# เล่าเอี๋ยน
เล่าเอี๋ยน("ฝ่ายเตียวก๊กยกทหารเข้าตีปลายแดนเมืองอิวจิ๋ว เล่าเอี๋ยนเจ้าเมืองอิวจิ๋วนั้นเปนชาวเมืองกังแฮ เปนเชื้อฮั่นโกโจเปนหลานหลังจงฮอง รู้ข่าวว่าโจรโพกผ้าเหลืองมาตีปลายแดนเมืองอิวจิ๋ว จึงให้หาเจาเจ้งนายทหารมาปรึกษา เจาเจ้งจึงว่าโจรมีกำลังมากนักทหารเมืองเราน้อย จำจะให้มีหนังสือไปเกลี้ยกล่อมป่าวร้องชาวเมืองซึ่งอยู่ปลายแดนว่า ถ้าผู้ใดกล้าหาญมีปัญญาจับโจรได้ จะบอกความชอบไปให้กราบทูลพระเจ้าเลนเต้ เล่าเอี๋ยนเห็นชอบด้วยจึงให้ทำตาม แล้วแต่งเปนหนังสือเกลี้ยกล่อมแจกไปทุกหัวเมือง ให้เจ้าเมืองเอาหนังสือปิดไว้ทุกประตูเมือง") , เล่าเอียง("ฝ่ายเล่าเจี้ยงเจ้าเมืองเอ๊กจิ๋วกับเตียวฬ่อนั้น เปนคนอริกันมาแต่ก่อน ด้วยเล่าเอียงผู้บิดาเล่าเจี้ยงถึงแก่ความตายแล้ว เล่าเจี้ยงได้ขึ้นกินเมืองแทน จับเอามารดาเตียวฬ่อไปฆ่าเสีย")  หรือ เล่าเอียน("หอมเจ้งจึงทูลว่า ข้าพเจ้าเลือกดูเห็นน้องสาวงออี้คนหนึ่งรูปก็งาม มีสติปัญญาการงานทั้งปวงก็ขยัน เห็นว่านางคนนี้จะมีบุญสืบไปข้างหน้า แต่ก่อนได้ยินว่างออี้จะให้แก่เล่ามอผู้บุตรเล่าเอียน เล่ามอก็ตายเสียแล้ว ขอให้ท่านรับน้องสาวงออี้เข้ามาไว้เปนห้ามเห็นจะสมควร")  (เสียชีวิต ค.ศ. 194) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า หลิว เยียน  ชื่อรอง จฺวินหลาง  เป็นขุนนางและขุนศึกชาวจีนในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของจีน เล่าเอี๋ยนยังเป็นเชื้อพระวงศ์ของราชวงศ์ฮั่นด้วย ช่วงเวลาโดยมากที่เล่าเอี๋ยนรับราชการดำรงตำแหน่งเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) ที่ซึ่งเล่าเอี๋ยนได้พัฒนาให้เป็นฐานอำนาจอิสระของตน อาณาเขตของเล่าเอี๋ยนได้ถูกส่งต่อไปยังเล่าเจี้ยงผู้เป็นบุตรชาย และท้ายที่สุดก็ถูกยึดครองโดยเล่าปี่ผู้ก่อตั้งรัฐจ๊กก๊กในยุคสามก๊ก

 ประวัติ  
เล่าเอี๋ยนเป็นผู้เป็นสืบเชื้อสายของหลิว ยฺหวี (劉餘) ผู้เป็นหลังจงฮองหรืออ๋องกงแห่งฬ่อ (魯恭王 หลู่กงหวาง) ในช่วงต้นยุคราชวงศ์ฮั่น เนื่องจากตระกูลสาขาของตระกูลเล่า (劉 หลิว) ที่เล่าเอี๋ยนเป็นสมาชิกมีอำนาจมาก และเนื่องจากตัวเล่าเอี๋ยนเองพิสูจน์ตนเองได้ว่าเป็นรัฐบุรุษที่มีความสามารถ จึงได้เลื่อนตำแหน่งในราชสำนักอย่างรวดเร็ว แต่ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 160 หลังการเสียชีวิตของจู้ เถียน (祝恬) ผู้เป็นอาจารย์ของเล่าเอี๋ยน เล่าเอี๋ยนจึงลาออกจากตำแหน่งเพื่อไปไว้ทุกข์ตามประเพณี ตำแหน่งสูงสุดที่เล่าเอี๋ยนเคยดำรงตำแหน่งคือเสนาบดีพิธีการ (ไท่ฉาง) ซึ่งเป็นตำแหน่งที่รับผิดชอบด้านพระราชพิธีที่เกี่ยวข้องกับจักรพรรดิ ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ ราชสำนักกลายเป็นสถานที่ที่มีความอันตรายทางการเมือง เล่าเอี๋ยนจึงต้องการอยู่ให้ห่างไกลจากราชสำนัก ตอนแรกเล่าเอี๋ยนต้องการเป็นผู้ปกครองเมืองเกาจี (交趾 เจียวจื่อ) แต่ต่ง ฝู  ที่ปรึกษาของเล่าเอี๋ยนแนะนำให้ไปเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (益州 อี้โจว) ซึ่งในเวลานั้นถือว่าเป็นมณฑลที่ล้าหลังและอยู่ห่างไกลของจักรวรรดิฮั่นจะเป็นการดีกว่า เล่าเอี๋ยนทำตามคำแนะนำแล้วนำกำลังทหารส่วนตัวไปรับตำแหน่งใหม่ในปี ค.ศ. 188

หลังเล่าเอี๋ยนมาถึงมณฑลเอ๊กจิ๋วก็เผชิญหน้ากับวิกฤตครั้งแรก หม่า เซียง  และเจ้า จือ  เริ่มก่อกบฏในภูมิภาคนั้นโดยอ้างตนเป็นส่วนหนึ่งของกบฏโพกผ้าเหลือง เล่าเอี๋ยนขอความร่วมมือจากตระกูลท้องถิ่นที่มีอิทธิพลในการระดมกำลังทหารเข้าปราบกบฏ

เมื่อเล่าเอี๋ยนควบคุมภูมิภาคได้อย่างมั่นคง ก็วางแผนจะตั้งตนเป็นอิสระจากราชสำนักส่วนกลางของราชวงศ์ฮั่น ขั้นแรกของแผนการคือการส่งเตียวฬ่อ (張魯 จาง หลู่) และจาง ซิว  ไปโจมตีของซู กู้  ข้าราชการของราชวงศ์ฮั่นที่เมืองฮันต๋ง (漢中 ฮั่นจง) และเข้ายึดอาณาเขต เตียวฬ่อสังหารจาง ซิวแล้วจึงยึดกำลังทหารของจาง ซิวมาเป็นตน จากนั้นจึงสงหารซู กู้และยึดครองอาณาเขตของซู กู้เป็นผลสำเร็จ เตียวฬ่อก่อตั้งรัฐกันชนที่ตั้งตนเป็นอิสระระหว่างมณฑลเอ๊กจิ๋วของเล่าเอี๋ยนกับราชสำนักส่วนกลางของราชวงศ์ฮั่น

ขั้นต่อไปของเล่าเอี๋ยนในการควบคุมภูมิภาคตือการควบคุมอิทธิพลของตระกูลท้องถิ่นซึ่งมีทรัพย์สินและกำลังทหารส่วนตัวขนาดใหญ่ของตนเอง เล่าเอี๋ยนประหารชีวิตผู้นำของตระกูลมากกว่า 10 ตระกูล แต่เจี่ย หลง  ผู้นำตระกูลที่มีอิทธิพลตระกูลหนึ่งได้รวมกลุ่มกับตระกูลอื่น ๆ และก่อกบฏขึ้น แม้ว่ากำลังทหารของตระกูลต่าง ๆ มีความเข้มแข็ง แต่ในท้ายที่สุดทัพของเล่าเอี๋ยนก็เอาชนะได้ ภัยคุกคามต่อมามาจากชนเผ่าเกี๋ยง (羌 เชียง) ที่เข้าโจมตีอำเภอกิมก๊ก (เหมียนจู๋) อันเป็นอำเภอเอกในอาณาเขตของเล่าเอี๋ยน แต่ทัพเล่าเอี๋ยนก็สามารถปกป้องอาณาเขตจากการทำลายล้างได้สำเร็จ

ราวเดือนเมษายน ค.ศ. 194 เมื่อลิฉุย (李傕 หลี่ เจฺว๋) และกุยกี (郭汜 กัว ซื่อ) ยึดครองนครเตียงอั๋น (長安 ฉางอาน) หลังการเสียชีวิตของตั๋งโต๊ะ (董卓 ต่ง จั๋ว) ในช่วงเวลานั้นบุตรชาย 3 คนของเล่าเอี๋ยนคือเลาเฉีย (劉範 หลิว ฟ่าน), หลิว ต้าน (劉誕) และเล่าเจี้ยง (劉璋 หลิว จาง) รับราชการในตำแหน่งต่าง ๆ อยู่ในนครเตียงอั๋น เล่าเอี๋ยนร่วพทัพของหันซุย (韓遂 หาน ซุ่ย) และม้าเท้ง (馬騰 หม่า เถิง) พยายามเข้าโจมตีและยึดนครหลวง โดยได้รับการสนับสนุนจากบุตรชาย 3 คนของเล่าเอี๋ยนในนครหลวง กำลังทหารเข้าโจมตีแต่พ่ายแพ้ ในช่วงที่มีการล่าถอยอย่างฉุกระหุก เลาเฉียและหลิว ต้านก็ถูกทัพลิฉุยจับตัวได้ขณะพยายามหนีออกจากเตียงอั๋น จากนั้นจึงถูกทรมานและถูกสังหาร ส่วนเล่าเจี้ยงสามารถหนีรอดมาได้อย่างหวุดหวิดและไปร่วมกับเล่าเอี๋ยนผู้บิดาที่ล่าถอยกลับไปมณฑลเอ๊กจิ๋ว

ในฤดูร้อนของปีเดียวกัน จวนของเล่าเอี๋ยนในอำเภอกิมก๊กถูกฟ้าผ่าและเกิดเพลิงไหม้ ทำให้เล่าเอี๋ยนต้องย้ายอำเภอใหม่ไปยังเซงโต๋ (成都 เฉิงตู) กล่าวกันว่าความโศกเศร้าจากการสูญเสียบุตรชาย 2 คนและความเครียดจากเหตุเพลิงไหม้ที่กิมก๊กทำให้เล่าเอี๋ยนป่วยเป็นโรคที่หลังซึ่งส่งผลทำให้เล่าเอี๋ยนเสียชีวิตในที่สุดในปีนั้น 

การเสียชีวิตของเล่าเอี๋ยนทำให้เล่าเจี้ยงบุตรชายคนที่ 4 และคนสุดท้อง ได้ปกครองมณฑลเอ๊กจิ๋ว

 ครอบครัว 
 บรรพบุรุษ: หลิว ยฺหวี (劉餘) พระโอรสองค์ที่ 5 ของพระเจ้าฮั่นเกงเต้ (漢景帝 ฮั่นจิ่งตี้)
 บุตรชาย:
 เลาเฉีย (หลิว ฟ่าน) รับราชการเป็นขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายซ้าย (左中郎將 จั่วจงหลางเจี้ยง) ถูกลิฉุยสังหาร
 หลิว ต้าน  รับราชการเป็นเสมียนหลวงผู้เตรียมเอกสาร (書禦史 ชู-ยฺวี่ฉื่อ) ถูกลิฉุยสังหาร
 เล่ามอ (หลิว เม่า) รับราชการเป็นนายกองพันแยก (別部司馬  เปี๋ยปู้ซือหม่า) เสียชีวิตด้วยอาการป่วยในช่วงระหว่างปลายปี ค.ศ. 208 ถึง ค.ศ. 214
 เล่าเจี้ยง (หลิว จาง) สืบทอดตำแหน่งเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋วถัดจากเล่าเอี๋ยน เสียมณฑลเอ๊กจิ๋วให้เล่าปี่และเข้าร่วมกับเล่าปี่ ภายหลังสวามิภักดิ์ต่อซุนกวนและเสียชีวิตหลังแปรพักตร์ไม่นาน
 บุตรสะใภ้
 งอซี (อู๋ชื่อ) ภรรยาของเล่ามอ สมรสกับเล่าปี่หลังการเสียชีวิตของสามี ภายหลังขึ้นเป็นจักรพรรดินีแห่งรัฐจ๊กก๊ก
 ผางชื่อ  ภรรยาของเลาเฉีย เป็นญาติกับบังยี่ (龐羲 ผาง ซี)
 เฟ่ยชื่อ  ภรรยาของเล่าเจี้ยง น้องสาวของอุยหวน (費觀 เฟ่ย์ กวาน)
 ชุยชื่อ  น้องสาวของซุยตำ (崔琰 ชุย เหยี่ยน)

 ในนวนิยายสามก๊ก 
ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 เล่าเอี๋ยนเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลอิวจิ๋ว (幽州 โยวโจว) ในภาคเหนือของจีนLuo Guanzhong, Three Kingdoms: A Historical Novel: No. 1, translated by Moss Roberts. page 5. Foreign Languages Press. Tenth Printing 2007. First Edition 1995. Beijing, China 1995.  ในช่วงเหตุการณ์กบฏโพกผ้าเหลือง เล่าเอี๋ยนได้พบกับเล่าปี่ซึ่งรวบรวมกำลังทหารอาสามาช่วยเล่าเอี๋ยนในการรบกับกบฏโพกผ้าเหลือง ในสามก๊กจี่ (三國志 ซานกั๋วจื้อ) ของตันซิ่ว (陳壽 เฉิน โช่ว) ไม่มีบันทึกว่าเล่าเอี๋ยนเคยดำรงตำแหน่งเจ้ามณฑลของมณฑลอิวจิ๋ว