# บุพเพสันนิวาส
บุพเพสันนิวาส (อังกฤษ: Love Destiny) เป็นละครโทรทัศน์แนวย้อนยุค ออกฉายครั้งแรกทางช่อง 3 เอชดี ผลิตโดย บริษัท บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด เขียนบทโทรทัศน์โดย ศัลยา สุขะนิวัตติ์ ดัดแปลงจากนวนิยายชื่อเดียวกันของ รอมแพง กำกับการแสดงโดย ภวัต พนังคศิริ นำแสดงโดย ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ, ราณี แคมเปน, หลุยส์ สก๊อต, สุษิรา แน่นหนา, ปรมะ อิ่มอโนทัย และ กัญญ์ณรัณ วงศ์ขจรไกล ออกอากาศครั้งแรกในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561–11 เมษายน พ.ศ. 2561

 เนื้อเรื่อง 
เกศสุรางค์ (ราณี แคมเปน) เป็นนักโบราณคดีสาวผู้ร่าเริงแจ่มใส ผู้ช่ำชองด้านโบราณคดีและภาษาฝรั่งเศส เธอมีใจให้กับเรืองฤทธิ์ (ปรมะ อิ่มอโนทัย) เพื่อนสนิท แต่ไม่เคยบอกเพราะไม่มั่นใจที่ตนเองอวบอ้วน วันหนึ่งเกศสุรางค์และเรืองฤทธิ์ประสบอุบัติเหตุรถพลิกคว่ำ ส่งผลให้เกศสุรางค์เสียชีวิตในทันที 

ย้อนไป 333 ปีในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แม่หญิงการะเกด (ราณี แคมเปน) หญิงชั้นสูงที่มีจิตใจเหี้ยมโหด สั่งให้ ผิน (จรรยา ธนาสว่างกุล) กับ แย้ม (รมิดา ประภาสโนบล) บ่าวผู้ภักดี ไปล่มเรือของแม่หญิงจันทร์วาด (กัญญ์ณรัณ วงศ์ขจรไกล) เพราะหึงหวงหมื่นสุนทรเทวา (ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ) คู่หมายของเธอ ทำให้บ่าวของแม่หญิงจันทร์วาดจมน้ำตาย เป็นที่รู้กันว่าแม่การะเกดเป็นตัวการในเรื่องนี้ แต่ไม่มีหลักฐาน ออกญาโหราธิบดี (นิรุตติ์ ศิริจรรยา) พ่อของท่านหมื่นจึงเสนอให้สวดมนต์กฤษณะกาลีเพื่อพิสูจน์ความจริง หากใครเป็นผู้กระทำผิดก็จะตายอย่างทรมาน ส่งผลให้แม่หญิงการะเกดขาดใจตายในทันที

ในช่องว่างระหว่างกาลเวลา วิญญาณของการะเกดและเกศสุรางค์ได้พบกัน การะเกดขอให้เกศสุรางค์ทำให้ทุกคนเห็นว่าเธอยังมีความดี เมื่อเกศสุรางค์ตื่นขึ้นมาอีกที ก็พบว่าตนเองได้เข้ามาอยู่ในร่างของแม่การะเกดเสียแล้ว

ด้วยความสดใสขี้เล่นของเกศสุรางค์ในร่างแม่หญิงการะเกดความเกลียดชังที่คนรอบข้างมีให้ก็เริ่มคลายลง หมื่นสุนทรเทวาเองก็เช่นกัน เมื่อโดนอ้อนให้พาไปเที่ยวบ่อย ๆ ก็เริ่มหลงรักแม่หญิงแสนประหลาดขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว  แม่หญิงการะเกดได้พบกับหมื่นเรืองราชภักดี (ปรมะ อิ่มอโนทัย) ซึ่งมีหน้าตาคล้ายกับเรืองฤทธิ์จึงคุยด้วยความสนิทสนมจนคุณพี่หมื่นหึงอยู่บ่อยๆ  เกศสุรางค์ยังได้รู้จักกับ "แม่มะลิ" (สุษิรา แอนจิลีน่า แน่นหนา) จากการที่แขกฟานิกพ่อของแม่มะลิ ถูกคนของออกหลวงสุรสาคร (หลุยส์ สก๊อต) ข้าราชการชาวกรีกรังแก เกศสุรางค์ช่วยโต้เถียงเป็นภาษาฝรั่งเศสจนเป็นเรื่องฮือฮาไปทั่ว แม่มะลิแอบชอบท่านหมื่นแต่ก็ตัดสินใจแต่งงานกับออกหลวงสุรสาครเพราะไม่อยากเป็นเมียรองของใคร เกศสุรางค์ได้นำเอาความรู้จากอนาคตมาใช้ประดิษฐ์ของหลายอย่างเช่น หมอน เครื่องกรองน้ำ กางเกงใน และเธอยังทำอาหารที่ไม่มีในยุคนั้นให้ทุกคนได้ลองชิม ทั้งกุ้งเผา น้ำจิ้มซีฟู้ด หมูกระทะ เกศสุรางค์ยังได้สร้างวีรกรรมแสบๆไว้อีกมากมายจนคนโจษจันกันไปทั่ว ทั้งต่อยกับนักเลงที่ตลาดบ้านจีน ผายปอดให้ท่านหมื่นกลางตลาด ซื้อมุ้งให้บ่าวทั้งที่ไม่มีใครเขาทำกัน ขณะเดียวกันเกศสุรางค์ยังได้พบกับบุคคลในประวัติศาสตร์อีกหลายพระองค์และคน เช่น  พระเจ้าสุริเยนทราธิบดี หรือพระเจ้าเสือ (จิรายุ ตันตระกูล) (ขณะนั้นดำรงยศเป็น ออกหลวงสรศักดิ์), สมเด็จพระเพทราชา (ศรุต วิจิตรานนท์) (ขณะนั้นดำรงยศเป็นออกพระเพทราชา), โกษาปาน (ชาติชาย งามสรรพ์) (ขณะนั้นดำรงยศเป็นพระยาวิสูตรสุนทร), โกษาเหล็ก (สุรศักดิ์ ชัยอรรถ) และสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 9 (ขณะนั้นยังเป็นสามัญชน นามว่าคุณทองคำ)

วันหนึ่งหมื่นสุนทรเทวาได้อวยยศขึ้นเป็น "ขุนศรีวิสารวาจา" ก็ได้กราบเรียนออกญาโหราธิบดีและคุณหญิงจำปา (ชไมพร จตุรภุช) ผู้เป็นมารดาว่าจะแต่งงานกับเกศสุรางค์ในร่างแม่หญิงการะเกด ทำให้วิญญาณของแม่หญิงการะเกดเสียใจมาก ปรากฏกายมาตัดพ้อต่อว่าเกศสุรางค์ว่าจะแย่งท่านขุนไปจากตน เกศสุรางค์จึงจำต้องรับปากแม่หญิงการะเกดและปฏิเสธการหมั้นไปทั้งๆที่รักท่านขุนจนหมดใจ แต่ในที่สุด ความดีที่เกศสุรางค์ได้ทำไว้ก็ส่งผลให้วิญญาณของแม่หญิงการะเกดจะได้ไปเกิดใหม่ การะเกดจึงเอ่ยปากยอมให้เกศสุรางค์แต่งงานกับท่านขุน ต่อมาขุนศรีวิสารวาจาต้องเป็นตรีทูตไปฝรั่งเศสโดยมีโกษาปานเป็นราชทูต เกศสุรางค์จึงให้หมอนท่านขุนไว้แทนตัว เมื่อท่านขุนกลับมายังกรุงศรีอยุธยาก็ได้รับการอวยยศเป็น "พระศรีวิสารสุนทร" 

ทางด้านหมื่นเรืองราชภักดีก็รับราชการอย่างแข็งขันจนได้อวยยศเป็น "ขุนเรืองอภัยภักดี" และเริ่มพยายามจะสานสัมพันธ์กับแม่หญิงจันทร์วาดหลังจากที่โกษาเหล็กพ่อของแม่หญิง ซึ่งดำรงตำแหน่งสมุหพระกลาโหมและเจ้ากรมคลังถูกโบยจนเสียชีวิต เนื่องจากออกหลวงสุรสาครหักหลังนำความไปทูลฟ้องขุนหลวงนารายณ์ (ปราปต์ปฎล สุวรรณบาง) จนได้รับการอวยยศเป็น "ออกพระฤทธิ์กำแหง" คุณหญิงนิ่ม (รัชนี ศิระเลิศ) มารดาของแม่หญิงจันทร์วาดไม่ชอบใจเพราะขุนเรืองเป็นเพียงบุตรชายของคุณพระเรือนแพไม่คู่ควรกับบุตรสาวของตน ขุนเรืองจึงขอความช่วยเหลือจากเกศสุรางค์ เธอจึงเสนอให้ขุนเรืองหาสิ่งของไปกำนัลเพื่อเอาชนะใจคุณหญิงนิ่ม จนในที่สุดคุณหญิงนิ่มก็ใจอ่อนยอมยกแม่หญิงจันทร์วาดให้กับขุนเรือง 

แม่มะลิแต่งงานไปมีลูกชื่อโยอันกับยอร์ช เธอทะเลาะกับฟอลคอนเป็นประจำเพราะเธอไม่เห็นด้วยกับการทำผิดของฟอลคอน ผู้ซึ่งได้อวยยศเป็นเจ้าพระยาวิไชยเยนทร มีอำนาจล้นแผ่นดิน แม่มะลิจึงแอบนำความลับของสามีมาบอกเกศสุรางค์เสมอ ในช่วงปลายรัชกาล พระนารายณ์ทรงประชวรจนไม่สามารถออกว่าราชการได้ ขุนนางเริ่มแบ่งฝักฝ่าย ด้านหนึ่งออกญาวิไชเยนทร์ร่วมมือกับพวกทหารฝรั่งเศส ส่วนอีกด้านหนึ่งเป็นฝั่งของลูกศิษย์ท่านอาจารย์ชีปะขาว มีทั้งออกพระเพทราชา ออกหลวงสรศักดิ์ โกษาปาน ขุนเรือง ขุนศรีวิสารวาจา รวมถึงเกศสุรางค์ที่เป็นศิษย์หญิงเพียงคนเดียว เมื่อเกศสุรางค์แน่ใจแล้วว่าออกพระเพทราชาไม่ได้มีความกระหายในอำนาจเพียงแค่ต้องการปกป้องแผ่นดินจากพวกฝาหรั่ง เธอจึงบอกเรื่องจดหมายลับที่ฟอลคอนแอบส่งถึงทหารฝรั่งเศสซึ่งเธอได้รู้มาจากการเรียนประวัติศาสตร์ ทำให้ออกพระเพทราชาสามารถจับออกญาวิไชเยนทร์มาประหารและปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์ต่อไป

วันหนึ่ง เกศสุรางค์ได้พบบทสวดมนต์กฤษณะกาลีในห้องทำงานของออกญาโหราธิบดี ทันทีที่มือของเธอสัมผัสกับคัมภีร์ วิญญาณของเกศสุรางค์ก็หลุดออกจากร่าง เมื่อพ่อเดชเข้ามาเห็นร่างไร้วิญญาณของแม่หญิงการะเกดก็ตกใจเป็นอย่างมาก รีบเตรียมทำพิธีร่ายมนต์กฤษณะกาลีเพื่อนำวิญญาณของเกศสุรางค์กลับมา ด้านวิญญาณของเกศสุรางค์ล่องลอยอยู่ไร้จุดหมาย จนได้พบกับอาจารย์ชีปะขาวซึ่งอธิบายให้เกศสุรางค์ได้รู้ว่าตนเองนั้นมีฝาแฝดซึ่งก็คือแม่หญิงการะเกดที่ตายไปนั่นเอง ทั้งยังส่งเธอกลับมายังยุคปัจจุบัน ทำให้เกศสุรางค์ได้พบว่าเรืองฤทธิ์บวชตลอดชีวิตเพื่ออุทิศส่วนบุญให้เธอ และเธอยังเห็นเงาของพ่อเดชทับซ้อนในร่างของเรืองฤทธิ์ซึ่งหมายความว่าเรืองฤทธิ์คือพ่อเดชมาเกิดใหม่ เกศสุรางค์ได้ยินเสียงมนต์กฤษณะกาลีแว่วมา เธอรู้ว่าไม่สามารถใช้ชีวิตในปัจจุบันได้แล้วจึงกราบลาคุณแม่และคุณยายแล้วกลับไปยังร่างแม่หญิงการะเกดอีกครั้ง พอฟื้นขึ้นมาในอดีตชาติพบว่าพ่อเดชนั่งท่องมนต์มาหลายวันก็สวมกอดร่างของเธอเอาไว้แน่น พ่อเดชไม่สนใจว่าเธอเป็นใครมาจากไหนและบอกว่าจะรักเธอตลอดไป

 นักแสดง 

 นักแสดงหลัก 
 นักแสดงรับบท ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ  "พ่อเดช" (ออกหมื่นสุนทรเทวา → ออกขุนศรีวิสารวาจา → ออกพระศรีวิสารสุนทร → ออกญาวิสูตรสาคร) บุตรชายคนเล็กของออกญาโหราธิบดีกับคุณหญิงจำปา ขุนนางในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เขาเป็นตรีทูตผู้ที่ร่วมเดินทางไปกับคณะทูตของโกษาปาน เขาเป็นคู่หมั้นคู่หมายของแม่หญิงการะเกด ในตอนแรกเกลียดชังแม่หญิงการะเกดแต่หลังจากที่พ่อเดชเฝ้าสังเกตแม่หญิงการะเกดที่เปลี่ยนจากเดิมไปบ่อยครั้ง พ่อเดชก็เปลี่ยนมารักแม่หญิงการะเกดสุดหัวใจ ราณี แคมเปน  ยุคอดีต  "แม่หญิงการะเกด" / คุณหญิงการะเกด (คุณหญิงวิสูตรสาคร) คู่หมั้นคู่หมายของพ่อเดช เธอเป็นหญิงสาวที่มีใบหน้างดงามขัดกับนิสัยของนางที่มีความดุร้าย ชอบก่อเรื่องวุ่นวายและทำร้ายร่างกายผู้คนในเรือน เธอสั่งให้บ่าวไปล่มเรือแม่หญิงจันทร์วาด เป็นสาเหตุทำให้เธอโดนมนต์กฤษณะกาลีจนสิ้นใจตายและเธอต้องมาขอความช่วยเหลือจากเกศสุรางค์

 ยุคปัจจุบัน  "เกศสุรางค์" นักโบราณคดีสาววัย 25 ปี เธอเป็นคนที่มีนิสัยอ่อนโยน ร่าเริงแจ่มใสและมองโลกในแง่ดีเสมอ เธอมีความเชี่ยวชาญด้านโบราณคดีและภาษาฝรั่งเศส เธอถูกแม่หญิงการะเกดขอให้ช่วยทำความดีบรรเทาแรงบาปกรรมในร่างของแม่หญิงการะเกด หลุยส์ สก็อต  "คอนสแตนติน ฟอลคอน" (ออกหลวงสุรสาคร → ออกพระฤทธิ์กำแหง → ออกญาวิไชเยนทร์ → เจ้าพระยาวิไชเยนทร์) ชาวกรีกผู้มากความสามารถและมีเส้นสาย รับราชการในแผ่นดินพระนารายณ์ เขาเป็นขุนนางคนโปรดของขุนหลวงนารายณ์ อดีตเป็นเด็กลูกเรือติดมากับเรือสินค้าก่อนได้พบกับโกษาเหล็กและชุบเลี้ยงจนได้ดีในราชสำนักอยุธยาแต่กลับลอบกราบทูลรายงานขุนหลวงนารายณ์ว่าโกษาเหล็กรับเงินสินบน สุษิรา แอนจิลีน่า แน่นหนา  "แม่มะลิ" (มารี กีมาร์ / ตอง กีมาร์ / ท้าวทองกีบม้า) ภรรยาของเจ้าพระยาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน) เธอเป็นเพื่อนกับแม่หญิงการะเกด เธอแอบรักพ่อเดชแต่ทว่าสุดท้ายแล้วเธอกลับต้องมาแต่งงานกับคนที่เธอไม่ได้รัก ปรมะ อิ่มอโนทัย  ยุคอดีต  "พ่อเรือง" (ออกหมื่นเรืองราชภักดี → ออกขุนเรืองอภัยภักดี → ออกหลวงเรืองณรงค์เดชา → ออกพระรามณรงค์) สหายของพ่อเดช มีหน้าตาคล้ายกับเรืองฤทธิ์ เกศสุรางค์จึงเข้าใจผิดว่าเป็นเรืองฤทธิ์ เขาสนิทสนมกับเกศสุรางค์อย่างรวดเร็ว ทำให้พ่อเดชเข้าใจผิดว่าเกศสุรางค์มีใจให้กับพ่อเรือง

 ยุคปัจจุบัน  "เรืองฤทธิ์" นักโบราณคดีหนุ่มวัย 25 ปี เพื่อนสนิทของเกศสุรางค์ เขาแอบรักเกศสุรางค์มาตลอดแต่เขาไม่เคยได้เผยความในใจเลยสักครั้ง เมื่อเกศสุรางค์ประสบอุบัติเหตุเสียชีวิต เรืองฤทธิ์จึงออกบวชเป็นพระไปตลอดชีวิต กัญญ์ณรัณ วงศ์ขจรไกล  "แม่หญิงจันทร์วาด" บุตรสาวของโกษาเหล็กกับคุณหญิงนิ่ม เธอเพรียบพร้อมในด้านงานบ้านงานเรือนและกิริยามารยาท ทำให้คุณหญิงจำปาชอบใจและอยากได้เธอมาเป็นลูกสะใภ้ แถมเธอยังชอบพ่อเดชอีกด้วยจึงทำให้แม่หญิงการะเกดเกลียดชังและสั่งให้บ่าวไปล่มเรือแต่แม่หญิงจันทร์วาดรอดมาได้หวุดหวิด สุดท้ายแม่หญิงจันทร์วาดรับไมตรีเป็นคนรักของพ่อเรือง และเป็นเพื่อนกับแม่หญิงการะเกด (เกศสุรางค์) ในภายหลัง นิรุตติ์ ศิริจรรยา  "ออกญาโหราธิบดี" บิดาของพ่อศรีกับพ่อเดช เขามีความเชี่ยวชาญด้านโหราศาสตร์และอักษรศาสตร์ ราชครูของขุนหลวงนารายณ์ ชไมพร จตุรภุช  "คุณหญิงจำปา" มารดาของพ่อศรีกับพ่อเดช เธอเป็นผู้ที่มีความเข้มงวดในจารีตประเพณีและเกลียดชังความร้ายกาจของแม่หญิงการะเกดเป็นอย่างยิ่ง ในภายหลังจึงรักและเอ็นดูแม่หญิงการะเกด (เกศสุรางค์)  ปราปต์ปฎล สุวรรณบาง "ขุนหลวงนารายณ์" (สมเด็จพระนารายณ์มหาราช) พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา รัชกาลที่ 27  ศรุต วิจิตรานนท์ "พ่อทองคำ" (ออกพระเพทราชา → สมเด็จพระเพทราชา) ขุนนางคนสำคัญที่รั้งตำแหน่งเจ้ากรมคชบาล ต่อมายึดอำนาจจากขุนหลวงนารายณ์โดยร่วมกับออกหลวงสรศักดิ์ผู้เป็นบุตรชายบุญธรรมและปราบดาภิเษกเป็น สมเด็จพระเพทราชา พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา รัชกาลที่ 28 และปฐมกษัตริย์แห่ง ราชวงศ์บ้านพลูหลวงจิรายุ ตันตระกูล"พ่อเดื่อ" (ออกหลวงสรศักดิ์ → พระเจ้าเสือ) บุตรชายบุญธรรมของออกพระเพทราชาและเป็นพระราชโอรสลับของขุนหลวงนารายณ์ เขามีนิสัยมุทะลุไม่ยอมลงให้ผู้ใดและมีความสามารถในศิลปะการต่อสู้เป็นเลิศ (ในอนาคตได้ปราบดาภิเษกเป็น พระเจ้าเสือ พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา แห่งรัชกาลที่ 29) ชาติชาย งามสรรพ์  "โกษาปาน" (ออกญาวิสูตรสุนทร → ออกญาโกษาธิบดี) น้องชายของโกษาเหล็ก โกษาปานเป็นราชทูตนำพระราชสาส์นจากขุนหลวงนารายณ์ไปถวายให้กับพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศสและได้เลื่อนยศเป็น "เจ้าพระยาโกษาธิบดี" เช่นเดียวกับโกษาเหล็กผู้เป็นพี่ชาย สุรศักดิ์ ชัยอรรถ  "โกษาเหล็ก" (ออกญาโกษาธิบดี) ขุนศึกคู่พระทัยของขุนหลวงนารายณ์แต่ด้วยต้องความผิดถูกกล่าวโทษข้อหา รับส่วยเพื่อไม่ให้สร้างป้อม ทำให้บุคคลระดับเจ้าพระยาผู้นี้ต้องจบชีวิตลง ในเรื่องเป็นบิดาของแม่หญิงจันทร์วาด  รัชนี ศิระเลิศ  "คุณหญิงนิ่ม" ธิดาออกญาราชบังสัน เป็นภรรยาของออกญาโกษาธิบดี (เหล็ก) และเป็นมารดาของแม่หญิงจันทร์วาด มีนิสัยหยิ่งทนงในยศศักดิ์ อำภา ภูษิต  "ปริก" บ่าวของคุณหญิงจำปา วิมลพันธ์ ชาลีจังหาญ  "จวง" บ่าวของคุณหญิงจำปา จรรยา ธนาสว่างกุล  "ผิน" บ่าวของแม่หญิงการะเกด รมิดา ประภาสโนบล  "แย้ม" บ่าวของแม่หญิงการะเกด วิศรุต หิมรัตน์  "จ้อย" ทนายหน้าหอ บ่าวคนสนิทของพ่อเดช

 นักแสดงรับเชิญ 
 นักแสดงรับเชิญรับบทบรรเจิดศรี ยมาภัย "ยายนวล" คุณยายของเกศสุรางค์ในยุคปัจจุบันปวีณา ชารีฟสกุล "สิปาง" คุณแม่ของเกศสุรางค์ในยุคปัจจุบันธชย ประทุมวรรณ  "พระปีย์" บุตรชายบุญธรรมของขุนหลวงนารายณ์ณฐณพ ชื่นหิรัญ  "ศรีปราชญ์" (จมื่นศรีสิทธิวิวิทธบวร) กวีเอกในราชสำนักแผ่นดินพระนารายณ์ บุตรชายคนโตของออกญาโหราธิบดีกับคุณหญิงจำปาและเป็นพี่ชายของพ่อเดชไชย ขุนศรีรักษา  "ฟานิก" บิดาของแม่มะลิซูซานน่า เรโนล  "คลาร่า" เด็กสาวในบ้านที่แม่มะลิรับเลี้ยงเอ็นดูเหมือนเป็นลูกตั้งแต่เล็กแต่น้อยจนเติบใหญ่วารีญา ไทยเศรษฐ์ "คลอเดีย" เด็กสาวในบ้านที่แม่มะลิรับเลี้ยงเอ็นดูเหมือนเป็นลูกตั้งแต่เล็กแต่น้อยจนเติบใหญ่ วัชรชัย สุนทรศิริ  "อาจารย์ชีปะขาว" ผู้มีวิชาอาคมแก่กล้า เก่งทางวิปัสสนาและมีพลังจิต ปีเตอร์ ธูนสตระ  "ลาลูแบร์" ราชทูตฝรั่งเศสวิศววิท วงษ์วรรณลภย์  "ออกหลวงศรียศ" หรือ "ออกญาจุฬาราชมนตรี (แก้ว)" สหายของพ่อเดชและพ่อเรืองเจนจิรา จันทรศร  “สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงโยธาทิพ หรือ ”พระราชกัลยาณี“ พระขนิษฐาในสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ภายหลังได้เป็นพระอัครมเหสีฝ่ายขวาใน สมเด็จพระเพทราชา ราชวงศ์บ้านพลูหลวง รอระบุ  "สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงโยธาเทพ" พระธิดาในสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ภายหลังได้เป็นพระอัครมเหสีฝ่ายซ้ายใน สมเด็จพระเพทราชา ราชวงศ์บ้านพลูหลวงว่าที่ ร.ต.ธนัท ชัชวาลย์  "ออกหลวงเวชภักดี" หมอที่มาตรวจดูอาการป่วยแม่หญิงการะเกดณัฐพงศ์ หรรษานุวัต  "พ่อเรือง" บุตรชายฝาแฝดของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด ลูกแฝดเป็นลูกรักของแม่หญิงการะเกดจึงตั้งชื่อตาม "เรืองฤทธิ์" (พ่อเดชในยุคปัจจุบัน)ณัฐภพ หรรษานุวัต	 "พ่อริด" บุตรชายฝาแฝดของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด ลูกแฝดเป็นลูกรักของแม่หญิงการะเกดจึงตั้งชื่อตาม "เรืองฤทธิ์" (พ่อเดชในยุคปัจจุบัน)ณัฐทิชา จันทรวารีเลขา	 "แม่หญิงแก้ว" บุตรสาวคนโตของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด เธอเป็นหลานสุดที่รักของคุณหญิงจำปาและเป็นเพื่อนสนิทของแม่เดือน ลัลน์ณภัทร สูยะชีวิน  "แม่หญิงปราง" บุตรสาวคนเล็กของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด เธอมีนิสัยแก่นแก้วเหมือนกับแม่หญิงการะเกด เธอจึงเป็นที่รักของพ่อเดช ชนิกานต์ ตังกบดี  "แม่หญิงเดือน" บุตรสาวของพ่อเรืองกับแม่หญิงจันทร์วาด เธอเป็นเพื่อนสนิทของแม่แก้ว (บุตรสาวคนโตของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด) 

 งานสร้าง 
 บทละคร 
บุพเพสันนิวาส เป็นละครรักที่อิงประวัติศาสตร์ ช่วงรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช สร้างจากบทประพันธ์ของรอมแพง ที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2552รอมแพง เปิดใจหลังปรากฏการณ์ บุพเพสันนิวาส ที่ทำเอาไม่ได้นอน พร้อมดูคลิปที่ผกก. มือลั่น สร้างโดย บริษัท บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด ผู้สร้างละครเห็นว่า นวนิยาย เนื้อเรื่องโดดเด่น สนุกสนาน ทำให้เห็นความแตกต่างระหว่างยุค ยังมีเรื่องรักโรแมนติก บวกกับการได้เจอประวัติศาสตร์มีชีวิต ผ่านการใช้ชีวิตกับบุคคลในประวัติศาสตร์ยุคนั้น และยังได้เปิดลงโหวตว่า อยากให้นำนวนิยายเรื่องใดมาสร้างเป็นละคร ผลปรากฏว่าเรื่องนี้เป็นอันดับหนึ่ง จากนั้นได้ผู้เขียนบทคือ ศัลยาหรือ ศัลยา สุขะนิวัตติ์ ที่เคยเขียนบทละครดังอาทิ นางทาส, คู่กรรม, ดอกส้มสีทอง, ดอกโศก, แค้นเสน่หา, ภาพอาถรรพณ์ และ ทรายสีเพลิง นอกจากนั้นยังเคยเขียนบทละครย้อนยุคอย่าง รัตนโกสินทร์ และ สายโลหิต ศัลยาออกปากว่าเป็นบทที่ยากมาก เพราะถึงจะมีโครงบทประพันธ์ แต่ผู้เขียนบทต้องไปศึกษาประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเกร็ดประวัติศาสตร์ต่าง ๆ ทั้งบทสนทนา ทำให้ละครมีเนื้อเรื่องที่ยาวกว่าหนังสือเสียอีกชวนผู้จัดละครบุพเพสันนิวาสเล่าที่มาความสำเร็จของละครพีเรียดที่คนติดหนึบทั้งพระนคร หลายตัวละครในเรื่อง มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ แต่จากบันทึกทางประวัติศาสตร์ก็มีเพียงเค้าโครงเท่านั้น ศัลยาจึงกำหนดขึ้นเองให้สอดคล้อง ตราบเท่าที่มีข้อมูล ส่วนที่ยากอีกส่วนคือ ในการเขียนบทละครคือ การวางฉาก คำพูด การแก้ปัญหาความขัดแย้งในละคร กว่าจะเป็นบทละครเรื่องนี้ ต้องเขียนถึงร่างที่ 7 ซึ่งเป็นร่างสุดท้ายผู้เขียนบทละคร "บุพเพสันนิวาส" แนะเขียนบทละครโทรทัศน์อย่างไรให้ดึงดูดใจในยุคดิจิทัล บีบีซีไทย โดยใช้เวลาเขียนบทละครนาน 2 ปี และใช้เวลาถ่ายทำนาน 2 ปี“เบลล่า”ท้าฝีมือร้าย-โก๊ะ คู่”โป๊ป”ลงตัว”บุพเพสันนิวาส” และเพื่อความสมจริงทางประวัติศาสตร์ ก็ได้รับคำแนะนำจากที่ปรึกษาคือ เผ่าทอง ทองเจือ และ วิโรจน์ ศรีสิทธิ์เสรีอมรเปิดใจ'หน่อง-อรุโณชา'กับความสำเร็จของ'บุพเพสันนิวาส' เดลินิวส์

 การคัดเลือกนักแสดง 
บรอดคาซท์เลือกผู้กำกับการแสดงคือ ภวัต พนังคศิริ เพราะเห็นว่ากำกับละครได้หลายแนว และยังเคยทำละครย้อนยุคอย่าง บ่วง ภวัตมีความละเอียดในการถ่ายทำซึ่งเหมาะกับ บุพเพสันนิวาส ที่มีรายละเอียดปลีกย่อยรายล้อมมากมาย สำหรับการคัดเลือกนักแสดงนั้น การเลือก ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ มาเป็น หมื่นสุนทรเทวา เพราะเห็นว่า มีบุคลิกดูอบอุ่นเข้ากับบุคลิกพระเอก สำหรับบทนี้ เคยวางไว้ว่าเป็น เจษฎาภรณ์ ผลดี ขณะที่ราณี แคมเปน มารับบทเกศสุรางค์และแม่หญิงการะเกด เพราะมองว่าน่าจะเล่นบทบาทเป็นหลายคน หลายบุคลิกได้ แต่ก่อนหน้านั้น บทนี้เคยวางตัวให้อารยา เอ ฮาร์เก็ต เป็นผู้แสดง‘ชมพู่ อารยา’ รับเสียดายไม่ได้เล่นเป็น ‘แม่หญิงการะเกด’ บอกเป็นเรื่องของ ‘บุพเพสันนิวาส’ มติชน แต่ปฏิเสธไป เนื่องจากโตเกินบท ต่อมาผู้สร้างทาบทาม ณฐพร เตมีรักษ์ แต่ท้ายสุดบทนี้ตกเป็นของ ราณี แคมเปนออเจ้าสนั่นเมือง กว่าจะลงตัว โป๊ป-เบลล่า เป็น บุพเพสันนิวาส สมชื่อ!! ละครเรื่องนี้ยังได้นักแสดงอาวุโส บรรเจิดศรี ยมาภัย ในวัย 93 ปี มาแสดงเรื่องนี้ เนื่องจากอยู่ในวัยชรา ผู้กำกับละครจึงบอกไม่ต้องท่องบท ใช้วิธีบอกบทเหมือนละครโทรทัศน์ยุคแรก ๆ

 การถ่ายทำ 
ในการถ่ายทอดละครจากบทประพันธ์และบทละครมาเป็นละคร ผู้กำกับยังหาข้อมูลเพิ่มเติมนอกเหนือจากบทละคร สิ่งที่ภวัต ว่ายากคือการตีความความรู้สึกและเป็นกลางที่สุดในฉากประวัติศาสตร์ โดยตนตั้งใจที่สร้างคาแร็กเตอร์ในตัวละคร ให้คนดูจำและสัมผัสได้ ถึงแม้ว่าจะมาเพียงนิดเดียว เช่น ฉากที่พระเพทราชาและสมเด็จพระนารายณ์มหาราชที่เถียงกันกลางท้องพระโรง หรือ อย่างฉากที่คลังสินค้าของอังกฤษถูกเผา ซึ่งในนวนิยายเขียนว่า ขุนเรือง หลวงสรศักดิ์ เป็นคนไปเผา จึงต้องไปหาข้อมูลเพิ่มเติมว่า ทำไมเผา ใครเป็นคนเผา ถึงแม้ในข้อมูลจะไม่ได้บอกว่าใครเผา แต่ก็ต้องหาเหตุผลให้คนดูยอมรับได้ทำไม “บุพเพสันนิวาส” ถึงเปรี้ยง! ไขรหัสกับ “ผู้เขียนบท-ผู้กำกับ” ที่หลายฉากเกือบไม่ได้ดูกันแล้ว

thumb|ในละครมีการจำลองฉากท้องพระโรงที่สมเด็จพระนารายณ์ทรงรับพระราชสาส์นจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ของฝรั่งเศส
ในการเนรมิตฉากต่าง ๆ ในสมัยอยุธยา มีการค้นคว้าหาข้อมูลอย่างหนัก ทำเป็นสตอรีบอร์ดก่อนถ่ายทำ โดยสถานที่ถ่ายทำที่มีอยู่จริง เช่น กำแพงเมือง หรือวัดไชยวัฒนาราม ก็เก่าแก่ ต้องทำขึ้นใหม่ให้เหมือนบทประพันธ์ ส่วนฉากที่ไม่หลงเหลือแล้ว ก็สร้างขึ้นมาใหม่ด้วยเทคนิคการสร้างภาพ รวมถึงอุปกรณ์ประกอบฉากที่ต้องสวยและถูกต้องตามประวัติศาสตร์ ตัวอย่างเช่น เรือนไทย ที่เป็นฉากหลักก็ดูหรูหราเหมาะกับตำแหน่งของครอบครัวพระเอก มีข้าวของ ตามแบบยุคอยุธยาวางอยู่ นอกจากนั้น ในฉากที่สะท้อนวัฒนธรรม เช่น ฉากการทำขนมหวาน ก็เชิญอาจารย์ที่เชี่ยวชาญการทำขนมไทยโบราณมาทำให้ หรือฉากคุณหญิงจำปาสอนการเรือนการะเกด ก็ได้เห็นผักแกะสลักอลังการ นอกจากนั้นยังมีฉากที่ลงทุนแรงงานสร้างอย่างมากเช่น ฉากตลาดจีน ที่สร้างทั้งตลาดขึ้นมาเพื่อการถ่ายทำจริงฉากเดียว ใช้เวลาถ่ายในสตูดิโอ 2 วัน แต่ออกมาเพียง 2 นาที รวมถึงฉากท้องพระโรงที่สมเด็จพระนารายณ์ทรงรับพระราชสาส์นจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ของฝรั่งเศส ที่ทางค่ายตั้งใจสร้างออกมาให้สวยเหมือนภาพในหนังสือประวัติศาสตร์ที่เรียนกัน สถานที่ถ่ายทำในเรื่องฉากอื่น เช่น เมืองโบราณ ฉากในเรือ พายเรือ มีการสร้างท่าน้ำขึ้นมาใหม่ในช่อง 3 หนองแขม

 เครื่องแต่งกายและดนตรีประกอบ 
ส่วนเครื่องแต่งกายตัวละคร ผู้ออกแบบชุดแต่งกายคือ กิจจา ลาโพธิ์ ที่เคยออกแบบให้ละครเรื่อง ขุนศึก, ลูกทาส, ข้าบดินทร์ กิจจาที่ได้ออกแบบจากการค้นคว้าข้อมูลจากบันทึกต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นจดหมายเหตุลาลูแบร์ ราชอาณาจักรสยาม พงศาวดาร ภาพเขียนจิตรกรรม สมุดข่อย สมุดไทย หรือแม้แต่ตู้พระธรรมเขียนลายทองเก็บหนังสือใบลานเปิดความสามารถ “บ่าวสาลี่” ผู้ออกแบบชุดแต่งกายยอดเยี่ยมประจำละครดัง แพรว.คอม โดยได้ออกแบบใหม่หมดตั้งแต่สี ลายผ้า เครื่องประดับจนถึงหัวเข็มขัด ตามบุคลิกตัวละครและตามยศศักดิ์ ผู้หญิงใส่สไบ ใส่เครื่องทอง มีทั้งโจงกระเบน เสื้อคอตั้ง เสื้อแขนกระบอก การแต่งกายในวาระต่าง ๆ ด้วย มีการออกแบบลายผ้าขึ้นมาใหม่ และชุดแต่งงานเครื่องทอง งบประมาณการจัดสร้างชุดแต่งกายสำหรับการถ่ายทำประมาณ 2 ล้านบาท ซึ่งสูงกว่าละครเชิงประวัติศาสตร์ทั่วไป 2–3 เท่า นอกจากนี้ ทรงผมแต่ละคนก็อ้างอิงจากทรงผมจริงสมัยอยุธยา

ดนตรีประกอบมีทั้งขลุ่ย ซออู้ ขิม ซึ่งได้ผู้เล่นดนตรีไทยฝีมือระดับครูมาทำดนตรีประกอบให้

 การตัดต่อ 
เนื่องจาก บุพเพสันนิวาส ประสบความสำเร็จอย่างสูงทำให้ช่อง 3 ประกาศทำ บุพเพสันนิวาส ฉบับพิเศษ ออกอากาศต่อเนื่องในวันที่ 12, 18 และ 19 เมษายน พ.ศ. 2561 จำนวน 3 ตอน สำหรับฉบับพิเศษนี้เป็นการตัดต่อย่อจากฉบับเดิม เล่าเรื่องราวความรักที่เริ่มจากความเกลียดชังจนกลายเป็นความรักในมุมมองของการะเกดและพ่อเดช และเพิ่มภาพเบื้องหลังการถ่ายทำนานขึ้นกว่าเดิมด้วยออเจ้าเฮกันถ้วนหน้า ‘บุพเพสันนิวาส’ จัด 3 ตอนพิเศษให้ดูเบื้องหลัง-ฉากที่ไม่ได้ออกอากาศ

หลังจากนั้น 1 เดือน สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 ก็นำ บุพเพสันนิวาส มารีรันซ้ำอีกครั้งในช่วงละครเย็นต่อจากละครเรื่องก่อนหน้าอย่าง Mr.Merman แฟนฉันเป็นเงือก โดยออกอากาศทุกวันจันทร์ถึงพฤหัสบดี เวลา 19.05–20.05 น. และวันศุกร์ เวลา 18.45–19.45 น. เริ่มตั้งแต่วันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 และออกอากาศตอนสุดท้ายในวันที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ.2561 โดยละครเรื่อง นักสู้เทวดา ออกอากาศเป็นเรื่องถัดไป การออกอากาศครั้งนี้ได้มีการตัดต่อเนื้อหาใหม่ทั้งหมดโดย บริษัท บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด เปลี่ยนไตเติลเป็นคอนเซ็ปต์ สุริยัน-จันทรา พร้อมเรียบเรียงซาวน์ประกอบและเพิ่มฉากที่ถูกตัดออกไปในการออกอากาศครั้งแรก จนกลายเป็นฉบับสมบูรณ์ที่สุด ใช้ชื่อว่า บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม  หรือ บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cut กลับมาอีกครั้ง!! บุพเพสันนิวาส ‘คุณพี่เดช-แม่การะเกด’ฉบับสมบูรณ์ แห่ชมทีเซอร์ถล่ม(คลิป) 

ต่อมาในช่วงท้ายปี พ.ศ. 2562 สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 ก็นำ บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม หรือ บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cut มารีรันซ้ำอีกครั้งในช่วงละครหลังข่าวส่งท้ายปี พ.ศ. 2562 ต้อนรับปี พ.ศ.2563 โดยออกอากาศตลอดสัปดาห์ต่อเนื่อง 16 วันรวด จันทร์-ศุกร์ เวลา 20.20-22.35 น. และเสาร์-อาทิตย์ เวลา 20.15-22.30 น. นำเสนอเป็นตอนแรกในวันพุธที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2562 และออกอากาศตอนจบในวันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2563อยู่ก่อนออเจ้า! "บุพเพสันนิวาส" กลับมารีรัน 7 วันรวดส่งท้ายปี 2562

และอีกครั้งในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2566 ที่ ช่อง 3 เอชดี นำ บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม หรือ บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cut มารีรันอีกครั้งในช่วงละครเย็น เพื่อต้อนรับละครภาคต่ออย่าง พรหมลิขิต ที่จะออกอากาศในช่วงเดือนตุลาคม พ.ศ.2566 โดยออกอากาศต่อจากละครเรื่องก่อนหน้าอย่าง นรสิงห์ และออกอากาศทุกวันจันทร์-ศุกร์ เวลา 19.00-20.00 น. นำเสนอเป็นตอนแรกในวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2566 และในวันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ.2566 ออกอากาศเป็นตอนที่ 40 (ตอนจบ) รวมทั้งสิ้นแล้ว บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม มีทั้งหมด 40 ตอนดูวนไป! บุพเพสันนิวาส-ทองเนื้อเก้า กลับมารีรันโกยเรตติ้งอีกครั้งโดยละครเรื่อง เจ้าสาวบ้านไร่ ออกอากาศเป็นเรื่องถัดไปในวันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ.2566 เป็นต้นไป

 เพลงประกอบ 

เพลงประกอบละคร "บุพเพสันนิวาส" มี 4 เพลงคือเพลง "เพียงสบตา" ขับร้องโดย ศรัณย์รัชต์ ดีน แต่งเพลงโดย ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ เพลงนี้ลิเดียได้ออกแบบการร้องผสมผสานความเป็นไทยเข้าไปในเพลงด้วย อีก 3 เพลงคือเพลง "ออเจ้าเอย" ขับร้องโดย พีท พล, เพลง "เธอหนอเธอ" ขับร้องโดย แนน วาทิยา, เพลง "บุพเพสันนิวาส" ขับร้องโดย ศรัณยู วินัยพานิช แต่งเพลงโดย วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ โดยเพลง "บุพเพสันนิวาส" เป็นเพลงหลักของเรื่องที่สื่อเนื้อหาถึงสายใยความรัก ความผูกพันของคู่รักที่เกิดมาเคียงคู่กันเปรียบดั่งเป็นบุพเพสันนิวาส ส่วนเพลง "ออเจ้าเอย" ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ ผู้บริหารค่ายเพลง Chanderlier Music ให้ วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ แต่งหลังจากคำว่า "ออเจ้า" เป็นคำพูดติดปากกันทั่วเมือง มีรูปแบบการร้องที่มีการเอื้อนเอ่ยแบบเพลงไทยเดิม ภาคดนตรีที่มีท่วงทำนองแบบไทยร่วมสมัยและมีเสียงซอสีคลอไปตลอดทั้งเพลง เพลงประกอบละครบุพเพสันนิวาสนอกจากจะโด่งดังใน ประเทศไทย แล้ว ใน ประเทศกัมพูชา เพลง "ออเจ้าเอย" ยังขึ้นอันดับที่ 1 บน ไอจูนส์ ตามมาด้วยเพลง "บุพเพสันนิวาส" อยู่อันดับที่ 2 และเพลง "เพียงสบตา" อยู่ในอันดับที่ 5 เมื่อวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2561รวมเพลงดัง“บุพเพสันนิวาส”...กระแสละครแรงสุด ๆ ฉุดเพลงประกอบแรงตาม และเพลงที่ 4 "เธอหนอเธอ" ขับร้องโดย แนน วาทิยา ที่ถ่ายทอดความรู้สึกของแม่หญิงการะเกดที่มีต่อคุณพี่เดช‘บุพเพสันนิวาส’ มีเซอร์ไพรส์ ‘เธอหนอเธอ’ สื่อแทนใจแม่หญิงการะเกดทุกชาติไป ข่าวสด

สำหรับบทเพลง "จันทร์" ที่ขับร้องโดย ธณรัฐ ปิ่นเวหา ที่ปรากฏในนิยาย แต่ไม่ปรากฏในละครเนื่องจากติดลิขสิทธิ์จากค่ายต้นสังกัด ทำให้ในละครเปลี่ยนจากร้องเพลง "จันทร์" มาร้องเพลง "ออเจ้าเอย" แทน

นอกจากนี้ยังมีเพลง "ออเจ้าเอย" เวอร์ชันพิเศษที่ขับร้องโดย ธนวรรธน์ วรรธนะภูติออเจ้ารอฟินกันได้เลย พี่หมื่นโป๊ปร้องเองเพลง “ออเจ้าเอย” และ "เธอหนอเธอ" เวอร์ชันพิเศษที่ขับร้องโดย ราณี แคมเปนไพเราะจับใจ! เบลล่า ราณี โชว์เสียงใส ร้องเพลง "เธอหนอเธอ" ให้แฟนละคร เพิ่มมาในบุพเพสันนิวาสฉบับพิเศษอีกด้วย

 ดีวีดีและซีดี 
ดีวีดีของละคร บุพเพสันนิวาส ออกวางจำหน่าย วันที่ 11 เมษายน ดีวีดี 1 ชุดมี 11 แผ่น ประกอบด้วยละคร เบื้องหลังการถ่ายทำ เปิดกองละคร มิวสิกวิดีโอ 4 เพลง รายการ บุพเพสันนิวาสวันละคำ และสมุดภาพ 16 หน้าเฉลย!! หลังอวสานแล้ว บุพเพสันนิวาส เตรียมมีเซอร์ไพร์สอะไร?

ส่วนซีดีเพลงประกอบละคร นอกเหนือจากเพลง 4 เพลงที่ประกอบละครแล้วยังมีเพลงบรรเลงพิเศษและแบ็กกิงแทร็ก (backing track) พร้อมรูปภาพนักแสดง Photobook และโปสการ์ดสุ่มรูปนักแสดงนำ 6 แบบกระแสแรง! ทีมงานละคร “บุพเพสันนิวาส” เตรียมวางขายอัลบั้มเพลงประกอบละคร

 การตอบรับ 
 คำวิจารณ์และความสมจริง 
แม้ละครเรื่อง บุพเพสันนิวาส  จะสร้างขึ้นมาเพื่อความบันเทิงของผู้ชมเป็นหลัก แต่ก็ยังมีผู้ให้ข้อติติงไว้ ทั้งในเรื่องความสมจริงทางการเมืองและด้านศิลปะวัฒนธรรม วรรษชล ศิริจันทนันท์ นักเขียนจากเดอะโมเมนตัม เอาแนวคิดประวัติศาสตร์การเมืองฝ่ายซ้ายวิเคราะห์ละครเรื่องนี้ไว้ว่า เป็นละครหลังข่าวที่แม้จะยังคงความสนุกและความบันเทิง "แต่ก็ยังมี 'คราบ' ของอุดมการณ์ชาตินิยมและการชื่นชมความสงบสุขของอยุธยาแทรกเข้ามาอยู่เป็นระยะ จนผู้ชมเกิดอารมณ์โหยหาอดีต" โดยวรรษชลโต้แย้งว่า บุพเพสันนิวาส นำเสนอภาพในอดีตที่มองข้ามความขัดแย้งของคนไทยในราชสำนัก โดยนำเสนอว่าสังคมและวัฒนธรรมของอยุธยาเป็นสังคมที่ "สงบสุข ไม่มีการคอรัปชั่น และมีฝรั่งเป็นส่วนเกิน" เพื่อสนองความปรารถนาของผู้ชมบางส่วนซึ่ง "ไม่พอใจในปัจจุบันอันแสนจะวุ่นวาย เต็มไปด้วยการแบ่งฝักแบ่งฝ่าย และไร้ซึ่งความปรองดอง จนเกิดความโหยหาอดีต"ว่าด้วยความเชื่อ ‘ฝรั่งเลว—ไทยดี’ และสิ่งที่ ‘บุพเพสันนิวาส’ ไม่ได้บอก เดอะโมเมนตัม นฤเบศ กูโน ผู้กำกับและนักเขียนบทละคร แสดงความเห็นว่าเพราะความสำเร็จของละครเกิดจากบทละครที่ดีและเคมีของนักแสดงที่เข้ากัน ขณะที่วัฒนธรรมการดูละครของคนไทยมีความคล้ายคลึงกับคนเกาหลี คือ ชื่นชอบละครตลก พระนางไม่ถูกกัน มีบทพูดเชือดเฉือน แต่แอบแสดงออกเล็กน้อยว่ารัก"บุพเพสันนิวาส" สูตรสำเร็จละครไทย ถูกใจคอซีรีส์เกาหลี ส่วนเว็บไซต์ สนุก.คอม วิเคราะห์ความสำเร็จของละครเรื่องนี้ว่า "สะท้อนให้เห็นสูตรสำเร็จของละคร และการนำเสนอประวัติศาสตร์ไทยผ่านละครแนวใหม่ ที่มีความเข้ากันของพระนางเป็นตัวชูโรง จนสร้างความน่าสนใจในประวัติศาสตร์ไทยให้กับคนรุ่นใหม่ให้หันกลับมามองมากขึ้น" ด้านงานออกแบบงานสร้าง มติชน วิจารณ์ว่า "อยู่ในมาตรฐานดี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ฉากที่นำเสนอฉากสมเด็จพระนารายณ์ทรงโน้มกายรับพระราชสาสน์ของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 จากเชอวาเลีย เดอ โชมองต์ ราชทูตฝรั่งเศส ตามรอยภาพวาดโบราณซึ่งหลายคนคุ้นตาเป็นอย่างดี"“บุพเพสันนิวาส” สายสัมพันธ์ระหว่าง “ทีวี” กับ “ภาพยนตร์”

เนื่องจากเป็นละครที่มีฉากหลังอิงประวัติศาสตร์ จึงได้รับคำวิจารณ์เรื่องความสมจริง ลุพธ์ อุตมะ นักออกแบบเครื่องแต่งกาย วิจารณ์ว่า "เครื่องนุ่งห่มในเรื่องนี้ ในส่วนของชาวสยามมีการวิจัยและจัดทำได้สวยงามเหมาะสม แม้ว่าจะมีการใช้ผ้านุ่งจากประเทศราช และหัวเมืองทางเหนือมาใช้ร่วมด้วย เป็นการสื่อสารได้อย่างดีถึงความสัมพันธ์ของผู้คนและชาติพันธุ์ในสมัยนั้น ทว่าตัวละครที่ไม่ใช่คนสยามนั้นกลับพบว่ามีข้อบกพร่อง เรื่องการออกแบบ การตัดเย็บและการใช้ผ้าที่ถูกลักษณะ"นักประวัติศาสตร์ติงชุดชาวต่างชาติในละครบุพเพสันนิวาสผิดยุคไปเกือบ 200 ปี บีบีซีไทย โดยเขาชี้ข้อบกพร่อง อย่างเช่น คอนสแตนติน ฟอลคอน และมาเรีย กีมาร์ เนื่องจากรูปแบบหรือ แพทเทิร์นเป็นแบบสมัยใหม่และผิดสัดส่วนเป็นอย่างมาก กิจจา ลาโพธิ์ หัวหน้าฝ่ายออกแบบเครื่องแต่งกายในละคร ชี้แจงว่า เสื้อผ้าชาวต่างชาติในละครเป็นเรื่องที่ยากที่สุดเรื่องหนึ่ง การออกแบบพัฒนาขึ้นจากข้อมูลที่ค้นคว้า และพยายามที่จะทำให้ใกล้เคียงกับความเป็นข้อเท็จจริงมากที่สุด แต่ก็ได้เพิ่มรายละเอียดเพื่อความสวยงามและให้เหมาะสมกับตัวนักแสดง นอกจากนี้ทางสถานีที่ต้องการสร้างภาพลักษณ์ของตัวละครเอกให้ดูแตกต่างจากตัวละครตัวอื่น จึงเป็นเหตุให้ตัวละครเหล่านี้ฟันไม่ดำ

พิพัฒน์ กระแจะจันทร์ อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พบข้อผิดพลาดในด้านรายละเอียด ชี้ว่า อย่างฉากที่เห็นป้อมเพชร พิจารณาในช่วงเวลาในบทประพันธ์ และดูหลักฐานชั้นต้นทางประวัติศาสตร์ สภาพของป้อมน่าจะทรุดโทรมมาก หรือไม่ก็ กำลังได้รับการปรับปรุงโดยนายช่างฝรั่งเศสชื่อ เดอ ลามาร์

 การสำรวจความเห็น 
จากการสำรวจแบบสอบถามสวนดุสิตโพล จำนวนทั้งสิ้น 1,272 คนระหว่างวันที่ 10–14 เมษายน พ.ศ. 2561 สำรวจเรื่อง "ละคร บุพเพสันนิวาส ในทัศนะประชาชน" จากหัวข้อประชาชนคิดอย่างไร กับละคร บุพเพสันนิวาส โดยอันดับ 1 เห็นว่าละคร สนุกสนาน ให้ทั้งข้อคิดและความบันเทิงโพลเผยคนไม่ชอบกระแสโจมตี-จับผิดละครบุพเพสันนิวาส จากการสำรวจของสำนักวิจัยซูเปอร์โพล จำนวนทั้งสิ้น 1,185 คน ดำเนินโครงการระหว่างวันที่ 10–16 มีนาคม เมื่อสอบถามถึงตัวละคร บุพเพสันนิวาส ที่แสดงได้ดีที่สุด พบว่า ร้อยละ 54.4 ระบุราณี รองลงมาคือร้อยละ 21.1 ระบุธนวรรธน์ซูเปอร์โพล ระบุ 98% ดูบุพเพสันนิวาส มีความสุข น่าอึ้งชาย 25.6% อยากเป็นแม่หญิงการะเกด

 กระแสตอบรับในต่างประเทศ 
นอกจากจะได้รับความนิยมสูงสุดในประเทศไทยแล้ว ละคร บุพเพสันนิวาส ยังโด่งดังในซินล่างเวย์ปั๋ว หรือสื่อสังคมออนไลน์ขนาดใหญ่ที่สุดของจีนอีกด้วยกระแสบุพเพสันนิวาสในจีน โดยมีการกล่าวถึง บุพเพสันนิวาส ในแฮชแท็ก  จนขึ้นเทรนด์อันดับ 1 มียอดผู้ชมชาวจีนดูละคร บุพเพสันนิวาส แบบสดออนไลน์ผ่านทางช่อง HBO กว่า 100,000 คนออเจ้าปักหมุดจีน! “บุพเพสันนิวาส” คนดูออนไลน์กว่าแสน และมีการทำซับไตเติลภาษาจีนให้ละครเรื่องนี้ทั้งที่ยังไม่ได้ซื้อขายลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการและไม่มีการโปรโมตแบบเต็มตัวปังถึงแดนมังกร! ‘บุพเพสันนิวาส’ อาละวาดความนิยม ไกลถึงเมืองจีน ยิ่งไปกว่านั้นหลังละคร บุพเพสันนิวาส จบไปสามสัปดาห์ แฮชแท็ก  ก็ยังคงทะยานขึ้นอันดับ 1 ในเวย์ปั๋ว อีกครั้งด้วยยอดวิวสูงกว่า 900 ล้านครั้งยังอินกันไม่จบ! “บุพเพสันนิวาส” กลับมาติดท๊อปอันดับแรกใน weiboละครจบกระแสไม่จบ ล่าสุดวันนี้ 4 พ.ค. 61 บุพเพสันนิวาสยังคงติดTOP1 แฮชแท็กละครในWeibo

ประเทศกัมพูชาได้ซื้อลิขสิทธิ์ละคร บุพเพสันนิวาส ไปแพร่ภาพแล้ว โดยจะออกอากาศทางช่อง PNN TV ใช้ชื่อเรื่องว่า  เริ่มตั้งแต่วันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2561 ทุกวันจันทร์ถึงศุกร์ วันละ 2 รอบ เวลา 18.00–19.00 น. และ 22.00–23.00 น.บุพเพสันนิวาส จะออนแอร์ทางทีวีกัมพูชา มิ.ย.นี้ ปี 2562 บุพเพสันนิวาส เป็น 1 ในละคร 8 เรื่องที่ออกอากาศบนสถานีโทรทัศน์ประเทศเกาหลีใต้ บนสถานี TVA PLUS และ SMILE PLUS ออกฉายทางช่อง RTV (Rajawali TV ฟรีทีวีของอินโดนีเซีย),  ทางสถานีโทรทัศน์ TVB J2 ที่รับชมได้ในฮ่องกงและมาเก๊า, สถานีโทรทัศน์  TVA Plus (เพย์ทีวีในเกาหลีใต้) และทางออนไลน์ทางช่อง Dim Sum ของมาเลเซีย นอกจากนั้นยังมีอยู่ในเน็ตฟลิกซ์ ที่รับชมได้ในประเทศอินเดีย, ญี่ปุ่น, เนปาล, ลาว, มาเลเซีย, มองโกเลีย, พม่า, เกาหลีใต้, ฟิลิปปินส์, ศรีลังกา, ไต้หวัน และ เวียดนาม

 ผลสืบเนื่อง 
thumb|วัดไชยวัฒนาราม ที่หลังละครออกฉาย ทำให้มีนักท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้น
จากความโด่งดังของละคร ทำให้มีการจัดทัวร์การท่องเที่ยว เช่น ที่วัดไชยวัฒนาราม รวมถึงโบราณสถานอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ก่อนละครออกอากาศ วันธรรมดาจันทร์ถึงศุกร์ มีนักท่องเที่ยวมาเที่ยว 800–900 คนต่อวัน แต่หลังละครออกอากาศ มีนักท่องเที่ยวเพิ่มเป็นเฉลี่ยวันละ 4,000 คน ส่วนวันเสาร์ อาทิตย์ เดิมมีนักท่องเที่ยวราว 3,300 คน เมื่อละครออกอากาศ เพิ่มขึ้นเป็น 18,300 คนกรมศิลป์ทัวร์ ตามละครดัง ‘บุพเพสันนิวาส’ คุณใหม่ร่วมชม นักท่องเที่ยวยังนิยมแต่งชุดไทยมายังสถานที่ท่องเที่ยวเหล่านี้ฟีเว่อร์ทั่วพระนคร ยกให้ ละคร “บุพเพสันนิวาส” ปลุกกระแสการท่องเที่ยว เช่นเดียวกับที่พระนารายณ์ราชนิเวศน์ มีนักท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้นถึงวันละ 2,000–3,000 คนต่อวัน'ออเจ้า' โกอินเตอร์! ต่างชาติแห่ซื้อสิทธิ์ 'บุพเพสันนิวาส' ไปออกอากาศ ไทยรัฐ นอกจากนี้ยังมีการจัดการท่องเที่ยวในสถานที่เป็นฉากของละคร เช่น อยุธยา ลพบุรี โดยมีมัคคุเทศก์เป็นนักประวัติศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์อยุธยาบุพเพสันนิวาส ...ป๊อป คัลเจอร์ และอุตสาหกรรมวัฒนธรรม. มติชน. เศรษฐกิจพระนครศรีอยุธยามีการขยายตัว โดยมีผลิตภัณฑ์มวลรวมของจังหวัดสูงเป็นอันดับที่ 3 ของประเทศ

ทางด้านการตลาด ตราสินค้าต่าง ๆ อาศัยเนื้อหาในละครเชื่อมโยงกับตราสินค้า6 องค์ประกอบของความลงตัวปั้นสาวก ดันละคร “บุพเพสันนิวาส” ดังสนั่นเมือง ดังจะเห็นได้จากตราสินค้าและเพจบนเฟซบุ๊กต่าง ๆ เล่นประเด็นที่เกี่ยวข้องกับละคร แบบการตลาดแบบทันกาล (real-time marketing) เช่นประเด็น หมูกระทะ, กุ้งย่าง, มะม่วงน้ำปลาหวาน, หมูสร่ง, ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง, ออเจ้า ฯลฯบุพเพสันนิวาส อาละวาดเต็มฟีด แบรนด์โชว์สกิล Real-time Marketing แต่เป็นผลดีจริงหรือเปล่า ออเจ้า จงฟัง!

นอกจากผลตอบรับทางการตลาด ตัวละครยังได้รับการต่อยอดออกไปเป็นภาคต่ออีกถึงสองสื่อด้วยกัน สื่อแรก เป็นละครโทรทัศน์เรื่อง พรหมลิขิต เป็นเรื่องราวภาคต่อในรุ่นลูกหลังจากความรักของพ่อเดชและเกศสุรางค์ โดยได้เขียนบทโทรทัศน์เป็น ศัลยา เช่นเดิม เริ่มแรกได้วางตัวผู้กำกับการแสดงโดย ภวัต พนังคศิริ แต่ต่อมาได้เปลี่ยนเป็น สรัสวดี วงศ์สมเพ็ชร ผลิตโดย บีอีซี-มัลติมีเดีย และบรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น ซึ่งมีกำหนดออกอากาศใน พ.ศ. 2565 แต่ต่อมาได้มีการเลื่อนกำหนดออกอากาศเป็นช่วงท้ายปี พ.ศ.2566 และสื่อที่สอง เป็นภาพยนตร์ภาคต่อเรื่อง บุพเพสันนิวาส 2 เป็นเรื่องราวในอีกชาติภพหนึ่งเมื่อพ่อเดชและเกศสุรางค์มาเกิดใหม่ในยุคกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ผลิตโดย จีดีเอช ห้าห้าเก้า และจอกว้าง ฟิล์ม ร่วมกับ บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น นำแสดงโดยพระนางคู่เดิม คือ ราณี แคมเปน และธนวรรธน์ วรรธนะภูติ กำกับการแสดงโดย อดิสรณ์ ตรีสิริเกษม เดิมมีกำหนดออกฉายในโรงภาพยนตร์ในวันที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2565จีดีเอชทำหนัง “บุพเพสันนิวาส 2” หวังปี 64 กวาดรายได้ 500 ล้านบาท แต่ต่อมาได้เลื่อนไปออกฉายในวันที่ 28 กรกฎาคม ปีเดียวกัน

เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2565 มีการเผยแพร่ บุพเพสันนิวาสเว็บตูน (Love Destiny) ในช่องยูทูบเว็บตูน ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มอ่านการ์ตูนจากเกาหลี วาดโดยนักวาดจากประเทศเกาหลี

จนกระทั่งในวันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ.2566 เวลา 20.30-22.00 น. ได้มีการออกอากาศของละครภาคต่อของ บุพเพสันนิวาส ในชื่อ พรหมลิขิต เป็นตอนแรก โดยก่อนหน้านั้นได้มีการออกอากาศรีรันละคร บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม หรือ บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director’s cut ในช่วงเย็นระหว่างวันที่ 10 สิงหาคม-4 ตุลาคม พ.ศ.2566 วันจันทร์-ศุกร์ เวลา 19.00-20.00 น. และต่อมาในวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ.2566 พรหมลิขิต ได้ออกอากาศเพิ่มวันจาก 2 วัน เป็น 3 วันต่อสัปดาห์ ในวันจันทร์-อังคาร-พุธ เรื่อยมาจนถึงวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ.2566 ซึ่งเป็นตอนจบของละครเรื่อง พรหมลิขิต

 เรตติ้ง 
สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 ลงผัง บุพเพสันนิวาส คืนวันพุธและพฤหัส ในช่วงไพรม์ไทม์ เวลา 20.20–22.50 น. กลยุทธ์ที่ช่อง 3 นำมาใช้คือ เนื้อหาละครช่วงแรกมีความยาว 25 นาที เพื่อให้ลงโฆษณาได้อย่างเต็มที่ และค่อย ๆ ลดช่วงละครลงจนเบรกที่ 9 เบรกสุดท้าย ลดเวลาเหลือเพียง 6 นาที เพื่อยึดให้คนดูไว้ให้นานที่สุดเปิดกลยุทธ์เด็ด ดึงคนตรึงช่อง เฝ้าละคร ลากเบรกยาว

ออกอากาศวันแรก เรตติ้งทั่วประเทศจากการสำรวจของ AGB Nielsen ในช่วงละครหลังข่าว เป็นอันดับ 3 มีเรตติ้ง 3.4 เป็นรองอันดับ 1 มือปราบเหยี่ยวดำ ทางช่อง 7 ซึ่งเป็นละครบู๊ มีเรตติ้ง 5.5 และอันดับ 2 เรือนเบญจพิษ ทางช่องวัน 31 ซึ่งอยู่ในช่วงท้ายของละคร มีเรตติ้ง 3.7เรตติ้งรายการไพรม์ไทม์ หลัง 2 ทุ่ม ต่อมาในตอนที่ 2 บุพเพสันนิวาส มีเรตติ้งทั่วประเทศขึ้นมาอันดับ 2 ยังคงเป็นรอง มือปราบเหยี่ยวดำ แต่เรตติ้งเรื่องดังกล่าวลดลงจาก 5.5 มายัง 4.9 แต่เรตติ้งของ บุพเพสันนิวาส ในกรุงเทพและหัวเมืองใหญ่ต่างจังหวัดเป็นอันดับ 1 แต่พื้นที่เขตนอกเมืองเป็นรอง มือปราบเหยี่ยวดำ5 อันดับเรตติ้งรายการวาไรตี้ 22 ก.พ. 61 จนในตอนที่ 3 เรตติ้งทั่วประเทศ บุพเพสันนิวาส มีเรตติ้ง 7.3 แซง มือปราบเหยี่ยวดำ ที่มีเรตติ้ง 5.4“บุพเพสันนิวาส”แผลงฤทธิ์ กระทบเรตติ้ง เวิร์คพอยท์-ช่องวัน-ช่อง8 เรตติ้งตอนที่ 4 เรตติ้งทั่วประเทศคือ 8.2 มีเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 4 ตอนแรก 5.964 เป็นรองเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 4 ตอนแรกของ นาคี ในปี 2559 ที่ 7.713 เรตติ้งเฉลี่ย 4 ตอนของ บุพเพสันนิวาส มีผู้ชมผู้หญิงถึง 7.707 ส่วนผู้ชาย 4.136ปรากฏการณ์บุพเพสันนิวาส vs นาคี จาก 6 ตอนแรก มีเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 8.005 โดยกลุ่มอายุผู้ชม ที่รับชมมากที่สุดใน 6 ตอนแรกคือ 35–39 ปี รองลงมาคือ 40–49 ปีออเจ้า ส่งผล วัยทีนต้องดูทีวี ตอนที่ 7 บุพเพสันนิวาส ยังคงมีเรตติ้งทั่วประเทศสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ที่ 14.8 ขณะเดียวกันช่อง 7 มีละครเรื่องใหม่ออกฉายวันแรกเรื่อง ชาติลำชี ซึ่งเป็นละครเพลงแนวบู๊ เปิดตัวที่ 3.6เช็กเรตติ้งล่าสุดเป็นยังไง? เมื่อ 7 สีส่ง 'ชาติลำชี' มาฆ่า 'การะเกด' ในตอนที่ 10 ยังมีเรตติ้งทั่วประเทศดีอยู่ที่ 16.0 แม้ทางช่องไทยรัฐทีวีจะถ่ายทอดสดฟุตบอลคิงส์คัพ นัดฟุตบอลทีมชาติกาบองพบฟุตบอลทีมชาติไทย ที่มีเรตติ้ง 3.0ดราม่า “ผีการะเกด”โผล่ &บอลคิงส์คัพ “บุพเพสันนิวาส”เรตติ้งทรงตัว เพิ่มขึ้นจิ๊บ ๆ 0.011 ในตอนที่ 11 บุพเพสันนิวาส มีเรตติ้งทั่วประเทศ 17.4 ได้สร้างสถิติละครที่มีเรตติ้งสุงสุดนับตั้งแต่มีทีวีดิจิตัลในปี 2557ช่อง 3 “บุพเพฯ ” สร้างสถิติใหม่ เรตติ้งชนะ “นาคี”แล้ว หลังจากนั้นเรตติ้งทั่วประเทศหยุดนิ่งอยู่ที่ 17.4 ในตอนที่ 12 และ 13 รวมสามตอนติดต่อกัน“ออเจ้า”เรตติ้งนิ่ง รอฉากเด็ด “โล้สำเภา” ก่อนจะขยับเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเป็น 17.9 ในตอนที่ 14 และสำหรับตอนจบ ตอนที่ 15 นั้น มีเรตติ้งทั่วประเทศสูงสุดกว่าทุกตอน ที่ 18.6 หรือมีคนดูเฉลี่ย 12.2 ล้านคน และเรตติ้งเฉลี่ยทุกตอนอยู่ที่ 13.247 หรือมีคนดูเฉลี่ย 8.8 ล้านคนต่อตอน ซึ่งเอาชนะเรตติ้งเฉลี่ยละคร นางชฎา ในปี 2558 ของช่อง 7 ที่ 11.465 และ นาคี ในปี 2559 ของช่อง 3 ที่ 10.927บทสรุป “บุพเพสันนิวาส” ทำให้ บุพเพสันนิวาส เป็นละครที่ได้รับความนิยมสูงสุดนับตั้งแต่ประเทศไทยเข้าสู่ยุคทีวีดิจิตอลเมื่อปี 2558

บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม  หรือ บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cut เรตติ้งเปิดตัวในตอนแรกสูงถึง 6.0"บุพเพสันนิวาส" รีรัน แรงไม่ตก! กวาดเรตติ้งชนะทุกช่อง

 เรตติ้งละคร บุพเพสันนิวาส (พ.ศ. 2561) 
{| class="wikitable"
|-
!ตอนที่
!ออกอากาศ
!เรตติ้งทั่วประเทศ (AGB Nielsen)
!กรุงเทพมหานคร (Ch3 Thailand)
!ต่างจังหวัด
!ต่างจังหวัด
|-
| 1
| 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561
|เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 1 รวมทั่วประเทศ
|
|
|
|-
| 2
| 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561
| 4.8เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 2 รวมทั่วประเทศ
| 7.5
| 5.7เรตติ้งบุพเพสันนิสวาส(ต่างจังหวัด) ตอนที่ 2
| 3.8
|-
| 3
| 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561
| 7.3เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 3 รวมทั่วประเทศ
| 11.6
| 9.3เรตติ้งบุพเพสันนิวาส(ต่างจังหวัด) ตอนที่3และ4
| 5.6
|-
| 4
| 1 มีนาคม พ.ศ. 2561
| 8.2เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 4 รวมทั่วประเทศ
| 13.0
| 10.0
| 6.4
|-
| 5
| 7 มีนาคม พ.ศ. 2561
| 11.4เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 5 รวมทั่วประเทศ
| 16.0
| 13.0
| 9.7
|-
| 6
| 8 มีนาคม พ.ศ. 2561
| 12.6เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 6 รวมทั่วประเทศ
| 19.8
| 14.3
| 10.4
|-
| 7
| 14 มีนาคม พ.ศ. 2561
| 14.8เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 7 รวมทั่วประเทศ
| 20.6
| 17.8
| 12.3
|-
| 8
| 15 มีนาคม พ.ศ. 2561
| 15.5เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 8 รวมทั่วประเทศ| 22.8
| 18.5| 12.7
|-
|9
|21 มีนาคม พ.ศ. 2561
|16.0เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 9 รวมทั่วประเทศ
|23.4
|19.6
|13.0
|-
|10
|22 มีนาคม พ.ศ. 2561
|16.0เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 10 รวมทั่วประเทศ
|21.4
|20.2
|13.2
|-
|11
|28 มีนาคม พ.ศ. 2561
|17.4เรตติ้งบุเพสันนิวาส ตอนที่11 รวมทั่วประเทศ
|22.6
|20.6
|15.1
|-
|12
|29 มีนาคม พ.ศ. 2561
|17.4เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 12 รวมทั่วประเทศ
||19.8
|15.0
|-
|13
|4 เมษายน พ.ศ. 2561
|17.4เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 13 รวมทั่วประเทศ
|21.8
|21.8
|14.8
|-
|14
|5 เมษายน พ.ศ. 2561
|17.9เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 14 รวมทั่วประเทศ
|
|20.9
|15.4
|-
|15
|11 เมษายน พ.ศ. 2561
|เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 15 รวมทั่วประเทศ
|23.4
|
||-
|colspan=2|เฉลี่ยต่อตอน||||'|}

 เรตติ้งละคร บุพเพสันนิวาส Special Edition 
หลังจากกระแสความสำเร็จของ บุพเพสันนิวาส ที่มีมากขึ้นเรื่อยๆจนเดินทางมาถึงตอนอวสานในวันที่ 11 เมษายน พ.ศ.2561 สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 จึงตอบรับกระแสความนิยมด้วยการประกาศออกอากาศ บุพเพสันนิวาส ตอนพิเศษ หรือ บุพเพสันนิวาส Special Edition ในวันที่ 12, 18 และ 19 เมษายน พ.ศ.2561 ซึ่งเป็นการตัดต่อใหม่ของเรื่องราวความรักของพระ-นางแบบเรียงลำดับ เพื่อให้ผู้ชมเข้าใจได้ง่ายขึ้น รวมทั้งเบื้องหลังต่างๆที่ไม่เคยเผยแพร่มาก่อนอีกด้วยคืนนี้รอชมตอนพิเศษ บุพเพสันนิวาส พร้อมรีรันแบบ Director Cut ต้นเดือนพฤษภาคมนี้ โดยเรตติ้งเปิดตัวในตอนแรกได้ไปถึง 10.1  
+ ฉบับพิเศษตอนที่วันที่เรตติ้งทั่วประเทศ (AGB Nielsen)112 เมษายน พ.ศ. 256110.105ปิดจ๊อบ เรตติ้ง & รายได้ “บุพเพสันนิวาส”218 เมษายน พ.ศ. 25618.606319 เมษายน พ.ศ. 25618.0406.641 (เบื้องหลังละคร)

 เรตติ้งละคร บุพเพสันนิวาสรีรัน ฉบับจัดเต็ม (Director’s cut) (11 พ.ค.-20 ก.ค. 2561) 
ตอบรับความสำเร็จด้วยการกลับมาของละครโรแมนติกอิงประวัติศาสตร์อย่าง   บุพเพสันนิวาส อีกครั้ง ซึ่งในครั้งนี้จะเป็นการตัดต่อเรียงลำดับใหม่อีกครั้งจากผู้กำกับ ภวัต พนังคศิริ โดยการนำฉากที่ถูกตัดออกไปกลับเข้ามาอีกครั้งเพื่อให้เรื่องราวสมบูรณ์ที่สุด เช่น ฉากรุ่นลูกของเกศสุรางค์ รวมทั้งหมด 40 ตอน โดยใช้ชื่อว่า บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม  หรือ บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cutฟินกันอีกรอบ! เผยทีเซอร์ฉากใหม่ บุพเพสันนิวาส ฉบับรีรัน เริ่มออนแอร์ 11 พ.ค นี้  ออกอากาศวันจันทร์-พฤหัสบดี เวลา 19.05 น. และ วันศุกร์ เวลา 18.45 น. โดยตอนแรกออกอากาศในวันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ.2561 ได้เรตติ้งเปิดตัวในตอนแรกสูงถึง 6.0 และได้เรตติ้งมากที่สุดในวันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ.2561 และ 19 กรกฎาคม พ.ศ.2561 ถึง 6.9เรตติ้งบุพเพสันนิวาส director’s cut (1) โดยในวันที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ.2561 นำเสนอเป็นตอนจบ ได้เรตติ้งไปที่ 6.1 เฉลี่ยต่อตอนแล้วได้ 5.81เรตติ้งบุพเพสันนิวาส director’s cut (2)
+ตอนที่วันที่ออกอากาศเรตติ้งทั่วประเทศ
(Nationwide)ตอนที่วันที่ออกอากาศเรตติ้งทั่วประเทศ
(Nationwide)111 พฤษภาคม พ.ศ. 25616.02121 มิถุนายน 25615.5214 พฤษภาคม พ.ศ. 25615.52222 มิถุนายน 2561 
|-
|3
|16 พฤษภาคม พ.ศ. 2561
|4.7
|23
|25 มิถุนายน 2561
|5.9
|-
|4
|18 พฤษภาคม พ.ศ. 2561
|5.2
|24
|26 มิถุนายน 2561
|6.3
|-
|5
|21 พฤษภาคม พ.ศ. 2561
|5.3
|25
|27 มิถุนายน 2561
|6.1
|-
|6
|22 พฤษภาคม พ.ศ. 2561
|6.6
|26
|28 มิถุนายน 2561
|5.4
|-
|7
|24 พฤษภาคม พ.ศ. 2561
|6.5
|27
|29 มิถุนายน 2561
|4.9
|-
|8
|25 พฤษภาคม พ.ศ. 2561
|5.2
|28
|2 กรกฎาคม 2561
|5.6
|-
|9
|28 พฤษภาคม พ.ศ. 2561
| 293 กรกฎาคม 25615.5101 มิถุนายน พ.ศ. 25614.6304 กรกฎาคม 25615.7114 มิถุนายน พ.ศ. 25616.0315 กรกฎาคม 25615.9128 มิถุนายน พ.ศ. 25615.1326 กรกฎาคม 25615.41311 มิถุนายน พ.ศ. 25616.1339 กรกฎาคม 25615.81412 มิถุนายน พ.ศ. 25616.13410 กรกฎาคม 25615.71513 มิถุนายน พ.ศ. 25616.73512 กรกฎาคม 25616.41614 มิถุนายน พ.ศ. 25616.43613 กรกฎาคม 25615.81715 มิถุนายน พ.ศ. 25614.93716 กรกฎาคม 25616.61818 มิถุนายน พ.ศ. 25615.63817 กรกฎาคม 25616.81919 มิถุนายน พ.ศ. 25616.33919 กรกฎาคม 2561 
|-
|20
|20 มิถุนายน พ.ศ. 2561
|5.8
|40 (ตอนจบ)
|20 กรกฎาคม 2561
|6.1
|-
| colspan="6" |เฉลี่ยต่อตอน : |}

 เรตติ้งละคร บุพเพสันนิวาสรีรัน (25 ธ.ค. 2562 - 9 ม.ค. 2563) 
ในช่วงเทศกาลปีใหม่ของปลายปี พ.ศ. 2562 สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 จึงนำ บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม หรือ บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director’s cut กลับมารีรันอีกครั้งเพื่อต้อนรับปีใหม่ พ.ศ. 2563 ปีที่ทางสถานีครบรอบ 50 ปีพอดี เรื่องเดียวรีรันวนไป! ‘ช่อง 3’ งัดกรุ ‘บุพเพสันนิวาส’ ออนแอร์ Non Stop ส่งท้ายปี 16 วันรวด ซึ่งเป็นการออกอากาศแบบต่อเนื่อง (Non Stop) ทั้งหมด 16 วันรวด โดยออกอากาศตอนแรกในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2562 ได้เรตติ้งเปิดตัวที่ 3.4เรตติ้งบุพเพสันนิวาสรีรันตอนแรก (25 ธ.ค 2562) และได้เรตติ้งสูงที่สุดถึง 7.5 ในวันที่ 8 มกราคม พ.ศ. 2563เรตติ้งบุพเพสันนิวาสรีรันทุกตอน (พ.ศ.2562-พ.ศ.2563) และปิดท้ายตอนจบอย่างสวยงามด้วยเรตติ้ง 6.7 ในวันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2563 เฉลี่ยต่อตอนได้ 5.77
+ตอนที่วันที่ออกอากาศเรตติ้งทั่วประเทศ
(Nationwide)125 ธันวาคม พ.ศ. 2562 
|-
|2
|26 ธันวาคม พ.ศ. 2562
|4.2
|-
|3
|27 ธันวาคม พ.ศ. 2562
|5.4
|-
|4
|28 ธันวาคม พ.ศ. 2562
|5.3
|-
|5
|29 ธันวาคม พ.ศ. 2562
|5.8
|-
|6
|30 ธันวาคม พ.ศ. 2562
|5.3
|-
|7
|31 ธันวาคม พ.ศ. 2562
|4.8
|-
|8
|1 มกราคม พ.ศ. 2563
|5.8
|-
|9
|2 มกราคม พ.ศ. 2563
|5.8
|-
|10
|3 มกราคม พ.ศ. 2563
|6.3
|-
|11
|4 มกราคม พ.ศ. 2563
|6.0
|-
|12
|5 มกราคม พ.ศ. 2563
|6.4
|-
|13
|6 มกราคม พ.ศ. 2563
|6.5
|-
|14
|7 มกราคม พ.ศ. 2563
|7.2
|-
|15
|8 มกราคม พ.ศ. 2563
| 16 (ตอนจบ)9 มกราคม พ.ศ. 25636.7เฉลี่ยต่อตอน : 

 เรตติ้งละคร บุพเพสันนิวาสรีรัน (10 ส.ค. - 4 ต.ค. 2566) 
เพื่อต้อนรับละครภาคต่อที่ผู้ชมรอคอยอย่าง พรหมลิขิต ที่กำลังจะออกอากาศในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2566 ช่อง 3 เอชดี จึงนำละครปฐมบทของเรื่องราวต่างๆอย่าง  บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม หรือ บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director’s cut ทั้งหมด 40 ตอน เช่นเดียวกับครั้งเมื่อปี พ.ศ. 2561 กลับมารีรันอีกครั้งดูวนไป! บุพเพสันนิวาส-ทองเนื้อเก้า กลับมารีรันโกยเรตติ้งอีกครั้ง เพื่อให้ผู้ชมได้ทบทวนความจำและเตรียมความพร้อมสำหรับละครภาคต่ออย่าง พรหมลิขิต โดย บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม ออกอากาศในวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2566 ได้เรตติ้งเปิดตัวที่ 2.4เรตติ้ง บุพเพสันนิวาสรีรัน ตอนแรก (พ.ศ.2566) และได้เรตติ้งมากที่สุดในวันที่ 27 และ 29 กันยายน พ.ศ. 2566 ที่ 5.8เรตติ้ง บุพเพสันนิวาสรีรันทุกตอน (พ.ศ.2566) โดยตอนจบได้เรตติ้งทั่วประเทศที่ 4.9 เฉลี่ยต่อตอนแล้วได้ที่ 4.85
{| class="wikitable mw-collapsible"
|+
!ตอนที่
!วันที่ออกอากาศ
!เรตติ้งทั่วประเทศ
(Nationwide
!ตอนที่
!วันที่ออกอากาศ
!เรตติ้งทั่วประเทศ
(Nationwide)
|-
|1
|10 สิงหาคม พ.ศ. 2566
| 217 กันยายน 25665.2211 สิงหาคม พ.ศ. 25663.1228 กันยายน 25665.0314 สิงหาคม พ.ศ. 25663.62311 กันยายน 25665.0415 สิงหาคม พ.ศ. 25663.72412 กันยายน 25665.6516 สิงหาคม พ.ศ. 25663.92513 กันยายน 25665.5617 สิงหาคม พ.ศ. 25664.52614 กันยายน 25665.5718 สิงหาคม พ.ศ. 25664.52715 กันยายน 25665.0821 สิงหาคม พ.ศ. 25664.92818 กันยายน 25665.4922 สิงหาคม พ.ศ. 25664.32919 กันยายน 25665.01023 สิงหาคม พ.ศ. 25664.83020 กันยายน 25665.51124 สิงหาคม พ.ศ. 25664.93121 กันยายน 25664.91225 สิงหาคม พ.ศ. 25665.13222 กันยายน 25665.01328 สิงหาคม พ.ศ. 25664.73325 กันยายน 25664.81429 สิงหาคม พ.ศ. 25665.13426 กันยายน 25665.51530 สิงหาคม พ.ศ. 25664.73527 กันยายน 2566 
|-
|16
|31 สิงหาคม พ.ศ. 2566
|5.4
|36
|28 กันยายน 2566
|5.7
|-
|17
|1 กันยายน พ.ศ. 2566
|5.1
|37
|29 กันยายน 2566
| 184 กันยายน พ.ศ. 25664.3382 ตุลาคม 25665.5195 กันยายน พ.ศ. 25664.9393 ตุลาคม 25665.1206 กันยายน พ.ศ. 25664.440 (ตอนจบ)4 ตุลาคม 25664.9เฉลี่ยต่อตอน : 

 ภาคแยก 
มีการผลิตภาคแยกของ บุพเพสันนิวาส เป็นละครชุด พรหมลิขิต และภาพยนตร์ บุพเพสันนิวาส 2''

 รางวัลและการเสนอชื่อเข้าชิง 
+ปีรางวัลสาขาผู้ได้รับการเสนอชื่อผลการตัดสิน2561รางวัลเณศไอยราละครดีเด่นบุพเพสันนิวาส'ออเจ้า'กวาด5รางวัล ละครดีเด่นของสมาพันธ์สื่อ 'โป๊ป-เบลล่า'ดารายอดนิยม ผู้จัดละครยอดเยี่ยมอรุโณชา ภาณุพันธุ์  นักแสดงนำชายยอดนิยมธนวรรธน์ วรรธนะภูติ นักแสดงนำหญิงยอดนิยมราณี แคมเปน นักแสดงดาวรุ่งชายยอดเยี่ยมวิศรุต หิมรัตน์ รางวัลศิลปินต้นแบบผู้ถ่ายทอดประวัติศาสตร์ไทยแก่อนุชนรุ่นหลังทีมนักแสดงบุพเพสันนิวาสทีมนักแสดงบุพเพฯ เข้ารับรางวัล "ศิลปินต้นแบบผู้ถ่ายทอดประวัติศาสตร์ไทยแก่อนุชนรุ่นหลัง"รางวัลประกาศเกียรติคุณทูตวัฒนธรรมมหาสงกรานต์ 2561ทีมนักแสดงบุพเพสันนิวาส -รางวัลจากสภานิติบัญญัติแห่งชาติแบบอย่างการใช้ละคร "บุพเพสันนิวาส" ให้ความรู้การกู้ชีพฉุกเฉินที่ถูกต้องสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสี ช่อง 3สนช.มอบรางวัล 'บุพเพสันนิวาส' เป็นแบบอย่างให้ความรู้การกู้ชีพฉุกเฉิน  -LINE STICKERS AWARDS 2018สติ๊กเกอร์ขวัญใจมหาชน (People’s Choice Sticker Award)สติ๊กเกอร์เซตละครบุพเพสันนิวาส (ออเจ้าการะเกด, บุพเพสันนิวาส 2018 และอยุธยาบอย)ช่อง3 คว้ารางวัลสติ๊กเกอร์ขวัญใจมหาชนแห่งปี 2018 ไลน์ทีวีอวอร์ด 2019ฉากจูบยอดเยี่ยม (Best Kiss Scene)ออเจ้ารู้จักวิธีจูบแบบฝรั่งเศสเหรอ (ตอนที่ 14) เพลงยอดเยี่ยมแห่งปี (Best Song)บุพเพสันนิวาส - ศรัณยู วินัยพานิช ฉากไวรัลยอดเยี่ยม (Best Viral Scene)เอาแบบ 'พี่กิ๊ก สุวัจนี' ก็แล้วกัน (ตอนที่ 1) คู่จิ้นขวัญใจมหาชน (Best Couple)ราณี แคมเปน - ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ ดาวรุ่งแห่งปี (Rising Star)วิศรุต หิมรัตน์ ฉากคอมเมดี้ยอดเยี่ยม (Best Comedy Scene)คุยกับ 'พี่หมื่น' แค่นี้ ทำไม 'ตาหมื่น' ต้องมาขัดด้วย (ตอนที่ 4) คอนเทนต์ที่สุดแห่งปี (Content of the Year)บุพเพสันนิวาส รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 33เปิดโผรายชื่อผู้เข้าชิงรางวัล “โทรทัศน์ทองคำ” ครั้งที่ 33 ปี 2561ตามคาด “บุพเพสันนิวาส” คว้า 6 รางวัล “โทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 33 “ รางวัลเพลงละครดีเด่น "บุพเพสันนิวาส" ขับร้องโดย ศรัณยู วินัยพานิช  "ออเจ้าเอย" ขับร้องโดย พีท พล  รางวัลองค์ประกอบศิลป์ดีเด่น บุญสมพงษ์ คำหอม  รางวัลบทละครโทรทัศน์ดีเด่น ศัลยา สุขนิวัตติ์  รางวัลผู้กำกับดีเด่น ภวัต พนังคศิริ  รางวัลดาราสนับสนุนชายดีเด่น หลุยส์ สก๊อต  ศรุต วิจิตรานนท์  รางวัลดาราสนับสนุนหญิงดีเด่น สุษิรา แอนจิลีน่า  รางวัลดารานำชายดีเด่น ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ  รางวัลดารานำหญิงดีเด่น ราณี แคมเปน  รางวัลละครดีเด่น บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด 2562ไนน์เอ็นเตอร์เทน อวอร์ดส์ ครั้งที่ 12ละครโทรทัศน์แห่งปีบรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด นักแสดงหญิงแห่งปีราณี แคมเปน รางวัลนาฏราช ครั้งที่ 10ละครยอดเยี่ยมบรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด ผู้กำกับการแสดงยอดเยี่ยมภวัต พนังคศิริ นักแสดงนำชายยอดเยี่ยมธนวรรธน์ วรรธนะภูติ นักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยมราณี แคมเปน ทีมนักแสดงยอดเยี่ยม บทโทรทัศน์ยอดเยี่ยมศัลยา สุขนิวัตติ์ กำกับภาพยอดเยี่ยมเขมณัฏฐ์ ชูแก้ว เพลงละครยอดเยี่ยม"บุพเพสันนิวาส" ขับร้องโดย ศรัณยู วินัยพานิช "ออเจ้าเอย" ขับร้องโดย พีท พล เครื่องแต่งกายยอดเยี่ยมกิจจา ลาโพธิ์ กำกับศิลป์ยอดเยี่ยมบุญสมพงษ์ คำหอม