# สาธารณรัฐของสหภาพโซเวียต
สาธารณรัฐของสหภาพสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียต หรือ สาธารณรัฐสหภาพ  เป็นหน่วยการปกครองตามเชื้อชาติของสหภาพสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียต (USSR) สหภาพโซเวียตก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1922 จากสนธิสัญญาระหว่างสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบียโลรัสเซีย สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตทรานส์คอเคซัส และสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน โดยสาธารณรัฐข้างต้นรวมตัวกันเป็นสาธารณรัฐองค์ประกอบของสหภาพสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียต (สหภาพโซเวียต)

สำหรับภาพรวมทางประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ สหภาพโซเวียตเป็นรัฐรวมศูนย์อำนาจระดับสูงซึ่งนำโดยพรรคคอมมิวนิสต์ และมีโครงสร้างเป็นสหพันธ์สาธารณรัฐแต่ในนาม การปฏิรูปการกระจายอำนาจอย่างค่อยเป็นค่อยไปในยุคของเปเรสตรอยคา (การปรับโครงสร้าง) และกลัสนอสต์ (การเปิดกว้าง ซึ่งหมายถึงเสรีภาพในการพูด) ที่ดำเนินการโดยมีฮาอิล กอร์บาชอฟ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงเฮลซิงกินั้นเป็นปัจจัยหนึ่งที่นำไปสู่การล่มสลายของสหภาพโซเวียตใน ค.ศ. 1991 อันเกี่ยวโยงกับจุดจบของสงครามเย็นและการก่อตั้งเครือรัฐเอกราช

ในสหภาพโซเวียตมีการแบ่งประเภทของสาธารณรัฐที่แตกต่างกันเป็นสองระดับ โดยสาธารณรัฐสหภาพที่ใหญ่กว่าเป็นตัวแทนของกลุ่มชาติพันธุ์หลักของสหภาพและมีสิทธิที่จะแยกตัวออกตามรัฐธรรมนูญ และสาธารณรัฐปกครองตนเองที่เล็กกว่าจะตั้งอยู่ในพื้นที่ของสาธารณรัฐสหภาพและเป็นตัวแทนของชาติพันธุ์กลุ่มน้อย โดยทั่วไปแล้ว สาธารณรัฐปกครองตนเองจะอยู่ภายใต้อำนาจของสาธารณรัฐสหภาพที่รัฐตั้งอยู่ ยกเว้นบางกรณี เช่น สาธารณรัฐนาคีชีวัน (Republic of Nakhichevan)

สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคารีโล-ฟินนิชซึ่งก่อตั้งจากผลกระทบของสงครามโซเวียต-ฟินแลนด์ เป็นเพียงสาธารณรัฐสหภาพเดียวที่ถูกลิดรอนสถานะใน ค.ศ. 1956 การตัดสินใจลดฐานะคารีเลียเป็นสาธารณรัฐปกครองตนเองภายในรัสเซียโซเวียตทำโดยรัฐบาลกลางเพียงฝ่ายเดียว ปราศจากการถามความเห็นของประชากร

 ภาพรวม 
left|250px|thumb|ธงของสาธารณรัฐโซเวียตในพิพิธภัณฑ์ยุคโซเวียตเลนินใน บิชเคก คีร์กีซสถาน
ตามมาตรา 76 ของรัฐธรรมนูญแห่งสหภาพโซเวียตสาธารณรัฐสหภาพเป็นอธิปไตยรัฐสังคมนิยมโซเวียตที่สหรัฐกับสาธารณรัฐโซเวียตอื่น ๆ ในสหภาพสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียต มาตรา 81 ของรัฐธรรมนูญที่ระบุว่า "สิทธิอธิปไตยของสหภาพโซเวียตจะได้รับการปกป้องโดยสหภาพโซเวียต"

ในช่วงการรวมตัวครั้งสุดท้าย สหภาพโซเวียตประกอบด้วย 15 สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตที่เป็นทางการซึ่งทั้งหมด (ยกเว้นสาธารณรัฐรัสเซีย) ได้มีบทในการจัดตั้งและบริหารพรรคคอมมิวนิสต์ภายในสหพันธ์สาธารณรัฐและพรรคคอมมิวนิสต์สหภาพโซเวียต

สหพันธ์สาธารณรัฐนอกอาณาเขตสหพันธรัฐรัสเซีย ส่วนใหญ่ถูกประกอบด้วยอยู่ในดินแดนที่เดิมเป็นของจักรวรรดิรัสเซียและได้ถูกซื้อในระหว่างปี พ.ศ. 2243 จากมหาสงครามเหนือและอนุสัญญาแองโกลรัสเซีย พ.ศ. 2450
ถึงแม้สหภาพโซเวียตประกอบด้วย 15 รัฐแต่มีเพียง 11 รัฐที่มีอิสระในการบริหารยกเว้นจอร์เจียกับกลุ่มรัฐบอลติกซึ่งกลุ่มรัฐบอลติกได้รวมเข้ามาในช่วงการยึดครองรัฐบอลติกซึ่งทำให้ในระดับสากลมองว่าเป็นการยึดครองอย่างผิดกฎหมายตลอดระยะเวลาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2483 - พ.ศ. 2534 David James Smith, Estonia: independence and European integration, Routledge, 2001, ISBN 0-415-26728-5, pXIX

แต่ละสาธารณรัฐมีที่เป็นเอกลักษณ์เป็นของตัวเองของตราประจำชาติของรัฐ ธง เครื่องอิสริยาภรณ์ แต่มีข้อยกเว้นเพลงชาติสหภาพโซเวียตเป็นเพลงประจำชาติทุกรัฐจนถึงปี พ.ศ. 2533  ทุกรัฐในสหภาพโซเวียตมีสิทธิที่จะได้รับเครื่องอิสริยาภรณ์เลนิน 

ช่วงกลางคริสต์ทศวรรษ 1980 การเข้ามาควบคุมของมอสโกต่อสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตได้มีน้อยลงจากเปเรสตรอยคาและกลัสนอสต์ของมีฮาอิล กอร์บาชอฟนำไปการเป็นอิสระมากขึ้นของสาธารณรัฐจนทำให้สหภาพโซเวียตล่มสลาย

 สาธารณรัฐสหภาพของสหภาพโซเวียต 
จำนวนสาธารณรัฐสหภาพของสหภาพโซเวียตในแต่ยุคมีจำนวนที่แตกต่างกันตั้งแต่ 4 ถึง 16 โดยตั้งแต่ ค.ศ. 1956 จนกระทั่งการล่มสลายใน ค.ศ. 1991 สหภาพโซเวียตประกอบด้วยสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตทั้งหมด 15 แห่ง (ใน ค.ศ. 1956 สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคารีโล-ฟินนิชที่ก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1940 ถูกยกเลิกเข้ากับสหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย)

ตราแผ่นดิน ชื่อธงชาติ เมืองหลวง ก่อตั้ง ระยะเวลาที่เข้าร่วม ประชากร(ค.ศ. 1989) พื้นที่ (km2)(ค.ศ. 1991) รัฐเอกราชหลังการล่มสลาย 50pxสหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย border|100px|Flag of Russian SFSR  มอสโก1922-1991  50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน border|100px|Flag of Ukrainian SSR  เคียฟ1922-1991  รัสเซีย50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบียโลรัสเซียborder|100px|Flag of Belarusian SSRมินสค์1922-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอุซเบกborder|100px|Flag of Uzbekistan SSR ทาชเคนต์1924-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคาซัคborder|100px|Flag of Kazakhstan SSRอัลมา-อาตา1936-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตจอร์เจียborder|100px|Flag of Georgian SSRทบิลีซี1922-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาเซอร์ไบจานborder|100px|Flag of Azerbaijan SSRบากู1922-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนียborder|100px|Flag of Lithuanian SSRวิลนีอัส1940-1990 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตมอลเดเวียborder|100px|Flag of Moldovan SSRคีชีนอฟ1940-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลัตเวียborder|100px|Flag of Latvian SSRรีกา1940-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคีร์กีซborder|100px|Flag of Kyrgyzstan SSRฟรุนเซ1936-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตทาจิกborder|100px|Flag of Tajikistan SSRดูชานเบ1929-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาร์มีเนียborder|100px|Flag of Armenian SSRเยเรวาน1922-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเติร์กเมนborder|100px|Flag of Turkmenistan SSRอัชฮาบัด1925-1991 50pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเอสโตเนียborder|100px|Flag of Estonian SSR1940-1991 

 อดีตสหภาพสาธารณรัฐในสหภาพโซเวียต 
 แผนที่ สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียต เมืองหลวง เข้าร่วม พื้นที่ (km²) รวมเข้า/แยกออก 300px border|22px|Flag of Transcaucasian SFSR สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตทรานส์คอเคซัส ทบิลิซี 1922–1936 ได้แยกเป็น สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาร์มีเนีย สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาเซอร์ไบจาน และสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตจอร์เจีย 300px border|22px|Flag of the Karelo-Finnish SSR  สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคารีโล-ฟินนิช เปโตรซาวอดสค์ 1940–1956 รวมตัวกับ สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย

 สาธารณรัฐอื่น ๆ ในสหภาพโซเวียต 
 แผนที่/ธงประจำรัฐ สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียต เข้าร่วม หมายเหตุ150px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบลารุส (พ.ศ. 2462) พ.ศ. 2462รวมตัวกับ สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซียในช่วงสงครามโปแลนด์–โซเวียต ก่อนแยกในปี พ.ศ. 2463 150px border|22px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย-เบลารุส พ.ศ. 2462ผนวกกับ สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย โปแลนด์และลิทัวเนีย (ส่วนที่เป็นเอกร่าชในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง) border|150px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตกาลิเซีย พ.ศ. 2463ผนวกเข้ากับโปแลนด์ ก่อนที่ได้คืนมารวมตัวกับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน 150px สาธารณรัฐโซเวียตดอแนตสก์–กรือวึยรีห์ พ.ศ. 2461รวมตัวกับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคูบาน พ.ศ. 2461รวมตัวกับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตแบล็กซี เป็นสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคูบาน-แบล็กซี สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตแบล็กซี พ.ศ. 2461รวมตัวกับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคูบาน เป็นสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคูบาน-แบล็กซี  สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคูบาน-แบล็กซี พ.ศ. 2461รวมตัวกับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตสตัฟโรปอล และสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตกรอซนืย เป็นสาธารณรัฐของสหภาพโซเวียตนอร์ทคอเคเซีย สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตสตัฟโรปอล พ.ศ. 2461รวมตัวกับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคูบาน-แบล็กซี และสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตกรอซนืย เป็นสาธารณรัฐของสหภาพโซเวียตนอร์ทคอเคเซีย สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตกรอซนืย พ.ศ. 2461รวมตัวกับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตสตัฟโรปอล และสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคูบาน-แบล็กซี เป็นสาธารณรัฐของสหภาพโซเวียตนอร์ทคอเคเซียน  สาธารณรัฐของสหภาพโซเวียตนอร์ทคอเคเซียน พ.ศ. 2461ยกเลิกหลังถูกฝ่ายขาวยึดครองในช่วงสงครามกลางเมืองรัสเซีย border|150px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลัตเวีย (พ.ศ. 2461–2463) พ.ศ. 2461–2463ได้รับการปลดจากโปแลนด์ ในช่วงสงครามโปแลนด์–โซเวียต border|150px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย (พ.ศ. 2461-พ.ศ. 2462) พ.ศ. 2461รวมตัวกับทางตอนเหนือของสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบลารุส เป็นสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย-เบลารุส border|150pxborder|22px สาธารณรัฐโซเวียตไนซาร์ พ.ศ. 2460–2461ถูกยึดครองโดยจักรวรรดิเยอรมัน ก่อนที่จะกลายเป็นส่วนหนึ่งของเอสโตเนีย border|150px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตโมกุน พ.ศ. 2462แยกออกจากสหภาพโซเวียตไปรวมกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยอาเซอร์ไบจาน border|150pxborder|22px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตออแดซา พ.ศ. 2461ผนวกเข้ากับสาธารณรัฐประชาชนยูเครน border|150pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตตูรีดา พ.ศ. 2461แยกออกจากสหภาพโซเวียตไปเป็นรัฐเอกราชไครเมียborder|22pxสาธารณรัฐประชาชนยูเครนแห่งโซเวียต พ.ศ. 2460–2461รวมเข้ากับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน border|150pxborder|22pxสาธารณรัฐตะวันออกไกล พ.ศ. 2463–2465รวมเข้ากับสหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย  border|150pxborder|22pxสาธารณรัฐประชาชนโคราซม์แห่งโซเวียต พ.ศ. 2463–2468สลายตัวก่อนจะไปรวมกับสหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอุซเบกและสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเติร์กเมน border|150pxborder|22px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอับคาเซีย พ.ศ. 2464–2474 กลายเป็น สาธารณรัฐสังคมนิยมปกครองตนเองโซเวียตอับคาเซีย ภายใต้สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตจอร์เจีย border|150pxborder|22pxสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตบูคารา พ.ศ. 2463–2468	ล่มสลายก่อนจะไปรวมกับสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอุซเบกและสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเติร์กเมน border|150pxborder|22px สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเปอร์เซีย พ.ศ. 2460–2461คืนให้กับจักรวรรดิเปอร์เซีย

รัฐโซเวียตที่ยังไม่ก่อตั้งขึ้น  
 สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบสซาราเบีย ถูกแทนที่โดยสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตมอลเดเวีย
 คณะกรรมการชั่วคราวโปแลนด์