# ตัวหนังสือวาดาอัด
ตัวหนังสือวาดาอัด  หรือ อักษรอาหรับวาดาอัด  เป็นภาษาอาหรับที่ดัดแปลงไว้เขียนภาษาโซมาลี หรือการใช้อักษรอาหรับมาถอดความภาษาโซมาลีในอดีต แต่เดิมนั้น หมายถึงภาษาอาหรับที่ไม่ถูกไวยากรณ์โดยมีคำจากภาษาโซมาลีปนอยู่ โดยสัดส่วนของคำศัพท์ภาษาโซมาเลียแตกต่างกันไปตามบริบท นอกจากภาษาอาหรับมาตรฐานแล้ว ตัวหนังสือวาดาอัดใช้โดยบรรดาผู้รู้ศาสนาชาวโซมาลี (วาดาอาโด) เพื่อบันทึกคำร้อง xeer (กฎหมายจารีตประเพณี) และเขียนเกาะศีดะฮ์ บรรดาวาณิชใช้ตัวหนังสือนี้ในการค้าและเขียนจดหมาย ต่อมามีนักวิชาการชาวโซมาลีหลานคนพัฒนาและปรับอักษรอาหรับสำหรับใช้กับภาษาโซมาลี โดยราวคริสต์ทศวรรษ 1930 ผลงานของ Mahammad 'Abdi Makaahiil ทำให้เครื่องหมายเสริมสัทอักษรสระและรูปอักขรเป็นมาตรฐาน และในคริสต์ทศวรรษ 1950 Musa Haji Ismail Galal ให้ข้อเสนอที่มีข้อโต้แย้งด้วยการดัดแปลงรูปอักษรและสร้างอักษรสำหรับเสียงสระSheikh, Ahmed. “Somali with Arabic Script – a Linguistic Historical Study (Somaliska Med Arabisk Skrift – En Språkhistorisk Studie).” Gothenburg University Publications Electronic Archive, Winter 2019. https://gupea.ub.gu.se/bitstream/handle/2077/63249/gupea_2077_63249_1.pdf (Archive)

เมื่อมีการใช้อักษรละตินเป็นอักษรราชการใน ค.ศ. 1972 กระบวนการทำให้อักขรวิธีอาหรับโซมาลีเป็นมาตรฐานจึงหยุดลง รูปแบบอักขรวิธีของ Makaahiil ยังคงเป็นรูปแบบสุดท้ายที่โดดเด่นที่สุดในปัจจุบัน

 ประวัติ 
อักษรอาหรับนำเข้าสู่ประเทศโซมาเลียในคริสต์ศตวรรษที่ 13 โดยชัยค์ ยูซุฟ บิน อะห์มัด อัลกาวนัยน์ ชายที่ได้รับการกล่าวถึงเป็น "นักบุญที่โดดเด่นที่สุดในประเทศโซมาเลีย" ที่มีเชื้อสายโซมาลี เขาจัดตั้งการสอนอัลกุรอาน และพัฒนาการระบบการตั้งชื่อภาษาโซมาลีสำหรับสระอาหรับที่ทำให้ลูกศิษย์สามารถอ่านและเขียนในภาษาอาหรับได้

แม้ว่าตัวหนังสือวาดาอัดโซและนักวิชาการชาวโซมาเลียหลายคนเคยใช้อักษรอาหรับไว้เขียนภาษาโซมาลีมานานหลายศตวรรษ แต่ก็ยังไม่มีการพัฒนาจนกกระทั่งคริสต์ศตวรรษที่ 19 ที่ ชัยค์ อุวัยส์ อัลบะรอวี นักบุญสายอัลกอดิรียะฮ์แห่งตระกูล Digil และ Mirifle พัฒนาอักษรอาหรับสำหรับภาษาโซมาลี โดยใช้สำเนียงมาอาย (Maay) จากโซมาเลียใต้ ซึ่งในเวลานั้นใกล้เคียงกับสำเนียงมาตรฐานของภาษาโซมาลี อัลบะรอวีดัดแปลงอักษรของเขาตามการถอดเสียงภาษาอาหรับที่ Amrani แห่ง Barawa (Brava) นำมาใช้ เพื่อเขียน Bravanese ภาษาย่อยของภาษาสวาฮิลี

นักเรียนชาวโซมาเลียที่เรียนภาษาอาหรับมาตรฐานในโรงเรียนรัฐบาลมักไม่เข้าใจตัวหนังสือวาดาอัด ในคริสต์ทศวรรษ 1930 ในบริติชโซมาลีแลนด์ตะวันตกเฉียงเหนือ มาฮัมหมัด อับดี มากาฮีอิล (Mahammad 'Abdi Makaahiil) พยายามปรับมาตรฐานอักขรวิธีในหนังสือ The Institution of Modern Correspondence in the Somali language

มายัล/มากาฮีอิล
อักขรวิธีที่มากาฮีอิลเสนอใช้อักษรเดียวกันกับอักษรอาหรับ โดยเพิ่มอักษรใหม่สองตัว คือ  สำหรับเสียง /ɖ/ และ  สำหรับเสียง /g/ นอกจากนี้ ยังมีพยัญชนะ 8 ตัวในอักษรอาหรับที่ไม่มีในภาษาโซมาลี (ยกเว้นในคำยืมภาษาอาหรับ) ได้แก่ thāʼ , dhal , zāy , ṣād , ḍād , ṭāʾ , ẓāʾ  และ ghayn 

รูปเขียนนี้ใช้เครื่องหมายเสริมสัทอักษรสระ

 พยัญชนะ 
+ชุดตัวอักษรอาหรับโซมาลีชื่อรูปเขียนแทนเสียงเทียบอักษรละตินหมายเหตุเดี่ยวท้ายกลางต้นʾalif - /  - อักษร ʾalif มีวิธีใช้งาน 2 แบบ แบบแรกแทนเสียงสระที่ต้นคำ แบบที่สองแทนสระเสียงยาว "aa" bāʾb tāʾtthāʼ sไม่พบในภาษาโซมาลี ส่วนใหญ่ใช้ในคำยืมภาษาอาหรับjīmjḥāʾxkhāʾkhdālddhāldไม่พบในภาษาโซมาลี ส่วนใหญ่ใช้ในคำยืมภาษาอาหรับdhādhอักษรเพิ่มเติมที่ไม่พบในอักษรอาหรับเคยแทนด้วยอักษร rāʾrzāʾzsīnsshīnshṣādsไม่พบในภาษาโซมาลี ส่วนใหญ่ใช้ในคำยืมภาษาอาหรับḍād dไม่พบในภาษาโซมาลี ส่วนใหญ่ใช้ในคำยืมภาษาอาหรับṭāʾ, t, dhไม่พบในภาษาโซมาลี ส่วนใหญ่ใช้ในคำยืมภาษาอาหรับก่อนใช้แทนอักษร  อักษรนี้เคยใช้แทนอักษร "dh"ẓāʾ ~d, zไม่พบในภาษาโซมาลี ส่วนใหญ่ใช้ในคำยืมภาษาอาหรับ คำยืมบางคำเขียนด้วยอักษรละติน "z" บางคำเขียนด้วยอักษร "d"ʿayn cghayn~gไม่พบในภาษาโซมาลี ส่วนใหญ่ใช้ในคำยืมภาษาอาหรับfāʾfqāfqkāfk gāʾgอักษรเพิ่มเติมที่ไม่พบในอักษรอาหรับlāmlmīmmnwāw, , , w กับ oo, uuอักษร wāw มีวิธีใช้งาน 2 แบบ แบบแรกคือสระ แทนเสียง [w] แบบที่สองใช้เขียนสระเสียงยาว "oo" และ "uu"hāʾhyāʾ, , ,  y, ee, ii อักษร yāʾ มีวิธีใช้งาน 2 แบบ แบบแรกคือสระ แทนเสียง [j] แบบที่สองใช้เขียนสระเสียงยาว "ee" และ "ii"hamzah ’ 

 สระ 
+ สระยาว -aa  -ee  -ii  -oo  -uu     

+สระที่ต้นคำศัพท์ในชุดตัวอักษรอาหรับโซมาลี สระสั้น สระยาว A  E  I  O  U  Aa  Ee  Ii  Oo  Uu          

ตัวอย่าง 
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ข้อที่ 1

 แปลไทย  อักษรละติน  ตัวหนังสือวาดาอัด (มายัล/มากาฮีอิล) มนุษย์ทั้งปวงเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในศักดิ์ศรี และสิทธิ ต่างในตนมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพ Aadanaha dhammaantiis wuxuu dhashaa isagoo xor ah kana siman xagga sharafta iyo xuquuqada Waxaa Alle (Ilaah) siiyay aqoon iyo wacyi, waana in qof la arkaa qofka kale ula dhaqmaa si walaaltinimo ah.