# คาทอลิกตะวันออก
พระศาสนจักรคาทอลิกตะวันออก หรือ ศาสนจักรคาทอลิกจารีตตะวันออก  เป็นคริสตจักรตะวันออก 23 คริสตจักรที่ร่วมเอกภาพสมบูรณ์กับพระสันตะปาปาแห่งโรมโดยยอมรับพระองค์เป็นประมุขสูงสุดของศาสนจักร จึงเป็นส่วนหนึ่งของนิกายโรมันคาทอลิกทั่วโลก แต่มีอำนาจปกครองตนเอง มีจารีตธรรมประเพณีเป็นของตนเอง 

สถานะพิเศษของศาสนจักรคาทอลิกจารีตตะวันออกได้รับการรับรองโดยกฤษฎีกาจากสภาสังคายนาวาติกันครั้งที่สอง ใน Orientalium ecclesiarum (กฤษฎีกาว่าด้วยพระศาสนจักรคาทอลิกตะวันออก)https://www.britannica.com/topic/Eastern-rite-church จากข้อมูลหนังสือ Annuario Pontificio ฉบับปี 2016 ได้ให้ข้อมูลว่ามีคริสตศาสนิกชนนิกายคาทอลิกที่เป็นคาทอลิกตะวันออกเกือบ 18 ล้านคน (จำนวนทั้งสิ้น 17,881,222 คน) คิดเป็นประมาณ 1.4-1.5% ของจำนวนคริสตศาสนิกชนคาทอลิกทั้งหมดและกระจายออกไปทั่วโลก 

thumb|ตราอาร์มของเมเจอร์อาร์ชบิชอปสวีอาโตสลาฟ เชฟชุค แห่งศาสนจักรยูเครนกรีกคาทอลิก

 ประวัติ 
 เบื้องหลัง 
เอกภาพของแต่ละศาสนจักรที่เคยมีมาอย่างยาวนานได้แตกสลายลงด้วยเรื่องความเชื่อและการเมืองซึ่งต่างฝ่ายต่างกล่าวหากันเองว่านอกรีตหรือหันเหออกจากความเชื่อที่ถูกต้องและการแก่งแย่งชิงอำนาจศาสนจักรเหนือดินแดนต่าง ๆ โดยเฉพาะในยุโรป นอกจากนี้ยังรวมไปถึงการไม่เห็นด้วยเรื่องความชอบธรรมในการแต่งตั้งมุขนายกบางองค์ด้วย แต่อย่างหลังเป็นเรื่องของการแตกแยกศาสนจักร ไม่ใช่เรื่องความเชื่อนอกรีต

เหตุการณ์หลักที่นำไปสู่ความแตกแยกของศาสนจักร:

 สังคายนาเอเฟซัสครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 431) 
ในปีค.ศ. 431 พระศาสนจักรกระแสหลักได้ยอมรับคำสอนที่ได้รับการรับรองจากสภาสังคายนาแห่งเอเฟซัส (ซึ่งประณามเนสตอริอุส ผู้นำลัทธิเนสตอเรียน) และประกาศว่าผู้ใดปฏิเสธถ้อยแถลงดังกล่าว จะถือว่าเป็นพวกนอกรีต ศาสนจักรแห่งตะวันออกซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในจักรวรรดิซาเซเนียนไม่ยอมรับคำสอนที่รับรองจากสภานี้และตัดขาดจากพระศาสนจักรกระแสหลักไป ซึ่งต่อมาศาสนจักรนี้ได้เติบโตและแผ่ขยายไปทั่วเอเชียก่อนจะถึงคราวล่มสลายหลังมองโกลเข้ารุกรานตะวันออกกลางช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14

ยังคงมีหลักฐานที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่ของศาสนจักรแห่งตะวันออกหลงเหลืออยู่พอสมควรเช่น ศิลาจารึกของพวกเนสตอเรียนในจีนhttps://australianmuseum.net.au/nestorian-stele-inscription-b11298 ซึ่งในปัจจุบันยังคงมีศาสนจักรที่มีประวัติศาสตร์สืบย้อนไปถึงศาสนจักรแห่งตะวันออกอยู่ 4 ศาสนจักรทั้งศาสนจักรคาลเดียนคาทอลิกซึ่งร่วมเอกภาพกับโรม ในขณะที่อินเดียซึ่งมีคริสตชนกลุ่มนี้มากที่สุด ส่วนใหญ่หันมาร่วมเอกภาพกับโรมโดยอยู่ใต้อำนาจพระสันตะปาปาโดยตรงแต่ต่อมาได้รับอำนาจให้ปกครองโดยอิสระได้จึงเกิดเป็นศาสนจักรซีโร-มาลาบาร์คาทอลิก ส่วนกลุ่มที่ไม่ได้ร่วมเอกภาพกับโรมได้แก่ ศาสนจักรอัสซีเรียแห่งตะวันออกและอีกศาสนจักรหนึ่งซึ่งแยกจากศาสนจักรอัสซีเรียแห่งตะวันออกเพราะมีปัญหาภายในเรื่องการปฏิรูปจึงแยกออกไปอีกเป็นศาสนจักรเก่าแห่งตะวันออก 

 สังคายนาแห่งแคลซีดัน (ค.ศ. 451) 
ในปีค.ศ. 451 ทำนองเดียวกันกับสภาสังคายนาเอเฟซัสคือศาสนจักรที่ยอมรับสภาสังคายนาแห่งแคลซีดันประกาศว่าศาสนจักรที่ปฏิเสธมติสภานี้จะถือว่าเป็นพวกนอกรีตโดยในครั้งนี้คือลัทธิโมโนฟีไซต์ (เชื่อว่าพระคริสต์มีธรรมชาติของความเป็นพระเจ้าเท่านั้น แต่ไม่มีธรรมชาติของความเป็นมนุษย์) บรรดาศาสนจักรต่าง ๆ ที่ปฏิเสธต่างถือว่าตนเองมีความเชื่อที่ถูกต้องและปฏิเสธว่าตนเองไม่ใช่พวกโมโนฟีไซต์หากแต่เป็น "มีอาฟีไซต์" ศาสนจักรเหล่านี้มักมีชื่อเรียกว่าออเรียนทัลออร์ทอดอกซ์ เพื่อจำแนกพวกเขาออกจากศาสนจักรอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์

อันที่จริงแล้วคำว่า "ออเรียนทัล" และ "อีสเทิร์น" ต่างก็แปลว่า "ตะวันออก" เหมือนกันแต่นำมาใช้เพื่อจำแนกศาสนจักรเหล่านี้ออกจากกันเพราะไม่ใช่ศาสนจักรในเครือเดียวกันนั่นเอง บางคนอาจให้ชื่อศาสนจักรเหล่านี้ว่าศาสนจักร "ก่อนแคลซีดัน" (Pre-Chalcedonian) "อแคลซีดัน" (Non-Chalcedonian) หรือ "ต่อต้านแคลซีดัน (Anti-Chalcedonian) ศาสนจักรเหล่านี้มีผู้นับถือส่วนใหญ่อยู่ในอียิปต์ ตะวันออกกลาง เอธิโอเปีย เอริเทรียและชายฝั่งมาลาบาร์ของอินเดีย

 ศาสนเภทตะวันออก-ตะวันตก (ค.ศ.1054) 
 รายชื่อศาสนจักรคาทอลิกตะวันออก 
thumb|500px|ประเทศที่มีสำนักงานใหญ่ของคริสตจักรคาทอลิกภาคตะวันออก (สีแดง: พิธีกรรมไบแซนไทน์ สีเขียว: พิธีอเล็กซานเดรีย สีเหลือง: อื่นๆ)
+ สถิติศาสนจักรคาทอลิกตะวันออก ค.ศ. 2016; ข้อมูลจาก  (ยกเว้นศาสนจักรแอลเบเนีย เบลารุสและรัสเซียกรีกคาทอลิก)สัญลักษณ์ชื่อศาสนจักรปีที่รวมกับคาทอลิกหรือจัดตั้งขึ้นจารีตที่ประทับผู้นำศาสนจักรโครงสร้างปกครองศาสนจักรเขตปกครองมุขนายกศาสนิกชนศาสนจักรแอลเบเนียกรีกคาทอลิก1628ไบแซนไทน์Vlorë, แอลเบเนียเขตปกครองของสันตะสำนัก - - -27pxศาสนจักรอาร์เมเนียคาทอลิก1742อาร์เมเนียเบรุต, เลบานอนเขตอัครบิดร    ศาสนจักรเบลารุสกรีกคาทอลิก1596ไบแซนไทน์ไม่มีไม่มี The Belarusian Greek Catholic Church is unorganized and has been served by Apostolic Visitors since 1960.   -ศาสนจักรบัลแกเรียกรีกคาทอลิก1861ไบแซนไทน์โซเฟีย, บัลแกเรียเขตปกครองศาสนจักร   20pxศาสนจักรคาลเดียนคาทอลิก1552 / 1830ซีเรียตะวันออกแบกแดด, อิรักเขตอัครบิดร    20pxศาสนจักรคอปติกคาทอลิก1741อเล็กซานเดรียไคโร, อียิปต์เขตอัครบิดร    ศาสนจักรเอริเทรียคาทอลิก2015อเล็กซานเดรียแอสมารา, เอริเทรียมุขมณฑลมหานคร    ศาสนจักรเอธิโอเปียคาทอลิก1846อเล็กซานเดรียอาดดิสอาบาบา, เอธิโอเปียมุขมณฑลมหานคร    ศาสนจักรกรีกไบแซนไทน์คาทอลิก1829ไบแซนไทน์หลายแห่ง ไม่มีโครงสร้างเป็นหนึ่งเดียว The Greek Byzantine Catholic Church comprises two independent apostolic exarchates covering Greece and Turkey respectively, each immediately subject to the Holy See.    ศาสนจักรกรีกคาทอลิกในโครเอเชียและเซอร์เบีย1611ไบแซนไทน์หลายแห่ง ไม่มีโครงสร้างเป็นหนึ่งเดียว The Byzantine Catholic Church of Croatia and Serbia comprises one Eparchy, based in Križevci and covering Croatia, Slovenia, and Bosnia and Herzegovina, and one Apostolic Exarchate based in Ruski Krstur covering Serbia. The eparchy is in foreign province, and the apostolic exarchate is immediately subject to the Holy See.    ศาสนจักรฮังการีกรีกคาทอลิก1646ไบแซนไทน์แดแบร็ตแซ็น, ฮังการีมุขมณฑลมหานคร    ศาสนจักรอิตาลี-แอลเบเนียกรีกคาทอลิก1784 (ฐานานุกรมอิสระ)(never separated)ไบแซนไทน์หลายแห่ง 'ไม่มีโครงสร้างเป็นหนึ่งเดียว' The Italo-Albanian Greek Catholic Church comprises two independent eparchies (based in Lungro and Piana degli Albanesi) and one territorial abbacy (based in Grottaferrata), each immediately subject to the Holy See. || || || 
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรมาซิโดเนียกรีกคาทอลิก
|2008
|ไบแซนไทน์
|สโกเปีย, มาซิโดเนีย
|เขตปกครองศาสนจักร || || || 
|-
! scope="row" |20px
! scope="row" |ศาสนจักรเมลไคท์กรีกคาทอลิก
|1726 (ก่อนหน้านี้ร่วมเอกภาพกับทั้งสองนิกาย)
|ไบแซนไทน์
|ดามัสกัส, ซีเรีย
|เขตอัครบิดร || || || 
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรโรมาเนียกรีกคาทอลิก
|1697
|ไบแซนไทน์
|Blaj, โรมาเนีย
|เอกอัครมุขมณฑล || || || 
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรรัสเซียกรีกคาทอลิก
|1905
|ไบแซนไทน์
|ไม่มี 
|ไม่มี The Russian Greek Catholic Church comprises two apostolic exarchates (one for Russia and one for China), each immediately subject to the Holy See and each vacant for decades. Bishop Joseph Werth of Novosibirsk has been appointed by the Holy See as ordinary to the Eastern Catholic faithful in Russia, although not as exarch of the dormant apostolic exarchate and without the creation of a formal ordinariate.|| || ||-
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรรูเธเนียไบแซนไทน์คาทอลิก
|1646
|ไบแแซนไทน์
|พิตต์สเบิร์ก, สหรัฐอเมริกา
|มุขมณฑลมหานคร The Ruthenian Catholic Church does not have a unified structure. It includes a Metropolia based in Pittsburgh, which covers the entire United States, but also an eparchy in the Ukraine and an apostolic exarchate in the Czech Republic, both of which are directly subject to the Holy See.|| ||  || 
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรสโลวักไบแซนไทน์คาทอลิก
|1646
|ไบแซนไทน์
|เปรเชา, สโลวาเกีย
|มุขมณฑลมหานคร || ||  || 
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรซีรีแอกคาทอลิก
|1781
|ซีเรียตะวันตก
|เบรุต, เลบานอน
|เขตอัครบิดร || || || 
|-
! scope="row" |30px
! scope="row" |ศาสนจักรมารอนไนต์คาทอลิก
|คริสต์ศตวรรษที่ 4(ไม่เคยแยกจากคาทอลิก)
|ซีเรียตะวันตก
|Bkerke, เลบานอน
|เขตอัครบิดร || || || 
|-
! scope="row" |18px
! scope="row" |ศาสนจักรซีโร-มาลาบาร์คาทอลิก
|ถือกำเนิดโดยอัครสาวก ถูกทำให้เป็นแบบละตินในปีค.ศ.1589 สภาสงฆ์แห่งไดแอมเปอร์
|ซีเรียตะวันออก
|Ernakulam-Angamaly, อินเดีย
|เอกอัครมุขมณฑล || || || 
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรซีโร-มาลานคาร่าคาทอลิก
|ถือกำเนิดโดยอัครสาวก รวมกับคาทอลิกในปีค.ศ.1930
|ซีเรียตะวันตก
|ธิรุวานันทพุราม, อินเดีย
|เอกอัครมุขมณฑล || || || 
|-
! scope="row" |
! scope="row" |ศาสนจักรยูเครนกรีกคาทอลิก
|1595
|ไบแซนไทน์
|เคียฟ, ยูเครน
|เอกอัครมุขมณฑล || || || 
|-
! scope="row" |
! scope="row" |เขตปกครองอื่น
| 1945, 1951, 1954, 1959, 1991, 2016
|จากหลากจารีต Five of the ordinariates for Eastern Catholic faithful are multi-ritual, encompassing the faithful of all Eastern Catholic rites within their territory not otherwise subject to a local ordinary of their own rite. The sixth is exclusively Byzantine, but covers all Byzantine Catholics in Austria, no matter which particular Byzantine Church they belong to.
|หลายแห่ง'' The six ordinariates are based in Buenos Aires (Argentina), Vienna (Austria), Belo Horizonte (Brazil), Paris (France), Warsaw (Poland), and Madrid (Spain).เขตอภิบาลโดยมุขนายก - - Technically, each of these ordinariates has an ordinary who is a bishop, but all of the bishops are Latin-rite bishops whose primary assignment is to a Latin see.  Total23  

Notes