# โตมือริส
โตมือริส (ซากา:) บางครั้งเรียกว่า ธอมีริส, ตอมริส หรือ ตอมิริเด รู้จักกันเฉพาะจากเฮโรโดตุส นักประวัติศาสตร์ชาวกรีก โดยเขารายงานว่า พระนางครองราชย์เหนือกลุ่ม Massagetae ชาวซากาแห่งอิหร่านในเอเชียกลาง โตมือริสนำกองทัพป้องกันการโจมตีของพระเจ้าไซรัสมหาราชแห่งจักรวรรดิอะคีเมนิด แล้วเอาชนะกับปลงพระชนม์พระองค์เมื่อ 530 ปีก่อน ค.ศ. พระนางให้นำพระเศียรของพระองค์ที่ถูกตัดขาดใส่ไว้ในถุงหรือชามที่เต็มไปด้วยเลือด พร้อมพูดกับเศียรนั้นว่า "นี่ไง เสวยเลือดให้อิ่มหนำสำราญเสีย!"

พระนางไม่ได้รับการกล่าวถึงในแหล่งข้อมูลสมัยต้นไม่กี่แห่งที่ครอบคลุมช่วงเวลาดังกล่าว แม้แต่ Ctesias ก็ไม่ได้กล่าว 

โตมือริสกลายเป็นหัวข้อที่ได้รับความนิยมพอสมควรในงานศิลปะและวรรณกรรมยุโรปสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา ในงานศิลปะ หัวข้อที่มักพบเห็นบ่อยคือภาพที่พระนางได้รับพระเศียรของไซรัส หรือภาพที่พระนางใส่พระเศียรลงในภาชนะที่เต็มไปด้วยเลือด สิ่งนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของ Power of Women กลุ่มสตรีที่เอาชนะผู้ชายด้วยวิธีต่าง ๆ

พระนาม
พระนาม  เป็นรูปภาษาละตินจากพระนามภาษากรีกโบราณว่า   ซึ่งเป็นรูปแผลงเป็นกรีกจากพระนามภาษาซากาว่า  หมายถึง "ของครอบครัว" มีรากศัพท์จากคำร่วมเชื้อสายในภาษาอเวสตะว่า   และศัพท์ภาษาเปอร์เซียเก่าว่า   หมายถึง "เมล็ด," "หน่อ" และ "เครือญาติ"

 พระประวัติ 
ภูมิหลัง
โตมือริสเป็นมเหสีหม้ายในกษัตริย์แห่ง Massagetae ที่พระนางขึ้นครองราชย์เป็นราชินีของชนเผ่าหลังจากที่พระองค์สวรรคต

สงครามกับเปอร์เซีย
เมื่อไซรัส ผู้ก่อตั้งจักรวรรดิอะคีเมนิดของเปอร์เซีย ของอภิเษกสมรสกับพระนางโตมือริสเพื่อหวังจะครอบครองอาณาจักร แต่พระนางเข้าใจจุดมุ่งหมายของไซรัสและปฏิเสธคำขอของพระองค์ ไซรัสถึงตอบสนองต่อการปฏิเสธด้วยการรุกราน Massagetae ตามคำแนะนำของCroesusแห่งลิเดีย

เมื่อไซรัสสร้างสะพานข้ามแม่น้ำ Araxes เพื่อจะโจมตี Massagetae โตมือริสแนะนำให้พระองค์พอพระทัยกับการปกครองอาณาจักรของพระองค์เอง และปล่อยให้พระนางปกครองอาณาจักรของพระนางไป การโจมตีครั้งแรกของไซรัสถูกพวก Massagetae กำจัด หลังจากนั้น พระองค์ได้จัดงานเลี้ยงหรูหราพร้อมไวน์จำนวนมากในเต็นท์ค่ายของเขาเป็นที่ซุ่มโจมตีและถอนทัพออกไป

 การสิ้นพระชนม์ของสปาร์กาปิแซส 

 การสวรรคตของไซรัส 
thumb|จานเงินแสดงโตมือริสกับพระศพของไซรัส, สเตาร์เฮด
ในรายงานของเฮโรโดตุส (ขัดแย้งกับข้อมูลอื่น ๆ หลายแห่ง) โตมือริสเป็นผู้นำทัพ Massagetae เข้าสู่สงคราม และระหว่างการสู้รบครั้งต่อไปเพื่อต้านทานกองทัพไซรัส โตมือริสก็เอาชนะชาวเปอร์เซียและทำลายกองทัพของพวกเขาไปเกือบหมด ไซรัสถูกปลงพระชนม์ในสงคราม และโตมือริสพบพระศพ ตัดพระเศียรและนำไปใส่ในถุงที่บรรจุเลือดพร้อมตรัสถึงไซรัสว่า "จงดื่มเลือดให้เต็มที่!"

 ภายหลัง 
ส่วนรายงานการสวรรคตของไซรัสอีกแบบที่บันทึกโดย Ctesias ระบุว่า ไซรัสสวรรคตขณะสู้รบกับพวก Derbices ที่อาจดูเหมือนกับพวก Massagetae หรือเป็นเผ่าย่อยของ ในฉบับนี้ พระองค์บาดเจ็บอย่างหนักจากการสู้รบกับพวก Derbices และพันธมิตรอินเดีย จากนั้น พระเจ้า Amorges แห่ง Amyrgians ผู้เป็นพันธมิตรกับไซรัส เข้าแทรกแซงด้วยกองทัพของพระองค์และช่วยทหารเปอร์เซียเอาชนะ Derbices หลังจากนั้น ไซรัสยังคงทนอยู่เป็นเวลาสามวัน ในช่วงนั้นพระองค์จัดระเบียบอาณาจักรและแต่งตั้ง Spitaces โอรสใน Sisamas เป็นเซแทร็ปเหนือพวก Derbices ก่อนที่จะสวรรคต

ข้อมูลเกี่ยวกับโตมือริสหลังทำสงครามกับไซรัสมีเพียงอีกเล็กน้อย เมื่อประมาณ 520 ปีก่อน ค.ศ. หรืออาจเป็นก่อนหน้านั้น เผ่าของพระนางอยู่ภายใต้การปกครองของกษัตริย์นามสกุนคาผู้ก่อกบฏต่อจักรวรรดิเปอร์เซีย จนกระทั่งพระเจ้าดาไรอัสที่ 1 แห่งอะคีเมนิด หนึ่งในผู้สืบทอดของไซรัส นำทัพไปปราบพวกซากาใน 520 ถึง 518 ปีก่อน ค.ศ. โดยพระองค์พิชิต Massagetae จบกุมสกุนคา และแทนที่พระองค์ด้วยผู้ปกครองที่จงรักภักดีต่ออะคีเมนิด

 สื่งสืบทอด 
thumb|Mattia Preti, Tomyris Receiving the Head of Cyrus, 1670–72
thumb|ราชินีโตมือริสกับพระเศียรไซรัส โดย Mattia Preti
ประวัติของโตมือริสได้รับการผนวกเข้ากับธรรมเนียมศิลปะตะวันตก ศิลปินที่วาดภาพเหตุการณ์ในชีวิตของโตมือริสและการเอาชนะไซรัสกับกองทัพของพระองค์ได้แก่ รือเบินส์, อัลเลกรีนี, Luca Ferrari, Mattia Preti, Gustave Moreau และ Severo Calzetta da Ravenna ประติมากร

ประเทศคาซัคสถานรับโตมือริสเป็นวีรสตรีแห่งชาติและออกเหรียญเพื่อเป็นเกียรติแด่พระนาง