# อุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
อุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร  เป็นสวนสาธารณะระดับย่านบนที่ดินขนาดใหญ่จำนวน 279 ไร่ บริเวณถนนศรีอยุธยา ตรงข้ามสวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต และหน้าแยกนางเลิ้ง จุดตัดระหว่างถนนพิษณุโลกและถนนนครสวรรค์ ในพื้นที่แขวงสวนจิตรลดา เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นเขตพระราชฐานที่พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงรับโอนกรรมสิทธิ์มาจากสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ (ปัจจุบันคือสำนักงานพระคลังข้างที่) มาอยู่ภายใต้พระปรมาภิไธยส่วนพระองค์ ในอดีตเคยเป็นที่ตั้งของสนามม้านางเลิ้ง ที่ถูกรื้อถอนหลังจากเจ้าของเดิมคือราชตฤณมัยสมาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ หมดสัญญาเช่าพื้นที่จากสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์เมื่อปี พ.ศ. 2561

อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ก่อตั้งขึ้นตามพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ที่ทรงตั้งพระราชหฤทัยเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยพระราชทานพื้นที่เขตพระราชฐานส่วนพระองค์ดังกล่าวให้จัดสร้างเป็นสวนสาธารณะที่ออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมตามแบบอย่างโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้ประชาชนเข้าศึกษาและใช้ประโยชน์จากแนวพระราชดำริของทั้ง 2 พระองค์ ผ่านองค์ความรู้เรื่องน้ำและป่า ซึ่งนำมาเป็นแนวคิดหลักในการออกแบบสวน

อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีจุดหลักคือพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ซึ่งประดิษฐานที่ศูนย์กลางของอุทยาน เพื่อให้ประชาชนน้อมรำลึกและถวายสักการะ การก่อสร้างอุทยานเริ่มต้นจากส่วนนี้เป็นส่วนแรก โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี ทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 และทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2565 หลังจากนั้น สำนักพระราชวังได้เปิดอุทยานเป็นการเฉพาะกิจ ทุกวันที่ 13 ตุลาคม (วันนวมินทรมหาราช) และวันที่ 5 ธันวาคม (วันพ่อแห่งชาติ) ของทุกปี เพื่อให้ประชาชนเข้าถวายสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ ส่วนพื้นที่อื่น ๆ ภายในอุทยาน ปัจจุบันอยู่ระหว่างการก่อสร้าง คาดว่าจะเปิดให้บริการได้ภายในช่วงปลายปี พ.ศ. 2568

 ประวัติ 

 ภูมิหลัง 
250px|thumb|left|ทิวทัศน์ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ระหว่างการปรับพื้นที่
พื้นที่ของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ นั้น เดิมเป็นที่ตั้งของสนามม้านางเลิ้ง ซึ่งราชตฤณมัยสมาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ทำสัญญาเช่าจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ (ชื่อในขณะนั้น) เพื่อให้บริการการแข่งม้าสำหรับคนไทย และกิจการที่เกี่ยวข้องกับม้า โดยหลังจากสัญญาเช่าหมดลงเมื่อปี พ.ศ. 2561 ที่ดินดังกล่าวจึงเปลี่ยนมาอยู่ในพระปรมาภิไธยของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระองค์ทรงผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของเขตพระราชฐานในพระราชวังดุสิตที่มีชื่อเรียกว่า "901 แลนด์"

ทั้งนี้ ในช่วงก่อนหมดสัญญาเช่า การแข่งขันม้าภายในสนามม้านางเลิ้งเกิดปัญหาเรื่องการพนันและการกำหนดผลการแข่งขันขึ้น ซึ่งพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริว่าการพนันจะส่งผลเสียเป็นวงกว้าง จนสร้างปัญหาตามมาอีกมาก ซึ่งอาจกระทบไปถึงครอบครัวของผู้เล่นเอง และทรงให้ความสำคัญกับปัญหาสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติและการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน รวมถึงเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงพระราชทานพื้นที่นี้ให้เป็นสวนสาธารณะและแหล่งเรียนรู้ให้ประชาชนเข้าศึกษาพระราชกรณียกิจ และใช้ประโยชน์จากโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของทั้ง 2 พระองค์ ผ่านองค์ความรู้เรื่องน้ำและป่า

อนึ่ง หลังจากการปิดสนามม้านางเลิ้งไปไม่นาน สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล ได้ระบุข่าวลือผ่านเฟซบุ๊กของตนว่า พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์ที่จะทรงสร้างกลุ่มพระราชวังส่วนพระองค์ขึ้นบนพื้นที่สนามม้านางเลิ้งเดิม อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เกิดขึ้นจริงมิได้เป็นไปตามที่สมศักดิ์ระบุไว้ข้างต้นแต่อย่างใด

 การก่อสร้าง 
อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เริ่มออกแบบและพัฒนาแบบตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 ซึ่งเป็นช่วงคาบเกี่ยวกับการปิดสนามม้านางเลิ้ง หลังราชตฤณมัยสมาคมฯ หมดสัญญาเช่า และเริ่มปรับพื้นที่ในปี พ.ศ. 2564 หลังเสร็จสิ้นการรื้อถอนสนามม้านางเลิ้ง โดยพลตำรวจโท ภัคพงศ์ พงษ์เภตรา ผู้บัญชาการตำรวจนครบาลในขณะนั้น ในฐานะหัวหน้าเจ้าพนักงานจราจรในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ออกข้อบังคับให้จำกัดความเร็วและห้ามใช้เสียงบริเวณโดยรอบเขตพระราชฐาน 901 แลนด์ ซึ่งเป็นที่ตั้งของโครงการก่อสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม

ต่อมาเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน สำนักพระราชวังเผยแพร่วีดิทัศน์เปิดตัวอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ผ่านสื่อสังคมต่าง ๆ และเริ่มต้นการก่อสร้างอย่างเป็นทางการจากพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ และการปลูกต้นไม้ 55 พันธุ์ รวม 109 ต้น เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564

หลังเสร็จสิ้นพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ยังมีหน่วยงานภาครัฐจัดกิจกรรมปลูกต้นไม้เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ อีกอย่างน้อย 2 ครั้ง ดังนี้

 ครั้งที่ 1 เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 เวลา 8:00 น. เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้กระทรวงมหาดไทย นำพันธุ์ไม้มงคลประจำจังหวัดของประเทศไทยทั้ง 77 จังหวัด และกระทรวงการต่างประเทศ นำคณะคณะผู้แทนทางทูตและกงสุลต่างประเทศในประเทศไทย นำต้นไม้มาปลูกที่อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ โดยมีพลอากาศเอก สถิตย์พงษ์ สุขวิมล ราชเลขานุการในพระองค์พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นประธานในพิธีเปิดกิจกรรม
 ครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2568 เวลา 15:30 น. เนื่องในโอกาสพระราชพิธีสมมงคลพระชนมายุเท่าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พ.ศ. 2568 จัดโดยสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับกรุงเทพมหานคร กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเน้นปลูกต้นไม้มงคลและต้นไม้หายากที่ควรอนุรักษ์เป็นหลัก เช่น ต้นตะเคียนทอง ต้นพิกุล ต้นอินจัน เป็นต้น รวมทั้งหมด 173 ต้น โดยมีแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรี เป็นประธานในพิธีเปิดกิจกรรม

คาดว่าอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ จะเปิดให้บริการได้ภายในช่วงปลายปี พ.ศ. 2568 ซึ่งเลื่อนจากกำหนดเดิมเล็กน้อยที่วางไว้ว่าจะเปิดในปลายปี พ.ศ. 2567

 ภาพรวม 
อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีพื้นที่ทั้งหมด 279 ไร่ เป็นสวนสาธารณะที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 3 ของกรุงเทพมหานครชั้นใน รองจากสวนลุมพินีและสวนเบญจกิติ โดยมีถนนล้อมรอบทั้ง 4 ด้าน ดังนี้

 ด้านทิศเหนือ ติดถนนศรีอยุธยา
 ด้านทิศตะวันออก ติดถนนสวรรคโลก
 ด้านทิศใต้ ติดถนนพิษณุโลก และบางส่วนติดโรงเรียนราชวินิต มัธยม
 ด้านทิศตะวันตก ติดถนนพระรามที่ 5

พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ทรงตั้งพระราชหฤทัยเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงพระราชทานพระบรมราโชบายในการออกแบบอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ไปยังคณะทำงานฝ่ายออกแบบซึ่งนำโดยวรรณพร พรประภา โดยให้ออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมตามแบบอย่างโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ด้วยการนำองค์ความรู้เรื่องน้ำ และป่า มาใช้เป็นแนวคิดหลักในการการออกแบบสวนสาธารณะ คือ "น้ำคือชีวิต จากนภา ผ่านภูผา สู่มหานที" เพื่อแสดงถึงความผูกพันและความจงรักภักดีที่ประชาชนมีต่อพระมหากษัตริย์ สะท้อนความสำคัญระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ ช่วยเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของประชาชนทั้งร่างกายและจิตใจ ใช้เป็นแก้มลิงรองรับน้ำในฤดูฝน เป็นแหล่งเรียนรู้ให้เด็ก เยาวชน และประชาชนเข้าศึกษาพระราชกรณียกิจด้านสิ่งแวดล้อมของทั้ง 2 พระองค์ และทรงอุทิศให้เป็นปอดแห่งใหม่ของกรุงเทพมหานคร เพื่อให้เกิดประโยชน์ในด้านการเสริมสร้างสุขภาพร่างกายของประชาชน โดยพื้นที่หลัก ๆ ที่มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ประกอบด้วยดังนี้

 ลานพระบรมราชานุสาวรีย์ เป็นจุดศูนย์กลางของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีลักษณะเป็นลานรูปไข่ โอบล้อมด้วยป่าผสมผสาน มีพื้นที่ทั้งหมด 2,173 ตารางเมตร บนเนินสูง 7 เมตร  ตรงกลางประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ให้ประชาชนขึ้นไปถวายสักการะ
 สระน้ำรูปเลข ๙ ไทย มีจำนวน 47 ไร่ เป็นพื้นที่สำคัญในการศึกษาโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในด้านการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน ตั้งแต่ "ต้นน้ำ" เช่น ฝายชะลอน้ำ, ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง, หญ้าแฝก, "กลางน้ำ" เช่น พืชชุ่มน้ำ, กังหันน้ำชัยพัฒนา, บ่อปลานิล, เกษตรทฤษฎีใหม่ และ "ปลายน้ำ" เช่น พืชกรองน้ำ, พื้นที่ชุ่มน้ำ เป็นต้น รวมถึงมีการใช้ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศสมัยใหม่มาช่วยออกแบบสระน้ำให้มีลักษณะเป็นแก้มลิง เชื่อมต่อกับคลองผดุงกรุงเกษม คลองเปรมประชากร และคลองสามเสน โดยการกักเก็บน้ำทางผิวดินบริเวณกลางสระน้ำและใต้ดิน ก่อนระบายน้ำลงสู่คลองที่เชื่อมต่อทั้ง 3 สาย เพื่อรองรับและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมในช่วงฤดูฝนที่มักเกิดขึ้นบ่อยครั้งในกรุงเทพมหานคร
 สะพานรูปเลข ๙ ไทย เป็นสะพานและทางเดินจากฝั่งทิศใต้ของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ โดยเชื่อมต่อจากทางเข้าฝั่งถนนพิษณุโลกติดกับแยกนางเลิ้ง ซึ่งเป็นทางเข้าหลักของสนามม้านางเลิ้งเดิม และตรงเข้าสู่ลานพระบรมราชานุสาวรีย์ทางด้านหลัง
 สะพานหยดน้ำพระทัย มีการออกแบบอย่างสวยงาม โดยเมื่อสะท้อนเงาจากน้ำจะเห็นเป็นรูปหยดน้ำ สื่อถึงน้ำพระราชหฤทัยพระองค์ที่หล่อเลี้ยงคนไทยมาตลอด 70 ปีแห่งการครองราชย์
 สะพานไม้เจาะบากง เป็นการจำลองสะพานไม้เจาะบากง จังหวัดนราธิวาส ที่พระองค์เคยเสด็จพระราชดำเนินไปทรงงานเมื่อวันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2524 บริเวณโดยรอบออกแบบเป็นท่าน้ำ น้ำตก และลำธารจำลอง ตามแบบป่าฝนเขตร้อน
 สวนป่าธรรมชาติ มีการปลูกต้นไม้ขนาดใหญ่ 55 พันธุ์ จำนวนมากกว่า 4,500 ต้น บนพื้นที่สีเขียวจำนวน 105 ไร่ ที่ให้ความร่มรื่น สื่อความหมาย และมีประโยชน์ ตามพระราชดำริ "ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง" และช่วยแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมและมลพิษที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในเมืองขนาดใหญ่ โดยเฉพาะ พีเอ็ม 2.5 และแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ได้ เช่น ต้นไม้โตเร็วเพื่อสร้างร่มเงา, ต้นไม้ประจำจังหวัด, ต้นไม้หายาก, ต้นไม้กรองฝุ่น รวมถึงพืชกันเสียงบางชนิด นอกจากนี้ ยังมีการทำการเกษตรทฤษฎีใหม่ เพื่อให้ประชาชนได้รับความรู้ในหลากหลายด้าน

นอกจากนี้ การออกแบบอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ยังประยุกต์ใช้แนวคิดของสวนสมัยใหม่ (Modern Park) เพื่อให้ประชาชนใช้ประโยชน์ได้อย่างทั่วถึง โดยเฉพาะการส่งเสริมคุณภาพชีวิตด้วยการออกกำลังกาย ตามพระบรมราโชบายของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เช่น ทางจักรยาน, ทางวิ่ง ที่เชื่อมต่อถึงกัน, สนามเด็กเล่น, ลานกิจกรรมสำหรับเล่นสเกตบอร์ด บาสเกตบอล เซปักตะกร้อ รวมถึงพื้นที่ออกกำลังกายสำหรับบุคคลในวัยกลางคนและผู้สูงอายุ เช่น โยคะ และอุปกรณ์ออกกำลังกายชนิดอื่น ๆ นอกจากนี้ยังมีภัตตาคาร ร้านกาแฟ พื้นที่ริมน้ำ ท่าเรือ และสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ สำหรับทั้งประชาชนและคนพิการ ที่สามารถรองรับการใช้งานได้ในทุกรูปแบบอีกด้วย

 พระบรมราชานุสาวรีย์ 

พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เป็นพระบรมราชานุสาวรีย์ที่เป็นจุดหลักสำคัญและศูนย์กลางของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างขึ้นเพื่อถวายพระเกียรติยศแด่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ประดิษฐานบนลานรูปไข่ โอบล้อมด้วยป่าผสมผสาน มีช่องเปิดเพื่อเป็นร่องลมและเป็นแกนนำสายตาจำนวน 9 แกนตามเลขรัชกาล ทำให้ประชาชนที่อยู่บริเวณโดยรอบอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ และถนนภายนอกสามารถมองเห็นพระบรมราชานุสาวรีย์ได้ทั้งหมด

 รายละเอียด 
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร เป็นผู้ปั้นต้นแบบพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มีความสูง 7.70 เมตร คิดเป็น 4 เท่าครึ่งของพระองค์จริง หล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ ลักษณะพระอิริยาบถประทับยืน ทรงฉลองพระองค์เครื่องแบบทหารเต็มยศของกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ พระหัตถ์ขวาทรงถือพระคทาจอมทัพภูมิพล พระหัตถ์ซ้ายทรงถือกระบี่และสายยงยศจอมทัพไทย หันพระพักตร์ไปทางพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน พระราชวังดุสิต ซึ่งเป็นที่ประทับถาวรของพระองค์ขณะทรงพระชนม์ ประดิษฐานเหนือแท่นหินอ่อนแกะสลักฐานเป็นรูปบัวทรงสี่เหลี่ยมย่อมุม มีตราพระปรมาภิไธยย่อ ภ.ป.ร. หล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ ประดิษฐานด้านหน้าแท่น รองรับด้วยฐานหินอ่อนลักษณะผังแปดเหลี่ยม ตามคติของพระที่นั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ในเบื้องแรกของการประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก มีความหมายว่า ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้ทรงเปี่ยมด้วยพระบรมเดชานุภาพ มีผู้แทนประชาชนชาวไทยทั้ง 8 ทิศ น้อมเกล้าฯ ถวายแผ่นดินด้วยความจงรักภักดี 

แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์มีความสูงทั้งหมด 9.05 เมตร บริเวณด้านหน้าของฐานทั้ง 8 ด้าน ยังประดับแผ่นคำจารึกหล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ 8 แผ่น เรียงลำดับทวนเข็มนาฬิกา จารึกพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ และพระเกียรติคุณของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รวมทั้งพระราชปณิธานของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวในการจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์ของสมเด็จพระบรมชนกนาถขึ้น รวม 8 หัวข้อ ได้แก่ พระราชประวัติ, พระราชาผู้ทรงธรรม, กลางใจราษฎร์, ปราชญ์ของแผ่นดิน, พระภูมินทร์บริบาล, นวมินทร์โลกกล่าวขาน, สืบสาน รักษา และต่อยอด และ บรมราชสดุดี รวมถึงมีแท่นหินอ่อนวางพานพุ่มหล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ประดับเป็นเครื่องสักการะประกอบทั้ง 4 ทิศ

ฐานชั้นที่ 2 มีความสูง 1.50 เมตร เป็นฐานหินอ่อนสี่เหลี่ยมย่อมุม มีขอบกั้นเป็นรั้ว เปิดทางขึ้นลงด้านหน้าและด้านหลัง และฐานชั้นที่ 1 มีความสูง 1.20 เมตร เป็นฐานหินอ่อนรูปทรงวงรี มีขอบกั้นเป็นรั้ว เปิดทางขึ้นลงด้านหน้าและด้านหลังเช่นกัน ทำให้ประชาชนที่เข้ามาภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทั้งจากทางเข้าหลักฝั่งถนนศรีอยุธยา (ประตูหลัก) และจากทางเข้าฝั่งถนนพิษณุโลก (ตามสะพานรูปเลข ๙ ไทย) สามารถขึ้นไปสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ได้โดยสะดวก รวมถึงมีอ่างน้ำพุหินอ่อนทรงกลมประดับไว้ทั้ง 4 มุม รวมความสูงของพระบรมราชานุสาวรีย์ทั้งหมด 19.45 เมตร แสดงความหมายว่า 19 คือ 1 + 9 = 10 หมายถึง รัชกาลที่ 10 และ 0.45 คือ 4 + 5 = 9 หมายถึง รัชกาลที่ 9

 การก่อสร้างและพิธีเปิด 
วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 เวลา 16.30 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และเจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี ไปทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ 

วันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2565 เวลา 19.00 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงเททองหล่อพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ส่วนพระเศียร ซึ่งจะนำมาประกอบเป็นพระบรมราชานุสาวรีย์ที่จะอัญเชิญไปประดิษฐาน ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ

วันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2565 เวลา 16.33 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ ไปยังอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทรงประกอบพิธีบวงสรวงอัญเชิญพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ขึ้นประดิษฐานบนแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์

วันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2565 เวลา 17.53 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ไปยังอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร อย่างเป็นทางการ

หลังจากนั้น สำนักพระราชวังได้เปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ให้ประชาชนเข้าถวายสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์โดยเฉพาะเป็นการชั่วคราว เมื่อวันที่ 14–16 ตุลาคม พ.ศ. 2565 หลังจากนั้นจึงกลับมาปิดอุทยานเพื่อปรับภูมิทัศน์ให้สมพระเกียรติ ก่อนจะกลับมาเปิดอีกครั้งตามกำหนดการเปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ที่วางไว้เดิมต่อไป

อย่างไรก็ตาม แม้การปรับภูมิทัศน์ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จะยังไม่เสร็จสมบูรณ์ แต่พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี ก็จะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางพวงมาลาหรือพุ่มดอกไม้ถวายราชสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นประจำทุกปี ในวันที่ 13 ตุลาคม และวันที่ 5 ธันวาคม ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันสวรรคต (วันนวมินทรมหาราช) และวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ (วันพ่อแห่งชาติ) ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ตามลำดับ โดยสำนักพระราชวังยังได้เปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นการเฉพาะกิจ เพื่อให้หน่วยงานภาครัฐ เอกชน และประชาชนเข้าถวายสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์เป็นประจำทุกปี ในทั้ง 2 วันข้างต้น มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2566 อีกด้วย

 พันธุ์ไม้ภายในอุทยาน 
พันธุ์ไม้ที่มีการเพาะปลูกในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีทั้งหมด 55 พันธุ์ แบ่งเป็นพันธุ์ไม้ทรงปลูก 6 พันธุ์ และพันธุ์ไม้อื่น ๆ อีก 49 พันธุ์ ดังนี้

 พันธุ์ไม้ทรงปลูก 
พันธุ์ไม้ทรงปลูกในปัจจุบันมีจำนวน 6 พันธุ์ โดย 5 พันธุ์แรก ทรงปลูกโดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว, สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี, สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา, สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และเจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และทอดพระเนตรนิทรรศการอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ภายหลังทรงปลูกเพิ่มอีก 1 พันธุ์โดยสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2565 ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีบวงสรวงอัญเชิญพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ขึ้นประดิษฐานบนแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์

 พันธุ์ไม้อื่น ๆ 

 กระทุ่มนา
 กระพี้จั่น
 กัลปพฤกษ์
 แก้วเจ้าจอม
 ขนุน
 ขนุนไพศาลทักษิณ
 ขี้เหล็กบ้าน
 จันทน์กะพ้อ
 จำปี
 จำปีสิรินธร
 ชงโค
 ชิงชัน
 ตะกู
 ตะเคียนทอง
 ตะแบกนา
 ตะแบกใหญ่
 ทองกวาว

 ทองหลาง
 นนทรี
 บัวสวรรค์
 ประดู่แดง
 ประดู่ป่า
 ประดู่อังสนา
 ปีบ
 ปีบทอง
 พรหมจุฬาภรณ์
 มหาพรหมราชินี
 มะกอก
 มะเกลือ
 มะตูม
 มะเม่า
 มะฮอกกานี
 โมกมัน
 โมกราชินี

 ยางนา
 รวงผึ้ง
 ราชพฤกษ์ (คูน)
 ลำดวน
 ลีลาวดี
 ศรีตรัง
 สมอไทย
 สมอพิเภก
 สะเดา
 สะเดาช้าง
 สัก
 เสลาใบเล็ก
 เสลา (อินทรสชิด)
 หว้า
 อิน-จัน
 อินทนิลน้ำ

 สถานที่ใกล้เคียง 

 พระราชวังดุสิต
 สวนจิตรลดา
 พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน
 โรงเรียนจิตรลดา
 โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา
 สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ
 ลานพระราชวังดุสิต
 พระบรมรูปทรงม้า
 พระที่นั่งอนันตสมาคม
 พระที่นั่งวิมานเมฆ
 วังสวนกุหลาบ
 พระที่นั่งอภิเศกดุสิต
 พระที่นั่งอุดรภาค
 หน่วยราชการในพระองค์ 904
 วชิราวุธวิทยาลัย
 สนามเสือป่า
 สำนักพระราชวัง (สโมสรเสือป่า)
 โกลเด้น เพลซ สาขาสนามเสือป่า
 มูลนิธิชัยพัฒนา สาขาสนามเสือป่า
 หน่วยราชการในพระองค์
 สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
 ภัทรพัฒน์ สาขาสนามเสือป่า
 กองทัพภาคที่ 1
 กองพลที่ 1 รักษาพระองค์
 สถาบันเทคโนโลยีจิตรลดา
 โรงเรียนจิตรลดาวิชาชีพ
 มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ
 มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตพญาไท
 คณะวิทยาศาสตร์
 คณะเภสัชศาสตร์
 คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี
 ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตน์
 กระทรวงการต่างประเทศ
 กระทรวงศึกษาธิการ
 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.)
 ศูนย์ประสานงานสถาบันการอาชีวศึกษา (ราชดำเนินนอก)
 สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (ก.ศ.น.)
 สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา

 กระทรวงอุตสาหกรรม
 กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม
 กรมโรงงานอุตสาหกรรม
 สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม
 กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่
 กระทรวงการคลัง
 สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.)
 สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.)
 กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
 กรมทางหลวง
 สำนักบริหารบำรุงทาง
 พิพิธภัณฑ์กรมทางหลวง
 กองทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง
 สถานีดับเพลิงและกู้ภัยพญาไท
 ศูนย์สุขภาพ สมาคมสโมสรกรมทางหลวง
 สำนักก่อสร้างสะพาน
 สำนักจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน
 สำนักสำรวจและออกแบบ
 สำนักก่อสร้างทางที่ ๑
 สำนักเครื่องกลและสื่อสารกรมทางหลวง
 กรมการขนส่งทางราง 
 กรมการปกครอง (วังไชยา) ศูนย์บริการประชาชน
 กรมทรัพยากรธรณี
 กองธรณีวิทยา
 พิพิธภัณฑ์แร่ - หิน
 สำนักข่าวกรองแห่งชาติ
 พิพิธภัณฑ์ตำรวจ วังปารุสกวัน
 เยาวชนสัมพันธ์กองบัญชาการตำรวจนครบาล
 กรมโยธาธิการและผังเมือง สำนักงานเขตพญาไท
 กรมทรัพยากรน้ำ สำนักงานเขตพญาไท
 สำนักงบประมาณ
 กองบัญชาการตำรวจนครบาล
 กองบังคับการตำรวจนครบาล ๑
 สถานีวิทยุกองพลที่ 1 รักษาพระองค์
 โรงพยาบาลมิชชั่น
 คณะพยาบาลศาสตร์มิชชั่น มหาวิทยาลัยนานาชาติเอเชีย-แปซิฟิก
 คริสตจักรวันเสาร์

 บ้านพิษณุโลก
 โรงเรียนราชวินิต มัธยม
 ตลาดนางเลิ้ง
 วัดสุนทรธรรมทาน
 วัดสมณานัมบริหาร
 ตลาดสะพานขาว
 บ้านมนังคศิลา
 ตลาดมหานาค (สะพานขาว - โบ๊เบ๊)
 วัดโสมนัสราชวรวิหาร
 โรงเรียนวัดโสมนัส
 กองการฌาปนกิจ กรมสวัสดิการทหารบก
 สนามมวยราชดำเนิน
 สะพานมัฆวานรังสรรค์
 ด่านเก็บค่าผ่านทางพิเศษ ยมราช
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร ศูนย์พณิชยการพระนคร
 ทำเนียบรัฐบาลไทย
 สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
 สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
 สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
 สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ
 พิพิธภัณฑ์เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย
 วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร
 พระที่นั่งทรงธรรม
 พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ
 โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร
 สมาคมนักเรียนเก่าเบญจมบพิตร ในพระบรมราชูปถัมภ์
 มูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
 โรงพยาบาลสงฆ์
 อาคารมูลนิธิโรงพยาบาลสงฆ์
 อาคารกัลยาณิวัฒนา
 โรงเรียนอำนวยศิลป์
 โรงเรียนพญาไท
 โรงเรียนสันติราษฎร์วิทยาลัย
 สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.)
 สำนักงานขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ยุทธศาสตร์ชาติ และการสร้างความสามัคคีปรองดอง (ป.ย.ป.)
 ศูนย์รับเรื่องร้องทุกข์ของรัฐบาล
 สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) สำนักงานถนนพิษณุโลก