# ภาษาจ้วง
ภาษาจ้วง (จ้วง:  ก่อน ค.ศ. 1982: , สือดิบผู้จ่อง: 話僮, จาก วา, 'ภาษา' และ ชูง, 'จ้วง') เป็นภาษาของชาวจ้วงในเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง ประเทศจีน เป็นภาษาตระกูลขร้า-ไท มีวรรณยุกต์ 6 เสียง ระบบการเขียนมีทั้งแบบที่ยืมมาจากอักษรจีน คล้ายกับอักษรจื๋อโนมของเวียดนาม เรียก สือดิบผู้จ่อง และแบบที่เขียนด้วยอักษรละติน ซึ่งเริ่มใช้เมื่อ พ.ศ. 2500 และปรับปรุงอีกครั้งเมื่อ พ.ศ. 2529

 ระบบการออกเสียง 

 พยัญชนะ 
ภาษาจ้วงมีพยัญชนะ 22 ตัว 
เสียงผิวปากb [p] 
ปmb [ɓ] 
บm [m]
ม, หมf [f]
ฟ, ฝv [β]
ว, หวเสียงหางลิ้นd [t]
ตnd [ɗ]
ดn [n]
นs [θ]
ซ, สl [l]
ล, หลเสียงต้นลิ้น/เสีนงคอg [k]
กgv [kʷ]
กฺวng [ŋ]
ง, หงh [h]
ฮ, หr [ɣ]
ร, หรเสียงหน้าลิ้น/เสียงปากกลมc [ɕ]
จy [ˀj]
ย, หยny [ɲ]
ญ*, หญngv [ŋʷ]
งฺว*, หงฺวby [pʲ]
ปฺย*gy [kʲ]
กฺย*my [mʲ]
มฺย*, หมฺย

 ตัวอย่างและเทียบกับภาษาไทย 
b --- bae ไป  bingj ปิ้ง baek ปัก  baet ปัด bag ปาก bangj ไล่ bongq ป่อง 

mb --- mbaj บ้า mbang บาง  mbaeu เบา mbiengj（mbwengj）เบื้อง mbag บาก mbanj บ้าน mbauq บ่าว

m --- maz มา ma หมา miz มี mwngz มึง maeuz เมา mok หมอก mok ท้อง 

f --- fax ฟ้า fiengz（fangz）ฟาง faenz ฟัน feiz ไฟ faek ฟัก faet ฟัด fongz ฟอง  

v --- vah ว่า vangq ว่าง vanz วาน vieng เหวียง? 

d --- da ตา dou ประตู daem ตำ daengj ตั้ง daep ตับ 

nd --- ndaq ด่า  ndaeng ดัง  ndaengq ด่าง ndai ดาย 

n --- nou หนู  naz  นา naj หน้า  naeng หนัง nanz นาน

s --- song สอง sam สาม sang（sung）สูง saek ซัก saenq สั่น sanq แยกย้าย

l --- lingz ลิง lungz ลุง langq ล้าง lai หลาย laeux เล้า linx ลิ้น 

g --- gangj ก้าง goenj ก้น gad กาด gaet กัด gaem กำ gu กู

gv --- gvad กวาด gvangj กว้าง gvengj ขว้าง gvang กวาง gvan กวาน gvaek กวัก

ng --- ngaenz（ngwnz）เงิน ngaz งา ngaeuz เงา  

h --- ha หา hau หาว haeuq เห่า heuq เหี่ยว hanq ห่าน

r --- ruz รู rox（rux）รู้ rangz ราง raeq ไร่ raemz รำ rungh รุ่ง

c --- caz ชา cingz เชียง congq ช่อง caemj ช้ำ caiz ชาย  cog จอก(แก้ว)  

y --- youq อยู่  yaemq ย้ำ yiengq อย่าง（เยี่ยง） yieb เหยียบ yiek อยาก yied เหยียด

ny --- nyaj หญ้า nying หญิง nyungz ยุง nyeuh（neuh） เยี่ยว nyod ยอด

ngv --- ngvaenz （vaenz）วัน

by --- bya ปลา byaix ผ้าย byaek ผัก byak ผาก byaeuh เปล่า 

gy --- gyang กลาง gyoen กลน gyueng กลวง gyu เกลือ

my --- myaiz（laiz）ลาย

 สระ 
ภาษาจ้วงมีสระ 78 ตัว.

e อยู่หลังตัว a，o หมายถึง a，o ออกเสียงสั้น ，อยู่หลัง i，u，w หมายถึง   i，u，w ออกเสียงยาว.

aei ย่อเป็น ae.
สระเสียงนุ่มa [aː]
อาe [eː]
เอ（แอ）i [iː]
อีo [oː]
โอ（ออ）u [uː]
อูw [ɯː]
อือai [aːi]
อายae [ai]
ไอei [ei]
เอ็ย (เอ-อิ)（ie）

เอียoi [oːi]
ออยui [uːi]
อูยwi [ɯːi]
เอย/เอือย, อืยau [aːu]
อาวaeu [au]
เอาeu [eːu]
แอว, เอวiu [iːu]
อีวou [ou]
โอวaw [aɯ]
ใอ（ieu）

เอียวam [aːm]
อามaem [am]
อำem [eːm]
เอมiem [iːm]
เอียมim [im]
อิมom [oːm]
โอมoem [om]
อมuem [uːm]
อูมum [um]
อุม（wem）

เอือม（wm）

อึม/อืมan [aːn]
อานaen [an]
อันen [eːn]
เอนien [iːn]
เอียนin [in]
อินon [oːn]
ออนoen [on]
อนuen [uːn]
อูนun [un]
อุนwen [ɯːn]
เอือนwn [ɯn]
อืน/อึนang [aːŋ]
อางaeng [aŋ]
อังeng [eːŋ]
แองieng [iːŋ]
เอียงing [iŋ]
อิงong [oːŋ]
อองoeng [oŋ]
องueng [uːŋ]
อูง/วงung [uŋ]
อุง（weng）

เอืองwng [ɯŋ]
อึงcheck toneap [aːp]
อาบaep [ap]
อับep [eːp]
แอบiep [iːp]
เอียบip [ip]
อิบop [oːp]
ออบoep [op]
อบuep [uːp]
อูบ/วบup [up]
อุบ（wep）

เอือบ（wp）

อืบ/อึบat [aːt]
อาดaet [at]
อัดet [eːt]
แอดiet [iːt]
เอียดit [it]
อิดot [oːt]
ออดoet [ot]
อดuet [uːt]
อูด/วดut [ut]
อุดwet [ɯːt]
เอือดwt [ɯt]
อึด/อืดak [aːk]
อากaek [ak]
อักek [eːk]
แอกiek [iːk]
เอียกik [ik]
อิกok [oːk]
ออกoek [ok]
อกuek [uːk]
อูก/วกuk [uk]
อุก（wek）

เอือกwk [ɯk]
อึก
ตัวอย่างและเทียบกับภาษาไทย

2.1 กลุ่ม a

a --- maz มา  aj อ้า ra/ha หา vah ภาษา

ai --- gai ขาย  dai ตาย  lai หลาย vaiz วาย aih รัก

ae（aei）---  bae ไป lae ไหล mae ไหม saej ไส้  hae เปิด

au --- mbauh บ่าว hau หาว  auh อาว nauq ไม่

aeu --- baeuq เป่า mbaeu เบา laeux เหล้า haeux ข้าว saeu เก็บ

aw ---  daw ไต lawz ไร saw ใส fawh ตลาด

am --- nam หนาม lamq ล่าม vamz  ความ  am หุงข้าว

aem --- gaem กำ raem หำ raemx น้ำ  yaemq เหยียบ

an --- lan หลาน van หวาน nan นาน mbanj บ้าน ganj สบู่ 

aen --- baen ปัน maen หมัน haen ขัน  daenj กลับกัน

ang --- langx ล้าง gyang กลาง nangz นาง dangq ต่าง vangj ผิด

aeng --- haeng ขัง daengj ตั้ง laeng  หลัง caengz ยังไม่ 

ap --- nap นาบ hap หาบ 

aep --- haep ปิด daep นับ

ab --- ab อาบ gab กาบ

aeb --- naeb ลดลง gaep จับ

at --- sat สาด gat กาด

aet --- naet รัก laet ลด

ad --- bad ปาด mbad บาด

aed --- gaed กับ aed เต็ม/เยอะ 

ak --- mak หมาก fak ฝาก

aek --- naek หนัก gaek ตนเอง

ag --- bag ปาก lag ลาก

aeg --- daeg หัก myaeg ด่า 

2.2 กลุ่ม --- e

e --- geq แก่ meq แม่ lez  แล

ei --- fei ไฟ myeiz แลก

eu --- heuj เกี่ยว meuz แมว  ceuj ผัด neuq เยี่ยว 

（ieu --- bieu ปลิว dieu เจ้าเล่ห์  jieuh ดู ） 

em --- gemj แก้ม dem เต็ม  nemj หนีบ  

en --- benj แผ่นใม้ gen แขน nenj กด 

eng --- rengz แรง deng แตง mengz แมรง gengz ตะแคง seng เกิด 

ep --- hep แหบ sep แสบ dep กิน gep เก็บ 

eb --- meb กลัว yeb ราบ eb บังคับ 

et --- het ทำ  net เหนื่อย get เกลียด met เม็ด 

ek --- dek/bekแตก hek หม้อ lek เหล็ก 

eg --- mbeg แบก deg วาง ndeg เด็ก 

2.3 กลุ่ม --- i  

i --- miz มี miq ไม่ bi  ปี 

（ie --- vieq เขียน cie รถ ） 

iu --- ndiuj ชัง niuj นิ้ว hiuj  หิ้ว  

（ieu --- bieu ปลิว lieu เที่ยว mieuh วัด） 

iem --- riemj เหล็ม giemh กระบี่  

ien --- vienh หัน bienh เปลี่ยน bienq เพี้ยน  

ieng --- biengz ราบ  gieng เขียง nieng เหนียง  

iep/ieb --- yieb เหยียบ ndieb เดียบ（รัก）   

iet/ied --- yied เหยียด died เตียด（ตกใจ）   

iek/ieg ---giek เกียก（ผ่า） ciek ฉีก bieg（เปิดอ่าน）  

im dim --- เต็ม imq อิ่ม byimq ปลิม（มอง） cimz ชิม

in --- hin（rin）หิน mbin บิน minz มัน yinz ยิน

ing --- lingzลิง  bingj ปิ้ง nding(ndeng) แดง hing ขิง

ip/ib --- gib กีบเท้า yip หยิบ sip สีบ

it/id --- lid ลิด（ลื้อ） cit ฉีด mak-it องุ่น（หมาก อิด）

ik/ig --- big ปิก dik ถิบ gik เหมน

2.4 กลุ่ม o

o --- moj หม้อ o ออ/รวม goq ก่อ hoz คอ

oi --- hoij ห้อย moi หมอย noix น้อย doi ถอย

ou --- ou ส่วนใหญ่แปลงมาจากสระ u เฉ่น mou/mu หมู dou/du ประตู nou/nu หนู

om --- hom หอม gyomq กล่อม byom ผอม lomj ล้อม

on --- bonj ป้อน mon หมอน non หนอน hon หงอน son  สอน

ong --- song สอง dong ตอง gyong กลอง bongq ป่อง rongx ร้อง

oem --- hoemz คม noemz นม loemz ลม  doemj ต้ม loemj ล้ม 

oen --- loenq/lwnq หล่น boenx/bwnx พ้น gyoen/gywn กรน 

oeng --- soengq ส่ง loengz ลง goeng กองไฟ

op/ob --- hop หอบ gop คอบ dop ครั้ง gob กอบ hob หิบ myob（มลอบ） แอบดู

ot/od --- hot หอด got คอด dot ถอด lot ฮอด/ถึง god กอด mbod บอด dod ทอดทิ้ง

ok/og --- hok หงอก mok หมอก sok ศอก cog จอก/แก้ว mbyog（บลอก） ดอก og ออก

oep/oeb --- doep ตบ oep อบ

oet/oed --- doet ตด 

oek/oeg --- doek ตก 

2.5 กลุ่ม u 
    
u --- ตังนี้ในภาษาจ้วงเหนือส่วนมากออกเสียงเป็น เอา แต่ในจ้วงใต้ยังออกเสียงเป็น อู 

ui --- duij ถ้วย nduij ด้วย cuiq ซวย

un --- vunz คน unq อุ่น 

um --- lum เหมือน

ung --- lungz ลุง

uen --- suenq กระเทียม luenh วุ่นวาย duenh ทวน

uem --- duemx ถ้วม ruemj ห้องนอน ruemh ร่วม

ueng --- lueng หลวง duengx ทักทาย

up/b ---

uk/g ---lug ลูก suk สุก

ut/d ---gud ผักกุด 

uep/b --- tuep ทบ  

uek/g --- lueg ลวก

uet/d --- luet หลุด  nued นวด

 วรรณยุกต์ 
ภาษาจ้วงมี 6 วรรณยุกต์, ลดเป็น 2 (หมายเลข 3 และ 6) ในคำตาย:

+ Tones วรรณยุกต์ หมายเลขรูปร่าง IPA Letters1957 Letters1982 ชื่อเรียก ตัวอย่าง คำอ่านและคำแปล 1 24  /ǎ/  (none)  จัตวา  son  สอน 2 31  /a᷆/  Ƨ ƨ  Z z  เอก  mwngz  คุณ/เธอ/มึง 3 55  /a̋/  З з  J j  ตรี  hwnj  ปีน -p/t/k  ตรี + คำตาย bak  ปาก 4 42  /â/  Ч ч  X x  โท  max  ม้า 5 35  /a᷄/  Ƽ ƽ  Q q  ตรี  gvaq  ข้าม 6 33  /ā/  Ƅ ƅ  H h  สามัญ dah  แม่น้ำ -b/g/d  สามัญ + คำตาย bag  ฟัน(คำกริยา)7-เสียงเบา (เสียงเอกตาย)doekตก

ประโยคของคำว่า   "สอนขี่ม้าข้ามแม่น้ำ" มักใช้เพื่อช่วยให้ผู้คนจดจำวรรณยุกต์ทั้งหก

น้ำเสียงวรรณยุกต์สำหรับพยางค์เปิด (ไม่ลงท้ายด้วยพยัญชนะปิด) จะเขียนไว้ที่ท้ายพยางค์

 สำเนียงย่อย 
ภาษาจ้วงแบ่งเป็นสองกลุ่มใหญ่ ๆ ได้แก่

ภาษาจ้วงเหนือ (รหัสเดิม ccx ยกเลิกเมื่อปี 2007) คือภาษาถิ่นทางตอนเหนือของแม่น้ำหย่ง (หย่งเจียง 邕江) มีผู้พูด 8,572,200 คน ถือว่าเป็นสำเนียงมาตรฐาน แบ่งออกเป็น
 แบบกุ้ยเป่ย์ (桂北: zgb) มีผู้พูด 1,290,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Luocheng, Huanjiang, Rongshui, Rong'an, Sanjiang, Yongfu, Longsheng, Hechi, Nandan, Tian'e, Donglan
 แบบหลิ่วเจียง (柳江: zlj) มีผู้พูด 1,297,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Liujiang, Laibin North, Yishan, Liucheng, Xincheng
 แบบหงสุ่ยเหอ (红水河) มีผู้พูด 2,823,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Laibin South, Du'an, Mashan, Shilong, Guixian, Luzhai, Lipu, Yangshuo
 Castro และ Hansen (2010) ได้แบ่งสำเนียงนี้ออกเป็น 3 ภาษาที่ไม่สามารถสื่อสารกันได้ ได้แก่ หงสุ่ยเหอตอนกลาง (中红水河: zch), หงสุ่ยเหอตะวันออก (东红水河: zeh), และหลิ่วเฉียน (柳黔: zlq)
 แบบหย่งเป่ย์ (邕北: zyb) มีผู้พูด 1,448,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yongning North, Wuming (สำเนียงมาตรฐาน), Binyang, Hengxian, Pingguo
 แบบโย่วเจียง (右江: zyj) มีผู้พูด 732,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Tiandong, Tianyang, และพื้นที่บางส่วนของเมือง Baise; ทั้งหมดอยู่ในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำโย่ว
 แบบกุ้ยเปียน (桂边: zgn) มีผู้พูด 827,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Fengshan, Lingyun, Tianlin, Longlin, Yunnan Guangnan North
 แบบชิวเป่ย์ (丘北: zqe) มีผู้พูด 122,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yunnan Qiubei
 แบบเหลียนซาน (连山: zln) มีผู้พูด 33,200 คน อาศัยอยู่บริเวณ Guangdong Lianshan, Huaiji North

ภาษาจ้วงใต้ (รหัสเดิม ccy ยกเลิกเมื่อปี 2007) คือภาษาถิ่นทางตอนใต้ของแม่น้ำหย่ง มีผู้พูด 4,232,000 คน แบ่งออกเป็น
 แบบหย่งหนาน (邕南: zyn) มีผู้พูด 1,466,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yongning South, Fusui Central และ North, Long'an, Jinzhou, Shangse, Chongzuo
 แบบจั่วเจียง (左江: zzj) มีผู้พูด 1,384,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Longzhou (Longjin), Daxin, Tiandeng, Ningming; อยู่ในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำจั่ว
 แบบเต๋อจิ้ง (得靖) มีผู้พูด 979,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Jingxi, Debao, Mubian, Napo
 Jackson และ Lau (2012) ได้แบ่งสำเนียงนี้ออกเป็น 2 ภาษาที่ไม่สามารถสื่อสารกันได้ ได้แก่ ยาง (央: zyg), และหมิน (民: zgm)
 แบบยั่นกว่าง (砚广: zhn) หรือแบบหนง (侬) มีผู้พูด 308,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yunnan Guangnan South, Yanshan
 แบบเหวินหมา (文麻: zhd) หรือแบบไต้ (岱) มีผู้พูด 95,000 คน อาศัยอยู่บริเวณ Yunnan Wenshan, Malipo, Guibian