# ขุนศึก (บันเทิงคดี)
ขุนศึก เป็นผลงานประพันธ์เรื่องสุดท้ายของไม้ เมืองเดิม ตีพิมพ์ครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2482 ในนิตยสารเพลินจิตรายสัปดาห์ โดยใช้เวลาเพียงสองปีเศษในการสร้างสรรค์งานเขียนชิ้นนี้ก่อนเสียชีวิตในวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2484 โดยตอนสุดท้ายในการเขียนของ ไม้ เมืองเดิม ลงตีพิมพ์เมื่อวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2485 ต่อมากิ่ง พึ่งบุญ ณ อยุธยา น้องชายของ ไม้ เมืองเดิม ได้เขียนเรื่องขุนศึกจนเสร็จสมบูรณ์ โดยใช้นามปากกา "สุมทุม บุญเกื้อ" ภายหลังได้มีการนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์และละครโทรทัศน์อีกหลายต่อหลายครั้งดูขุนศึก...ถามหา เสมา คนรักชาติบ้านเมือง บทความโดย ยุรชัฏ ชาติสุทธิชัย

 เนื้อเรื่อง 
ขุนศึกเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับหลังกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่า สมเด็จพระนเรศวรมหาราชพร้อมด้วยสมเด็จพระเอกาทศรถ ได้ยกทัพไปตีเมืองแกลงและได้ทรงหลั่งอุทกธาราประกาศตัดไมตรีกับพม่า เสมาลูกชายช่างตีเหล็กได้เป็นทหารสมกับความมุ่งมั่น แต่เกิดไปมีเรื่องกับหัวหมู่ จึงต้องหนีเตลิดเข้าป่าและได้พบกับทหารหลวงอีกกลุ่มหนึ่ง เสมาจึงอาสาร่วมรบตีทัพพม่าจนแตกกระเจิง เมื่อบ้านเมืองสงบลง เสมาจึงได้รับยศเป็นขุนแสนศึกพ่ายและได้แต่งงานกับแม่หญิงสมดังปรารถนา

 ละครเวที 
ขุนศึก ได้เคยถูกสร้างเป็นละครเวทีมาแล้วถึง 3 ครั้ง ดังนี้

ครั้งแรก ในปี พ.ศ. 2489 ได้สร้างเป็นละครเวทีแสดง ณ โรงละครศรีอยุธยา 

ครั้งที่ 2 ในราว พ.ศ. 2490 ทางคณะนิยมไทยจึงได้นำมาจัดการแสดงขึ้นที่โรงภาพยนตร์นาครเขษม 

ครั้งที่ 3 คณะศิวารมย์ สร้างเป็นละครเวทีแสดงที่โรงภาพยนตร์เฉลิมไทย ในปี พ.ศ. 2494

 ภาพยนตร์ 
ขุนศึก ถูกสร้างเป็นภาพยนตร์ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2495 เป็นภาพยนตร์ฟิล์ม 16 มม. สีธรรมชาติ พากย์สด สร้างโดย ทวีภาพยนตร์ นำแสดงโดย ชูชาติ คุ้มภัย และ ฟูจิตร์ นากบุญ

ฉบับ พ.ศ. 2519 สร้างโดยบริษัท ไฟว์สตาร์โปรดักชั่น กำกับภาพยนตร์โดย สักกะ จารุจินดา เขียนบทโดย สุภาว์ เทวกุล ออกแบบสร้างฉากโดย สุพจน์ จารุจินดา ลำดับภาพโดย ณรงค์ จารุจินดา นำแสดงโดย สมบัติ เมทะนี, นัยนา ชีวานันท์, มานพ อัศวเทพ, ดวงใจ หทัยกาญจน์, สอาด เปี่ยมพงษ์สานต์, ธัญญรัตน์ โลหะนันท์, จีระศักดิ ปิ่นสุวรรณ, สายัณห์ จันทรวิบูลย์, ดวงดาว จารุจินดา เข้าฉายวันที่ 11 กันยายน 2519 ได้รับรางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ตุ๊กตาทอง พ.ศ. 2519 3 สาขา และการประกวดภาพยนตร์เอเชีย-แปซิฟิค ที่เมืองปูซาน ประเทศเกาหลี ปี 2519 ใน 2 สาขาขุนศึก 1976

ฉบับ พ.ศ. 2546 กำกับภาพยนตร์โดย ธนิตย์ จิตนุกูล นำแสดงโดย วรวิทย์ แก้วเพชร, สาวิณี ภู่การุณ, ปราบต์ปฎล สุวรรณบาง, จรัล งามดี, ธิดารัตน์ จันทร์ดารา, พิมทอง กลิ่มสมิทธิ์, ภุมรินทร์ จันทร์จิต, แผลงฤทธิ์ แสงชา เข้าฉายวันที่ 17 ตุลาคม 2546ขุนศึก 2003

 ละครโทรทัศน์ 
ขุนศึก ถูกสร้างเป็นละครโทรทัศน์จำนวน 5 ครั้ง ดังนี้

ครั้งแรก ฉายทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีช่อง 4 พ.ศ. 2502 กำกับการแสดงโดย ทัต เอกทัต จัดโดยคณะนาฏศิลป์สัมพันธ์ โดย สัมพันธ์ พันธ์มณี เขียนบทโดย สุมทุม บุญเกื้อ และ รพีพร แพร่ภาพครั้งแรกเมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2502 - กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2504 ความยาวทั้งสิ้น 16 ตอน โดยจัดแสดงเดือนละครั้ง ๆ ละ 2 ชั่วโมง จำนวนบทมีความยาวประมาณ 25 หน้าต่อ 1 ตอน เป็นละครที่ทำลายสถิติของช่อง 4 บางขุนพรหมทุกเรื่องที่ผ่านมาตลอด 3 ปี

ครั้งที่ 2 ฉายทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 พ.ศ. 2520 สร้างโดย รัชฟิล์ม 

ครั้งที่ 3 ฉายทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 พ.ศ. 2523 ด้วยรูปแบบภาพยนตร์ โดย ไฟว์สตาร์ โปรดักชั่น กำกับการแสดงโดย สักกะ จารุจินดา

ครั้งที่ 4 ฉายทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 9 พ.ศ. 2538 สร้างโดย อัครมีเดีย จัดโดย กนกวรรณ ด่านอุดม กำกับการแสดง สอาด เปี่ยมพงษ์ศานต์ 

ครั้งที่ 5 ฉายทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 พ.ศ. 2555 สร้างโดย ทีวีซีน กำกับการแสดงโดย อดุลย์ บุญบุตร ออกอากาศ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2555 ถึง 25 มิถุนายน พ.ศ. 2555 จำนวน 16 ตอน

 รายชื่อนักแสดงและการสร้าง 
 ปี  พ.ศ. 2502  พ.ศ. 2519  พ.ศ. 2520  พ.ศ. 2523  พ.ศ. 2538  พ.ศ. 2546  พ.ศ. 2555 รูปแบบ  ละครแสดงสด ช่อง 4 ภาพยนตร์ 35 มม.  ละคร ช่อง 5 ภาพยนตร์ละคร ช่อง 3 ละคร ช่อง 9 ภาพยนตร์ 35 มม.  ละคร ช่อง 3 ผู้สร้าง  คณะนาฏศิลป์สัมพันธ์  ไฟว์สตาร์โปรดักชั่น  รัชฟิล์ม  ไฟว์สตาร์โปรดักชั่น  อัครมีเดีย  2002 บิ๊ก เบสท์, พระนครฟิลม์  ทีวีซีน ผู้กำกับ  ทัต เอกทัต  สักกะ จารุจินดา  สมจินต์ ธรรมทัต  สักกะ จารุจินดา  สะอาด เปี่ยมพงษ์ศานต์  ธนิตย์ จิตนุกูล  อดุลย์ บุญบุตร หมื่นศึกอาสา/ขุนศึกอาสา/หลวงโจมจาตุรงค์/ขุนแสนศึกพ่าย/จมื่นแสนศึกสะท้าน/พระยารามจัตตุรงค์/เสมา  กำธร สุวรรณปิยะศิริ  สมบัติ เมทะนี  พิศาล อัครเศรณี  โกวิท วัฒนกุล  ธนายง ว่องตระกูล  วรวิทย์ แก้วเพชร  อธิชาติ ชุมนานนท์ แม่หญิงเรไร  อารีย์ นักดนตรี  นัยนา ชีวานันท์  ผุสดี พลางกูล  นิภาพร นงนุช  วิมลเรขา ศิริชัยราวรรณ  สาวิณี ภู่การุณ  เฌอมาลย์ บุญยศักดิ์ หมื่นชาญณรงค์/ขุนณรงค์วิชิต/หมู่ขัน  สมจินต์ ธรรมทัต  มานพ อัศวเทพ  วุฒิ คงคาเขต  สุเชาว์ พงษ์วิไล  พลรัตน์ รอดรักษา  ปราบต์ปฎล สุวรรณบาง  วรฤทธิ์ เฟื่องอารมย์ ดวงแข  นวละออ ทองเนื้อดี  ดวงใจ หทัยกาญจน์  สุกัญญา นาคสนธิ  หรรษา จริยาพรพิมพ์ใจ พรหมมาลี  ปวีณา ชารีฟสกุล  ธิดารัตน์ จันทร์ดารา  พรชิตา ณ สงขลา จำเรียง   ธัญญรัตน์ โลหะนันท์  ดิถีทิพ เกสะวัฒนะ   วาสนา พลเยี่ยม  พิมทอง กลิ่มสมิทธิ์  ภัทรินทร์ เจียรสุข ขุนรามเดชะ/หลวงรามเดชะ/พระรามเดชะ/พระยาศรีพิชัยสงคราม/ขุนราม  ทัต เอกทัต  สอาด เปี่ยมพงษ์สานต์ ตรัยเทพ เทวะผลิน   สมบัติ เมทะนี  สะอาด เปี่ยมพงษ์ศานต์  นิรุตติ์ ศิริจรรยา หลวงวิสุทธิ์โยธามาศ/สมบุญ  ทนงศักดิ์ ภักดีเทวา  สายัณห์ จันทรวิบูลย์  ชูศักดิ์ สุธีรธรรม   วีระชัย หัตถโกวิท  แผลงฤทธิ์ แสงชา  เกียรติกมล ล่าทา หลวงราชโยธาเทพ/หมู่สิน  จำรูญ หนวดจิ๋ม  จีระศักดิ์ ปิ่นสุวรรณ  รอง เค้ามูลคดี   ชูษี เชิญยิ้ม ภุมรินทร์ จันทร์จิตร โกสินทร์ ราชกรม เอื้อยแตง   ดวงดาว จารุจินดา   สุธิตา เกตานนท์ ดวงใจ หิรัญศรี มนัสนันท์ พันเลิศวงศ์สกุล พันอินทราช/หลวงพิมานมงคล/พันอิน พฤทธิ์ อุปถัมภานนท์     ทม วิศวชาติ  นิวัต พิบูลศิริ สรพงศ์ ชาตรี พันจบรณรงค์/หมื่นทรงเดชะ/ขุนวิเศษสรไกร/พุฒ     สิวะ แตรสังข์   วรรธนะ กัมทรทิพย์ ศรีเมือง     สุดหทัย ชมพนา   อรุณณภา พาณิชจรูญ บัวเผื่อน      วีนัส มีวรรณ   เพชรดา เทียมเพ็ชร ลำภู  มนัส บุณยเกียรติ     กิ่งดาว ดารณี  พจนีย์ ใยละออ เพ็ญพักตร์ ศิริกุล มั่น      วุฒิ คงคาเขตรชุมพร เทพพิทักษ์  สุเชาว์ พงษ์วิไล บุญเรือน      ปทุมวดี โสภาพรรณ  ดวงใจ หทัยกาญจน์ แต้ม      เสริมพันธ์ สุทธิเนตร   ทองขาว ภัทรโชคชัย อำพัน      ฉันทนา กิติยาพันธ์  โฉมฉาย ฉัตรวิไลสมเด็จพระนเรศวรมหาราชธานินทร์ ทัพมงคลจรัญ งามดีธนากร โปษยานนท์สมเด็จพระเอกาทศรถบดินทร์ ดุ๊กศิริวัฒน์ ชีวสุทธิ์รอน บรรจงสร้าง พระราชมนู      สมภพ เบญจาธิกุล  ธนพล จุกสีดา ชัชวาล เพชรวิศิษฐ์ พระยาศรีไสยณรงค์       บุญทวี สิริเวสมาศ กรกฏ ธนภัทร จมื่นศรีสรรักษ์        ฐากูร การทิพย์ พระครูขุน      จำนงค์ บำเพ็ญทรัพย์   อิทธิฤทธิ์ สิงหรัตน์ พระเจ้านันทบุเรง        จักรกฤษณ์ อำมะรัตน์ พระมหาอุปราชา       วสันต์ คุ้มสอน อดิศร อรรถกฤษณ์ พระเจ้าเชียงใหม่        สุรจิต บุญญานนท์ พระวิสุทธิกษัตรีย์        พิศมัย วิไลศักดิ์ พระมหาธรรมราชา        สมภพ เบญจาทิกุล พระยาพิชัยสงคราม        พงศนารถ วินศิริ สมเด็จพระนพรัตน์        ธีรยุทธ ปรัชญาบำรุง พันจิตรเสน่หา        ดนัย จารุจินดา อาจารย์บ่าย      วิศิษฐ์ ยุติยงค์   พงศภัค อุบล ขุนจำนงรักษา        อติเทพ ชดช้อย พระเจ้าแปร        โชคชัย บุญวรเมธี สมิงโยคราช        วัชรชัย สุนทรศิริ แม่ทัพพม่า       เขลางค์ หนุนภักดี เอก ธณากร สมิงมะตะเบิด       นันทพล กมุทวนิช ธนาวุฒิ เกสโร นันทะกะยอสู        วัชรชัย สุนทรศิริ ไชกะยอสู        เขมชาติ โรจนะหัสดิน พิณ      ไปรมา รัชตะ  อนงค์ ด้วงนิล ภาวิณี วัฒน์รณชัย จำปี (บุตรสาวคนเล็กของพ่อเสมาและแม่เรไร)          ด.ญ.หยาดทิพย์ ราชปาล     ด.ญ.นภัสธนันท์ นิมจิรวัฒน์ พ่อแสน (บุตรชายคนโตของพ่อเสมาและแม่เรไร)        ด.ช.ยงศิลป์ วงศ์พนิตนนท์

 รางวัลที่ได้รับ 
 ภาพยนตร์ พ.ศ. 2519
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ตุ๊กตาทอง ภาพยนตร์ยอดเยี่ยม ปี 2519 
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ตุ๊กตาทอง ผู้กำกับการแสดงยอดเยี่ยม (สักกะ จารุจินดา) ปี 2519
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ตุ๊กตาทอง ผู้สร้างฉากยอดเยี่ยม (สุพจน์ จารุจินดา) ปี 2519
 การประกวดภาพยนตร์เอเชีย-แปซิฟิค ที่เมืองปูซาน ประเทศเกาหลี สาขานักแสดงดีเด่น (นัยนา ชีวานันท์) ปี 2519
 การประกวดภาพยนตร์เอเชีย-แปซิฟิค สาขาเทคนิคการถ่ายภาพยอดเยี่ยม ปี 2519

 ภาพยนตร์ทางโทรทัศน์ พ.ศ. 2523
 รางวัลเมขลา ดาราภาพยนตร์โทรทัศน์ดีเด่น (สุเชาว์ พงษ์วิไล) ปี 2523

 ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2538
 รางวัลเมขลา ผู้แสดงประกอบชายดีเด่น (พลรัตน์ รอดรักษา) ปี 2538
 รางวัลเมขลา-พิเศษ ดาวรุ่งชาย (ธนายง ว่องตระกูล) ปี 2538
 รางวัลเมขลา-พิเศษ นักแสดงผู้มีมนุษยสัมพันธ์ (วิมลเรขา ศิริชัยราวรรณ) ปี 2538

 ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2555
 รางวัลนาฏราช ละครยอดเยี่ยม ปี 2555
 รางวัลนาฏราช กำกับศิลป์ยอดเยี่ยม (สุดเขตร ล้วนเจริญ) ปี 2555
 รางวัลนาฏราช กำกับภาพยอดเยี่ยม (ชูชาติ นันทิธัญญธาดา) ปี 2555
 รางวัลนาฏราช ลำดับภาพยอดเยี่ยม (วิโรจน์ ภุมวิภาชน์) ปี 2555
 รางวัลนาฏราช เครื่องแต่งกายยอดเยี่ยม (กิจจา ลาโพธิ์) ปี 2555
 รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ละครดีเด่น  ปี 2555
 รางวัลโทรทัศน์ทองคำ นักแสดงนำชายดีเด่น (อธิชาติ ชุมนานนท์) ปี 2555
 รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ผู้กำกับการแสดงละครดีเด่น (อดุลย์ บุญบุตร) ปี 2555
 รางวัลเมขลา ละครส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมดีเด่นยอดนิยม ปี 2555
 รางวัลพระพิฆเนศ นักแสดงชายดีเด่น (อธิชาติ ชุมนานนท์) ปี 2555  
 รางวัล "ราชบันฑิตยสถานสรรเสริญ" ผู้ใช้ภาษาไทยดีเด่นแห่งชาติ นักแสดงนำชาย (อธิชาติ ชุมนานนท์) ปี 2555 
 รางวัล "ราชบันฑิตยสถานสรรเสริญ" ผู้ใช้ภาษาไทยดีเด่นแห่งชาติ นักแสดงนำหญิง (เฌอมาลย์ บุญยศักดิ์) ปี 2555 
 รางวัล Drama Award 2012 ละครยอดเยี่ยม ปี 2555 Drama Award ละครยอดเยี่ยม ปี 2012 ขุนศึก ช่อง 3
 รางวัล MThai Top Talk-About 2013 ละครที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุด ปี 2556
 รางวัล MThai Top Talk-About 2013 นักแสดงชายที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุด (อธิชาติ ชุมนานนท์) ปี 2556
 รางวัล International Drama Festival in Tokyo 2013 ละครต่างชาติยอดเยี่ยม ปี 2556