# เตี่ยจิวแปะอ่วยหยี่
เตี่ยจิวแปะอ่วยหยี่ (Tiê-chiu Pe̍h-ūe-jī; ; เพ็งอิม: Diê⁵ziu¹ Bêh⁸uê⁷ri⁷) เป็นระบบการเขียนถอดเสียงภาษาแต้จิ๋วด้วยอักษรโรมันแบบหนึ่ง เนื่องจากใช้สำเนียงซัวเถาเป็นหลักจึงยังมีชื่อเรียกว่า ซัวเถ่าก๊าห่วยหล่อหมาหยี่ (汕頭教會羅馬字, Suaⁿ-thâu Kà-hũe Lô-má-jī; เพ็งอิม: Suan¹tao⁵ Ga³huê⁶ Lo⁵ma²ri⁷) แปลว่า "อักษรโรมันโบสถ์ซัวเถา"

 ประวัติศาสตร์ 
ในช่วงกลางศตวรรษที่ 19 นิกายโปรเตสแตนต์ ตะวันตกเข้าสู่ประเทศจีนเพื่อเผยแพร่ศาสนา พวกมิชชันนารีเริ่มใช้ตัวอักษรโรมันโบสถ์ เพื่อเรียนรู้ภาษาจีนถิ่นต่าง ๆ และใช้ตัวอักษรเหล่านั้นเพื่อสอนศาสนาให้กับคนธรรมดาที่ไม่รู้จักอักษรจีน การใช้ตัวอักษรโรมันเพื่อเขียนเสียงอ่านภาษาแต้จิ๋วสามารถย้อนกลับไปได้ถึงในปี 1841 เป็นอย่างน้อยโดยมีหนังสือที่ตีพิมพ์โดยมิชชันนารีแบปทิสต์ แต่ในปี 1875 มิชชันนารีเพรสไบทีเรียนชาวอังกฤษ จอห์น แคมป์เบล กิบสัน  และ วิลเลียม ดัฟฟัส  ได้กำหนดรูปแบบการเขียนที่เรียกว่า "อักษรโรมันโบสถ์ซัวเถา" (汕頭教會羅馬字) ขึ้นที่ซัวเถา ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นระบบการเขียนภาษาโรมันแต้จิ๋วอย่างเป็นทางการ ในปี 1876 ได้มีการตีพิมพ์ "พระวรสารนักบุญลูกา" ฉบับแปลภาษาแต้จิ๋ว และในปี 1888 ได้มีการตีพิมพ์ "หนังสือปฐมกาล", " หนังสือโยนาห์" และ "จดหมายของนักบุญยากอบ" จากนั้นในปี 1889 ตีพิมพ์ "พระวรสารนักบุญมัทธิว" และ "กิจการของอัครทูต" ในปี 1890 ได้ "พระวรสารนักบุญมาระโก"  และในปี 1915 ได้ตีพิมพ์ "พันธสัญญาใหม่"

ระบบการเขียนนี้ไม่ได้ใช้แค่เพื่อเขียนคัมภีร์ไบเบิลเท่านั้น แต่ยังถูกใช้โดยผู้ศรัทธาในการเขียนรายวัน หลังจากเข้าสู่สมัยสาธารณรัฐจีน รัฐบาลสนับสนุนให้ใช้แต่ภาษาจีนกลาง และใช้จู้อินในการเขียนเป็นหลัก ทำให้ทางคริสตจักรไม่ส่งเสริมอักษรโรมันโบสถ์ซัวเถาอีกต่อไป แต่ก็ยังคงได้รับการศึกษาและฝึกฝนในหมู่ประชาชนอยู่ ในปี 1955 จากสถิติโดยหฺวาง เตี่ยนเฉิง (黄典诚) ระบุว่ายังมีผู้ใช้ระบบการเขียนนี้อยู่ 1,000 คนในภูมิภาคแต้จิ๋ว

 พยัญชนะต้น 
เสียงพยัญชนะต้นในภาษาแต้จิ๋วแสดงด้วยแปะป่วยหยี่ได้ดังตารางนี้
 ข้างลิ้นนาสิกหยุดกักเสียดแทรกเสียดแทรก ไม่พ่นลม พ่นลม ไม่พ่นลม พ่นลม ริมฝีปาก ไม่ก้อง  p  
เปียน ph  
พ่อ    ก้อง m  
มุ้น b  
บุ๊น     ปุ่มเหงือก ไม่ก้อง  t  
ตี่ th  
ทา ts  
จือ tsh  
ฉุก s  
ซือ ก้อง l  
ลิ่ว n  
น้อ  z  
ยื้อ  เพดานแข็งปุ่มเหงือก ไม่ก้อง     ch  
เจ็ง chh  
ฉี่ s  
ซี้ ก้อง     j  
ยิบ   เพดานอ่อน ไม่ก้อง k  
กิ๊ว kh  
ขื่อ    ก้อง ng  
ง้อ g  
งื่อ     เส้นเสียง ไม่ก้อง      h  
ฮี่

 สระและตัวสะกด 

สระและตัวสะกดของภาษาแต้จิ๋วแสดงด้วยแปะอ่วยหยี่ดังตารางนี้

 สระ ตัวสะกดrowspan=2  การออกเสียง - นาสิก หยุดเส้นเสียงริมฝีปากปุ่มเหงือกเพดานอ่อน หน้า-หลัง เปิด-ปิด - นาสิก นาสิก หยุด นาสิก หยุด นาสิก หยุดrowspan=6 หน้า เปิด a   aⁿ   ah   ahⁿ   am   ap    an   at   ang   ak   กลาง e   eⁿ   eh   ehⁿ    eng   ek   ปิด i   iⁿ    ih   ihⁿ   im    ip    in    it   หลัง กลาง o   oⁿ   oh   ohⁿ    ong    ok   ปิด u   uh   un   ut   ṳ   ṳh   ṳn   ṳt   ṳng    rowspan=11 หน้าปิด ai    aiⁿ   aih   aihⁿ  หลัง au   auⁿ    auh    auhⁿ   หน้าเปิด ia   iaⁿ    iah   iam   iap   ian   iat   iang   iak   ie   ieⁿ   ieh   ien   iet  หลัง io   ioⁿ   ioh       iong   iok  ปิด iu   iuⁿ  หน้าปิด oi    oiⁿ    oih   หลัง ou    ouⁿ   หน้าเปิด ua    uaⁿ    uah    uam    uap    uan    uat    uang    uak    ue    ueⁿ    ueh    uehⁿ    uen    uet    ueng    uek   ปิด ui    uiⁿ    rowspan=3 หลังเปิด-ปิด iau   iauⁿ   iauh   iauhⁿ   iou   iouⁿ   iouh   iouhⁿ  หน้า uai   uaiⁿ   uaihⁿ      พยัญชนะแกนพยางค์  ngh   m    ng    hng   

ทุกวันนี้ในภาษาแต้จิ๋วตัวสะกด -น และ -ด กลายเป็น -ง และ -ก ทั้งหมดแล้ว แต่ในระบบการเขียนนี้ยังคงรักษารูป n และ t ไว้อยู่ ในขณะที่ในระบบเพ็งอิม ซึ่งถูกคิดขึ้นมาในปี 1960 นั้นแสดงเสียงตามที่ออกจริง ไม่มีการคงรูปตัวสะกดนี้ไว้

 วรรณยุกต์ 
ภาษาแต้จิ๋วมีทั้งหมด 8 วรรณยุกต์ ระบบนี้แสดงวรรณยุกต์โดยใช้เครื่องหมายเสริมสัทอักษรเติมลงบนสระ ต่างจากระบบเพ็งอิมที่ใช้ตัวเลข ตารางต่อไปนี้แสดงการเขียนวรรณยุกต์ในระบบแปะป่วยหยี่ เทียบกับตัวเลขที่ใช้ในระบบเพ็งอิม
ตัวอย่าง分粉訓忽雲混份佛เพ็งอิม12345678แปะอ่วยหยี่hunhúnhùnhuthûnhũnhūnhu̍tเสียงอ่านฮุนฮุ่นหุ่นหุดฮุ้นหุนหุ่นฮุด

 รูปแบบการเขียน 
การเขียนระบบนี้ใช้รูปแบบการเขียนและเครื่องหมายวรรคตอนเหมือนกับภาษาละติน ตัวอย่างเช่น ตัวอักษรตัวแรกของประโยคเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ ตัวอักษรตัวแรกของคำนามเฉพาะเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ และแต่ละพยางค์ของคำประสมจะเชื่อมด้วยยัติภังค์ (-)

 ตัวอย่าง 
พันธสัญญาใหม่ในภาษาถิ่นซัวเถาตีพิมพ์ในปี 1892 มธ. บทที่ 5 ข้อ 5 และ 6:ตัวอักษรจีนแต้จิ๋ว:แปลเป็นภาษาจีนมาตรฐานสมัยใหม่ได้ว่า: