# พงศาวดารหงสาวดี
พงศาวดารหงสาวดี  หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า พงศาวดารหงสาวดี (Bago Yazawin) เป็นบันทึกเหตุการณ์ภาษามอญที่ครอบคลุม 17 ราชวงศ์ตั้งแต่ในสมัยตำนานจนถึงสมัยหงสาวดี เขียนโดยพระสงฆ์ชาวมอญ เป็นบันทึกที่เน้นเรื่องศาสนาและตำนาน แต่กระนั้นใจความสำคัญของบันทึกก็ครอบคลุมประวัติศาสตร์ทางโลกตั้งแต่สมัยศรีเกษตรและพุกามจนถึงสมัยหงสาวดี เช่นเดียวกับ มหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว ที่มีขึ้นในภายหลัง พงศาวดารหงสาวดีเชื่อมโยงกษัตริย์ของตนเข้ากับพระพุทธเจ้าและตำนานทางพุทธศาสนาAung-Thwin 2005: 139–141 ถูกแปลเป็นภาษาเยอรมันโดย วิลเฮล์ม ชมิท ใน ค.ศ. 1906Schmidt 1906: Chapter III และเป็นภาษาอังกฤษโดย อาร์. ฮอลลิเดย์ ลงใน วารสารสมาคมวิจัยพม่า ค.ศ. 1923Aung-Thwin 2005: 419 งานตีพิมพ์ของ ชมิท ใน ค.ศ. 1906 ประกอบด้วยงานพิมพ์ซ้ำต้นฉบับตัวเขียนภาษามอญ

 ฉบับอื่น ๆ 
แม้ว่าบันทึกเหตุการณ์จะเขียนขึ้นในปี ค.ศ. 1766 แต่ดูเหมือนว่าจะมีอย่างน้อยสองฉบับฉบับที่ใช้โดย (Phayre 1873) และ (Schmidt 1906) ซึ่งมีที่มาไม่แน่ชัด ฉบับที่ชมิทและฮอลลิเดย์ใช้ไม่ได้สืบย้อนไปถึงพม่าตอนล่างแต่สืบย้อนไปถึงสยาม (Schmidt 1906: III-6) และ (Aung-Thwin 2005: 98) : ต้นฉบับที่ ชมิท ใช้ถูกส่งไปที่ C.O. Blagden ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1892 โดย H.L. Eales เจ้าหน้าที่สำรวจสำมะโนประชากรของพม่า ค.ศ. 1891 ในทางกลับกัน Eales ได้รับต้นฉบับนั้นจาก Maung Dut เจ้าหน้าที่จัดเก็บภาษีชาวมอญในรัฐบาลอาณานิคม Dut ได้รับต้นฉบับนั้นจาก Maung Deik แห่ง Saingdi หมู่บ้านใกล้พะโค Deik กล่าวว่าเขาได้รับต้นฉบับนั้นจากปู่ทวดของเขาซึ่งเป็น Bala Theiddi ซึ่งนำต้นฉบับนั้นกลับมายังพม่าหลังการต่อต้านจากสยามช่วงสมัยพระเจ้าปดุง ต้นฉบับดั้งเดิมจากสยามนั้นกล่าวกันว่าบริจาคให้กับพระสงฆ์จาก Kokainggyi แต่ลูกชายของ Bala Theiddi มีสำเนาคัดลอกอยู่ก่อนการบริจาค ต้นฉบับงานเขียนที่ Blagden ได้รับจาก Eales เป็นสำเนาของลูกชายของเขา ซึ่งต้นฉบับได้สูญหายไปแล้ว โดยภาพรวมแล้ว ต้นฉบับสามารถสืบย้อนไปได้ถึงสยามเท่านั้น แม้จะคาดว่าเขียนโดยซะยาดอ อทวาแห่งหงสาวดีก็ตาม ฉบับที่ ฟาเยอร์ ใช้ มีพื้นฐานจากงานแปลเป็นภาษาพม่าของ ชเวจา จากต้นฉบับของซะยาดอ อทวา ฟาเยอร์กล่าวว่า "ลำดับเหตุการณ์ของเรื่องราวสับสนมาก" และว่า "อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทั้งผู้เขียนและผู้แปล ได้พยายามที่จะแก้ไขข้อผิดพลาดที่ปรากฏอยู่"Phayre 1873: 23

 การก่อตั้งเมืองหงสาวดี 
ทั้งสองฉบับระบุว่าเมืองหงสาวดีก่อตั้งขึ้นในปีพุทธศักราช 1116 (ค.ศ. 572/573)See (Phayre 1873: 32) and (Schmidt 1906: 20, 101). ต้นฉบับตัวเขียนของชมิทระบุว่าเมืองนี้ก่อตั้งในวันขึ้น 1 ค่ำ ของเดือนมาฆ พ.ศ. 1116 (19 กราคม ค.ศ. 573) (Schmidt 1906: 101) : ในภาษาเยอรมัน: "Als der erhabene Buddha das Parinibbān während tausend hundert 16 Jahre inne hatte im Jahre der Stadt, nach Festsetzung, 514, im Monat Māk, am 1. der Monatshälfte, am 2. Tage, errichtete König In die zum ersten Anfang." นอกจากนี้ยังระบุด้วยว่าปี พ.ศ. 1116 เทียบเท่ากับ 514 ปี ใน "สมัยที่สามของเมือง" ซึ่งชมิทไม่สามารถถอดความหมายได้Schmidt 1906: 20 อย่างไรเสียตามที่ฟาเยอร์กล่าวไว้หนึ่งใน "บันทึกพื้นเมือง" ระบุว่าหงสาวดีก่อตั้งขึ้นในปี 514 ตามศักราชพม่า (ค.ศ. 1152/1153)Phayre 1873: 39 หากเป็นเช่นนั้นการก่อตั้งเมืองใน พงศาวดารหงสาวดี วันขึ้น 1 ค่ำ เดือนดะโบ่-ดแว ปี 514 ตามศักราชพม่า จะเป็นวันที่ 27 ธันวาคม ค.ศ. 1152 ซึ่งเทียบเท่ากับขึ้น 1 ค่ำ พ.ศ. 1696 (ไม่ใช่ พ.ศ. 1116)

 ช่วงรัชสมัย 
แม้ว่าทั้งสองฉบับจะเขียนโดยซะยาดอ อทวา แต่ก็มีข้อแตกต่างหลายประการระหว่างการแปลของ ชมิท ใน ค.ศ. 1906 และ ประวัติศาสตร์หงสาวดี ของ ฟาเยอร์ ใน ค.ศ. 1873 ซึ่งอาจมีการแก้ไขของฟาเยอร์รวมอยู่ด้วยSchmidt 1906: 20–21

 พระมหากษัตริย์ รัชสมัยตามต้นฉบับตัวเขียนของชมิท (ค.ศ. 1906)บนคือ "ศักราชพม่า" ล่างคือ "คริสต์ศักราช" รัชสมัยของฟาเยอร์ (ค.ศ. 1873)บนคือ "ศักราชพม่า" ล่างคือ "คริสต์ศักราช" หมายเหตุ พระยาอู่ 710–745  (1348/49–1383/84) 710–747  (1348/49–1385/86)  พระเจ้าราชาธิราช 745–783  (1383/84–1421/22) 747–785  (1385/86–1423/24) เรียก สีหราชา (Siharaga) ในฉบับของชมิท พญาธรรมราชา 783–786  (1421/22–1424/25) 785–788  (1423/24–1426/27)  พญารามที่ 1 786–818  (1424/25–1456/57) 788–808  (1426/27–1446/47)  พญาพะโร 818–821  (1456/57–1459/60) 808–812  (1446/47–1450/51)  พญาเกียรติ์ 821–825  (1459/60–1463/64) 812–815  (1450/51–1453/54)  มะมุดตาว 825–825  (1463/64–1463/64) 815–815  (1453/54–1453/54)  พระนางเชงสอบู 825–832  (1463/64–1470/71) 815–822  (1453/54–1460/61)  พระเจ้าธรรมเจดีย์ 832–853  (1470/71–1491/92) 822–853  (1460/61–1491/92)  พญารามที่ 2 853–888  (1491/92–1526/27) 853–888  (1491/92–1526/27)  พระเจ้าสการะวุตพี 888–900  (1526/27–1538/39) 888–900  (1526/27–1538/39) 

 หมายเหตุ