# อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
เมืองหนองบัวลำภู เป็นอำเภอศูนย์กลางการปกครอง เศรษฐกิจ และการคมนาคมของจังหวัดหนองบัวลำภู

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเมืองหนองบัวลำภูมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอนากลาง และอำเภอกุดจับ (จังหวัดอุดรธานี)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอหนองวัวซอ (จังหวัดอุดรธานี)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโนนสังและอำเภอศรีบุญเรือง
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอศรีบุญเรืองและอำเภอนากลาง
thumb|275x275px|วัดพระธาตุหาญเทาว์
thumb|300x300px|ศาลหลักเมืองหนองบัวลำภู

 ประวัติ 
อำเภอเมืองหนองบัวลำภู หรืออำเภอหนองบัวลำภูเดิม เคยเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดอุดรธานี อยู่ห่างจากจังหวัดอุดรธานีประมาณ 46 กิโลเมตร (มีระยะทางห่างจากกรุงเทพฯ โดยเส้นทางรถยนต์ประมาณ 568 กิโลเมตร) ในอดีตจังหวัดหนองบัวลำภูเป็นเมืองโบราณที่ก่อตั้งมาแล้วไม่น้อยกว่า 900 ปี เดิมเป็นดินแดนที่ขึ้นต่อกรุงศรีสัตตนาคนหุต มีชื่อว่า "เมืองหนองบัวลุ่มภู นครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน" 

เนื่องจากรัฐบาลมีนโยบายในการกระจายอำนาจมายังส่วนภูมิภาค เพื่อประโยชน์ในด้านการปกครอง การให้บริการของรัฐ การอำนวยความสะดวกแก่ประชาชน การส่งเสริมให้ท้องที่เจริญยิ่งขึ้น ตลอดจนเพื่อความมั่นคงของชาติ ประกอบกับจังหวัดอุดรธานีมีอาณาเขตกว้างขวางและมีพลเมืองมาก จึงเห็นสมควรแยกอำเภอต่างๆ บางอำเภอ ตั้งขึ้นเป็นจังหวัด โดยได้รับการสถาปนาให้เป็นจังหวัดหนองบัวลำภูอย่างเป็นทางการ ตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2536 เป็นต้นไป ประวัติจังหวัดหนองบัวลำภู

 วันที่ 31 มกราคม 2468 ยุบตำบลบ้านจิก ไปรวมกับตำบลหนองบัว และตั้งตำบลโนนสัง แยกออกจากตำบลหัวนาประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง การใช้พระราชบัญญัติประถมศึกษา พ.ศ. ๒๔๖๔ ในท้องที่อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี สำหรับตำบลบ้านจิก ซึ่งยุบไปรวมกับตำบลหนองบัว และตำบลโนนสัง ซึ่งแยกจากหมู่บ้านในตำบลหัวนามาตั้งขึ้น
วันที่ 1 เมษายน 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดอุดรธานี กับจังหวัดเลย โดยโอนพื้นที่หมู่ 6,12 ตำบลนากลาง อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี ไปขึ้นกับตำบลทุ่งโพธิ์ อำเภอกุดป่อง จังหวัดเลย และโอนพื้นที่หมู่ที่ 15,16,17,18,19,20,21 ตำบลยางหล่อ อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี ไปขึ้นกับตำบลปวนพุ อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย พระราชบัญญัติเปลี่ยนแปลงเขตจังหวัด พุทธศักราช ๒๔๗๙
วันที่ 24 เมษายน 2482 โอนพื้นที่หมู่ 13,16 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองบัว ไปขึ้นกับตำบลนากลางประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในจังหวัดอุดรธานี
วันที่ 5 พฤศจิกายน 2483 ตั้งตำบลหนองเรือ แยกออกจากตำบลโนนสัง และตำบลหัวนาประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในจังหวัดอุดรธานี
 วันที่ 9 ธันวาคม 2490 แยกพื้นที่ตำบลโนนสัง และตำบลหนองเรือ อำเภอหนองบัวลำภู มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอโนนสัง ขึ้นกับอำเภอหนองบัวลำภู ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ยกฐานะตำบลขึ้นเป็นกิ่งอำเภอ
 วันที่ 7 สิงหาคม 2493 ตั้งตำบลกุดดู่ แยกออกจากตำบลโนนสัง และตั้งตำบลหนองบัวใต้ แยกออกจากตำบลหนองเรือ นอกจากนี้ยังโอนพื้นที่หมู่ 24 (ในตอนนั้น) จากตำบลโนนสัง มาขึ้นกับตำบลหนองเรือประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่กิ่งอำเภอโนนสัง อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
 วันที่ 3 เมษายน 2494 ตั้งตำบลศรีบุญเรือง และตำบลนากอก แยกออกจากตำบลยางหล่อ ตั้งตำบลบ้านขาม แยกออกจากตำบลหัวนา และตั้งตำบลนาสี แยกออกจากตำบลเก่ากลอยประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่กิ่งอำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
 วันที่ 4 กันยายน 2494 ตั้งตำบลหนองสวรรค์ แยกออกจากตำบลหนองบัวประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งตำบลหนองสวรรค์ในท้องที่อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
 วันที่ 5 มิถุนายน 2499 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอโนนสัง อำเภอหนองบัวลำภู เป็น อำเภอโนนสัง พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งอำเภอนาทวี อำเภอสะบ้าย้อย อำเภอคำชะอี อำเภอย่านตาขาว อำเภอวัดโบสถ์ อำเภอหนองบัว อำเภอวัฒนานคร อำเภอแสวงหา อำเภอท่าชนะ อำเภอพระพุทธบาท อำเภอโนนสัง อำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอคอนสวรรค์ อำเภอบ้านโฮ่ง อำเภอคีรีมาศ อำเภอชนแดน อำเภอแม่แจ่ม อำเภอไทรน้อย และอำเภอบ้านแพง พ.ศ. ๒๔๙๙
 วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองบัวลำภู ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองบัวประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลหนองบัวลำภู อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
 วันที่ 20 กรกฎาคม 2508 แยกพื้นที่ตำบลศรีบุญเรือง ตำบลนากอก และตำบลยางหล่อ อำเภอหนองบัวลำภู มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอศรีบุญเรือง ขึ้นกับอำเภอหนองบัวลำภู และแยกพื้นที่ตำบลนากลาง ตำบลเก่ากลอย ตำบลนาสี อำเภอหนองบัวลำภู มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอนากลาง ขึ้นกับอำเภอหนองบัวลำภู ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่ตั้งเป็นกิ่งอำเภอ
 วันที่ 31 พฤษภาคม 2509 จัดตั้งสุขาภิบาลนากลาง ในท้องที่บางส่วนของตำบลนากลางประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลนากลาง กิ่งอำเภอนากลาง อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
 วันที่ 19 กรกฎาคม 2509 จัดตั้งสุขาภิบาลโนนสูงเปลือย ในท้องที่บางส่วนของตำบลศรีบุญเรืองประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลโนนสูงเปลือย กิ่งอำเภอศรีบุญเรือง อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
 วันที่ 25 เมษายน 2510 ตั้งตำบลหนองภัยศูนย์ แยกออกจากตำบลหนองบัว ตั้งตำบลบ้านพร้าว แยกออกจากตำบลหัวนา ตั้งตำบลโนนขมิ้น แยกออกจากตำบลหนองสวรรค์ ตั้งตำบลนาแก และตำบลฝั่งแดง แยกออกจากตำบลนากลาง ตั้งตำบลนาดี แยกออกจากตำบลเก่ากลอย ตั้งตำบลเมืองใหม่ แยกออกจากตำบลศรีบุญเรือง ตั้งตำบลโนนสะอาด แยกออกจากตำบลนากอก และตั้งตำบลกุดสะเทียน แยกออกจากตำบลยางหล่อประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอกุมภวาปี อำเภอหนองหาร อำเภอหนองบัวลำภู อำเภอเพ็ญ อำเภอบ้านดุง กิ่งอำเภอนากลาง และกิ่งอำเภอศรีบุญเรือง จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 11 มิถุนายน 2511 ตั้งตำบลบ้านโคก แยกออกจากตำบลนาสีประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองอุดรธานี อำเภอกุมภวาปี และกิ่งอำเภอนากลาง จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2512 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอศรีบุญเรือง และกิ่งอำเภอนากลาง อำเภอหนองบัวลำภู เป็น อำเภอศรีบุญเรือง และอำเภอนากลาง พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งอำเภอสมเด็จ อำเภอสีชมพู อำเภอหนองบัวแดง อำเภอบ้านแท่น อำเภอดอนตูม อำเภอนากลาง อำเภอศรีบุญเรือง และอำเภอป่าติ้ว พ.ศ. ๒๕๑๒
วันที่ 26 สิงหาคม 2512 จัดตั้งสุขาภิบาลจอมทอง ในท้องที่บางส่วนของตำบลศรีบุญเรืองประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลจอมทอง อำเภอศรีบุญเรือง อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 7 ตุลาคม 2512 จัดตั้งนิคมสร้างตนเองเชียงพิณ ในท้องที่อำเภอเมืองอุดรธานี และอำเภอหนองบัวลำภูพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งนิคมสร้างตนเอง ในท้องที่อำเภอเมืองอุดรธานี และอำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี พ.ศ. ๒๕๑๒
วันท 7 ธันวาคม 2516 โอนพื้นที่หมู่ 4 และ 11 (ในตอนนั้น) จากตำบลโนนขมิ้น มาขึ้นกับตำบลฝั่งแดง อำเภอนากลางพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอหนองบัวลำภูและอำเภอนากลาง จังหวัดอุดรธานี พ.ศ. ๒๕๑๖
วันที่ 27 สิงหาคม 2517 ตั้งตำบลโพธิ์ชัย แยกออกจากตำบลหนองบัวประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองอุดรธานีและอำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 12 สิงหาคม 2518 ตั้งตำบลนามะเฟือง แยกออกจากตำบลบ้านขาม ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอหนองบัวลำภู และกิ่งอำเภอกุดจับ อำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 23 ตุลาคม 2522 ตั้งตำบลกุดจิก แยกออกจากตำบลหนองภัยศูนย์ และตั้งตำบลลำภู แยกออกจากตำบลหนองบัวประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองอุดรธานี อำเภอหนองบัวลำภู อำเภอบ้านดุง อำเภอศรีบุญเรือง อำเภอโนนสะอาด อำเภอสุวรรณคูหา อำเภอโนนสัง จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 8 มีนาคม 2526 โอนพื้นที่หมู่ 10 (ในขณะนั้น) ของตำบลนามะเฟือง ไปตั้งเป็นหมู่ที่ 18 ของตำบลหัวนาประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 30 สิงหาคม 2526 ตั้งตำบลนาคำไฮ แยกออกจากตำบลหนองสวรรค์ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองอุดรธานี อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 10 ตุลาคม 2529 ตั้งตำบลโนนทัน แยกออกจากตำบลหนองบัว และตั้งตำบลป่าไม้งาม แยกออกจากตำบลหัวนาประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอศรีธาตุ อำเภอหนองวัวซอ อำเภอสุวรรณคูหา อำเภอวังสามหมอ อำเภอน้ำโสม อำเภอหนองหาน อำเภอบ้านผือ และอำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 11 มิถุนายน 2530 จัดตั้งสุขาภิบาลนามะเฟือง ในท้องที่บางส่วนของตำบลนามะเฟืองประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลนามะเฟือง อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี และจัดตั้งสุขาภิบาลนาคำไฮ ในท้องที่บางส่วนของตำบลนาคำไฮประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลนาคำไฮ อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 15 กันยายน 2532 ตั้งตำบลหนองหว้า แยกออกจากตำบลโนนขมิ้นประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและกำหนดเขตตำบล ในท้องที่อำเภอนากลาง อำเภอน้ำโสม อำเภอหนองบัวลำภู อำเภอกุมภวาปี และอำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี
วันที่ 2 กันยายน 2536 แยกพื้นที่อำเภอหนองบัวลำภู อำเภอนากลาง อำเภอโนนสัง อำเภอศรีบุญเรือง และอำเภอสุวรรณคูหา จังหวัดอุดรธานี มาตั้งเป็น จังหวัดหนองบัวลำภู และเปลี่ยนชื่ออำเภอหนองบัวลำภู เป็นอำเภอเมืองหนองบัวลำภูพระราชบัญญัติตั้งจังหวัดหนองบัวลำภู พ.ศ. ๒๕๓๖
วันที่ 5 พฤษภาคม 2537 จัดตั้งสุขาภิบาลหัวนา ในท้องที่บางส่วนของตำบลหัวนาประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลหัวนา อำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู
วันที่ 9 พฤศจิกายน 2537 ยกฐานะจากสุขาภิบาลหนองบัวลำภู เป็นเทศบาลเมืองหนองบัวลำภูพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งเทศบาลเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู พ.ศ. ๒๕๓๗
วันที่ 26 ธันวาคม 2537 จัดตั้งศาลจังหวัดหนองบัวลำภูพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลจังหวัดหนองบัวลำภู พ.ศ. ๒๕๓๗
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลนามะเฟือง สุขาภิบาลนาคำไฮ และสุขาภิบาลหัวนา เป็นเทศบาลตำบลนามะเฟือง เทศบาลตำบลนาคำไฮ และเทศบาลตำบลหัวนา ตามลำดับ

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเมืองหนองบัวลำภูแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 15 ตำบล 179 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2565)1.หนองบัวNong Bua2.หนองภัยศูนย์Nong Phai Sun3.โพธิ์ชัยPho Chai4.หนองสวรรค์Nong Sawan5.หัวนาHua Na6.บ้านขามBan Kham7.นามะเฟืองNa Mafueang8.บ้านพร้าวBan Phrao9.โนนขมิ้นNon Khamin10.ลำภูLam Phu11.กุดจิกKut Chik12.โนนทันNon Than13.นาคำไฮNa Kham Hai14.ป่าไม้งามPa Mai Ngam15.หนองหว้าNong Wa

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเมืองหนองบัวลำภูประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 17 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองหนองบัวลำภู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลำภูทั้งตำบล บางส่วนของตำบลหนองบัวและตำบลโพธิ์ชัย
 เทศบาลตำบลนาคำไฮ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนาคำไฮ
 เทศบาลตำบลนามะเฟือง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนามะเฟือง
 เทศบาลตำบลหัวนา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหัวนา
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัว (นอกเขตเทศบาลเมืองหนองบัวลำภู)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองภัยศูนย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองภัยศูนย์ทั้งตำบล และตำบลโพธิ์ชัย (นอกเขตเทศบาลเมืองหนองบัวลำภู)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองสวรรค์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองสวรรค์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลข่าใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวนา (นอกเขตเทศบาลตำบลหัวนา)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านขาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านขามทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนามะเฟือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนามะเฟือง (นอกเขตเทศบาลตำบลนามะเฟือง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านพร้าว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านพร้าวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโนนขมิ้น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนขมิ้นทั้งตำบล 
 องค์การบริหารส่วนตำบลกุดจิก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดจิกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโนนทัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนทันทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาคำไฮ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาคำไฮ (นอกเขตเทศบาลตำบลนาคำไฮ)
 องค์การบริหารส่วนตำบลป่าไม้งาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าไม้งามทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหว้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหว้าทั้งตำบล