่กลับมีประวัติการละเมิดบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญหลายประการและการตรวจพิจารณาก็เรียกร้องให้มีการยึดมั่นตามรัฐธรรมนูญมากขึ้น 

รัฐธรรมนูญระบุว่าสภาประชาชนแห่งชาติและคณะกรรมาธิการสามัญมีอำนาจตรวจสอบว่ากฎหมายหรือกิจกรรมใดละเมิดรัฐธรรมนูญหรือไม่ ต่างจากระบบกฎหมายของโลกตะวันตกหลาย ๆ ระบบ ศาลไม่มีอำนาจตรวจสอบตุลาการและไม่สามารถทำให้กฎหมายเป็นโมฆะได้เพียงเพราะเหตุผลว่ากฎหมายนั้นละเมิดรัฐธรรมนูญ

ตั้งแต่ ค.ศ. 2002 คณะกรรมาธิการพิเศษภายในสภาประชาชนแห่งชาติที่เรียกว่า "คณะกรรมาธิการรัฐธรรมนูญและกฎหมาย" มีหน้าที่รับผิดชอบการตรวจสอบและบังคับใช้รัฐธรรมนูญ คณะกรรมาธิการไม่เคยตัดสินอย่างชัดแจ้งว่ากฎหมายหรือข้อบังคับใดขัดต่อรัฐธรรมนูญ อย่างไรก็ตาม ในกรณีหนึ่ง หลังมีกระแสต่อต้านโดยสื่อเกี่ยวกับการเสียชีวิตของซุน จื้อกัง คณะมนตรีรัฐกิจก็ถูกบังคับให้ยกเลิกกฎระเบียบที่อนุญาตให้ตำรวจควบคุมตัวบุคคลโดยไม่ต้องมีใบอนุญาตพำนักหลังจากที่คณะกรรมาธิการสามัญสภาประชาชนแห่งชาติระบุอย่างชัดเจนว่ากฎระเบียบดังกล่าวขัดต่อรัฐธรรมนูญ

การวิจารณ์ 
Open Constitution Initiative เป็นองค์กรที่ประกอบด้วยนักกฎหมายและนักวิชาการในสาธารณรัฐประชาชนจีนที่สนับสนุนหลักนิติธรรมและการคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญที่มากขึ้น ถูกยุบโดยรัฐบาลในวันที่ 14 กรกฎาคม ค.ศ. 2009

ในช่วงต้นปี ค.ศ. 2013 มีการเคลื่อนไหวเกิดขึ้นในหมู่ผู้ปฏิรูปในประเทศจีนโดยมีพื้นฐานอยู่บนการบังคับใช้บทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ

ใน ค.ศ. 2019 หลิง หลี่ จากมหาวิทยาลัยเวียนนา และเหวินจาง โจว จากมหาวิทยาลัยเจ้อเจียง เขียนว่า "รัฐธรรมนูญฉบับนี้ดึงดูดใจ [พรรคคอมมิวนิสต์จีน] เพราะไม่ได้ให้แนวทางแก้ไขปัญหาพื้นฐานด้านการปกครอง ทางกลับกัน ปัญหาต่าง ๆ เหล่านี้จะถูกเก็บออกจากรัฐธรรมนูญเพื่อให้พรรคสามารถดำเนินการจัดการได้ผ่านกลไกการกำกับดูแลอื่น ๆ นอกเหนือจากขอบเขตของรัฐธรรมนูญ"