wannaphong/clean_thaiwikipedia huggingface dataset:
# ชาวซาโปเทก
กลุ่มชนซาโปเทคส์และมิกซ์เทคส์ของโออาฆากา ในสารบบของซาโปเทค มีเทพเจ้าหลายองค์มาก องค์ที่สำคัญได้แก่ ปิตาโอ โคโซบี (Pitao Cozobi) เทพเจ้าแห่งข้าวโพดและการเก็บเกี่ยว เทพเจ้าเสือ (The Jaguar God) ผู้พิทักษ์ถ้ำ ปิตาโอ ฮู (Pitao Xoo) เทพเจ้าแห่งแผ่นดินไหว เทพเจ้างูสามตัว (the Goddess of three Serpents) ผู้เกี่ยวข้องกับเรื่องอาหาร เทพเจ้าผู้อาวุโส (the Old God) เทพเจ้าค้างคาว (the Bat God) เทพเจ้าแห่งความมืดมัวและใต้บาดาล นอกจากนี้ยังมีเทพนกจะงอยปากกว้าง (the Board-Beaked Bird God) ซึ่งไม่ปรากฏชื่อที่ชัดเจน และยังมีสัตว์อื่น ๆ ที่นำมาเป็นรูปเคารพด้วย อาทิ กะรอกเม็กซิกันและนกนานาชนิด

 วัฒนธรรมการแต่งกายของซาโปเทค 

 เครื่องแต่งกายสตรีซาโปเทคส์ 

ประติมากรรมวัฒนธรรมซาโปติกาแบบเรียบง่าย สวมใส่เสื้อที่ทำจากชิ้นผ้าฝ้ายสามเหลี่ยม เรียกว่า ฮุยพิล (huipil) และมีผ้าคลุมหลังเป็นแผ่นสามเหลี่ยมเช่นเดียวกัน เรียกว่า เควกซ์เควเม็ทล์ (quexquemetl) อย่างไรก็ดี ประติมากรรมอื่น ๆ แสดงให้เห็นความประณีตของเครื่องแต่งกาย อาทิ เครื่องประดับ  เศียรที่มีการตบแต่งอย่างวิจิตร ทรงผมที่ถูกจัดอย่างประดิษประดอยเป็นทรงต่าง ๆ ทำให้คาดเดาได้ว่า ในสมัยเมโซอเมริกา (Mesoamerica) สตรีชาวโออาฆากันต้องแสดงภาพลักษณ์ที่สง่างาม แสดงถึงฐานะที่สำคัญในสังคมสมัยนั้น

 เครื่องแต่งกายบุรุษซาโปเทคส์ 
เครื่องแต่งการส่วนใหญ่จะแยกแยะเห็นด้วยรูปแบบของเสื้อผ้าที่เป็นของผู้ชาย เช่น ผ้านุ่งคล้ายผ้าเตี่ยว ที่เรียกกันว่า maxtlatl การสลักลวดลายไปบนปฏิมากรรมเหล่านี้ทำให้มองเห็นความละเอียดอ่อนของวัสดุที่นำมาใช้เป็นเสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย บางครั้งมีเสื้อคลุมพิเศษปกคลุมร่างกายส่วนบน ซึ่งได้ถูกปั้นอย่างอะเอียดจนสามารถมองเห็นริ้วรอยของผ้าที่ตกลงมา และมีลวดลายให้เห็นเป็นผ้าปัก อันแสดงถึงฐานะของผู้สวมใส่ว่าเป็นชั้นหัวหน้า ประติมากรรมบางรูปเป็นรูปบุรุษสวมใส่กระโปรงสั้น หรือกระโปรงที่ร้อยเป็นลูกปัดทำด้วยเปลือกหอยหรือหอยทากตัวเล็ก ๆ ซึ่งทำให้เสื้อผ้าดูมีความเคลื่อนไหวราวกับเป็นคลื่นแห่งทะเล

 เครื่องประดับของซาโปเทคส์ 
ในวัฒนธรรมเมโสอเมริกัน (Mesoamerican) เครื่องประดับทั้งหลายถือเป็นสัญลักษณ์อันศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนา และเครื่องประดับแต่ละประเภทจะถูกนำมาใช้ด้วยวัตถุประสงค์ที่ชัดเจนเป็นเครื่องชี้บ่งถึงฐานะของคนในสังคมในวัฒนธรรมโบราณของโออาฆากา ช่างฝีมือในสมัยนั้นได้แสดงออกถึงความเป็นยอดในความสามารถผ่านงานปฏิมากรรมและเครื่องปั้นดินเผาที่มีคุณภาพ รูปปั้นขนาดเล็กส่วนใหญ่ ในยุคแห่งการตั้งถิ่นฐานรุ่นแรกจะปรากฏมีการใช้เครื่องประดับหลายรูปแบบ อาทิ ตุ้มหู เครื่องประดับจมูก แผ่นประดับปากและหน้าอก สร้อยคอ กำไล เข็มขัด และริ้วผ้า โดยส่วนใหญ่แล้วเครื่องประดับเหล่านี้จะทำขึ้นโดยวัสดุที่หาได้ในพื้นที่ เช่น ทอง หยก หินสีเขียว obidian, mica, เปลือกหอย ขนนกและวัสดุอื่น ๆ  บางกรณีอาจใช้วัสดุจากที่อื่น ๆ ที่ไกลออกไป อันเป็นผลมาจากการค้าขายกับกลุ่มวัฒนธรรมอื่น ๆ

 เครื่องประดับศีรษะ 

เครื่องประศีรษะที่เป็นส่วนสำคัญของเครื่องแต่งตัวของชาวโออาฆากัน ในสมัยก่อน ฮิสปานิคผู้สวมใส่เครื่องประดับศีรษะจะแสดงให้เห็นตำแหน่งของตนในสังคม เทพเจ้าที่ตนนับถือตลอดจนกลุ่มวัฒนธรรมที่ตนสังกัดอยู่ได้ ที่โดดเด่นที่สุดเห็นจะเป็นหมวกที่ทำด้วยหนังหรือหัวสัตว์ต่าง ๆ ประดับด้วยขนนก ซึ่งจำมีสีสันสดใสทั้งใบ เป็นไปได้ว่ารูปแบบและองค์ประกอบของเครื่องประดับศีรษะทั้งหมดจะแสดงถึงบทบาท ในสังคมที่แต่ละคนปฏิบัติอยู่ในสังคมในช่วงชีวิตของตน
# งูกะปะ
งูกะปะ(Malayan pit viper) เป็นงูพิษที่มีพิษอันตรายต่อระบบเลือด  มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Calloselasma rhodostoma จัดเป็นงูเพียงชนิดเดียวเท่านั้นที่อยู่ในสกุล Calloselasma โดยไม่มีชนิดย่อย ที่อยู่ในวงศ์งูแมวเซา (Viperidae)

ลักษณะ
ลักษณะหัวเป็นรูปสามเหลี่ยม คอเล็ก ลำตัวอ้วน หางเรียวสั้น มีลายเป็นรูปเหมือนหลังคาบ้านอยู่ด้านข้างตลอดลำตัว มีสีเทาอมชมพูลายสีน้ำตาลเข้ม เกล็ดมีขนาดใหญ่ จะงอยปากงอนขึ้นข้างบน หากินเวลาพลบค่ำและกลางคืน โดยเฉพาะในเวลาที่มีความชื้นในอากาศสูง เช่น หลังฝนตก ชอบอาศัยในดินปนทรายที่มีใบไม้หรือเศษซากไม้ทับถมกันเพื่อซ่อนตัว ด้วยสีสันและลวดลายจึงทำให้กลมกลืนกับสภาพแวดล้อมได้อย่างดีเยี่ยม  เป็นงูที่ไม่ปราดเปรียว เวลาตกใจจะงอตัวหรือขดนิ่ง แต่ฉกกัดรวดเร็วมาก กินอาหารได้แก่ สัตว์ขนาดเล็ก เช่น หนู, นก หรือสัตว์เลื้อยคลานขนาดเล็ก มีความยาวเต็มที่ประมาณ 1 เมตร ออกไข่ครั้งละ 10-50 ฟอง ขึ้นอยู่กับขนาด อายุ และความสมบูรณ์ของแม่พันธุ์ โดยทั่วไปจะวางไข่เพียง 11 หรือ 12 ฟองในช่วงเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม สามารถผสมพันธุ์และวางไข่ได้ทุกฤดูกาล ในตัวที่มีสีคล้ำเรียกว่า "งูปะบุก"

สถานที่พบ
พบกระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคอินโดจีนไปจนถึงแหลมมลายู สำหรับในประเทศไทยพบได้ทั่วทุกภาค แต่จะพบมากที่สุดในภาคใต้ เป็นงูที่ปรับตัวให้อาศัยอยู่ในพื้น ๆ ที่มีการทำเกษตรกรรมได้ เช่น สวนยางพาราหรือสวนปาล์มน้ำมัน จึงมักจะมีผู้ถูกกัดอยู่บ่อย ๆ นับเป็นงูพิษที่มีอันตรายต่อมนุษย์มากที่สุดที่พบในประเทศไทย ซึ่งพิษของงูกะปะนั้นมีผลต่อระบบเลือด ทำให้เลือดออกมากผิดปกติ เมื่อถูกกัดภายใน 10 นาทีหลังบริเวณรอบแผลที่ถูกกัดจะบวมขึ้นอย่างรวดเร็วจนกระทั่งแขนหรือขาข้างนั้นบวมไปหมดภายใน 1 ชั่วโมง โดยในรอยเขี้ยวจะมีเลือดไหลตลอดเวลา บริเวณแขนขาที่บวมจะมีสีเขียวคล้ำ ผิวหนังเกิดพองตอนแรกมีน้ำใสต่อมาภายหลังมีเลือด ภายหลังถูกกัดไม่กี่วันรอยเขี้ยวจะเกิดการเน่า ทำให้ผิวหนังมีเลือดออกเป็นรอยคล้ำ เลือดออกทางเดินอาหาร ผู้ที่โดนกัดจะเสียชีวิตได้จากความดันโลหิตต่ำ ซึ่งความดันโลหิตต่ำ เกิดจากการเสียเลือดนั่นเอง โดยคำว่า "กะปะ" เป็นภาษาใต้ แปลว่า "ปากเหม็น" ซึ่งหมายถึง แผลของผู้ที่ถูกกัดจะเน่าเหม็น จัดเป็น 1 ใน 7  งูพิษที่มีความสำคัญต่อวงการแพทย์และพิษวิทยาจุดประกาย 7 26NOW Feature, กะปะ อสรพิษแห่งเมืองตรัง. กรุงเทพธุรกิจปีที่ 29 ฉบับที่ 10539: วันจันทร์ที่ 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2560
# บอมเบย์ (พันธุ์แมว)
แมวสายพันธุ์บอมเบย์ เกิดจากการผสมระหว่างแมวสายพันธุ์เบอร์มิส กับแมวสายพันธุ์อเมริกันขนสั้น มีรูปร่างขนาดกลางมองเห็นกล้ามเนื้อชัดเจน หัวโตหน้าผากกลมกว้าง หูกลมและเอียงไปทางข้างหน้า มีจมูกสั้นสีดำคางเห็นชัดเจน ตากลมโตสีตามีตั้งแต่สีทองไล่ไปจนสีทองแดง ขายาวปานกลางเท้าเล็กรูปไข่ มีนิสัยอ่อนโยนไม่ก้าวร้าวสามารถปรับตัวเข้ากับแมวตัวอื่นๆได้ดีและชอบอยู่กับมนุษย์ไม่ปลีกตัวไปไกล

ชื่อสายพันธุ์บอมเบย์ได้มาจากเสือดำในประเทศอินเดีย และชื่อเมืองบอมเบย์ในประเทศอินเดีย (ปัจจุบันคือเมืองมุมไบ) 

 ลักษณะโดยทั่วไป 

รูปร่างและขนาด : เป็นแมวขนาดกลางมีกล้ามเนื้อชัดเจน หัวโตหน้าผากกลมกว้าง หูกลมและเอียงไปทางข้างหน้า มีจมูกสั้นสีดำคางเห็นชัดเจน ตากลมโตสีตาเป็นสีทอง ขายาวปานกลางเท้าเล็กรูปไข่
    
ลักษณะนิสัย : อ่อนโยนไม่ก้าวร้าวสามารถปรับตัวเข้ากับแมวตัวอื่นๆได้ดีและชอบอยู่กับมนุษย์ไม่ปลีกตัวไปไกล

ดูเพิ่ม
 โกนจา
# พิเภก
พิเภก เป็นตัวละครในเรื่องรามเกียรติ์ มีกายสีเขียว เป็นน้องชายของทศกัณฐ์และกุมภกรรณ มีความรู้ทางโหราศาสตร์ อดีตชาติเป็นเวสสุญาณเทพบุตร พระอิศวรสั่งให้ไปจุติเป็นพี่น้องร่วมท้องเดียวกันกับทศกัณฐ์เพื่อเป็นไส้ศึก คอยบอกความลับต่าง ๆ ให้แก่พระราม พร้อมประทานแว่นวิเศษติดที่ดวงตาขวา มองเห็นได้ทั้งสามโลก แม้กระทั่งอดีตและอนาคต พิเภกถูกทศกัณฐ์ขับไล่ออกจากกรุงลงกาเพราะทำนายฝันและแนะนำให้ทศกัณฐ์คืนนางสีดาแก่พระราม พิเภกจึงไปสวามิภักดิ์กับฝ่ายพระราม ทำหน้าที่เป็นโหรประจำทัพช่วยทำนายเหตุการณ์ บอกกลศึกของฝ่ายทศกัณฐ์และออกอุบายต่าง ๆ จนฝ่ายพระรามชนะสงคราม

พิเภกได้รับการสถาปนาเป็นท้าวทศคีรีวงศ์ครองกรุงลงกาต่อจากทศกัณฐ์ ด้วยความที่พิเภกเป็นยักษ์ไม่มีฤทธิ์ พระรามจึงต้องแผลงศรไปถามข่าว หากมีข้าศึกประชิดเมืองก็ให้เขียนสารแขวนติดมากับศรเพื่อขอความช่วยเหลือ อย่างตอนท้าวมหาบาลยกทัพมาแก้แค้นทศกัณฐ์ เวลาต่อมานางมณโฑคลอดโอรสนามว่าไพนาสุริยวงศ์ซึ่งเป็นลูกทศกัณฐ์ติดท้องมา แต่พิเภกกลับคิดว่าเป็นลูกของตนและเลี้ยงดูเป็นอย่างดี จนเมื่อไพนาสุริยวงศ์เติบโตขึ้นได้รู้ความจริงจากพี่เลี้ยงก็คิดก่อกบฏ ลอบไปขอความช่วยเหลือจากท้าวจักรวรรดิสหายทศกัณฐ์ให้มาชิงเมือง พิเภกรบแพ้และถูกจองจำ ส่วนไพนาสุริยวงศ์ได้ขึ้นเป็นกษัตริย์ลงกานามว่าทศพิน พระรามทราบข่าวจากหนุมานและอสุรผัด จึงให้พระพรตและพระสัตรุดยกกองทัพไปช่วยปราบทศพิน ตอนศึกกรุงมลิวันพิเภกก็ได้ติดตามไปช่วยด้วย เมื่อเสร็จศึกก็กลับมาครองกรุงลงกาดังเดิม

ในรามายณะ ตัวละครนี้มีชื่อว่า "วิภีษณะ"

 ลักษณะหัวโขน 
สีเขียว 1 พักตร์ 2 กร ปากแสยะ ตาจระเข้ สวมมงกุฎน้ำเต้ากลม

 ตระกูลของพิเภก
# เคมีเชิงฟิสิกส์
เคมีเชิงฟิสิกส์ (แต่เดิมเรียกเคมีกายภาพ) คือศาสตร์สาขาหนึ่งของวิชาเคมีที่มีเนื้อหาเชื่อมโยงและคาบเกี่ยวกับวิชาการสาขาอื่นๆดังนี้
 ฟิสิกส์ (physics)
 เคมี (chemistry)
 อุณหพลศาสตร์ (thermodynamics)
 กลศาสตร์ควอนตัม (quantum mechanics) 
การศึกษาทดลองในสาขาวิชานี้จะทำในระดับโมเลกุลแต่การสังเกตและประเมินผลจะปฏิบัติกันในระดับที่สามารถสังเกตได้ในชีวิตประจำวันเช่นการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ ความดัน ปริมาตร ความร้อนและงาน ของวัสดุในสภาวะที่เป็นของแข็ง ของเหลว หรือแก๊ส แล้วเอาไปเปรียบเทียบกับการเปลี่ยนแปลงระดับโมเลกุลที่เรามองไม่เห็น อาจกล่าวได้ว่าวิชาเคมีฟิสิกส์ก่อกำเนิดขึ้นเมื่อปี 1876 โดยวิลลาร์ด กิบส์ (Willard Gibbs) เสนอผลงานการเขียนของเขาชื่อเรื่อง "ดุลยภาพของสสารต่างชนิดกัน" (On the Equilibrium of Heterogeneous Substances) ทำให้เกิดกฎและทฤษฎีดังนี้
 พลังงานอิสระหรือ พลังงานเสรี (free energy)
 ศักยภาพทางเคมี (chemical potential)
 กฎกิบส์เฟส (Gibbs phase rule)

เคมีฟิสิกส์ยุคใหม่นี้คอนข้างจะเอียงมาทางด้านฟิสิกส์มากขึ้นเพราะมีเนื้อหาดังนี้
 อุณหพลศาสตร์เคมี (chemical thermodynamics) 
 จลนพลศาสตร์เคมี (chemical kinetics)
 ควอนตัมเคมี (quantum chemistry)
 กลศาสตร์สถิติ (statistical mechanics)
 เคมีไฟฟ้า (electrochemistry)
 เคมีพื้นผิว (surface chemistry) 
 เคมีของแข็ง (solid state chemistry)
 สเปกโตรสโคปี (spectroscopy)
 วัสดุศาสตร์ (materials science)ยุคใหม่จะอาศัยเคมีฟิสิกส์เป็นพื้นฐานอย่างมาก
# โกนจา
โกนจา, โกญจา (แปลว่า นกกระเรียน) ความหมายของคำว่า โกนจา จากเว็บไซต์พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 หรือ ร่องมด แมวชนิดนี้เป็นแมวสีดำสนิทตลอดทั้งตัว ขนสั้น ไม่มีสีอื่นใดปะปนเลยแม้แต่น้อย ยิ่งไปกว่านั้นยังมีลักษณะเป็นขนเส้นเล็กละเอียดนุ่มและเรียบตรงทั้งลำตัว ส่วนหัวกลมแต่ไม่โต มีปากเรียวแหลม หูตั้ง นัยน์ตาเป็นสีเหลืองอมเขียวหรือทองอ่อน อาจเปรียบได้กับดอกบวบแรกแย้มหรือทองดอกบวบ รูปร่างสะโอดสะองคล่องแคล่ว หางยาว ปลายหางแหลมตรง อุ้งเท้าทอดคล้ายเท้าสิงห์ มีความสง่างามขณะเคลื่อนไหว 

แมวสายพันธุ์โกนจา มีลักษณะคล้ายกับแมวสายพันธุ์ต่างชาติอีกสายพันธุ์หนึ่ง คือ บอมเบย์

 ลักษณะโดยทั่วไป 
 ลักษณะที่เป็นข้อเด่น 
 ลักษณะสีขน ขนสั้น สีดำตลอดทั้งตัว 

 ลักษณะของส่วนหัว รูปหัวกลมไม่ใหญ่มาก หูใหญ่ ตั้งสูงเด่นบนส่วนหัว 

 ลักษณะของนัยน์ตา นัยน์ตาสีดอกบวบแรกแย้ม (สีเหลืองอมเขียว) 

 ลักษณะของหาง หางยาว ปลายแหลมชี้ตรง โคนหางใหญ่และค่อย ๆ เล็กเรียวกลมไปจนสุดปลายหาง ขายาวเรียวได้สัดส่วนกับลำตัว 

 ลักษณะที่เป็นข้อด้อย  
ขนยาวมากเกินไป ขนมีสีอื่นปะปน นัยน์ตาสองข้างเป็นคนละสี หรือเป็นสีอื่น ตาเอียง จมูกหัก หูไม่ตั้ง หางสั้นมากเกินไป (เมื่อยืดขาหลังให้ขนานกับหาง ความยาวของหางสั้นกว่าขาเกิน 3 นิ้ว) หางขอด หางหงิกงอ หางสะดุด ปลายหางคด ดุเกินไป เลี้ยงลูกไม่ดี

 บทกวีที่กล่าวถึงแมวโกนจา 

ดูเพิ่ม
 บอมเบย์
# ซุนดา
ซุนดา หมายถึง บริเวณภาคใต้ของประเทศไทย ลงไปถึงมาเลเซีย อินโดนีเซีย เกาะบอร์เนียว เกาะสุมาตรา เกาะชวา เกาะบาหลี เกาะซูลาเวซี เกาะลมบก เกาะซุมบาวา เกาะโฟลเร็ซ เกาะซุมบา เกาะติมอร์
ชาวซุนดา กลุ่มชาติพันธุ์หนึ่งในประเทศอินโดนีเซีย
 ภาษาซุนดา ภาษาถิ่นในประเทศอินโดนีเซีย
 หมู่เกาะซุนดา หมู่เกาะในประเทศอินโดนีเซีย
 หมู่เกาะซุนดาใหญ่
 หมู่เกาะซุนดาน้อย
 ไหล่ทวีปซุนดา (Sunda Shelf) แผ่นทวีปในยุคไพลสโตซีน
 แม่น้ำซุนดาเหนือ แม่น้ำในยุคไพลสโตซีน
 แม่น้ำซุนดาตะวันตก แม่น้ำในยุคไพลสโตซีน
 แม่น้ำซุนดาตะวันออก แม่น้ำในยุคไพลสโตซีน
 เขตชีวภาพซุนดา 
 อาณาจักรซุนดา

ca:Sonda
# ภาษาซุนดา
thumb|ผู้พูดภาษาซุนดา บันทึกในประเทศอินโดนีเซีย
ภาษาซุนดา (, ; อักษรซุนดา: ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ; อักษรเปโกน:) เป็นภาษากลุ่มมลายู-พอลินีเชียที่พูดโดยชาวซุนดา มีผู้พูดภาษานี้เป็นภาษาแม่ประมาณ 40 ล้านคนในบริเวณทางตะวันตกของเกาะชวา ซึ่งเทียบเท่ากับประมาณร้อยละ 15 ของประชากรทั้งหมดในประเทศอินโดนีเซีย

การจำแนก
รอเบิร์ต บลัสต์ นักภาษาศาสตร์ชาวอเมริกัน รายงานว่า ภาษาซุนดามีความใกล้ชิดกับกลุ่มภาษามาเลย์อิก เช่นเดียวกันกับกลุ่มของภาษาที่มีผู้พูดบนเกาะบอร์เนียว เช่น กลุ่มภาษาดายักบกหรือกลุ่มภาษากายัน–มูริก โดยอิงตามความคล้ายคลึงกันของคำศัพท์ระหว่างภาษาเหล่านี้ในระดับสูง

 สัทวิทยา 
ตัวอักษรซุนดามีความสอดคล้องกับหน่วยเสียงในระดับสูง

 สระ 
ภาษาซุนดามีเสียงสระ 7 เสียง ได้แก่  ,  ,  ,  ,  ,   และ  

หน้ากลางหลังปิดกลางเปิด

 พยัญชนะ 
Müller-Gotama (2001) รายงานว่ามีเสียงพยัญชนะ 18 เสียงในระบบเสียงภาษาซุนดา ได้แก่ , , , , , , , , , , , , , , , , ,  อย่างไรก็ตาม อิทธิพลจากภาษาต่างชาติทำให้มีหน่วยเสียงใหม่เพิ่มเข้ามา เช่น , ,  (เช่นในคำ , , ,) หน่วยเสียงพยัญชนะเขียนแทนด้วยตัวอักษรดังต่อไปนี้ , , , , , ,  ,  , ,  ,  , , ,  , , ,   และ   พยัญชนะอื่น ๆ ที่ปรากฏในคำยืมจากภาษาอินโดนีเซียส่วนใหญ่ถูกรวมเข้ากับพยัญชนะที่มีอยู่เดิมในภาษาซุนดา ได้แก่ /  → ;   → ;   → ; และ   → 

ริมฝีปากปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานอ่อนเส้นเสียงนาสิกหยุด/กักเสียดแทรกไม่ก้องก้องเสียดแทรกข้างลิ้นรัวเปิด

สระเรียงที่ประกอบด้วยสระสูงตามด้วยสระอื่น เมื่อออกเสียงจะแทรกเสียงกึ่งสระ  หรือ  เข้าไประหว่างสระเรียงนั้น เช่นในคำต่อไปนี้
  - 
  - 
  - 
  - 

 ตัวเลข 
เลขอักษรซุนดาภาษาซุนดา1||2||3||4||5||6||7||8||9||10||11||12||20||21||30||31||40||50||60||70||80||90||100||ร้อย1000||พัน

 ไวยากรณ์ 
 คำบุพบท 
 สถานที่ 
ภาษาซุนดามีคำบุพบททั่วไปสำหรับนิพจน์เชิงพื้นที่ 3 แบบ:
 di: 'ใน', 'ที่' ฯลฯ, ระบุตำแหน่ง
dina/na: 'บน', 'ที่' ฯลฯ., ระบุตำแหน่งจำเพาะ
 ka: 'ถึง', ระบุทิศทาง
 kana: 'ถึง', ระบุทิศทางจำเพาะ
 ti: 'จาก', ระบุความเป็นมา
tina: 'จาก', ระบุความเป็นมาจำเพาะ

ในการระบุนิพจน์เชิงพื้นที่จำเพาะกว่า (เช่น 'ข้างใน', 'ข้างใต้' ฯลฯ) จะมีการนำคำบุพบทเหล่านี้ไปประสมกับคำนามเฉพาะที่:

 ทางการ  สุภาพ  ไทย di jero di lebet ข้างใน  di luar di luar ข้างนอก  di gigir di gédéng ด้านข้าง di luhur di luhur ข้างบน di handap di handap ข้างล่าง di tukang di pengker ข้างหลัง di hareup di payun ข้างหน้า

 เวลา 
 ไทย  ซุนดา (ทางการ)  ซุนดา (สุภาพ) ก่อน  saacan/saméméh sateuacan หลัง  sanggeus saparantos ระหว่าง  basa nalika อดีต  baheula kapungkur

 อื่นๆ 
 ไทย  ซุนดา (ทางการ)  ซุนดา (สุภาพ) จาก  tina/ti tina/ti สำหรับ  jang, paragi kanggo/kanggé

ตัวอย่าง
ข้อความข้างล่างนำมาจากคำแปลหัวข้อที่ 1 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนในภาษาซุนดา และของต้นฉบับในภาษาอังกฤษ (กับคำแปลในภาษาไทย)

 ตัวอย่างข้อความภาษาซุนดา:
อักษรละติน
"Sakumna jalma gubrag ka alam dunya téh sipatna merdika jeung boga martabat katut hak-hak anu sarua. Maranéhna dibéré akal jeung haté nurani, campur-gaul jeung sasamana aya dina sumanget duduluran."

อักษรเปโกน (อาหรับ)

อักษรซุนดา (ดั้งเดิม)
 ฉบับแปลภาษาอังกฤษ:"All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood."ฉบับแปลภาษาไทย จากองค์กรแอมเนสตี้:'''
"มนุษย์ทั้งปวงเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในศักดิ์ศรี และสิทธิ ต่างในตนมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพ"
# สะเต๊ะ
thumb|251x251px|หมูสะเต๊ะพร้อมเครื่องเคียงและน้ำจิ้ม
สะเต๊ะ  เป็นอาหารอย่างหนึ่งซึ่งทำจากเนื้อที่หั่นบาง ๆ หรือหั่นเป็นก้อน อาจจะเป็นเนื้อหมู เนื้อไก่ เนื้อวัว เนื้อแกะ เนื้อแพะ เนื้อปลา ฯลฯ เสียบด้วยไม้เสียบที่ทำจากไม้ไผ่ แล้วนำไปย่างบนเตาฟืนหรือเตาถ่าน เสิร์ฟพร้อมเครื่องปรุงรสที่มีรสจัด (ซึ่งแตกต่างกันออกไปในแต่ละตำรับ) เชื่อกันว่าสะเต๊กรูปแบบแรกมีที่มาจากอาหารชวา แล้วเผยแพร่ไปทั่วอินโดนีเซีย จนกลายเป็นอาหารประจำชาติ สะเต๊ะมีจุดกำเนิดมาจากเกาะชวาหรือเกาะสุมาตราในประเทศอินโดนีเซีย แต่ก็ยังได้รับความนิยมในประเทศอื่น ๆ ด้วย เช่น มาเลเซีย สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์ รวมทั้งประเทศไทย หรือแม้แต่เนเธอร์แลนด์ซึ่งรับเอาวัฒนธรรมไปกับอาณานิคมของตน

คำว่า "สะเต๊ะ" เชื่อว่ามีที่มาจากประเทศจีนในอดีต โดยมาจากภาษาหมิ่นใต้คำว่า "แซบัก" (จีน: 三疊肉; พินอิน: sae bak) หมายถึง "เนื้อสามชิ้น" อย่างไรก็ตามนักวิชาการร่วมสมัยกล่าวว่าคำว่า "สะเต๊ะ" ในภาษาอังกฤษมาจากภาษาอินโดนีเซีย: "ซาเต" (sate) และภาษามลายู: "ซาเต" (sate) หรือ "ซาไต" (satai) ทั้งสองอย่างอาจจะมีที่มาจากภาษาทมิฬSatay, The Free Dictionary

สะเต๊ะของอินโดนีเซียอาจได้รับอิทธิพลจากกะบาบที่เป็นอาหารพื้นเมืองของอินเดียภาคเหนือ ซึ่งได้รับอิทธิพลจากชาวเติร์กอีกต่อหนึ่ง ตำรับดั้งเดิมของชาวตุรกีเป็นเนื้อแพะหั่นเป็นชิ้นหมักแล้วเสียบเหล็กแหลมย่างไฟ ชาวเปอร์เซีย, ชาวอาหรับและชาวอินเดียรับมาดัดแปลง อาจใช้เนื้อบดหรือเนื้อทั้งชิ้น จะเสียบหรือไม่เสียบไม้ก็ได้ เมื่อแพร่หลายมาถึงมลายู-ชวาจึงกลายเป็นสะเต๊ะอย่างที่เห็นในปัจจุบันอาหารมุสลิม. กทม. แสงแดด. 2547 หน้า 13 โดยร้านขายหมูสะเต๊ะร้านแรกในประเทศไทย คือ ร้านจึงอังลัก ย่านเยาวราช ข้างโรงภาพยนตร์เฉลิมบุรีหน้า 24, แวะชิม...หมูสะเต๊ะเจ้าเก่าเฉลิมบุรีที่สืบทอดมาเกือบ 100 ปี ที่ร้าน 'จึงอักลัก' . "แม่ลิ้นจี่พาชิม". บ้านเมือง: วันศุกร์ที่ 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2546 ปัจจุบันได้ย้ายร้านไปที่ย่านถนนพระรามที่ 4 เขตปทุมวัน

ส่วนสะเต๊ะเข้าสู่ราชสำนักไทยช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อพระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดามีรับสั่งไปยังเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชให้หาคนทำอาหารเก่ง ๆ มาทำอาหารอย่างชวาสักสองสามอย่าง จึงส่งคนมุสลิมมาสอน โดยมีหม่อมเจ้าแย้มเยื้อน สิงหราเป็นผู้เรียนและผู้ปรุงเนื่อง นิลรัตน์ ม.ล.. ตำรากับข้าวในวัง ของหม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน์. กรุงเทพฯ : บัวสรวง, 2549, หน้า 15 เบื้องต้นได้ทำสะเต๊ะโดยใช้เนื้อวัวเป็นเนื้อติดมันอย่างดี หากใช้เนื้อหมูจะต้องเลือกแบบที่ไม่มีพังผืด โดยนิจ เหลี่ยมอุไร ธิดาบุญธรรมของหม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน์ กล่าวไว้ความว่า "เวลาทำก็ยากนะคะ ต้องเลือกเอาแต่หมูดี ๆ ไม่มีพังผืด เนื้อต้องเนื้อติดมันที่มันยอดเยี่ยมอย่างแพงเลย เอามาแล่ มาหั่นบาง ๆ ตามขวางของเส้นหมู แล้วหมักไว้ หมักเคล้าเครื่องเคล้าอะไร หมักไว้ 3 ชั่วโมงถึงเสียบ นิ่มแล้วจึงเสียบ ถึงทานอร่อย"เนื่อง นิลรัตน์ ม.ล.. ตำรากับข้าวในวัง ของหม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน์. กรุงเทพฯ : บัวสรวง, 2549, หน้า 16 และด้วยรสชาติที่เป็นเลิศ พระวิมาดาเธอ กรมพระสุทธาสินีนาฏจึงประทานชื่อว่า สะเต๊ะลือเนื่อง นิลรัตน์ ม.ล.. ตำรากับข้าวในวัง ของหม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน์. กรุงเทพฯ : บัวสรวง, 2549, หน้า 14
# พะยอม
พะยอม เป็นไม้ยืนต้นประเภทพืชใบเลี้ยงคู่ชนิดหนึ่งที่อยู่ในวงศ์ Dipterocarpaceae พบได้ในกัมพูชา, อินเดีย, ลาว, มาเลเซีย, พม่า, ไทย และเวียดนาม มีลักษณะใบที่เรียงสลับกัน ดอกมีสีขาว กลิ่นหอม นิยมนำเนื้อไม้ไปใช้ในการก่อสร้าง ลักษณะคล้ายกับต้นตะเคียน

พะยอมมีชื่อพื้นเมืองอื่น ๆ อีก คือ กะยอม (เชียงใหม่) ชะยอม (ลาว) กะยอม (อีสาน) ขะยอมดง พะยอมดง (ภาคเหนือ) แคน (ร้อยเอ็ด) เชียง เชี่ยว (กะเหรี่ยง - เชียงใหม่) พะยอม (ภาคกลาง) พะยอมทอง (สุราษฎร์ธานี, ปราจีนบุรี) ยางหยวก (น่าน)

 ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 
พะยอมเป็นไม้ต้นสูง 15–30 เมตร เปลือกสีเทาเข้มแตกเป็นร่อง ใบเดี่ยวออกสลับ รูปขอบขนานกว้าง 3.5–6.5 เซนติเมตร ยาว 8–15 เซนติเมตร ปลายมนหรือเป็นติ่งสั้น ๆ โคนมน ขอบเป็นคลื่นผิวเกลี้ยงเป็นมัน ดอกสีขาว กลิ่นหอมจัด ออกเป็นช่อใหญ่ตามกิ่งและปลายกิ่ง กลีบเลี้ยง 5 กลีบ โคนเชื่อมติดกัน กลีบดอก 5 กลีบ เรียงเวียนกันแบบกังหันเมื่อบานเส้นผ่าศูนย์กลาง 1–2 เซนติเมตร เกสรตัวผู้ 15 อัน ผลรูปรีกว้างประมาณ 1 เซนติเมตร ยาวประมาณ 2 เซนติเมตร กลีบเลี้ยงเจริญไปเป็นปลีกยาว 3 ปีกสั้น 2 ปีกคล้ายผลยาง

 การกระจายพันธุ์และถิ่นอาศัย 
พะยอมมีการกระจายพันธุ์ในอินเดียตะวันออก พม่า ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม และมาเลเซีย พบขึ้นทั่วไป แต่มักพบในป่าเบญจพรรณและป่าดงดิบที่มีดินเป็นดินทราย

 ประโยชน์ 
 เนื้อไม้นำไปใช้ในการก่อสร้าง เช่น ใช้ทำหมอนรองรางรถไฟ พื้น เป็นต้น
 มีสรรพคุณทางยา
 เปลือกต้น รสฝาด ต้มดื่มแก้ท้องร่วง แก้ลำไส้อักเสบ ฝนทาสมานบาดแผล ชำระแผลทุบใส่น้ำตาลสดกันบูด
 ดอก รสหอมสุขุม ปรุงเป็นยาแก้ลม บำรุงหัวใจ ลดไข้
 ดอกสามารถนำมาประกอบอาหารได้
 เกร็ดความรู้ 
 ต้นพะยอมเป็นพันธุ์ไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัดพัทลุง
 ต้นพะยอมเป็นต้นไม้สำคัญของเส้นทางในอดีต จากสายโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ไปจนถึงวัดสวนดอก
 ต้นพะยอมเป็นต้นไม้ประจำโรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โรงเรียนอยุธยาวิทยาลัย และโรงเรียนหาดใหญ่รัฐประชาสรรค์
 ต้นพะยอมเป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัยรังสิต
 ดอกพะยอมเป็นดอกไม้ประจำจังหวัดกาฬสินธุ์และจังหวัดพัทลุง
 ดอกพะยอมเป็นดอกไม้ประจำโรงเรียนอยุธยาวิทยาลัย
 ดอกพะยอมเป็นดอกไม้ประจำมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออกและมหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์
# อุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์
อุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์ เป็นอุทยานแห่งชาติที่ตั้งอยู่ในเขตจังหวัดกาญจนบุรี มีเนื้อที่กว้างขวางถึง 1,532 ตารางกิโลเมตร หรือ 957,500 ไร่ มีพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าดงดิบ บริเวณรอบอ่างเก็บน้ำเขื่อนศรีนครินทร์ มีน้ำตกที่มีชื่อเสียง เช่น น้ำตกห้วยแม่ขมิ้น อำเภอศรีสวัสดิ์, น้ำตกผาตาด อำเภอทองผาภูมิ เป็นต้น

ลักษณะภูมิประเทศ
พื้นที่อุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์ส่วนหนึ่งเกิดจากสร้างเขื่อนศรีนครินทร์กั้นขวางแม่น้ำแม่กลอง (แควใหญ่) โดยมีแม่น้ำ ลำห้วย ลำธารที่สำคัญหลายสายไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำแห่งนี้ เช่น ห้วยแม่ขมิ้น ห้วยขาแข้ง ห้วยแม่วง ห้วยเกรียงไกร และห้วยแม่พลู เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีลำห้วยลำธารอีกหลายสายที่ไหลลงสู่แม่น้ำแควน้อยบริเวณเขตอำเภอไทรโยค เช่น ห้วยลิ่นถิ่น เป็นต้น สภาพภูมิประเทศเป็นภูเขาหินปูนและหินตะกอนเป็นส่วนใหญ่ ระดับความสูง สูงสุดประมาณ 1,100 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง โดยมีความสูงเฉลี่ยประมาณ 400 เมตร พื้นที่น้ำในทะเลสาบเหนือเขื่อนศรีนครินทร์มีระดับความสูงสุดประมาณ 180 เมตร จากระดับ น้ำทะเลปานกลาง

ลักษณะภูมิอากาศ
สภาพพื้นที่ในเขตอุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์เป็นพื้นที่เงาฝน ทำให้มีฝนตกน้อย อากาศร้อนจัดในฤดูร้อน และหนาวจัดในฤดูหนาว โดยมีอุณหภูมิสูงสุดประมาณ 44-45 องศาเซล-เซียสในเดือนเมษายน อุณหภูมิต่ำสุดในเดือนธันวาคมประมาณ 8-9 องศาเซลเซียส และอุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 27 องศาเซลเซียส ช่วงฤดูฝนเริ่มตกจากกลางเดือนเมษายน และสิ้นสุดในช่วงกลางเดือนตุลาคม โดยมีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยประมาณ 1,600 มิลลิเมตร

ทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่า
สภาพป่าในเขตอุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์ แบ่งเป็น 3 ประเภท

1 ป่าเบญจพรรณ พบขึ้นปกคลุมเป็นส่วนใหญ่ของพื้นที่ในบริเวณค่อนข้างราบถึงเนินเขา ในบางพื้นที่จะพบไม้ไผ่ขึ้นอยู่เป็นกลุ่มหนาแน่นมาก มีไม้ยืนต้นอื่นขึ้นแทรกอยู่บ้างเพียงประปราย พบมากในบริเวณตอนกลางติดกับชายฝั่งอ่างเก็บน้ำ ประกอบด้วยพันธุ์ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ แดง มะค่าโมง ประดู่ รกฟ้า มะกอกป่า กระโดน ตะแบก ไผ่บง ไผ่รวก และไผ่ซาง

มีสัตว์ป่าที่อาศัยอยู่ในสังคมป่าชนิดนี้ได้แก่ ลิงกัง พญากระรอกดำ เม่นใหญ่แผงคอสั้น หมาจิ้งจอก หมาใน กระทิง ช้างป่า เหยี่ยวกิ้งก่าสีดำ ไก่ป่า นกเขาเปล้าธรรมดา นกกะเต็นแดง นกโพระดกธรรมดา นกแอ่นฟ้าหงอน นกกระรางสร้อยคอใหญ่ นกจับแมลงคอสีฟ้า เต่าเหลือง ตะกวด จิ้งเหลนภูเขาเกล็ดเรียบ งูเหลือม งูหมอก งูปี่แก้วลายหัวใจ และกบหนอง เป็นต้น ส่วนบริเวณยอดเขาหินปูนที่เป็นสังคมป่าชนิดนี้จะพบ เลียงผาอาศัยอยู่ 

2. ป่าเต็งรัง ประกอบด้วยพันธุ์ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ เต็ง รัง แดง ตะคร้อ ฯลฯ พืชพื้นล่างเป็นพวก เป้งดอย ปรงป่า และไผ่เพ็ก 

สัตว์ป่าที่อาศัยอยู่ในบริเวณสังคมพืชป่าเต็งรัง ได้แก่ กระรอกปลายหางดำ กระจงเล็ก กวางป่า นกกระรางหัวขวาน นกตีทอง นกหัวขวานสี่นิ้วหลังทอง นกหัวขวานสามนิ้วหลังทอง นกแซงแซวหางปลา ตุ๊กแกบ้าน จิ้งจกหางหนาม จิ้งเหลนหลากหลาย งูกะปะ เป็นต้น

3. ป่าดิบแล้งพบขึ้นประปรายอยู่ทั่วเขตอุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์ มักจะพบในบริเวณที่อยู่ทางด้านรับลมที่พัดพาฝนมาปะทะภูเขา หรืออยู่ริมสองฝั่งของลำธาร พันธุ์ไม้ที่สำคัญได้แก่ ตะเคียนหิน มะเกิ้ม ยมหิน กระเบากลัก ยมหอม สมพง งิ้วป่า พลอง ขะเจ๊าะ กระโดน และเปล้า เป็นต้น 

สัตว์ป่าที่พบได้แก่ ลิงลม ค่างแว่นถิ่นเหนือ ชะนีมือขาว พญากระรอกบินหูแดง หมาไม้ อีเห็นข้างลาย เสือโคร่ง ไก่ฟ้าหลังเทา นกเขาเขียว นกตะขาบดง นกแก๊ก นกกก นกไต่ไม้หน้าผากกำมะหยี่ เต่าหก เหี้ย งูลายสาบคอแดง งูเขียวหางไหม้ท้องเขียว งูหลาม และเขียดตะปาด เป็นต้น

จุดเด่นที่น่าสนใจ
 น้ำตกผาตาด
 น้ำตกผาสวรรค์
 น้ำตกห้วยแม่ขมิ้น

 ระเบียงภาพ
# หว้า
หว้า   เป็นไม้ประเภทไม้ยืนต้น  มีถิ่นกำเนิดจากอินเดียจนถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในไทยพบทั่วไปตามป่าดิบชื้นและป่าผลัดใบ ตั้งแต่ระดับใกล้น้ำทะเลจนถึงระดับความสูง 1,100 เมตร เป็นพันธุ์ไม้มงคลพระราชทานประจำเพชรบุรี

 ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 
ลักษณะ ลำต้น ไม้ยืนต้นสูง 10-35 เมตร เปลือกต้นค่อนข้างเรียบ สีน้ำตาล ใบเดี่ยว ออกตรงข้าม รูปไข่หรือรูปรี กว้าง 3-7 เซนติเมตร ยาว 8-14 เซนติเมตร มีจุดน้ำมันที่บริเวณขอบใบ ดอกช่อ สีขาวหรือสีเหลืองอ่อน ออกที่ซอกใบหรือปลายยอด ฐานรองดอกเป็นรูปกรวย กลีบเลี้ยง 4 กลีบ กลีบดอก 4 กลีบ เกสรตัวผู้มีจำนวนมาก ออกดอกและติดผลราวเดือน ธันวาคม-มิถุนายน ผลเป็นผลสด รูปรีแกมรูปไข่ ฉ่ำน้ำ มีสีม่วงดำ ผิวเรียบมัน มีขนาด 1 เซนติเมตร ผลแก่ ราวเดือนพฤษภาคม เมล็ด มี 1 เมล็ด รูปไข่ 

 ประโยชน์ 
 เปลือกต้น ต้มน้ำดื่มแก้บิด อมแก้ปากเปื่อย
 เนื้อไม้ ใช้ทำสิ่งปลูกสร้างที่อยู่ในร่ม 
 ผลดิบ แก้ท้องเสีย ผลสุก รับประทานได้ ใช้ทำเครื่องดื่ม มีรสเปรี้ยวอมฝาด สามารถนำไปทำน้ำผลไม้ ไวน์เป็นเครื่องดื่มที่ให้สีม่วงกินแก้ท้องร่วงและบิด
 เมล็ด มีสารช่วยลดน้ำตาลในเลือด แก้ท้องเสีย ถอนพิษจากเมล็ดแสลงใจ
 ชาวกะเหรี่ยงนำยอดอ่อนไปวัดพร้อมธูปเทียนเพื่อใช้บูชาพระ เปลือกต้นใช้ย้อมผ้าได้สีม่วงขวัญฤทัย คำฝาเชื้อ 2551 พฤกษศาสตร์พื้นบ้านของชาวกะเหรี่ยง ที่ตำบลบ้านจันทร์และแจ่มหลวง อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ วิทยานิพนธ์ (วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่271 หน้า ดูฉบับเต็ม 
 ชาวโอรังอัซลีในรัฐเปรัก ประเทศมาเลเซีย ใช้รากนำไปต้มกับน้ำและดื่มเพื่อชูกำลังSamuel, A.J.S.J., Kalusalingam, A., Chellappan, D.K., Gopinath, R., Radhamani, S., Husain, H. A., Muruganandham, V., Promwichit, P. 2010. Ethnomedical survey of plants used by the orang asli in kampong bawong, Perak, West Malaysia. Joutnal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 6:5

ภาพ
# แอล
L (ตัวใหญ่:L ตัวเล็ก:l) เป็นอักษรละติน ลำดับที่ 12

 ชื่อเรียก 
 ในภาษาอังกฤษ เรียกว่า "แอล" (el - /ɛl/)
 ในภาษาเยอรมัน เรียกว่า "เอล"
 ในภาษาฝรั่งเศส เรียกว่า "แอล"
 ในภาษาสเปน เรียกว่า "เอเล"
 ในภาษาอิตาลี เรียกว่า "เอลเล"
ในประเทศไทยนิยมเรียกตัวอักษรนี้ว่า "แอล" และการถอดเสียงภาษาอังกฤษตามระบบของราชบัณฑิตยสถานกำหนดให้เขียนว่า "แอล" 
 Egyptian hieroglyph Phoenicianlamedh Etruscan L GreekLambda S39 ไฟล์:PhoenicianL-01.png ไฟล์:EtruscanL-01.png 100px

 ความหมาย 
 ในการเขียนเลขโรมัน L มีค่าเท่ากับ 50
 L ใช้แทนขนาดของเสื้อผ้า ขนาดใหญ่ (ย่อจาก large) ขนาดที่ใหญ่กว่านั้นจะเติม X (ย่อจาก extra) ลงไปด้านหน้าเป็น XL, XXL
l ใช้แทนของเหลว(liquid)
ภาษา L

 อื่นๆ 
 เอล (รถไฟ) ชื่อระบบรถไฟในเมืองชิคาโก
 แอล ตัวละครในการ์ตูนเรื่อง เดธโน้ต
 เป็นอักษรย่อของคำว่าโลลิคอน