# การเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1 ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ในปี พ.ศ. 2440 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสทวีปยุโรปในหลายประเทศ โดยถือเป็นพระมหากษัตริย์สยามพระองค์แรกที่เสด็จประพาสทวีปยุโรป เรียกว่าเป็นการเสด็จประพาสครั้งยิ่งใหญ่ครั้งแรกของพระองค์ โดยเสด็จประพาสประเทศต่าง ๆ ทั้งหมด 14 ประเทศ และได้พบปะกับผู้นำและพระมหากษัตริย์ของแต่ละประเทศ

ก่อนการเสด็จประพาส สยามประสบกับการสูญเสียดินแดนให้กับอังกฤษและฝรั่งเศส โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความสัมพันธ์กับฝรั่งเศสเสื่อมลงอย่างเห็นได้ชัดที่สุดในเหตุการณ์วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 เพื่อให้แน่ใจว่าสยามจะยังคงเป็นอิสระ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตัดสินพระทัยที่จะเสด็จประพาสเป็นระยะเวลา 9 เดือนตั้งแต่เดือนเมษายนถึงเดือนธันวาคม โดยประทับเรือพระที่นั่งมหาจักรี เสด็จพระราชดำเนินไปเยี่ยมเยือนพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์หลายประเทศ มีพระปรีชาสามารถในการตรัสภาษาอังกฤษได้อย่างคล่องแคล่ว นับเป็นข้อได้เปรียบอย่างยิ่ง พระองค์เสด็จประพาสยุโรปเป็นครั้งที่สองในปี พ.ศ. 2450 แต่กลับเป็นการประพาสที่มีขนาดเล็กและเป็นส่วนพระองค์มากกว่า

 ที่มาและเหตุผล 
left|thumb|276x276px|แผนที่ดินแดนที่สยามสูญเสียให้แก่ฝรั่งเศสหลังวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สยามเริ่มมีการปฏิรูปประเทศเพื่อรับมือกับความทะเยอทะยานของอังกฤษและฝรั่งเศสในการล่าอาณานิคมในภูมิภาคนี้ การล่าอาณานิคมของอังกฤษทำให้ได้พม่าและมาลายา ในขณะที่ฝรั่งเศสได้อินโดจีนสยามจำเป็นต้องยกดินแดนที่อยู่ภายใต้อิทธิพลของตนให้ทั้งสองประเทศ ในปี พ.ศ. 2436 สยามเผชิญหน้ากับฝรั่งเศสในช่วงสั้น ๆ ส่งผลให้ความสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองเสื่อมถอยลง นอกจากนี้ วิกฤตการณ์ดังกล่าวยังส่งผลให้ฝรั่งเศสเข้ายึดครองจันทบุรี ในปี พ.ศ. 2439 อังกฤษและฝรั่งเศสได้ลงนามในปฏิญญาร่วมกัน โดยรับประกันเอกราชและอำนาจอธิปไตยของสยามเหนือลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา อย่างไรก็ตาม คำประกาศดังกล่าวไม่ได้รับประกันว่าสยามจะยังคงปกครองจังหวัดชายแดนต่อไปได้

ในพระราชหัตถเลขา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้สรุปแรงจูงใจ 3 ประการเบื้องหลังการเสด็จประพาสในปี พ.ศ. 2440 ของพระองค์ ความปรารถนาคือการสร้างสัมพันธ์ฉันมิตรกับพระมหากษัตริย์ยุโรปและทำให้สยามเป็นที่รู้จักไปทั่วทั้งทวีป ศึกษาการบริหาร ระบบกฎหมาย การทหาร และการศึกษาของยุโรป และนำวิธีการมาประยุกต์ใช้กับสยาม และเพื่อฟื้นฟูความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับฝรั่งเศสหลังจากวิกฤติการณ์ ร.ศ. 112 ใน หนังสือ Lords of Things: The Fashioning of the Siamese Monarchy's Modern Image ของ Maurizio Peleggi ซึ่งตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยฮาวาย กล่าวถึงเจตนารมณ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวว่าเป็นความปรารถนาที่จะศึกษาชีวิตในยุโรปก่อนว่าความมั่งคั่งเกิดขึ้นได้อย่างไร ความแข็งแกร่งของกองทัพยุโรป และเพื่อใช้เวลาอย่างเพลิดเพลินในทวีปยุโรป นอกจากนี้ พระองค์ยังต้องการสานสัมพันธ์กับประเทศอื่น ๆ ในยุโรป โดยเฉพาะรัสเซียและเยอรมนี ซึ่งพระองค์เชื่อว่าสามารถถ่วงดุลอิทธิพลของอังกฤษและฝรั่งเศสในภูมิภาคได้ โดยสรุปแล้ว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้กล่าวถึงการเดินทางครั้งนี้ว่า “เป็นโอกาสเพื่อความอยู่รอดของประเทศ [สยาม]”

 เสด็จประพาส 
ก่อนการเสด็จประพาสครั้งแรก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต่างประเทศมาแล้วสามครั้ง ได้แก่ ในปี พ.ศ. 2414 ไปยังสิงคโปร์และชวา ไปยังอินเดียของอังกฤษในปี พ.ศ. 2415 และอีกครั้งหนึ่งไปยังสิงคโปร์ในปี พ.ศ. 2439 เนื่องจากพระมหากษัตริย์สยามไม่เคยเสด็จพระราชดำเนินไปต่างประเทศตามปกติ ข้าราชสำนักจึงแจ้งต่อสาธารณชนว่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจะเสด็จไปเพื่อกระชับความสัมพันธ์ทางการทูตและเรียนรู้วัฒนธรรมตะวันตก การเสด็จประพาสสิงคโปร์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถือเป็นการเสด็จพระราชดำเนินไปต่างประเทศครั้งแรกของพระมหากษัตริย์สยามในยามสงบ

คณะผู้ติดตาม ได้แก่พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช, พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย, สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมขุนมไหยสุริยสงขลา และพระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ ในการเสด็จประพาสครั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำริให้ทุกพระองค์/ทุกคนสวมฉลองพระองค์/ชุดแบบตะวันตกและเคารพขนบธรรมเนียมยุโรปเพื่อแสดงตนว่าเท่าเทียมกัน เรือพระที่นั่งหลักที่ใช้ในการเดินทางคือเรือ พระที่นั่งมหาจักรี เรือลำนี้สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2435

 เสด็จถึงยุโรป 
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วยคณะ เสด็จออกจากกรุงเทพฯ โดยเรือพระที่นั่งมหาจักรี เมื่อวันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2440 จากกรุงเทพฯ ล่องเรือไปยุโรปผ่านคลองสุเอซ โดยแวะพักที่สิงคโปร์ โคลัมโบ และท่าเรือเอเดน ในวันที่ 14 พฤษภาคม ทางคณะได้เดินทางมาถึงเมืองเวนิส ประเทศอิตาลีเป็นที่แรก จากนั้น เดินทางต่อไปยังเมืองมิลานและสวิตเซอร์แลนด์ เมื่อเสด็จมาถึงเบิร์นในวันที่ 17 พฤษภาคม พระองค์และผู้ติดตามจะอยู่ในสวิตเซอร์แลนด์จนถึงวันที่ 31 พฤษภาคม ส่วนใหญ่ประทับที่โรงแรม Bernerhof พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเสด็จประพาสเมืองอินเทอร์ลาเคินและเจนีวาด้วย