# จักรวรรดิฆวอแรซม์
จักรวรรดิฆวอแรซม์ เป็นจักรวรรดิมุสลิมนิกายซุนนีที่มีต้นตอจากมัมลูกเตอร์กิก ซึ่งมีวัฒนธรรมแผลงเป็นเปอร์เซียC. E. Bosworth : Khwarazmshahs i. Descendants of the line of Anuštigin. In Encyclopaedia Iranica, online ed., 2009: "Little specific is known about the internal functioning of the Khwarazmian state, but its bureaucracy, directed as it was by Persian officials, must have followed the Saljuq model. This is the impression gained from the various Khwarazmian chancery and financial documents preserved in the collections of enšāʾdocuments and epistles from this period. The authors of at least three of these collections—Rašid-al-Din Vaṭvāṭ (d. 1182-83 or 1187-88), with his two collections of rasāʾel, and Bahāʾ-al-Din Baḡdādi, compiler of the important Ketāb al-tawaṣṣol elā al-tarassol—were heads of the Khwarazmian chancery. The Khwarazmshahs had viziers as their chief executives, on the traditional pattern, and only as the dynasty approached its end did ʿAlāʾ-al-Din Moḥammad in ca. 615/1218 divide up the office amongst six commissioners (wakildārs; see Kafesoğlu, pp. 5-8, 17; Horst, pp. 10-12, 25, and passim). Nor is much specifically known of court life in Gorgānj under the Khwarazmshahs, but they had, like other rulers of their age, their court eulogists, and as well as being a noted stylist, Rašid-al-Din Vaṭvāṭ also had a considerable reputation as a poet in Persian." Norman M. Naimark, Genocide: A World History (Oxford University Press, 2017), 20 "The Persian-speaking and Islamic Khwarezmian empire, which was founded in Central Asia south of the Aral Sea around its capital of Samarkand, and included such remarkable centers of trade and civilizations as Bukhara and Urgench, ..."ที่เคยปกครองพื้นที่ที่ปัจจุุบันอยู่ในเอเชียกลาง อัฟกานิสถาน และอิหร่านราวช่วง ค.ศ. 1077 ถึง 1231 ในตอนแรกเคยมีสถานะรัฐบริวารของจักรวรรดิเซลจุคRene Grousset, The Empire of the Steppes:A History of Central Asia, Transl. Naomi Walford, Rutgers University Press, 1991, page 159. และคาราคิไต (ราชวงศ์เหลียวตะวันตก)Biran, Michel, The Empire of the Qara Khitai in Eurasian history, (Cambridge University Press, 2005), 44. แล้วเป็นเอกราชประมาณ ค.ศ. 1190 จนกระทั่งมองโกลเข้าพิชิตใน ค.ศ. 1219–1221

หลังเอาชนะจักรวรรดิเซลจุคและจักรวรรดิฆูริด จนถึงขั้นขู่ขวัญรัฐเคาะลีฟะฮ์อับบาซียะฮ์ จักรวรรดิฆวอแรซม์จึงกลายเป็น "จักรวรรดิแผ่ขยายที่ทรงพลังและอุกอาจที่สุดในดินแดนเปอร์เซีย" ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 13 คาดว่าจักรวรรดินี้กลายเป็นมหาอำนาจสูงสุดในโลกมุสลิม มีการประมาณการว่าจักรวรรดิกินพื้นที่ 2.3 ล้านตารางกิโลเมตรถึง 3.6 ล้านตารางกิโลเมตร ซึ่งทำให้เป็นหนึ่งในจักรวรรดิที่มีพื้นที่มากที่สุดในประวัติศาสตร์ จักรวรรดิที่มีต้นแบบจากจักรวรรดิเซลจุคเมื่อก่อนหน้า ได้รับการปกป้องจากกองทัพทหารม้าขนาดใหญ่ที่ส่วนใหญ่เป็นชาวเติร์กคิปชาก

จักรวรรดิฆวอแรซม์เป็นจักรวรรดิเติร์ก-เปอร์เซียสุดท้านก่อนการรุกรานเอเชียกลางโดยมองโกล ใน ค.ศ. 1219 จักรวรรดิมองโกลภายใต้การนำของเจงกิสข่านรุกรานจักรวรรดิฆวอแรซม์ โดยใช้เวลาพิชิตดินแดนทั้งหมดภายใน 2 ปี ชาวมองโกลใช้ประโยชน์จากจุดอ่อนที่มีอยู่กับความขัดแย้งในจักรวรรดิ เข้าปิดล้อม และปล้นสะดมเมืองที่ร่ำรวยที่สุด ในขณะเดียวกันก็สังหารพลเมืองในหนึ่งในสงครามที่นองเลือดที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษย์

วันที่ก่อตั้งจักรวรรดิของฆวอแรซม์ชอฮ์ยังคงเป็นที่โต้แย้ง ราชวงศ์ที่ปกครองจักรวรรดิได้รับการสถาปนาโดย Anush Tigin (มีอีกชื่อว่า Gharachai) เดิมเป็นทาสชาวเตอร์กิกภายใต้ผู้ปกครองแฆร์จีสถาน (ภายหลังมัมลูก) ในการรับใช้เซลจุค อย่างไรก็ตาม ผู้ทำให้ฆวอแรซม์เป็นเอกราชจากเพื่อนบ้านคือ Ala ad-Din Atsiz (ครองราชย์ ค.ศ. 1127-1156) ผู้เป็นลูกหลานของ Anush Tigin

 ประชากร 
thumb|right|250px|ดิรฮัมคู่ เงินตราในจักรวรรดิฆวอแรซม์ในรัชสมัย Jalal ad-Din

ประชากรในจักรวรรดิฆวอแรซม์ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มชนอิหร่านที่อยู่ประจำที่ และกลุ่มชนเตอร์กิกที่มีสภาพกึ่งร่อนเร่Gafurov, B.G. Central Asia: Pre-Historic to Pre-Modern Times. vol. 2. Shipra Publications, 1989. page 359.

ประชากรในเขตเมืองของจักรวรรดิกระจุกตัวอยู่ในเมืองขนาดใหญ่จำนวนค่อนข้างน้อย (ตามมาตรฐานสมัยกลาง) เมื่อเทียบกับเมืองขนาดเล็กจำนวนมาก ประชากรในจักรวรรดิคาดว่ามีประมาณ 5 ล้านคนในการรุกรานของมองโกลช่วงต้นใน ค.ศ. 1220 ทำให้มีประชากรเบาบางสำหรับพื้นที่ขนาดใหญ่John Man, "Genghis Khan: Life, Death, and Resurrection", February 6, 2007. Page 180. Tertius Chandler และเจรัลด์ ฟ็อกซ์ นักประชากรศาสตร์ในอดีต ระบุจำนวนประชากรในเมืองหลักของจักรวรดริโดยประมาณในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 13 ซึ่งมีอย่างน้อยสุดที่ 520,000 คน และอย่างมากสุดที่ 850,000 คน:Tertius Chandler & Gerald Fox, "3000 Years of Urban Growth", pp. 232–236.
 ซามาร์กันต์: 80,000–100,000 คน
 นีชอบูร์: 70,000 คน
 เรย์: 100,000 คน
 เอสแฟฮอน: 80,000 คน
 เมิร์ฟ: 70,000 คน
 แบลค์: ประมาณ 30,000 คน
 โบสต์: ประมาณ 40,000 คน
 เฮราต: ประมาณ 40,000 คน
 Otrar, อือร์เก็นช์ และบูฆอรอ: ไม่ทราบ แต่มีน้อยกว่า 70,000 คนChandler & Fox, p. 232: Merv, Samarkand, and Nipashur are referred to as "vying for the [title of] largest" among the "Cities of Persia and Turkestan in 1200", implying populations of less than 70,000 for the other cities (Otrar and others do not have precise estimates given). "Turkestan" seems to refer to Central Asian Turkic countries in general in this passage, as Samarkand, Merv, and Nishapur are located in modern Uzbekistan, Turkmenistan, and northeastern Iran respectively.

 หมายเหตุ