# วัดม่วงโตน
วัดม่วงโตน เป็นวัดประจำหมู่บ้านม่วงโตนอยู่ห่างจากจากตัวเมืองลำพูน ๔๐  กิโลเมตร ตั้งอยู่ในตำบลเหล่ายาว อำเภอบ้านโฮ่ง ตั้งอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ้านโฮ่ง  5  กิโลเมตร

 ประวัติ 
 วัดม่วงโตน สร้างเมื่อ ปี พ.ศ.๒๓๖๙ หลังจากที่ชาวยองได้อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณลุ่มน้ำลี้แถบนี้ ไม่มีปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าใครเป็นผู้สร้าง สันนิฐานว่าคงเป็นกลุ่มชาวยองและพระสงฆ์ที่อพยพย้ายถิ่นฐานจากเมืองยองเข้ามาเป็นผู้สร้าง เพราะขณะนั้นชาวบ้านกลุ่มเดิมที่อาศัยส่วนใหญ่ในแถบนี้ยังมีการนับถือผีกันอยู่   ต่อมาได้เริ่มมีการพัฒนาในสมัยของท่านครูบาโถ สุมงฺคโล เป็นเจ้าอาวาสในปี พ.ศ. 2476  จึงได้มีการเริ่มบูรณะและสร้างถาวรวัตถุต่างๆเพิ่มขึ้น เช่น   วิหาร หอพระไตรปิฏก พระธาตุเจดีย์ ฯลฯ   ท่านได้พัฒนาและปกครองวัดให้เจริญรุ่งเรืองโดยถือเป็นบุคคลสำคัญอีกคนหนึ่งขอบ้านม่วงโตน วัดม่วงโตนได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 26  มีนาคม  พ.ศ.  2513  เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร    ครูบาโถ สุมงฺคโล มรณภาพ เมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2513   ต่อมาในสมัยท่านพระครูวรปัญโญภาส  ได้สืบทอดและได้สร้างศาลาการเปรียญ อุโบสถ ซุ้มประตู หอระฆังและขยายเขตวัดออกไปอีก และกุฏิ ต่อจากท่านครูบาโถ สุมงฺคโล ได้สร้างไว้เพื่อให้สวยงามคู่บวรพระพุทธศาสนาดังที่เห็นในปัจจุบัน   
                      
วัดม่วงโตน ตั้งอยู่เลขที่ 10 หมู่ที่  1  บ้านม่วงโตน  ถนนสายม่วงโตน – ท่าลี่ หมู่ที่ 1 ตำบลเหล่ายาว  อำเภอบ้านโฮ่ง  จังหวัดลำพูน สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย  ที่ดินที่ตั้งวัดมีเนื้อที่  3  ไร่ 67 ตารางวา อาณาเขต ทิศเหนือประมาณ  2  เส้น  10  วา  จดถนนสาธารณะ  ทิศใต้ประมาณ  1  เส้น  5  วา   จดลำเหมืองสาธารณะ  ทิศตะวันออกประมาณ  1  เส้น  10  วา   จดลำเหมืองสาธารณะ ทิศตะวันตกประมาณ  1  เส้น  15  วา  จดลำเหมืองสาธารณะ  และมีที่ธรณีสงฆ์จำนวน  1  แปลง  เนื้อที่  2  ไร่  1  งาน  90  ตารางวา   ถาวรวัตถุภายในวัดประกอบด้วย    วิหาร ภายในมีภาพจิตรกรรมฝาผนังเวสสันดรชาดก  อุโบสถ  ศาลาการเปรียญ  หอไตร  หอระฆัง  พระธาตุเจดีย์  และกุฏิสงฆ์  ปูชนียวัตถุมีพระประธานในวิหารมีพระพุทธรูปก่ออิฐถือปูนซึ่งได้รับยกย่องว่าเป็นพระพุทธรูปที่มีพุทธลักษณะงดงามที่สุดในอำเภอบ้านโฮ่ง   นอกจากนี้เดิมนั้นในวัดม่วงโตนยังเคยมีโรงเรียนเริ่มก่อตั้งสมัยครูบาโถ สุมังคโล (โรงเรียนม่วงโตนมังคลาราษฎ์บำรุง) และศูนย์เด็กก่อนเกณฑ์ในวัดซึ่งเปิดสอนมาตั้งแต่  พ.ศ.2528 สมัยพระครูสองเมือง(พระครูวรปัญโญภาส)  ภายหลังโรงเรียนได้ย้ายมายังสถานที่ตั้งปัจจุบัน(โรงเรียนบ้านม่วงโตน) ส่วนศูนย์เด็กเล็กได้ย้ายออกมาอยู่ที่ยุ้งฉางที่เก็บข้าวของหมู่บ้านซึ่งอยู่ติดกับบ้านพักเกษตรตำบลและศาลใจบ้านเสื้อบ้าน จนกระทั้งปี พ.ศ.2559 ได้มีการยุบไปรวมเป็นศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อบต.เหล่ายาว แล้วพัฒนาพื้นที่ดังกล่าวเป็นศาลาเอนกประสงค์กลางหมู่บ้านในปัจจุบัน

 เจ้าอาวาส 
เจ้าอาวาสปกครองสืบต่อๆกันมาหลายสมัย   เท่าที่ปรากฎหลักฐานและสามารถสืบทราบได้ มีดังนี้
 พระกันธิยะ
 พระตุ่น  ญาณวีโร
 พระอธิการตุ่น ปุณณโชโต  
 พระอธิการอิ่น  จันทวังโส ถึงปี พ.ศ. 2476
 เจ้าอธิการโถ  สุมังคโล  พ.ศ.  2476-2513 (เจ้าคณะตำบลเหล่ายาวรูปแรก)
 พระครูวรปัญโญภาส   (สองเมือง  ปัญญาวโร)   พ.ศ.  2514 ถึงปัจจุบัน

 สิ่งปลูกสร้าง 
สิ่งปลูกสร้างที่สำคัญภายในเขตวัดม่วงโตน ดังนี้
 
 หอไตรวัดม่วงโตน

thumbnail|หอไตรวัดม่วงโตน
       
หอไตร  สร้างเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๗๘ ในสมัยที่ท่านครูบาโถ     สุมงฺคโล   เป็นเจ้าอาวาส    โดยมีพ่อหนานพรหม  บุญมายอง เป็นสล่าเก๊า (เป็นนายช่าง) พร้อมด้วยคณะศรัทธาวัดม่วงโตน เป็นผู้สร้างเป็นสถานที่เก็บพระไตรปิฏกและคำภีร์ใบลานสำคัญ ซึ่งเป็นอาคารขนาดเล็ก ใต้ถุนสูง ชั้นบนเป็นเครื่องไม้  แผนผังเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า กั้นฝาทึบทั้งสี่ด้าน ไม่มีช่องหน้าต่าง มีระเบียงล้อมรอบ ด้านหน้าหลังมีช่องประตูด้านละช่อง    มีระเบียงไม้แกะสลักลวดลายโดยรอบมีช่องระเบียงด้านหน้าและด้านหลังอาจเป็นที่สำหรับพาดบันได เนื่องจากไม่มีการทำบันไดเอาไว้    ส่วนหลังคาเป็นทรงล้านนาลดชั้น มุงกระเบื้องดินขอ ประกอบด้วยช่อฟ้า ใบระกา กางหงส์  หน้าบันแกะสลักเป็นลวดลายล้านนาปิดทอง ตรงกลางมีการแกะเป็นรูปแพะอันเป็นปีนักษัต(มะแม)ประจำปีเกิดของครูบาโถ สุมงฺคโล   ตัวเสาระเบียงมีการฉลุลวดลายสวยงาม  ศิลปะล้านนา หอไตรแห่งนี้ได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ใน ปี พ.ศ. ๒๕๖๓ โดยท่านพระครูวรปัญโญภาส (หลวงปู่ครูบาสองเมือง) เป็นผู้กำกับดูแลการบูรณะ โดยทีมช่างงานไม้แกะสลักจากบ้านถวาย จ.เชียงใหม่ ใช้การบูรณะโดยอนุรักษ์ลวดลายเดิมทุกประการ บูรณะเสร็จเมื่อวันที่ ๒ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๖๓

thumbnail|พระเจ้างาม ในวิหารวัดม่วงโตน
 พระประธานในวิหารหลวงวัดม่วงโตน
พระประธานในวิหารหลวง สร้างพร้อมกับวิหารหลวงหลังแรก  โดยมีพ่อน้อยยอด (ช่างยอด)  คนทางเหนือเรียกช่างว่า  สล่า   จากบ้านทาขุมเงิน  อำเภอแม่ทา เป็นผู้สร้าง  โดยเป็นการก่ออิฐถือปูน  แล้วทาสีปิดทองทับ พระพุทธรูปองค์นี้   ได้รับยกย่องว่าเป็นพระพุทธรูปที่มีพุทธลักษณะงดงามที่สุดในอำเภอบ้านโฮ่ง 

 พระธาตุวัดม่วงโตน
พระธาตุ สร้างในสมัยท่านครูบาโถ   สุมงฺคโล  เป็นเจ้าอาวาส ภายในบรรจุ พระธาตุ  พระธรรมใบลาน  แก้วแหวนเงินทอง  และวัตถุมงคลของมีค่าต่างๆ  มีลักษณะเป็นเจดีย์ทรงระฆังคว่ำแบบฐานสี่เหลี่ยมองค์เจดีย์เป็นสี่เหลี่ยมย่อมุมมีพระพุทธรูปปางห้ามญาติประดิษฐานทั้งสี่ด้าน   มีสิงห์อยู่ทั้งสี่มุม  องค์เจดีย์ด้านบนมีพระพุทธรูปทองสำริดปางสมาธิประดิษฐ์อยู่ทั้งสี่ด้าน   มีฐานบัวรองรับปรียอด  ฉัตรทองเจ็ดชั้น 

 อนุสาวรีย์ ที่บรรจุอัฐิ และประดิษฐานรูปเหมือน ครูบาโถ   สุมงฺคโล
ที่บรรจุอัฐิ ครูบาโถ   สุมงฺคโล   สร้างครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2514   ภายในบรรจุอัฐิของท่านครูบาโถ  สุมงฺคโล    เพื่อให้พุทธศาสนิกชนได้กราบไหว้บูชา  โดยคณะศรัทธาบ้านม่วงโตนจะจัดงานประเพณีสรงน้ำขึ้นในระหว่างวันที่  7 - 9  พฤษภาคม ของทุกปี  ต่อมาในงานประเพณีสรงน้ำกู่ครูบาโถ สุมงฺคโล  ประจำปี 2552  พระครูวรปัญโญภาส  ได้มีดำริที่จะจัดสร้างรูปหล่อ ครูบาโถ สุมงฺคโล ขึ้น  คณะศิษย์ที่ได้ทราบข่าวจึงได้รวบรวมทุนทรัพย์  และจัดสร้างรูปเหมือน ครูบาโถ สุมงฺคโล ขึ้น โดยมีพิธีเททองหล่อในวัน เสาร์  ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 5  (เสาร์ห้า) ปี พ.ศ. 2553    หลังจากมีการสร้างรูปเหมือนครูบาโถ สุมงฺคโล จึงได้มีการสร้างสถูปเจดีย์(กู่)  องค์ใหม่แทนองค์เดิมโดยได้มีพิธีลื้อถอนองค์เดิมเมื่อ ปี พ.ศ. 2553 โดยมีพระครูถาวรธรรมวัตร (ครูบาบุญยืน ถาวโร) เป็นประธานสงฆ์ในพิธีสวดถอน โดยได้ขุดพบอัฐิธาตุครูบาโถ สุมงฺคโล บรรจุกล่อง 2 ใบ และเหรียญรุ่นแรก ปี พ.ศ.2514 อีกจำนวน 20 เหรียญ และได้สร้างสถูปเจดีย์(กู่)องค์ใหม่ เสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2555  ซึ่งได้บรรจุ อัฐิครูบาโถ   สุมงฺคโล  พร้อมทั้งเหรียญครูบาโถ ครูบาโถ   สุมงฺคโล รุ่นแรกที่ขุดพบและเหรียญรุ่นเสาร์ห้าปี พ.ศ. 2553  พร้อมกับพระรอดลำพูนไว้ด้านในจำนวนหนึ่ง  และได้มีการอัญเชิญรูปเหมือน ครูบาโถ   สุมงฺคโล  ขึ้นประดิษฐานในวันงานประเพณีสรงน้ำกู่ในวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2555

ม่วงโตน
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในอำเภอบ้านโฮ่ง
หมวดหมู่:โบราณสถานในจังหวัดลำพูน