# ราชวงศ์ที่สิบสามแห่งอียิปต์
ราชวงศ์ที่สิบสามแห่งอียิปต์โบราณ  เป็นราชวงศ์ที่มักจะรวมกับราชวงศ์ที่สิบเอ็ด ,ราชวงศ์สิบสอง และราชวงศ์ที่สิบสี่ ภายใต้ใน
สมัยราชอาณาจักรกลาง แต่นักเขียนบางคนมักแยกราชวงศ์ที่สิบสามออกจากราชวงศ์เหล่านี้ และเข้าร่วมกับราชวงศ์ที่สิบสี่จนถึงราชวงศ์ที่สิบเจ็ด และเป็นส่วนหนึ่งในสมัยช่วงต่อที่สองแห่งอียิปต์ ราชวงศ์ที่สิบสามได้ปกครองตั้งแต่ประมาณ 1802 ปีก่อนคริสตกาล จนถึงประมาณ 1649 ปีก่อนคริสตกาล รวมทั้งหมด 153 ปี
Kim S. B. Ryholt, The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c.1800-1550 B.C., Museum Tusculanum Press 1997, p.197

ราชวงศ์ที่สิบสามเป็นราชวงศ์ที่ต่อเนื่องโดยตรงจากราชวงศ์ที่สิบสองแห่งอียิปต์ โดยมีปฐมกษัตริย์พระองค์แรกของราชวงศ์ที่สิบสาม เชื่อกันว่าเป็นพระราชโอรสในฟาโรห์อเมเนมฮัตที่ 4 คิม รีฮอล์ตได้เสนอว่าแบ่งช่วงเวลาระหว่างสองราชวงศ์ ทำให้ได้มีการเพิ่มราชวงศ์ที่สิบสี่แห่งอียิปต์ที่เป็นอิสระในทางตะวันออกของดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ เหตุการณ์ที่คิม รีฮอล์ตเสนอเกิดขึ้นในช่วงรัชสมัยของฟาโรห์โซเบคเนเฟรู
ฟาโรห์แห่งราชวงศ์ที่สิบสามแห่งอียิปต์ มีพระราชอำนาจตั้งแต่เมืองเมมฟิสทางเหนือ ตอนกลางจนถึงอียิปต์บน ตลอดจนถึงแก่งน้ำตกแห่งที่สองของแม่น้ำไนล์ พระราชอำนาจของกษัตริย์แห่งราชวงศ์ที่สิบสาม ค่อยๆเสื่อมลงในช่วงปีที่ 150 ของราชวงศ์ และในที่สุดก็สิ้นสุดลงด้วยการพิชิตเมืองเมมฟิสโดยกษัตริย์แห่งชาวฮิกซอสแห่งราชวงศ์ที่สิบห้าของอียิปต์ก่อน 1650 ปีก่อนคริสต์ศักราช

พระมหากษัตริย์
ในตำราสมัยนี้ ราชวงศ์ที่สิบสามมักจะถูกอธิบายว่าเป็นยุคแห่งความวุ่นวาย อย่างไรก็ตามราชวงศ์นี้อาจจะสงบสุข มากกว่าสมัยราชอาณาจักรกลางในเมืองหลวงเก่าอย่างเมืองอิทจ์-ทาวี ใกล้กับไฟยุม  ราชวงศ์นี้เป็นราชวงศ์ที่มีฟาโรห์จำนวนมากหลายพระองค์แต่มีช่วงเวลาแห่งการครองราชที่สั้น และมีเพียงไม่กี่พระองค์ที่ได้รับการรับรองว่ามีอยู่จริง

+ฟาโรห์แห่งราชวงศ์ที่สิบสาม พระรูป  พระนาม  สุสาน         พระมเหสี       ความคิดเห็น       100px   เซกเอมเร คูทาวี โซเบคโฮเทปที่ 1      สันนิฐานว่าพระองค์เป็นผู้ก่อตั้งราชวงศ์ที่สิบสามDarrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, , 2008  แต่ในการศึกษาเก่าผู้ก่อตั้งราชวงศ์คือ ฟาโรห์เวกาฟ100px   โซนเบฟ      ทรงอาจจะเป็นพระราชโอรสในฟาโรห์อเมเนมฮัตที่ 4 และพระเชษฐา(พี่ชาย)
หรือพระอนุชา(น้องชาย)ของ โซเบคโฮเทปที่ 1100px   เนริคาเร      100pxเซเคมคาเร อเมเนมฮัตที่ 5      100pxอเมนี เคมาอู พีระมิดฟาโรห์อเมนี เคมาอู   100pxโฮเทปอิบเร เคมาอู ซิฮาร์เนดจ์เฮริเทฟK. S. B. Ryholt, Hotepibre, a Supposed Asiatic King in Egypt with Relations to Ebla, Bulletin of the American Schools of Oriental Research, No. 311 (Aug., 1998), pp. 1-6      ทรงอาจจะเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์เดียวกับ เซโฮเทปอิบเร 
ซึ่งปรากฏในบันทึกพระนามแห่งตูรินอิอูฟนิ      ปรากฏหลักฐานเฉพาะบันทึกพระนามแห่งตูริน100px เซอังค์คิบเร อเมนี-อินเทฟ-อเมเนมฮัตที่ 6      100pxเซเมนคาเร เนบนูนิ      100pxเซเฮเทปอิบเร เซเวเซคทาวี      เซวัดจ์คาเรที่ 1      ปรากฏหลักฐานเฉพาะบันทึกพระนามแห่งตูรินเนดเจมอิบเร      ปรากฏหลักฐานเฉพาะบันทึกพระนามแห่งตูริน100pxคาอังค์เร โซเบคโฮเทปที่ 2      เรนเซเนบ อเมเนมฮัต      100pxฮอร์ อวิบเร  สุสานที่เมืองดาห์ชูร์ ใกล้กับ
พีระมิดฟาโรห์อเมนเนมฮัตที่ 3 ราชินีนับเฮเทปติ-เคเรด(?)  100pxเซเคมเรคูทาวี คาบาว      อาจเป็นพระราชโอรสในฟาโรห์ฮอร์100pxดเจตจ์เคเปอร์เรว      อาจเป็นพระเชษฐาหรือพระอนุชาของฟาโรห์คาบาว100px เซ'ดเจฟาคาเร คาย-อเมเนมฮัตที่ 7      100pxคูทาวีเร เวกาฟ      100pxยูเซอร์คาเร เคนดเจอร์ พีระมิดฟาโรห์เคนดเจอร์,
เมืองซัคคาราใต้ ราชินีเซเนบ[เซนัส?]  อาจมีพระนามว่า นิมาอัตเร100pxสเมงห์คาเร อิมมีเรเมสฮาว    ราชินีอายา(อี้)?  100px เซเฮเทปคาเร อินเทฟที่ 4    ราชินีอายา(อี้)?  100pxเซธ เมริอิบเร      100px เซเคมเรเซวัดจ์ทาวี โซเบคโฮเทปที่ 3    ราชินี
เซเนบเฮนัส

ราชินีเนนิ 100pxคาเซเคมเร เนเฟอร์โฮเทปที่ 1  สุสานอาจอยู่ที่เมืองอไบดอส ราชินีเซเนบเซน 100px เมนวัดจ์เร ซิฮาเธอร์     ทรงอาจเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ชั่วคราวของพระเชษฐาหรือ
พระอนุชาของฟาโรห์เนเฟอร์โฮเทปที่ 1100px คาเนเฟอร์เร โซเบคโฮเทปที่ 4  สุสานอาจอยู่ที่เมืองอไบดอส
รหัสสุสาน:เอส10(อไบดอส) ราชินีทจาน อาจเป็นพระเชษฐาหรือพระอนุชาของฟาโรห์เนเฟอร์โฮเทปที่ 1 และฟาโรห์ซิฮาเธอร์100pxเมอร์โฮเทปเร โซเบคโฮเทปที่ 5    ราชินีนับคาเอส?  100pxคาโฮเทปเร โซเบคโฮเทปที่ 6      100px วาฮ์อิบเร อิบเอียอู      100pxเมอร์เนเฟอร์เร ไอย์  พีระมิดไม่ทราบตำแหน่ง 
อาจจะอยู่ใกล้เมืองเมมฟิสLabib Habachi: Khata'na-Qantir: Importance, ASAE 52 (1954) pp.471-479, pl.16-17 ราชินีไอเนนิ?  ทรงครองราชได้ 23 ปีซึ่งเป็นรัชกาลที่ยาวนานที่สุดของราชวงศ์ 
ทรงเป็นพระมหากษัตริย์องค์สุดท้ายที่เป็นผู้ปกครองอียิปต์ตอนล่าง

และอียิปต์ตอนบน
ตามรายพระนามฟาโรห์ในข้างต้น ผู้ปกครองที่เหลืออยู่ของราชวงศ์ที่สิบสาม ได้รับการยืนยันโดยการค้นพบในบริเวณอียิปต์บนเท่านั้น สิ่งนี้อาจบ่งชี้ถึงการละทิ้งเมืองหลวงเก่าที่อิทจ์-ทาวี ไปยังเมืองธีบส์Daphna Ben Tor: Sequences and chronology of Second Intermediate Period royal-name scarabs, based on excavated series from Egypt and the Levant, in: The Second Intermediate Period (Thirteenth-Seventeenth Dynasties), Current Research, Future Prospects edited by Marcel Maree, Orientalia Lovaniensia Analecta, 192, 2010, p. 91 แดฟนา เบ็น ทอร์ได้เชื่อว่าเหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นจากการรุกรานจากบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำตะวันออกและบริเวณเมมฟิสโดยผู้ปกครองชาวคานาอัน สำหรับนักวิชาการบางคนเชื่อว่าในช่วงเวลาดังกล่าวเป็นจุดสิ้นสุดของสมัยราชอาณาจักรกลางและเป็ฯจุดเริ่มต้นของสมัยช่วงระหว่างกลางที่สอง อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์ดังกล่าวถูกปฏิเสธโดยรีฮอล์ตและเบเกอร์ ซึ่งทราบว่าจารึกแห่งเซเฮเกนเร สอังค์พทาห์อิ ซึ่งทรงครองราชย์ในช่วปลายราชวงศ์ ได้แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าพระองค์ทรงปกครองเหนือเมมฟิส และจารึกดังกล่าวนั้นไม่ทราบแหล่งที่มาDarrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, , 2008K.S.B. Ryholt. The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period c. 1800–1550 B.C. Carsten Niebuhr Institute Publications 20. Copenhagen
+ฟาโรห์แห่งราชวงศ์ที่สิบสาม (ต่อ)ฟาโรห์คำอธิบายเมอร์โฮเทปเร อินิหรือที่เรียกว่า อินิที่ 1สอังค์เอนเร เซวัดจ์ตูเมอร์เซคเอมเร อิเนดอาจจะเป็นฟาโรห์พระองค์เดียวกับเนเฟอร์โฮเทปที่ 2เซวัดจ์คาเร ฮอร์อิหรือที่เรียกว่า ฮอร์อิที่ 2เมอร์คาวเร โซเบคโฮเทปที่ 7เมอร์เคเปอร์เรเมอร์คาเรทราบเฉพาะพระนามมาจากบันทึกพระนามแห่งตูรินเซวัดจ์คาเร เมนทูโฮเทปที่ 5[...]มอสเรอิบิ [...]มาอัตเรฮอร์ [...] [...]เวบเอนเรเซ[...]คาเรเซเฮเกนเร สอังค์พทาห์อิปรากฏภาพสลักพระองค์กำลังถวายการบูชาแด่เทพพทาห์[...]เรเซ[...]เอนเร
ตำแหน่งตามลำดับเวลาของผู้ปกครองที่ได้รับการยืนยันแล้วจำนวนหนึ่ง แต่ไม่สามารถสรุปได้เนื่องจากขาดหลักฐาน
+ฟาโรห์แห่งราชวงศ์ที่สิบสาม (ตำแหน่งที่ไม่แน่นอน)ฟาโรห์คำอธิบายเมอร์เชปเซสเร อินิที่ 2ตามคำกล่าวของฟอน เบ็คเคอราธ พระองค์คือผู้สืบทอดพระราชบัลลังก์ต่อจากฟาโรห์เซวัดจ์คาเร เมนทูโฮเทปที่ 5 และทรงเป็ฯผู้ปกครองก่อนหน้าของฟาโรห์เมอร์เคเปอร์เรเมอร์เซคเอมเร เนเฟอร์โฮเทปที่ 2อาจจะเป็นฟาโรห์พระองค์เดียวกับเมอร์เซคเอมเร อิเนดเซวาห์เอนเร เซนเอบมิอูตามคำกล่าวของฟอน เบ็คเคอราธ พระองค์คือผู้สืบทอดพระราชบัลลังก์ต่อจากฟาโรห์เซ[...]คาเรเซคอันเอนเร ...เร

 ฟาโรห์โซเบคโฮเทปที่ 1 และ 2 
รีฮอล์ตได้ให้ผู้ปกครองที่ทรงมีพระนามว่า "โซเบคโฮเทปที่ 1 เซคเอมเร คูทาวี" เป็นฟาโรห์พระองค์แรกของราชวงศ์ที่สิบสาม ในขณะนี้เป็นสมมติฐานหลักในไอยคุปต์วิทยา และฟาโรห์โซเบคโฮเทป เซคเอมเร คูทาวี ก็สื่อถึงฟาโรห์โซเบคโฮเทปที่ 1 ในบทความนี้ ดังนั้น รีฮอล์ตจึงระบุว่าฟาโรห์เซคเอมเร คูทาวี โซเบคโฮเทปที่ 1 ทรงครองราชย์ได้เป็นระยะเวลา 3 ถึง 4 ปี ในราว 1800 ปีก่อนคริสตกาลและเสนอให้ฟาโรห์คาอังค์เร โซเบคโฮเทปที่ 2 นั้นทรงขึ้นครองราชย์ในราว 20 ปีต่อมาในช่วง 1780 ปีก่อนคริสตกาล ด็อดสันและฮิลตันได้คิดเห็นในทำนองเดียวกันว่าฟาโรห์เซคเอมเร คูทาวี โซเบคโฮเทปทรงครองราชย์มาก่อนหน้าฟาโรห์คาอังค์เร โซเบคโฮเทปDodson, Hilton, The Complete Royal Families of Ancient Egypt, 2004

 ฟาโรห์พระองค์อื่น ๆ 
thumb|รูปสลักของผู้ถือพระราชลัญจกรและเสนาบดีนามว่า เกบู ในช่วงราชวงศ์ที่ 13 ราว 1700 ปีก่อนคริสตกาล จากวิหารแห่งอามุนในคาร์นัก
หลังจากปล่อยให้ความเข้มงวดที่กลุ่มป้อมปราการทางตอนใต้ให้เสื่อมโทรมลง ในที่สุดอียิปต์ก็ถอนกองทหารรักษาการณ์ออกไป และหลังจากนั้นไม่นาน ป้อมปราการก็ถูกยึดครองโดยนิวเบียแห่งคุช ซึ่งได้ผงาดขึ้นมาอีกครั้ง ในทางตอนเหนือ อียิปต์ล่างก็ถูกชาวฮิกซอสซึ่งเป็นชาวเซมิติกจากอีกซีกหนึ่งของคาบสมุทรไซนายเข้ามายึดครอง กษัตริย์อิสระกลุ่มหนึ่งได้ก่อตั้งราชวงศ์ที่สิบสี่ ซึ่งสถาปนาขึ้นในบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ฝั่งตะวันตกในช่วงราชวงศ์ที่สิบสาม และต่อมา ตามคำกล่าวของมาเนโธ ผู้รุกรานจากตะวันออกที่เรียกว่าชาวฮิกซอสได้เข้ายึดอียิปต์ "โดยไม่ได้เข้าโจมตีแต่อย่างใดเลย" และหลังจากเอาชนะผู้ปกครองของแผ่นดินได้ พวกเขาจึงเผาเมืองของเราอย่างไร้ความปรานี ทำลายเทวสถานของเทพเจ้าเป็นผุยผง .." การปกครองของพวกเขาที่เรียกว่าราชวงศ์ที่สิบห้าได้ถูกเข้ามาแทนที่ราชวงศ์ที่สิบสามและราชวงศ์ที่สี่ในพื้นที่ส่วนใหญ่ของอียิปต์

อย่างไรก็ตาม การค้นพบทางโบราณคดีล่าสุดที่เอ็ดฟู อาจจะบ่งชี้ได้ว่าราชวงศ์ที่สิบห้าของชาวฮิกซฮส อาจจะมีอยู่แล้วอย่างน้อยในช่วงกลางราชวงศ์ที่สิบสามในรัชสมัยของฟาโรห์โซเบคโฮเทปที่ 4 ในเอกสารที่ตีพิมพ์เมื่อเร็วๆ นี้ชื่อว่า อียิปต์และเลวานไทน์Nadine Moeller, Gregory Marouard & N. Ayers, Discussion of Late Middle Kingdom and Early Second Intermediate Period History and Chronology in Relation to the Khayan Sealings from Tell Edfu, in: Egypt and the Levant 21 (2011), pp. 87–121 online PDF นาดีน โมลเลอร์, เกรกอรี มาโรวาร์ดและ เอ็น. อาเยิร์ส ได้ถกเถียงเกี่ยวกับการค้นพบซากอาคารการปกครองที่สำคัญของสมัยราชอาณาจักรกลางในช่วงต้นราชวงศ์ที่สิบสองในพื้นที่เทลล์ เอ็ดฟู ทางตะวันออกของอียิปต์บน ซึ่งมีสภาพที่ถูกใช้งานอย่างต่อเนื่อง เข้าสู่สมัยช่วงระหว่างกลางที่สองตอนต้นจนถึงช่วงราชวงศ์ที่สิบเจ็ด ซึ่งซากปรักหักพังนั้นได้ถูกรายล้อมล้อมโดยยุ้งฉางขนาดใหญ่ ในการทำงานภาคสนามโดยนักไอยคุปต์ในปี ค.ศ. 2010 และ ค.ศ. 2011 ซึ่งภายในซากอาคารจากช่วงราชวงศ์ที่สิบสอง และในอดีตก็ถูกใช้ในราชวงศ์ที่สิบสามเช่นกัน ได้นำไปสู่การค้นพบห้องโถงขนาดใหญ่ที่อยู่ติดกัน ซึ่งค้นพบแล้วว่ามีการตราประทับ 41 ชิ้นซึ่งแสดงภาพแกะสลักของผู้ปกครองชาวฮิกซอสพระนามว่า คยาน และอีก 9 ตราประทับพระนามฟาโรห์จากราชวงศ์ที่สิบสามพระนามว่า โซเบคโฮเทปที่ 4Moeller, Marouard & Ayers, Egypt and the Levant 21, (2011), pp. 87–108 การหลงเหลือของตราประทับดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า รัชสมัยฟาโรห์โซเบคโฮเทปที่ 4 และฟาโรห์คยานน่าจะอยู่คาบเกี่ยวช่วงเวลาเดียวกัน และอาจจะหมายความว่าราชวงศ์ที่สิบสามไม่ได้ควบคุมอียิปต์ทั้งหมดถึงรัชสมัยของฟาโรห์โซเบคโฮเทปที่ 4 ที่ทรงขึ้นครองอำนาจแล้ว และมีความทับซ้อนกันอย่างมากระหว่างราชวงศ์ที่สิบสามและสิบห้า เนื่องจากฟาโรห์โซเบคโฮเทปที่ 4 ทรงเป็นเพียงผู้ปกครองในช่วงกลางราชวงศ์ที่สิบสาม ถึงแม้ว่าจะทรงเป็นฟาโรห์ที่ทรงมีพระราชอำนาจมากที่สุดพระองค์หนึ่งก็ตาม ดังนั้นคำกล่าวของมาเนโธที่ว่าราชวงศ์ที่สิบห้าของชาวฮิกซฮสได้แทนที่ราชวงศ์ที่สิบสามอย่างรุนแรงนั้นอาจจะเป็นเรื่องชวนเชื่อของชาวอียิปต์ในภายหลัง แต่อำนาจของราชวงศ์ที่สิบสามน่าจะล่มสลายลงทั่วอียิปต์ในช่วงทศวรรษสุดท้ายของราชวงศ์ และชาวฮิกซอสในบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำก็ได้เข้ายึดครองเมืองเมมฟิสและสิ้นสุดราชอาณาจักรของราชวงศ์ที่สิบสาม อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์ดังกล่าวและข้อสรุปที่ได้จากการวิเคราะห์ได้ถูกปฏิเสธโดยโรเบิร์ต พอร์ตเตอร์ นักไอยคุปต์วิทยา ผู้ซึ่งโต้แย้งว่า ฟาโรห์คยานทรงขึ้นมาปกครองช้ากว่ารัชสมัยของฟาโรห์โซเบคโฮเทปที่ 4 มาก (เกิดเป็นช่องว่างประมาณ 100 ปีระหว่างทั้งลำดับของฟาโรห์ทั้งสองพระองค์) และตราประทับของฟาโรห์ได้ถูกนำมาใช้อีกนานหลังจากที่พระองค์เสด็จสวรรคตเสียชีวิต ดังนั้น ตราประทับของฟาโรห์โซเบคโฮเทปที่ 4 อาจจะไม่ได้ยืนยันว่า พระองค์เป็นทรงมีพระชนม์ชีพร่วมสมัยกับฟาโรห์คยานRobert M. Porter: The Second Intermediate Period according to Edfu, Goettinger Mizsellen 239 (2013), p. 75–80

ฟาโรห์เมอร์เนเฟอร์เร ไอย์ทรงเป็นผู้ปกครองอียิปต์พระองค์สุดท้ายจากราชวงศ์ที่สิบสาม ซึ่งได้รับการยืนยันจากวัตถุโบราณทั้งในอียิปต์ล่างและอียิปต์บนThomas Schneider, "The Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period", in: E. Hornung/R. Krauss/D. Warburton (eds.), Ancient Egyptian Chronology (Handbook of Oriental Studies 1, 83), Leiden/ Boston 2006, p.180 และหลังจากรัชสมัยของพระองค์ มีผู้สืบทอดพระราชบัลลังก์ของพระองค์นามว่า ฟาโรห์เมอร์โฮเทปเร อินิ ที่จะปรากฏหลักยืนยันเพียงแค่ในเฉพาะบริเวณอียิปต์บนเท่านั้นSchneider, p.180