# ปรัชญาอินเดีย
ปรัชญาอินเดีย เป็นประเพณีทางปรัชญาของดินแดนชมพูทวีป จำแนกออกแบ่งกลุ่มที่เชื่อในพระเวท (อาสติกะ) และ กลุ่มที่ไม่เชื่อในพระเวท (นาสติกะ) สำนักปรัชญาขึ้นอยู่กับหนึ่งในสามเกณฑ์หลัก คือ สำนักที่เชื่อว่าพระเวทเป็นแหล่งความรู้ที่ถูกต้อง สำนักที่เชื่อในการดำรงอยู่ของพรหมันและอาตมัน และสำนักที่เชื่อในชีวิตหลังความตายและเทวดา John Bowker, Oxford Dictionary of World Religions, p. 259   

มีปรัชญาหกสำนักที่สำคัญของฝ่ายพระเวท (อัสติกะ) อินเดียมีปรัชญาฮินดู ซึ่งประกอบไปด้วยนยายะ, ไวเศษิกะ, สางขยะ, โยคะ, มีมางสา และ เวทานตะ และมีปรัชญาอีกห้าสำนักที่สำคัญของฝ่ายนอกพระเวท (นัสติกะ) ได้แก่ ศาสนาเชน, พุทธศาสนา, อจิวิกา, อาจยานะ และ จารวาก อย่างไรก็ตามมีวิธีการจำแนกประเภทในรูปแบบอื่น อย่างเช่น Vidyaranya ระบุถึงสำนักปรัชญาอินเดียสิบหกแห่งโดยรวมถึงสำนักที่อยู่ใน ลัทธิไศวะ และ Raseśvara Cowell and Gough, p. xii. Nicholson, pp. 158-162. 

ปรัชญาอินเดียสำนักหลักส่วนใหญ่ได้รับการกำหนดอย่างเป็นทางการระหว่าง 1,000 ก่อนคริสต์ศักราชถึงต้นศตวรรษของยุคทอง การแข่งขันและการบูรณาการระหว่างสำนักต่าง ๆ ที่หลากหลายเป็นไปอย่างเข้มข้นในช่วงปีแห่งการสร้างโดยเฉพาะระหว่าง 800 ปีก่อนคริสต์ศักราชจนถึงคริสต์ศักราชที่ 200 สำนักบางแห่ง เช่น ศาสนาเชน ศาสนาพุทธ สำนักโยคะ ลัทธิไศวะและ สำนักเวทานตะ ยังอยู่รอด แต่สำนักอื่น เช่น อาจนะ, จารวาก และ อาจีวิกะ อยู่ไม่รอด 

ตำราปรัชญาอินเดียในยุคโบราณและยุคกลาง รวมถึงการอภิปรายอย่างกว้างขวางเกี่ยวกับ ภววิทยา (อภิปรัชญา พรหมัน - อาตมัน สูญญตา - อนัตตา) ความรู้ที่เชื่อถือได้ (ญาณวิทยา  ปรมานัส) ระบบคุณค่า (คุณวิทยา) และหัวข้ออื่น ๆ

 หัวข้อทั่วไป 
ประเพณีทางปรัชญาของอินเดีย
ปรัชญาอินเดียแบ่งแนวความคิดหลายอย่าง เช่น ธรรมะ, กรรม, สังสารวัฏ, การเกิดใหม่, ทุกข์, การสละ, ทำสมาธิ มุ่งเน้นเป้าหมายสูงสุดของการปลดปล่อยให้เป็นอิสระของปัจเจกบุคคลผ่านความหลากหลายของการปฏิบัติทางจิตวิญญาณ (โมกษะ, นิพพาน) มีความแตกต่างกันในสมมติฐานเกี่ยวกับธรรมชาติของการดำรงอยู่ตลอดจนลักษณะเฉพาะของเส้นทางสู่การปลดปล่อยขั้นสูงสุด ส่งผลให้มีสำนักจำนวนมากที่ไม่เห็นด้วยกับแนวคิดที่แตกต่างกัน ความเชื่อของพวกเขาครอบคลุมปรัชญาที่หลากหลายที่พบในวัฒนธรรมโบราณอื่น ๆ

 สำนักพระเวท 
left|thumb|ปรัชญาฮินดูมีแนวคิดที่หลากหลาย นักบวชและนักปราชญ์จำนวนมาก เช่น Adi Shankara แห่งสำนัก Advaita Vedanta
นักวิชาการได้จัดประเพณีทางปรัชญาของฮินดูจำนวนมากไว้ในช่วงยุคกลางของพราหมณ์-สันสกฤต ซึ่งมีสำนัก (darshanas) ปรัชญาฝ่ายมาตรฐานหกสำนัก (อาสติกะ) เรียกว่า "ปรัชญาหกสำนัก" (ṣaḍ-darśana) ซึ่งทั้งหมดยอมรับการอธิบายความในพระเวทFlood, op. cit., p. 231–232. Michaels, p. 264.  

 สำนักสางขยะ เป็นสำนักเหตุผลนิยมที่มีลักษณะเป็นทวินิยมและอเทวนิยม Mike Burley (2012), Classical Samkhya and Yoga - An Indian Metaphysics of Experience, Routledge, , pages 43-46 Tom Flynn and Richard Dawkins (2007), The New Encyclopedia of Unbelief, Prometheus, , pages 420-421 
 สำนักโยคะ เป็นสำนักปรัชญาที่คล้ายกับสางขยะ แต่ยอมรับแนวคิดของเทวนิยม Edwin Bryant (2011, Rutgers University), The Yoga Sutras of Patanjali IEP 
 สำนักนยายะ เป็นสำนักสัจนิยมที่เน้นการวิเคราะห์และตรรกวิทยา Nyaya Realism, in Perceptual Experience and Concepts in Classical Indian Philosophy, Stanford Encyclopedia of Philosophy (2015) Nyaya: Indian Philosophy Encyclopædia Britannica (2014) 
 สำนักไวเศษิกะ เป็นสำนักธรรมชาตินิยมที่มีรูปแบบเป็นปรมาณูนิยมและมีความเกี่ยวข้องกับสำนักนยายะ Dale Riepe (1996), Naturalistic Tradition in Indian Thought, , pages 227-246 Analytical philosophy in early modern India J Ganeri, Stanford Encyclopedia of Philosophy 
 สำนักปูรวะ มิมางสา (หรือเรียกอีกอย่างว่า มิมางสา) เป็นสำนักสอนพิธีกรรมที่เน้นภาษาและการตีความในพระเวท Oliver Leaman (2006), Shruti, in Encyclopaedia of Asian Philosophy, Routledge, , page 503 Mimamsa Encyclopædia Britannica (2014)  
 สำนักเวทานตะ (เรียกอีกอย่างว่าอุตตระ มิมางสา) เป็นประเพณีของอุปนิษัท โดยมีสำนักย่อยหลายแห่งตั้งแต่ลัทธิทวินิยมไปจนถึงลัทธิอทวินิยม JN Mohanty (2001), Explorations in Philosophy, Vol 1 (Editor: Bina Gupta), Oxford University Press, page 107-108 Oliver Leaman (2000), Eastern Philosophy: Key Readings, Routledge, , page 251;R Prasad (2009), A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals, Concept Publishing, , pages 345-347 

สำนักเหล่านี้มักจะรวมกันเป็นสามกลุ่มด้วยเหตุผลทางประวัติศาสตร์และแนวคิด ได้แก่ นยายะ - ไวเศษิกะ, สางขยะ - โยคะ และมีมางสา - เวทานตะ   สำนักเวทานตะแบ่งออกเป็นสำนักย่อยอีก 6 แห่ง ได้แก่ Advaita (monism / อทวินิยม) รวมถึงแนวคิดของ Ajativada, Visishtadvaita (monism of the qualification), Dvaita (ทวินิยม), Dvaitadvaita (ทวินิยม-อทวินิยม), Suddhadvaita และ สำนัก Achintya Bheda Abheda 

นอกจากสำนักเหล่านี้แล้ว Mādhava Vidyāraṇya ยังรวมถึงปรัชญาเทวนิยมดังกล่าวข้างต้นตาม Agamas และ ตันตระCowell and Gough, p. xii. 

 Pasupata, สำนักของ Shaivism ก่อตั้งโดย Nakulisa 
 ไศวะ สำนักสางขยะฝ่ายเทวนิยม  
 โรงเรียนปริยัติธรรม สำนักแห่งปัญญา 
 Raseśvara สำนัก Mercurial 
 ปาณินิ Darsana สำนักไวยากรณ์ (ซึ่งอธิบายทฤษฎีของ Sphoṭa) 

ระบบความคิดที่กล่าวถึงในที่นี้ไม่ใช่เพียงแค่ระบบพระเวทอย่างเดียว แต่ยังเป็นระบบหลักและยังมีสำนักพระเวทอื่น ๆ ระบบเหล่านี้ยอมรับอำนาจในพระเวท และได้รับการยกย่องว่าเป็นสำนักปรัชญาฮินดูดั้งเดิม (อาสติกะ); นอกจากนี้ยังมีสำนักที่ไม่ยอมรับอำนาจของพระเวท คือ ฝ่ายนอกพระเวท (นาสติกะ) เช่น พุทธศาสนา  ศาสนาเชน อจิวิกะ และ จารวาก Roy Perrett (2000), Indian Philosophy, Routledge, , page 88 Sushil Mittal & Gene Thursby (2004), The Hindu World, Routledge, , pages 729-730  คำศัพท์ออร์โธดอกซ์ - เฮเทอโรด็อกซ์นี้เป็นโครงสร้างของภาษาตะวันตกและไม่มีรากฐานทางวิชาการในภาษาสันสกฤต ตามที่แอนดรู  นิโคลสัน  มีการแปลวรรณคดีในปรัชญาอินเดียทั้งฝ่ายอาสติกะและนาสติกะซึ่งถือว่าเป็นพวก heresiological (นอกรีต) ในศตวรรษที่ 20 แต่ส่วนมากมักจะค่อนข้างจะไม่ซับซ้อนและมีข้อบกพร่อง  

 จารวากเป็นสำนักความคิดที่เป็นวัตถุนิยม และ อเทวนิยม และเป็นที่น่าสังเกตว่าเป็นหลักฐานของการ เคลื่อนไหวทางวัตถุในศาสนาฮินดู Sarvepalli Radhakrishnan and Charles A. Moore. A Sourcebook in Indian Philosophy249. .

 สำนักนอกพระเวท (Śramaṇic) 
การเคลื่อนไหวของสมณะจำนวนมากมีมาก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 6 และสิ่งเหล่านี้มีอิทธิพลต่อปรัชญาอินเดียทั้ง ฝ่ายพระเวทและฝ่ายนอกพระเวทReginald Ray (1999), Buddhist Saints in India, Oxford University Press, , pages 237-240, 247-249 การเคลื่อนไหวของสมณะก่อให้เกิดความหลากหลายของความเชื่อทางศาสนาตั้งแต่ยอมรับหรือปฏิเสธแนวคิดของจิตวิญญาณ  ปรมาณูนิยม จริยศาสตร์ วัตถุนิยม  อเทวนิยม อไญยนิยม (ไม่มีใครที่จะรู้ความจริงได้), ชะตากรรมนิยม ไปจนถึงเจตจำนงเสรีและการบำเพ็ญตบะสูงสุดในอุดมคติซึ่งเกี่ยวกับชีวิตครอบครัว อหิงสา (การไม่ใช้ความรุนแรง) ที่เคร่งครัด  และการกินอาหารมังสวิรัติเพื่ออนุญาตให้ใช้ความรุนแรงและการกินเนื้อสัตว์ Padmanabh S Jaini (2001), Collected papers on Buddhist Studies, Motilal Banarsidass, , pages 57-77 ปรัชญาโดดเด่นที่เกิดจากการเคลื่อนไหวของสมณะ ได้แก่ ศาสนาเชน, พุทธศาสนายุคแรก, จารวาก, อาจนะ และ อาจีวิกะ AL Basham (1951), History and Doctrines of the Ajivikas - a Vanished Indian Religion, Motilal Banarsidass, , pages 94-103 

 ปรัชญาอาจนะ 
อาจนะเป็นหนึ่งในสำนักปรัชญาอินเดียโบราณฝ่ายนาสติกะ หรือ "เฮเทอโรด็อกซ์" และเป็นสำนักโบราณที่มีแนวคิดเป็นสงสัยนิยมแบบสุดโต่ง เป็นขบวนการของสมณะ (Śramaṇa) และเป็นคู่แข่งสำคัญของศาสนาพุทธยุคแรกและศาสนาเชน สำนักนี้ได้รับการบันทึกไว้ในคัมภีร์ศาสนาพุทธและเชน พวกเขาถือว่าเป็นไปไม่ได้ที่มนุษย์จะสามารถรับรู้ความจริงเกี่ยวกับธรรมชาติทางอภิปรัชญาหรือยืนยันคุณค่าความจริงของข้อเสนอเชิงปรัชญา แต่ถึงแม้ว่าความรู้จะเป็นไปได้ ก็ไร้ประโยชน์และเสียเปรียบสำหรับการไถ่บาปในขั้นสุดท้าย  พวกเขาเป็นนักปราชญ์ที่เชี่ยวชาญในการพิสูจน์โดยที่ไม่ต้องเผยแผ่หลักคำสอนเชิงบวกใด ๆ ของพวกเขา 

 ปรัชญาเชน 
left|thumb| พระฤษภเทพ ซึ่งเชื่อกันว่ามีอายุกว่าล้านปีมาแล้ว ถือเป็นผู้ก่อตั้งปรัชญาเชน
ปรัชญาเชนเป็นปรัชญาอินเดียที่เก่าแก่ที่สุดที่แยกร่างกาย (สสาร) ออกจาก จิตวิญญาณ (จิตสำนึก) อย่างชัดเจน  ศาสนาเชนได้รับการฟื้นฟูและก่อตั้งขึ้นอีกครั้งหลังจากพระมหาวีระซึ่งเป็นศาสดาคนสุดท้ายและ พระตีรถังกร องค์ที่ 24 ได้สังเคราะห์และฟื้นฟูปรัชญาและการเผยแพร่ประเพณีของสมณะโบราณที่วางรากฐานโดยพระฤษภเทพ ผู้ซึ่งเป็นพระตีรถังกรองค์แรกของศาสนาเชนเมื่อหลายล้านปีก่อน Dundas นักประวัติศาสตร์นอกจารีตศาสนาเชนระบุว่าพระมหาวีระมีชีวิตอยู่ร่วมสมัยกับพระพุทธเจ้าในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราช  และตามประวัติศาสตร์ พระปารศวนาถ มีชีวิตอยู่ 250 ปี ในช่วงศตวรรษที่ 8 หรือ 7 ก่อนคริสต์ศักราช  

เชนเป็นศาสนาของสมณะและปฏิเสธอำนาจของพระเวท  อย่างไรก็ตามเช่นเดียวกับศาสนาแบบอินเดียทุก ศาสนา มีการแบ่งแนวคิดหลัก เช่น กรรม การดำเนินชีวิตอย่างมีจริยธรรม  การเกิดใหม่ สังสารวัฏ และโมกษะ ศาสนาเชนให้ความสำคัญอย่างมากกับการบำเพ็ญตบะ อหิงสา (การไม่ใช้ความรุนแรง) และอเนกันทาวาดา (สัมพัทธภาพมุมมอง) ซึ่งเป็นวิธีการปลดปล่อยจิตวิญญาณและเป็นแนวคิดที่มีอิทธิพลต่อประเพณีอื่น ๆ ของอินเดีย  ศาสนาเชนสนับสนุนธรรมชาติของจิตวิญญาณแบบปัจเจกนิยมและความรับผิดชอบส่วนบุคคลต่อการตัดสินใจของตน และการพึ่งพาตนเองและความพยายามของแต่ละบุคคลเพียงอย่างเดียวมีส่วนรับผิดชอบต่อการปลดปล่อยตามปรัชญาเชน ถือว่าโลก (สังสารวัฏ) เต็มไปด้วยหิงสา (ความรุนแรง) ดังนั้นจึงควรชี้ทางความพยายามทั้งหมดของเขาในการบรรลุรัตนตรัย ซึ่งประกอบไปด้วยศรัทธาที่ถูกต้อง ความรู้ที่ถูกต้อง และความประพฤติที่ถูกต้องซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการบรรลุความหลุดพ้น    ] 
[ มาเผยแพร่เอง?

 พุทธปรัชญา 
thumb|พุทธปรัชญาเป็นไปตามคำสอนของพระพุทธเจ้า 
พุทธปรัชญาเป็นระบบความคิดที่เริ่มต้นจากคำสอนของ สิทธัตถะโคตมะ พระพุทธเจ้า หรือ "ผู้ตื่นรู้" พุทธศาสนามีรากฐานมาจากองค์ประกอบของการเคลื่อนไหวของสมณะ ซึ่งกำเนิดขึ้นในช่วงครึ่งแรกของ 1 พันปีก่อนคริสต์ศักราช แต่รากฐานมีแนวคิดใหม่ ๆ ที่ไม่ค้นพบหรือเป็นที่ยอมรับโดยขบวนการอื่น ๆ ของสมณะ   พอล วิลเลียมส์ กล่าวว่าศาสนาพุทธและศาสนาฮินดูมีอิทธิพลซึ่งกันและกันและมีแนวคิดร่วมกันหลายประการ    อย่างไรก็ตามขณะนี้ยากที่จะระบุและอธิบายอิทธิพลเหล่านี้ ศาสนาพุทธปฏิเสธแนวคิดพระเวทของพรหมัน (ความเป็นจริงสูงสุด) และ อาตมัน (จิตวิญญาณตัวตน) ที่เป็นรากฐานของปรัชญาฮินดู  Anatta Buddhism, Encyclopædia Britannica (2013)  

พระพุทธศาสนาแบ่งมุมมองทางปรัชญาเช่นเดียวกับระบบแนวคิดอื่น ๆ ของอินเดีย เช่น ความเชื่อในเรื่อง กรรม - ความสัมพันธ์ของเหตุและผล   สังสารวัฏ - แนวคิดเกี่ยวกับชีวิตหลังความตายและการเกิดใหม่ที่เป็นวัฏจักร ธรรมะ - แนวคิดเกี่ยวกับจริยธรรม หน้าที่และคุณค่า   ความไม่เที่ยง (อนิจจัง) ของวัตถุสิ่งของและร่างกาย และความเป็นไปได้ของการปลดปล่อยทางจิตวิญญาณ (นิพพาน หรือโมกษะ)    แนวคิดของพุทธปรัชญาที่แตกต่างจากปรัชญาฮินดูและเชนที่สำคัญคือการปฏิเสธจิตวิญญาณที่เป็นนิรันดร (อาตมัน) เพื่อสนับสนุนคำสอนอนัตตา (ไม่ใช่ตัวตน) [a] Anatta, Encyclopædia Britannica (2013), Quote: "Anatta in Buddhism, the doctrine that there is in humans no permanent, underlying soul. The concept of anatta, or anatman, is a departure from the Hindu belief in atman ("the self").";[b] Steven Collins (1994), Religion and Practical Reason (Editors: Frank Reynolds, David Tracy), State Univ of New York Press, , page 64; "Central to Buddhist soteriology is the doctrine of not-self (Pali: anattā, Sanskrit: anātman, the opposed doctrine of ātman is central to Brahmanical thought). Put very briefly, this is the [Buddhist] doctrine that human beings have no soul, no self, no unchanging essence.";[c] John C. Plott et al (2000), Global History of Philosophy: The Axial Age, Volume 1, Motilal Banarsidass, , page 63, Quote: "The Buddhist schools reject any Ātman concept. As we have already observed, this is the basic and ineradicable distinction between Hinduism and Buddhism";[d] Katie Javanaud (2013), Is The Buddhist 'No-Self' Doctrine Compatible With Pursuing Nirvana?, Philosophy Now;[e] David Loy (1982), Enlightenment in Buddhism and Advaita Vedanta: Are Nirvana and Moksha the Same?, International Philosophical Quarterly, Volume 23, Issue 1, pages 65-74 
thumb| ชีวิตสงฆ์เป็นส่วนหนึ่งของประเพณีปรัชญาอินเดียทั้งหมด ถ้ำ Mendicant ของ Ājīvikas ที่สูญหายไปแล้วในรัฐพิหาร

 ปรัชญาอาจีวิกะ 
ปรัชญาอาจีวิกะก่อตั้งโดย Makkhali Gosala เป็น ขบวนการสมณะ และเป็นคู่แข่งสำคัญของพุทธศาสนายุคแรก และศาสนาเชน อาจีวิกะได้รับการจัดตั้งให้มีพระสงฆ์ผู้สร้างชุมชนสงฆ์ที่ไม่ต่อเนื่องซึ่งมีแนวโน้มที่จะเป็นนักพรตและวิถีชีวิตที่เรียบง่าย  

พระคัมภีร์ดั้งเดิมของสำนักปรัชญาอาจีวิกะอาจมีอยู่ครั้งหนึ่ง แต่ปัจจุบันไม่สามารถหาได้และอาจสูญหายไป ทฤษฎีของพวกเขาได้คัดลอกมาจากการกล่าวถึงอาวิกะในแหล่งข้อมูลทุติยภูมิของวรรณคดีอินเดียโบราณ  โดยเฉพาะของศาสนาเชนและพุทธศาสนาซึ่งวิพากษ์วิจารณ์และโต้แย้งอาจีวิกะอย่างโจ่งแจ้ง  สำนักอาจีวิกะเป็นที่รู้จักกันดีในเรื่อง หลักคำสอนนิยัตินิยมสัมบูรณ์ (โชคชะตา) ของ Niyati ซึ่งเป็นหลักฐานว่าไม่มีเจตจำนงเสรี ทุกสิ่งทุกอย่างที่เคยเกิดขึ้น กำลังเกิดขึ้นและจะเกิดขึ้นในอนาคตนั้นได้ถูกกำหนดไว้ตะเงแต่ต้นแล้วซึ่งเป็นหน้าที่หลักของจักรวาล  James Lochtefeld, "Ajivika", The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A–M, Rosen Publishing. , page 22 อาจีวิกะถือว่าหลักคำสอนเรื่องกรรมเป็นความเข้าใจผิด Ajivikas World Religions Project, University of Cumbria, United Kingdom อาจีวิกะเป็นอเทวนิยม (ผู้ที่ไม่เชื่อในพระเจ้า) Johannes Quack (2014), The Oxford Handbook of Atheism (Editors: Stephen Bullivant, Michael Ruse), Oxford University Press, , page 654 และปฏิเสธอำนาจของพระเวท แต่พวกเขาเชื่อว่าสิ่งมีชีวิตทุกสิ่งดำรงอยู่เป็น อาตมัน ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญของศาสนาฮินดูและศาสนาเชน Analayo (2004), Satipaṭṭhāna: The Direct Path to Realization, , pages 207-208  

 ปรัชญาจารวาก 
จารวาก หรือ โลกายตะ เป็นปรัชญาลัทธิสงสัยนิยม และวัตถุนิยม ซึ่งก่อตั้งขึ้นในสมัยราชวงศ์เมารยะ พวกเขาวิพากษ์วิจารณ์แนวคิดของสำนักปรัชญาอื่น ๆ ในเวลานั้นอย่างสุดโต่ง สำนักจารวากถือว่าพระเวทแปดเปื้อนด้วยความผิดสามประการของความไม่จริง ความขัดแย้งในตัวเองและการใช้คำซ้ำกันอย่างฟุ้มเฟือย Cowell and Gough, p. 4 ในทำนองเดียวกันพวกเขาได้ตำหนิชาวพุทธและเชนโดยการล้อเลียนแนวคิดเรื่องการหลุดพ้น (นิพพาน) กลับชาติมาเกิด และการสั่งสมบุญ หรือการละทิ้งกรรม Bhattacharya, Ramkrishna. Materialism in India: A Synoptic View. Retrieved 27 July 2012. พวกเขาเชื่อว่า มุมมองของการละทิ้งความสุขเพื่อหลีกเลี่ยงความเจ็บปวดเป็น "เหตุผลของคนโง่"

 เปรียบเทียบปรัชญาอินเดีย 
ประเพณีของอินเดียได้อธิบายปรัชญาที่หลากหลายโดยแต่ละสำนักมีความคิดที่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญเช่นเดียวกับศาสนาฮินดูดั้งเดิมและสำนักปรัชญาฮินดูทั้งหกแห่ง ความแตกต่างมีตั้งแต่ความเชื่อที่ว่าบุคคลทุกคนมีจิตวิญญาณ (ตัวตน, อาตมัน) ไปจนถึงการยืนยันว่าไม่มีวิญญาณ [a] Steven Collins (1994), Religion and Practical Reason (Editors: Frank Reynolds, David Tracy), State Univ of New York Press, , page 64; "Central to Buddhist soteriology is the doctrine of not-self (Pali: anattā, Sanskrit: anātman, the opposed doctrine of ātman is central to Brahmanical thought). Put very briefly, this is the [Buddhist] doctrine that human beings have no soul, no self, no unchanging essence.";[b]KN Jayatilleke (2010), Early Buddhist Theory of Knowledge, , pages 246-249, from note 385 onwards;[c]John C. Plott et al (2000), Global History of Philosophy: The Axial Age, Volume 1, Motilal Banarsidass, , page 63, Quote: "The Buddhist schools reject any Ātman concept. As we have already observed, this is the basic and ineradicable distinction between Hinduism and Buddhism";[d]Katie Javanaud (2013), Is The Buddhist ‘No-Self’ Doctrine Compatible With Pursuing Nirvana?, Philosophy Now;[e]Anatta Encyclopædia Britannica, Quote:"In Buddhism, the doctrine that there is in humans no permanent, underlying substance that can be called the soul. (...) The concept of anatta, or anatman, is a departure from the Hindu belief in atman (self)." จากคุณธรรมในเชิงสัจพจน์ในชีวิตนักบวชที่มัธยัสถ์ไปจนถึงชีวิตที่เสพสุข  จากความเชื่อในการเกิดใหม่ไปจนถึงการยืนยันว่าไม่มีการเกิดใหม่  
+ตารางเปรียบเทียบแนวคิดปรัชญาอินเดีบโบราณĀjīvikaพุทธศาสนายุคแรกจารวากเชนสำนักปรัชญาดั้งเดิมฝ่ายฮินดู(Non-Śramaṇic)กรรมปฏิเสธGananath Obeyesekere (2005), Karma and Rebirth: A Cross Cultural Study, Motilal Banarsidass, , page 106ยืนยันปฏิเสธยืนยัน ยืนยันสังสารวัฏ, การเกิดใหม่ยืนยันยืนยันDamien Keown (2013), Buddhism: A Very Short Introduction, 2nd Edition, Oxford University Press, , pages 32-46ปฏิเสธHaribhadrasūri (Translator: M Jain, 1989), Saddarsanasamuccaya, Asiatic Society, ยืนยันบางสำนักยืนยัน บางสำนักปฏิเสธHalbfass, Wilhelm (2000), Karma und Wiedergeburt im indischen Denken, Diederichs, München, ชีวิตนักบวชยีนยันยืนยันปฏิเสธยืนยันยืนยันว่าเป็น SannyasaPatrick Olivelle (2005), The Blackwell Companion to Hinduism (Editor: Flood, Gavin), Wiley-Blackwell, , pages 277-278พิธีกรรม  ภักติยืนยันไม่จำเป็นต้องยืนยันKarel Werner (1995), Love Divine: Studies in Bhakti and Devotional Mysticism, Routledge, , pages 45-46(บาลี: Bhatti)ปฏิเสธไม่จำเป็นต้องยืนยันสำนักเทวนิยมยืนยัน สำนักอื่นปฏิเสธ[a] Knut Jacobsen (2008), Theory and Practice of Yoga : 'Essays in Honour of Gerald James Larson, Motilal Banarsidass, , pages 15-16, 76-78;[b] Lloyd Pflueger, Person Purity and Power in Yogasutra, in Theory and Practice of Yoga (Editor: Knut Jacobsen), Motilal Banarsidass, , pages 38-39[a] Karl Potter (2008), Encyclopedia of Indian Philosophies Vol. III, Motilal Banarsidass, , pages 16-18, 220;[b] Basant Pradhan (2014), Yoga and Mindfulness Based Cognitive Therapy, Springer Academic, , page 13 see A.4อหิงสา and มังสวิรัติยืนยันยืนยัน,ไม่ชัดเจนว่าเป็นเนื้อหรืออาหารU Tahtinen (1976), Ahimsa: Non-Violence in Indian Tradition, London, , pages 75-78, 94-106สนับสนุนการไม่ใช้ความรุนแรงอย่างสุดโต่ง,มังสวิรัติหลีกเลี่ยงการใช้ความรุนแรงกับสัตว์U Tahtinen (1976), Ahimsa: Non-Violence in Indian Tradition, London, , pages 57-62, 109-111ยืนยันว่าเป็นคุณธรรมสูงสุด แต่ยืนยันทฤษฎีJust War ,ส่งเสริมการกินมังสวิรัติ  แต่เลือกที่จะออกจากฮินดูU Tahtinen (1976), Ahimsa: Non-Violence in Indian Tradition, London, , pages 34-43, 89-97, 109-110Christopher Chapple (1993), Nonviolence to Animals, Earth, and Self in Asian Traditions, State University of New York Press, , pages 16-17เจตจำนงเสรีปฏิเสธJames Lochtefeld, "Ajivika", The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A–M, Rosen Publishing. , page 22ยืนยันKarin Meyers (2013), Free Will, Agency, and Selfhood in Indian Philosophy (Editors: Matthew R. Dasti, Edwin F. Bryant), Oxford University Press, , pages 41-61ยืนยันยืนยันยืนยันHoward Coward (2008), The Perfectibility of Human Nature in Eastern and Western Thought, State University of New York Press, , pages 103-114;Harold Coward (2003), Encyclopedia of Science and Religion, Macmillan Reference, see Karma, มายายืนยันAL Basham (1951), History and Doctrines of the Ajivikas -  a Vanished Indian Religion, Motilal Banarsidass, , pages 237ยืนยัน(prapañca)Damien Keown (2004), A Dictionary of Buddhism, Oxford University Press, , Entry for Prapañca, Quote: "Term meaning ‘proliferation’, in the sense of the multiplication of erroneous concepts, ideas, and ideologies which obscure the true nature of reality".ปฏิเสธยืนยันยืนยันLynn Foulston and Stuart Abbott (2009), Hindu Goddesses: Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, , pages 14-16Wendy Doniger O'Flaherty (1986), Dreams, Illusion, and Other Realities, University of Chicago Press, , page 119อาตมัน (วิญญาณ, ตัวตน)ยืนยันปฏิเสธปฏิเสธRamkrishna Bhattacharya (2011), Studies on the Carvaka/Lokayata, Anthem, , page 216ยืนยันยืนยันพระผู้สร้างโลกปฏิเสธปฏิเสธปฏิเสธปฏิเสธสำนักเทวนิยมยืนยันOliver Leaman (2000), Eastern Philosophy: Key Readings, Routledge, , page 251สำนักอื่นปฏิเสธMike Burley (2012), Classical Samkhya and Yoga - An Indian Metaphysics of Experience, Routledge, , page 39ญาณวิทยา(พรหมัน)พุทธิปัญญา,อนุมาน, Śabdaพุทธิปัญญา,อนุมานพุทธิปัญญาพุทธิปัญญา,อนุมาน,Śabdaหลากหลาย,
ไวเศษิกะ (สอง) to เวทานตะ (หก):John A. Grimes, A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English, State University of New York Press, , page 238Eliott Deutsche (2000), in Philosophy of Religion : Indian Philosophy Vol 4 (Editor: Roy Perrett), Routledge, , pages 245-248พุทธิปัญญา (perception),การอนุมาน (inference),อุปมาน

(comparison and analogy),Arthāpatti (postulation, derivation),Anupalabdi (non-perception, negative/cognitive proof),Śabda (Reliable testimony)อำนาจในความรู้ปฏิเสธพระเวทยืนยันในคัมภีร์ทางพุทธศาสนาChristopher Bartley (2011), An Introduction to Indian Philosophy, Bloomsbury Academic, , pages 46, 120ปฏิเสธพระเวทปฏิเสธพระเวทยืนยันในไชนอาคมปฏิเสธพระเวทยืนยันในพระเวทและอุปนิษัท,ยืนยันคัมภีร์อื่นCatherine Cornille (2009), Criteria of Discernment in Interreligious Dialogue, Wipf & Stock, , pages 185-186การช่วยให้พ้นบาป(Soteriology)SamsdrasuddhiAL Basham (1951), History and Doctrines of the Ajivikas -  a Vanished Indian Religion, Motilal Banarsidass, , pages 227นิพพาน(สุญญตาเป็นความจริงแท้)Jerald Gort (1992), On Sharing Religious Experience: Possibilities of Interfaith Mutuality, Rodopi, , pages 209-210Siddha,John Cort (2010), Framing the Jina: Narratives of Icons and Idols in Jain History, Oxford University Press, , pages 80, 188
นิพพานโมกษะ, นิพพาน, KaivalyaAdvaita, Yoga, others: JivanmuktiAndrew Fort (1998), Jivanmukti in Transformation, State University of New York Press, Dvaita, theistic: Videhamuktiอภิปรัชญา(ความจริงอันสูงสุด)สุญญตาMasao Abe and Steven Heine (1995), Buddhism and Interfaith Dialogue, University of Hawaii Press, , pages 105-106Chad Meister (2009), Introducing Philosophy of Religion, Routledge, , page 60; Quote: "In this chapter, we looked at religious metaphysics and saw two different ways of understanding Ultimate Reality. On the one hand, it can be understood as an absolute state of being. Within Hindu absolutism, for example, it is Brahman, the undifferentiated Absolute. Within Buddhist metaphysics, fundamental reality is Sunyata, or the Void."AnekāntavādaChristopher Key Chapple (2004), Jainism and Ecology: Nonviolence in the Web of Life, Motilal Banarsidass, , page 20พรหมันPT Raju (2006), Idealistic Thought of India, Routledge, , page 426 and Conclusion chapter part XIIRoy W Perrett (Editor, 2000), Indian Philosophy: Metaphysics, Volume 3, Taylor & Francis, , page xvii;AC Das (1952), Brahman and Māyā in Advaita Metaphysics, Philosophy East and West, Vol. 2, No. 2, pages 144-154

 ปรัชญาการเมือง 
คัมภีร์ Arthashastra ซึ่งเขียนโดยจาณักยะ พราหมณ์แห่งราชวงศ์เมารยะ เป็นหนึ่งในตำราของอินเดียยุคต้นซึ่งอุทิศให้กับปรัชญาการเมืองซึ่งระบุวันที่ไว้ในศตวรรษที่ 4 ก่อนคริสต์ศักราช  และอภิปรายแนวคิดของนโยบายการทูตและเศรษฐกิจ 

ปรัชญาการเมืองที่เกี่ยวข้องกับอินเดียสมัยใหม่มากที่สุดคือ อหิงสา (การไม่ใช้ความรุนแรง) และ ศรัทธาในความจริง ซึ่งได้รับความนิยมจากมหาตมะ คานธี ในช่วงขบวนการต่อสู้เพื่อเอกราชของอินเดีย ในทางกลับกันมีอิทธิพลต่อขบวนการเคลื่อนไหวเพื่อเอกราชและสิทธิพลเมืองในเวลาต่อมาโดยเฉพาะอย่างยิ่งการเคลื่อนไหวที่นำโดย มาร์ติน ลูเธอร์ คิง จูเนียร์ และ เนลสัน แมนเดลา อีกทั้งทฤษฎีการใช้ประโยชน์แบบก้าวหน้า เป็นทฤษฎีทางเศรษฐกิจ สังคมและการเมือง

 อิทธิพล 
เพื่อขอบคุณความซับซ้อนของปรัชญาอินเดีย TS Eliot เขียนว่านักปรัชญาผู้ยิ่งใหญ่ของอินเดีย "ทำให้นักปรัชญาในยุโรปส่วนใหญ่ดูเหมือนเด็กนักเรียน" อาร์เธอร์ โชเพนเฮาร์ใช้ปรัชญาอินเดียเพื่อปรับปรุงความคิดแบบค้านท์ ในคำนำหนังสือ The World As Will And Representation ของเขา โชเพนเฮาร์เขียนว่า "ผู้ที่ได้รับและหลอมรวมภูมิปัญญาดั้งเดิมของอินเดียอันศักดิ์สิทธิ์แล้วเขาก็พร้อมที่จะได้ยินสิ่งที่ฉันจะพูดกับเขา" ขบวนการทางปรัชญาอเมริกันในศตวรรษที่ 19 แนวคิดอุตรวิสัย ยังได้รับอิทธิพลจากความคิดของอินเดีย "Transcendentalism".The Oxford Companion to American Literature. James D. Hart ed.Oxford University Press, 1995. Oxford Reference Online. Web. 24 Oct.2011

  ดูเพิ่ม 

 ความเสน่หา 
 ปรัชญาอินเดียโบราณ 
 ปรัชญาฮินดู 
 M. Hiriyanna 
 ศิลปะอินเดีย 
 ตรรกวิทยาแบบอินเดีย 
 จิตวิทยาอินเดีย 
 Svayam bhagavan 
 Trikaranasuddhi 

 หมายเหตุ