# สภาประชาชนแห่งชาติ
สภาประชาชนแห่งชาติ (; NPC) เป็นองค์กรอำนาจรัฐสูงสุดของสาธารณรัฐประชาชนจีน สภาฯ เป็นสาขารัฐบาลเดียวในจีน และตามหลักของอำนาจเอกภาพ หน่วยงานของรัฐทั้งหมดตั้งแต่คณะมนตรีรัฐกิจไปจนถึงศาลประชาชนสูงสุดอยู่ภายใต้อำนาจของสภาฯ ด้วยจำนวนสมาชิก 2,977 คนใน ค.ศ. 2023 จึงถือเป็นสภานิติบัญญัติที่ใหญ่ที่สุดในโลก สภาฯ ได้รับการเลือกตั้งสำหรับวาระ 5 ปี มีการจัดประชุมประจำปีทุกฤดูใบไม้ผลิ โดยปกติกินเวลา 10 ถึง 14 วัน ในมหาศาลาประชาชนทางด้านตะวันตกของจัตุรัสเทียนอันเหมินในปักกิ่ง

เนื่องจากการเมืองจีนดำเนินภายใต้กรอบรัฐคอมมิวนิสต์โดยอิงจากระบบสภาประชาชน สภาฯ จึงทำงานภายใต้การนำของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ผู้สังเกตการณ์บางคนมองว่าหน่วยงานนี้เป็นเพียงองค์กรตรายาง ผู้แทนส่วนใหญ่ในสภาฯ ได้รับการเลือกตั้งอย่างเป็นทางการโดยสภาประชาชนท้องถิ่นระดับมณฑล สภานิติบัญญัติท้องถิ่นที่ได้รับการเลือกตั้งทางอ้อมในทุกระดับยกเว้นระดับอำเภอ พรรคคอมมิวนิสต์จีนควบคุมกระบวนการเสนอชื่อและการเลือกตั้งในทุกระดับของระบบสภาประชาชน

สภาประชาชนแห่งชาติจัดประชุมเต็มสภาประมาณสองสัปดาห์ในแต่ละปีและลงมติในร่างกฎหมายสำคัญและการแต่งตั้งบุคลากร รวมถึงเรื่องอื่น ๆ การประชุมเหล่านี้มักถูกกำหนดเวลาให้เกิดขึ้นพร้อมกับการประชุมของคณะกรรมาธิการแห่งชาติประจำสภาที่ปรึกษาการเมืองประชาชนจีน (CPPCC) องค์กรที่ปรึกษาที่สมาชิกเป็นตัวแทนของกลุ่มทางสังคมต่าง ๆ เนื่องจากสภาฯ และสภาที่ปรึกษาฯ เป็นองค์กรปรึกษาหารือหลักของจีน พวกเขาจึงมักถูกเรียกว่าการประชุมสองสภา (เหลี่ยงฮุ่ย) ตามข้อมูลของสภาฯ การประชุมประจำปีของสภาฯ เป็นโอกาสสำหรับเจ้าหน้าที่ของรัฐในการทบทวนนโยบายที่ผ่านมาและนำเสนอแผนการในอนาคตต่อประเทศ ด้วยลักษณะชั่วคราวของการประชุมเต็มสภา อำนาจส่วนใหญ่ของสภาฯ จึงถูกมอบหมายให้คณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติ (NPCSC) ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกสภานิติบัญญัติประมาณ 170 คนและมีการประชุมต่อเนื่องทุกสองเดือน เมื่อสภาฯ ซึ่งเป็นองค์กรแม่ไม่ได้อยู่ในสมัยประชุม

การเป็นสมาชิกสภาเป็นลักษณะงานนอกเวลาและไม่มีค่าตอบแทน ผู้แทนในสภาประชาชนแห่งชาติสามารถดำรงตำแหน่งในองค์กรรัฐบาลอื่น ๆ ได้ในเวลาเดียวกัน และโดยทั่วไปแล้วพรรคและสภาฯ จะมีเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลจีนอยู่ทั้งหมด อย่างไรก็ตาม การเป็นสมาชิกคณะกรรมาธิการสามัญมักเป็นงานเต็มเวลาและได้รับเงินเดือน และสมาชิกคณะกรรมาธิการสามัญไม่ได้รับอนุญาตให้ดำรงตำแหน่งในฝ่ายบริหาร ตุลาการ อัยการ หรือกำกับดูแลในเวลาเดียวกัน ภายใต้รัฐธรรมนูญของจีน สภาฯ ถูกกำหนดให้เป็นสภานิติบัญญัติระบบสภาเดียว โดยมีอำนาจในการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ออกกฎหมาย และกำกับดูแลการดำเนินงานของรัฐบาล และเลือกตั้งเจ้าหน้าที่ระดับสูงของคณะกรรมการกำกับดูแลแห่งชาติ ศาลประชาชนสูงสุด สำนักงานอัยการประชาชนสูงสุด คณะกรรมการการทหารส่วนกลาง และรัฐ

 ประวัติศาสตร์ 
สภาประชาชนแห่งชาติปัจจุบันสามารถสืบย้อนต้นกำเนิดไปถึงสาธารณรัฐโซเวียตจีนซึ่งเริ่มต้นใน ค.ศ. 1931 โดยมีการประชุมแห่งชาติครั้งแรกของผู้แทนกรรมกร ชาวนา และทหารจีนในวันที่ 7 พฤศจิกายน ค.ศ. 1931 ในรุ่ยจิน มณฑลเจียงซี ตรงกับวันครบรอบ 14 ปีการปฏิวัติเดือนตุลาคม และยังมีการประชุมสภาโซเวียตอีกครั้งที่จัดขึ้นในมณฑลฝูเจี้ยนในวันที่ 18 มีนาคม ค.ศ. 1932 ตรงกับวันครบรอบ 61 ปีคอมมูนปารีส การประชุมแห่งชาติครั้งที่สองจัดขึ้นตั้งแต่วันที่ 22 มกราคมถึง 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1934 ในการประชุม มีผู้เพียง 693 คนที่ได้รับเลือก โดยกองทัพแดงจีนได้ 117 ที่นั่ง

ใน ค.ศ. 1945 หลังสงครามโลกครั้งที่สอง พรรคคอมมิวนิสต์จีนและก๊กมินตั๋งจัดการประชุมปรึกษาการเมืองโดยพรรคทั้งสองเจรจาเกี่ยวกับการปฏิรูปการเมืองหลังสงครามโลกครั้งที่สอง สิ่งนี้ถูกรวมอยู่ในความตกลงสิบสิบ ซึ่งดำเนินการโดยรัฐบาลชาตินิยม  ผู้ซึ่งจัดการประชุมปรึกษาการเมืองครั้งแรกตั้งแต่วันที่ 10 ถึง 31 มกราคม ค.ศ. 1946 ผู้แทนจากก๊กมินตั๋ง พรรคคอมมิวนิสต์จีน พรรคเยาวชนจีน และสันนิบาตประชาธิปไตยแห่งประเทศจีน รวมถึงผู้แทนอิสระ เข้าร่วมการประชุมที่ฉงชิ่ง เป็นเมืองหลวงชั่วคราวของจีน

การประชุมปรึกษาการเมืองครั้งที่สองเกิดขึ้นในเดือนกันยายน ค.ศ. 1949 โดยเชิญผู้แทนจากพรรคที่เป็นมิตรต่าง ๆ เข้าร่วมเพื่อหารือเกี่ยวกับการก่อตั้งรัฐใหม่ (สาธารณรัฐประชาชนจีน) การประชุมครั้งนี้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็นการประชุมปรึกษาการเมืองประชาชน การประชุมครั้งแรกอนุมัติโครงการร่วม ซึ่งทำหน้าที่เป็นรัฐธรรมนูญโดยพฤตินัยในห้าปีต่อมา การประชุมอนุมัติเพลงชาติ ธงชาติ เมืองหลวง และชื่อประเทศใหม่ และเลือกตั้งรัฐบาลชุดแรกของสาธารณรัฐประชาชนจีน มันเป็นสภานิติบัญญัติโดยพฤตินัยของสาธารณรัฐประชาชนจีนในช่วงห้าปีแรกของการดำรงอยู่

ใน ค.ศ. 1954 รัฐธรรมนูญโอนหน้าที่นี้ไปยังสภาประชาชนแห่งชาติ

 โครงสร้าง 
สภาประชาชนแห่งชาติประชุมกันประมาณสองสัปดาห์ในแต่ละปีโดยจัดในช่วงเวลาเดียวกับการประชุมคณะกรรมาธิการแห่งชาติประจำสภาที่ปรึกษาการเมืองประชาชนจีน ปกติจัดขึ้นในฤดูใบไม้ผลิ การประชุมร่วมกันนี้เป็นที่รู้จักกันในชื่อการประชุมสองสภา (เหลี่ยงฮุ่ย) ระหว่างการประชุมเหล่านี้ อำนาจของสภาฯ จะถูกใช้โดยคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติ ระหว่างการประชุมสองสภา สภาฯ และสภาที่ปรึกษาฯ จะรับฟังและอภิปรายรายงานจากนายกรัฐมนตรี ประธานศาลประชาชนสูงสุด และอัยการสูงสุด

 คณะผู้บริหารสูงสุด 

ก่อนการประชุมเต็มสภาแต่ละครั้งของสภาฯ จะมีการประชุมเตรียมการ ซึ่งมีการเลือกตั้งคณะผู้บริหารสูงสุด (เปรซิเดียม) และเลขาธิการสำหรับการประชุมสมัยนั้น คณะผู้บริหารสูงสุดเป็นประธานในการประชุมเต็มสภาของสภาฯ โดยกำหนดตารางการประชุมประจำวัน ตัดสินใจว่าจะบรรจุร่างกฎหมายของสมาชิกผู้แทนเข้าสู่วาระการประชุมหรือไม่ รับฟังรายงานการพิจารณาของสมาชิกผู้แทน และตัดสินใจว่าจะนำเรื่องใดเข้าสู่การลงคะแนนเสียง เสนอชื่อผู้สมัครสำหรับตำแหน่งระดับสูงของรัฐ และจัดพิธีสาบานตนเข้ารับตำแหน่งตามรัฐธรรมนูญ หน้าที่ของมันถูกกำหนดไว้ใน กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญของสภาประชาชนแห่งชาติ แต่ไม่ได้กำหนดว่าประกอบด้วยใครบ้าง

 คณะกรรมาธิการสามัญ 

คณะกรรมาธิการสามัญประจำ (NPCSC) เป็นองค์กรถาวรของสภาฯ ได้รับการเลือกตั้งโดยฝ่ายนิติบัญญัติเพื่อประชุมเป็นประจำในขณะที่สภาฯ ไม่ได้อยู่ในสมัยประชุม ประกอบด้วยประธาน รองประธาน เลขาธิการ และสมาชิกประจำ การเป็นสมาชิกคณะกรรมาธิการประจำสภาฯ มักเป็นแบบเต็มเวลาและได้รับเงินเดือน และสมาชิกไม่ได้รับอนุญาตให้ดำรงตำแหน่งในฝ่ายบริหาร ตุลาการ อัยการ หรือกำกับดูแลในเวลาเดียวกัน

เนื่องจากสภาฯ ประชุมเพียงปีละครั้ง คณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ จึงทำหน้าที่เป็นสภานิติบัญญัติแห่งชาติของจีนตลอดทั้งปีโดยพฤตินัย มันได้รับอำนาจในการออกกฎหมายเกือบทั้งหมดเช่นเดียวกับสภาฯ เอง แม้จะไม่มีอำนาจในการแก้ไขรัฐธรรมนูญและแต่งตั้งหรือถอดถอนบุคลากรระดับชาติ คณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ ผ่านกฎหมายส่วนใหญ่ของจีน และมีอำนาจในการกำกับดูแลหน่วยงานรัฐบาล แต่งตั้งหรือถอดถอนบุคลากรระดับสูงที่ไม่ได้อยู่ในระดับชาติ ให้สัตยาบันสนธิสัญญา มอบการนิรโทษกรรมพิเศษ และมอบเกียรติยศแห่งรัฐ

 คณะกรรมาธิการพิเศษ 

thumb|อาคารสำนักงานสภาประชาชนแห่งชาติ
นอกเหนือจากคณะกรรมาธิการสามัญแล้ว ยังมีการจัดตั้งคณะกรรมาธิการพิเศษสิบชุดภายใต้สภาฯ เพื่อศึกษาประเด็นที่เกี่ยวข้องกับสาขาเฉพาะ ประกอบด้วยเจ้าหน้าที่ประจำที่ทำงานเต็มเวลา ซึ่งประชุมกันเป็นประจำเพื่อร่างและอภิปรายงานด้านกฎหมายและข้อเสนอเชิงนโยบายและผู้แทนที่ได้รับมอบหมายให้ประจำคณะกรรมาธิการต่าง ๆ งานด้านนิติบัญญัติส่วนใหญ่ในประเทศจีนถูกมอบหมายให้คณะกรรมาธิการเหล่านี้ดำเนินการระหว่างการประชุมเต็มคณะของคณะกรรมาธิการสามัญ ซึ่งจัดขึ้นทุกสองเดือน ปัจจุบันมีคณะกรรมาธิการพิเศษจำนวน 10 คณะ ได้แก่:

คณะกรรมาธิการกิจการชาติพันธุ์ 
คณะกรรมาธิการรัฐธรรมนูญและกฎหมาย
คณะกรรมาธิการกิจการกำกับดูแลและตุลาการ
คณะกรรมาธิการกิจการการคลังและเศรษฐกิจ
คณะกรรมาธิการกิจการการศึกษา วิทยาศาสตร์ วัฒนธรรม และสาธารณสุข
คณะกรรมาธิการกิจการต่างประเทศ
คณะกรรมาธิการกิจการชาวจีนโพ้นทะเล
คณะกรรมาธิการกิจการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและอนุรักษ์ทรัพยากร
คณะกรรมาธิการกิจการเกษตรและชนบท
คณะกรรมาธิการกิจการพัฒนาสังคม

คณะกรรมาธิการเหล่านี้ถูกจัดตั้งขึ้นในลักษณะเดียวกับคณะกรรมาธิการสามัญ

 หน่วยงานบริหาร 
หน่วยงานบริหารจำนวนหนึ่งถูกจัดตั้งขึ้นภายใต้คณะกรรมาธิการสามัญเพื่อให้การสนับสนุนการดำเนินงานประจำวันของสภาประชาชนแห่งชาติ ได้แก่:
สำนักงานทั่วไป
คณะกรรมาธิการกิจการนิติบัญญัติ
คณะกรรมาธิการกิจการงบประมาณ
คณะกรรมาธิการกฎหมายพื้นฐานเขตบริหารพิเศษฮ่องกง
คณะกรรมาธิการกฎหมายพื้นฐานเขตบริหารพิเศษมาเก๊า

 อำนาจและหน้าที่ 

ภายใต้รัฐธรรมนูญ สภาประชาชนแห่งชาติเป็นองค์กรอำนาจรัฐสูงสุดในประเทศจีน และรัฐธรรมนูญจีนทั้งสี่ฉบับได้มอบอำนาจในการออกกฎหมายจำนวนมากให้แก่สภาฯ ตำแหน่งประธานาธิบดี คณะมนตรีรัฐกิจ คณะกรรมการการทหารส่วนกลางสาธารณรัฐประชาชนจีน ศาลประชาชนสูงสุด สำนักงานอัยการประชาชนสูงสุด และคณะกรรมการกำกับดูแลแห่งชาติ ล้วนอยู่ภายใต้อำนาจของสภาฯ อย่างเป็นทางการ

รัฐธรรมนูญรับประกันบทบาทผู้นำของพรรคคอมมิวนิสต์จีน และด้วยเหตุนี้สภาฯ จึงไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเวทีสำหรับการอภิปรายระหว่างรัฐบาลและพรรคฝ่ายค้านเหมือนกับในรัฐสภาของประเทศตะวันตก สิ่งนี้นำไปสู่การที่สภาฯ ถูกอธิบายว่าเป็นสภานิติบัญญัติที่ทำหน้าที่เพียงประทับตรายาง หรือเป็นสภาที่สามารถส่งผลกระทบได้เฉพาะประเด็นที่มีความอ่อนไหวต่ำและมีความสำคัญน้อยต่อพรรคคอมมิวนิสต์จีนเท่านั้น โดยทั่วไปแล้ว กฎหมายจะผ่านการอนุมัติอย่างรวดเร็ว แต่มีตัวอย่างที่น่าสังเกตซึ่งกฎหมายไม่ผ่านสภาฯ และการลงคะแนนเสียงคัดค้านได้กลายเป็นเรื่องธรรมดามากขึ้นนับตั้งแต่เริ่มก่อตั้ง

ตามที่รอรี ทรูเอกซ์ นักวิชาการจากโรงเรียนรัฐศาสตร์และกิจการระหว่างประเทศพรินซ์ตันกล่าวไว้ ผู้แทนสภาฯ "ส่งต่อข้อร้องทุกข์ของประชาชนแต่เลี่ยงประเด็นทางการเมืองที่อ่อนไหว และรัฐบาลก็แสดงการตอบสนองต่อข้อกังวลของพวกเขาเพียงบางส่วน" ตามที่ออสติน แรมซีย์ เขียนไว้ในเดอะนิวยอร์กไทมส์ สภาฯ "เป็นฉากการแสดงที่สร้างขึ้นอย่างพิถีพิถันโดยมีจุดประสงค์เพื่อสื่อถึงภาพลักษณ์ของรัฐบาลที่โปร่งใสและตอบสนองต่อประชาชน" หู เสี่ยวเยี่ยน หนึ่งในสมาชิกสภาฯ กล่าวกับบีบีซีนิวส์ใน ค.ศ. 2009 ว่าเธอไม่มีอำนาจที่จะช่วยเหลือผู้แทนของเธอ เธอถูกอ้างคำพูดว่า "ในฐานะผู้แทนรัฐสภา ฉันไม่มีอำนาจที่แท้จริงใด ๆ เลย"

โดยรูปแบบแล้ว สภาฯ มีหน้าที่และอำนาจหลักสี่ประการ

 การกำกับดูแลตามรัฐธรรมนูญ 
สภาฯ มีอำนาจแต่เพียงผู้เดียวในการแก้ไขรัฐธรรมนูญ การแก้ไขรัฐธรรมนูญจะต้องเสนอโดยคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ หรือสมาชิกสภาฯ จำนวนหนึ่งในห้าหรือมากกว่านั้น การแก้ไขเพิ่มเติมจะมีผลบังคับใช้เมื่อได้รับเสียงสองในสามของสมาชิกทั้งหมด สภาฯ ยังมีหน้าที่รับผิดชอบการกำกับดูแลการบังคับใช้รัฐธรรมนูญด้วย

ผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีนมีบทบาทสำคัญในการอนุมัติการแก้ไขรัฐธรรมนูญ เมื่อเทียบกับกฎหมายทั่วไปซึ่งผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีนอนุมัติหลักการและจากนั้นกฎหมายจะถูกนำเสนอโดยรัฐมนตรีของรัฐบาลหรือผู้แทนสภาฯ แต่ละคน การแก้ไขรัฐธรรมนูญจะถูกร่างและอภิปรายภายในพรรค ได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมาธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนและจากนั้นถูกนำเสนอโดยผู้แทนพรรคภายใต้คณะกรรมาธิการสามัญต่อสภาฯ ทั้งหมดในระหว่างการประชุมเต็มสภาประจำปี หากสภาฯ อยู่ในช่วงพักการประชุมและคณะกรรมาธิการสามัญกำลังประชุม กระบวนการเดิมจะถูกทำซ้ำโดยผู้นำพรรคในคณะกรรมาธิการสามัญหรือโดยรองผู้นำพรรคคนใดคนหนึ่ง แต่หลังได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมาธิการสามัญ การแก้ไขเหล่านั้นจะถูกนำเสนอในระหว่างการประชุมเต็มสภาให้แก่ผู้แทนทั้งหมดเพื่อลงมติขั้นสุดท้ายในเรื่องนั้น หากผู้แทนฝ่ายพรรคคอมมิวนิสต์จีนหนึ่งในห้าหรือมากกว่านั้นเสนอการแก้ไขไม่ว่าจะโดยลำพังหรือร่วมกับพรรคอื่น ๆ ในที่ประชุมใหญ่ จะมีการใช้กระบวนการเดียวกัน เมื่อเทียบกับการออกกฎหมายทั่วไป ซึ่งกฎหมายนิติบัญญัติเป็นตัวกำหนดกระบวนการส่วนใหญ่ กระบวนการแก้ไขรัฐธรรมนูญนั้นส่วนใหญ่ถูกกำหนดโดยเอกสารของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

นอกเหนือจากการออกกฎหมายแล้ว คณะกรรมาธิการสามัญยังมีปฏิสัมพันธ์กับรัฐบาลท้องถิ่นผ่านกระบวนการตรวจสอบรัฐธรรมนูญ เมื่อเปรียบเทียบกับเขตอำนาจศาลอื่น ๆ ซึ่งการบังคับใช้รัฐธรรมนูญถือเป็นอำนาจทางตุลาการ ในทฤษฎีการเมืองจีน การบังคับใช้รัฐธรรมนูญถือเป็นอำนาจนิติบัญญัติ และศาลจีนไม่มีอำนาจตัดสินความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายหรือมาตรการทางปกครอง ดังนั้น การท้าทายต่อความชอบด้วยรัฐธรรมนูญจึงตกเป็นความรับผิดชอบของสภาประชาชนแห่งชาติซึ่งมีกลไกการบันทึกและตรวจสอบปัญหาเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ สภาฯ ได้จัดตั้งสถาบันขึ้นชุดหนึ่งเพื่อทำหน้าที่ตรวจสอบมาตรการทางปกครองส่วนท้องถิ่นให้เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ โดยทั่วไป คณะกรรมาธิการกิจการนิติบัญญัติจะตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายและแจ้งผลให้หน่วยงานที่ออกกฎหมายนั้นทราบ โดยให้หน่วยงานนั้น ๆ แก้ไขตามผลการตรวจสอบ แม้สภาฯ จะมีอำนาจตามกฎหมายในการยกเลิกกฎหมายที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญโดยรัฐบาลท้องถิ่น แต่ก็ไม่เคยใช้อำนาจนั้นเลย

 การเลือกตั้งและการแต่งตั้งเจ้าหน้าที่ 
สภาฯ เลือกตั้งและแต่งตั้งตำแหน่งระดับสูงในรัฐจีน ตำแหน่งที่ได้รับเลือกมีดังต่อไปนี้:

 สมาชิกคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ รวมถึงประธาน รองประธาน เลขาธิการ และสมาชิกประจำ
 ประธานาธิบดีจีน
 รองประธานาธิบดีจีน
 ประธานคณะกรรมการการทหารส่วนกลาง
 ผู้อำนวยการคณะกรรมการกำกับดูแลแห่งชาติ
 ประธานศาลประชาชนสูงสุด
 อัยการสูงสุดสำนักงานอัยการประชาชนสูงสุด
ตำแหน่งที่ได้รับการแต่งตั้งมีดังต่อไปนี้ :

 สมาชิกคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ รวมถึงประธาน รองประธาน เลขาธิการ และสมาชิกประจำ (เสนอชื่อโดยคณะผู้บริหารสูงสุด)
 นายกรัฐมนตรี (เสนอชื่อและแต่งตั้งโดยประธานาธิบดี)
 สมาชิกคณะมนตรีรัฐกิจ (เสนอชื่อโดยนายกรัฐมนตรี แต่งตั้งโดยประธานาธิบดี)
 รองประธานและสมาชิกคณะกรรมการการทหารส่วนกลาง (เสนอชื่อโดยประธาน)

การเลือกตั้งและการแต่งตั้งต่างกันตรงที่ในการเลือกตั้งตามทฤษฎีแล้วสามารถมีการแข่งขันได้ โดยมีผู้สมัครหลายคนเสนอชื่อโดยคณะผู้บริหารสูงสุดหรือมีการเขียนชื่อผู้สมัครโดยผู้แทน ขณะที่ในการแต่งตั้งผู้แทนสามารถลงคะแนนให้ผู้ได้รับการเสนอชื่ออย่างเป็นทางการเท่านั้น อย่างไรก็ตาม การเลือกตั้งเกือบทั้งหมดเป็นการเลือกตั้งที่ไม่แข่งขัน โดยมีผู้สมัครเพียงคนเดียว มีเพียงการเลือกตั้งสมาชิกประจำของคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ เท่านั้นที่มีการแข่งขันมาตั้งแต่ ค.ศ. 1988

การเลือกตั้งและการแต่งตั้งสำหรับตำแหน่งระดับสูงนั้นถูกตัดสินอย่างลับ ๆ ภายในพรรคคอมมิวนิสต์จีนล่วงหน้าหลายเดือน โดยที่ผู้สภาฯ ไม่มีส่วนร่วมในการตัดสินใจเหล่านี้ การเลือกตั้งในสถานการณ์พิเศษมีแนวทางที่คล้ายกันกับการมีส่วนร่วมของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ตามรายงานอย่างเป็นทางการ ในการเลือกตั้งปกติ กระบวนการคัดเลือกผู้ได้รับการเสนอชื่อโดยทั่วไปแล้วเกี่ยวข้องกับการหารือซ้ำ ๆ ระหว่างผู้นำพรรค การหารือหลายรอบกับสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนในตำแหน่งระดับสูงและกับองค์กรที่ไม่ใช่พรรคหลัก รวมถึงการตรวจสอบการทุจริตและตรวจสอบทางการเมืองของผู้สมัครที่มีศักยภาพ

รายชื่อผู้สมัครจะได้รับการอนุมัติครั้งแรกโดยคณะกรรมาธิการสามัญประจำกรมการเมืองของพรรคคอมมิวนิสต์จีน และจากนั้นโดยกรมการเมืองของพรรค หากผู้สมัครดังกล่าวได้รับการเสนอชื่อสำหรับตำแหน่งระดับสูง ในการประชุมเต็มคณะพิเศษ คณะกรรมาธิการกลางจะให้การรับรองผู้ได้รับการเสนอชื่อ ก่อนการประชุมสภาฯ เพื่อให้สภาทำการเลือกตั้ง ก่อนการประชุมเต็มคณะสิ้นสุดลง ตามธรรมเนียมแล้ว พรรคคอมมิวนิสต์จีนจะจัดการ "การประชุมปรึกษาหารือแบบประชาธิปไตย" โดยแจ้งองค์กรที่ไม่ใช่พรรคคอมมิวนิสต์อย่างเป็นทางการ เช่น พรรคการเมืองเล็กทั้งแปดพรรค เกี่ยวกับผู้ได้รับการเสนอชื่อและขอความเห็นเกี่ยวกับผู้สมัครเหล่านั้น

คาดว่าคณะกรรมาธิการกลางทั้งหมดจะให้การรับรองตำแหน่งระดับล่างลงมา เช่น สมาชิกประจำของคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ เลขาธิการคณะมนตรีรัฐกิจ และหัวหน้ากรม และสมาชิกทั้งหมดของคณะกรรมาธิการพิเศษและประธานคณะกรรมาธิการเหล่านั้น ในระหว่างการประชุมสภาฯ เจ้าหน้าที่ในคณะผู้บริหารที่รับผิดชอบด้านบุคลากรจะอธิบายรายชื่อผู้ได้รับการเสนอชื่อและกระบวนการคัดเลือกต่อผู้แทน จากนั้นผู้แทนจะได้รับประวัติย่อของผู้สมัคร และได้รับเวลาสำหรับการ "พิจารณาและปรึกษาหารือ" หรือเรียกสั้น ๆ ว่า "การพิจารณา" สำหรับตำแหน่งที่ได้รับการแต่งตั้ง

 นิติบัญญัติ 
สภาฯ มีอำนาจแต่เพียงผู้เดียวในการ "ตราและแก้ไขกฎหมายพื้นฐานทางอาญา แพ่ง กฎหมายควบคุมองค์กรของรัฐ และกฎหมายพื้นฐานอื่น ๆ" เพื่อการนี้ สภาฯ จึงออกกฎหมายตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายของจีน เมื่อสภาฯ ไม่ได้ประชุม คณะกรรมาธิการสามัญจะตรากฎหมายทั้งหมดที่นำเสนอโดยคณะกรรมาการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน คณะมนตรีรัฐกิจ คณะกรรมการการทหารส่วนกลาง หน่วยงานรัฐบาลอื่น ๆ หรือโดยผู้แทนเองไม่ว่าจะเป็นผู้แทนของคณะกรรมาธิการสามัญหรือผู้แทนของคณะกรรมาธิการภายในสภาฯ

บทบาทหลักของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในกระบวนการทางนิติบัญญัติส่วนใหญ่จะแสดงออกมาในช่วงการเสนอและการร่างกฎหมาย ก่อนที่สภาฯ จะพิจารณากฎหมาย จะมีคณะทำงานที่ศึกษาหัวข้อที่เสนอ และผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีนจะต้องเห็นชอบการแก้ไขกฎหมายใด ๆ ก่อนนำเสนอต่อสภาเต็มหรือคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ

กระบวนการทางนิติบัญญัติของคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ ดำเนินงานตามแผนงานห้าปีที่ร่างขึ้นโดยคณะกรรมาธิการกิจการนิติบัญญัติ ในแผนงานนั้น จะมีการร่างกฎหมายเฉพาะโดยกลุ่มสมาชิกสภาฯ หรือหน่วยงานบริหารภายในคณะมนตรีรัฐกิจ ข้อเสนอเหล่านี้จะถูกรวบรวมไว้ในวาระประจำปีซึ่งกำหนดกรอบการทำงานของสภาฯ ในแต่ละปี ต่อจากนั้นผู้เชี่ยวชาญจะให้คำปรึกษาและพรรคคอมมิวนิสต์จีนจะอนุมัติในหลักการ หลังจากนั้น ร่างกฎหมายจะผ่านการอ่านสามวาระและเปิดรับฟังความเห็นจากประชาชน การอนุมัติขั้นสุดท้ายจะกระทำในการประชุมเต็มคณะซึ่งตามธรรมเนียมแล้วการลงคะแนนจะเกือบเป็นเอกฉันท์

สภาฯ ไม่เคยปฏิเสธร่างกฎหมายของรัฐบาลเลยกระทั่ง ค.ศ. 1986 ในระหว่างกระบวนการพิจารณากฎหมายล้มละลาย ซึ่งร่างที่แก้ไขแล้วได้รับการอนุมัติในสมัยประชุมเดียวกัน การถูกปฏิเสธโดยสิ้นเชิงโดยไม่มีการผ่านร่างแก้ไขเกิดขึ้นใน ค.ศ. 2000 เมื่อกฎหมายทางหลวงถูกปฏิเสธ ถือเป็นการเกิดขึ้นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ 60 ปี ยิ่งไปกว่านั้น ใน ค.ศ. 2015 สภาฯ ปฏิเสธผ่านร่างกฎหมายชุดที่เสนอโดยคณะมนตรีรัฐกิจ โดยยืนกรานว่าร่างกฎหมายแต่ละฉบับจะต้องได้รับการลงมติและกระบวนการแก้ไขแยกกัน กระบวนการออกกฎหมายอาจใช้เวลาตั้งแต่ 6 เดือนไปจนถึง 15 ปี โดยเฉพาะกฎหมายที่มีข้อถกเถียง เช่น กฎหมายต่อต้านการผูกขาด

 การกำหนดประเด็นสำคัญของรัฐที่ควรดำเนินการทางนิติบัญญัติ 
งานด้านนิติบัญญัติอื่น ๆ ของสภาฯ คือการจัดทำร่างกฎหมาย การตรวจสอบ และการทบทวนประเด็นสำคัญระดับชาติที่น่ากังวลซึ่งนำเสนอต่อสภาโดยคณะกรรมาธิการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน คณะมนตรีรัฐกิจ หรือผู้แทนของตนเองไม่ว่าจะเป็นคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ หรือคณะกรรมาธิการอื่น ๆ ของสภา สิ่งเหล่านี้ครอบคลุมถึงกฎหมายเกี่ยวกับรายงานแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติและการนำแผนไปปฏิบัติ งบประมาณของประเทศ และประเด็นอื่น ๆ กฎหมายพื้นฐานของเขตบริหารพิเศษฮ่องกงและเขตบริหารพิเศษมาเก๊า และกฎหมายที่จัดตั้งมณฑลไห่หนานและเทศบาลนครฉงชิ่งรวมถึงการสร้างเขื่อนสามผาบนแม่น้ำแยงซีล้วนได้รับการอนุมัติโดยสภาฯ ในการประชุมเต็มสภา ขณะที่กฎหมายที่ผ่านโดยคณะกรรมาธิการสามัญในระหว่างที่สภาไม่ได้ประชุมมีน้ำหนักเท่าเทียมกับกฎหมายที่ผ่านโดยสภาทั้งหมด ในการปฏิบัติหน้าที่เหล่านี้ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบของสภาทั้งหมดหรือโดยคณะกรรมาธิการสามัญ สภาฯ จะดำเนินการตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายของสาธารณรัฐประชาชนจีนในการดำเนินการในประเด็นเหล่านี้เพื่อสนับสนุนการออกกฎหมาย

ในทางปฏิบัติ แม้การลงมติขั้นสุดท้ายในกฎหมายของสภาฯ มักแสดงผลการลงมติเห็นชอบในระดับสูง แต่กิจกรรมทางนิติบัญญัติจำนวนมากเกิดขึ้นในการกำหนดเนื้อหาของกฎหมายที่จะลงมติ ร่างกฎหมายสำคัญ เช่น กฎหมายหลักทรัพย์ อาจใช้เวลาหลายปีในการร่าง และร่างกฎหมายบางครั้งจะไม่ถูกนำเข้าสู่การลงมติขั้นสุดท้ายหากมีการคัดค้านอย่างมีนัยสำคัญต่อมาตรการนั้นไม่ว่าจะเป็นภายในสภาหรือโดยรองผู้แทนในคณะกรรมาธิการสามัญ

 การเข้าถึงต่างประเทศ 
เช่นเดียวกับหน่วยงานทางการทั้งหมด สภาฯ มีหน้าที่รับผิดชอบการดำเนินงานแนวร่วม สภาฯ ดำเนินการรณรงค์เผยแพร่กับสภานิติบัญญัติและสมาชิกรัฐสภาต่างประเทศเพื่อสร้างความสัมพันธ์และส่งเสริมความคิดริเริ่มนโยบายหลักของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

 สมาชิกภาพ 
กฎหมายการเลือกตั้งจำกัดขนาดสูงสุดของสภาฯ ไว้ที่ 3,000 ที่นั่งผู้แทน ภายใต้ระบบสภาประชาชน สภาฯ ได้รับการเลือกตั้งโดยสภาประชาชน 32 แห่งในระดับมณฑล สภาประชาชนได้รับการเลือกตั้งทางอ้อมในทุกระดับโดยสภาระดับต่ำกว่า ยกเว้นระดับอำเภอและตำบล นอกจากนี้ ยังมีการจัดสรรคณะผู้แทนให้แก่กองทัพปลดปล่อยประชาชน (PLA) เขตบริหารพิเศษฮ่องกงและมาเก๊า รวมถึงมณฑลไต้หวันที่อ้างสิทธิ์ด้วย

การเป็นสมาชิกสภามีลักษณะเป็นงานนอกเวลาและไม่มีค่าตอบแทน โดยผู้แทนใช้เวลาประมาณ 49 สัปดาห์ต่อปีในมณฑลบ้านเกิดของตน สมาชิกสภาฯ อาจได้รับเลือกตั้งให้เป็นตัวแทนมณฑลอื่นที่ตนเองไม่ได้อาศัยอยู่ ผู้แทนมีสิทธิตามกฎหมายในการกล่าวสุนทรพจน์ในห้องประชุมใหญ่ของมหาศาลาประชาชนระหว่างการประชุมสภาฯ แม้พวกเขาจะใช้สิทธินี้ไม่บ่อยนัก ผู้แทนได้รับอนุญาตให้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอื่น ๆ ของรัฐบาลและพรรคได้พร้อมกันและสภาฯ โดยทั่วไปจะประกอบด้วยเจ้าหน้าที่อาวุโสทั้งหมดในแวดวงการเมืองจีน

พรรคคอมมิวนิสต์จีนควบคุมองค์ประกอบของสมาชิกสภาประชาชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสภาประชาชนแห่งชาติ ตามกฎหมาย การเลือกตั้งทั้งหมดในทุกระดับต้องปฏิบัติตามการนำของพรรคคอมมิวนิสต์จีน แม้การอนุมัติจากพรรคคอมมิวนิสต์จีนจะเป็นสิ่งจำเป็นอย่างแท้จริงสำหรับการเป็นสมาชิกสภาฯ แต่ตามธรรมเนียมแล้วประมาณหนึ่งในสามของที่นั่งจะถูกสงวนไว้สำหรับผู้ที่ไม่ใช่สมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีน ในกลุ่มนี้ประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญทางเทคนิคและตัวแทนจากพรรคการเมืองขนาดเล็กทั้งแปดพรรค แม้สมาชิกเหล่านี้จะมีผู้เชี่ยวชาญและมุมมองหลากหลาย แต่ก็ไม่ได้เป็นฝ่ายค้าน

กฎหมายการเลือกตั้งกำหนดว่าผู้แทนสภาฯ ต้องมาจากหลากหลายกลุ่มในสังคม นับตั้งแต่เริ่มต้นยุคการปฏิรูปและเปิดประเทศใน ค.ศ. 1978 การประชุมสภาฯ แต่ละครั้งในการประชุมสมัยสุดท้ายได้ออก "มติว่าด้วยโควตาและการเลือกตั้ง" สำหรับสภาฯ ชุดต่อไป โดยจัดสรรจำนวนที่นั่งที่แน่นอนสำหรับกลุ่มประชากรหรือกำหนดแนวทางเกี่ยวกับการเป็นตัวแทนของกลุ่มต่าง ๆ

 สถิติประชากรศาสตร์ 
 สภาฯชุดที่ ปี (ค.ศ.)  ผู้แทนทั้งหมด  ผู้แทนหญิง  ร้อยละผู้แทนหญิง  ผู้แทนชนกลุ่มน้อย  ร้อยละผู้แทนชนกลุ่มน้อยอ้างอิง 1 1954  1226  147  12  178  14.5 2 1959  1226  150  12.2  179  14.6 3 1964  3040  542  17.8  372  12.2 4 1975  2885  653  22.6  270  9.4 5 1978  3497  742  21.2  381  10.9 6 1983  2978  632  21.2  403  13.5 7 1988  2978  634  21.3  445  14.9 8 1993  2978  626  21  439  14.8 9 1998  2979  650  21.8  428  14.4 10 2003  2985  604  20.2  414  13.9 11 2008  2987  637  21.3  411  13.8 12 2013  2987  699  23.4  409  13.7 13 2018  2980  742  24.9  438  14.712th Congress information from  14 2023  2977  790  26.5  442  14.8

 ผู้แทนฮ่องกง มาเก๊า และไต้หวัน 
ฮ่องกงมีคณะผู้แทนแยกต่างหากมาตั้งแต่สภาฯ ชุดที่ 9 ใน ค.ศ. 1998 และมาเก๊าตั้งแต่สภาฯ ชุดที่ 10 ใน ค.ศ. 2003 ผู้แทนจากฮ่องกงและมาเก๊าได้รับการเลือกตั้งผ่านวิทยาลัยการเลือกตั้ง (electoral college) แทนที่จะเป็นการลงคะแนนเสียงโดยประชาชนโดยตรง แต่ก็รวมถึงบุคคลสำคัญทางการเมืองที่อาศัยอยู่ในสองภูมิภาคนี้ด้วย นับตั้งแต่การโอนอำนาจอธิปไตย ฮ่องกงและมาเก๊ามีผู้แทนที่ได้รับการเลือกตั้งเข้าสู่สภาฯ จำนวน 36 และ 12 คนตามลำดับ

สภาฯ ได้รวมคณะผู้แทน "ไต้หวัน" ตั้งแต่สภาฯ ชุดที่ 4 ใน ค.ศ. 1975 สอดคล้องกับจุดยืนของสาธารณรัฐประชาชนจีนที่ว่าไต้หวันเป็นมณฑลหนึ่งของจีน ก่อนคริสต์ทศวรรษ 2000 ผู้แทนไต้หวันในสภาฯ ส่วนใหญ่เป็นสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนชาวไต้หวันที่หลบหนีออกจากไต้หวันหลัง ค.ศ. 1947 พวกเขาเสียชีวิตหรือชราแล้วในปัจจุบัน และในสามสมัยประชุมที่ผ่านมา มีผู้แทนจาก "ไต้หวัน" เพียงคนเดียวเท่านั้นที่เกิดในไต้หวัน (เฉิน ยฺหวินอิง ภรรยาของหลิน อี้ฟู นักเศรษฐศาสตร์) ที่เหลือเป็น "ชาวไต้หวันรุ่นที่สอง" ซึ่งบิดามารดาหรือปู่ย่าตายายมาจากไต้หวัน (in Chinese)

คณะผู้แทนจากไต้หวันถูกเลือกโดย "การประชุมหารือเพื่อการเลือกตั้ง" ซึ่งประกอบด้วย "พี่น้องร่วมชาติเชื้อสายไต้หวัน" จำนวน 120 คน ที่มาจากมณฑลต่าง ๆ ในจีน หน่วยงานรัฐบาลกลางและพรรค และกองทัพ นับตั้งแต่สภาฯ ชุดที่ 6 ไต้หวันมีผู้แทน 6 คนในสภาประชาชนแห่งชาติthumb|right|270px|การประชุมสภาประชาชนแห่งชาติครั้งที่ 12 จัดขึ้นเมื่อ ค.ศ. 2013

 ผู้แทนกองทัพ 
กองทัพมีผู้แทนของตนเองในสภาฯ โดยผู้แทนเหล่านี้มาจากการเลือกตั้งของทหารในหน่วยงานระดับสูงของกองทัพ เช่น กองบัญชาการภาคพื้นและเหล่าทัพต่าง ๆ ของกองทัพปลดปล่อยประชาชน หลังตำรวจติดอาวุธประชาชน (PAP) ถูกมอบหมายให้ขึ้นตรงต่อคณะกรรมการการทหารส่วนกลางใน ค.ศ. 2018 กองทัพฯ และตำรวจฯ ได้จัดตั้งคณะผู้แทนร่วมกัน คณะผู้แทนกองทัพฯ เป็นหนึ่งในคณะผู้แทนขนาดใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่การก่อตั้งสภาฯ โดยมีสัดส่วนตั้งแต่ร้อยละ 4 ของจำนวนผู้แทนทั้งหมด (สภาฯ ชุดที่ 3) ไปจนถึงร้อยละ 17  (สภาฯ ชุดที่ 4) ตั้งแต่สภาฯ ชุดที่ 5 เป็นต้นมา พวกเขามักมีผู้แทนประมาณร้อยละ 9 ของที่นั่งทั้งหมด และเป็นกลุ่มผู้แทนขนาดใหญ่ที่สุดในสภาฯ มาโดยตลอด ในการประชุมสภาฯ ชุดที่ 14 ตัวอย่างเช่น คณะผู้แทนจากกองทัพฯ และตำรวจฯ มีผู้แทน 281 คน ขณะที่คณะผู้แทนขนาดใหญ่รองลงมาคือจากมณฑลชานตง มีผู้แทน 173 คน

 ผู้แทนชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์และชาวจีนโพ้นทะเล 
โควตา 150 ที่นั่งสำหรับชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์ถูกบัญญัติไว้ในกฎหมายการเลือกตั้งฉบับแรกของจีนใน ค.ศ. 1953 รัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982 กำหนดให้ชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์ทุกกลุ่มต้องมี "จำนวนผู้แทนที่เหมาะสม" สภาฯ ชุดที่ 5 ยกเลิกการกำหนดโควตาที่ชัดเจนสำหรับชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์ และแทนที่ด้วยการจัดสรรที่นั่ง "ร้อยละ 12" ของที่นั่งทั้งหมดสำหรับสภาฯ ชุดต่อไป ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติที่สภาฯ ชุดต่อ ๆ มาทั้งหมดปฏิบัติตาม ตามกฎหมายการเลือกตั้ง คณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาฯ ได้รับอำนาจให้จัดสรรที่นั่งตามโควตาให้กับคณะผู้แทนประจำแต่ละมณฑล โดยอิงจาก "จำนวนประชากรและความหนาแน่น" กฎหมายยังกำหนดให้ชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์อย่างเป็นทางการทั้ง 55 กลุ่มของจีนต้องมีผู้แทนที่ได้รับการเลือกตั้งอย่างน้อยหนึ่งคนในสภา

ในสภาฯ สามชุดแรก มีคณะผู้แทนพิเศษสำหรับชาวจีนโพ้นทะเลที่เดินทางกลับประเทศ แต่คณะผู้แทนนี้ถูกยกเลิกตั้งแต่สภาฯ ชุดที่ 4 เป็นต้นมา และแม้ชาวจีนโพ้นทะเลจะยังคงเป็นกลุ่มที่ได้รับการยอมรับในสภาฯ แต่ปัจจุบันพวกเขาถูกกระจายไปอยู่ในคณะผู้แทนต่าง ๆ

 ภูมิหลังของผู้แทน 
หูรุ่นเรพอร์ตได้ติดตามความมั่งคั่งของผู้แทนสภาฯ บางส่วน ใน ค.ศ. 2018 ผู้แทน 153 คนที่รายงานจัดอยู่ในประเภท "มหาเศรษฐี" (รวมถึงหม่า ฮั่วเถิง บุคคลที่ร่ำรวยที่สุดของจีน) มีความมั่งคั่งรวมกัน 650 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ นี่เป็นการเพิ่มขึ้นจากความมั่งคั่งรวม 5 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐสำหรับผู้แทนที่ร่ำรวยที่สุด 209 คนใน ค.ศ. 2017 ซึ่ง (ตามสื่อของรัฐ) ร้อยละ 20 ของผู้แทนเป็นผู้ประกอบการเอกชน ใน ค.ศ. 2013 ผู้แทน 90 คนอยู่ในกลุ่มชาวจีนที่ร่ำรวยที่สุด 1,000 คน โดยแต่ละคนมีทรัพย์สินสุทธิอย่างน้อย 1.8 พันล้านหยวน (289.4 ล้านดอลลาร์สหรับ) ผู้แทนที่ร่ำรวยที่สุดร้อยละ 3 มีทรัพย์สินสุทธิเฉลี่ย 1.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (เทียบกับทรัพย์สินสุทธิเฉลี่ย 271 ล้านดอลลาร์สหรัฐของผู้ที่ร่ำรวยที่สุดร้อยละ 3 ในรัฐสภาสหรัฐในขณะนั้น)