# นครปกครองโดยตรงของประเทศจีน
นครปกครองโดยตรง  หรือหากแปลตามภาษาอังกฤษจะเรียกว่า เทศบาลนครราชบัณฑิตยสภา. ประกาศสำนักงานราชบัณฑิตยสภา เรื่อง กำหนดชื่อประเทศ ดินแดน เขตการปกครอง และเมืองหลวง วันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2564 (หน้า 21)  เป็นระดับสูงสุดของการจำแนกประเภทของนครที่ใช้ในสาธารณรัฐประชาชนจีน นครเหล่านี้มีระดับเทียบเท่ากับมณฑล และเป็นเขตการปกครองประเภทหนึ่งในบรรดาเขตการปกครองระดับที่หนึ่งของประเทศจีน ซึ่งอยู่ภายใต้การบริหารโดยตรงของรัฐบาลกลาง

นครปกครองโดยตรงของจีนเป็น "นคร"  ที่มีอำนาจ "ระดับมณฑล"  ภายใต้เขตอำนาจเดียวกัน กล่าวคือ นครปกครองโดยตรงของจีนเป็นทั้งนครและมณฑลพร้อมกันในตัวมันเอง

นครปกครองโดยตรงของจีนมักไม่ใช่ "นคร" ตามความหมายของมันตามปกติ (กล่าวคือ ไม่ได้เป็นเมืองที่มีพื้นที่ต่อเนื่องขนาดใหญ่) แต่เป็นการประกอบเขตการปกครองหลายแห่งเข้าด้วยกัน ได้แก่ พื้นที่เมืองที่เป็นใจกลาง (ซึ่งคือเมืองในความเป็นจริง มักมีชื่อเดียวกันกับชื่อของนครปกครองโดยตรงนั้น ๆ) และพื้นที่ชนบทขนาดใหญ่กว่าที่ล้อมรอบใจกลางเมือง ซึ่งประกอบไปด้วยเมืองขนาดเล็ก (เขตและแขวง) และหมู่บ้านหลายแห่ง นครปกครองโดยตรงของจีนที่ใหญ่ที่สุด มีพื้นที่ห่างกันกว่า  เพื่อที่จะแยกความแตกต่างของ "นครปกครองโดยตรง" ออกจากพื้นที่เมืองจริง ๆ จะใช้คำว่า "พื้นที่เมือง" 

 ประวัติ 
นครปกครองโดยตรงเริ่มแรกมี 11 แห่ง ได้แก่ หนานจิง เซี่ยงไฮ้ ปักกิ่ง เทียนจิน ชิงเต่า ฉงชิ่ง ซีอาน กว่างโจว ฮั่นโข่ว (ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของอู่ฮั่น) เฉิ่นหยาง และฮาร์บิน ในสมัยที่รัฐบาลสาธารณรัฐจีนปกครองประเทศจีน นครปกครองโดยตรงเหล่านี้จัดตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1927 ซึ่งจัดตั้งขึ้นไม่นานนับจากที่เมืองเหล่านี้ถูกจัดตั้งให้เป็น "นคร" ในช่วงทศวรรษ 1920 นอกจากนี้ ต้าเหลียนก็เป็นนครปกครองโดยตรงอีกแห่งหนึ่งเช่นกัน แต่เป็นเพียงในนาม เพราะอยู่ภายใต้การควบคุมของญี่ปุ่น นครปกครองโดยตรงดังกล่าวข้างต้นในตอนแรกเรียกว่า นครพิเศษ  แต่ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น นครภายใต้สภาบริหาร  และเปลี่ยนเป็น นครปกครองโดยตรง  ดังเช่นปัจจุบัน

หลังจากก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนในปี ค.ศ. 1949 มีการยกฐานะอานชาน เปิ่นซี และฝู่ชุ่น ให้เป็นนครปกครองโดยตรง ในขณะที่ชิงเต่า ต้าเหลียน และฮาร์บิน ถูกลดฐานะให้เป็นนครระดับจังหวัด   และฮั่นโข่วถูกรวมเข้ากับอู่ฮั่น ทำให้ยังคงมีนครปกครองโดยตรง 12 แห่งดังเดิม จนกระทั่งยกฐานะต้าเหลียนกลับขึ้นมาในปี ค.ศ. 1950 ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1952 ได้ลดฐานะหนานจิงให้เป็นนครระดับจังหวัด   ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1953 ได้ยกฐานะฮาร์บินกลับมาเป็นนครปกครองโดยตรงอีกครั้ง พร้อมกันกับฉางชุน  

ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1954 นครปกครองโดยตรง 11 แห่งจากทั้งหมด 14 แห่ง ถูกลดฐานะเป็นนครระดับกิ่งมณฑล หลายแห่งก็ได้กลายเป็นเมืองหลวงของมณฑลที่นครนั้นตั้งอยู่ มีเพียงปักกิ่ง เซี่ยงไฮ้ และเทียนจินเท่านั้น ที่ยังคงเป็นนครปกครองโดยตรง จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1997 ได้ยกฐานะฉงชิ่งให้กลับมาเป็นนครปกครองโดยตรงอีกครั้งด้วยพื้นที่ขนาดใหญ่ขึ้น นอกจากนี้ เทียนจินยังเคยถูกลดฐานะเป็นนครระดับกิ่งมณฑลเป็นการชั่วคราวระหว่างปี ค.ศ. 1958–1967

 ลำดับชั้น 
นครปกครองโดยตรงเป็นนครในลำดับชั้นสูงสุดในสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยที่ลำดับชั้นของนครในสาธารณรัฐประชาชนจีนมีดังนี้

 นครปกครองโดยตรง 
 นครระดับจังหวัด  รวมถึงนครระดับกิ่งมณฑล
 นครระดับอำเภอ  รวมถึงนครระดับกิ่งจังหวัด

 การบริหาร 
ตำแหน่งสูงสุดในนครปกครองโดยตรง คือ นายกเทศมนตรี นายกเทศมนตรีนั้นยังเป็นผู้แทนในสภาประชาชนแห่งชาติจีน (สภานิติบัญญัติ) และรองเลขาธิการคณะกรรมการนครปกครองโดยตรงพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศจีนอีกด้วย อย่างไรก็ตาม อำนาจการบริหารสูงสุดในนครปกครองโดยตรงนั้นเป็นของเลขาธิการคณะกรรมการนครปกครองโดยตรงพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศจีน

 นครปกครองโดยตรงในปัจจุบัน 
รายชื่อนครปกครองโดยตรงของสาธารณรัฐประชาชนจีนในปัจจุบัน
ISO 3166-2:CN (ISO 3166-2 codes for the provinces of China) CN-11 ปักกิ่ง      19,612,368 16,801 16 เขต เขตตงเฉิงเขตตงโจว เหอเป่ย์ ชุ่นเทียน ต้าซิง CN-12 เทียนจิน      12,938,224 11,760 16 เขต เขตเหอผิง เหอเป่ย์ เทียนจิน เทียนจิน CN-31 เซี่ยงไฮ้      23,019,148 6,340 16 เขต เขตหฺวางผู่ เจียงซู ซงเจียง เซี่ยงไฮ้ CN-50 ฉงชิ่ง      28,846,170 82,300 26 เขต, 8 อำเภอ, 4 อำเภอปกครองตนเอง  เขตยฺหวีจง เสฉวน ฉงชิ่ง ปา

 นครปกครองโดยตรงในอดีต 
รายชื่อนครปกครองโดยตรงของสาธารณรัฐจีนและสาธารณรัฐประชาชนจีนในอดีต
          จิงตู      เขตตงเฉิง 1921–1927 จื๋อลี่ ชุ่นเทียน ต้าซิง จินกู      เขตเหอผิง 1921–1927 จื๋อลี่ เทียนจิน เทียนจิน ซงฮู่      เขตหฺวางผู่ 1921–1927 เจียงซู ซงเจียง เซี่ยงไฮ้ ชิงเต่า      เขตชื่อหนาน 1921–1927, 1929–1949 ชานตง เจียวโจว เจียว ฮาร์บิน     เขตหนานกั่ง 1921–1927, 1947–1949, 1953–1954 ซงเจียง ปินโจว ปิน ฮั่นโข่ว     เขตเจียงอ้าน 1921–1927, 1929–1931, 1947–1949 หูเป่ย์ ฮั่นหยาง ฮั่นหยาง อู๋ซี      เขตปินหู 1921–1927 เจียงซู ฉางโจว อู๋ซี หางโจว      เขตก่งชู่ 1921–1927 เจ้อเจียง หางโจว อู๋หาง หนิงปัว      เขตหยินโจว 1921–1927 เจ้อเจียง หนิงปัว หยิน อานชิ่ง      เขตต้ากฺวัน 1921–1927 อานฮุย อานชิ่ง ไหฺวหนิง หนานชาง      เขตตงหู 1921–1927 เจียงซี หนานชาง หนานชาง อู่ชาง      เขตอู่ชาง 1921–1927 หูเป่ย์ อู่ชาง เจียงเซี่ย กว่างโจว      เขตเยฺว่ซิ่ว 1921–1927, 1930, 1947–1954 กวางตุ้ง กว่างโจว พันยฺหวีหนานไห่ อู๋โจว      เขตฉางโจว 1921–1927 กว่างซี อู๋โจว ชางอู๋ หนานจิง      เขตสฺวันอู่ 1927–1952 เจียงซู เจียงหนิง เจียงหนิง ซีอาน      เขตเว่ย์ยาง 1927–1954 ฉ่านซี ซีอาน ฉางอาน อู่ฮั่น     เขตเจียงอ้าน 1927–1929, 1949 หูเป่ย์ ฮั่นหยางอู่ชาง ฮั่นหยางเจียงเซี่ย จิงตู      เขตตงเฉิง 1928–1949 จื๋อลี่ ชุ่นเทียน ต้าซิง ต้าเหลียน      เขตซีกั่ง 1947–1949 อานตง/เหลียวตง จินโจว หนิงไห่ เฉิ่นหยาง      เขตเฉิ่นเหอ 1947–1954 เหลียวซี เฟิ่งเทียน เฟิ่งเทียน อานชาน      เขตเถี่ยตง 1949–1954 อานตง/เหลียวตง เหลียวหยาง ไห่เฉิงเหลียวหยาง เปิ่นซี      เขตผิงชาน 1949–1954 อานตง/เหลียวตง เฟิ่งเทียน เปิ่นซี ฝู่ชุ่น     เขตซินฝู่ 1949–1954 อานตง/เหลียวตง เฟิ่งเทียน ฝู่ชุ่น ลฺหวี่ต้า     เขตซีกั่ง 1950–1954 ลฺหวี่ต้า จินโจว หนิงไห่ ฉางชุน      เขตหนานกฺวัน 1953–1954 จี๋หลิน ฉางชุน ฉางชุน