# หอรำลึกประธานเหมา
หอรำลึกประธานเหมา  หรือที่รู้จักในชื่อ สุสานเหมา เจ๋อตง เป็นที่พำนักสุดท้ายของเหมา เจ๋อตง ประธานกรมการเมืองพรรคคอมมิวนิสต์จีนตั้งแต่ ค.ศ. 1943 และประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีนตั้งแต่ ค.ศ. 1945 กระทั่งถึงแก่อสัญกรรมใน ค.ศ. 1976

แม้เหมาประสงค์จะถูกเผา แต่ความประสงค์ของเขากลับถูกเพิกเฉยและร่างของเขาได้ถูกดอง การก่อสร้างหอรำลึกเพื่อเป็นที่พำนักสุดท้ายของเขานั้นเริ่มขึ้นไม่นานหลังเขาถึงแก่อสัญกรรม สถานที่ท่องเที่ยวที่ได้รับความนิยมอย่างมากแห่งนี้ตั้งอยู่ใจกลางจัตุรัสเทียนอันเหมิน ในกรุงปักกิ่ง บนพื้นที่เดิมของประตูจงหฺวา ประตูทางใต้ (หลัก) ของนครจักรพรรดิในสมัยราชวงศ์หมิงและชิง

ร่างของประธานเหมาที่ผ่านการดองถูกเก็บรักษาไว้ในโลงแก้วใสซึ่งมีอุณหภูมิต่ำและแสงสลัวภายในโถงกลางของหอ โดยมีกองทหารเกียรติยศเฝ้ารักษาร่างไว้ หอรำลึกเปิดให้ประชาชนเข้าชมทุกวันยกเว้นวันจันทร์

 ประวัติ 
thumb|หอรำลึกนี้ตั้งอยู่บนจัตุรัสเทียนอันเหมิน ซึ่งเดิมเคยเป็นที่ตั้งของประตูเมืองปักกิ่ง (ค.ศ. 2005) 

หอรำลึกนี้สร้างขึ้นไม่นานหลังการอสัญกรรมของเหมาในวันที่ 9 กันยายน ค.ศ. 1976 วันที่ 14 กันยายน ค.ศ. 1976 คณะกรรมการวางแผนแห่งรัฐของจีนได้จัดให้นักออกแบบจากหน่วยงานต่าง ๆ กว่าสิบหน่วยงานใน 8 มณฑลและเมืองทั่วประเทศจีนมารวมตัวกันที่โรงแรมเฉียนเหมิน กรุงปักกิ่ง เพื่อเริ่มการเลือกสถานที่และออกแบบของร่างหอรำลึกประธานเหมา คณะวางแผนและออกแบบประกอบด้วยจ้าว เพิงเฟย์ ยฺเหวียน จิงฉือ และเฉิน ปั๋ว เป็นต้น ซึ่งมีส่วนร่วมในการออกแบบจากสถาบันวิจัยอาคารจีน สำนักวางผังเมืองปักกิ่ง สถาบันออกแบบและวิจัยสถาปัตยกรรมปักกิ่ง มหาวิทยาลัยชิงหฺวา มหาวิทยาลัยเทียนจิน สถาบันออกแบบสถาปัตยกรรมโยธาเทศบาลนครเซี่ยงไฮ้ สถาบันออกแบบและวิจัยสถาปัตยกรรมมณฑลกวางตุ้ง สถาบันออกแบบและวิจัยสถาปัตยกรรมเทศบาลนครกวางโจว วิทยาลัยวิศวกรรมศาสตร์หนานจิง สถาบันออกแบบและวิจัยสถาปัตยกรรมตะวันตกเฉียงเหนือแห่งประเทศจีน สถาบันออกแบบและวิจัยสถาปัตยกรรมมณฑลเหลียวหนิง สถาบันออกแบบและวิจัยสถาปัตยกรรมมณฑลเฮย์หลงเจียง สถาบันออกแบบและวิจัย กองวิศวกรรมก่อสร้างพื้นฐานกองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน ภายหลังการศึกษาโดยคณะผู้เชี่ยวชาญและผู้นำที่เกี่ยวข้อง พบว่าทำเลที่ตั้งที่เหมาะสมที่สุดคือสวนเซียงชาน จัตุรัสเทียนอันเหมิน และสวนจิ่งชาน 

วันที่ 8 ตุลาคม ค.ศ. 1976 คณะกรรมาธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน คณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติ คณะมนตรีรัฐกิจสาธารณรัฐประชาชนจีน และคณะกรรมการการทหารส่วนกลาง ได้มีคำสั่งให้จัดสร้างหอรำลึกเพื่อเป็นเกียรติแก่ประธานเหมา เจ๋อตง ผู้นำและอาจารย์ผู้ยิ่งใหญ่ 

วันที่ 15 ตุลาคม ค.ศ. 1976 สถาบันออกแบบและวิจัยสถาปัตยกรรมปักกิ่งได้จัดตั้งคณะวางแผนและออกแบบหอรำลึกประธานเหมา วันที่ 6 พฤศจิกายน ค.ศ. 1976 กรมการเมืองคณะกรรมาธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้พิจารณาแผนการสร้างหอรำลึกประธานเหมา วันที่ 9 พฤศจิกายน ค.ศ. 1976 ได้มีการตั้งคณะกรรมการดำเนินโครงการหอรำลึกประธานเหมา โดยมีหลี่ รุ่ยหวน รองผู้อำนวยการคณะกรรมาธิการก่อสร้างเทศบาลปักกิ่งในขณะนั้นเป็นหัวหน้าคณะ สำนักงานคณะมนตรีรัฐกิจที่ 9 (เรียกย่อว่า สำนักงานที่ 9) ถูกจัดตั้งขึ้นเป็นพิเศษเพื่อประสานงานในการก่อสร้างหอรำลึกประธานเหมา โดยกู่ มู่ รองนายกรัฐมนตรี เป็นผู้รับผิดชอบการนำสำนักงานที่เก้าและการก่อสร้างหอรำลึก เซียว ยาง อดีตผู้อำนวยการโรงงานแก้วปักกิ่ง และฮั่น ปัวผิง อดีตรองนายกเทศมนตรีกรุงปักกิ่ง เคยเป็นสมาชิกของสำนักงานที่ 9 และร่วมกันรับผิดชอบงานของกลุ่มอุปกรณ์ในหอรำลึกประธานเหมา วันที่ 24 พฤศจิกายน ค.ศ. 1976 กรมการเมืองคณะกรรมธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้ให้ความเห็นชอบแผนการก่อสร้างหอรำลึกประธานเหมาและได้มีการทำพิธีวางศิลาฤกษ์ ฮฺว่า กั๋วเฟิง ประธานคณะกรรมาธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน นายกรัฐมนตรี และประธานคณะกรรมการการทหารส่วนกลางในขณะนั้น ได้เข้าร่วมพิธีเริ่มการก่อสร้างและวางศิลาฤกษ์สำหรับหอรำลึก

ประชาชนทั่วประเทศจีนมีส่วนร่วมในการออกแบบและก่อสร้างหอรำลึก โดยมีประชาชนจำนวน 700,000 คนจากหลายมณฑล เขตปกครองตนเอง และชนชาติเข้าร่วมทำงานโดยสมัครใจเชิงสัญลักษณ์ วัสดุจากทั่วทุกภูมิภาคของจีนถูกนำมาใช้ในการก่อสร้างได้แก่ หินแกรนิตจากมณฑลเสฉวน แผ่นเซรามิกจากมณฑลกวางตุ้ง ต้นสนจากเมืองเหยียนอาน มณฑลฉ่านซี เมล็ดหญ้าสากจากเทือกเขาเทียนชาน เขตปกครองตนเองซินเจียง ดินจากเมืองถังชานที่ประสบภัยแผ่นดินไหว หินกรวดสีจากเมืองหนานจิง ควอตซ์สีขาวขุ่นจากเทือกเขาคุนหลุน ท่อนไม้สนจากมณฑลเจียงซี และตัวอย่างหินจากเขาเอเวอเรสต์

วันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1977 การก่อสร้างหอลำรึกประธานเหมาแล้วเสร็จสมบูรณ์ วันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2520 ผู้แทนจากการประชุมใหญ่ครั้งที่ 11 ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้เข้าเยี่ยมชมร่างของประธานเหมาเจ๋อตง และในวันเดียวกันนั้นเองได้มีการเผยแพร่แถลงการณ์ของการประชุมสมัยสามัญครั้งที่ 1 ของคณะกรรมาธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนชุดที่ 11 วันที่ 31 สิงหาคม ค.ศ. 1977 ประธานาธิบดียอซีป บรอซ ตีโต แห่งยูโกสลาเวีย ได้เดินทางไปเยี่ยมชมหอรำลึกประธานเหมาเพื่อเยี่ยมชมและชมร่างของประธานเหมา วันที่ 9 กันยายน ค.ศ. 1977 คณะกรรมาธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน คณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติ คณะมนตรีรัฐกิจ และคณะกรรมการการทหารส่วนกลางได้จัดพิธี "รำลึกครบรอบ 1 ปีการถึงแก่อสัญกรรมของประธานเหมา เจ๋อตง ผู้นำและอาจารย์ผู้ยิ่งใหญ่ และพิธีเปิดหอรำลึกประธานเหมา" ณ บริเวณลานด้านเหนือของหอรำลึก วันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2520 คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้ตัดสินใจอนุรักษ์ร่างของประธานเหมาไว้เป็นการถาวร ตั้งแต่นั้นมา ตัวแทนจากทุกจังหวัด เขตปกครองตนเอง และเทศบาลนครที่ขึ้นตรงต่อรัฐบาลกลางได้เดินทางมาแสดงความเคารพ นับแต่นั้นเป็นต้นมา ผู้แทนจากทุกมณฑล เขตปกครองตนเอง และนครที่ขึ้นตรงต่อรัฐบาลกลาง ได้เดินทางมาแสดงความเคารพ

หอรำลึกปิดทำการเพื่อการบูรณะเป็นเวลา 9 เดือนใน ค.ศ. 1997 ก่อนจะเปิดให้เข้าชมอีกครั้งในวันที่ 6 มกราคม ค.ศ. 1998 หลังจากนั้น คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้จัดงานรำลึกที่นี่เนื่องในวาระครบรอบวันเกิด 90 ปี, 100 ปี, 110 ปี และ 120 ปีของเหมา เจ๋อตง

 ประติมากรรม 
thumb|right|หนึ่งในสี่ประติมากรรมที่ตั้งอยู่ใกล้ทางเข้าและออกของหอรำลึก |alt=A brown stone sculpture of soldiers fighting with various weapons, led by one carrying a flag with a man's face in profile on it
โถงด้านเหนือมีรูปปั้นประธานเหมา เจ๋อตงนั่งทำด้วยอะลาบาสเทอร์ ฮฺว่า กั๋วเฟิง ประธานคณะกรรมาธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน เย่ เจี้ยนอิง รองประธานคณะกรรมาธิการฯ และผู้นำระดับสูงคนอื่น ๆ ได้ตรวจสอบร่างและเลือกแบบสำหรับรูปปั้นประธานเหมาด้วยตนเอง มีตัวเลือกสองแบบสำหรับท่าทางนั่งของรูปปั้นคือนั่งไขว่หรือไม่ไขว่ห้าง รัฐบาลกลางได้เลือกแบบไขว่ห้าง หลังสร้างรูปปั้นแล้วเสร็จ มีบางคนคิดว่ารูปปั้นที่นั่งไขว่ห้างนั้นดูมีชีวิตชีวาและเป็นมิตร แต่กลับไม่เข้ากับบรรยากาศอันขลังของหอรำลึก คณะกรรมาธิการกลางได้ศึกษาและพิจารณาความเห็นเหล่านี้แล้วตัดสินใจสร้างรูปปั้นที่มีขาตั้งตรงขึ้นมาใหม่เพื่อแทนรูปปั้นเดิมที่มีท่านั่งไขว่ห้าง กระนั้น การปฏิบัติตามคำสั่งนี้เป็นไปอย่างยุ่งยากซับซ้อน และในที่สุดเติ้ง เสี่ยวผิง ก็ตัดสินใจว่าไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนแปลง ดังนั้นรูปปั้นจึงยังคงนั่งไขว่ห้างอยู่เช่นเดิม

ในจัตุรัสมีกลุ่มประติมากรรมทั้งหมดสี่กลุ่ม ซึ่งล้วนสร้างจากดินเหนียว โดยตั้งอยู่กลุ่มละด้าน ด้านตะวันออกและตกของประตูหลักทางทิศเหนือ และด้านตะวันออกและตกของประตูหลังทางทิศใต้อีกกลุ่มละด้าน ประติมากรรมด้านทิศตะวันออกของประตูเหนือแสดงถึงการปฏิวัติประชาธิปไตย ประติมากรรมด้านตะวันตกของประตูเหนือเป็นตัวแทนของการปฏิวัติสังคมนิยมและการสร้างอุตสาหกรรม ประติมากรรมทั้งสองชิ้นที่อยู่บริเวณประตูใต้ทั้งสองข้างเป็นตัวแทนการสืบทอดเจตนารมณ์และความต่อเนื่องของการปฏิวัติ

 การเข้าชม 
thumb|200x200px|คิวเข้าหอรำลึก
thumb|right|220px|ประธานาธิบดีอัลเบร์โต เฟร์นันเดซ แห่งอาร์เจนตินา เข้าเยี่ยมชมหอรำลึกประธานเหมาใน ค.ศ. 2022
ปัจจุบัน หอรำลึกยังคงเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่ได้รับความนิยมอย่างมากในปักกิ่ง และมักมีบุคคลสำคัญจากต่างประเทศและเจ้าหน้าที่ระดับสูงของพรรคคอมมิวนิสต์จีนเดินทางมาเยือน ในระหว่างการเยือนประเทศจีนอย่างเป็นทางการ ผู้นำต่างชาติหลายคน อาทิ ฟิเดล กัสโตร ผู้นำคิวบา และนิโกลัส มาดูโร ประธานาธิบดีเวเนซุเอลา ได้เดินทางมาเยี่ยมชมหอรำลึก

เมื่อวันที่ 29 กันยายน ค.ศ. 2019 สี จิ้นผิง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน พร้อมด้วยสมาชิกกรมการเมืองคนอื่น ๆ ได้เข้าเยี่ยมชมหอรำลึกประธานเหมา