# โบสถ์หอกลม
thumb|280px|หอระฆังของมหาวิหารคาออร์เลในอิตาลี
โบสถ์หอกลม  คือคริสต์ศาสนสถานประเภทหนึ่งที่ส่วนใหญ่ปรากฏในอังกฤษโดยเฉพาะในอีสต์แองเกลีย ที่ยังคงมีเหลืออยู่ด้วยกันทั้งสิ้นราว 185 แห่ง  ในมณฑลนอร์โฟล์คมี124 แห่ง ในมณฑลซัฟโฟล์คมี 38 แห่งในมณฑลเอสเซ็กซ์มี 6 แห่ง ในมณฑลซัสเซ็กซ์มี 3 แห่ง และอีกมณฑลละ 2 แห่งในเคมบริดจ์เชอร์ และในบาร์คเชอร์ ในเยอรมนีมีหลักฐานว่ามีอยู่ราว 280 ที่มีรูปทรงคล้ายกับที่ปรากฏในอีสต์แองเกลีย ประเทศที่มีโบสถ์หอกลมก็รวมทั้งอันดอร์รา สาธารณรัฐเช็ก เดนมาร์ก ฝรั่งเศส อิตาลี สวีเดน นอร์เวย์ โปแลนด์ และแอฟริกาใต้

ลักษณะอันเป็นเอกลักษณ์ของคริสต์ศาสนสถานดังกล่าวที่เห็นได้ชัดคือการมีหอกลม แต่สาเหตุที่สร้างที่ส่วนใหญ่โดยแซ็กซอนยังคงเป็นเรื่องที่ถกเถียงกันอยู่ ข้อสันนิษฐานที่เสนอกันมาก็ได้แก่:

โบสถ์หอกลมมักจะพบในบริเวณที่ขาดหินที่เป็นวัสดุก่อสร้างตามปกติ ฉะนั้นจึงต้องสร้างจากชิ้นหินเหล็กไฟ การใช้หินเหล็กไฟในการก่อสร้างทำให้ยากต่อการสร้างมุมเหลี่ยม ฉะนั้นจึงเปลี่ยนเป็นการสร้างการสร้างกำแพงที่หนาที่เป็นทรงมนหรือกลมแทนที่
โบสถ์หอกลมมักจะพบในบริเวณที่เสี่ยงต่อการปล้นทำลายจากผู้รุกราน เช่นจากไวกิง ฉะนั้นจึงเป็นการก่อสร้างเพื่อการป้องกันข้าศึก โดยสร้างหอขึ้นก่อนและมาต่อเติมตัวโบสถ์เอาทีหลัง แต่เมื่อพิจารณากันแล้วหอเหล่านี้มีความสูงที่เตี้ยเกินกว่าที่จะใช้สอยในการป้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และส่วนใหญ่แล้วหอจะเป็นสิ่งที่มาสร้างต่อเติมเข้ากับตัววัดที่มีผนังราบในภายหลัง
ในปี ค.ศ. 937 พระเจ้าเอเธลสตัน (ค.ศ. 924–ค.ศ. 939) พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรอังกฤษที่รวมตัวเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ทรงออกพระราชประกาศให้มีการสร้างหอระฆังบนที่ดินของขุนนางทุกคน ซึ่งทำให้มีการสร้างหอติดกับตัวโบสถ์ที่ตั้งอยู่แล้วกันอย่างแพร่หลาย

โบสถ์หอกลมแตกต่างจากสิ่งก่อสร้างที่มีรูปทรงคล้ายคลึงกันเช่นหอกลมแบบไอร์แลนด์ที่พบในไอร์แลนด์และสกอตแลนด์ หรือโบสถ์กลมที่แผนผังของตัวโบสถ์ทั้งโบสถ์จะเป็นทรงกลมที่พบในเดนมาร์กหรือสวีเดน

รายชื่อโบสถ์หอกลมในอังกฤษ
บาร์คเชอร์
Great Shefford, St Mary
Welford, St Gregory

เคมบริดจ์เชอร์
Bartlow, St Mary
Snailwell, St Peter

เอสเซ็กซ์
Bardfield Saling, St Peter and St Paul
Broomfield, St Mary
Great Leighs, St Mary the VirginLamarsh, The Holy Innocents
South Ockendon, St Nicholas
Pentlow, St Gregory

นอร์โฟล์ค
Acle, St Edmund
Ashmanhaugh, St Swithin
Aslacton, St Michael
Aylmerton, St John the Baptist
Barmer, All Saints
Bawburgh, St Mary and St Walstan
Beachamwell, St Mary
Bedingham, St Andrew
Beeston, St Lawrence
Belton, All Saints
Bessingham, St Andrew
Bexwell, St Mary
Bradwell, St Nicholas
Brampton, St Peter
Brandiston, St Nicholas
Breckles, St Margaret
Brooke, St Peter
Burgh Castle, St Peter and St Paul
Burnham Deepdale, St Mary
Burnham Norton, St Margaret
Bylaugh, St Mary
Clippesby, St Peter
Cockley Cley, All Saints
Colney, St Andrew
Cranwich, St Mary
Croxton, All Saints
Denton, St Mary
Dilham, St Nicholas
East Lexham St Andrew
East Walton, St Mary
Eccles St Mary
Edingthorpe, All Saints
Feltwell, St Nicholas
Fishley, St Mary
Forncett, St Peter
Framingham Earl, St Andrew
Freethorpe, All Saints
Fritton, St Catherine
Fritton, St Edmund
Gayton Thorpe, St Mary
Geldeston, St Michael
Gissing, St Mary
Great Hautbois, St Mary
Great Ryburgh St Andrew
Gresham, All Saints
Haddiscoe, St Mary
Hales, St Margaret
Hardley, St Margaret
Hardwick, St Margaret
Hassingham, St Mary
Haveringland, St Peter
Heckingham, St Gregory
Hellington, St John the Baptist
Hemblington, All Saints
Horsey, All Saints
Howe, St Mary
Ingworth, St Lawrence
Intwood, All Saints
Keswick, All Saints
Kilverstone, St Andrew
Kirby Cane, All Saints
Letheringsett, St Andrew
Little Plumstead, St Protase and St GervaseLittle Snoring, St Andrew
Long Stratton, St Mary
Matlaske, St Peter
Mautby, St Peter and St Paul
Merton, St Peter
Morningthorpe, St John the Baptist
Morton on the Hill, St Margaret
Moulton, St Mary
Needham, St Peter
Norwich, St Benedict (Tower)
Norwich, St Etheldreda
Norwich, St Julian
Norwich, St Mary at Coslany
Norton Subcourse, St Mary
Old Catton, St Margaret
Poringland All Saints
Potter Heigham, St Nicholas
Quidenham, St Andrew
Raveningham, St Andrews
Repps-with-Bastwick, St Peter
Rockland, St Peter
Rollesby, St George
Roughton, St Mary
Roydon, St Remigus
Runhall, All Saints
Rushall, St Mary
Sedgeford, St Mary
Seething, St Margaret
Shereford, St Nicholas
Shimpling, St George
Sidestrand, St Michael
South Pickenham All Saints
Stanford, All Saints
Stockton, St Michael
Stody, St Mary
Surlingham, St Mary
Sustead, St Peter and St Paul
Swainsthorpe, St Peter
Syderstone, St Mary
Tasburgh, St Mary
Taverham, St Edmund
Thorpe Abbotts, All Saints
Thorpe next Haddiscoe, St Matthias
Threxton, All Saints
Thwaite, All Saints
Titchwell, St Mary
Topcroft, St Margaret
Tuttington, St Peter and St Paul
Wacton, All Saints
Watton, St Mary
Weeting, St Mary
Welborne, All Saints
West Dereham, St Andrew
West Lexham, St Nicholas
West Somerton, St Mary
Wickmere, St Andrew
Witton, St Margaret
Woodton, All Saints
Worthing, St Margaret
Wramplingham, St Peter and St Paul
Yaxham, St Peter

ซัฟโฟล์ค
Aldham, St Mary
Ashby, St Mary
Barsham, Holy Trinity
Beyton, All Saints
Blundeston, St Mary
Bramfield, St Andrew
Brome, St Mary
Bruisyard, St Peter
Bungay, Holy Trinity
Frostenden, All Saints
Gisleham, Holy Trinity
Gunton, St Peter
Hasketon, St Andrew
Hengrave, Church of the Reconciliation
Herringfleet, St Margaret
Higham, St Stephen
Holton, St Peter
Ilketshall, St Andrew
Ilketshall, St MargaretLittle Bradley, All Saints
Little Saxham, St Nicholas
Lound, St John the Baptist
Mettingham, All Saints
Mutford, St Andrew
Onehouse, St John the Baptist
Ramsholt, All Saints
Rickinghall Inferior, St Mary
Risby, St Giles
Rushmere, St Michael
South Elmham, All Saints
Spexhall, St Peter
Stuston, All Saints
Syleham, St Margaret
Theberton, St Margaret
Thorington, St Peter
Weybread, St Andrew
Wissett, St Andrew
Wortham, St Mary

ซัสเซ็กซ์
Lewes, St Michael
Piddinghoe, St John
Southease - St Peter