# พระราชพิธีทรงผนวชในพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงเป็นพุทธศาสนิกชนที่มีพระราชศรัทธาในศาสนาพุทธเป็นอย่างยิ่ง เมื่อ พ.ศ. 2499 พระองค์มีพระราชประสงค์ที่จะทรงผนวชเป็นพระภิกษุตามโบราณราชประเพณี จอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ได้กราบบังคมทูลพระกรุณาขอรับพระราชภาระสนองพระเดชพระคุณในการทรงผนวชในนามของรัฐบาลและประชาชนชาวไทย และได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งตั้งสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ให้ทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ด้วยความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 7 ในขณะนั้น

พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้ทรงผนวชในพระบวรพุทธศาสนาเป็นเวลา 15 วัน ระหว่างวันที่ 22 ตุลาคม - 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499 ดังตามลำดับเหตุการณ์ในระหว่างทรงประทับพระผนวช ดังนี้ราชกิจจานุเบกษา, หมายกำหนดการ พระราชพิธีทรงผนวช

 พระราชพิธี 

 วันพฤหัสบดีที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2499 
thumb|left|18 ตุลาคม พ.ศ. 2499 เสด็จออก ณ สีหบัญชรพระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท ทรงแถลงต่อประชาชนในการที่จะทรงออกผนวช

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงเชิญพระบรมวงศานุวงศ์ ข้าทูลละอองธุลีพระบาท และคณะทูตานุทูต มาเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ในพระบรมมหาราชวัง เพื่อทรงแถลงพระราชดำริในการทรงผนวช อีกทั้งโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ราษฎรเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท หน้าพระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท เพื่อมีพระราชดำรัสแก่ประชาราษฎร ความตอนหนึ่งว่า 

 วันจันทร์ที่ 22 ตุลาคม พ.ศ. 2499 
เวลา 14.00 น. พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม หลังจากทรงเจริญพระเกศา โดยสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงจรดพระกรรไกรบิดเปลื้องพระเกศาเป็นปฐมฤกษ์แล้ว ทรงเครื่องเศวตพัสตรีทรงจุดธูปเทียนบูชาพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร พระสัมพุทธพรรณี และพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงรับผ้าไตรจากสมเด็จพระราชชนนีแล้วทรงเข้าบรรพชาอุปสมบทในท่ามกลางสังฆสมาคม ซึ่งมีสมเด็จพระวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราช เป็นประธาน เมื่อเสร็จพิธีแล้ว พระภิกษุพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ซึ่งทรงได้รับสมญานามจากพระราชอุปัชฌาจารย์ ว่า “ภูมิพโล” ในระหว่างที่ทรงดำรงสมณเพศ ทรงรับประเคนผ้าไตรจากสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และทรงรับไทยธรรมจากสมเด็จพระบรมราชชนนี ตามลำดับ

จากนั้น พระภิกษุพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินไปทำทัฬหิกรรม ณ พระพุทธรัตนสถาน ในพระบรมมหาราชวัง โดยมีสมเด็จพระวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราช เป็นพระอุปัชฌาย์ และพระศาสนโศภน (จวน อุฏฺฐายี) เป็นพระกรรมวาจาจารย์จดหมายเหตุ ตามรอยทรงพระผนวช , หน้า 29 จากนั้นทรงประกอบพิธีตามขัตติยราชประเพณี แล้วเสด็จฯ ไปประทับ ณ พระตำหนักปั้นหย่า วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร
ระหว่างที่ทรงดำรงสมณเพศ พระภิกษุพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงปฏิบัติพระราชกิจเช่นเดียวกับพระภิกษุทั้งหลายอย่างเคร่งครัด เช่น เสด็จลงพระอุโบสถทรงทำวัตรเช้า–เย็น ตลอดจนทรงสดับพระธรรมและพระวินัย นอกจากนี้ยังได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจพิเศษอื่น ๆ เช่น

 วันพุธที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2499 
เสด็จฯ ไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงร่วมสังฆกรรมในพิธีผนวชและอุปสมบทนาคหลวงในพระบรมราชินูปถัมภ์

 วันอาทิตย์ที่ 28 ตุลาคม พ.ศ. 2499 
เสด็จฯ ไปทรงรับบิณฑบาต จากพระบรมวงศานุวงศ์และข้าทูลละอองธุลีพระบาท ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน ในโอกาสนี้พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ครั้งยังเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ ได้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทด้วย

 วันจันทร์ที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2499 
เสด็จฯ ไปทรงรับบิณฑบาต ณ วังสระปทุม

 วันพฤหัสบดีที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499 
ได้เสด็จฯ ไปทรงนมัสการพระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม

 วันอาทิตย์ที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ 2499 
เสด็จฯ ไปทรงรับบิณฑบาตรจากประชาชนทั้งในบริเวณถนนพระสุเมรุ อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ และสี่แยกราชเทวี ถนนเพชรบุรี อีกด้วย

 วันจันทร์ที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499 
พระภิกษุพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงลาผนวช ณ วัดบวรนิเวศวิหาร รวมเวลาทรงผนวชทั้งสิ้น 15 วัน

 รายพระนามและรายนามพระเถระที่นั่งหัตถบาส 
ในพระราชพิธีนี้ มีพระเถระ 30 รูป นั่งหัตถบาส มีรายนามดังนี้วัดบวรนิเวศวิหาร, ตำนานวัดบวรนิเวศวิหาร สมัยสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์, กรุงเทพฯ : วัดบวรนิเวศวิหาร, 2503, หน้า 105-7
 สมเด็จพระวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราช ทรงเป็นพระราชอุปัธยาจารย์
 สมเด็จพระวันรัต (ปลด กิตฺติโสภโณ) เป็นพระอนุสาวนาจารย์
 สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (อยู่ ญาโณทโย)
 พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (โสม ฉนฺโน)
 พระศาสนโศภน (จวน อุฏฺฐายี) เป็นพระกรรมวาจาจารย์
 พระพิมลธรรม (อาจ อาสโภ)
 พระพรหมมุนี (ผิน สุวโจ)
 พระธรรมโกศาจารย์ (ปลอด อตฺถการี)
 พระธรรมดิลก (ปุ่น ปุณฺณสิริ)
 พระธรรมปาโมกข์ (วาสน์ วาสโน)
 พระธรรมไตรโลกาจารย์ (วน ฐิติญาโณ)
 พระธรรมธีรราชมหามุนี (ธีร์ ปุณฺณโก)
 พระธรรมปิฎก (พิมพ์ ธมฺมธโร)
 พระมงคลเทพมุนี (สาลี อินฺทโชโต)
 พระมงคลทิพยมุนี (เซ็ก พฺรหฺมสโร)
 พระรัชชมงคลมุนี (เทศ นิทฺเทสโก)
 พระเทพเวที (ฟื้น ชุตินฺธโร)
 พระเทพเมธี (ชอบ อนุจารี)
 พระเทพมุนี (ทรัพย์ โฆสโก)
 พระเทพโมลี (วิน ธมฺมสาโร)
 พระอมราภิรักขิต (ทองดำ จนฺทูปโม)
 พระอมรมุนี (จับ ฐิตธมฺโม)
 พระโศภนคณาภรณ์ (เจริญ สุวฑฺฒโน) เป็นพระอภิบาล
 พระกิตฺติวงศเวที (สุวรรณ สุวณฺณโชโต)
 พระมหานายก (เติม โกสลฺโล)
 พระจุลนายก (แก้ว อตฺตคุตฺโต)
 พระไตรสรณธัช (แก้ว โกลิโต)
 พระปัญญาภิมณฑมุนี (วิชมัย ปุญฺญาราโม)
 พระสาธุศีลสังวร (สนธิ์ กิจฺจกาโร)
 พระอุดมญาณมุนี (ยศ โกสิโต)

 สถาปนาฐานันดรศักดิ์และสมเด็จพระสังฆราช 
thumb|สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์
อนึ่ง ในการทรงผนวชครั้งนี้ เมื่อถึงวันเฉลิมพระชนมพรรษา 5 ธันวาคม พ.ศ. 2499 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เฉลิมพระอิสริยศักดิ์ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี ขึ้นเป็น พระบรมราชินีนาถ (พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการให้เฉลิมพระปรมาภิไธยใหม่ขึ้นเป็น สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562) และวันที่ 20 ธันวาคม ปีเดียวกันนี้ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาสมเด็จพระวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราช พระราชอุปัชฌาจารย์ ขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราชเจ้า และถวายฐานันดรศักดิ์เป็นกรมหลวง