# การปฏิวัติ ค.ศ. 1989
การปฏิวัติ ค.ศ. 1989  เป็นส่วนหนึ่งของคลื่นการปฏิวัติในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1980 และต้นคริสต์ทศวรรษ 1990 อันส่งผลให้ระบอบคอมมิวนิสต์ในยุโรปตอนกลางและตะวันออกรวมถึงภูมิภาคอื่น ๆ ทั่วโลกล่มสลาย ในบางครั้งช่วงสมัยนี้ถูกเรียกขานว่าเป็น ฤดูใบไม้ร่วงของประชาชาติ (Autumn of Nations) ซึ่งเป็นวาทกรรมล้อเลียนของ ฤดูใบไม้ผลิของประชาชาติ (Spring of Nations) ที่บางครั้งใช้หมายถึงการปฏิวัติ ค.ศ. 1848 การปฏิวัตินี้เริ่มมาจากเหตุการณ์ที่สหภาพโซเวียตผ่อนปรนนโยบายต่างประเทศกับชาติตะวันตกส่งผลให้ระบอบคอมมิวนิสต์ในยุโรปตะวันออกเริ่มสั่นคลอนนำไปสู่การเรียกร้องเสรีภาพและประชาธิปไตยในยุโรปตะวันออกให้มีสิทธิมากขึ้นส่งผลให้ประเทศคอมมิวนิสต์ในหลายๆประเทศล่มสลายและนำไปสู่การล่มสลายของสหภาพโซเวียตอีกด้วย
 ภูมิหลัง 
ในปี ค.ศ.1980  ประเทศโปแลนด์มีการรวมตัวและเรียกร้องของสหภาพแรงงานหรือโซลิดาริตีภายใต้การนำของแลค วาแวนซาซึ่งต่อมากลายเป็นประธานาธิบดีคนแรกของโปแลนด์ได้มีการเดินขบวนในการต่อต้านรัฐโดยใช้วิธีดื้อแพ่งเพื่อแสดงออกทางด้านสิทธิของชนชั้นแรงงานทำให้กองทัพโปแลนด์ซึ่งนำโดยวอยแชค ยารูแซลสกีได้ทำการประกาศกฎอัยการศึกในปี 1981
นโยบายของกอร์บาเชฟ
ในช่วงที่ผู้นำสหภาพโซเวียตมีฮาอิล กอร์บาชอฟมีนโยบายปฎิรูปเศรษฐกิจภายในประเทศหรือที่เราเรียกกันว่าเปเรสตรอยคาซึ่งปัจจัยที่นายกอร์บาเชฟปฎิรูปนั้นก็คือเศรษฐกิจของสภาพโซเวียตในช่วงนั่นอยู่ในระดับต่ำเพราะงบประมาณที่โซเวียตได้นั้นหันไปทำสงครามในอัฟกานิสถานและผลิตยุทธโนปกรณ์จนหมดส่งผลให้ประเทศสหภาพโซเวียตขนาดนั้นมีรายได้ต่ำมากทำให้นโยบายของกอร์บาเชฟดังกล่าวมีการปฎิรูปให้ทันสมัยมากขึ้นรวมไปถึงให้ประชาชนมีสิทธิเสรีภาพในการแสดงออกและวิจารณ์การทำงานของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพโซเวียตอีกด้วยซึ่งนโยบายดังกล่าวเรียกว่ากลัสนอสต์
 การตื่นตัวทางการเมือง 
thumb|The 20–21 March 1981 issue of Wieczór Wrocławia (This Evening in Wrocław) shows blank spaces remaining after the government censor pulled articles from page 1 (right, "What happened at Bydgoszcz?") and from the last page (left, "Country-wide strike alert"), leaving only their titles as the printers—Solidarity-trade-union members—decided to run the newspaper with blank spaces intact. The bottom of page 1 of this master copy bears the hand-written Solidarity confirmation of that decision. หลังจากเหตุการณ์ที่โปแลนด์ประกาศกฎอัยการศึกในปี พ.ศ.2524 ผู้คนต่างลี้ภัยและไปจัดตั้งกลุ่มโซลิดาริตีอย่างลับๆในช่วงกลางคริสตวรรษที่ 80 อย่างไรก็ตามในช่วงปลายทศวรรษ 1980 ความเป็นปึกแผ่นเริ่มแข็งแกร่งพอที่จะขัดขวางความพยายามในการปฏิรูปของนายพลจารูเซลสกี้ได้มีการประท้วงใหญ่ในปี 1988 เพื่อให้มีการจัดการเลือกตั้งเสรีและสิทธิเสรีภาพในการแสดงออกจนกระทั่งในปี 1989 ฝ่ายนิติบัญญัติของโปแลนด์มีมติเห็นชอบให้จัดการเลือกตั้งเสรีทำให้ประชาชนมีสิทธิมากขึ้น
thumb|ชุดแผนที่แบบเคลื่อนไหวที่แสดงการล่มสลายของระบอบคอมมิวนิสต์ในยุโรปตะวันออกและการล่มสลายของสหภาพโซเวียต ซึ่งต่อมานำไปสู่ความขัดแย้งในพื้นที่หลังโซเวียต

 การเลือกตั้งสายเสรีในยุโรปกลางและยุโรปตะวันออก ค.ศ. 1989–1991 
 สหภาพโซเวียต – 26 มีนาคม ค.ศ. 1989
 โปแลนด์ – 4 มิถุนายน ค.ศ. 1989
 เติร์กเมนิสถาน – 7 มกราคม ค.ศ. 1990
 อุซเบกิสถาน – 18 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1990
 ลิทัวเนีย – 24 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1990
 มอลโดวา – 25 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1990
 คีร์กีซสถาน – 25 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1990
 ทาจิกิสถาน – 25 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1990
 เบลารุส – 3 มีนาคม ค.ศ. 1990
 รัสเซีย – 4 มีนาคม ค.ศ. 1990
 ยูเครน – 4 มีนาคม ค.ศ. 1990
 เยอรมนีตะวันออก – 18 มีนาคม ค.ศ. 1990
 เอสโตเนีย – 18 มีนาคม ค.ศ. 1990
 ลัตเวีย – 18 มีนาคม ค.ศ. 1990
 ฮังการี – 25 มีนาคม ค.ศ. 1990
 คาซัคสถาน – 25 มีนาคม ค.ศ. 1990
 สโลวีเนีย – 8 เมษายน ค.ศ. 1990
 โครเอเซีย – 24 เมษายน ค.ศ. 1990
 โรมาเนีย – 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1990
 อาร์มีเนีย – 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1990
 เช็กโกสโลวาเกีย – 8 มิถุนายน ค.ศ. 1990
 บัลแกเรีย – 10 มิถุนายน ค.ศ. 1990
 อาเซอร์ไบจาน – 30 กันยายน ค.ศ. 1990
 จอร์เจีย – 28 ตุลาคม ค.ศ. 1990
 มาซิโดเนีย – 11 พฤศจิกายน ค.ศ. 1990
 บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา – 18 พฤศจิกายน ค.ศ. 1990
 เซอร์เบีย – 8 ธันวาคม ค.ศ. 1990
 มอนเตเนโกร – 9 ธันวาคม ค.ศ. 1990
 แอลเบเนีย – 7 เมษายน ค.ศ. 1991
thumb|ซ้าย|ประธานาธิบดีโรนัลด์ เรแกน และ มีฮาอิล กอร์บาชอฟ ขณะเยือนจัตุรัสแดงในกรุงมอสโกปี พ.ศ.2531