# โรงเรียนวัดบวรนิเวศ
โรงเรียนวัดบวรนิเวศ เป็นโรงเรียนรัฐบาลประเภทชายล้วน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 1 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ เปิดสอนในระดับมัธยมศึกษาทั้งตอนต้นและตอนปลายเป็นโรงเรียนชายล้วน มีที่ตั้งอยู่ในบริเวณวัดบวรนิเวศวิหาร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร โรงเรียนนี้ตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2436 ตามพระดำริของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เพื่อจัดการศึกษาเล่าเรียนแก่พระภิกษุสามเณรในคณะธรรมยุติกนิกาย ต่อมาในปี พ.ศ. 2442 การจัดการเรียนการสอนของโรงเรียนวัดบวรนิเวศได้ก็กลายเป็นต้นแบบของการจัดการศึกษาในโรงเรียนต่าง ๆ ทั่วประเทศ ตามพระราชประสงค์ที่จะขยายโอกาสทางการศึกษาแก่ประชาชนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 

โรงเรียนแห่งนี้เคยมีองค์สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร เป็นองค์อุปถัมภ์

 ประวัติ 

thumb|250x250px|ตึกมนุษยนาควิทยาทาน
thumb|250px|ตึกวชิรญาณวงศ์

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระปิยะมหาราช รัชกาลที่ 5 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ   พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้ง วิทยาลัย ขึ้นในวัดบวรนิเวศวิหารพระราชทานนามว่า มหามกุฏราชวิทยาลัยในปีพุทธศักราช 2436 (ร.ศ. 112) เพื่อให้เป็นที่ศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรมของพระภิกษุสามเณรในคณะธรรมยุตินิกาย ตามพระดำริของ   สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรสผู้ครองวัดบวรนิเวศวิหารในขณะนั้น โดยแบ่งเป็น 2 แผนกคือส่วนวิทยาลัยใช้เป็นที่เล่าเรียนพระปริยัติธรรมชั้นสูง และจัดตั้งโรงเรียนตามพระอารามเป็นสาขาหนึ่งของวิทยาลัยนี้ 

โรงเรียนวัดบวรนิเวศเป็นส่วนหนึ่งของมหามกุฏราชวิทยาลัย โดยมีพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส ทรงเป็นผู้จัดการพระองค์แรก ต่อมาการเรียนการสอนในโรงเรียน ได้ขยายตัวกว้างขวางออกไปตามลำดับ ในปีพุทธศักราช 2442 (ร.ศ. 117) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชประสงค์ให้ขยายการศึกษาให้แพร่หลายไปทั่วประเทศ จึงโปรดเกล้าฯ ให้นำหลักสูตรและวิธีการสอนที่ใช้ในโรงเรียนวัดบวรนิเวศ ไปใช้สอนตามโรงเรียน ต่าง ๆ ทั่วประเทศ จึงถือได้ว่าโรงเรียนวัดบวรนิเวศเป็นโรงเรียนสาธิตในการใช้หลักสูตร เป็นแห่งแรกของประเทศไทย

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งลูกเสือขึ้น เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2454 ตามระเบียบปกครองลูกเสือของชาติ  โดยเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2454 กองลูกเสือโรงเรียนวัดบวรนิเวศตั้งขึ้นในมณฑลกรุงเทพมหานคร เป็นกองร้อยที่ 7

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จัดสร้างตึกมนุษยนาควิทยาทาน เพื่อเป็นที่ระลึกให้แก่ พระเจ้าน้องยาเธอกรมหมื่นวชิรญาณวโรรส 2 สิงหาคม พ.ศ. 2467 โดยหลวงสาโรชรัตนนิมานก์ เป็นสถาปนิก โดยตึกมนุษยนาควิทยาทาน ใช้เป็นสถานที่สำหรับการเรียนการสอนของนักเรียนโรงเรียนวัดบวรนิเวศ และโรงเรียนฝึกหัดครูวัดบวรนิเวศ

 สัญลักษณ์ 

thumbnail|ตราสัญลักษณ์โรงเรียนวัดบวรนิเวศ

 ตราประจำโรงเรียน 

ตราสัญลักษณ์ประจำโรงเรียนวัดบวรนิเวศ เป็นรูปอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จ.ป.ร. ครอบจุลมงกุฎ ประดิษฐานบนพญานาคสองหัว  มีชื่อโรงเรียน  "บวรนิเวศ" อยู่กลางลำตัวพญานาค 

รูปสัญลักษณ์ดังกล่าวมีนัยความหมายดังต่อไปนี้

 "จ.ป.ร"  หมายถึงพระปรมาภิไธยย่อของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว องค์พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้งโรงเรียนวัดบวรนิเวศเป็นสาขาของมหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งย่อมาจากคำว่า มหาจุฬาลงกรณ์ ปรมราชาธิราช

 "จุลมงกุฏ"  หรือ"พระเกี้ยว  หมายถึง สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ กรมหมื่นพิฆเนศวรสุรสังกาศ ขณะที่ผนวชและประทับที่วัดบวรนิเวศวิหาร  ซึ่งยังทรงพระเยาว์ยังมิได้เป็นพระมหากษัตริย์   ต่อมาขึ้นครองราชย๋เป็นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

 "พญานาค"  หมายถึง พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ  ซึ่งเป็นพระนามเดิมของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า  กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ผู้ทรงวางรากฐานการศึกษาของโรงเรียนวัดบวรนิเวศพระองค์แรก

 ต้นไม้ประจำโรงเรียน  
ต้นราชพฤกษ์ หรือต้นคูน ออกดอกเป็นช่อสีเหลือง  ต้นราชพฤกษ์ออกดอกบานในช่วงเดือนมีนาคม - เมษายน ตรงกับช่วงเวลาที่นักเรียนจบหลักสูตร มัธยมศึกษาตอนต้น (ม.3) และ มัธยมศึกษาตอนปลาย (ม.6) ปัจจุบันต้นราชพฤกษ์ของโรงเรียนปลูกอยู่ด้านหน้ามุขอรพินทุ์ ตรงข้ามศาลาจตุรมุข
 สีประจำโรงเรียน 
 ██ สีเหลือง หมายถึง พระพุทธศาสนา ซึ่งสื่อถึงวัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร 
 ██ สีดำ หมายถึง ความเข้มแข็ง เด็ดเดี่ยว ของนักเรียนบวรนิเวศ

คติพจน์
เรียนดี มีวินัย ใจสะอาด
 สุภาษิต 
ปญฺญา นรานํ รตนํ หมายถึง ปัญญาเป็นรัตนะของนรชน
 คำขวัญ 
 "คนดีสีเหลือง-ดำ "
 "เรียนดี มีวินัย ใจสะอาด"
 "ลูกนาคาไหว้พระ คารวะครู"

 ทำเนียบผู้บริหาร  
 ลำดับ รายพระนามและรายนาม ตำแหน่ง ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง  1  พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส  ผู้จัดการ  พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2451 2  พระเขมาพิมุขธรรมพระครูปริตรโกศล   ผู้จัดการอาจารย์ใหญ่   พ.ศ. 2445 - พ.ศ. 2451 3  ขุนเพิ่มคุณสมบูรณ์ (พลอย)   ครูใหญ่  พ.ศ. 2451 - พ.ศ. 2455 4  ขุนปลูกนิสสัยเหมาะ (สนธิ์)  ครูใหญ่  พ.ศ. 2455 - พ.ศ. 2457 5   หลวงอาจวิชชาสรร (ทอง ชัยปาณี)  ครูใหญ่  พ.ศ. 2457 - พ.ศ. 2461 6  พระยาผดุงวิทยาเสริม (กำจัด พลางกูร)  อาจารย์ใหญ่  พ.ศ. 2461 - พ.ศ. 2470 7  หลวงพิลาศวรรณสาร   อาจารย์ใหญ่  พ.ศ. 2470 - พ.ศ. 2474 8  หลวงวรเวทย์พิสิฐ (วรเวทย์ ศิวะศรียานนท์)  อาจารย์ใหญ่ พ.ศ. 2474 - พ.ศ. 2475 9  พระสอนถูกระบอบ (เรือง หิญชีระนันทน์)  อาจารย์ใหญ่  พ.ศ. 2475 - พ.ศ. 2476 (วาระที่ 1) 10  หลวงชาญพิทยกิจ  (เหมียน ปรุณะปุณย์)  อาจารย์ใหญ่  พ.ศ. 2476   (วาระที่ 1) 11  ขุนวิศิษฐ์จรรยา  รักษาการครูใหญ่  พ.ศ. 2476 - พ.ศ. 2477 9  พระสอนถูกระบอบ (เรือง หิญชีระนันทน์)  อาจารย์ใหญ่  พ.ศ. 2477 (วาระที่ 2) 10  หลวงชาญพิทยกิจ  (เหมียน ปรุณะปุณย์)   อาจารย์ใหญ่  พ.ศ. 2477 - พ.ศ. 2481 (วาระที่ 2) 12  หม่อมหลวงพันธ์ ศิริวงศ์ อาจารย์ใหญ่  พ.ศ. 2481 - พ.ศ. 2482 13 ขุนจรรยาวิสัย  ครูใหญ่  พ.ศ. 2483 - พ.ศ. 2484 14 ขุนวิศาลจรรยา (วิศาล วิศาลจรรยา) ครูใหญ่  พ.ศ. 2485 - พ.ศ. 2490 15 หลวงศรีภาษะเวทิน (ไล่เต้ก สิริสิงห) อาจารย์ใหญ่  พ.ศ. 2490 - พ.ศ. 2504 16 นายประยุทธ ทหารแกล้ว รักษาการอาจารย์ใหญ่อาจารย์ใหญ่ผู้อำนวยการโรงเรียน ชั้นพิเศษ  พ.ศ. 2505 - พ.ศ. 2507พ.ศ. 2507 - พ.ศ. 2516พ.ศ. 2516 17 นางสาวอุไรรัจน์ คชะสุตรักษาการผู้อำนวยการ ชั้นพิเศษพ.ศ. 2516 - พ.ศ. 2517 18  นายลัยอาจ ภมะราภา ผู้อำนวยการโรงเรียน ชั้นพิเศษ พ.ศ. 2517 - พ.ศ. 2518 19 นางรวยรื่น ปทุมไชย ผู้อำนวยการโรงเรียน ชั้นพิเศษ พ.ศ. 2518 20 นายจรัญ ตาบโกสัย ผู้อำนวยการโรงเรียน ชั้นพิเศษ พ.ศ. 2518 - พ.ศ. 2520 21 นายสวัสดิ์ ปิ่นสุวรรณผู้อำนวยการ พ.ศ. 2520 - พ.ศ. 2521 22 ว่าที่ ร.ต. ดร. จรัญ โสตถิพันธุ์ผู้อำนวยการ พ.ศ. 2521 - พ.ศ. 2523 23 นายอนันต์ คงถาวร รักษาการผู้อำนวยการ พ.ศ. 2523 24 นายเจริญ วงศ์พันธ์ ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2523 - พ.ศ. 2526 25 นายทิม ผลภาค  ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2526 - พ.ศ. 2529 26  นายนพคุณ ทรงชาติ ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2529 - พ.ศ. 2535 27 นายครรชิต ตรานุชรัตน์ ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2535 - พ.ศ. 2539 28 นายบุญยัง แสงวิรุณ ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2539 29 นายวิกรม ชุมสาย ณ อยุธยา ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2539 - พ.ศ. 2540 30 นายฉลอง มีขันทอง ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2540 - พ.ศ. 2542 31 นายอำนาจ ผิวขำ ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2542 - พ.ศ. 2544 32 นายสุธน คุ้มสลุด ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2544 - พ.ศ. 2546 33 นายไพรัช กรบงกชมาศ ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2546 - พ.ศ. 2549 34 นายธวัชชัย ชัยเพชระกุล ผู้อำนวยการ  พ.ศ. 2549 - พ.ศ. 2554 35 นายชาญณรงค์ แก้วเล็ก ผู้อำนวยการ พ.ศ. 2554 - พ.ศ. 2558 36 นางเพลินใจ พฤกษชาติรัตน์ ผู้อำนวยการ พ.ศ. 2559 - พ.ศ. 256237นายเขษมชาติ อารีมิตรผู้อำนวยการพ.ศ. 2562 - พ.ศ. 256738นางสาวสุญาดา เฮงชัยโยผู้อำนวยการพ.ศ. 2568 - ปัจจุบัน

 ระบบการปกครองนักเรียน 
thumb|200px|นักเรียนโรงเรียนวัดบวรนิเวศ คณะวชิรญาณวงศ์
โรงเรียนวัดบวรนิเวศจัดระบบการปกครองนักเรียนออกเป็น 5 คณะ มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2517  ดังนี้
 คณะวชิรญาณวงศ์ สีประจำคณะ ██ สีม่วง 
 คณะดำรงธรรมี สีประจำคณะ ██ สีฟ้า
 คณะรังษีสังวร สีประจำคณะ ██ สีเขียว
 คณะบวรนาคินทร์ สีประจำคณะ ██ สีแสด
 คณะอรพินทุ์พิสุทธิ์ สีประจำคณะ ██ สีน้ำเงิน

 บุคคลสำคัญของโรงเรียน 
 พระนามและนามอาจารย์ของโรงเรียนวัดบวรนิเวศ 
 สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 10 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นผู้จัดการพระองค์แรกของโรงเรียนวัดบวรนิเวศวิหาร
 สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 13 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นเปรียญครูองค์ที่ 2 ของโรงเรียนวัดบวรนิเวศวิหาร
 สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 19 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ องค์อุปถัมถ์โรงเรียน
 หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)
 คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) ประจำปีพุทธศักราช 2530  ผู้ก่อตั้งวงดนตรีโรงเรียนวัดบวรนิเวศคุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง , หอสมุดดนตรีสมเด็จพระเทพรัตน์
 มัณฑนา บุนนาค หม่อมในหม่อมเจ้าทิพยฉัตร ฉัตรชัย

 รายนามบุคคลสำคัญจากโรงเรียนวัดบวรนิเวศ 
 ศาสตราจารย์ ประภาศน์ อวยชัย อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม
 ศาสตราจารย์ รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์ เมธีวิจัยอาวุโส สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ สาขาเศรษฐศาสตร์ สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ ศาสตราจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
 ศาสตราจารย์พิเศษจรัญ ภักดีธนากุล ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ อดีตปลัดกระทรวงยุติธรรมและผู้พิพากษาศาลยุติธรรม
 ชัช ชลวร ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ,อดีตประธานศาลรัฐธรรมนูญ อดีตประธานแผนกคดีเยาวชนและครอบครัวในศาลฎีกา
 จารุพงศ์ เรืองสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และหัวหน้าพรรคเพื่อไทย อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม
 พลเอกมนตรี ศุภาพร อดีตประธานกรรมการ บริษัท ทีโอที จำกัด (มหาชน)
 พลโท ภัทรพล รักษนคร ผู้ทรงคุณวุฒิพิเศษกองทัพบก
 รอง เค้ามูลคดี นักแสดงอาวุโส และนักพากย์
 อริสมันต์ พงศ์เรืองรอง อดีตนักร้อง, นักการเมือง เป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร
 ทองภูมิ สิริพิพัฒน์ นักแสดง, พิธีกร และนายแบบไทย
 พลเอก นิพนธ์ สีตบุตร นายกสมาคมศิษย์เก่าบวรนิเวศ
 พลเอก สวัสดิ์ ทัศนา อดีตผู้ช่วยเจ้ากรมเสมียนตรา กระทรวงกลาโหม, อดีตรองผู้อำนวยการองค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก และผู้ทรงคุณวุฒิพิเศษ กระทรวงกลาโหม 
 พลเอก อภิรัชต์ คงสมพงษ์ อดีตรองแม่ทัพภาคที่ 1, สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ผู้ช่วยผู้บัญชาการทหารบก และผู้บัญชาการทหารบก ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง รองเลขาธิการพระราชวัง
พันตำรวจโท บุญเลิศ เลิศปรีชา อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครนายก รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย
 นายแพทย์ ประพนธ์ ตั้งศรีเกียรติกุล อดีตรองอธิบดีกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข เขต 10 รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี และคณะที่ปรึกษารองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข 
 นายเขมชาติ จิวประสาท อดีตผู้ตรวจราชการกรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
 นายวิมล จันทรโรทัย อดีตรองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และอดีตอธิบดีกรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์