# วิจิตร คุณาวุฒิ
วิจิตร คุณาวุฒิ หรือ คุณาวุฒิ (23 มกราคม พ.ศ. 2465 - 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2540) ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละคร) ประจำปี พ.ศ. 2530 เป็นผู้กำกับภาพยนตร์ไทยคนเดียวที่ได้รับรางวัลตุ๊กตาทอง  สาขาผู้กำกับภาพยนตร์ยอดเยี่ยม ติดต่อกัน 4 ปีซ้อน ระหว่างปี พ.ศ. 2505-2508 จนได้รับฉายาว่า เศรษฐีตุ๊กตาทอง จดหมายข่าวหอภาพยนตร์ ฉบับที่ 79

 ประวัติ 
วิจิตร คุณาวุฒิ เป็นศิษย์เก่าวชิราวุธวิทยาลัย สมรสกับ นางทองปอนด์ คุณาวุฒิ (โกมลภิส) มีบุตรชายคือ คณิต คุณาวุฒิจดหมายข่าวหอภาพยนตร์ ฉบับที่ 16﻿บทสนทนาถึง “คุณาวุฒิ” บทความโดย พุทธพงษ์ เจียมรัตตัญญู

วิจิตรเป็นนักเขียนและนักหนังสือพิมพ์ร่วมสมัยกับ ส. อาสนจินดา อิศรา อมันตกุล และประมูล อุณหธูป เคยมีผลงานเขียนเรื่องสั้นที่มีชื่อเสียง เรื่อง น้ำตาจำอวด และ โสเภณีร้องไห้ ก่อนจะก้าวขึ้นมารับหน้าที่กำกับภาพยนตร์ครั้งแรกในเรื่อง ผารีซอ (2498) และเริ่มมีชื่อเสียงจากในฐานะผู้กำกับภาพยนตร์จากผลงานกำกับเรื่อง มรสุมสวาท จากบทประพันธ์ของอิศรา อมันตกุล นำแสดงโดย ขิ่นเลส่วย นางเอกชาวพม่าณรงค์ จันทร์เรือง, คอลัมน์มิตรน้ำหมึก, มติชนสุดสัปดาห์ 22-28 มิถุนายน 2550 หน้า 64

ส่วนมาก วิจิตร คุณาวุฒิ มักจะนำนวนิยายชื่อดังมาสร้างเป็นภาพยนตร์ เช่น นวนิยายของ กฤษณา อโศกสิน ได้แก่ ดวงตาสวรรค์, น้ำเซาะทราย, ป่ากามเทพ และ เมียหลวงจาก กฤษณา อโศกสิน ถึง วิจิตร คุณาวุฒิ

วิจิตร คุณาวุฒิ ได้รับรางวัลกินรีเกียรติยศ "Lifetime Achievement Award" เพื่อเป็นการยกย่องเชิดชูเกียรติ ในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติกรุงเทพ 2548 (2005 Bangkok International Film Festival) เมื่อวันที่ 21 มกราคม พ.ศ. 25482005 Bangkok International Film Festival

ผลงานภาพยนตร์
 ปี  เรื่อง กำกับภาพยนตร์ บทภาพยนตร์ ลำดับภาพ หมายเหตุ  2496  พรหมบันดาล         2497  สันติ-วีณา         2498  ผารีซอ         ชั่วฟ้าดินสลาย         2499  มรสุมสวาท        สร้างจากบทประพันธ์ของ อิศรา อมันตกุล 2500  ปรารถนาแห่งหัวใจ         2501  คู่ชีวิต         รมดี         2502  เหนือมนุษย์         2504  มือโจร         2505  กัลปังหา         สายเลือดสายรัก         2506  จำเลยรัก        สร้างจากบทประพันธ์ของ ชูวงศ์ ฉายะจินดา กัปตันเครียว ฉลามเหล็ก         2507  ดวงตาสวรรค์        สร้างจากบทประพันธ์ของ กฤษณา อโศกสิน คมแสนคม         2508  นางสาวโพระดก        สร้างในนาม แหลมทองภาพยนตร์ ร่วมกับ ทองปอนด์ คุณาวุฒิ เดือนร้าว         2509  เสน่ห์บางกอก        สร้างจากบทละครวิทยุของ อาจินต์ ปัญจพรรค์ เสน่ห์ที่บางกอกมองข้าม: บทวิจารณ์ “เสน่ห์บางกอก” โดย จินตนา ยศสุนทร เพชรตัดเพชร        กำกับร่วมกับ พันคำ และ ประกอบ แก้วประเสริฐ เกิดเป็นหงส์         2510  ไทรโศก         คนเหนือคน         2512  ดาวรุ่ง         น้องรัก         2514  แม่ศรีไพร        สร้างจากบทประพันธ์เรื่อง ธาตุดิน ของ มาลัย ชูพินิจ  2515  หัวใจป่า        นำมาสร้างใหม่จากภาพยนตร์เรื่อง มือโจร (2504) 2516  น้ำเซาะทราย        สร้างจากบทประพันธ์ของ กฤษณา อโศกสิน 2519  ป่ากามเทพ        2521  เมียหลวง        สร้างร่วมกับ ไฟว์สตาร์โปรดักชั่น 2522  คนภูเขา        2524  เสน่ห์บางกอก         2525  ลูกอีสาน        สร้างจากบทประพันธ์ของ คำพูน บุญทวี 2528  ผู้หญิงคนนั้นชื่อบุญรอด        สร้างจากบทประพันธ์ของ โบตั๋น (สุภา สิริสิงห) 2529  น้ำเซาะทราย         2532  เรือนแพ        นำมาสร้างใหม่จากภาพยนตร์เรื่อง เรือนแพ (2504)

บทละคร
 น้ำเซาะทราย (2536)
 เสน่ห์บางกอก (2539)
 แม่ศรีไพร (2553)
 เสน่ห์บางกอก (2554)

รางวัล
 รางวัลผู้กำกับภาพยนตร์ยอดเยี่ยม
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 5 ประจำปี พ.ศ. 2505 - สายเลือดสายรัก
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 6 ประจำปี พ.ศ. 2506 - ดวงตาสวรรค์
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 7 ประจำปี พ.ศ. 2507 - นางสาวโพระดก
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 8 ประจำปี พ.ศ. 2508 - เสน่ห์บางกอก
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2522 - คนภูเขา
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 6 ประจำปี พ.ศ. 2525 - ลูกอีสาน
 รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2525 - ลูกอีสาน

 รางวัลภาพยนตร์ยอดเยี่ยม
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2503 - มือโจร
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 7 ประจำปี พ.ศ. 2507 - นางสาวโพระดก
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2522 - คนภูเขา (ได้รับรางวัล), เมียหลวง (เข้าชิง)
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 6 ประจำปี พ.ศ. 2525 - ลูกอีสาน
 รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2525 - ลูกอีสาน

 รางวัลบทภาพยนตร์ยอดเยี่ยม
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 5 ประจำปี พ.ศ. 2505 - สายเลือดสายรัก
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 6 ประจำปี พ.ศ. 2506 - ดวงตาสวรรค์
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 7 ประจำปี พ.ศ. 2507 - คมแสนคม 
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 8 ประจำปี พ.ศ. 2508 - เสน่ห์บางกอก
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 1 ประจำปี พ.ศ. 2516-17 - น้ำเซาะทราย
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2522 - คนภูเขา
 รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2525 - ลูกอีสาน

 รางวัลลำดับภาพยอดเยี่ยม
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 5 ประจำปี พ.ศ. 2505 - สายเลือดสายรัก
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 7 ประจำปี พ.ศ. 2507 - คมแสนคม
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 8 ประจำปี พ.ศ. 2508 - เดือนร้าว
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 3 ประจำปี พ.ศ. 2520 - ป่ากามเทพ
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2522 - เมียหลวง

 มรดกภาพยนตร์ของชาติ
 พ.ศ. 2554 - ลูกอีสาน (2525)
 พ.ศ. 2555 - มือโจร (2504), เสน่ห์บางกอก (2509)
 พ.ศ. 2556 - เพชรตัดเพชร (2509), คนภูเขา (2522)
 พ.ศ. 2561 - เมียหลวง (2521)
 พ.ศ. 2562 - นางสาวโพระดก (2508)
 พ.ศ. 2563 - ผู้หญิงคนนั้นชื่อบุญรอด (2528)