# ทะเลสาบเซวาน
thumb|ทะเลสาบเซวาน
ทะเลสาบเซวาน  เป็นพื้นที่น้ำที่ใหญ่ที่สุดในประเทศอาร์มีเนียและคอเคซัส ถือเป็นหนึ่งในทะเลสาบน้ำจืดที่สูงที่ใหญ่ที่สุดในทวีปยูเรเชีย ทะเลสาบนี้ตั้งอยู่ในจังหวัดแกราร์คูนิคที่ตั้งอยู่เหนือระดับน้ำทะเล  พื้นที่ผิวทั้งหมดของแอ่งอยู่ที่ประมาณ  ซึ่งเทียบเท่า  ของดินแดนอาร์มีเนีย ตัวทะเลสาบมีขนาด  และมีปริมาตร  ทะเลสาบเซวานมีแม่น้ำและลำธารไหลเข้าถึง 28 สาย โดยมวลน้ำเพียง 10% ที่ไหลออกจากทะเลสาบผ่านแม่น้ำฮรัซดาน ส่วน 90% ที่เหลือระเหยเป็นไอน้ำ

เซวานมีความสำคัญทั้งในด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และสันทนาการ เกาะหลักแห่งเดียว (ปัจจุบันเป็นคาบสมุทร) เป็นที่ตั้งของอารามสมัยกลาง ทะเลสาบนี้มีปลาประมาณ 90% และเครย์ฟิช 80% ให้แก่อาร์มีเนีย 

ในสมัยโซเวียต ทะเลสาบเซวานถูกใช้ประโยชน์ต่อการชลประทานในที่ราบอารารัตและการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำอย่างหนัก ทำให้ระดับน้ำลดลงประมาณ  และมีปริมาตรลดลงมากกว่า 40% หลังจากนั้น มีการสร้างอุโมงค์สองแห่งเพื่อเปลี่ยนเส้นทางน้ำจากแม่น้ำที่สูง ซึ่งทำให้ระดับน้ำในทะเลสาบหยุดลดลงและเริ่มมีมวลน้ำเพิ่มขึ้น ทะเลสาบนี้เคยอยู่ที่ระดับความสูงเหนือน้ำทะเล  ลึก  ครอบคลุมพื้นที่  (5% ของพื้นที่อาร์มีเนียทั้งหมด) และมีมวล  ก่อนที่การแทรกแซงของมนุษย์เปลี่ยนระบบนิเวศของทะเลสาบ

 ศัพทมูลวิทยา 
ในสมัยกลาง เซวานเป็นชื่อของเกาะ (ปัจจุบันคือคาบสมุทร) และอารามที่สร้างบนนั้น ต่อมาในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ข้อมูลรัสเซียและยุโรปบางครั้งเรียกทะเลสาบนี้ว่า Sevanga หรือ Sevang ตามข้อมูลจากศัพทมูลวิทยาพื้นบ้าน (folk etymology) Sevan อาจเป็นรูปประสมระหว่าง sev ("ดำ") กับ vank’ ("อาราม"), sev ("ดำ") + Van (ทะเลสาบวาน)René Grousset. The Empire of the Steppes: A History of Central Asia, Rutgers University Press, 1970, p. 348,  หรือวลี sa ē vank'ə ("นี่คืออาราม") 

คำอธิบายจากนักวิชาการ โดยผู้ที่เสนอคนแรกคือ ใน ค.ศ. 1896Клинообразные надписи Закавказья, исследование М. В. Никольского, 1896, p. 127 เสนอว่า Sevan มีต้นตอจากศัพท์ภาษายูราร์เทียว่า suinia ซึ่งมักแปลว่า "ทะเลสาบ" โดยได้รับการรับรองในจารึกอักษรรูปลิ่มเมื่อศตวรรษที่ 8 ก่อนคริสต์ศักราชโดยพระเจ้ารูซาที่ 1 แห่งอูราร์ตู ค้นพบที่Odzaberd บริเวณชายฝั่งตอนใต้ของทะเลสาบ

ชื่อเก่าของทะเลสาบในภาษาอาร์มีเนียคือ ทะเล Gegham ซึ่งปรากฏในข้อความสมัยกลางตอนต้น (อาร์มีเนียคลาสสิก: ծով Գեղամայ, tsov Geghamay) ชื่อทะเลสาบในภาษาจอร์เจียในอดีตคือ Gelakuni (გელაქუნი) ซึ่งเป็นรูปปริวรรตจากภาษาอาร์มีเนียว่า Gegkarkuni. ในสมัยคลาสสิก ทะเลสาบนี้รู้จักกันในชื่อ Lychnitis  view online John Chardin ที่เยี่ยมชมทะเลสาบใน ค.ศ. 1673 เรียกทะเลสาบนี้ว่า "ทะเลสาบ Erivan" และเขียนว่าชาวเปอร์เซียเรียกทะเลสาบนี้ว่า Deria-Shirin ("ทะเลสาบหวาน") และชาวอาร์มีเนียเรียกทะเลสาบนี้ว่า Kiagar-couni-sou"The Travels of Sir John Chardin into Persia and the East Indies". London, 1686, pp247-248

ในรัชสมัยอาบากา ข่านแห่งจักรวรรดิข่านอิล ทะเลสาบนี้มีชื่อเรียกว่า ทะเลเกิกเช (Gokche (Kökçe) sea)

กกชา (Gokcha) หรือ เกิกเช (Gökche) ซึ่งหมายถึง "ทะเลสาบสีน้ำเงิน" ในภาษากลุ่มเตอร์กิก มีการใช้งานในข้อมูลรัสเซียและบริติชในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20

 ต้นกำเนิด 
เซวานเกิดขึ้นในช่วงยุคควอเทอร์นารีตอนต้น เมื่อพาลีโอเซวาน (Palaeo-Sevan) ก่อตัวขึ้นจากการก่อตัวของเปลือกโลก โดยมีขนาดใหญ่กว่าทะเลสาบในปัจจุบัน 10 เท่า ส่วนทะเลสาบในปัจจุบันก่อตัวขึ้นเมื่อ 25,000 ถึง 30,000 ปีก่อน

ภูมิอากาศ
ในที่ภูเขาสูงในทะเลสาบเซวานมีอุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ยในเดือนมกราคมอยู่ที่ 6 องศาเซลเซียส แต่ในเดือนกรกฎาคมมีอุณหภูมิเฉลี่ย 5 องศาเซลเซียส

 มลพิษ 
แม่น้ำที่หล่อเลี้ยงทะเลสาบเซวานไหลผ่านที่ตั้งถิ่นฐานที่มีประชากรหนาแน่น ซึ่งสร้างของเสียทางการเกษตร ครัวเรือน และอุตสาหกรรม ทำให้ระบบนิเวศของทะเลสาบเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก รายงานจากงานวิจัยใน ค.ศ. 2017 ระบุว่า น้ำในทะเลสาบมีความเข้มข้นของธาตุโลหะอย่างอะลูมิเนียม, นิกเกิล, สารหนู, โคบอลต์ และตะกั่ว