# มารีอาแห่งโมดีนา
มารีอาแห่งโมดีนา (Maria of Modena) (พระนามเต็ม: มารีอา เบียทริซ อันนา มาร์เกอริตา อิซาเบลลา ดัสเท; อิตาลี: Maria Beatrice Anna Margherita Isabella d'Este; 5 ตุลาคม ค.ศ. 1658 – 7 พฤษภาคม ค.1718) คือสมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ สกอตแลนด์ และไอร์แลนด์ ในฐานะพระมเหสีพระองค์ที่สองของ พระเจ้าเจมส์ที่ 2 แห่งอังกฤษ (James II of England) พระองค์เป็นเจ้าหญิงคาทอลิกผู้เคร่งครัดจากอิตาลี และการอภิเษกสมรสของพระองค์กับพระเจ้าเจมส์ผู้เป็นคาทอลิกเช่นกัน ได้นำไปสู่ความตึงเครียดทางการเมืองและศาสนาในอังกฤษอย่างรุนแรง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หลังจากการประสูติของพระโอรส ทำให้เกิดเหตุการณ์ การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ (Glorious Revolution) ซึ่งนำไปสู่การโค่นล้มราชบัลลังก์ของพระสวามี

 ชีวิตช่วงต้น 
มารีอา เบียทรีเช ดาลีนา มาร์เกรีตา อิซาเบลลา ด'เอสเต (Maria Beatrice d'Este) หรือที่รู้จักกันในนาม มารีอาแห่งโมดีนา (Maria of Modena) ประสูติเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม ค.ศ. 1658 ณ เมืองโมดีนา (Modena) ซึ่งเป็นศูนย์กลางของ ดัชชีโมดีนาและเรจโจ (Duchy of Modena and Reggio) รัฐอิสระทางตอนเหนือของอิตาลีในขณะนั้น เธอเป็นพระธิดาองค์ที่สองของ อัลฟอนโซที่ 4 ดยุกแห่งโมดีนา (Alfonso IV d'Este, Duke of Modena) และ เลารา มาร์ติโนซซี (Laura Martinozzi)

ตระกูลเอสเต (d'Este) ของมารีอา เป็นหนึ่งในราชวงศ์เก่าแก่และทรงอิทธิพลที่สุดของอิตาลี ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการเมืองและวัฒนธรรมของยุโรปมานานหลายศตวรรษ มารดาของเธอเป็นหลานสาวของ คาร์ดินัลฌูล มาซาแรง (Cardinal Jules Mazarin) ผู้สำเร็จราชการผู้ทรงอำนาจแห่งฝรั่งเศสในรัชสมัยของ พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส (Louis XIV de France) ซึ่งความสัมพันธ์ทางเครือญาติกับมาซาแรงนี้ได้มอบอิทธิพลและช่องทางทางการทูตอันมีค่าให้แก่มารีอาในภายหลัง

มารีอาได้รับการเลี้ยงดูในสภาพแวดล้อมที่เคร่งครัดและเปี่ยมด้วยวัฒนธรรมของราชสำนักโมดีนา เธอเป็นคาทอลิกโดยกำเนิดและได้รับการอบรมสั่งสอนอย่างเข้มงวดตามหลักคำสอนของนิกายโรมันคาทอลิก ความศรัทธาในศาสนาของเธอเป็นสิ่งที่ฝังลึกและดำรงอยู่ตลอดชีวิต การศึกษาของเธอ นอกเหนือจากศาสนาแล้ว ยังครอบคลุมถึงภาษา โดยเธอสามารถพูดภาษาฝรั่งเศสได้อย่างคล่องแคล่ว รวมถึงมีความรู้ด้านศิลปะ ดนตรี และวรรณคดี ตามแบบฉบับของเจ้าหญิงในราชสำนักยุโรป

ตั้งแต่เด็ก มารีอาถูกคาดหวังว่าจะเลือกเส้นทางชีวิตในศาสนา โดยตั้งใจจะเข้าสู่คอนแวนต์เพื่อเป็นแม่ชี ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติที่พบเห็นได้ทั่วไปสำหรับบุตรสาวของราชวงศ์ที่ไม่ใช่ทายาทโดยตรง การที่เธอมีสุขภาพที่บอบบางและดูท่าทางเงียบขรึม ยิ่งเสริมความคิดที่ว่าชีวิตในอารามจะเหมาะสมกับเธอ อย่างไรก็ตาม ชะตาชีวิตของมารีอาได้พลิกผันอย่างคาดไม่ถึง เมื่อเธอถูกพิจารณาให้เป็นคู่ครองของหนึ่งในเจ้าชายที่สำคัญที่สุดในยุโรป ซึ่งท้ายที่สุดนำพาเธอออกจากชีวิตในอิตาลีไปสู่ราชบัลลังก์แห่งอังกฤษ

left|thumb|200x200px|พระราชวังดูคาเล เมืองโมดีนา สถานที่ประสูติของมารีอาแห่งโมดีนา

 การอภิเษกสมรสกับเจ้าชายเจมส์ ดยุกแห่งยอร์ก 
ในปี ค.ศ. 1673 สถานะของ เจ้าชายเจมส์ ดยุกแห่งยอร์ก (James, Duke of York) พระอนุชาในพระเจ้าชาลส์ที่ 2 แห่งอังกฤษ (Charles II of England) และผู้สืบราชบัลลังก์ลำดับแรก ได้กลายเป็นประเด็นสำคัญในราชสำนักอังกฤษ พระองค์ทรงตกพุ่มหม้ายจากการสิ้นพระชนม์ของพระชายาพระองค์แรก คือ แอนน์ ไฮด์ (Anne Hyde) ในปี ค.ศ. 1671 แม้ว่าเจ้าชายเจมส์จะมีพระธิดาที่ยังมีพระชนม์ชีพสองพระองค์คือ เจ้าหญิงแมรี่ (Mary) และ เจ้าหญิงแอนน์ (Anne) ซึ่งทั้งสองพระองค์ทรงเป็นโปรเตสแตนต์ แต่ความต้องการทายาทชายผู้สืบราชบัลลังก์ที่สำคัญกว่านั้นคือ ทายาทคาทอลิก ได้กลายเป็นเรื่องเร่งด่วนสำหรับราชวงศ์สจวตและพระเจ้าชาลส์ที่ 2 เอง

การค้นหาเจ้าสาวที่เหมาะสมจึงเริ่มต้นขึ้น โดยมีเงื่อนไขสำคัญคือต้องเป็นเจ้าหญิงคาทอลิกที่สามารถให้กำเนิดบุตรได้ และมีสายสัมพันธ์ทางการเมืองที่เป็นประโยชน์ มารีอาแห่งโมดีนา วัย 15 ปี จากดัชชีโมดีนา ได้รับการพิจารณาว่าเป็นตัวเลือกที่เหมาะสมที่สุด แม้ว่าเจ้าชายเจมส์จะแก่กว่าเธอถึง 25 ปี และมีชื่อเสียงในเรื่องชู้สาว แต่ความงาม ความเฉลียวฉลาด และที่สำคัญที่สุดคือการเป็นคาทอลิกผู้เคร่งครัดของมารีอา ทำให้เธอเป็นตัวเลือกที่โดดเด่น

ในตอนแรก มารีอาไม่เต็มใจที่จะอภิเษกสมรสกับเจ้าชายเจมส์อย่างยิ่ง เธอมีความปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะเข้าสู่คอนแวนต์เพื่ออุทิศตนให้แก่ศาสนา และรู้สึกไม่สบายใจกับการแต่งงานกับบุคคลที่เธอไม่รู้จักและมีอายุห่างกันมาก อย่างไรก็ตาม ด้วยการโน้มน้าวจากพระมารดา และที่สำคัญคือการอนุมัติและคำแนะนำจาก สมเด็จพระสันตะปาปาเคลเมนต์ที่ 10 (Pope Clement X) ผู้ทรงเห็นถึงความสำคัญทางการเมืองและศาสนาของการอภิเษกสมรสครั้งนี้ ในการเสริมสร้างสถานะของคาทอลิกในอังกฤษ มารีอาจึงยอมรับชะตากรรมของเธอ

พิธีอภิเษกสมรสแบบมอบฉันทะ (proxy marriage) จัดขึ้นอย่างเรียบง่าย เมื่อวันที่ 30 กันยายน ค.ศ. 1673 ณ เมืองโมดีนา โดยมี เอิร์ลแห่งปีเตอร์โบโรห์ (Earl of Peterborough) เป็นผู้แทนเจ้าชายเจมส์ หลังจากนั้น มารีอาได้เดินทางสู่ประเทศอังกฤษ ซึ่งเป็นดินแดนที่ไม่คุ้นเคยและเต็มไปด้วยความตึงเครียดทางศาสนา การมาถึงของเธอได้รับการต้อนรับด้วยความสงสัยและไม่ไว้วางใจจากสาธารณชนอังกฤษส่วนใหญ่ซึ่งนับถือ นิกายโปรเตสแตนต์ อย่างแรงกล้า

พิธีอภิเษกสมรสอย่างเป็นทางการ จัดขึ้นเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน ค.ศ. 1673 ณ เมืองโดเวอร์ ประเทศอังกฤษ ซึ่งเป็นพิธีที่จัดขึ้นอย่างเงียบๆ เพื่อหลีกเลี่ยงการต่อต้านจากรัฐสภาและประชาชน การอภิเษกสมรสครั้งนี้ไม่เพียงแต่เป็นการรวมสองบุคคลเข้าด้วยกัน แต่ยังเป็นการเชื่อมโยงราชวงศ์สจวตกับราชวงศ์คาทอลิกในยุโรป และเป็นจุดเริ่มต้นของบทบาทอันสำคัญของมารีอาแห่งโมดีนา ในประวัติศาสตร์อังกฤษ ซึ่งจะนำไปสู่เหตุการณ์สำคัญทางการเมืองและศาสนาในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า
left|thumb|300x300px|ปราสาทโดเวอร์ สถานที่จัดพิธีอภิเษกสมรสของมารีอาแห่งโมดีนา

 ดัชเชสแห่งยอร์ก (ค.ศ. 1673–1685) 
หลังจากการอภิเษกสมรสแบบมอบฉันทะ ที่โมดีนา มารีอาแห่งโมดีนา  ได้เดินทางถึงอังกฤษในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1673 และเข้าสู่บทบาทใหม่ในฐานะ ดัชเชสแห่งยอร์ก พระชายาของเจ้าชายเจมส์ ดยุกแห่งยอร์ก ผู้เป็นพระอนุชาและรัชทายาทของพระเจ้าชาลส์ที่ 2 แห่งอังกฤษ ตลอดระยะเวลา 12 ปี ในฐานะดัชเชสแห่งยอร์กของมารีอา ชีวิตของเธอเต็มไปด้วยความท้าทายส่วนตัว ความตึงเครียดทางการเมือง และความพยายามในการปรับตัวเข้ากับราชสำนักอังกฤษที่ไม่คุ้นเคย

มารีอาเดินทางมาถึงอังกฤษในวัยเพียง 15 ปี ด้วยความปรารถนาส่วนตัวที่เคยต้องการจะเข้าอารามชี ทำให้เธอต้องปรับตัวอย่างมากกับชีวิตในราชสำนักอังกฤษ ซึ่งมีวัฒนธรรมและบรรยากาศที่แตกต่างจากราชสำนักโมดีนาที่เคร่งศาสนาและค่อนข้างเงียบสงบ เธอต้องเผชิญกับการต้อนรับที่เย็นชาและไม่เป็นมิตรจากสาธารณชนอังกฤษส่วนใหญ่ ที่หวาดระแวงต่อการเป็นคาทอลิกของเธอ และมองว่าเธอเป็น "สายลับของสมเด็จพระสันตะปาปา" อย่างไรก็ตาม แม้จะมีความขัดแย้งทางศาสนาและความไม่พอใจที่รุมเร้าตัวสามีของเธอ มารีอาก็ได้รับการยกย่องจากบุคคลใกล้ชิดถึงความงาม ความสง่างาม และความเฉลียวฉลาดของเธอ แม้แต่พระเจ้าชาลส์ที่ 2 ผู้เป็นพระเชษฐาของสามีก็ยังทรงชื่นชมเธอมาก

ความสัมพันธ์กับเจ้าชายเจมส์ ดยุกแห่งยอร์ก เริ่มต้นขึ้นด้วยการอภิเษกสมรสที่มารีอาไม่เต็มใจนัก เนื่องจากมีอายุห่างกันถึง 25 ปี และเจ้าชายเจมส์เองก็มีชื่อเสียงในเรื่องชู้สาว แต่ด้วยความเมตตาและเอาใจใส่ของเจ้าชายเจมส์ ความสัมพันธ์ของทั้งคู่ก็พัฒนาไปในทางที่ดี มารีอาค่อยๆ ผูกพันและตกหลุมรักสามีของเธออย่างแท้จริง เธอเป็นพระชายาที่ซื่อสัตย์และทุ่มเทอย่างยิ่งในชีวิตสมรส ส่วนความสัมพันธ์กับพระธิดาเลี้ยงอย่าง เจ้าหญิงแมรี่ และ เจ้าหญิงแอนน์ นั้น มารีอามีอายุใกล้เคียงกับเจ้าหญิงแมรี่ และอายุมากกว่าเจ้าหญิงแอนน์เพียงไม่กี่ปี มีรายงานว่ามารีอาพยายามสร้างความสัมพันธ์อันดีกับเจ้าหญิงทั้งสอง โดยเฉพาะกับเจ้าหญิงแอนน์ที่เธอพยายามเล่นด้วย อย่างไรก็ตาม แม้จะมีความพยายาม แต่ความแตกต่างทางศาสนาที่ฝังรากลึก และความตึงเครียดทางการเมืองที่เพิ่มขึ้น ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่าง "แม่เลี้ยง" คาทอลิกและ "ลูกเลี้ยง" โปรเตสแตนต์ทั้งสองไม่ง่ายนัก แม้จะไม่มีรายงานความขัดแย้งโดยตรงในชีวิตประจำวัน แต่ความแตกต่างทางศาสนากลายเป็นรอยร้าวที่ยากจะประสานเมื่อสถานการณ์ทางการเมืองทวีความรุนแรงขึ้น

ชีวิตในฐานะดัชเชสแห่งยอร์กของมารีอาเต็มไปด้วยความยากลำบากทางส่วนตัว เธอต้องเผชิญกับการแท้งบุตรหลายครั้ง และการสูญเสียบุตรที่เกิดมาแล้วถึง 5 คน ในช่วงที่เธอเป็นดัชเชสแห่งยอร์ก ซึ่งสร้างความโศกเศร้าอย่างแสนสาหัสให้กับเธอและเจ้าชายเจมส์ แต่ละครั้งที่เธอตั้งครรภ์และสูญเสียบุตร ยิ่งทำให้แรงกดดันในการมีทายาทชายผู้สืบราชบัลลังก์ยิ่งสูงขึ้น นอกจากนี้ เธอยังต้องรับมือกับความไม่ไว้วางใจของสาธารณชน เนื่องจากเจ้าชายเจมส์ทรงเป็นคาทอลิกและมารีอาก็เป็นคาทอลิก ผู้คนในอังกฤษจึงหวาดกลัวการมีทายาทคาทอลิกที่จะขึ้นครองบัลลังก์ ความกังวลนี้ทวีความรุนแรงขึ้นในช่วง แผนสมคบคิดโป๊ปพิช (Popish Plot) ปี ค.ศ. 1678 ซึ่งเป็นช่วงที่เกิดความหวาดระแวงต่อคาทอลิกถึงขีดสุด ทำให้เจ้าชายเจมส์และมารีอาต้องถูกส่งไปพำนักนอกลอนดอนเป็นระยะ โดยเฉพาะในสกอตแลนด์และบรัสเซลส์ เพื่อหลีกเลี่ยงความตึงเครียดทางการเมือง

แม้จะเผชิญความยากลำบาก มารีอาก็ไม่ได้อยู่อย่างโดดเดี่ยวไร้บทบาท เธอเป็นผู้สนับสนุนศิลปะและวัฒนธรรม เธอรื้อฟื้นประเพณีการจัดมาสก์ (masque) ขึ้นในราชสำนัก และสนับสนุนการศึกษาสำหรับสตรี โดยจัดการประชุมทางวรรณกรรมและส่งเสริมให้สตรีในราชสำนักได้อ่านหนังสือและพัฒนาสติปัญญา ซึ่งเป็นเรื่องที่ก้าวหน้ามากในยุคนั้น ตลอดช่วงเวลาในฐานะดัชเชสแห่งยอร์ก มารีอาแห่งโมดีนาต้องใช้ความอดทนอดกลั้น ความแข็งแกร่ง และความศรัทธาอย่างสูง ในการเผชิญหน้ากับความท้าทายส่วนตัวและสาธารณะ ก่อนที่เธอจะขึ้นสู่ตำแหน่งสมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ ในปี ค.ศ. 1685 เมื่อพระเจ้าเจมส์ที่ 2 เสด็จขึ้นครองราชบัลลังก์ต่อจากพระเจ้าชาลส์ที่ 2
left|thumb|200x200px|มารีอาแห่งโมดีนา ตอนที่เป็น ดัชเชสแห่งยอร์ก

 บุตรธิดา 
มารีอาแห่งโมดีนา  และพระเจ้าเจมส์ที่ 2 มีบุตรธิดารวมกัน 7 คน แต่มีเพียง 2 คนเท่านั้นที่รอดชีวิตมาจนโต ได้แก่:

 ไม่ปรากฎพระนาม (ค.ศ. 1674): สิ้นพระชนม์ในวัยเยาว์
 แคทเธอรีน ลอรา สจวต (Catherine Laura Stuart; 10 มกราคม ค.ศ. 1675 – 3 ตุลาคม ค.ศ. 1676): สิ้นพระชนม์ด้วยอาการชัก
 ไม่ปรากฎพระนาม (ค.ศ. 1678): สิ้นพระชนม์ในวัยเยาว์
 อิซาเบลลา สจวต (Isabella Stuart; 28 สิงหาคม ค.ศ. 1676 – 2 มีนาคม ค.ศ. 1681): สิ้นพระชนม์ด้วยอาการชัก
 ชาร์ลส์ สจวต ดยุกแห่งเคมบริดจ์ (Charles Stuart; 7 พฤศจิกายน ค.ศ. 1677 – 12 ธันวาคม ค.ศ. 1677):  สิ้นพระชนม์ในวัยเยาว์เพียงหนึ่งเดือนหลังประสูติ
 เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต (James Francis Edward Stuart; 10 มิถุนายน ค.ศ. 1688 – 1 มกราคม ค.ศ. 1766): เป็นพระโอรสที่ประสูติในช่วงที่พระเจ้าเจมส์ที่ 2 เป็นกษัตริย์ การประสูติของพระองค์ซึ่งเป็นคาทอลิก ทำให้เกิดความกังวลอย่างมากในหมู่โปรเตสแตนต์ และเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญที่นำไปสู่การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ (Glorious Revolution) พระองค์ทรงเป็นที่รู้จักในนาม "ผู้อ้างสิทธิ์ราชบัลลังก์วัยเยาว์" (The Old Pretender) และเป็นผู้นำของขบวนการจาโคไบต์
 ลูอีซา มารีอา เทเรซา สจวต (Louisa Maria Teresa Stuart; 28 มิถุนายน ค.ศ. 1692 – 18 เมษายน ค.ศ. 1712): ประสูติในฝรั่งเศสหลังจากพระเจ้าเจมส์ที่ 2 เสด็จลี้ภัยไปแล้ว ทรงเป็นที่รักของพระบิดาและพระมารดา และเป็นที่รู้จักในนาม "เจ้าหญิงแห่งทะเล" (Princess over the Water) สิ้นพระชนม์ด้วยไข้ทรพิษในวัย 19 ปี

left|thumb|200x200px|เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต (ผู้อ้างสิทธิ์ราชบัลลังก์) ในวัยเด็ก
thumb|200x200px|ลูอีซา มารีอา เทเรซา สจวต พระธิดาองค์เดียวของมารีอาที่รอดชีวิตถึงวัยผู้ใหญ่

 สมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ (ค.ศ. 1685–1688) 
เมื่อพระเจ้าชาลส์ที่ 2 แห่งอังกฤษเสด็จสวรรคต ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1685 เจ้าชายเจมส์ ดยุกแห่งยอร์กก็ได้ขึ้นครองราชบัลลังก์เป็นพระเจ้าเจมส์ที่ 2 แห่งอังกฤษ สกอตแลนด์ และไอร์แลนด์ โดยมีมารีอาแห่งโมดีนาได้ก้าวขึ้นสู่ตำแหน่ง สมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ พิธีบรมราชาภิเษกของทั้งสองพระองค์จัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่และสง่างาม เมื่อวันที่ 23 เมษายน ค.ศ. 1685 ณ เวสต์มินสเตอร์แอบบีย์ แต่ก็มีความตึงเครียดทางศาสนาแฝงอยู่ พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ซึ่งเป็นคาทอลิกโดยเปิดเผย ทรงปฏิเสธที่จะเข้าร่วมพิธีมหาสนิทตามธรรมเนียมโปรเตสแตนต์ ส่วนมารีอาในฐานะราชินีคาทอลิกผู้เคร่งครัด ก็ได้แสดงออกถึงศรัทธาของพระองค์อย่างชัดเจนตลอดพิธี การขึ้นครองราชย์ของทั้งสองพระองค์ได้เริ่มต้นยุคสมัยที่เต็มไปด้วยความหวังสำหรับชาวคาทอลิก แต่ก็เต็มไปด้วยความกลัวและความไม่ไว้วางใจสำหรับชาวโปรเตสแตนต์ส่วนใหญ่

ในฐานะราชินี มารีอาทรงเป็นพระราชินีที่ภักดีและเป็นที่พึ่งของพระสวามี พระเจ้าเจมส์ทรงรักและไว้ใจมารีอาอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ยากในความสัมพันธ์ของกษัตริย์และราชินีในยุคนั้น อิทธิพลของมารีอามีความสำคัญแม้จะไม่แสดงออกอย่างเปิดเผย เธอเป็นผู้สนับสนุนนโยบายของพระเจ้าเจมส์อย่างแข็งขัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง นโยบายที่มุ่งเพิ่มเสรีภาพทางศาสนาสำหรับชาวคาทอลิกและผู้ไม่นับถือนิกายเชิร์ชออฟอิงแลนด์ มารีอายังทรงรายล้อมไปด้วยที่ปรึกษาและเพื่อนฝูงที่เป็นคาทอลิก ซึ่งยิ่งทำให้สาธารณชนมองว่าพระองค์เป็นตัวแทนของอิทธิพลคาทอลิกที่เพิ่มขึ้นในราชสำนัก แม้จะพยายามสร้างภาพลักษณ์ที่ดี มารีอาก็ยังคงเป็นบุคคลที่ถูกจับตามองด้วยความหวาดระแวงจากประชาชนโปรเตสแตนต์ส่วนใหญ่ ศาสนาคาทอลิกของพระองค์ถูกมองว่าเป็นภัยคุกคามโดยตรงต่อศาสนจักรแห่งอังกฤษ เสรีภาพของชาวอังกฤษ และเสถียรภาพทางการเมือง ข่าวลือและโฆษณาชวนเชื่อต่อต้านคาทอลิกมักพุ่งเป้าไปที่พระองค์ โดยอ้างว่าพระองค์กำลังวางแผนที่จะเปลี่ยนอังกฤษให้กลับไปเป็นคาทอลิกอย่างเต็มตัว

ประเด็นที่สำคัญที่สุดในฐานะราชินีของมารีอาคือการผลิตทายาทชายเพื่อสืบราชบัลลังก์ แม้ว่าพระองค์จะเคยตั้งครรภ์มาหลายครั้งในช่วงที่เป็นดัชเชสแห่งยอร์ก แต่บุตรส่วนใหญ่กลับเสียชีวิตในวัยทารกหรือแท้งไป ทำให้ความหวังในการมีทายาทชายคาทอลิกดูริบหรี่ การสืบราชสันตติวงศ์จึงยังคงอยู่ในสายของพระธิดาโปรเตสแตนต์ของพระเจ้าเจมส์ที่ 2 คือ เจ้าหญิงแมรี่และเจ้าหญิงแอนน์ อย่างไรก็ตาม ในปลายปี ค.ศ. 1687 มารีอาได้ประกาศการตั้งครรภ์อีกครั้ง ซึ่งสร้างความยินดีอย่างล้นหลามให้กับพระเจ้าเจมส์และชาวคาทอลิก แต่ในทางตรงกันข้าม กลับสร้างความไม่พอใจ ความหวาดกลัว และความสงสัยอย่างรุนแรงในหมู่โปรเตสแตนต์ ซึ่งหลายคนเชื่อว่าเป็นเรื่องหลอกลวงหรือเป็นสัญญาณบอกลางร้าย

จุดสูงสุดและเป็นจุดหักเหที่สำคัญที่สุดเกิดขึ้น เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน ค.ศ. 1688 เมื่อมารีอาให้กำเนิดพระโอรส เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต เป็นทารกเพศชายที่สมบูรณ์แข็งแรง การประสูติของพระโอรสคาทอลิกองค์นี้มีความหมายมหาศาล สำหรับพระเจ้าเจมส์ที่ 2 นี่คือชัยชนะสูงสุดที่มั่นคง ซึ่งหมายถึงการมีราชบัลลังก์คาทอลิกที่สืบทอดไปอย่างถาวร แต่สำหรับชาวโปรเตสแตนต์ นี่คือหายนะครั้งใหญ่ เนื่องจากหมายความว่าอังกฤษจะถูกปกครองโดยราชวงศ์คาทอลิกอย่างไม่มีกำหนด หลีกเลี่ยงการสืบราชบัลลังก์ของเจ้าหญิงแมรี่และเจ้าหญิงแอนน์ผู้เป็นโปรเตสแตนต์ ทันทีหลังการประสูติ ข่าวลือที่เรียกว่า "ทารกจากกระเป๋าน้ำร้อน" ได้แพร่สะพัดไปทั่ว โดยอ้างว่าทารกที่ประสูติไม่ใช่พระโอรสที่แท้จริงของราชินี แต่เป็นทารกที่ถูกนำเข้ามาในห้องคลอดเพื่อสับเปลี่ยน พระเจ้าเจมส์ทรงพยายามนำพยานจำนวนมากมายืนยันความจริงของการประสูติ แต่ความพยายามเหล่านั้นก็ไม่สามารถคลายความกังขาของประชาชนโปรเตสแตนต์ที่หวาดระแวงอย่างยิ่งได้ การประสูติของพระโอรสคาทอลิกถือเป็นฟางเส้นสุดท้ายที่ทำให้บรรดาผู้นำโปรเตสแตนต์ในอังกฤษตัดสินใจไม่ทนอีกต่อไป พวกเขาได้ส่งจดหมายเชิญไปยัง เจ้าชายวิลเลียมแห่งออเรนจ์ ให้เข้ามาแทรกแซงและปกป้องศาสนาโปรเตสแตนต์และเสรีภาพของชาวอังกฤษ เหตุการณ์นี้ได้นำไปสู่ การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ ในปลายปีเดียวกัน และเป็นการสิ้นสุดลงอย่างรวดเร็วในรัชสมัยของพระเจ้าเจมส์ที่ 2 และตำแหน่งสมเด็จพระราชินีของมารีอาแห่งโมดีนาในอังกฤษ ก่อนที่พวกเขาจะต้องลี้ภัยไปยังฝรั่งเศสในเวลาต่อมา
left|thumb|200x200px|พระเจ้าเจมส์ที่ 2 แห่งอังกฤษ
center|thumb|247x247px|ภาพเขียนพิธีบรมราชาภิเษกของพระเจ้าเจมส์ที่ 2 และมารีอาแห่งโมดีนา
left|thumb|200x200px|เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต ในวัยเด็ก
center|thumb|250x250px|เวสต์มินสเตอร์แอบบีย์ สถานที่บรมราชาภิเษกของพระเจ้าเจมส์ที่ 2 และมารีอาแห่งโมดีนา

 การประสูติของเจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต 
ตลอดระยะเวลาที่พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ทรงดำรงตำแหน่งดยุกแห่งยอร์ก และต่อมาเมื่อทรงขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์ ประเด็นเรื่อง การสืบราชสันตติวงศ์ เป็นสิ่งที่สร้างความกังวลอย่างยิ่งในอังกฤษ แม้ว่าพระองค์จะทรงเป็นคาทอลิก แต่ทายาทลำดับต้น ๆ ของพระองค์คือพระธิดาโปรเตสแตนต์สองพระองค์ ได้แก่ เจ้าหญิงแมรี่ (ซึ่งอภิเษกสมรสกับเจ้าชายวิลเลียมแห่งออเรนจ์ ผู้นำโปรเตสแตนต์ของดัตช์) และ เจ้าหญิงแอนน์ ทำให้ชาวโปรเตสแตนต์ยังคงมีความหวังว่าราชบัลลังก์จะกลับคืนสู่สายโปรเตสแตนต์ในที่สุด

อย่างไรก็ตาม ความหวังนั้นถูกสั่นคลอนอย่างรุนแรง เมื่อปลายปี ค.ศ. 1687 มีการประกาศว่า มารีอาแห่งโมดีนา สมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ ทรงตั้งครรภ์อีกครั้ง หลังจากที่ทรงประสบปัญหาการแท้งบุตรและบุตรเสียชีวิตในวัยทารกมาหลายครั้ง การตั้งครรภ์ครั้งนี้สร้างความยินดีอย่างหาที่เปรียบไม่ได้แก่พระเจ้าเจมส์และเหล่าชาวคาทอลิกที่ภักดี ผู้มองว่าเป็นพรจากสวรรค์ที่จะช่วยธำรงไว้ซึ่งราชวงศ์คาทอลิก แต่สำหรับประชาชนโปรเตสแตนต์ส่วนใหญ่ การประกาศนี้กลับเต็มไปด้วยความหวาดระแวง และความกลัวอย่างมาก พวกเขาพากันสงสัยว่าราชินีอาจจะไม่ได้ตั้งครรภ์จริง ๆ เนื่องจากพระองค์เคยมีประวัติการตั้งครรภ์ที่ไม่ประสบความสำเร็จมาหลายครั้ง

ในที่สุด วันที่ 10 มิถุนายน ค.ศ. 1688 ก็มาถึง การประสูติของพระโอรสได้เกิดขึ้นที่ พระราชวังเซนต์เจมส์ ในกรุงลอนดอน ท่ามกลางพยานมากมายที่อยู่ในห้องบรรทมของราชินี ตามธรรมเนียมการประสูติของเชื้อพระวงศ์ในยุคนั้น พยานเหล่านี้ประกอบด้วยสมาชิกของคณะองคมนตรี, เหล่าขุนนางและสุภาพสตรีจากราชสำนัก, อาร์ชบิชอปแห่งแคนเทอร์เบอรี (แม้จะไม่ได้อยู่ภายในห้อง ณ วินาทีที่ประสูติก็ตาม) และบุคคลสำคัญอื่น ๆ อีกหลายคน การคลอดเป็นไปอย่างรวดเร็วและเป็นไปตามธรรมชาติ และ เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต ก็ประสูติออกมาเป็นทารกเพศชายที่สมบูรณ์แข็งแรง

การประสูติของพระโอรสองค์นี้ได้สร้างผลกระทบที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงต่อแต่ละฝ่าย:

 สำหรับพระเจ้าเจมส์ที่ 2 และชาวคาทอลิก: นี่คือชัยชนะอันยิ่งใหญ่ เป็นสิ่งยืนยันว่าการปกครองของราชวงศ์คาทอลิกจะดำเนินต่อไปอย่างไม่มีกำหนด ความฝันที่จะฟื้นฟูศาสนาคาทอลิกในอังกฤษดูเหมือนจะเป็นจริงในที่สุด
 สำหรับชาวโปรเตสแตนต์: นี่คือหายนะที่ไม่คาดคิด เป็นการดับความหวังในการสืบราชบัลลังก์ของเจ้าหญิงแมรี่หรือเจ้าหญิงแอนน์ และเป็นการยืนยันความกลัวว่าอังกฤษจะถูกปกครองโดยราชวงศ์คาทอลิกอย่างถาวร

ทันทีหลังการประสูติ ข่าวลือที่ฉาวโฉ่ว่า "ทารกจากกระเป๋าน้ำร้อน" (warming pan baby) ได้แพร่สะพัดไปทั่วประเทศอย่างรวดเร็ว ข่าวลือนี้กล่าวอ้างว่าทารกที่ประสูติออกมานั้นแท้จริงแล้วอาจเป็นทารกที่ตายในครรภ์หรือเป็นเด็กหญิง และมีทารกเพศชายที่แข็งแรงถูกลักลอบนำเข้ามาในห้องคลอดโดยซ่อนอยู่ในกระเป๋าน้ำร้อนเพื่อสับเปลี่ยน เหตุผลที่ข่าวลือนี้ได้รับความเชื่อถืออย่างกว้างขวางมาจาก:

 ความหวาดระแวงและอคติต่อต้านคาทอลิกที่มีมานาน
 ประวัติการตั้งครรภ์ที่ไม่ประสบความสำเร็จของมารีอาแห่งโมดีนา
 ความจริงที่ว่าพยานโปรเตสแตนต์คนสำคัญบางคนไม่ได้อยู่ภายในห้องคลอดในจังหวะที่ทารกประสูติพอดี
 นโยบายที่รุนแรงของพระเจ้าเจมส์ที่ 2 ในการส่งเสริมคาทอลิก ซึ่งได้ทำลายความไว้วางใจของประชาชนไปแล้ว

พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ทรงพยายามตอบโต้ข่าวลือนี้อย่างเต็มที่ พระองค์ทรงเรียกประชุมคณะองคมนตรีพิเศษและได้รวบรวมคำให้การสาบานตนจากพยานจำนวนมากที่อยู่ในห้องคลอดเพื่อยืนยันความถูกต้องของการประสูติ แต่ความพยายามเหล่านั้นกลับไม่เป็นผล ผู้คนส่วนใหญ่เลือกที่จะไม่เชื่อในคำให้การและยังคงเชื่อมั่นในข่าวลือที่น่าเคลือบแคลงมากกว่า

การประสูติของเจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต จึงกลายเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาสำคัญ ที่จุดชนวนให้เกิด การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ (Glorious Revolution) ในปลายปีเดียวกัน มันเป็นการยืนยันความกลัวที่เลวร้ายที่สุดของชาวโปรเตสแตนต์ และกระตุ้นให้ขุนนางชั้นนำของอังกฤษส่งจดหมายเชิญไปยัง เจ้าชายวิลเลียมแห่งออเรนจ์ ให้เข้ามาแทรกแซงเพื่อปกป้องศาสนาและเสรีภาพของประเทศ นำไปสู่การโค่นล้มราชบัลลังก์ของพระเจ้าเจมส์ที่ 2 และการเปลี่ยนแปลงราชวงศ์อย่างถาวรในอังกฤษ

 การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์และการลี้ภัย (ค.ศ. 1688–1718) 
การประสูติของเจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1688 ซึ่งเป็นพระโอรสคาทอลิกที่แข็งแรง ได้จุดชนวนความตึงเครียดทางการเมืองและศาสนาในอังกฤษที่สะสมมานานให้ปะทุขึ้นอย่างรุนแรง ความหวาดกลัวต่อการสืบราชบัลลังก์ของราชวงศ์คาทอลิกอย่างถาวร ทำให้บรรดาขุนนางโปรเตสแตนต์สำคัญของอังกฤษตัดสินใจส่งจดหมายเชิญอย่างลับๆ ไปยัง เจ้าชายวิลเลียมแห่งออเรนจ์ พระสวามีของเจ้าหญิงแมรี่ (พระธิดาองค์โตของพระเจ้าเจมส์ที่ 2) ให้ยกทัพเข้ามายังอังกฤษ เพื่อปกป้องศาสนาโปรเตสแตนต์และเสรีภาพของชาวอังกฤษ พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ในช่วงแรกทรงประเมินภัยคุกคามต่ำไป และทรงพลาดโอกาสในการป้องกันเหตุการณ์ร้ายแรงที่กำลังจะมาถึง

ในวันที่ 5 พฤศจิกายน ค.ศ. 1688 เจ้าชายวิลเลียมแห่งออเรนจ์ทรงยกพลขึ้นบกที่ เมืองทอร์เบย์ ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอังกฤษ การมาถึงของวิลเลียมได้กระตุ้นให้เกิดการทรยศหักหลังอย่างรวดเร็ว ภายในกองทัพและราชสำนักของพระเจ้าเจมส์ บรรดาผู้นำโปรเตสแตนต์ รวมถึงขุนนางสำคัญและแม้กระทั่ง เจ้าหญิงแอนน์ พระธิดาอีกองค์หนึ่งของพระเจ้าเจมส์ ก็พากันแปรพักตร์ไปเข้ากับเจ้าชายวิลเลียมอย่างต่อเนื่อง การสนับสนุนของพระเจ้าเจมส์พังทลายลงอย่างรวดเร็ว ทำให้พระองค์ตระหนักว่าสถานการณ์สิ้นหวังแล้ว

ด้วยความปลอดภัยของพระนางเองและพระโอรสยังทรงพระเยาว์ (ซึ่งเป็นความหวังเดียวของการสืบราชบัลบัลลังก์คาทอลิก) คือสิ่งสำคัญที่สุด มารีอาแห่งโมดีนา จึงทรงตัดสินใจหลบหนีออกจากอังกฤษ ในคืนวันที่ 9 ธันวาคม ค.ศ. 1688 ท่ามกลางความมืดมิดและฝนพรำ พระนางและพระโอรสได้ลักลอบหนีออกจาก พระราชวังไวต์ฮอลล์ ข้ามแม่น้ำเทมส์ด้วยเรือลำเล็กๆ เพื่อหลีกเลี่ยงการถูกจับกุม การเดินทางที่เต็มไปด้วยความยากลำบากและอันตรายในชุดปลอมตัวผ่านชนบทของเคนต์ มุ่งหน้าสู่ชายฝั่ง ก่อนที่พระนางและพระโอรสจะสามารถข้ามช่องแคบอังกฤษไปถึงฝรั่งเศสได้อย่างปลอดภัย ณ เมืองกาเลส์ (Calais) หรือบูโลญ (Boulogne) หลังจากนั้นไม่นาน พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ก็ทรงพยายามหลบหนีตามไป แต่ก็ถูกจับกุมตัวไว้ได้ครั้งหนึ่ง ก่อนที่เจ้าชายวิลเลียมจะจงใจอำนวยความสะดวกให้พระองค์สามารถหลบหนีได้อีกครั้ง เพื่อหลีกเลี่ยงการทำให้พระเจ้าเจมส์กลายเป็นนักบุญผู้พลีชีพ หรือต้องเผชิญหน้ากับการตัดสินพระทัยว่าจะทำอย่างไรกับกษัตริย์ที่ถูกโค่นล้ม ในที่สุด พระเจ้าเจมส์ก็ทรงเดินทางไปถึงฝรั่งเศสและได้กลับมาพบกับพระราชินีมารีอาและพระโอรสอีกครั้ง

ชีวิตในฐานะราชวงศ์พลัดถิ่นได้เริ่มต้นขึ้น ณ พระราชวังแซงต์-แชร์แมง-อ็อง-แล (Saint-Germain-en-Laye) ชานกรุงปารีส พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส ทรงให้การต้อนรับอย่างเอื้อเฟื้อ จัดสรรพระราชวังและเงินบำนาญจำนวนมากให้แก่ราชวงศ์สจวตพลัดถิ่น การกระทำนี้ของพระเจ้าหลุยส์มิใช่เพียงความเมตตา แต่เป็นยุทธศาสตร์สำคัญในการรักษาการอ้างสิทธิ์ของราชวงศ์สจวตให้คงอยู่ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือต่อรองและสร้างความปั่นป่วนให้กับอังกฤษในอนาคต มารีอาแห่งโมดีนาได้เปลี่ยนบทบาทจากสมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษมาเป็น "ราชินีพ้นทะเล" (Queen over the Water) ชีวิตของพระองค์ในแดนลี้ภัยถูกอุทิศให้กับการเลี้ยงดูพระโอรส เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด ให้เติบโตขึ้นในฐานะทายาทผู้ชอบธรรมของราชบัลลังก์ พระนางยังคงยึดมั่นในศาสนาคาทอลิกอย่างลึกซึ้ง ซึ่งกลายเป็นแหล่งปลอบใจและความเข้มแข็งในยามยากลำบาก เธอเป็นเจ้าภาพจัดงานเลี้ยงต้อนรับเหล่าผู้ลี้ภัยจาโคไบต์ที่เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร และถึงแม้จะพึ่งพาเงินสนับสนุนจากฝรั่งเศส พระองค์ก็ยังทรงรักษาความเป็นราชสำนักเล็กๆ ขึ้นมา บทบาททางการเมืองของพระองค์ยังคงสำคัญในฐานะที่ปรึกษาที่พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ไว้ใจ พระองค์ทรงให้กำลังใจและสนับสนุนการพยายามกอบกู้บัลลังก์ของพระสวามีหลายครั้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การรณรงค์ในไอร์แลนด์ในปี ค.ศ. 1689-1690

อย่างไรก็ตาม ชีวิตในแดนลี้ภัยก็เต็มไปด้วยความท้าทายและความโศกเศร้า ความพ่ายแพ้ในยุทธการบอยน์ (Battle of the Boyne) ในปี ค.ศ. 1690 ได้ตอกย้ำว่าความหวังในการกลับคืนสู่ราชบัลลังก์ของพระเจ้าเจมส์ที่ 2 นั้นเลือนรางเต็มที สุขภาพของพระเจ้าเจมส์ก็ทรุดโทรมลง และพระองค์เสด็จสวรรคต ในปี ค.ศ. 1701 ซึ่งสร้างความโศกเศร้าอย่างมากแก่มารีอาผู้เป็นภรรยาที่รักและภักดี พระองค์ต้องแบกรับภาระในการสนับสนุนการอ้างสิทธิ์ของพระโอรสแต่เพียงผู้เดียว ท่ามกลางความยากลำบากทางจิตใจและเศรษฐกิจ นอกจากนี้ ความเศร้าครั้งใหญ่ยังเกิดขึ้นอีกครั้ง ในปี ค.ศ. 1712 เมื่อ เจ้าหญิงลูอีซา มารีอา เทเรซา สจวต พระธิดาองค์เดียวที่รอดชีวิตมาได้และเป็นที่รักยิ่งของพระองค์ ได้สิ้นพระชนม์ด้วยไข้ทรพิษในวัยเพียง 19 ปี การสูญเสียครั้งนี้เป็นบาดแผลลึกสำหรับมารีอาแห่งโมดีนา อย่างไรก็ตาม พระองค์ยังคงใช้ชีวิตที่เหลืออยู่ที่แซงต์-แชร์แมง-อ็อง-แล โดยยังคงให้การสนับสนุนการอ้างสิทธิ์ของพระโอรสในการกอบกู้บัลลังก์ จนกระทั่งสิ้นพระชนม์ ในปี ค.ศ. 1718 ถือเป็นการปิดฉากชีวิตของราชินีผู้พลัดถิ่นที่ต้องเผชิญกับความผันผวนครั้งใหญ่ของประวัติศาสตร์

 ชีวิตช่วงปลายและการสิ้นพระชนม์ 
แม้จะทรงอยู่ในฐานะสมเด็จพระราชินีที่พลัดถิ่นและต้องพึ่งพาราชสำนักฝรั่งเศส แต่ มารีอาแห่งโมดีนา ก็ยังคงรักษาบทบาทสำคัญในฐานะ "ราชินีพ้นทะเล" (Queen over the Water) และเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวจาโคไบต์ที่ยังคงภักดีต่อราชวงศ์สจวตต่อไป หลังจากการปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ ชีวิตช่วงปลายของพระองค์เต็มไปด้วยความศรัทธาอันแรงกล้าต่อศาสนาคาทอลิก ความโศกเศร้าจากการสูญเสีย และความพยายามอย่างไม่ย่อท้อในการสนับสนุนการอ้างสิทธิ์ในราชบัลลังก์ของพระโอรส

หลังจากที่ พระเจ้าเจมส์ที่ 2 เสด็จสวรรคต ในปี ค.ศ. 1701 มารีอาก็ต้องเผชิญกับความโศกเศร้าอย่างมาก ต่อการจากไปของพระสวามีผู้เป็นที่รักและเป็นที่พึ่งพิงมาตลอด พระองค์ทรงอุทิศตนเพื่อจดจำและเชิดชูพระเกียรติของพระเจ้าเจมส์ ในฐานะผู้พลีชีพเพื่อศาสนาคาทอลิกและกษัตริย์ผู้ถูกแย่งชิงบัลลังก์ พระองค์ทรงให้การสนับสนุน เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต พระโอรส ซึ่งบัดนี้ได้รับการยอมรับจากชาวจาโคไบต์ว่าเป็น "พระเจ้าเจมส์ที่ 3 แห่งอังกฤษ" พระองค์ทรงใช้ความพยายามอย่างไม่ลดละในการโน้มน้าวพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ให้การสนับสนุนทางการเงินและทางการทหารแก่พระโอรสในการทวงคืนราชบัลลังก์ แม้ว่าโอกาสจะดูเลือนรางลงทุกทีก็ตาม

ราชสำนักที่แซงต์-แชร์แมง-อ็อง-แล ยังคงเป็นศูนย์รวมของชาวจาโคไบต์ผู้ลี้ภัย แต่สภาพทางการเงินก็เริ่มตึงตัวมากขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 เริ่มลดเงินบำนาญที่ทรงมอบให้ เนื่องจากความพยายามของจาโคไบต์ในการทวงบัลลังก์ไม่ประสบความสำเร็จ และฝรั่งเศสเองก็ต้องเผชิญกับค่าใช้จ่ายในสงครามที่สูงขึ้น มารีอาต้องจัดการเรื่องการเงินอย่างประหยัด เพื่อประคองราชสำนักและเลี้ยงดูพระโอรสและพระธิดา การที่ เจ้าหญิงลูอีซา มารีอา เทเรซา สจวต พระธิดาองค์เดียวที่รอดชีวิตมาถึงวัยผู้ใหญ่ เสด็จสิ้นพระชนม์ด้วยไข้ทรพิษ ในปี ค.ศ. 1712 ได้สร้างความเจ็บปวดอย่างแสนสาหัสให้แก่มารีอา การสูญเสียครั้งนี้ถือเป็นบาดแผลลึกที่ยากจะเยียวยา และทำให้พระองค์ต้องเผชิญกับความรู้สึกโดดเดี่ยวมากขึ้นไปอีก

แม้จะต้องเผชิญกับความทุกข์ยากส่วนตัวและความพ่ายแพ้ทางการเมืองครั้งแล้วครั้งเล่า มารีอาก็ไม่เคยละทิ้งความศรัทธาและความหวัง พระองค์ทรงใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการสวดมนต์ การทำบุญ และการอุทิศตนเพื่อศาสนาคาทอลิก ซึ่งเป็นแหล่งปลอบประโลมจิตใจที่สำคัญที่สุด การอ้างสิทธิ์ในราชบัลลังก์ของพระโอรสยังคงเป็นแรงผลักดันสำคัญในชีวิตของพระองค์ พระองค์ทรงให้คำแนะนำแก่เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด ในเรื่องการเมืองและการทหาร และสนับสนุนการพยายามกลับคืนสู่บัลลังก์ของพระโอรสหลายครั้ง แม้ว่าความพยายามเหล่านั้นจะจบลงด้วยความล้มเหลว อย่างการก่อจลาจลจาโคไบต์ในปี ค.ศ. 1715 ก็ตาม

มารีอาแห่งโมดีนาเสด็จสิ้นพระชนม์ ในวันที่ 7 พฤษภาคม ค.ศ. 1718 ที่ พระราชวังแซงต์-แชร์แมง-อ็อง-แล  สิริพระชนมายุได้ 59 พรรษา พระองค์ทรงใช้ชีวิตส่วนใหญ่ในฐานะราชินีที่พลัดถิ่น ความตายของพระองค์ถือเป็นการปิดฉากยุคสมัยของ ราชวงศ์สจวต โดยตรงในฝรั่งเศส แต่พระองค์ยังคงเป็นที่จดจำในฐานะราชินีผู้ศรัทธาไม่เสื่อมคลาย และเป็นมารดาผู้ยืนหยัดเคียงข้างพระโอรสในการต่อสู้เพื่อทวงคืนสิ่งที่พระองค์เชื่อว่าเป็นสิทธิ์อันชอบธรรมของราชวงศ์สจวต การสิ้นพระชนม์ของพระองค์ถือเป็นสัญลักษณ์ของการสิ้นสุดความหวังอันเรืองรองของจาโคไบต์ที่ได้เคยมีในช่วงการปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ แม้ว่าขบวนการจาโคไบต์จะยังคงดำเนินต่อไปอีกหลายทศวรรษก็ตาม

 มรดก 
แม้ว่าชีวิตส่วนใหญ่ของ มารีอาแห่งโมดีนา จะเต็มไปด้วยความท้าทายและความทุกข์ระทม ในฐานะราชินีที่ถูกโค่นล้มและต้องลี้ภัย แต่พระองค์ก็ได้ทิ้งมรดกที่สำคัญไว้หลายประการ ทั้งในด้านประวัติศาสตร์ ศาสนา และวัฒนธรรมของอังกฤษและสกอตแลนด์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในสายตาของผู้สนับสนุนราชวงศ์สจวตหรือจาโคไบต์

มารีอาแห่งโมดีนาได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของ ความจงรักภักดีต่อสถาบันกษัตริย์และความศรัทธาในศาสนาคาทอลิกที่ไม่สั่นคลอน พระองค์ทรงยืนหยัดเคียงข้างพระเจ้าเจมส์ที่ 2 ในยามที่พระองค์สูญเสียทุกสิ่ง และทรงเป็นเสาหลักที่ค้ำจุนราชสำนักพลัดถิ่นที่แซงต์-แชร์แมง-อ็อง-แล แม้ในยามที่ต้องเผชิญกับความยากลำบากทางการเงินและความเจ็บปวดส่วนตัวจากการสูญเสียบุตรธิดาหลายคนก็ตาม ความทุ่มเทของพระองค์ต่อความเชื่อคาทอลิกในสถานการณ์ที่ยากลำบาก ได้สร้างแรงบันดาลใจให้กับชาวคาทอลิกในอังกฤษและสกอตแลนด์ผู้ซึ่งถูกกดขี่ในยุคนั้น

บทบาทที่สำคัญที่สุดของมารีอาคือการเป็นผู้ให้กำเนิดและผู้เลี้ยงดู เจมส์ ฟรานซิส เอ็ดเวิร์ด สจวต พระโอรสผู้ซึ่งชาวจาโคไบต์ถือว่าเป็นทายาทที่ชอบธรรมของราชบัลลังก์อังกฤษ การประสูติของพระโอรสคาทอลิกของพระองค์ ในปี ค.ศ. 1688 คือชนวนสำคัญของการปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ แต่ในสายตาของจาโคไบต์ พระองค์คือผู้ที่ธำรงรักษาสายเลือดราชวงศ์สจวตให้คงอยู่ และการเลี้ยงดูพระโอรสให้ยึดมั่นในศาสนาคาทอลิก ก็เป็นการรักษาความต่อเนื่องของ "กษัตริย์ที่ถูกต้องตามกฎหมาย" ให้คงอยู่ในแดนลี้ภัย มารีอาทรงทุ่มเทชีวิตในช่วงปลายเพื่อเตรียมความพร้อมให้พระโอรสสำหรับบทบาทที่พระองค์ไม่เคยได้ทำหน้าที่จริง ๆ นั่นคือการครองบัลลังก์

 พระอิสริยยศ 

 25 กันยายน ค.ศ. 1658 – 30 กันยายน ค.ศ. 1673: เจ้าหญิงแห่งโมดีนา (Her Highness Princess Maria of Modena)
 30 กันยายน ค.ศ. 1673 – 6 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1685: ดัชเชสแห่งยอร์กและออลบานี (Her Royal Highness The Duchess of York and Albany)
 6 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1685 – 11 ธันวาคม ค.ศ. 1688: สมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ สกอตแลนด์ และไอร์แลนด์ (Her Majesty The Queen  of England, Scotland, and Ireland)
 11 ธันวาคม ค.ศ. 1688 – 16 กันยายน ค.ศ. 1701: สมเด็จพระราชินีในพระเจ้าเจมส์ที่ 2 (โดยการอ้างสิทธิ์) (Her Majesty The Queen  (by Jacobite claim)
 16 กันยายน ค.ศ. 1701 – 7 พฤษภาคม ค.ศ. 1718: สมเด็จพระพันปีหลวง (Her Majesty The Queen Dowager)