# รัฐมหาราชา
รัฐมหาราชา (Princely state) หรือที่ชาวอังกฤษเรียกว่า รัฐพื้นเมือง (Native state) เป็นรัฐที่ปกครองโดยเจ้าพื้นเมืองอินเดีย ในสมัยบริติชราช  โดยรัฐเหล่านี้ไม่ได้ถูกปกครองโดยตรงจากอังกฤษ แต่เป็นพันธมิตรรายย่อย ที่ยอมรับอำนาจที่เหนือกว่าของพระมหากษัตริย์แห่งสหราชอาณาจักร

รัฐมหาราชามีทั้งสิ้น 565 รัฐในช่วงที่อินเดีย และปากีสถานได้รับเอกราชในปี ค.ศ. 1947 แต่รัฐเหล่านั้น ส่วนใหญ่มักมีสัญญาให้อุปราชแห่งอินเดีย เป็นผู้ให้บริการสาธารณะและการจัดเก็บภาษี โดยมีรัฐมหาราชาเพียง 21 รัฐเท่านั้น ที่มีรัฐบาลประจำรัฐเป็นของตนเอง ในกลุ่มนี้มีรัฐมหาราชาขนาดใหญ่อยู่ 4 รัฐคือ ไฮเดอร์ราบัด ไมซอร์ บาโรดา และ ชัมมูและกัศมีร์ ในขณะที่มีรัฐมหาราชาประมาณ 200 กว่ารัฐที่มีพื้นที่น้อยกว่า 25 ตารางกิโลเมตร ในช่วงที่อินเดียและปากีสถานได้รับเอกราช รัฐมหาราชาเหล่านี้จะรวมเข้าอยู่ใน 2 ชาติที่เกิดใหม่ ในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 1947 – 1949 โดยส่วนใหญ่แล้วการรวมเข้ากับชาติใหม่มักเป็นไปโดยสันติ มีเพียงบางรัฐเท่านั้นที่มีปัญหา เช่น ในกรณีของชัมมูและกัศมีร์ (ซึ่งมหาราชามีความประสงค์จะรวมเข้ากับอินเดีย แต่ปากีสถานได้เข้ามาอ้างสิทธิ์) รวมไปถึงในกรณีของไฮเดอร์ราบัด บรรดามหาราชาในรัฐต่าง ๆ นั้นจะได้รับเงินบำเหน็จบำนาญWilhelm von Pochhammer, India's road to nationhood: a political history of the subcontinent (1981) ch 57 

รัฐมหาราชาที่ยินยอมเข้าร่วมกับปากีสถานในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 1947 – 1958 มีสถานะเปลี่ยนเป็นรัฐมหาราชาของปากีสถาน ซึ่งรัฐเหล่านี้มีอำนาจปกครองตนเองจนกระทั่งในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1970
ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐมหาราชากับอังกฤษ
จักรวรรดิบริติชได้กำหนดความสัมพันธ์ระหว่างรัฐมหาราชา กับอังกฤษ โดยการผ่านกฎหมาย Interpretation Act 1889 ของรัฐสภาอังกฤษ ซึ่งกำหนดไว้ว่า บริติชราช ประกอบไปด้วยดินแดนทั้งสิ้น 2 ประเภทคือ บริติชอินเดีย และรัฐมหาราชา โดยในกฎหมายฉบับนั้นได้ให้นิยามของคำดังนี้

(4.) คำว่า "บริติชอินเดีย" มีความหมายถึงดินแดนและสถานที่ทั้งหมดที่อยู่ภายใต้อาณาจักรของสมเด็จพระราชินีนาถ ซึ่งปกครองโดยสมเด็จพระราชินีนาถผ่านข้าหลวงใหญ่แห่งอินเดียหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอื่น ๆ ที่อยู่ใต้บังคับบัญชาของข้าหลวงใหญ่แห่งอินเดีย

(5.) คำว่า "อินเดีย" หมายถึงบริติชอินเดียรวมไปถึงดินแดนที่ปกครองด้วยเจ้าพื้นเมืองภายใต้พระราชอำนาจของสมเด็จพระราชินีนาถ ซึ่งใช้อำนาจผ่านโดยข้าหลวงใหญ่หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐบาลที่อยู่ภายใต้บังคับบัญชาของข้าหลวงใหญ่แห่งอินเดียInterpretation Act 1889 (52 & 53 Vict. c. 63), s. 18

ในความหมายโดยทั่วไปคำว่าบริติชอินเดียอาจใช้อ้างถึงดินแดนที่อยู่ภายใต้การปกครองของบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 1774 – 18581. Imperial Gazetteer of India, volume IV, published under the authority of the Secretary of State for India-in-Council, 1909, Oxford University Press. page 5. Quote: "The history of British India falls, as observed by Sir C. P. Ilbert in his Government of India, into three periods.  From the beginning of the seventeenth century to the middle of the eighteenth century the East India Company is a trading corporation, existing on the sufferance of the native powers and in rivalry with the merchant companies of Holland and France.  During the next century the Company acquires and consolidates its dominion, shares its sovereignty in increasing proportions with the Crown, and gradually loses its mercantile privileges and functions.  After the mutiny of 1857 the remaining powers of the Company are transferred to the Crown, and then follows an era of peace in which India awakens to new life and progress." 2. The Statutes: From the Twentieth Year of King Henry the Third to the ... by Robert Harry Drayton, Statutes of the Realm – Law – 1770 Page 211 (3) "Save as otherwise expressly provided in this Act, the law of British India and of the several parts thereof existing immediately before the appointed ..."  3. Edney, M. E. (1997) Mapping an Empire: The Geographical Construction of British India, 1765–1843 , University of Chicago Press. 480 pages. ISBN 978-0-226-18488-3 4. Hawes, C.J. (1996) Poor Relations: The Making of a Eurasian Community in British India, 1773–1833. Routledge, 217 pages. ISBN 0-7007-0425-6. Quote1: "Before passing on to the political history of British India, which properly begins with the Anglo-French Wars in the Carnatic, ... (p. 463)" Quote2: "The political history of the British in India begins in the eighteenth century with the French Wars in the Carnatic. (p.471)" นอกจากนี้ยังเป็นคำที่ใช้อ้างอิงถึงการปกครองของอังกฤษในอินเดีย