# เอลีซาแบ็ตแห่งฝรั่งเศส สมเด็จพระราชินีแห่งสเปน
เอลีซาแบ็ตแห่งฝรั่งเศส (ฝรั่งเศส: Élisabeth de France; สเปน: Isabel de Borbón; 22 พฤศจิกายน ค.ศ. 1602 – 6 ตุลาคม ค.ศ. 1644) หรือที่รู้จักกันในสเปนว่า อีซาเบล เด บอร์บอน (Isabel de Borbón) ทรงเป็น เจ้าหญิงแห่งฝรั่งเศสและนาวาร์ (Princess of France and Navarre) โดยกำเนิด และต่อมาทรงเป็น สมเด็จพระราชินีแห่งสเปน ในฐานะพระมเหสีองค์แรกของ พระเจ้าเฟลิเปที่ 4 แห่งสเปน (Philip IV of Spain) นอกจากนี้ยังทรงดำรงตำแหน่ง สมเด็จพระราชินีแห่งโปรตุเกส  จนกระทั่งการแยกตัวของโปรตุเกสในปี ค.ศ. 1640

 ชีวิตช่วงต้นและการอภิเษกสมรส 
เอลีซาแบ็ต ประสูติที่ พระราชวังฟงแตนโบล (Château de Fontainebleau) ประเทศฝรั่งเศส เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน ค.ศ. 1602 ทรงเป็นพระธิดาพระองค์โตใน พระเจ้าอ็องรีที่ 4 แห่งฝรั่งเศส (Henry IV of France) ผู้ทรงเป็นกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่และได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้รวมชาติฝรั่งเศส และ มารีอา เด เมดีชี (Marie de' Medici) สมเด็จพระราชินีแห่งฝรั่งเศส โดยทรงเป็นพระขนิษฐา(น้องสาว) ของ พระเจ้าหลุยส์ที่ 13 แห่งฝรั่งเศส (Louis XIII of France) ในฐานะพระธิดาในพระเจ้าอ็องรีที่ 4 พระองค์จึงทรงดำรงตำแหน่ง "Fille de France" (ธิดาแห่งฝรั่งเศส) ซึ่งเป็นพระอิสริยยศสูงสุด สำหรับเจ้าหญิงฝรั่งเศส

ในช่วงแรก เอลีซาแบ็ตทรงดำรงพระอิสริยยศ มาดามรอยัล (Madame Royale) ตามธรรมเนียมของราชสำนักฝรั่งเศสที่ใช้สำหรับธิดาองค์โตของพระมหากษัตริย์ พระองค์ทรงเติบโตมาพร้อมกับพระเชษฐาและพระขนิษฐา ได้แก่ หลุยส์ ดยุกแห่งวาลัวส์ (ต่อมาคือพระเจ้าหลุยส์ที่ 13), คริสตีน (ต่อมาคือดัชเชสแห่งซาวอย), นีกอลา ดยุกแห่งออร์เลอ็อง (สิ้นพระชนม์ในวัยเยาว์), กาสตง ดยุกแห่งออร์เลอ็อง, และ อ็องเรียต มารี (Henrietta Maria) (ต่อมาคือสมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ ในฐานะพระมเหสีของ พระเจ้าชาลส์ที่ 1 (Charles I of England)) บรรยากาศในวัยเด็กของพระองค์ค่อนข้างวุ่นวาย เนื่องจากความขัดแย้งภายในราชสำนักและการลอบปลงพระชนม์พระบิดา ในปี ค.ศ. 1610 อย่างไรก็ตาม เอลีซาแบ็ตทรงได้รับการศึกษาอย่างดี และทรงมีพระอุปนิสัยที่เงียบขรึม สุภาพอ่อนโยน และเคร่งศาสนา

ในปี ค.ศ. 1615 เมื่อมีพระชนมายุ 13 พรรษา เอลีซาแบ็ตทรงอภิเษกสมรสกับเจ้าชายเฟลิเป เจ้าชายแห่งอัสตูเรียส (Philip, Prince of Asturias) (ต่อมาคือพระเจ้าเฟลิเปที่ 4 แห่งสเปน) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายการต่างประเทศที่สำคัญที่เรียกว่า "การแลกเปลี่ยนเจ้าหญิง" (Double Royal Marriage) ระหว่าง ราชวงศ์บูร์บงแห่งฝรั่งเศส และ ราชวงศ์ฮับส์บูร์กของสเปน  พิธีอภิเษกสมรสจัดขึ้นที่เมืองบอร์โดซ์ ประเทศฝรั่งเศส ในขณะเดียวกัน พระเจ้าหลุยส์ที่ 13 พระเชษฐาของพระองค์ ทรงอภิเษกสมรสกับอินฟันตาอานา (Infanta Ana) (ต่อมาคือ อานาแห่งออสเตรีย (Anne of Austria)) พระเชษฐภคินี (พี่สาว) ของเจ้าชายเฟลิเป การแลกเปลี่ยนเจ้าหญิงครั้งนี้ มีจุดประสงค์เพื่อกระชับความสัมพันธ์และสันติภาพ ระหว่างสองมหาอำนาจยุโรป แต่ก็ไม่ได้ประสบความสำเร็จอย่างยั่งยืนเท่าใดนัก

หลังจากการอภิเษกสมรส เอลีซาแบ็ตทรงเปลี่ยนพระนามเป็น อีซาเบล เด บอร์บอน (Isabel de Borbón) และเสด็จย้ายไปยังประเทศสเปน เพื่อเริ่มต้นชีวิตในฐานะสมาชิกของราชวงศ์สเปน พระองค์ต้องปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่ ภาษาใหม่ และ ขนบธรรมเนียมราชสำนักสเปน ที่เคร่งครัดและแตกต่างจากราชสำนักฝรั่งเศสมาก

 สมเด็จพระราชินีแห่งสเปนและโปรตุเกส 
เมื่อ พระเจ้าเฟลิเปที่ 3 (Philip III) พระสสุระ (พ่อสามี) เสด็จสวรรคต ในปี ค.ศ. 1621 เจ้าชายเฟลิเป พระสวามี จึงขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าเฟลิเปที่ 4 ทำให้เอลีซาแบ็ตทรงดำรงตำแหน่ง สมเด็จพระราชินีแห่งสเปน และ สมเด็จพระราชินีแห่งโปรตุเกส (โปรตุเกสยังคงเป็นส่วนหนึ่งของสเปนจนถึงปี ค.ศ. 1640)

ในฐานะสมเด็จพระราชินี อีซาเบลทรงเผชิญกับความท้าทายหลายประการจากชีวิตในราชสำนักสเปนที่เคร่งครัดและมีระเบียบแบบแผนสูง พระองค์ทรงใช้เวลาส่วนใหญ่ในการพยายามให้กำเนิด รัชทายาทชาย เพื่อสืบราชบัลลังก์ ซึ่งเป็นแรงกดดันอันอย่างมาก สำหรับพระมเหสีในยุคนั้น แม้ว่าทรงมีพระราชบุตรหลายพระองค์ แต่ส่วนใหญ่สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ซึ่งเป็นเรื่องที่สร้างความทุกข์ระทมอย่างยิ่งแก่พระองค์และราชวงศ์

สมเด็จพระราชินีอีซาเบลทรงเป็นที่รักของประชาชนชาวสเปน เนื่องจากพระจริยวัตรที่อ่อนโยน ทรงพระเมตตา และทรงอุทิศพระองค์เพื่อศาสนา พระองค์ทรงเป็นผู้สนับสนุนศิลปะและวัฒนธรรม โดยเฉพาะ การละครและดนตรี ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ศิลปะสเปนเฟื่องฟู 

แม้ว่าบทบาทหลักของสมเด็จพระราชินีในยุคนั้นจะจำกัดอยู่เพียงการให้กำเนิดรัชทายาทและเป็นสัญลักษณ์ของราชวงศ์ แต่สมเด็จพระราชินีอีซาเบลทรงมีบทบาทสำคัญและเป็นที่พึ่งของพระเจ้าเฟลิเปที่ 4 ในช่วงเวลาที่ประเทศเผชิญกับวิกฤตการณ์ทางการเมือง และ สงคราม  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในช่วงสงครามสามสิบปี (Thirty Years' War) ซึ่งสเปนมีส่วนร่วมอย่างมาก และการก่อกบฏภายในประเทศหลายครั้ง

พระองค์ทรงทำหน้าที่เป็น ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ หลายครั้ง ในช่วงที่พระสวามีต้องเสด็จออกสนามรบหรือติดภารกิจสำคัญอื่นๆ พระองค์ทรงแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการปกครองและบริหารราชการแผ่นดินอย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ยากลำบากที่สุดของสเปน เช่น การปฏิวัติในกาตาลุญญา (Revolt of the Catalans) และ การแยกตัวของโปรตุเกส (Portuguese Restoration War) ในปี ค.ศ. 1640 ซึ่งนำไปสู่การสิ้นสุดการปกครองของสเปนในโปรตุเกส พระองค์ทรงเป็นผู้ที่สามารถรักษาเสถียรภาพภายในราชอาณาจักรได้ดีในยามที่พระสวามีไม่อยู่ และทรงได้รับการยกย่องจากนักประวัติศาสตร์ถึงความเข้มแข็งและความฉลาดในการรับมือกับวิกฤตเหล่านั้น

 พระราชบุตร 
เอลีซาแบ็ตและพระเจ้าเฟลิเปที่ 4 มีพระโอรสและพระธิดารวมกัน 11 พระองค์ แต่มีเพียงพระองค์เดียวที่รอดชีวิตมาจนถึงวัยผู้ใหญ่:

 มาเรีย มากาเลนา (Infanta María Margarita; 14 สิงหาคม ค.ศ. 1621 – 15 สิงหาคม ค.ศ. 1621) สิ้นพระชนม์ไม่นานหลังประสูติ
 มากาเลนา มาเรีย (Infanta Margarita María; 25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1623 – 22 ธันวาคม ค.ศ. 1623) สิ้นพระชนม์ไม่นานหลังประสูติ
 มาเรีย เออุเคนีอา (Infanta María Eugenia; 21 พฤศจิกายน ค.ศ. 1625 – 21 กรกฎาคม ค.ศ. 1627) สิ้นพระชนม์ไม่นานหลังประสูติ
 อีซาเบล มาเรีย เทเรซา (Infanta Isabel María Teresa; 31 ตุลาคม ค.ศ. 1627 – 1 พฤศจิกายน ค.ศ. 1627) สิ้นพระชนม์ไม่นานหลังประสูติ
 บัลตาร์ซาร์ การ์โลส เจ้าชายแห่งอัสตูเรียส (Baltasar Carlos, Prince of Asturias; 17 ตุลาคม ค.ศ. 1629 – 9 ตุลาคม ค.ศ. 1646) ทรงเป็นรัชทายาทชายเพียงพระองค์เดียวที่รอดชีวิตมาได้นานพอที่จะเป็นความหวังของราชวงศ์ แต่พระองค์ก็ประชวรและสิ้นพระชนม์ในวัยเพียง 16 พรรษา ซึ่งเป็นความสูญเสียครั้งใหญ่และทำลายความหวังของพระบิดาและพระมารดาเป็นอย่างมาก
 ฟรันซิสกา เฟร์นันดา (Infanta Francisca Fernanda) ; 12 มีนาคม ค.ศ. 1633 – 12 มีนาคม ค.ศ. 1633) ประสูติและสิ้นพระชนม์ในวันเดียวกัน
 มาเรีย อานา อันโตเนีย (Infanta María Ana Antonia; 17 มกราคม ค.ศ. 1636 – 5 ธันวาคม ค.ศ. 1636) สิ้นพระชนม์ไม่นานหลังประสูติ

 มาเรีย เทเรซา (Infanta María Teresa; 10 กันยายน ค.ศ. 1638 – 30 กรกฎาคม ค.ศ. 1683) ทรงเป็นพระธิดาเพียงพระองค์เดียวของสมเด็จพระราชินีเอลีซาแบ็ตที่รอดชีวิตมาจนถึงวัยผู้ใหญ่ และต่อมาได้ทรงอภิเษกสมรสกับ พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส (Louis XIV of France) ทรงเป็นพระมารดาของ เจ้าชายหลุยส์ โดแฟ็งแห่งฝรั่งเศส (Louis, le Grand Dauphin) ผู้เป็นรัชทายาทของฝรั่งเศส ทำให้สายเลือดของสมเด็จพระราชินีเอลีซาแบ็ตยังคงสืบทอดอยู่ในราชวงศ์บูร์บงแห่งฝรั่งเศส
 มาเรีย (Infanta María) ไม่ทราบข้อมูลแน่ชัด
 มาเรีย (Infanta María; 21 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1644 –  21 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1644) ประสูติและสิ้นพระชนม์ในวันเดียวกัน
 พระโอรส (ไม่ปรากฏพระนาม) (Unnamed Son; 6 ตุลาคม ค.ศ. 1644  –  6 ตุลาคม ค.ศ. 1644) ประสูติและสิ้นพระชนม์ในวันเดียวกัน

การสูญเสียพระโอรสธิดาหลายพระองค์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บัลตาร์ซาร์ การ์โลส เจ้าชายแห่งอัสตูเรียส ผู้เป็นความหวังของราชวงศ์ เป็นเรื่องที่สร้างความทุกข์ระทมอย่างยิ่งแก่ สมเด็จพระราชินีเอลีซาแบ็ต และเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้สุขภาพของพระองค์เสื่อมโทรมลง

 สิ้นพระชนม์ 
สมเด็จพระราชินีเอลีซาแบ็ตเสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม ค.ศ. 1644 ที่กรุงมาดริด ประเทศสเปน สิริพระชนมายุ 41 พรรษา สาเหตุการสิ้นพระชนม์ เชื่อว่า เป็นผลมาจากปัญหาสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับการตั้งครรภ์และการคลอดบุตรหลายครั้ง รวมถึงความเครียดจากบทบาททางการเมืองและส่วนตัว พระบรมศพของพระองค์ถูกฝังอยู่ที่ วิหารหลวงเอลเอสโกเรียล (El Escorial) ซึ่งเป็นสถานที่ฝังพระศพของพระมหากษัตริย์และพระราชินีแห่งสเปน

การสิ้นพระชนม์ของพระองค์ สร้างความโศกเศร้าอย่างยิ่งต่อราชสำนักสเปนและประชาชน เพราะพระองค์ทรงเป็นที่เคารพรักและเป็นที่พึ่งของพระสวามี ในช่วงเวลาที่ยากลำบาก พระเจ้าเฟลิเปที่ 4 ทรงเสียพระทัยอย่างหนักกับการจากไปของพระมเหสีผู้ทรงเป็นกำลังใจสำคัญ พระองค์ทรงอภิเษกสมรสใหม่กับ มารีอา อันนาแห่งออสเตรีย (Mariana of Austria) ผู้เป็นหลานสาวของพระองค์เอง เพื่อหวังจะมีรัชทายาทชายต่อไป ซึ่งในที่สุดก็มี พระเจ้าการ์โลสที่ 2 (Charles II of Spain) ผู้เป็นกษัตริย์ฮับส์บูร์กองค์สุดท้ายของสเปน

สมเด็จพระราชินีเอลีซาแบ็ต ทรงเป็นบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์สเปนและฝรั่งเศส พระองค์ทรงเป็นสัญลักษณ์ของความมุ่งมั่นและเข้มแข็ง ท่ามกลางความท้าทายทางการเมืองและโศกนาฏกรรมส่วนตัว ทรงมีบทบาทที่ไม่อาจมองข้ามได้ในการช่วยประคับประคองราชบัลลังก์สเปน ในช่วงเวลาที่วุ่นวายที่สุดช่วงหนึ่งในประวัติศาสตร์ยุโรป

 พระอิสริยยศ 

 22 พฤศจิกายน ค.ศ. 1602 – 25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1615 : เจ้าหญิงแห่งฝรั่งเศสและนาวาร์ (Princess of France and Navarre)
 22 พฤศจิกายน ค.ศ. 1602 – 25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1615 : มาดามรอยัล (Madame Royale) 
 25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1615 – 31 มีนาคม ค.ศ. 1621 : เจ้าหญิงแห่งอัสตูเรียส (Princess of Asturias) 
 31 มีนาคม ค.ศ. 1621 – 6 ตุลาคม ค.ศ. 1644 : สมเด็จพระราชินีแห่งสเปน (Queen of Spain)
 31 มีนาคม ค.ศ. 1621 – 1 ธันวาคม ค.ศ. 1640 : สมเด็จพระราชินีแห่งโปรตุเกส (Queen of Portugal) ทรงดำรงตำแหน่งนี้ควบคู่ไปกับสมเด็จพระราชินีแห่งสเปน เนื่องจากโปรตุเกสยังคงเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรสเปนภายใต้การปกครองของราชวงศ์ฮับส์บูร์ก จนกระทั่งโปรตุเกสประกาศเอกราชและแยกตัวออกไปเมื่อวันที่ 1 ธันวาคม ค.ศ. 1640