# ปลาบู่ทอง
ปลาบู่ทอง เป็นนิทานพื้นบ้านทางภาคกลางของไทย ที่เล่าโดยผ่านวิธีมุขปาฐะ ร้อยแก้ว ร้อยกรอง มีเนื้อหาเกี่ยวกับเด็กสาวชาวบ้านผู้มีใจเมตตาที่ได้แต่งงานกับกษัตริย์ สร้างเป็นภาพยนตร์และละครโทรทัศน์มาแล้วหลายครั้ง เชื่อว่ามีที่มาจากชนชาติจ้วง-ลาว-ไทในภาคใต้ของจีน เล่าถ่ายทอดกันมาแต่ดึกดำบรรพ์ และในหลายชาติของภูมิภาคเอเชียอาคเนย์  เช่น ลาว, เขมร, พม่า ก็มีเรื่องราวทำนองคล้ายกันนี้ แต่เรียกชื่อต่างออกไป และคล้ายคลึงกับนิทานพื้นบ้านของยุโรป คือ ซินเดอเรลลา

ใน พ.ศ. 2554 กระทรวงวัฒนธรรมขึ้นทะเบียนปลาบู่ทองเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทย

 การดัดแปลงเป็นสื่อ 
 ภาพยนตร์ 
 ปลาบู่ทองได้รับการดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หลายครั้ง ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2508 เป็นภาพยนตร์ 16 มม. สร้างโดย เทพกรภาพยนตร์ อำนวยการสร้างโดย กิติมา เศรษฐภักดี กำกับโดย อำนวย กลัสนิมิ (ครูเนรมิต) นำแสดงโดย ไชยา สุริยัน, ภาวนา ชนะจิต ออกฉายวันที่ 20 สิงหาคม 2508 ที่โรงหนังเฉลิมบุรีภาพยนตร์ ปลาบู่ทอง (2508)
 ในปี พ.ศ. 2522 เป็นภาพยนตร์ 35 มม. สร้างโดย ศิริมงคลโปรดัคชั่น อำนวยการสร้างโดย ชาญชัย เนตรขำคม กำกับโดย ชิต ไทรทอง นำแสดงโดย ลลนา สุลาวัลย์, ปฐมพงษ์ สิงหะ ออกฉายเมื่อ 7 กรกฎาคม 2522ภาพยนตร์ ปลาบู่ทอง (2522)
 ในปี พ.ศ. 2527 เป็นภาพยนตร์ 35 มม. สร้างโดย วิษณุภาพยนตร์ อำนวยการสร้างโดย วิษณุ นาคสู่สุข กำกับโดย วิเชียร วีระโชติ นำแสดงโดย สุริยา ชินพันธุ์, เพ็ญยุพา มณีเนตรภาพยนตร์ ปลาบู่ทอง (2527)
 ในปี พ.ศ. 2537 เป็นภาพยนตร์ 35 มม. สร้างโดย กรุ๊ฟโฟร์ โปรดักชั่น กำกับโดย สิทธิชัย พัฒนดำเกิง บทภาพยนตร์โดย อาทิตย์ นำแสดงโดย สรพงษ์ ชาตรี, ขวัญภิรมย์ หลิน, เกรียง ไกรมาก, นวพร อินทรวิมล, ปาลีรัฐ ศศิธร, ทักษิณา สิงห์วิบูลย์ เข้าฉาย 8 พฤศจิกายน 2537ภาพยนตร์ ปลาบู่ทอง (2537)

 ละครโทรทัศน์ 
 ในปี พ.ศ. 2510 สร้างเป็นภาพยนตร์โทรทัศน์จักร ๆ วงศ์ ๆ ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 ซึ่งเป็นภาพยนตร์โทรทัศน์เรื่องแรกของดาราฟิล์ม กำกับโดย ไพรัช สังวริบุตร เขียนบทโดย ประสม สง่าเนตร ร้องเพลงนำโดย เพ็ญศรี พุ่มชูศรี นำแสดงโดย พัลลภ พรพิษณุ, เยาวเรศ นิศากร, สุวิน สว่างรัตน์, น้ำเงิน บุญหนัก, ศรินทิพย์ ศิริวรรณ ออกอากาศ 10 มกราคม ถึง 22 มิถุนายน 2510 ต่อมาในปี พ.ศ. 2515 วนิชศิลปภาพยนตร์ ของ อนันต์ ชลวนิช นำมาออกฉายเป็นภาพยนตร์ 35 มม. ชื่อ "แม่ปลาบู่" ออกฉายวันที่ 14 พฤศจิกายน 2515 ที่โรงภาพยนตร์นิวบรอดเวย์40 ปี ละครจักรๆ วงศ์ๆ บนเส้นทางที่แปรเปลี่ยนแม่ปลาบู่ (2515)
 ในปี พ.ศ. 2537 เป็นละครโทรทัศน์จักร ๆ วงศ์ ๆ ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 สร้างโดย บริษัท สามเศียร จำกัด และ บริษัท ดาราวีดีโอ จำกัด กำกับโดย สยม สังวริบุตร และ สมชาย สังข์สวัสดิ์ บทโทรทัศน์โดย รัมภา ภิรมย์ภักดี (ภาวิต) และ ลุลินารถ สุนทรพฤกษ์ นำแสดงโดย อัจฉรา ทองเทพ, ปริญญา ปุ่นสกุล, ชาตรี พิณโณ, ปัทมา ปานทอง, อรุโณทัย นฤนาท, กัญญารัตน์ จิรรัชชกิจ และ ด.ญ.สาวิกา ไชยเดช ออกอากาศ 3 กรกฎาคม 2537 ถึง 18 ธันวาคม 2537
 ในปี พ.ศ. 2552 เป็นละครโทรทัศน์จักร ๆ วงศ์ ๆ ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 สร้างโดย บริษัท สามเศียร จำกัด กำกับโดย คูณฉกาจ วรสิทธิ์ บทโทรทัศน์โดย รัมภา ภิรมย์ภักดี (พิกุลแก้ว) นำแสดงโดย พีชญา วัฒนามนตรี, วสุ ประทุมรัตน์วัฒนา, อัมรินทร์ สิมะโรจน์, ทราย เจริญปุระ, น้ำทิพย์ เสียมทอง, ไพโรจน์ สังวริบุตร, วนิษฐา วัชโรบล และ ด.ญ.กิ่งกาญจน์ บุญสุข ออกอากาศ 6 มิถุนายน 2552 ถึง 28 กุมภาพันธ์ 2553ละครโทรทัศน์ ปลาบู่ทอง (2552)
 ในปี พ.ศ. 2559 เป็นละครโทรทัศน์ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ดาวเทียม ไอพีเอ็ม อำนวยการสร้างโดย ไอพีเอ็ม โปดักชั่น ดำเนินการผลิตโดย สุทธา ทวีศรีธนโชค นำแสดงโดย ปุณฐิภาภัคร์ สุวรรณราช, ไชยวัฒน์ ผายสุวรรณ, ณัฐพล รัตนิพนธ์, อภิสรา รักชาติ, สารดา เอ็งสิรภัสเรื่องย่อ "ปลาบู่ทอง" (2559)
 ในปี พ.ศ. 2568 เป็นละครโทรทัศน์จักร ๆ วงศ์ ๆ ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 โดยใช้ชื่อเรื่องว่า "แม่ปลาบู่" สร้างโดย บริษัท สามเศียร จำกัด บทโทรทัศน์ โดยอัญรส ปุณณโกศล(แป้นพิม)นำแสดงโดย สุรศักดิ์ สุวรรณวงษ์, เกศรินทร์ น้อยผึ้ง, กชกร ส่งแสงเติม, มาฬิศร์ เชยโสภณ, ชมพูนุท พึ่งผล, เพชรฎี ศรีฤกษ์, น้ำทิพย์ เสียมทอง, ด.ช.ชัญญ จรัสวสุท, ด.ญ. ปาณิศรา กฤตติกูลภาคิน ออกอากาศ 1 มีนาคม 2568

 ภาพยนตร์การ์ตูน 
 ในปี พ.ศ. 2543 เป็นภาพยนตร์การ์ตูน ออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 สร้างโดย บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น กำกับโดย พี่นัส พี่เปี๊ยกและพรรคพวก โดยมีทีมนักพากย์หลักดังนี้ สุภาพ ไชยวิสุทธิกุล พากย์เป็น พระเจ้าพรหมทัต, ธงชัย ชาญชำนิ พากย์เป็น เศรษฐีทารก, นัยนา ทิพย์ศรี พากย์เป็น เอื้อยและขนิษฐี, จุฑามาศ ชวนเจริญ พากย์เป็น ขนิษฐา

 นักแสดงในครั้งต่าง ๆ 
 ปี  พ.ศ. 2508  พ.ศ. 2510  พ.ศ. 2522  พ.ศ. 2527  พ.ศ. 2537  พ.ศ. 2552  พ.ศ. 2559  พ.ศ. 2561 พ.ศ. 2568 รูปแบบ  ภาพยนตร์ 16 มม.  ภาพยนตร์ทีวี ช่อง 7  ภาพยนตร์ 35 มม.  ละคร ช่อง 7  ภาพยนตร์ 35 มม.  ละคร ช่อง 7   ละคร ช่องไอพีเอ็ม  ละครเวที/ออกอากาศ 7 สีคอนเสิร์ต ละคร ช่อง 7 HDชื่อเรื่อง "แม่ปลาบู่" ผู้กำกับ / ผู้สร้าง  เนรมิต  ไพรัช สังวริบุตรดาราฟิล์ม  ศิริมงคลโปรดัคชั่น  วิษณุภาพยนตร์  สยม สังวริบุตรสมชาย สังข์สวัสดิ์  สิทธิชัย พัฒนดำเกิง  คูณฉกาจ วรสิทธิ์  ไอพีเอ็ม โปดักชั่น  ไม่ทราบโรงละครที่สร้าง สามเศียร เอื้อย,พระสนมเอื้อย / พระชายาเอื้อย (พระสนมเอื้อย, เอื้อย) 2568 ภาวนา ชนะจิต  เยาวเรศ นิศากร ลลนา สุลาวัลย์  เพ็ญยุพา มณีเนตร  อัจฉรา ทองเทพ  นวพร อินทรวิมล  พีชญา วัฒนามนตรี  ปุณฐิภาภัคร์ สุวรรณราชกชกร ส่งแสงเติม เกศรินทร์ น้อยผึ้งอ้ายวรัญภรณ์ พัฒน์ช่วย เจ้าชายพรหมทัต  ไชยา สุริยัน  พัลลภ พรพิษณุ  ปฐมพงษ์ สิงหะ  สุริยา ชินพันธุ์  ปริญญา ปุ่นสกุล  เกรียง ไกรมาก  วสุ ประทุมรัตน์วัฒนา  ไชยวัฒน์ ผายสุวรรณพลพจน์ พูลนิลสุรศักดิ์ สุวรรณวงษ์ เศรษฐีภาติกะ  สมควร กระจ่างศาสตร์  สุวิน สว่างรัตน์  สมควร กระจ่างศาสตร์  สมภพ เบญจาธิกุล  ชาตรี พิณโณ  สรพงษ์ ชาตรี  อัมรินทร์ สิมะโรจน์  ณัฐพล รัตนิพนธ์ไม่มีตัวละครนี้มาฬิศร์ เชยโสภณ ขนิษฐา (แม่เอื้อย)  วิไลวรรณ วัฒนพานิช  น้ำเงิน บุญหนัก  รัตนาภรณ์ อินทรกำแหง  อัมพวัน ศรีวิไล  ปัทมา ปานทอง  ขวัญภิรมย์ หลิน  ทราย เจริญปุระ  อภิสรา รักชาติกชกร ส่งแสงเติม ขนิษฐี (แม่อ้าย)  ปรียา รุ่งเรือง  ศิรินทิพย์ ศิริวรรณ  อรสา พรหมประทาน  พิศมัย วิไลศักดิ์  อรุโณทัย นฤนาท  ปาลีรัฐ ศศิธร  น้ำทิพย์ เสียมทอง  สารดา เอ็งสิรภัสชมพูนุท พึ่งผลพระธิดามัลลิกากัญญารัตน์ จิรรัชชกิจนภิศา ป้อมเสนไม่มีตัวละครนี้ ปภาดา ประกอบเสียงเจ้าชายสุริยะริว จิตสัมผัสท้าวไชยทัตไพโรจน์ สังวริบุตรเพชรฎี ศรีฤกษ์พระมเหสีแสงจันทร์วณิษฐา วัชรโรบลน้ำทิพย์ เสียมทองอึ่ง / หมื่นชาญชัย (อึ่ง) (2568) สุรจิต บุญญานนท์ ศุภกร จิเนราวัตจี่สุทธิดา หาญถนอมกุลปริยา ศรนิลกลิ่นเบญจพร สุวรรณเมธลักษิกา สมบูรณ์แม่หมอภัทรินดาอำภา ภูษิตทรงพร ณ บางช้างยุวดี เรืองฉายยายสมระจิต ภิญโญวนิชเยาวเรศ นิสากรศรีนวล ขำอาจจำปาวิลาวัลย์ โพธิ์แก่งจารุศิริ ภูวนัยคุณท้าวเทพทองเสาวนีย์ เจิมงามพริ้งนิตยา ปานะถึกเอื้อย/อ้าย (ตอนเด็ก)ด.ญ. สาวิกา ไชยเดชด.ญ. กิ่งกาญจน์ บุญสุขด.ญ. ปาณิศรา กฤติกูลภาคินเจ้าชายพรหมทัต (ตอนเด็ก)ด.ช. นราธิษณ์ น้ำค้างด.ช. ชัญญ จรัสวสุทพระธิดามัลลิกา (ตอนเด็ก)ด.ญ. ไอย์ฌิฌา กรุดนาคพระลบด.ช. ศิรวงศ์ สังวริบุตรด.ช. ชญานิน เต่าวิเศษด.ช. ปัณณวัฒน์ เพชรเด็ดอึ่ง (ตอนเด็ก)ด.ช. นิจิโรจน์ คุมสติด.ช. ณัฐพงศ์ สิทธิกูลด.ช. ชนะพล ศรีพรชัยเขียดด.ช. ลาภวัต เอียดสุวรรณกุมารีด.ญ. ปานรดา คเชนทร์นุกูลบุญโขน ด.ญ.ธัญชนิด เดชเส้งจี่ (ตอนเด็ก)ด.ญ. เกษสุดา หลวงศรีราษฎร์ด.ญ. จิดาภา ชัยยงค์ด.ญ. วรัชศยา ตั้งชัยวรรณากลิ่น (ตอนเด็ก)ด.ญ. สุดารัตน์ อยู่เกิดด.ญ. กันย์สิตา พลเกียรติบุรโชติด.ญ.นลินรัตน์ หรั่งน้ำทิพย์