# อำเภอท่าวังผา
ท่าวังผา  เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดน่าน ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด เป็นอำเภอที่รองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจแห่งที่ 1 ของจังหวัดน่านตอนเหนือ และมีแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ คือ วัดหนองบัว

thumb|275x275px|วิหารวัดหนองบัว สร้างขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. 2405 โดยการนำของครูบาหลวงสุนันต๊ะร่วมกับชาวบ้านหนองบัวช่วยกันสร้างขึ้น เป็นสถาปัตยกรรมรูปแบบไทลื้อ

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอท่าวังผามีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสองแคว 
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเชียงกลางและอำเภอปัว
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสันติสุขและอำเภอเมืองน่าน 
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอปง (จังหวัดพะเยา)
thumb|275x275px|วัดหนองบัว

 ประวัติ 
ความเป็นมาของนามท่าวังผานั้นคือ ลักษณะของเกาะแก่งในแม่น้ำน่าน ซึ่งมีแต่หินผาและเป็นวังน้ำอยู่มากมาย ซึ่งเป็นเส้นทางคมนาคมระหว่างเมืองปัวกับเมืองน่านในอดีต หากมุมมองด้านโบราณคดีแล้ว พบชุมชนโบราณต้นกำเนิดเมืองน่านซึ่งมีอายุกว่า 800 ปี สร้างในสมัยพญาภูคา ปฐมกษัตริย์น่านแห่งราชวงค์ภูคา อยู่ในท้องที่ตำบลยม (รวมจอมพระด้วย) ซึ่งในปัจจุบันยังคงสภาพสมบูรณ์อยู่ในท้องที่บ้านเสี้ยว บ้านลอมกลาง บ้านทุ่งฆ้อง บ้านนานิคม บ้านถ่อน จากสภาพชุมชนนั้นเป็นชุมชนเมืองขนาดใหญ่ เพราะมีการค้นพบกำแพงเมือง วัดร้าง และพระพุทธรูปเป็นจำนวนมากในบริเวณลุ่มแม่น้ำย่าง ฉะนั้นท่าวังผาในอดีตเป็นส่วนหนึ่งของเมืองปัว จึงเป็นเมืองเก่าแก่ ยุคเดียวกับสุโขทัย

ท้องที่อำเภอท่าวังผาเดิมอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอปัว ต่อมาเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2505 ได้มีประกาศกระทรวงมหาไทยให้แบ่งตำบลริม ตำบลป่าคา ตำบลตาลชุม และตำบลยม ออกจากการปกครองของอำเภอปัวรวมตั้งเป็น กิ่งอำเภอท่าวังผา  และต่อมาได้มีพระราชกฤษฎีกาฯ ยกฐานะเป็น อำเภอท่าวังผา เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2508 ตั้งที่ว่าการอำเภอ ณ บ้านสบยาว หมู่ที่ 4 ตำบลท่าวังผา อำเภอท่าวังผา

 วันที่ 27 มีนาคม 2481 โอนพื้นที่หมู่ 9 (ในตอนนั้น) จากตำบลตาลชุม อำเภอเมืองน่าน ไปขึ้นกับตำบลบ่อ อำเภอเมืองน่าน และโอนพื้นที่ตำบลดอนมูล ตำบลตาลชุม อำเภอเมืองน่าน มาขึ้นกับอำเภอปัว
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลตาลชุม แยกออกจากตำบลป่าคา ตั้งตำบลศิลาเพชร แยกออกจากตำบลยม
 วันที่ 15 ตุลาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลริม ในท้องที่บางส่วนของตำบลริม วันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2499
 วันที่ 2 ตุลาคม 2505 แยกพื้นที่ตำบลริม ตำบลป่าคา ตำบลตาลชุม และตำบลยม อำเภอปัว มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอท่าวังผา และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอปัว
 วันที่ 18 มิถุนายน 2506 ตั้งตำบลผาตอ แยกออกจากตำบลริม
 วันที่ 27 กรกฎาคม 2508 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอท่าวังผา อำเภอปัว เป็น อำเภอท่าวังผา
 วันที่ 2 พฤษภาคม 2515 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดเชียงรายกับจังหวัดน่าน โดยโอนพื้นที่หมู่ 10 (ในขณะนั้น) ของตำบลควร อำเภอปง จังหวัดเชียงราย มาขึ้นกับตำบลป่าคา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วันที่ 16 เมษายน 2517 ตั้งตำบลศรีภูมิ แยกออกจากตำบลตาลชุม
 วันที่ 24 กรกฎาคม 2522 ตั้งตำบลแสนทอง แยกออกจากตำบลผาตอ ตั้งตำบลจอมพระ แยกออกจากตำบลยม
 วันที่ 23 กันยายน 2523 ตั้งตำบลท่าวังผา แยกออกจากตำบลริม
 วันที่ 28 เมษายน 2524 เปลี่ยนแปลงชื่อสุขาภิบาลริม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน เป็นสุขาภิบาลท่าวังผา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน วันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2524
 วันที่ 29 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลผาทอง แยกออกจากตำบลผาตอ
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลท่าวังผา เป็นเทศบาลตำบลท่าวังผา วันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2542 ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 3 เมษายน 2551 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ที่ 5 บ้านนาไฮ ตำบลศรีภูมิ เป็น หมู่ที่ 5 บ้านนาอุดม
thumb|367x367px|ภายในวิหารมีภาพจิตรกรรมที่แสดงเรื่องราวทางพุทธชาดก โดยช่างฝีมือสกุลไทลื้อที่ปัจจุบันเหลืออยู่เพียงสองแห่งคือที่วัดภูมินทร์กับที่วัดหนองบัว ภาพเขียนจิตรกรรมในวิหารวัดหนองบัวเขียนโดย ทิดบัวผัน ซึ่งเป็นช่างชาวลาวพวนที่นายเทพได้นำตัวมาจากเมืองพวนในแคว้นหลวงพระบาง

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 

อำเภอท่าวังผาแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 10 ตำบล 91 หมู่บ้าน 18,079 หลังคาเรือน ดังนี้

 ลำดับที่ ชื่อตำบล หน่วยการปกครอง ประชากร (คน) พื้นที่ทั้งหมด ห่างจากตัวอำเภอ อักษรไทย ตัวเมือง อักษรโรมัน หมู่บ้าน ครัวเรือน1.ริม8pxRim71,5173,92110.706.202.ป่าคา20pxPa Kha71,9094,764135.426.833.ผาตอ28pxPha To71,6035,54453.9856.644.ยม12pxYom101,6214,48048.4214.375.ตาลชุม33pxTan Chum142,1736,304104.4811.116.ศรีภูมิ28pxSi Phum122,1326,62185.249.727.จอมพระ29pxChom Phra111,7725,198748.438.แสนทอง33pxSaen Thong81,3233,772443.659.ท่าวังผา39pxTha Wang Pha72,8515,16430.504.2210.ผาทอง30pxPha Thong81,1784,1641628.89รวมทั้งหมด 91 18,079 49,932 746.505

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอท่าวังผาประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลท่าวังผา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าวังผาทั้งตำบล (สุขาภิบาลท่าวังผาเดิม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลริม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลริมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลป่าคา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าคาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลผาตอ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผาตอทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลยม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตาลชุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาลชุมทั้งตำบล
  องค์การบริหารส่วนตำบลศรีภูมิ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีภูมิทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลจอมพระ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจอมพระทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแสนทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแสนทองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลผาทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผาทองทั้งตำบล

 สถานที่สำคัญ 

 สถานที่ท่องเที่ยว
 อุทยานแห่งชาตินันทบุรี
 วัดหนองบัว ตำบลป่าคา
 วัดดอนมูล ตำบลศรีภูมิ
 วัดศรีมงคล (วัดบ้านก๋ง) ตำบลยม
 พระมหาเจดีย์พระพุทธเจ้า 5 พระองค์ 
 บ่อน้ำร้อนโป่งกิ
 น้ำออกรู
 ดอยสวนยาหลวง
 ไร่กาแฟสวนยาหลวง บ้านสันเจริญ
 สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูง บ้านสบขุ่น
 น้ำตกสันติสุข
 น้ำตกห้วยม่วง
 น้ำตกน้ำไคร้
 น้ำตกน้ำแป่ง
 น้ำตกห้วยหินขาว
 น้ำตกตาดฟ้าร้อง
 น้ำตกภูสันเจริญ
 น้ำตกนันทบุรี
 น้ำตกห้วยมืด

 ศาสนาพุทธในอำเภอท่าวังผา
 วัดราษฎร์มหานิกาย
 ตำบลริม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดสุวรรณาวาส บ้านท่าค้ำ หมู่ที่ 1
 วัดป่าไคร้ บ้านป่าไคร้ หมู่ที่ 2 
 วัดศิริธาดา บ้านนาเตา หมู่ที่ 3
 วัดเชียงแล บ้านเชียงแล หมู่ที่ 4
 วัดปูคา บ้านปูคา หมู่ที่ 5
 ตำบลป่าคา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดฝายมูล บ้านฝายมูล หมู่ที่ 1
 วัดนิโครธาราม บ้านต้นฮ่าง หมู่ที่ 2
 วัดสบย่าง บ้านสบย่าง หมู่ที่ 3 
 วัดหนองม่วง บ้านหนองม่วง หมู่ที่ 4
 วัดหนองบัว บ้านหนองบัว หมู่ที่ 5
 วัดดอนแก้ว บ้านดอนแก้ว หมู่ที่ 6
 ตำบลผาตอ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดวังทอง บ้านวังทอง หมู่ที่ 1
 วัดราษฎร์อุดม บ้านนาหนุน 2 หมู่ที่ 2
 วัดแหน บ้านแหน 2 หมู่ที่ 3
 วัดชลแสงธรรม บ้านน้ำโมง หมู่ที่ 5
 ตำบลยม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดศรีมงคล บ้านก๋ง หมู่ที่ 1
 วัดโพธิ์ไทร บ้านสบบั่ว หมู่ที่ 2
 วัดลอมกลาง บ้านลอมกลาง หมู่ที่ 3
 วัดเชียงยืน บ้านเชียงยืน หมู่ที่ 4
 วัดทุ่งฆ้อง บ้านทุ่งฆ้อง หมู่ที่ 5
 วัดพระธาตุจอมพริก บ้านเสี้ยว หมู่ที่ 6
 วัดหนองช้างแดง บ้านหนอง หมู่ที่ 7
 วัดสันติการาม บ้านพร้าว หมู่ที่ 8
 วัดน้ำไคร้ บ้านน้ำไคร้ หมู่ที่ 9
 ตำบลตาลชุม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดสบหนอง บ้านสบหนอง หมู่ที่ 1 - 12
 วัดจักรวรรณ บ้านป่าเมี่ยง หมู่ที่ 2
 วัดตาลชุม บ้านตาลชุม 1 หมู่ที่ 3
 วัดดอนชัย บ้านสบสาย หมู่ที่ 4
 วัดสุคันธาราม บ้านปง 1 หมู่ที่ 5
 วัดดอนแก่ง บ้านดอนแก่ง หมู่ที่ 6
 วัดห้วยแขม บ้านห้วยแขม หมู่ที่ 10
 ตำบลศรีภูมิ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดอัมพวัน บ้านม่วง หมู่ที่ 1
 วัดดอนมูล บ้านดอนมูล หมู่ที่ 2
 วัดอุทุมพร บ้านห้วยเดื่อ หมู่ที่ 3
 วัดดอนตัน บ้านดอนตัน หมู่ที่ 4
 วัดโพธิวราราม บ้านนาอุดม หมู่ที่ 5
 วัดคัวะดอนทอง บ้านคัวะ หมู่ที่ 6
 วัดห้วยม่วงชัยมงคล บ้านห้วยม่วง หมู่ที่ 8
 ตำบลจอมพระ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดพิกุลทอง บ้านถ่อน 1 หมู่ที่ 1
 วัดนาฝ่า บ้านนาฝ่า หมู่ที่ 2
 วัดใหม่ บ้านใหม่ หมู่ที่ 3
 วัดนาเผือก บ้านนาเผือก หมู่ที่ 4
 วัดยู้ บ้านยู้ หมู่ที่ 5
 วัดสลีพุทธาราม บ้านสลี หมู่ที่ 6
 วัดน้ำฮาว บ้านน้ำฮาว หมู่ที่ 7
 ตำบลท่าวังผา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดศิลามงคล บ้านท่าวังผา 2 หมู่ที่ 2
 วัดสุทธาราม บ้านอาฮาม หมู่ที่ 3
 วัดอุทัยราษฎร์ บ้านสบยาว หมู่ที่ 4
 วัดมังคลาราม บ้านวังว้า หมู่ที่ 5
 ตำบลแสนทอง อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดนาหนุน บ้านนาหนุน 1 หมู่ที่ 1
 วัดนาทราย บ้านนาทราย หมู่ที่ 2
 วัดปิตุราษฎร์ บ้านพ่อ หมู่ที่ 3
 วัดไพรสณฑ์ บ้านฮวก หมู่ที่ 4
 วัดชนะไพรี บ้านแฮะ หมู่ที่ 8
วัดราษฎร์ธรรมยุตนิกาย
 ตำบลยม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 สำนักสงฆ์เวียงหลวงภูคาธัมมิกกาวาส บ้านก๋ง หมู่ที่ 1
 ตำบลจอมพระ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 วัดป่าภาวนาภิรมย์ บ้านถ่อน 1 หมู่ที่ 1
 วัดพระธาตุจอมนาง บ้านถ่อน 2 หมู่ที่ 9

 ศาสนาคริสต์ในอำเภอท่าวังผา
โบสถ์คริสตจักรโรมันคาทอลิก
 ตำบลผาตอ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 คริสตจักรสายธารธรรม บ้านน้ำโมง หมู่ที่ 5
 ตำบลยม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
 คริสตจักรพันธสัญญา บ้านนานิคม หมู่ที่ 10

 แม่น้ำสำคัญในอำเภอท่าวังผา
 แม่น้ำน่าน
 แม่น้ำย่าง
 แม่น้ำยาว
 ลำน้ำสาย
 ลำน้ำริม