# รายการสวาเดช
รายการสวาเดช  เป็นแนวคิดเบื้องต้นสากลในการรวบรวมสถิติการใช้คำศัพท์ ซึ่งเป็นศัพท์ที่มีรูปแบบ แนวคิด และความหมายที่เหมือนกัน และปรากฏอยู่ในทุกภาษา เช่น ดาว มือ น้ำ ฆ่า นอน และอื่น ๆ โดยจำนวนเงื่อนไขดังกล่าวมีไม่มากนัก สูงสุดเพียงไม่กี่ร้อยคำหรืออาจจะน้อยกว่าร้อยคำก็ได้ รายการสวาเดช ตั้งชื่อตาม มอร์ริส สวาเดช  นักภาษาศาสตร์ชาวอเมริกัน

ในการแปลรายการสวาเดชเป็นภาษาชุดหนึ่งทำให้ผู้วิจัยทางภาษาศาสตร์สามารถวัดความสัมพันธ์กันของภาษาเหล่านั้นได้ (ตระกูลภาษา) สามารถประเมินความสัมพันธ์ทางลำดับวงศ์ตระกูลของภาษาในศัพทสถิติ (Lexicostatistics) และการศึกษาลำดับกาลของภาษานั้น ๆ (Glottochronology)

 การรวบรวม 
มอร์ริส สวาเดช ได้ทำการรวบรวมศัพท์ในรายการของเขาอยู่หลายครั้ง โดยในปี ค.ศ. 1950 สวาเดชได้เริ่มต้นรวบรวมเอาไว้ 215 รายการSwadesh 1950: 161 แล้วเผยแพร่ในปี 1952 แต่ต่อมาก็ได้ตัดคำที่มีความหมายที่ไม่มีความหมายเดียวกันในทุกภาษาออกถึง 16 รายการ แล้วเพิ่มอีกรายการเข้าไปแทน ในตอนนั้นรายการจึงมีอยู่ 200 รายการ ในปี 1955 สวาเดชได้เขียนเอาไว้ในฉบับแก้ไขเพิ่มเติมว่า “วิธีแก้ปัญหาเดียวที่ดูเหมือนจะทำได้คือการกำจัดรายการออกอย่างสิ้นเชิง โดยตระหนักว่าคุณภาพมีความสำคัญอย่างน้อยเท่ากับปริมาณ รายการใหม่นี้ยังมีข้อบกพร่องอยู่บ้าง แต่ก็เป็นเพียงข้อบกพร่องเล็กน้อยและมีจำนวนน้อย”Swadesh 1955: 125 รายการในฉบับสุดท้ายมี 100 รายการ ถูกตีพิมพ์ขึ้นหลังจากที่สวาเดชเสียชีวิตแล้วในปี 1971Swadesh 1971: 283 และ 1972 (สวาเดช เสียชีวิตในปี 1967)

การรวบรวมรายการคำศัพท์นี้ก็ได้มีผู้ที่รวบรวมในลักษณะนี้อยู่หลายคน เช่น โรเบิร์ต ลีส์  (1953) เดลล์ ไฮมส์  (1960:6) ลีโอเนล เบนเดอร์  (1969) เซอร์เกย์ สตารอสติน  (1984) หวาง ซื่อหยวน  (1994) เป็นต้น ส่วนเวอร์ชันที่พบใช้บ่อยและค้นหาได้ทั่วไปบนอินเทอร์เน็ต เป็นเวอร์ชันของอิซิดอร์ ไดเอ็น  (1992) โดยมีคำทั้งหมด 200 รายการ ใน 95 ภาษา และมีความพยายามในการปรับปรุงมาตั้งแต่ปี 2010

คอนเซ็ปติคอน (Concepticon) ฐานข้อมูลโอเพนซอร์สทางภาษาศาสตร์ของสถาบันธรณีมานุษยวิทยามักซ์พลังค์ ได้รวบรวมรายการแนวคิดต่าง ๆ (รวมถึงรายการสวาเดชแบบคลาสสิก) จากพื้นที่ทางภาษาและยุคสมัยที่แตกต่างกันไว้ในโครงการข้อมูลเชื่อมโยงข้ามภาษา (CLLD) โดยขณะนี้แสดงรายการแนวคิดที่แตกต่างกัน 240 รายการList, J.-M., M. Cysouw, and R. Forkel (2016): Concepticon. A resource for the linking of concept lists. In: Proceedings of the Tenth International Conference on Language Resources and Evaluation. 2393-2400. PDF

 หลักการ 
ในช่วงแรก คำศัพท์ในรายการสวาเดชจะถูกเลือกจากคำศัพท์ที่เป็นสากล เป็นอิสระทางวัฒนธรรม พร้อมใช้งานได้หลายภาษาเท่าที่เป็นไปได้ โดยไม่คำนึงถึงความคงที่ทางภาษา (stability) อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์โดยผู้เขียนจำนวนมากมองว่าความคงที่ทางภาษาอาจมีความสำคัญในการศึกษาพัฒนาการทางภาษาเพื่อดูว่าในแต่ละช่วงเวลา ภาษานั้น ๆ มีความเปลี่ยนแปลงมากน้อยเพียงใดMarisa Lohr (2000), "New Approaches to Lexicostatistics and Glottochronology" in C. Renfrew, A. McMahon and L. Trask, ed. Time Depth in Historical Linguistics, Vol. 1, pp. 209–223

รายการสวาเดชรวบรวมโดย มอร์ริส สวาเดช บนพื้นฐานของสัญชาตญาณของเขา แม้ในรายการอื่น ๆ ที่มีการรวบรวม เช่น รายการของโดลโกโปลสกี (Dolgopolsky list; 1964) หรือ รายการไลพ์ซิช-จาการ์ตา (Leipzig–Jakarta list; 2009) จะมีพื้นฐานมาจากข้อมูลเชิงระบบจากหลายภาษา แต่ยังไม่เป็นที่รู้จักหรือใช้กันแพร่หลายเท่ารายการสวาเดช

 การใช้ในศัพทสถิติและการศึกษาลำดับกาลของภาษา 
รายการทดสอบทางศัพทสถิติใช้เพื่อกำหนดกลุ่มย่อยของภาษาและในการศึกษาลำดับกาลของภาษาเพื่อ "ระบุช่วงเวลาสำหรับจุดที่ภาษาได้แตกแขนงออกไป"Sheila Embleton (1992), in W. Bright, ed., International Encyclopaedia of Linguistics, Oxford University Press, p. 131 หน้าที่ของความจำกัด (และการนับจำนวน) ของคำที่มีรากศัพท์เดียวกันในรายการนั้นไม่ใช่เรื่องง่ายเลย และมักเกิดการโต้แย้ง เนื่องจากคำที่มีรากศัพท์เดียวกันไม่จำเป็นต้องดูคล้ายกัน และการจดจำคำที่มีรากศัพท์เดียวกันนั้นต้องอาศัยความรู้เกี่ยวกับกฎการกลายเสียง (Sound Laws) ของภาษานั้น ๆ

 100 รายการของต้นฉบับสุดท้าย 
รายการสวาเดช ฉบับสุดท้าย ตีพิมพ์ในปี 1971 มีทั้งหมด 100 รายการ คำอธิบายของคำศัพท์เหล่านี้สามารถพบได้ในฉบับปี 1952 หรือที่ทำเครื่องหมายด้วยมีดสั้น (†) ในฉบับปี 1955 การเรียงลำดับคำนั้นคำนึงความสัมพันธ์ของมนุษย์และธรรมชาติมากกว่าเรียงลำดับตามตัวอักษร

ในฐานข้อมูลศัพทสถิติระดับโลกของ EHL ซึ่งมีคำทั้งหมด 110 คำ โดยใช้ 100 รายการ จากรายการสวาเดชดั้งเดิม บวกอีก 10 รายการ จากรายการสวาเดช-ยาคอนตอฟStarostin, George (ed.) 2011–2019. The Global Lexicostatistical Database. Moscow: Higher School of Economics, & Santa Fe: Santa Fe Institute. สืบค้นเมื่อ 26 ธันวาคม 2020.

สำหรับบทความนี้ในวิกิพีเดียภาษาไทย จะจัดทำเป็นตารางโดยแสดงคำเป็นภาษาอังกฤษ และคำแปลภาษาไทย เพื่อแสดงถึงว่าหนึ่งความหมาย สามารถมีคำที่ใช้มากกว่าหนึ่งคำ ซึ่งจะทำให้เข้าใจว่าทำไมจึงใช้ลักษณนามเป็นคำว่า "รายการ" แทนที่คำว่า "คำ"

ลำดับภาษาอังกฤษภาษาไทย 1  I (สรรพนามบุรุษที่ 1)  ฉัน, ผม, กู 2  you (สรรพนามบุรุษที่ 2, เอกพจน์)  คุณ (รากจากภาษาสันสกฤต), เธอ, มึง 3  we  เรา, พวกเรา 4  this  นี่ (สรรพนามชี้เฉพาะ), นี้ (ชี้เฉพาะ) 5  that  นั่น (สรรพนามชี้เฉพาะ), นั้น (ชี้เฉพาะ) 6  who?  ใคร, ผู้ใด 7  what?  อะไร 8  not  ไม่, ไม่ใช่ 9  all (of a number)  ที่นี่, ทั้งหมดนี่ 10  many  ทั้งหลาย, หลาย 11  one  หนึ่ง, เดียว, เดี่ยว 12  two  สอง 13  big  ใหญ่, โต 14  long (ไม่กว้าง)  ยาว (ระยะ), นาน (ช่วงเวลา) 15  small  เล็ก, น้อย 16  woman  (ผู้) หญิง 17  man (มนุษย์ชายวัยผู้ใหญ่)  (ผู้) ชาย 18  person (เฉพาะบุคคล)  ผู้, คน 19  fish (คำนาม)  ปลา 20  bird  นก 21  dog  หมา, สุนัข 22  louse  เหา 23  tree (ที่ยังไม่เป็นซุง)  ต้นไม้ 24  seed (คำนาน)  เม็ด, เมล็ด 25  leaf (ศัพท์พฤกษศาสตร์)  ใบไม้ 26  root (ศัพท์พฤกษศาสตร์)  รากไม้ 27  bark (ของต้นไม้)  เปลือกไม้ 28  skin  หนัง, ผิว 29  flesh  เนื้อ 30  blood  เลือด, โลหิต (รากจากภาษาสันสกฤต) 31  bone  กระดูก, ก้าง (ของปลา) 32  grease  มัน, ไขมัน 33  egg  ไข่ 34  horn†  เขา 35  tail  หาง 36  feather  ขนนก 37  hair (บนศีรษะมนุษย์)  ผม, เส้นผม 38  head (ศัพท์กายวิภาค)  หัว, ศีรษะ 39  ear  หู 40  eye  ตา 41  nose  จมูก 42  mouth  ปาก 43  tooth  ฟัน 44  tongue (ศัพท์กายวิภาค)  ลิ้น 45  claw†  กรงเล็บ, ก้ามปู, อุ้งเท้า 46  foot (ไม่ใช่ขา)  เท้า, ฝ่าเท้า 47  knee†  เข่า, หัวเข่า 48  hand  มือ 49  belly (ส่วนล่างของร่างกาย)  ท้อง, พุง 50  neck (ไม่ใช่ท้ายทอย)  คอ

ลำดับภาษาอังกฤษภาษาไทย 51  breasts (ของเพศหญิง)†  นม, เต้า 52  heart  หัวใจ 53  liver  ตับ 54  drink (คำกริยา)  ดื่ม 55  eat (คำกริยา)  กิน 56  bite (คำกริยา)  กัด 57  see (คำกริยา)  เห็น 58  hear (คำกริยา)  ได้ยิน, ฟัง 59  know (ข้อเท็จจริง)  รู้ 60  sleep (คำกริยา)  นอน 61  die (คำกริยา)  ตาย 62  kill (คำกริยา)  ฆ่า 63  swim (คำกริยา)  ว่าย 64  fly (คำกริยา)  บิน 65  walk (คำกริยา)  เดิน (รากจากภาษาเขมร) 66  come (คำกริยา)  มา 67  lie (อากัปกิริยา)  นอน, ตะแคง, เอน, หมอบ 68  sit (คำกริยา)  นั่ง 69  stand (คำกริยา)  ยืน 70  give (คำกริยา)  ให้ 71  say (คำกริยา)†  พูด, บอก 72  sun  ตะวัน, (ดวง)อาทิตย์ (รากจากภาษาสันสกฤต) 73  moon†  (ดวง)เดือน; (ดวง)จันทร์ (รากจากภาษาสันสกฤต) 74  star  (ดวง)ดาว; ดารา (รากจากภาษาสันสกฤต) 75  water (คำนาม)  น้ำ 76  rain (คำนาม)†  ฝน 77  stone  หิน 78  sand  ทราย 79  earth (ที่ไม่ใช่ดาวเคราะห์)  ดิน 80  cloud (ที่ไม่ใช่หมอก)  เมฆ (รากจากภาษาสันสกฤต) 81  smoke (คำนาม, ที่เกิดจากไฟ)  ควัน 82  fire  ไฟ 83  ash(es)  เถ้า, ขี้เถ้า 84  burn (อกรรมกริยา)  เผา 85  path (ที่ไม่ใช่ทางรถยนต์)  ทาง, หน, ถนน (รากจากภาษาเขมร) 86  mountain (ไม่ใช่เนินเขา)  เขา, ภูเขา, ดอย, ดอน 87  red (สี)  แดง 88  green (สี)  เขียว 89  yellow (สี)  เหลือง 90  white (สี)  ขาว 91  black (สี)  ดำ 92  night  กลางคืน (ช่วงเวลา), คืน (ลักษณนาม) 93  hot (คำคุณศัพท์)  ร้อน, อุ่น 94  cold (ลักษณะอากาศ)  หนาว, เย็น 95  full†  เต็ม 96  new  ใหม่ 97  good  ดี 98  round†  กลม 99  dry (ที่เกิดขึ้นกับสิ่งของ)  แห้ง 100  name  ชื่อ, นาม

 รายการสวาเดช 207 คำ 
ในทุกวันนี้รายการสวาเดชที่นิยมใช้กันจะมีอยู่ทั้งหมด 207 รายการ ซึ่งดัดแปลงมาจากฉบับตีพิมพ์ในปี 1952

ในวิกิพจนานุกรม PanlexJonathan Pool (2016), Panlex Swadesh Lists PDFDavid Kamholz, Jonathan Pool, Susan Colowick (2014), PanLex: Building a Resource for Panlingual Lexical Translation PDF และใน Palisto's "Swadesh Word List of Indo-European languages",Palisto (2013), Swadesh Word List of Indo-European languages . จะพบรายการดังกล่าวตามที่เห็นนี้

ลำดับภาษาอังกฤษภาษาไทย 1  I  ฉัน, ผม, กู 2  you (เอกพจน์)  คุณ (รากจากภาษาสันสกฤต), เธอ, มึง 3  he  เขา 4  we  เรา, พวกเรา 5  you (พหุพจน์)  พวกคุณ 6  they  พวกเขา 7  this  นี่ (สรรพนามชี้เฉพาะ), นี้ (ชี้เฉพาะ) 8  that  นั่น (สรรพนามชี้เฉพาะ), นั้น (ชี้เฉพาะ) 9  here  ที่นี่ 10  there  ที่นั่น 11  who  ใคร, ผู้ใด 12  what  อะไร 13  where  ที่ไหน, ที่ใด 14  when  เมื่อไร 15  how  อย่างไร, ยังไง 16  not  ไม่, ไม่ใช่ 17  all (of a number)  ที่นี่ 18  many  ทั้งหลาย, หลาย 19  some  บ้าง (สรรพนามที่ไม่ชี้เฉพาะเจาะจง), บาง (บอกความไม่เฉพาะเจาะจง) 20 	few  สองสาม, น้อย, นิดหน่อย 21  other  อื่น 22  one  หนึ่ง, เดียว, เดี่ยว 23  two  สอง 24  three  สาม 25  four  สี่ 26 	five  ห้า 27  big  ใหญ่, โต 28  long (ไม่กว้าง)  ยาว (ระยะ), นาน (ช่วงเวลา) 29  wide  กว้าง 30  thick  หนา 31  heavy  หนัก 32  small  เล็ก, น้อย 33  short  สั้น, เตี้ย 34  narrow  แคบ 35  thin  บาง, ผอม 36  woman  (ผู้) หญิง 37  man (มนุษย์ชายวัยผู้ใหญ่)  (ผู้) ชาย 38  man (ที่หมายถึงมนุษย์)  ผู้, คน 39  child  เด็ก (มนุษย์วัยรุ่น), ลูก (ทายาท) 40  wife  เมีย, ภรรยา (รากจากภาษาสันสกฤต) 41  husband  ผัว, สามี 42  mother  แม่ 43  father  พ่อ 44  animal  สัตว์ (รากจากภาษาสันสกฤต) 45  fish (คำนาม)  ปลา 46  bird  นก 47  dog  หมา, สุนัข 48  louse  เหา 49  snake  งู 50  worm  หนอน 51  tree (ที่ยังไม่เป็นซุง)  ต้นไม้ 52  forest  ดง, ป่า 53  stick  กิ่งไม้ 54  	fruit  ผลไม้ (คำผสมสันสกฤต-ไทย), หมาก (โบราณ) 55  seed (คำนาน)  เม็ด, เมล็ด 56  leaf (ศัพท์พฤกษศาสตร์)  ใบไม้ 57  root  รากไม้ 58  bark (ของต้นไม้)  เปลือกไม้ 59  flower  ดอกไม้ 60  grass  หญ้า 61  rope  เชือก 62  skin  หนัง, ผิว 63  meat  เนื้อ 64  blood  เลือด, โลหิต (รากจากภาษาสันสกฤต) 65  bone  กระดูก, ก้าง (ของปลา) 66  fat (คำนาม)  มัน, ไขมัน 67  egg  ไข่ 68  horn  เขา 69  tail  หาง 70  feather  ขนนก 71  hair  ผม, เส้นผม (บนศีรษะมนุษย์), ขน (ตามร่างกาย) 72  head  หัว, ศีรษะ 73  ear  หู 74  eye  ตา 75  nose  จมูก 76  mouth  ปาก 77  tooth  ฟัน 78  tongue (ร่างกาย)  ลิ้น 79  fingernail  เล็บ (รวมถึงที่เท้า), เล็บมือ 80  foot  เท้า, ฝ่าเท้า 81  leg  ขา 82  knee  เข่า, หัวเข่า 83  hand  มือ 84  wing  ปีก 85  belly  ท้อง, พุง 86  guts  ไส้ 87  neck  คอ 88 	back  หลัง 89  breasts  นม, เต้า, หน้าอก 90  heart  หัวใจ 91  liver  ตับ 92  to drink  ดื่ม 93  to eat  กิน 94  to bite  กัด 95  to suck  ดูด 96  to spit  ถุย (น้ำลาย), ถ่ม (น้ำลาย), คาย (ไม่ใช่น้ำลาย) 97  to vomit  	อ้วก, อาเจียน 98  to blow  พัด 99  to breathe  หายใจ 100  to laugh  หัวเราะ 101  to see  เห็น 102  to hear  ได้ยิน, ฟัง 103  to know  รู้ 104  to think  คิด

ลำดับภาษาอังกฤษภาษาไทย 105  to smell  มีกลิ่น , ได้กลิ่น, ดม 106  to fear  กลัว 107  to sleep  นอน 108  to live  	อยู่, อาศัย (รากจากภาษาสันสกฤต), มีชีวิต 109  to die  ตาย, วาย 110  to kill  ฆ่า 111  to fight  สู้, ต่อสู้, รบ 112  to hunt  ล่า 113  to hit  ตี , ชน 114  to cut  ตัด, บาด, หั่น (แยกเป็นชิ้น) 115  to split  ผ่า 116  to stab  แทง, เสียบ 117  to scratch  เกา 118  to dig  ขุด 119  to swim  ว่ายน้ำ 120  to fly  บิน 121  to walk  เดิน (รากจากภาษาเขมร) 122  to come  มา 123  to lie (เหมือนอยู่บนเตียง)  นอน, ตะแคง, เอน, หมอบ 124  to sit  นั่ง 125  to stand  ยืน 126  to turn  	หัน (หมุน), พลิก (กลับด้าน) 127  to fall  ตก, หล่น 128  to give  ให้ 129  to hold  อุ้ม 130  to squeeze  บีบ, คั้น 131  to rub  ถู, นวด  132  to wash  ล้าง, ซัก (เสื้อผ้า) 133  to wipe  เช็ด 134  to pull  ดึง, ลาก 135  to push  	ผลัก (ประตู), ดัน (ให้ไปข้างหน้า), กด (ปุ่ม) 136  to throw  ขว้าง, ปา 137  to tie  ผูก, มัด, ล่าม 138  to sew  เย็บ 139  to count  นับ 140  to say  พูด , บอก 141  to sing  ร้อง(เพลง) 142  to play  เล่น 143  to float  ลอย 144  to flow  ไหล 145  to freeze  แช่แข็ง 146  to swell  พอง 147  sun  ตะวัน, (ดวง)อาทิตย์ (รากจากภาษาสันสกฤต) 148  moon  (ดวง)เดือน; (ดวง)จันทร์ (รากจากภาษาสันสกฤต) 149  star  (ดวง)ดาว; ดารา (รากจากภาษาสันสกฤต) 150  water  น้ำ 151  rain  ฝน 152  river  แม่น้ำ 153  lake  ทะเลสาบ 154  sea  ทะเล 155  salt  เกลือ 156  stone  หิน 157  sand  ทราย 158  dust  ฝุ่น 159  earth  ดิน 160  cloud  เมฆ (รากจากภาษาสันสกฤต) 161  fog  	หมอก 162  sky  ฟ้า 163  wind  ลม 164  snow  หิมะ (รากจากภาษาสันสกฤต) 165  ice  น้ำแข็ง 166  smoke  ควัน 167  fire  ไฟ 168  ash  เถ้า, ขี้เถ้า 169  to burn  เผา (อกรรมกริยา), ไหม้ (สกรรมกริยา) 170  road  ทาง, หน, ถนน (รากจากภาษาเขมร) 171  mountain  เขา, ภูเขา, ดอย, ดอน 172  red  แดง 173  green  เขียว 174  yellow  เหลือง 175  white  ขาว 176  black  ดำ 177  night  กลางคืน (ช่วงเวลา), คืน (ลักษณนาม) 178  day  กลางวัน (ช่วงเวลา), วัน (ลักษณนาม) 179  year  ปี, ขวบ (จำกัดการนับอายุเด็กตามหลักภาษาไทยสมัยใหม่) 180  warm  ร้อน, อุ่น 181  cold  หนา, เย็น 182  full  เต็ม 183  new  ใหม่ 184  old  แก่ (อายุมนุษย์), เก่า (สิ่งของ) 185  good  ดี 186  bad  ไม่ดี, เลว 187  rotten  เน่า 188  dirty  สกปรก 189  straight  ตรง 190  round  กลม 191  sharp (ใช้กับมีด)  คม 192  dull (ใช้กับมีด)  ทื่อ 193  smooth  เรียบ 194  wet  เปียก 195  dry  แห้ง 196  correct  ถูก, ถูกต้อง 197  near  ใกล้ 198  far  ไกล 199  right  ขวา 200  left  ซ้าย 201  at  ที่, อยู่ 202  in  ใน (รากจากภาษาเขมร) 203  with  กับ, ด้วย 204  and  และ, กับ 205  if  ถ้า, หาก 206  because  	เพราะ 207  name  ชื่อ, นาม

 หมายเหตุ