# ฮานะชิรุซาโตะ
thumb|ผลส้มทะจิบะนะ

ฮานะชิรุซาโตะ (ท่านหญิงดอกส้ม) เป็นบทที่ 11 ของตำนานเก็นจิ ผลงานของ มุระซะกิ ชิคิบุ จากทั้งหมด 54 บท บทที่ 11 นี้เป็นบทสั้น ๆ บอกเล่าเหตุการณ์ช่วงเวลา ที่หนึ่งทับซ้อนอยู่ในบท ซะคะกิ

 ที่มาของชื่อบท ฮานะชิรุซาโตะ 

ฮานะชิรุซาโตะ (花散里) แปลตามตัวอักษรว่า เรือนที่กลีบดอกไม้ร่วงโปรยปราย ดอกไม้ที่กล่าวถึงในบท ฮะนะจิรุซะโตะ คือ ดอกส้มทะจิบะนะ

ทาจิบานะ（橘) เป็นพืชตระกูลส้มชนิดหนึ่ง  มีชื่อทางวิชาการ ว่า Citrus tachibana มีชื่ออื่น ๆ ว่า ยะมะโตะทะจิบะนะ หรือ นิปปงทะจิบะนะ มีดอกสีขาวเกสรเหลือง ผลมีขนาดเล็ก รสเปรี้ยวจัด ไม่เหมาะจะนำมารับประทาน" ทะจิบะนะ". วิกีพีเดียภาษาญี่ปุ่น.

 ตัวละครหลักในบท 

 เก็นจิ : อายุ 25
 สตรีในคฤหาสน์แถบแม่น้ำนะคะงะวะ
 พระชายาตำหนักเรเค (เรเคเด็ง) : พระชายาในอดีตจักรพรรดิคิริสึโบะอินผู้ล่วงลับ
 ฮะนะจิรุซะโตะ : น้องสาวของพระชายาตำหนักเรเค
 โคะเระมิตสึ : คนสนิทและพี่น้องร่วมแม่นมเดียวกับเก็นจิ

 เรื่องย่อ 

ต้นฤดูร้อนเช่นนี้ วันที่ฟ้าใสไร้ฝนพรำเช่นวันนี้ ช่างหาได้ยากยิ่ง เก็นจิผู้หม่นหมองจากการถูกอดีตจักรพรรดินีฟุจิตสึโบะหบเลี่ยงไม่พบเจอ จึงถือโอกาสถือโอกาสแวะเยี่ยมเยียนพระชายาตำหนักเรเค (เรเคเด็ง) ในอดีตจักรพรรดิคิริสึโบะอิน แท้จริงแล้วจุดประสงค์ในการเยี่ยมเยืยนครั้งนี้ คือการไปพบคู่รักของเขา ซึ่งนางเป็นน้องสาวของพระชายาตำหนักเรเคที่เขาเคยคบหากับนางมีครั้นนางยังอยู่ในวังหลวง แม้จะไม่พบกันบ่อยนักก็ตาม ระหว่างทางก่อนที่จะไปถึงคฤหาสน์ของพระชายาตำหนักเรเคนั้น นก โฮะโตะโตะงิสุ (นกคัดคูเล็ก)ร้องเซ็งแซ่ที่หน้าคฤหาสน์เล็ก ๆ แถบนะคะงะวะ  เก็นจิพลันจำได้ว่า นี่คือบ้านของอดีตชู้รักคนหนึ่งของเขาที่ร้างราความสัมพันธ์ ไม่ได้พบกันเป็นเวลานานแล้ว จึงส่งโคะเระมิตสึไปถามไถ่ ว่านางว่างที่จะพบเขาไหม  คนของนางบอกปัดเขา ทำเป็นจำไม่ได้ ที่แท้ ด้วยการร้างราไม่มาพบหน้าเป็นเวลานาน นางอาจจะจะกำลังต้อนรับคู่รักคนใหม่อยู่ภายในคฤหาสน์ก็เป็นได้ เก็นจิจึงมุ่งไปยังจุดหมาย ณ คฤหาสน์ของพระชายาตำหนักเรเค คฤหาสน์ของนางโดดเดี่ยวและเงียบสงบอย่างที่เขาคาดไว้ ปกติยามที่พระราชบิดาของเขายังมีพระชนม์ชีพ ก็มิได้รับใคร่โปรดปรานนางเท่าไหร่นั้น พระองค์เพียงชมว่า นางนั้นอ่อนโยนมากเท่านั้นเอง บัดนี้ยามสิ้นพระราชบิดา ชีวิตของนางย่อมหงอยเหงาไร้ผู้เยี่ยมเยือนไปมาหาสู่มากขึ้นกว่าเดิม เฉกเช่นเก็นจิ ในยามสิ้นบารมีพระราชบิดาเช่นกัน เขาสนทนากับนางเรื่องความหลังจนดึกดื่น ต้นไม้สูง ๆ ในสวนยิ่งดูมืดมนลงอีกภายใต้แสงจันทรเดือน 8 ค่ำ กลิ่นดอกส้มหอมฟุ้งกรุ่นมาจากสวน ชวนให้ระลึกถึงอดีตที่ผ่านพ้น เสียงนก โฮะโตะโตะงิสุ (นกคัดคูเล็ก) ร้อง นี่คงจะเป็นนกตัวเดียวกับเมื่อครู่ หลังจากสนทนากับพระชายาตำหนักเรเคจนเป็นที่พอใจแล้ว เขาก็เข้าพบกับน้องสาวของพระชายาตำหนักเรเค แรกนางอาจจะแสนงอน เพราะเก็นจิไม่มาพบเป็นเวลานานแล้ว แต่เก็นชิเป็นชายที่มีวาจาอ่อนโยนเสมอตรงเสมอปลาย อีกทั้งรูปโฉมยังงามสง่ายิ่ง ทั้งสองสนทนากันจนนางคลายความขุ่นเคือง นางเป็นสตรีผู้อ่อนโยนที่ยินดีต้อนรับเขาเสมอไม่ว่ายามรุ่งเรืองหรือตกอับ เพราะดอกส้มทะจิบะนะที่ส่งกลิ่นหอมกรุ่นกำจายไปทั่วในยามนั้น เขาจึงเรียกนางว่า ฮะนะจิรุซะโตะ ท่านหญิงดอกส้ม"ฮะนะจิรุซะโตะ". The Tale of Genji .Unesco Global Heritage Pavilion.

 นกโฮะโตะโตะงิสุ และ ดอกทะจิบะนะ
thumb|นกโฮะโตะโตะงิสุ
ในกวีแบบญี่ปุ่นนั้น นก โฮะโตะโตะงิสุ (ほととぎす  Hototogisu) หรือ นกคัดคูเล็ก มีชื่อภาษาอังกฤษว่า Lesser Cuckoo (Cuculus poliocephalus) กับ ดอกส้มทะจิบะนะ นั้นมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกัน หากนกดุเหว่าและดอกส้มทะจิบะนะปรากฏในกวี จะมีความหมายแฝงสื่อถึง ความทรงจำครั้งเก่าก่อนThe Tale of GENJI, Murasaki Shikibu, เป็นเป็นภาษาอังกฤษโดย Kencho Suematsu, สำนักพิมพ์ TUTTLE, ค.ศ. 1974, หน้า 173

  สื่อ:Hototogisu_07b8051.ogg เสียงร้องของนกโฮะโตะโตะงิสุ

 ศึกษาเพิ่มเติม 

 นกคัดคูเล็ก  โดย BIRD-HOME.com
 Kokin Spring Poems Reading Companion page  Welcome to John R Wallace's Classical Japanese Literature and Culture Web Site โดย John R Wallace