# รัฐคอมมิวนิสต์
รัฐคอมมิวนิสต์  หรือเรียก รัฐลัทธิมากซ์–เลนิน  เป็นรัฐซึ่งบริหารราชการแผ่นดินและปกครองโดยพรรคคอมมิวนิสต์พรรคเดียวซึ่งมีอุดมการณ์ลัทธิมากซ์-เลนินชี้นำ ลัทธิมากซ์-เลนินเป็นอุดมการณ์ประจำรัฐของสหภาพโซเวียต, โคมินเทิร์น (คอมมิวนิสต์สากล) และรัฐคอมมิวนิสต์ในโคมีคอน กลุ่มตะวันออก และสนธิสัญญาวอร์ซอBottomore, T. B. (1991). A Dictionary of Marxist Thought. Wiley-Blackwell. p. 54. ลัทธิมากซ์-เลนินยังคงเป็นอุดมการณ์ของรัฐคอมมิวนิสต์หลายรัฐทั่วโลก และอุดมการณ์อย่างเป็นทางการของพรรครัฐบาลประเทศจีน คิวบา ลาวและเวียดนามCooke, Chris, ed. (1998). Dictionary of Historical Terms (2nd ed.). pp. 221–222, 305.

ตรงแบบรัฐคอมมิวนิสต์บริหารราชการแผ่นดินผ่านระบบศูนย์รวมอำนาจปกครองแบบประชาธิปไตย (democratic centralism) โดยกลไกพรรคคอมมิวนิสต์รวมศูนย์พรรคเดียว พรรคการเมืองเหล่านี้ปกติเป็นลัทธิมากซ์-เลนิน หรือรูปแบบเฉพาะชาติ เช่น ลัทธิเหมาหรือลัทธิติโต โดยมีเป้าหมายอย่างเป็นทางการเพื่อบรรลุสังคมนิยมและก้าวหน้าสู่สังคมคอมมิวนิสต์ มีหลายกรณีที่รัฐคอมมิวนิสต์มีกระบวนการมีส่วนร่วมทางการเมืองซึ่งเกี่ยวข้องกับองค์การที่มิใช่พรรคอย่างอื่น เช่น การมีส่วนร่วมแบบประชาธิปไตยทางตรง คณะกรรมการโรงงานและสหภาพแรงงาน แม้ว่าพรรคคอมมิวนิสต์เป็นศูนย์กลางแห่งอำนาจ สภาพทางสังคม-เศรษฐกิจของรัฐคอมมิวนิสต์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งของสหภาพโซเวียตซึ่งเป็นตัวอย่างสำคัญ มีการถกเถียงกันมาก โดยมีการระบุต่าง ๆ กันว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของระบบคติรวมหมู่ข้าราชการประจำบ้าง ทุนนิยมโดยรัฐบ้าง สังคมนิยมโดยรัฐบ้าง หรือเป็นวิถีการผลิตที่มีเอกลักษณ์เบ็ดเสร็จบ้างSandle, Mark (1999). A Short History of Soviet Socialism. London: UCL Press. pp. 265–266. . .

คำว่า "รัฐคอมมิวนิสต์" เป็นคำที่นักประวัติศาสตร์ นักรัฐศาสตร์และสื่อตะวันตกใช้เรียกประเทศเหล่านี้และใช้แยกกับรัฐสังคมนิยมอื่น แต่รัฐเหล่านี้มิได้เรียกตนเองหรืออ้างว่าได้บรรลุลัทธิคอมมิวนิสต์แล้ว กล่าวคือ ประเทศเหล่านี้เรียกตนเองว่าเป็นสังคมนิยมที่กำลังอยู่ในกระบวนการสร้างสังคมนิยม คำที่รัฐเหล่านี้ใช้เรียกตนเอง เช่น ประชาธิปไตยชาติ ประชาธิปไตยประชาชน โน้มเอียงไปทางสังคมนิยม หรือรัฐกรรมกรและชาวนา นักวิชาการ นักวิจารณ์การเมืองและผู้ทรงคุณวุฒิอื่นมักแบ่งแยกรัฐคอมมิวนิสต์กับรัฐสังคมนิยมประชาธิปไตย โดยกลุ่มแรกใช้หมายถึงกลุ่มตะวันออก และกลุ่มหลังหมายถึงกลุ่มตะวันตกที่ใช้ระบอบประชาธิปไตยและมีพรรคสังคมนิยม เช่น บริเตน ฝรั่งเศส สวีเดน เป็นต้นBarrett, William, ed. (1 April 1978). "Capitalism, Socialism, and Democracy: A Symposium" . Commentary. Retrieved 14 June 2020. "If we were to extend the definition of socialism to include Labor Britain or socialist Sweden, there would be no difficulty in refuting the connection between capitalism and democracy."Heilbroner, Robert L. (Winter 1991). "From Sweden to Socialism: A Small Symposium on Big Questions". Dissident. Barkan, Joanne; Brand, Horst; Cohen, Mitchell; Coser, Lewis; Denitch, Bogdan; Fehèr, Ferenc; Heller, Agnès; Horvat, Branko; Tyler, Gus. pp. 96–110. Retrieved 17 April 2020.Kendall, Diana (2011). Sociology in Our Time: The Essentials. Cengage Learning. pp. 125–127. . "Sweden, Great Britain, and France have mixed economies, sometimes referred to as democratic socialism—an economic and political system that combines private ownership of some of the means of production, governmental distribution of some essential goods and services, and free elections. For example, government ownership in Sweden is limited primarily to railroads, mineral resources, a public bank, and liquor and tobacco operations."Li, He (2015). Political Thought and China's Transformation: Ideas Shaping Reform in Post-Mao China. Springer.  pp. 60–69. . "The scholars in camp of democratic socialism believe that China should draw on the Sweden experience, which is suitable not only for the West but also for China. In the post-Mao China, the Chinese intellectuals are confronted with a variety of models. The liberals favor the American model and share the view that the Soviet model has become archaic and should be totally abandoned. Meanwhile, democratic socialism in Sweden provided an alternative model. Its sustained economic development and extensive welfare programs fascinated many. Numerous scholars within the democratic socialist camp argue that China should model itself politically and economically on Sweden, which is viewed as more genuinely socialist than China. There is a growing consensus among them that in the Nordic countries the welfare state has been extraordinarily successful in eliminating poverty."

thumb|300px|right|ประเทศคอมมิวนิสต์ในระหว่างปี 1979-1983 ซึ่งเป็นยุครุ่งเรืองที่สุดของลัทธิคอมมิวนิสต์
thumb|300px|right|รัฐคอมมิวนิสต์ในปัจจุบันรัฐคอมมิวนิสต์ในปัจจุบันมีประเทศที่ปกครองด้วยรัฐบาลลัทธิมากซ์-เลนินและใช้ระบบพรรคการเมืองเดี่ยวเหลือเพียง 4 ประเทศเท่านั้น ได้แก่ สาธารณรัฐประชาชนจีน คิวบา ลาว และเวียดนาม ส่วนเกาหลีเหนือไม่ได้ยึดถืออุดมการณ์ตามแบบฉบับลัทธิมากซ์-เลนินแล้ว หากแต่ยึดถืออุดมการณ์ตามหลัก จูเช ที่ฉายภาพว่าพัฒนามาจากลัทธิมากซ์-เลนินแทน ในขณะที่พรรคคอมมิวนิสต์หรือพรรคการเมืองสืบทอดที่หลงเหลืออยู่ก็ยังคงมีบทบาททางการเมืองที่สำคัญในหลายประเทศ เช่น พรรคคอมมิวนิสต์แห่งแอฟริกาใต้ที่เข้าร่วมเป็นพรรครัฐบาลภายใต้การนำของพรรคสมัชชาแห่งชาติแอฟริกา ฝ่ายคอมมิวนิสต์ที่เป็นรัฐบาลปกครองรัฐเกรละของอินเดีย ฝ่ายคอมมิวนิสต์ที่ครองเสียงข้างมากในรัฐสภาเนปาล สาธารณรัฐประชาชนจีนได้ปรับเปลี่ยนมุมมองที่ตกทอดมาจากลัทธิเหมาหลายด้าน เช่นเดียวกันกับลาว เวียดนาม และคิวบา (มีการเปลี่ยนแปลงน้อยกว่า) โดยรัฐบาลของประเทศเหล่านี้ได้ผ่อนคลายการควบคุมทางเศรษฐกิจลงเพื่อกระตุ้นการเติบโต ทั้งนี้รัฐบาลจีนภายใต้การนำของเติ้ง เสี่ยวผิง ได้เริ่มปฏิรูประบบเศรษฐกิจในปี ค.ศ. 1978 ซึ่งหลังจากนั้นเป็นต้นมาจีนสามารถลดระดับความยากจนลงจากร้อยละ 51 ในสมัยเหมา เจ๋อตุง มาเป็นเพียงร้อยละ 6 ในปี ค.ศ. 2001 ในขณะเดียวกันยังได้ริเริ่มเขตเศรษฐกิจพิเศษไว้สำหรับกิจการที่อิงกับระบบตลาดเป็นหลัก โดยที่ไม่ต้องกังวลการควบคุมหรือการแทรกแซงจากรัฐบาลกลาง ส่วนประเทศอื่น ๆ ที่ประกาศตนว่ายึดถือในอุดมการณ์ลัทธิมากซ์-เลนิน เช่น เวียดนาม ก็พยายามริเริ่มการปฏิรูปเศรษฐกิจให้อิงกับระบบตลาดด้วยการปฏิรูปทางเศรษฐกิจนี้บางครั้งถูกวิจารณ์จากโลกภายนอกว่าเป็นการถอยกลับไปหาลัทธิทุนนิยม แต่พรรคคอมมิวนิสต์แย้งว่าเป็นการปรับตัวที่จำเป็นเพื่อให้สอดรับกับสภาพความเป็นจริงหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต และเพื่อใช้สมรรถนะทางอุตสาหกรรมให้เกิดประโยชน์สูงสุด ในประเทศที่ดำเนินการปฏิรูปเหล่านี้ ที่ดินทั้งมวลถือเป็นทรัพย์สินสาธารณะซึ่งบริหารจัดการโดยรัฐ เช่นเดียวกับอุตสาหกรรมและบริการที่จำเป็น รวมไปถึงทรัพยากรธรรมชาติ ดังนั้นภาครัฐจึงถือเป็นภาคส่วนทางเศรษฐกิจหลักในระบบเศรษฐกิจดังกล่าว และรัฐเป็นผู้มีบทบาทกลางในการประสานงานเพื่อให้เกิดพัฒนาการทางเศรษฐกิจ

ผู้นำรัฐคอมมิวนิสต์
ประเทศหัวหน้าพรรคประมุขแห่งรัฐหัวหน้ารัฐบาล100pxสี จิ้นผิง(ตั้งแต่ปี 2012)100pxหลี่ เค่อเฉียง(ตั้งแต่ปี 2012)100pxคิม จ็อง-อึน(ตั้งแต่ปี 2011)คิม แจ-รย็อง(ตั้งแต่ปี 2019)100pxราอุล กัสโตร(ตั้งแต่ปี 2006)100pxมิเกล ดิอัซ-กาเนล(ตั้งแต่ปี 2018)มานูเอล มาร์เรโร กรุซ(ตั้งแต่ปี 2019)100pxทองลุน สีสุลิด(ตั้งแต่ 2021)พันคำ วิพาวัน(ตั้งแต่ 2021)100pxเหงียน ฟู้ จ่อง(หัวหน้าพรรคตั้งแต่ปี 2011, ประมุขแห่งรัฐตั้งแต่ปี 2018)100pxเหงียน ซวน ฟุก(ตั้งแต่ปี 2016)

รัฐคอมมิวนิสต์ในอดีต
ประเทศช่วงปีรัฐสืบทอดในปัจจุบัน  1917–1922   สาธารณรัฐโซเวียตแห่งทหารและป้อมปราการ-ผู้สร้างแห่งไนส์ซาร์ 1917–1918   สาธารณรัฐโซเวียตโอเดสซา 1918   สาธารณรัฐโซเวียตดอแนตสก์–กรือวึยรีห์ 1918   ชุมชนแรงงานเอสโตเนีย 1918–1919   สาธารณรัฐโซเวียตสังคมนิยมลัตเวีย 1918–1920   สาธารณรัฐสังคมนิยมเยอรมนีอิสระ 1918–1919   สาธารณรัฐสังคมนิยมแรงงานฟินแลนด์ 1918   สาธารณรัฐโซเวียตอาลซัส 1918   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตไครเมีย 1919   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครน 1919–1922   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบสซาราเบีย 1919–1924   สาธารณรัฐโซเวียตมุงฮัน 1919   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย-เบียโลรัสเซีย 1919   สาธารณรัฐโซเวียตสโลวัก 1919   สาธารณรัฐโซเวียตฮังการี 1919    โซเวียตลิเมอริค 1919   สาธารณรัฐตะวันออกไกล 1920–1922   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตกาลิเซีย 1920   สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเปอร์เซีย 1920–1921   สาธารณรัฐประชาชนตูวา 1921–1944   รัฐข่านแห่งมองโกล 1921–1924   1922–1991   1924–1992   เขตเสรี 1927–1949   โซเวียตเหงะ-ห่า 1930–1931   รัฐบาลประชาชนปฏิวัติสาธารณรัฐจีน 1933–1934   สาธารณรัฐสังคมนิยมอัสตูเรียส 1934   สาธารณรัฐประชาธิปไตยฟินแลนด์ 1939–1940   รัฐบาลประชาธิปไตยแอลเบเนีย 1944–1946   สาธารณรัฐเตอร์กิสถานตะวันออก 1944–1949   รัฐบาลประชาชนอาเซอร์ไบจาน 1945–1946   1945–1992   สาธารณรัฐโปแลนด์ 1945–1947   สาธารณรัฐประชาชนมองโกเลียใน 1945   สาธารณรัฐประชาชนเกาหลี 1945–1946   สาธารณรัฐประชาชนบัลแกเรีย 1946–1990   สาธารณรัฐสังคมนิยมประชาชนแอลเบเนีย 1946–1992   สาธารณรัฐฮังการี 1946–1949   สาธารณรัฐมาฮาบัด 1946–1947   สาธารณรัฐประชาชนโปแลนด์ 1947–1989   สาธารณรัฐสังคมนิยมโรมาเนีย 1947–1989    1948–1990   สาธารณรัฐมาคูตาเลีย 1948–1958   สาธารณรัฐประชาชนฮังการี 1949–1989   1949–1990   สาธารณรัฐประชาธิปไตยเวียดนาม 1954–1976   สาธารณรัฐประชาชนแซนซิบาร์และเพมบา 1963–1964   สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเยเมน 1967–1990   รัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลแห่งสาธารณรัฐเวียดนามใต้ 1969–1976   สาธารณรัฐประชาธิปไตยโซมาลี 1969–1991   สาธารณรัฐประชาชนคองโก 1969–1992   รัฐบาลทหารสังคมนิยมเฉพาะกาลเอธิโอเปีย 1974–1987   กัมพูชาประชาธิปไตย 1975–1979   สาธารณรัฐประชาชนโมซัมบิก 1975–1990   สาธารณรัฐประชาชนแองโกลา 1975–1999   สาธารณรัฐประชาธิปไตยมาดากัสการ์ 1975–1992   สาธารณรัฐประชาชนเบนิน 1975–1990   สาธารณรัฐประชาธิปไตยอัฟกานิสถาน 1978–1992   สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา 1979–1989   รัฐบาลปฏิวัติประชาชนเกรเนดา 1979–1983   บูร์กินาฟาโซ 1984–1987   สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเอธิโอเปีย 1987–1991   รัฐกัมพูชา 1989–1992   รัฐบาลชั่วคราวสหภาพแห่งชาติและการปลดปล่อยแห่งชาติกัมพูชา 1994–1998 

ดูเพิ่ม
 รัฐสังคมนิยม