# พญาธรรมราชา
พญาธรรมราชา (, , ; บางครั้งเรียก พระเจ้าสุโทธรรมราชาธิราช, ประมาณ 1392 – 1424) เป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 10 แห่งอาณาจักรหงสาวดี ครองราชสมบัติระหว่าง ค.ศ. 1421 ถึง 1424 ต่อจากพระเจ้าราชาธิราช พระราชบิดาที่สวรรคตระหว่างออกล่าสัตว์

ในรัชสมัยพระองค์แทบจะไม่เคยปกครองแผ่นดินอย่างแท้จริงเพราะต้องเผชิญหน้ากับการก่อกบฏโดยพระราชอนุชาทั้ง 2 คือ พญารามและพญาเกียรติ์ รวมถึงการรุกรานจากอาณาจักรอังวะของชาวพม่า หลังการสิ้นสุดสงครามระหว่างหงสาวดีและอังวะในสงครามสี่สิบปี พระองค์ถูกวางยาพิษสวรรคตโดยฝีมือของพญารามเมื่อ ค.ศ. 1424 หลังจากนั้นไม่นานพญารามได้ขึ้นสืบราชบัลลังก์เป็นพญารามที่ 1

พระชนม์ชีพช่วงต้น
พญาธรรมราชาเสด็จพระราชสมภพ  ต้น ค.ศ. 1393พงศาวดารหงสาวดี (Schmidt 1906: 20–21, 118–119) ระบุว่าะญาธรรมราชาขึ้นครองราชย์ในปีที่ 29 (ตอน 28 พรรษา) ในปี 783 ME (30 มีนาคม ค.ศ. 1421 ถึง 29 มีนาคม ค.ศ. 1422) หมายความว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพใน ค.ศ. 1392 หรือ 1393 เนื่องจากพระเจ้าราชาธิราชสวรรคต  ต้นเดือนดะโบ่-ดแว 783 ME (ธันวาคม ค.ศ. 1383) ถ้าจะให้พญาธรรมราชาขึ้นครองราชย์ตอนพระชนมายุ 28 พรรษา พระองค์ต้องเสด็จพระราชสมภพในหรือหลังเดือนดะโบ่-ดแว 754 ME (13 มกราคม ถึง 10 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1393) Razadarit Ayedawbon ระบุว่าพญาธรรมราชามีพระชนมายุมากกว่าพญารามที่ 1 ที่พงศาวดาร (Pan Hla 2005: 203) ระบุว่าเสด็จพระราชสมภพก่อนเดือนกะโซน 755 ME (11 เมษายน ถึง 10 พฤษภาคม ค.ศ. 1393) โดยสรุปแล้ว พญาธรรมราชาและพญารามเสด็จพระราชสมภพในช่วงมกราคมถึงเมษายน ค.ศ. 1393 โดยพญาธรรมราชาเสด็จพระราชสมภพก่อนพญาราม โดยเป็นพระราชโอรสในพระเจ้าราชาธิราชแห่งหงสาวดี (ครองราชย์ ค.ศ. 1384–1421) พระนามของพระราชมารดาสูญหายไปจากประวัติศาสตร์ แม้ว่าพระนางอาจเป็นหนึ่งในอัครมเหสี เนื่องจากพระราชโอรสกลายเป็นรัชทายาทโดยสันนิษฐานพระราชมารดาของพระองค์อาจะไม่ใช่พระนาง Thuddhamaya ผู้ให้กำเนิดพญารามหลังจากนั้นไม่นาน เนื่องจากพระองค์เป็นรัชทายาทโดยสันนิษฐาน พญาธรรมราชาจึงน่าจะเสด็จพระราชสมภพในอัครมเหสี Razadarit (Pan Hla 2005: 203) รายงานว่า พระนางปิยราชเทวี อัครมเหสีองค์แรกของพระเจ้าราชาธิราช สิ้นพระชนม์ประมาณ ค.ศ. 1392/1393 และพระองค์ทรงมีอัครมเหสีประมาณช่วงเดียวกันอีก 3 พระองค์ คือ: ราชเทวี, Lawka Dewi, สิริมายาเทวี พงศาวดารมอญฉบับปากลัด ระบุว่า บรรดาศักดิ์ของเจ้าชายเมื่อทรงพระเยาว์คือ พญาเกียรติ์ หรือ บะญาจ้าน (, ,)Pan Hla 2005: 357–358

เนื่องจากเป็นพระราชโอรสองค์โตที่มีพระชนม์ชีพอยู่ของพระเจ้าราชาธิราชพ่อลาวแก่นท้าว พระราชโอรสองค์โตของพระเจ้าราชาธิราช ถูกประหารชีวิตใน ค.ศ. 1390 เจ้าชายเติบโตเป็นรัชทายาทในพระราชวังที่พะโค วัยพระเยาว์ของพระองค์ตรงกับช่วงที่อาณาจักรของพระราชบิดากลายเป็นมหาอำนาจในภูมิภาคช่วงคริสต์ทศวรรษ 1390 พระองค์และบรรดาพระอนุชาของพระองค์ไม่เคยเผชิญกับสงครามใด ๆ ในช่วงปีแห่งการก่อตั้ง แม้แต่เมื่อพระเจ้าราชาธิราชได้รื้อฟื้นสงครามกับอาณาจักรอังวะทางเหนืออีกสองครั้งใน ค.ศ. 1401 และ 1408 เจ้าชายทั้งสองก็ไม่ได้เข้าร่วมสงครามจนกระทั่งถึงฤดูแล้งใน ค.ศ. 1412–1413 กษัตริย์ทรงกระตุ้นพระราชโอรสว่า ในขณะที่พระเจ้ามังฆ้องทรงมีพระราชโอรสที่ฉลาดหลักแหลมคือมังรายกะยอฉะวา แต่พระราชโอรสของพระองค์เองกลับไร้ประโยชน์อย่างสิ้นเชิงHarvey 1925: 94

พระราชวงศ์
ไม่ค่อยมีใครทราบเกี่ยวกับพระราชวงศ์อันใกล้ชิดของกษัตริย์มากนัก พระมเหสีองค์หนึ่งของพญาธรรมราชาคือ Mi Ta-Lat ธิดาในผู้สำเร็จราชการ Smin Awa NaingHmannan Vol. 2 2003: 48 ตัวพระองค์กับ Ta-Lat เสกสมรสเร็วสุดตั้งแต่ ค.ศ. 1415ทั้งมหาราชวงศ์ ฉบับใหม่ (Yazawin Thit Vol. 2 2012: 263) และมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว (Hmannan Vol. 2 2003: 48) ระบุว่า Smin Awa Naing กล่าวถึงพญาธรรมราชาเป็นพี่ชายและพ่อแม่สามี (နောင်တော် ခမက်တော်; naungdaw, khamettaw) (Hmannan Vol. 2 2003: 48) ระบุเพิ่มว่าเหตุผลที่ Awa Naing กล่าวถึงพญาธรรมราชาเช่นนี้ก็เพราะ Mi Ta-Lat ธิดาของ Awa Naing เสกสมรสกับพญาธรรมราชา นอกจากนี้ การอ้างอิงดังกล่าวเกิดขึ้นหลังการสวรรคตของมังรายกะยอฉะวาไม่นาน (13 มีนาคม ค.ศ. 1415) พระองค์มีพระราชโอรสนามว่าพระเจ้าพญาเกียรติ์ (ครองราชย์ ค.ศ. 1451–1453)Htin Aung 1967: 338

ประวัติศาสตร์นิพนธ์
พงศาวดารพม่าส่วนใหญ่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับพระชนม์ชีพของพระองค์น้อย มีเพียง พงศาวดารหงสาวดี เท่านั้นที่กล่าวถึงปีขึ้นครองราชย์ พระชนมายุตอนขึ้นครองราชย์ ความยาวรัชสมัย และพระชนมายุตอนสวรรคต ข้อมูลส่วนหนึ่งในตารางต่อไปนี้ได้มาจากข้อมูลที่มีอยู่ในพงศาวดารเกี่ยวกับพระนางเชงสอบูกับพญารามที่ 1

 ข้อมูล พระราชสมภพ–สวรรคต พระชนมายุตอนขึ้นครองราชย์ พระชนมายุตอนสวรรคต รัชสมัย ตวามยาวรัชสมัย อ้างอิง ราชาธิราช (คริสต์ทศวรรษ 1560) ในเมษายน 1393 – 1424/25 อย่างน้อย 28 อย่างน้อย 31 1421/22–1424/25 3 ปี (Pan Hla 2005: 197, 203):  พญารามเสด็จพระราชสมภพก่อนเดือนกะโซน 755 ME (11 เมษายน ถึง 10 พฤษภาคม ค.ศ. 1393) เนื่องจากพญาธรรมราชามีพระชนมายุมากกว่าพญาราม พระองค์ต้องเสด็จพระราชสมภพก่อนเมษายน/พฤษภาคม ค.ศ. 1393 เช่นกัน  (Pan Hla 2005: 356, footnote 1): พงศาวดารฉบับของพญาทะละระบุว่า พระเจ้าราชาธิราชสวรรคตในปี 783 ME (30 มีนาคม ค.ศ. 1421 ถึง 29 มีนาคม ค.ศ. 1422) (Pan Hla 2005: 369): พญาธรรมราชาครองราชย์เพียง 3 ปี มหาราชวงศ์ (1724) ในเมษายน 1395 – 1426/27 อย่างน้อย 28 อย่างน้อย 31 1423/24–1426/27 3 วันที่โดยประมาณนำมาจากวันพระราชสมภพของพระนางเชงสอบูคือ วันพุธ ขึ้น 12 ค่ำ เดือนดะบ้อง 757 ME [ตามต้นฉบับ] (วันเสาร์ ที่ 19 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1396) จาก (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 82) นั่นหมายความว่าพญารามน่าจะเสด็จพระราชสมภพเมื่อ  เมษายน ค.ศ. 1395 ถ้าไม่เร็วกว่านั้น เนื่องจากพญาธรรมราชามีพระชนมายุมากกว่าพญาราม พระองค์ต้องเสด็จพระราชสมภพในเดือนเมษายน ค.ศ. 1395 (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 56–57): พระเจ้าราชาธิราชสวรรคตในปีถัดจากการสวรรคตของพระเจ้ามังฆ้องที่ 1 ในปี 784 ME และพญาธรรมราชาขึ้นครองราชย์ต่อ (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 140): พญาธรรมราชาครองราชย์เพียง 3 ปี พงศาวดารหงสาวดี (1766)  1393 28  (ปีที่ 29) 31  (ปีที่ 32) 1421/22–1424/25 3 Schmidt 1906: 20–21, 118–119 พงศาวดารมอญฉบับชเวนอ (1785, 1922)  1682–1713/14 [ตามต้นฉบับ] 31  (ปีที่ 32) 1710/11–1713/14 [ตามต้นฉบับ] 3 (Shwe Naw 1922: 49): พระองค์สวรรคตในปี 1075 ME (ค.ศ. 1713/1714) ในปีที่ 32 (31 พรรษา) มหาราชวงศ์ ฉบับใหม่ (1798) ไม่ได้ระบุ ไม่ได้ระบุ ไม่ได้ระบุ 1421/22–? ไม่ได้ระบุ (Yazawin Thit Vol. 1 2012: 265): พระเจ้ามังฆ้องสวรรคตในปี 783 ME; พระเจ้าราชาธิราชสวรรคตสองเดือนต่อมาในปีเดียวกัน (783 ME) และพญาธรรมราชาขึ้นครองราชย์ต่อ มหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว (1832) ในเมษายน 1393 – 1426/27 อย่างน้อย 30 อย่างน้อย 33 1423/24–1426/27 3 วันพระราชสมภพโดยประมาณจากวันพระราชสมภพของพระนางเชงสอบูคือ วันพุธ ขึ้น 12 ค่ำ เดือนดะบ้อง 755 ME (11 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1394) จาก (Hmannan Vol. 2 2003: 92) นั่นหมายความว่าพญารามน่าจะเสด็จพระราชสมภพเมื่อ  เมษายน ค.ศ. 1393 ถ้าไม่เร็วกว่านั้น เนื่องจากพญาธรรมราชามีพระชนมายุมากกว่าพญาราม พระองค์ต้องเสด็จพระราชสมภพในเดือนเมษายน ค.ศ. 1393 พงศาวดารมอญฉบับปากลัด (1912) ?–1423/24 ? ? 1420/21–1423/24 3 Pan Hla 2005: 369

หมายเหตุ