# อี เช-ฮย็อน
อี เช-ฮย็อน , (เทียบปฏิทินเกาหลี (จันทรคติ) 28 มกราคม ค.ศ. 1288 – 24 สิงหาคม ค.ศ. 1367 (วันที่ 29 เดือน 7 ตามปฏิทินเกาหลีหรือปฏิทินจีน)) เป็นกวี ขุนนาง นักปราชญ์ด้านลัทธิขงจื๊อใหม่ นักประวัติศาสตร์ และจิตรกรในรัชกาลพระเจ้าคงมิน ตอนปลายราชวงศ์โครยอ ชื่อแรกของเขาคือ จีกง (之公), ชื่อรองคือ จุงซา (仲思), ฉายาคือ อิกแจ (益齋), ยอกง (櫟翁), ซิลแจ (實齋) และได้รับพระราชทานนามหลังเสียชีวิตว่า มุนชุง (文忠) โดยมีพื้นเพมาจากตระกูลเคียงจู (경주/慶州) เขาเป็นบุตรชายของอีจิน (李瑱) ขุนนางตำแหน่งคัมกโยจองซึง (檢校政丞) และเป็นผู้ก่อตั้งสายตระกูล อิกแจกงพา (益齋公派) ของตระกูลอีเคียงจู (慶州 李氏)

 อาชีพ 
 ช่วงต้นชีวิต 
อี เช-ฮย็อนกำเนิดมาจากตระกูลอีกแจ (이제현) เกิดในปี ค.ศ. 1287이덕일, 사화로 보는 조선역사 (석필, 1998) 46.음력 1287년 12월 24일 (양력 1288년 1월 28일)  เป็นบุตรของอีจิน (이진) ข้าราชการตำแหน่งสูง และมารดาที่เป็นสตรีจากตระกูลพัก ตระกูลของเขาสืบเชื้อสายมาจากอีกึมซอ (이금서) ข้าราชการผู้มีความสามารถในช่วงต้นของการก่อตั้งราชวงศ์โครยอ และเป็นบุตรเขยของพระเจ้าคยองซุน (경순왕) แต่ในช่วงที่ห้าของตระกูลซอนยง (선용) ตระกูลของเขาได้ลดฐานะลงจนถึงขั้นที่บิดาของเขา อีจิน ต้องเริ่มต้นก่อตั้งตระกูลขึ้นมาใหม่ อีจิน ประสบความสำเร็จในการสอบคัดเลือกเข้ารับราชการ และมีความก้าวหน้าในฐานะข้าราชการรุ่นใหม่ โดยได้รับตำแหน่งสำคัญ

ชื่อเดิมของอีกแจ คือ จีกง (지공) และชื่อรองว่า จุงซา (중사) แต่ภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็น แจฮย็อน (제현) ตั้งแต่ยังเยาว์วัย เขามีความเฉลียวฉลาดเกินวัย สนใจศึกษาและมีความสามารถในการแต่งบทกวี มีเรื่องเล่าว่าเขาแสดงความสามารถในการเขียนตั้งแต่อายุยังน้อย

เขาเริ่มเรียนรู้ลัทธิขงจื๊อใหม่ (성리학) ภายใต้การสอนของ แพ็ก อี-จอง และต่อมาได้เรียนรู้เพิ่มเติมภายใต้การสอนของ ควอนบู ซึ่งต่อมาเป็นพ่อตาของเขา이덕일, 사화로 보는 조선역사 (석필, 1998) 46.

 การสอบขุนนางและการแต่งงาน 
ในปี ค.ศ. 1301 (ปีที่ 27 แห่งรัชกาลพระเจ้าชุงรยอล) เมื่ออายุได้ 15 ปี เขาสอบผ่านการสอบวัดระดับความรู้ที่สถาบันซองกยุนกวานด้วยอันดับหนึ่ง และสอบผ่านการสอบขุนนาง จึงได้เข้าสู่เส้นทางขุนนาง ในปีเดียวกันนั้นเอง เขาได้แต่งงานกับบุตรสาวของ ควอนบู (권부) ซึ่งเป็นนักวิชาการผู้ทรงคุณวุฒิและผู้มีอำนาจในสมัยนั้น แต่ภรรยาของเขา ควอนชิ เสียชีวิตไปก่อนเวลาอันควร จากนั้นเขาได้แต่งงานใหม่กับบุตรสาวของ พัก กอ-ชิล (박거실) และต่อมาก็แต่งงานเป็นครั้งที่สามกับบุตรสาวของ ซอจุงริน (서중린) นอกจากนี้ เขายังมีภรรยาอีกหลายคน หนึ่งในนั้นได้ให้กำเนิดบุตรสาวสองคน

ในปี ค.ศ. 1303 เขาได้รับการแต่งตั้งเป็น ควอนมูบงซอนโก พันกวาน (권무봉선고 판관) และ นกซาแห่งพระราชวังยอนกยอง (연경궁 녹사) และในปี ค.ศ. 1308 เขาได้เข้าสู่ตำแหน่งในสำนักงานศิลปะและประวัติศาสตร์ (예문춘추관) ในปี ค.ศ. 1309 เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าหน้าที่ระดับสูงของสำนักงานสอดส่อง (사헌부 규정) เมื่อพระเจ้าชุงซอน (충선왕) กลับมามีอำนาจและกลับสู่ประเทศเกาหลี ผู้หญิงจากราชวงศ์หยวนที่ติดตามพระเจ้าชุงซอนมาได้กลับไป พระองค์ได้มอบดอกบัวดอกหนึ่งเป็นสัญลักษณ์ในการอำลา หลังจากกลับมาที่เกาหลี พระเจ้าชุงซอนไม่สามารถอดทนต่อความคิดถึงหญิงคนนั้นได้ จึงสั่งให้เขาเดินทางไปยังราชวงศ์หยวนเพื่อพบหญิงคนนั้นอีกครั้ง

เมื่อเขาไปถึง หญิงคนนั้นอยู่ในสภาพซูบผอมเนื่องจากไม่ได้กินอาหารเป็นเวลาหลายวัน และไม่สามารถพูดได้ดีนัก หญิงคนนั้นพยายามเขียนบทกวีหนึ่งบทเพื่อถ่ายทอดความรู้สึกของเธอ

อย่างไรก็ตาม เขาได้ปกปิดความจริงนี้เพื่อไม่ให้พระเจ้าชุงซอนกังวลใจและได้รายงานว่า "ข้าพเจ้าได้ยินข่าวลือว่าหญิงนั้นเข้าไปในร้านเหล้าและสนทนากับคนหนุ่ม แต่ข้าพเจ้าไม่พบเธอ" พระเจ้าชุงซอนโกรธและแสดงความรังเกียจต่อหญิงนั้นด้วยการถุยน้ำลายลงบนพื้น ปีต่อมาในวันเกิดของพระราชา เขามีโอกาสสำนึกผิดและกราบทูลพระเจ้าชุงซอนว่าเขาได้โกหกพระองค์ หลังจากนั้นเขาได้แสดงบทกวีของหญิงคนนั้นต่อพระราชา พระเจ้าชุงซอนร้องไห้และกล่าวว่า

"ถ้าข้าได้เห็นบทกวีนี้ในเวลานั้น ข้าคงกลับไปหานางไม่ว่าต้องเจอกับอะไร แต่เจ้ารักข้าและจงใจโกหก เป็นการกระทำที่ภักดีจริง ๆ"

นับตั้งแต่นั้นมา เขาได้รับความไว้วางใจจากพระเจ้าชุงซอนเป็นอย่างมาก ในปี ค.ศ. 1311 (ปีที่ 3 ของการคืนราชบัลลังก์ของพระเจ้าชุงซอน) เขาได้ดำรงตำแหน่ง จอนกโยชิซึง (전교시승) และ ซัมซาพันกวาน (삼사판관) จากนั้นในปี ค.ศ. 1312 เขาได้รับการส่งตัวไปดำรงตำแหน่งขุนนางภายนอกเป็น ผู้สอดส่องแคว้นซอแฮโด (서해도안렴사)

 ช่วงเวลาในราชวงศ์หยวน 
thumb|right|210px|ภาพ 기마도강도 (โจรบนหลังม้า) ผลงานอี เช-ฮย็อน
ในปี ค.ศ. 1314 (ปีแรกของพระเจ้าชุงซุกแห่งโครยอ) เมื่อพระเจ้าชุงซุกทรงครองราชย์ อีเชได้เข้าศึกษาภายใต้การชี้นำของแพค อีจอง ซึ่งเขาได้ศึกษาลัทธิขงจื๊อที่นั่น ในปีเดียวกัน พระเจ้าชุงซอนซึ่งเคยเป็นกษัตริย์ในอดีตและประทับอยู่ในราชวงศ์หยวน ได้ตั้งหอสมุดมันกวอนดังขึ้น และทรงเรียกตัวอีกเชซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นราชเลขาส่วนพระองค์ (성균악정) ไปยังเยียนจิง เมืองหลวงของราชวงศ์หยวนในเวลานั้น박영규, 한권으로 읽는 고려왕조실록 (도서출판 들녘, 1996) 438페이지

เมื่ออีกเชไปเยือนเยียนจิง เขาได้มีโอกาสอภิปรายและแลกเปลี่ยนความรู้กับนักวิชาการชาวจีนผู้มีชื่อเสียงอย่าง เหยียนฟู่ (閻復) จ้าวเมิ่งฝู่ (趙孟頫) เหยาซุ่ย (姚邃) และหยวนหมิงชาน (元明善) ในหอสมุดมันกวอนดังซึ่งก่อตั้งโดยพระเจ้าชุงซอน การเข้าพำนักที่หอสมุดมันกวอนดังทำให้อีเชได้ศึกษาคัมภีร์โบราณและสนทนากับนักวิชาการชาวจีนชื่อดัง อันได้แก่ เหยียนฟู่ จ้าวเมิ่งฝู่ เหยาซุ่ย และหยวนหมิงชาน ซึ่งได้ส่งเสริมความลึกซึ้งในความรู้ของเขายิ่งขึ้น นอกจากนี้ในขณะที่เขาอยู่ที่นั่น เฉินเจี้ยนหรู (陳鑑如) ได้วาดภาพเหมือนของอีเช และนักวิชาการผู้มีชื่อเสียงของราชวงศ์หยวนอย่างทังปิ่งหลง (湯炳龍) ได้เขียนคำสรรเสริญภาพนั้น ภาพวาดและอักษรของเขาได้รับการกำหนดให้เป็นสมบัติแห่งชาติของเกาหลีใต้ หมายเลข 110 และปัจจุบันถูกเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติเกาหลีแม้ในขณะที่พำนักอยู่ในราชวงศ์หยวน อีกเชยังคงมีสถานะเป็นข้าราชการของโครยอ พระเจ้าชุงซอนทรงแจ้งพระเจ้าชุงซุก ซึ่งเป็นพระราชโอรสของพระองค์ให้คงตำแหน่งของอีเชไว้ พระเจ้าชุงซอนและพระเจ้าชุงซุกได้ทรงจัดเตรียมให้เขาได้พำนักที่หอสมุดมันกวอนดัง อีกทั้งยังสามารถเดินทางกลับมารับราชการในโครยอได้ตามความจำเป็น เขาได้ดำรงตำแหน่งในฐานะราชเลขาส่วนพระองค์ของซองกยุนกวาน ผู้ตรวจการ (판전교시사) และเลขาธิการกรมการคัดเลือก (선부전서)

 เดินทางและการกลับมาจากราชวงศ์หยวน 
ในปี 1316 เขาอาสาเดินทางแทนพระเจ้าชุงซอน (충선왕) เพื่อทำพิธีที่เขาเอ๋อเหมย์ (峨嵋山) ในเขตเสฉวน (西蜀)  โดยทำพิธีแทนพระเจ้าชุงซอน และเดินทางไปมาระหว่างเขตเสฉวนเป็นเวลาสามเดือน

หลังจากนั้นเขากลับมาที่เกาหลีและออกเดินทางอีกครั้งในปี 1319 โดยเดินทางไปที่ราชสำนักหยวน และในปี 1319 เขาได้ไปเยี่ยมชมวัดบนเขาผู่ถัวในเขตเจ้อเจียง (浙江省) ร่วมกับพระเจ้าชุงซอน อย่างไรก็ตามในปี 1320 เมื่อพระเจ้าชุงซอนถูกกล่าวหาว่ามีการสมรู้ร่วมคิดและได้รับโทษจากราชวงศ์หยวนและถูกเนรเทศไปที่ทิเบต (吐蕃) เขาจึงกลับมาที่เกาหลี박영규, 한권으로 읽는 고려왕조실록 (도서출판 들녘, 1996) 439페이지

 การกลับมาจากการเดินทางและกิจกรรมทางการทูต 
thumb|right|180px|ภาพเหมือนของอีเช-ฮย็อน (1504) สำเนาโดยอี ซาก-ยุน (이사균) ทายาท
เมื่อพระเจ้าชุงซอน (충선왕) ถูกเนรเทศไปที่ทิเบต เขาได้ตามไปยังที่นั้นและดำรงตำแหน่งต่าง ๆ เช่น เจ้าหน้าที่ด้านความลับ (밀직사사), ผู้ตรวจสอบความถูกต้อง (첨의평리), นักเรียนภาคการเมือง (정당문학), และเจ้าหน้าที่สามสำนัก (삼사사)

ในปี 1319 เขาได้ร่วมเดินทางกับพระเจ้าชองซอนไปยังวัดบนเขาผู่ถัว ในเขตเจ้อเจียง เพื่อเข้าร่วมพิธี "คังซอง" (降香) และในปี 1320 เขากลับมาที่เกาหลีและได้รับตำแหน่งเป็นเจ้าหน้าที่ด้านความลับ (지밀직사사) พร้อมกับได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนนางผู้ซื่อสัตย์ (단성익찬공신) และเป็นผู้ดูแลการสอบ (지공거)

ในฤดูหนาวของปี 1320 เมื่อพระเจ้าชุงซอนถูกกล่าวหาว่าบริหารจัดการกิจการของรัฐผิดพลาดโดยเจ้าหน้าที่ราชวงศ์หยวนที่มีความใกล้ชิดกับหวางโก (王暠) จนถูกเนรเทศ เขาจึงกลับมาที่เกาหลีและการอยู่ในราชวงศ์หยวนของเขาสิ้นสุดลง ขณะเดียวกันในราชวงศ์หยวนได้มีการอภิปรายเกี่ยวกับการปกครองเกาหลีโดยตรง และมีการเสนอให้จัดตั้งจังหวัด (省) ในแบบเดียวกับจังหวัดบนแผ่นดินใหญ่ของราชวงศ์หยวนอีกด้วย ขณะที่การเคลื่อนไหวของกษัตริย์แห่งเสิ่นหยาง (瀋陽王) ที่ต้องการทวงบัลลังก์คืนโดยการขับไล่พระเจ้าชุงซุก (충숙왕) ยังคงดำเนินต่อไป

อย่างไรก็ตาม เขาได้ออกจากประเทศอีกครั้งในช่วงปลายปี 1320 แต่ได้กลับมายังประเทศเนื่องจากการเสียชีวิตของบิดา  อีจิน (이진, 李瑱) หลังจากผ่านพ้นช่วงไว้ทุกข์สามปีแล้ว เขาก็ออกจากประเทศในปี ค.ศ. 1323 และกลับสู่ราชสำนักหยวนอีกครั้ง ในปี 1323 (ปีที่ 10 ในรัชสมัยของพระเจ้าชุงซุก) ยู ชองชิน (유청신, 柳淸臣), โอ จัม และคนอื่น ๆ ได้ยื่นคำร้องถึงราชวงศ์หยวน เพื่อขอให้โครยอจัดตั้งมณฑลที่ทัดเทียมกับมณฑลต่าง ๆ ในราชวงศ์หยวน (อิปซองรอน) พวกเขาได้ยื่นคำร้องคัดค้านการผนวกอาณาจักรโครยอ โดยให้เหตุผลว่าการกระทำดังกล่าวขัดต่อหลักการแม้คำร้องนั้นจะสูญหายไป แต่เนื้อหายังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน อี เช-ฮย็อนยังได้เขียนจดหมายถึงโทพยองอีซาซา (도평의사사, 都評議使司) เพื่ออุทธรณ์อย่างจริงจังว่ารากฐาน 400 ปีของโครยอกำลังพังทลายลงเพราะเหตุนี้ และได้ขอให้ถอนเรื่องดังกล่าวออกไป

ในเวลาเดียวกัน เขายังได้เริ่มการเคลื่อนไหวเพื่อปลดปล่อยพระเจ้าชุงซอนซึ่งถูกเนรเทศไปยังทิเบต และส่งตัวพระองค์กลับประเทศ ด้วยความพยายามของเขา นโยบายการปกครองโดยตรงและนโยบายการตั้งเป็นมณฑลจึงถูกยกเลิก อย่างไรก็ตาม พระเจ้าชุงซอนไม่ได้รับการปลดปล่อยและถูกเนรเทศจากทิเบตไปที่กานซู่ (甘肅省)

ในที่สุดในปี ค.ศ. 1323 เขาได้เดินทางไปที่ตั่วซื่อหมา (朶思麻) ในมณฑลกานซู่เพื่อเข้าเฝ้าและปลอบพระทัยพระเจ้าชุงซอนผู้ถูกเนรเทศ การเดินทางไกลสามครั้งสู่จีนเป็นสิ่งที่ชาวเกาหลีไม่เคยสัมผัสมาก่อนและช่วยขยายขอบเขตความรู้ของเขาเป็นอย่างมาก

 การกลับมาจากการเดินทางและกิจกรรมทางการเมือง 
thumb|right|180px|ภาพเหมือนของอี เช-ฮย็อน
หลังจากนั้น เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าหน้าที่ด้านความลับในระหว่างที่อยู่ในราชวงศ์หยวน และกลับมาที่เกาหลีในปี 1324 ในปีเดียวกันนั้น เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าหน้าที่ด้านความลับ (밀직사사) และได้รับตำแหน่งเป็นขุนนางผู้ซื่อสัตย์ (추성양절공신) ในปี 1325 เขาได้รับตำแหน่งเป็นผู้ตรวจสอบความถูกต้อง (첨의평리) และนักเรียนภาคการเมือง (정당문학) และได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเจ้าผู้ครองแคว้นคิมแฮ (김해군)

ในปี 1339 (ปีที่ 8 ของการฟื้นฟูพระเจ้าชุงซุก) เมื่อขุนนางโจจก (조적) และพวกได้สมรู้ร่วมคิดกับพระเจ้าซิม (심왕) และพระเจ้ากง (왕고) เพื่อก่อการกบฏและถูกประหารชีวิต หลังจากนั้นพระเจ้าชุงฮเย (충혜왕) ถูกจับตัวไปที่ราชวงศ์หยวน เขาจึงตามไปยังราชวงศ์หยวนเพื่อจัดการสถานการณ์และสนับสนุนการเคลื่อนไหวเพื่อการฟื้นฟูพระเจ้าชุงฮเย แต่เนื่องจากพวกโจจกมีจำนวนมากในเมืองหลวงเยียนจิง (燕京) และประชาชนมีความไม่สงบ เขาจึงติดตามพระเจ้าชุงฮเยไปยังราชวงศ์หยวนเพื่อเจรจาและกลับมา

อย่างไรก็ตาม เขาถูกโจมตีจากพวกฝ่ายตรงข้ามของโจจกและได้ลาออกจากตำแหน่งและอยู่ห่างจากชีวิตสาธารณะ เขาได้เขียนหนังสือเรื่อง "역옹패설" ในช่วงเวลานั้น ในปี 1342 เขาได้รับรางวัลเกียรติยศอันดับหนึ่งของซูจงกงซิน (隨從功臣) จากความสำเร็จในการปราบปรามกบฏโจจก การกลับสู่การเมืองของเขาเริ่มต้นอีกครั้งในปี 1344 เมื่อพระเจ้าชุงมก (충목왕) ขึ้นครองราชย์

 กิจกรรมการปฏิรูป 
เมื่อพระเจ้าชุงมก (충목왕) ขึ้นครองราชย์ เขาได้รับการคืนตำแหน่งและได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าผู้ครองแคว้นกเยริม (계림부원군) ในปีเดียวกันนั้น เขายังได้รับตำแหน่งเป็นผู้พิพากษาด้านความยุติธรรม (판삼사사)

เมื่อพระเจ้าชุงมกขึ้นครองราชย์ เขาได้เสนอแนวทางการปฏิรูป โดยนำเสนอวิสัยทัศน์ใหม่ที่ให้ความสำคัญกับการเคารพธรรมเนียมและความสุภาพ ซึ่งเป็นหลักการของลัทธิขงจื๊อ (성리학) เขาเน้นย้ำถึงความสำคัญของหลักการ "เกกวูลชิชี" (格物致知) และ "ซองอีจองซิม" (誠意正心) นอกจากนี้เขายังชี้ให้เห็นว่าการปฏิรูปการเมืองหลังการปฏิวัติของทหาร (무신정변) ได้ทำให้ระบบการเมืองล้มเหลว และเสนอแนวทางการปฏิรูปเพื่อแก้ไขความยุ่งเหยิงทางการเมืองและสังคม โดยเสนอแนวทางการช่วยเหลือประชาชน การลดภาษี และนโยบายใหม่ ๆ

นอกเหนือจากการทำงานในตำแหน่งราชการ เขายังเปิดโรงเรียนในเวลาว่างเพื่ออบรมสั่งสอนนักเรียน ซึ่งในบรรดาผู้เรียนของเขามี อีแซค (이색) ซึ่งต่อมาสามารถสอนนักเรียนที่มีชื่อเสียงเช่น จองมงจู (정몽주), จองโดจอน (정도전), โจจุน (조준), ควอนคึน (권근), และ กิลแจ๊ก (길재) ซึ่งนักเรียนเหล่านี้ได้สร้างความเชื่อมโยงในสายการศึกษาและปรัชญาของลัทธิขงจื๊อใหม่ในราชวงศ์โชซ็อน (조선)

 ชีวิตช่วงปลาย 
 ช่วงเริ่มต้นของการครองราชย์ของพระเจ้าคงมิน 

เมื่อพระเจ้าชุงมก (충목왕) สิ้นพระชนม์ในปี 1348 พระราชโอรสของพระองค์ยังทรงเป็นทารก ดังนั้นเขาจึงไปยังราชวงศ์หยวนเพื่อแนะนำให้เชื้อพระวงศ์คังนึงแดกุน (왕기) ซึ่งต่อมาเป็นพระเจ้าคงมิน (공민왕) ขึ้นครองราชย์ และพยายามสนับสนุนการขึ้นครองราชย์ของคังนึงแดกุน แต่ราชวงศ์หยวนสงสัยในเจตนาของเขาและความพยายามนั้นล้มเหลว

อย่างไรก็ตาม ในปี 1351 เมื่อพระเจ้าคงมินขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์แห่งเกาหลีตามที่เขาต้องการ เขาถูกแต่งตั้งเป็นอุปนายก (정승) และผู้ดูแลการบริหารราชการ (정동행성) เพื่อเติมเต็มช่องว่างในรัฐบาล หลังจากพระเจ้าคงมินกลับมาที่เกาหลี เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นอุปนายก (도첨의정승) และนำการปฏิรูปใหม่ ๆ ในการบริหารประเทศ แต่เนื่องจากโจอิลชิน (조일신) ผู้ซึ่งเคยร่วมงานกับพระเจ้าคงมินในราชวงศ์หยวนรู้สึกอิจฉาเนื่องจากตำแหน่งของเขาสูงกว่าเขา เขาจึงขอลาออกจากตำแหน่ง แต่พระเจ้าคงมินไม่อนุญาตและทรงพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "ชูซองยางจอลดงด็อกฮยอปุ้ยชานฮวากองชิน" (推誠亮節同德協義贊化功臣) ให้กับเขา

หลังจากนั้นเขายังคงขอลาออกจากตำแหน่งหลายครั้ง จนกระทั่งในปี 1352 เขาสามารถหลีกเลี่ยงภัยจากการกบฏของโจอิลชินได้ หลังจากการปราบปรามการกบฏของโจอิลชินในปี 1352 เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นอุปนายก (우정승) และได้รับตำแหน่งขุนนางผู้ซื่อสัตย์ (純誠直節同德贊化功臣) ในปี 1353 หลังจากลาออกจากตำแหน่งอุปนายก เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าผู้ครองแคว้นกเยริม (계림부원군) และในปีเดียวกันนั้น เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ตรวจสอบความถูกต้อง (지공거) เป็นครั้งที่สองและคัดเลือกผู้สอบผ่าน 35 คน รวมถึงอีแซค (이색) เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นที่ปรึกษาแห่งรัฐ (우정승) อีกครั้งในปี 1353 และลาออกจากตำแหน่งเพื่อรับตำแหน่งขุนนางแห่งคิมแฮ (김해후)

thumb|right|180px|ภาพเหมือนของอี เช-ฮย็อน อายุ 79 ปี (ภาพพิมพ์แกะไม้)

 การเกษียณและการเสียชีวิต 

ในปี 1356 เมื่อเกิดการเคลื่อนไหวต่อต้านราชวงศ์หยวนโดยกลุ่มที่สนับสนุนหมิงและนักวิชาการหน้าใหม่บางคน เขาในฐานะที่ปรึกษาแห่งรัฐได้พยายามจัดการสถานการณ์ แต่ไม่ประสบความสำเร็จ เมื่อการเคลื่อนไหวต่อต้านราชวงศ์หยวนขยายตัว เขาจึงขอลาออกจากตำแหน่งในปี 1357 และถอนตัวจากการเมืองอย่างเต็มที่

มีตำแหน่งทางการที่สูงกว่าเขา ดังนั้นเขาจึงขอลาออก แต่กษัตริย์ไม่ทรงยอมให้ลาออก หลังจากนั้น เขาขอลาออกซ้ำแล้วซ้ำเล่า และในที่สุดก็สามารถลาออกได้ ด้วยเหตุนี้เขาจึงสามารถหลีกเลี่ยงภัยพิบัติระหว่างกบฏโจ อิล-ซินในปี 1352 ได้ หลังจากการกบฏโจ อิล-ชินถูกปราบปรามในปี 1352 เขาได้รับการแต่งตั้งให้เป็น อูจองซึง ควบคุมสถานการณ์ทางการเมือง และได้รับตำแหน่งซุนซองจิกจอลดงด็อกชานฮวากองซิน เขาก็ได้รับแต่งตั้งให้เป็นกิมแฮฮู (金海侯) 박영규, 한권으로 읽는 고려왕조실록 (도서출판 들녘, 1996) 440페이지 หลังจากลาออกจากตำแหน่งอูจองซึง ในปี 1353 เขาได้รับแต่งตั้งให้เป็นคเยริมบูวอนกุน (鷄林府院君) และกลายเป็นจีกองกอเป็นครั้งที่สองในปีนั้น โดยเลือก 35 คน รวมทั้งอี แซ็ก ให้เป็นผู้สมัครที่ประสบความสำเร็จ ในปี 1353 เขาได้รับการแต่งตั้งให้เป็นอูจองซึงอีกครั้งและเขาได้ลาออก

หลังจากเกษียณจากการเมือง เขาใช้ชีวิตในการศึกษาและอบรมขงจื้อ แม้ว่าพระเจ้าคงมินจะเรียกเขาให้เข้ามาปรึกษาในเรื่องสำคัญของประเทศ แต่เขาเน้นการศึกษามากกว่า เขาเขียนหนังสือหลายเล่มและแสดงความสนใจในประวัติศาสตร์ โดยการตรวจสอบและปรับปรุง "본조편년강목" ของมิซิ (민지) และเขียนประวัติศาสตร์ของประเทศเพื่อเติมเต็มข้อมูลที่สูญหายไปจากการรุกรานของฮงเกินจ็อก (홍건적) 

เมื่อได้ยินข่าวการล่มสลายของเกซอง (開京) เขารีบเดินทางไปทางใต้และไปที่ซังจูเพื่อแสดงความเคารพต่อกษัตริย์และร่วมเดินทางไปกับพระองค์ ในช่วงสุดท้ายของชีวิตเขาอาศัยอยู่ที่บ้านและได้รับคำสั่งจากพระเจ้าคงมินให้จัดทำบันทึกประวัติศาสตร์ของพระเจ้าชุงรยอล (충렬왕), พระเจ้าชุงซอน (충선왕), และพระเจ้าชุงซุก (충숙왕) และจัดระเบียบลำดับของแท่นบูชาที่ศาลเจ้าหลัก เขายังวิจารณ์พระเจ้าคงมินที่โปรดปรานพระสงฆ์ชินดง (신돈) โดยใช้เหตุผลเกี่ยวกับลักษณะของพระสงฆ์ชินดง

เขายังมีส่วนร่วมในการจัดทำหนังสือประวัติศาสตร์ "국사" โดยวางแผนให้มีรูปแบบการบันทึกเหตุการณ์ตามปีและทำงานร่วมกับอี ดัล-ชุง (이달충), แพ มุน-โบ (백문보) และอื่น ๆ แต่ไม่สามารถเสร็จสิ้นได้ อย่างไรก็ตาม บันทึกประวัติศาสตร์ของเขาถูกใช้เป็นแหล่งข้อมูลในการจัดทำ "고려사" ในช่วงต้นของราชวงศ์โชซ็อน (조선) เขาเสียชีวิตในปี 1367 อายุ 80 ปี

 ความเชื่อและอุดมการณ์ 
 คุณค่าของผลงานและบทเรียนทางจริยธรรม 

thumb|right|250px|ภาพเหมือนของลี เช-ฮย็อน ประดิษฐานอยู่ที่ศาลเจ้าคูโกกซา เมืองแทกูมย็อน จังหวัดช็อลลาใต้ (สำเนาสมัยศตวรรษที่ 18)

เขามีทัศนคติทางวรรณกรรมที่เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างเต๋าและวรรณกรรมว่าเป็นจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด และวางมันไว้ในแนวเดียวกัน ในขณะที่ให้ความสำคัญสัมพันธ์กันกับการสืบทอดเต๋า ซึ่งทำให้เขาให้ความสำคัญกับการถ่ายทอดแนวคิดมากกว่าการจัดรูปแบบทางวรรณกรรมแบบดั้งเดิม เขาปฏิเสธวรรณกรรมที่เน้นรูปแบบเฉพาะและมุ่งเน้นที่การสื่อสารเนื้อหาที่มีความหมายจริง ๆ งานเขียนของเขา เช่น 《익재난고》, ในบทเพลงเล็ก (소악부) ซึ่งรวมถึงบทเพลงพื้นบ้าน 17 เพลงที่แปลเป็นบทกวี 7 พยางค์ เป็นเอกสารสำคัญในงานศึกษาวรรณกรรมเกาหลีในปัจจุบัน

 การจัดทำหนังสือประวัติศาสตร์ 

นอกเหนือจากความรู้ในลัทธิขงจื้อแล้ว เขายังมีความรู้ทางประวัติศาสตร์ในประเทศมากมาย เขาได้จัดการและตรวจสอบการเขียนประวัติศาสตร์หลายเล่ม รวมถึงการแก้ไขและขยายข้อมูลของ 《본조편년강목》 และมีส่วนร่วมในการจัดทำบันทึกประวัติศาสตร์ของพระเจ้าชุงนยอล (충렬왕), พระเจ้าชุงซอน (충선왕), และพระเจ้าชุงซุก (충숙왕) ในช่วงปลายชีวิตเขาพยายามจัดทำหนังสือประวัติศาสตร์ 《국사》 แต่ไม่สามารถเสร็จสิ้นได้

 การสนับสนุนการพัฒนาลัทธิขงจื้อ 

เขามีบทบาทสำคัญในการแนะนำและเผยแพร่ลัทธิขงจื้อในเกาหลี เขาเป็นลูกศิษย์ของแบ็กอีจอง (백이정) ผู้ได้นำลัทธิขงจื้อมาสู่เกาหลี และได้ตีพิมพ์ 《사서집주》 ซึ่งมีความสำคัญในการเผยแพร่ลัทธิขงจื้อ เขายังมีส่วนสำคัญในการสร้างสรรค์นักวิชาการระดับสูง เช่น อีซอก (이색) และตระกูลของเขา ซึ่งได้เป็นที่รู้จักในราชวงศ์โชซ็อน (조선) การเน้นที่การเข้าใจลัทธิขงจื้ออย่างลึกซึ้งผ่านการเข้าร่วมกับนักเขียนและนักวิชาการจีน

เขายอมรับว่าลัทธิขงจื้อเป็นหนึ่งในแนวคิดที่สำคัญ แต่ไม่ถือว่ามันเป็นความจริงเดียว และไม่ยอมให้ตัวเองตกอยู่ในกรอบของลัทธิขงจื้อเพียงอย่างเดียว ซึ่งทำให้เขาได้รับการวิจารณ์ว่าละเลยลัทธิขงจื้อในบางช่วงเวลา

 การปฏิรูปแบบค่อยเป็นค่อยไป 

เขายอมรับความเป็นจริงที่ว่าโครยอเป็นประเทศที่ขึ้นต่อราชวงศ์หยวน และทำงานเพื่อรักษาเสถียรภาพของประเทศและสังคมในกรอบของการปกครอง เขารับฟังความคิดเห็นของกลุ่มที่สนับสนุนการฟื้นฟูความเป็นอิสระของเกาหลี แต่ก็เข้าใจว่าความจริงว่าการเป็นประเทศที่ขึ้นต่อราชวงศ์หยวนเป็นสิ่งที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้

เขาไม่ชอบการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและมีท่าทีที่ค่อยเป็นค่อยไปในการจัดการกับสถานการณ์

 หมายเหตุอ้างอิง 
 เชิงอรรถ