# ภาษาเชเชน
ภาษาเชเชน (, ,) เป็นภาษาราชการของสาธารณรัฐเชเชน (เชชเนีย) ในรัสเซีย มีผู้พูดราว 1.2 ล้านคน คำศัพท์ส่วนมากเป็นคำยืมจากภาษารัสเซีย ภาษาตุรกี ภาษาคาลมึกซ์ ภาษาอาหรับ ภาษาเปอร์เซีย ภาษาอลานิกหรือภาษาออสเซติกอยู่ในภาษากลุ่มคอเคซัส จัดอยู่ในภาษากลุ่มนัขร่วมกับภาษาอิงกุซและภาษาบัตส์ ทั้งหมดนี้อยู่ในภาษากลุ่มคอเคเซียนตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งมีเพียงภาษาอิงกุซและภาษาเชเชนที่เข้าใจกันได้

 การแพร่กระจายทางภูมิศาสตร์ 
จากข้อมูลของรัสเซียเมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2545 มีผู้พูดภาษาเชเชน 1,330,000 คน Ethnologue ประเมินจำนวนผู้พูดภาษาเชเชนทั้งหมด 955,000 คน โดยใช้ข้อมูลจำนวนผู้พูดในรัสเซีย 945,000 คน ใน พ.ศ. 2532 และประเมินจำนวนผู้พูดภาษาเชเชนในตะวันออกกลางโดยเฉพาะจอร์แดนEthnologue report for language code:che

 ภาษาราชการ 
ภาษาเชเชนเป็นภาษาราชการของเชชเนีย และเป็นภาษาแม่ของเชชเนียConstitution, Article 10.1

 สำเนียง 
มีหลายสำเนียง

 เสียง 
ลักษณะของภาษาเชเชนมีพยัญชนะและสระคล้ายกับภาษาอาหรับและภาษาซาลิชานของอเมริกาเหนือ และมีระบบสระขนาดใหญ่คล้ายกับภาษาสวีเดนและภาษาเยอรมัน
 พยัญชนะ 
ภาษาเชเชนมีพยัญชนะจำนวนมากถึง 31 ตัวเช่นเดียวกับภาษาพื้นเมืองในภาษากลุ่มคอเคซัส ซึ่งมีพยัญชนะมากกว่าภาษาในยุโรป 
 LabialAlveolarPostalveolarVelarUvularEpiglottalGlottalNasal     Plosive          Affricate     Fricative    Rhotic  Approximant

 สระ 
ภาษาเชเชนต่างจากภาษากลุ่มคอเคซัสเพราะภาษาเชเชนมีสระจำนวนมากโดยเฉพาะสระประสมประมาณ 27 เสียง ขึ้นกับสำเนียง ซึ่งใกล้เคียงกับระบบสระของภาษากลุ่มสแกนดิเนเวียและภาษาเยอรมัน

front unroundedfront roundedback~central               

 ไวยากรณ์ 
คำนามภาษาเชเชนแบ่งเป็นเพศหรือระดับที่หลากหลาย แต่ละอันมีอุปสรรคเฉพาะซึ่งเข้ากันได้กับกริยาและคุณศัพท์ อย่างไรก็ตาม ภาษาเชเชนไม่ใช่ภาษาที่ละประธานได้Dryer, Matthew S. "Expression of Pronominal Subjects", in Martin Haspelmath et al. (eds.) The World Atlas of Language Structures, pp. 410-412. Oxford: Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-925591-1.  ต้องใช้สรรพนามที่เป็นประธานเสมอแม้ในประโยคง่ายๆ และกริยาไม่ต้องเข้ากับประธานหรือบุคคลหรือจำนวนของกรรม 

ภาษาเชเชนเป็นภาษาสัมพันธการก มี 8 การก และมีปรบทจำนวนมาก เพื่อชี้ถึงบทบาทของนามในประโยค

ภาษาเชเชนมีระบบรากศัพท์ที่ท้าทาย การสร้างคำใหม่ในภาษาเกี่ยวกับการสร้างวลีทั้งหมดมากก่าการเติมเข้าที่ส่วนท้ายของคำเดิม หรือการรวมคำที่มีอยู่แล้ว เป็นการยากที่จะระบุลักษณะของวลีในพจนานุกรม และไวยากรณ์ของภาษาไม่ยอมให้มีการยืมลักษณะทางกริยาเพื่อสร้างคำใหม่ คำกริยา dan (ตรงกับ to do ในภาษาอังกฤษ) รวมกับกริยานามวลีใช้เพื่อเชื่อมโยงแนวคิดใหม่ที่มาจากภาษาอื่น

 อักษร 
พบจารึกที่เขียนด้วยอักษรจอร์เจียในหุบเขาเชชเนีย แต่อักษรนี้ไม่จำเป็นในภาษาเชเชน ต่อมามีการนำอักษรอาหรับมาเขียนภาษาเชเชนหลังการเข้ามาของศาสนาอิสลาม การปรับรูปแบบครั้งแรกเกิดขึ้นในยุคของอิมามชามิลตามมาด้วยการปรับปรุงใน พ.ศ. 2453 พ.ศ. 2463 และ พ.ศ. 2465

ในเวลาเดียวกันมีการปรับอักษรโดย Peter von Uslar ซึ่งมีทั้งอักษรซีริลลิก อักษรละติน และอักษรจอร์เจียซึ่งมีการนำมาใช้ทางวิชาการ ใน พ.ศ. 2454 มีการปรับรูปแบบด้วยแต่ไม่เป็นที่นิยมในหมู่ชาวเชเชน มีการนำอักษรละตินมาใช้เมื่อ พ.ศ. 2468 และปรับให้เป็นรูปแบบเดียวกับภาษาอิงกุซเมื่อ พ.ศ. 2477 แต่ยกเลิกเมื่อ พ.ศ. 2481

 A a Ä ä B b C c Č č Ch ch Čh čh D d E e F f G g Gh gh H h I i J j K k Kh kh L l M m N n Ņ ņ O o Ö ö P p Ph ph Q q Qh qh R r S s Š š T t Th th U u Ü ü V v X x Ẋ ẋ Y y Z z Ž ž

ในช่วง พ.ศ. 2481 - 2535 ใช้อักษรซีริลลิกในการเขียนภาษาเชเชน ดังแสดงในตาราง
 ซีริลลิก ชื่อ อาหรับ(ก่อน ค.ศ. 1925) ละตินสมัยใหม่ ชื่อ สัทอักษรสากลА ааآ /ɑː/, ا A aaАь аьаьاÄ ääБ ббэبB bbeВ ввэوV vveГ ггэگG ggeГӏ гӏгӏаغĠ ġġaД ддэدD ddeЕ ееەE eeЁ ёёیوٓyo ฯลฯЖ жжэجƵ ƶƶeЗ ззэزZ zzeИ ииیI iiИй ий ییIy iy Й й(я, ю, е)доца иیY ydoca iК ккکK kkaКк кк ککKk kkКх кхкхقQ qqaКкх ккх ققQq qqКъ къкъаڨQ̇ q̇q̇aКӏ кӏкӏаگ (ࢰ)ในอักษรอาหรับ گ (เทียบเท่ากับ Кӏ ในซีริลลิก หรือ Kh ในละติน) ขีดส่วนบน ตั้งอยู่ ใต้ เส้นหลักKh khkhaЛ ллэلL lelМ ммэمM memН ннэنN nenО ооووٓ, وٓ uoO ooОв ововوٓوOv ovovОь оьоьوٓÖ ööП ппэفP ppeПп пп ففPp ppПӏ пӏпӏаڢ ـٯPh phphaР ррэرR rerРхӏ рхӏ رھRh rhС ссэسS sesСс сс سسSs ssТ ттэتT tteТт тт تتTt ttТӏ тӏтӏаطTh ththaУ ууوU uuУв ув ووUv uv Уь уьуьوÜ üüУьй уьйуьйوÜy üyüyФ ффэفF fefХ ххэخX xxaХь хьхьаحẊ ẋẋaХӏ хӏхӏаھH hhaЦ ццэر̤   อักษร ڔٜ (เทียบเท่ากับ Ц ซีริลลิกหรือ C ละติน) เป็นอักษรรออ์ที่มีสองจุดข้างล่างC cceЦӏ цӏцӏаڗĊ ċċeЧ ччэچҪ ҫҫeЧӏ чӏчӏаڃҪ̇ ҫ̇ҫ̇eШ шшэشŞ şşaЩ щщэ   (Ъ) ъเสียงหยุด เส้นเสียง  มักไม่ปรากฏในเวลาเขียนчӏогӏа хьаьркئƏ əç̇oġa ẋärk(Ы) ыы   (Ь) ькӏеда хьаьрк  kheda ẋärkЭ ээاەE ee ฯลฯЮ ююیوyu ฯลฯЮь юьюьیوyü ฯลฯЯ яяیا، یآya ฯลฯЯь яьяьیاyä ฯลฯӀ ӏӏаعJ jja

ใน พ.ศ. 2535 มีการนำอักษรละตินมาใช้ใหม่ แต่ก็กลับไปใช้อักษรซีริลลิกอีก

 A a Ä ä B b C c Ċ ċ Ç ç  Ç̇ ç̇ D d E e F f G g Ġ ġ H h X x Ẋ ẋ I i J j K k Kh kh L l M m N n Ꞑ ꞑ O o Ö ö P p Ph ph Q q Q̇ q̇ R r S s Ş ş T t Th th U u Ü ü V v Y y Z z Ƶ ƶ Ə ə

หมายเหตุ

 คำศัพท์ 
มีคำยืมจากภาษารัสเซีย ภาษากลุ่มเตอร์กิก (ส่วนมากมาจากภาษาคูเมียก ภาษาการาเชย์-บัลการ์) ภาษาอาหรับ ภาษาเปอร์เซีย  และภาษาจอร์เจีย

 ประวัติ 
ก่อนยุคที่รัสเซียเข้ามายึดครอง การเขียนภาษาเชเชนพบในหนังสือที่เกี่ยวข้องกับศาสนาอิสลาม ซึ่งเขียนด้วยภาษาอาหรับ แต่ก็มีการเขียนภาษาเชเชนด้วยอักษรอาหรับด้วย หนังสือเหล่านี้ถูกทำลายไปในยุคสหภาพโซเวียตCh_writing  การเขียนภาษาเชเชนเริ่มเกิดขึ้นหลังการปฏิวัติเดือนตุลาคม และเริ่มใช้อักษรละตินแทนอักษรอาหรับเมื่อประมาณ พ.ศ. 2468 และเปลี่ยนเป็นอักษรซีริลลิกเมื่อ พ.ศ. 2481 ในช่วงที่มีการประกาศจัดตั้งสาธารณรัฐเชเชน เมื่อ พ.ศ. 2535 ผู้พูดภาษาเชเชนบางส่วนเปลี่ยนมาใช้อักษรละติน

มีผู้พูดภาษาเชเชนในตุรกี จอร์แดนและซีเรียซึ่งไม่มีการเขียน และผู้พูดกลุ่มนี้ไม่คุ้นเคยกับอักษรซีริลลิก อย่างไรก็ตาม การใช้อักษรในภาษาเชเชนขึ้นกับการเมือง กลุ่มที่ต้องการรวมกับรัสเซียสนับสนุนอักษรซีริลลิก ส่วนกลุ่มที่ต้องการแยกตัวสนับสนุนอักษรละติน