# เทศมณฑล (ไต้หวัน)
เทศมณฑล หรือในรัฐธรรมนูญเรียกว่า hsien (เซี่ยน) เป็นหน่วยการปกครองประเภทหนึ่งในสาธารณรัฐจีน (ประเทศไต้หวัน) ตามโครงสร้างการบริหารของไต้หวัน เทศมณฑลอยู่ในระดับเดียวกับนครภายใต้มณฑล

เทศมณฑลเคยอยู่ภายใต้การปกครองของมณฑล แต่ในปี 1998 หน่วยงานการบริหารของมณฑลก็ได้รับการปรับปรุงให้คล่องตัวขึ้นและลดขนาดให้เป็นองค์กรที่ไม่มีอำนาจปกครองตนเอง จนปี 2018 หน่วยงานการบริหารของมณฑลทั้งหมดก็ได้ถูกยกเลิกอย่างเป็นทางการ ทำให้ในปัจจุบัน เทศมณฑล และนครภายใต้มณฑล (ซึ่งเปลี่ยนชื่อเรียกให้สั้นลงเป็น "นคร") ถือเป็นเขตการปกครองระดับบนสุดที่กำกับโดยรัฐบาลกลางของไต้หวัน

 ประวัติ 

เขตการปกครองที่เรียกว่า เซี่ยน  ก่อตั้งขึ้นครั้งแรกในปี 1661 โดยราชอาณาจักรตงหนิง ต่อมาจักรวรรดิชิงที่เข้ามาปกครองไต้หวัน ก็ได้รับเขตการปกครองประเภทนี้มาใช้ ด้วยจำนวนชาวจีนฮั่นที่เพิ่มขึ้นในไต้หวัน จำนวนเทศมณฑลก็เพิ่มขึ้นตามเวลาด้วยเช่นกัน เมื่อสิ้นสุดยุคจักรวรรดิชิง ขณะนั้นในไต้หวันมีเทศมณฑลจำนวน 11 แห่ง มิชชันนารีโปรเตสแตนต์ในจีนเริ่มใช้คำว่า hien เป็นอักษรโรมัน

ไต้หวันถูกญี่ปุ่นยึดครองตามสนธิสัญญาชิโมโนเซกิในปี 1895 ทำให้ในช่วงที่ไต้หวันอยู่ภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น ต้องเปลี่ยนระบบการแบ่งเขตการปกครองไปเป็นระบบของญี่ปุ่น เดือนกันยายน 1945 ไต้หวันแบ่งออกเป็น 8 จังหวัด (และ)

หลังจากที่ญี่ปุ่นคืนไต้หวันให้กับจีนเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 1945 จังหวัดต่าง ๆ ได้ถูกเปลี่ยนแปลงเป็น 8 เทศมณฑล  โดยใช้ชื่อเดิม และอยู่ภายใต้มณฑลไต้หวันของสาธารณรัฐจีน การอ่านชื่อของเทศมณฑลต่าง ๆ ได้เปลี่ยนจากภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาจีนกลาง โดยยังคงตัวอักษรจีนของญี่ปุ่นไว้ อนึ่ง นครที่อยู่ภายใต้การปกครองของจังหวัดในสมัยที่ญี่ปุ่นปกครอง ส่วนใหญ่ได้รับการเปลี่ยนแปลงเป็นนครภายใต้มณฑล ซึ่งไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของเทศมณฑลใด ๆ

+ การเปลี่ยนแปลงของเทศมณฑลระหว่างปี 1945 กับ 1950 จังหวัดของญี่ปุ่น(ก่อนปี 1945) เทศมณฑล(1945–1950) เทศมณฑลในปี 1950   ทับศัพท์ อักษรจีน เวด-ไจลส์ ทับศัพท์TaihokuไทโฮกุTaipeiไถเป่ย์ไทเป, อี๋หลานShinchikuชินจิกุHsinchuซินจู๋ซินจู๋, เหมียวลี่, เถาหยวนTaichūไทจูTaichungไถจงจางฮว่า, หนานโถว, ไถจงTainanไทนังTainanไถหนานเจียอี้, ไถหนาน, ยฺหวินหลินTakaoทากาโอะKaohsiungเกาสฺยงเกาสฺยง, ผิงตงKarenkōคาเร็งโกHualienฮวาเหลียนฮวาเหลียนTaitōไทโตTaitungไถตงไถตงHōkoโฮโกะPenghuเผิงหูเผิงหู

ปลายปี 1949 รัฐบาลสาธารณรัฐจีนแพ้สงครามกลางเมืองจีนและย้ายที่ตั้งรัฐบาลไปที่ไทเป ไต้หวัน ต่อมาปี 1950 เทศมณฑลในไต้หวันได้มีการจัดระเบียบใหม่ เทศมณฑลทางตะวันตกของไต้หวันที่มีประชากรหนาแน่นบางเทศมณฑลได้ถูกแบ่งออกเป็นสองถึงสามเทศมณฑล ส่งผลให้จำนวนเทศมณฑลเพิ่มขึ้นเป็น 16 แห่ง หลังจบสงคราม รัฐบาลสาธารณรัฐจีนได้ควบคุมเกาะนอกชายฝั่งของจีนแผ่นดินใหญ่เพียงไม่กี่เกาะเท่านั้น ซึ่งดินแดนเหล่านี้ได้รับการจัดระเบียบใหม่เป็นสองเทศมณฑล ได้แก่ จินเหมิน และเหลียนเจียง ซึ่งขึ้นกับมณฑลฝูเจี้ยน จำนวนเทศมณฑลที่อยู่ภายใต้มณฑลไต้หวัน 16 แห่ง และมณฑลฝูเจี้ยน 2 แห่ง ยังคงมีจำนวนเท่าเดิมจนถึงต้นทศวรรษ 1990

+ รายชื่อเทศมณฑลตั้งแต่ปี 1955 ถึง 2010 ชื่อ อักษรจีน  ชื่อ อักษรจีน  ชื่อ อักษรจีนจางฮว่า เหลียนเจียง ไถหนานเจียอี้เหมียวลี่ไทเปซินจู๋หนานโถวไถตงฮวาเหลียนเผิงหูเถาหยวนเกาสฺยงผิงตงอี๋หลานจินเหมินไถจงยฺหวินหลิน

หลังการปฏิรูปประชาธิปไตยในช่วงต้นทศวรรษ 1990 ได้มีการถกเถียงกันอย่างกว้างขวางเกี่ยวกับข้อเสนอการปฏิรูปฝ่ายบริหารมากขึ้น และทำให้เทศมณฑลที่มีประชากรหนาแน่นบางแห่งได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็นนครปกครองโดยตรง (หรือเทศบาลพิเศษ) ในปี 2010 และ 2014 ซึ่งเทศมณฑลดังกล่าวมีดังนี้

 เทศมณฑลเกาสฺยง (1945–2010) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงเกาสฺยง ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครเฟิ่งชาน
 เทศมณฑลไถจง (1945–2010) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงไถจง ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครเฟิงหยวน
 เทศมณฑลไถหนาน (1945–2010) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงไถหนาน ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครซินหยิง
 เทศมณฑลไทเป (1945–2010) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงซินเป่ย์ ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครปั่นเฉียว
 เทศมณฑลเถาหยวน (1950–2014) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงเถาหยวน ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครเถาหยวน (ขึ้นกับเทศมณฑล)

ปัจจุบัน มีการจัดตั้งเทศมณฑลตาม รัฐบัญญัติการปกครองส่วนท้องถิ่น ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงมหาดไทยไต้หวัน รัฐบัญญัตินี้ยังมีมาตราพิเศษที่ให้เทศมณฑลที่มีประชากรมากกว่าสองล้านคน มีสิทธิพิเศษบางประการในการปกครองท้องถิ่นที่ออกแบบมาสำหรับนครปกครองโดยตรง มักเรียกเทศมณฑลประเภทนี้ว่า กึ่งนครปกครองโดยตรง  โดยคำนี้ใช้กับซินเป่ย์และเถาหยวนก่อนที่จะยกฐานะเป็นนครปกครองโดยตรง

 เทศมณฑลในปัจจุบัน 

ปัจจุบันมี 13 เทศมณฑล ดังนี้
ชื่ออักษรจีนฮั่นยฺหวี่พินอินเวด-ไจลส์ทงย่งพินอินเป่อ่วยจีภาษาฮกเกี้ยนพักฟ้าซื้อภาษาฮากกาที่ตั้งศาลาว่าการมณฑล(ในนาม)จางฮว่าZhānghuàChang¹-hua⁴Jhanghuà Chiang-hòa หรือChiong-hòa  Chông-fa นครจางฮว่ามณฑลไต้หวันเจียอี้JiāyìChia¹-i⁴Jiayì Ka-gī  Kâ-ngi นครไท่เป่ามณฑลไต้หวันซินจู๋XīnzhúHsin¹-chu²Sinjhú Sin-tek  Sîn-chuk นครจู๋เป่ย์มณฑลไต้หวันฮวาเหลียนHuāliánHua¹-lien²Hualián Hoa-lian หรือHoa-liân  Fâ-lièn นครฮวาเหลียนมณฑลไต้หวันจินเหมินJīnménChin¹-mên²Jinmén Kim-mn̂g  Kîm-mùn เมืองจินเฉิงมณฑลฝูเจี้ยนเหลียนเจียงLiánjiāngLien²-chiang¹Liánjiang Liân-kang  Lièn-kông ตำบลหนานกันมณฑลฝูเจี้ยนเหมียวลี่MiáolìMiao²-li⁴Miáolì Biâu-le̍k หรือMiâu-le̍k  Mèu-li̍t นครเหมียวลี่มณฑลไต้หวันหนานโถวNántóuNan²-tʻou²Nántóu Lâm-tâu  Nàm-thèu นครหนานโถวมณฑลไต้หวันเผิงหูPénghúPʻêng²-hu²Pénghú Phîⁿ-ô͘  หรือPhêⁿ-ô͘  Phàng-fù นครหม่ากงมณฑลไต้หวันผิงตงPíngdōngPʻing²-tung¹Píngdong Pîn-tong  Phìn-tûng นครผิงตงมณฑลไต้หวันไถตงTáidōngTʻai²-tung¹Táidong Tâi-tang  Thòi-tûng นครไถตงมณฑลไต้หวันอี๋หลานYílánI²-lan²Yílán Gî-lân  Ngì-làn นครอี๋หลานมณฑลไต้หวันยฺหวินหลินYúnlínYün²-lin²Yúnlín Hûn-lîm  Yùn-lìm นครโตวลิ่วมณฑลไต้หวัน

จากมาตรา 9 ในบทบัญญัติเพิ่มเติมของรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐจีน ซึ่งวางระเบียบโดยรัฐบัญญัติการปกครองท้องถิ่น แต่ละเทศมณฑลจะมีคณะบริหารที่นำโดยผู้ว่าการเทศมณฑลที่มาจากเลือกตั้ง และสภาเทศมณฑลที่มาจากเลือกตั้งซึ่งทำหน้าที่ฝ่ายนิติบัญญัติ