# พญารามที่ 1
พญารามที่ 1 (, ; 1393–1446) หรือบางครั้งเรียก พระเจ้ารามาราชาธิราช เป็นกษัตริย์องค์ที่ 11 แห่งอาณาจักรหงสาวดี ครองสิริราชสมบัติระหว่าง ค.ศ. 1424 ถึง 1446 ในฐานะมกุฎราชกุมาร พระองค์หยุดสงครามสี่สิบปีกับอาณาจักรอังวะใน ค.ศ. 1423 พระองค์ขึ้นครองราชย์หลังวางยาพิษใส่พญาธรรมราชาใน ค.ศ. 1424 ต่อมาพญาพะโร พระราชโอรสบุญธรรมของพระองค์ ได้ขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อ

มกุฎราชกุมาร
พญารามเสด็จพระราชสมภพจากพระนาง Thuddhamaya กับพระเจ้าราชาธิราชYazawin Thit Vol. 1 2012: 268 หลังพระเจ้าราชาธิราชสวรรคต พญาธรรมราชาขึ้นครองราชย์ต่อ พญารามและพญาเกียรติ์ก่อกบฏต่อพระเชษฐาทันที พญาธรรมราชาสงบศึกกับพญารามในเวลานั้นด้วยการแต่งตั้งพระองค์เป็นรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรงและผู้ว่าราชการแห่งพะสิมกับดินแดนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดีทั้งหมด พญาธรรมราชายังสงบศึกกับพญาเกียรติ์ด้วยการแต่งตั้งให้พระองค์เป็นผู้ว่าราชการแห่งเมาะตะมะPhayre 1967: 81–84 แต่พญารามยังไม่พอพระทัย ภายหลังพระองค์จึงขยายดินแดน และเข้ายึดครองดากอง (ย่างกุ้ง) ใน ค.ศ. 1423 เมื่อกองทัพอังวะเข้ามายึดครอง ดะละ ที่อยู่ตรงข้ามดากอง พญารามถวายพระเชษฐภคินีนนามพระนางเชงสอบูแก่พระเจ้าฝรั่งมังศรีและสงบศึก กองทัพอังวะจึงถอยทัพ ทำให้สงครามสี่สิบปีระหว่างอังวะกับพะโคของหงสาวดีสิ้นสุดลง

ใน ค.ศ. 1424 พญารามวางยาพิษใส่พญาธรรมราชา และขึ้นเป็นกษัตริย์หงสาวดีองค์ที่ 11Harvey 1925: 115–116 คำจารึกภาษามอญบันทึกพระนามรัชสมัยเป็น รามราชาธิราช (บาลี: Rāma Rājādhirāj)Than Tun 1985: xi

รัชสมัย
ในฐานะกษัตริย์ พญารามทรงอนุญาตให้พญาเกียรติ์คงเป็นผู้ว่าราชการแห่งเมาะตะมะ ส่วนฝ่ายหลังใช้อำนาจเกือบเป็นอิสระ ไม่นานพระองค์ก็เข้าไปพัวพันกับแผนการวางอุบายต่อราชวงศ์ของอาณาจักรอังวะ ใน ค.ศ. 1426 พระเจ้าโม่ญี่นตะโด้ขึ้นครองราชบัลลังก์อังวะ ใน ค.ศ. 1429 พระนางเชงสอบูทรงหลบหนีจากอังวะกลับสู่พะโคอย่างลับ ๆ พญารามทรงรับพระเชษฐภคินีด้วยพระเกียรติอย่างสูง ในปีเดียวกัน ทินคะยาที่ 3 ผู้ว่าราชการแห่งตองอู สืบหาพันธมิตรกับพญารามเพื่อต่อกรต่ออังวะด้วยการเสนอพระธิดาให้ พญารามตกลงและโจมตีแปรร่วมกับกองกำลังของผู้ว่าราชการตองอูHmannan Vol. 2 2003: 71 พระเจ้าโม่ญี่นตะโด้ทำลายพันธมิตรด้วยการถวายพระราชนัดดานามพระนางโซ่มี่นวิมะละเดวีให้แก่พญาราม กษัตริย์พะโครับรองสันติภาพเนื่องจากพระองค์ไม่ต้องการสู้รบใหม่

พันธมิตรนี้ช่วยให้พญารามสะดวกขึ้น พระองค์ดีพระทัยที่เห็นว่าพระเจ้าโม่ญี่นตะโด้มีปัญหากับการที่ชาวไทใหญ่บุกโจมตีดินแดนอังวะตลอดช่วงคริสต์ทศวรรษ 1430 เมื่อตองอูก่อกบฏอีกครั้งใน ค.ศ. 1437 พญารามให้ความช่วยเหลือตองอูทันที ด้วยความช่วยเหลือของพระองค์ ตองอูสามารถเอาชนะอังวะได้ และมังช่อ (Minsaw) พระราชโอรสของพญาราม กลายเป็นอุปราชแห่งตองอูPhayre 1967: 91 อย่างไรก็ตาม มังรายกะยอฉะวาที่ 1 แห่งอังวะเข้าครอบครองตองอูอีกครั้งใน ค.ศ. 1440 และแต่งตั้งตราพระยา หัวหน้าไทใหญ่ ตลอดช่วงที่เหลือในรัชสมัยของพระองค์ พญารามทรงพอพระทัยที่เห็นว่าอังวะติดพันการรุกรานจากจีนราชวงศ์หมิงและการโจมตีจากชาวไทใหญ่

พญารามสวรรคตหลังครองราชย์ประมาณ 22 ปี และพญาพะโร พระราชโอรสของพระนางเชงสอบู ผู้เป็นพระราชนัดดาและพระราชโอรสบุญธรรมของพระองค์ ขึ้นครองราชย์ต่อ

ประวัติศาสตร์นิพนธ์
 พงศาวดาร พระราชสมภพ–สวรรคต พระชนมายุ รัชสมัย ความยาวรัชสมัย อ้างอิง ราชาธิราช  เมษายน 1393–?    (Pan Hla 2005: 203): พระองค์เสด็จพระราชสมภพก่อนเดือกะโซน [ของปี 755 ME] มหาราชวงศ์และมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว ?–1446/47 ไม่รายงาน 1426/27–1446/47 20 (Hmanann Vol. 2 2003: 88) เสนอแนะว่าพระองค์สวรรคตในวันขึ้น 5 ค่ำ เดือนตะดี้นจุ 808 ME (25 กันยายน ค.ศ. 1446) พงศาวดารหงสาวดี  1395–1456/57 61 1424/25–1456/57 32 Schmidt 1906: 20, 121 ปากลัด  1393–1446/47  (หรือ  1395–1446/47) 53  (หรือ 51) 1423/24–1446/47 23 รายงานปากลัดไม่สอดคล้องกัน (Pan Hla 2005: 361, fn 1): ปากลัดระบุว่าพญารามที่ 1 ขึ้นครองราชย์ตอนพระชนมายุ 28 พรรษา (ปีที่ 29) ในปี 785 ME (30 มีนาคม ค.ศ. 1423 ถึง 28 มีนาคม ค.ศ. 1424) หมายความว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพ  ค.ศ. 1395; และระบุว่าพระองค์สวรรคตตอนพระชนมายุ 53 พรรษา (ปีที่ 54) ในปี 808 ME (30 มีนาคม ค.ศ. 1446 ถึง 29 มีนาคม ค.ศ. 1447) หมายความว่าพระองค์เสด็จพระราชสมภพ  ค.ศ. 1393 พงศาวดารมอญฉบับชเวนอ  1685–1745/46 [ตามต้นฉบับ] 60 1713/14–1745/46 [ตามต้นฉบับ] 32 (Shwe Naw 1922: 49): พญาธรรมราชาสวรรคตในปี 1075 ME (ค.ศ. 1713/1714) ตามมาด้วยพญารามที่ 1 ผู้ครองราชย์ 32 ปี และสวรรคตในปีที่ 61 (พระชนมายุ 60 พรรษา)

หมายเหตุ