# กลุ่มภาษาอิหร่าน
กลุ่มภาษาอิหร่าน  เป็นสาขาย่อยของกลุ่มภาษาอินโด-อิเรเนียนในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียนที่มีผู้พูดเป็นกลุ่มชนอิหร่าน ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในที่ราบสูงอิหร่าน

กลุ่มภาษาอิหร่านแบ่งออกเป็นสามระดับ: อิหร่านเก่า (จนถึง 400 ปีก่อน ค.ศ.), อิหร่านกลาง (400 ปีก่อน ค.ศ. – ค.ศ. 900) และอิหร่านใหม่ (ตั้งแต่ ค.ศ. 900) ภาษาสองภาษาที่ยืนยันว่าจัดอยู่ในภาษากลุ่มอิหร่านเก่าคือ ภาษาเปอร์เซียโบราณ (จากจักรวรรดิอะคีเมนิด) และภาษาอเวสตะเก่า (ภาษาของภาษาอเวสตะ) ส่วนในภาษากลุ่มอิหร่านกลาง ภาษาที่มีความเข้าใจและมีการบันทึกคือภาษาเปอร์เซียกลาง (จากจักรวรรดิซาเซเนียน), ภาษาพาร์เทียน (จากจักรวรรดิพาร์เธีย) และภาษาแบกเตรีย (จากจักรวรรดิกุษาณะและเฮฟทาไลต์)

 ประมาณการว่ามีผู้พูดภาษากลุ่มอิหร่านเป็นภาษาแม่ประมาณ 150–200 ล้านคน Ethnologue ประมาณการว่ามีภาษาอยู่ในกลุ่มนี้ 86 ภาษา โดยภาษาที่มีผู้พูดมากที่สุดคือภาษาเปอร์เซีย (สำเนียงฟอร์ซี, ดารี และทาจิก), ภาษาปาทาน, ภาษาเคิร์ด, ภาษาลูรี และภาษาบาโลจ

 ชื่อ 
ชื่อของกลุ่มภาษาอิหร่านมาจากการที่ผู้พูดกลุ่มภาษานี้เคยอยู่ในที่ราบอิหร่านมาตั้งแต่อดีตกาล

 ประวัติ 
 ภาษายุคเริ่มแรก 
กลุ่มภาษาอินโด-อิเรเนียนมีจุดเริ่มต้นในเอเชียกลาง แต่ทฤษฎียังมีช่องว่างอีกมาก กลุ่มภาษาอิหร่านนี้เป็นลูกหลานของภาษาอินโด-อิเรเนียนดั้งเดิม ซึ่งภาษานี้แตกออกเป็น
 กลุ่มภาษาอินโด-อารยัน รววมทั้งภาษาสันสกฤต กลุ่มภาษาดาร์ดิกในอินเดียตะวันตกเฉียงเหนือและกลุ่มภาษานูริสถานในอัฟกานิสถานตะวันออกเฉียงเหนือ
 กลุ่มภาษาอิหร่าน รวมทั้งภาษาอเวสตะและภาษาเปอร์เซียโบราณ
ภาษาอิหร่านดั้งเดิมมีอายุย้อนหลังไปถึงหลังจากการแยกตัวของภาษาอินโด-อิเรเนียนดั้งเดิมหรือราว 1,457 ปีก่อนพุทธศักราช ซึ่งเป็นช่วงที่ภาษาอิหร่านแยกตัวออกมาและพัฒนาตามชนเผ่าอิหร่านกลุ่มต่างๆที่อพยพไปมาระหว่างยุโรป เอเชียใต้ ที่ราบอิหร่านและเอเชียกลาง ในทางภาษาศาสตร์ ภาษาอิหร่านโบราณแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มคือ
 กลุ่มตะวันออก ได้แก่ภาษาซอกเดีย ภาษาคาวาเรสเมีย ภาษาซากา และภาษาอเวสตะ
 กลุ่มตะวันตก แบ่งเป็น
 กลุ่มตะวันตกเฉียงใต้ ได้แก่ ภาษาเปอร์เซีย
 กลุ่มตะวันตกเฉียงเหนือ ได้แก่ ภาษามีเดีย ภาษาพาร์เทีย และภาษาเคิร์ด
ภาษาอเวสตะเป็นภาษาที่ใช้เขียนคัมภีร์ในศาสนาโซโรอัสเตอร์ ภาษาเปอร์เซียโบราณมีระบบการเขียนเป็นอักษรรูปลิ่ม

 กลุ่มภาษาอิหร่านยุคกลาง 
ยุคกลางในอิหร่านเริ่มต้นตั้งแต่ พ.ศ. 143 - 1443 ภาษาในยุคนี้แบ่งเป็นกลุ่มตะวันตกและกลุ่มตะวันออกเช่นกัน เริ่มใช้ตัวเขียนที่มาจากอักษรอราเมอิก ภาษาเปอร์เซียกลางเป็นภาษาราชการของจักรวรรดิซัสซาเนียน เริ่มใช้ตั้งแต่ พ.ศ. 843 - 1543 ภาษาเปอร์เซียกลางและภาษาพาร์เทียเป็นภาษาในยุคมานิเชียนด้วย ซึ่งมีข้อความหลงเหลือในภาษานอกกลุ่มนี้เป็นจำนวนมากตั้งแต่ภาษาละตินถึงภาษาจีน

 กลุ่มภาษาอิหร่านยุคใหม่ 
หลังจากที่จักรวรรดิเปอร์เซียหันไปนับถือศาสนาอิสลาม สำเนียงเก่าเช่นภาษาเปอร์เซียกลางถูกแทนที่ด้วยสำเนียงใหม่ เช่นสำเนียงดารีที่เป็นภาษาราชการ คำว่าดารีมาจาก darbar หมายถึงศาลหลวง ใช้เขียนบทกวีและวรรณคดีอย่างแพร่หลาย ราชวงศ์ซัฟฟาริดเป็นราชวงศ์ที่มีบทบาทในการพัฒนาภาษาใหม่ตั้งแต่ พ.ศ. 1418 สำเนียงดารีเชื่อกันว่ามีอิทธิพลต่อสำเนียงทางตะวันออกของอิหร่านมาก ในขณะที่สำเนียงปะห์ลาวีที่เป็นสำเนียงมาตรฐานเดิมมีพื้นฐานมาจากสำเนียงทางตะวันตก สำเนียงใหม่ๆเหล่านี้เป็นต้นกำเนิดของสำเนียงมาตรฐานของภาษาเปอร์เซียในปัจจุบัน

นักวิชาการในยุคกลางของอิหร่านใช้คำว่า "ดารี" หมายถึงจังหวัดทางตะวันออกของโดราสถาน "ปะห์ลาวี" หมายถึงสำเนียงทางตะวันตกเฉียงเหนือระหว่างอัสฟาฮานกับอาเซอร์ไบจาน และ "ปาร์ซี" หมายถึงสำเนียงของฟาร์และยังมีสำเนียงที่ไม่เป็นทางการ เช่น สำเนียงคูซีซึ่งเกี่ยวข้องกับจังหวัดคูเซสถานทางตะวันตก

การเข้ามาของศาสนาอิสลามทำให้นำอักษรอาหรับมาใช้เขียนภาษาเปอร์เซีย ภาษาปาทานและภาษาบาโลชิ โดยเพิ่มอักษรพิเศษบางตัว ในขณะที่ค่อยๆเลิกใช้อักษรเปอร์เซียกลางไป ภาษาทาจิกเป็นภาษาแรกที่เริ่มเขียนด้วยอักษรละตินเมื่อ พ.ศ. 2463 เมื่ออยู่ภายใต้การปกครองของสหภาพโซเวียตก่อนจะเปลี่ยนมาเขียนด้วยอักษรซีริลลิกในอีก 10 ปีต่อมา

บริเวณที่มีผู้พูดกลุ่มภาษาอิหร่านล้อมรอบไปด้วยผุ้พูดภาษาอื่นๆหลายกลุ่ม ทางตะวันตกเป็นภาษาอาหรับ ส่วนกลุ่มภาษาเตอร์กิกแพร่หลายในเอเชียกลางแทนที่กลุ่มภาษาอิหร่านที่เคยใช้ในบริเวณนั้น เช่น ภาษาซอกเดีย และภาษาแบกเทรีย โดยภาษาซอกเดียบางสำเนียงยังเหลืออยู่ในหุบเขาซาราฟสถาน และภาษาซากาในซินเจียงทางตอนใต้ รวมทั้งภาษาออสเซติกที่ยังเหลืออยู่ในเทือกเขาคอเคซัส มีผู้พูดกลุ่มภาษาอิหร่านเล็กน้อยในเทือกเขาปาร์มี ผู้พูดภาษาเปอร์เซียในอาเซอร์ไบจานถูกแทนที่ด้วยกลุ่มภาษาเตอร์กิกแล้วเช่นกัน

 การจัดจำแนก 
thumb|400px|แผนผังการจัดจำแนกในตระกูลภาษาอินโด-ยุโรเปียน
กลุ่มภาษาอิหร่านแบ่งเป็น 2 กลุ่มคือกลุ่มภาษาอิหร่านตะวันออกและกลุ่มภาษาอิหร่านตะวันตก มีทั้งหมดราว 84 ภาษา ภาษาที่มีผู้ใช้มากในปัจจุบันคือภาษาเคิร์ด ภาษาเปอร์เซีย และภาษาบาโลชิในกลุ่มตะวันตก และภาษาปาทานในกลุ่มตะวันออก ในปัจจุบันมีการประดิษบ์กลุ่มภาษาอิหร่านขึ้นมาคือภาษาบาราเรยเป็นภาษาในนิยายและใกล้เคียงกับสำเนียงลูรี แต่ก็มีลักษณะของสำเนียงเกอร์มันซาฮานรวมอยู่ด้วย

 ตารางเปรียบเทียบ 

อังกฤษซาซาโซรานี กุรมันจีปาทานTatiตาลิซบาโลจคิเลกิมอแซนแดรอนตัตลูรีเปอร์เซียเปอร์เซียกลางพาร์เทียน เปอร์เซียโบราณอเวสตะออสซีเชียbeautifulrınd, xasekciwan, nayabrind, delal, bedew, xweşikx̌kūlay, x̌āistaxojirghašangdorr, soherâ, mah rang, sharr, juwānxujir, xojirxoşgel, xojirgüzəl, qəşəngqəşaŋ, xoşgelzibā/xuš-čehr(e)/xoşgel(ak)/ghashanq/najibhučihr, hužihrhužihrnaibavahu-, srîraræsughdbloodgonixwênxwîn, xûnwīnaxevnxunhonXunxunxunxī(n)xūnxōngōxanvohuni-tugbreadnan, nonnannanḍoḍəi, məṛəinunnunnān, nagannownnunnunnu(n)nānnānnāndzulbringardene/anîn, hawerdin, hênananîn(rā)wṛəlvârden, biyordonvardeâurten, yārag, āraghavardən, hardən, avardənbiyârdenavardəno(v)erden,āwurdan, biyār ("(you) bring!")āwurdan, āwāy-, āwar-, bar-āwāy-, āwar-, bar-bara-bara, bar-xæssynbrotherbırabirabirawrorbərârbira, bolibrāt, brāsberær, barârbirârbirarberarbarādarbrād, brâdarbrād, brādarbrātarbrātar-æfsymærcomeameyenehatin, were, bew (Pehlewanî)hatin, were,rā tləlbiyâmiyanomeāhag, āyag, hatinhamæn, amownbiyamona, enen, biyâmuenamarənumae(n)āmadanāmadan, awarawar, čāmāy-, āgamāgam-cæwyncrybermayenegiryan, girîn, gîristin (Pehlewanî)girînžəṛəlbərmaberame, bamegreewag, grehtenburmebirmegirəstəngerevesen, gerevagerīstan/gerīyegriy-, bram-barmâdankæwyndarktaritarî/tarîktarîskəṇ, skaṇ, tyaraul, gur, târica, târektokitārtarikitārīktārīk, tārtārīg/ktārīg, tārēntārīksâmahe, sâmatardaughterkeyne, çêne/çênekekîj, kiç, kenîşk, düêt (Pehlewanî), dwêt (Pehlewanî)dot, keçlūrtitiye, dətarkinə, kiladohtir, duttaglâku, kowr, kijâ(

(girl) dətər (daughter)kîjâ(girl), deter (daughter)duxtərdoxterdoxtarduxtarduxt, duxtarduxδarčyzg (Iron), kizgæ (Digor)dayroce, roje, rozeřoj, rûj (Pehlewanî)rojwrəd͡z (rwəd͡z)revj, ruzrujroçrujruz, rujruzrurūzrōzraucah-raocah-bondokerdenekirdinkirinkawəlkardan, kordankardekanag, kurtingudən, kudənhâkerdensaxtənkerdekardankardankartankạrta-kәrәta-kænyndoorber, keyber, çêberderge/derke, derga, qapî (Kelhorî)derîwər, dərwāzadarvâcabədar, gelo, darwāzagbərdar, loşdərdər, dardardardar, barduvara-dvara-dwardiemerdenemirdinmirinmrəlbamardenmardemireg, murten murdənbamerdenmürdənmordemordanmurdanmạriya-mar-mælyndonkeyherker, gwêdirêj, xer (Pehlewanî)kerxərastar, xarhə, hərhar, her, karxarxarxərxərxarxarxærægeatwerdenexwardinxwarinxwāṛə, xurāk / xwaṛəlhardenhardewarag, warâk, wārten xowrdənxerâk / baxârdenxardənhardexordan / xurākparwarz / xwâr, xwardīgparwarz / xwârhareθra / CE-, at-xærinagegghak, akkhêk/hêlke, tum, xaye (Pehlewanî), xa (Kelhorî)hêkhagəimerqâna, karxâmorqana, uyəheyg, heyk, ā morgmerqâne, tîm, balîxaykərgxā'atoxm, xāya ("testicle")toxmag, xâyagtaoxmag, xâyagtaoxma-ajkeartherdzemîn, zewî, ʿerz, erderd, zevîd͡zməka (md͡zəka)zeminzaminzemin, degārzəmi, gelzamîn, benexarizemizamīnzamīgzamīgzam-zãm, zam, zemzæxxeveningşanêware, îware (Pehlewanî)êvar, şevmāx̌ām (māš̥ām)nomâzyar, nomâšonshavbegáhnemâşunşangumevārabegáhēvāragêbêragizæreyeçımçaw/çaşçavstərgacoščaş,gelgancham, chemçumçəş, bəjçümtīya, çaşčashmčašmčašmčaša-čašman-cæstfatherpi, pêrbawk, bab, babe, bawg (Pehlewanî)bav, babplārpiyar, piya, dadapiya, lala, popet, pespiyer, perpîyer, perpiyərbuapedar, bābāpidarpidpitarpitarfydfearterstirstirswēra (yara), bēratârstarsturs, tersegbarmastaşe-vaşe, tarstərsiterstars, harāstarstarstạrsa-tares-tasfiancéwaştidesgîran,xwşavestdergistîčənghol [masculine], čənghəla [feminine]numzânomjanāmzād nowmzədnumzenükürdənāmzād - -usagfineweş, hewlxoşxweş x̌a (š̥a), səmxojir, xarxoşwash, hoshxujir, xojir, xorumxâr, xeş, xojirxuş, xas, xubxuxoš, xūb, behdārmagsrîraxorz, dzæbæxfingerengışte/gışte, bêçıkeengust, pence,angus, pêncetilî, pêçîgwətaanqušanqiştəchangol, mordâneg, lenkutkangusəngüştkelekangoštangustdišti-ængwyldzfireadıragir/awir, ahir,ayeragirwōr (ōr)tašotaşâch, atesh, âs taştaşataştaş, gorātaš, āzarâdur, âtaxshādurâç-âtre-/aêsma-artfishmasemasîmasîmāyaimâyimoymāhi, māhigmæiimâhîmahimāhimāhimāhigmāsyāgmasyakæsaggoşiayeneçûn, řoştin, řoyiştin, çün (Pehlewanî)çûntləlšiyen, bišiyanşeshoten şownşunen / burdenraftənroro/şoşow/roway-ai-ay-, fra-vazcæwynGodHoma/Huma/OmaYezdan, Xwedê, Xuda, Xodê, Xwa(y)Xwedê, Xweda, XudêXwədāiXədâXıdoXoda, HwdâXudaXedâXudaxodāXodā, Izad, Yazdān, BaqXudā/Yazdānbaga-baya-xwycawgoodhewl, rınd, weşbaş, çak, xasbaş, rindx̌ə (š̥ə)xâr, xojirçokzabr, sharr, jowain xujir, xojir, xorumxâr, xeş, xojirxub, xasxuxub, nīkū, behxūb, nêkog, behvahu-vohu, vaŋhu-xorzgrassvaşgiya/gyagiya, çêrewāx̌ə (wāš̥ə)vâšalafrem, sabzagvaşvâşgüyosozi, çamesabzeh, giyāhgiyâgiyavişurvarâkærdæggreatgırd/gırs, pilgewre,mezinmezin, girlōy, stərpillayol, yal, vaz, dıjdmastar, mazan,tuhpila, pilegat, pillakələgapbozorgwuzurg, pīl, yalvazraka-uta-, avañtstyrhanddestdest, desdestlāsbâldastdastdas, bâldas, bāldəsdasdastdastdastdasta-zasta-k'ux / armheadsersersersərkallasə, sərsar, sarag, saghar kalle, sərkalle, sarsərsarsarsarkallisairisærheartzerri/zerredil/dił/dir(Erbil)/zildilzṛədəldıldil, hatyrdildel, zel, zildüldeldeldildilaηhušzærdæhorseestor/ostor/astorasp/hesp/esp, hês(t)irhespās [male], aspa [female]asb, astaraspaspasb, aspasp, asəsasbasbasp, stōrasp, stōraspaaspa-bæxhousekey/çêmał, xanû, xanig, ghatxanî, malkorkiyakages, dawâr, log sere, xownesere, xenexunəhunaxānexânagdemâna-, nmâna-xædzarhungryvêşan/veyşanbirsî, wirsî (Pehlewanî)birçî, birsî (behdînî)lweǵai (lweẓ̌ai)vašnâ, vešir, gesnâvahşianshudig, shud vəşna, viştaveşnâgisnəgosnagorosne, goşnegursag, shuyveşnâglanguage (also tongue)zıwan, zon, zuan, zuon, juan, jüanziman, zuwanzimanžəbazobun, zəvânzivonzewān, zobānzəvon, zəvânzivun, zebunzuhunzevuzabānzuwānizβānhazâna-hizvā-ævzaglaughhuyayenekenîn/pêkenîn, kenîn,xende,xenekenînxandəl/xəndaxurəsen, xandastansırehendag, xandag purxe, xənderîk, baxendestenxəndəxanaxandexande, xandkartaSyaoθnâvareza-xudynlifecuye, weşiyejiyan, jînjiyanžwəndūn, žwəndzindәgijimonzendegih, zindziviş, zindegizindegî, janhəyatzeŋeizendegi, janzīndagīh, zīwišnīhžīwahr, žīw-gaêm, gaya-cardmanmêrdek, camêrd/cüamêrdmêrd, pîyaw, cuwamêrmêr, camêrsəṛay, mēṛəmardak, miardamerdmerdmərdmard(î)mərdpiyāmardmardmardmartiya-mašîm, mašyaadæjmagmoonaşme, menge (for month)mang, heyvmeh, heyvspūǵməi (spōẓ̌məi)mângmang, owşummáhalâtiti, mâ
, ,âmama, munekmamāhmâh, mâng, mânkmāhmāh mâh-måŋha-mæjmothermay, mardayik, dayigdayik, dêmōrmâr, mâya, nanamoa, ma, inamât, mâsmâr, mærmârmaydā(ya), dāle(ka)mâdarmâdardayekmâtarmâtar-madmouthfekdem devxūla (xʷəla)duxun, dâ:ângəvdapdəhəndâhun, lâmîzeduhundamdahândahân, rumbåŋhânô, âh, åñhdzyxnamenamenaw, nêwnavnūmnumnomnâmnowmnumnumnumnâmnâmnâmannãmannomnightşewşewşevšpašö, šavşavšap, shawşowşowşöüşoshabshabxšap-xšap-æxsævopen (v)akerdenekirdinewe, wazkirdin (Kelhorî)vekirinprānistəlvâz-kardanokardepāch, pabozag va-gudən/kudənvâ-hekârdenvakardənvākerde(n)bâz-kardan, va-kardanabâz-kardan, višādagbūxtaka-būxta-gom kænynpeacehaşti/aştiaştî, aramîaştî, aramîrōɣa, t͡sōkāləidinjaşişârâmaştâştîsalaməti, dinciāş(t)iâshti, ârâmeš, ârâmî, sâzishâštih, râmīšnrâm, râmīšnšiyâti-râma-fidyddzinadpigxoz/xonz, xınzırberaz,gorazberazsoḍər, xənd͡zir (Arabic), xugxu, xuyi, xugxugkhug, huk xixîxugxukxūkxūkhūxwyplacecacê(cêga), ga, şwên, şwîn (Pehlewanî)cih, gehd͡zāiyâgaviraja, jaygah, hend jiga, jigejâcigə, cəjājâh/gâhgâhgâhgâθu-gâtu-, gâtav-ranreadwendenexwendin/xwêndin, xwenistinxwendinlwastəl, kōtəlbaxândenhande, xwandewánag, wānten xowndənbaxinden, baxundestenxundənvane(n)xândanxwândankæsynsayvatenegutin, witingotinwayəlvâten, bagutenvotegushag, guashten gutən, guftənbaowtenguftirən, gaf saxtəngute(n)goftan, gap(-zadan)guftan, gōw-, wâxtangōw-gaub-mrû-dzurynsisterwayexweh, xweşk, xoşk, xuşk, xoyşkxwîşkxōr (xʷōr)xâke, xâv, xâxor, xuârhovagwhârxâxur, xâxerxâxerxuvarxuarxâhar/xwâharxwaharx ̌aŋhar- "sister"xosmallqıc/qıyt, wırd/werdigiçke, qicik, hûr, biçûk, büçik (Kelhorî)biçûk, hûr, qicikkūčnay, waṛ(ū)kayqijel, rukhırdgwand, hurdkuçe, kuçi, kujipeçik, biçuk, xurdküçük, küşkin, kişgələ, kəmkoçekkuchak, kam, xurd, rîzkam, rangaskamkamna-kamna-chysylsonlac, lajlaw/kuřkur, law, pisd͡zoy (zoy)pur, zâzoə, zurəpossag, baçvaçe, rika, rike, pisərpiser/rîkâkukkorpesar, purpur, pusarpuhrpuçapūθra-fyrtsoulroh, gancan, giyan, rewan, revanreh, cansārəvânconrawânjownro, jâncanravân, jânrūwân, jyânrūwân, jyânurvan-udspringwesar/usarbehar, weharbihar, beharspərlayvâ:ârəvəsor, baharbārgāhvəhâr, bâhârvehârvasalbehār, vehārbahârwahârvâhara-θūravâhara-tallberzbilind/berzbilind/berzlwəṛ, ǰəgpillabarz, bılındborz, bwrzbulənd, bələndbilen(d)bülündbeleŋboland / bârzbuland, borzbârežbarez-bærzondtendesdeh/dedehləsdadadahdadadədadahdahdathadasadæsthreehirê/hirisêsêdrēso, sese, heseysu, sesesəsesesêhrēçi-θri-ærtævillagedewegund, dêhat, dê, awayîgundkəlaydöh, dadidehāt, helk, kallag, dêdih, male, koladidedeh, wiswiždahyu-vîs-, dahyu-vîsqæwwantwaştenexwastin, wîstin, twastin (Pehlewanî)xwestinɣ(ʷ)ux̌təlbegovastan, jovastanpiyeloath, loteten xæsən, xæstənbexâstenxastən, vayistənhāsexâstanxwâstanfændynwaterawe/awk, owe, ouawavobə/ūbəâv, öov, wat(orandian dialect)âpow, âvowouowâbâb/awawâpiavô-donwhenkeykey, kengî(Hewlêrî)kengê, kîngêkəlakeykeynakadi, kedkenkekey, çüvəxtikekeykaykačim-kædwindvaba, wa (Pehlewanî)basiləivâvogwáthvâvarbādbâdwâdwavâta-dymgæ / wadwolfverggurg, gurlewə, šarmux̌ (šarmuš̥)vargvarggurkvərgverggürggorggorggurgvarka-vehrkabiræghwomancıni/cenijin, afret, zindage,gyianjinx̌əd͡za (š̥əd͡za)zeyniye, zenakjen, jiyanjan, jinikzanzanzənzenazanzanžangǝnā, γnā, ǰaini-,sylgojmag / usyearserresal/sałsalkālsâlsor, salsâlsâlsâlsalsālsâlsâlθardýâre, sarәdazyes / noya, heya, ê / nê, ney, nibełê, a, erê / ne, nexêrerê, belê, a / naHao, ao, wō / na, yaahan / naha / ne, naere, hān / naâhâ,æhæ/naare / nâhəri, hə / nəa, ā / nabaleh, ârē, hā / na, néeōhāy / nehâ / neyyâ / nay, mâyâ / noit, mâo / næyesterdayvızêrdwênê, dwêkeduhoparūnazira, zira, diruzir, zinəzídirudîruzdeydidirudiruzdêrûždiya(ka)zyōznonอังกฤษซาซาโซรานี กุรมันจีปาทานTatiตาลิซบาโลจคิเลกิมอแซนแดรอนตัตลูรีเปอร์เซียเปอร์เซียกลางพาร์เทียน เปอร์เซียโบราณอเวสตะออสซีเชีย