# ไวยากรณ์ภาษาฮังการี
ไวยากรณ์ภาษาฮังการี (ฮังการี: magyar nyelvtan) เป็นไวยากรณ์ของภาษาฮังการี ภาษาในตระกูลฟินโน-อูกริกที่มีผู้ใช้ส่วนใหญ่ในประเทศฮังการีและประเทศเพื่อนบ้านทั้ง 7 ประเทศ (ในเขตแดนของราชอาณาจักรฮังการีที่ถูกแบ่งหลังสนธิสัญญาทรียานงเมื่อปี ค.ศ. 1920)

ภาษาฮังการีเป็นภาษาคำติดต่อ (agglutinative language, ฮังการี: agglutináló nyelv ออกลูตินาโล่ แญลฟ) เป็นภาษาที่ใช้หน่วยคำเติม (affix, ฮังการี: toldalék โตลดอเลค) จำนวนมาก โดยเฉพาะหน่วยคำเติมท้าย (suffix, ฮังการี: ragozás รอโกซาช) หลังคำแต่ละคำในประโยค เพื่อเปลี่ยนความหมายของคำ รวมถึงใช้แสดงให้เห็นว่าคำคำนั้นมีหน้าที่ทางไวยากรณ์ใดในประโยค (เช่น เป็นประธาน, เป็นกรรม)

หน่วยคำเติมท้าย (suffix) ในภาษาฮังการี สามารถเปลี่ยนรูปไปได้หลายแบบเพื่อความไพเราะและความสะดวกในการออกเสียงตามหลักการสอดคล้องกลมกลืนของสระ (vowel harmony, ฮังการี: magánhangzó-harmónia) ที่มีความสำคัญเป็นอย่างมากสำหรับการพูดภาษาฮังการี

คำกริยา (verbs, ฮังการี: ige อิแก) ในภาษาฮังการี สามารถใช้วางหน่วยคำเติม (affix) ไว้ด้านหน้าหรือด้านหลัง เพื่อเปลี่ยนความหมายของคำกริยาได้ ซึ่งจะแสดงความชี้เฉพาะ (definiteness) ว่าเป็นคำกริยาที่เจาะจงการกระทำไปที่วัตถุใดวัตถุหนึ่งเป็นพิเศษ หรือ ไม่ได้มีการเจาะจงว่าต้องเป็นวัตถุชิ้นนั้น ๆ เช่น Veszek egy tollat. ฉันซื้อปากกาด้ามหนึ่ง หรือ Veszem a tollat. ฉันซื้อปากกาด้ามนั้น, มีการแสดงกาล (tense, ฮังการี: igeidő) ว่ากริยานี้เกิดขึ้นในอดีต ปัจจุบัน หรือ อนาคต, แสดงบุรุษ (person, ฮังการี: személy แซเมย) ว่าคำกริยานั้นใครคือเป็นประธาน (ฉัน เธอ เขา พวกฉัน พวกเธอ พวกเขา), แสดงมาลา (mood) ของคำกริยานั้น ๆ และแสดงพจน์หรือจำนวน (number, ฮังการี: szám) ได้

คำนาม (nouns, ฮังการี: főnév เฟอเนฟ) ในภาษาฮังการีสามารถผันโดยใช้หน่วยคำเติมท้าย (suffix) แสดงการก (case, ฮังการี: eset แอแชต) ทั้งหมด 18 หน่วยคำ เช่น -t หลังคำ แล้วคำนามนั้นกลายเป็นกรรม เช่น A házat megveszi. เขาซื้อบ้านหลังนั้น หรือ -ba/-be หลังคำ แสดงให้เห็นว่ามีการเคลื่อนไหวเข้าไปในสิ่งของหรือสถานที่ เช่น A házba megyek. ฉันเข้าไปในบ้าน

รูปแบบการเรียงลำดับคำในประโยคของภาษาฮังการีนั้นไม่ได้มีการจำกัดไว้อย่างตายตัว เหมือนอย่างภาษาไทย หรือ ภาษาอังกฤษ ที่มีโครงสร้างแบบประธาน-กริยา-กรรม โดยไม่สามารถสลับ "ประธาน–กริยา–กรรม" ในประโยคได้ แต่ภาษาฮังการี สามารถเรียงประโยคได้อย่างค่อนข้างอิสระ วาง "ประธาน–กริยา–กรรม" สลับกันได้ ภาษาฮังการีเป็นภาษาเน้นหัวข้อ (topic-prominent language, ฮังการี: téma-kiemelkedő nyelv) กล่าวคือ การเรียงลำดับคำในประโยคภาษาฮังการีจะเน้นไปที่หัวข้อ (topic) ในประโยคที่ผู้พูดอยากให้ความสำคัญในการสื่อสารเป็นหลัก การเรียงประโยคต่างกันก็จะมีการเน้นความสำคัญกับสิ่งที่ต้องการสื่อสารต่างกันไป

 ลำดับคำ 
ประโยคภาษาฮังการีที่เป็นกลาง (ประโยคแบบที่ไม่มีการเน้นความสำคัญ (โฟกัส) สิ่งใดในประโยคเลย) จะมีลำดับคำแบบ "ประธาน–กริยา–กรรม" เหมือนภาษาไทย

ประโยคภาษาฮังการีสามารถสลับที่คำในประโยคไปมาได้ และเป็นภาษาที่ไม่จำเป็นต้องระบุหัวเรื่องอย่างชัดเจน ทำให้ไม่จำเป็นต้องมีการเรียงตามที่หลักภาษากำหนด แต่จะมีการเรียงตามลำดับความสำคัญของสิ่งที่ต้องการพูดในประโยคแทน

โดยจะวางคำที่ต้องการให้เป็นจุดสำคัญของประโยคไว้หน้าคำกริยาแท้ (finite verb, ฮังการี: ragozott ige รอโกโซท อิแก) ตามตารางด้านล่าง

ประโยคฮังการีมักจะแบ่งได้เป็น 4 ส่วน ได้แก่ หัวข้อ (topic, ฮังการี: topic), จุดสำคัญ (focus, ฮังการี: fókusz), คำกริยา (verb, ฮังการี: ige) และข้อความส่วนที่เหลือ (ฮังการี: egyéb) แต่ก็ไม่จำเป็นว่าในทุกประโยคจะต้องมีครบทั้งสี่อย่าง ในหนึ่งประโยค หัวข้อและข้อความส่วนที่เหลือจะมีกี่วลีก็ได้ แต่จุดสำคัญ สามารถมีได้เพียง 1 วลีเท่านั้น

 การเน้นความสำคัญของคำในประโยค 
ตารางด้านล่างแสดงให้เห็นสมบัติการเรียงคำแบบสลับกันไปมาในประโยคภาษาฮังการี เพื่อเน้นความสำคัญของสิ่งที่ผู้พูดต้องการสื่อในภาษาฮังการี โดยประโยคด้านล่างมาจากประโยคที่เป็นกลางว่า  ("ยาโนชเอาหนังสือ 2 เล่มไปให้เปแตร์เมื่อวาน") ประโยคนี้มีวลีหลัก ๆ อยู่ 4 วลี ได้แก่  ("ยาโนช" เป็นชื่อบุคคลชาย),  ("เปแตร์" เป็นชื่อบุคคลชาย;  คือหน่วยคำเติมท้ายที่แสดงว่าเป็นผู้ที่ประธาน (ยาโนช) เอาสิ่งของให้"),  ("หนังสือ 2 เล่ม"; ตัว  ข้างหลังหมายความว่าหนังสือ 2 เล่มนี้เป็นกรรม) และ  ("เมื่อวาน")
หัวข้อ (topik)จุดสำคัญ (fókusz)คำกริยา (ige)ข้อความส่วนที่เหลือ (egyéb)ความหมายพิเศษที่แฝงไว้ในประโยค∅ยาโนชเอาหนังสือสองเล่มไปให้เปแตร์เมื่อวานนี้ (กิจกรรมนี้เสร็จสมบูรณ์แล้วและไม่มีการเน้นอะไรในประโยคเป็นพิเศษ)สิ่งที่ยาโนชเอาไปให้เปแตร์เมื่อวานนี้คือ หนังสือ 2 เล่ม โดยเน้นว่าสิ่งที่เอาไปให้คือหนังสือ 2 เล่มจริง ๆ∅เมื่อวานนี้ คือเวลาที่ยาโนชเอาหนังสือสองเล่มไปให้เปแตร์∅∅ยาโนช คือคนที่เอาหนังสือไปให้เปแตร์เมื่อวานนี้∅∅เปแตร์ คือคนที่ยาโนชเอาหนังสือไปให้เมื่อวานนี้เมื่อวานนี้ยาโนชหยิบหนังสือสองเล่มมาให้กับเปแตร์โดยเฉพาะ ไม่ได้เอาไปให้ใครอื่น∅∅∅ยาโนชเอาหนังสือสองเล่มไปให้เปแตร์เมื่อวานนี้ (การดำเนินการเสร็จสิ้นและตอนนี้หนังสืออยู่ที่บ้านของเปแตร์แล้ว)∅ยาโนชเอาหนังสือสองเล่มไปให้เปแตร์ (บางทีอาจเอาของอย่างอื่นไปให้เขาด้วย อย่างไรก็ตามหนังสือทั้งสองเล่มอาจไม่ใช่สิ่งที่สำคัญที่สุด ตัวอย่างเช่น ยาโนชอาจทิ้งเอกสารของเปแตร์ไว้ที่บ้าน)∅∅ยาโนชเอาเพียงหนังสือ 2 เล่มไปให้เปแตร์ โดยไม่ได้เอาอย่างอื่นไปให้ด้วย
ถ้าในประโยคใดมีจุดสำคัญปรากฏอยู่ หน่วยคำเติมหน้า (prefix) ที่อยู่หน้าคำกริยา เช่น  ใน  จะย้ายไปอยู่ด้านหลังคำกริยาแทน กล่าวคือ พูดหรือเขียนเป็น  แทนที่จะเป็น  นับเป็นคุณสมบัติของภาษาฮังการีโดยเฉพาะ ปัญหาก็คือว่า ในกรณีประโยคนั้นใช้คำกริยาที่ไม่มีหน่วยคำเติมหน้า หากมีคำคำหนึ่งเรียงอยู่หน้าคำกริยา ก็จะเกิดความกำกวมว่าคำคำนั้นเป็นหัวข้อหรือเป็นจุดสำคัญ เช่นในประโยค  ("เอวอชอบดอกไม้") คำว่า  ("เอวอ" เป็นชื่อบุคคลหญิง) อาจเป็นหัวข้อของประโยค และประโยคนี้เป็นประโยคแบบไม่มีจุดสำคัญ หรือคำว่า  อาจเป็นจุดสำคัญของประโยคซึ่งเน้นประโยคนี้ว่า "เอวอคือคนที่ชอบดอกไม้ (และไม่ใช่คนอื่น)"
ประโยคการตีความเอวอชอบดอกไม้เอวอชอบดอกไม้ (ถึงแม้คนอื่นอาจจะไม่คิดแบบนั้นก็ตาม)เอวอชอบดอกไม้ (และไม่ใช่คนอื่นที่ชอบดอกไม้)เอวอชอบดอกไม้ (และไม่ใช่อย่างอื่น)คนที่ชอบดอกไม้ก็คือเอวอ (ไม่ใช่คนอื่น ส่วนคนอื่นอาจจะชอบอย่างอื่น)สิ่งที่เอวอชอบคือดอกไม้ (และไม่ชอบอย่างอื่นแล้ว)

 ระบบหน่วยคำ 
ภาษาฮังการีเป็นภาษาคำติดต่อ ข้อมูลต่าง ๆ ในภาษาฮังการีนั้นเกือบทั้งหมดจะใช้หน่วยคำเติมท้ายในการบอกเล่า เช่น "อยู่บนโต๊ะ" =  (หน่วยคำเติมท้ายบ่งบอกว่าอยู่ข้างบน), เมื่อ 5 โมง =  (หน่วยคำเติมท้ายบ่งบอกเวลา ว่ากี่โมง) เป็นต้น แต่ก็ยังมีหน่วยคำเติมหน้าอยู่ 1 หน่วยคำ คือ  ซึ่งใช้บ่งบอกว่าสิ่งนี้คือที่สุด (superlative) เช่น legszebb สวยที่สุด (แลกแซบบ์)

 หน่วยคำเติมท้ายคำนาม 18 ตัว 
คำเรียกในภาษาไทยคำเรียกในภาษาฮังการีตัวอย่าง: ember แอมแบร์ คน/มนุษย์ตัวอย่างสถานการณ์ที่ใช้ประธานnominativus (alanyeset)emberกรรมaccusativus (tárgyeset)embertของ, สำหรับdativus (részes eset)embernekกับ, ด้วยinstrumentalis-comitativusemberrel(-vel)(eszköz เครื่องมือ, társ คนที่อยู่ด้วย)เพื่อ, แด่causalis-finalisemberért(milyen okból?, milyen célból?)เปลี่ยนเป็นtranslativus(-factivus)emberré(-vé)(változtató eset การเปลี่ยนแปลงกลายเป็นอะไรบางอย่าง, eredmény ผลลัพท์)ข้างในinessivusemberben(hely:
hol? kérdésre อยู่ที่ไหน?)(a belsejében)่ข้างบนsuperessivusemberen(a felszínén)ที่ใกล้ ๆadessivusembernél(a közelében)เข้าไปข้างในillativusemberbe(irány:
hová? kérdésre ไปไหน?)(a belsejébe)ขึ้นไปข้างบนsublativusemberre(a felszínére)เข้าไปหาallativusemberhez(a közelébe)ออกมาจากข้างในelativusemberből(irány:
honnan? kérdésre มาจากไหน?)(a belsejéből)จากข้างบน หรือ เกี่ยวกับdelativusemberről(a felszínéről)จากตรงนั้นablativusembertől(a közeléből)ถึง (เช่น จากเชียงใหม่ถึงกรุงเทพ Csiangmajtól Bangkokig)terminativusemberig(irány: hová? meddig? kérdésre ถึงที่ไหน? ถึงเมื่อไหร่?)เหมือน, คล้าย ๆ กับessivus-formalisemberként(állapot; milyen formában? ในรูปแบบไหน?) อย่าง (เช่น ทำอย่างคน emberül)essivus-modalisemberül(állapot; milyen módon? ทำอย่างไหน?)

 ตัวอย่างการวางหน่วยคำเติมท้ายในภาษาฮังการี 
ในภาษาฮังการี มีการใช้เสียงเฉพาะเจาะจง (case/preposition) ลงท้ายที่แตกต่างกันสำหรับคำสรรพนามแต่ละตัว มีอยู่ทั้งหมด 8 แบบ สำหรับคำสรรพนามบุรุษที่ 1, 2 และ 3 (ฉัน เธอ เขา พวกเรา พวกเธอ พวกเขา คุณ พวกคุณ) โดยสามารถต่อกับคำสรรพนามเพื่อเปลี่ยนเป็นกรรมของประโยค (accusative), ต่อคำปัจฉบท (postposition) เพื่อเปลี่ยนบุคคลที่พูดถึง, ต่อคำนามเพื่อเปลี่ยนเป็นกรรม แสดงความเป็นเจ้าของ หรือเปลี่ยนเป็นพหูพจน์, และต่อกับคำกริยา เพื่อเปลี่ยนประธานผู้กระทำ และเปลี่ยนคำกริยาให้เป็นแบบชี้เฉพาะหรือไม่ชี้เฉพาะ
คำสรรพนาม (névmás)คำปัจฉบท (ragozás)คำนาม (főnév)คำกริยา (ige)คำอธิบายส่วนมูลฐานที่ใช้เติมข้างท้าย (magyarázat)ประธานกรรม+ หน่วยคำเติมท้ายแสดงบุคคล+ หน่วยคำเติมท้ายแสดงบุคคล+ หน่วยคำเติมท้ายแสดงความเป็นเจ้าของกริยาปัจจุบันแบบไม่ชี้เฉพาะกริยาปัจจุบันแบบชี้เฉพาะผู้กระทำ(เช่น ฉันตีเขา)ผู้ถูกกระทำ(เช่น เขาตีฉัน)อยู่ที่ฉัน(เช่น ปากกาอยู่ที่ฉัน)อยู่ข้างใต้ฉันหอพักของฉันฉันเห็นมัน(สิ่งไม่ชี้เฉพาะเช่น หมาตัวหนึ่ง)ฉันเห็นมัน(สิ่งชี้เฉพาะเช่น หมาตัวนั้น) ("ฉัน") โดยใช้สระเชื่อม  หรือ ตามหลักการสอดคล้องกลมกลืนของสระ ("เธอ") โดยใช้สระเชื่อม  หรือ ตามหลักการสอดคล้องกลมกลืนของสระ ("เขา, มัน") ("พวกเรา") โดยใช้สระเชื่อม ตามหลักการสอดคล้องกลมกลืนของสระ ("พวกเธอ") ("พวกมัน")สรรพนาม "คุณ, ท่าน"(ทางการ) ใช้สำหรับผู้ใหญ่พูดกับผู้น้อย เช่น หัวหน้าพูดกับพนักงาน, คนแก่พูดกับเด็ก
 ใช้สำหรับผู้น้อยพูดกับผู้ใหญ่ เช่น พนักงานพูดกับหัวหน้า, เด็กพูดกับคนแก่

แต่หากสนิทกันแล้ว อาจเรียกกันโดยใช้คำสรรพนามที่ไม่เป็นทางการได้,  ("คุณ"), ("พวกคุณ")

 การใช้หน่วยคำเติมท้ายตามหลักการสอดคล้องกลมกลืนของสระ 
การเลือกหน่วยคำเติมท้ายในการต่อหลังคำในภาษาฮังการี ต้องใช้หลักการสอดคล้องกลมกลืนของสระต่ำ (low vowel, ฮังการี: mély magánhangzók) ประกอบด้วยสระ 6 ตัว คือ a, á, o, ó, u, ú และสระสูง (high vowel, ฮังการี: magas magánhangzók) ประกอบด้วยสระ 8 ตัว คือ e, é, i, í, ö, ő, ü, ű

การต่อท้ายคำ (suffix) ในภาษาฮังการี ต้องใช้ความกลมกลืนของสระในการต่อท้ายคำทั้งหมด คำเสียงสูงต่อเสียงสูง คำเสียงต่ำต่อเสียงต่ำ เช่น การต่อท้ายคำกริยา (ใครเป็นประธาน), การแสดงความเป็นเจ้าของ หรือ การแสดงการเคลื่อนไหว มีรูปแบบการใช้โดยใช้ "เสียงสระ" ของคำในการตัดสินว่าจะใช้หน่วยคำเติมท้ายเสียงใดในการต่อ

ตัวอย่าง:

-nak/-nek สำหรับ

Jánosnak สำหรับยาโนช (ยาโนชน็อค)

Péternek สำหรับเปแตร์ (เปแตร์แน็ค)
+สระในภาษาฮังการีต่ำ (mély)a á o ó u úสูง (magas)e é i í ö ő ü ű