# ลัทธิฮหว่าหาว
ฮหว่าหาว  เป็นขบวนการทางศาสนาที่ได้รับการกล่าวถึงเป็นศาสนาพื้นเมืองแบบผสานความเชื่อหรือเป็นลัทธิของศาสนาพุทธ จัดตั้งใน ค.ศ. 1939 โดยฮหวิ่ญ ฟู้ โส (ค.ศ. 1920–1947) ซึ่งผู้นับถือมองเป็นนักบุญ ลัทธินี้เป็นหนึ่งในศาสนาหลักของประเทศเวียดนามที่มีผู้นับถือระหว่างหนึ่งล้านถึง 8 ล้านคน ส่วนใหญ่อยู่ในดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง

ปรัชญาทางศาสนาของฮหว่าหาวคือศาสนาพุทธ โดยมีการปฏิรูป และปรับปรุงความเชื่อพื้นเมือง Bửu Sơn Kỳ Hương ที่มีอายุนานกว่าในภูมิภาคนี้ และมีคุณสมบัติเสมือนลัทธิสหัสวรรษ

ในช่วงสงครามอินโดจีนครั้งที่หนึ่ง ความไม่ลงรอยกันกับกลุ่มใหญ่อื่น ๆ ทำให้ฮหว่าหาวกลายเป็นลัทธิศาสนา-การเมือง-การทหารที่ก้าวร้าว เหวียตมิญลักพาตัวโสขณะเดินทางกลับจากการประชุมแก้ปัญหาลัทธิคอมมิวนิสต์ที่ไม่ประสบความสำเร็จและประหารชีวิตเขา ผู้นับถือฮหว่าหาวหลายคนยกให้เขาเป็นพระเมสสิยาห์ที่จะปรากฏในช่วงวิกฤต ทำให้ลัทธินี้ทำสงครามต่อพวกคอมมิวนิสต์ โดยระบุเป็น "กองกำลังต่อต้านเหวียตมิญที่แข็งแกร่งที่สุดของประเทศ" ถึงประนั้น ลัทธิฮหว่าหาวกับองค์ทางศาสนา-การเมืองกลุ่มอื่น ยังคงครอบงำเวียดนามใต้ทั้งในทางการเมืองและสังคมในคริสต์ทศวรรษ 1950 โดยอ้างสิทธิ์ในการจัดตั้งเวียดนามใต้ที่ไม่ใช่คอมมิวนิสต์ 

ลัทธิฮหว่าหาวพยายามที่จะรักษาเอกลักษณ์ทางศาสนาและความเป็นอิสระของตน

 การเรียกขาน 
 ชื่อ 
ฮหว่าหาวเป็นขบวนการทางศาสนาใหม่ และตั้งชื่อตามฮหว่าหาว (; Chữ Hán:) หมู่บ้านของผู้ก่อตั้ง ซึ่งปัจจุบันอยู่ในอำเภอ Thốt Nốt จังหวัดอานซาง ประเทศเวียดนาม บางครั้งมีการเรียกชื่อเป็น ฮหว่า-หาว, ลัทธิฮหว่าหาว, พุทธฮหว่าหาว  รัฐบาลคอมมิวนิสต์สมัยใหม่เปลี่ยนชื่อหมู่บ้านฮหว่าหาวเป็น Phú Mỹ

เดิมทีมีการเรียกผู้ติดตามลัทธินี้ว่า Dao Xen ตามชื่อเล่นในวัยเด็กของโส

 การจัดกลุ่ม 
ตามธรรมเนียม กลุ่มศาสนานี้ถูกจัดเป็นลัทธิของศาสนาพุทธ นายพล โจเซฟ ลอว์ตัน คอลลินส์ ผู้เคยทำหน้าที่เป็นผู้แทนพิเศษของสหรัฐในประเทศเวียดนาม กล่าวถึงฮหว่าหาวเป็น "ลัทธิศาสนาเทียม" โดยระบุว่าเป็นลัทธิที่ "ดึงดูดชาวนาที่เลื่อมใสในศาสนาพุทธและเป็นระบบพ่อปกครองลูกที่ได้รับการป้องกัน"

ถึงกระนั้น ข้อมูลอื่น ๆ กล่าวถึงฮหว่าหาวเป็นศาสนาพื้นเมืองแบบผสานความเชื่อต่างหาก

 ต้นกำเนิด 

ลัทธิฮหว่าหาวก่อตั้งโดยฮหวิ่ญ ฟู้ โส (1919–1947) ชาวเวียดนามที่เกิดในครอบครัวผู้ถือครองรายย่อยที่นับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิกใน ค.ศ. 1919

 ประชากร 
250x250px|thumb|แผนที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงในประเทศเวียดนาม

รายงานจากงานวิจัย ภารกิจค้นหาข้อเท็จจริงในประเทศเวียดนาม ของ UK Home Office ใน ค.ศ. 2019 ฮหว่าหาวเป็นศาสนาที่มีผู้นับถือมากเป็นอันดับ 4 ของประเทศเวียดนาม ส่วนรายงาน International Religious Freedom Report ของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐใน ค.ศ. 2019 ระบุว่า ตามการประมาณการของรัฐบาลสหรัฐ เวียดนามมีประชากรทั้งหมด 97.9 ล้านคน และสถิติของรัฐบาลเวียดนามในเดือนมกราคม ค.ศ. 2018 พบว่าผู้นับถือลัทธิฮหว่าหาวมีประมาณ 1.5% ของประชากรเวียดนามทั้งหมด โดยมีจำนวนประมาณการอย่างเป็นทางการที่ 1.3 ล้านคน ถึงแม้ว่าประมาณการอย่าง "ไม่เป็นทางการ" จะอยู่ที่มากกว่า 2 ล้านคนก็ตาม ข้อมูลอื่น ๆ ระบุผู้นับถือลัทธิฮหว่าหาวที่ประมาณ 500,000–1 ล้านคน, 4–5 ล้านคน หรือ 8 ล้านคน

ผู้นับถือลัทธิฮหว่าหาวส่วนใหญ่อยู่ในเวียดนามตอนใต้ ส่วนในเวียดนามตอนกลางมีผู้นับถือ "น้อยมาก" และเกือบไม่มีผู้นับถือลัทธินี้ในเวียดนามตอนเหนือ

มีการจัดตั้งชุมชนโพ้นทะเลประมาณช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1970 ส่วนใหญ่อยู่ในสหรัฐ, ออสเตรเลีย, แคนาดา, และชุมชนขนาดเล็กในฝรั่งเศส, เยอรมนี และเบลเยียม ประมาณว่ามีผู้นับถือลัทธิฮหว่าหาวที่อาศัยอย๔่ต่างประเทศหมื่นกว่าคน ชุมชนที่มีผู้นับถือลัทธิฮหว่าหาวมากที่สุดอยู่ที่แซนตาแอนา รัฐแคลิฟอร์เนีย