wannaphong/clean_thaiwikipedia huggingface dataset:
# กวินพนธ์ พาณิชย์พงส์
กวินพนธ์ พาณิชย์พงส์ (เกิด 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2521) หรือที่รู้จักในชื่อ กำปั้น บาซู เป็นนักร้อง นักแสดง นักเต้นชาวไทย และเป็นอดีตสมาชิกวงบาซู

 ประวัติ 
กวินพนธ์เกิดเมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2521 มีชื่อจริงเมื่อแรกเกิดว่า เอกประพันธ์ พาณิชย์พงส์ ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็น พีระ คริชณะ และกวินพนธ์ในปัจจุบัน จบการศึกษาระดับประถมศึกษาจากโรงเรียนบรรพตวิทยา ระดับมัธยมศึกษาจากโรงเรียนบางมดวิทยา และระดับปริญญาตรีจากมหาวิทยาลัยนานาชาติสแตมฟอร์ดในสาขาบริหารธุรกิจ

 เข้าสู่วงการ 
กวินพนธ์เริ่มต้นเข้าสู่วงการบันเทิงจากการเป็น 1 ในสมาชิกของวงบาซูเมื่อปี พ.ศ. 2541 โดยก่อนหน้านั้นเขาเคยเป็นนักร้องอาชีพตามผับมาก่อน หลังจากที่บาซูยุบวงในปี พ.ศ. 2545 เนื่องจากเด็บบี้ เดบาร่าห์ ซี น้องเล็กของวงเดินทางไปเรียนต่อที่ต่างประเทศ ทางเฮียฮ้อ สุรชัย เชษฐโชติศักดิ์ จึงให้เขาและน้อง ๆ อีก 5 คนออกอัลบั้มในนาม แดนซ์อาร์มี่ โดยเป็นการนำเพลงของบาซูที่กำลังจะออกแต่ไม่ได้ออกมาทำใหม่ทั้งหมด 2 ชุด หลังจากหมดสัญญากับอาร์เอส เขาเดินทางไปต่างประเทศเพื่อร้องเพลงตามร้านอาหารอยู่ 2–3 ปี

หลังจากเดินทางกลับเมืองไทย เขากลับมาทำเพลงซิงเกิลเดี่ยวแต่ไม่ประสบความสำเร็จ ในระหว่างนั้นเขาก็ถ่ายแบบแนวเซ็กซี่ไปด้วย ต่อมาจึงได้เข้าสู่วงการแสดงเริ่มจากการแสดงภาพยนตร์เรื่องเด็กเดนของค่ายพระนครฟิลม์เมื่อปี พ.ศ. 2548 โดยรับบทเป็น เต้ย ตามมาด้วยละครเรื่องใจแจ๋วกับเรือจิ๋วทางช่อง 7 เมื่อปี พ.ศ. 2550 ก่อนจะหายไปจากหน้าจอทีวี ระหว่างนั้นเขาก็รับงานถ่ายแบบ จนกระทั่งปี พ.ศ. 2556 เขาจึงได้กลับมาเล่นละครอีกครั้งในเรื่องแค้นเสน่หาของไก่ วรายุฑ มิลินทจินดา ทางช่อง 3 ผ่านการติดต่อของรุ่นพี่ที่สนิทกับไก่ วรายุฑ โดยรับบทเป็น ยอด บ่าวใบ้ผู้ซื่อสัตย์ และทำให้เป็นที่ถูกพูดถึง ตามมาด้วยการพลิกมารับบทร้ายครั้งแรกในซีรีส์ชุดเลือดมังกรเรื่อง เสือ เมื่อปี 2558 ในบท โชคทวี บอดี้การ์ดที่พยายามลอบฆ่าเจ้านายตัวเองอย่างอนันดา เอเวอริ่งแฮม เพื่อขึ้นเป็นใหญ่ และมีผลงานเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

 การเมือง 
กวินพนธ์เริ่มต้นเข้าสู่แวดวงการเมืองจากการเข้าร่วมงานกับพรรครวมแผ่นดิน และในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ปี พ.ศ. 2566 เขาได้ลงสมัครรับเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อในลำดับที่ 7 แต่ไม่ได้รับเลือกตั้ง

 ผลงาน 
 ภาพยนตร์ 
 ปี  เรื่อง  ค่าย  แสดงเป็น  หมายเหตุ 2548 เด็กเดน พระนครฟิลม์ เต้ย  2558 พรหมจรรย์ สวยพันธุ์สยอง TEN ยิม  2561 ๔๐๐ นักรบขุนรองปลัดชู   

 ละครโทรทัศน์ 
 ปี  เรื่อง  ช่อง  ค่าย  แสดงเป็น  หมายเหตุ 2550 ใจแจ๋วกับเรือจิ๋ว ช่อง 7 559 ออนแอร์  ละครเรื่องแรก 2556 แค้นเสน่หา ช่อง 3 ฮูแอนด์ฮู ยอด  2557 ดาวเคียงเดือนช่อง 3 HDบรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น แม็กซ์ รับเชิญ2558 บางระจัน แยจออากา แม่ทัพพม่าคนที่ 5 ที่ยกมาตีค่ายบางระจัน เสือ (เลือดมังกร) แอคอาร์ต เจเนเรชั่น โชคทวีตัวร้าย 2559 บุษบาหน้าตลาดสเต็ปออนเวิร์ค พนัส 2560 เขี้ยวราชสีห์ วาคู  2561 เสน่ห์นางครวญ ช่อง 8  ก้อน
# พระวาทะ
ในศาสนาคริสต์ พระวาทะ (;)Entry  at LSJ online. เป็นพระนามหรือตำแหน่งของพระเยซูคริสต์ ซึ่งทรงถูกมองในฐานะพระบุคคลที่สองในตรีเอกภาพผู้ทรงดำรงอยู่ก่อน ในพระคริสตธรรมคัมภีร์ ฉบับมาตรฐาน และพระคริสตธรรมคัมภีร์ไทย ฉบับอมตธรรมร่วมสมัย วรรคแรกของพระวรสารนักบุญยอห์นมีความว่า:

ในคำแปลเหล่านี้ คำว่า พระวาทะ เป็นคำแปลของคำภาษากรีกว่า  

บุคคลในหนังสือวิวรณ์ที่เรียกว่า "พระวาทะของพระเจ้า" ได้รับการตามเสด็จโดย "กองทัพทั้งหลายในสวรรค์" (วิวรณ์ 19:13–14)

 คัมภีร์ไบเบิล 
thumb|upright|right|หน้าต่างพระวาทะของพระเจ้าที่ St. Matthew's German Evangelical Lutheran Church ใน Charleston รัฐเซาท์แคโรไลนา

 วรรณกรรมของยอห์น 
สตีเวน แอล. แฮร์ริส (Stephen L. Harris) อ้างว่ายอห์นนำแนวคิดเรื่องพระวาทะของไฟโลมาปรับใช้ โดยระบุว่าพระเยซูทรงเป็นพระวาทะที่สร้างจักรวาลซึ่งมากำเนิดเป็นมนุษย์Harris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. "John" pp. 302–310

แม้ว่าโดยทั่วไปถือว่ายอห์น 1:1 เป็นการกล่าวถึงพระวาทะเป็นครั้งแรกในพันธสัญญาใหม่ แต่มีการแย้งว่าการอ้างอิงครั้งแรกปรากฏในหนังสือวิวรณ์ ในหนังสือวิวรรณ์พระวาทะทรงถูกกล่าวถึงด้วยคำเรียกว่า "วาทะของพระเจ้า" ผู้ทรงม้าสีขาวเข้าสู่ยุทธการอารมาเกดโดนในการมาครั้งที่สอง ทรงสวมมงกุฎหลายอัน และทรงได้รับการระบุว่าเป็นกษัตริย์เหนือกษัตริย์ และเจ้านายเหนือเจ้านาย:

เนื้อหาของยอห์น 1 ได้รับการต่อยอดในจดหมายของนักบุญยอห์น ฉบับที่ 1 (1 ยอห์น)John Painter, Daniel J. Harrington. 1, 2, and 3 John. 2002. p. 131. "The opening verse of the Gospel shares with 1 John 1:1 the important words arche, 'beginning', and logos, 'word'."Dwight Moody Smith First, Second, and Third John 1991 p. 48 "parallel is perhaps the identification of Jesus as the word (logos) in 1 John 1:1 and John 1:14."Georg Strecker, Friedrich Wilhelm Horn Theology of the New Testament 2000 p. 473 "1–2; not in this absolute sense: 2 John 5–6; 1 John 1:1, ... The subject of the hymn is the divine Logos, who is portrayed as the preexistent mediator..."Stephen S. Smalley 1, 2, 3 John 2008 p. 25 "The first clause in 1 John 1:1 will then refer to the pre-existent Logos, and the following three clauses 'to the incarnate Logos 1 ยอห์น 1 ก็กล่าวถึงปฐมกาล   และพระวาทะ  เช่นเดียวกับยอห์น 1:1-5 ใน 1 ยอห์น 1 ไม่ได้ระบุถึงการทรงสร้าง (ดู ยอห์น 1:3) แต่ขยายความถึงสองแนวคิดอื่นที่ปรากฏในยอห์น 1:4 คือแนวคิดเกี่ยวกับชีวิตและความสว่าง (1 ยอห์น 1:1–2, 5–7) ดังนั้นดูเหมือนว่ามีเพียงข้อความในส่วนแรกของ 1 ยอห์น 1:1 "สิ่งที่มีมาตั้งแต่ปฐมกาล" ที่กล่าวถึงพระวาทะก่อนกำเนิดเป็นมนุษย์ ส่วนที่เหลือของ 1 ยอห์น 1 บรรยายถึงพระวาทะที่กำเนิดเป็นมนุษย์:
# เทวปาหาร
เทวปาหาร (อักษรโรมัน: Deopahar) หรือ เทวบรรพต (อักษรโรมัน: Deoparvat) เป็นแหล่งโบราณคดีในนุมาลีครห์ อำเภอโคลาฆาฏ รัฐอัสสัม ประเทศอินเดีย ประติมากรรมและซากสิ่งปลูกสร้างที่พบเป็นตัวอย่างชั้นเยี่ยมของการผสานระหว่างศิลปะอารยันพราหมณีกับศิลปกรรมพื้นถิ่น ปัจจุบันเทวปาหารอยู่ภายใต้อาณาเขตอุทยานประวัติศาสตร์โดยกองกำกับดูแลโบราณคดี และยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของรัฐอัสสัม จากซากที่หลงเหลือในปัจจุบันทำให้เชื่อว่าสร้างไม่เสร็จแต่แรกหรืออาจะเสียหายจากแผ่นดินไหวในปี 1897

ผู้ปบูกและค้าชาชาวอังกฤษ ทอมัส การ์ดทาย (Thomas Guardthei) เป็นบุคคลแรกที่ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญและความสลับซับซ้อนของซากโบสถ์พระศิวะที่เทวปาหาร โบสถ์พระศิวะนี้สร้างขึ้นจากหินบนพื้นหินก้อนเดียว (monolithic floor) เพดานเป็นหินแผ่นใหญ่ที่สลักเป็นรูปดอกบัวและวิทยาธร ประติมากรรมหินจำนวนมากที่เทวปาหารแกะสลักมาจากหินยุคก่อนคัมเบรีย หินที่ฐานเชื่อมเข้าด้วยกันโดยใช้จะงอยเหล็ก (iron hinges) 

ประติมากรรมต่าง ๆ ที่พบยังมีทั้งประติมากรรมแสดงรูปของอัปสร, พระวิษณุ, พระทวารบาลศิวะ, พระคเณศ, พระยม, พระสูรยะ, และวิทยาธร คนธรรพ์ รูปสลัก "อเปศวรี" ซึ่งเป็นรูปอัปสรสามหัวถือเป็นประติมากรรมที่งดงามที่สุดชิ้นหนึ่งจากเทวปาหาร ปัจจุบันประติมากรรมส่วนใหญ่จากเทวปาหารนำไปเก็บรักษาและจัดแสดงที่โบสถ์พระศิวะในนุมาลีครห์ และพิพิธภัณฑ์รัฐอัสสัมในเมืองคุวาหาฏี นักโบราณคดี จี. ภูยัน (G. Bhuyan) บรรยายประติมากรรมเหล่านี้ว่าโดดเด่นเป็นพิเศษและแสดงให้เห็นถึงพัฒนาการของศิลปกรรมพื้นถิ่นอัสสัมที่พัฒนาในศตวรรษที่ 10
# ทูรทรรศัน
ทูรทรรศัน (อักษรโรมัน: Doordarshan, ย่อเป็น DD) เป็นผู้แพร่ภาพโทรทัศน์สาธารณะของรัฐ ก่อตั้งโดยรัฐบาลอินเดียในปี 1959 โดยมีกระทรวงข้อมูลและการแพร่ภาพ โดยเป็นหนึ่งในสองแผนกย่อยของปรสรรภารตี ทูรทรรศันเป็นหนึ่งในองค์การแพร่ภาพโทรทัศน์ที่ใหญ่ที่สุดในอินเดียในแง่ของสิ่งอำนวยความสะดวกและสตูดิโอ นอกจากแพร่ภาพโทรทัศน์แล้ว ยังให้บริการวิทยุ และทางออนไลน์ 

ปัจจุบัน ทูรทรรศัน ให้บริการในสตูดิโอ 46 แห่ง และช่องโทรทัศน์ 33 ช่อง ซึ่งได้แก่สองช่องที่แพร่ภาพทั่วทั้งประเทศ คือ DD National และ DD News ช่องดาวเทียมที่แพร่ภาพระดับภูมิภาค 17 ช่อง, เครือข่ายระดับรัฐ 11 ช่อง, ช่องโทรทัศน์นานาชาติ (DD India), ช่องกีฬา (DD Sports), DD Bharati, ช่องวัฒนธรรมและข้อมูลข่าวสาร DD Urdu และช่องการเกษตร DD Kisan

 ข้อวิจารณ์ 
ในสมัยดิเอเมอร์เยนซี ช่องทูรทรรศันถูกใช้งานเพื่อแพร่โฆษณาชวนเชื่อของรัฐ และในระหว่างปฏิบัติการณ์ดาวน้ำเงินในปี 1984 มีการรายงานข่าวเฉพาะจากแหล่งข้อมูลของรัฐซึ่งบางส่วนถูกตรวจพบภายหลังว่าไม่จริง ในปี 2004 ช่องยังเซ็นเซอร์สารคดีเกี่ยวกับชยประกาศ นารายัณ ผู้นำฝ่ายค้านสมัยดิเอเมอร์เยนซี 

ในปี 2014 ช่องเผยแพร่บทปราศรัยความยาว 70 นาทีเนื่องในโอกาสวันวิชัยทัศมี ของผู้นำราษฏริยสวยัมเสวกสังฆ์ (RSS) โมหัน ภควัต รัฐบาลของโมทีในเวลานั้นถูกวิจารณ์ว่าเป็นการนำสื่อสารธารณะไปใช้งาน "โดยไม่ถูกต้อง"

นับตั้งแต่การแพร่ภาพโทรทัศน์โดยเอกชนได้รับการรับรองในปี 1991 ยอดเข้าชมของทูรทรรศันลดลงอย่างมาก กระนั้นช่องยังคงได้รับเงินจากการโฆษณามากมาย อันเนื่องมาจากข้อบังคับผู้โฆษณาทางช่องต้องทำการประมูลด้วยจำนวนเงินมากที่สุดขณะแพร่ภาพเหตุการณ์ระดับชาติและแมตช์คริกเก็ต
# การทรงห้ามพายุ
การทรงห้ามพายุ  เป็นหนึ่งในการอัศจรรย์ของพระเยซูในพระวรสาร ปรากฏในมัทธิว 8:23–27, มาระโก 4:35–41 และลูกา 8:22–25 (พระวรสารสหทรรศน์) เหตุการณ์นี้เป็นเหตุการณ์แยกต่างหากจากเหตุการณ์พระเยซูทรงดำเนินบนทะเลซึ่งก็เป็นเหตุการณ์ทีเกี่ยวข้องกับเรือในทะเลสาบและปรากฏเรื่องเล่าในภายหลัง 

 เรื่องเล่าในคัมภีร์ไบเบิล 
พระวรสารเล่าว่า ในเย็นวันหนึ่ง พระเยซูกับเหล่าสาวกกำลังแล่นเรือข้ามทะเลกาลิลี ทันใดนั้นก็เกิดพายุรุนแรง คลื่นซัดเข้าไปในเรือจนเกือบเต็ม เวลานั้นพระเยซูกำลังบรรทมหนุนหมอนหลับที่ท้ายเรือ เหล่าสาวกจึงปลุกพระองค์ทูลว่า "พระอาจารย์ พระองค์ไม่ทรงเป็นห่วงว่าพวกเรากำลังจะพินาศหรือ?". พระวรสารนักบุญมาระโกเล่าต่อไปว่า:

	งานศิลป์
# อำเภออิ้ง
อำเภออิ้ง หรือ อิ้งเซี่ยน  เป็นอำเภอทางเหนือของมณฑลชานซี ประเทศจีน ในเขตนครชั่วโจว

อำเภออิ้งเป็นที่รู้จักดีจากเจดีย์วัดฝอกง สร้างขึ้นในปี 1056 และเป็นหนึ่งในสิ่งปลูกสร้างไม้ที่สูงที่สุดในประวัติศาสตร์โลก

ภูมิอากาศ
# สถาบันทางวัฒนธรรม
สถาบันทางวัฒนธรรม  หรือ องค์การทางวัฒนธรรม  เป็นองค์การภายในวัฒนธรรมหรือวัฒนธรรมย่อยที่ทำงานเพื่อสงวนรักษาหรือส่งเสริมวัฒนธรรม คำนี้มักใช้เรียกองค์การมหาชนและองค์การการกุศลโดยเฉพาะ แต่ขอบเขตของความหมายอาจกว้างขวางมาก ตัวอย่างของสถาบันทางวัฒนธรรมในสังคมสมัยใหม่ ได้แก่ พิพิธภัณฑ์ ห้องสมุด หอจดหมายเหตุ โบสถ์ หอศิลป์ โรงละคร โถงคอนเสิร์ต และ โรงอุปรากร
# การอัศจรรย์ของพระเยซู
การอัศจรรย์ของพระเยซู  เป็นการกระทำปาฏิหาริย์หรือการอัศจรรย์ที่เชื่อว่าพระเยซูทรงกระทำ ตามที่บรรยายในคัมภีร์ของศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลาม ส่วนใหญ่เป็นการรักษาด้วยความเชื่อ การไล่ผี การทำให้เป็นขึ้นจากตาย และการควบคุมธรรมชาติTwelftree (1999) p. 263H. Van der Loos, 1965 The Miracles of Jesus, E.J. Brill Press, Netherlands.

ในพระวรสารนักบุญยอห์นเล่าว่าพระเยซูทรงแสดงหมายสำคัญอัศจรรย์ 7 ประการที่แสดงถึงพระราชกิจของพระองค์ ตั้งแต่การทรงเปลี่ยนน้ำเป็นเหล้าองุ่นในช่วงเริ่มต้นพันธกิจ จนถึงการทรงทำให้ลาซารัสเป็นขึ้นจากตายในช่วงท้ายHarris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. "John" pp. 302–310

สำหรับคริสต์ศาสนิกชนและมุสลิมจำนวนมาก เชื่อว่าการอัศจรรย์เหล่านี้เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงในประวัติศาสตร์"Islamic beliefs include many miracles of healing and of resurrection of the dead." Heribert Busse, 1998 Islam, Judaism, and Christianity,  p. 114Twelftree (1999) p. 19Gary R. Habermas, 1996 The historical Jesus: ancient evidence for the life of Christ  p. 60 คนอื่น ๆ รวมถึงคริสต์ศาสนิกชนกลุ่มเสรีนิยมถือว่าเรื่องราวเหล่านี้เป็นเพียงเรื่องเล่าเชิงอุปมา

นับตั้งแต่ยุคเรืองปัญญา นักวิชาการหลายคนมีทัศนคติที่คลางแคลงใจอย่างมากต่อคำกล่าวอ้างเรื่องการอัศจรรย์Powell, Mark Allan (1998). Jesus as a Figure in History: How Modern Historians View the Man from Galilee. Westminster John Knox Press, p. 22. โดยมีความเห็นที่สอดคล้องกันน้อยกว่าในยุคก่อน นักประวัติศาสตร์ที่ไม่นับถือศาสนาโดยทั่วไปมักหลีกเลี่ยงการแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับความจริงของการอัศจรรย์เพราะแหล่งข้อมูลมีจำกัดและถือว่าเป็นปริศนา นักวิชาการบางคนไม่ยอมรับการอัศจรรย์ทั้งหมด ในขณะที่คนอื่น ๆ ก็แก้ต่างให้ความเป็นไปได้ของการอัศจรรย์ มีทั้งที่สงวนท่าทีและแสดงออกอย่างแข็งกร้าว (ในกรณีหลังมักสะท้อนถึงมุมมองทางศาสนา)
# เจดีย์ซงเยว่
เจดีย์ซงเยว่  เป็นเจดีย์จีนในอารามซงเยว่บนเขาซง มณฑลเหอหนาน ประเทศจีน สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 523Yetts, 124. ในสมัยราชวงศ์เว่ย์เหนือ และเป็นหนึ่งในไม่กี่เจดีย์จากศตวรรษที่หกในจีนที่ยังคงอยู่ในสภาพดีจนถึงในปัจจุบัน นอกจากนี้ เจดีย์นี้ยังเป็นเจดีย์สร้างด้วยอิฐที่เก่าแก่ที่สุดของจีนที่ยังคงเหลือถึงปัจจุบัน สิ่งปลูกสร้างส่วนใหญ่จากสมัยเดียวกันนั้นสร้างด้วยไม้และสูญหายไปตามกาลเวลา เว้นแต่เพียงป้อมปราการที่ทำจากดินอัด ในปี ค.ศ. 2010 เจดีย์นี้ได้รับการขึ้นทะเบียนแหล่งมรดกโลกของยูเนสโกในฐานะส่วนหนึ่งของหมู่ปูชนียสถาน "ศูนย์กลางของสวรรค์และโลก" ในนครเติงเฟิง

การเผยแผ่ของศาสนาพุทธมาถึงดินแดนจีนมีอิทธิพลต่อสถาปัตยกรรมจีนอย่างมาก ในศตวรรษที่หก ศาสนาพุทธมีอิทธิพลอย่างสูงไปทั่วสังคมจีน และวัฒนธรรมจีนมีการปรับธรรมเนียมให้มีวิถีชีวิตและพิธีกรรมแบบพุทธเป็นส่วนประกอบ สถูปแบบเอเชียใต้ซึ่งเป็นทรงกลมได้รับการแปรสภาพเป็นเจดีย์สูงเพื่อประดิษฐานพระธาตุในใจกลาง รูปร่างของเจดีย์มีการปรับเปลี่ยนเรื่อยมาจากอินเดียสู่จีน ลักษณะของเจดีย์ซึ่งเป็นรูปหลายเหลี่ยมนั้นเสนอว่าอาจเป็นความพยายามในยุคแรกที่จะควบรวมสถาปัตยกรรมจีนอันประกอบด้วยเส้นตรงและมุมเข้ากับรูปแบบวงกลมของพุทธศาสนสถานจากอินเดีย เส้นผ่านศูนย์กลางของเจดีย์ลดหลั่นลงไปตามความสูง ดังที่พบเช่นเดียวกันในเสาของถ้ำคูหาพุทธในเอเชียกลางและอินเดีย ไปจนถึงเจดีย์ทรงวงกลมในจีน

เจดีย์ซงเยว่มีความโดดเด่นที่แปลนรูปสิบสองเหลี่ยม ความสูง 40 เมตร สร้างขึ้นจากอิฐสีออกเหลืองที่เชื่อมต่อกันด้วยปูนขาวดินเหนียว
# มุระคะละ
มุระคะละ (อักษรโรมัน: Muragala หรือ muru gal, หรือเรียกในภาษาอังกฤษว่า guardstone) เป็นองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมของสถาปัตยกรรมศรีลังกาโบราณที่พบเฉพาะในศรีลังกา มุระคะละเป็นแผ่นหินคู่ที่มีส่วนบนโค้งมนตั้งอยู่คู่กันประกบเชิงบันไดของศาสนสถานหรือพระราชวังซึ่งตั้งอยู่สูงขึ้นไปจากบันไดนั้น

การพัฒนาขึ้นมาของมุระคะละมีความสัมพันธ์กับพัฒนาการของสันทะกะฑะปะหะณะ (หินวงพระจันทร์) ชาลส์ โคทกุมพร ผู้อำนวยการโบราณคดีซีลอนระหว่างปี 1956-1967 บรรยายถึงวิวัฒนาการของมุระคะละว่ามีที่มาจากแผ่นไม้แต่งสีมาเป็นแผ่นหินสำหรับตั้งอยู่ตรงปลายของราวบันไดหรือบาลุสเทรด (โกรวักกะละ) ก่อนจะพัฒนามาเป็นหินที่แกะสลักอย่างวิจิตร เขาบรรยายถึงวิวัฒนาการของมุรุคะละว่ามีห้าขั้น จากการใช้แผ่นไม้มีค่า มาเป็นแผ่นหินเปล่า เป็นหินรูปปูรณฏกะ มาเป็นรูปสลักรูปคนแคระหรือพหิระวะ ศังขะ และปัทมะ ซึ่งเป็นบริวารของท้าวกุเวร หรือรูปภูต ก่อนจะพัฒนามาเป็นแบบที่พบบ่อยที่สุดในปัจจุบัน ซึ่งคือรูปนาคราช ดังที่พบได้ในพุทธารามสำคัญในนครอนุราธปุระ

นักโบราณคดีมักถือว่ามุระคะละเป็นองค์ประกอบเพื่อประดับตกแต่งมากกว่าเพื่อใช้ประโยชน์เชิงโครงสร้าง
# คานา
คานาแห่งกาลิลี  เป็นสถานที่ที่จัดงานสมรสที่หมู่บ้านคานา ที่ซึ่งมีการอัศจรรย์เปลี่ยนน้ำให้เป็นเหล้าองุ่นตามที่บรรยายในพระวรสารนักบุญยอห์น 

ตำแหน่งที่ตั้งของคานายังเป็นที่ถกเถียง โดยมีสถานที่หลัก 4 แห่ง ได้แก่  Kafr Kanna, Khirbet Qana และ Reineh ในกาลีลีล่าง และ Qana ในกาลิลีบนในเลบานอน กล่าวกันว่าชื่อภาษาอาหรับ "Qana al-Jalil" ใช้เรียกสถานที่หลายแห่ง
ชื่อคานาอาจมาจากคำในภาษาฮีบรูหรือภาษาแอราเมอิกที่มีความหมายว่าต้นกก

 งานเขียนที่อ้างอิงถึงคานา 
 การอ้างอิงในคัมภีร์ไบเบิล 

thumb|right|250px|คานามีการระบุตำแหน่งที่แน่นอนใน Shepherd's Historical Atlas (ค.ศ. 1923) นักวิชาการสมัยใหม่ไม่มั่นใจในข้อมูลนี้

ในหมู่คริสต์ศาสนิกชนและผู้ศึกษาพันธสัญญาใหม่คนอื่น ๆ คานาเป็นที่รู้จักในฐานะสถานที่ที่พระเยซูทรงแสดง "หมายสำคัญแรก" ตามที่บรรยายในพระวรสารนักบุญยอห์น การอัศจรรย์ต่อสาธารณชนครั้งแรกของพระองค์คือการทรงเปลี่ยนน้ำปริมาณมากให้เป็นเหล้าองุ่นในงานสมรส (ยอห์น 2,) หลังเหล้าองุ่นที่เจ้าบ่าวเตรียมไว้หมด แม้ว่าพระวรสารสหทรรศน์ทั้ง 3 เล่มไม่ได้บันทึกเหตุการณ์นี้ แต่ธรรมเนียมคริสต์ศาสนิกชนกระแสหลักถือว่านี่เป็นการอัศจรรย์ต่อสาธารณชนเป็นครั้งแรกของพระเยซูTowner, W. S. (1996), Wedding, in P. J. Achtermeier (Ed.), Harper Collins Bible dictionary (pp. 1205–1206). San Francisco: Harper

การอ้างอิงอื่น ๆ ถึงคานาในคัมภีร์ไบเบิลก็อยู่ในพระวรสารนักบุญยอห์น ได้แก่ในยอห์น 4  ซึ่งเล่าเรื่องที่พระเยซูเสด็จไปหมู่บ้านคานาที่ซึ่งพระองค์ทรงถูกขอให้ช่วยรักษาบุตรชายของข้าราชการที่คาเปอรนาอุม และในยอห์น 21  ซึ่งระบุว่านาธานาเอล (บางครั้งระบุว่าเป็นคนเดียวกันกับบารโธโลมิวที่เป็นหนึ่งในอัครทูตตามที่บรรยายในพระวรสารสหทรรศน์) เป็นชาวบ้านคานา

หนังสือโยชูวาระบุถึงเมืองแห่งหนึ่ง  และลำธารสายหนึ่ง  ที่มีชื่อว่าคานาห์ ทั้งสองแห่งไม่น่าจะเป็นที่เดียวกันกับคานาแห่งกาลิลี

 การอ้างอิงในที่อื่น 
ในบันทึกประวัติศาสตร์ทางโลก จดหมายเหตุของทิกลัทปิเลเสอร์ที่ 3 กษัตริย์อัสซีเรียผู้พิชิตกาลิลีในการทัพเมื่อ 733 ปีก่อนคริสตกาล มีรายชื่อเมืองที่ข้อความไม่ชัดเจน ซึ่งเชื่อว่ามีการกล่าวถึง คานาBenjamin Mazar identifies it with Cana "without doubt":  In Digital Library for International Research Archive, Item #1599.The translations of the inscription by Smith, Rost and Oppenheim all sport the same name.

 Rost, Paul, chapter translator (orig. 1893). 
 A. Leo Oppenheim, chapter translator.  ระบุว่ามีการจับเชลย 650 ไปอยู่ที่นั่น อย่างไรก็ตาม การถอดอักษรที่ชำระใหม่เผยว่าพยางค์หนึ่งที่ชัดเจนนั้นคือ คู ไม่ใช่ คา

โยเซพุสกล่าวถึงสถานที่มากกว่าหนึ่งแห่งที่มีชื่อว่าคานา ในบริบทของแคว้นกาลิลีนั้น มีการกล่าวถึง 2 แห่งใน The Life of Flavius Josephus แห่งหนึ่งเป็นสถานที่บนถนนจาก Iulias และอีกแห่งหนึ่งเป็นสถานที่ที่โยเซพุสอาศัยอยู่ ห่างจากทิเบเรียสเป็นระยะเดินประมาณหนึ่งวัน
# สันทะกะฑะปะหะณะ
thumb|สันทะกะฑะปะหะณะบนพื้นทางเข้าโปโลนนะรุวะวฏทาเค จากสมัยโปโลนนะวุระ รูปแบบที่ไม่มีรูปของม้าและกระทิง

สันทะกะฑะปะหะณะ (อักษรโรมัน: San̆dakaḍa Pahaṇa) หรือ หินดวงจันทร์  เป็นองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมในสถาปัตยกรรมศรีลังกา มีลักษณะเป็นแผ่นหินรูปครึ่งวงกลมที่แกะสลักอย่างวิจิตร มักตั้งอยู่ที่พื้นเชิงบันไดหรือตามทางเข้าออก เริ่มแรกปรากฏในสมัยอนุราธปุระ และพัฒนาเรื่อยมาใน สมัยโปโลนนุะรุวะ, คัมโพละ และ กัณฑยัน นักประวัติศาสตร์ถือว่าเป็นการสร้างภาพแทนแนวคิดสังสารวัฏในศาสนาพุทธ

ในพงศาวดารมหาวงศ์ และสมันตปสทิกา เรียกหินสันทะกะฑะปะหะณะว่า patika

ประวัติศาสตร์
สมัยอนุราธปุระ
สันทะกะฑะปะหะณะแรกเริ่มสร้างกันในยุคปลายของอาณาจักรอนุราธปุระโดยในสมัยนั้นจะตั้งไว้ที่ทางเข้าของวัดเท่านั้น ในสมัยเดียวกันนี้ยังพบรูปแบบที่ทำเป็นรูปสี่เหลี่ยมทั้งผืนผ้าและจัตุรัส ดังเช่นที่พบที่มิริศเวติยวิหารยะ เป็นที่เข้าใจกันว่ารูปแบบสี่เหลี่ยมนั้นมีมาก่อน ก่อนที่จะมีพัฒนาการมาเป็นรูปแบบครึ่งวงกลมที่พบได้ทั่วไปในยุคถัด ๆ มา 

ลักษณะภาพบนสันทะกะฑะปะหะณะจากสมัยอนุราธปุระมีลักษณะเหมือน ๆ กันในทุกแห่งที่พบ กล่าวคือเป็นครึ่งดอกบัวอยู่ตรงกลาง ล้อมรอบด้วยแถบต่าง ๆ  แถบแรกเป็นรูปฝูงหงส์ แถบต่อมาเป็นลายเถาวัลย์และดอกไม้ เรียกว่า liyavel ซึ่งเป็นภาพแทนตัณหา แถบที่สามแสดงสัตว์สี่ชนิดคือช้าง สิงห์ ม้า และกระทิง เดินตามกันตามลำดับ เป็นภาพแทนอริยสัจสี่ (จตุรรยะสัตยะ) หรืออาจแทนถึงสี่ระยะของช่วงชีวิต คือเกิด แก่ เจ็บ ตาย ส่วนแถบวงนอกสุดเป็นรูปเปลวเพลิงSiriweera (2004), p. 288 ซึ่งมักตีความว่าคือความเจ็บปวดในวัฏสงสารที่มนุษย์ต้องเผชิญ นักประวัติศาสตร์ เสนารถ ปรนวิตนะ ตีความภาพต่าง ๆ ที่นิยมแกะสลักไว้ ซึ่งเป็นรูปแบบการตีความที่นิยมมากที่สุด เขาระบุว่าหินทั้งวงเป็นภาพแทนสังสารวัฏ ดอกบัวด้านในสุดแทนนิพพานคือการหลุดพ้น เถาวัลย์และดอกไม้แทนตัณหาDiganwela (1998), p. 12 ช้าง กระทิง สิงห์ และม้า แทนการเกิด แก่ เจ็บ และตายตามลำดับ ส่วนหงส์เป็นภาพแทนการแยกระหว่างความดีกับความชั่วร้าย ตามตำนานที่ว่าหงส์สามารถแยกนมกับน้ำที่ผสมกันได้

สมัยโปโลนนะรุวะ
ในสมัยอาณาจักรโปโลนนุรุวะ การออกแบบสร้างสันทะกะฑะปะหะณะมีความแตกต่างไปอย่างมากจากสมัยอนุราธปุระ เช่น มีการนำรูปกระทิงออก ปรับแยกรูปสิงห์และม้าออกเป็นคนละวงกัน เป็นต้นSiriweera (2004), p. 289 การนำเอากระทิงออกจากการออกแบบมีที่มาจากความเชื่อฮินดูที่ถือว่ากระทิงหรือวัวเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งในสมัยนั้นอิทธิพลจากฮินดูมีสูงมากในศรีลังกา รวมถึงเริ่มนำมาสร้างตามทางเข้าของสิ่งปลูกสร้างอื่นนอกจากวัด

สมัยคัมโปละและกัณฑิ
ในสมัยคัมโปละและ กัณฑิ มีการออกแบบเปลี่ยนไปอย่างมาก รูปแบบครึ่งวงกลมแปรสภาพมาเกือบเป็นรูปสี่เหลี่ยม วงกลมล้องรอบถูกเอาออกไป และมีการแกะสบักรูปดอกบัวที่ตรงกลางแผ่นหิน ล้อมรอบด้วยลวดลายพรรณพฤกษา liyavelDiganwela (1998), p. 11 ถือว่าปรากฏความเป็นช่างศิลป์น้อยลงมาจากสองสมัยก่อนหน้า
# แม่น้ำปารานัย
แม่น้ำปารานัย (,) เป็นแม่น้ำที่ยาวที่สุดบนเกาะซาฮาลินในประเทศรัสเซีย แม่น้ำสายนี้ไหลไปทางทิศใต้ผ่านเขต ตือโมฟสกี สมีรนือโฮฟสกี และปารานัยสกี

 ลักษณะทางภูมิศาสตร์ 
แม่น้ำสายนี้มีต้นน้ำมาจากภูเขาเนเวล (Mount Nevel) ในเทือกเขาซาฮาลินตะวันออก แม่น้ำสายนี้ไหลลงมาทางทิศใต้ผ่านที่ลุ่มน้ำขังของเทือกเขาตืม-ปารานัยและไหลลงสู่ทะเลโอค็อตสค์ในอ่าวแห่งความทรหด (Gulf of Pateince) 10 กิโลเมตรก่อนที่แม่น้ำสายนี้จะไหลลงสู่ทะเล แม่น้ำสายนี้ได้แบ่งออกเป็นสองลำน้ำสาขาย่อยที่อยู่ห่างกันเพียง 5 กิโลเมตรตรงปากน้ำของลำน้ำย่อยทั้งสอง และยังมีเกาะแม่น้ำขั้นระหว่างปากแม่น้ำทั้งสองอีกด้วย รวมถึงมีเมืองปารานัยสค์ (Poronaysk) ตั้งอยู่ตรงปากน้ำทางทิศตะวันตกด้วยเช่นกัน

 ลักษณะทางอุทกวิทยา 
แม่น้ำสายนี้ได้รับน้ำจากทั้งจากการละลายของหิมะและน้ำฝนจากต้นน้ำและพื้นที่รอบข้าง อัตราการไหลของน้ำในแม่น้ำนี้มีค่าเฉลี่ยอยู่ที่ 120 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที อัตราการไหลของน้ำจะสูงสุดอยู่ที่ต้นเดือนพฤษภาคม และจะต่ำสุดที่ครึ่งหลังของเดือนกันยายน แม่น้ำสายนี้มักจะแช่แข็งในช่วงครึ่งหลังของเดือนพฤศจิกายน ในขณะที่น้ำแข็งในแม่น้ำนี้จะละลายลงในช่วงปลายเดือนเมษายน
# อรรถพล ศิริทหาร
อรรถพล ศิริทหาร  (10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2536 –) เป็นนักมวยปล้ำเกรโก-โรมัน ทีมชาติไทย เขาได้รับรางวัลเหรียญทองแดงจากการแข่งมวยปล้ำในซีเกมส์ 2011 รุ่น 74 กก. ที่ปาเล็มบัง ประเทศอินโดนีเซีย, รางวัลเหรียญเงินจากการแข่งมวยปล้ำในซีเกมส์ 2013 รุ่น 74 กก. ที่ย่างกุ้ง ประเทศพม่ามวยปล้ำซิว 3 เงิน-โปโลน้ำแค่ทองแดงทัพมวยปล้ำไทยคว้ามาอีก 3 เหรียญเงิน 1 เหรียญทองแดง และรางวัลเหรียญเงินจากการแข่งมวยปล้ำในซีเกมส์ 2023 รุ่น 97 กก. ที่พนมเปญ ประเทศกัมพูชามวยปล้ำไทย ไม่พลาด ประเดิม 2 เหรียญเงิน ศึกซีเกมส์"มวยปล้ำไทย" เปิดหัวประเดิมคว้า 2 เงิน ศึกซีเกมส์ 2023
# ม้าในประเทศซาอุดีอาระเบีย
ในประเทศซาอุดีอาระเบีย ม้าถือเป็นส่วนสำคัญทั้งในวัฒนธรรมและกีฬา ประเทศนี้ได้กลายเป็นกำลังหลักในการแข่งขี่ม้า โดยเฉพาะกีฬาขี่ม้ากระโดดข้ามเครื่องกีดขวาง ซึ่งต้องขอบคุณนักขี่ม้า เช่น อับดุลลอฮ์ อัชชัรบัตลี ที่ได้รับเหรียญรางวัลโอลิมปิกหลายเหรียญนับตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 21

 ประวัติ 
thumb|ศิลปะสกัดหินในญับบอฮ์ (ประมาณ 1,500 ปีก่อนสากลศักราช) แสดงภาพม้าสองตัวกำลังลากเกวียนที่มีล้อ

สิ่งที่ดูเหมือนรอยบังเหียนที่ค้นพบใน ค.ศ. 2011 บนภาพวาดม้า ถือเป็นจุดเริ่มต้นของทฤษฎีการเลี้ยงม้าเมื่อราว 7,000 ปีก่อนคริสตกาล ใกล้กับอับฮาในแคว้นอะซีร นักโบราณคดีซาอุดีอาระเบียระบุว่าอารยธรรมอัลมะการ์มีความก้าวหน้ามากในช่วงยุคหินใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านฝีมือช่างและการแสดงออกทางศิลปะ เช่น รูปปั้นม้าสูงหนึ่งเมตร ซึ่งการค้นพบนี้ได้รับการเผยแพร่ไปอย่างกว้างขวาง แต่เนื่องจากผู้เชี่ยวชาญไม่เชื่อถือมากนัก จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาวิจัยอย่างจริงจังต่อไป

 การลงทุน 
ราชวงศ์ซาอุดีอาระเบียมีบทบาทอย่างมากในการแข่งม้า ซึ่งใน ค.ศ. 2009 ราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบียตัดสินใจลงทุน 500 ล้านดอลลาร์เพื่อสร้างทีมกีฬาขี่ม้ากระโดดข้ามเครื่องกีดขวางระดับประเทศ และในช่วงต้น ค.ศ. 2012 เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการแข่งกีฬาโอลิมปิกที่ลอนดอน ทางราชอาณาจักรได้จัดซื้อบรรดาม้ากระโดดข้ามเครื่องกีดขวางระดับโลก

 วัฒนธรรม 

ม้าถือเป็นสัตว์ที่น่านับถือในประเทศซาอุดีอาระเบีย และการทารุณกรรมสัตว์ชนิดนี้ต่อสาธารณชนจะก่อให้เกิดความไม่พอใจ ในทางกลับกัน การเข้าถึงการขี่ม้าของสตรีถูกจำกัดอย่างมาก พวกเธอสามารถเล่นกีฬานี้ได้เฉพาะภายในศูนย์ขี่ม้าเท่านั้น ส่วนในเดือนกันยายน ค.ศ. 2014 ได้มีสตรีคนหนึ่งฝ่าฝืนกฎหมายนี้ด้วยการขี่ม้าในเขตชานเมืองมักกะฮ์ และแม้ว่านักขี่ม้าสตรีชาวซาอุดีอาระเบียจะเข้าร่วมการแข่งกีฬาโอลิมปิกเยาวชนที่ประเทศสิงคโปร์ใน ค.ศ. 2010 แต่ประเทศนี้กลับถูกมองว่าไม่ปฏิบัติตามกฎบัตรโอลิมปิก

ส่วนในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2013 แกรนด์มุฟตี ชัยค์ อับดุลอะซีซ อัลอัชชัยค์ ได้ประณามรูปปั้นม้าในแคว้นญาซานทางภาคใต้ในฐานะสิ่งบูชารูปเคารพ โดยจากนั้น รูปปั้นม้าเหล่านั้นก็ถูกรื้อถอนหรือทำลายทิ้ง

 ข้อโต้แย้ง 
เช่นเดียวกับเพื่อนบ้านในตะวันออกกลาง (ดูไบ และประเทศกาตาร์) ประเทศซาอุดีอาระเบียได้กลายเป็นประเด็นโต้เถียงในวงการขี่ม้าระดับนานาชาติเนื่องมาจากเรื่องอื้อฉาวเกี่ยวกับการใช้สารกระตุ้น
# ร่างรุ้ง
ในธรรมเนียมซกเชน ร่างรุ้ง หรือ ชาลุส (, Jalü หรือ Jalus; rainbow body) เป็นระดับหนึ่งของการรู้ตัวหรือตรัสรู้ ซึ่งอาจเกิดขึ้นพร้อมกับปรากฏการณ์ร่างรุ้งคือมีแสงสว่างและรุ้งเกิดขึ้นรอบร่างกาย คติร่างรุ้งนี้มีความเชื่อสืบกันมาในทิเบตตั้งแต่ในศาสนาเพินท้องถิ่นก่อนศาสนาพุทธ ในคำสอนวัชรยานบางสำนักกล่าวถึงปรากฏการณ์ร่างรุ้งว่าเกิดขึ้นขณะบุคคลกำลังเสียชีวิต

ปรากฏการณ์ร่างรุ้งเป็นปรากฏการณ์จากมุมมองบุคคลที่สามสังเกตเห็นบุคคลหนึ่งตรัสรู้รู้แจ้ง  ด้วยความรู้อันปราศจากภาพมายา ริกปาประกอบด้วยปัญญาสามประการ คือ kadag, lhun grub และ thugs rje

ผู้ปฏิบัติซกเชนระดับสูงสามารถไปสู่ร่างรุ้งระดับที่สูงกว่าและไม่ทิ้งไว้แม้แต่ "ผมหรือเล็บ" ซึ่งเรียกว่าเป็นสภาวะ jalu powa chemo ซึ่งจะประกอบด้วยการเห็นนิมิตสี่ประการก่อนตาย จากนั้นบุคคลนั้นจะเพ่งสมาธิไปที่แสงอันเกิดขึ้นรอบนิ้วมือ และร่างกายหยาบจะสลายกลายเป็นร่างแสงสว่างหรือ สัมโภคกาย

มีบันทึกถึงบุคคลที่เกิดร่างรุ้งก่อนเสียชีวิต เช่นในงานเขียนของ ซัรจา จาซิส ยัลโชน เรื่อง Heart Drops of Dharmakaya ซึ่งเป็นคู่มือปฏิบัติสมาธิ กล่าวถึงหนึ่งในศิษย์คนสำคัญของผู้เขียนได้เกิดปรากฏการณ์ร่างรุ้งและตัวย่อหดลง นอกจากนี้ยังมีบุคคลอื่น ๆ ที่เกิดร่างรุ้งและมีบันทึกไว้อีก เช่น ซัรจา จาซิส ยัลโชน (1935), Sodnam Namgyal (1952), อายู คาโจ (1953), Togden Ugyen Tendzin (1962) และ Khenpo A-chos (1998)