# อักษรสุโขทัย
อักษรสุโขทัย  หรือ ลายสือไทย บ้างเรียกอักษรไทยดั้งเดิม,อักษรไทยสมัยสุโขทัย หรือชุดตัวอักษรพ่อขุนรามคำแหง เป็นชุดตระกูลอักษรพราหมีที่มีต้นกำเนิดในอาณาจักรสุโขทัย พบในจารึกพ่อขุนรามคำแหงและจารึกพระยาลือไทย

ประวัติ

ต้นกำเนิด
อักษรสุโขทัยอิงจากอักษรเขมรแบบลายมือ ซึ่งเกิดจากการแยก ตัด และถอดตัวเสริมออกจากอักษรเขมรดั้งเดิม มีแชล แฟร์ลุส (Michel Ferlus) นักวิชาการ ได้แสดงให้เห็นว่า ลักษณะเฉพาะบางประการของอักษรไทโบราณและสมัยใหม่สามารถอธิบายได้จากความไม่เพียงพอและช่องว่างในอักษรเขมรโบราณ โดยเฉพาะอักษรเขมรสมัยก่อนพระนคร อักษรสุโขทัยได้รับการรับรองครั้งแรกบนจารึกพ่อขุนรามคำแหงที่สลักในช่วง ค.ศ. 1283 ถึง 1290 แต่อักษรนี้เป็นผลจากการดัดแปลงอักษรก่อนหน้าที่ไม่ได้มีการรับรอง ซึ่งอิงจากอักษรเขมร แฟร์ลุสตั้งทฤษฎีว่าอาจมีอักษรก่อนหน้านั้นที่พัฒนาขึ้นในสมัยก่อนพระนคร (คริสต์ศตวรรษที่ 7–8) ซึ่งอยู่ก่อนหน้าความแน่นอนในปัจจุบันประมาณ 4 ศตวรรษ อย่างไรก็ตาม ความเป็นไปได้อีกแบบคืออักษรเขมรสมัยก่อนพระนครอาจมีมาแล้วในบริเวณรอบนอกของอารยธรรมเขมร อักษรไทชนิดแรกอาจต้องมีข้อบกพร่องเช่นเดียวกับอักษรเขมร แต่อักษรไทได้นำนวัตกรรมมาประยุกต์ เช่น การปรับใช้หรือดัดแปลงอักษร เพื่อสร้างอักษรใหม่ให้เสียงที่ไม่ปรากฏในอักษรเขมร ตามธรรมเนียมไทยระบุว่าพ่อขุนรามคำแหงมหาราชเป็นผู้ประดิษฐ์อักษรสุโขทัยใน ค.ศ. 1283

แฟร์ลุสแบ่งอักษรไทที่มีต้นกำเนิดจากเขมรออกเป็น 2 กลุ่ม: อักษรกลาง ประกอบด้วยอักษรโบราณ (สุโขทัย, ฝักขาม) กับอักษรสมัยใหม่ (ไทย, ลาว) และอักษรไทรอบข้างในประเทศเวียดนาม (ไทดำ, ไทด่อน, ไทแดง, ลายตัย และลายปาว) แฟร์ลุสเสนอแนะว่าชาวไทรับรูปแบบอักษรเขมรทั้งหมดไปใช้โดยขาดการเรียนรู้อย่างเหมาะสม ในเวลาต่อมาเมื่อชาวไทกระจายทั่วภาคพื้นทวีปอุษาคเนย์ ชาวไทที่ไปทางใต้ (ภายหลังกลายเป็นเป็นชาวไทยหรือสยาม) เข้าไปในดินแดนพระนคร แล้วก่อตั้งอาณาจักรสุโขทัย อักษรไทดั้งเดิมถูกทำให้เป็นเขมรในช่วงที่มีการติดต่อกับเขมร ซึ่งก่อให้เกิดอักษรสุโขทัย คุณสมบัติอย่างลำดับอักษรและตัวเลขทำมาจากอักษรเขมร แต่มีการเปลี่ยนสัญลักษณ์สระบางส่วน โดยยังคงรักษาลักษณะดั้งเดิมของอักษรเขมรสมัยก่อนพระนครไว้ได้ หากแต่ไม่มีการเรียงลำดับอักษร หรือการใช้ตัวเลข แอนโทนี ดิลเลอร์ (Anthony Diller) รายงานว่า นวัตกรรมที่พบในอักษรสุโขทัยเมื่อเปรียบเทียบกับอักษรเขมร แสดงให้เห็นว่า อักษรสุโขทัยเป็นอักษรที่ผ่านการวางแผนและเป็นเอกภาพ

แพร่กระจายและรุ่นลูก
หลังการประดิษฐ์อักษรสุโขทัย อักษรนี้ได้กระจายไปทั่วอาณาจักรไทในล้านช้าง (ลาว) ล้านนา และอยุธยา จารึกสุโขทัยที่เก่าแก่ที่สุดพบในจังหวัดลำปาง (ล้านนา) มีรูปร่างเกือบคล้ายกับอักษรเก่าที่สุดที่พบในสุโขทัย จารึกนั้นมีต้นกำเนิดที่จังหวัดลำพูน แต่เขียนโดยพระสงฆ์สุโขทัยที่น่าจะนำอักษรสุโขทัยเข้าสู่ล้านนา หลังจากนั้นอักษรนี้แพร่กระจายไปทั่วภูมิภาคทางเหนือและใต้ เมื่อเวลาผ่านไปจึงมีการเปลี่ยนแปลงบ้าง Finot (1959) รายงานว่า อักษรสุโขทัยตัวอย่างแรกสุดพบในหลวงพระบาง โดยมีอายุถึง ค.ศ. 1548 ซึ่งเขียนขึ้นหลังจากจารึกพ่อขุนรามคำแหงถึง 265 ปี
thumb|250px|วิวัฒนาการของอักษรสุโขทัยไปยังอักษรไทยสมัยใหม่

อักษรสุโขทัยที่กระจายไปทางใต้มีการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อย เช่นเดียวกันกับอักษรไทยสมัยใหม่ที่เปลี่ยนแปลงจากอักษรสุโขทัยน้อยมาก อักษรสุโขทัยได้รับการพัฒนาเป็นอักษรไทยในลุ่มน้ำตอนล่างของแม่น้ำเจ้าพระยา เนื่องจากการพัฒนานี้สามารถสืบย้อนไปได้ตลอดหลายศตวรรษ ในรัชสมัยพระยาลิไทช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 ผู้ที่อ่านหนังสือออกยังคงคุ้นเคยกับอักษรเขมรและไม่ยอมเขียนในอักษรสุโขทัย เพื่อแก้ไขปัญหานี้ จึงมีการแก้ไขอักษรให้เขียนสระใกล้เคียงกับอักษรเขมรมากขึ้น โดยก่อให้เกิดอักษรใหม่ใน ค.ศ. 1375 ที่มีชื่อว่า "อักษรพระยาลิไท" โดยอักษรนี้เขียนสระทั้งบน ล่าง ด้านหน้าหรือด้านหลังพยัญชนะต้น จากนั้นใน ค.ศ. 1680 อักษรนี้จึงพัฒนาไปเป็น "อักษรพระนารายณ์" ซึ่งภายหลังพัฒนาและคงรูปเป็นอักษรไทยสมัยใหม่

ส่วนทางเหนือ อักษรนี้พัฒนาไปเป็นอักษรฝักขาม อักษรฝักขามใช้กันอย่างแพร่หลายในอาณาจักรล้านนาระหว่างต้นคริสต์ศตวรรษที่ 15 ถึงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16 จากนั้นอักษรฝักขามเริ่มยาวขึ้นและมีมุมกลมมากกว่าที่จะเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสและตั้งฉากเหมือนอักษรสุโขทัยก่อนหน้า ตัวอักษรหลายตัวมี "หาง" ที่เห็นได้ชัดเจน ซึ่งทอดยาวทั้งเหนือและใต้บรรทัดเขียนหลัก

ลักษณะ
อักษรสุโขทัยเขียนจากซ้ายไปขวา ไม่มีการเว้นว่างระหว่างคำ อักษรตัวพิมพ์ใหญ่ หรือเครื่องหมายจุดที่ท้ายประโยค อักษรนี้มีพยัญชนะ 39 ตัว เมื่อเทียบกับอักษรเขมรแล้ว อักษรสุโขทัยประดิษฐ์นวัตกรรม 4 ประการ นวัตกรรมประการแรกคือการนำตัวอักษรใหม่มารองรับความแตกต่างทางสัทศาสตร์ภาษาไทที่ไม่มีในอักษรเขมร ซึ่งรวมถึงเสียง /e/ กับ /ae/, /pʰ/ กับ /f/, และ /kʰ/ กับ /x/ ตัวอักษรใหม่สร้างขึ้นด้วยการปรับเปลี่ยนตัวอักษรที่ใช้สำหรับเสียงที่คล้ายคลึงกันด้วยการเพิ่มส่วน เช่น ส่วนท้ายหรือรอยหยักให้กับตัวอักษร อักษรสุโขทัยถือเป็นอักษรแรกของโลกที่เพิ่มสัญลักษณ์วรรณยุกต์ในการระบุตำแหน่งวรรณยุกต์ ซึ่งไม่ปรากฏในอักษรมอญ-เขมร (ตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก) และกลุ่มภาษาอินโด-อารยันที่ใช้อักษรที่มีมาก่อนอักษรสุโขทัย นอกจากนี้ การเพิ่มเติมอีกแบบคือพยัญชนะควบกล้ำ (consonant cluster) ที่เขียนในแนวนอนและต่อเนื่องกันในบรรทัดเดียว แทนที่จะเขียนพยัญชนะตัวที่สองด้านล่างบรรทัดแรก

 พยัญชนะ 

 พยัญชนะเดี่ยว 
+รายการพยัญชนะก [k]frameless|110x110pxข [kʰ]frameless|110x110px ฃ [x]frameless|110x110pxค [g]frameless|110x110px ฅ [ɣ]frameless|110x110pxฆ [g]frameless|110x110px ง [ŋ]frameless|110x110px  จ [tɕ]frameless|110x110px ฉ [tɕʰ]frameless|110x110px ช [dʑ]frameless|110x110px ซ [z~ʑ]frameless|110x110px ไม่มีอักษร ฌญ [ɲ]frameless|110x110px  ฎ [ʔd]frameless|110x110px ฏ [t]frameless|110x110pxฐ [tʰ]frameless|110x110px ไม่มีอักษร ฑไม่มีอักษร ฒ ณ [n]frameless|110x110pxด [ʔd]frameless|110x110px ต [t]frameless|110x110pxถ [tʰ]frameless|110x110px ท [d]frameless|110x110px ธ [d]frameless|110x110pxน [n]frameless|110x110pxบ [ʔb]frameless|110x110pxป [p]frameless|110x110pxผ [pʰ]frameless|110x110px ฝ [f]frameless|110x110pxพ [b]frameless|110x110pxฟ [v]frameless|110x110pxภ [b]frameless|110x110pxม [m]frameless|110x110pxย [j]frameless|110x110pxร [r]frameless|110x110px ล [l]frameless|110x110pxว [w]frameless|110x110pxศ [s]frameless|110x110pxษ [s]frameless|110x110pxส [s]frameless|110x110pxห [h]frameless|110x110pxไม่มีอักษร ฬอ [ʔ]frameless|110x110pxไม่มีอักษร ฮ

 พยัญชนะคู่ 
รายการพยัญชนะคู่หง [ŋ̊]frameless|150x150pxหญ [ɲ̊]frameless|150x150pxหน [n̥]frameless|150x150px หม [m̥]frameless|150x150pxหย [j̊]frameless|150x150pxหร [r̥]frameless|150x150px หล [l̥]frameless|150x150px หว [w̥]frameless|150x150pxอย [ʔj]frameless|150x150px 

 ตัวเลข 
ตัวเลขข้างล่างคือตัวเลขสุโขทัยที่ยืมมาจากตัวเลขเขมร 
รายการตัวเลข๐ frameless|150x150px0๑ frameless|150x150px1๒ frameless|150x150px2๓ frameless|150x150px3๔ frameless|150x150px4๕ frameless|150x150px5๖ frameless|150x150px6๗ frameless|150x150px7๘ frameless|150x150px8๙ frameless|150x150px9

 สระ 
รูปสระเขียนอยู่บนบรรทัดหลัก แต่ในภายหลังหันกลับมาเขียนแบบเดิม (ทำให้คล้ายกับเขมร) เมื่อถึงคริสต์ศตวรรษที่ 15 ได้มีการเพิ่มเครื่องหมายเสริมสัทอักษรกำกับเสียงสระหลายตัวในอักษรสุโขทัยแบบก่อน ตามที่พบในจารึกพ่อขุนรามคำแหง เพื่อเขียนสระทั้งหมด สระบางตัวถือเป็นสระโดยธรรมชาติในอักษรสุโขทัยแบบก่อนหน้าที่มีเครื่องหมายชัดเจน
+สระลอยสระลอยสัทอักษรสากลเทียบกับสมัยใหม่ตัวอย่างพยางค์สระอิ[i]อิอิกframeless|150x150pxสระอี[iː]อีอีกframeless|150x150pxสระอึ/สระอือ[ɨ(ː)]อึ, อืออืกframeless|150x150px
สระจมสระจมสัทอักษรสากลเทียบกับสมัยใหม่ตัวอย่างพยางค์เปิดตัวอย่างพยางค์ปิดสระอะ[a]กะframeless|150x150pxกะframeless|150x150pxกันสระอา[aː]กาframeless|150x150pxกาframeless|150x150pxกานสระอิ[i]กิframeless|150x150pxกิframeless|150x150pxกินสระอี[iː]กีframeless|150x150pxกีframeless|150x150pxกีนสระอึ/สระอือ[ɨ(ː)]กึ, กือframeless|150x150pxกือframeless|150x150pxกืนสระอุ[u]กุframeless|150x150pxกุframeless|150x150pxกุนสระอู[uː]กูframeless|150x150pxกูframeless|150x150pxกูนสระเอะ/สระเอ[e(ː)]เกะ, เกframeless|150x150pxเกframeless|150x150pxเกนสระแอะ[ɛ]แกะframeless|150x150pxแกะสระแอ[ɛː]แกframeless|150x150pxแกframeless|150x150pxแกนสระโอะ/สระโอ[o(ː)]โกะ, โกframeless|150x150pxโกframeless|150x150pxโกนสระไอ[ai]ไกframeless|150x150pxไกframeless|150x150pxไกนสระใอ[aɨ]ใกframeless|150x150pxใกframeless|150x150pxใกนสระออ[ɔː]กอframeless|150x150pxกอframeless|150x150pxกอนสระเออ[ɤː]เกอframeless|150x150pxเกอframeless|150x150pxเกินframeless|150x150pxสระเอีย[ia]เกียframeless|150x150pxเกียframeless|150x150pxเกียนสระเอือ[ɨa]เกือframeless|150x150pxเกือframeless|150x150pxเกือนสระอัว[ua]กัวframeless|150x150pxกัวframeless|150x150pxกวนสระอำ[am]กำframeless|150x150pxกำ

 เครื่องหมายเสริมสัทอักษร 
เครื่องหมายเสริมสัทอักษรคุณลักษณะเทียบกับสมัยใหม่ตัวอย่างframeless|150x150pxระบจุดเริ่มต้นของข้อความ๏frameless|150x150pxframeless|150x150pxframeless|150x150px๏ กูกำframeless|150x150pxระบุเป็นวรรณยุกต์แหบแห้ง (croaky tone)่frameless|150x150pxframeless|150x150pxframeless|150x150pxระบุเป็นวรรณยุกต์ลมแทรก (breathy tone)้frameless|150x150pxframeless|150x150px

 ตัวอย่าง 
+อักษรสุโขทัยปริวรรตเป็นอักษรไทยสัทอักษรสุโขทัยแปลไทยสมัยใหม่center|frameless|500x500pxพ่กูชื่สรีอีนทราทีตยแม่กูชื่นางเสือง
พี่กูชื่บานเมืองตูพี่น้องท้องดยว

ห้าคนผู้ชายสามผู้ญิงโสงพี่เผือ

ผู้อ้ายตายจากเผือตยมแฏ่ญงงเลกbɔː˩ kuː dʑɯ˩ siː.ʔiːn.draː.diːt 
mɛː˩ kuː dʑɯ˩ naːŋ sɯaŋ 

biː˩ kuː dʑɯ˩ baːn.mɯaŋ 

tuː biː˩ nɔːŋ˥ dɔːŋ˥ ʔdiaw haː˥ gɔn

pʰuː˥.dʑaːj saːm pʰuː˥.ɲiŋ soːŋ 

biː˩ bɯa pʰuː˥.ʔaːj˥ taːj tɕaːk 

pʰɯa tiam tɛː˩ ɲaŋ lek พ่อกูชื่อศรีอินทราทิตย์ 
แม่กูชื่อนางเสือง 

พี่กูชื่อบานเมือง 

ตูพี่น้องท้องเดียวห้าคน 

ผู้ชายสาม ผู้หญิงสอง 

พี่เผือผู้อ้ายตายจากเผือเตียมแต่ยังเล็ก.... [ข้อความมีต่อ]