wannaphong/clean_thaiwikipedia huggingface dataset:
# คานธีโฏปี
หมวกแก๊ปคานธี หรือ คานธีโฏปี  เป็นหมวกไซด์แคปทำมาจากผ้า ขาฑี ชื่อของหมวกได้มาจากมหาตมา คานธี ผู้ริเริ่มการสร้างคานธีโฏปีและเป็นผู้ทำให้หมวกนี้นิยมขึ้นมาในระหว่างขบวนการเอกราชอินเดีย หมวกนี้กลายมาเป็นที่นิยมสวมใส่โดยนักเคลื่อนไหวเรียกร้องเอกราชอินเดีย และสืบทอดมาเป็นธรรมเนียมของนักการเมืองและนักเคลื่อนไหวทางการเมืองสวมใส่ในอินเดียยุคเอกราช

เมื่อครั้นคานธีสนทนากับกกา กเลลการ ได้อธิบายว่าเขาผลิตหมวกคานธีขึ้นมาเช่นไร เขาระบุว่าตนเองได้มองหาหมวกโฏปีจากทั่วประเทศินเดียเพื่อนไมาออกแบบหมวกที่เข้ากันได้กับอากาศที่ร้อนอขบอินเดีย สามารถคลุมปิดหัวได้ และง่ายต่อการพกพาในกระเป๋าขนาดเล็ก เขาได้พบว่าโฏปีแบบกัศมีร์มีลักษณเใกล้เคียวที่สุดกับหมวกที่เขาต้องการ แต่หมวกดังกล่าวใช้ผ้าไหมทำ คานธีเขียนว่าเขาเปลี่ยนมาใช้เป็นผ้าฝ้ายสีขาวแทนเนื่องจากผ้าสีขาวเช่นนี้ถูกผลิตมาให้ถูกซักได้บ่อย ๆ และทำความสะอาดได้ง่ายกว่าClothing Matters: Dress and Identity in India, Emma Tarlo, University of Chicago Press, Sep 1, 1996.82-83 คานธีโฏปีขึ้นมาได้รับความนิยมในระหว่างขบวนการดื้อแพ่งปี 1920–22Consumption: The history and regional development of consumption edited by Daniel Miller, p. 424 และกลายมาเป็นเครื่องแบบมาตรฐานของคองเกรสอินเดีย และได้รับความนิยมทั่วไปผ่านทางคานธี ภายในปี 1920 ผู้นำชายชาวอินเดียจำนวนมากเลือกสวมใส่หมวกนี้ เจ้าหน้าที่อาณานิคมอังกฤษได้ออกประกาศห้ามการสวมใส่หมวกนี้ในเจ้าพนักงานของยริการพลเมืองอินเดียในแคว้นภาคกลาง

นอกจากนี้ยังมีการกล่าวอ้างว่าหมวกคานธีมีที่มาจากข้อบังคับให้นักโทษคนดำในแอฟริกาใต้ต้องสวมหมวกคุมหัวขนาดเล็กในช่วงต้นศตวรรษที่ 20H.S.L Polak Mahatma Gandhi (London: Odham's Press, 1949) pg. 61

หมวกนี้ยังคงความนิยมในยุคลปัจจุบัน และนิยมสวมใส่โดยทั่วไปในผู้ชายตามพื้นที่ชนบทของรัฐมหาราษฏระ นอกจากนี้ ในระหว่างการกล่าวสนุทรพจน์ "ข้าพเจ้ามีความฝัน" ของมาร์ติน ลูเทอร์ คิง จูเนียร์ ในปี 1963 จะสามารถสังเกตเห็นคนที่ยืนหลังเขาจำนวนหนึ่งสวมหมวกคานธีโฏปีเช่นกัน
# ภาโอนา
ภาโอนา (Bhaona) เป็นรูปแบบศิลปกรรมพื้นถิ่นเพื่อความบันเทิงโดยมีเนื้อหาทางศาสนาที่พบได้มากในรัฐอัสสัม ประเทศอินเดีย  ภาโอนาเป็นผลงานสร้างสรรค์ของมหาบุรุษ ศรีมันตะ ศังกรเทพ เขียนขึ้นในศตวรรษที่ 16 สร้างขึ้นเพื่อส่งต่อเนื้อหาทางศาสนาแก่ชาวบ้านผ่านทางรูปแบบความบันเทิง ต่อมา ศรีมันตะ มหาเทพ ได้เขียนบทละครขึ้นเพิ่มเติมเช่นกันBhaona, bordowathan.com, Retrieved: 2013-02-28. การแสดงภาโอนายังมีความเกี่ยวเนื่องกันกับอันกิยะนัต ภาโอนามักจัดแสดงตามสาตระ และ นามครห์ ในรัฐอัสสัม ลักษณะพิเศษบางประการของภาโอนา เช่น เนื้อเรื่อง เครื่องแต่งกาย เครื่องประดับ การวางเท้าของตัวละคร ที่ทำให้ภาโอนามีความแตกต่างโดดเด่นจากการแสดงละครรูปแบบอื่น ๆ

ตัวละครในการแสดงภาโอนานั้นประกอบด้วย สูตราธร (Sutradhar) หรือ สูตราธรี (Sutradhari) ซึ่งเป็นตัวละครสำคัญในภาโอนา มีบทบาทในการแสดง ขับร้อง กล่าวบทกวี และบรรยายแต่ละฉากของภาโอนาว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น ภาโอริยะ (Bhaoriya) ซึ่งคือตัวละครที่แสดงตามบท, คยัน (Gayan) นักร้อง และ พยัน (Bayan) ซึ่งเล่นเครื่องดนตรีต่าง ๆ
# ศิลปะหน้ากากของรัฐอัสสัม
ศิลปะหน้ากากของรัฐอัสสัม ประเทศอินเดีย มีธรรมเนียมมาอย่างยาวนาน และพัฒนาขึ้นพร้อมกับกระแสของลัทธิไวษณวะใหม่ที่ริเริ่มโดยศรีมันตะ ศังกรเทพ ในศตวรรษที่ 15 มีการพัฒนาหน้ากากขึ้นสามแบบเพื่อใช้ในการแสดงภาโอนา ศิลปะการผลิตสร้างหน้ากากยังคงแพร่หลายตามสาตรในอัสสัมเป็นเวลาหลายศตวรรษ โดยเฉพาะที่สามคุรี (Samaguri Satra) ซึ่งเป็นศูนย์กลางที่สำคัญหนึ่งของการผลิตหน้ากากในอัสสัม

หน้ากากเหล่านี้เรียกในภาษาอัสสัมว่า "มุข" (Mukha) มีหลายรูปแบบ เช่น มุขมุข (Mukh mukha; หน้ากากปิดหน้า), โพรมุข (Bor mukha; หน้ากากและชุดซึ่งปิดทั้งร่างกาย) และ สุติสุมุข (Suti Su Mukha; รูปแบบของโพรมุขที่เล็กกว่าและกระชับกว่า) หน้ากากอัสสัมมักทำมาจากวัสดุย่อยสลายได้ เช่น ไผ่ อ้อย ดินเหนียว ขี้วัว กระดาษ เป็นต้น โดยทั่วไปการทำหน้ากากนี้ใช้เวลา 10 ถึง 15 วันต่อชิ้น และตามธรรมเนียมแล้วจะใช้สีเหงคุลและไหตาลในการทาสีหน้ากาก อย่างไรก็ตามในปัจจุบันสีเคมีถูกนำมาใช้ทดแทนมากขึ้น แม้ว่าวัฒนธรรมนี้จะมีความสำคัญ แต่ในรัฐอัสสัมก็ไม่ได้มีความแพร่หลายนัก ศิลปะการทำหน้ากากนี้มีอยู่หลัก ๆ ในอัสสัมตอนบน โดยเฉพาะบนเกาะมาชุลี และยังคงอยู่ในไม่กี่สาตรเท่านั้น
# รามลีลา
รามลีลา  เป็นการแสดงนาฏกรรมที่บอกเล่าเรื่องราวชองพระรามจากรามายณะ หรือจากวรรณกรรมทุติยภูมิที่มีที่มาจากรามายณะ เช่น รามจริตมนัส คำว่ารามลีลานี้มีความหมายกว้าง และสามารถใช้เรียกการแสงนาฏศิลป์เกี่ยวกับพระรามจำนวนมาก ที่จัดแสดงในระหว่างเทศกาลเฉลิมฉลองนวราตรีในประเทศอินเดีย หลังเสร็จการแสดงอันบอกเล่าเรื่องราวของชัยชนะของความดีเหนือความชั่ว รามรีลาจะเฉลิมฉลองจุดสูงสุดในคืนวิชัยทศมิ ที่ซึ่งหุ่นจำลองขนาดใหญ่รูปอสูร เช่น รากษส หรือทศกัณฐ์ นำมาเผาด้วยไฟหรือด้วยพลุRamlila, the traditional performance of the Ramayana, UNESCORamlila Pop Culture India!: Media, Arts, and Lifestyle, by Asha Kasbekar. Published by ABC-CLIO, 2007. . Page 42.

พระรามเป็นอวตารปางที่เจ็ดของพระวิษณุตามคติศาสนาฮินดูและเป็นตัวละครหลักกลางในรามายณะ มหากาพย์ภาษาสันสกฤตที่ผสมผสานการแสดงนาฏกรรมเข้ากับเนื้อเรื่องที่ขับเคลื่อนด้วยคุณค่าทางจริยธรรม รามลีลาเป็นการดัดแปลงมาจากเรื่องราวในมหากาพย์นี้ รามลีลาส่วนใหญ่ในอินเดียเหนือมีรากฐานมาจากวรรณกรรรมทุติยภูมิที่มีที่มาจากรามายณะอีกที ซึ่งคือ รามจริตมนัส เขียนขึ้นในศตวรรษที่ 16 ด้วยภาษาพื้นถิ่นอวัธ ซึ่งมีความสัมพันธ์ใกล้เคียงกับภาษาฮินดี) โดยตุลสีทาส

รามลีลาได้รับการขึ้นทะเบียนโดยยูเนสโกให้เป็นหนึ่งในมรดกโลกที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติในปี 2008 เมืองที่มีความสำคัญทางศาสนาฮินดู เช่น อโยธยา, พาราณสี, วฤนทาวัน, อัลโมรา, สัตนะ และ มธุพานี ล้วนมีรามลีลาที่มีความโดดเด่นและมีชื่อเสียง รามลีลายังแพร่หลายมาเป็นส่วนหนึ่งหรือมีอิทธิพลซึ่งนาฏกรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะในชุมชนฮินดูของบาหลี, พม่า, กัมพูชา และประเทศไทย และหลังการอพยพย้ายถิ่นฐานของชาวอินเดียในศตวรรษที่ 19-20 ไปยังยุโรปและพื้นที่อื่น ๆ ของโลก การเฉลิมฉลองรามลีลาได้แพร่หลายและพบได้ในบริเวณอื่น ๆ ของโลก เช่น สิงคโปร์ มาเลเซีย ตอลดจนฟีจี กายอานา แอฟริกาใต้ สหรัฐ แคนาดา สหราชอาณาจักร เป็นต้นRamlila – The traditional performance of Ramayana – Part I & II Indira Gandhi National Centre for the Arts
# ศิลิคุฑิ
ศิลิคุฑิ (,) เป็นนครสำคัญระดับสองในรัฐเวสต์เบงกอล และเป็นเมืองคู่ขนานกับอำเภอเมืองหลวงชลไปคุรี เมืองนี้กินพื้นที่ของอำเภอดาร์จีลิง และอำเภอชลไปคุรี และได้รับการขนานนามให้เป็น "ประตูสู่อินเดียตะวันออกเฉียงเหนือ" เมืองนี้เป็นที่รู้จักจากชา ไม้ และการท่องเที่ยว ศิลิคุฑิตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำมหานันทะ และแม่น้ำตีสตะ บนเชิงเขาของหิมาลัย ศิลิคุฑิมีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับสามของรัฐ รองจากโกลกาตา และอสันโสล

ศิลิคุฑิมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์อย่างมากในรัฐ เป็นจุดที่สามารถเชื่อต่อโดยสะดวกกับพรมแดนจีน เนปาล บังกลาเทศ และ ภูฏาน รวมถึงเป็นจุดเชื่อมต่ออินเดียตะวันออกเฉียงเหนือกับอินเดียส่วนที่เหลือ จึงทำให้เมืองมีความสำคัญในเชิงการขนส่งและการค้า
 
 อ้างอิง
# อรรธมณฑป
ในสถาปัตยกรรมโบสถ์พราหมณ์ อรรธมณฑป (อักษรโรมัน: Ardhamandapa) เป็นองค์ประกอบสำคัญในหมู่สิ่งปลูกสร้างทางเข้าของโบสถ์พราหมณ์ องค์ประกอบนี้หมายถึงโถงทางเดินที่สร้างพื้นที่เปลี่ยนผ่านจากข้างนอกสู่ข้างในมณฑปของโบสถ์พราหมณ์

อรรธมณฑปโดยทั่วไปมักมีลักษณะเปิดเพื่อช่วยให้มีแสงเข้าถึงและมีอากาศถ่ายเท ตั้งอยู่บริเวณด้านหน้าประตูทางเข้าของมณฑป ในกรณีที่มณฑปใด ๆ มีทางเข้าสามทาง ก็จะมีโถงอรรธมณฑปอยู่สามโถงตามแต่ละด้านที่มีประตูเช่นกัน โดยทั่วไปแล้ว ในแง่ของการออกแบบและงานประติมากรรม อรรธมณฑปมีลักษณะคล้ายกันกับมณฑปโดยทั่วไป ในศาสนสถานของฮินดู ไชนะ และพุทธ มีรูปแบบของพื้นที่เปลี่ยนผ่านระหว่างที่ประดิษฐานตรงใจกลางของศาสนสถาน (ครรภคฤห์) กับโลกภายนอกอยู่ ในโบสถ์พราหมณ์ซึ่งสร้างด้วยแบบแผนเต็มขนาดจะประกอบไปด้วยสามโครงสร้างที่ตอบสนองพื้นที่เปลี่ยนผ่านนี้ คือ อรรธมณฑป, มณฑป และ มหามณฑป โดยมีอรรธมณฑปอยู่ต่ำสุด
# ภีตรคาว
ภีตรคาว หรือ ภีตรคาม (อักษรโรมัน: Bhitargaon) เป็นเมืองใกล้กับนครกานปุระ ตั้งอยู่ในอำเภอกานปุรนคร รัฐอุตตรประเทศ ประเทศอินเดีย เป็นที่รู้จักจากโบสถ์พราหมณ์สมัยจักรวรรดิคุปตะ ซึ่งถือว่าเป็นโบสถ์พราหมณ์สร้างด้วยอิฐหลังที่ใหญ่ที่สุดที่หลงเหลือจากสมัยคุปตะมาถึงปัจจุบันMichell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, p. 157, 1989, Penguin Books,  โบสถ์พราหมณ์นี้มีอายุถึงปลายศตวรรษที่ 5

ภีตรคาวมนเทียร (Bhitargaon Temple) เป็นสิ่งปลูกสร้างจากอิฐ ประดับด้วยแผ่นดินเผาเคลือบ สร้างขึ้นในศตวรรษที่ห้าในสมัยคุปตะSchastok, Sara L., , The Śāmalājī Sculptures and 6th Century Art in Western India. BRILL, 1985.Jayewardene-Pillai, Shanti, Imperial Conversations: Indo-Britons and the Architecture of South India. Yoda Press, 2007.Begler, Joseph David, Rear view of the temple at Bhitargaon, Kanpur District . British Library, 2009.Brown, Percy, Indian Architecture (Buddhist and Hindu Periods). D B Taraporevala, Mumbai, 1959.Harle, J. C., Gupta Sculpture. Munshiram Manoharlal, New Delhi, 1974. .Dalal, Roshen, The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths. Penguin Books India, 2010.Kramrisch, Stella and Raymond Burnier, The Hindu Temple, Volume 1. Motilal Banarsidass Publ., 1976.de Laet, Sigfried J., History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century. UNESCO, 1994.

นอกจากนี้ยังมีโบสถ์พราหมณ์โบราณอีกหลังใกล้กัน ตั้งอยู่ในหมู่บ้าน เพหตาพูชูรค์ (Behta Bujurg หรือ Behata Bujurg) ห่างไป 4.3 กิโลเมตรจากภีตรคาวมนเทียร และได้รับการอนุรักษ์โดยกรมสำรวจโบราณคดีอินเดียASI notice สร้างขึ้นบูชาพระชคันนาถและมีลักษณะเป็นทรงสถูป คนในท้องถิ่นเรียกมนเทียรนี้ว่า "มนเทียรฝน" เนื่องจากว่ากันว่าหากพบว่ามีน้ำหยดลงจากเพดานของมนเทียร จะเป็นการทำนายว่ากำลังจะมีฝนในวันถัด ๆ มา
# ป้อมมาโลต
ป้อมมาโลต (Malot Fort) เป็นป้อมปราการและวิหารตั้งอยู่ในอำเภอจักวัล แคว้นปัญจาบ ประเทศปากีสถานส่วนหนึ่งของกัลลรกหัร

ประวัติศาสตร์
thumb|ซากของวิหารที่มาโลต
ป้อมมาโลตสร้างขึ้นในศตวรรษที่ 10 มีองค์ประกอบที่ผสมผสานสถาปัตยกรรมของกัศมีร์และกรีกเข้าด้วยกัน ป้อมมาโลตก่อสร้างขึ้นภายหลังการเสื่อมถอยและหายไปของตักศิลาของกรีก และก่อสร้างขึ้นโดยช่างหินแห่งที่ราบสูงโปโตหาร ซึ่งยังคงอนุรักษ์งานช่างหินแบบกรีกสืบทอดมาหลายชั่วอายุคน รูดยาร์ด คิพลิง บรรยายถึงป้อมมาโลตไว้ในนวนิยาย Kim ของเขาว่า "มีกลิ่นอายความเป็นกรีกอย่างเป็นปริศนา"

ในช่วงหลังมา เขาลูกที่ป้อมมาโลตตั้งอยู่ได้มีกิจกรรมทางธรณีภาคเป็นผลให้เกิดรอยร้าวในโครงสร้างของอาคาร
# จักรวรรดิการโกฏ
จักรวรรดิการโกฏ (ประมาณ ค.ศ. 625 − 855) เป็นจักรวรรดิที่มีอาณาเขตเหนือหุบเขากัศมีร์และตอนเหนือบางส่วนของอนุทวีปอินเดียในระหว่างศตวรรษที่ 7-8 เป็นยุคสมัยที่มีการขยับขยายทางการเมือง มีความเจริญมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ และการที่กัศมีร์ได้กลายมาเป็นศูนย์กลางทางวัฒนธรรมและการศึกษา

จักรพรรดิแห่งการโกฏได้ก่อสร้างโบสถ์พราหมณ์บูชาพระวิษณุมากมายในเขตแดนของตน ในขณะเดียวกันก็ได้เปิดกว้างในศาสนาพุทธเจริญเฟื่องฟูในเขตแดนตนเช่นกัน ดังที่พบสถูป เจดีย์ และพุทธวิหารมากมายในซากของราชธานีแห่งการโกฏ มารฑันตสูรยมนเทียรที่ตั้งอยู่ที่อำเภออนันตนาคในปัจจุบัน สร้างขึ้นโดยจักรพรรดิลลิตาทิตยะแห่งการโกฏ ซึ่งถือเป็นโบสถ์พราหมณ์บูชาพระอาทิตย์ (สูรยมนเทียร) ที่เก่าแก่ที่สุดที่พบในอินเดีย และเป็นหนึ่งในศาสนสถานที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในเวลานั้น

จักรวรรดิการโกฏสิ้นสุดเมื่ออวันติวรมันก้าวขึ้นสู่บัลลังก์แห่งกัศมีร์ในปี 865 และสถาปนาจักรวรรดิปุตปาละขึ้น
# กุกุรติหาร
กุกุรติหาร (Kukur Tihar) หรือ นรกจาตุรทศี (อักษรโรมัน: Narak Chaturdashi) เป็นเทศกาลศาสนาฮินดูประจำปีที่มีที่มาจากประเทศเนปาล ตรงกับวันที่สองของเทศกาลติหาร ในวันกุกุรติหาร ผู้คนจะทำการบูชาสุนัขเพื่อให้พญายมพอใจ เนื่องจากเชื่อกันว่าสุนัขเป็นทูตสัตว์ของพญายม ในเทศกาลนี้ สุนัขจะถูกประดับด้วยดิลกและนำพวงมาลัยกับดอกไม้มาสวมใส่ รวมถึงมีการถวายอาหารและของกินต่าง ๆ แก่สุนัข การกระทำใดที่ไม่เคารพต่อสุนัขในวันนี้ยังถือว่าเป็นการทำบาปเช่นกัน

ติหารเป็นเทศกาลฮินดูความยาวห้าวันที่มีที่มาจากประเทศเนปาล เฉลิมฉลองอย่างยิ่งใหญ่เป็นอันดับสองรองจากดาเชน กุกุรติหารฉลองในวันที่สองของเทศกาลติหาร ในตลอดเทศกาลติหาร มีการบูชาสัตว์ต่าง ๆ ซึ่งรวมถึงอีกา วัว และสุนัข

เทศกาลนี้ตรงกับเดือนตุลาคมหรือพฤศจิกายนของทุกปีโดยประมาณ ผู้คนจะบูชาสุนัข และนำสุนัขไปอาบน้ำ ประดับด้วยดิลกที่ทำมาจากผงกุงกุมะและคุลาลผสมข้าวกับโยเกิร์ต พวงมาลัยดอกไม้จะนำมาประกับคล้องคอสุนัข และมีการถวายอาหารทั้งเนื้อสัตว์ นม ไข่ และอาหารหมาให้กับสุนัข ทั้งสุนัขตำรวจตลอดจนถึงสุนัขข้างทางล้วนได้รับการเคารพในเทศกาลนี้ นอกจากนี้ยังเป็นการเฉลิมฉลองความสัมพันธ์ของมนุษย์กับสุนัขในเทศกาลนี้เช่นกัน
# จิ่งชู
จิ่งชู  เป็นชื่อศักราชลำดับที่ 3 ในรัชสมัยของจักรพรรดิโจยอยแห่งวุยก๊ก (เว่ย์หมิงตี้)  ในยุคสามก๊กของจีน ชื่อศักราชจิ่งชูใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 237 ถึง ค.ศ. 239 รวมเวลา 3 ปี李崇智，《中國歷代年號考》，第15頁。 ถือเป็นชื่อศักราชลำดับที่ 4 ของวุยก๊ก

ในเดือน 3 ของศักราชชิงหลงปีที่ 5 (ค.ศ. 237) เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นจิ่งชูปีที่ 1 และยังมีการเปลี่ยนระบบปฏิทินเป็นปฏิทินจิ่งชู (景初曆 จิ่งชูลี่) โดยเดือนแรกเป็นเดือนเจี้ยนโฉ่ว (建丑) ดังนั้นเดือน 3 ของศักราชชิงหลงปีที่ 5 จึงกลายเป็นเดือน 4 ของศักราชจิ่งชูปีที่ 1

ในเดือน 1 ของศักราชจิ่งชูปีที่ 3 (ค.ศ. 239) จักรพรรดิโจฮองขึ้นครองราชย์สืบจากจักรพรรดิโจยอย และยังคงใช้ชื่อศักราชจิ่งชูต่อไปจนครบปี

 การเปลี่ยนชื่อศักราช 
 ศักราชชิงหลงปีที่ 5 (ค.ศ. 237) — เดือน 3 วันที่ 27 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นจิ่งชูปีที่ 1「景初元年春正月壬辰，山茌縣言黃龍見。於是有司奏，以為魏得地統，宜以建丑之月為正。三月，定曆改年為孟夏四月。〈《魏書》曰：……甲子詔曰：『……今推三統之次，魏得地統，當以建丑之月為正月。考之群藝，厥義章矣。其改青龍五年三月為景初元年四月。』〉……三年春正月丁亥，太尉宣王還至河內，帝驛馬召到，引入臥內，執其手謂曰：『吾疾甚，以後事屬君，君其與爽輔少子。吾得見君，無所恨！』宣王頓首流涕。即日，帝崩于嘉福殿，時年三十六。」「景初元年，春，正月，壬辰，山茌縣言黃龍見。高堂隆以為：『魏得土德，故其瑞黃龍見，宜改正朔，易服色，以神明其政，變民耳目。』帝從其議。三月，下詔改元，以是月為孟夏四月，服色尚黃，犧牲用白，從地正也。更名《太和曆》曰《景初曆》。」

 ศักราชจิ่งชูปีที่ 4 (ค.ศ. 240) — เดือน 1 วันที่ 1 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเจิ้งฉื่อปีที่ 1「景初三年正月丁亥朔，帝甚病，乃立為皇太子。是日，即皇帝位，大赦。……十二月，詔曰：『烈祖明皇帝以正月棄背天下，臣子永惟忌日之哀，其復用夏正；雖違先帝通三統之義，斯亦禮制所由變改也。又夏正於數為得天正，其以建寅之月為正始元年正月，以建丑月為後十二月。』」

 เหตุการณ์สำคัญ 
 ศักราชจิ่งชูปีที่ 3 (ค.ศ. 239) — เดือน 1 วันที่ 1 จักรพรรดิโจยอยสวรรคต โจฮองขึ้นเสวยราชย์

 ตารางเทียบศักราช 
 จิ่งชู 1  2  3 ค.ศ. 237  238  239จ๊กก๊กเจี้ยนซิง 15  เหยียนซี 1  เหยียนซี 2ง่อก๊กเจียเหอ 6  เจียเหอ 7ชื่ออู 1  ชื่ออู 2กองซุนเอี๋ยน เช่าฮั่น 1  เช่าฮั่น 2
# อัมบ์ชารีฟ
หมู่วิหารอัมบ์ (Amb Temples) หรือชื่อท้องถิ่น อัมบ์ชารีฟ (Amb Sharif) เป็นหมู่โบสถ์พราหมณ์ร้างบนเขาสเกสระ ในเทือกเขาซอลต์ แคว้นปัญจาบ ประเทศปากีสถาน รากฐานของวิหารมีอายุย้อนไปได้ถึงจักรวรรดิกุษาณ แต่ตัววิหารสร้างขึ้นในศตวรรษที่ 9-10 ในสมัยของฮินดูชาฮี

วิหารหลังหลักมีความสูง 15 ถึง 20 เมตร สร้างขึ้นจากหินและอิฐ ตั้งอยู่บนฐานขั้นบันได และได้รับการยอมรับว่าเป็นโบสถ์พราหมณ์หลังที่สูงตระหง่านที่สุด (loftiest) ของฮินดูชาฮี ซากวิหารมีความสูงสามชั้น มีบันไดเข้าไปสู่โถงภายใน

ภายนอกของวิหารประดับด้วยงานประติมากรรมรูปแบบศิลปะกัศมีร์ ส่วนโครงสร้างของวิหารหลังหลักต่างไปจากรูปแบบทั่วไปของกัศมีร์ด้วยยอดปลายที่สูงแหลม ทำให้มีลักษณะคล้ายกับกาฟีรโกฏในไคเบอร์มากกว่า

ห่างไปราว 75 เมตรเป็นวิหารหลังเล็กกว่า มีความสูง 2 ชั้น, 7-8 เมตร และตั้งอยู่ใกล้กับหน้าผา โถงหลักของวิหารหลังเล็กเปิดออกทางทิศที่หันหน้าสู่วิหารหลังหลัก นอกจากนี้ยังมีซากของวิหารบนาดเล็กคล้ายกันซึ่งสูญสลายไปแล้ว หมู่วิหารเหล่านี้ล้วนอยู่ภายในขอบเขตของกำแพงเดียวกัน ซึ่งกำแพงนี้สร้างขึ้นครั้งแรกในสมัยกุษาณ
# ความไม่สงบในอาเจะฮ์
ความไม่สงบในอาเจะฮ์ หรือชื่อทางการโดยรัฐบาลอินโดนีเซียคือ การกบฏในจังหวัดอาเจะฮ์  เป็นความขัดแย้งที่ขบวนการปลดปล่อยอาเจะฮ์ (GAM) นำการต่อสู้ในระหว่างปี 1976 ถึง 2005 โดยมีเป้าหมายในการประกาศเอกราชให้กับอาเจะฮ์เป็นอิสระจากประเทศอินโดนีเซีย หลังการโจมตีทางยุทธการอย่างหนักในปี 2003 ประกอบกับเหตุแผ่นดินไหวในมหาสมุทรอินเดียในปี 2004 ได้นำไปสู่ข้อตกลงสันติภาพและสิ้นสุดความไม่สงบลงอย่างเป็นทางการในปี 2005

ข้อตกลงสันติภาพบรรลุผลในปี 2005 ถือเป็นการสิ้นสุดสงครามยาวนาน 29 ปี อินโดนีเซียยุคหลังซูฮาร์โตเข้าสู่การปฏิรูปประชาธิปไตยเสรีนิยม ประกอบกับการปรับเปลี่ยนภายในกองทัพ ช่วยให้บรรยากาศเหมาะสมขึ้นกับการเจรจาสันติภาพ ประธานาธิบดี ซูซีโล บัมบัง ยูโดโยโน ซึ่งพึ่งได้รับเลือกตั้งมา มีบทบาทอย่างมากในการเจรจาสันติภาพนี้See . การเจรจาสันติภาพนี้ได้รับการสนับสนุนโดยโครงการบริหารจัดการวิกฤต และอดีตประธานาธิบดีฟินแลนด์ มาร์ทที อาทีซารี เป็นผู้นำการเจรจาText of the MOU  (PDF format) ข้อตกลงสันติภาพลงนามในวันที่ 15 สิงหาคม 2005 ที่เฮลซิงกิ ประเทศฟินแลนด์ โดยมีใจความมอบสถานะการปกครองตนเองให้แก่จังหวัดอาเจะฮ์, ให้ถอนกำลังทหารอินโดนีเซียที่ไม่ใช่คนอาเจะฮ์ออก เหลือทหารอินโดนีเซียประจำในอาเจะฮ์เพียง 25,000 นาย แลกกับการสลายตัวของกองกำลังปลดปล่อยอาเจะฮ์ และให้มีการจัดการเลือกตั้งท้องถิ่นขึ้นในอาเจะฮ์ ซึ่งมีขึ้นในปี 2006

 ภูมิหลัง 
thumb|300px|ที่ตั้งของจังหวัดอาเจะฮ์ในประเทศอินโดนีเซีย
อาเจะฮ์มีความแตกต่างทั้งทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมจากที่เหลือของอินโดนีเซีย ในอาเจะฮ์นั้น การปฏิบัติศาสนาอิสลามเป็นรูปแบบที่อนุรักษนิยมมากกว่า และนโยบายซึ่งโดยทั่วไปมีลักษณะเป็นโลกวิสัยชองซูฮาร์โต ในระบบระเบียบใหม่ (1965–1998) ไม่ได้รับความนิยมสูงเป็นพิเศษในอาเจะฮ์ โดยถูกมองว่าเป็นนโยบายจากรัฐบาลที่พยายามสนับสนุนวัฒนธรรมอินโดนีเซียหลักกลาง นอกจากนี้ ด้วยตำแหน่งที่ตั้งของอาเจะฮ์ซึ่งอยู่ปลายตอนเหนือของประเทศอินโดนีเซียทำให้เกิดความรู้สึกไปทั่วว่าผู้นำในจาการ์ตาที่อยู่ห่างออกไปนั้นไม่ได้เข้าใจปัญหาของอาเจะฮ์ รวมถึงไม่มีความใส่ใจหรือเห็นใจต่อความต้องการและวัฒนธรรมประเพณีของอาเจะฮ์
# เสียนซี
เสียนซี  เป็นชื่อศักราชลำดับที่ 2 ในรัชสมัยของจักรพรรดิโจฮวนแห่งวุยก๊ก (เว่ย์-ยฺเหวียนตี้) ในยุคสามก๊กของจีน ชื่อศักราชเสียนซีใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 264 ถึง ค.ศ. 265 รวมเวลา 2 ปี ถือเป็นชื่อศักราชลำดับที่ 10 และลำดับสุดท้ายของวุยก๊ก李崇智，《中國歷代年號考》，第16頁。

ในเดือน 12 ของศักราชเสียนซีปีที่ 2 (ค.ศ. 265) สุมาเอี๋ยนบังคับจักรพรรดิโจฮวนให้สละราชบัลลังก์ วุยก๊กล่มสลายและราชวงศ์จิ้นได้รับการก่อตั้งขึ้น

 การเปลี่ยนชื่อศักราช 
 ศักราชจิ่ง-ยฺเหวียนปีที่ 5 (ค.ศ. 264) — เดือน 5 วันที่ 15 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเสียนซีปีที่ 1「（咸熙元年五月）甲戌，改年。……（二年）十二月壬戌，天祿永終，歷數在晉。詔群公卿士具儀設壇于南郊，使使者奉皇帝璽綬冊，禪位于晉嗣王，如漢魏故事。甲子，使使者奉策。遂改次于金墉城，而終館于鄴，時年二十。」「〔咸熙元年五月〕甲戌，改元。」

 ศักราชเสียนซีปีที่ 2 (ค.ศ. 265) — เดือน 12 วันที่ 17 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นไท่ฉื่อปีที่ 1「泰始元年冬十二月丙寅，設壇于南郊，百僚在位及匈奴南單于四夷會者數萬人，柴燎告類于上帝曰：……於是大赦，改元。」「〔泰始元年〕十二月，壬戌，魏帝禪位于晉；甲子，出舍于金墉城。……丙寅，王即皇帝位，大赦，改元。」

 ตารางเทียบศักราช 
 เสียนซี  1  2 ค.ศ. 264  265ง่อก๊ก หย่งอาน 7ยฺเหวียนซิง 1  ยฺเหวียนซิง 2กานลู่ 1
# เจิ้งฉื่อ
เจิ้งฉื่อ  เป็นชื่อศักราชลำดับแรกในรัชสมัยของจักรพรรดิโจฮองแห่งวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน ชื่อศักราชเจิ้งฉื่อใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 240 ถึง ค.ศ. 249 รวมเวลา 10 ปี李崇智，《中國歷代年號考》，第16頁。 ถือเป็นชื่อศักราชลำดับที่ 5 ของวุยก๊กและเป็นชื่อศักราชที่ใช้ยาวนานที่สุดของวุยก๊ก

ในเดือน 4 ของศักราชเจิ้งฉื่อปีที่ 10 (ค.ศ. 249)  เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเจียผิงปีที่ 1

 การเปลี่ยนชื่อศักราช 
 ศักราชจิ่งชูปีที่ 4 (ค.ศ. 240) — เดือน 1 วันที่ 1 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเจิ้งฉื่อปีที่ 1「（景初三年）十二月，詔曰：『烈祖明皇帝以正月棄背天下，臣子永惟忌日之哀，其復用夏正；雖違先帝通三統之義，斯亦禮制所由變改也。又夏正於數為得天正，其以建寅之月為正始元年正月，以建丑月為後十二月。』　正始元年……（嘉平元年）夏四月乙丑，改年。」「景初元年，春，正月，壬辰，山茌縣言黃龍見。高堂隆以為：『魏得土德，故其瑞黃龍見，宜改正朔，易服色，以神明其政，變民耳目。』帝從其議。三月，下詔改元，以是月為孟夏四月，服色尚黃，犧牲用白，從地正也。更名《太和曆》曰《景初曆》。」

 ศักราชเจิ้งฉื่อปีที่ 10 (ค.ศ. 249) — เดือน 4 วันที่ 8 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเจียผิงปีที่ 1「〔嘉平元年〕夏，四月，乙丑，改元。〈曹爽誅後，方改元嘉平。〉」

 ตารางเทียบศักราช 
 เจิ้งฉื่อ  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10ค.ศ. 240  241  242  243  244  245  246  247  248  249จ๊กก๊ก เหยียนซี 3  เหยียนซี 4  เหยียนซี 5  เหยียนซี 6  เหยียนซี 7  เหยียนซี 8  เหยียนซี 9  เหยียนซี 10  เหยียนซี 11  เหยียนซี 12ง่อก๊ก ชื่ออู 3  ชื่ออู 4  ชื่ออู 5  ชื่ออู 6  ชื่ออู 7   ชื่ออู 8  ชื่ออู 9  ชื่ออู 10  ชื่ออู 11  ชื่ออู 12
# เจียผิง
เจียผิง  เป็นชื่อศักราชลำดับที่ 2 ในรัชสมัยของจักรพรรดิโจฮองแห่งวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน ชื่อศักราชเจียผิงใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 249 ถึง ค.ศ. 254 รวมเวลา 6 ปี李崇智，《中國歷代年號考》，第16頁。 ถือเป็นชื่อศักราชลำดับที่ 6 ของวุยก๊ก การเปลี่ยนชื่อศักราชจากเจิ้งฉื่อเป็นเจียผิงเกิดขึ้นภายหลังสุมาอี้ก่อการรัฐประหารในอุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง

ในเดือน 9 ของศักราชเจียผิงปีที่ 6 (ค.ศ. 254) สุมาสูปลดจักรพรรดิโจฮองจากตำแหน่ง ในเดือน 10 จักรพรรดิโจมอขึ้นเสวยราชย์ เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเจงหงวนปีที่ 1

 การเปลี่ยนชื่อศักราช 
 ศักราชเจิ้งฉื่อปีที่ 10 (ค.ศ. 249) — เดือน 4 วันที่ 8 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเจียผิงปีที่ 1「（嘉平元年）夏四月乙丑，改年。……（六年九月）甲戌，太后令曰：『皇帝芳春秋已長，不親萬機，耽淫內寵，沈漫女德，日延倡優，縱其醜謔；迎六宮家人留止內房，毀人倫之敘，亂男女之節；恭孝日虧，悖慠滋甚，不可以承天緒，奉宗廟。使兼太尉高柔奉策，用一元大武告于宗廟，遣芳歸藩于齊，以避皇位。』是日遷居別宮，年二十三。」「〔嘉平元年〕夏，四月，乙丑，改元。〈曹爽誅後，方改元嘉平。〉」

 ศักราชเจียผิงปีที่ 6 (ค.ศ. 254) — เดือน 10 วันที่ 5 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเจงหงวนปีที่ 1「（嘉平六年）十月己丑，公至于玄武館，……庚寅，公入于洛陽，……其日即皇帝位於太極前殿，百寮陪位者欣欣焉。……大赦，改元。」「〔正元元年九月〕甲戌，〔司馬〕師以皇太后令召群臣會議，以帝荒淫無度，褻近倡優，不可以承天緒；群臣皆莫敢違。乃奏收帝璽綬，歸藩于齊。……遣使者授帝齊王印綬，出就西宮。帝與太后垂涕而別，遂乘王車，從太極殿南出，群臣送者數十人，司馬孚悲不自勝，餘多流涕。……丁丑，師更召群臣，以太后令示之，乃定迎高貴鄉公髦於元城。……冬，十月，己丑，高貴鄉公至玄武館，……庚寅，公入于洛陽，……其日，即皇帝位於太極前殿，百僚陪位者皆欣欣焉。大赦，改元。」

 เหตุการณ์สำคัญ 
 ศักราชเจียผิงปีที่ 6 (ค.ศ. 254) — เดือน 9 วันที่ 19 สุมาสูปลดจักรพรรดิโจฮอง ลดฐานันดรศักดิ์ลงเป็นเจอ๋อง (齊王 ฉีหวาง)

 ตารางเทียบศักราช 
 เจียผิง 1  2  3  4  5  6 ค.ศ. 249  250  251  252  253  254จ๊กก๊ก เหยียนซี 12  เหยียนซี 13  เหยียนซี 14  เหยียนซี 15  เหยียนซี 16  เหยียนซี 17ง่อก๊ก ชื่ออู 12  ชื่ออู 13  ชื่ออู 14ไท่-ยฺเหวียน 1  ไท่-ยฺเหวียน 2เฉินเฟิ่ง 1เจี้ยนซิง 1 เจี้ยนซิง 2   อู่เฟิ่ง 1
# จิ่ง-ยฺเหวียน
จิ่ง-ยฺเหวียน  เป็นชื่อศักราชลำดับแรกในรัชสมัยของจักรพรรดิโจฮวนแห่งวุยก๊ก (เว่ย์-ยฺเหวียนตี้) ในยุคสามก๊กของจีน ชื่อศักราชจิ่ง-ยฺเหวียนใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 260 ถึง ค.ศ. 264 รวมเวลา 5 ปี李崇智，《中國歷代年號考》，第16頁。 ถือเป็นชื่อศักราชลำดับที่ 9 ของวุยก๊ก ในช่วงเวลานี้ราชสำนักวุยก๊กปกครองโดยสุมาเจียวอัครมหาเสนาบดีแห่งวุยก๊ก

ในเดือน 5 ของศักราชจิ่ง-ยฺเหวียนปีที่ 5 (ค.ศ. 264) เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเสียนซีปีที่ 1

 การเปลี่ยนชื่อศักราช 
 ศักราชกำลอปีที่ 5 (ค.ศ. 260) — เดือน 6 วันที่ 2 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นจิ่ง-ยฺเหวียนปีที่ 1「（甘露五年）六月甲寅，入于洛陽，見皇太后，是日即皇帝位於太極前殿，大赦，改年，賜民爵及穀帛各有差。……（咸熙元年五月）甲戌，改年。」「〔景元元年〕六月，癸丑，太后詔常道鄉公更名奐。甲寅，常道鄉公入洛陽，是日，即皇帝位，年十五，大赦，改元。」

 ศักราชจิ่ง-ยฺเหวียนปีที่ 5 (ค.ศ. 264) — เดือน 5 วันที่ 15 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเสียนซีปีที่ 1「〔咸熙元年五月〕甲戌，改元。」

 ตารางเทียบศักราช 
 จิ่ง-ยฺเหวียน  1  2  3  4  5ค.ศ. 260  261  262  263  264จ๊กก๊ก จิ่งเย่า 3  จิ่งเย่า 4  จิ่งเย่า 5  จิ่งเย่า 6เหยียนซิง 1  รัฐล่มสลายง่อก๊ก หย่งอาน 3  หย่งอาน 4  หย่งอาน 5  หย่งอาน 6  หย่งอาน 7
# เหยียนซิง
เหยียนซิง  เป็นชื่อศักราชลำดับที่ 4 ในรัชสมัยของจักรพรรดิเล่าเสี้ยนแห่งจ๊กก๊กในยุคสามก๊ก ชื่อศักราชเหยียนซิงใช้ตั้งแต่เดือน 8 ถึงเดือน 11 ของปี ค.ศ. 263 รวมเวลา 4 เดือน李崇智，《中國歷代年號考》，第17頁。 ถือเป็นชื่อศักราชลำดับที่ 5 และลำดับสุดท้ายของจ๊กก๊ก

ในเดือน 11 ของศักราชเหยียนซิงปีที่ 1 (ค.ศ. 263) เล่าเสี้ยนยอมจำนนต่อรัฐวุยก๊ก รัฐจ๊กก๊กล่มสลาย

 การเปลี่ยนชื่อศักราช 
 ศักราชจิ่งเย่าปีที่ 6 (ค.ศ. 263) —  เดือน 8 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเหยียนซิงปีที่ 1「〔景耀〕六年夏，魏大興徒從眾，命征西將軍鄧艾、鎮西將軍鍾會、雍州剌史諸葛緒數道並攻。於是遣左右車騎將軍張翼、廖化、輔國大將軍董厥等拒之。大赦。改元為炎興。冬，鄧艾破衛將軍諸葛瞻於綿竹。用光祿大夫譙周策，降於艾，……」「〔景元四年秋八月〕漢人聞魏兵且至，乃遣廖化將兵詣沓中為姜維繼援，張翼、董厥等詣陽安關口為諸圍外助。大赦，改元炎興。……冬十月，……漢主遣太僕蔣顯別敕姜維使降鍾會，又遣尚書郎李虎送士民簿於艾，戶二十八萬，口九十四萬，甲士十萬二千，吏四萬人。艾至成都城北，漢主率太子、諸王及群臣六十餘人，面縛輿櫬詣軍門。」

 เหตุการณ์สำคัญ 
 ศักราชเหยียนซิงปีที่ 1 (ค.ศ. 263) —  เดือน 11 จักรพรรดิเล่าเสี้ยนยอมจำนนต่อรัฐวุยก๊ก「（景元四年）十一月，大赦。自鄧艾、鍾會率眾伐蜀，所至輙克。是月，蜀主劉禪詣艾降，巴蜀皆平。」

 ตารางเทียบศักราช 
 เหยียนซิง  1 ค.ศ. 263 วุยก๊ก จิ่ง-ยฺเหวียน 4ง่อก๊ก หย่งอาน 6
# เจงหงวน
เจงหงวน หรือ ไกเจ้ง หรือชื่อในภาษาจีนกลางคือ เจิ้ง-ยฺเหวียน  เป็นชื่อศักราชลำดับแรกในรัชสมัยของจักรพรรดิโจมอแห่งวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน ชื่อศักราชเจงหงวนใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 254 ถึง ค.ศ. 256 รวมเวลา 3 ปี李崇智，《中國歷代年號考》，第16頁。 ถือเป็นชื่อศักราชลำดับที่ 7 ของวุยก๊ก ในช่วงเวลานี้สุมาสูและสุมาเจียวได้กุมอำนาจในราชสำนักต่อเนื่องกันมา

ในเดือน 6 ของศักราชเจงหงวนปีที่ 3 (ค.ศ. 256) เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นกำลอปีที่ 1

 การเปลี่ยนชื่อศักราช 
 ศักราชเจียผิงปีที่ 6 (ค.ศ. 254) — เดือน 10 วันที่ 5 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเจงหงวนปีที่ 1「（嘉平六年）十月己丑，公至于玄武館，……庚寅，公入于洛陽，……其日即皇帝位於太極前殿，百寮陪位者欣欣焉。……大赦，改元。……（甘露元年）五月，鄴及上洛並言甘露降。夏六月丙午，改元為甘露。」「〔正元元年九月〕甲戌，〔司馬〕師以皇太后令召群臣會議，以帝荒淫無度，褻近倡優，不可以承天緒；群臣皆莫敢違。乃奏收帝璽綬，歸藩于齊。……遣使者授帝齊王印綬，出就西宮。帝與太后垂涕而別，遂乘王車，從太極殿南出，群臣送者數十人，司馬孚悲不自勝，餘多流涕。……丁丑，師更召群臣，以太后令示之，乃定迎高貴鄉公髦於元城。……冬，十月，己丑，高貴鄉公至玄武館，……庚寅，公入于洛陽，……其日，即皇帝位於太極前殿，百僚陪位者皆欣欣焉。大赦，改元。」

 ศักราชเจงหงวนปีที่ 3 (ค.ศ. 256) — เดือน 6 วันที่ 1 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นกำลอปีที่ 1「〔甘露元年〕六月，丙午，改元。〈蓋以甘露降而改元也。〉」

 ตารางเทียบศักราช 
 เจงหงวน  1  2  3 ค.ศ. 254  255  256จ๊กก๊ก เหยียนซี 17  เหยียนซี 18  เหยียนซี 19ง่อก๊ก อู่เฟิ่ง 1  อู่เฟิ่ง 2  อู่เฟิ่ง 3
# จิ่งเย่า
จิ่งเย่า  เป็นชื่อศักราชลำดับที่ 3 ในรัชสมัยของจักรพรรดิเล่าเสี้ยนแห่งจ๊กก๊กในยุคสามก๊ก ชื่อศักราชจิ่งเย่าใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 258 ถึง ค.ศ. 263 รวมเวลา 6 ปี李崇智，《中國歷代年號考》，第17頁。 ถือเป็นชื่อศักราชลำดับที่ 4 ของจ๊กก๊ก

 การเปลี่ยนชื่อศักราช 
 ศักราชเหยียนซีปีที่ 21 (ค.ศ. 258) —  เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นจิ่งเย่าปีที่ 1「景耀元年，姜維還成都。史官言景星見，於是大赦，改年。……六年夏，魏大興徒從眾，命征西將軍鄧艾、鎮西將軍鍾會、雍州剌史諸葛緒數道並攻。於是遣左右車騎將軍張翼、廖化、輔國大將軍董厥等拒之。大赦。改元為炎興。」

 ศักราชจิ่งเย่าปีที่ 6 (ค.ศ. 263) —  เดือน 8 เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นเหยียนซิงปีที่ 1「〔景元四年秋八月〕漢人聞魏兵且至，乃遣廖化將兵詣沓中為姜維繼援，張翼、董厥等詣陽安關口為諸圍外助。大赦，改元炎興。」

 ตารางเทียบศักราช 
 จิ่งเย่า  1  2  3  4  5  6 ค.ศ. 258  259  260  261  262  263 วุยก๊ก กำลอ 3  กำลอ 4  กำลอ 5จิ่ง-ยฺเหวียน 1   จิ่ง-ยฺเหวียน 2   จิ่ง-ยฺเหวียน 3  จิ่ง-ยฺเหวียน 4ง่อก๊ก ไท่ผิง 3หย่งอาน 1  หย่งอาน 2  หย่งอาน 3  หย่งอาน 4   หย่งอาน 5  หย่งอาน 6
# อารามฮลาลุง
อารามฮลาลุง  เป็นอารามพุทธแบบทิเบตเก่าแก่ในสปีตี รัฐหิมาจัลประเทศ ประเทศอินเดีย สถาปนาขึ้นโดยรินเชน ซังโป กษัตริย์แห่งกูเกในปลายศตวรรษที่ 10 ตั้งอยู่ที่ความสูง 3,658 เมตรจากระดับน้ำทะเลKapadia (1999), p. 82.

คำว่า "ฮลาลุง" มาจากคำว่า เทวดา (lha) กับ สถานที่ (lung) จึงแปลว่า สถานที่แห่งเทวดา ว่ากันวาเทสดาแห่งฮลาลุงเป็นเจ้าแห่งเทวดาทั้งปวงในแถบนี้ และมาจากเขาทังมาร์ (Tangmar mountain) ด้านหลังของหมู่บ้าน เขาลูกนี้ว่ากันว่าจะเปลี่ยนสีไปตามอารมณ์ของเทวดา หากเขาเป็นสีแดงหมายถึงอารมณ์โกรธ สีเหลืองหมายถึงอารมณ์สุข เป็นต้น

หมู่บ้านฮลาลุงประกอบด้วยบ้าน 45 หลัง และตั้งอยู่ห่างไป 14 กิโลเมตรจากถนนเส้นหลัก หมู่บ้านนี้ถือว่ามีขนาดใหญ่ที่สุดในหุบเขาลิงที (Lingti valley) ในบางส่วนสามารถพบซากกำแพงโบราณที่ล้อมรอบอารามไว้อยู่ เป็นไปได้ว่าพื้นที่นี้สร้างขึ้นเป็นมโชชอร์ (choshor) หรือสถานที่สำหรับเรียนและถกประเด็น มากกว่าจะเป็นหมู่บ้านอารามหรือเพียงอารามสำหรับศาสนิกชนเพียงเท่านั้น ภายในอารามยังมีต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์ซึ่งเชื่อว่าอายุเก่าแก่พอกับอารามหลังแรกสุด