# อักษรบาหลี
อักษรบาหลี  หรือ ฮานาจารากา  เป็นอักษรสระประกอบที่ใช้งานบนเกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย โดยทั่วไปใช้เขียนภาษาบาหลี, ชวาเก่า และสันสกฤต ภาษาซาซักบนเกาะลมบกก็ใช้อักษรนี้ เพียงแต่ดัดแปลงให้เข้ากับภาษาของตนเอง อักษรนี้พัฒนามาจากอักษรพราหมี และมีความคล้ายคลึงกับอักษรสมัยใหม่ในเอเชียใต้และตะวันออกเฉียงใต้อย่างมาก อักษรบาหลีกับอักษรชวาถือเป็นอักษรที่ประณีตและวิจิตรที่สุดในบรรดาตระกูลอักษรพราหมีในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้Kuipers, Joel (2003). Indic Scripts of Insular Southeast Asia: Changing Structures and Functions . Tokyo: Tokyo University of Foreign Studies.

แม้ว่าในปัจจุบันอักษรนี้ถูกแทนที่ด้วยอักษรละติน อักษรบาหลียังคงแพร่หลายอย่างมีนัยสำคัญในพิธีแบบดั้งเดิมของเกาะ และมีส่วนเกี่ยวโยงกับศาสนาฮินดูอย่างมาก ส่วนใหญ่ในปัจจุบันใช้อักษรนี้ในการคัดลอก หรือเอกสารตัวเขียนใบตาลที่มีข้อความทางศาสนาFox, Richard (2013). Rival Styles of Writing, Rival Styles of Practical Reasoning. Heidelberg: Institut für Ehtnologie.

 ลักษณะ 
มีรูปพยัญชนะซ้อนสำหรับตัวสะกด เขียนจากซ้ายไปขวา แนวนอน

อักษร
อักษรพื้นฐานในภาษาบาหลีคือ   และแต่ละอักษรเป็นพยางค์ที่มีสระลดรูป /a/

 พยัญชนะ 
พยัญชนะมีชื่อเรียกว่า   หรือ   อักษรบาหลีมีพยัญชนะ 33 ตัว ในจำนวนนี้มี 18 ตัวที่มีชื่อว่า   ซึ่งใช้เขียนคำศัพท์พื้นฐานในภาษาบาหลี ส่วนอีก 15 ตัวมีชื่อว่า   ซึ่งโดยหลักเขียนคำยืมภาษาสันสกฤตและกวิในภาษาบาหลี โดยมีการเรียงพยัญชนะตามรูปแบบสันสกฤตและรูปแบบ

 รูปแบบ 
พยัญชนะบาหลีสามารถเรียงในรูปแบบ ซึ่งเป็นกวี 4 แถวจากตำนานอาจี ซากา อย่างไรก็ตาม รูปแบบนี้มีเฉพาะ   18 ตัว และไม่รวม   ถึงกระนั้น ตารางข้างล่างได้รวม  เนื่องจากรูปอักษรโรมันในปัจจุบันไม่มีเครื่องหมายเสริมสัทอักษรสำหรับพยัญชนะ

พยัญชนะกวีแถวแรกแถวที่สองแถวที่สามแถวที่สี่สัทอักษรสากล [ha] [na] [tʃa]  [ra] [ka]  [da]  [ta]  [sa]  [wa]  [la]  [ma]  [ga]  [ba]  [ŋa] [pa]  [dʒa] [ja]  [ɲa] Aksara Latinถอดเป็นอักษรละติน ha  na  ca  ra  ka  da  ta  sa  wa  la  ma  ga  ba  nga pa  ja  ya  nya                                         

 รูปแบบสันสกฤต 
พยัญชนะบาหลีสามารถเรียงตามรูปแบบทมิฬ / สันสกฤต เหมือนกับตระกูลอักษรพราหมีอื่น ๆ ทำให้อักษรบาหลีได้รับอิทธิพลจาก Kalvi / Shiksha ตารางข้างล่างแสดงรูปแบบนี้
พยัญชนะ(ตำแหน่งเกิดเสียง) (เสียงกึ่งสระ)(เสียดแทรก)(เส้นเสียง)อโฆษะโฆษะนาสิกอัลปปราณะไม่พ่นลมมหาปราณะพ่นลมอัลปปราณะไม่พ่นลมมหาปราณะพ่นลม(ช่องคอ/เพดานอ่อน)center|40px|link=[ka]kaKa40px|link=[kʰa]khaKa mahapranacenter|40px|link=[ɡa]gaGacenter|40px|link=[ɡʱa]ghaGa goracenter|40px|link=[ŋa]ngaNgacenter|40px|link=[ha]haHa(เพดานแข็ง)center|40px|link=[tʃa]caCa murcacenter|40px|link=[tʃʰa]chaCa lacacenter|40px|link=[dʒa]jaJacenter|40px|link=[dʒʱa]jhaJa jeracenter|40px|link=[ɲa]nyaNyacenter|40px|link=[ja]yaYacenter|40px|link=[ɕa]śa çaSa saga(ปลายลิ้นม้วน)center|40px|link=[ʈa]ṭaTa latikcenter|40px|link=[ʈʰa]ṭhaTa latik m.center|40px|link=[ɖa]ḍaDa murda a.center|40px|link=[ɖʱa]ḍhaDa murda m.center|40px|link=[ɳa]ṇaNa rambatcenter|40px|link=[ra]raRacenter|40px|link=[ʂa]ṣaSa sapa(ฟัน)center|40px|link=[t̪a]taTacenter|40px|link=[t̪ʰa]thaTa tawacenter|40px|link=[d̪a]daDa lindungcenter|40px|link=[d̪ʱa]dhaDa maducenter|40px|link=[n̪a]naNa kojongcenter|40px|link=[l̪a]laLacenter|40px|link=[sa]saSa danti(ริมฝีปาก)center|40px|link=[pa]paPacenter|40px|link=[pʰa]phaPa kapalcenter|40px|link=[ba]baBa40px|link= หรือ 40px|link=[bʱa]bhaBa kembangcenter|40px|link=[ma]maMacenter|40px|link=[wa]waWa
 เรียงตามลำดับในแบบดั้งเดิม คือ: ha na ca ra ka / da ta sa wa la / ma ga ba nga / pa ja ya nya.

 บางครั้ง พยัญชนะ  ไม่ออกเสียง เช่น    ออกเสียงว่า Tinggen, p. 16
 รูปร่างของอักษร  ยังไม่ทราบที่แน่ชัด เนื่องจากปรากฏเพียงรูปต่อท้าย  เท่านั้นTinggen, p. 23 แต่มีการรวมรูปเดี่ยวในยูนิโคด
   
 ความเป็นจริงคือเสียงพยัญชนะปุ่มเหงือก แต่ตามธรรมเนียมจัดเป็นเสียงพยัญชนะฟัน
 มีการใช้งานอักษรแบบแรกมากกว่า

 สระ 
สระในภาษาบาหลีมีชื่อว่า   หรือ   โดยสามารถเขียนเป็นรูปเดี่ยวเมื่อปรากฏเสียงสระในตำแหน่งเริ่มต้น ตารางข้างล่างแบ่งได้ ดังนี้:

 สระ (ตำแหน่งเกิดเสียง) (สระเสียงสั้น) (สระเสียงยาว) ภาพ อักษร ทับศัพท์ สัทอักษรสากล ชื่อ ชื่อ ภาพ อักษร ทับศัพท์ สัทอักษรสากล (ช่องคอ) center|50px|link=  a [a] A kara center|50px|link=  ā [ɑː] (เพดานแข็ง) center|50px|link=  i [i] I kara center|50px|link=  ī [iː] (ปลายลิ้นม้วน) center|50px|link=  ṛ [ɹ̩] Ra repa center|50px|link=  ṝ [ɹ̩ː] (ฟัน) center|50px|link=  ḷ [l̩] La lenga center|50px|link=  ḹ [l̩ː] (ริมฝีปาก) center|50px|link=  u [u] U kara center|50px|link=  ū [uː] (เพดานแข็ง-คอหอย) center|50px|link=  e [e][ɛ] E kara Airsanya center|50px|link=  ai [aːi] (ริมฝีปาก-คอหอย) center|50px|link=  o [o][ɔ] O kara center|50px|link=  au [aːu]

 เครื่องหมายเสริมสัทอักษร 

 ตัวเลข 

ตัวเลขบาหลีเขียนในวิธีเดียวกันกับตัวเลขอาหรับ เช่น 25 เขียนในตัวเลขบาหลีเป็น 2 กับ 5 
 ภาพ อักษร ตัวเลขอาหรับ ชื่อ ภาพ อักษร ตัวเลขอาหรับ ชื่อ center|50px|link=  0  center|50px|link=  5  center|50px|link=  1  center|50px|link=  6  center|50px|link=  2  center|50px|link=  7  center|50px|link=  3  center|50px|link=  8  center|50px|link=  4  center|50px|link=  9 

ถ้าตัวเลขอยู่ในข้อความ ก็จะมีการเขียน carik ข้างหน้าหรือหลังเพื่อแยกตัวเลขจากข้อความ โดยด้านล่างคือตัวอย่างวิธีเขียนวันที่ในตัวเลขบาหลี (วันที่: 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1982, ที่ตั้ง: บาหลี): 

อักษรบาหลีทับศัพท์ center|300px|Bali, 1 Juli 1982.|link=Bali, 1 Juli 1982.

 สัญลักษณ์อื่น ๆ 
นอกจากนี้ ยังมีสัญลักษณ์พิเศษในอักษรบาหลี โดยบางส่วนใช้เป็นเครื่องหมายวรรคตอน และบางส่วนเป็นเครื่องหายทางศาสนา:

 ภาพ สัญลักษณ์ ชื่อ รายละเอียด center|50px|link=   เขียนตรงกลางประโยค ทำหน้าที่เหมือนจุลภาค (,) และเขียนใกล้ตัวเลขเพื่อแยกมันจากข้อความ  center|50px|link=   เขียนตรงปลายประโยค ทำหน้าที่เหมือนมหัพภาค (.) center|50px|link=   ทำหน้าที่เหมือนทวิภาค (:) Center|50px|link=   ใช้ที่ปลายร้อยแก้ว ข้อความ หรือร้อยกรอง center|50px|link=   or  ใช้ที่ต้นร้อยแก้ว ข้อความ หรือร้อยกรอง center|50px|link=    ใช้ที่ต้นข้อความทางศาสนา สัญลักษณ์นี้เป็นตัวแฝดของอักษร , ,  และ  ก่อห้เกิดคำว่า  ซึ่งมีความหมายประมาณว่า "ขอให้ปลอดภัย" center|50px|link=   สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ในศาสนาฮินดู ออกเสียงเป็น "Ong" หรือ "Om"

 ยูนิโคด 

มีการเพิ่มอักษรบาหลีลงในยูนิโคดเมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2006 ในรุ่นที่ 5.0.

บล็อกยูนิโคดสำหรับอักษรบาหลีอยู่ที่ U+1B00-U+1B7F:

ตัวอย่าง
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ข้อที่ 1:

[มนุษย์ทั้งปวงเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในศักดิ์ศรี และสิทธิ ต่างในตนมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพ]

กากาวินภารตะยุทธ์ ปาซาลิน 1 โองการที่ 1 (wirama jagaddhita):

ภาพ