# รัฐนักรบครูเสด
thumb|300px|right|อานาโตเลียและรัฐนักรบครูเสด ราว ค.ศ. 1140
รัฐนักรบครูเสด  คือกลุ่มรัฐเจ้าขุนมูลนายที่นักรบครูเสดชาวยุโรปตะวันตกตั้งขึ้นราวคริสต์ศตวรรษที่ 12–13 ในอานาโตเลีย กรีซ และแผ่นดินศักดิ์สิทธิ์ (อิสราเอลโบราณและปัจจุบัน และในบริเวณปาเลสไตน์) แต่ในที่สุดอำนาจของอิสลามในตะวันออกกลางก็พิชิตรัฐเหล่านี้ได้หมด นอกจากนั้นรัฐนักรบครูเสดก็ยังหมายถึงดินแดนอื่นที่คริสตจักรสมัยกลางได้มา (ส่วนใหญ่เป็นรัฐเล็กและเพียงชั่วระยะเวลาอันสั้น) เพื่อป้องกันชาวมุสลิมและดินแดนของผู้นอกศาสนาอื่น ๆ ด้วย

 เมดิเตอร์เรเนียน  
ขณะที่ "การพิชิตดินแดนคืน"  ซึ่งเป็นการต่อสู้ชิงดินแดนของคาบสมุทรไอบีเรียคืนมาจากการปกครองของอาหรับที่ต่อเนื่องกันมาเป็นเวลาหลายร้อยปีตรงกับคำจำกัดความของคำว่าสงครามครูเสด แต่ตามธรรมเนียมแล้วมักจะไม่เรียกนครรัฐหรืออาณาจักรคาทอลิกต่าง ๆ ที่ได้มาว่าเป็น "รัฐนักรบครูเสด" นอกไปจากราชอาณาจักรบาเลนเซียSee for example The Crusader Kingdom of Valencia: Reconstruction on a Thirteenth-Century Frontier, R.I. Burns, SJ, Harvard, 1967 (available online)

ลิแวนต์ 
อาณาจักรครูเสดสี่อาณาจักรแรกก่อตั้งขึ้นในลิแวนต์ทันทีหลังจากสงครามครูเสดครั้งที่ 1 ที่รวมทั้ง:

 ราชรัฐแอนติออก (เป็นนครรัฐแห่งแรก) ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1098 และรุ่งเรืองมาจนถึงปี ค.ศ. 1144  
 นครรัฐแอนติออก ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1098 และรุ่งเรืองมาจนถึงปี ค.ศ. 1268
 อาณาจักรตริโปลี ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1104 โดยพิชิตตริโปลีได้ในปี ค.ศ. 1109 และรุ่งเรืองมาจนถึงปี ค.ศ. 1289
 ราชอาณาจักรเยรูซาเลม ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1099 และรุ่งเรืองมาจนถึงปี ค.ศ. 1291 เมื่อเมืองเอเคอร์เสียให้แก่ฝ่ายมุสลิม ราชอาณาจักรเยรูซาเลมมีรัฐและดินแดนลอร์ด (lordship) อีกสี่ดินแดนที่อยู่ในเครือ:
 ราชอาณาจักรกาลิลี
 อาณาจักรจาฟฟาและอัสคาลอน
 ดินแดนลอร์ดแห่งโอลเตอรจอร์แดง
 ดินแดนลอร์ดแห่งไซดอน

ราชอาณาจักรซิลิเซีย (Armenian Kingdom of Cilicia) ตั้งมาก่อนที่สงครามครูเสดจะเริ่มแต่ได้รับการเลื่อนฐานะเป็นราชอาณาจักรโดยสมเด็จพระสันตะปาปาอินโนเซนต์ที่ 3 และต่อมากลายเป็นอาณาจักรกึ่งตะวันตกของราชวงศ์ลูว์ซีญ็อง (Lusignan) ของฝรั่งเศส

 ไซปรัส 
ระหว่างสงครามครูเสดครั้งที่ 3 นักรบครูเสดก็ได้ก่อตั้งราชอาณาจักรไซปรัส เมื่อพระเจ้าริชาร์ดที่ 1 แห่งอังกฤษทรงพิชิตไซปรัส ระหว่างที่ทรงเดินทัพไปยังแผ่นดินศักดิ์สิทธิ์ได้  เกาะไซปรัสได้รับการเลื่อนฐานะขึ้นเป็นราชอาณาจักรและมอบให้แก่กีแห่งลูว์ซีญ็อง (Guy of Lusignan) กษัตริย์ผู้ไร้แผ่นดินจากราชอาณาจักรเยรูซาเลม ในปี ค.ศ. 1192 .  ราชอาณาจักรไซปรัสรุ่งเรืองมาจนถึงปี ค.ศ. 1489 เมื่อพระราชินีองค์สุดท้ายทรงขายให้กับเวนิส ต่อมาอัศวินฮอสปิทัลเลอร์ (Knights Hospitaller) ก็ได้รับไซปรัสแต่ก็ไม่ได้รักษากันอย่างเป็นจริงเป็นจังในฐานะที่มั่น ซึ่งทำให้เสื่อมโทรมลงจนในที่สุดก็เสียไปในการปฏิวัติ แต่ไซปรัสก็ยังคงใช้เป็นฐานสำหรับกองทัพคริสเตียนมาจนกระทั่งปี ค.ศ. 1571 เมื่อมาถูกยึดไปโดยจักรวรรดิออตโตมัน

คาบสมุทรบอลข่าน 
right|thumb|300px|จักรวรรดิละตินและเมืองขึ้น และการปกครองต่อมาของกลุ่มรัฐกรีก ราว ค.ศ. 1204
หลังจากสงครามครูเสดครั้งที่ 4 แล้วดินแดนของจักรวรรดิไบแซนไทน์ก็แบ่งออกเป็นรัฐย่อย ๆ ที่มาเรียกกันว่า "สมัยรัฐละติน" (Latinokratia หรือ Frangokratia):

 จักรวรรดิละตินในคอนสแตนติโนเปิล (ค.ศ. 1204–1261)
 ราชอาณาจักรเธสสาโลนิคา (ค.ศ. 1205–1224)
 ราชอาณาจักรอาเคีย (ค.ศ. 1205–1432)
 ดินแดนลอร์ดแห่งอาร์กอสและนอเพลีย (ค.ศ. 1205–1388)
 ดัชชีเอเธนส์ (ค.ศ. 1205–1458)
 ดัชชีโบโดนิทซา (ค.ศ. 1204–1414)
 ดัชชีนาซอส (ค.ศ. 1207–1579)
 ดัชชีฟิลิพโพโพลิส (ค.ศ. 1204–1205)

เกาะหลายเกาะโดยเฉพาะเกาะครีต (ค.ศ. 1204–1669), ยูเบีย (ดินแดนลอร์ดแห่งเนโกรพอนเต, จนกระทั่งปี ค.ศ. 1470) และหมู่เกาะไอโอเนียน (จนกระทั่งปี  ค.ศ. 1797) มาอยู่ภายใต้การปกครองของสาธารณรัฐเวนิส

รัฐเหล่านี้ต้องเผชิญกับการโจมตีจากจักรวรรดิหรือรัฐที่มีอำนาจต่อจากไบแซนไทน์ที่รวมทั้งจักรวรรดิไนเซีย, อาณาจักรเอพิรอส (Despotate of Epiros) และจักรวรรดิบัลแกเรีย  ราชอาณาจักรเธสสาโลนิคาและจักรวรรดิละตินได้รับการกู้คืนโดยจักรวรรดิไบแซนไทน์ในปี ค.ศ. 1261 ผู้สืบเชื้อสายมาจากนักรบครูเสดยังคงปกครองเอเธนส์ต่อมาและ เพโลพอนเนซัส (Peloponnesus) จนกระทั่งถึงคริสต์ศตวรรษที่ 15 เมื่อถูกยึดไปโดยจักรวรรดิออตโตมัน

 รัฐอธิปไตยทหารแห่งอัศวินฮอสปิทัลเลอร์ก่อตั้งฐานที่มั่นที่เกาะโรดส์ (และหมู่เกาะอีเจียนอื่น ๆ) ในปี ค.ศ. 1310 โดยมีผู้อพยพเข้ามารวมเป็นจำนวนมาก จนกระทั่งถูกขับออกจากเกาะโดยจักรวรรดิออตโตมันไปตั้งถิ่นฐานใหม่อยู่ที่เกาะมอลตาในปี ค.ศ. 1522
เกาะคาสเตลเลซิโอ (เช่นเดียวกับเกาะโรดส์ เป็นส่วนหนึ่งของหมู่เกาะอีเจียน) ถูกยึดโดยอัศวินฮอสปิทัลเลอร์แห่งเยรูซาเลมในปี ค.ศ. 1309; อียิปต์ยึดคาสเตลเลซิโอตั้งแต่ปี ค.ศ. 1440 จนกระทั่งปี  ค.ศ. 1450; ต่อมาราชอาณาจักรเนเปิลส์ก็เข้ามามีอำนาจ; เวนิสเริ่มปกครองในปี ค.ศ. 1635 (ในชื่อ "คาสเตลรอซโซ"); อาณาจักรเหล่านี้ยกเว้นที่เป็นของอียิปต์เป็นโรมันคาทอลิก; จักรวรรดิออตโตมันเข้ามาปกครองในปี ค.ศ. 1686 แม้ว่ากรีกจะปกครองระหว่างสงครามอิสรภาพกรีก (Greek War of Independence) ระหว่าง ค.ศ. 1821–1833
อาณาจักรใกล้เคียงอื่น ๆ ที่อยู่ภายใต้การปกครองบางครั้งก็ได้แก่: สเมอร์นา (ปัจจุบันคืออิซเมียร์; ค.ศ. 1344–1402), อัตตาเลีย (ปัจจุบันคืออันทัลยา; ค.ศ. 1361–1373 และฮาลิคาร์นัสซอส (ปัจจุบันคือโบดรุม; ค.ศ. 1412–14..) ทั้งสามเมืองนี้อยู่ในอานาโตเลีย และเมืองต่าง ๆ ในกรีซที่รวมทั้งโครินธ์ (ค.ศ. 1397–1404), อัมฟิสสา (ปัจจุบันคือซาโลนา; ค.ศ. 1407–1410) และหมู่เกาะอิคาเรีย (ค.ศ. 1424–1521) และคอส (ค.ศ. 1215–1522)

 ครูเสดตอนเหนือ 
thumb|300px|นครรัฐครูเสดตอนเหนือราว ค.ศ. 1410
ในแคว้นบอลติกสมัยกลาง ชนพื้นเมืองในช่วงแรกต่อต้านการนับถือศาสนาคริสต์ จนปี ค.ศ. 1193 สมเด็จพระสันตะปาปาเซเลสทีนที่ 3 จึงทรงหว่านล้อมให้คณะอัศวินครูเสดออกไปปราบปรามชาวปรัสเซียเก่า ชาวลิทัวเนีย และชนเผ่าอื่น ๆ ที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ในเอสโตเนีย, ลัตเวีย และปรัสเซียตะวันออก สมัยนี้เป็นสมัยของสงครามที่เรียกว่าสงครามครูเสดตอนเหนือ (Baltic Crusades)

หลังจากสงครามครูเสดตอนเหนือแล้ว วิลเลียมแห่งโมเดนาในฐานะผู้แทนพระสันตะปาปา (Papal legate) ก็แก้ปัญหาความขัดแย้งระหว่างนักรบครูเสดในลิโวเนียและแคว้นปรัสเซีย โดยการแบ่งดินแดนระหว่างนักรบครูเสดในลิโวเนียกับคณะภราดาลิโวเนียนแห่งดาบ ได้ก่อให้เกิดราชรัฐขึ้น 5 รัฐ รัฐหนึ่งที่ปกครองโดยคณะภราดา และอีกสี่รัฐปกครองโดยเจ้าชายมุขนายก ได้แก่
 รัฐอัครมุขนายกรีกา
 รัฐมุขนายกคัวร์แลนด์
 รัฐดอร์แพ็ต
 รัฐมุขนายกเอเซล-วีค

ดินแดนที่ปกครองโดยนักรบครูเสดเดนมาร์กถูกผนวกเข้ากับเดนมาร์กเป็นดัชชีเอสโตเนียHigh medieval rural settlement in Scandinavia; The Cambridge History of Scandinavia By Knut Helle; p. 269 ISBN 0521472997 จนกระทั่งตกไปเป็นส่วนหนึ่งของรัฐอัศวินทิวทันในปี  ค.ศ. 1346

ในแคว้นปรัสเซีย วิลเลียมแห่งโมเดนาก็แบ่งดินแดนระหว่างอัศวินทิวทันกับกลุ่มรัฐออกเป็น 4 รัฐ ได้แก่ 
 รัฐมุขนายกคุล์ม
 รัฐมุขนายกโพเมเซเนีย
 รัฐมุขนายกเอิร์มแลนด์
 รัฐมุขนายกซัมแลนด์ภายใต้รัฐอัครมุขนายกริกา