# ภาษาตูโรโย
ภาษาตูโรโย  อาจเรียกเป็น ซูรัยต์  หรือในสมัยใหม่ว่า ซูร์โยโย  เป็นภาษาแอราเมอิกใหม่กลางที่พูดโดยชาวอัสซีเรียในภูมิภาคตูร์อับดินในตุรกีตะวันออกเฉียงใต้และซีเรียเหนือ ผู้พูดภาษาตูโรโยส่วนใหญ่นับถือคริสต์จักรออร์ทอดอกซ์ซีรีแอก แต่มีผู้พููดบางส่วนที่นับถือคริสต์จักรอัสซีเรียตะวันออกและคริสต์จักรคาทอลิกแคลเดีย โดยเฉพาะจากเมืองมิดยาตและกอมิชลี ภาษานี้ยังเป็นภาษาที่พูดกันในชาวอัสซีเรียสมัยใหม่ที่พลัดถิ่น จัดให้อยู่ในภาษาที่มีความเสี่ยง ผู้พูดส่วนใหญ่ใช้ภาษาซีรีแอกคลาสสิกในวรรณกรรมและพิธีทางศาสนา ภาษาที่ใกล้ชิดกับภาษานี้ที่สุดคือภาษามลาโซ และวิธภาษาตะวันตกในภาษาแอราเมอิกใหม่ตะวันออกเฉียงเหนืออย่างภาษาซูเร็ต ผู้พูดภาษาตูโรโตกับภาษาแอราเมอิกใหม่ตะวันตกไม่สามารถเข้าใจร่วมกันได้ เนื่องจากสองภาษานี้แยกจากกันเป็นเวลาพันกว่าปี

ศัพทมูลวิทยา
คำว่า  มาจากคำว่า  หมายถึง 'ภูเขา' จึงเป็นการระบุภาษาแอราเมอิกใหม่เฉพาะในภูมิภาคภูเขาแห่งตูร์อับดินในพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศตุรกีสมัยใหม่ (เป็นที่มาของ Turabdinian Aramaic) ส่วนชื่อทั่วไปของภาษานี้ที่พบได้มากกว่าคือ  หรือ 

ผู้พูดภาษานี้มักเรียกภาษานี้ด้วยคำว่า Surayt ซึ่งเป็นชื่อเรียกทั่วไปในภาษาของพวกเขา ไม่ว่าจะเป็นภาษาสมัยใหม่หรือในอดีต ภาษานี้ถูกใช้ในโครงการที่ได้รับทุนจากสหภาพยุโรปเมื่อไม่นานมานี้เพื่อฟื้นฟูภาษา โดยแทนที่  เนื่องจาก Surayt เป็นชื่อในอดีตของภาษาที่ผู้พูดใช้ ในขณะที่ Turoyo เป็นชื่อทางวิชาการมากกว่าสำหรับภาษาที่ใช้เพื่อแยกความแตกต่างจากกลุ่มภาษาแอราเมอิกใหม่อื่น ๆ และภาษาซีรีแอกแบบคลาสสิก อย่างไรก็ตาม ภาษานี้มักถูกเรียกว่า Surayt, Suryoyo (หรือ Surayt, Sŭryoyo หรือ Süryoyo ขึ้นอยู่กับภาษาถิ่น) ซึ่งหมายถึง "ภาษาซีเรียก" เป็นการทั่วไป โดยเฉพาะในกลุ่มผู้อพยพ เนื่องจากภาษานี้ได้รับการพัฒนาให้เป็นหนึ่งในวิธภาษาทางตะวันตกของภาษาซีรีแอก ทำให้ Turoyo บางครั้งเรียกเป็น "ภาษาซีรีแอกใหม่ตทางะวันตก" ด้วย

ประวัติ

 ภาษาย่อย 
ภาษาตูโรโยมีคำยืมบางคำจากภาษาอาหรับ ภาษาเคิร์ด ภาษาอาร์มีเนีย และภาษาตุรกี ภาษาย่อยหลักของตูโรโยคือมิดยาต (Mëḏyoyo) ในภาคตะวันออกของจังหวัดมาร์ดินในประเทศตุรกี หมู่บ้านทุกแห่งมีสำเนียงเฉพาะ (Midwoyo, Kfarzoyo, `Iwarnoyo, Nihloyo, และ Izloyo ตามลำดับ) ผู้พูดภาษาย่อยตูโรโยทั้งหมดสามารถเข้าใจร่วมกันได้ มีจุดแยกสำเนียงระหว่างเมืองมิดยาตกับหมู่บ้านต่าง ๆ โดยมีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยในระหว่างหมู่บ้าน ภาษามลาโซ ภาษาที่ใกล้ชิดสุดหรือภาษาย่อยที่มีผู้พูดในหมู่บ้านสองแห่งที่จังหวัดดียาร์บาคือร์ ปัจจุบันถือว่าสูญหายแล้ว

 ระบบการเขียน 
ภาษาตูโรโยเขียนได้ทั้งในอักษรละตินและอักษรซีรีแอก (Serto) อักขรวิธีข้างล่างเป็นผลจากการประชุมซูรัยต์นานาชาติที่จัดขึ้นในมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ (27–30 สิงหาคม ค.ศ. 2015)

+ พยัญชนะ อักษรละติน  ' B b V v G g Ġ ġ J j D d Ḏ ḏ H h W w Z z Ž ž Ḥ ḥ Ṭ ṭ Ḍ ḍ Y y อักษรซีรีแอก                 ออกเสียง [], ∅ [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] อักษรละติน  K k X x L l M m N n S s C c P p F f Ṣ ṣ Q q R r Š š Č č T t Ṯ ṯ อักษรซีรีแอก                 ออกเสียง [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] [] []

+ สระอักษรละติน  A a Ä ä E e Ë ë O o Y/I y/i W/U w/u สัญลักษณ์สระซีรีแอก (หรือ mater lectionis)       ออกเสียง [] [] [] [] [] []/[] []/[]
ความพยายามในการเขียนภาษาตูโรโยเกิดขึ้นตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16 โดยมีการดัดแปลงและแปลข้อความในพระคัมภีร์ อรรถาธิบาย ตลอดจนเรื่องราวชีวประวัตินักบุญ หนังสือ และนิทานพื้นบ้านจากภาษาฮีบรูแอราเมอิกใหม่ไปเป็นภาษาท้องถิ่น บิชอปซีรีแอกตะวันออกนาม Mar Yohannan ทำงานร่วมกับบาทหลวงมิชชันนารีชาวอเมริกัน สาธุคุณ จัสติน เพอร์กินส์ ผู้พยายามเขียนข้อความทางศาสนาในรูปแบบพื้นเมือง ซึ่งสุดท้ายแล้วได้ผลิตในรูปบัตรนักเรียนใน ค.ศ. 1836

ในประเทศเยอรมนีช่วงคริสต์ทศวรรษ 1970 สมาชิกขบวนการอีแวนเจลิคัลแอราเมอัน (Aramäische Freie Christengemeinde) ใช้ภาษาตูโรโยในการเขียนข้อความสั้นและเพลง ขบวนการอีแวนเจลิคัลซีรีแอกยังได้ตีพิมพ์บทเพลงสรรเสริญในภาษาตูโรโยมากกว่า 300 บทในหนังสือรวมชื่อ Kole Ruhonoye ใน ค.ศ. 2012 และยังได้แปลพระวรสารทั้งสี่เล่ม โดยตีพิมพ์พระวรสารนักบุญมาระโกและนักบุญยอห์นไปแล้ว

ในคริสต์ทศวรรษ 1970 Yusuf Ishaq นักการศึกษา พยายามรวมภาษาตูโรโยเข้ากับอักขรวิธีละตินอย่างเป็นระบบ ส่งผลให้มีการผลิตหนังสืออ่านชุดหนึ่งชื่อ [toxu qorena] แม้ว่าระบบนี้ไม่ใช้งานนอกสวีเดน ผู้พูดภาษาตูโรโยคนอื่น ๆ ได้พัฒนาอักษรละตินแบบไม่ได้มาตรฐานของตนเองเพื่อใช้ภาษาในแพลตฟอร์มดิจิทัล

thumb|Iliana พูดภาษาตูโรโย|277x277px

 สัทวิทยา 

 วิทยาหน่วยคำ 
ระบบเสียงของภาษาตูโรโยใกล้เคียงกับภาษาซีเรียคคลาสสิก ระบบคำกริยาใกล้เคียงกับภาษาแอราเมอิกใหม่ มีการพัฒนาคำสรรพนามชี้เฉพาะมากกว่าภาษาแอราเมอิก มีคำนำหน้านามชี้เฉพาะ เช่น u-malko (the king) i-malëkṯo (the queen)

 หมายเหตุ