# มัสยิดอัลอักศอ
มัสยิดอัลอักศอ  เรียกอย่างถูกต้องว่า ญามิอุลอักศอ  มีอีกชื่อว่า มัสยิดกิบลี หรือ มุศ็อลลากิบลี  and also  เป็นมัสยิดรวมหรือหอละหมาดในย่านเมืองเก่าของเยรูซาเลม บางข้อมูลให้ชื่ออาคารนี้ว่า มัสยิดอัลอักศอ1936 Survey of Palestine map of the Old City of Jerusalem แต่ชื่อนี้เป็นที่โต้แย้ง เนื่องจากสามารถใช้กับพื้นที่ทั้งหมดที่เป็นที่ตั้งของอาคารได้ 
 
 
 PEF Survey of Palestine, Jerusalem, 1884, p.119: "The Jamia el Aksa, or 'distant mosque' (that is, distant from Mecca), is on the south, reaching to the outer wall. The whole enclosure of the Haram is called by Moslem writers Masjid el Aksa, 'praying-place of the Aksa,' from this mosque."
 Yitzhak Reiter: "This article deals with the employment of religious symbols for national identities and national narratives by using the sacred compound in Jerusalem (The Temple Mount/al-Aqsa) as a case study. The narrative of The Holy Land involves three concentric circles, each encompassing the other, with each side having its own names for each circle. These are: Palestine/Eretz Israel (i.e., the Land of Israel); Jerusalem/al-Quds and finally The Temple Mount/al-Aqsa compound...Within the struggle over public awareness of Jerusalem's importance, one particular site is at the eye of the storm—the Temple Mount and its Western Wall—the Jewish Kotel—or, in Muslim terminology, the al-Aqsa compound (alternatively: al-Haram al-Sharif) including the al-Buraq Wall... "Al-Aqsa" for the Palestinian-Arab-Muslim side is not merely a mosque mentioned in the Quran within the context of the Prophet Muhammad's miraculous Night Journey to al-Aqsa which, according to tradition, concluded with his ascension to heaven (and prayer with all of the prophets and the Jewish and Christian religious figures who preceded him); rather, it also constitutes a unique symbol of identity, one around which various political objectives may be formulated, plans of action drawn up and masses mobilized for their realization", "Narratives of Jerusalem and its Sacred Compound" , Israel Studies 18(2):115-132 (July 2013)
 Annika Björkdahl and Susanne Buckley-Zistel: "The site is known in Arabic as Haram al-Sharif – the Noble Sanctuary – and colloquially as the Haram or the al-Aqsa compound; while in Hebrew, it is called Har HaBeit – the Temple Mount." 
 Mahdi Abdul Hadi:"Al-Aqsa Mosque, also referred to as Al-Haram Ash-Sharif (the Noble Sanctuary), comprises the entire area within the compound walls (a total area of 144,000 m2) - including all the mosques, prayer rooms, buildings, platforms and open courtyards located above or under the grounds - and exceeds 200 historical monuments pertaining to various Islamic eras. According to Islamic creed and jurisprudence, all these buildings and courtyards enjoy the same degree of sacredness since they are built on Al-Aqsa's holy grounds. This sacredness is not exclusive to the physical structures allocated for prayer, like the Dome of the Rock or Al-Qibly Mosque (the mosque with the large silver dome)"Mahdi Abdul Hadi  Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs; Tim Marshall: "Many people believe that the mosque depicted is called the Al-Aqsa; however, a visit to one of Palestine's most eminent intellectuals, Mahdi F. Abdul Hadi, clarified the issue. Hadi is chairman of the Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs, based in East Jerusalem. His offices are a treasure trove of old photographs, documents, and symbols. He was kind enough to spend several hours with me. He spread out maps of Jerusalem's Old City on a huge desk and homed in on the Al-Aqsa compound, which sits above the Western Wall. "The mosque in the Al-Aqsa [Brigades] flag is the Dome of the Rock. Everyone takes it for granted that it is the Al-Aqsa mosque, but no, the whole compound is Al-Aqsa, and on it are two mosques, the Qibla mosque and the Dome of the Rock, and on the flags of both Al-Aqsa Brigades and the Qassam Brigades, it is the Dome of the Rock shown," he said.  พื้นที่ที่กว้างกว่ามีอีกชื่อว่า ฮะรอมุชชะรีฟ ประกอบด้วยพื้นที่มัสยิดอัลอักศอและเนินพระวิหาร

ในสมัยเคาะลีฟะฮ์ อุมัรแห่งรัฐเคาะลีฟะฮ์รอชิดูน  หรือเคาะลีฟะฮ์ มุอาวิยะฮ์ที่ 1 แห่งรัฐเคาะลีฟะฮ์อุมัยยะฮ์  มีการสร้างอาคารละหมาดขนาดเล็กบนพื้นที่ใกล้กับที่ตั้งของมัสยิด ส่วนมัสยิดในปัจจุบันที่ตั้งอยู่บนกำแพงตอนใต้ของพื้นที่นั้น สร้างขึ้นโดยอับดุลมะลิก เคาะลีฟะฮ์อุมัยยะฮ์องค์ที่ 5  หรืออัลวะลีดที่ 1  ผู้สืบทอดของพระองค์ (หรือทั้งสองพระองค์) ในแนวเดียวกันกับโดมแห่งศิลา หลังมัสยิดถูกทำลายจากแผ่นดินไหวใน ค.ศ. 746 จึงมีการสร้างใหม่ใน ค.ศ. 758 โดย อัลมันศูร เคาะลีฟะฮ์แห่งรัฐเคาะลีฟะฮ์อับบาซียะฮ์ จากนั้นจึงขยายเพิ่มเติมใน ค.ศ. 780 โดยเคาะลีฟะฮ์ อัลมะฮ์ดี โดยมีทางเดินสิบห้าแถวและโดมกลาง แต่มัสยิดนี้ถูกทำลายจากแผ่นดินไหวที่หุบเขาทรุดจอร์แดน ค.ศ. 1033 ก่อนที่จะสร้างขึ้นใหม่โดยเคาะลีฟะฮ์ อัซซอฮิรแห่งรัฐเคาะลีฟะฮ์ฟาฏิมียะฮ์ โดยลดทางเดินเหลือ 7 แถว แต่ตกแต่งภายในด้วยซุ้มประตูตรงกลางวิจิตรบรรจงที่ปูด้วยโมเสกรูปพืชพรรณ โครงสร้างปัจจุบันรักษาโครงร่างในคริสต์ศตวรรษที่ 11

ในระหว่างการบูรณะเป็นระยะ ๆ ราชวงศ์อิสลามที่ปกครองพื้นที่นี้ได้สร้างมัสยิดและอาณาบริเวณเพิ่มเติม เช่น โดม ด้านหน้าอาคาร หออะษาน กับมินบัร และโครงสร้างภายใน ก่อนทีนักรบครูเสดเข้ายึดครองใน ค.ศ. 1099 มัสยิดนี้เคยเป็นพระราชวัง หลังจากนั้นจึงกลายเป็นกองบัญชาการของอัศวินเทมพลาร์ หลังเศาะลาฮุดดีนยึดพื้นที่นี้คืนใน ค.ศ. 1187 โครงสร้างนี้จึงกลับไปเป็นมัสยิด แล้วมีโครงการบูรณะ ซ่อมแซม และขยายในศตวรรษถัดมาของรัฐสุลต่านอัยยูบ รัฐสุลต่านมัมลูก จักรวรรดิออตโตมัน สภามุสลิมสูงสุดของบริติชปาเลสไตน์ และในสมัยเวสต์แบงก์ภายใต้การครอบครองของจอร์แดน มัสยิดนี้อยู่ภายใต้การบริหารแบบอิสระของ Jerusalem Islamic Waqf นับตั้งแต่เริ่มต้นการครอบครองเวสต์แบงก์ของอิสราเอล

มัสยิดอัลอักศอตั้งอยู่ใกล้กับสถานที่ทางประวัติศาสตร์และสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ต่าง ๆ ในศาสนายูดาห์และศาสนาคริสต์ โดยเฉพาะในบริเวณพระวิหารในกรุงเยรูซาเลม พื้นที่ทั้งหมดจึงมีความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์สูง และเป็นบริเวณที่เกิดความรุนแรงและควบคุมไม่ได้โดยหลักในความขัดแย้งอิสราเอล–ปาเลสไตน์The Archaeology of the Holy Land: From the Destruction of Solomon's Temple to the Muslim Conquest , Cambridge University Press, Jodi Magness, page 355

คำนิยาม
thumb|left|ส่วนหนึ่งของแผนที่ใน ค.ศ.1841 แสดงทั้ง "มัสยิดอัลอักศอ" กับ "ญามิอุลอักศอ"
ศัพท์ "มัสยิดอัลอักศอ" มาจากอัลกุรอาน ซูเราะฮ์ที่ 17 ("มัสยิดอันไกลโพ้น") ใช้เรียกพื้นที่เนินพระวิหารทั้งหมด ซึ่งมีอีกชื่อหนึ่งว่า ฮะรอมุชชะรีฟ ส่วน "ญามิอุลอักศอ" ใช้เรียกอาคารมัสยิดรวมที่มีโดมสีเงินPEF Survey of Palestine, Jerusalem, 1884, p.119: "The Jamia el Aksa, or 'distant mosque' (that is, distant from Mecca), is on the south, reaching to the outer wall. The whole enclosure of the Haram is called by Moslem writers Masjid el Aksa, 'praying-place of the Aksa,' from this mosque." นักเขียนชาวอาหรับและเปอร์เซียหลายคนอย่างอัลมักดิซี นักภูมิศาสตร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 10 นอซีร์ ฆูสโรว์ นักวิชาการในคริสต์ศตวรรษที่ 11 อัลอิดรีซี นักภูมิศาสตร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 12 Also at  และมุญีรุดดีน นักวิชาการอิสลามในคริสต์ศตวรรษที่ 15, เช่นเดียวกันกับเอ็ดเวิร์ด โรบินสัน นักบูรพาคดีในคริสต์ศตวรรษที่ 19 Guy Le Strange และเอ็ดเวิร์ด เฮนรี พาล์มเมอร์อธิบายว่า ศัพท์ มัสยิดอัลอักศอ สื่อถึงลานสนามว่างทั้งหมดที่มีอีกชื่อว่า เนินพระวิหาร หรือฮะรอมุชชะรีฟ นั่นคือ พื้นที่ทั้งหมดโดยรวมโดมแห่งศิลา, น้ำพุ, ประตูใหญ่ และหออะษาน 4 แห่ง เนื่องจากอาคารเหล่านี้ยังไม่มีการสร้างในช่วงที่มีการบันทึกกุรอาน อัลมักดิซีกล่าวถึงอาคารทางใต้ (หัวข้อบทความนี้) เป็น Al Mughattâ ("ส่วนที่ถูกคลุม") และนอซีร์ ฆูสโรว์กล่าวถึงสิ่งนี้ด้วยศัพทเปอร์เซียว่า Pushish (ความหมายเดียวกันกับ "Al Mughatta") หรือ มักศูเราะฮ์ (ส่วนของสัมพจนัยทั้งหมด)

อาคารนี้ยังมีอีกชื่อเรียกว่า มัสยิด(อัล)กิบลี หรือมุศ็อลลา(อัล)กิบลี สื่อถึงที่ตั้งทางตอนใต้ของพื้นที่ทั้งหมด เนื่องจากมีการย้ายกิบลัตจากเยรูซาเลมไปยังมักกะฮ์ 
 
 Yehia Hassan Wazeri THE FARTHEST MOSQUE OR THE ALLEGED TEMPLE AN ANALYTIC STUDY, Journal of Islamic Architecture Volume 2 Issue 3 June 2013, "The blessed Al-Masjid Al-Aqsa, which is mentioned in the Ever Glorious Qur'an (in Sura Al-Isra'), is the blessed spot that is now called Al-Haram Al-Qudsi and is surrounded by the great wall along with the buildings and monuments that have been built on it, on top of which is Al-Masjid Al-Qibli (covered Masjid) and the Dome of the Rock."
 
 Omran M. Hassan, A Graphical Vision of Aesthetics of Al-Quds Architecture through the Digital Technology, International Journal of Advanced Science and Technology Vol. 29, No. 7s, (2020), pp. 2819-2838: "As shown, it is a part of the building of Al-Qibli mosque which is part of Al-Aqsa Mosque and one of its monuments with a roofed building topped by a dome covered by a layer of lead, located in the south side of Al-Aqsa Mosque towards Al-Qiblah in which the name Al-Qibli came from."
 Mahdi Abdul Hadi, Al-Aqsa Mosque , Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs: "Al-Aqsa Mosque, also referred to as Al-Haram Ash-Sharif (the Noble Sanctuary), comprises the entire area within the compound walls (a total area of 144,000 m2) – including all the mosques, prayer rooms, buildings, platforms and open courtyards located above or under the grounds – and exceeds 200 historical monuments pertaining to various Islamic eras. According to Islamic creed and jurisprudence, all these buildings and courtyards enjoy the same degree of sacredness since they are built on Al-Aqsa’s holy grounds. This sacredness is not exclusive to the physical structures allocated for prayer, like the Dome of the Rock or Al-Qibly Mosque (the mosque with the large silver dome)  
 : "Many people believe that the mosque depicted is called the Al-Aqsa; however, a visit to one of Palestine's most eminent intellectuals, Mahdi F. Abdul Hadi, clarified the issue. Hadi is chairman of the Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs, based in East Jerusalem. His offices are a treasure trove of old photographs, documents, and symbols. He was kind enough to spend several hours with me. He spread out maps of Jerusalem's Old City on a huge desk and homed in on the Al-Aqsa compound, which sits above the Western Wall. "The mosque in the Al- Aqsa [Brigades] flag is the Dome of the Rock. Everyone takes it for granted that it is the Al-Aqsa mosque, but no, the whole compound is Al-Aqsa, and on it are two mosques, the Qibla mosque and the Dome of the Rock, and on the flags of both Al-Aqsa Brigades and the Qassam Brigades, it is the Dome of the Rock shown", he said."