# พระเจ้ารามมะไตย
พระเจ้ารามมะไตย (, ; 19 พฤษภาคม 1303 – เมษายน 1330) หรือ พระเจ้าสอเซน ตามพงศาวดารมอญ กษัตริย์องค์ที่ 4 แห่งอาณาจักรหงสาวดี ระหว่าง ค.ศ. 1323 ถึง 1330 โดยพระองค์ปกครองต่อจาก พระเจ้าแสนเมือง ผู้เป็นพระเชษฐา ภายหลังจากที่พระเจ้าแสนเมืองสวรรคตแบบกระทันหัน เจ้าชีพพระราชอนุชาจึงขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อมาโดย 7 ปีในรัชสมัยเป็นช่วงที่บ้านเมืองอ่อนแอพระเจ้ารามมะไตยเป็นกษัตริย์ที่ไร้ความสามารถเกิดกบฏขึ้นมากมายรวมถึงเสียหัวเมืองภาคตะนาวศรีให้แก่อาณาจักรสุโขทัย

พระเจ้ารามมะไตยถูกปลงพระชนม์เมื่อเดือนเมษายน ค.ศ. 1330 โดยชีปอน ข้าหลวงเดิมของพระเจ้ารามมะไตยและชีปอนได้ขึ้นปกครองแผ่นดินหงสาวดีสืบต่อมาเป็นเวลาเพียง 7 วัน

 พระชนม์ชีพช่วงต้น 
พงศาวดารต่าง ๆ  ให้ข้อมูลเกี่ยวกับพระชนม์ชีพช่วงต้นของพระองค์น้อย สอเซนเสด็จพระราชสมภพในวันที่ 19 พฤษภาคม ค.ศ. 1303 จากเจ้าหญิง นางอุ่นเรือน กับผู้ว่าราชการ สมิงมังละPan Hla 2005: 41 พระองค์มีพระอนุชา/เชษฐาสองพระองค์Pan Hla 2005: 38 และพระอนุชา/เชษฐาร่วมพระบิดาอย่างน้อยองค์เดียวPan Hla 2005: 42 พระองค์ได้รับการเลี้ยงดูที่มย่องเมียะ เมืองหลักในดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดีที่พระบิดาเป็นผู้ว่าราชการ ไม่มีใครทราบว่าพระองค์อยู่ที่ไหนในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าแสนเมือง (ครองราชย์ ค.ศ. 1311–1323) พระเชษฐาองค์โตของพระองค์ นอกจากว่าเซนสมรสกับเจ้าหญิง นางจันทะมังคะละ ลูกพี่ลูกน้องของพระองค์ และมีพระโอรสธิดาด้วยกัน 3 พระองค์ใน ค.ศ. 1323Pan Hla 2005: 40

 รัชสมัย 
 ครองราชย์ 
เจ้าชายตกเป็นเป้าความสนใจอย่างกะทันหันในเดือนกันยายน ค.ศ. 1323 เมื่อพระเจ้าแสนเมืองพระชนมายุ 39 พรรษาสวรรคต เนื่องจากพระยาอายกำกอง พระราชโอรสองค์โต มีพระชนมายุเพียง 10 พรรษา เซนเมื่อพระชนมายุ 19 พรรษาจึงขึ้นครองราชบัลลังก์เมาะตะมะPan Hla 2005: 39 ตอนขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงให้นางจันทะมังคะละเป็นอัครมเหสี แต่ก็ให้แม่นางตะปี ผู้เป็นเจ้าหญิงแห่งสยาม เป็นพระมเหสีหลักPan Hla 2005: 39

 การทัพรวมชาติ 
เมื่อขึ้นครองราชย์ พระเจ้ารามมะไตยทรงได้อาณาจักรที่เป็นเอกราชสมบูรณ์ พระเจ้าแสนเมืองแตกหักฐานะเจ้าผู้ปกครองในนามของสุโขทัยตั้งแต่ ค.ศ. 1319 และเข้ายึดลำพูนและชายฝั่งตะนาวศรีใน ค.ศ. 1321Phayre 1967: 66 อย่างไรก็ตาม ตามรูปแบบการบริหารของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่พบเห็นในขณะนั้น กษัตริย์องค์ใหม่ทุกพระองค์ต้องสถาปนาอำนาจของตนกับข้าราชบริพารอีกครั้ง กษัตริย์พระชนมายุ 19 พรรษาไม่ได้รับการสนับสนุนในช่วงแรก และผู้ปกครองรัฐบริวารในภูมิภาคพะโคและสามเหลี่ยมปากแม่น้ำก็ก่อกบฏทันที

พระเจ้ารามมะไตยจำต้องสร้างอาณาจักรใหม่ทั้งหมด เป้าหมายแรกของพระองค์คือภูมิภาคพะโค (ปัจจุบันคือภาคย่างกุ้งและภาคพะโคตอนใต้) พระองค์เสด็จออกจากเมืองหลวงเมาะตะมะพร้อมกำลังทหารรักษาการณ์และยกทัพไปทางเหนือ การทัพเปิดตัวประสบความสำเร็จ โดยพระองค์สามารถเข้ายึดพะโค ดากอง (ปัจจุบันคือ ย่างกุ้งกลาง), Dala (ปัจจุบันคือ Dala-Twante) และ Watanaw

เป้าหมายต่อไปของพระองค์คือภูมิภาคสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิระวดีที่ยังคงก่อกบฏ พระองค์ไม่ได้เสด็จกลับเมาะตะมะ แต่ทรงตั้งเมืองหลวงชั่วคราวทางเหนือของพะโคแทน พระองค์ทรงออกล่าช้างเพื่อรวบรวมช้างศึกเพิ่มสำหรับการทัพครั้งต่อไป ด้วยกำลังที่เพิ่มขึ้น พระเจ้ารามมะไตยจึงรุกรานสามเหลี่ยมปากแม่น้ำและทำให้เจ้าเมืองมย่องเมียะและพะสิมยอมจำนน

พระราชกรณียกิจของพระองค์ยังไม่จบสิ้น ในขณะที่พระเจ้ารามมะไตยกำลังนำทัพในพม่าตอนล่าง รัฐบริวารของพระองค์ที่ชายฝั่งตะนาวศรีก็ก่อกบฏเช่นกันราชาธิราช (Pan Hla 2005: 39) ระบุว่ารัฐบริวารตะนาวศรีก่อกบฏ แต่ (Phayre 1967: 66) ระบุว่าสยามเข้ายึดพื้นที่อีกครั้ง ทั้งสองเหตุการณ์นี้ไม่เกิดคนละช่วง พระเจ้ารามมะไตยจึงส่งกองทัพที่นำโดยขุนพล Bon-Yin ให้ไปยึดชายฝั่งคืน กองทัพเข้ายึดทวายคืน แต่ถูกไล่กลับที่ตะนาวศรี พระองค์จึงยื่นคำร้องขอสงบศึกกับสุโขทัย กษัตริย์แห่งสุโขทัยจึงปฏิบัติกับพระองค์เสมือนเป็นข้าราชบริพาร โดยพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น Binnya Ran De (ဗညား ရံဒယ်,)

 การทัพยุคหลัง 
หลังสงบศึกกับสุโขทัย พระเจ้ารามมะไตยพยายามสกัดแปร ซึ่งขณะนั้นเป็นเมืองบริวารในนามของอาณาจักรปี้นยะทางเหนือ พระองค์ส่งกองกำลังขนาดใหญ่ซึ่งนำโดย Saw E Pyathat พระราชนัดดาต่างพระราชมารดา แต่ผู้รุกรานกลับถูกขับไล่ออกไป Pyathat สิ้นพระชนม์ในสนามรบ ความพ่ายแพ้ในภาคเหนือเป็นลางบอกเหตุของการศึกครั้งใหม่ในภาคใต้ สัญญาสงบศึกกับสุโขทัยสิ้นสุดลงในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1320 เมื่อเมาะตะมะสูญเสียการควบคุมทวายอีกครั้ง พระเจ้ารามมะไตยส่งซอแอ พระราชนัดดา ไปยึดทวายคืน แต่การรบจบลงอย่างย่ำแย่ พระเจ้ารามมะไตยทรงโทษว่าซอแอเป็นฝ่ายล้มเหลว และส่งพระราชนัดดาไปเข้าคุกใกล้เขตแดนกับแปร

 สวรรคต 
พระเจ้ารามมะไตยถูกลอบปลงพระชนม์ในการรัฐประหารโดยชีปอน หนึ่งในขุนนางที่พระองค์ไว้วางใจ เมื่อ  เมษายน/พฤษภาคม ค.ศ. 1330พระองค์สวรรคตในช่วงวันที่ 29 มีนาคม ค.ศ. 1330 ถึง 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1330 (Pan Hla 2005: 41) : พระเจ้ารามมะไตยสวรรคตตอนพระชนมายุ 26 พรรษา (ปีที่ 27) ในปี 692 ME ซึ่งเริ่มต้นในวันที่ 29 มีนาคม ค.ศ. 1330 เนื่องจากพระองค์เสด็จพระราชสมภพในวันขึ้น 4 ค่ำ เดือนนะโยน 665 ME พระเจ้ารามมะไตยต้องสวรรคตในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือนนะโยน 692 ME (20 พฤษภาคม ค.ศ. 1330) พงศาวดารบันทึกว่า ชีปอน ผู้บัญชาการกองพันพิเศษ 500 นาย ได้เชิญกษัตริย์ไปร่วมพิธีขึ้นบ้านใหม่ของชีปอน และสั่งให้ลูกน้องของเขาลอบปลงพระชนม์กษัตริย์ผู้ไม่ทันระวังตัวขณะที่พระองค์กำลังเสด็จเข้ามาในที่ประทับรายงานจาก (Phayre 1967: 66) พระเจ้ารามมะไตยสวรรคตขณะโจมตีแปรใน ค.ศ. 1330 ซึ่งตอนนั้นเป็นหน่วยปกครองอิสระส่วนใหญ่ทางเหนือของดินแดนพะโค แต่ราชาธิราช (Pan Hla 2005: 40) ระบุว่าผู้บัญชาการที่เสียชีวิตขณะปฏิบัติหน้าที่คือ Saw E Pyathat ไม่ใช่พระเจ้ารามมะไตย ชีปอนยึดบัลลังก์ แต่ในสัปดาห์ต่อมา ผู้ชิงราชบัลลังก์ถูกสังหารในการก่อรัฐประหารที่จัดโดยนางจันทะมังคะละ อัครมเหสีของพระเจ้ารามมะไตย

 พระราชวงศ์ 
พงศาวดารราชาธิราชรายงานว่า พระองค์มีมเหสีหลักสองพระองค์ และมีพระราชโอรสธิดารวม 5 พระองค์ พระองค์มีพระราชธิดาอย่างน้อยพระองค์เดียวนาม Tala Saw Lun จากพระสนม (Pan Hla 2005: 203–204) : พระราชนัดดาทั้งสามของ Lun ภายหลังกลายเป็นพระมเหสีของพระเจ้าราชาธิราช

 พระนาง บรรดาศักดิ์ พระราชโอรสธิดา อ้างอิง จันทะมังคะละ อัครมเหสี Mwei Ne (สวรรคตแต่วัยเยาว์)  มหาเทวี ผู้สำเร็จราชการแห่งหงสาวดี (ครองตำแหน่ง ค.ศ. 1383–84)  พระยาอู่ กษัตริย์หงสาวดี (ครองราชย์ ค.ศ. 1348–84) Pan Hla 2005: 40 แม่นางตะปี มเหสีหลัก Mi Ma-Hsan ภริยาในสมิงพระตะบะแห่งเมาะตะมะ  มังลังกา ผู้ว่าราชการแห่งพะโค (ครองตำแหน่ง ค.ศ. 1348– 1353) 

 หมายเหตุ