# บ้านทรายทอง
บ้านทรายทอง เป็นนวนิยายอมตะเรื่องหนึ่งของวงการวรรณกรรมไทย เขียนโดย ก.สุรางคนางค์ (กัณหา เคียงศิริ ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ปี 2529) นักประพันธ์ผู้มีชื่อเสียง ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสารรายปักษ์ชื่อ "ปิยมิตร" ประมาณปี พ.ศ. 2493 เคยเป็น ละครโทรทัศน์และภาพยนตร์ ได้รับความนิยมสูงตลอดมา

สวลี ผกาพันธุ์ มีชื่อเสียงจากบทสาวน้อยถักผมเปีย พจมาน สว่างวงศ์ คนแรกในวงการแสดง จากละครเวทีของคณะอัศวินการละคร ของ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล ที่ ศาลาเฉลิมไทย พ.ศ. 2494 หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 

ปัจจุบันบริษัทบีเคพีนำภาพยนตร์เวอร์ชันจารุณี สุขสวัสดิ์, พอเจตน์ แก่นเพชร ที่เคยฉายเมื่อ พ.ศ. 2523 ซึ่งทำรายได้ประมาณ 20 ล้านบาท  มารีมาสเตอร์ใหม่ภายใต้โปรเจกต์ The Legend Collection 

เนื่อเรื่องเดิมจบที่พจมานแต่งงานกับชายกลาง  ต่อมาผู้ประพันธ์ ได้แต่งเพิ่มภาคต่อหลังการแสดงละครเวที ซึ่งประสบความสำเร็จอย่างดียิ่ง และได้นำมาแสดงทางไทยทีวีช่อง 4 บางขุนพรหม ต่อมาจึงรวมทั้งสองภาคเป็นเรื่องเดียวกัน  กล่าวถึง  "พจมาน พินิจนันท์" ก้าวเข้ามาอยู่ในบ้านทรายทอง ตามคำสั่งเสียสุดท้ายของพ่อเพื่อเรียนต่อในกรุงเทพฯ  เธอถูกกลั่นแกล้งสารพัดโดย หม่อมแม่และหญิงเล็ก ด้วยกลัวว่าพจมานจะพรากบ้านหลังนี้ไปครอง แต่ในที่สุดเธอก็สามารถเอาชนะอุปสรรคทั้งหลายได้สำเร็จด้วยการช่วยเหลือจาก หญิงใหญ่ และชายกลาง รวมทั้ง ชายเล็ก ผู้พิการที่รักเธอเหมือนพี่สาว จำนวน 40 ตอน

 เนื้อเรื่อง 
พจมาน เด็กสาวผู้มีความหยิ่งในศักดิ์ศรีและชาติกำเนิดของตน แม้จะเป็นเพียงสามัญชนคนธรรมดาก็ตาม เธอจำเป็นต้องจากบ้านสวนเดินทางเข้ากรุงเทพฯ เพื่อเรียนหนังสือต่อ ตามความประสงค์ของบิดาที่เขียนสั่งไว้ก่อนเสียชีวิต ให้พจมานไปอาศัยอยู่กับครอบครัวหม่อมพรรณราย ซึ่งเป็นลูกพี่ลูกน้องของพ่อที่บ้านทรายทอง เธอถูกกลั่นแกล้งตั้งแต่เข้ามาอยู่ โดยมีหม่อมแม่และคุณหญิงเล็กน้องสาวของชายกลาง รวมถึงคนรับใช้ทุกคนในบ้านคอยแกล้งเธอ ชายกลางสงสาร และให้คุณหญิงใหญ่พี่สาวคนโตคอยช่วยเหลือ และพจมานก็คอยดูแลเอาใจใส่น้องชายคนเล็กของชายกลางที่เป็นง่อย เธอแสดงให้เห็นว่าเธอเป็นคนที่เข้มแข็งอดทนมีจิตใจที่ดีงาม จนสามารถเอาชนะใจของชายกลาง และอีกหลาย ๆ คน จนเป็นผลสำเร็จ จนทั้งคู่ก็ได้แต่งงานกันในที่สุด 
 
พจมาน แต่งงานกับชายกลาง ที่บ้านทรายทอง หม่อมพรรณรายมางานอย่างเสียมิได้ น้องสาวของพจมาน พจนีย์ก็มาเรียกร้องสิทธิ์จะอาศัยอยู่ด้วย เมื่อทั้งสองกลับจากฮันนีมูน ก็พบกับปัญหาต่าง ๆ นานา ทั้งไสวแม่บ้านและพจนีย์กับเด็กบุญเรือน ที่มักจะนำเรื่องภายในบ้านไปกระจายข่าว ทำให้เกิดเรื่องขัดแย้งกันเสมอ สามีเก่าของพจนีย์ก็มาขอเงินไปรักษาตัว จนไสวเอาไปรายงานหม่อมพรรณราย ทั้งพจนีย์และคนอื่น ๆ ก็กล่าวหาพจมานในทางเสื่อมเสีย หญิงเล็กก็แต่งงานกับนายบุญเติมเศรษฐีซึ่งมีประวัติไม่ดีนัก เมื่อน้องชายป่วยและเสียชีวิตในที่สุด พจมานเสียใจมากและเหน็ดเหนื่อยกับปัญหาที่เกิดขึ้นไม่หยุดหย่อน จึงขอไปอยู่กับแม่ที่ต่างจังหวัดสักระยะ จนพจนีย์ไปพบจดหมายของสามีตนจึงเข้าใจพี่สาวและประกาศให้ทุกคนรู้ หม่อมพรรณรายเมื่อสูญเสียชายน้อย และรู้ว่ากำลังจะมีหลาน ก็ลดทิฏฐิลงหญิงใหญ่บอกชายกลางว่าเขากำลังจะมีลูก ชายกลางดีใจมาก รีบไปรับพจมานและบอกพจมานว่าความดีที่เพียรพยายามทำนั้น ในที่สุดทุกคนก็ยอมรับพจมานจึงกลับสู่บ้านทรายทอง และพบกับความเข้าใจของทุกคน

 การดัดแปลง 
บ้านทรายทองถูกนำมาเผยแพร่ครั้งแรกในปีพ.ศ. 2494 โดยสร้างเป็นละครเวทีของคณะอัศวินการละคร นำแสดงโดย ฉลอง สิมะเสถียร, สวลี ผกาพันธุ์, กัณฑรีย์ นาคประภา หลังจากนั้นคุณก.สุรางคนางค์ได้แต่งภาคต่อของบ้านทรายทองในชื่อพจมาน สว่างวงศ์ ก็ได้มีการนำมาดัดแปลงแสดงโดยพจนีย์ โปร่งมณี จากนั้นบ้านทรายทองถูกนำมาดัดแปลงเป็นภาพยนตร์16มม. นำแสดงโดย ชนะ ศรีอุบล, เรวดี ศิริวิไล, ประภาพรรณ นาคทอง ต่อมาสวลี ผกาพันธุ์ นำเรื่องนี้มาแสดงที่ช่อง 4 บางขุนพรหม อีกครั้งเมื่อปีพ.ศ. 2501 โดยเธอแสดงเป็นพจมานเหมือนเดิม อีก10ปีถัดมา กัณฑรีย์ นาคประภา ได้หยิบละครเรื่องนี้มาสร้างเป็นละครโทรทัศน์อีกครั้ง นำแสดงโดย อรัญญา นามวงศ์ และ ฉลอง สิมะเสถียร และเธอก็แสดงเป็นหญิงเล็กอีกครั้ง ต่อมาคุณอรวรรณ โปร่งมณี นำมาทำเป็นละครที่ช่อง 9 คุณศันสนีย์ สมานวรวงศ์ เป็นพจมาน ส่วนชายกลางเปลี่ยนจากคุณฉลองเป็นคุณสมภพ เบญจาธิกุล จากนั้นรุจน์ รณภพ นำมาทำเป็นภาพยนตร์ 35 มม. นำแสดงโดย พอเจตน์ แก่นเพชรและจารุณี สุขสวัสดิ์ บ้านทรายทองถูกนำมาสร้างเป็นละครโทรทัศน์อีกครั้งที่ช่อง 7 นำแสดงโดยมนฤดี ยมาภัยและศรัณยู วงษ์กระจ่าง ถัดมาถูกนำมาสร้างเป็นละครโทรทัศน์นำแสดงโดย ศรราม เทพพิทักษ์และรินลณี ศรีเพ็ญ จากนั้นอีก 15 ปีบ้านทรายทองถูกนำมาสร้างอีกครั้ง นำแสดงโดยวีรภาพ สุภาพไพบูลย์ และพีชญา วัฒนามนตรี

 นักแสดง 
 ปี  พ.ศ. 2494  พ.ศ. 2495  พ.ศ. 2499   พ.ศ. 2501  พ.ศ. 2511  พ.ศ. 2521  พ.ศ. 2523  พ.ศ. 2530  พ.ศ. 2543  พ.ศ. 2558 หม่อมราชวงศ์ภราดาพัฒน์ระพี สว่างวงศ์ (คุณชายกลาง) ฉลอง สิมะเสถียร   ชนะ ศรีอุบล ฉลอง สิมะเสถียร  สมภพ เบญจาธิกุล  พอเจตน์ แก่นเพชร  ศรัณยู วงษ์กระจ่าง  ศรราม เทพพิทักษ์  วีรภาพ สุภาพไพบูลย์ พจมาน พินิตนันท์ / พจมาน สว่างวงศ์ ณ อยุธยา   สวลี ผกาพันธุ์  พจนีย์ โปร่งมณี เรวดี ศิริวิไล สวลี ผกาพันธุ์ อรัญญา นามวงศ์  ศันสนีย์ สมานวรวงศ์  จารุณี สุขสวัสดิ์  มนฤดี ยมาภัย   รินลณี ศรีเพ็ญ  พีชญา วัฒนามนตรี หม่อมเจ้าเอนกนพรัตน์ (ท่านชายต้อม)   ปรีชา บุณยเกียรติชาลี อินทรวิจิตร -  สุประวัติ ปัทมสูตร - ปรัชญา อัครพล พงษ์พัฒน์ วชิรบรรจง  เขตต์ ฐานทัพ หม่อมเจ้าวิมลสุดา (ท่านหญิงอ้อม)    - -  --  -  เพียงฤทัย โกมารทัต  อริสรา กำธรเจริญ  พิมประภา ตั้งประภาพร หม่อมราชวงศ์ภาวิณีจรัสเรือง สว่างวงศ์ (คุณหญิงเล็ก)  กัณฑรีย์ นาคประภา  ประภาพรรณ นาคทอง  กัณฑรีย์ นาคประภา สุทธิจิตร วีระเดชกำแหง ทาริกา ธิดาทิตย์  ดวงตา ตุงคะมณี  สกาวใจ พูนสวัสดิ์  ณัฐชา นวลแจ่ม หม่อมพรรณราย สว่างวงศ์ ณ อยุธยา    กำจาย รัตนดิลก colspan="3" align="center" |มนัส บุณยเกียรติ   ศรินทิพย์ ศิริวรรณ  ญาณี จงวิสุทธิ์  ดวงดาว จารุจินดา หม่อมราชวงศ์ภารดีสว่างวัฒน์ สว่างวงศ์ (คุณหญิงใหญ่)   สมจิตต์ ทรัพย์สำรวยสุพรรณ บูรณะพิมพ์ บุศรา นฤมิตร มยุรฉัตร เหมือนประสิทธิเวช  ทาริกา ธิดาทิตย์  จินตหรา สุขพัฒน์  นุสบา ปุณณกันต์ นกุล    ลือชัย นฤนาท -  รุจน์ รณภพ -   ชัยรัตน์ เทียบเทียม ธำรง วิจิตสาร  นภัสกร มิตรเอม ชยพล  บุนนาค  หม่อมราชวงศ์ภาณุทัตสวัสดี สว่างวงศ์ (คุณชายน้อย)   เดชา เวศอุไร -  -  สมคิด หงสกุล ด.ช.นรา กุยะเนตร ด.ช.พลวิทย์ มีอิ่ม ด.ช.พีรพล เพิ่มเพ็ชร์ เสาวรัจ   - -  --  - -   อรัญญา ประทุมทอง  พิมพ์ปวีณ์ โคกระบินทร์ หม่อมเจ้าปิยะฉัตรโสภา (ท่านหญิงติ๋ว)   สุนันท์ สิทธิสุข -  โฉมฉาย ฉัตรวิไล สุปราณี ยุวกนิษฐ์  สุโรจนา นิลกลัด ขวัญฤดี กลมกล่อม  ขวัญกวินท์ ธำรงรัฐเศรษฐ์ สืบศรี อลงกรณ์   -   - - -    กฤช อิศรางกูร ณ อยุธยา   หม่อมเจ้านพมณี (ท่านหญิงตุ้ม)    - - - - -   ปนัดดา ลิมปิชัย อำภา ภูษิต  วรางคนาง วุฑฒยากร ศิรินาถ   -   - --  -  -  -  แก้วใส คริสตัล พจนา พินิตนันท์    - - - -  สมบูรณ์ สุขีนัย ชัยวรงค์ เกิดสกุล ณัฐพล รัตนพนธ์ สวีเดน ทะสานนท์ พจนีย์ พินิตนันท์    บุษบง ศิริกายะ - - พิมพ์แข กุญชร ณ อยุธยา  สุพรรณี จิตต์เที่ยง สุรีย์พร เกียรตินาค ดุสิตา อนุชิตชาญชัย  กชกร ส่งแสงเติม นมทิพย์    แฉล้ม โทณะวณิก-  มาลี เวชประเสริฐ  สุลาลีวัลย์ สุวรรณทัต  บรรเจิดศรี ยมาภัย  น้ำเงิน บุญหนัก  วาสนา สิทธิเวช  แพรวพรรณ อลงกรณ์    -- -  -  - สุทธิจิตร วีระเดชกำแหง รัญญา ศิยานนท์  สรารัตน์ หรุ่มเรืองวงศ์ แสงโสม อลงกรณ์   -   - - - -  สำราญจิต มารุตวงศ์ พลอย จินดาโชติ  ปทิตตา อัธยาตมวิทยา ประสพ อลงกรณ์   -   -  - - อำนวย ศิริจันทร์  วิชา รตะจารุ อานนท์ สุวรรณเครือ สมิท ธนโชติ นายพร   สมพงษ์ พงษ์มิตร - - - - ชาลี ยมาภัยชูศักดิ์ สุธีรธรรม - หลวงเวชนิติเกษม    -  -  -  - -  ราชิต ชูเมือง สมมาตร ไพรหิรัญ  ปริญญ์ วิกรานต์ ท่านผู้หญิงไฉไล    -- - - ประพิศ พราวพรรณ นันทวัน เมฆใหญ่  วิไลลักษณ์ ไวงาน หม่อมแม่ท่านหญิงอ้อม    - -  - - - -   สุทธิจิตร วีระเดชกำแหง สุดารัตน์ เดชากุล น้าสายใจ   - - - -  วงศ์ทอง ผลานุสนธิ์ รุ่งกานดา เบญจมาภรณ์  สิดาภา เจิมวพริ้ง ยายหลง   -  - - -- -  มยุรี อิศรเสนา ณ อยุธยา  เยาวเรศ นิสากร พระยาราชาพิพิธ   - -  --  ประวิตร สุจริตจันทร์ จิตติน ดิษนิยม สอาด เปี่ยมพงษ์สานต์ คุณนายดุลยธรรมพินิต   ประพิศ ทัตตานนท์ -  --  มารศรี ณ บางช้าง  สุดเฉลียว เกตุผล ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา กชกร นิมากรณ์ สิริอร    -  - - --   - ศิริพร อยู่ยอด  อธิชนัน ศรีเสวก นายเติม ธีระวณิช  -    - --  สุรชัย ดิลกวิลาศ จิระศักดิ์ ปิ่นสุวรรณ ทนงศักดิ์ ศุภการ  ศรุต วิจิตรานนท์ สินเสริม    -  - --  -   - พิมพ์ศิริ พิมพ์ศรี  วริศรา ยู ผกาแก้ว    -  - - - -  -    กัญญกร พินิจ วิภา (เมียนายเติม)    - - -  - -  - นิศาลักษณ์ ศรีนาคาร มนตะกานต์ ทองขาว สมฤทัย (เมียนายเติม)    -  -- -  - -  แพทริเซีย แลนด์ไวแนนส์ ณัทกัญญา โควสุวรรณ เอม    พริ้ง บัวสีม่วง- - -  มาเรีย เกตุเลขา รจิต ภิญโญวณิช อัญชลี ไชยศิริ  พิมพ์ศิริ คชหิรัญ ยายเผื่อน    - - -  -  - -  -  รุ่งกานดา เบญจมาภรณ์สมศรี     - - -  -  - -  ณัฐนี สิทธิสมาน แจ่ม    - ชูศรี มีสมมนต์ -  -  - -  ศศิธร ปิยะกาญจน์ ตัวละคร นักแสดงรับเชิญพระดุลยธรรมพินิต (พนา พินิตนันท์)    -  - - - -  -  สมภพ เบญจาทิกุล  นุติ เขมะโยธินสุรพล พินิตนันท์ (พ่อของพนา)    -  - - - -  -  -  ธัญวิสิฎฐ์ เสียงหวาน  คุณหญิงราชาพิพิธ    -  - - - -  -  ธัญญาเรศ รามณรงค์  ณัฐชา เจกะหลวงแพทย์    -  - - - -  -  -  ศุภชัย เธียรอนันต์ ยายหุ่น    -  - - - -  -  สินีนาฏ โพธิเวส  วัฒนะ คุ้มครองพระยาราชาพิพิธ (วัยหนุ่ม)    -  - - - -  -  -  ธิตินันท์ สุวรรณศักดิ์เจ้าพระยาราชาพิพิธ    - อบ บุญติด - - -  -  -  ภูธฤทธิ์ พรหมบันดาลท่านผู้หญิงราชาพิพิธ    -  - - - -  -  -  ขวัญฤดี กลมกล่อมอาจารย์ใหญ่บุญล้อม พิศิษฐ์วิทยา    ทวน พรมกฤต  - - - -  -  จตุรงค์ โกลิมาศ  อรุชา โตสวัสดิ์นิเวศน์ คงเยี่ยมจิต    -  - - - -  -  -  สุรศักดิ์ โชติทินวัฒน์หลวงนฤสารวาที   -  - - - -  -  -  ปริยะ วิมลโนชมานิดา    -  - - - -  -  -  นันท์นภัส ภัทรายุตวรรตน์เกริกวิทย์    -  - - - -  -  -  นวพล ภูวดล นายสุทธิ พิศาล    -  - - - -  -  -   โพลาร์ อิศวร์พระองค์เจ้าหญิงพิศมัยดาราราย / เสด็จป้าบรรเจิดศรี ยมาภัยคุณนายละมุนอรสา พรหมประทาน หม่อมหลวงพจนินทร์ สว่างวงศ์ (คุณนิน)   -  - - - -  ลลนา สุลาวัลย์  -  ด.ญ.กัญญาลักษณ์ บำรุงรักษ์ ด.ญ.ภาสุรี พุ่มอ่อน  ด.ญ.ชินารดี อนุพงษ์ภิชาติ พจมาน พินิตนันท์ (วัยเด็ก)  -  -  -  -  -  -  -  -  ด.ญ.วรภร เลิศเกียรติไพบูลย์  -

เพลงประกอบ
 ละครเวที 
 ปี 2494 

ละครโทรทัศน์
 ปี 2501 

 ปี 2513 

 ปี 2530 

 ปี 2543 

 ปี 2558 

ภาพยนตร์
 ปี 2523