# การแต่งกายของพม่า
การแต่งกายของพม่า การแต่งกายของพม่านั้นมีรูปแบบที่หลากหลายขึ้นอยู่กับเชื้อชาติ, สภาพภูมิศาสตร์, สภาพภูมิอากาศ, ประเพณีวัฒนธรรมของผู้คนในแต่ละภูมิภาคของประเทศพม่า การแต่งกายที่เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางของชาวพม่าคือ โลนจี เป็นโสร่งแบบหนึ่งจัดเป็นการแต่งกายประจำชาติ สวมใส่ทั้งชายและหญิงทั่วประเทศ เสื้อผ้าพม่ายังมีความหลากหลายในแง่ของสิ่งทอสาน เส้นใย สี และวัสดุ เช่น ผ้ากำมะหยี่ ผ้าไหม ผ้าลูกไม้ ผ้ามัสลิน และผ้าฝ้าย

 ประวัติ 
 สมัยพุกาม 
thumb|ภาพประกอบแสดงเสื้อผ้าในสมัยพุกาม
ในสมัยพุกามแม้ว่าผ้าฝ้ายจะเป็นวัสดุสิ่งทอที่ใช้กันมากที่สุด แต่สิ่งทอนำเข้าอื่น ๆ เช่น ผ้าไหม ผ้าซาติน และกำมะหยี่ ก็ถูกนำมาใช้ในเครื่องแต่งกายของชาวพม่าเช่นกัน การค้าขายกับดินแดนใกล้เคียงมีมาตั้งแต่สมัยปยู และได้เสริมสร้างวัฒนธรรมทางวัตถุด้วยสิ่งทอนำเข้าที่ใช้สำหรับพิธีกรรมและการแต่งกาย ตัวอย่างเช่น มีนกะลาเซดี สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้านรสีหบดี ภายในบรรจุสิ่งของที่ทำด้วยผ้าซาตินและผ้ากำมะหยี่ซึ่งไม่ได้ผลิตในท้องถิ่น

กษัตริย์และเจ้าชายในสมัยพุกามสวมเสื้อคลุมที่เรียกว่า วุทโลน (ဝတ်လုံ), ดุยิน (ဒုယင်), และ โตยีน (သိုရင်း) เป็นเครื่องแต่งกายชั้นสูง ขณะที่การสวมผ้าเตี่ยวคล้ายโดติ เป็นเครื่องแต่งกายชั้นต่ำ สตรีชนชั้นสูงสวมเสื้อเกาะอกท่อนบนที่เรียกว่า ยีนซิ (ရင်စေ့) ทับเสื้อชั้นในสตรี ก่อนที่จะสวมชุดคลุมกายหลวม ๆ ซึ่งมีลักษณะคล้ายส่าหรีที่ยาวกว่าและกางเกงทรงหลวม ซึ่งได้รับความนิยมในสมัยพุกามตอนหลัง มีการปักทองและเงินตามยศทางสังคม เครื่องแต่งกายและลายดอกไม้คุณภาพสูงสวมใส่โดยชนชั้นสูงและชนชั้นปกครอง

 สมัยโก้นบอง 
thumb|พระมหากษัตริย์และข้าราชบริพารชาวพม่าแต่งกายด้วยชุดพระราชพิธีในพิธีแรกนาขวัญ
การแต่งกายถือเป็นวัฒนธรรมที่สำคัญของชีวิตในพม่าก่อนสมัยอาณานิคม นักเดินทางชาวต่างชาติรายงานว่ามีเครื่องทอผ้าในทุกครัวเรือน ซึ่งช่วยให้ผู้หญิงทุกคนสามารถทอเสื้อผ้าใช้ในชีวิตประจำวันของครอบครัวได้ วินเชนโซ ซันแกร์มาโน บาทหลวงชาวอิตาลีซึ่งประจำการอยู่ในอาณาจักรโก้นบอง ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 สังเกตว่าคนในท้องถิ่นแต่งกายงดงามและฟุ่มเฟือย พิธีเจาะหูสำหรับเด็กผู้หญิงถือเป็นพิธีกรรมสำคัญ ชาวบ้านเหล่านั้นประดับด้วยทองคำและเงิน รวมทั้งแหวนที่ตกแต่งด้วยอัญมณี สร้อยคอ กำไล และกำไลข้อเท้า เครื่องประดับเหล่านี้มาพร้อมกับเครื่องแต่งกายแบบดั้งเดิม ประกอบด้วย ปาโซ ซึ่งสวมใส่โดยผู้ชาย และ ทะเมน ซึ่งสวมใส่โดยผู้หญิง ทั้งสองอย่างทำจากผ้าฝ้ายหรือผ้าไหม สวมรองเท้าแตะไม้หรือรองเท้าหนัง ชายและหญิงแต่งกายด้วยเครื่องแต่งกายที่ดีที่สุด รวมทั้งเสื้อคลุมที่มีการประดับเพื่อไปเยี่ยมชมเจดีย์และงานสำคัญอื่น ๆ

กฎหมายป้องกันความฟุ่มเฟือย ที่เรียกว่า ยาซาไกง์ กำหนดวิถีชีวิตและการบริโภคสำหรับชาวพม่าในสมัยราชวงศ์โก้นบอง ทุกอย่างตั้งแต่รูปแบบของที่พักอาศัยไปจนถึงเสื้อผ้าให้เหมาะสมกับสถานะทางสังคมของคน ๆ นั้น กฎระเบียบที่เกี่ยวข้องกับพิธีศพและโลงศพ รวมไปถึงการใช้รูปแบบการพูดต่าง ๆ ตามลำดับสถานภาพทางสังคม โดยเฉพาะอย่างยิ่งกฎระเบียบการแต่งกายในเมืองหลวงของราชวงศ์เป็นสิ่งที่เข้มงวดและมีความซับซ้อนมากที่สุด กฎเกณฑ์ที่ควบคุมการแต่งกายและการประดับตกแต่งได้รับการปฏิบัติอย่างเคร่งครัดเพื่อเป็นแนวทางในการจัดลำดับชั้นทางสังคม

เครื่องหมายนกยูง ถูกสงวนไว้อย่างเคร่งครัดสำหรับราชวงศ์ เสื้อคลุมยาวประกบตัวถึงสะโพกอย่าง ไทง์มะเต้น ถูกสงวนไว้ให้ใส่สำหรับเจ้าหน้าที่ในราชสำนัก ผ้าที่มีดิ้นโลหะเลื่อมและงานปักจำกัดเฉพาะราชวงศ์ เจ้าหน้าที่ระดับสูง และเจ้าประเทศราช (เจ้าฟ้า) รองเท้ากำมะหยี่ถูกสงวนไว้สำหรับราชวงศ์และภรรยาขุนนางชั้นสูง การประดับด้วยอัญมณีและหินมีค่ามีการควบคุมด้วยเช่นเดียวกัน การใช้ ฮีนตะปะด้า  สีย้อมสีชาดที่สกัดจากซินนาบาร์ ก็มีการควบคุม

 สมัยอาณานิคม 
thumb|ภาพครอบครัวชาวพม่าแต่งกายด้วยชุดพื้นเมืองในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 20
thumb|หญิงชาวพม่าแต่งกายด้วยชุด ทะเมน ที่สวมใส่กันทั่วไปจนถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20
การปกครองอาณานิคมนำไปสู่การล่มสลายของกฎหมายควบคุม ซึ่งต่างจากประเทศเพื่อนบ้านอินโดจีนของฝรั่งเศส ระบอบกษัตริย์ของพม่าถูกล้มล้างอย่างสิ้นเชิง ทำให้เกิดสุญญากาศทันทีสำหรับการสนับสนุนวัฒนธรรมทางวัตถุ สถาบันต่าง ๆ และจารีตประเพณี สมัยอาณานิคมเป็นจุดเริ่มต้นของคลื่น ผู้ดีใหม่ ที่ไม่ใช่ชนชั้นสูงเก่า มีการพยายามนำรูปแบบและการแต่งกายของชนชั้นสูงสมัยก่อนอาณานิคมมาใช้

ในช่วงสมัยอาณานิคมของอังกฤษ เสื้อผ้าได้รับความหมายใหม่ในชีวิตของชาวพม่า โดยเป็นการแสดงออกถึงการต่อต้านอาณานิคม เหล่าชาตินิยมชาวพม่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับเสื้อผ้าแบบดั้งเดิมโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ยอโลนจี  รูปแบบหนึ่งของโลนจีจากแคว้นยอ และ ปีนนีไตโปนเอ้นจี  เสื้อคลุมคอจีนสีเหลืองอมน้ำตาล ให้ความรู้สึกต่อต้านลัทธิล่าอาณานิคมและเสริมชาตินิยม ชาวพม่าที่สวมชุดลักษณะนี้ถูกตำรวจอังกฤษจับกุม การสวมเสื้อผ้า "แบบดั้งเดิม" ถูกมองว่าเป็นรูปแบบของการต่อต้านเชิงตั้งรับในหมู่ชาวพม่า ด้วยแรงบันดาลใจจากขบวนการสวาเดชีของ คานธี ชาวพม่าชาตินิยมยังได้รณรงค์คว่ำบาตรสินค้านำเข้า รวมทั้งเสื้อผ้า เพื่อส่งเสริมการบริโภคเสื้อผ้าที่ผลิตในท้องถิ่น

รูปแบบเสื้อผ้าก็มีการพัฒนาในสมัยอาณานิคมเช่นกัน รูปแบบเสื้อผ้า ตองเช ปาโซ และ ทะเมน หมดความนิยม มักนิยม โลนจี ที่เรียบง่ายและสวมใส่สะดวกกว่า โสร่งแบบผู้หญิง ทะเมน หรือ ทะบี  สั้นลงไม่ยาวไปถึงเท้าถึงเพียงแต่ข้อเท้า และความยาวของผ้าซิ่นช่วงบนลดลงเปิดเผยรอบเอวมากขึ้น ช่วงนี้ยังได้เห็นการนิยมเสื้อมัสลินสำหรับสตรี เผยให้เห็นชุดภายในของสตรีที่เรียกว่า ซาบอลี  การปกครองของอังกฤษยังมีอิทธิพลต่อแฟชั่นทรงผมและการแต่งกาย เครื่องประดับแบบตะวันตก เช่น เข็มขัดและรองเท้าหนัง มักสวมใส่กับเครื่องแต่งกายแบบดั้งเดิม การตัดผมทรงสั้นที่เรียกว่า โบเก  ถูกแทนที่การไว้ผมยาวซึ่งเป็นเรื่องปกติในหมู่ผู้ชายชาวพม่า ในทำนองเดียวกันผู้หญิงเริ่มไว้ทรงผมเช่น อะเมาะ  ประกอบด้วยมวยผมแบบเรียบง่ายขดอยู่ด้านบนศีรษะ แทนการไว้มวยผมแบบดั้งเดิม  การสักแบบพม่าดั้งเดิมก็ได้รับความนิยมลดลงเช่นเดียวกัน

 สมัยใหม่ 
thumb|นักดนตรีดีดซองเกาะ สวมเสื้อแบบดั้งเดิม อะเชะ ทะเมน
หลังเอกราช ได้มีการเสริมบทบาทสำคัญของเสื้อผ้าให้เป็นอัตลักษณ์ประจำชาติพม่า ในขณะที่ประเทศอื่น ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้พยายามที่จะปรับปรุงเสื้อผ้าสำหรับพลเมืองของตน (เช่น สยามที่ได้รับจากรัฐนิยม หรืออินโดนีเซียที่สนับสนุนให้ผู้ชายสวมกางเกงขายาวแทน โสร่ง) รัฐบาลพม่าได้สนับสนุนให้ทั้งชายและหญิงสวมใส่ โลนจี ในชีวิตประจำวัน การปราศรัย ปี พ.ศ. 2494 ในการประชุมวัฒนธรรมอินเดียพม่า นายกรัฐมนตรี อู้นุ กล่าวว่าการแต่งกายเป็นสัญลักษณ์เด่นประการหนึ่งของชาติ แนวคิดวิถีพม่าสู่สังคมนิยมยังส่งเสริมการสวมเครื่องแต่งกายแบบดั้งเดิมพร้อมสนับสนุนเสื้อผ้าตะวันตก

 ชุดประจำชาติ 
 โลนจี 

thumb|การแต่งกายของสตรีสมัยก่อนอาณานิคมในชุด ทะเมน
ชุดประจำชาติของพม่าคือ โลนจี (,) โสร่งยาวถึงข้อเท้าสวมใส่ทั้งผู้หญิงและผู้ชาย โลนจี ในรูปแบบใหม่เป็นที่นิยมในช่วงสมัยอาณานิคมของอังกฤษแทนที่ ปาโซ การแต่งกายแบบดั้งเดิมซึ่งสวมใส่โดยผู้ชาย และ ทะเมน ซึ่งสวมใส่โดยผู้หญิงก่อนสมัยอาณานิคม 

ทะเมน ช่วงก่อนอาณานิคมมีรูปแบบลักษณะเป็นชุดยาว เรียกว่า เยตีน่า  จะเห็นได้ในยุคปัจจุบันเฉพาะเป็นเครื่องแต่งกายในงานแต่งงานหรือชุดเต้นรำ ในทำนองเดียวกัน ปาโซ ก่อนสมัยอาณานิคมมักสวมใส่ระหว่างการแสดงบนเวที รวมถึงการเต้นรำและการแสดงอะเญน ตลอดจนงานแต่งงานหรืองานสังคมชั้นสูง

 ผ้าทออะเชะ  

thumb|สมาชิกสภาสันติภาพและการพัฒนาแห่งรัฐของพม่า แต่งกายในชุดโลนจีอะเชะ
ผ้าลวดลายพื้นเมืองพม่า เรียกว่า อะเชะ (,) หรือ ลู่นตะยา อะเชะ  มีลักษณะเป็นลายลอนคลื่นที่สลับซับซ้อนแถบแนวนอน ที่ประดับด้วยการออกแบบคล้ายลายอาหรับ ลู่นตะยา (,) ซึ่งแปลตรงตัวว่า "กระสวยร้อยอัน" สื่อถึงกระบวนการที่ต้องใช้เวลามาก มีราคาแพงและซับซ้อน ซึ่งต้องใช้กระสวย 50 ถึง 200 อัน แต่ละอันมีสีผ้าไหมที่ต่างกัน การทอผ้าต้องใช้แรงงานคนมาก โดยต้องใช้ช่างทออย่างน้อยสองคนจัดการกระสวยเพื่อให้ได้รูปแบบคล้ายเกลียวคลื่น

อะเชะ มักใช้เป็นสิ่งทอสำหรับ ปาโซ ของผู้ชาย และ ทะเมน ของผู้หญิง รูปแบบสีใน อะเชะ มักใช้สีที่ตัดกันเพื่อสร้างเอฟเฟกต์ ศิลปะเชิง 3 มิติ รูปแบบสำหรับผู้ชายมักเป็นลวดลายซิกแซก หรือลวดลายที่ประสานกันง่ายกว่า ในขณะที่สำหรับผู้หญิงจะผสมผสานลายเกลียวคลื่นเข้ากับการตกแต่งแบบอาหรับ เช่น ลวดลายดอกไม้หรือไม้เลื้อย

เมืองอมรปุระและวู่น-ดวี่น ยังคงเป็นศูนย์กลางการทอผ้า อะเชะ แบบดั้งเดิมในประเทศ แม้ว่าในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาจะมีการเลียนแบบจากโรงงานที่มีราคาถูกกว่าจากจีน และ อินเดีย ได้ส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมสิ่งทอแบบดั้งเดิมของพม่าอย่างมาก

การทอผ้า อะเชะ มีต้นกำเนิดที่อมรปุระ ใกล้กับเจดีย์ปะโท่ดอจี้ ชื่อ อะเชะ อาจมาจากชื่อของย่านที่ช่างทออาศัยอยู่ และเชะด้าน (လက်ချိတ်တန်း) คำนี้เคยถูกเรียกมาก่อน ไวก์ (ဝိုက်) ซึ่งหมายถึงลวดลายทอซิกแซก

แม้ว่าบางแหล่งอ้างว่ารูปแบบ อะเชะ ได้รับมาจากช่างทอผ้ามณีปุระช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 แต่ไม่มีสิ่งทอของมณีปุระที่เทียบเคียงลักษณะคล้ายกับ อะเชะ รูปแบบคล้ายคลื่นอาจได้รับแรงบันดาลใจจากลวดลายปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ (เช่น คลื่น เมฆ พืชและสัตว์พื้นเมือง) ลวดลาย อะเชะ พบได้ในเครื่องปั้นดินเผาที่มีอายุย้อนกลับไปถึงนครรัฐปยู เช่นเดียวกับภาพวาดฝาผนังของวัดที่มีอายุย้อนกลับไปถึงสมัยอาณาจักรพุกาม ของขวัญบรรณาการที่มอบให้กับราชสำนักพม่าอาจเป็นแหล่งบันดาลใจเพิ่มเติมด้วย สิ่งทอดังกล่าวได้รับความนิยมในสมัยราชวงศ์โก้นบอง ซึ่งมีกฎหมายป้องกันความฟุ่มเฟือย ควบคุมว่าใครสามารถสวมเสื้อผ้า อะเชะ ได้ รูปแบบ อะเชะ สวมใส่โดยราชวงศ์ เจ้าหน้าที่ และผู้ติดตามเท่านั้น

 เสื้อคลุมไตปอน 
สำหรับงานธุรกิจและโอกาสที่เป็นทางการ ชายชาวพม่า จะแต่งชุดเสื้อแจ๊คแก็ตแบบแมนจู ที่เรียกว่า ไตปอนเอ้นจี (,) ใส่ทับเสื้อเชิ้ตคอปกแบบจีน ชุดนี้เป็นที่นิยมสมัยอาณานิคม

 ชุดสตรี เอ้นจี 
ผู้หญิงพม่าสวมชุดสตรีที่เรียกว่า เอ้นจี (,) มีสองรูปแบบที่แพร่หลายคือ ยีนเซ  จะติดกระดุมด้านหน้าและ ยีนโพน  ติดกระดุมไว้ด้านข้าง สำหรับพิธีที่เป็นทางการและทางศาสนาผู้หญิงพม่ามักสวมผ้าคลุมไหล่

 เสื้อคลุมไทง์มะเต้น  

thumb|ภาพสมัยอาณานิคมผู้หญิงสวมชุด ยีนคาน (เสื้อท่อนบน), และ ไทง์มะเต้น (เสื้อคลุม)
การแสดงออกอย่างเป็นทางการที่สุดของเครื่องแต่งกายประจำชาติพม่าสำหรับสตรี ได้แก่ เสื้อคลุมไร้กระดุมรัดรูปความยาวถึงสะโพกที่เรียกว่า ไทง์มะเต้น (,) บางครั้งอาจมีท่อนล่างบานและปักเลื่อม ไทง์มะเต้น ในภาษาพม่าแปลว่า "ไม่รวมกันขณะนั่ง" หมายถึงเสื้อคลุมรัดรูปที่ไม่ยับขณะนั่ง เสื้อคลุมนี้ได้รับความนิยมในหมู่ชนชั้นสูงสมัยราชวงศ์โก้นบอง และชนชั้นสูงในปัจจุบัน ปัจจุบันผู้หญิงมักสวมใส่เป็นชุดแต่งงาน หรือเป็นชุดเต้นรำแบบดั้งเดิม รวมถึงงานสังคมชั้นสูงในบางครั้ง ไทง์มะเต้น สวมทับเสื้อท่อนบนที่เรียกว่า ยีนคาน (,) ตามประวัติศาสตร์ ไทง์มะเต้น ยังมีชายที่ห้อยอยู่ทั้งสองข้างเรียกว่า กะละโหน่ 

 ก้องบ้อง 

thumb|นายพลอองซาน โพก ก้องบ้อง และสวม ไตปอน (เสื้อคลุม)
เครื่องแต่งกายประจำชาติของพม่าสำหรับผู้ชายประกอบด้วยผ้าโพกหัวที่เรียกว่า ก้องบ้อง (,) ซึ่งสวมใส่สำหรับงานที่เป็นทางการ ในสมัยอาณานิคม ก้องบ้อง ถูกพัฒนาให้เป็นเครื่องแต่งกายสามัญของชายชาวพม่า การออกแบบ ก้องบ้อง สมัยใหม่เกิดขึ้นในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษ 1900 และเรียกว่า หม่องแจะตะเย  เป็นก้องบ้องทำจากผ้าที่มีโครงหวาย สามารถสวมใส่ได้เช่นสวมหมวก

 ญะพะนะ 

รองเท้าแตะกำมะหยี่สวมใส่ได้ทั้งสองเพศ เรียกว่า ญะพะนะ (‌) หรือ พะนะมัณฑะเลย์ เป็นรองเท้าที่สวมใส่เป็นทางการ

 การแต่งกายตามภูมิภาค 
กลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ในพม่าทุกกลุ่มล้วนมีเสื้อผ้าและประเพณีสิ่งทอที่แตกต่างกัน