# สุมาเตี้ยม
สุมาเตี้ยม("พระเจ้าสุมาเอี๋ยนแจ้งในหนังสือดังนั้น ก็ตั้งให้เตาอี้เปนที่ไตโต๋ก๊กคุมทหารสิบหมื่น เปนแม่ทัพยกออกมาเมืองกังเหลงแลให้ตีเอาเมืองกังตั๋ง แล้วให้สุมาเตี้ยมเจ้าเมืองหลงเสียคุมทหารห้าหมื่นยกไปทางอิต๋ง ให้อองหุยคุมทหารห้าหมื่นยกไปทางอัวกั๋ง ให้อ๋องหยงคุมทหารห้าหมื่นยกไปทางบูเฉียง ให้ห่อหุนถือพลทหารห้าหมื่นยกไปทางแฮเค้ากำหนดให้อยู่ในบังคับบัญชาเตาอี้สิ้นทุกหมวดทุกกอง จึงเกณฑ์ให้องโยยกับตงปีนคุมเรือสำหรับจะข้ามส่งทแกล้วทหารทั้งปวง")  (ค.ศ. 227 – 12 มิถุนายน ค.ศ. 283) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า ซือหม่า โจ้ว  ชื่อรอง จื่อเจียง  เป็นที่รู้จักในสมัญญานามว่า อ๋องอู่แห่งลองเอี๋ย (琅琊武王 หลางหยาอู่หวาง) เป็นเจ้าชายและขุนพลของราชวงศ์จิ้นของจีน เดิมรับราชการในรัฐวุยก๊ก พระนัดดาของสุมาเตี้ยมคือซือหม่า รุ่ย (司馬睿) เป็นจักรพรรดิผู้ก่อตั้งราชวงศ์จิ้นตะวันออก

 ประวัติในวุยก๊ก 
สุมาเตี้ยมเป็นบุตรชายของสุมาอี้ (司馬懿 ซือหม่า อี้) และฝูชื่อ (伏氏) อนุภรรยา สุมาเตี้ยมเป็นบุตรชายคนที่ 2 ของฝูชื่อ สุมาเตี้ยมมีพี่ชายและน้องชายร่วมบิดามารดาทั้งหมด 3 คน ได้แก่ ซือหม่า เลี่ยง (司馬亮), ซือหม่า จิง (司馬京) และซือหม่า จฺวิ้น (司馬駿) สุมาเตี้ยมเริ่มรับราชการในฐานะนายทหารของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊ก 

สุมาเตี้ยมมีชื่อเสียงในเรื่องความสามารถตั้งแต่วัยเยาว์ และยังได้รับการนับถือเนื่องด้วยภูมิหลังครอบครัวด้วย เพราะตระกูลสุมาเป็นผู้ปกครองโดยพฤตินัยของวุยก๊กตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 249 (หลังอุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง) สุมาเตี้ยมรับราชการครั้งแรกในตำแหน่งขุนพลหนิงชั่ว (寧朔將軍 หนิงชั่วเจียงจฺวิน) และได้รับมอบหมายให้ดูแลความปลอดภัยให้ขุนนางวุยก๊กที่อาศัยในเงียบกุ๋น (鄴城 เย่เฉิง) 

ในช่วงศักราชเจิ้งฉื่อ (正始; ค.ศ. 240-249) ในรัชสมัยของโจฮอง (曹芳 เฉา ฟาง) สุมาเตี้ยมได้รับการตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เตงเฮาแห่งลำอั๋น (南安亭侯 หนานอานถิงโหว) ภายหลังสุมาเตี้ยมได้รับการเลื่อนตำแหน่งเป็นนายทหารม้ามหาดเล็ก (散騎常侍 ซานฉีฉางชื่อ) และได้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากเฮา (侯 โหว) ระดับหมู่บ้านเป็นเฮาระดับตำบลว่า "ตงอู่เซียงโหว" (東武鄉侯) 

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 258 จูกัดเอี๋ยน (諸葛誕 จูเก่อ ต้าน) พ่อตาของสุมาเตี้ยมถูกสังหารหลังก่อกบฏไม่สำเร็จ จูเก่อชื่อ (諸葛氏) ภรรยาของสุมาเตี้ยมและบุตรสาวของจูกัดเอี๋ยนได้รับการละเว้นโทษ ในขณะที่ญาติคนอื่น ๆ ของจูกัดเอี๋ยนถูกสังหาร

ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 260 โจมอ (曹髦 เฉา เหมา) จักรพรรดิวุยก๊กทรงพยายามยึดอำนาจคืนจากตระกูลสุมาโดยการก่อรัฐประหารเพื่อโค่นอำนาจผู้สำเร็จราชกานแทนพระองค์สุมาเจียว (พี่ชายต่างมารดาของสุมาเตี้ยม) ในเวลานั้นสุมาเตี้ยมดำรงตำแหน่งนายกองพันทหารม้าประจำการ (屯騎校尉 ถุนฉีเซี่ยวเว่ย์) ได้นำกำลังพลมาสกัดโจมอ แต่ทหารของสุมาเตี้ยมแตกกระเจิงไปด้วยความหวาดกลัวเมื่อโจมอทรงตะโกนใส่(文王弟屯骑校尉伷入，遇帝于东止车门，左右呵之，伷众奔走。) อรรถาธิบายจากฮั่นจิ้นชุนชิวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 4. ท้ายที่สุดโจมอถูกปลงพระชนม์ด้วยฝีมือของเซงเจ (成濟 เฉิง จี้) ผู้ใต้บังคับบัญชาของกาอุ้น (賈充 เจี่ย ชง) ที่ปรึกษาของสุมาเจียว

เมื่อ ค.ศ. 263 ในรัชสมัยของโจฮวน (曹奐 เฉา ฮฺว่าน) สุมาเตี้ยมได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนพลขวา (右將軍 โย่วเจียงจฺวิน) และข้าหลวงมณฑล (刺史 ชื่อฉื่อ) ของมณฑลกุนจิ๋ว (兗州 เหยี่ยนโจว) หนึ่งปีต่อมา หลังสุมาเจียวฟื้นฟูระบบบรรดาศักดิ์ห้าขั้นที่เคยถูกยกเลิกไป สุมาเตี้ยมได้รับการตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เป็นปั๋วแห่งลำพี้ (南皮伯 หนานผีปั๋ว) และยังได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนพลโจมตีอนารยชน (征虜將軍 เจิงหลู่เจียงจฺวิน) และได้รับอาญาสิทธิ์

 พระประวัติในยุคราชวงศ์จิ้น 
ในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 266 ไม่กี่เดือนหลังการเสียชีวิตของสุมาเจียว สุมาเอี๋ยน (司馬炎 ซือหม่า เหยียน) บุตรชายของสุมาเจียวชิงบัลลังก์จากโจฮวนและก่อตั้งราชวงศ์จิ้นแทนที่รัฐวุยก๊ก โดยตัวสุมาเอี๋ยนขึ้นเป็นจักรพรรดิพระองค์ใหม่ หนึ่งวันหลังการขึ้นครองราชย์ จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงแต่งตั้งสุมาเตี้ยมผู้เป็นพระปิตุลา (อา) ของพระองค์เป็นอ๋องแห่งตงกว่าน (東莞王 ตงกว่านหวาง) มีศักดินา 10,600 ครัวเรือน พระองค์ยังทรงอนุญาตให้อ๋องทุกพระองค์สามารถแต่งตั้งนายอำเภอสำหรับอำเภอในเขตศักดินาของตนเอง สุมาเตี้ยมทรงถวายฎีกาเพื่อขอยกเลิกเอกสิทธิ์นี้ แต่จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงปฏิเสธ

ในวันที่ 17 มีนาคม ค.ศ. 268([泰始四年]二月...甲寅...东莞王伷为尚书右仆射。) จิ้นชู เล่มที่ 3. จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงแต่งตั้งสุมาเตี้ยมเป็นรองราชเลขาธิการฝ่ายขวา (尚書右僕射 ช่างชูโย่วผูเช่อ) และขุนพลสงบทัพ (撫軍將軍 ฝู่จฺวินเจียงจฺวิน) 

ประมาณเดือนเมษายน ค.ศ. 269 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงแต่งตั้งสุมาเตี้ยมเป็นมหาขุนพลพิทักษ์ภาคตะวันออก (鎮東大將軍 เจิ้นตงต้าเจียงจฺวิน) และพระราชทานอาญาสิทธิ์ให้กำกับดูแลราชการทหารในมณฑลชีจิ๋ว (徐州 สฺวีโจว) แทนที่อุยก๋วน (衛瓘 เว่ย์ กว้าน) ในช่วงเวลาที่สุมาเตี้ยมดำรงตำแหน่ง สุมาเตี้ยมทรงปลูกฝังวินัยที่ดีในหมู่กำลังพลและทรงได้รับความนับถืออย่างสูงในหมู่กำลังพล เหล่าผู้นำทางการทหารของง่อก๊กที่เป็นรัฐอริของราชวงศ์จิ้นต่างเฝ้าระวังสุมาเตี้ยมอย่างมาก

ในวันที่ 5 ตุลาคม ค.ศ. 277 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงรับฟังข้อเสนอของเสนาบดี (และอาเขย) หยาง เหยา (楊珧) และเริ่มการปรับเปลี่ยนตำแหน่งอ๋องและเขตศักดินา สุมาเตี้ยมทรงประทับอยู่ในมณฑลชีจิ๋วในเวลานั้น สุมาเตี้ยมทรงแต่งตั้งให้สุมาเตี้ยมเป็นอ๋องแห่งลองเอี๋ย (琅邪王 หลางหยาหวาง) ขณะเดียวกันก็ทรงอนุญาตให้สุมาเตี้ยมยังคงครอบครองเขตศักดินาเดิมในเมืองตงกว่าน  เขตศักดินาของสุมาเจี้ยมจึงประกอบด้วยพื้นที่ของทั้งเมืองตงกว่านและลองเอี๋ย

ช่วงปลาย ค.ศ. 279 สุมาเตี้ยมเข้าร่วมในการศึกที่ราชวงศ์จิ้นรบกับง่อก๊ก และนำกำลังพลหลายพันนายเข้าโจมตีจุดยุทธศาสตร์ของง่อก๊กที่อิต๋ง (塗中 ถูจง)

ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 280 ซุนโฮ (孫皓 ซุน เฮ่า) จักรพรรดิองค์สุดท้ายของง่อก๊กยอมจำนนต่อราชวงศ์จิ้น แผ่นดินจีนจึงรวมเป็นหนึ่งเดียวภายใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้น จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงตอบแทนความดีความชอบของสุมาเตี้ยมในการศึกโดยทรงแต่งตั้งโอรส 2 พระองค์ของสุมาเตี้ยมให้เป็นเตงเฮา (亭侯 ถิงโหว) หรือเฮาระดับหมู่บ้าน แต่ละพระองค์ได้ศักดินา 3,000 ครัวเรือน นอกจากนี้ยังพระราชทานผ้าไหม 6,000 พับให้กับสุมาเตี้ยม ไม่กี่เดือนต่อมา สุมาเตี้ยมทรงได้รับมอบหมายให้กำกับดูแลราชการทหารในมณฑลเฉงจิ๋ว (青州 ชิงโจว) และได้รับตำแหน่งเพิ่มเติมเป็นขุนนางมหาดเล็ก (侍中 ชื่อจง) ต่อมาพระองค์ทรงได้เลื่อนตำแหน่งเป็นมหาขุนพล (大將軍 ต้าเจียงจฺวิน) และทรงได้รับอนุญาตให้ก่อตั้งสำนักบริหารของพระองค์เอง

เมื่อสุมาเตี้ยมประชวรหนักเมื่อ ค.ศ. 283 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนพระราชทานของกำนัลจำนวนมากให้กับครอบครัวของสุมาเตี้ยม และยังส่งขุนนางมาเยี่ยมพระองค์เพื่อถามอาการ สุมาเตี้ยมสิ้นพระชนม์ในเดือนมิถุนายนปีนั้นขณะมีพระชนอายุ 57 พรรษา (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนพระราชทานสมัญญานามว่า "อู่หฺวาง" (武王) ก่อนที่สุมาเตี้ยมจะสิ้นพระชนม์ พระองค์ทรงขอให้ฝังพระศพของพระองค์เคียงข้างพระมารดาคือฝูชื่อ และให้แบ่งเขตศักดินาของพระองค์ให้กับโอรส 4 องค์ ได้แก่ ซือหม่า จิ้น (司馬覲), ซือหม่า ต้าน (司馬澹), ซือหม่า เหยา (司馬繇) และซือหมา ฉุ่ย (司馬漼) จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงอนุมัติคำขอของสุมาเตี้ยม ในบรรดาโอรส 4 องค์ของสุมาเตี้ยม ซือหม่า จิ้น ผู้เป็นโอรสองค์โตได้สืบทอดฐานันดรศักดิ์อ๋องแห่งลองเอี๋ยถัดจากพระบิดา