wannaphong/clean_thaiwikipedia huggingface dataset:
# ทะเลทรายสะฮารา
ทะเลทรายสะฮารา  เป็นทะเลทรายขนาดใหญ่ที่สุดของโลก และเป็นบริเวณแห้งแล้งใหญ่สุดเป็นอันดับสามรองจากทวีปแอนตาร์กติกาและอาร์กติก มีเนื้อที่มากกว่า 9,000,000 ตารางกิโลเมตร หรือ 3,500,000 ตารางไมล์ คำว่า สะฮารา ในภาษาอาหรับ (,) หมายถึง ทะเลทราย

อาณาเขตของทะเลทรายสะฮารา ด้านทิศตะวันตกจรดมหาสมุทรแอตแลนติก ทิศเหนือคือเทือกเขาแอตลาสและทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ทิศตะวันออกจรดทะเลแดงและประเทศอียิปต์ ทิศใต้จรดประเทศซูดานและหุบเขาของแม่น้ำไนเจอร์
300px|thumb|วิดีโอที่ถ่ายในมุมมองจากอวกาศ ของ ทะเลทรายสะฮารา และ แถวตะวันออกกลาง โดยสมาชิกนักบินอวกาศในการสำรวจที่ 29

 ภูมิศาสตร์ 
ทะเลทรายสะฮาราครอบคลุมส่วนใหญ่ของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนแอลจีเรีย, ชาด, อียิปต์, ลิเบีย, มาลี, มอริเตเนีย, โมร็อกโก, ไนเจอร์, เวสเทิร์นสะฮารา, ซูดานและตูนิเซีย

ทะเลทรายสะฮารา มีความกว้างขวางถึง 9,000,000 ตารางกิโลเมตร ใหญ่กว่าทวีปออสเตรเลียทั้งทวีป มีขนาดพื้นที่พอ ๆ กับสหรัฐอเมริกา และเป็นเนื้อที่ 1 ใน 3 ของทวีปแอฟริกาทั้งหมด แต่นับเป็นทะเลทรายที่ถือกำเนิดได้ราว 2,000 ปีเท่านั้น โดยเกิดจากความแห้งแล้งลงของภูมิภาคแอฟริกาเหนือ ซึ่งในอดีตเมื่อกว่า 4,000 ปีก่อน ณ ที่แห่งนี้ยังเป็นดินแดนที่มีความอุดมสมบูรณ์คล้ายโอเอซิส มีแม่น้ำ และสัตว์ป่าขนาดใหญ่มากมายอาศัยอยู่ โดยปรากฏเป็นหลักฐานทางโบราณคดี คือ ภาพเขียนสีบนผนังถ้ำของมนุษย์ในยุคนั้น

ภูมิอากาศ
ทะเลทรายสะฮารา แม้จะได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในสถานที่ ที่ร้อนและแห้งแล้งที่สุดในโลก แต่ทว่าทะเลทรายแห่งนี้ก็ยังมีปรากฏการณ์หิมะตก ในวันที่ 18 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1979 ที่เมืองอินเซฟรา ในแอลจีเรีย มีหิมะตก แต่ทว่าละลายไปในเวลาเพียงครึ่งชั่วโมงเท่านั้น จากนั้นอีก 37 ปีต่อมา ในปลายปี ค.ศ. 2016 ที่เมืองนี้ก็มีหิมะตกนับเป็นครั้งที่สอง โดยคราวนี้คงสภาพอยู่ได้ประมาณหนึ่งวัน ก่อนจะละลายหายไปในที่สุดหน้า 7 วิทยากร-เกษตร, ทะเลทรายซาฮาราก็มีหิมะตกเหมือนกัน. "โลกโศภิณ". ไทยรัฐปีที่ 67 ฉบับที่ 21524: วันจันทร์ที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2559  แรม 12 ค่ำ เดือน 1 ปีวอก สรุปว่า ในปี ค.ศ 1979 - ปัจจุบัน (ค.ศ 2024) ทะเลทรายสะฮาราได้มีหิมะตกทั้งหมด 2รอบ แต่หิมะที่ตกในทะเลทรายสะฮารา โดยรวมจะอยู่ไม่ถึง 2 วัน เพราะว่า ละลายไปหมดก่อนจะถึง 2 วัน
# ประเทศกัวเตมาลา
กัวเตมาลา (,) หรือชื่อทางการคือ สาธารณรัฐกัวเตมาลา  เป็นประเทศในภูมิภาคอเมริกากลาง ตั้งอยู่ทางตอนใต้ของทวีปอเมริกาเหนือ มีชายฝั่งติดกับทั้งมหาสมุทรแปซิฟิกและทะเลแคริบเบียน พรมแดนด้านตะวันตกจรดเม็กซิโก ตะวันออกเฉียงเหนือจรดเบลีซ และตะวันออกเฉียงใต้จรดฮอนดูรัสและเอลซัลวาดอร์

 ภูมิศาสตร์ 

 ลักษณะภูมิประเทศ 
เกือบทั้งประเทศเป็นภูเขามีที่ราบต่ำชายฝั่งและที่ราบหินปูน

 ลักษณะภูมิอากาศ 
ร้อนชื้นในบริเวณที่ราบต่ำและอากาศเย็นในบริเวณที่สูง

 ประวัติศาสตร์ 

ประวัติชนพื้นเมืองโบราณที่สำคัญของประเทศกัวเตมาลาคือ ชนเผ่ามายา

 การเมือง 

 พรรคการเมืองสำคัญ 
 Grand National Alliance (พรรครัฐบาล)
 Democratic Alliance
 Guatemalan Republic Front
 National Liberal Movement
 National Guatemalan Revolutionary Unity

 การแบ่งเขตการปกครอง 
thumb|300px|แผนที่เขตการปกครองของประเทศกัวเตมาลา
ประเทศกัวเตมาลาแบ่งออกเป็น 22 จังหวัด  ได้แก่
 อัลตาเบราปัซ (Alta Verapaz)
 บาฮาเบราปัซ (Baja Verapaz)
 ชิมัลเตนังโก (Chimaltenango)
 ชิกิมูลา (Chiquimula)
 เปเตน (El Petén)
 เอลโปรเกรโซ (El Progreso)
 เอลกิเช (El Quiché)
 เอสกูอินตลา (Escuintla)
 กัวเตมาลา (Guatemala)
 เวเวเตนังโก (Huehuetenango)
 อิซาบัล (Izabal)
 ฮาลาปา (Jalapa)
 ฮูเตียปา (Jutiapa)
 เกตซัลเตนังโก (Quetzaltenango)
 เรตาลูเลว (Retalhuleu)
 ซากาเตเปเกซ (Sacatepéquez)
 ซานมาร์โกส (San Marcos)
 ซานตาโรซา (Santa Rosa)
 โซโลลา (Sololá)
 ซูชิเตเปเกซ (Suchitepequez)
 โตโตนิกาปัน (Totonicapán)
 ซากาปา (Zacapa)

 ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ 

 ความสัมพันธ์กับประเทศไทย 
สาธารณรัฐกัวเตมาลากับราชอาณาจักรไทยสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตเมื่อวันที่ 7 มีนาคม 2500 โดยถือเป็นประเทศแรกในภูมิภาคอเมริกากลางที่สถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับประเทศไทย กัวเตมาลามีสถานเอกอัครราชทูตประจำประเทศไทยที่กรุงเทพมหานคร โดยเป็นประเทศลาตินอเมริกาประเทศแรกที่เปิดสถานเอกอัครราชทูตในประเทศไทยเมื่อปี 2531 และสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงเม็กซิโกซิตี ประเทศเม็กซิโก มีเขตอาณาครอบคลุมกัวเตมาลา

ในปี 2558 กัวเตมาลาเป็นคู่ค้าอันดับที่ 10 ของไทยในลาตินอเมริกา

ในปี 2560 มีนักท่องเที่ยวชาวกัวเตมาลาเดินทางมาประเทศไทยจำนวน 937 คน
# ไอลีน คอลลินส์
นาวาอากาศเอก ไอลีน แมรี คอลลินส์ (Eileen Marie Collins) เกิดเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน ค.ศ. 1956 ในเมืองเอลมิรา นิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา อดีตนักบินทดสอบในกองทัพอากาศสหรัฐ ภายหลังรับตำแหน่งเป็นนักบินอวกาศแห่งองค์การนาซา ทั้งยังเป็นนักบินและผู้บังคับการกระสวยอวกาศหญิงคนแรกด้วย 

 ประวัติ 
ในวัยเด็ก ไอลีนมีความสนใจทั้งด้านการบินอวกาศและการเป็นนักบิน เมื่อ ค.ศ. 1988 ได้สมรสกับแพต ยังส์ ซึ่งเป็นนักบิน ทั้งสองมีลูกด้วยกันสองคน  

การศึกษา
 ค.ศ. 1974 ไอลีนจบการศึกษาขั้นต้น จากสถาบันเอลมิรา ฟรี ในเมืองเอลมิรา รัฐนิวยอร์ก 
 ค.ศ. 1976 ได้รับอนุปริญญาวิทยาศาสตร์ สาขาคณิตศาสตร์/วิทยาศาสตร์ จากวิทยาลัยคอร์นิง คอมมูนิตี้ 
 ค.ศ. 1978 ได้รับปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาคณิตศาสตร์และเศรษฐศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยไซราคัส 
 ค.ศ. 1986 ได้รับปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต ด้านวิจัยเชิงปฏิบัติการ จากมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด 
 ค.ศ. 1989 ได้รับปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต ด้านการบริหารระบบอวกาศ จากมหาวิทยาลัยเวบสเตอร์ 

การทำงาน
เมื่อ ค.ศ. 1979 ไอลีนจบการฝึกอบรมการบินระดับปริญญาตรี จากกองทัพอากาศสหรัฐ จากนั้นมาได้ทำงานเป็นนักบินผู้สอน T-38 กระทั่งปี 1982 ต่อมาในระหว่าง ค.ศ. 1983-1985 ได้เป็นครูฝึกบินและผู้บังคับการอากาศยาน เครื่องบิน C-141 สตาร์ลิฟเตอร์ ครั้นปี 1986 – 1989 ก็ได้เป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ สาขาคณิตศาสตร์ และเป็นครูฝึกบิน เครื่องบิน T-41 ที่โรงเรียนนายร้อยทหารอากาศ สหรัฐอเมริกา 

ไอลีนได้รับเลือกจากโครงการนักบินอวกาศขององค์การนาซา ขณะที่เข้าเรียนในโรงเรียนนักบินทดสอบแห่งกองทัพอากาศที่มีชื่อเสียงของสหรัฐอเมริกา ที่ฐานทัพอากาศเอ็ดเวิดส์ รัฐแคลิฟอร์เนีย และจบหลักสูตรเมื่อปี ค.ศ. 1990 ไอลีนได้สะสมชั่วโมงบินได้มากกว่า 6,000 ชั่วโมง ในอากาศยานกว่า 30 แบบ 

ประสบการณ์การบินอวกาศ
ไอลีนได้บินกับกระสวยอวกาศเป็นครั้งแรกในฐานะนักบินของกระสวยอวกาศดิสคัฟเวอรี เมื่อ ปี ค.ศ. 1995 ในเที่ยวบิน STS-63 ซึ่งมีการนัดพบกับสถานีอวกาศเมียร์ของรัสเซีย

ต่อมา ไอลีนได้บังคับการบินกระสวยอวกาศโคลัมเบีย ในเที่ยวบิน STS-93 ซึ่งปล่อยขึ้นในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1999 เพื่อปฏิบัติภารกิจปล่อยหอดูดาวรังสีเอ็กซ์จันทรา (Chandra X-Ray Observatory) นี่เป็นภารกิจที่สมบูรณ์ก่อนจะถึงภารกิจครั้งสุดท้ายของกระสวยอวกาศโคลัมเบีย (ภารกิจสมบูรณ์ทั้งสุดท้ายของยานโคลัมเบียคือเที่ยวบิน STS-109 เมื่อเดือนมีนาคม ค.ศ. 2002 ก่อนจะระเบิดในเที่ยวบิน STS-107 เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2003)

หลังจากนั้น ไอลีนได้บังคับการเที่ยวบิน STS-114 เป็นการส่งกระสวยอวกาศอีกครั้งของนาซา หลังความพินาศของยานโคลัมเบีย ภารกิจครั้งนี้นอกจากจะเป็นการทดสอบการปรับปรุงด้านความปลอดภัยแล้ว ยังเป็นการส่งกำลังบำรุงให้แก่สถานีอวกาศนานาชาติ (ISS) อีกด้วย เที่ยวบินนี้เริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม ค.ศ. 2005 และกลับเมื่อวันที่ 9 สิงหาคม ปีเดียวกัน ในเที่ยวบินนี้ ไอลีนนับเป็นนักบินอากาศคนแรกที่ควบคุมกระสวยอวกาศให้ตีลังกาหมุนรอบ 360 องศาอย่างสมบูรณ์ ทั้งนี้ก็เพื่อให้นักบินอวกาศในสถานีอวกาศนานาชาติได้ถ่ายภาพส่วนท้องของยานดิสคัฟเวอรี เพื่อยืนยันว่าไม่มีอันตรายจากความเสียหายของชิ้นส่วนของยานที่หลุดออกในช่วงปล่อยยาน

แหล่งข้อมูลอื่น
รายละเอียดการบินแต่ละเที่ยว
ประวัติอย่างเป็นทางการจากองค์การนาซา
อไลีน คอลลินส์
หมวดหมู่:บุคคลจากรัฐนิวยอร์ก
หมวดหมู่:ภารกิจอวกาศในปี พ.ศ. 2538
หมวดหมู่:ภารกิจอวกาศในปี พ.ศ. 2542
หมวดหมู่:ภารกิจอวกาศในปี พ.ศ. 2548
หมวดหมู่:ภารกิจอวกาศในปี พ.ศ. 2540
# ไปรษณียบรรณ
ไปรษณียบรรณ (อังกฤษ Letter card) เป็นกระดาษบาง ๆ แผ่นใหญ่ซึ่งสามารถเขียนข้อความภายในและพับเป็นซองจดหมาย จัดทำโดยไปรษณีย์ บนกระดาษมีการพิมพ์ภาพแสตมป์ ทำให้สามารถส่งทางไปรษณีย์ได้โดยไม่ต้องติดแสตมป์ แต่ต้องไม่มีการสอดอะไรอย่างอื่นในซอง ถือเป็นเครื่องเขียนของการไปรษณีย์แบบหนึ่ง

ไปรษณียบรรณฉบับแรกของโลกออกวางจำหน่ายกับแสตมป์ดวงแรกของโลก โดยไปรษณีย์อังกฤษเมื่อ วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2383

ไปรษณียบรรณแต่เดิมจะถูกส่งทางภาคพื้นดิน เมื่อมีการริเริ่มขนส่งไปรษณีย์ทางเครื่องบิน ก็มีการทำไปรษณียบรรณสำหรับส่งทางอากาศด้วย ปัจจุบันพัฒนาไปเป็นรูปแบบที่เรียกว่าจดหมายอากาศ (Aerogramme) ซึ่งนิยมสีฟ้าเป็นสีพื้นและส่งทางอากาศไปรษณีย์เสมอ

ประเทศไทยก็เคยมีการนำไปรษณียบรรณมาใช้ทางไปรษณีย์แต่ปัจจุบันไม่มีแล้ว คงเหลือแต่จดหมายอากาศ
# โคมูตร
โคมูตร (โค-มูด) หรือ เยี่ยววัว (๛)  เป็นเครื่องหมายวรรคตอนไทยโบราณ ใช้เมื่อเติมท้ายเมื่อจบบทหรือจบเล่ม พบได้ในหนังสือ หรือบทกลอนรุ่นเก่า ถ้าใช้คู่กับอังคั่นคู่และวิสรรชนีย์ จะเป็น อังคั่นวิสรรชนีย์โคมูตร (๚ะ๛) ซึ่งหมายถึงจบบริบูรณ์ 

โคมูตรไม่มีปรากฏบนแป้นพิมพ์ภาษาไทย แต่มีอยู่ในรหัสอักขระ TIS 620 ที่ 0xFB (251) และรหัสยูนิโคดที่ U+0E5B Unicode chart: Range 0E00–0E7F

 ที่มาและการใช้ 

คำว่า โคมูตร มีความหมายว่า เยี่ยววัว ไม่ปรากฏที่มาที่ชัดเจน แต่ปรากฏในหนังสือรุ่นเก่าๆ จำพวกร้อยกรอง อย่างไรก็ตาม ในภาษาสันสกฤต มีคำว่า โคมูตฺรก มีความหมายว่า คล้ายรอยเยี่ยววัว ลักษณะของเส้นที่คดไปมา หรือเส้นฟันปลา จึงเป็นไปได้ว่าเราน่าจะเรียกเครื่องหมายนี้ ตามอย่างหนังสือสันสกฤตมาตั้งแต่ครั้งโบราณ 

ในประชุมลำนำของหลวงธรรมามณฑ์ (ถึก จิตรถึก) เรียกเครื่องหมายนี้ว่า สูตรนารายณ์ ระบุการใช้ว่า ใช้หลังวิสรรชนีย์ (ที่ปิดท้ายสุด) ในปัจจุบันไม่ค่อยมีผู้ใช้เครื่องหมายโคมูตร อาจพบได้ในงานของกวีบางท่าน เช่น อังคาร กัลยาณพงศ์ เป็นต้น

อนึ่ง โคมูตร ยังหมายถึง กลุ่มดาวในวิชาดาราศาสตร์ไทย เรียกว่าดาวฤกษ์มฆา ประกอบด้วยดาว 5 ดวง คือ ดาววานร ดาวงอน ดาวไถ ดาวงูผู้ และดาวมฆ หรือดาวมาฆะ (การเรียกกลุ่มดาวฤกษ์ของไทยนั้น นิยมเรียก เพียงแต่ดาว แล้วตามด้วยชื่อ ไม่เรียกว่า กลุ่มดาว อย่างวิชาดาราศาสตร์ในปัจจุบัน)

 ตัวอย่าง 
๏ จก ภพผุดท่ามเวิ้ง. วรรณศิลป์
จี้ แก่นชาติหวาดถวิล. เล่าไว้
รี้ รี้สั่งสายสินธุ์..... ครวญคร่ำ
ไร แก่นชีวิตไร้....  เร่งรู้พุทธธรรม ๚ะ๛

จาก เพียงครู่หนึ่งก็ม้วยเสมอฝัน ของ อังคาร กัลยาณพงศ์

 โคมูตรในภาษาอื่น 
ภาษาอื่นที่ใช้โคมูตรคือภาษาเขมร  ใช้ใส่เมื่อจบบทเหมือนภาษาไทย บางครั้งอาจพบเครื่องหมายนี้ได้ตามเครื่องรางของขลังต่าง ๆ
# จุฬาลงกรณ์
จุฬาลงกรณ์ อาจหมายถึง

 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ในพระนามเดิมว่า สมเด็จเจ้าฟ้าชายจุฬาลงกรณ์ฯ
 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย - มหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทย ตั้งอยู่บนถนนพญาไท กรุงเทพมหานคร
 กุหลาบจุฬาลงกรณ์ - กุหลาบพันธุ์หนึ่ง
 สะพานจุฬาลงกรณ์ - สะพานรถไฟทอดข้ามแม่น้ำแม่กลอง อำเภอเมืองราชบุรี จังหวัดราชบุรี โดยขนานกับสะพานธนะรัชต์ ที่เป็นสะพานสำหรับรถยนต์
# เครื่องเขียนของการไปรษณีย์
เครื่องเขียนของการไปรษณีย์  หมายถึง ซองจดหมาย (เรียกไปรษณียบรรณ) จดหมายอากาศ หรือไปรษณียบัตร ที่มีการพิมพ์ภาพแสตมป์อัตราค่าส่ง สามารถใช้ส่งทางไปรษณีย์ได้ทันทีโดยไม่ต้องติดแสตมป์

เครื่องเขียนของการไปรษณีย์แรกสุดของโลก เป็นไปรษณียบรรณ ออกพร้อม ๆ กับแสตมป์ดวงแรกของโลก คือ แสตมป์เพนนีแบล็ค เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2383 ซองดังกล่าวมีชื่อเรียกว่า ซองมัลเรดี (Mulready) เนื่องจากผู้ออกแบบลวดลายบนซอง คือ วิลเลียม มัลเรดี (William Mulready) จิตรกรชาวไอริช ซองมัลเรดีนี้พิมพ์แค่มูลค่าทางไปรษณีย์ที่สามารถใช้ได้ ไม่มีการพิมพ์รูปแสตมป์บนซองเหมือนเครื่องเขียนของการไปรษณีย์ในสมัยต่อมา

เครื่องเขียนของการไปรษณีย์แรกสุดของไทย คือ ไปรษณียบัตร ซึ่งออกพร้อมกับแสตมป์ชุดแรกของไทย คือ ชุดที่หนึ่ง หรือ ชุดโสฬศ เมื่อวันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2426
# สถาบัน
สถาบัน หมายถึง สิ่งซึ่งคนในส่วนรวม คือ สังคม จัดตั้งให้มีขึ้นเพราะเห็นประโยชน์ว่ามีความต้องการ และจำเป็นแก่วิถีชีวิตของตน เช่น สถาบันครอบครัว สถาบันศาสนา สถาบันการศึกษา สถาบันการเมือง

 ความหมายทางสังคมวิทยาและสังคมศาสตร์ 

สถาบันในทางการเมืองนั้น ได้มีการพูดถึงโดยนักสังคมวิทยา (sociologist) มาตั้งแต่ในช่วงศริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับพัฒนาการทางสังคมที่ประยุกต์มาจากทฤษฎีวิวัฒนาการ โดยมองว่าสังคมมนุษย์นั้นพัฒนาการจากสังคมที่มีความซับซ้อนทางสถาบันน้อย ไปสู่สังคมที่มีความซับซ้อนทางสถาบันที่มากขึ้น ซึ่งหากยึดตามทฤษฎีของนักสังคมวิทยาดังกล่าวก็พอจะประยุกต์กล่าวได้ว่าพัฒนาการของสถาบันทางการเมืองนั้นเกี่ยวพันกับระบบโครงสร้างทางสังคม และความเป็นสถาบันทางสังคมพิสิษฐิกุล แก้วงาม. มโนทัศน์ที่สำคัญในวิชาการพัฒนาการเมือง. มหาสารคาม : หลักสูตรสาขาวิชารัฐศาสตร์ วิทยาลัยกฎหมายและการปกครอง มหาวิทยาลัยราชภัฎมหาสารคาม, 2553.

ในทางสังคมศาสตร์นั้น สถาบันคือรูปแบบของการบริหารจัดการในเรื่องใด ๆ ที่ถูกจัดตั้งขึ้นในลักษณะที่มีความเป็นทางการ สถาบันทางสังคมสามารถแบ่งแยกหยาบ ๆ ได้เป็น 4 ลักษณะ คือDamien Kingsbury. Political Development. New York : Routledge, 2007, p. 10
 เป็นสถาบันที่เกี่ยวกับอำนาจทางการเมือง (political power institution) คือสถาบันทางการเมือง ได้แก่ รัฐบาล และพรรคการเมือง
 เป็นสถาบันที่การผลิตและการจัดสรรสินค้าและบริการทั้งในระดับปัจเจกบุคคล และระดับสาธารณะ (economic institution) คือสถาบันทางเศรษฐกิจ ได้แก่ องค์กรต่าง ๆ การทั้งของภาครัฐ และเอกชน
 เป็นสถาบันในทางสังคม-วัฒนธรรม (socio-cultural institution) ที่คอยจัดระบบระเบียบในทางความเชื่อ, ค่านิยม, ความต้องการผลประโยชน์ และการแสดงออกในทางสังคม ได้แก่ องค์กรในทางศาสนา, กลุ่มผลประโยชน์, สมาคมต่าง ๆ ที่ทำงานในภาคสังคมและวัฒนธรรม
 เป็นสถาบันทางเครือญาติ (kinship institution) ได้แก่ ครอบครัว, วงศาคณาญาติ รวมถึงสมาคมเครือญาติ
# คณะวิชา
คณะวิชา หรือเรียกอย่างสั้น ๆ ว่า คณะ เป็นองค์กรในสถาบันอุดมศึกษาที่มีหน้าที่จัดการเรียนการสอนและให้บริการความรู้เกี่ยวกับวิชาการสาขาที่อยู่ในประเภทเดียวกัน มีหัวหน้าองค์กรเรียก "คณบดี" บางแห่งเรียก "สำนักวิชา" "สาขาวิชา" หรือ "วิทยาลัย" แทน

 คณะต่าง ๆ 
คณะต่าง ๆ ที่เปิดสอนภายในสถาบันอุดมศึกษา ได้แก่
 กลุ่มสาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
 คณะเกษตรศาสตร์
 คณะครุศาสตร์อุตสาหกรรม
 คณะเทคโนโลยี
 คณะเทคโนโลยีสารสนเทศ
 คณะประมง
 คณะวิทยาศาสตร์
 คณะวิศวกรรมศาสตร์
 คณะสิ่งแวดล้อม
 คณะสัตวศาสตร์
 คณะวิทยาศาสตร์การกีฬา

 กลุ่มสาขาวิทยาศาสตร์สุขภาพ
 คณะกายภาพบำบัด
 คณะการแพทย์แผนไทย
 คณะทันตแพทยศาสตร์
 คณะเทคนิคการแพทย์
 คณะแพทยศาสตร์
 คณะพยาบาลศาสตร์
 คณะเภสัชศาสตร์
 คณะสหเวชศาสตร์
 คณะสัตวแพทยศาสตร์
 คณะสาธารณสุขศาสตร์
 คณะทัศนมาตรศาสตร์
 คณะเทคนิคการสัตวแพทย์
 คณะการแพทย์ทางเลือก
 คณะการกำหนดอาหารและโภชนาการ
 คณะพยาบาลทางเลือก
 คณะการแพทย์อนามัย
 คณะเวชศาสตร์เขตร้อน
 คณะการแพทย์แผนจีน
 คณะการแพทย์แผนไทยประยุกต์
 คณะแพทย์แผนปัจจุบัน
 คณะการแพทย์เฉพาะทาง
 คณะพยาบาลเฉพาะทาง
 คณะสาธารณสุขเฉพาะทาง

 กลุ่มสาขาสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์
คณะนิติศาสตร์
 คณะนิเทศศาสตร์
 คณะบริหารธุรกิจและการบัญชี
 คณะมนุษยศาสตร์
 คณะรัฐศาสตร์
 คณะศิลปกรรมศาสตร์
 คณะศึกษาศาสตร์
 คณะเศรษฐศาสตร์
 คณะอักษรศาสตร์
 คณะศิลปศาสตร์
 คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร
 คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์
 คณะสังคมศาสตร์
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์
# หินหนืด
หินหนืด  เป็นสารเหลวที่อยู่ลึกลงไปภายใต้เปลือกโลก มีความหนืดหรือข้นมากกว่าปกติ เคลื่อนตัวได้ในวงจำกัด มีส่วนผสมของแข็ง ของเหลว หรือแก๊สรวมอยู่ด้วย มีอุณหภูมิที่สูงมาก เมื่อแทรกดันหรือพุ่งขึ้นจากผิวโลก จะเย็นตัวลงกลายเป็นหินแข็ง เรียกว่า หินอัคนี

หินหนืดมีอุณหภูมิอยู่ในช่วง 650–1,200 องศาเซลเซียส ถูกอัดอยู่ภายใต้แรงดันสูง บางครั้งถูกดันขึ้นมาผ่านปล่องภูเขาไฟเป็นหินหลอมเหลว (lava) ผลลัพธ์จากการระเบิดของภูเขาไฟ มักจะได้ของเหลว ผลึก และแก๊ส ที่ไม่เคยผุดขึ้นจากเปลือกโลกมาก่อน หินหนืดจะสะสมตัวอยู่ในช่องภายใต้เปลือกโลก โดยมีองค์ประกอบต่าง ๆ กันเล็กน้อยในพื้นที่ต่าง ๆ

 การเกิดหินหนืด 
การเกิดหินหนืดนั้น บางส่วนของโลกจะต้องมีความร้อนพอที่จะละลายหินได้ ในสภาวะปกติจะไม่มีความร้อนที่สูงพอจะละลายหินได้ เว้นแต่บริเวณแกนโลกด้านนอก ดังนั้นหินหนืดจึงเกิดในสภาพพิเศษเท่านั้น และต้องมีแรงดันที่เพิ่มขึ้น ทำให้อุณหภูมิในการหลอมละลายเปลี่ยนไปด้วย
 ชนิดของหินหนืด 
 หินหนืดบะซอลต์ (Basaltic magma) หรือ หินหนืดแกบโบร (Gabbroic magma)
 หินหนืดไดออไรต์ (Dioritic magma) หรือ หินหนืดแอนเดสไซต์ (Andesitic magma) 
 หินหนืดไรโอไลต์ (Rhyolitic magma) หรือ หินหนืดแกรนิต (Granitic magma)
 หินหลอมเหลว

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 Earth Science Australia
# หนอนบำบัด
หนอนบำบัด ([แม็กกอต เทอราปี]) เป็นวิธีการรักษาบาดแผลด้วยหนอนแมลงวัน (Maggot) บางชนิด โดยให้ตัวหนอนกัดกินเนื้อเยื่อที่ตายแล้วบริเวณบาดแผล ด้วยธรรมชาติของหนอนแมลงวันบางชนิดจะกินเฉพาะเนื้อเยื่อที่ตายแล้วเท่านั้น ไม่กินเนื้อเยื่อที่ยังมีชีวิตอยู่ (แต่บางชนิดจะกลับกัน)

หนอนบำบัดเป็นหนึ่งในวิธีการรักษาที่มนุษย์ค้นพบมานับพันปีแล้ว โดยชนเผ่าอะบอริจิ้น ในประเทศออสเตรเลีย เป็นมนุษย์กลุ่มแรกที่ค้นพบการนำหนอนแมลงวันมาใช้ทำความสะอาดแผลหนองหรือแผลเน่าติดเชื้อ

การใช้หนอนบำบัดเป็นที่นิยมในช่วงก่อนที่จะมีการค้นพบยาปฏิชีวนะ และเสื่อมความนิยมลงไป ก่อนจะเริ่มกลับมาได้รับความนิยมใหม่อีกครั้งเมื่อปี ค.ศ. 1995 ในประเทศเยอรมนี เพื่อรักษาแผลเรื้อรังของผู้ป่วยโรคเบาหวาน รวมทั้งแผลเรื้อรังจากสาเหตุอื่น ๆ เช่น แผลไฟไหม้. ในปัจจุบัน หนอนบำบัดกลับมาแพร่หลายอีกครั้งในทวีปยุโรปและอเมริกา

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 แม็กกอต เธอราปี, รพีพรรณ สายัณห์ตระกูล, กายใจ, กรุงเทพธุรกิจ, 7 สิงหาคม พ.ศ. 2548
# วัตถุระเบิด
วัตถุระเบิด  เป็นสารเคมีที่ทำปฏิกิริยาได้ซึ่งมีพลังงานศักย์มาก ซึ่งหากสารชนิดดังกล่าวถูกปล่อยออกมาโดยฉับพลันอาจทำให้เกิดการระเบิด (explosion) ได้ โดยมักจะเกิดแสง ความร้อน เสียง และความดันตามมาด้วย

ประจุการระเบิด (explosive charge) คือปริมาณของวัตถุระเบิดที่วัดได้ ซึ่งอาจมีส่วนผสมเพียงอย่างเดียวหรือหลายอย่าง

พลังงานศักย์ที่อยู่ในวัตถุระเบิดอาจเป็นได้หลายอย่าง เช่น
พลังงานเคมี เช่น ไนโตรกลีเซอรีน ฝุ่นละออง
แก๊สความดันสูง เช่น ถังแก๊ส สเปรย์ละอองลอย
พลังงานนิวเคลียร์ เช่นในธาตุยูเรเนียม-235 และพลูโทเนียม-239 ซึ่งมีไอโซโทปแบบฟิสไซล์

ชนิดของวัตถุระเบิดต่างๆ อาจแบ่งได้ตามส่วนประกอบ อำนาจของการระเบิด และวัตถุประสงค์ในการใช้งาน โดยแบ่งตามอำนาจของการระเบิดได้ดังนี้
 ระเบิดอำนาจต่ำ (low explosives) โดยทั่วไปแล้วปฏิกิริยาการระเบิดวัตถุระเบิดประเภทนี้ จะเป็นการลุกไหม้ (deflagration) ทำให้เกิดความร้อนและความดันแก๊ส โดยที่คลื่นกระแทก (shock wave) ที่เกิดจากการระเบิด  มีความเร็วในการแล่นผ่านตัววัตถุระเบิดเอง น้อยกว่า 1000 เมตรต่อวินาที
 ระเบิดอำนาจสูง (high explosives) โดยทั่วไปแล้วปฏิกิริยาการระเบิดวัตถุระเบิดประเภทนี้ จะเป็นการระเบิดรุนแรง (detonation) ทำให้เกิดพลังงานที่เกิดความดันแก๊ส และคลื่นกระแทก (shock wave) ที่สูงมาก โดยที่คลื่นกระแทก (shock wave) มีความเร็วในการแล่นผ่านตัววัตถุระเบิดเอง มากกว่า 1000 เมตรต่อวินาที
# ลูกบาศก์เซนติเมตร
ลูกบาศก์เซนติเมตร (cubic centimetre) เป็นหน่วยวัดปริมาตร เท่ากับหนึ่งในล้านของ ลูกบาศก์เมตร ตัวย่ออย่างเป็นทางการคือ cm3国際単位系（SI）第9版（2019）日本語版  p.112の例、産業技術総合研究所、計量標準総合センター、2020年4月 และนอกจากนี้ก็มักเรียกย่อเป็น "ซีซี" (cc) แต่นี่ไม่ใช่ชื่อเรียกทั่วไปที่ระบบหน่วยวัดระหว่างประเทศ (SI) ยอมรับให้ใช้ได้

 คำนิยาม 
หน่วยนี้มีที่มาจากหน่วยวัดความยาว "เซนติเมตร" ซึ่งมาจากหน่วยฐานเอสไอ "เมตร" มาเติมคำอุปสรรคเอสไอ "เซนติ" ส่วนคำว่า "ลูกบาศก์" (cubic) นั้นเพื่อบอกว่าเป็นค่ายกกำลัง 3 ซึ่งหน่วยความยาวยกกำลัง 3 จะแสดงถึงปริมาตร ดังนั้นหน่วยลูกบาศก์เซนติเมตรจึงมีค่าเท่ากับ (1/100)3 =  ลูกบาศก์เมตร

โดยทั่วไปมักอธิบายให้เข้าใจง่ายว่าเป็นปริมาตรของลูกบาศก์ที่มีด้านยาว 1 เซนติเมตร 

 ความสัมพันธ์กับมิลลิลิตร 
ตั้งแต่ปี 1964 เป็นต้นมา ในที่ประชุมใหญ่ว่าด้วยการชั่งตวงวัดครั้งที่ 12 ได้มีการกำหนดให้ปริมาตร 1 มิลลิลิตรมีค่าเท่ากับ 1 ลูกบาศก์เซนติเมตร国際単位系 (SI)  国際文書第8版 (2006) ทุกวันนี้จึงถือว่ามิลลิลิตรกับลูกบาศก์เซนติเมตรเป็นสิ่งเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ 1901 ถึง 1964 คำนิยามของ "1 ลิตร" คือปริมาตรของน้ำบริสุทธิ์หนัก 1 กิโลกรัมที่มีความหนาแน่นสูงสุดที่ 1 atm โดยจากผลการวัด ความหนาแน่นสูงสุดที่อุณหภูมิ 3.98 °C ที่ 1 atm คือ  และเมื่อคำนวณแล้วจะได้ว่า 1 มิลลิลิตร =  ลูกบาศก์เซนติเมตร

แม้ว่าสมัชชาชั่งตวงวัดระหว่างประเทศ แนะนำในปี 1964 ว่าไม่ให้ใช้ชื่อลิตรเพื่อแสดงผลลัพธ์ของการวัดปริมาตรด้วยความเที่ยงตรงสูง แต่ปัจจุบันในสาขาวิทยาศาสตร์ ก็ยังมีการใช้หน่วยมิลลิลิตรกันอยู่ทั่วไป

ในสหรัฐอเมริกา ลูกบาศก์เซนติเมตรยังคงใช้ในสองสาขาเป็นหลัก คือ แพทยศาสตร์ และ รถยนต์ ส่วนในอังกฤษมีการใช้มิลลิลิตรมากกว่าลูกบาศก์เซนติเมตรในทางการแพทย์ แต่ไม่ใช่ในด้านยานยนต์ ลูกบาศก์เซนติเมตรยังคงใช้ในประเทศอื่น ๆ ที่ใช้ภาษาอังกฤษ
# ประเทศกายอานา
กายอานา  มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า สาธารณรัฐสหกรณ์กายอานา 1 กันยายน 2565.  เป็นประเทศที่ตั้งอยู่แถบชายฝั่งทางตอนเหนือของทวีปอเมริกาใต้ ประกอบไปด้วยภาคตะวันตกซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของภูมิภาคกีอานา พรมแดนด้านตะวันออกจรดประเทศซูรินาม พรมแดนด้านใต้ติดกับประเทศบราซิล พรมแดนด้านตะวันตกติดกับประเทศเวเนซุเอลา และด้านเหนือติดกับมหาสมุทรแอตแลนติก มีปัญหาพิพาทเรื่องพรมแดนกับเวเนซุเอลา เช่นเดียวกันกับพรมแดนด้านใต้ส่วนใหญ่ที่ติดกับซูรินาม (ตลอดแนวชายฝั่งตอนบนของแม่น้ำโกรันไตน์)

 ศัพทมูลวิทยา 
ศัพท์ Guyana มาจากคำว่า Guiana ซึ่งเป็นชื่อดั้งเดิมของภูมิภาคที่เคยรวมกายอานา (บริติชกีอานา), ซูรินาม (ดัตช์กีอานา), เฟรนช์เกียนา และบางส่วนของโคลอมเบีย, เวเนซุเอลา และบราซิล ตาม พจนานุกรมภาษาอังกฤษ ฉบับออกซฟอร์ด คำว่า Guyana มาจากภาษาอเมรินเดียนพื้นเมืองภาษาหนึ่งและแปลว่า "ดินแดนที่มีน้ำมาก" ส่วนวลี สาธารณรัฐสหกรณ์ ในชื่อทางการของประเทศสื่อถึงลัทธิสังคมนิยมแบบสหกรณ์

 ภูมิศาสตร์ 
ประเทศกายอานาตั้งอยู่ระหว่างละติจูดที่ 1 องศาถึง 9 องศาเหนือและลองจิจูดที่ 56 องศาถึง 62 องศาตะวันตก

ประเทศกายอานาสามารถแบ่งภูมิภาคตามธรรมชาติได้ถึง 5 ภูมิภาค; ประชากรส่วนมากอาศัยตามที่ราบสูงลูกฟูกและที่ราบต่ำชายทะเลที่อุดมสมบูรณ์ตามแนวชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติก ไวท์เบลทฺที่อยู่ในประเทศเป็นแหล่งสะสมแร่ของกายอานา ป่าฝนหนาทึบบริเวณทางใต้ของประเทศ ทุ่งหญ้าแบบสะวันนาทางตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศ และที่ราบภายในทุ่งหญ้าสะวันนาที่ประกอบด้วยภูเขาที่ค่อย ๆ สูงขึ้นไปทางชายแดนของประเทศบราซิล

ภูเขาที่สูงที่สุดมีชื่อว่าภูเขาอายันกันนามีความสูง 2,042 เมตร เขาโรไรมาส่วนหนึ่งของเทือกเขาพากาไรมาเป็นเส้นแบ่งเขตแดนระหว่าง 3 ประเทศระหว่างบราซิล กายอานา และเวเนซุเอลา นอกจากนี้กายอานายังมีภูเขาไฟและน้ำตกหลายแห่งเช่นน้ำตกไกย์เอตูร์ซึ่งเชื่อว่าเป็นน้ำตกที่ใหญ่ที่สุดในโลก

 การเมือง 
 ฝ่ายบริหาร 
ประธานาธิบดีดำรงตำแหน่งประมุขของรัฐ นายกรัฐมนตรีดำรงตำแหน่งเป็นหัวหน้าคณะรัฐบาล ประธานาธิบดีเป็นผู้แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรี ประธานาธิบดีมาจากการเลือกตั้งในระบบคะแนนนิยม จากตำแหน่งหัวหน้าพรรคการเมืองระบบบัญชีรายชื่อในการเลือกตั้งขั้นต้น ซึ่งจะมีขึ้นทุก ๆ 5 ปี (ไม่จำกัดวาระ)

 ฝ่ายนิติบัญญัติ 
ระบบสภาเดียว (Unicameral National Assembly) สมาชิกจำนวน 65 ที่นั่ง มาจากการเลือกตั้งในระบบคะแนนนิยม วาระการดำรงตำแหน่ง 5 ปี นอกจากนี้ ประธานาธิบดียังเป็นผู้แต่งตั้งรัฐมนตรีที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งได้ไม่เกิน 4 คน เลขาธิการรัฐสภาที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งอีก 2 คน

 ฝ่ายตุลาการ 
ศาลสูงสุด (Supreme Court of Judicature) ประกอบด้วย High Court (ศาลสูง) และ Court of Appeal (ศาลอุทธรณ์) โดยให้สิทธิ์ในการอุทธรณ์ครั้งสุดท้ายไปยัง Caribbean Court of Justice (CCJ)

 ระบบกฎหมาย 
ระบบกฎหมายจารีตประเพณี มีรากฐานมาจากกฎหมายของอังกฤษ โดยได้รับอิทธิพลจากระบบประมวลกฎหมายโรมัน-ดัตช์ (Roman-Dutch Civil Law)
# แต้จิ๋ว (เมือง)
แต้จิ๋ว (เพ็งอิม: dio⁵ ziu¹) หรือ เฉาโจว (Cháozhōu, ตามภาษาจีนกลาง) เป็นเมืองซึ่งตั้งอยู่ติดกับซัวเท้าทางทิศใต้ (หรือที่คนไทยรู้จักในนามซัวเถา 汕頭市) จรดเมืองกิ๊กเอี๊ยทางตะวันตกเฉียงใต้ (หรือ เจียหยางในภาษาจีนกลาง) จรดเมืองเหมยโจวทางตะวันตกเฉียงเหนือ และจรดมณฑลฝูเจี้ยน (หรือมณฑลฮกเกี้ยนในภาษาไทย) ทางทิศตะวันออก และจรดทะเลจีนใต้ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ และแต้จิ๋วก็เป็นภาษาจีนที่ใช้ในกลุ่มของคนจีนแต้จิ๋ว หรือสำเนียงแต้จิ๋ว

 ประวัติศาสตร์ 
ในปี 214 ก่อนคริสตกาลซึ่งตรงกับสมัยราชวงศ์ฉิน แต้จิ๋วเป็นเพียงพื้นที่ที่ยังปราศจากการพัฒนา และเป็นส่วนหนึ่งของเขตบัญชาการหนานไห่  ล่วงมาถึงสมัยราชวงศ์จิ้นตะวันออก ได้มีการก่อตั้งอำเภอไห่หยาง  หรือ ไหเอี๊ย ในภาษาแต้จิ๋ว ขึ้นกับเขตบัญชาการตงกวัน หรือ ตงกวันจวิ้น 

เมื่อ ค.ศ. 413 เขตบัญชาการตงกวันได้เปลี่ยนชื่อเป็นเขตบัญชาการอี้อัน  หรือหงี่อัง ในภาษาแต้จิ๋ว และในต้นรัชสมัยของราชวงศ์สุย ใน ค.ศ. 590 ได้มีการเปลี่ยนจากเขตบัญชาการมาเป็นจังหวัด ชื่อว่า จังหวัดสวิน หรือ สวินโจว  และอีกแห่งหนึ่งในปีถัดมาซึ่งก็คือ จังหวัดเฉา หรือ เฉาโจว  และต่อมาใน ค.ศ. 1914 รัฐบาลสาธารณรัฐจีนได้รวมจังหวัดเฉาและจังหวัดสวินเข้าด้วยกัน ให้ชื่อว่า จังหวัดเฉาสวิน 

อำเภอไห่หยางเคยถูกเรียกว่าอำเภออี้อัน  ในช่วงระยะเวลาสั้น ๆ ในสมัยราชวงศ์สุยและต้นราชวงศ์ถัง และได้ใช้ชื่ออำเภอไห่หยางเรื่อยมาจนกระทั่ง ค.ศ. 1914 จึงได้ถูกเปลี่ยนเป็นอำเภอเฉาอัน  หรือ เตี่ยอัง ในภาษาแต้จิ๋ว เพื่อป้องกันไม่ให้สับสนกับอำเภอไห่หยางในมณฑลชานตง

 การทำลายล้างและการสังหารหมู่ 
ระหว่างที่มองโกลยึดครองแต้จิ๋ว ชาวมองโกลสังหารผู้คนจำนวนมากในแต้จิ๋วจนจำนวนประชากรลดลงจากกว่า 600,000 คน จนเหลือไม่ถึง 20,000 คน

ใน ค.ศ. 1653 กองทัพแมนจูและผู้แปรพักตร์ของจีนตอนเหนือสังหารพลเรือนประมาณ 100,000 คนในแต้จิ๋ว

 ภูมิศาสตร์ 
แต้จิ๋วตั้งอยู่ในส่วนตะวันออกสุดของมณฑลกวางตุ้ง และตั้งอยู่ทางทิศเหนือของสามเหลี่ยมปากแม่น้ำหาน (韩江) หรือหั่งกัง ซึ่งไหลผ่านกลางเมือง

 เขตการปกครอง 
นครระดับจังหวัดแต้จิ๋วมีอำนาจปกครองครอบคลุมเขตการปกครองระดับอำเภอ 3 แห่ง ประกอบด้วย 2 เขต และ 1 อำเภอ ได้แก่
 เขตเซียงเกี๊ย หรือ เซียงเฉียว (湘桥区)
 เขตเตี่ยอัง หรือ เฉาอัน (潮安区)
 เขตปังโคย หรือ เฟิงซี (枫溪区)
 อำเภอเหยี่ยวเพ้ง หรือ เหราผิง (饶平县)

 แผนที่   ชื่อ อักษรจีนตัวย่อ ฮั่นยฺหวี่พินอิน ประชากร พื้นที่(ตร.กม.) ความหนาแน่น(คน/ตร.กม.)เขตเซียงเกี๊ยXiāngqiáo Qū452,472152,52,967เขตเตี่ยอังCháo'ān Qū1,335,3981,2611059อำเภอเหยี่ยวเพ้งRáopíng Xiàn881,9741696,5520