# พระสูตรมหายาน
พระสูตรมหายาน คือพระสูตรส่วนกลาง ที่ใช้ร่วมกันของฝ่ายมหายานเอง ไม่ว่าจะอุปสมบทจากสายวินัยนิกายใดก็ตาม โดยเนื้อหาพระสูตร จะมีมติหรือความเชื่อเป็นแบบมหายาน ที่เกี่ยวข้องกับพระโพธิสัตว์ หรือการบำเพ็ญเพื่อเป็นพระพุทธเจ้า หรือ อธิบายพุทธภาวะแบบมหายาน และรวมไปถึงพระสูตรแบบตันตรยานในชั้นหลังด้วย

มหายานสูตร มีหลากหลาย แรกเริ่มนั้น ไม่ได้จัดเป็นหมวดหมู่อย่างเคร่งครัดแบบในอาคมสูตร มีพระสูตรเอกเทศอีกจำนวนมาก มหายานสูตร บางครั้งเรียกว่า ไวปุลยสูตร โดย มหาปรัชญาปารมิตาศาสตร์ อธิบายว่า พระสูตรนี้มีมากมายนับไม่ถ้วน เป็นพระสูตรที่ประกาศไว้เพื่อการตรัสรู้อันบริบูรณ์สูงสุด และแม้จะเป็นส่วนที่ใช้ร่วมกันของฝ่ายมหายานก็จริง แต่พระสูตรมหายานบางพระสูตร คณะสงฆ์บางแห่งอาจจะมีใช้หรือไม่มี ก็ได้ หรือ อาจจะยอมรับหรือไม่ยอมรับ

แต่ละพระสูตรในแต่ละคณะสงฆ์ อาจจะให้ความสำคัญไม่เท่ากัน เพราะมหายานในอินเดีย มีสำนักคิดด้านพุทธปรัชญามหายาน อยู่ 2 สำนักใหญ่ คือ

 มาธยมิกะ หรือ ศูนยวาท
 โยคาจาร หรือ วิชญานวาท

ทั้งสองนี้ มีข้อเชื่อ และข้ออภิธรรมที่ถือต่างกันอยู่

และเมื่อสมัยที่พุทธศาสนาเข้าไปในเอเชียตะวันออก ปรากฏมีการแยกนิกาย จากการยึดถือมหายานสูตร โดยยึดถือปฏิบัติเอาพระสูตรใดพระสูตรหนึ่งเป็นพิเศษ หรือถือเอาพระสูตรบางพระสูตรอย่างเป็นเอกเทศ และละทิ้งพระสูตรส่วนอื่น ๆ แล้วตั้งเป็นนิกายก็มี

การจำแนก มหายานสูตร เป็นหมวดหมู่มีการจำแนกหลายแบบ ทั้งจำแนกแบบชุดต้นฉบับสันสกฤตที่ขุดค้นเจอหรือที่เหลืออยู่ หรือแบบทิเบต และแบบจีน ซึ่งแต่ละแบบก็มีการจัดพระสูตรลงหมวดในแต่ละยุคไม่เหมือนกัน แต่ในที่นี้จะผสานแบบต่าง ๆ พอเป็นประเภทใหญ่ให้เห็นภาพกัน มีอยู่ 9 หมวดดังนี้

หมวด ชาตกะและอวทาน
หมวด ปรัชญาปารมิตา
หมวด สัทธรรมปุณฑรีกะ
หมวด อวตังสกะ
หมวด รัตนกูฎ
หมวด นิรวาณ
หมวด มหาสันนิบาต
หมวด สูตรสันนิบาต
หมวด ตันตระ

thumb|330x330px|ลลิตวิสตระไวปุลยสูตร พระสูตรประเภทชาตกะและอวทาน ฉบับคัดลอกของกัปตันน็อกซ์ (Captain William Douglas Knox : East India Company) จาก British Library

 พระสูตร 

 หมวด ชาตกะและอวทาน 
ในที่นี้หมายเอาเฉพาะ ชาดก อวทาน ที่ว่าด้วยพุทธประวัติ อดีตชาติของพระพุทธเจ้าพระองค์ต่าง ๆ และประวัติบุคคลหรือพระโพธิสัตว์ แบบมหายานเท่านั้น คือ ประเภท มหายานชาดกสูตร โพธิสัตวาวทาน

มีพระสูตรสำคัญ คือ ลลิตวิสตระไวปุลยสูตร หรือ มหานิทานสูตร
left|thumb|266x266px|อัษฏสาหัสริกาปรัชญาปารมิตาสูตร พระสูตรประเภทปรัชญาปารมิตา สมัยราชวงศ์ปาละ เบงกอลจาก Met Museum

 หมวด ปรัชญาปารมิตา 
ปรัชญาปารมิตา คือ หมวดพระสูตรแห่งปัญญาบารมี เป็นหมวดมหายานสูตรในยุคแรก ๆ ที่มีขนบความคิดแบบมหายานเต็มรูป โดยพระสูตรที่เก่าแก่ที่สุดคือ อัษฏสาหัสริกาปรัชญาปารมิตา

หมวดปรัชญาปารมิตา เป็นพระสูตรมหายานขนาดใหญ่ มีหลายสูตร ที่ว่าด้วย ปัญญาบารมี อันเป็นข้อบารมีที่สำคัญหนึ่งของพระโพธิสัตว์ ที่จะทำให้เข้าใจความเป็นไปของปรากฎการณ์ของธรรมชาติทั้งปวง คือหลักศูนยตา

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหาปรัชญาปารมิตาสูตร

thumb|332x332px|สัทธรรมปุณฑรีกสูตร ส่วนนิทานปริวรรต พระสูตรประเภทสัทธรรมปุณฑรีกะ จาก British Library

 หมวด สัทธรรมปุณฑรีกะ 
สัทธรรมปุณฑรีกะ คือ หมวดพระสูตรแห่งดอกบัวขาวแห่งธรรมที่แท้จริงอันประเสริฐ เป็นหมวดพระสูตรที่ว่าด้วย ยานทั้งสาม มี สาวกยาน ปัจเจกพุทธยาน และโพธิสัตวยาน มีเป้าหมายอย่างเดียวคือ พุทธยาน ภาวะนี้ทุกคนเข้าถึงได้ไม่มีข้อยกเว้น เป็นหมวดเล็กบางแบบจำแนกไว้ในชุมนุมมหายานสูตร (สูตรสันนิบาต)

มีพระสูตรสำคัญ คือ สัทธรรมปุณฑรีกสูตร

 หมวด อวตังสกะ 
thumb|338x338px|คัณฑวยูหสูตร พระสูตรประเภทอวตังสกะ จาก San Diego Museum of Art
อวตังสกะ คือ หมวดพระสูตรอันประดับตกแต่งด้วยดอกไม้นานาชนิดเรียงร้อยเข้าด้วยกัน เป็นมหายานสูตร หมวดขนาดใหญ่ เนื้อหาหลัก ๆ ประกอบด้วย อวตังสกสูตร คัณฑวยูหสูตร ทศภูมิกสูตร ว่าด้วย ทุกสรรพสัตว์มีพุทธภาวะเสมอกัน สรรพสิ่งรวมอยู่ด้วยกันโดยธรรมธาตุจริงแท้หนึ่งเดียวเสมอกัน และกล่าวถึงคุณลักษณะของพระไวโรจนพุทธเจ้าในแง่มุมต่าง ๆ ที่มีต่อธรรมธาตุ และเรื่องราวการจาริกธรรมของสุธนกุมาร ในการเรียนรู้ในทางของโพธิสัตว์ ผ่านประสบการณ์กับบุคคลต่าง ๆ

จุดประสงค์ของหมวดนี้คือ เพื่อนำสรรพสัตว์ทั้งหลายเข้าถึงพระภูมิแห่งโพธิสัตว์ ทั้ง 10 ขั้น โดยลำดับ เพื่อพัฒนาโพธิจิตให้บรรลุสู่พุทธภูมิอันสูงสุด

มีพระสูตรสำคัญ คือ พุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร
left|thumb|333x333px|มหารัตนกูฎสูตรกาศยปะปริวรรต เมืองโขตาน จากงาน : On the Trail of Texts Along the Silk Road (Kyoto, 2009)

 หมวด รัตนกูฎ 
รัตนกูฎ คือ พระสูตรกองแห่งอัญมณี เป็นหมวดรวบรวมมหายานสูตร หลายพระสูตร ที่เกี่ยวกับการบำเพ็ญปฏิบัติในแบบของพระโพธิสัตว์ พระสูตรประกอบในหมวดส่วนมาก เป็นลักษณะประเภทคัมภีร์แบบปริปฤจฉาและนิรเทศ คือ มีการถามตอบ และอธิบายขยายความเป็นเรื่อง ๆ

โดยภาพรวมกล่าวถึง คำอธิบายต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับ ความเชื่อพื้นฐานของมหายานธรรม มีเรื่องที่น่าสนใจเช่น การอธิบายถึงการบำเพ็ญบารมีในข้อต่าง ๆ แบบมหายาน อธิบายถึงพุทธเกษตร พุทธภาวะ อันตรภพ รวมไปถึงข้อวินิฉัยเรื่องศีลโพธิสัตว์ เป็นต้น

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหารัตนกูฎสูตร

 หมวด นิรวาณ 
thumb|215x215px|มหาปรินิรวาณสูตร พระสูตรประเภทนิรวาณ พิพิธภัณฑ์พระราชวังแห่งชาติกู้กง เมืองไทเป
นิรวาณ คือ พระสูตรที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ ในช่วงพระพุทธเจ้าปรินิพพานแบบมหายาน (ไม่เกี่ยวกับมหาปรินิรวาณสูตร ในอาคมสูตร) อธิบายเกี่ยวกับ พุทธธาตุ ธรรมกาย ตถาคตครรภ์ เป็นพระสูตรหมวดเล็ก บางแบบจำแนกไว้ในชุมนุมมหายานสูตร (สูตรสันนิบาต)

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหาปรินิรวาณสูตร

 หมวด มหาสันนิบาต 
left|thumb|มหาไวปุลยมหาสันนิปาตสูตร พระสูตรประเภทมหาสันนิบาต จากแม่พิมพ์แกะไม้ ในพระไตรปิฎกเกาหลี วัดแฮอินซา สมบัติชาติเกาหลี
มหาสันนิบาต คือ หมวดพระสูตรการชุมนุมใหญ่ กหมายถึงการชุมนุมของพระโพธิสัตว์ ในหมวดนี้จะเป็นพระสูตรที่เกี่ยวกับคำสอนของพระพุทธเจ้ากับพระโพธิสัตว์องค์ต่าง ๆ หรือเป็นพระสูตรเอกเทศของพระโพธิสัตว์องค์นั้น ๆ โดยตรง

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหาไวปุลยมหาสันนิปาตสูตร

 หมวด สูตรสันนิบาต 
left|thumb|313x313px|วิมลเกียรตินิรเทศสูตร พระสูตรประเภทสูตรสันนิบาต ของบรรณาการที่อาณาจักรต้าหลี่ส่งไปยังจักรวรรดิจีน Met Museum
สูตรสันนิบาต คือชุมนุมพระสูตร เป็นส่วนที่รวมพระสูตรเล็ก ๆ น้อย ๆ เรื่องราวเบ็ดเตล็ด หรือมหายานสูตรที่เป็นพระสูตรเอกเทศ ที่ไม่ถูกจัดไว้หมวดอื่น ๆ ก่อนหน้า มีพระสูตรจำนวนมาก มีเนื้อหาพอสังเขปดังนี้

 พระสูตรเกี่ยวกับแนวคิดและหลักการมหายาน
 พระสูตรเกี่ยวกับการบำเพ็ญเป็นพระโพธิสัตว์
 พระสูตรเกี่ยวกับพระพุทธเจ้าหรือพระโพธิสัตว์องค์ใดองค์หนึ่ง
 พระสูตรเกี่ยวกับฌานและสมาธิ
 พระสูตรเกี่ยวกับศีล การปลงอาบัติและการสารภาพผิด

มีพระสูตรที่เป็นที่รู้จักกันหลายพระสูตร เช่น วิมลเกียรตินิรเทศสูตร ลังกาวตารสูตร เป็นต้น

 หมวด ตันตระ 
thumb|มหาไวโรจนาภิสัมโพธิไวปุลยสูตร พระสูตรประเภทตันตระ หรือที่ญี่ปุ่นเรียกว่า Dainichi kyō คัมภีร์นี้เป็นคัมภีร์ที่สำคัญที่สุดของนิกายชินงอน หรือ มนตรยานในญี่ปุ่น จาก พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติโตเกียว
พระสูตรอันเกี่ยวของกับพุทธตันตระ ในแขนงต่าง ๆ เช่น คุยหยาน มนตรยาน รหัสยาน สหัชยาน

เป็น พระสูตรลึกลับประกอบด้วยงานประเภทสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติทางพุทธศาสนาที่มี การประกอบพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ หรือการภาวนาแบบพิเศษต่าง ๆ เช่น ธารณี มนตร์ สาธนะ มณฑล โยคะ ธารณี มุทรา สิทธิ อภิเษก

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหาไวโรจนาภิสัมโพธิ ไวปุลยสูตร เรียกสั้น ๆ ว่า มหาไวโรจนสูตร

 แหล่งอ้างอิง 
https://blog.thai-sanscript.com/mahayanasutra/