# ตุลสีในศาสนาฮินดู
พระแม่ตุลสี หรือ พระแม่วฤนทา หรือ พระแม่พฤนทา เป็นเทวีในศาสนาฮินดู ผู้ดูแลและรักษาและสถิตในต้นกะเพราและต้นไม้ที่สำคัญใช้ในพิธีกรรมสักการะบูชาเทวดาในศาสนาฮินดู ได้แก่ พระพิฆเนศ, พระวิษณุ, พระกฤษณะ, หนุมาน ด้วยถือเป็นตัวแทนของพระแม่ลักษมี

 เทพปกรณัม 
 นางตุลสีกับพระวิษณุ 
ในคัมภีร์พรหมไววรรตปุราณะและวิษณุปุราณะ กล่าวว่าเดิมพระลักษมี พระสุรัสวดีและพระแม่คงคาทั้งสามพระองค์เป็นมเหสีของพระวิษณุ ครั้งหนึ่งทั้งสี่พระองค์ประทับอยู่ด้วยกันพระแม่คงคาทรงทอดพระเนตรพระวิษณุด้วยความรัก พระวิษณุทรงทอดพระเนตรกลับ ทำให้พระสุรัสวดีไม่พอพระทัย รับสั่งว่าพระวิษณุทรงลำเอียงแล้วทรงบริภาษพระแม่คงคา แต่พระลักษมีทรงห้ามปรามไว้ พระสุรัสวดีจึงทรงสาปพระลักษมีให้ต้องจากเกษียรสมุทรไปเป็นชายาของอสูรและกลายรูปเป็นกะเพราและแม่น้ำคัณฑกี พระแม่คงคาจึงทรงสาปพระสุรัสวดีให้ลงจากเทวโลกมาเป็นแม่น้ำสรัสวดีและต้องแห้งเหือดหายไปจากโลกมนุษย์ พระสุรัสวดีจึงทรงสาปพระแม่คงคาให้ลงจากเทวโลกมาเป็นแม่น้ำคงคาและคอยล้างบาปและพัดพาสิ่งสกปรกของมนุษย์เช่นกันwww.manuscrypts.com  ความทราบถึงพระวิษณุจึงทรงถวายพระสุรัสวดีแด่พระพรหมและพระแม่คงคาแด่พระศิวะก่อนเทวีทั้งสามลงจากเทวโลกมาสถิตในโลกมนุษย์Why-did-Vishnu-marry-Saraswati-Laxmi-and-Gangā 
หลังจากนั้นพระลักษมีทรงมาอวตารเป็นราชกุมารีของอสูรกาลเนมิ และอภิเษกกับอสูร ชลันธร ต่อมาเมื่ออสูรชลันธรก่อศึกกับเทวโลกและล่วงเกินพระปารวตี พระนางพิโรธมากจึงทูลขอให้พระวิษณุทำลายอสูรตนนี้Wendy Doniger O'Flaherty, "Asceticism and Sexuality in the Mythology of Siva, Part II." History of Religions, Vol. 9, No. 1. (Aug., 1969), pp. 1–41. โดยพระวิษณุทรงเนรมิตพระองค์เป็นชลันธรร่วมอภิรมย์สังวาสกับนาง ด้วยอำนาจของตบะสมาธิแห่งนางวฤนทาทราบเข้าจึงสาปให้พระวิษณุกลายรูปเป็นหิน ศาลิรามต้องลงไปเกิดเป็นมนุษย์เข้าสู้รบกับรากษสโดยมีวานรช่วยเหลือ คณะเทวีและพระพรหมจึงปรากฏพระองค์และทูลขอชีวิตขององค์พระวิษณุโดยนางวฤนทาใช้ตบะ สมาธิทำลายร่างของตนด้วยพิธีสตีจนเหลือแต่เถ้าถ่าน คณะเทวีและพระพรหมจึงประทานพรให้นางวฤนทาปรากฏรูปเป็นกะเพราและแม่น้ำคัณฑกีพร้อมกับได้รับการบูชาในฐานะเทวี

 ตุลสีเทวีกับพระคเณศ  
ในคเณศปุราณะ กล่าวว่าขณะที่พระคเณศกำลังทรงตบะ สมาธิบริเวณแม่น้ำคงคามีเจ้าหญิงนามว่าธรรมวาจา (en:Dharmadwaja) เกิดทอดพระเนตรเห็นและหลงรักพระคเณศเข้า แต่พระคเณศปฏิเสธ นางจึงสาปพระคเณศให้ต้องอภิเษกสมรส พระคเณศจึงสาปนางกลับให้นางเป็นกะเพราและห้ามนำใบไม้ชนิดนี้มาสักการะบูชาพระองค์นอกจากในเทศกาลคเณศจตุรถีเท่านั้นhttps://www.speakingtree.in/blog/why-tulsi-is-not-offered-to-lord-ganesha
ในอวตารทั้งแปดภาคของพระคเณศครั้งปราบอสูรวิกฏะ (en:Vikata) อันเกิดจากความลุ่มหลงแห่งพระวิษณุและนางวฤนทา

 ตุลสีเทวีกับหนุมาน 
ในคัมภีร์รามายณะ หลังจากพระรามเสร็จการศึกในนครลงกาและเสด็จนิวัติสู่อโยธยาแล้ว พระนางสีดาทรงประทานขนมเลี้ยงหนุมาน แต่หนุมานทานเข้าไปไม่รู้จักอิ่ม พระนางสีดาจึงทูลขอคำแนะนำจากพระราม พระรามจึงทรงประทานใบตุลสีแด่หนุมานทำให้หนุมานอิ่มในทันที โดยแต่นั้นต่อมาชาวฮินดูจึงถวายตุลสีแด่หนุมานจากเหตุการณ์ในครั้งนี้https://wiralfeed.wordpress.com/2015/11/12/hanuman-fact/</blockquote>

 ตุลสีเทวีกับพระกฤษณะ 
ในคัมภีร์พรหมไววรรตปุราณะและวิษณุปุราณะ กล่าวต่อว่าหลังจากพระวิษณุทรงอวตารเป็นพระกฤษณะและทรงนครทวารกาแล้ว ทรงอภิเษกชายาทั้งหมื่นหกพันองค์และมเหสีอีกแปดพระองค์ และทรงอวตารแบ่งภาคให้อยู่เท่ากับชายาทุกองค์ แต่พระแม่สัตยภามาไม่พอพระทัยและปราถนาพระกฤษณะพระองค์เดียว จึงทรงถามวิธีจากฤๅษีนารทมุนี ฤๅษีนารทมุนีจึงบอกว่าต้องยกพระกฤษณะให้เป็นศิษย์ของท่านก่อน พระแม่สัตยภามาทรงหลงเชื่อและยกให้เป็นศิษย์ของฤๅษีนารทมุนีและพากลับอาศรมนำไปรับใช้ ทำให้ชายาทั้งหมื่นหกพันองค์และมเหสีองค์อื่น ๆ ปริวิตกและหาวิธีไถ่ตัวพระราชสวามีคืนhttps://kshetrapuranas.wordpress.com/2009/02/27/when-love-outweighed-everything-sri-krishna-tulabharam/</blockquote> โดยการจัดพิธีตุลาการบรรดาชายาทั้งหมื่นหกพันองค์และมเหสีอีกเจ็ดองค์ยกเว้นพระแม่รุกขมิณีต่างถวายทรัพย์สมบัติทองคำแด่ฤๅษีนารทมุนีในตุลาการแต่ไม่สามารถขยับได้เสียที จนสมบัติหมดท้องพระคลังพระแม่สัตยภามาจึงทูลถามพระแม่รุกขมิณีถึงวิธีแก้ พระแม่รุกขมิณีจึงให้นำทรัพย์สมบัติทองคำออกจากตุลาการนั้นถวายใบตุลสีในตุลาการนั้น น้ำหนักของตุลาการก็เท่ากับองค์พระกฤษณะและฤๅษีนารทมุนีถึงน้อมรับตุลสีนั้นและถวายพระกฤษณะคืนแด่ชายา ทั้งหมื่นหกพันองค์และมเหสีอีกแปดพระองค์ของพระกฤษณะด้วยเหตุนี้ในธรรมเนียมศาสนาฮินดูจึงมีการถวายใบตุลสีแด่พระกฤษณะอีกพระองค์หนึ่งhttps://www.quora.com/Why-is-Tulasi-Tulsi-Leaves-always-added-in-Prasadam-offered-to-Lord-Shri-Krishna</blockquote>

 เทศกาลและพิธีกรรม 
ตุลสีวิวาหะ
คเณศจตุรถี
ไวกูณฐะ เอกทศี