# วิษณุ เครืองาม
ศาสตราจารย์กิตติคุณ วิษณุ เครืองาม (เกิด 15 กันยายน พ.ศ. 2494) เป็นนักกฎหมายและนักการเมืองชาวไทย อดีตรองนายกรัฐมนตรีไทยและอดีตรัฐมนตรีในรัฐบาลหลายชุดและในหลายหน่วยงาน เป็นราชบัณฑิตสาขาวิชากฎหมายปกครอง

วิษณุสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. 2515 แล้วเริ่มรับราชการในปีนั้นด้วยการเป็นอาจารย์กฎหมายที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง และที่อื่น ๆ จน พ.ศ. 2534 ได้โอนมาสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีเพื่อดำรงตำแหน่งรองเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ภายหลังยังได้เป็นสมาชิกวุฒิสภาในช่วง พ.ศ. 2535–2543 เลขาธิการคณะรัฐมนตรีในช่วง พ.ศ. 2536–2545 และกรรมการกฤษฎีกาตั้งแต่ พ.ศ. 2535 ถึงปัจจุบัน

วิษณุเคยทำงานด้านการเมืองกับรัฐบาลหลายชุด เช่น ดำรงตำแหน่งโฆษกสำนักนายกรัฐมนตรีเมื่อ พ.ศ. 2535 ช่วงที่พลเอก สุจินดา คราประยูร ได้เป็นนายกรัฐมนตรีหลังจากที่มีรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2534 ตลอดจนดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีเมื่อ พ.ศ. 2545 ในคณะรัฐมนตรีที่มีทักษิณ ชินวัตร เป็นนายกรัฐมนตรี และดำรงตำแหน่งสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติหลังจากที่พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ก่อรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2557

ในการทำงานกับพลเอก ประยุทธ์ วิษณุมักถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าหาข้อเบี่ยงเลี่ยงกฎหมายให้ฝ่ายของพลเอก ประยุทธ์ จนฝ่ายอื่นและสื่อสังคมตั้งฉายาให้วิษณุว่า "บิดาแห่งการยกเว้น" หรือ "บิดาแห่งข้อยกเว้น"  

นอกจากตำแหน่งหน้าที่ข้างต้นแล้ว วิษณุยังเป็นประธานและกรรมการในคณะกรรมการหลายคณะ เป็นนายกและกรรมการในสภาของสถาบันการศึกษาหลายแห่ง ทั้งยังมีงานเขียนบทความและหนังสืออีกจำนวนหนึ่ง

 ประวัติ 
วิษณุเกิดเมื่อวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2494 ที่ตำบลหาดใหญ่ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา มีชื่อเดิมว่า พิธาน เครืองาม เป็นบุตรของบุญทรง และถาวร เครืองาม มีน้องสาวชื่อ ศิริมา นิลรัตน์ น้องชาย 2 คนชื่อ พลอากาศตรี นายแพทย์เฉลิมชัย เครืองาม และศาสตราจารย์ ดร.ดุสิต เครืองาม

วิษณุสมรสกับวัชราภรณ์ เครืองาม (แป้ง) เดิมชื่อ วราภา มีบุตรชาย 1 คนชื่อ วิชญะ เครืองามป๊าไม่ได้ดัน! ดร.โอม "วิชญะ เครืองาม" บุตรชายสมรสกับนันทนัช ศิรธรานนท์ บุตรีของเจตน์ ศิรธรานนท์

 การศึกษา 
วิษณุจบการศึกษาระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาปีที่ 3 จากโรงเรียนกอบกาญจน์ศึกษา และโรงเรียนแสงทองวิทยา หาดใหญ่ และมัธยมปีที่ 4-5 จากโรงเรียนพระโขนงพิทยาลัย กรุงเทพมหานคร สำเร็จการศึกษาในระดับปริญญาตรี นิติศาสตรบัณฑิต (เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง เหรียญทองพระราชทานทุนภูมิพล) จากคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และสำเร็จการศึกษาเป็นเนติบัณฑิตไทย (โดยสอบไล่ได้ลำดับที่ 2) จากสำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา

วิษณุสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโท Master of Laws (LL.M.) และปริญญาเอก Doctor of the Science of Law (J.S.D.) จากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์ สหรัฐ ด้วยทุนรัฐบาล

 การทำงาน 

 งานราชการ 

วิษณุเริ่มรับราชการใน พ.ศ. 2515 เป็นอาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง ในปีต่อมาได้ย้ายมาประจำที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และที่คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จนกระทั่งได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในปี พ.ศ. 2529

ใน พ.ศ. 2534 วิษณุได้โอนมารับราชการพลเรือนในสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี ตำแหน่งรองเลขาธิการคณะรัฐมนตรี และได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภา 2 สมัย ในระหว่าง พ.ศ. 2535 – 2543 และได้รับแต่งตั้งเป็นเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ในปี พ.ศ. 2536 – 2545

นอกจากนั้น ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นกรรมการกฤษฎีกา ตั้งแต่ พ.ศ. 2535 ถึงปัจจุบัน และได้ดำรงตำแหน่งประธานกรรมการกฤษฎีกา (คณะที่ 2, กฎหมายการบริหารราชการแผ่นดิน) ต่อมาในวันที่ 30 ตุลาคม 2566 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งกรรมการกฤษฎีกาพร้อมกับอาคม เติมพิทยาไพสิฐประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งกรรมการกฤษฎีกา

 งานการเมือง 
วิษณุเคยเป็นสมาชิกวุฒิสภา (2535-2539) เคยรักษาการในตำแหน่งโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ใน พ.ศ. 2535 สมัยรัฐบาลพลเอก สุจินดา คราประยูร และได้เข้าร่วมงานการเมืองอีกครั้งในรัฐบาลพันตำรวจโท ทักษิณ ชินวัตร ในปี พ.ศ. 2545 โดยรับตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งรัฐมนตรี, เล่ม ๑๒๒ ตอนพิเศษ ๒๒ ง หน้า ๑, ๑๑ มีนาคม ๒๕๔๘ (2 สมัย) รับผิดชอบงานเกี่ยวกับกฎหมายของรัฐบาล ต่อมาหลังการรัฐประหาร พ.ศ. 2549 ได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ, เล่ม ๑๒๓ ตอนพิเศษ ๑๐๙ ง หน้า ๗, ๑๒ ตุลาคม ๒๕๔๙ และเป็นศาสตราภิชานคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยศาสตราภิชานของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยสืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556

หลังสิ้นสุดภารกิจของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2551 วิษณุไม่ได้เข้ารับตำแหน่งทางการเมืองใด ๆ แต่ยังรับหน้าที่ในคณะกรรมการของรัฐอีกหลายคณะ กระทั่งในปี พ.ศ. 2557 รับตำแหน่งที่ปรึกษาคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ดูแลด้านกฎหมายยุติธรรม และได้รับแต่งตั้งเป็นรองนายกรัฐมนตรี ในรัฐบาลพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชาราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศแต่งตั้งรัฐมนตรี, เล่ม ๑๓๑ ตอนพิเศษ ๑๖๔ ง หน้า ๑, ๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๗ รับผิดชอบดูแลงานกระทรวงยุติธรรม สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี กรมประชาสัมพันธ์ สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ และราชบัณฑิตสภานายกฯ"แบ่งงาน 6 รองนายกฯ.... ในวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 ได้รับแต่งตั้งเป็น ที่ปรึกษาของนายกรัฐมนตรี(นาย เศรษฐา ทวีสิน) ด้านกฎหมายและระเบียบปฏิบัติราชการ

 งานการศึกษา 
 นายกสภามหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลาคณะกรรมการสภามหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา สืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556
 นายกสภาสถาบันการพลศึกษา
 กรรมการสภามหาวิทยาลัยเชียงใหม่คณะกรรมการสภามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556 
กรรมการสภามหาวิทยาลัยทักษิณสภามหาวิทยาลัยทักษิณ >> สภามหาวิทยาลัยชุดปัจจุบัน สืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556 
กรรมการสภามหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิตสภามหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิต สืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556 
กรรมการสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยคณะกรรมการสภามหาวิทยาลัยสืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556 
กรรมการสภามหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายสภามหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย สืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556 
กรรมการสภามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์กรรมการสภามหาวิทยาลัย สืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556 
กรรมการสภามหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยสภามหาวิทยาลัยสืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556 
กรรมการสภาสถาบันพระปกเกล้าสภาสถาบันพระปกเกล้า สืบค้นข้อมูลเมื่อ 23 กันยายน 2556

นอกจากนี้ วิษณุยังเคยเป็นอาจารย์คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ศาสตราจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

 งานธุรกิจ 

วิษณุเป็นประธานกรรมการบริษัทบางกอกโพสต์ตั้งแต่วันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2567

 งานเขียน 
วิษณุมีผลงานหนังสือ เช่น
 ครัว ครม. 
 ภูฏาน วิมานปลายฟ้า
 โลกนี้คือละคร
 เล่าเรื่องผู้นำ
 หลังม่านการเมือง
 เดินดินกินข้าวแกง          
 ลงเรือแป๊ะ
 ชีวิตดั่งหาดทรายและทะเล
 เลขที่ 1 ถนนพิษณุโลก

 รางวัลเกียรติคุณ 
 พ.ศ. 2534 รับพระราชทานรางวัลตัวอย่างบุคคลผู้พูดภาษาไทยได้ถูกต้อง และเหมาะสม จากมหาวิทยาลัยมหิดลและราชบัณฑิตยสถาน เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม 2534
 พ.ศ. 2539 ได้รับรางวัลผลงานวิจัยดีเยี่ยม สาขานิติศาสตร์ ประจำปี 2539 จากสภาวิจัยแห่งชาติ 
 พ.ศ. 2540 ได้รับแต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์กิตติคุณ คณะนิติศาสตร์ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2540 
 พ.ศ. 2540 ได้รับรางวัลผู้บริหารราชการพลเรือนดีเด่น ประจำปี 2540 (รางวัลครุฑทองคำ) ของสมาคมข้าราชการพลเรือนแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ 30 กันยายน 2541
 พ.ศ. 2541 ได้รับรางวัลนักเรียนทุนรัฐบาลไทยดีเด่น ประจำปี 2541 จากสมาคมนักเรียนทุนรัฐบาลไทย
 พ.ศ. 2543 ได้รับรางวัลศิษย์เก่าดีเด่น มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ประจำปี 2543
 พ.ศ. 2544 ได้รับปริญญานิติศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
 พ.ศ. 2546 ได้รับแต่งตั้งเป็นราชบัณฑิตทางนิติศาสตร์
 พ.ศ. 2547 ได้รับรางวัลบุษบกทองผู้มีผลงานดีเด่นด้านการใช้ภาษาไทยข่าวประชาสัมพันธ์ มธ. สืบค้นข้อมูลเมื่อ 26 กันยายน 2556
 พ.ศ. 2556 ได้รับปริญญานิติศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขานิติศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี
 พ.ศ. 2556 ได้รับปริญญาพุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต กิตติมศักดิ์ สาขารัฐประศาสนศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
 พ.ศ. 2557 ได้รับปริญญาศิลปศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต กิตติมศักดิ์ สาขานิติศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยศรีปทุม

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์  
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๑๐ ตอนที่ ๒๐๐ ฉบับพิเศษ หน้า ๑, ๓ ธันวาคม ๒๕๓๖
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐๙ ตอนที่ ๑๕๔ ฉบับพิเศษ หน้า ๕, ๔ ธันวาคม ๒๕๓๕
ราชกิจจานุเบกษา, 
ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์, เล่ม ๑๒๐ ตอนที่ ๒๐ ข หน้า ๒, ๑ ธันวาคม ๒๕๔๖
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า, เล่ม ๑๑๘ ตอนที่ ๘ ข หน้า ๑, ๔ พฤษภาคม ๒๕๔๔
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นสิริยิ่งรามกีรติ ลูกเสือสดุดีชั้นพิเศษ และเหรียญลูกเสือสดุดี, เล่ม ๑๒๓ ตอนที่ ๑ ข หน้า ๒๗, ๕ มกราคม ๒๕๔๙
 สาขานิติศาสตร์ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนกนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา ประจำปี ๒๕๕๔, เล่ม ๑๒๙ ตอนที่ ๓๐ ข หน้า ๑๖, ๑ ตุลาคม ๒๕๕๕
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญจักรมาลาและเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๑๑๕ ตอนที่ ๒ ข หน้า ๓๒๖, ๑๘ มกราคม ๒๕๔๑
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญลูกเสือสดุดี หน้า ๙๕ เล่ม ๑๑๑ ตอนที่ ๑๕ ข, ๒๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๓๗