# เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา)
มหาอำมาตย์เอก เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) (30 ตุลาคม พ.ศ. 2428 – 25 กันยายน พ.ศ. 2519) ขุนนาง 5 แผ่นดิน อดีตประธานศาลฎีกา เสนาบดีกระทรวงยุติธรรม และรัฐมนตรีหลายกระทรวง เคยดำรงตำแหน่ง ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฎร ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรี ประธานองคมนตรี และเป็นคนสุดท้ายที่ได้รับสถาปนาเป็นเจ้าพระยา

ภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ มีบทบาทในคณะรัฐมนตรีหลายคณะ โดยดำรงตำแหน่งเป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม กระทรวงการต่างประเทศ กระทรวงสาธารณสุข และ กระทรวงการคลัง ภายหลังพ้นภารกิจทางการเมืองแล้ว ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรี และเคยดำรงตำแหน่ง ประธานองคมนตรี ในรัชกาลที่ 9

นอกจากได้รับราชการและทำงานด้านการเมือง เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศยังมีความสำคัญกับวงการประกันชีวิตของไทย โดยเมื่อ ปี พ.ศ. 2489 ได้เป็นผู้ก่อตั้ง และประธานคนแรก ของบริษัท ไทยประกันชีวิต จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทประกันชีวิตแห่งแรกของไทย ที่ก่อตั้ง และบริหารงานโดยคนไทย และยังคงดำเนินกิจการต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

 ประวัติ 
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ เกิดวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ. 2428 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เกิดที่บ้านพระยาสุนทรานุรักษ์ (เนตร ณ สงขลา) ผู้ช่วยราชการเมืองสงขลา ณ ตำบลบ่อยาง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา เป็นบุตรชายคนโตของพระอนันตสมบัติ (เอม ณ สงขลา) ผู้ช่วยราชการเมืองสงขลา กับนางเชื้อ อนันตสมบัติ ธิดาของหลวงอุปการโกษากร (เวท วัชราภัย) กับท่านปั้น อุปการโกษากร เป็นหลานของเจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการเมืองสงขลา ลำดับที่ 6  นับจากทั้งฝ่ายบิดาและมารดา เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 9 คน ได้แก่
 เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา)
 พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในรัชกาลที่ 9 ประธานรัฐสภาและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง สมรสกับท่านผู้หญิงศรี (ลพานุกรม) น้องสาวเภสัชกร ดร.ตั้ว ลพานุกรม กรรมการราษฎร อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์คนแรก 
 คุณหญิงลิ้ม อภิรักษ์ราชอุทาน สมรสกับ พระยาอภิรักษ์ราชอุทาน (ฑิตย์ ณ สงขลา) มหาดเล็ก เจ้ากรมสวนหลวงและองคมนตรี
 หลวงสฤษฎิสุขาการ (รอด ณ สงขลา)
 คุณหญิงเกษร สุขุม
 นางจิ๋ว มหานุภาพปราบสงคราม สมรสกับหลวงมหานุภาพปราบสงคราม (ผ่อง โรจนะหัสดิน)
 นายอาจ ณ สงขลา สมรัสกับ นางผัน
 คุณเอื้อน ณ สงขลา
 นางลำดวน ราชฤทธิ์บริรักษ์ สมรสกับ ขุนราชฤทธิ์บริรักษ์ (ขำ ณ สงขลา)

 การศึกษา 
 เรียนหนังสือแบบเรียนหลวงชุดมูลบทบรรพกิจ ของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) จบเล่มพิศาลการันต์ จากครูขวด ที่เมืองสงขลา จากนั้นได้อพยพจากสงขลา มาพำนักในกรุงเทพมหานคร
 พ.ศ. 2435 ได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนอัสสัมชัญ เลขประจำตัว (อสช 771) จนจบชั้นสูงสุดสายวิชาสามัญ โดยได้คะแนนสอบเป็นที่ 1 
 หลังจากนั้นท่านได้เข้าศึกษาวิชากฎหมายที่โรงเรียนราชวิทยาลัย ซึ่งเป็นโรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม
 สมัครเข้าเป็นล่ามฝึกหัดใน กรมกองหมาย ซึ่งไม่มีเงินเดือนหรือรายได้ใด ๆ แต่เป็นการเพิ่มพูนความรู้ภาษาอังกฤษ
 พ.ศ. 2448 สอบเป็น เนติบัณฑิตสยาม ได้เมื่ออายุเพียง 20 ปี 1 เดือน และได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการประจำ ในกรมกองหมาย ปฏิบัติหน้าที่เป็นล่ามแปลภาษาอังกฤษ
 พ.ศ. 2449 ได้รับการคัดเลือกให้ไปศึกษาวิชากฎหมายในสำนักเกรย์อิน กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ ณ ประเทศอังกฤษ ในพระอุปถัมภ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ ซึ่งในปีนั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรป ครั้งที่ 2 โดยใช้เรือพระที่นั่งมหาจักรี ไปเปลี่ยนเรือโดยสารที่สิงคโปร์ กระทรวงยุติธรรมจึงได้ขอพระบรมราชานุญาตให้นายจิตรร่วมกระบวนเสด็จไปประเทศอังกฤษ ซึ่งนายจิตร ณ สงขลา ได้บันทึกไว้ดังนี้

 พ.ศ. 2453 สำเร็จเป็นเนติบัณฑิตอังกฤษ (Barrister – at – law)  โดยใช้เวลาศึกษาวิชากฎหมายที่ สำนักเกรย์อิน  (Gray’s Inn) กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษเป็นเวลา 3 ปีครึ่ง และตลอดระยะเวลาที่ศึกษา ได้ศึกษาภาษาฝรั่งเศสเพิ่มเติม ควบคู่ไปกับวิชากฎหมายอีกด้วย

 การทำงาน 
 พ.ศ. 2454
นายจิตรสำเร็จการศึกษาจากอังกฤษแล้วได้เข้ารับราชการในกระทรวงยุติธรรม ซึ่งมีหม่อมเจ้าจรูญศักดิ์ กฤษดากร เป็นเสนาบดี ได้รับการแต่งตั้งเป็น ผู้พิพากษาศาลแพ่ง
3 เดือนต่อมาได้รับการแต่งตั้งเป็น ผู้พิพากษาศาลพระราชอาญา ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น หลวงจินดาภิรมย์ และได้ย้ายมาดำรงตำแหน่ง ผู้พิพากษาศาลต่างประเทศ
 พ.ศ. 2455
ได้รับแต่งตั้งให้เป็น ว่าที่อธิบดีกองหมาย กองล้มละลายและหอทะเบียนหุ้นส่วนบริษัท และเป็นเจ้าพนักงานรักษาทรัพย์ในกระทรวงยุติธรรม
เป็นอาจารย์สอนกฎหมาย และเป็นกรรมการสอบไล่ที่โรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม ถึง พ.ศ. 2465
 พ.ศ. 2456 ได้รับแต่งตั้งเป็น อธิบดีผู้พิพากษาศาลแพ่ง เมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2456แจ้งความกระทรวงยุติธรรม เรื่อง ย้ายหน้าที่ราชการ และได้รับบรรดาศักดิ์เป็น พระจินดาภิรมย์ราชสภาบดี
 พ.ศ. 2457 ดำรงตำแหน่ง มหาอำมาตย์ตรี กรรมการและบรรณารักษ์เนติบัณฑิตยสภา
 พ.ศ. 2459 ได้รับเลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้นเป็น พระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดี
 พ.ศ. 2460 เป็นผู้พิพากษาศาลทรัพย์เชลย และเป็นเลขาธิการเนติบัณฑิตยสภา
 พ.ศ. 2461
ได้รับโปรดเกล้าฯ เป็นองคมนตรี ในรัชกาล พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
 เป็นกรรมการผู้ชี้ขาดราคาที่ดินเพื่อก่อสร้าง สนามบินดอนเมือง
 พ.ศ. 2462 ดำรงตำแหน่ง อาจารย์สอนกฎหมายที่ดินที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ กรรมการที่ปรึกษาของสภากาชาดไทย
 พ.ศ. 2464
ได้รับแต่งตั้งเป็น ตุลาการแห่งศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ ของ สันติบาตชาติ ณ กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์
 เป็นประธานผู้ชี้ขาดในการจัดซื้อที่ดินเพื่อสร้างสะพานพระราม 6 ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา
 เป็นกรรมการสภากรรมการรถไฟ
 พ.ศ. 2465
เป็นกรรมการศาลฎีกา (พ.ศ. 2465 - 2468)
 เป็นผู้แทนสภากาชาดสยาม ในการประชุม สภากาชาดนานาประเทศ ครั้งที่ 1 ในบูรพาทิศ  (1st Conference of Oriental Red Cross Society)
 พ.ศ. 2466 เป็น กรรมการกรมร่างกฎหมาย
 พ.ศ. 2467
เป็น นายกกรรมการเนติบัณฑิตยสภา กรรมการสภานิติศึกษา กรรมการโรงเรียนมหาดเล็กหลวง
ดำรงตำแหน่ง อุปนายกกรรมการกรมร่างกฎหมาย และอุปนายกสภานิติศึกษา กรรมการจัดการโรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย
 พ.ศ. 2470 เป็น อธิบดีศาลฎีกา กรรมการองคมนตรี อุปนายกสภากรรมการองคมนตรี และประธานอนุกรรมการพิจารณาร่างข้อบังคับสภากรรมการองคมนตรี
 พ.ศ. 2471 ดำรงตำแหน่งเป็นนายกกรรมการกรมร่างกฎหมาย นายกสภานิติศึกษา สภานายกพิเศษแห่งเนติบัณฑิตยสภาโดยตำแหน่งเสนาบดี และรั้งตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงยุติธรรม ระหว่างเป็นอธิบดีศาลฎีกา และเสนาบดีกระทรวงยุติธรรม
 พ.ศ. 2474 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้นเป็น "เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ" ดำรงศักดินา 10000
 พ.ศ. 2476 เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง (พ.ศ. 2476 - 2477)
 พ.ศ. 2477
 ได้รับแต่งตั้งให้เป็น สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภท 2 และได้รับเลือกเป็น ประธานสภาผู้แทนราษฎร (พ.ศ. 2477 – 2479)
 เป็นหัวหน้าคณะผู้แทนรัฐบาลไปเข้าเฝ้า พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ กรุงลอนดอน เพื่ออัญเชิญเสด็จกลับคืนมาครองราชย์ 
 เป็นหัวหน้าคณะผู้แทนรัฐบาลไปเข้าเฝ้า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ณ เมืองโลซาน เพื่ออัญเชิญให้เสด็จขึ้นครองราชย์ เป็นรัชกาลที่ 8
 ได้รับแต่งตั้งให้เป็น ศาสตราจารย์วิสามัญ แห่ง มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง
 พ.ศ. 2480 เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ครั้งแรก
 พ.ศ. 2481 เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
 พ.ศ. 2487พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งและแต่งตั้งรัฐมนตรี (จำนวน ๒๒ ราย)
 เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ครั้งที่ 2
 เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
 พ.ศ. 2489 เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ครั้งที่ 3พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งและแต่งตั้งรัฐมนตรี (จำนวน ๒๑ ราย)
 พ.ศ. 2490 เป็น สมาชิกวุฒิสภา และประธานวุฒิสภา (พ.ศ. 2490 – 2494)
 พ.ศ. 2491 เป็น สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ และได้รับเลือกเป็น ประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ (พ.ศ. 2491 – 2492) ได้จัดทำ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2492 ซึ่งต่อมาถูกล้มเลิกโดย จอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่ทำรัฐประหารและนำฉบับ พ.ศ. 2475 กลับมาใช้เป็นรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2475 แก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช 2495
 พ.ศ. 2492 เป็น ประธานรัฐสภาโดยตำแหน่ง และเป็นประธานตุลาการรัฐธรรมนูญ โดยตำแหน่ง (พ.ศ. 2492 – 2494)
 พ.ศ. 2493 ได้มีการจัดพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2493 ได้ร่วมกล่าวคำถวายพระพรชัยมงคลเป็นภาษามคธ และในพิธีเบื้องปลาย เสด็จออกมหาสมาคม เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท และในฐานะประธานรัฐสภาได้กราบถวายพระพรชัยมงคลในนามประชาชนชาวไทย
 พ.ศ. 2495 ได้รับโปรดเกล้าฯ เป็น องคมนตรี (8 เมษายน 2495 - 25 กันยายน พ.ศ. 2519)
 พ.ศ. 2506 ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่ง ประธานองคมนตรี (27 พฤษภาคม 2506-8 มิถุนายน 2506 , 9 กรกฎาคม 2506-14 กรกฎาคม 2506)

หน้าที่พิเศษ
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) และพระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) น้องชาย เป็นผู้อุปถัมภ์วัดสุทธิวรารามต่อจากนางอนันตสมบัติ (เชื้อ ณ สงขลา) ผู้เป็นมารดาและได้เป็นผู้รับเสด็จพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรในการเสด็จพระราชดำเนินถวายผ้าพระกฐิน ณ วัดสุทธิวราราม เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2511 โดยหลังจากพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรถวายผ้าพระกฐินเสร็จแล้ว ได้ตรัสกับเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) ว่า

 ผลงานทางวิชาการ 
 คำอธิบายกฎหมายหุ้นส่วนบริษัท
 คำอธิบายกฎหมายลักษณะพิจารณาคำพยานหลักฐาน
 คำอธิบายพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และวิธีพิจารณาความแพ่ง
 คำอธิบายกฎหมายล้มละลาย
 คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

 ครอบครัว 
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศได้สมรสกับท่านผู้หญิงน้อม ธิดาของนายพลโท พระยาพหลโยธินรามินทรภักดี (นพ พหลโยธิน) กับคุณหญิงล้วน (จารุรัตน์)  มีบุตร-ธิดารวม 11 คน ดังนี้ทำเนียบสายสกุล ณ สงขลา สายเจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น) - ชมรมสายสกุล ณ สงขลา
 นางจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ (ถนิต ณ สงขลา) สมรสกับศาสตราจารย์ หลวงจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ (วิสุทธิ์ ไกรฤกษ์) บุตรเจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)
 นายขนบ ถึงแก่กรรมเมื่อวัยเยาว์
 นางจำนงค์ (ณ สงขลา) สมรสกับ นายพิพรรธน์ ไกรฤกษ์ บุตรคนโตของพระยาประเสริฐศุภกิจ (เพิ่ม ไกรฤกษ์) กับคุณหญิงจำเริญ น้องสาวเจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)
 นางสมศรี (ณ สงขลา) สมรสกับ นายเผดิม อังสุวัฒนะ สมาชิกวุฒิสภา
 นางภิรมย์ (ณ สงขลา) สมรสกับ นายโอบบุญ วณิกกุล เอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงโตเกียว และกรุงปารีส บุตรพระยาเทพวิทุรพหุลศรุตบดี (บุญช่วย วณิกกุล) องคมนตรี เสนาบดีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม และประธานศาลฎีกา
 พันเอกจินดา ณ สงขลา เลขาธิการคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (ก.พ.) สมรสกับนางสาวพิมสิริ สารสิน บุตรีนายพจน์ สารสิน อดีตนายกรัฐมนตรีไทย กับท่านผู้หญิงสิริ
 นางสาวผกา ณ สงขลา
 นายเจตนา ณ สงขลา สมรสกับ นางกรรติกา (หัพนานนท์)
 ศาสตราจารย์ นายแพทย์ ญาใจ (ยาใจ) ณ สงขลา คณบดีคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สมรสกับนางสาวสุคนธา ลิมปิชาติ บุตรีหลวงชาติตระการโกศล (เจียม ลิมปิชาติ) อธิบดีกรมตำรวจ และสมรสกับนางอุไรวรรณ (พ่วงบุญมาก)
 นางสายจิตร (ณ สงขลา) สมรสกับ ศาสตราจารย์กิตติคุณ เติมศักดิ์ กฤษณามระ อธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บุตรคนโตของศาสตราจารย์อุปการคุณ พระยาไชยยศสมบัติ (เสริม กฤษณามระ) อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และคุณหญิงศรีไชยยศสมบัติ
 บุตรชาย ถึงแก่กรรมเมื่อคลอด

และภายหลังจากท่านผู้หญิงน้อม พหลโยธิน ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อ พ.ศ. 2495 เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศได้สมรสกับท่านผู้หญิงประภา วัชราภัย ธิดาของ มหาอำมาตย์โท พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ (สุหร่าย วัชราภัย) และ คุณหญิงจำเริญ วัชราภัย (ภัทรนาวิก)ไม่มีบุตร-ธิดาด้วยกัน ท่านผู้หญิงประภา วัชราภัย ถึงแก่อนิจกรรม เมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2516

ลำดับยศ บรรดาศักดิ์ และ ตำแหน่งทางวิชาการ
พ.ศ. 2454 หลวงจินดาภิรมย์
พ.ศ. 2456 พระจินดาภิรมย์ราชสภาบดี
พ.ศ. 2457 มหาอำมาตย์ตรี พระจินดาภิรมย์ราชสภาบดี
พ.ศ. 2459 มหาอำมาตย์โท พระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดี
 15 ธันวาคม พ.ศ. 2471 - มหาอำมาตย์เอกพระราชทานยศพลเรือน
พ.ศ. 2474 มหาอำมาตย์เอก เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ  ดำรงศักดินา 10,000 ไร่ มีสมญาจารึกในหิรัญบัฏว่า 

พ.ศ. 2482 ศาสตราจารย์วิสามัญแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

 ถึงแก่อสัญกรรม 
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2519 สิริอายุได้ 90 ปี 11 เดือน 8 วัน หลังจากรับราชการทั้งด้านตุลาการ บริหาร นิติบัญญัติ และองคมนตรี รวมทั้งสิ้นถึง 72 ปี มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2519 ณ เมรุหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๔๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๐๙๔, ๘ พฤศจิกายน ๒๔๗๔
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๖๗ ตอนที่ ๒๓ ง หน้า ๑๗๐๑, ๒๕ เมษายน ๒๔๙๓
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๗๑ ตอนที่ ๘๔ ง หน้า ๒๘๐๗, ๑๔ ธันวาคม ๒๔๙๗
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความพระราชทานเหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ, เล่ม ๕๒ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๓๘, ๒๑ เมษายน ๒๔๗๘
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา, เล่ม ๒๙ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๔๔๖, ๒๒ มกราคม ๑๓๑
ราชกิจจานุเบกษา, เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้าและฝ่ายใน, เล่ม ๔๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๙๓๗, ๑ ธันวาคม ๒๔๗๒
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๔๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๑๐๓, ๑๕ พฤศจิกายน ๒๔๗๔
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๕๕ ตอนที่ ๐ ง  หน้า ๒๙๖๐, ๒๘ พฤศจิกายน ๒๔๘๑
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๗๐ ตอนที่ ๑๐ ง หน้า ๕๓๐, ๓ กุมภาพันธ์ ๒๔๙๖

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2470 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เลออปอลที่ 2 ชั้นที่ 2ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๔๔ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๖๙๙, ๔ กันยายน ๒๔๗๐

ลำดับสาแหรก