wannaphong/clean_thaiwikipedia huggingface dataset:
# มหายมยักษ์
มหายมยักษ์ หรือ ศากยวงษา มหายมยักษ์ พญายักษ์ (อสูรพงศ์แห่งเมืองบาดาล) กษัตริย์เมืองบาดาลองค์ที่ 2 เป็นโอรสของท้าวสหมลิวัน ต้นวงศ์ผู้ครองเมืองบาดาล ได้รับราชสมบัติต่อจากพระราชบิดา เกลียดชังทศกัณฐ์นัก ก่อนตายห้ามไม่ให้ลูกหลานข้องเกี่ยวกับทศกัณฐ์

 ลักษณะและสี 
สีแดงชาด 1 หน้า 2 มือ มงกุฎหางไก่

 มเหสีและโอรสธิดา 
มหายมยักษ์มีมเหสีชื่อนางจันทรประภาศรี นางจันทรประภา มีธิดาชื่อนางพิรากวน และมีโอรสชื่อ ไมยราพณ์ กษัตริย์เมืองบาดาลองค์ที่ 3 ต่อมา ไมยราพณ์ ตาย บุตรของนางพิรากวน ชื่อ ไวยวิก หรือ วันยุวิก ได้เป็นกษัตริย์ครองเมืองบาดาลองค์ที่ 4
# กระจ้อน
กระจ้อน หรือ กระรอกดินข้างลาย (, Berdmore's ground squirrel; ชื่อวิทยาศาสตร์: Menetes berdmorei) จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีแกนสันหลัง ชั้นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม อันดับสัตว์ฟันแทะ เป็นกระรอกขนาดเล็กชนิดหนึ่ง พบเห็นได้ทั่วไปในทุกภาคของประเทศไทย และทุกสภาพภูมิอากาศ แม้แต่ในสวนใจกลางเมือง ไม่ชอบอยู่อาศัยในป่าดิบทึบ ชอบหากินอยู่ตามพื้นดิน มีลำตัวสีน้ำตาลมีแถบสีดำสลับสีอ่อนอยู่ด้านข้างลำตัว จัดเป็นกระรอกดินชนิดหนึ่ง

เป็นสิ่งมีชีวิตเพียงชนิดเดียวที่อยู่ในสกุล Menetesจาก itis.gov  พบได้ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีความยาวเต็มที่รวมหาง ประมาณ 15-20 เซนติเมตร นิยมเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยง
# กระจงเล็ก
กระจงเล็ก หรือ กระจงหนู (มลายู: Kanchil) เป็นสัตว์จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีแกนสันหลัง ชั้นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม อันดับสัตว์กีบคู่  จัดเป็นสัตว์กีบคู่ที่มีขนาดเล็กที่สุดในโลก รูปร่างหน้าตาคล้ายเก้งหรือกวาง 

เป็นกระจงอีกชนิดหนึ่งที่พบได้ในประเทศไทย มีขนาดเล็กกว่ากระจงควาย (T. napu) มีความสูงจากกีบเท้าถึงหัวไหล่ 20-23 เซนติเมตร มีลักษณะเด่น คือ ลายแถบสีขาวที่หน้าอกมีแถบเดียว ในขณะที่กระจงควายมี 2 แถบ ในประเทศไทยพบได้ตามแนวป่าตะวันตก, แนวเขาหินปูนภาคกลาง, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ ในต่างประเทศพบได้ในลาว, พม่า, ตอนใต้ของจีน, เวียดนาม, บรูไน, สิงคโปร์, อินโดนีเซีย

หมายเหตุ: เดิมทีกระจงเล็กเคยใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tragulus javanicus แต่ปัจจุบันชื่อนี้ได้ถูกจำแนกออกไปเป็น กระจงชวา พบในเกาะชวา และบาหลีแทน Meijaard, E., & Groves, C. P. (2004). A Taxonomic Revision Of The Tragulus Mouse-deer (Artiodactyla). Zoological Journal of the Linnean Society, 140(1), 63-102. Retrieved from http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1096-3642.2004.00091.x/abstract
# ค้างคาวท้องสีน้ำตาล
ค้างคาวท้องสีน้ำตาล จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีแกนสันหลัง ชั้นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
# ควายป่า
ควายป่า เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดหนึ่ง มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Bubalus arnee มีลักษณะคล้ายควายบ้าน (B. bubalis) ที่อยู่ในสกุลเดียวกัน แต่ควายป่ามีลำตัวขนาดลำตัวใหญ่กว่า มีนิสัยว่องไวและดุร้ายกว่าควายบ้านมาก สีลำตัวโดยทั่วไปเป็นสีเทาหรือสีน้ำตาลดำ ขาทั้ง 4 สีขาวแก่หรือสีเทาคล้ายใส่ถุงเท้าสีขาว ด้านล่างของลำตัวเป็นลายสีขาวรูปตัววี (V) ควายป่ามีเขาทั้ง 2 เพศ เขามีขนาดใหญ่กว่าควายบ้านมาก วงเขากางออกกว้างโค้งไปทางด้านหลัง ด้านตัดขวางเป็นรูปสามเหลี่ยม ปลายเขาเรียวแหลม ตัวโตเต็มวัยมีความสูงที่ไหล่เกือบ 2 เมตร ความยาวหัวและลำตัว 2.40–2.80 เมตร ความยาวหาง 60–85 เซนติเมตร น้ำหนักมากกว่า 1,000 กิโลกรัม

มีการกระจายพันธุ์จากประเทศเนปาลและอินเดีย ไปสิ้นสุดทางด้านทิศตะวันออกที่ประเทศเวียดนาม ในประเทศไทยในอดีตเคยมีอยู่มากและกระจัดกระจายออกไป โดยพบมากที่บ้านลานควาย หรือบ้านลานกระบือ (ปัจจุบัน คือ อำเภอลานกระบือ จังหวัดกำแพงเพชร) แต่สถานะในปัจจุบันเหลืออยู่แค่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จังหวัดอุทัยธานี เท่านั้น ประชากรในปัจจุบันมีประมาณ 3,400 ตัว ในจำนวนนี้มี 3,100 ตัว (91%) อาศัยอยู่ในประเทศอินเดีย โดยเฉพาะในรัฐอัสสัมChoudhury, A. (2010). The vanishing herds: the wild water buffalo. Gibbon Books, Rhino Foundation, CEPF & COA, Taiwan, Guwahati, India. และมีความเป็นไปได้มากที่สุดว่าควายป่าเป็นบรรพบุรุษของควายบ้าน

หากินในเวลาเช้าและเวลาเย็น อาหารได้แก่ พวกใบไม้ หญ้า และหน่อไม้ หลังจากกินอาหารอิ่มแล้ว ควายป่าจะนอนเคี้ยวเอื้องตามพุ่มไม้ หรือนอนแช่ปลักโคลนตอนช่วงกลางวัน ควายป่าจะอยู่ร่วมกันเป็นฝูง ฤดูผสมพันธุ์อยู่ราว ๆ เดือนตุลาคมและพฤศจิกายน ตกลูกครั้งละ 1 ตัว ตั้งท้องนาน 10 เดือน ควายป่ามีนิสัยดุร้ายโดยเฉพาะตัวผู้และตัวเมียที่มีลูกอ่อน เมื่อพบศัตรูจะตีวงเข้าป้องกันลูกอ่อนเอาไว้ มีอายุยืนประมาณ 20–25 ปี โดยควายป่ามักตกเป็นอาหารของสัตว์กินเนื้อ โดยเฉพาะเสือโคร่ง ในอินเดีย ควายป่ามักอาศัยอยู่ร่วมในพื้นที่เดียวกับแรดอินเดีย ซึ่งเป็นสัตว์ดุร้าย แม้จะเป็นสัตว์กินพืชเหมือนกัน แต่ก็มักถูกแรดอินเดียทำร้ายอยู่เสมอ ๆ จนเป็นบาดแผลปรากฏตามร่างกาย

สถานภาพในประเทศไทย ปัจจุบันเป็นสัตว์ป่าสงวนตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าแห่งชาติ พุทธศักราช 2535

การอนุรักษ์
ควายป่าได้รับการบรรจุลงใน CITES Appendix III และได้รับความคุ้มครองทางกฎหมายในประเทศภูฏาน อินเดีย เนปาล และไทย

ใน ค.ศ. 2017 มีการนำควายป่า 15 ตัวไปที่อุทยานแห่งชาติจิตวันในประเทศเนปาล เพื่อสร้างประชากรย่อยที่มีศักยภาพเป็นอันดับสองในประเทศ
# ชะนีมือขาว
ชะนีมือขาว หรือ ชะนีธรรมดา  เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมอันดับวานร (Primates) ชนิดหนึ่ง  จัดเป็นลิงไม่มีหางชนิดหนึ่ง จำพวกชะนี (Hylobatidae)

 ลักษณะ 
มีแขนยาว ขาหลังสั้น นิ้วหัวแม่มือแยกออกจากนิ้วชี้เป็นล่ามลึกลงในฝ่ามือ ทำให้มือมีรูปร่างยาวและแคบใช้ในการกำหรือจับต้นไม้ได้แน่นเหมือนตะขอ ฝ่ามือ ใบหน้าและใบหูมีสีดำ มีขน 2 สี คือ สีน้ำตาลอ่อน และสีดำ โดยสีของขนไม่เกี่ยวกับอายุหรือเพศ ขนบริเวณหลังมือ เท้าและรอบใบหน้ามีสีขาวอันเป็นที่มาของชื่อ

มีความยาวลำตัวและหัว 45-60 เซนติเมตร น้ำหนัก 3.9-7 กิโลกรัม

 ถิ่นที่อยู่ 
มีการกระจายพันธุ์อยู่ทางภาคใต้ของจีน, พม่า, ภาคตะวันตกของไทย, ภาคเหนือของลาว, มาเลเซียและเกาะสุมาตรา

ชะนีมือขาวสามารถอาศัยได้ในป่าหลายประเภท เช่น ป่าเบญจพรรณ, ป่าดิบทั้งชื้นและแล้ง มักเลือกอาศัยบนต้นไม้ที่มีใบรกชัฏ ออกหากินในเวลาเช้าถึงเย็น อาศัยหลับนอนบนต้นไม้  โดยจะใช้ต้นไม้ที่เป็นรังนอนหลายตัวภายในอาณาเขตครอบครองของแต่ละครอบครัว ต้นไม้ที่ใช้หลับนอนมักอยู่ใกล้แหล่งอาหาร อาหารหลักได้แก่ ยอดไม้อ่อน, ใบไม้, ผลไม้ รวมทั้งแมลงบางชนิด แต่จะกินผลไม้มากกว่าอาหรชนิดอื่น ๆ ดื่มน้ำด้วยการเลียตามใบไม้หรือล้วงเข้าไปวักในโพรงไม้  ครอบครัวของชะนีมือขาวครอบครัวหนึ่งจะประกอบไปด้วย พ่อ แม่ และลูก ปกติออกลูกครั้งละ 1 ตัว มีเวลาตั้งท้องนาน 210 วัน และให้ลูกกินนมเป็นเวลา 18 เดือน ลูกชะนีจะเกาะอยู่ที่หน้าอกแม่นานถึง 2 ปี เมื่ออายุได้ 8-9 ปี ก็จะแยกออกไปตั้งครอบครัวใหม่

ชะนีมือขาวในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ มีการผสมข้ามพันธุ์กับชะนีมงกุฎ (H. pileatus) จนเกิดเป็นชะนีลูกผสมซึ่งมีลักษณะรูปร่างที่แตกต่างออกไป รวมถึงเสียงร้องด้วย อันเนื่องจากอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่นับเป็นสถานที่แห่งเดียวในโลก ที่มีชะนีทั้ง 2 ชนิดนี้อาศัยอยู่ในพื้นที่เดียวกันชุ่มฉ่ำกับชีวิต เสือ....ชะนี.... พิศวง เขาใหญ่ วิถีวานร, "พินัยกรรมธรรมชาติ". สารคดีทางทีวีไทย: ศุกร์ที่ 18 มกราคม 2556
# ชะมดแปลงลายแถบ
ชะมดแปลงลายแถบ หรือ อีเห็นลายเมฆ  เป็นชะมดแปลงชนิดหนึ่งที่มีการกระจายพันธุ์ในแถบมาเลเซียตะวันตก, เกาะสุมาตรา, เกาะบอร์เนียว และชวาตะวันตก รวมทั้งในประเทศไทยตั้งแต่บริเวณคอคอดกระลงไป   

ชะมดแปลงลายแถบ จัดเป็นชะมดที่ไม่มีต่อมกลิ่น มีลายเป็นแถบคดเคี้ยวขวางบริเวณหลังทั้งหมด 5 แถบ และตามด้านข้างของคอและลำตัว จุดจะติดกัน กลายเป็นแถบคดเคี้ยวมีอยู่ด้านละ 2 แถบ สีพื้นของตัวเป็นสีน้ำตาลแกมเหลืองซีด ๆ หางมีปล้องสีขาวสลับดำอยู่ 7 ปล้อง ไม่มีขนแผงคอหรือแผงหลัง มีขนาดตัวยาวจากหัวถึงหาง 74 เซนติเมตร อาศัยและหากินบนต้นไม้มากกว่าจะลงมาพื้นดิน กินอาหาร ได้แก่ กระรอก, หนู, นก และจิ้งจก

มีฤดูผสมพันธุ์อยู่ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์-สิงหาคม สร้างรังออกด้วยเรียวไม้และใบไม้อยู่ในโพรงดินโคนต้นไม้ใหญ่ ออกลูกครั้งละ 2–3 ตัว มีอายุยืนเกือบ 10 ปี

เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2535
# กระแตใต้
กระแตใต้ หรือ กระแตธรรมดา กระแต , กระแตใต้ , กระแตธรรมดา เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กชนิดหนึ่ง ในอันดับกระแต (Scandentia)

 รายละเอียด 
มีรูปร่างทั่วไปคล้ายกับกระรอก มีขนสีน้ำตาลแกมเขียว ส่วนใบหน้าแหลมยาว มีนิ้วที่เท้าหน้า 5 นิ้ว หางเรียวยาวเป็นพู่ มีเส้นขีดที่ไหล่ หัวถึงลำตัวยาวประมาณ 13-21 เซนติเมตร หางยาว 12–20 เซนติเมตร ตัวเมียมีเต้านม 4 เต้า

 ที่อยู่อาศัย 
กระแตใต้พบในบริเวณทางใต้ประมาณละติจูด 10°N ในภาคใต้ของไทยถึงมาเลเซีนตะวันตกและหมู่เกาะชายฝั่งทะเลที่อยู่ติดกับประเทศสิงคโปร์ โดยอาศัยอยู่ในพื้นที่คุ้มครอง เช่น เขตป่าสงวนปาโซะฮ์ในคาบสมุทรมลายู และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเกรา ในประเทศอินโดนีเซีย พบในเกาะซีเบอรุต หมู่เกาะบาตู เกาะสุมาตรา เกาะชวา เกาะบังกา จังหวัดรีเยา เกาะลิงกา และหมู่เกาะอานัมบัซ โดยหลักมักพบในป่าสกุลยางนา แต่สามารถทนต่อการเปลี่ยนแปลงถิ่นที่อยู่ได้ในระดับหนึ่ง และมีการบันทึกสัตว์ชนิดนี้จากป่าทุติยภูมิ พื้นที่เพาะปลูก สวนผลไม้ และต้นไม้ใกล้บริเวณที่อยู่อาศัยของมนุษย์ด้วยParr, J. W. K. (2003). Large Mammals of Thailand. Sarakadee Press, Bangkok, Thailand.

กระแตใต้น่าจะพบได้ทั่วที่ราบลุ่มและเนินที่สูงสุดถึง  ในที่ราบสูงเกอลาบิตบนเกาะบอร์เนียว ชนิดย่อย T. g. longipes พบในบริเวณตอนเหนือของเกาะบอร์เนียว ในรัฐซาราวัก รัฐซาบะฮ์ และจังหวัดกาลีมันตันตะวันออก ส่วนชนิดย่อย T. g. salatana พบในบริเวณตอนใต้ของแม่น้ำราจังและแม่น้ำกายันในเกาะบอร์เนียวPayne J., Francis, C.M., Phillips, K. (1985) A Field Guide to the Mammals of Borneo, Malaysia. The Sabah Society. pp. 161–162.

 สถานะทางอนุกรมวิธาน 
สัตว์ชนิดนีเได้รับการระบุครั้งแรกในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1820 โดย Pierre-Médard Diard และ Alfred Duvaucel นักสำรวจชาวฝรั่งเศสที่ร่วมกันเขียนบทความ "Sur une nouvelle espèce de Sorex — Sorex Glis" ซึ่งมีภาพประกอบอยู่ข้างหน้า ทั้งสองคนสังเกตตัวอย่างชนิดที่รัฐปีนังและประเทศสิงคโปร์และพิจารณาให้เป็นชนิดของ Sorex ไม่ถือเป็นสกุลใหม่Diard, P.M., Duvaucel, A. (1820) "Sur une nouvelle espèce de Sorex — Sorex Glis". Asiatick researches, or, Transactions of the society instituted in Bengal, for inquiring into the history and antiquities, the arts, sciences, and literature of Asia, Volume 14. Bengal Military Orphans Press, 1822
ในช่วง ค.ศ. 1821 ถึง 1940 นักสัตววิทยาบางคนระบุสัตว์ชนิดนี้จากพื้นที่อื่น โดยมีหลายชนิดที่ยังคงมีอันดับและความถูกต้องที่ไม่แน่นอนหลายรูปแบบ และอยู่ในระหว่างการศึกษาอย่างละเอียด บางชนิดเคยถือเป็นชื่อพ้องของ Tupaia glis ส่วนบางตัวยกสถานะให้อยู่ในระดับชนิด ชื่อพ้องของกระแตใต้มีดังนี้:
# นากใหญ่ขนเรียบ
นากใหญ่ขนเรียบ  เป็นนากชนิดหนึ่ง  จัดเป็นนากชนิดที่ใหญ่ที่สุดที่พบในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่าตัวเมียมาก มีลักษณะแตกต่างไปจากนากใหญ่ธรรมดา (Lutra lutra) และ นากจมูกขน (L. sumatrana) คือ มีหัวกลม แนวขนบนจมูกเป็นรูปตัววีคว่ำ ขนสั้น หูมีขนาดเล็กและมีลิ้นปิดหูเวลาว่ายน้ำเพื่อมิให้น้ำเข้าหู ขนตามลำตัวมีสีน้ำตาลปนสีดำหรือสีน้ำตาลอ่อน บริเวณท้องมีสีอ่อนกว่าบริเวณหลัง หางแบน และมีความยาวประมาณร้อยละ 60  ของลำตัว อุ้งเท้าและนิ้วเท้ามีขนาดใหญ่

มีความยาวลำตัวและหัว 65–75 เซนติเมตร ความยาวหาง 40–45 เซนติเมตร น้ำหนักเต็มที่ 7–11 กิโลกรัม

มีการกระจายพันธุ์ตั้งแต่เนปาล, อินเดีย, ภาคตะวันตกของมณฑลยูนาน, พม่า, ไทย, ลาว, กัมพูชา, เวียดนามตอนใต้, มาเลเซีย และเกาะสุมาตรา

มีพฤติกรรมอาศัยตามพื้นที่ชุ่มน้ำที่เป็นที่ลุ่มต่ำ เช่น ริมทะเลสาบ ลำธาร คลอง ใช้หนวดเป็นประสาทสัมผัสในการรับรู้ เช่นเดียวกับนากชนิดอื่น ๆ  โดยใช้หนวดทำหน้าที่รับแรงสั่นสะเทือนจากการเคลื่อนไหวของสิ่งมีชีวิตใต้น้ำ กินอาหารได้หลากหลายประเภท ทั้ง สัตว์น้ำชนิดต่าง ๆ รวมทั้งนกหรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมขนาดเล็ก เช่น หนู ด้วย ออกหากินทั้งกลางวันและกลางคืน มักอยู่รวมกันเป็นครอบครัวเล็ก ๆ ยกเว้นในสถานที่ที่มีอาหารอุดมสมบูรณ์อาจอยู่รวมเป็นฝูงใหญ่ มีเท้าและเล็บแข็งแรงจึงสามารถขุดรูริมตลิ่งได้ลึกถึง 3 เมตร เพื่อใช้การเลี้ยงดูลูกอ่อน  ลูกนากที่เกิดใหม่จะลืมตาภายในเวลา 10 วัน และออกหากินได้เองเมื่ออายุได้ 3 เดือน

สำหรับในประเทศไทย พบได้ทั่วทุกภาค โดยพบได้แม้กระทั่งในเมืองใหญ่ ๆ เช่น เมืองหลวงอย่าง กรุงเทพมหานคร ในแถบป่าชายเลน ในเขตบางขุนเทียน ฝั่งธนบุรี รวมถึงบริเวณพื้นที่พุทธมณฑล อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม ซึ่งเป็นเขตปริมณฑลกรุงเทพมหานครหน้า 1 ต่อหน้า 6, พบ 'ฝูงนาก' ในพุทธมณฑล. ไทยรัฐปีที่ 68 ฉบับที่ 21741: วันจันทร์ที่ 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2560 ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 9 ปีระกา นอกจากนี้แล้วในประเทศสิงคโปร์ แถบหน้ามารีนาเบย์แซนส์ โรงแรมขนาดใหญ่ที่เป็นสถานที่ท่องเที่ยวพักผ่อนที่เป็นที่รู้จักดี ก็มีฝูงนากใหญ่ขนเรียบอาศัยอยู่ร่วมกับมนุษย์อย่างสงบจุดประกาย 2, นากเมืองกรุง. "โลกในมือคุณ" โดย สรณรัชฏ์ กาญจนะวนิชย์. กรุงเทพธุรกิจปีที่ 30 ฉบับที่ 10332: วันพฤหัสบดีที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2560
# ตุ่น
สำหรับ ติ่ง ที่เป็นความหมายสแลงดูที่ ติ่งหู

thumb|ตุ่นยุโรปthumb|right|alt=various moles|ตุ่นชนิดต่างๆ

ตุ่น หรือ ติ่ง เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กที่อยู่ใต้ดิน  พวกมันมีลำตัวเป็นทรงกระบอก ขนนุ่มนิ่ม มีตาและหูที่เล็กมากจนไม่เด่นชัด ขาหลังที่สั้น, ขาหน้าสั้นและพร้อมอุ้งเท้าขนาดใหญ่อันทรงพลังซึ่งเหมาะแก่การขุด

คำว่า "ตุ่น" โดยทั่วไปหมายถึงหลายสายพันธุ์ในวงศ์ Talpidae (ซึ่งได้ชื่อมาจากคำภาษาละติน ที่แปลว่าตุ่น, talpa). ตุ่นแท้พบได้ในส่วนใหญ่ของทวีปอเมริกาเหนือ ยุโรป (ยกเว้นไอร์แลนด์) และเอเชีย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่นๆ ที่เรียกว่า ตุ่น ได้แก่ ตุ่นทองในแอฟริกา และตุ่นมีกระเป๋าหน้าท้อง ใครออสเตรเลีย ซึ่งมีระบบนิเวศและวิถีชีวิตคล้ายกับตุ่นแท้แต่ไม่มีความเกี่ยวข้องกัน

ตุ่นอาจถือเป็นศัตรูพืชสำหรับคนทำสวน แต่พวกมันมีส่วนช่วยที่ดีต่อดิน สวน และระบบนิเวศ เช่น การระบายอากาศในดิน การกินอาหารจากทากและสัตว์ขนาดเล็กที่กินรากพืช และการเป็นเหยื่อของสัตว์ป่าอื่นๆ ตุ่นกินไส้เดือนและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็กอื่นๆ ในดิน

 คำศัพท์ 

 ลักษณะเฉพาะ 

 อาหาร 

 การผสมพันธุ์ 

 โครงสร้างทางสังคม 

 การจำแนกประเภท 

 ตุ่นประเภทอื่น 

 การโต้ตอบกับมนุษย์
# ชะมดเช็ด
ชะมดเช็ด หรือ ชะมดเชียง หรือ มูสัง  สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมชนิดหนึ่ง จัดเป็นชะมดขนาดเล็ก ขาสั้น หูทั้งสองข้างอยู่ใกล้กัน เมื่อมองไกล ๆ อาจคล้ายแมว จนตามลำตัวมีสีน้ำตาลเหลือง และมีจุดสีดำขนาดเล็กแทรกอยู่ทั่วไปตามลำตัว มีแถบสีดำและขาวบริเวณลำคอ หางมีวงสีดำ 6-9 ปล้องพาดขวางอยู่ ทำให้มีดูมีลักษณะเป็นปล้องสีดำ ไม่มีขนแผงสันหลัง ปลายหางมีสีขาว ขาหลังมีต่อมกลิ่นที่ใช้สื่อสารระหว่างพวกเดียวกัน และจัดเป็นสิ่งมีชีวิตเพียงชนิดเดียวที่อยู่ในสกุล ViverriculaBlanford, W. T. (1888–91). Genus Viverricula Hodgson. Pages 100–101 in: The fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. Taylor and Francis, London.

 ลักษณะ 
มีขนาดความยาวลำตัวและหัว 54-63 เซนติเมตร ความยาวหาง 30-43 เซนติเมตร น้ำหนัก 2-4 กิโลกรัม

 ถิ่นที่อยู่ 
มีการกระจายพันธุ์ที่กว้างขวางตั้งแต่ตะวันออกของปากีสถาน, อินเดีย, จีนตอนใต้, ไต้หวัน, เนปาล, บังกลาเทศ, พม่า, ไทย, ลาว, กัมพูชา, เวียดนาม, มาเลเซีย, เกาะสุมาตราและเกาะบาหลี

ชะมดเช็ดมักอาศัยในป่าที่ไม่รกชัฏ หากินบริเวณชายป่าที่ติดต่อกับพื้นที่ที่มนุษย์อยู่อาศัยและทำการเกษตรกรรม กินอาหารได้หลากหลาย ทั้งพืชและสัตว์ และอาจล่าสัตว์เลี้ยงจำพวก เป็ด, ไก่ กินเป็นอาหารได้ด้วย ออกมากินในเวลากลางคืน นอนหลับพักผ่อนในเวลากลางวัน โดยปกติแล้วจะอาศัยอยู่ตามลำพัง แต่ในฤดูผสมพันธุ์จะอาศัยอยู่เป็นคู่ แม่ชะมดเช็ดจะออกลูกครั้งละ 3-5 ตัว โดยขุดโพรงดินตื้น ๆ หรือหาโพรงตามโขดหินสำหรับเป็นที่ออกลูกและเลี้ยงดูลูกอ่อน เมื่อผ่านช่วงผสมพันธุ์ไปแล้ว แม่ชะมดเช็ดจะเลี้ยงลูกตามลำพัง

 ในประเทศไทย 
ชะมดเช็ดในประเทศไทยสามารถพบได้ทุกพื้นที่และทุกภาค  ในจังหวัดเพชรบุรี มีการเลี้ยงชะมดเช็ดโดยเก็บเอาสารเคมีจากต่อมกลิ่นที่ขาหลังทำเป็นเครื่องหอม โดยเลี้ยงในกรงไม้กรงละตัว ให้อาหารสลับประเภทกันไป การเลี้ยงชะมดเช็ด แต่ว่ายังไม่สามารถที่จะเพาะขยายพันธุ์ในที่เลี้ยงได้ เนื่องจากยังเลี้ยงด้วยวิธีการที่ไม่ถูกต้องตามสุขลักษณะ โดยผู้เลี้ยงจะต้องหาชะมดเช็ดด้วยการจับจากในป่าเท่านั้น จนกระทั่งในปี ค.ศ. 2014 สวนสัตว์เชียงใหม่ได้ริเริ่มโครงการศึกษาและเพาะเลี้ยงชะมดเช็ดขึ้น จนสามารถเพาะขยายพันธุ์ในที่เลี้ยงได้สำเร็จ โดยเป็นโครงการที่มาจากพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ที่ทรงอนุรักษ์สายพันธุ์ชะมดเช็ดและพัฒนาให้เป็นสัตว์เลี้ยงในเชิงเศรษฐกิจ
# สมการ
สมการ หมายถึงประโยคสัญลักษณ์ทางคณิตศาสตร์ ที่ใช้แสดงว่าสองสิ่งเหมือนกัน หรือเทียบเท่ากัน ที่เชื่อมด้วยเครื่องหมายเท่ากับ ดังตัวอย่าง

สมการมักใช้เป็นการกำหนดสภาวะความเท่ากันของสองนิพจน์ที่มีตัวแปรอย่างน้อยหนึ่งตัว ตัวอย่างเช่น เมื่อเราให้ค่าใด ๆ กับ  สมการนี้จะเป็นจริงเสมอ

ทั้งสองสมการข้างต้นเป็นตัวอย่างหนึ่งของสมการที่เป็นเอกลักษณ์ ซึ่งหมายความว่า สมการจะเป็นจริงโดยไม่ต้องมีการแทนค่าใดๆ ลงในตัวแปร สำหรับสมการต่อไปนี้ไม่ได้เป็นเอกลักษณ์

สมการข้างบนนี้จะไม่เป็นจริงเมื่อแทนค่าอื่นใด แต่จะเป็นจริงแค่เพียงค่าเดียว เราเรียกค่าที่ทำให้สมการเป็นจริงนั้นว่า รากของสมการ สำหรับรากของสมการดังกล่าวคือ 1 ดังนั้น สมการนี้สามารถเป็นจริงได้ ขึ้นอยู่กับค่าของ  เรียก x ที่ทำให้สมการเป็นจริงว่า "คำตอบของสมการ" นั่นคือการแก้สมการจึงเป็นการหาคำตอบของสมการวิธีหนึง เช่น 
5 - x = 1 มีคำตอบของสมการ คือ  4

 บทนำ 

 ตัวแปรเสริมและตัวไม่ทราบค่า 
สมการมักมีพจน์อื่นนอกเหนือจากตัวไม่ทราบค่า พจน์อื่นเหล่านี้มักเรียกว่าค่าคงตัว (constant) สัมประสิทธิ์ (coefficient) หรือตัวแปรเสริม

โดยปกติตัวไม่ทราบค่าแทนด้วยตัวอักษรภาษาอังกฤษตัวท้าย ๆ x, y, z, w, ... ส่วนสัมประสิทธิ์แทนด้วยตัวอักษรภาษาอังกฤษลำดับต้น ๆ a, b, c, d, ... ตัวอย่างเช่น สมการกำลังสองโดยปกติเขียนในรูป ax2 + bx + c = 0

กระบวนการหาผลเฉลย หรือในกรณีของตัวแปรเสริม แสดงตัวไม่ทราบค่าในรูปของตัวแปรเสริม เรียกว่า การแก้สมการ การเขียนผลเฉลยในรูปตัวแปรเสริมก็เรียกผลเฉลยเช่นเดียวกัน

 คุณสมบัติ 
สมการสองสมการ หรือระบบสมการสองระบบนั้นเทียบเท่ากัน ถ้ามีชุดผลเฉลยชุดเดียวกัน ตัวดำเนินการต่อไปนี้เปลี่ยนแปลงสมการหรือระบบสมการให้เป็นสมการหรือระบบสมการที่สมมูลกัน 
 การคูณหรือหารทั้งสองข้างของสมการด้วยจำนวนที่ไม่ใช่ศูนย์
 การเพิ่มอัตลักษณ์เพื่อแปลงรูปสมการข้างหนึ่ง เช่น การกระจายผลคูณหรือการแยกตัวประกอบ
 สำหรับระบบสมการ การดำเนินการทั้งสองข้างของสมการด้วยอีกสมการหนึ่ง ซึ่งเป็นการคูณด้วยจำนวนเดียวกัน
# เนื้อทราย
thumb
เนื้อทราย ทราย  หรือ ตามะแน  เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจำพวกกวางชนิดหนึ่ง มีรูปร่างอ้วนป้อม ขาสั้น  เนื้อทรายจะมีสีขนเปลี่ยนไปตามสภาพภูมิอากาศ 

 ลักษณะ 
โดยปกติจะมีสีน้ำตาลเข้มในฤดูหนาว สีเทาในฤดูร้อน ลูกเนื้อทรายเมื่อแรกเกิดจะมีจุดสีขาวตามลำตัว เมื่อโตขึ้นจึงจางหายไป บริเวณช่วงท้องมีสีอ่อนกว่าลำตัว ขนสั้นมีปลายขนสีขาว มีแถบสีเข้มพาดตามหน้าผาก มีเขาเฉพาะเพศผู้ ลักษณะเขาคล้ายกวางป่า มีความยาวลำตัวและหัว 140–150 เซนติเมตร ความยาวหาง 17.5–21 เซนติเมตร ความสูงจากพื้นดินถึงหัวไหล่ 65–72 เซนติเมตร น้ำหนักประมาณ 70–110 กิโลกรัม

 ถิ่นที่อยู่ 
มีการกระจายพันธุ์ตั้งแต่ภาคเหนือของอินเดีย, เนปาล, ศรีลังกา, ภูฏาน, บังกลาเทศ, พม่า, ภาคใต้ของจีน, ไทย, ลาว, พม่า, กัมพูชา, เวียดนาม, หมู่เกาะกาลาเมียนในฟิลิปปินส์ และเกาะบาเวอันในอินโดนีเซีย

มักอาศัยอยู่ในบริเวณที่ราบต่ำที่น้ำท่วมถึง ออกหากินในเวลากลางคืน มีประสาทสัมผัสในการดมกลิ่นและฟังเสียงดีเยี่ยม แม่เนื้อทรายสามารถจดจำลูกตัวเองได้โดยการดมกลิ่น เมื่อพบศัตรูจะวิ่งหนีไม่กระโดดเหมือนเก้งและกวาง โดยปกติจะอาศัยอยู่ตามลำพัง แต่ในฤดูผสมพันธุ์ ราวเดือนกันยายน–ตุลาคม อาจหากินเป็นฝูงเล็ก ๆ ได้ ราว 12 ตัว ตั้งท้องประมาณ 8 เดือน วัยเจริญพันธุ์อยู่ที่ 2 ปี ออกลูกครั้งละ 1 ตัว  ในสถานที่เลี้ยงมีอายุราว 10–15 ปี

 สัตว์สงวน 
เนื้อทราย เคยเป็นสัตว์ป่าสงวนในพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503ราชกิจจานุเบกษา. พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. ๒๕๐๓. เล่ม 77 ตอนที่ 108 หน้า 1085. วันที่ 27 ธันวาคม 2503. และถูกถอดชื่อออกเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองประเภทที่ 1 ในพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 เนื่องจากสามารถเพาะขยายพันธุ์ได้ในปริมาณที่มากจำนวนหนึ่ง แต่สถานะในธรรมชาติในประเทศไทย เชื่อว่าในปัจจุบันเหลือเพียง 2 แห่งเท่านั้น คือ ห้วยขาแข้ง และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ โดยเฉพาะที่ภูเขียว เป็นสถานที่ที่มีเนื้อทรายอยู่มากที่สุด จากการเพาะขยายพันธุ์และสืบพันธุ์เองตามธรรมชาติจากพ่อแม่พันธุ์ที่เกิดจากการเพาะโดยมนุษย์ที่ถูกปล่อย

เนื้อทรายตามคติของคนไทย ถือว่าเป็นสัตว์ที่มีนัยน์ตาสวย จึงมีคำเปรียบเปรยว่า "ตาสวยดังเนื้อทราย"

เนื้อทรายยังมีชื่อเรียกอื่น ๆ อีก เช่น "กวางแขม", "ลำโอง" และ "กวางทราย"

หมายเหตุ: เดิมเนื้อทรายเคยถูกแบ่งออกได้เป็น 2 ชนิดย่อย คือ เนื้อทรายอินเดีย (Hyelaphus porcinus porcinus) และเนื้อทรายอินโดจีน (Hyelaphus porcinus annamiticus) แต่ปัจจุบันเห็นว่าควรแยกออกมาเป็นชนิดต่างหาก Ungulate Taxonomy – A new perspective from Groves and Grubb (2011). ultimateungulate.com

 ชนิดย่อย 
เนื้อทรายมีชนิดย่อยสองชนิด คือ Hyelaphus porcinus porcinus อาศัยอยู่ตามที่ราบอินโด-คงคาของประเทศปากีสถาน ภาคเหนือของอินเดีย เนปาล ตะวันตกเฉียงใต้ของยูนนาน จนถึงตะวันตกของประเทศไทย อีกชนิดย่อยหนึ่งคือ Hyelaphus porcinus annamiticus พบในตะวันออกและอีสานตอนใต้ของประเทศไทย ลาว กัมพูชา ส่วนเนื้อทรายในศรีลังกา ออสเตรเลีย และสหรัฐ เป็นสัตว์ที่มนุษย์นำเข้าไปปล่อย

 ระเบียงภาพ
# ลิงลมใต้
ลิงลมใต้ หรือ นางอายใต้   เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับวานร (Primates) ขนาดเล็ก มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Nycticebus coucang 

ลักษณะ
มีรูปร่างอ้วนกลมคล้ายตุ๊กตา ตากลมโต หูมีขนาดเล็กและสั้น แขนขาค่อนข้างสั้น นิ้วที่สองจะมีเล็บที่ยาวและงองุ้มเข้าหาตัว หางสั้นมากจนแทบไม่มีหาง มีสีขนที่หลากหลาย ขนนุ่มละเอียด สั้น เหมือนกำมะหยี่ บางตัวอาจมีสีเทา บางตัวอาจมีสีน้ำตาลเข้ม หรือสีเหลืองนวล ๆ หรือบางตัวอาจมีสีดำ สันหลังมีเส้นสีเข้มลากยาวลงมาจากหัวถึงกลางหลัง มีความยาวลำตัวและหัว 30-38 เซนติเมตร ความยาวหาง 1-2 เซนติเมตร น้ำหนักประมาณ 1 กิโลกรัม

แหล่งที่อยู่
มีการกระจายพันธุ์ตั้งแต่ภาคใต้ของไทย, มาเลเซีย และ เกาะสุมาตราในอินโดนีเซีย 

ลิงลมใต้ สามารถปรับตัวให้อยู่ในป่าทุกสภาพ แม้แต่ป่าที่ถูกแผ้วถางแล้ว มักเคลื่อนย้ายไปมาบนยอดไม้ หากินในเวลากลางคืน นอนหลับพักผ่อนในเวลากลางวัน โดยอาหารหลัก คือ แมลง และสัตว์เลื้อยคลาน มีพืชและผลไม้เป็นอาหารเสริม ตัวผู้จะดื่มน้ำในปริมาณมากและปัสสาวะรดไว้ตามต้นไม้ เพื่อประกาศอาณาเขต ปกติเคลื่อนตัวอย่างเชื่องช้า แต่สามารถเคลื่อนไหวได้รวดเร็วยามจับแมลงกิน และเคลื่อนไหวได้รวดมากเป็นพิเศษเมื่อถูกลมพัดแรง ๆ  เวลาตกใจหรือถูกจับได้จะชอบซุกหน้าไว้ในแวงแขน ไม่มีฤดูผสมพันธุ์ที่แน่นอน ใช้เวลาตั้งท้อง 90 วัน และมีระยะเวลาให้นมลูกประมาณ 193 วัน 

ในอดีตพบบ่อย ตามชายป่า แต่ในปัจจุบัน ลดปริมาณลงมาก เนื่องจากถูกจับไปเป็นสัตว์เลี้ยงและถูกล่าเพื่อปรุงยาสมุนไพร รวมทั้งเป็นอาหารของชาวบ้านที่อาศัยอยู่บริเวณชายป่าด้วย

หมายเหตุ
โดยลิงลมใต้ เดิมเคยเชื่อว่าเป็นลิงลมเพียงชนิดเดียวที่พบได้ในประเทศไทย แต่ปัจจุบันได้มีการจำแนกออกเป็นชนิดใหม่ คือ ลิงลมเหนือ (N. bengalensis) จึงได้ชื่อใหม่เป็น "ลิงลมใต้" การจำแนกลิงลมในประเทศไทย
 อ้างอิง 

แหล่งข้อมูลอื่น
# สมัน
สมัน หรือ ฉมัน หรือ เนื้อสมัน หรือ กวางเขาสุ่ม  เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจำพวกสัตว์กีบคู่ชนิดหนึ่ง มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Rucervus schomburgki  

สมันเป็นกวางขนาดกลาง ขนตามลำตัวสีน้ำตาลเข้ม ท้องมีสีอ่อนกว่า ริมฝีปากล่างและด้านล่างของหางเป็นสีขาว มีลักษณะเด่นคือ ตัวผู้จะมีเขาแตกแขนงออกไปมากมายเหมือนกิ่งไม้ ดูสวยงาม จึงได้ชื่อว่าเป็นกวางที่มีเขาสวยที่สุดในโลกบุญส่ง เลขะกุล. สัตว์ป่าเมืองไทย : จากปาฐกถาโดยนายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล. กรุงเทพฯ : บริษัทการพิมพ์ชัยวัฒน์, 2493. 46 หน้า. หน้า 11. มีกิ่งรับหมาหรือกิ่งเขาที่ยื่นออกไปข้างหน้ายาวกว่ากิ่งรับหมาของกวางชนิดอื่น ๆ  สมันมีความยาวลำตัว 180 เซนติเมตร ความยาวหาง 10 เซนติเมตร มีความสูงจากพื้นดินถึงหัวไหล่ 100-110 เซนติเมตร น้ำหนักประมาณ 100-120 กิโลกรัมสมันนั้นวิ่งเร็วประมาณ 100 กิโลเมตร ต่อชั่วโมง

สมันกระจายพันธุ์เฉพาะในที่ราบลุ่มภาคกลางของประเทศไทย ซึ่งรวมบริเวณกรุงเทพมหานครปัจจุบัน สมันอาศัยอยู่ในที่ทุ่งโล่งกว้าง ไม่สามารถหลบหนีเข้าป่าทึบได้เนื่องจากกิ่งก้านของเขาจะติดพันกับกิ่งไม้ จึงเป็นจุดอ่อนให้ถูกล่าได้อย่างง่ายดาย ในอดีตชาวบ้านจะล่าสมันด้วยการสวมเขาปลอมเป็นตัวผู้เพื่อล่อตัวเมียออกมา จากนั้นจึงใช้ปืนยิงหรือหอกพุ่ง

ปัจจุบันสมันสูญพันธุ์แล้ว สมันในธรรมชาติตัวสุดท้ายถูกนายตำรวจคนหนึ่งยิงตายเมื่อ พ.ศ. 2475 ที่จังหวัดกาญจนบุรี สมันตัวสุดท้ายในที่เลี้ยงถูกชายขี้เมาตีตายที่วัดแห่งหนึ่งในตำบลมหาชัย จังหวัดสมุทรสาคร เมื่อ พ.ศ. 2481

ในปี พ.ศ. 2534 มีรายงานว่าพบซากเขาสมันสดขายในร้านขายยาใจกลางเมืองพงสาลี และแขวงหลวงพระบาง ทางภาคเหนือของประเทศลาว ทำให้สันนิษฐานว่าอาจจะมีสมันหลงเหลืออยู่ในประเทศลาวก็เป็นได้ แต่เรื่องนี้ยังไม่มีหลักฐานยืนยันเพียงพอหนังสือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในประเทศไทยและภูมิภาคอินโดจีน (กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2543) โดย กองทุนสัตว์ป่าโลก ISBN 974-87081-5-2

ชื่อสามัญในภาษาอังกฤษและชื่อวิทยาศาสตร์ของสมันตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่ เซอร์โรเบิร์ต แฮร์มันน์ โชมบวร์ก ผู้เป็นกงสุลอังกฤษประจำราชอาณาจักรสยามที่นำสมันเข้าไปเผยแพร่ในยุโรปเป็นคนแรก 

ปัจจุบันสมันยังมีชื่อเป็นสัตว์ป่าสงวนตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 เนื่องจากการคุ้มครองมีผลไปถึงซากด้วย