# ภาษาอาหม
ภาษาอาหม  เป็นภาษาที่ตายแล้ว ในตระกูลภาษาขร้า-ไท ภาษาอาหมนั้นมีอักษร และถ้อยคำของตนใช้สื่อสารทั้งพูดและเขียนมาอย่างต่อเนื่อง แต่ชาวอาหมในปัจจุบันนั้นหันไปใช้ภาษาอัสสัมซึ่งอยู่ในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียนแล้ว อย่างไรก็ตาม ถ้อยคำที่บันทึกจารึกไว้ในคัมภีร์ในบทสวดในพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ก็แสดงให้เห็นว่านักบวชชาวไทอาหมยังใช้ภาษาไทได้อย่างสมบูรณ์ ปัจจุบันกำลังอยู่ในช่วงฟื้นฟูภาษา

 ประวัติ 
พัฒนาการและการจัดจำแนกภาษายังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ บรรพบุรุษน่าจะเป็นภาษาไทดั้งเดิมเมื่อราว 2,000 ปีที่ผ่านมา ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับภาษาจีนแต่อาจจะเกี่ยวข้องกับตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน ชาวอาหมเดิมอยู่ในเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วงและเวียดนาม ต่อมาได้อพยพเข้ามณฑลยูนนาน รัฐชาน จนถึงลุ่มแม่น้ำพรหมบุตรในที่สุด

ชาวอาหมได้พัฒนาอาณาจักรของตนเองในช่วง พ.ศ. 1771-2386 ภาษาอาหมเป็นภาษาทางการของอาณาจักรตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 18-21 จนกระทั่งถูกแทนที่ด้วยภาษาอัสสัมที่เป็นภาษากลุ่มอินโด-อารยัน ซึ่งเป็นผลมาจากการรับวัฒนธรรมฮินดู

 ยุคเสื่อม 
ชาวอาหมไม่เคยคิดว่าตัวเองต่ำต้อย จนกระทั่งกษัตริย์อาหมยอมรับวัฒนธรรมฮินดู นำระบบวรรณะมาใช้ เพราะถูกพราหมณ์ยกยอ และนำพิธีกรรมมารองรับสถานะให้กษัตริย์มีฐานะที่สูงขึ้น เมื่อนำพิธีกรรมต่าง ๆ มาใช้ ภาษาก็เปลี่ยนไปตามพราหมณ์ผู้ประกอบพิธีกรรม ทั้งที่ชาวอาหมแท้ ๆ นั้นมีจำนวนไม่มากนัก และภาษาอัสสัมก็ครอบงำสังคม รวมไปถึงราชสำนักเพื่อเข้าถึงฮินดู จนลามไปยังขุนนางและราษฎรต่าง ๆ ครั้นตกเป็นเมืองขึ้นของอังกฤษ อังกฤษก็ถอดกษัตริย์อาหมออก และให้อำนาจแก่พราหมณ์และขุนนางฮินดูแทน ภาษาอาหมจึงใช้กันจำกัดลงเรื่อย ๆ จนเป็นภาษาตายไม่มีใครใช้ในชีวิตประจำวัน กลุ่มนักบวชเทวไท (Deotai) ซึ่งเป็นนักบวชตามความเชื่อลัทธิฟ้าหลวง แม้จะพยายามรักษาประเพณี พิธีกรรมต่าง ๆ แต่ก็ทำได้จำกัด และนักบวชก็ขาดคนพูดอาหมด้วย และไม่มีใครเข้าใจได้ชัดเจน

 การฟื้นฟูในปัจจุบัน 
แม้ว่าภาษาอาหมจะมีการฟื้นฟูอย่างน้อย 3 ช่วงเวลา ช่วงที่ 1 ในสมัยพระเจ้าจักรธวัช สิงห์ในช่วง ค.ศ. 1663 ช่วงที่ 2 ในยุคหลังจากอังกฤษเข้าปกครองในรัฐอัสสัมราวปี ค.ศ. 1826 และช่วงที่ 3 ตั้งแต่ ค.ศ. 1980 จนถึงปัจจุบัน ได้มีการฟื้นฟูภาษาไทและตั้ง สมาคมวรรณกรรมไทตะวันออก (Eastern Tai Literary Association) ที่เมืองกูวาฮาติ โดยมุ่งมั่นปฏิบัติให้พัฒนาการเรียน เขียนอ่านภาษาอาหม พร้อมกันนี้ให้สนับสนุนให้ค้นคว้าศึกษาเอกสารโบราณของชาวอาหมอย่างจริงจัง การฟื้นฟูภาษาอาหมนั้นอาศัยสัทวิทยาของภาษาพี่น้อง เช่น ภาษาอ่ายตนและภาษาพ่าเก โดยภาษาดังกล่าวจะถูกเรียกว่า ภาษาไทในอัสสัม เนื่องจากประกอบไปด้วยคำไททุกกลุ่มในรัฐอัสสัม หากการฟื้นฟูดังกล่าวได้ผล ภาษาเขียนในรัฐอัสสัมจะใช้อักษรอาหมเป็นหลักแทนอักษรไทอื่น ๆ ในรัฐอัสสัมการศึกษาประวัติศาสตร์ไทอาหม, หน้า 71 โดยอาศัยพื้นฐานภาษาอ่ายตนในรัฐอัสสัม เนื่องจากใกล้เคียงกับภาษาอาหมมากที่สุด ชาวอาหมอาจอาศัยชาวอ่ายตนในการรื้อฟื้นภาษาการศึกษาประวัติศาสตร์ไทอาหม, หน้า 123

 ลักษณะภาษา 
ภาษาอาหมกับภาษาในศิลาจารึกสุโขทัยของไทย ต่างก็เป็นภาษาไทยุคเก่าที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันมากกว่าภาษาถิ่นไทยในปัจจุบัน และในภาษาอาหมไม่มีการใช้คำราชาศัพท์ คำที่ใช้พูดกับคนธรรมดาก็ใช้พูดกับกษัตริย์ได้ การเรียงประโยคเป็นแบบประธาน-กริยา-กรรม รากศัพท์เป็นคำเดี่ยว ไม่มีการผันคำกริยา ไม่มีกาล และไม่มีรูปพหูพจน์ของคำนาม แสดงเวลาด้วยกริยาช่วย

 โคลงกลอน 
กลอนอาหมที่มีเรื่องเกี่ยวกับการสร้างโลก ซึ่งเป็นกลอนไทยที่มีจำนวนพยางค์เลขคี่เขียนแบบกลอนหัวเดียว ลงท้ายวรรคคู่ด้วยสระเสียงเดียวกัน เหมือนเพลงลำตัด หรือเพลงเรือ สรุปคือ กลอนหก และกลอนแปดของไทยเป็นลูกผสมระหว่างกลอนไทยที่มีจำนวนพยางค์เป็นเลขคี่ แต่ต่อมาใช้เลขคู่แบบปัฐยาวัตของอินเดีย และคำสวดของอาหม ก็คล้ายกับ แหล่ ของไทยด้วย

 คำศัพท์ 

เกา = ฉัน (กู) 
โปเกา = พ่อตา
ไป,ไปกะ = คำบอกลาไป
ไปคัน = ไปอย่างรวดเร็ว
ไป่ = ไผ่
เปล่า = ว่างเปล่า
เป่า = เป่าลม
มุง = เมือง
เจ้ = เมืองที่มีคูน้ำล้อมรอบ (ตรงกับคำว่า แจ้ ในคำเมือง เช่น แจ้ห่ม)
มู = ฤดู, อากาศ,เวลา 
มูหนาว = ฤดูหนาว
มูเหนียว = เวลานี้, เดี๋ยวนี้
มะพุก = พรุ่งนี้
ไหม้ = เผา
ถ้า = คอย หรือ ถ่า ในภาษาอีสาน
ปินใหง่ = ฝุ่นละออง (ตรงกับคำว่า ใหง่ ในภาษาลาว ซึ่งปัจจุบันมีใช้แถบชนบท)
จี = จดจำ (ตรงกับคำว่า จือจำ ในภาษาลาว)
ถัก = เย็น, ถัก
เล็ง = วิ่ง หรือ แล่น
ญม = ยิ้ม
กำ = ข้อห้าม
อาย = เข้าอาย
อ้าย = พี่ชาย
อ้า = เปิดออก, เปิดเผยออก

อา = น้องของพ่อ
ที่ไฟ = ไฟ
บินหวัด = เป็นหวัด
บอร์ = ใหญ่, กว้าง
คนม้า = คนเลว คนชั่ว
งอนตา = คิ้ว
คิ้ว, เขียว = ฟัน
ม่านตา = แว่นตา
คีบตีน = รองเท้า
แรงไฟ = รถไฟ
โง  = วัว
แรงโง = เกวียน
แรงน่อง = รถสามล้อ
ริก = เรียก 
ด้ำ = ผีบ้านผีเรือน (เช่น ผีซ้ำ ด้ำพลอย)
มอยด้ำ = เนินดินฝังพระอัฐิกษัตริย์อาหม
หมอรู้หมอแสง = ปุโรหิต
หมอลิกหมอลาย = อาลักษณ์
เรือน = บ้าน หรือ เรือน (ในภาษาไทย)
สว๋า = เสือ
หมากโม้ = หมาก
เบิว ปลู้ = พลู
ฝม = ผม

ตัวเลข
อาหมมีตัวเลขพื้นฐานดังนี้:
 จำนวนนับ /lɯŋ/  /sɔ:ŋ/  /sam/  /si:/  /ha/  /ruk/  /cit/  /pit/  /kaw/  /sip/  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10 เลขลำดับ /ʔaj/  /ŋi:/  /sam/  /saj/  /ŋu:/  /luk/  /cit/  /pit/  /kaw/  /sip/  ที่ 1  ที่ 2  ที่ 3  ที่ 4  ที่ 5  ที่ 6  ที่ 7  ที่ 8  ที่ 9  ที่ 10 

คำนับจำนวน เวลา
ในการนับเลขอาหมโดยเฉพาะการนับทั้งหมด แต่มีสำเนียงเพี้ยนจากภาษาไทยไปบ้าง
เอ็ด = หนึ่ง
ฉอง = สอง
ฉาม = สาม 
ฉี่ = สี่
ห่า = ห้า
หรุก = หก
จิด = เจ็ด 
เป็ด = แปด
เก่า = เก้า
ฉิบ = สิบ

คำทักทาย
เปอ่องเลเล = มีความหมายว่าจงเจริญ (ซึ่งมาจากภาษาพม่าซ้อนคำไทอาหมเดิม เนื่องจาก เป(แพ้) แปลว่า ชนะ รวมกับคำว่า อ่อง ซึ่งเป็นภาษาพม่าที่แปลว่า ชนะ เช่นเดียวกัน ส่วนคำว่า เล เป็นคำลงท้ายแบบเดียวกับหางเสียง ครับ, ค่ะ)
คุปต่าง = กราบไหว้ (ในบทบูชาบรรพชน)
คุปต่าง ชมโหลง = ขอบคุณ

ตารางเทียบภาษา
ด้านล่างคือตารางเทียบภาษาอาหมกับภาษากลุ่มไทอื่น ๆ
ไทยไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิมสัทอักษรไทยลาวไทยถิ่นเหนือไทใหญ่ไทลื้อจ้วงมาตรฐานอาหม:ลม*lom/lōm//lóm//lōm//lóm//lôm//ɣum˧˩//lum/เมือง*mɯaŋ/mɯ̄aŋ//mɯ́aŋ//mɯ̄aŋ//mɤ́ŋ//mɤ̂ŋ//mɯŋ˧//mɯng/ดิน*ʔdin/dīn//dìn//dīn//lǐn//dín//dei˧//nin/ไฟ*vai/aɯ/fāj//fáj//fāj//pʰáj/ or /fáj//fâj//fei˧˩//pʰaj/หัวใจ*čai/aɯ/hǔa tɕāj//hǔa tɕàj//hǔa tɕǎj//hǒ tsǎɰ//hó tɕáj//sim//caj/รัก*rak/rák//hāk//hák//hâk//hak//gyai˧˩//hak/น้ำ*naam/náːm//nâm//nám//nâm//nà̄m//ɣaem˦˨//nam/