# การรุกรานไซปรัสของตุรกี
{{Infobox military conflict
| image = 280px
| caption = แผนที่เชื้อชาติในประเทศไซปรัสใน ค.ศ. 1973 สีทองคือผู้มีเชื้อสายกรีก สีม่วงคือผู้มีเชื้อสายตุรกี และสีแดงคือฐานทัพของสหราชอาณาจักรMap based on map from the CIA publication Atlas: Issues in the Middle East, collected in Perry–Castañeda Library Map Collection at the University of Texas Libraries web cite.
| conflict = การรุกรานไซปรัสของตุรกี
| partof = ข้อพิพาทไซปรัส
| date = 20 กรกฎาคม – 18 สิงหาคม ค.ศ. 1974
| place = เกาะไซปรัส
| territory =
ตุรกีครอบครองพื้นที่ร้อยละ 36.2 ของไซปรัส
 ก่อตั้งเขตปกครองตนเองของชาวไซปรัสเชื้อสายตุรกี (Autonomous Turkish Cypriot Administration)
| result = ฝ่ายตุรกีชนะJuliet Pearse, "Troubled Northern Cyprus fights to keep afloat" in Cyprus. Grapheio Typou kai Plērophoriōn, Cyprus. Grapheion Dēmosiōn Plērophoriōn, Foreign Press on Cyprus,　Public Information Office, 1979, p. 15.Joseph Weatherby, The other world: Issues and Politics of the Developing World, Longman, 2000, , p. 285.
 คณะผู้ยึดอำนาจการปกครองไซปรัสเชื้อสายกรีกล่มสลาย 
 รัฐบาลทหารกรีกในประเทศกรีซล่มสลาย
 ชาวไซปรัสเชื้อสายกรีกพลัดถิ่น 200,000 คน
 ชาวไซปรัสเชื้อสายตุรกีพลัดถิ่น 50,000 คนKatholieke Universiteit Brussel, 2004 "Euromosaic III: Presence of Regional and Minority Language Groups in the New Member States", p.18 
| combatant1 =  องค์กรต่อต้านตุรกี
| commander1 =  ฟาฮ์รี โครูทืร์ค   บือแลนท์ เอเจวิท เนจเมตทิน แอร์บาคัน ราอุฟ แดงก์ทัช
| combatant2 =  ประเทศไซปรัส  EOKA B
| commander2 = 22px|border นีโกส ซัมป์ซอน22px|border กลัฟโกส กลีรีดิส ดีมีตรีโอส โยอานีดิส เฟดอน จีซีจิส
| strength1 = ตุรกี:กองทัพ 40,000 นายKeser, Ulvi (2006). Turkish-Greek Hurricane on Cyprus (1940 – 1950 – 1960 – 1970), 528. sayfa, Publisher: Boğaziçi Yayınları, .รถถังเอ็ม47 และเอ็ม48 160–180 คันΗ Μάχη της Κύπρου, Γεώργιος Σέργης, Εκδόσεις Αφοι Βλάσση, Αθήνα 1999, page 253 (in Greek)ดินแดนแทรกของตุรกีในประเทศไซปรัส:ชาย 11,000–13,500 คน ระดมพลสูงสุดถึง 20,000 คนΗ Μάχη της Κύπρου, Γεώργιος Σέργης, Εκδόσεις Αφοι Βλάσση, Αθήνα 1999, page 254 (in Greek)รวม: 60,000 คน
| strength2 = ไซปรัส:กองกำลัง 12,000 นายΗ Μάχη της Κύπρου, Γεώργιος Σέργης, Εκδόσεις Αφοι Βλάσση, Αθήνα 1999, page 260 กรีซ:กองทัพ 1,800–2,000 นายรวม: 14,000 คน
| casualties1 = บาดเจ็บและเสียชีวิต 1,500–3,500 คน (ประมาณการ) (ทหารและประชาชน) รวมไปถึงผู้เสียชีวิตในการปฏิบัติหน้าที่ 573 นาย (กองทัพตุรกี 503 นาย, กำลังต่อต้าน 70 นาย) ประชาชนถูกสังหาร 270 คนสูญหาย 803 คน (ตัวเลขทางการใน ค.ศ. 1974)Haydar Çakmak: Türk dış politikası, 1919–2008, Platin, 2008, , page 688 ; excerpt from reference: 415 ground, 65 navy, 10 air, 13 gendarmerie, 70 resistance (= 568 killed) บาดเจ็บ 2,000 คน
| casualties2 = บาดเจ็บและเสียชีวิต 4,500–6,000 คน (ประมาณการ) (ทหารและประชาชน) รวมทหารไซปรัสเสียชีวิต 309 คน ฝ่ายกรีกเสียชีวิต 105 คน  สูญหาย 1,000–1,100 คน (ณ ค.ศ. 2015)บาดเจ็บ 12,000 คนArtuç, İbrahim; Kıbrıs'ta Savaş ve Barış, Kastas Yayınları, İstanbul 1989, sayfalar 300-304 ve 317-318Manizade, Derviş (1975). Kıbrıs: dün, bugün, yarın, 511. sayfa, Yaylacik Matbaası.
| casualties3 = ชาวไซปรัสเชื้อสายกรีกถูกขับออกจากไซปรัสเหนือ 200,000 คนชาวไซปรัสเชื้อสายตุรกีถูกขับออกจากสาธารณรัฐไซปรัส 50,000 คน
 กองกำลังรักษาสันติภาพของสหประชาชาติ:UNFICYP report, found in Γεώργιος Τσουμής, Ενθυμήματα & Τεκμήρια Πληροφοριών της ΚΥΠ, Δούρειος Ίππος, Athens November 2011, Appendix 19, page 290ถูกสังหาร 9 นาย บาดเจ็บ 65 นาย
| note = 
}}การรุกรานไซปรัสของตุรกี  ซึ่งประเทศตุรกีใช้รหัสนามว่า ปฏิบัติการอัตติลา'Rongxing Guo, (2006), Territorial Disputes and Resource Management: A Global Handbook. p. 91Angelos Sepos, (2006), The Europeanization of Cyprus: Polity, Policies and Politics, p. 106  เริ่มดำเนินการในวันที่ 20 กรกฎาคม ค.ศ. 1974 ต่อเนื่องจากรัฐประหารในประเทศไซปรัสในวันที่ 15 กรกฎาคม ค.ศ. 1974

รัฐประหารครั้งนั้นสั่งการโดยรัฐบาลทหารกรีกและจัดฉากโดยกองกำลังพิทักษ์ชาติไซปรัส ร่วมกับเอโอกา-บี รัฐบาลทหารได้ขับประธานาธิบดีอัครมุขนายกมาการีโอสที่ 3 แห่งไซปรัส ออกจากอำนาจ แล้วแต่งตั้งนีโกส ซัมป์ซอน ให้ดำรงตำแหน่งแทนBBC: Turkey urges fresh Cyprus talks (2006-01-24) จุดประสงค์ของรัฐประหารคือการรวม (enosis) ไซปรัสเข้ากับประเทศกรีซ และการประกาศตั้งสาธารณรัฐเฮลเลนิกแห่งไซปรัส (Hellenic Republic of Cyprus)Strategic review, Volume 5 (1977), United States Strategic Institute, p. 48.Allcock, John B. Border and territorial disputes (1992), Longman Group, p. 55.

ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1974 กองทัพตุรกีได้รุกรานและยึดพื้นที่ร้อยละ 3 ของเกาะก่อนจะมีการประกาศหยุดยิง คณะผู้ยึดอำนาจการปกครองกรีกล่มสลายและถูกแทนที่ด้วยรัฐบาลประชาธิปไตย ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1974 กองทัพตุรกีเข้ารุกรานอีกครั้งและยึดพื้นที่เกาะได้ประมาณร้อยละ 36 แนวเส้นหยุดยิงตั้งแต่เดือนสิงหาคม ค.ศ. 1974 เป็นต้นมา กลายเป็นเขตกันชนของสหประชาชาติในประเทศไซปรัส และเรียกกันโดยทั่วไปว่าเส้นสีเขียว

ประชาชนประมาณ 150,000 คน (มากกว่าหนึ่งส่วนสี่ของประชากรประเทศไซปรัส และหนึ่งส่วนสามของประชากรชาวไซปรัสเชื้อสายกรีก) ถูกขับออกจากตอนเหนือของเกาะที่ซึ่งมีประชากรชาวไซปรัสเชื้อสายกรีกคิดเป็นร้อยละ 80 ไม่กี่ปีต่อมาใน ค.ศ. 1975 ชาวไซปรัสเชื้อสายตุรกีเกือบ 60,000 คน. คิดเป็นครึ่งหนึ่งของประชากรชาวไซปรัสเชื้อสายตุรกี ถูกขับจากตอนใต้ไปยังตอนเหนือ การรุกรานของตุรกีสิ้นสุดลงด้วยการแบ่งแยกเกาะไซปรัสออกด้วยเส้นสีเขียวที่สหประชาชาติเฝ้าสังเกต และก่อตั้งเขตปกครองตนเองของชาวไซปรัสเชื้อสายตุรกีโดยพฤตินัยในตอนเหนือ ใน ค.ศ. 1983 สาธารณรัฐตุรกีแห่งนอร์เทิร์นไซปรัสประกาศเอกราช แม้ว่ามีเพียงประเทศตุรกีเพียงประเทศเดียวที่ให้การรับรองก็ตาม ประชาคมระหว่างประเทศถือว่าดินแดนนอร์เทิร์นไซปรัสคือดินแดนที่ตุรกียึดครองในสาธารณรัฐไซปรัส ประชาคมนานาชาติมองว่าการยึดครองดังกล่าวไม่ชอบด้วยกฎหมายระหว่างประเทศ โดยถือว่าเป็นการยึดครองดินแดนสหภาพยุโรปซึ่งไซปรัสเป็นสมาชิกอยู่

บรรดาผู้พูดภาษาตุรกีเรียกปฏิบัติการนี้ว่า "ปฏิบัติการสันติภาพไซปรัส"  "ปฏิบัติการสันติภาพ"  หรือ "ปฏิบัติการไซปรัส"  เพราะพวกเขาอ้างว่าการดำเนินการของทหารตุรกีเป็นปฏิบัติการรักษาสันติภาพ