# จายาปูรา
จายาปูรา  เป็นเมืองหลักและเมืองใหญ่สุดของจังหวัดปาปัว บนเกาะนิวกินี ประเทศอินโดนีเซีย ตั้งอยู่บริเวณชายฝั่งทางเหนือของเกาะนิวกินีและกินพื้นที่  ขอบเขตทางเหนือติดกับมหาสมุทรแปซิฟิกและอ่าวยซ ซูดาร์โซ ทางตะวันออกติดกับประเทศปาปัวนิวกินี ทางใต้ติดกับอำเภอเกอเออรม และทางตะวันตกติดกับอำเภอจายาปูรา

ด้วยจำนวนประชากร 398,478 คนตามสำมะโน พ.ศ. 2563 ทำให้จายาปูราเป็นเมืองที่มีประชากรมากที่สุดในเกาะนิวกินี แซงหน้าพอร์ตมอร์สบี เมืองหลวงของประเทศปาปัวนิวกินี และยังเป็นเมืองที่เติบโตเร็วที่สุดในประเทศอินโดนีเซีย โดยมีประชากรเพิ่มขึ้น 55.23% จากสำมะโน พ.ศ. 2553 จำนวนประมาณการอย่างเป็นทางการในช่วงกลาง พ.ศ. 2564 อยู่ที่ 404,004 คนBadan Pusat Statistik, Jakarta, 2022.

จายาปูราเป็นเมืองที่มีเศรษฐกิจขนาดใหญ่เป็นอันดับ 4 ในอินโดนีเซียตะวันออก (เป็นรองเพียงมากัซซาร์, เดนปาซาร์ และมานาโด) โดยมีจีดีพีประมาณการใน พ.ศ. 2559 อยู่ที่ 19.48 ล้านล้านรูปียะฮ์ ณ พ.ศ. 2560 เมืองนี้ยังเป็นเมืองที่มีค่าครองชีพแพงที่สุดอันดับ 2 ของประเทศ เป็นรองเพียงจาการ์ตา จายาปูรายังมีดัชนีการพัฒนามนุษย์ในระดับสูงมากที่ 0.801

ศัพทมูลวิทยา
ชื่อ จายาปูรา  มาจากภาษาสันสกฤตที่แปลว่า "นครแห่งชัยชนะ" (जय ชย: "ชนะ"; पुर ปุร: "นคร") และได้รับจากซูฮาร์โตในฐานะส่วนหนึ่งของการล้มล้างอิทธิพลของซูการ์โน ปัจจุบันมีการเรียกร้องจากประชาชน ข้าราชการ และนักวิชาการบางส่วนให้เปลี่ยนชื่อเมืองเพื่อให้สะท้อนถึงความเป็นท้องถิ่นมากขึ้น เหมือนการตั้งชื่อสะพานยูเทฟา บางส่วนแนะนำให้รวมคำระหว่าง โกตาตาบี (Kota Tabi) เนื่องจากเมืองนี้อยู่ในเขตภูมิภาคตาบี กับ พอร์ตนุมบัย  หรือสั้น ๆ ว่า Numbay เนื่องจากคำว่า "Port" เป็นภาษาอังกฤษ และไม่ใช่ภาษาท้องถิ่น คำว่า "Numbay" มาจากแม่น้ำ Numbay ที่ไหลผ่านตัวนคร โดยมีความหมายว่า "น้ำสะอาด" ส่วน "Tabi" หมายถึง "อาทิตย์อุทัย" ในภาษาท้องถิ่นกาโยปูเลา

ในสมัยอาณานิคมดัตช์ นครนี้มีชื่อเรียกว่า ฮอลลันเดีย  ซึ่งอิงจากภูมิภาคฮอลแลนด์ ทางเนเธอร์แลนด์จัดให้นครนี้เป็นเมืองหลวงของนิวกินีของเนเธอร์แลนด์ใน พ.ศ. 2488 หลังจากยกดินแดนนี้ให้กับฝ่ายอำนาจบริหารชั่วคราวแห่งสหประชาชาติในวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2505 นครนี้จึงมีชื่อเมืองทั้งภาษาดัตช์/อินโดนีเซีย: ฮอลลันเดีย/โกตาบารู (เมืองใหม่) เมื่ออินโดนีเซียครอบครองนครนี้ในวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2506 จึงเหลือเพียงชื่อ โกตาบารู  ต่อมาใน พ.ศ. 2507 นครนี้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น ซูการ์โนปูรา (Sukarnopura)ในรูปสะกด Sukarnapura อักษรท้าย "o" ในชื่อซูการ์โน (Sukarno) ถูกแทนที่ด้วยอักษร "a" เพื่อตั้งชื่อนครตามซูการ์โนในภาษาชวาที่อักษร "o" ออกเสียงเป็น [ɔ] แต่เขียนเป็น "a" ตามประธานาธิบดีอินโดนีเซีย ซูการ์โน จนกระทั่งได้รับชื่อปัจจุบันในช่วงปลาย พ.ศ. 2511

ภูมิประเทศและภูมิอากาศ
thumb|left|ภาพทางตะวันออกของอ่าวยซ ซูดาร์โซ ปรากฏหมู่บ้านลอยน้ำโตบาตี (ซ้าย) และเอิงรซ (ขวา) ซึ่งอยู่ทางใต้ของจายาปูรา
ภูมิประเทศของจายาปูรามีความหลากหลายจากหุบเขาสู่เนินเขา ที่ราบ และภูเขาที่สูงเหนือระดับน้ำทะเลถึง  จายาปูรามีพื้นที่ประมาณ  และแบ่งออกเป็น 5 อำเภอ มีผู้อาศัยประมาณ 30% นอกนั้นเป็นพื้นที่ขรุขระ หนองน้ำ และป่าอนุรักษ์

จายาปูรามีสภาพภูมิอากาศแบบป่าดิบชื้น (Af) ที่มีฝนชุกทั้งปี

เขตบริหาร
thumb|upright=1|อำเภอของจายาปูรา
นครนี้แบ่งออกเป็น 5 อำเภอ ตารางข้างล่างแบ่งข้อมูลตามพื้นที่และประชากรในสำมะโน พ.ศ. 2553Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011. และสำมะโน พ.ศ. 2563Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021. กับจำนวนประมาณการอย่างเป็นทางการในช่วงกลาง พ.ศ. 2564Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2022. และแสดงที่ตั้งของสำนักงานอำเภอ

 อำเภอ  พื้นที่ ตารางกิโลเมตรKota Jayapura  ประชากร สำมะโน2553www.citypopulation.de retrieved 2013-12-19 ประชากร สำมะโน2563(a) ประชากร ประมาณการกลาง 2564ศูนย์กลางเขตบริหาร มัวราตามี  626.7  11,137 13,325 18,414Skouw Mabo อาเบอปูรา  155.7   73,157 86,251 123,811โกตาบารู เฮรัม  63.2   40,435 47,532 68,107วาเออนา จายาปูราดักซีนา (จายาปูราใต้)  43.4  66,937 79,554 100,181เอินตรป จายาปูราอูตารา (จายาปูราเหนือ)  51.0  65,039 77,098 93,491ตันจุงรียา รวม   940.0  256,705 303,760 404,004