# วัดเขาแก้ว (จังหวัดนครสวรรค์)
วัดเขาแก้ว เป็นวัดประจำตำบลพยุหะคีรี อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ มีพื้นที่บริเวณวัดติดกับเขาแก้ว และเป็นที่ตั้งของโรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว)

 ประวัติ 

สันนิษฐานว่า วัดเขาแก้วนั้น ตั้งมาตั้งแต่ประมาณปี พ.ศ. 1900 สมัยสุโขทัยเป็นราชธานี ได้ชื่อวัดเขาแก้วเพราะ บริเวณที่ตั้งของวัดแห่งนี้ ด้านหลังติดเขา ซึ่งสภาพหินจะมีลักษณะเหลี่ยมใส คล้ายแก้ว จึงเรียกนามว่า เขาแก้ว และเรียกวัดแห่งนี้ว่า วัดเขาแก้ว อนึ่ง มีตำนานเล่าต่อๆ กันมาว่า บนเขาแก้วมีถ้ำ ภายในถ้ำมีวัวหัวแด่นตัวใหญ่ ยืนเฝ้าสมบัติอยู่ ชาวบ้านจึงเรียกว่าบ้าน วัวหน้าแด่น ภายหลังก็เพี้ยนมาจนเป็น บ้านหัวแด่น ภายในวัดมีวัตถุโบราณหลายชิ้น และศาสนสถานโบราณอยู่หลายแห่ง  อายุก็คาดว่าอยู่สมัยราวๆ กรุงสุโขทัยเป็นราชธานีอุดมมงคลมุทิตาจิตสักการะ บูชาปูชนียาจารย์ ๗๒ ปี , หน้า 107 

ปัจจุบัน ได้รับการรับรองเป็นโบราณสถานของจังหวัดนครสวรรค์ เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2566 https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/140D149S0000000004600.pdf ประกาศกรมศิลปากร เรื่อง รายชื่อโบราณสถานในเขตจังหวัดนครสวรรค์ 
 ความสำคัญ 

 ศูนย์เรียนธรรมบาลีแห่งแรกของจังหวัดนครสวรรค์
 ที่ตั้ง โรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว)
 ที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลอง
 สำนักวิปัสสนากรรมฐานใหญ่ของอำเภอพยุหะคีรี
thumbnail|สามหลวงพ่อหินหยก
thumb|วิหารที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลอง ณ มณฑปวัดเขาแก้ว

 คณะสังฆาธิการ 
 พระครูนิวิฐมณีวงศ์ (สะอาด อาวุฑสีโล) ตำแหน่งเจ้าอาวาส,อดีตเจ้าคณะตำบลท่าน้ำอ้อยhttps://sangkhatikan.com/monk_view.php?ID=1185 
 พระครูนิเทศเขมรัตน์ (เกรียงไกร เขมะปญฺโญ) ตำแหน่ง เจ้าคณะตำบลเขากะลาhttps://sangkhatikan.com/Primate.php?P=%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%844&PR=%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B9%8C
 พระแปลก รัตนวัณโณ ตำแหน่งรองเจ้าอาวาส
 พระ ก้าน สิรินธโร ตำแหน่งผู้ช่วยเจ้าอาวาส
 พระ มงคล เขมปุญโญ ตำแหน่งผู้ช่วยเจ้าอาวาส และเจ้าสำนักวิปัสสนา
 พระครูวินัยธร เจษฎา ยัสวัณโณ ตำแหน่งผู้ช่วยเจ้าอาวาส
 พระสมบูรณ์ ปัญญาวชิโร ตำแหน่งผู้ช่วยเจ้าอาวาส

 อดีตพระสังฆาธิการ 
 พระธรรมไตรโลกาจารย์ (ยอด อกฺกวํโส) ตำแหน่ง อดีตเจ้าคณะจังหวัดนครสวรรค์,อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาแก้ว https://sangkhatikan.com/monk_view.php?ID=14386
 พระครูนิวาสธรรมขันธ์ (เดิม พุทฺธสโร) ตำแหน่ง อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาแก้ว,อดีตเจ้าคณะอำเภอพยุหะคีรี,อดีตเจ้าอาวาสวัดหนองโพ
 พระครูนิสิตคุณากร (กัน คงฺครตโน) ตำแหน่ง อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาแก้ว,อดีตเจ้าคณะตำบลพยุหะ
 พระครูนิยุตต์ธรรมกิจ (บุญธรรม ธมฺมปฺปสาโท) ตำแหน่ง อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาแก้ว,อดีตเจ้าคณะตำบลพยุหะ,อดีตเจ้าคณะอำเภอพยุหะคีรี
 พระครูนิทัศนพลธรรม (ต่อ พลธมฺโม) ตำแหน่ง อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาแก้ว
 พระครูนิทัศน์ธรรมเวที (ปลด ปิยธโร) ตำแหน่ง อดีตรองเจ้าอาวาส,อดีตเจ้าคณะอำเภอพยุหะคีรี อำเภอพยุหะคีรี

 โบราณสถานที่สำคัญ 
 ซากโบสถ์เก่าด้านเหนือของวัด
 ซากวิหารเก่าบนยอดเขา
 เจดีย์ยอดนพศูลและพระปรางค์ 5 ยอด สมัยสุโขทัย
 โบสถ์เก่าหลังที่สอง สมัยพระนารายณ์มหาราช (จากเงินพดด้วงที่มีตราประจำรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช)

 ประเพณีที่สำคัญ 
 ประเพณีงานวัดเขาเพ็ญเดือน 3
 ประเพณีสรงน้ำพระวันสงกรานต์
 ประเพณีสวดมนต์ข้ามปีวันสิ้นปี

 แหล่งศูนย์รวมศรัทธาประชาชน 
 วิหารบูรพาจารย์สามหลวงพ่อศักดิ์สิทธิ์
 รอยพระพุทธบาทจำลอง บนมณฑป
 สามหลวงพ่อหินหยกที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย

 ลำดับเจ้าอาวาสอุดมมงคลมุทิตาจิตสักการะ บูชาปูชนียาจารย์ ๗๒ ปี , หน้า 107 - หน้า 111  
 ลำดับที่  รายนาม เริ่มวาระ สิ้นสุดวาระรวมเวลา 1  หลวงพ่อคูหา พ.ศ. 2254 พ.ศ. 2275 21 ปี 2  หลวงพ่อเฒ่าไท พ.ศ. 2275 พ.ศ. 2305 30 ปี 3  หลวงพ่อโพ พ.ศ. 2305 พ.ศ. 2350 45 ปี 4  หลวงพ่อขำ พ.ศ. 2350พ.ศ. 2393 43 ปี 5 พระครูนิวาศธรรมขันธ์ (หลวงพ่อเดิม)  พ.ศ. 2393 พ.ศ. 2438 45 ปี 6  พระอาจารย์ไผ่พ.ศ. 2438 พ.ศ. 2448 10 ปี 7  พระอาจารย์แก้ว พ.ศ. 2448 พ.ศ. 2457 9 ปี 8  พระสมุห์แดงพ.ศ. 2457 พ.ศ. 2467 10 ปี 9  พระธรรมไตรโลกาจารย์ (ยอด อํกวํโส)[7]พ.ศ. 2467 พ.ศ. 2489 22 ปี 10  พระครูนิสิตคุณากร(กัน คงฺครตโน)พ.ศ. 2489 พ.ศ. 2513 24 ปี 11  พระครูนิยุตต์ธรรมกิจ (บุญธรรม ธมฺมปฺปสาโท)พ.ศ. 2513 พ.ศ. 2523 10 ปี 12  พระครูนิทัศนพลธรรม (ต่อ พลธมฺโม)พ.ศ. 2523 พ.ศ. 2563 40 ปี 13  พระเทพปริยัติเมธี (สฤษดิ์ สิริธโร ป.ธ.๙ ,รศ.ดร.) (รักษาการชั่วคราว)15 มกราคม พ.ศ. 2563 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563  22 วัน 14  พระราชรัตนเวที (ประเสริฐ โชติธมฺโม ป.ธ.๗ ,ดร.) (รักษาการชั่วคราว)6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 มีนาคม พ.ศ. 2565 2 ปี 15  พระครูนิภาธรรมวงศ์ (ประเทือง อริยวํโส) (รักษาการชั่วคราว)มีนาคม พ.ศ. 2565 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2565 8 เดือน 16  พระครูนิวิฐมณีวงศ์ (สะอาด อาวุฑสีโล) (รักษาการเจ้าอาวาส)18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2565 30 มิถุนายน พ.ศ. 2566 6 เดือน17พระครูนิวิฐมณีวงศ์ (สะอาด อาวุฑสีโล)30 มิถุนายน พ.ศ. 2566ปัจจุบัน