# สุมาเอี๋ยน
จักรพรรดิจิ้นอู่ตี้  หรือ พระเจ้าซีโจบู๊ฮ่องเต้ / ชื่อจู๋อู่หฺวางตี้  ชื่อตัว สุมาเอี๋ยน (ค.ศ. 236 - 16 พฤษภาคม ค.ศ. 290) หรือในภาษาจีนกลางว่า ซือหม่า เหยียน  ชื่อรอง อานชื่อ  เป็นหลานปู่ของสุมาอี้ หลานลุงของสุมาสู และบุตรชายของสุมาเจียว สุมาเอี๋ยนขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิพระองค์แรกของราชวงศ์จิ้นหลังจากบังคับโจฮวนจักรพรรดิลำดับสุดท้ายของรัฐวุยก๊กให้สละราชบัลลังก์ให้พระองค์ พระองค์ครองราชย์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 266 ถึง ค.ศ. 290 และหลังจากการพิชิตรัฐง่อก๊กในปี ค.ศ. 280 พระองค์ก็ทรงเป็นจักรพรรดิของจีนที่กลับมารวมเป็นหนึ่ง จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนยังทรงเป็นที่รู้จักในเรื่องความฟุ่มเฟือยและความหมกมุ่นโลกีย์ โดยเฉพาะภายหลังจากการรวมแผ่นดินจีนเป็นหนึ่ง มีหลายตำนานที่เล่าขานสมรรถภาพอันเหลือเชื่อของพระองค์ในการทรงมีสัมพันธ์กับสนมนับหมื่นคน

จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงมักถูกมองว่าเป็นผู้มีพระทัยกว้างขวางและมีพระเมตตา แต่ก็ทรงถูกมองว่าเป็นผู้ใช้จ่ายสุรุ่ยสุร่ายด้วย ความมีพระทัยความกว้างขวางและพระเมตตาของพระองค์นั้นบ่อนทำลายการปกครองของพระองค์เอง เพราะพระองค์ทรงกลายเป็นผู้โอนอ่อนต่อการฉ้อราษฎร์บังหลวงและความสุรุยสุร่ายของตระกูลขุนนาง (世族 ชื่อจู๋ หรือ 士族 ชื่อจู๋, ชนชั้นเจ้าของที่ดินทางการเมืองหรือทางระบบข้าราชการตั้งแต่ยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกจนถึงยุคราชวงศ์ถัง) มากเกินไป ซึ่งตระกูลเหล่านี้รีดเอาทรัพย์สินของของราษฎรไป นอกจากนี้ เมื่อจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนก่อตั้งราชวงศ์จิ้นขึ้น พระองค์ทรงวิตกกังวลในเรื่องเสถียรภาพของการปกครอง และทรงเชื่อว่ารัฐก่อนหน้าอย่างวุยก๊กต้องล่มสลายเนื่องจากความผิดพลาดที่มอบอำนาจให้ตระกูลสุมา พระองค์จึงพระราชทานอำนาจอย่างสูงให้กับเหล่าพระปิตุลา พระภาดา และพระโอรสของพระองค์ รวมถึงพระราชทานอำนาจทางการทหารอย่างอิสระด้วย การดำเนินการเช่นนี้กลับส่งผลทำให้เกิดความไร้เสถียรภาพของราชวงศ์จิ้นตะวันตก เนื่องจากเหล่าอ๋องต่างทำสงความภายในต่อกันและกันที่รู้จักในคำเรียกว่าสงครามแปดอ๋องภายหลังการสวรรคตของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนไม่นาน และจากนั้น "ห้าชนเผ่า" ก็ก่อการกำเริบขึ้น ซึ่งเป็นโค่นล้มราชวงศ์จิ้นตะวันตก และทำให้ราชวงศ์จิ้นตะวันออกที่สืบทอดอำนาจต่อมาจำต้องย้ายไปภูมิภาคทางฝั่งใต้ของแม่น้ำห้วย (淮河 หฺวายเหอ)

 พระประวัติก่อนการก่อตั้งราชวงศ์จิ้น 
thumb|left|ภาพตัวละครในนวนิยายสามก๊ก จากตำนานหนังสือสามก๊กพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ จากซ้ายไปขวา: เตงงาย, สุมาเจียว, สุมาเอี๋ยน, สุมาอี้, สุมาสู, จงโฮย
สุมาเอี๋ยนเกิดในปี ค.ศ. 236 ในฐานะบุตรชายคนโตของสุมาเจียวและภรรยาคือหวาง ยฺเหวียนจี (王元姬) ซึ่งเป็นบุตรสาวของอองซก (王肅 หวาง ซู่) บัณฑิตลัทธิขงจื๊อ ในช่วงเวลานั้น สุมาเจียวเป็นข้าราชการระดับกลางในราชสำนักของรัฐวุยก๊กและเป็นสมาชิกของตระกูลที่มีเอกสิทธิ์ในฐานะบุตรชายของขุนพลสุมาอี้ หลังสุมาอี้ยึดอำนาจจากผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์โจซองในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 249 ในอุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง สุมาเจียวก็ขึ้นมามีอำนาจในรัฐมากยิ่งขึ้น หลังการเสียชีวิตของสุมาอี้ในเดือนกันยายน ค.ศ. 251 สุมาเจียวขึ้นมาเป็นผู้ช่วยของสุมาสูผู้เป็นพี่ชายและเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์คนใหม่ หลังสุมาสูเสียชีวิตในเดือนมีนาคม ค.ศ. 255 สุมาเจียวขึ้นมาเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์และเป็นผู้กุมอำนาจสูงสุดในราชสำนักวุยก๊ก

สุมาเอี๋ยนเริ่มมีบทบาทสำคัญครั้งแรกในประวัติศาสตร์ในปี ค.ศ. 260 เมื่อกำลังทหารที่ภักดีต่อสุมาเจียวที่นำโดยกาอุ้นเอาชนะความพยายามของโจมอจักรพรรดิแห่งวุยก๊กที่จะทรงชิงพระราชอำนาจขึ้น แล้วปลงพระชนม์โจมอ ในช่วงเวลานั้น สุมาเอี๋ยนในฐานะขุนพลระดับกลางได้รับมอบหมายจากสุมาเจียวผู้บิดาให้ไปเชิญและถวายการอารักขาโจฮวน (ในเวลานั้นยังมีพระนามว่าเฉา หฺวาง) จักรพรรดิองค์ใหม่ จากเขตศักดินาเดิมของพระองค์มายังนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) สุมาเอี๋ยนจึงเดินทางไปเงียบกุ๋น (鄴城 เย่เฉิง; ปัจจุบันคือนครหานตาน มณฑลเหอเป่ย์) เพื่อรับโจฮวน(使中护军司马炎迎燕王宇之子常道乡公璜于邺，以为明帝嗣。炎，昭之子也。) จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 77 หลังจากสุมาเจียวได้รับการแต่งตั้งให้เป็นจินก๋ง (晉公 จิ้นกง) หรือก๋งแห่งจิ้นในวันที่ 9 ธันวาคม ค.ศ. 263 จากการพิชิตจ๊กก๊กได้ สุมาเอี๋ยนก็ได้รับการเสนอให้เป็นทายาท แต่ในช่วงเวลานั้น สุมาเจียวลังเลว่าคนใดระหว่างสุมาเอี๋ยนหรือสุมาฮิวที่เป็นน้องชายของสุมาเอี๋ยนที่จะเหมาะสมในการเป็นรัชทายาทมากกว่า เนื่องจากสุมาฮิวถือว่าเป็นผู้มีความสามารถและยังไปเป็นบุตรบุญธรรมของสุมาสูพี่ชายของสุมาเจียวที่ไม่มีบุตรชายสืบสกุลของตน และสุมาเจียวระลึกถึงบทบาทของสุมาสูพี่ชายในการยึดอำนาจให้ตระกูลสุมา จึงเห็นว่าตควรจะคืนอำนาจให้เชื้อสายของพี่ชาย แต่ข้าราชการระดับสูงหลายคนสนับสนุนสุมาเอี๋ยน และสุมาเจียวก็เห็นด้วย หลังจากสุมาเจียวได้รับการแต่งตั้งให้เป็นจีนอ๋อง (晉王 จิ้นหวาง) หรืออ๋องแห่งจิ้นในวันที่ 2 พฤษภาคม ค.ศ. 264 (ซึ่งเป็นการมาถึงขั้นสุดท้ายก่อนการชิงราชบัลลังก์) สุมาเอี๋ยนได้รับการแต่งตั้งเป็นรัชทายาทแห่งจิ้นในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 265

ในวันที่ 6 กันยายน ค.ศ. 265 สุมาเจียวเสียชีวิตโดยยังไม่ได้ชิงราชบัลลังก์วุยก๊ก สุมาเอี๋ยนขึ้นเป็นจีนอ๋องในวันถัดมา ในวันที่ 4 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 266 สุมาเอี๋ยนบังคับโจฮวนให้สละราชบัลลังก์ ถือเป็นการสิ้นสุดของรัฐวุยก๊ก สี่วันต่อมาในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2566 สุมาเอี๋ยนสถาปนาตนเป็นจักรพรรดิแห่งราชวงศ์จิ้น

 ในฐานะจักรพรรดิแห่งราชวงศ์จิ้น 

 ต้นรัชสมัย: การก่อตั้งระบบการเมืองของราชวงศ์จิ้น 
จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงหาทางหลีกเลี่ยงสิ่งที่พระองค์เห็นว่าเป็นจุดอ่อนร้ายแรงของวุยก๊ก นั่นคือการขาดอำนาจของเหล่าเจ้าชาย ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 266 ทันทีที่พระองค์ขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงแต่งตั้งให้พระปิตุลา พระภาดา พระอนุชา และพระโอรสเป็นอ๋อง อ๋องแต่ละพระองค์มีอำนาจบัญชาการทหารทหารอย่างอิสระและมีอำนาจเต็มในอาณาเขตของตน ระบบนี้แม้ว่าถูกปรับลดลงหลังสงครามแปดอ๋องและการสูญเสียดินแดนทางเหนือของจีน แต่ก็ยังคงอยู่ในราชวงศ์จิ้นตลอดช่วงเวลาที่ราชวงศ์ดำรงอยู่ และถูกนำมาปรับใช้โดยราชวงศ์ใต้ที่มีอำนาจถัดจากราชวงศ์จิ้นด้วย 

อีกปัญหาหนึ่งที่จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงเห็นในระบบการเมืองของวุยก๊กคือความเข้มงวดของกฎหมายอาญา พระองค์จึงทรงหาทางปฏิรูประบบการลงอาญาให้มีความปรานีมากยิ่งขึ้น แต่ผู้ที่ได้ผลประโยชน์หลักจากการปฏิรูปนี้กลับกลายเป็นชนชั้นสูง เนื่องจากเป็นที่ชัดเจนว่าความปรานีนั้นถูกมอบให้ในลักษณะที่ไม่เท่าเทียม ชนชั้นสูงที่กระทำความผิดมักเพียงถูกตำหนิ ในขณะที่ไม่มีการลดโทษอาญาให้กับสามัญชนอย่างมีนัยสำคัญ เรื่องนี้นำไปสู่การทุจริตใหญ่หลวงและการใช้ชีวิตอย่างสุรุ่ยสุร่ายของชนชั้นสูง ในขณะที่คนยากจนไม่ได้รับการช่วยเหลือจากราชสำนัก ตัวอย่างเช่นในปี ค.ศ. 267 เมื่อข้าราชการระดับสูงหลายคนถูกพบว่ามีความผิดฐานร่วมมือกับนายอำเภอในการยึดที่ดินสาธารณะมาเป็นของตนเอง จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงปฏิเสธที่จะลงโทษข้าราชการระดับสูงเหล่านี้ แต่กลับให้ลงโทษนายอำเภออย่างรุนแรง 

จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงเผชิญหน้ากับปัญหาทางการทหาร 2 ประเด็นแทบจะทันทีหลังการขึ้นครองราชย์ ได้แก่การคุกคามอย่างต่อเนื่องจากทัพของง่อก๊กที่เป็นรัฐอริภายใต้การปกครองของจักรพรรดิซุนโฮ และการการก่อกบฏของชนเผ่าในมณฑลฉินโจว (秦州) และเลียงจิ๋ว (涼州 เหลียงโจว) (ทั้งสองมณฑลอยู่ในพื้นที่ของมณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ข้าราชการส่วนใหญ่กังวลเกี่ยวกับชนเผ่าเซียนเปย์ (鮮卑), เกี๋ยง (羌 เชียง) และชนเผ่าอื่น ๆ ทางตะวันตกเฉียงเหนือของจีน รวมถึงชนเผ่าซฺยงหนู (匈奴) ซึ่งตั้งรกรากในบริเวณที่เป็นมณฑลชานซีในปัจจุบันหลังการยุบรัฐของชนเผ่าซฺยงหนูโดยโจโฉในปี ค.ศ. 216 ภายใต้จับตามองของข้าราชการชาวจีน เหล่าข้าราชการต่างเกรงกลัวความสามารถทางการทหารของชนเผ่าเหล่านั้น จึงต่างทูลแนะนำจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนให้ปราบกบฏชนเผ่าเหล่านี้เสียก่อนที่จะพิจารณาเรื่องการพิชิตง่อก๊ก อย่างไรก็ตาม ด้วยการสนับสนุนของขุนพลเอียวเก๋าและองโยยรวมถึงนักยุทธศาสตร์จาง หฺวา (張華) จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนจึงโปรดให้เตรียมการภูมิภาคบริเวณชายแดนด้านใต้และด้านตะวันออกเพื่อเตรียมการทำศึกกับง่อก๊กตลอดช่วงต้นรัชสมัย ขณะเดียวกันก็ทรงส่งขุนพลจำนวนหนึ่งเข้ารบกับชนเผ่าต่าง ๆ พระองค์ยิ่งทรงฮึกเหิมมากขึ้นเมื่อทรงได้รับรายงานเกี่ยวกับความโหดร้ายและความไร้ความสามารถของซุนโฮในการปกครองง่อก๊ก อันที่จริงแล้วเหล่าข้าราชการที่สนับสนุนการทำศึกกับง่อก๊กก็มักจะยกเรื่องนี้เป็นเหตุผลที่จะให้ดำเนินการรบอย่างรวดเร็ว โดยโต้แย้งว่าง่อก๊กจะยิ่งยากที่จะพิชิตหากมีจักรพรรดิขึ้นครองราชย์แทนที่ซุนโฮ อย่างไรก็ตาม หลังเกิดการก่อกบฏครั้งใหญ่โดยทูฟ่า ชู่จีเหนิง (禿髮樹機能) ผู้นำชนเผ่าเซียนเปย์ที่เริ่มขึ้นในปี ค.ศ. 270 ในมณฑลฉินโจว ความสนพระทัยของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนจึงมุ่งไปที่ทูฟ่า ชู่จีเหนิง เนื่องจากทูฟ่า ชู่จีเหนิงสามารถเอาชนะขุนพลของราชวงศ์จิ้นได้หลายคน ในปี ค.ศ. 271 หลิว เหมิ่ง (劉猛) ผู้สูงศักดิ์ของชนเผ่าซฺยงหนูก่อกบฏในมณฑลเป๊งจิ๋ว (并州 ปิงโจว) เช่นกัน แม้ว่าการก่อกบฏจะดำเนินไปไม่นาน แต่ก็หันเหความสนพระทัยของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนไปจากง่อก๊ก ในปี ค.ศ. 271 มณฑลเกาจิ๋ว (交州 เจียงโจว, ปัจจุบันอยู่ในภาคเหนือของประเทศเวียดนาม) ซึ่งอยู่ในอาณาเขตของราชวงศ์จิ้นตั้งแต่เริ่มก่อกบฏถูกง่อก๊กยึดคืนไปได้ ในปี ค.ศ. 272 ปู้ ฉ่าน (步闡) ขุนพลง่อก๊กกลัวว่าซุนโฮจะทรงลงโทษตนจากข้อกล่าวหาเท็จที่มีต่อปู้ ฉ่าน ปู้ ฉ่านจึงยอมมอบเมืองซีหลิง (西陵, อยู่ในนครอี๋ชาง มณฑลหูเป่ย์ในปัจจุบัน) ซึ่งเป็นเมืองสำคัญให้กับราชวงศ์จิ้น แต่ลกข้องขุนพลง่อก๊กหยุดยั้งกำลังหนุนจากราชวงศ์จิ้นไว้ได้ ยึดเมืองซีหลิงคืนและสังหารปู้ ฉ่าน เอียวเก๋าพิจารณาจึงความล้มเหลวนี้จึงหันไปใช้แนวทางอื่นโดยเริ่มผ่อนคลายความตึงเครียดกับลกข้อง และปฏิบัติต่อราษฎรชาวง่อก๊กที่บริเวณชายแดนเป็นอย่างดี ทำให้ราษฎรง่อก๊กมองราชวงศ์จิ้นในแง่ดี

เมื่อจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนขึ้นครองราชย์ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 266 พระองค์ทรงตั้งให้หวาง ยฺเหวียนจีผู้เป็นพระมารดาขึ้นเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวง ในปี ค.ศ. 266 พระองค์ยังทรงตั้งหยาง ฮุย-ยฺหวี (ภรรยาของสุมาสู) ผู้เป็นพระมาตุลานี (ป้าสะใภ้) ให้เป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงด้วยเช่นกัน เพื่อเป็นการยกย่องผลงานของสุมาสูผู้เป็นพระปิตุลา (ลุง) ในการก่อตั้งรากฐานของราชวงศ์จิ้น จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงตั้งหยาง เยี่ยน (楊艷) พระชายาให้เป็นจักรพรรดินีในปีเดียวกัน ในปี ค.ศ. 267 พระองค์ทรงตั้งให้ซือหม่า จง (司馬衷) พระโอรสองค์โตสุดที่ยังทรงพระชนม์ชีพอยู่ให้เป็นรัชทายาท โดยยึดจากหลักการในลัทธิขงจื๊อที่ว่าพระโอรสองค์โตของพระมเหสีของจักรพรรดิควรได้รับเลือกเป็นผู้สืบราชบัลลังก์ อย่างไรก็ตาม การที่ทรงเลือกซือหม่า จงเป็นรัชทายาทจะส่งผลอย่างมากต่อความไม่มั่นคงทางการเมืองและความเสื่อมถอยของราชวงศ์จิ้น เนื่องจากรัชทายาทซือหม่า จงดูเหมือนจะมีภาวะบกพร่องทางพัฒนาการ และทรงไม่สามารถเรียนรู้ทักษะสำคัญที่จำเป็นต่อการปกครองได้ ในปี ค.ศ. 272 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงเลือกเจี่ย หนานเฟิง (賈南風) บุตรสาวผู้ทะเยอทะยานของกาอุ้น ให้มาเป็นพระชายาของรัชทายาทซือหม่า จง ตั้งแต่นั้นมาชทายาทซือหม่า จงก็อยู่ภายใต้การควบคุมอย่างเข้มงวดของเจี่ย หนานเฟิง ก่อนที่จักพรรดินีหยาง เยี่ยนจะสิ้นพระชนม์ในปี ค.ศ. 274 พระองค์ทรงกังวลว่าไม่ว่าใครจะได้ขึ้นเป็นจักรพรรดินีองค์ใหม่ คนผู้นั้นก็จะมีความทะเยอทะยานที่จะขึ้นแทนที่รัชทายาท ดังนั้นจักพรรดินีหยาง เยี่ยนจึงทูลขอจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนให้สมรสกับหยาง จื่อ (楊芷) ที่เป็นลูกพี่ลูกน้องของจักรพรรดินีหยาง เยี่ยน จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงเห็นชอบด้วย 

ในปี ค.ศ. 273 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงคัดเลือกหญิงงามจากทั่วจักรวรรดิ ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคต พระองค์ทรงใส่พระทัยพิจารณาบุตรสาวของเหล่าข้าราชการระดับสูง แต่พระองค์ยังทรงมีรับสั่งห้ามการแต่งงานทั่วจักรวรรดิจนกว่ากระบวนการคัดเลือกจะเสร็จสิ้น

 กลางรัชสมัย: การรวมจักรวรรดิจีนเป็นหนึ่ง 
ในปี ค.ศ. 276 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนประชวรหนัก นำไปสู่วิกฤตการสืบราชบัลลังก์ รัชทายาทซือหม่า จงทรงเป็นรัชทายาทโดยชอบธรรม แต่ทั้งข้าราชการและราษฎรต่างหวังว่าสุมาฮิวผู้เป็นอ๋องแห่งเจ๋ (齊王 ฉีหวาง) และเป็นพระอนุชาที่มีความสามารถของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนจะได้สืบทอดราชบัลลังก์แทน หลังจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงหายจากประชวร พระองค์ก็ทรงริบอำนาจบัญชาการทหารบางส่วนจากข้าราชการที่พระองค์ทรงเห็นว่าเข้าข้างสุมาฮิว แต่พระองค์ก็ไม่ได้ทรงลงโทษรุนแรงกับผู้ใด 

ต่อมาในปีเดียวกัน เอียวเก๋าทูลให้พระองค์ทรงทบทวนแผนการพิชิตง่อก๊ก ข้าราชการส่วนใหญ่ยังคงกังวลเกี่ยวกับกบฏทูฟ่า ชูจีเหนิงจึงคัดค้านแผนการพิชิตง่อก๊ก แต่เอียวเก๋าได้รับการสนับสนุนจากเตาอี้ (杜預 ตู้ ยฺวี่) และจาง หฺวา จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงพิจารณาคำแนะนำเหล่านี้อย่างรอบคอบ แต่พระองค์ก็ยังไม่ได้นำแผนไปปฏิบัติในช่วงเวลานั้น

ในปี ค.ศ. 276 เดียวกันนั้น จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงสมรสกับหยาง จื่อลูกพี่ลูกน้องของจักรพรรดินีหยาง เยี่ยน ตามที่พระองค์เคยทรงให้คำมั่นกับจักรพรรดินีหยาง เยี่ยนผู้ล่วงลับ แล้วพระองค์จึงทรงตั้งให้หยาง จื่อเป็นจักรพรรดินี หยาง จฺวิ้น (楊駿) บิดาของจักรพรรดินีหยาง จื่อได้กลายมาเป็นข้าราชการคนสำคัญในการบริหารราชการแผ่นดิน และกลายเป็นคนเย่อหยิ่งอย่างมาก

ในปี ค.ศ. 279 เมื่อขุนพลหม่า หลง (馬隆) ปราบกบฏทูฟ่า ชู่จีเหนิงได้สำเร็จในที่สุด จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนจึงทรงมุ่งเน้นไปที่การพิชิตง่อก๊ก พระองค์ทรงมีรับสั่งให้โจมตีหกทาง นำโดยสุมาเตี้ยม (司馬伷 ซือหม่า โจ้ว) ผู้เป็นพระปิตุลา (อา), อองหุย (王渾 หวาง หุน), อ๋องหยง (王戎 หวาง หรง), เฮาหุน (胡奮 หู เฟิ่น), เตาอี้ และองโยย โดยมีทัพใหญ่ที่สุดภายใต้การนำของอองหุยและองโยย แต่ละทัพของราชวงศ์จิ้นรุดหน้าไปอย่างรวดเร็วและยึดได้เมืองชายแดนที่ตั้งเป้าไว้ โดยกองเรือขององโยยมุ่งไปทางตะวันออกตามแม่น้ำแยงซี และกวาดล้างกองเรือของง่อก๊กในแม่น้ำ เตี๋ยวเค้า (張悌 จาง ที่) อัครมหาเสนาบดีแห่งง่อก๊กพยายามครั้งสุดท้ายเพื่อจะเอาชนะทัพของอองหุย แต่เตี๋ยวเค้าก็พ่ายแพ้และถูกสังหาร อองหุย, องโยย และสุมาเตี้ยมต่างมุ่งหน้าไปเกี๋ยนเงียบ จักรพรรดิซุนโฮจึงจำต้องยอมจำนนในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ. 280 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงตั้งให้ซุนโฮมีบรรดาศักดิ์เป็นอุ้ยเบ้งเฮา (歸命侯 กุยมิ่งโหว) การควบรวมดินแดนของอดีตง่อก๊กเข้ากับราชวงศ์จิ้นดูจะเป็นกระบวนการที่ค่อนข้างราบรื่น

หลังการล่มสลายของง่อก๊ก จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงมีรับสั่งให้ผู้ว่าราชการมณฑลไม่ต้องรับผิดชอบด้านการทหารอีกต่อไป และรับผิดชอบเฉพาะด้านพลเรือนเท่านั้น แล้วให้ยุบกำลังทหารในภูมิภาค แม้จะมีการคัดค้านจากขุนพลเถา หฺวาง (陶璜) และชาน เทา (山濤) ที่เป็นข้าราชการคนสำคัญ เรื่องนี้ยังก่อให้เกิดปัญหาในภายหลังในช่วงการก่อกบฏของห้าชนเผ่า เนื่องจากผู้ว่าราชการในภูมิภาคไม่สามารถระดมกำลังทหารมาต้านทานได้อย่างรวดเร็วเพียงพอ จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนยังทรงปฏิเสธคำแนะนำที่จะให้ค่อย ๆ ย้ายชนต่างเผ่าออกไปนอกจักรวรรดิ

 ปลายรัชสมัย: การก่อตัวของภัยพิบัติ 
ในปี ค.ศ. 281 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนนำทรงสตรี 5,000 คนจากพระราชวังของซุนโฮมายังพระราชวังของพระองค์เอง หลังจากนั้นพระองค์ก็ยิ่งให้ความสำคัญกับการเลี้ยงอาหารและสำเริงสำราญกับสตรีเหล่านั้นมากกว่าที่จะให้ความสำคัญกับราชการสำคัญของรัฐ กล่าวกันว่ามีสตรีที่งดงามจำนวนมากในพระราชวังจนจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงเลือกไม่ได้ว่าควรมีเพศสัมพันธ์กับผู้ใด พระองค์จึงประทับบนรถเล็กที่เทียมด้วยแพะ เมื่อแพะไปหยุดที่ใด พระองค์ก็จะทรงหยุดพักประทับ ณ ที่นั้นเช่นกัน ด้วยเหตุนี้ สตรีจำนวนมากจึงเตรียมใบไผ่และเกลือไว้นอกห้องนอน ซึ่งเชื่อกันว่าของทั้งสองสิ่งนี้เป็นของโปรดของแพะ หยาง จฺวิ้นบิดาของจักรพรรดินีหยาง จื่อ รวมถึงหยาง เหยา (楊珧) และหยาง จี้ (楊濟) อาของจักรพรรดินีหยาง จื่อได้ขึ้นครองอำนาจ

จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงเริ่มกังวลมากขึ้นว่าหากพระองค์สวรรคตเจ้าชายสุมาฮิวที่เป็นพระอนุชาจะเข้าชิงบัลลังก์หรือไม่ ในเดือนมกราคม ค.ศ. 283 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงส่งสุมาฮิวกลับไปราชรัฐของสุมาฮิวเอง แม้ว่าไม่มีหลักฐานว่าสุมาฮิวทรงมีความทะเยอทะยานเช่นนั้น เจ้าหญิงจิงเจ้า (京兆公主 จิงเจ้ากงจู่) และเจ้าหญิงฉางชาน (常山公主 ฉางชานกงจู่) ทรงหมอบกราบและทูลขอร้องจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนให้ทรงเพิกถอนพระราชโองการ แต่จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนกลับกริ้วยิ่งขึ้นและลดขั้นพระสวามีของเจ้าหญิงฉางชานเป็นการโต้ตอบ ข้าราชการหลายคนรวมถึงเฉา จื้อ (曹志) พระสหายของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนต่างทูลคัดค้านพระดำรินี้ จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนจึงทรงมีรับสั่งให้นำข้าราชการเหล่านี้มาไต่สวน เฉา จื้อถูกปลดจากตำแหน่งและส่งกลับบ้าน([太康四年正月]帝命太常议崇锡齐王之物。....事过太常郑默、博士祭酒曹志，志怆然叹曰：“安有如此之才，如此之亲，不得树本助化，而远出海隅！晋室之隆，其殆矣乎！”乃奏议曰：“古之夹辅王室，同姓则周公、异姓则太公，皆身居朝廷，五世反葬。及其衰也，虽有五霸代兴，岂与周、召之治同日而论哉！自羲皇以来，岂一姓所能独有！当推至公之心，与天下共其利害，乃能享国久长。是以秦、魏欲独擅其权而才得没身，周、汉能分其利而亲疏为用，此前事之明验也。志以为当如博士等议。”帝览之，大怒曰：“曹志尚不明吾心，况四海乎！”且谓：“博士不答所问而答所不问，横造异论。”下有司策免郑默。於是尚书朱整、褚等奏：“志等侵官离局，迷惘朝廷，崇饰晋言，假托无讳，请收志等付廷尉科罪。”诏免志官，以公还第；其餘皆付廷尉科罪。) จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 81. เจ้าชายสุมาฮิวทรงคับแค้นพระทัยจนประชวรและสิ้นพระชนม์ในดือนเมษายน

ภายหลังคณะทูตจากโรมันที่เดินทางมาก่อนหน้านี้ในปี ค.ศ. 166 และ ค.ศ. 226 จิ้นชู (晉書) และเหวินเซี่ยนทงเข่า (文献通考) บันทึกเกี่ยวกับคณะทูตอีกคณะจาก "ต้าฉิน" (大秦) ที่เดินทางมาจีนในรัชสมัยของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน บันทึกประวัติศาสตร์เหล่านี้ระบุว่าคณะทูตเดินทางมาถึงในปี ค.ศ. 284 และถวายเครื่องบรรณาการแก่จักรพรรดิWarwick Ball (2016), Rome in the East: Transformation of an Empire, 2nd edition, London & New York: Routledge, , p. 152.

เมื่อจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนประชวรในปี ค.ศ. 289 พระองค์ทรงพิจารณาว่าจะแต่งตั้งผู้ใดเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ พระองค์ทรงพิจารณาระหว่างหยาง จฺวิ้น และซือหม่า เลี่ยง (司馬亮) พระปิตุลา (อา) ของพระองค์ที่เป็นอ๋องแห่งยีหลำ (汝南王 หรู่หนานหว่าง) และเป็นเจ้าชายที่ได้รับความนับถือมากที่สุด เป็นผลทำให้หยาง จฺวิ้นรู้สึกระแวงซือหม่า เลี้ยง จึงส่งซือหม่า เลี่ยงไปประจำอยู่ที่สฺวี่ชาง (許昌) หรือฮูโต๋ที่เป็นเมืองสำคัญ เจ้าชายพระองค์อื่น ๆ หลายพระองค์ก็ทรงถูกส่งไปประจำเมืองสำคัญอื่น ๆ เช่นกัน ในปี ค.ศ. 290 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนตัดสินพระทัยที่จะตั้งทั้งหยาง จฺวิ้นและซือหม่า เลี่ยงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ร่วมกัน แต่หลังจากพระองค์ทรงเขียนพินัยกรรม พินัยกรรมนั้นกลับถูกหยาง จฺวิ้นยึดไป หยาง จฺวิ้นออกพินัยกรรมอีกฉบับซึ่งระบุว่ามีเพียงหยาง จฺวิ้นที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนสวรรคตหลังจากนั้นไม่นาน จักรวรรดิจึงตกเป็นของพระโอรสที่มีภาวะบกพร่องทางพัฒนาการคือซือหม่า จง และเหล่าขุนนางที่ตั้งใจจะเข่นฆ่ากันเองเพื่อชิงอำนาจ ผลลัพธ์อันเลวร้ายที่ตามมากำลังจะเกิดขึ้นในไม่ช้าแม้ว่าตัวจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนเองจะไม่ทรงได้เห็น

 ชื่อศักราช 
 ไท่ฉื่อ  ค.ศ. 265–274
 เสียนหนิง  ค.ศ. 275–280
 ไท่คาง  ค.ศ. 280–289
 ไท่ซี  28 มกราคม ค.ศ. 290 – 16 พฤษภาคม ค.ศ. 290

 พระราชวงศ์ 
 พระชายาและพระโอรสธิดา 
 จักรพรรดินีอู่-ยฺเหวียนแห่งตระกูลเอียวแห่งฮองหลง (อู่-ยฺเหวียนหฺวางโฮ่ว หงหนงหยางชื่อ; ค.ศ. 238–274) ชื่อตัว เยี่ยน 
 ซือหมา กุ่ย อ๋องเต้าแห่งผีหลิง (ผีหลิงเต้าหวาง ซือหมา กุ่ย) พระโอรสองค์แรก
 ซือหม่า จง จักรพรรดิเซี่ยวฮุ่ย (เซี่ยวฮุ่ยหฺวางตี้ ซือหม่า จง; ค.ศ. 259–307) พระโอรสองค์ที่ 2
 ซือหมา เจี่ยน อ๋องเซี่ยนแห่งฉิน (ฉินเซี่ยนเหวาง ซือหมา เจี่ยน; ค.ศ. 262–291) พระโอรสองค์ที่ 3
 เจ้าหญิงผิงหยาง (ผิงหยางกงจู่)
 เจ้าหญิงซินเฟิง (ซินเฟิงกงจู่)
 เจ้าหญิงหยางผิง (หยางผิงกงจู่)
 จักรพรรดินีอู่เต้าแห่งตระกูลเอียวแห่งฮองหลง (อู่เต้าหฺวางโฮ่ว หงหนงหยางชื่อ; ค.ศ. 259–292) ชื่อตัว จื้อ 
 ซือหม่า ฮุย อ๋องชางแห่งปุดไฮ (ปั๋วไห่ชางหวาง ซือหม่า ฮุย; ค.ศ. 283–284) พระโอรสองค์ที่ 24
 จักรพรรดินีพันปีหลวงอู่หฺวายแห่งตระกูลออง (อู่หฺวายหฺวางโฮ่ว หวางชื่อ) ชื่อตัว เยฺวี่ยนจี 
 ซือหม่า ชื่อ จักรพรรดิเซี่ยวหฺวาย (เซี่ยวหฺวายหฺวางตี้ ซือหม่า ชื่อ; ค.ศ. 284–313) พระโอรสองค์ที่ 25
 กุ้ยผินแห่งตระกูลจั่ว (กุ้ยผิน จั่วชื่อ; ค.ศ. 253–300) ชื่อตัว เฟิน 
 กุ้ยผินแห่งตระกูลเฮา (กุ้ยผิน หูชื่อ) ชื่อตัว ฟาง 
 เจ้าหญิงอู่อาน (อู่อานกงจู่)
 สมรสกับเวิน ยฺวี่ 
 ฮูหยินแห่งตระกูลลิ (ฟูเหริน หลี่ชื่อ)
 ซือหมา ยฺหวิ่น อ๋องจงจฺว้างแห่งห้วยหลำ (หฺวายหนานจงจฺว้างหวาง ซือหมา ยฺหวิ่น; ค.ศ. 272–300) พระโอรสองค์ที่ 10
 ซือหม่า เยี่ยน อ๋องเซี่ยวแห่งง่อ (อู๋เซี่ยวหวาง ซือหม่า เยี่ยน; ค.ศ. 281–311) พระโอรสองค์ที่ 23
 บีหยินแห่งตระกูลสิม (เหม่ย์เหริน เฉิ่นชื่อ)
 ซือหมา จิ่งตู้ อ๋องหฺวายแห่งเฉิงหยาง (เฉิงหยางหฺวายหวาง ซือหมา จิ่งตู้; สิ้นพระชนม์ ค.ศ. 270) พระโอรสองค์ที่ 4
 ซือหมา เหว่ย์ อ๋องอิ่นแห่งฌ้อ (ฉูอิ่นหวาง ซือหมา เหว่ย์; ค.ศ. 271–291) พระโอรสองค์ที่ 9
 ซือหม่า อี้ อ๋องลี่แห่งเตียงสา (ฉางชาลี่หวาง ซือหม่า อี้; ค.ศ. 277–304) พระโอรสองค์ที่ 17
 บีหยินแห่งตระกูลเตียว (เหม่ย์เหริน เจ้าชื่อ)
 ซือหมา เหยี่ยน อ๋องอายแห่งไต้ (ไต้อายหวาง ซือหมา เหยี่ยน; ประสูติ ค.ศ. 272) พระโอรสองค์ที่ 11
 บีหยินแห่งตระกูลตัน (เหม่ย์เหริน เฉินชื่อ)
 ซือหม่า เสีย อ๋องคางแห่งชิงเหอ (ชิงเหอคางหวาง ซือหม่า เสีย; ค.ศ. 273–300) พระโอรสองค์ที่ 13
 ไฉเหรินแห่งตระกูลชี (ไฉเหริน สฺวีชื่อ)
 ซือหม่า เซี่ยน อ๋องชางแห่งเฉิงหยาง (เฉิงหยางชางหวาง ซือหม่า เซี่ยน; ค.ศ. 270–271) พระโอรสองค์ที่ 5
 ไฉเหรินแห่งตระกูลกุ้ย (ไฉเหริน กุ้ยชื่อ)
 ซือหม่า จือ อ๋องชงแห่งตองไฮ (ตงไห่ชงหวาง ซือหม่า จือ; ค.ศ. 271–273) พระโอรสองค์ที่ 6
 ไฉเหรินแห่งตระกูลเตียว (ไฉเหริน เจ้าชื่อ)
 ซือหม่า ยฺวี่ อ๋องอายแห่งฉื่อผิง (ฉื่อผิงอายหวาง ซือหม่า ยฺวี่; 271–277) พระโอรสองค์ที่ 7
 ไฉเหรินแห่งตระกูลเทีย (ไฉเหริน เฉิงชื่อ)
 ซือหมา อิ่ง อ๋องแห่งเซงโต๋ (เฉิงตูหวาง ซือหมา อิ่ง; ค.ศ. 279–306) พระโอรสองค์ที่ 19
 เป่าหลินแห่งตระกูลจฺวาง (เป่าหลิน จฺวางชื่อ)
 ซือหม่า ไก อ๋องหฺวายแห่งซินตู (ซินตูหฺวายหวาง ซือหม่า ไก; ค.ศ. 272–283) พระโอรสองค์ที่ 12
 ท่านหญิงแห่งตระกูลจู (จูชื่อ)
 ซือหม่า หมัว อ๋องอายแห่งหรู่อิน (หรู่อินอายหวาง ซือหม่า หมัว; ค.ศง 276–286) พระโอรสองค์ที่ 14
 ไม่ทราบ
 เจ้าหญิงฉางชาน (ฉางชานกงจู่)
 สมรสกับหวางจี้แห่งไท่หยวน (ไท่-ยฺเหวียน หวาง จี้)
 เจ้าหญิงฝานชาง (ฝานชางกงจู่)
 สมรสกับเว่ย์ เซฺวียนแห่งฮอตั๋ง (เหอตง เว่ย์ เซฺวียน) บุตรชายคนที่ 4 ของอุยก๋วน (衛瓘 เว่ย์ กว้าน)
 เจ้าหญิงเซียงเฉิง (เซียงเฉิงกงจู่)
 สมรสกับหวาง ตุนแห่งลองเอี๋ย (หลางหยา หวางตุน; ค.ศ. 266–324) ก๋งแห่งบู๊เฉียง (武昌公 อู่ชางกง)
 เจ้าหญิงว่านเหนียน (ว่านเหนียนกงจู่)
 เจ้าหญิงสิงหยาง (สิงหยางกงจู่)
 เจ้าหญิงสิงหยาง (สิงหยางกงจู่)
 สมรสกับหฺวา เหิง (ค.ศ. 267–335)
 เจ้าหญิงอิ่งชฺวาน (อิ่งชฺวานกงจู่)
 สมรสกับหวาง ชุ่ย (เสียชีวิต ค.ศ. 308) ในปี ค.ศ. 289
 เจ้าหญิงกว่างผิง (กว่างผิงกงจู่)
 เจ้าหญิงหลิงโช่ว (หลิงโช่วกงจู่)

 บรรพบุรุษ