wannaphong/clean_thaiwikipedia huggingface dataset:
# ตัวดำเนินการตรรกะ
ในแคลคูลัสเชิงประพจน์ ตัวดำเนินการทางตรรกศาสตร์ หรือ ตัวเชื่อมทางตรรกศาสตร์  ใช้เพื่อเชื่อมประโยคให้เป็นประโยคที่ซับซ้อนขึ้น พิจารณาตัวอย่างของประโยคที่ว่า "ฝนตก" และ "ฉันอยู่ในบ้าน" เราสามารถเชื่อมประโยคทั้งคู่ได้เป็น "ฝนตก และ ฉันอยู่ในบ้าน", หรือ "ฝน ไม่ ตก", หรือ "ถ้า ฝนตก, แล้ว ฉันอยู่ในบ้าน"

ประโยคใหม่ที่ได้จากการเชื่อมประโยคเรียกว่า ประโยคเชิงซ้อน หรือ ประพจน์เชิงซ้อน

ตัวดำเนินการพื้นฐานมี: "นิเสธ" (¬ หรือ ~), "และ" (∧ หรือ &), "หรือ" (∨), "เงื่อนไข" (→), และ "เงื่อนไขสองทาง" (↔) "นิเสธ" เป็นตัวดำเนินการเอกภาพ ที่ใช้กับเทอมเดี่ยว ที่เหลือคือตัวดำเนินการทวิภาค ที่เชื่อมเทอมสองเทอมเข้าด้วยกัน เช่น P ∧ Q, P ∨ Q, P → Q, และ P ↔ Q เรามักเรียกตัวดำเนินการเงื่อนไขว่า "ถ้า-แล้ว" ส่วนตัวดำเนินการเงื่อนไขสองทางเราเรียกว่า "ก็ต่อเมื่อ"

สังเกตความคล้ายคลึงกันของเครื่องหมายสำหรับ "และ"  และ "อินเตอร์เซกชัน" (∩) และในทำนองเดียวกัน เครื่องหมายสำหรับ "หรือ" (∨) และ "ยูเนียน (∪) นี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ ทั้งนี้เนื่องจากนิยามของอินเตอร์เซกชันใช้ "และ" ส่วนนิยามของยูเนียนใช้ "หรือ"

ตารางค่าความจริง ของตัวเชื่อมเหล่านี้:
     ¬  ¬   ∧    ∨    →    ↔  T  T  F  F   T  T  T  T T  F  F  T  F  T  F  F F  T  T  F  F  T  T  F F  F  T  T  F  F  T  T

เพื่อจะลดจำนวนวงเล็บ เราจะเพิ่มลำดับความสำคัญของตัวดำเนินการต่าง ๆ ดังนี้: 
¬ มีความสำคัญมากกว่า ∧, ∧ มากกว่า ∨, และ ∨ มากกว่า → ตัวอย่างเช่น P ∨ Q ∧ ¬ R → S คือการเขียนอย่างย่อของ (P ∨ (Q ∧ (¬ R))) → S

อย่างไรก็ตาม ไม่จำเป็นที่เราจะต้องใช้ตัวดำเนินการทุกตัวในนี้ สำหรับการใช้งานในตรรกศาสตร์เชิงประพจน์ที่สมบูรณ์ ประโยคเชิงซ้อนนั้นหลายครั้งก็สมมูลกัน ตัวอย่างเช่น ¬ P ∨ Q นั้นสมมูลทางตรรกศาสตร์กับ P → Q; ดังนั้น เราไม่จำเป็นต้องมีตัวดำเนินงานเงื่อนไข "→" ถ้าเรามี "¬" (นิเสธ) และ "∨" (หรือ)

เพื่อความกะทัดรัด เฉพาะ 5 ตัวดำเนินการที่ใช้บ่อยเท่านั้น ที่เราได้แสดงในหัวข้อนี้ ยังมีตัวเชื่อมอื่น ๆ อีก เช่น แนน (nand, not-and), เอกซ์-ออร์ และ นอร์ (nor, not-or)

380px350px        (zoom in)
# สัณฐานวิทยา (ชีววิทยา)
สัณฐานวิทยา  เป็นสาขาหนึ่งของวิชาชีววิทยาเกี่ยวกับการศึกษารูปพรรณสัณฐานภายนอกและคุณสมบัติเฉพาะของโครงสร้างของสิ่งมีชีวิต เช่น สี โครงสร้าง ขนาด รูปร่าง รูปแบบ ตัวอย่างเช่น ลักษณะรูปร่างของดอกไม้ หรือ การจัดเรียงตัวของใบ
# เซลล์พันธุศาสตร์
เซลล์พันธุศาสตร์  เป็นการศึกษาพันธุศาสตร์ในระดับเซลล์ ศึกษารูปร่าง ลักษณะ และจำนวน ของโครโมโซมในสิ่งมีชีวิต ตำแหน่งที่ตั้งของยีนบนโครโมโซม รวมถึงการศึกษาการแบ่งเซลล์ในเซลล์ของสิ่งมีชีวิต
# 1
1 (หนึ่ง) คือจำนวน ตัวเลข และเป็นชื่อของสัญลักษณ์ภาพที่แทนจำนวนนั้น หนึ่งแทนสิ่งสิ่งเดียว หน่วยในการนับหรือการวัด ตัวอย่างเช่น  ส่วนของเส้นตรงของ "ความยาวหนึ่งหน่วย" คือส่วนของเส้นตรงของความยาวเท่ากับ 1

 คำเติมนำหน้า 
 ภาษากรีก - mono-
 ภาษาละติน - uni-
 ภาษาไทย - เอก-

 ในฐานะตัวเลข 
หนึ่ง เป็นจำนวนเต็มที่มาก่อนเลขสองและมาหลังเลขศูนย์ หนึ่งเป็นจำนวนแรกที่ไม่ใช่ศูนย์และเป็นเลขคี่ในจำนวนธรรมชาติ 

จำนวนใด ๆ ที่คูณกับหนึ่งจะได้จำนวนนั้น เนื่องจากหนึ่งเป็นสมาชิกเอกลักษณ์ของการคูณ ด้วยเหตุนี้ หนึ่งจึงเป็นแฟกทอเรียลของตัวเอง เป็นกำลังสองของตัวเอง และกำลังสามของตัวเอง เป็นต้น หนึ่งเป็นผลคูณว่าง เนื่องจากจำนวนใด ๆ ที่คูณหนึ่งจะได้ตัวเอง หนึ่งยังเป็นจำนวนธรรมชาติจำนวนเดียวที่ไม่ได้เป็นจำนวนประกอบและจำนวนเฉพาะ แต่ถือว่าเป็นหน่วยในทฤษฎีริงหน่วยหนึ่ง

 เชิงคณิตศาสตร์ 
เชิงคณิตศาสตร์ 1 เป็น:
 จำนวนธรรมชาติที่ถัดจาก 0 และมาก่อน 2 และเป็นสมาชิกเอกลักษณ์การคูณของจำนวนเต็ม จำนวนจริง และจำนวนเชิงซ้อน ในวิชาเลขคณิต (พีชคณิต) และแคลคูลัส
 เอกลักษณ์การคูณ (หนึ่งหน่วย) ของริงในพีชคณิตนามธรรม

ลอการิทึมฐาน 1 ไม่นิยาม เนื่องจากฟังก์ชัน 1x เท่ากับ 1 เสมอ และไม่มีตัวผกผันที่แท้จริง

ในระบบจำนวนจริง 1 สามารถเขียนแทนได้สองอย่าง ในรูปทศนิยมซ้ำ  ได้แก่ 1.000... และ 0.999...

เนื่องจากเป็นเอกลักษณ์การคูณ ถ้า f(x) เป็นฟังก์ชันการคูณ แล้ว f(1) ต้องเท่ากับ 1

หนึ่งเป็นจำนวนเชิงรูปของทุกอย่าง เช่น จำนวนสามเหลี่ยม จำนวนห้าเหลี่ยม และจำนวนหกเหลี่ยมด้านเท่า เป็นต้น

หนึ่งเป็นจำนวนคี่จำนวนเดียวที่อยู่ในช่วงของฟังก์ชันทอเทียนต์ของออยเลอร์ φ(x) เมื่อ x = 1 และ x = 2

โดยนิยามแล้ว 1 เป็นความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เกือบแน่ใจได้ว่าจะเกิดขึ้น

ฟังก์ชันก่อกำเนิดที่มีสัมประสิทธิ์ทุกตัวเป็น 1 ดังสมการ

.

อนุกรมยกกำลังนี้ลู่เข้า และมีค่าจำกัด ก็ต่อเมื่อ 

ตารางการคำนวณพื้นฐาน

การคูณ1234567891011121314151617181920212223242550100100012345678910111213141516171819202122232425501001000

การหาร12345678910111213141510.50.0.250.20.1 0.0.1250.0.10.0.080.0.00.0123456789101112131415

การยกกำลัง1234567891011121314151617181920111111111111111111111234567891011121314151617181920

 เชิงเทคโนโลยี 
 เป็นรหัสระบุชนิดของเรซินใช้ในการรีไซเคิลเพื่อระบุว่าเป็นพอลิเอทิลีนเทเรฟทาเลต
 ใช้เป็นรหัสเลขฐานสอง คู่กับเลข 0

 เชิงวิทยาศาสตร์ 
 1 เป็นเลขอะตอมของธาตุ ไฮโดรเจน

 ในวรรณกรรม 
 นัมเบอร์วัน (Number One) เป็นตัวละครในนิยายชุด Lorien Legacies โดย Pittacus Lore
# สังขวิทยา
สังขวิทยา (malacology) เป็นการศึกษาเรื่องหอย

สาขานี้มีความสำคัญเนื่องจากพบว่า หอยน้ำจืดหลายชนิดเป็นเจ้าบ้านส่งผ่านของพยาธิหลายชนิด ซึ่งก่อปัญหาทางด้านสาธารณสุข โดยเฉพาะประเทศแถบเอเชีย ซึ่งมีการระบาดของพยาธิในประชาชนเป็นจำนวนมาก
# ปรสิตวิทยา
ปรสิตวิทยา  เป็นการศึกษาเกี่ยวกับปรสิตและการอยู่ร่วมกันระหว่างสิ่งมีชีวิตสองชนิดในภาวะปรสิต (parasitism) มีผู้ให้นิยามไว้ว่าปรสิตวิทยาคือการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปรสิต (parasite) และ โฮสต์ (host), ปรสิตหมายถึง สัตว์ที่อาศัยอยู่ในกายหรือบนผิวหนังของโฮสต์ ปรสิตขึ้นอยู่กับโฮสต์ จึงมีการปรับตัวให้ทนต่อสภาพแวดล้อมเพื่อยังชีพและสืบพันธุ์ในโฮสต์

ปรสิตวิทยา มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อหาองค์ความรู้เกี่ยวกับภาวะปรสิตในประชากรธรรมชาติให้เพียงพอเพื่อควบคุมและกำจัดปรสิตจากประชากรที่ไม่ปกติ, ทั้งในมนุษย์และสัตว์ซึ่งมนุษย์พึ่งพา

วิชาปรสิตวิทยาโดยทั่วไป จะมีความหมายจำกัดเฉพาะปรสิตที่เป็นสัตว์ (animal parasites) เท่านั้น
# คัพภวิทยา
thumb|240px|right|1 - มอรูลา (morula), 2 - บลาสตูลา (blastula)
right|thumb|เอ็มบริโอ 6 สัปดาห์หลังประจำเดือนครั้งสุดท้าย

คัพภวิทยา หรือ วิทยาเอ็มบริโอ  เป็นการศึกษาการเจริญของเอ็มบริโอ เอ็มบริโอคือขั้นหนึ่งของการเจริญของสิ่งมีชีวิตก่อนคลอดหรือออกจากไข่ หรือในพืชคือในระยะก่อนการงอก (germination)

คัพภวิทยาหมายถึงการเจริญของไข่ที่ได้รับการผสมแล้ว (ไซโกต) และมีการเปลี่ยนแปลงไปเป็นเนื้อเยื่อและอวัยวะต่าง ๆ หลังจากระยะแยก (cleavage) เซลล์ที่กำลังแบ่งตัว หรือมอรูลา (morula) จะกลายมาเป็นลูกบอลกลวง หรือบลาสตูลา (blastula) ซึ่งมีการเจริญของรูหรือช่องที่ปลายด้านหนึ่ง

ในสัตว์ บลาสตูลาจะมีการเจริญแบ่งได้ออกเป็น 2 ทาง ทำให้สามารถแบ่งสัตว์ในอาณาจักรสัตว์ออกเป็น 2 ประเภท ประเภทแรกคือหากมีการเจริญของรูในบลาสตูลา (บลาสโตพอร์ (blastopore)) กลายเป็นปากของสัตว์ จะเรียกว่าพวกโพรโตสโตม (protostome) แต่หากรูนั้นเจริญเป็นทวารหนัก จะเรียกว่าพวกดิวเทอโรสโตม (deuterostome) สัตว์พวกโพรโตสโตมได้แก่สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง เช่น แมลง หนอน และพวกหอยกับปลาหมึก ในขณะที่พวกดิวเทอโรสโตมได้แก่สัตว์ที่วิวัฒนาการสูงเช่นสัตว์มีกระดูกสันหลัง (vertebrates) บลาสตูลาจะเปลี่ยนแปลงไปเป็นโครงสร้างที่เรียกว่า แกสตรูลา (gastrula)

thumb|240px|1 - บลาสตูลา (blastula), 2 - แกสตรูลา (gastrula) และบลาสโตพอร์ (blastopore); สีส้มแทนเอ็กโทเดิร์ม, สีแดงแทนเอนโดเดิร์ม

แกสตรูลาและบลาสโตพอร์จะเจริญไปเป็นชั้นต่าง ๆ 3 ชั้น (germ layers) ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของอวัยวะและเนื้อเยื่อในร่างกายทั้งหมด
 ชั้นในสุด หรือ เอนโดเดิร์ม (endoderm) เจริญไปเป็นอวัยวะในทางเดินอาหาร ปอด และกระเพาะปัสสาวะ
 ชั้นกลาง หรือ เมโซเดิร์ม (mesoderm) เจริญไปเป็นกล้ามเนื้อ โครงกระดูก และระบบเลือด
 ชั้นนอกสุด หรือ เอ็กโทเดิร์ม (ectoderm) เจริญไปเป็นระบบประสาทและผิวหนัง

สำหรับในมนุษย์ เอ็มบริโอหมายถึงกลุ่มเซลล์ที่กำลังแบ่งตัวรูปทรงกลมจากระยะที่ไซโกตฝังตัวอยู่ในผนังมดลูกจนกระทั่งถึงสิ้นสุดสัปดาห์ที่ 8 หลังจากตั้งครรภ์ หลังจากสัปดาห์ที่ 8 จะเรียกตัวอ่อนของมนุษย์ว่าทารกในครรภ์ (fetus) เอ็มบริโอของสัตว์หลายชนิดจะมีลักษณะคล้ายกับสัตว์ชนิดอื่น ๆ ในระยะการเจริญช่วงแรกๆ เหตุผลที่มีความคล้ายคลึงกันนั้นเนื่องจากสิ่งมีชีวิตมีการปรับตัวในสิ่งแวดล้อมของการตั้งครรภ์ ความคล้ายคลึงกันในสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดเรียกว่า โครงสร้างกำเนิดต่างกัน (analogous structures) ซึ่งเป็นโครงสร้างที่ทำหน้าที่หรือกลไกเหมือนกันแต่วิวัฒนาการมาจากคนละส่วนกัน
# สัตววิทยา
สัตววิทยา (, มาจากภาษากรีกโบราณ ζῷον (zoon) หมายถึง "สัตว์" และ λόγος หมายถึง "วิทยาการ หรือ ความรู้") จัดเป็นศาสตร์ด้านชีววิทยาสาขาหนึ่ง เกี่ยวข้องกับสมาชิกในอาณาจักรสัตว์ และชีวิตสัตว์โดยทั่วไป โดยเป็นการศึกษาเรื่องสัตว์ ตั้งแต่พวกสัตว์ชั้นต่ำพวก ฟองน้ำ แมงกะพรุน พยาธิตัวแบน นีมาโทดา กลุ่มหนอนปล้อง สัตว์ที่มีข้อปล้อง กลุ่มสัตว์พวกหอย ปลาดาว จนถึง สัตว์มีกระดูกสันหลัง และ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

สัตววิทยาศึกษาโดยรวมเกี่ยวกับร่างกายของสัตว์ ไม่ได้เน้นส่วนใดส่วนหนึ่ง และกระบวนการสำคัญในการสืบพันธุ์กัน

ดำรงชีพ แต่ศึกษาความสัมพันธ์ของสัตว์หรือกลุ่มสัตว์กับสภาพแวดล้อม เนื่องจากเป็นขอบเขตการศึกษาที่กว้าง จึงมักจะแบ่งย่อยเป็นสาขาอื่นๆ อีก เช่น วิทยาเซลล์, วิทยาตัวอ่อน, สัณฐานวิทยา, โบราณชีววิทยา, พันธุศาสตร์และวิวัฒนาการ, อนุกรมวิธาน, พฤติกรรมวิทยา, นิเวศวิทยา และสัตวภูมิศาสตร์ เป็นต้น

สัตววิทยานั้นมีการศึกษามาตั้งแต่สมัยกรีกโบราณ และจักรวรรดิโรมัน จากงานของฮิปโปเครเตส, อะริสโตเติล, และพลินี นักธรรมชาตินิยมสมัยต่อมาเจริญรอยตามอริสโตเติล จนในคริสต์ศตวรรษที่ 15 เมื่อมีการพิมพ์แพร่หลาย ความรู้เหล่านี้ก็กว้างขวางขึ้น มีการศึกษาและเผยแพร่มากขึ้น เช่น วิลเลียม ฮาร์วีย์ (การไหลเวียนของเลือด), คาโรลุส ลินเลียส (ระบบการตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์), ฌอร์ฌ-หลุยส์ เลอแกลร์ก กงต์เดอบูว์ฟง (ประวัติศาสตร์ธรรมชาติ) และฌอร์ฌ กูว์วีเย (กายวิภาคเปรียบเทียบ) ซึ่งเป็นการศึกษาในขั้นลึกของสัตววิทยาMehmet Bayrakdar, "Al-Jahiz And the Rise of Biological Evolutionism", The Islamic Quarterly, Third Quarter, 1983, London. Paul S. Agutter & Denys N. Wheatley (2008). Thinking about Life: The History and Philosophy of Biology and Other Sciences. Springer. p. 43. ISBN 1-4020-8865-5  Albertus Magnus. On Animals: A Medieval Summa Zoologica. The Review of Metaphysics | December 01, 2001 | Tkacz, Michael W. 

จุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ของการศึกษาสัตววิทยา ก็เมื่อชาลส์ ดาร์วิน ได้ตีพิมพ์หนังสือ กำเนิดพงศ์พันธุ์ (On the Origin of Species by Means of Natural Selection) ซึ่งได้อธิบายทฤษฎีวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต นับแต่นั้นการศึกษาด้านพันธุศาสตร์เริ่มมีความจำเป็นในการศึกษาทางชีววิทยา และการศึกษาในแนวลึกเฉพาะด้านเริ่มมีมากขึ้น และยังมีการศึกษาคาบเกี่ยวกันในแต่ละสาขาวิชาด้วยAppendix: Frequently Asked Questions" (php). Science and Creationism: a view from the National Academy of Sciences (Second ed.). Washington, DC: The National Academy of Sciences. 1999. p. 28. ISBN 0-309-06406-6. http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=6024&page=27#p200064869970027001. Retrieved September 24, 2009

สำหรับสถาบันที่เปิดสอนศาสตร์ด้านสัตววิทยานั้น ในประเทศไทย ตามหลักสูตรของกระทรวงศึกษาธิการ  ต้องผ่านการสอบคัดเลือกเพื่อเข้าศึกษาในสถาบันอุดมศึกษา ที่มีหลักสูตร สาขาวิชาสัตววิทยา และสาขาวิชาชีววิทยา เช่น  คณะวิทยาศาสตร์ คณะเกษตร  คณะประมง เช่น  คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,  คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์,  คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น หลักสูตร  4  ปี  สำเร็จการศึกษาได้วุฒิปริญญาตรี  เป็นต้น และเมื่อศึกษาจบแล้ว สามารถเข้าทำงานในหน่วยงานภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือเอกชนได้ต่าง ๆ หลากหลาย 

 สาขาแขนงของสัตววิทยา 
 กีฏวิทยา
 บรรพชีวินวิทยา
 มีนวิทยา
 ปักษีวิทยา
 ชีววิทยาทางทะเล
วิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
วานรวิทยา
สังขวิทยา
# กีฏวิทยา
กีฏวิทยา  เป็นสาขาวิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับสัตว์ในกลุ่มของแมลงภาควิชากีฏวิทยา. เอกสารเผยแพร่ภาควิชากีฏวิทยา. ภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม แมลงมีความสัมพันธ์มากมายหลายทางต่อมนุษย์และสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ สาขาวิชานี้จึงมีความสำคัญในการศึกษาชีววิทยา

 การศึกษากีฏวิทยา 
ในประเทศไทยได้มีการศึกษากีฏวิทยา โดยเปิดจัดการเรียนการสอนในระดับอุดมศึกษาในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เป็นแห่งแรกของประเทศไทยประวัติภาควิชากีฏวิทยา http://www.ento.agr.ku.ac.th/ โดยอยู่ภายใต้คณะเกษตร ในบางมหาวิทยาลัยในประเทศไทย อาจจัดการเรียนการสอนในคณะอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับทางการเกษตร เช่น ภาควิชาสัตววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

การจัดการเรียนการสอนทางด้านกีฏวิทยาโดยมหาวิทยาลัยชั้นนำ ส่วนใหญ่แบ่งออกเป็น 2 แนวทางคือ กีฏวิทยาสิ่งแวดล้อม และกีฏวิทยาชุมชน โดยกีฏวิทยาสิ่งแวดล้อมจะเปิดสอนในสาขากีฏวิทยาการเกษตร กีฏวิทยาสิ่งแวดล้อม กีฏวิทยาอุตสาหกรรม แมลงผสมเกษร และ ไรวิทยา ส่วนกีฏวิทยาชุมชนจะเปิดสอนในสาขานิติเวชกีฏวิทยา กีฏวิทยาชุมชน กีฏวิทยาการแพทย์ และกีฏวิทยาการ

 กีฏวิทยาประยุกต์ 
นักกีฏวิทยาจำนวนมากได้ศึกษาแมลงซึ่งมีประโยชน์หรือโทษโดยตรงต่อมนุษย์ การศึกษาแมลงที่มีประโยชน์อย่าง เช่น ผึ้งและตัวไหม จะเน้นสนใจในด้านนิเวศวิทยาและพฤติกรรม เพื่อให้เข้าใจถึงวิธีการเพาะเลี้ยงและเพิ่มผลผลิต

ในทางกลับกัน การศึกษาแมลงที่มีโทษมักจะเน้นสนใจในด้านสรีรวิทยา โดยมีเป้าหมายเพื่อหาวิธีควบคุมแมลงที่ได้ผลดีและเกิดผลข้างเคียงน้อยที่สุด ตัวอย่างเช่น สารฆ่าแมลงหลายชนิดถูกผลิตให้มีผลเฉพาะภายในร่างกายของแมลง โดยไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสัตว์ชนิดอื่น แต่ก็ทำให้แมลงที่มีประโยชน์ต้องตายไปด้วย จึงได้มีการค้นคว้าเพื่อหาวิธีการควบคุมทางชีววิทยา อย่างเช่นการใช้ปรสิตและโรคเฉพาะแมลงแต่ละชนิด รวมทั้งการควบคุมทางพันธุกรรม อย่างเช่นการปล่อยแมลงที่ทำหมันแล้วเข้าไปปะปนในประชากรของแมลง

นิติเวชกีฏวิทยาเป็นสาขาวิชาที่เกี่ยวกับแมลงที่กินซากศพ ความรู้เกี่ยวกับพฤติกรรมของแมลงเหล่านี้มีประโยชน์ในการพิสูจน์หลักฐานทางอาชญากรรม อย่างเช่นเวลาการตายโดยประมาณ โดยอาศัยการสังเกตวงจรชีวิตของแมลงว่าอยู่ในช่วงใด ยุกตนันท์ จำปาเทศ. ปัญหาพิเศษระดับปริญญาตรี เรื่อง"ชนิดของแมลงที่ตรวจพบจากซากลูกสุกร".ภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. จังหวัดนครปฐม. 2547 

thumb|250px|right|ไตรโลไบต์ บรรพบุรุษของแมลง รองศาสตราจารย์ ดร.ศิริพรรณ ตันตาคม. เอกสารประกอบการสอนกีฏวิทยาเบื้องต้น 015241. ภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จังหวัดนครปฐม. 2545 

 นักกีฏวิทยา 
นักกีฏวิทยา (ภาษาอังกฤษ : Entomologist) นักวิทยาศาสตร์ที่มีความเชี่ยวชาญทางแมลง ผู้ศึกษาค้นคว้าวิจัยแมลง
# มีนวิทยา
มีนวิทยา  เป็นศาสตร์ที่ว่าด้วยเรื่องที่เกี่ยวข้องกับปลา ลักษณะรูปร่างภายนอกของปลา ระบบภายในตัวปลา รวมถึงอนุกรมวิธานของปลา ออกเป็นกลุ่มหรือประเภท ปลาในที่นี้ประกอบด้วยปลากระดูกแข็ง ปลากระดูกอ่อน ได้แก่ ฉลามและกระเบน และปลาไม่มีขากรรไกร โดยไม่ครอบคลุมไปถึงสัตว์น้ำจำพวกอื่น เช่น หมึก, กบ, กุ้ง, ปู, วาฬ หรือโลมา ซึ่งไม่จัดว่าเป็นปลา

การศึกษาทางด้านมีนวิทยามีความสัมพันธ์อย่างมากกับสาขาวิชาชีววิทยาทางทะเล ชลธีวิทยา และสมุทรศาสตร์ และเรียกนักวิทยาศาสตร์ที่เชี่ยวชาญและศึกษาศาสตร์ทางด้านนี้ว่า "นักมีนวิทยา"

มีนวิทยา ถือได้ว่าเป็นแขนงย่อยของสัตววิทยา โดยคำว่า "Ichthyology" ที่ใช้เป็นชื่อภาษาอังกฤษนั้น มาจากภาษากรีกคำว่า "Ichthys" (ἰχθύς) แปลว่า ปลา, "logy" หรือ "logos" (λόγος) แปลว่า วิชา หรือ เรื่องราว, "มีน" มาจากภาษาบาลีสันสกฤต แปลว่า ปลา และ "วิทยา" มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า ความรู้ 

โดยบุคคลแรกที่ถือได้ว่าศึกษาศาสตร์มีนวิทยาเป็นคนแรกของโลก คือ อริสโตเติล นักปราชญ์ชาวกรีกโบราณที่มีชื่อเสียง  เพราะเป็นผู้ริเริ่มจำแนกสิ่งมีชีวิต บันทึกของอริสโตเติลได้กล่าวถึงโครงสร้าง อุปนิสัย การอพยพย้ายถิ่น ฤดูกาลสืบพันธุ์ และความรู้อื่น ๆ ที่น่าสนใจเกี่ยวกับปลามากชนิด แต่ความจริงมนุษย์รู้จักปลามานานกว่า 50,000 ปีแล้ว จากหลักฐานที่มนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ได้วาดภาพปลาไว้ที่ผนังถ้ำ เช่น รูปปลาบึกที่อุทยานแห่งชาติผาแต้ม เป็นต้น การศึกษาเกี่ยวกับปลาในระยะต่อมาโดยมากยังอ้างอิงผลงานของอริสโตเติล จะมีเพิ่มเติมก็เป็นเรื่องปลีกย่อย จนกระทั่งในศตวรรษที่ 18 การศึกษาเกี่ยวกับปลาตื่นตัวมากขึ้น มีการเขียนตำราวิชาทางวิชาการ ซึ่งใช้อ้างอิงมาจนถึงทุกวันนี้ มีการจำแนกหมวดหมู่ปลากระดูกอ่อน ปลากระดูกแข็ง ศึกษากายวิภาค สรีรวิทยา วิวัฒนาการของปลาจากซากดึกดำบรรพ์

มีนักวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาศาสตร์ด้านมีนวิทยาที่มีชื่อเสียงหลายคน อาทิ อัลเบิร์ต กึนเธอร์, จอร์จส์ คูเวียร์, อเล็กซานเดอร์ เอ็มมานูเอล อกาซซี, หลุยส์ อกาซซี (บุตรของอกาซซี) รวมถึง คาโรลัส ลินเนียส ผู้ให้กำเนิดหลักการอนุกรมวิธานที่ใช้มาถึงปัจจุบันด้วย

สำหรับในประเทศไทย ศาสตร์แขนงนี้เริ่มต้นขึ้นเมื่อ ดร.ฮิว แมคคอร์มิค สมิธ นักมีนวิทยาและนักชีววิทยาที่มีชื่อเสียงชาวอเมริกัน ได้เดินทางสู่ประเทศไทย ในช่วงปลายรัชกาลที่ 6 จนถึงต้นรัชกาลที่ 7 เพื่อสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพของภูมิภาคแถบนี้ และได้เข้ารับตำแหน่งเจ้ากรมรักษาสัตว์น้ำ เมื่อปี ค.ศ. 1926 ซึ่งได้พัฒนาจนกลายมาเป็นกรมประมงในปัจจุบัน มีนักศึกษาชาวไทยหลายคนที่ได้ร่ำเรียนกับ ดร.สมิธ อาทิ โชติ สุวัตถิ, จินดา เทียมเมศ, บุญ อินทรัมพรรย์ จนได้ก่อตั้งขึ้นเป็นคณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1943 อันเป็นสถาบันหลักในทางการศึกษาทางด้านมีนวิทยาจนถึงปัจจุบันนี้ประวัติกรมประมง

ในปัจจุบัน มีนวิทยาจะถือว่าเป็นศาสตร์ที่ศึกษาพร้อมกับวิชาการทางด้านประมงและสัตววิทยา หรือชีววิทยาทางทะเล มีสถาบันอุดมศึกษาที่ทำการสอนหลายแห่งในประเทศไทย นอกจากคณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์แล้ว ยังมี คณะเทคโนโลยีการเกษตร สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง,  คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น,คณะสหวิทยาการ สาขาเทคโนโลยีการผลิตสัตว์น้ำ มหาวิทยาลัยขอนแก่น,คณะเกษตรศาสตร์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนเรศวร คณะเทคโนโลยีการประมงและทรัพยากรทางน้ำ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เป็นต้น

และมีนักมีนวิทยาชาวไทยที่มีชื่อเสียงหลายคน อาทิ ชวลิต วิทยานนท์, ทศพร วงศ์รัตน์, สืบสิน สนธิรัตน, สุภาพ มงคลประสิทธิ์, สุรินทร์ มัจฉาชีพใครอีกคน เป็นต้น

ดูเพิ่ม
การประมง
กรมประมง
คณะประมงในประเทศไทย
# องค์การอนามัยโลก
องค์การอนามัยโลก  เป็นทบวงการชำนาญพิเศษของสหประชาชาติ ซึ่งรับผิดชอบการประสานงานด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ ก่อตั้งเมื่อ 7 เมษายน ค.ศ. 1948 มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่กรุงเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์วันก่อตั้ง องค์การอนามัยโลก (WHO)  และมีสำนักงานส่วนภูมิภาคตั้งอยู่อีกใน 6 เมือง ได้แก่บราซาวีล, วอชิงตัน ดี.ซี., ไคโร, โคเปนเฮเกน, นิวเดลี และ มะนิลา

ตราสารจัดตั้งองค์การอนามัยโลกได้รับการลงนามโดย 61 ประเทศเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม ค.ศ. 1946 และได้จัดการประชุมสมัชชาอนามัยโลกขึ้นสมัยแรก เสร็จสิ้นเมื่อวันที่  24 กรกฎาคม ค.ศ. 1948

ดูเพิ่ม
 อธิบดีองค์การอนามัยโลก
 ภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขระหว่างประเทศ
# วิทยาไวรัส
ไวรัสวิทยาศัพท์บัญญัติราชบัณฑิตยสถาน . เรียกข้อมูลวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2563.  เป็นการศึกษาทางชีววิทยาเกี่ยวกับไวรัส ในด้านของโครงสร้าง การจัดจำแนกหมวดหมู่ พยาธิสภาพ กลไกการก่อโรคในสิ่งมีชีวิต การตรวจวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการ การเพิ่มจำนวน การตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันเมื่อเกิดการติดเชื้อ วัคซีน การแพร่กระจาย การควบคุม และความสัมพันธ์ระหว่างไวรัสกับสิ่งมีชีวิตอื่น ไวรัสวิทยาเป็นสาขาย่อยของจุลชีววิทยา นักวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาไวรัส เรียกว่า นักไวรัสวิทยา

 การจัดจำแนกไวรัส  
ไวรัสสามารถจัดจำแนกได้ตามคุณสมบัติต่าง ๆ

 ลักษณะของโฮสต์หรือเจ้าบ้าน เช่น ไวรัสในสัตว์ รวมถึงมนุษย์ (Animal viruses), ไวรัสในพืช (Plant viruses), ไวรัสในรา (Fungal viruses), ไวรัสในแบคทีเรีย (Bacterial viruses มีชื่อเรียกอีกชื่อว่า Bacteriophage)
 โครงสร้างสัณฐานวิทยา รูปร่างและรูปทรง เช่น Helical symmetry, Icosahedral symmetry, Complex structure
 ลักษณะกรดนิวคลีอิคและสารพันธุกรรม เช่น DNA viruses และ RNA viruses
# ปฏิทินสุริยคติ
ปฏิทินสุริยคติ  คือปฏิทินที่วันที่ระบุฤดูกาลหรือสิ่งที่เท่าเทียมกับตำแหน่งของดวงอาทิตย์ที่เกี่ยวข้องกับดวงดาว โดยปฏิทินกริกอเรียนเป็นหนึ่งในตัวอย่างปฏิทินสุริยคติ
ส่วนปฏิทินอีกรูปแบบคือปฏิทินจันทรคติที่เดือนเป็นไปตามวัฏจักรข้างขึ้นข้างแรมของดวงจันทร์ เดือนบนปฏิทินกริกอเรียนไม่ตรงกับดิถีจันทร์

ชาวอียิปต์น่าจะเป็นชนกลุ่มแรกที่พัฒนาปฏิทินสุริยคติ โดยระบุจุดที่ดวงอาทิตย์ที่ดาวหมา (ดาวซิริอุสหรือโซธิส) ที่ท้องฟ้าฝั่งตะวันออก ซึ่งประจวบกับช่วงที่แม่น้ำไนล์เกิดน้ำท่วมประจำปี พวกเขาสร้างปฏิทินที่มี 365 วัน ประกอบด้วย 12 เดือน แต่ละเดือนมี 30 วัน โดยเพิ่มอีก 5 วันในช่วงปลายปี อย่างไรก็ตาม ชาวอียิปต์ไม่ได้คำนึงถึงเศษเสี้ยวของวันที่เพิ่มขึ้น ทำให้ปฏิทินของพวกเขาคลาดเคลื่อนไปเรื่อย ๆ 

 ตัวอย่าง 
ปฏิทินสุริยคติ ได้แก่
 ปฏิทินกริกอเรียน
 ปฏิทินจูเลียน
 ปฏิทินคอปต์ (ไอยคุปต์)
 ปฏิทินญะลาลีย์อิหร่าน
 ปฏิทินสุริยคติไทย

ปฏิทินเหล่านี้มี 365 วัน ในหนึ่งปี และเพิ่มวันหนึ่งวันในปีอธิกสุรทิน

ปฏิทินสุริยคติที่แสดงดิถีจันทร์ด้วย เรียกว่า ปฏิทินสุริยจันทรคติ ได้แก่

 ปฏิทินฮิบรู
 ปฏิทินจีน
 ปฏิทินจันทรคติไทย

นอกเหนือจากนี้ ยังมีปฏิทินที่ไม่ใช่ปฏิทินสุริยคติ เช่น ปฏิทินฮิจญ์เราะหฺ อันเป็น ปฏิทินจันทรคติของศาสนาอิสลาม, ปฏิทินที่สอดคล้องกับคาบซินอดิกของดาวศุกร์ และปฏิทินที่สอดคล้องกับการขึ้นของดาวฤกษ์ในท้องฟ้า
# กลุ่มดาวสารถี
กลุ่มดาวสารถี เป็นกลุ่มดาวทางซีกฟ้าเหนือที่มีทางช้างเผือกพาดผ่าน เป็นหนึ่งในกลุ่มดาว 48 กลุ่มที่อยู่ในรายการของทอเลมี และยังเป็นกลุ่มดาวในรายการกลุ่มดาว 88 กลุ่มที่รับรองโดยสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล ดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุด คือ ดาวคะเพลลา เกี่ยวข้องกับแพะเพศเมีย ชื่อ อมาลเทีย เรียกดาว 3 ดวง คือ เอปไซลอนสารถี ซีตาสารถี และอีตาสารถี ว่า Haedi (ลูกแพะ) มีดาวที่ใช้ร่วมกับกลุ่มดาววัว1ดวง คือ เอลแน็ท (เบต้า ทอรี่) โชติมาตรปรากฏ 1.62
# กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์
กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ เป็นหนึ่งในกลุ่มดาว 48 กลุ่มที่อยู่ในรายการของทอเลมี และยังเป็นกลุ่มดาวในรายการกลุ่มดาว 88 กลุ่มที่รับรองโดยสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล ชื่อในภาษาละตินมีรากศัพท์จากอียิปต์ เข้าใจว่าหมายถึงคนเลี้ยงหมี เพราะดูเหมือนหันมองไปยังกลุ่มดาวหมีใหญ่และกลุ่มดาวหมีเล็ก มีดาวดวงแก้วเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดเป็นอันดับ 4ในท้องฟ้ากลางคืน
# กลุ่มดาวหมาใหญ่
กลุ่มดาวหมาใหญ่ เป็นหนึ่งในกลุ่มดาว 48 กลุ่มที่อยู่ในรายการของทอเลมี และยังเป็นกลุ่มดาวในรายการกลุ่มดาว 88 กลุ่มที่รับรองโดยสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล เข้าใจว่าเป็นตัวแทนสุนัขของนายพรานโอไรออน (ดู กลุ่มดาวนายพราน กลุ่มดาวหมาเล็ก และกลุ่มดาวหมาล่าเนื้อ) กลุ่มดาวหมาใหญ่มีดาวซีริอัส เป็นสมาชิกดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในท้องฟ้ากลางคืน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสามเหลี่ยมฤดูหนาว
 รายชื่อดาวและความส่องสว่างปรากฏ 
 α CMa ความส่องสว่างปรากฏ -1.46
 β CMa ความส่องสว่างปรากฏ 1.98
 γ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 4.11
 δ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 1.83
 ε CMa ความส่องสว่างปรากฏ 1.50
 ζ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 3.02
 η CMa ความส่องสว่างปรากฏ 2.45
 θ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 4.08
 ι CMa ความส่องสว่างปรากฏ 4.36
 κ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 3.50
 λ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 4.47
 π CMa ความส่องสว่างปรากฏ 4.66
 σ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 3.41
 τ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 4.37
 ω CMa ความส่องสว่างปรากฏ 4.01
 VY CMa ความส่องสว่างปรากฏ 7.96 (แปรแสงได้ระหว่าง 6.5-9.6)
 EZ CMa ความส่องสว่างปรากฏ 6.71-6.95
# กลุ่มดาวหมาเล็ก
กลุ่มดาวหมาเล็ก เป็นหนึ่งในกลุ่มดาว 48 กลุ่มที่อยู่ในรายการของทอเลมี และยังเป็นกลุ่มดาวในรายการกลุ่มดาว 88 กลุ่มที่รับรองโดยสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล เข้าใจว่าเป็นตัวแทนสุนัขของนายพรานโอไรออน (ดู กลุ่มดาวนายพราน กลุ่มดาวหมาใหญ่ และกลุ่มดาวหมาล่าเนื้อ) กลุ่มดาวหมาเล็กมีดาวโพรซิออน ดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดเป็นอันดับที่ 8 ในท้องฟ้ากลางคืนเป็นสมาชิก ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสามเหลี่ยมฤดูหนาว
 รายชื่อดาวและความส่องสว่างปรากฏ 
 α CMi ความส่องสว่างปรากฏ 0.34,
 β CMi ความส่องสว่างปรากฏ 2.89,
 γ CMi ความส่องสว่างปรากฏ 4.33
# กลุ่มดาวแคสซิโอเปีย
กลุ่มดาวแคสซิโอเปีย เป็นกลุ่มดาวในซีกฟ้าเหนือ เช่นเดียวกับดาวเหนือในซีกโลกเหนือ กลุ่มดาวแคสซิโอเปียเป็นกลุ่มดาวที่มองเห็นได้ตลอดทั้งปี
แต่ในทางกลับกัน เนื่องจากเป็นกลุ่มดาวบนทรงกลมท้องฟ้าซีกเหนือ ผู้ที่อาศัยอยู่ทางซีกโลกใต้มาก ๆ จะเห็นได้ลำบาก เพราะตำแหน่งดาวบน ทรงกลมท้องฟ้า จะอยู่ใต้พื้นโลกเกือบตลอดเวลา กลุ่มดาวนี้เป็นหนึ่งในกลุ่มดาว 48 กลุ่มที่อยู่ในรายการของทอเลมี และยังเป็นกลุ่มดาวในรายการกลุ่มดาว 88 กลุ่มที่รับรองโดยสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล

กลุ่มดาวนี้แทนราชินี แคสซิโอเปีย ในตำนานเทพปกรณัมกรีก ราชินีแคสซิโอเปียเป็นพระชนนีของเจ้าหญิงแอนดรอมีดา ดูหมิ่นเทพ ทำให้เจ้าหญิงถูกจับสังเวย อสูรวาฬ แต่วีรบุรุษเพอร์ซิอุส มาช่วยไว้ทัน

 ลักษณะสำคัญ 
ประกอบด้วย ดาวฤกษ์ 5-6 ดวง เรียงเป็นรูปตัว μ (ในรูป มองกลับหัวเป็น W) คนไทยจึงเรียกว่า ดาวค้างคาว กำลังบิน กลุ่มดาวแคสซิโอเปีย เป็นกลุ่มดาวสำคัญ ช่วยชี้หา ดาวเหนือ ได้ โดยแบ่งครึ่งมุม α ลากเส้นแบ่งมุมลงไป (ในรูปคือขึ้นไป) ประมาณ 5-7 ช่วง

นอกจากกลุ่มดาวแคสซิโอเปียแล้ว ยังมีอีกกลุ่มที่ใช้หาดาวเหนือได้คือ กลุ่มดาวหมีใหญ่ หรือดาวจระเข้ และดาวนายพราน
# วิทยุ (แก้ความกำกวม)
วิทยุ อาจหมายถึง:
 เครื่องรับวิทยุ เครื่องที่มีหน้าที่เปลี่ยนคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่รับได้จากเครื่องส่งวิทยุให้กลับเป็นคลื่นเสียงตามเดิม
 เครื่องส่งวิทยุ เครื่องที่มีหน้าที่เปลี่ยนคลื่นเสียงให้เป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าออกสู่อากาศ 
 วิทยุสมัครเล่น
 คลื่นวิทยุ กระแสคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าชนิดที่เคลื่อนไปตามอากาศโดยไม่ต้องใช้สาย และอาจเปลี่ยนเป็นเสียงหรือรูปได้
 ถนนวิทยุ ถนนในกรุงเทพมหานคร เชื่อมถนนเพลินจิตกับถนนพระรามที่ 4
# IT
IT สามารถหมายถึง
 คอร์เทกซ์กลีบขมับด้านล่าง (Inferior temporal cortex)

 เทคโนโลยีสารสนเทศ (Information Technology)

 รอยนูนสมองกลีบขมับด้านล่าง (Inferior temporal gyrus)
 IT รหัสประเทศของประเทศอิตาลี
 .it โดเมนเนมระดับบนสุดของประเทศอิตาลี
 it รหัสภาษาของภาษาอิตาลี