# ความคิดเชิงไสยศาสตร์
ความคิดเชิงไสยศาสตร์  หรือ ความคิดเชิงเวทมนตร์ เป็นการยกการกระทำหนึ่งๆ ว่าเป็นเหตุของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่สมเหตุผลและไม่สมกับสิ่งที่สังเกตได้ 
มีตัวอย่างในความเชื่อทางศาสนา ความเชื่อพื้นบ้าน และความเชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติ ซึ่งมักอ้างว่าข้อวัตร การสวดมนต์หรือการสวดอ้อนวอน การบูชายัญ หรือการเว้นจากสิ่งต้องห้าม สัมพันธ์กับประโยชน์หรืออานิสงส์ที่จะได้จากการกระทำเช่นนั้น

ในจิตวิทยา ความคิดเชิงไสยศาสตร์อาจทำให้บุคคลกลัวที่จะทำอะไรอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือกลัวที่จะคิดอะไรบางอย่าง เพราะเชื่อว่าสิ่งเลวร้ายจะเกิดขึ้นเนื่องกับการกระทำหรือการคิดนั้น
อนึ่ง ความคิดเชิงไสยศาสตร์อาจทำให้บุคคลเชื่อว่า 
เพียงแค่ความคิดเท่านั้นก่อผลต่างๆ ในโลกได้ 
นี้เป็นวิธีการคิดหาเหตุ (causal reasoning) แบบหนึ่ง ซึ่งเป็นเหตุผลวิบัติโดยเหตุ (causal fallacy) ที่บุคคลพยายามหาความสัมพันธ์ระหว่างเหตุการณ์สองอย่างที่เกิดขึ้นต่อๆ กันหรือพร้อมกัน คือระหว่างการกระทำกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ที่ไม่ได้เป็นเหตุผลกับกันและกันจริงๆ

ในจิตเวช ความคิดเชิงไสยศาสตร์เป็นความผิดปกติทางความคิดด้านเรื่องที่คิด (content) เป็นความเชื่อผิดๆ ว่า ความคิด การกระทำ หรือคำพูดของตนเป็นเหตุหรือเป็นตัวป้องกันผลอะไรบางอย่างโดยวิธีใดวิธีหนึ่งที่ไม่เข้ากับเหตุผลทางธรรมชาติซึ่งเข้าใจกันอย่างสามัญแล้ว

ส่วนความคิดเชิงไสยศาสตร์เสมือน (Quasi-magical thinking) หมายถึง "กรณีที่เรามีพฤติกรรมเหมือนกับเชื่อผิดๆ ว่า การกระทำของตนมีอิทธิพลต่อผลที่เกิดขึ้น แม้ว่าจริงๆ แล้ว ตนจะไม่ได้เชื่ออย่างนั้น"

 Associative thinking 

นักวิชาการชาวตะวันตกสมัยวิกตอเรียกำหนด "associative thinking" (ความคิดเชื่อมโยง) ว่าเป็นรูปแบบเฉพาะอย่างหนึ่งของความคิดไร้เหตุผล (ซึ่งมักจะเห็นได้ในกลุ่มนักไสยศาสตร์)
แต่ว่า  ก็เหมือนกับรูปแบบต่าง ๆ ของความคิดเชิงไสยศาสตร์ทั้งหมด  การหาเหตุผลโดยความเชื่อมโยงหรือโดยความเหมือน  ไม่ใช่เรื่องที่มีเฉพาะกับนักไสยศาสตร์เท่านั้น
ยกตัวอย่างเช่น  การแพทย์โบราณของชาวตะวันตกมีหลักอย่างหนึ่ง (doctrine of signatures) ที่เชื่อว่า  ส่วนของพืชที่มีรูปร่างคล้ายกับอวัยวะในร่างกาย  จะสามารถใช้รักษาโรคในอวัยวะนั้นได้
ความคิดเชื่อมโยงเช่นนี้เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการประยุกต์ใช้ representativeness heuristic (ฮิวริสติกโดยความเป็นตัวแทน) ของมนุษย์

นักมานุษยวิทยาชาวอังกฤษเอ็ดวาร์ด ไทเลอร์บัญญัติคำว่า "associative thinking" (ความคิดเชื่อมโยง) 
ว่าเป็น ความเขลาของผู้ทรงไสย (magician's folly) ในการถือเอาผิด ๆ ว่า  ความเชื่อมโยงที่จินตนาการเอาเป็นเรื่องจริง
คือ  ผู้ทรงไสยคิดว่า  วัตถุ/สิ่งของ/เหตุการณ์ที่มีความคล้ายคลึงกัน  สามารถมีอิทธิพลต่อกันและกันได้ 
ยกตัวอย่างเช่น  คนอะซานด์ (Azande) ในแอฟริกากลางเหนือ
จะถูฟันจระเข้ที่ต้นกล้วยเพื่อให้เกิดความอุดมสมบูรณ์
เพราะว่า  ฟันจระเข้มีรูปร่างโค้งคล้ายลูกกล้วย  และจะงอกใหม่ถ้าหลุดออก  คนอะซานด์เห็นความคล้ายคลึงกันเช่นนี้  และต้องการที่จะสร้างความงอกใหม่ได้ให้กับต้นกล้วย
จึงพยายามที่จะถ่ายทอดลักษณะฟันจระเข้ให้กับต้นกล้วย

ต่อมาชาวสก็อตเจมส์ เฟรเซอร์  ที่นับถือกันว่าเป็นบิดาของสาขามานุษยวิทยาปัจจุบันได้ต่อยอดหลักนี้  โดยแบ่งเวทมนตร์ (ไสยศาสตร์) ออกเป็นแบบ contagious (แบบติด) และแบบ sympathetic 
แบบติดเป็นเรื่องเกี่ยวกับการสัมผัสกัน
คือ  สิ่งที่เคยติดกันจะยังมีความเชื่อมโยงต่อกันและกันแม้ว่าจะแยกจากกันแล้ว
เช่น  การทำร้ายผู้อื่นโดยทำการต่อผมที่หลุดออกมาแล้วของคนนั้น
ส่วนไสยศาสตร์แบบ Sympathetic และการแพทย์ทางเลือกแบบ  homeopathy  ทำงานโดยหลักที่อ้างว่า "สิ่งที่เหมือนกันจะมีอิทธิพลต่อสิ่งที่เหมือนกัน"
หรือว่า  เราสามารถถ่ายทอดลักษณะของวัตถุหนึ่งไปยังอีกวัตถุหนึ่งที่คล้ายกันได้
เฟรเซอร์เชื่อว่า  บุคคลเหล่านี้คิดว่า  โลกทั้งหมดทำงานโดยอาศัยหลักการซึ่งล้อเลียนกันแบบนี้

ในปี ค.ศ. 1925 นักปราชญ์ชาวฝรั่งเศส  (Lucien Lévy-Bruhl)  กล่าวว่า  ชาวพื้นเมืองหรือคนดั้งเดิมที่มีวัฒนธรรมง่าย ๆ มี "ความคิดที่ไม่มีการแยกแยะละเอียดพอที่จะสามารถพิจารณาไอเดียหรือวัตถุสิ่งของว่า  
เป็นคนละส่วนกับอารมณ์ความรู้สึกที่เกิดขึ้น  
ซึ่งเป็นเหตุเกิดของไอเดียนั้น  หรือเป็นผลเกิดสืบเนื่องจากไอเดียนั้น"   
แล้วอธิบายว่า  ชาวพื้นเมืองมีเหตุผลวิบัติโดย Post hoc ergo propter hoc ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อเราสังเกตเหตุว่าเหตุการณ์ "ข" เกิดขึ้นหลังเหตุการณ์ "ก" แล้วสรุปอาศัยความสืบเนื่องเช่นนี้อย่างเดียวว่า  "ก" เป็นเหตุของ "ข" 
นักปราชญ์ท่านนี้เชื่อว่า  เหตุผลวิบัติเช่นนี้เป็นหลักสำคัญในวัฒนธรรมคนพื้นบ้าน  และเกิดขึ้นเป็นปกติและบ่อย ๆ

แม้ว่าจะมีมุมมองเช่นนี้ว่า  ความคิดเชิงไสยศาสตร์ไม่ประกอบด้วยเหตุผลและเป็นการหาเหตุผลที่ไม่ดี  ในปี ค.ศ. 1966 นักมานุษยวิทยาชาวฝรั่งเศสเสนอว่า  วิธีการทางไสยศาตร์บางอย่างมีอิทธิผลโดยเปรียบเทียบในการควบคุมสิ่งแวดล้อม
มุมมองเช่นนี้ได้นำไปสู่ทฤษฎีทางเลือกอื่น ๆ ที่อธิบายความคิดทางไสยศาสตร์ โดยเป็นกระบวนการทางสัญลักษณ์  หรือกระบวนการทางจิตวิทยา  ซึ่งลดความแตกต่างกันระหว่างกระบวนการความคิดของ "คนมีการศึกษา" และ "คนวัฒนธรรมง่าย ๆ" ดังที่นักมานุษยวิทยาชาวอเมริกัน (Richard A. Shweder)  กล่าวไว้ในปี ค.ศ. 1977 ว่า
"กระบวนการทางสติปัญญาทั่วไปของเราไม่ได้มีความคิดเชิงไสยศาสตร์น้อยไปกว่าวิธีการรักษาของชาวอะซานด์"

 รูปแบบอื่น ๆ 
ในปี ค.ศ. 1954 นักมานุษยวิทยาชาวโปแลนด์มัลลินาฟสกี้  กล่าวถึงความคิดเชิงไสยศาสตร์อีกแบบหนึ่ง  ที่เชื่อว่าคำและเสียงของคำ  สามารถที่จะทำให้เกิดผลในโลกโดยตรง  
ความเชื่อว่าสิ่งที่ตนหวังจะสำเร็จโดยประการเช่นนี้  อาจมีผลเป็นการหลีกเลี่ยงที่จะพูดถึงอะไรอย่างใดอย่างหนึ่ง (เช่นกลัวว่าพูดถึงความเจ็บป่วย  แล้วจะทำให้เกิดความเจ็บป่วย)  เป็นการใช้คำเกลื่อนเพื่อจะหลีกเลี่ยงการใช้ชื่อหรือคำใดคำหนึ่งโดยตรง
หรือความเชื่อว่า  การรู้ "ชื่อจริง" จะทำให้เกิดอำนาจเหนือสิ่งนั้น
หรือว่า  การสวดมนต์หรือการใช้คำอาคม  จะมีผลในโลกจริง ๆ   
และโดยทั่ว ๆ ไปแล้ว  จะเป็นความคิดเชิงไสยศาสตร์ถ้าเราถือเอาสัญลักษณ์  (เช่นชื่อ  เสียง  สิ่งของที่เป็นตัวแทน เป็นต้น)  ของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง  เหมือนกับเป็นสิ่งนั้นจริง ๆ 

ซิกมุนด์ ฟรอยด์  เชื่อว่า  ความคิดเชิงไสยศาสตร์เกิดจากองค์ประกอบบางอย่างทางประชานในวัยพัฒนาการ
เขากล่าวว่า  นักไสยศาสตร์มองเห็นสภาวะจิตใจของตนส่งไปปรากฏในโลกภายนอก  คล้ายกับช่วง ๆ หนึ่งในวัยพัฒนาการของเด็ก 
คือ  ในช่วงที่เริ่มเดินได้จนถึงวัยไปโรงเรียน  เด็ก ๆ มักจะเชื่อมโยงโลกภายนอกกับสภาวะจิตใจของตน  เช่น  "ฝนกำลังตกเพราะฉันรู้สึกเศร้าใจ"

 คำอธิบาย 
 ใช้เป็นการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ 
แนวทางทฤษฎีเกี่ยวกับความคิดเชิงไสยศาสตร์อีกอย่างหนึ่งเป็นแนวคิดทางสัญลักษณ์ 
นักวิชาการที่มีแนวคิดนี้เชื่อว่า  ไสยศาสตร์มีไว้เพื่อใช้แสดงออก  ไม่ได้ใช้ทำให้เกิดผล  เป็นการใช้สิ่งที่คล้ายกันอะไรบางอย่าง  เพื่อที่จะแสดงออกว่าต้องการจะให้อะไรเกิดขึ้น  คล้ายกับการใช้คำอุปมา

คำถามหนึ่งที่เกิดขึ้นในการตีความเช่นนี้ก็คือว่า  แล้วสัญลักษณ์เพียงเท่านั้นจะทำให้เกิดผลทางกายภาพได้อย่างไร
คำตอบที่เป็นไปได้อย่างหนึ่งอาจจะมาจากไอเดียเกี่ยวกับ performativity ที่การกล่าวอะไรอย่างใดอย่างหนึ่งทำสิ่งนั้นให้เป็นจริง  เช่นพิธีการสาบานรับตำแหน่ง หรือพิธีการแต่งงาน (ของชาวตะวันตก)  
ยังมีทฤษฎีอื่น ๆ อีกที่เสนอว่า  ไสยศาสตร์ทำให้เกิดผลในโลกจริง ๆ ได้เพราะว่า  สัญลักษณ์ทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงของสภาวะร่างกาย-จิตใจ (psycho-physical states) ได้
และอ้างว่า  เพียงแค่การแสดงออกถึงความวิตกกังวล  หรือความต้องการ  จะทำให้เกิดผลที่แก้หรือทำคืนสภาวะเหล่านั้น

 เป็นกระบวนการทำงานของจิต 
right|thumb|400px|พิธีการรักษาโดยช่วยกันวางมือ 
ส่วนนักวิชาการท่านอื่นเชื่อว่า  ไสยศาสตร์มีผลทางจิตใจจริง ๆ 
โดยอ้างถึงปรากฏการณ์ยาหลอกและโรคโซมาโตฟอร์มเป็นต้น  ว่าเป็นตัวอย่างที่แสดงถึงความมีอำนาจของจิตใจเหนือสภาวะทางร่างกาย  
นักวิชาการท่านอื่นเสนอว่า  การใช้พิธีทางไสยศาสตร์ในการรักษาอาจจะช่วยปดเปลื้องความวิตกกังวล
ซึ่งอาจจะมีผลดีทางกายอย่างมีนัยสำคัญ
ในสถานการณ์สิ่งแวดล้อมที่ไม่มีวิธีการรักษาพยาบาลที่ได้ผลทางกายภาพจริง ๆ ผลที่ว่านี้อาจจะมีบทบาทสำคัญ
ซึ่งสามารถช่วยอธิบายความยั่งยืนและความนิยมของวิธีรักษาแบบนี้

ตามทฤษฎีปลดเปลื้องและควบคุมความวิตกกังวล  มนุษย์จะเข้าไปพึ่งความเชื่อทางไสยศาสตร์  เมื่อมีความรู้สึกไม่มั่นใจ  เมื่อมีภัยที่อาจเกิดขึ้น  และเมื่อไม่สามารถทำอะไรอย่างอื่นได้
ไสยศาสตร์จะช่วยสร้างความรู้สึกว่าเราสามารถควบคุมเหตุการณ์ได้
มีผลงานวิจัยที่สนับสนับสนุนทฤษฎีนี้ว่า  จะมีพฤติกรรมทางไสยศาสตร์บ่อยครั้งในเหตุการณ์ที่ทำให้เกิดความตึงเครียด  โดยเฉพาะสำหรับกลุ่มบุคคลผู้มีความต้องการที่จะควบคุมเหตุการณ์ในระดับสูง

แต่ว่า  ก็ยังมีเหตุผลอื่น ๆ อีกว่า  ทำไมพิธีกรรมทางไสยศาสตร์จึงยังสามารถดำรงอยู่ได้ในโลกปัจจุบัน  เช่น  เมื่อเกิดความคิดที่ทำให้รู้สึกว่าตนไม่ปลอดภัย พิธีกรรมที่ทำให้ถูกต้อง  เป็นขั้นเป็นตอนนั้นแหละจะสามารถช่วยลดความความคิดที่ทำให้เกิดความกังวลนั้นได้ 
การกระทำซ้ำ ๆ ของคนไข้โรคย้ำคิดย้ำทำ (obsessive-compulsive disorder) อาจใช้เป็นแบบจำลองทางคลินิกของความคิดเชิงไสยศาสตร์ได้
มีนักวิชาการที่เสนอว่า  คนไข้โรคย้ำคิดย้ำทำลดความสำคัญของจุดมุ่งหมายในการกระทำลง โดยย้ายความสนใจไปที่การกระทำในระดับอิริยาบถที่เล็กน้อยที่สุดที่มีความเป็นไปไม่สมกับจุดมุ่งหมาย
ยกตัวอย่างเช่น  การทำความสะอาดแบบย้ำคิดย้ำทำ  อาจจะไปมุ่งมั่นในลำดับ  ทิศทาง  และจำนวนการเช็ด  เพื่อที่จะทำความสะอาด
คือ  จุดมุ่งหมายกลายเป็นเรื่องสำคัญน้อยกว่าการกระทำที่ใช้เพื่อให้ถึงจุดมุ่งหมาย
ซึ่งก็จะอธิบายได้ว่า  ทำไมบุคคลจึงยังคงใช้พิธีการทางไสยศาสตร์แม้จะไม่มีประสิทธิผล  คือเพราะว่า  จุดมุ่งหมายกลายเป็นเรื่องที่ไม่สำคัญไปแล้ว

 เป็นประสบการณ์ตามอัตวิสัยหรือเป็นนิสัย 
มีนักวิชาการที่พยายามทำความเข้าใจความคิดทางไสยศาสตร์จากมุมมองที่เป็นอัตวิสัย  โดยการศึกษาทางประสบการณ์และทางปรากฏการณ์วิทยา (Phenomenology)
มีท่านหนึ่งเสนอว่า  นักไสยศาสตร์มีความรู้สึกที่นักวิจัยเรียกว่า  "magical consciousness" (จิตทรงมนต์) หรือ "magical experience" (ประสบการณ์ทรงมนต์)
ซึ่งเกิดจาก "ความรู้ความเข้าใจถึงความเชื่อมโยงกันของสิ่งทั้งปวงในโลก  ผ่านความรู้สึกทางประสาทสัมผัสที่ไม่ซับซ้อนแต่ว่าละเอียดอ่อน" "the awareness of the interrelatedness of all things in the world by means of simple but refined sense perception"

ส่วนแบบจำลองทางปรากฏการณ์วิทยาอีกอย่างหนึ่ง  ก็คือ "การทำตามนิสัยไม่ใช่ความคิด" (habit is unthinking)
นักวิชาการคนหนึ่งเชื่อว่า  ผู้เล่นไสยศาสตร์ไม่ได้พยายามที่จะคิดถึงคำอธิบายการกระทำของตน  มากไปกว่าบุคคลธรรมดา ๆ จะพยายามทำความเข้าใจถึงการทำงานของยาแก้ปวดที่ตนเองทาน  
คือ  เมื่อบุคคลทั่วไปทานยาแก้ปวด  บุคคลนั้นจะไม่รู้ว่ายานั้นมีปฏิกิริยาทางเคมีอย่างไร
แต่จะทานโดยถือเอาว่า  การทานยานั้นจะมีผล
และโดยคล้าย ๆ กัน  ผู้เล่นไสยศาสตร์เป็นจำนวนมาก  จะไม่รู้สึกว่ามีความจำเป็นเพื่อที่จะเข้าใจคำอธิบายในเรื่องนั้น ๆ

 เป็นการอธิบายธรรมชาติที่แตกต่างกัน 
มีนักวิชาการที่เสนอว่า  วัฒนธรรมที่เน้นความคิดทางวิทยาศาสตร์และที่เน้นความคิดทางไสยศาสตร์ แตกต่างกันโดยการใช้คำอธิบายที่ไม่เหมือนกันเกี่ยวกับปรากฏการณ์ในโลก  คือจริง ๆ แล้ว  วัฒนธรรมทั้งสองจะมีการใช้สามัญสำนึกเหมือนกันในการตั้งทฤษฎีอธิบายปรากฏการณ์ธรรมชาติ  แต่ว่า  จะมีการใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์หรือทางไสยศาสตร์เพื่อตรวจสอบเหตุผลของทฤษฎี  ในวัฒนธรรมที่ใช้วิทยาศาสตร์  เราจะหันหน้าไปพึ่งผู้ชำนาญทางวิทยาศาสตร์ในเรื่องนั้น ๆ ส่วนในวัฒนธรรมที่ใช้ความคิดทางไสยศาสตร์  เราก็จะหันหน้าไปพึ่งนักไสยศาสตร์ในทำนองเดียวกัน  นักวิชาการท่านนี้เสนอว่า  วัฒนธรรมทั้งสองมีการใช้ตรรกะและสามัญสำนึกที่เหมือนกัน  แต่มีวิธีการตรวจสอบว่าอะไรเป็นจริงอะไรไม่เป็นจริงที่ไม่เหมือนกัน  ซึ่งอาจจะทำให้วัฒนธรรมทั้งสองต่างมองกันและกันว่า  มีความคิดที่ไม่สมเหตุผล  นักวิชาการอธิบายว่า "หลักการของคนทั่วไปที่ยอมรับแบบจำลอง (ของความจริงตามธรรมชาติ) จากนักวิทยาศาสตร์  บ่อยครั้งไม่แตกต่างจากเด็กชาวแอฟริกายอมรับแบบจำลองจากผู้ใหญ่"

โดยคล้าย ๆ กัน  นักวิชาการอีกท่านหนึ่งพบว่า  คนเผ่า Aguaruna ในประเทศเปรูมองไสยศาสตร์ว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของเทคโนโลยี
ไม่ใช่เป็นอะไรที่มีอำนาจเหนือธรรมชาติกว่าเครื่องมืออย่างอื่น ๆ 
เขาพบว่า  คนเผ่านี้ใช้ไสยศาสตร์คล้ายวิธีการทางวิทยาศาสตร์  เช่น  พวกเขาจะโยนทิ้งก้อนหินที่ถือว่าขลัง  หลังจากสังเกตว่าไม่ได้ให้อิทธิผลตามที่ต้องการ
ซึ่งเป็นการยืนยันว่า  ความคิดทางไสยศาสตร์อาจจะเป็นวิธีการอธิบายที่แตกต่างกันเท่านั้น

ทฤษฎีเหล่านี้  มักจะทำไสยศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และความเชื่อทางศาสนา  ให้กลายเป็นสิ่งที่มีกำหนดขอบเขตคลุมเครือ  โดยยืนยันว่า  มีความคล้ายคลึงกันระหว่างวิธีการปฏิบัติทางไสยศาสตร์ ทางวิทยาศาสตร์ และทางความเชื่อศาสนา

 ความแตกต่างจากแนวคิดทางวิทยาศาสตร์ 
ความแตกต่างที่สำคัญระหว่างวิทยาศาสตร์กับไสยศาสตร์ก็คือ  วิทยาศาสตร์เป็นการศึกษาปฏิบัติแบบเปิด  และไสยศาสตร์เป็นการศึกษาปฏิบัติแบบปิด
นักวิชาการท่านหนึ่งเสนอว่า  ทัศนคติเกี่ยวกับโลกทางวิทยาศาสตร์ต่างจากทัศนคติทางไสยศาสตร์  โดยระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์และโดยความเป็นวิมตินิยม (skepticism)
คือคำอธิบายธรรมชาติจะเรียกว่าเป็นสมมติฐานทางวิทยาศาสตร์ได้  ก็ต่อเมื่อพิสูจน์ว่าเป็นเท็จได้  คือวิธีการทางวิทยาศาสตร์นั้นเปิดต่อการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงได้
เขาให้ข้อสังเกตว่า  ในชุมชนที่เชื่อมั่นทางไสยศาสตร์  
"ไม่มีการรับรู้ผ่านการพัฒนาถึง(ทฤษฎี)ทางเลือกอื่น ๆ  นอกเหนือไปจากทฤษฎีจากแหล่งความรู้ที่มีอยู่แล้ว" 
เพราะว่า  ไม่มีทางเลือกอย่างอื่นในสังคมที่ตั้งมั่นอยู่ในความคิดทางไสยศาสตร์  ดังนั้น  ทฤษฎีทางไสยศาสตร์จึงไม่จำเป็นที่จะต้องตรวจสอบได้อย่างเป็นกลาง ๆ ว่าเป็นจริงหรือไม่  เปรียบเทียบกับคำอธิบายธรรมชาติทางวิทยาศาสตร์ซึ่งในเรื่องบางเรื่อง  อาจจะมีคำอธิบายหลายอย่างที่เสนอใช้ไปพร้อม ๆ กัน  จึงต้องสามารถพิสูจน์ได้ว่า  คำอธิบายไหนถูกต้องกว่า

ในเด็ก
ความคิดเชิงไสยศาสตร์จะปรากฏโดยมากในเด็ก ๆ อายุระหว่าง 2-7 ขวบ
ในช่วงวัยนี้  เด็กจะมีความเชื่อที่มีกำลังว่า  ความคิดของตนมีผลโดยตรงต่อโลก
ดังนั้น  ถ้าเด็กประสบกับเรื่องเศร้าที่ตนไม่เข้าใจ  เช่น  ความตาย  เด็กก็จะสร้างเหตุผลว่าตนมีส่วนรับผิดชอบ
ฌ็อง ปียาแฌ นักจิตวิทยาเชิงพัฒนาการ  เป็นผู้ตั้งทฤษฎีว่าเด็กมีการพัฒนาการสี่ช่วง  เด็กช่วง 2-7 ปีเป็นช่วง Preoperational Stage ในช่วงนี้เชื่อว่า  เด็กจะไม่สามารถคิดอย่างเป็นเหตุเป็นผลได้  ความคิดและคำอธิบายของเด็กมักจะจำกัดอยู่ที่ลักษณะทางกายภาพ  นั่นหมายความว่า  ถ้าบอกเด็กว่า สุนัขที่บ้านได้ตายแล้ว  เด็กอาจจะไม่เข้าใจว่า  ไม่มีสุนัขตัวนั้นอีกต่อไปแล้ว  ดังนั้น  ความคิดเชิงไสยศาสตร์จะปรากฏชัดเจนในช่วงนี้  คือเด็กอาจจะเชื่อว่า  สุนัขไปอยู่ที่อื่นเพียงชั่วคราวเท่านั้น  คือไม่สามารถเข้าใจได้ว่า  สุนัขที่ตายแล้วไม่สามารถกลับคืนมาได้อีก  และดังนั้น  ความคิดเชิงไสยศาสตร์จะช่วยให้เด็กเข้าใจยอมรับได้

เด็กที่กำลังไว้ทุกข์
เด็กที่ปรากฏว่ามีความคิดเชิงไสยศาสตร์มักจะรู้สึกว่าตนมีส่วนรับผิดชอบต่อเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น  หรือว่าตนสามารถเปลี่ยนแปลงเหตุการณ์นั้นโดยคิดถึงมันแล้วตั้งใจอธิษฐานให้เกิดความเปลี่ยนแปลงอย่างหนึ่งได้ 
จะสังเกตได้ว่า  การคิดเรื่องสมมุติ  เป็นเรื่องปกติในชีวิตประจำวันของเด็กวัยนี้  และบางครั้งจะใช้เป็นวิธีอธิบายสิ่งที่อธิบายไม่ได้

ตามคำของปียาแฌ  เด็กวัยนี้มักจะมีความคิดที่มีตนเป็นศูนย์  (egocentric)  คือเชื่อว่า  สิ่งที่ตนประสบและรู้สึก  จะเป็นสิ่งที่คนอื่นประสบและรู้สึกเช่นเดียวกัน 
นอกจากนั้นแล้ว  เด็กยังขาดความเข้าใจว่า อาจจะมีคำอธิบายอื่น ๆ เกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนอกจากที่ตนคิดได้
ดังนั้น  ถ้าจะอธิบายเรื่องที่เด็กไม่เข้าใจ  จะต้องใช้เรื่องที่เด็กเข้าใจแล้วในการอธิบาย  และเด็กจะยังไม่สามารถเข้าใจแนวคิดทางนามธรรมที่ไม่มีรูปร่างได้อย่างเต็มที่

ความคิดเชิงไสยศาสตร์จะพบได้โดยเฉพาะในคำอธิบายของเด็กเกี่ยวกับความตาย  ไม่ว่าจะเป็นความตายของสมาชิกครอบครัวหรือสัตว์เลี้ยง  หรือแม้แต่ความเจ็บป่วยหรือความใกล้จะถึงความตายของตน
ประสบการณ์เหล่านี้มักจะเป็นเรื่องใหม่ต่อเด็กเล็ก ๆ ดังนั้น  เด็กจึงยังไม่มีประสบการณ์ว่าจะมีผลเช่นไรที่จะเกิดขึ้นเพราะเหตุการณ์นั้น 
เด็กอาจจะรู้สึกว่าตนมีส่วนรับผิดชอบต่อเรื่องที่เกิดขึ้น เช่นตนอาจจะมีความไม่พอใจในผู้ตาย  หรือว่าได้เล่นกับสัตว์เลี้ยงหนักมือเกินไป
และอาจจะมีไอเดียอีกด้วยว่า  ถ้าตนตั้งความหวังหรือทำการอธิษฐานเพียงพอ  หรือทำอะไรที่ถูกต้องอย่างใดอย่างหนึ่ง  บุคคลหรือสัตว์นั้น  อาจจะเลือกที่จะกลับมามีชีวิตอีก 
เมื่อคิดถึงความเจ็บป่วยหรือความใกล้จะตายของตนเอง  เด็กบางคนอาจจะรู้สึกว่ากำลังถูกลงโทษเพราะได้ทำอะไรผิด
หรือไม่ได้ทำอะไรที่ควรทำแล้ว  และดังนั้นจึงเกิดความเจ็บป่วย 
ถ้าแนวคิดของเด็กเกี่ยวกับเหตุการณ์หนึ่ง ๆ ไม่ตรงกับความจริงเพราะเป็นความคิดเชิงไสยศาสตร์  อาจะเป็นไปได้ว่า  เด็กอาจจะเกิดความเชื่อในระยะยาว  และมีพฤติกรรมที่สร้างปัญหาให้เด็กเมื่อโตขึ้น

ดูเพิ่ม
 ความเอนเอียงเพื่อยืนยัน
 แพริโดเลีย
 ยาหลอก

เชิงอรรถ 

เชิงอรรถและอ้างอิง

อ่านเพิ่มเติม

 Abridged version of  and .

 This work discusses how and why the magical thinking of childhood can carry into adulthood, causing various maladaptions and psychopathologies.

แหล่งข้อมูลอื่น