# ภาษาบูรุศซัสกี
ภาษาบูรุศซัสกี  เป็นภาษาโดดเดี่ยวที่ไม่มีความเกี่ยวข้องกับภาษาใด ๆ ในโลกBurushaski language, Encyclopædia Britannica online ซึ่งพูดโดยชาวบุรุศโศที่อาศัยในภาคเหนือของกิลกิต-บัลติสถาน ประเทศปากีสถาน กับผู้พูดไม่กี่ร้อยคนภาคเหนือของรัฐชัมมูและกัศมีร์ ประเทศอินเดีย ชื่ออื่น ๆ ของภาษานี้คือ ภาษากันชุต ภาษาเวอร์ชิกวรร ภาษาบูรุศกี และภาษามิยาสกี ภาษานี้มีผู้พูดใน Botraj Mohalla ในภูมิภาคHari Parbat ที่ศรีนคร

ปัจจุบัน ภาษาบูรุศซัสกีมีคำยืมจากภาษาอูรดูมาก (รวมทั้งคำยืมจากภาษาอังกฤษและภาษาสันสกฤตที่รับผ่านภาษาอูรดู) และมาจากภาษาเพื่อนบ้านเช่นกลุ่มภาษาดาร์ดิก เช่น ภาษาโคชวาร์และภาษาซีนา และมีบางส่วนมาจากกลุ่มภาษาเตอร์กิก และจากภาษาบัลติ ภาษาวาคี ภาษาปาทานHermann Berger. Encyclopaedia Iranica: Burushaski แต่ก็มีคำศัพท์ดั้งเดิมอยู่เป็นจำนวนมาก  กลุ่มภาษาดาร์ดิกเองก็มีการยิมคำไปจากภาษาบูรุศซัสกี ภาษานี้มีสำเนียงหลักๆ 3 สำเนียงแบ่งตามหุบเขาที่อาศัยอยู่คือ ฮันซา นคร และยาซิน สำเนียงยาซินได้รับอิทธิพลจากภาษาเพื่อนบ้านน้อยที่สุดและต่างจากอีกสองสำเนียงมาก แต่ทั้งสามสำเนียงยังเข้าใจกันได้

ความสัมพันธ์
ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างภาษาบูรุศซัสกีกับภาษาใดๆ มีความพยายามที่จะหาความสัมพันธ์ระหว่างภาษาบูรุศซัสกีกับกลุ่มภาษาคอเคซัส หรือในสมมติฐานเคเน-คอเคเซียน George van Driem พยายามหาความสัมพันธ์ของภาษาบูรุศซัสกีกับภาษาเยนิสเซียนเพื่อตั้งเป็นตระกูลภาษาการาซุกGeorge van Driem (2001) Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region, Brill อย่างไรก็ตาม ใน พ.ศ. 2551ได้พบความสัมพันธ์ระหว่างภาษาเยนิสเซียนกับภาษาเดเนในตระกูลภาษาเดเน-เยนิสเซียนJohn Bengtson, Some features of Dene–Caucasian phonology (with special reference to Basque). Cahiers de l’Institut de Linguistique de Louvain (CILL) 30.4: 33-54,John Bengtson and V. Blazek, "Lexica Dene–Caucasica". Central Asiatic Journal 39, 1995, 11-50 & 161-164และยังไม่พบหลักฐานแสดงความสัมพันธ์กับภาษาบูรุศซัสกี นอกจากนั้น ยังพยายามเชื่อมโยงภาษาบูรุศซัสกีกับกลุ่มภาษาปาเลโอ-บัลกันและกลุ่มภาษาบัลโต-สลาฟแต่ก็ไม่มีหลักฐานเพียงพอ
ระบบการเขียน 
ภาษาบูรุศซัสกีไม่มีระบบการเขียนเป็นของตนเอง มีการใช้อักษรอาหรับสำหรับภาษาอูรดูแต่ระบบการออกเสียงไม่ได้กำหนดแน่นอน นาซีร อัลดิน นาซิร ฮุนไซ เขียนบทกวีภาษาบูรุศซัสกีโดยใช้ตัวอักษรของภาษาอูรดู เอกสารภาษาทิเบตได้บันทึกภาษาบรูซาจากหุบเขากิลกิตซึ่งปัจจุบันคือภาษาบูรุศซัสกี เชื่อว่าภาษาบรูซาได้นำลัทธิบอนเข้าสู่ทิเบตและเอเชียกลาง อักษรของพวกเขาอาจเป็นต้นกำเนิดของอักษรทิเบตแต่ไม่มีอักษรของภาษาบรูซาเหลืออยู่ในปัจจุบันGeorge van Driem, Languages of the Himalayas, Brill 2001:921

นักภาษาศาสตร์ที่ศึกษาภาษาบูรุศซัสกีใช้อักษรละตินในการถ่ายเสียงภาษาบูรุศซัสกีต่างกัน แบบที่แพร่หลายที่สุดเป็นแบบของ Berger พจนานุกรมภาษาบูรุศซัสกี-อูรดูใช้ระบบนี้

 อักษรบูรุศซัสกี  การถอดเป็นอักษรโรมัน  สัทอักษรสากล   aa    a    áa    b    p    t    ṭ    s    j     ć     ch     c̣     h     qh     d     c     ḍ     z     r     ḍ     z     j     s     ś     ṣ     s     c̣h     z     t     z     ’     ġ     ph     q     k     g     ṅ     l     m     n     ṇ     w/oo     o     óo     h     h     ’     y     íi     ỵ     ee     e     ée  

 สัทวิทยา 
ภาษาบูรุศซัสกีมีสระ 5 เสียงคือ /i e a o u/ เป็นสระเสียงยาว โดยสระที่เน้นจะออกเสียงยาวและเปิดน้อยกว่าสระที่ไม่เน้น  กลายเป็น  สระทุกตัวมีเสียงนาสิกในสำเนียงฮันซาและนาคร

Berger (1998) จัดพยัญชนะตามหน่วยเสียง ดังตารางจำแนกเสียงสัทอักษรสากลและการถอดรหัสของเขา:

 ริมฝีปาก ฟัน/ปุ่มเหงือก (ปุ่มเหงือก-)เพดานปาก ปลายลิ้นม้วน เพดานอ่อน ลิ้นไก่ เส้นเสียงนาสิก  (m)  (n)  (ṅ) หยุดธนิต  (ph)  (th)  (ṭh)  (kh)  (qh)ไม่ออกเสียง  (p)  (t)  (ṭ)  (k)  (q) ออกเสียง  (b)  (d)  (ḍ)  (g) กักแทรก ธนิต  (ch)  (ćh)  (c̣h) ไม่ออกเสียง  (c)  (ć)  (c̣)ออกเสียง  (j)  (j̣)เสียดแทรกไม่ออกเสียง  (s)  (ś)  (ṣ)  (h)ออกเสียง  (z)  (ġ) รัว  (r)เปิด  (l)  (y)  (ỵ)  (w)
หมายเหตุ:

 ไวยากรณ์ 
ภาษาบูรุศซัสกีเป็นภาษาที่มีเครื่องหมายสองชั้นและการเรียงคำในประโยคเป็นประธาน-กรรม-กริยา คำนามแบ่งเป็นสี่เพศคือ ชาย หญิง สิ่งของนับได้ และสิ่งของนับไม่ได้ บางคำเป็นทั้งนามนับได้และนามนับไม่ได้ ทำให้มีความหมายต่างกัน เช่น /balt/ หมายถึงแอปเปิล โดยถ้าเป็นนามนับได้ หมายถึง ผลแอปเปิ้ล แต่ถ้าเป็นนามนับไม่ได้หมายถึงต้นแอปเปิล

โครงสร้างของคำนามประกอบด้วยรากศัพท์ของคำนาม อุปสรรคแสดงความเป็นเจ้าของ จำนวน และปัจจัยแสดงการก จำแนกนามตามจำนวนเป็น เอกพจน์ พหูพจน์ จำแนกไม่ได้ และเป็นกลุ่ม  การกได้แก่ การกสัมบูรณ์ การกเกี่ยวพัน การกแสดงความเป็นเจ้าของ และการกแสดงสถานที่ ซึ่งเป็นได้ทั้งการแสดงตำแหน่งและทิศทาง

คำกริยาภาษาบูรุศซัสกีมีส่วนพื้นฐานสามส่วนคือ อดีตกาล ปัจจุบันกาลและความสอดคล้อง รูปอดีตเป็นรูปอ้างอิงและใช้สำหรับมาลาเชิงบังคับและการทำโดยในนาม รูปสอดคล้องคล้ายกับ  past participle กริยาแต่ละตัวจะมีอุปสรรคได้ 4 ตำแหน่งและปัจจัย 6 ตำแหน่ง
 คำนาม 
 ระดับของนาม 
ในภาษาบูรุศซัสกี มีคำนาม 4 ระดับซึ่งใกล้เคียงกับเพศในกลุ่มภาษาอินโด-ยุโรเปียนได้แก่ 
 m > ผู้ชาย , พระเจ้าและวิญญาณ 
 f > ผู้หญิงและวิญญาณ 
 x > สัตว์ นามนับได้ 
 y > นามธรรม ของเหลว นามนับไม่ได้ 

นอกจากนี่ยังมีระดับผสม h คือการรวมกันของ m และ f และระดับ hx คือการรวมกับของ m f และ x คำนามระดับ x ส่วนใหญ่หมายถึงสิ่งที่นับได้ สิ่งของ เช่น สัตว์ ผลไม้ ก้อนหิน ไข่ หรือเหรียญ คำนามระดับ y หมายถึงนามธรรมหรือนับไม่ได้ เช่น ข้าว ไฟ น้ำ หิมะ สำลี แต่กฎนี้ไม่ได้ตายตัวเสมอไป คำบางคำเป็นทั้งนามนับได้และนับไม่ได้ เช่น ha “บ้าน” คำที่ใกล้เคียงกัน ถ้าอยู่ในระดับต่างกันจะมีความหมายต่างกัน เช่น bayú ถ้าอยู่ในระดับ x หมายถึงเกลือเป็นกองๆ แต่ถ้าอยู่ในระดับ y หมายถึงผงเกลือ ผลไม้แต่ละผลอยู่ในระดับ x แต่ต้นไม้จะอยู่ในระดับ y กรรมจะมีเครื่องหมายแสดงว่าอยู่ในระดับ x หรือ y  คำนำหน้านามคำคุณศัพท์ จำนวนจะขึ้นกับระดับของนามที่เป็นประธาน
 การทำให้เป็นพหูพจน์ 
นามเอกพจน์ในภาษาบูรุศซัสกีไม่มีเครื่องหมาย ในขณะที่นามพหูพจน์แสดงโดยการเติมปัจจัย  ซึ่งต่างไปตามระดับของคำนาม 
 h-class > ปัจจัยได้แก่ : -ting, -aro, -daro, -taro, -tsaro 
 h- และ x-class > ปัจจัยได้แก่ : -o, -išo, -ko, -iko, -juko; -ono, -u; -i, -ai; -ts, -uts, -muts, -umuts; -nts, -ants, -ints, -iants, -ingants, -ents, -onts 
 y-class > ปัจจัยได้แก่ : -ng, -ang, -ing, -iang; -eng, -ong, -ongo; -ming, -čing, -ičing, -mičing, -ičang (สำเนียงนาคัร)
คำนามบางคำมีอุปสรรคได้ 2-3 แบบในขณะทีบางคำมีเฉพาะรูปพหูพจน์ เช่น bras “ข้าว” gur “ข้าวสาลี” bishké ขนเฟอร์  มีคำที่มีรูปเดียวทั้งเอกพจน์และพหูพจน์ด้วย เช่น hagúr ม้าตัวเดียว หรือม้าหลายตัว คำคุณศัพท์มีรูปพหูพจน์ที่ต่างไปขึ้นกับคำนามที่ขยาย เช่น burúm “ขาว” ถ้ากับนาม x พหูพจน์เป็น burum-išo นาม y พหูพจน์เป็น burúm-ing
 การผันคำ 
ภาษาบูรุศซัสกีเป็นภาษาแบบเกี่ยวพัน มี 5 การก 
การกปัจจัยการทำงาน การกสัมบูรณ์  ไม่มีเครื่องหมาย  ประธานของอกรรมกิริยาและกรรมของสกรรมกิริยา  การกเกี่ยวพัน  -e  ประธานของสกรรมกิริยา การกแสดงความเป็นเจ้าของ  -e; -mo (f) แสดงความเป็นเจ้าของ การกกรรมรอง  -ar, -r  กรรมรอง, allative. Ablative  -um, -m, -mo  บ่งชี้การแยก(เช่น มาจาก)

ปัจจัยของการกขึ้นกับปัจจัยพหูพจน์ เช่น  Huséiniukutse “ประชาชนของฮุสเซน” คำลงท้ายแสดงความเป็นเจ้าของเป็น /mo/ สำหรับ f- เอกพจน์ แต่เป็น /-e/  ในการกอื่นๆ การลงท้ายของการเป็นกรรมโดยอ้อม  /-ar/, /-r/  จะอยู่ติดกับการลงท้ายแสดงความเป็นเจ้าของของนาม f- เอกพจน์ ตัวอย่างเช่น:
 hir-e ของผู้ชาย, gus-mo ของผู้หญิง (gen.) 
 hir-ar ต่อผู้ชาย, gus-mu-r ต่อผู้หญิง (dat.) 
การแสดงความเป็นเจ้าของจะวางก่อนสิ่งที่ถูกถือครอง เช่น: Hunzue tham, 'the Emir of Hunza.' การลงท้ายของการกทุติยภูมิเกิดจากปัจจัยการกทุติยภูมิ (หรืออาคม)  และการลงท้ายปฐมภูมิ  /-e/, /-ar/ or /-um/. การลงท้ายนี้เป็นการบอกทิศทาง, /-e/ เป็นการบอกตำแหน่ง  /-ar/ เป็นการบอกจุดหมาย /-um/ เป็นการบอกที่มา  อาคมที่ใช้มีความหมายดังต่อไปนี้  
 /-ts-/ ที่
 /-ul-/ ใน 
 /-aţ-/ บน ด้วย 
 /-al-/ ใกล้ (เฉพาะสำเนียงฮันซา) 
การลงท้ายด้วย /-ul-e/ และ /-ul-ar/ เป็นรูปแบบโบราณ ปัจจุบันถูกแทนที่ด้วย  /-ul-o/ and /-ar-ulo ตามลำดับ
 คำสรรพนาม 
คำนามที่แสดงส่วนต่างๆของร่างกายและแสดงความสัมพันธ์ทางเครือญาติจะไม่ใช้เดี่ยวๆแต่จะใช้คู่กับคำแสดงความเป็นเจ้าของเสมอ เช่นจะไม่พูดว่า แขน แม่ พ่อ อย่างเดียวในภาษาบูรุศวัสกี แต่จะพูด  แขนของฉัน แม่ของคุณ พ่อของเขา รากศัพท์ mi 'แม่' ไม่อยู่เดี่ยวๆ แต่จะพบในรูป  i-mi “แม่ของเขา” , mu-mi “แม่ของพวกเขา  u-mi แม่ของคุณ   คำสรรพนามในภาษาบูรุศซัสกีจะจำแนกตามระยะห่างด้วย  เช่น  khin “เขาอยู่ที่นี่” แต่ in, เขาอยู่ที่นั่น
 ตัวเลข 
ระบบตัวเลขของภาษาบูรุศซัสกีเป็นฐานยี่สิบ เช่น 20 altar, 40 alto-altar (2 x 20), 60 iski-altar (3 x 20) 
 ตัวเลขพื้นฐานคือ 1 hin (หรือ han, hik), 2 altán (or altó), 3 iskén (or uskó), 4 wálto, 5 čundó, 6 mishíndo, 7 thaló, 8 altámbo, 9 hunchó, 10 tóorumo (also toorimi and turma) และ100 tha.
 ตัวอย่างเลขประสม: 11 turma-hin, 12 turma-altan, 13 turma-isken, ..., 19 turma-hunti; 20 altar, 30 altar-toorimi, 40 alto-altar, 50 alto-altar-toorimi, 60 iski-altar 21 altar-hik, 22 altar-alto, 23 altar-iski 
 คำกริยา 
โครงสร้างคำกริยาของภาษาบูรุศซัสกีมีความซับซ้อน และมีหลายรูปแบบ มีการเปลี่ยนเสียงได้หลายแบบ กริยาแท้ของภาษาบูรุศซัสกีบ่างเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้
 กริยา 11 ตำแหน่ง 
คำกริยาสามารถสร้างขึ้นด้วยระบบที่ซับซ้อน Berger ได้อธิบายเกี่ยวกับคำกริยา 11 ตำแหน่ง รากศัพท์ของคำกริยาอยู่ตำแหน่งที่ 5 นำหน้าด้วยอุปสรรคที่เป็นไปได้ 4 ตำแหน่ง และปัจจัยที่เป็นไปได้ 7 ตำแหน่ง
ตำแหน่งอุปสรรค/ปัจจัยและความหมาย 1  อุปสรรคปฏิเสธ a- 2a/b  อุปสรรค d- (สร้างอกรรมกริยา) / อุปสรรค n- (อุปสรรคสัมบูรณ์) 3  Pronominal prefixes: ประธานของอกรรมกิริยา กรรมของสกรรมกิริยา  4  อุปสรรค s- (สร้างสกรรมกิริยาทุติยภูมิ) 5  รากศัพท์ 6  ปัจจัยพหูพจน์ -ya- ที่รากศัพท์ 7  เครื่องหมายปัจจุบัน -č- (หรือ š, ts..) สร้างรูปปัจจุบัน อนาคต และ ไม่สมบูรณ์  8a/b  Pronominal suffix ของบุรุษที่ 1 เอกพจน์ -a- (ประธาน) / linking vowel (no semantic meaning) 9a  ปัจจัย m-: forms the m-participle and m-optative from the simple  / 9b  m-suffix: สร้างรูปอนาคตและสภาวะสำหรับปัจจบัน / 9c  n-suffix: เครื่องหมายสัมบูรณ์ (ดูตำแหน่งที่ 2) / 9d  š-suffix: forms the š-optative and the -iš-Infinitive / 9e  Infinitive ending -as, -áas / optative suffix -áa (เติมที่รากศัพท์โดยตรง) 10a  Pronominal suffixes ของบุรุษที่ 2 และ 3 บุรุษที่ 1 (ประธาน) / 10b  รูปออกคำสั่ง (เติมที่รากศัพท์โดยตรง) / 10c  รูปของกริยาช่วย ba- สร้างรูปปัจจุบัน อนาคต  อดีตสมบูรณ์ และไม่สมบูรณ์  11  Nominal endings and particles