# เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้   เป็นเยื่อจมูกอักเสบที่เกิดเมื่อระบบภูมิคุ้มกันมีปฏิกิริยาไวเกินกับสารก่อภูมิแพ้ในอากาศ
จัดเป็นปฏิกิริยาภูมิไวเกินชนิดที่1 
อาการรวมทั้งน้ำมูกไหล คัดจมูก จาม ตาแดง คันตา น้ำตาไหล และบวมรอบตา
น้ำมูกมักจะใส
อาการมักกำเริบภายในไม่กี่นาทีหลังสัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ และอาจส่งผลต่อการนอนหลับ การทำงาน หรือการเรียนได้
บางคนอาจมีอาการในช่วงเวลาเฉพาะของปี โดยมักเกิดจากการสัมผัสละอองเกสร
หลายคนมักมีโรคหืด เยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ หรือผิวหนังอักเสบภูมิแพ้ร่วมด้วย

โรคมักถูกกระตุ้นโดยสารก่อภูมิแพ้ในสิ่งแวดล้อม เช่น ละอองเกสร ขนสัตว์เลี้ยง ฝุ่น หรือเชื้อรา
พันธุกรรมและการสัมผัสกับสิ่งแวดล้อมมีส่วนให้เกิดภูมิแพ้
การเติบโตในไร่นาและการมีพี่หลายคนสัมพันธ์กับความเสี่ยงการเกิดโรคนี้ที่ลดลง
กลไกมูลฐานมาจากสารภูมิต้านทาน  ที่จับกับสารก่อภูมิแพ้ มีผลให้ร่างกายหลั่งสารที่ก่อการอักเสบ เช่น จากเม็ดเลือดขาวชนิดแมสต์เซลล์
ซึ่งทำให้เยื่อเมือกในจมูก ตา และลำคออักเสบและคัน เมื่อพยายามจะขับสารก่อภูมิแพ้ออกไป
การวินิจฉัยทำโดยการสอบประวัติผู้ป่วย ร่วมกับการทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนัง หรือการตรวจเลือดหาสารไอจีอีที่จำเพาะต่อสารก่อภูมิแพ้
แต่การทดสอบก็อาจให้ผลบวกลวงได้ (คือชี้ว่าเป็นโรค แต่จริงๆ ไม่ได้เป็น)
อาการจะคล้ายกับไข้หวัดทั่วไป 
แต่ต่างกันตรงที่ภูมิแพ้จะเป็นนานกว่า และมักจะไม่มีไข้ (แม้จะมีชื่อบางอย่างที่เรียกว่าไข้)

การได้สัมผัสกับสัตว์ตั้งแต่อายุยังน้อยอาจลดความเสี่ยงการเกิดอาการแพ้ได้
ยาหลายประเภทช่วยบรรเทาอาการแพ้ รวมถึงสเตอรอยด์พ่นจมูก สารต้านฮิสตามีนพ่นจมูก เช่น olopatadine หรืออะเซลาสทีน,
สารต้านฮิสตามีนชนิดรับประทานรุ่นที่สอง เช่น  เดสลอร์อาตาดีน เซทิริซีน หรือเฟกโซเฟนาดีน,
สารยับยั้งแมสต์เซลล์คือโครโมลินโซเดียม และยาต้านลิวโคไตรอีน เช่น montelukast
โดยยามักจะไม่สามารถควบคุมอาการได้อย่างสมบูรณ์ และอาจมีผลข้างเคียง
การให้สัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ในปริมาณที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ตามแนวทางที่กำหนดซึ่งเรียกว่า ภูมิคุ้มกันบำบัดสำหรับสารก่อภูมิแพ้ (allergen immunotherapy) มักได้ผลดี โดยจะใช้เมื่อการรักษาขั้นต้นไม่สามารถควบคุมอาการได้
อาจฉีดเข้าใต้ผิวหนังหรือเป็นเม็ดยาอมใต้ลิ้น
การรักษามักใช้เวลา  โดยหลังจากนั้นก็อาจมีผลต่อไปเรื่อยๆ

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เป็นโรคภูมิแพ้ที่ส่งผลกระทบต่อคนจำนวนมากที่สุด
ในประเทศตะวันตก มีผู้ป่วยระหว่าง 10–30% ในแต่ละปี
ส่วนในไทยมี 
พบบ่อยที่สุดในคนอายุ 
การอธิบายโรคอย่างถูกต้องเป็นครั้งแรกมาจากแพทย์ชาวเปอร์เซีย แอบู แบกร์ แอล-รอซี ในศตวรรษที่10
ต่อมาเมื่อ ค.ศ.1859 แพทย์ชาวอังกฤษ ชาร์ลส์ แบล็กลีย์ ระบุละอองเกสรว่าเป็นสาเหตุ
เมื่อ ค.ศ.1906 แพทย์ชาวออสเตรีย เคลเมินส์ ฟ็อน เพียร์เค ได้ระบุกลไกให้เกิดอาการของโรค
ชื่อโรคว่า ไข้ละอองฟาง  มาจากทฤษฎีในยุคแรกที่ผิดพลาด ซึ่งระบุว่าอาการเกิดจากกลิ่นฟางใหม่

 อาการ 
thumb|
รูปแสดงการอักเสบที่เกี่ยวกับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้
อาการตามแบบฉบับของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ได้แก่ น้ำมูกไหล คัน จามเป็นชุด และคัดจมูก
อาการที่ปรากฏรวมทั้งเยื่อตาบวมและแดง หนังตาบวมร่วมกับมีรอยพับเดนนี-มอร์แกน
ภาวะเลือดดำไหลช้าที่เปลือกตาล่าง/ขอบตาดำ (ที่รู้จักในชื่อ allergic shiner [รอยคล้ำจากภูมิแพ้]) เยื่อบุโพรงจมูกบนกระดูกเทอร์บิเนตบวม และมีน้ำขังในหูชั้นกลาง
การส่องกล้องตรวจจมูกอาจพบเยื่อบุโพรงจมูกซีดและเปียกชุ่มจากภาวะบวมน้ำของเยื่อเมือก 
พบเมือกเหนียวทั่วโพรงจมูก โดยมีผิวไม่เรียบเป็นรูปกลมๆ คล้ายก้อนหิน

อาจมีอาการเป็นพฤติกรรมเกิดร่วมด้วย
เพื่อบรรเทาความระคายเคืองหรือน้ำมูกไหล บางคนอาจเอามือดัน ปาดหรือถูจมูกขึ้นด้านบนด้วยฝ่ามือ 
ซึ่งอาจก่อรอยย่นพาดผ่านจมูก (หรืออาจเกิดต่างกันที่จมูกแต่ละข้างถ้าเช็ดจมูกขึ้นทีละข้าง)
และหากทำซ้ำบ่อยครั้งพอ รอยนี้ก็อาจคงอยู่ถาวรได้

บางคนอาจมีการแพ้ข้ามชนิดเกิดขึ้น
เช่น ผู้ที่แพ้ละอองเกสรต้นเบิร์ชอาจมีอาการแพ้เมื่อสัมผัสกับเปลือกลูกแอปเปิลหรือมันฝรั่ง
อาการที่ชัดเจนคือมีการคันคอหลังจากกินแอปเปิล หรือจามขณะปอกเปลือกมันฝรั่งหรือแอปเปิล
นี่เกิดเพราะโปรตีนในละอองเกสรกับในอาหารคล้ายคลึงกัน
มีสารที่ก่อการแพ้ข้ามชนิดหลายอย่าง
ไข้ละอองฟางไม่ใช่ไข้จริง กล่าวคือไม่ได้ทำให้อุณหภูมิแกนกลางของร่างกายสูงเกิน 

 เหตุ 
ปัจจัยเสี่ยงของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้รวมทั้งโรคผิวหนังอักเสบภูมิแพ้และโรคหืด 
ทั้งสามภาวะนี้อาจเกิดร่วมกัน ซึ่งเรียกกันว่า "atopic triad" (กลุ่มอาการภูมิแพ้สามประการ)
นอกจากนี้ การสัมผัสสิ่งแวดล้อม เช่น มลพิษทางอากาศและการสูบบุหรี่ของมารดา สามารถเพิ่มโอกาสเป็นภูมิแพ้ได้

 ละอองเกสร 
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ที่เกิดจากละอองเกสรของพืชตามฤดูกาลมักรู้จักกันในชื่อ "ไข้ละอองฟาง"  เนื่องจากพบมากที่สุดในช่วงฤดูเก็บฟาง
แต่จริงๆ อาจเกิดขึ้นได้ทั้งปี
ละอองเกสรที่ทำให้แพ้จะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคลและในแต่ละภูมิภาค 
โดยทั่วไป ละอองเกสรขนาดเล็กที่แทบมองไม่เห็นของพืชที่ผสมเกสรโดยลม เป็นสาเหตุหลัก
มีสาขาการศึกษาการกระจายของละอองชีวภาพเหล่านี้ ซึ่งเรียกว่า aerobiology (ชีววิทยาอากาศ)
ส่วนละอองเกสรของพืชที่ผสมเกสรโดยแมลง มีขนาดใหญ่เกินกว่าจะลอยอยู่ในอากาศได้ จึงไม่ก่อความเสี่ยง 
ตัวอย่างของพืชที่มักเป็นสาเหตุของไข้ละอองฟาง ได้แก่
 ต้นไม้: เช่น สนเขา (Pinus), หม่อน (Morus), เบิร์ช (Betula), ออล์เดอร์ (Alnus), ซีดาร์ (Cedrus), เฮเซล (Corylus), ฮอร์นบีม (Carpinus), เกาลัดม้า (Aesculus), วิลโลว์ (Salix), พอปลาร์ (Populus), เพลน (Platanus), ลินเดน/ไลม์ (Tilia) และมะกอกออลิฟ (Olea) ในเขตละติจูดกลางและสูง เบิร์ชถือเป็นต้นไม้ที่ปล่อยละอองเกสรซึ่งก่อภูมิแพ้มากที่สุด โดยคนไข้ประมาณ 15–20% แพ้ละอองเกสรของเบิร์ช แอนติเจนหลักในละอองเกสรคือโปรตีนที่ชื่อว่า Bet V I ละอองเกสรต้นมะกอกพบมากในบริเวณเมดิเตอร์เรเนียน ส่วนไข้ละอองฟางในญี่ปุ่นมีสาเหตุหลักจากละอองเกสรของต้นซูกิ (Cryptomeria japonica) และฮิโนกิ (Chamaecyparis obtusa)
 ต้นไม้ที่ถือว่า "ไม่ก่อภูมิแพ้" รวมแอชเพศเมีย (Fraxinus) เมเปิลแดง พอปลาร์เหลือง ด็อกวูด แมกโนเลีย เชอร์รี่ดอกซ้อน เฟอร์ สปรูซ และพลัมดอก
 หญ้า (วงศ์ Poaceae) โดยเฉพาะหญ้าไรย์ (Lolium sp.) และหญ้าทิโมธี (Phleum pratense) ประมาณ 90% ของผู้ที่เป็นไข้ละอองฟางแพ้ละอองเกสรจากหญ้า
 วัชพืชรวมทั้งแร็กวีด (Ambrosia), แพลนเทน (Plantago), กะลังตังช้าง (Urticaceae), มักเวิร์ต (Artemisia vulgaris), แฟตเฮน (Chenopodium) และซอเรล/ด็อก (Rumex)

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้อาจเกิดจากการแพ้บัลซัมแห่งเปรู ซึ่งมีอยู่ในน้ำหอมและผลิตภัณฑ์อื่นๆ อีกหลายชนิด

 ปัจจัยทางพันธุกรรม 
สาเหตุและกลไกของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เชื่อว่าได้รับอิทธิพลจากทั้งปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม 
มีงานวิจัยจำนวนมากในระยะหลังที่มุ่งเน้นไปที่ตำแหน่งยีนโดยเฉพาะๆ ที่อาจเป็นเป้าการรักษาโรค 
การศึกษาความสัมพันธ์ (ของยีนกับลักษณะปรากฏ) ทั่วทั้งจีโนม  
ได้ระบุตำแหน่งยีนและวิถีการทำงานของยีนหลายอย่าง ที่ดูเหมือนจะมีบทบาทในการตอบสนองของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้ และส่งเสริมให้เกิดอาการ

ผลลัพธ์ที่น่าสนใจที่สุดมาจากการศึกษาเกี่ยวกับซิงเกิลนิวคลีโอไทด์โพลีมอร์ฟิซึม  ของยีนอินเตอร์ลิวคิน-33 (IL-33)
โปรตีน IL-33 ที่เข้ารหัสโดยยีน IL-33 เป็นไซโตไคน์ในกลุ่มอินเตอร์ลิวคินที่มีปฏิสัมพันธ์กับเซลล์ทีเฮลเปอร์ชนิด 2 (Th2) ซึ่งเป็นเซลล์ทีชนิดหนึ่ง
เซลล์ Th2 มีบทบาทในการตอบสนองแบบอักเสบของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้โดยมีตัวรับ ST2 โดยเฉพาะ หรือที่รู้จักในชื่อ IL1RL1 บนเซลล์ที่จับกับลิแกนด์ IL-33
วิถีการส่งสัญญาณของเซลล์ IL-33/ST2 พบว่า เป็นตัวกำหนดหลักทางพันธุกรรมอย่างหนึ่งของการเกิดโรคหืดหลอดลม
และเพราะโรคหืดสัมพันธ์ทางพยาธิสภาพกับเยื่อจมูกอักเสบ การทดลองกับ IL-33 จึงได้หันมามุ่งเน้นว่ามีบทบาทให้เกิดเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ทั้งในมนุษย์และในสัตว์โมเดลคือหนูอย่างไร

งานศึกษาเมื่อ ค.ศ.2020 พบว่าผู้ป่วยเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้มีการแสดงออกของยีน IL-33 สูงขึ้นในเยื่อบุจมูก และมีความเข้มข้นของ ST2 ในซีรัมโพรงจมูกสูงขึ้นหลังจากสัมผัสกับละอองเกสรและสารก่อภูมิแพ้อื่นๆ 
ซึ่งแสดงว่ายีนนี้และตัวรับที่เกี่ยวข้องมีการแสดงออกในอัตราที่สูงขึ้นในคนไข้
ในงานศึกษาอีกงานหนึ่งปีเดียวกันเกี่ยวกับภาวะพหุสัณฐานของยีน IL-33 และความสัมพันธ์กับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในคนจีนชาวฮั่น 
นักวิจัยพบว่ามี SNPs 5ชนิดที่มีส่วนในการเกิดโรค โดยมี ⅗ ชนิดที่ได้ระบุแล้วว่าเป็นตัวกำหนดทางพันธุกรรมสำหรับโรคหืด

งานศึกษาเมื่อ ค.ศ.2016 กับเด็กจีนชาวฮั่นพบว่า SNPs บางชนิดในยีนโปรตีน tyrosine phosphatase non-receptor 22 (PTPN22) และ cytotoxic T-lymphocyte-associated antigen 4 (CTLA-4) อาจสัมพันธ์กับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้และโรคหืดจากภูมิแพ้ในวัยเด็ก
โปรตีน PTPN22 ซึ่งพบโดยหลักในเนื้อเยื่อน้ำเหลือง ทำหน้าที่เป็นตัวควบคุมหลังการแปลรหัส (post-translational regulator) โดยกำจัดหมู่ฟอสเฟตออกจากโปรตีนเป้าหมาย 
ที่สำคัญ PTPN22 ยังสามารถส่งผลต่อปฏิกิริยาฟอสฟอรีเลชันในการตอบสนองของเซลล์ทีและการเพิ่มจำนวนเซลล์ทีที่ตามมา 
ดังที่กล่าวไปแล้ว เซลล์ทีมีบทบาทในกลไกการอักเสบของร่างกายหลายทาง ดังนั้นการเปลี่ยนแปลงใดๆ ต่อโครงสร้างและการทำงานของเซลล์ อาจมีผลเสียต่อการตอบสนองแบบอักเสบของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้ 
มี SNP หนึ่งชนิดในยีน PTPN22 ที่พบว่าสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับการเกิดเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในเด็ก

ในทางตรงกันข้าม CTLA-4 เป็นโปรตีนในกระบวนการ immune-checkpoint ที่ช่วยอำนวยและควบคุมการตอบสนองภูมิคุ้มกันของร่างกายเพื่อป้องกันการตอบสนองมากเกินไป
ซึ่งแสดงออกเฉพาะในเซลล์ที เป็นไกลโคโปรตีนสำหรับกลุ่มโปรตีนอิมมูโนกลอบูลิน  ที่รู้จักว่า สารภูมิต้านทาน
มี SNPs สองชนิดในยีน CTLA-4 ที่พบว่าสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในเด็ก
ทั้งสองน่าจะมีผลต่อรูปร่างและการทำงานของโปรตีนที่เกี่ยวข้อง ทำให้ร่างกายตอบสนองทางภูมิคุ้มกันต่อสารก่อภูมิแพ้มากเกินไป 
ภาวะพหุสัณฐานของยีนทั้งสองยังเพิ่งเริ่มตรวจสอบ จึงต้องวิจัยเพิ่มเติมเพื่อกำหนดผลของภาวะพหุสัณฐานต่อยีนที่เกี่ยวข้อง

การเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติกส์กับสิ่งที่สัมพันธ์กัน ถือเป็นประเด็นที่น่าสนใจอย่างยิ่งในการศึกษาและการรักษาเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้
โดยเฉพาะคือ ไมโครอาร์เอ็นเอ (miRNA) ได้ตั้งสมมติฐานว่ามีบทบาทสำคัญต่อการเกิดโรค เพราะควบคุมและยับยั้งกลไกการแปลรหัสของเอ็มอาร์เอ็นเอให้เป็นโปรตีน
ทั้ง miRNA และถุงพาหะขนาดเล็กที่บรรจุ miRNA ซึ่งเรียกว่า เอกโซโซม (exosome) พบว่ามีบทบาทในการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันและการอักเสบของร่างกายต่อสารก่อภูมิแพ้
เอกโซโซมจะบรรจุและเก็บ miRNA ไว้จนกว่าจะพร้อมปล่อยออกไปยังส่วนของเซลล์ที่ miRNA มีการเข้ารหัสให้อยู่และทำหน้าที่
การยับยั้งการแปลรห้สให้เป็นโปรตีนสามารถยับยั้งบางส่วนของการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันและการอักเสบของร่างกาย 
จึงมีส่วนให้เกิดเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้และโรคภูมิต้านตนเองอื่นๆ 
มี miRNA หลายชนิดที่ระบุว่าอาจเป็นเป้าหมายการรักษา ชนิดที่มีการศึกษามากที่สุดคือ miR-133, miR-155, miR-205, miR-498 และ let-7e

 พยาธิสรีรวิทยา 
พยาธิสรีรวิทยาของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เกี่ยวข้องกับเซลล์ทีเฮลเปอร์ Th2 
และการอักเสบที่อำนวยโดยสารภูมิต้านทาน  
ร่วมกับการทำงานมากเกินไปของระบบภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะและแบบมีมาแต่กำเนิด
กระบวนการเริ่มต้นเมื่อสารก่อภูมิแพ้ในอากาศผ่านเข้าไปในเยื่อบุโพรงจมูก 
ซึ่งอาจผ่านได้ง่ายขึ้นสำหรับผู้ไวต่อการเกิดโรค
จากนั้นเซลล์ antigen-presenting cell (APC) เช่น เซลล์เดนไดรต์ ก็จะกลืนสารก่อภูมิแพ้เข้าไป
แล้วนำไปเสนอแก่เซลล์ทีเฮลเปอร์แบบ Naive CD4+ ซึ่งจะกระตุ้นให้เซลล์เปลี่ยนเป็นเซลล์ทีเฮลเปอร์ชนิด Th2
ซึ่งจากนั้นก็จะหลั่งไซโตไคน์ที่ก่อการอักเสบรวมทั้ง , IL-5, IL-13, IL-14 และ IL-31 
ไซโตไคน์ก่อการอังเสบเหล่านี้จะกระตุ้นเซลล์บีให้เปลี่ยนเป็นแล้วหลั่งอิมมูโนโกลบูลิน IgE ที่จำเพาะต่อสารก่อภูมิแพ้
IgE ก็จะไปจับกับแมสต์เซลล์
ไซโตไคน์ที่ก่อการอักเสบยังดึงดูดให้เซลล์อักเสบอื่นๆ เช่น เบโซฟิล อีโอซิโนฟิล และไฟโบรบลาสต์ให้เข้ามาสู่บริเวณนั้น

ด้วยกระบวนการเช่นนี้ บุคคลนี้ก็จะไวต่อการเกิดอาการ เมื่อได้รับสารก่อภูมิแพ้อีกครั้ง เซลล์แมสต์ที่มี IgE จำเพาะจะจับกับสารก่อภูมิแพ้และปล่อยโมเลกุลก่อการอักเสบ
รวมทั้งฮิสตามีน, leukotrienes, platelet activating factor, โพรสตาแกลนดิน และ thromboxane
สารเหล่านี้จะส่งผลเฉพาะที่ต่อหลอดเลือด (ขยายตัว) ต่อมเมือก (หลั่งเมือก) และเส้นประสาทรับความรู้สึก (รู้สึกระคายเคือง) ทำให้เกิดอาการทางคลินิกของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้

เยื่อบุจมูกที่ถูกรบกวนอาจปล่อย alarmins ซึ่งเป็นกลุ่มโมเลกุลที่เกี่ยวข้องกับความเสียหายของเซลล์  โมเลกุลเช่น thymic stromal lymphopoietin, IL-25 และ IL-33
ซึ่งจะกระตุ้น innate lymphoid cell กลุ่ม 2 คือ  ให้ทำการ โดย ILC2 ก็จะหลั่งไซโตไคน์ที่ก่อการอักเสบ ซึ่งกระตุ้นเซลล์ภูมิคุ้มกันอื่นๆ ต่อไป

 การวินิจฉัย 
thumb | upright = 1.3|
การทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนังด้วยวิธี Patch test
การทดสอบภูมิแพ้อาจช่วยระบุสารก่อภูมิแพ้โดยเฉพาะๆ ที่แพ้ 
การทดสอบทางผิวหนังเป็นวิธีที่ใช้บ่อยที่สุด
วิธีทดสอบด้วยแผ่นแปะ (patch test) สามารถระบุสารที่ก่อเยื่อจมูกอักเสบ วิธีอื่นๆ รวมทั้งการฉีดเข้าใต้ผิวหนัง การขีดข่วน เป็นต้น
ในกรณีที่พบน้อยกว่า สารที่สงสัยว่าทำให้แพ้จะละลายแล้วหยดลงบนเปลือกตาล่างเพื่อทดสอบ
แต่นี้ควรทำโดยแพทย์เท่านั้น เพราะหากทำผิดวิธีอาจเป็นอันตรายได้ 
ในบางคนที่ไม่สามารถทดสอบทางผิวหนังได้ (ตามที่แพทย์ประเมิน) การตรวจเลือดแบบ  อาจช่วยระบุความไวต่อสารก่อภูมิแพ้ได้ 

การทดสอบภูมิแพ้ไม่แน่นอนเสมอไป
บางครั้งอาจให้ผลบวกกับสารก่อภูมิแพ้บางชนิดที่ไม่ได้เป็นสาเหตุของอาการ 
และอาจไม่สามารถตรวจพบสารที่เป็นสาเหตุได้ 
การทดสอบแบบฉีดใต้ผิวหนังมีความไวมากกว่าการทดสอบแบบสะกิดผิวหนัง
แต่ก็มักให้ผลบวกลวงยิ่งกว่า

แม้ว่าผลการทดสอบภูมิแพ้ตามที่ว่าจะเป็นลบ 
ก็ยังอาจมีภูมิแพ้เฉพาะที่จมูก
ซึ่งเรียกว่า เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่ (local allergic rhinitis)
ซึ่งจะระบุได้ก็ด้วยการตรวจเฉพาะที่

 การจำแนกประเภท 
 เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ตามฤดูกาล (ไข้ละอองฟาง) เกิดจากปริมาณละอองเกสรในอากาศที่เพิ่มขึ้นตามฤดูกาล 
 เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ตลอดปี (เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ที่ไม่ขึ้นกับฤดูกาล) เกิดจากสารก่อภูมิแพ้ที่มีอยู่ตลอดทั้งปี (เช่น ขนสัตว์ สะเก็ดผิวหนัง)

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ อาจเป็นแบบตามฤดูกาล แบบตลอดปี หรือแบบเป็นครั้งคราว
แบบตามฤดูกาลเกิดขึ้นในช่วงที่มีละอองเกสร
โดยทั่วไปจะไม่เกิดขึ้นก่อนอายุ 6ปี 
แบบตลอดปีเกิดได้ทั้งปี
ชนิดนี้เกิดในเด็กเล็กอย่างสามัญ

เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้อาจแบ่งเป็นแบบเบาไม่ต่อเนื่อง แบบปานกลาง–รุนแรงไม่ต่อเนื่อง แบบเบาแต่ต่อเนื่อง แบบปานกลาง–รุนแรงและต่อเนื่อง
แบบไม่ต่อเนื่องคือเมื่อเกิดขึ้นน้อยกว่า 4วันต่อสัปดาห์ หรือเกิดน้อยกว่า ต่อๆ กัน
แบบต่อเนื่องคือเมื่ออาการเกิดมากกว่า 4วันต่อสัปดาห์ และเกิน ต่อๆ กัน
อาการจะถือว่าเบาหากนอนหลับปกติ ไม่รบกวนกิจวัตรประจำวัน ไม่รบกวนการงานหรือการเรียน และไม่มีอาการที่สร้างปัญหา 
อาการจะถือว่ารุนแรงเมื่อรบกวนการนอนหลับ การใช้ชีวิตประจำวัน และประสิทธิภาพในการเรียนหรือการทำงาน

 เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่ 
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่  เป็นปฏิกิริยาภูมิแพ้ในจมูกต่อสารก่อภูมิแพ้ แต่ไม่เกิดทั่วร่างกาย
การทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนังและทางเลือดจึงให้ผลลบ 
แต่มีการสร้างสารภูมิต้านทาน  ในจมูกที่ตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้
การทดสอบแบบฉีดเข้าใต้ผิวหนังก็อาจให้ผลลบเช่นกัน

อาการของเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่เหมือนกับแบบธรรมดา รวมถึงอาการทางตา
อาจเป็นแบบตามฤดูกาลหรือแบบตลอดปีก็ได้ 
อาจจัดเป็นระดับเบา ปานกลาง หรือรุนแรง
โดยสัมพันธ์กับเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้และโรคหืดด้วย

การศึกษาหนึ่งพบว่าประมาณ 25% ของผู้ที่มีเยื่อจมูกอักเสบมาจากภูมิแพ้เฉพาะที่
การศึกษาหลายชิ้นพบว่า กว่า 40% ของผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นเยื่อจมูกอักเสบที่ไม่เกิดจากภูมิแพ้ จริงๆ เป็นเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เฉพาะที่
สเตอรอยด์พ่นจมูกและยาทานต้านฮิสตามีนพบว่ามีประสิทธิภาพในการรักษาโรคแบบนี้

จนถึง ค.ศ.2014 โรคแบบนี้โดยมากจะมีการศึกษาในยุโรป 
ส่วนในสหรัฐอเมริกา การทดสอบที่โพรงจมูกซึ่งจำเป็นในการวินิจฉัยโรคแบบนี้ยังไม่มีใช้อย่างทั่วไป

 การป้องกัน 
การป้องกันมักเน้นการหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นสาเหตุของอาการ
รวมทั้งการไม่เลี้ยงสัตว์ ไม่ใช้พรมหรือเฟอร์นิเจอร์ที่ประกอบด้วยสิ่งที่แพ้ และการรักษาบ้านให้แห้ง
ปลอกคลุมกันภูมิแพ้มีซิปสำหรับของใช้ในบ้านต่างๆ เช่น หมอนและที่นอน พิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิภาพในการป้องกันภูมิแพ้ไรฝุ่น

มีงานวิจัยหลายชิ้นที่แสดงว่าการเติบโตในไร่นาและการมีพี่หลายคนสัมพันธ์กับความเสี่ยงการเกิดเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ที่ลดลง
การศึกษาในเด็กเล็กพบว่า ความเสี่ยงเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้จะสูงขึ้นในเด็กที่ได้อาหารหรือนมสูตรทารกตั้งแต่เนิ่นๆ หรือได้รับควันบุหรี่จำนวนมากในช่วงปีแรกของชีวิตAkhouri S, House SA. Allergic Rhinitis. [Updated 2020 Nov 18]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538186/ 

 การรักษา 
เป้าหมายของการรักษาคือการป้องกันหรือบรรเทาอาการที่เกิดจากการอักเสบของเนื้อเยื่อที่ได้รับผลกระทบ 
วิธีที่มีประสิทธิภาพรวมถึงการหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้
คอร์ติโคสเตอรอยด์พ่นจมูกเป็นการรักษาที่แนะนำสำหรับอาการเรื้อรัง 
โดยหากไม่ได้ผล ยังมีทางเลือกอื่นในการรักษา
การรักษารองรวมถึงยาต้านฮิสตามีน, ยาลดอาการคัดจมูก, โครโมลิน, 
ยาต้านลิวโคไตรอีน และการล้างจมูก

ยาต้านฮิสตามีนชนิดรับประทานเหมาะสำหรับใช้เป็นครั้งคราวกับอาการที่ไม่รุนแรงและเกิดขึ้นเป็นช่วงๆ
ปลอกหุ้มกันไรฝุ่น เครื่องกรองอากาศ และการหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิดในวัยเด็ก ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่ามีประสิทธิภาพ

 ยาต้านฮิสตามีน 
ยาต้านฮิสตามีนสามารถรับประทานหรือพ่นทางจมูกเพื่อควบคุมอาการต่างๆ เช่น จาม น้ำมูกไหล คัน และตาแดง
ควรรับประทานยาก่อนจะสัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ โดยเฉพาะภูมิแพ้แบบตามฤดูกาล
สำหรับยาพ่นจมูก เช่น สเปรย์พ่นจมูกอะเซลาสทีน จะเริ่มบรรเทาอาการได้ภายใน  จึงใช้ตามความจำเป็นได้
ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอของประสิทธิภาพยาต้านฮิสตามีนเพื่อต่อยอดยาสเตอรอยด์พ่นจมูกในการรักษาเด็กทั้งแบบเป็นๆ หายๆ และแบบต่อเนื่อง 
จึงควรพิจารณาผลข้างเคียงและค่าใช้จ่ายเพิ่มด้วย

ยาต้านฮิสตามีนชนิดหยอดตา เช่น อะเซลาสทีนและคีโตติเฟน ใช้รักษาเยื่อตาอักเสบ
ในขณะที่แบบพ่นจมูกมักใช้รักษาอาการจาม น้ำมูกไหล และคันจมูก

ยาต้านฮิสตามีนอาจมีผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ โดยเฉพาะความง่วงจากยาที่รับประทาน
ยารุ่นแรก เช่น ไดเฟนไฮดรามีน มักทำให้ง่วงนอน 
ในขณะที่ยารุ่นที่สองและสาม เช่น เฟกโซเฟนาดีน และลอราตาดีน มีโอกาสน้อยกว่า

ซูโดอีเฟดรีนมีข้อบ่งใช้สำหรับโรคเยื่อจมูกอักเสบเหตุหลอดเลือด (vasomotor rhinitis)
จะใช้เฉพาะเมื่อมีอาการคัดจมูก โดยสามารถใช้ร่วมกับยาต้านฮิสตามีนได้ 
ในสหรัฐอเมริกา ยาลดอาการคัดจมูกชนิดรับประทานที่มีซูโดอีเฟดรีน ต้องซื้อจากเภสัชกรเพื่อป้องกันการนำไปผลิต
ยาผสม เดสลอร์อาตาดีน+ซูโดอีเฟดรีนก็ใช้รักษาภาวะนี้ได้เช่นกัน

 สเตอรอยด์ 
คอร์ติโคสเตอรอยด์พ่นจมูกใช้ควบคุมอาการจาม น้ำมูกไหล คัน และคัดจมูก
มีประสิทธิภาพและปลอดภัย อาจใช้ได้ผลโดยไม่ต้องใช้ยาต้านฮิสตามีนชนิดรับประทานร่วมด้วย 
ยานี้ต้องใช้เวลาออกฤทธิ์หลายวัน จึงควรใช้ต่อเนื่องเป็นเวลาหลายสัปดาห์เพื่อให้ได้ผลเต็มที่

เมื่อ ค.ศ.2013 มีการศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิภาพของยาพ่นจมูกโมเมทาโซนฟูโรเอต 
กับยาเม็ดเบตาเมทาโซนชนิดรับประทานในการรักษาเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ตามฤดูกาล
แล้วพบว่ายาทั้งสองชนิดให้ผลใกล้เคียงกันในการบรรเทาอาการทางจมูก

สเตอรอยด์ชนิดออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย เช่น ยาเม็ดเพรดนิโซน และยาฉีดเข้ากล้ามเนื้อ triamcinolone acetonide หรือยาฉีดกลูโคคอร์ติคอยด์ (เช่น เบตาเมทาโซน) 
มีประสิทธิภาพลดการอักเสบของเยื่อจมูก
แต่มีข้อจำกัดเพราะมีฤทธิ์สั้นและมีผลข้างเคียงจากการรักษาด้วยเป็นเวลานาน

 อื่นๆ 
วิธีการรักษาอันดับรองอื่นๆ รวมทั้งยาลดอาการคัดจมูก โครโมลิน ยาต้านลิวโคไตรอีน และการรักษาแบบไม่ใช้ยา เช่น การล้างจมูก
ยาลดคัดจมูกชนิดพ่น (ใช้เฉพาะที่) อาจช่วยบรรเทาอาการต่างๆ เช่น คัดจมูกได้ 
แต่ไม่ควรใช้เป็นเวลานาน เพราะการหยุดใช้ยาหลังการใช้เป็นเวลานานอาจทำให้กลับคัดจมูกอีกที่เรียกว่า เยื่อจมูกอักเสบจากยา (rhinitis medicamentosa)

สำหรับอาการที่เกิดในเวลากลางคืน คอร์ติโคสเตอรอยด์พ่นจมูกอาจใช้ร่วมกับ oxymetazoline ซึ่งเป็นยาประเภท adrenergic alpha-agonist หรืออะเซลาสทีนซึ่งเป็นยาต้านฮิสตามีนสำหรับพ่นจมูก โดยไม่เสี่ยงให้เกิดเยื่อจมูกอักเสบจากยา

การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ คือการเทน้ำเกลือเข้าไปในรูจมูก อาจช่วยบรรเทาอาการได้ทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก โดยไม่น่าจะมีผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์

 การบำบัดภูมิคุ้มกันด้วยสารก่อภูมิแพ้ 
การรักษาโรคภูมิแพ้ด้วยการฉีดวัคซีน หรือการขจัดภูมิไว 
(desensitization) คือการให้สารก่อภูมิแพ้ เพื่อให้ร่างกายชินต่อสารที่ปกติไม่เป็นอันตราย เช่น ละอองเกสร หรือไรฝุ่น จึงทำให้สามารถทนรับสารได้ในระยะยาว
เป็นการรักษาเพียงแบบเดียวที่เปลี่ยนกลไกของโรคได้

การบำบัดสามารถทำทางปากโดยเป็นยาเม็ดหรือยาหยดใต้ลิ้น หรือทางการฉีดใต้ผิวหนัง
การฉีดใต้ผิวหนังเป็นวิธีที่ใช้กันมากที่สุด และมีหลักฐานมากที่สุดซึ่งแสดงประสิทธิภาพ

 การแพทย์ทางเลือก 
สำหรับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ยังไม่มีการแพทย์ทางเลือก/ผสมผสานใดที่ได้หลักฐานสนับสนุน
ประสิทธิภาพของการรักษาต่างๆ เช่น การฝังเข็ม หรือโฮมีโอพาธี ไม่มีหลักฐานสนับสนุน
มีหลักฐานบ้างว่า การฝังเข็มที่จุดเส้นประสาท sphenopalatine ganglion (อยู่ในแอ่ง Pterygopalatine fossa บนใบหน้า) มีผลสำหรับเยื่อจมูกอักเสบ แต่การทดลองก็ยังมีข้อจำกัด
โดยรวมแล้วคุณภาพหลักฐานของการแพทย์ผสมผสาน-ทางเลือกไม่ดีพอที่จะได้การแนะนำจากบัณฑิตยสถานโรคภูมิแพ้ โรคหืด และภูมิคุ้มกันวิทยาอเมริกัน 

 ระบาดวิทยา 
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เป็นภูมิแพ้ที่มีผลกระทบต่อคนจำนวนมากที่สุด
ในประเทศตะวันตก มีประชากรระหว่าง 10–30% ที่ได้รับผลกระทบในแต่ละปี
ส่วนในไทยมี 23–30%
พบมากที่สุดในคนอายุ 

 ประวัติ 
คำบรรยายโรคที่แม่นยำแรกสุดมาจากแพทย์ชาวเปอร์เชียในคริสต์ศตวรรษที่10 คือ แอบู แบกร์ แอล-รอซี 
เมื่อ ค.ศ.1859 แพทย์ชาวอังกฤษ ชาร์ลส์ แบล็คลีย์ ระบุว่าละอองเกสรพืชเป็นสาเหตุของโรค
เมื่อ ค.ศ.1906 แพทย์ชาวออสเตรีย เคลเมินส์ ฟ็อน เพียร์เค ได้ระบุกลไกของโรค
ความเชื่อมโยงกับฟางเกิดจากทฤษฎียุคแรกที่เข้าใจผิดว่ากลิ่นฟางใหม่เป็นสาเหตุของอาการ
แม้ว่ากลิ่นจะไม่เกี่ยวข้องโดยตรง แต่ความสัมพันธ์กับฟางนั้นมีมูล เพราะฤดูเก็บเกี่ยวฟางตรงกับฤดูที่มีละอองเกสรสูงสุด 
และการทำงานเก็บฟางทำให้ได้สัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้มากขึ้น

 เชิงอรรถ