# ภาคใต้ (ประเทศไทย)
ภาคใต้ เป็นภูมิภาคหนึ่งของประเทศไทย ตั้งอยู่บนคาบสมุทรมลายู ขนาบด้วยอ่าวไทยทางฝั่งตะวันออก และทะเลอันดามันทางฝั่งตะวันตก มีเนื้อที่รวม 73,848 ตารางกิโลเมตร ความยาวจากเหนือจรดใต้ประมาณ 750 กิโลเมตร ทุกจังหวัดของภาคมีพื้นที่ติดชายฝั่งทะเล ยกเว้นจังหวัดยะลาและจังหวัดพัทลุง

 ภูมิศาสตร์ 
 ที่ตั้งและอาณาเขต 
 ทิศเหนือ มีพื้นที่ติดต่อกับจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ดินแดนที่อยู่ทางเหนือสุดของภาคคือ อำเภอปะทิวและอำเภอท่าแซะ  จังหวัดชุมพร
 ทิศตะวันออก มีพื้นที่ติดต่อกับอ่าวไทย ดินแดนบนแผ่นดินใหญ่ที่อยู่ทางตะวันออกสุดของภาคคือ อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
 ทิศใต้ มีพื้นที่ติดกับประเทศมาเลเซีย ดินแดนที่อยู่ใต้สุดของภาค (และของประเทศไทย) คือ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา
 ทิศตะวันตก มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลอันดามัน ดินแดนบนแผ่นดินใหญ่ที่อยู่ทางตะวันตกสุดของภาคคือ อำเภอท้ายเหมือง จังหวัดพังงา

 ลักษณะภูมิประเทศ 
thumb|ชายฝั่งทะเลในภาคใต้
พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบมีทิวเขาที่สำคัญ ได้แก่ ทิวเขาภูเก็ต ทิวเขานครศรีธรรมราช โดยมีทิวเขาตีตีวังซาเป็นพรมแดนกั้นระหว่างประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย ทิวเขาในภาคใต้มีความยาวทั้งสิ้น 1,000 กิโลเมตร

แม่น้ำสายสำคัญ ได้แก่ แม่น้ำกระบุรี แม่น้ำหลังสวน แม่น้ำตะกั่วป่า แม่น้ำท่าทอง แม่น้ำพุมดวง แม่น้ำตาปี แม่น้ำปากพนัง แม่น้ำกลาย แม่น้ำตรัง แม่น้ำสายบุรี แม่น้ำปัตตานี และแม่น้ำโกลก

ภาคใต้มีลักษณะภูมิประเทศเป็นคาบสมุทรที่มีทะเลขนาบอยู่ 2 ด้าน คือ ตะวันออกด้านอ่าวไทย และตะวันตกด้านทะเลอันดามัน จังหวัดพัทลุงและจังหวัดยะลาเป็นจังหวัดที่ไม่มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลภายนอก ชายหาดฝั่งอ่าวไทยเกิดจากการยกตัวสูง มีที่ราบชายฝั่งทะเลยาว เรียบ กว้าง และน้ำตื้น ทะเลอันดามันมีชายฝั่งยุบต่ำลง มีที่ราบน้อย ชายหาดเว้าแหว่ง เป็นโขดหิน มีหน้าผาสูงชัน

ภูมิประเทศของภาคใต้เต็มไปขุนเขาน้อยใหญ่ โดยเฉพาะบริเวณตอนกลางของภูมิภาค เช่น จังหวัดระนอง จังหวัดชุมพร จังหวัดสุราษฎร์ธานี จังหวัดพังงา จังหวัดนครศรีธรรมราช และจังหวัดกระบี่ โดยมีจุดสูงสุดของภาคใต้อยู่ที่ ยอดเขาหลวง 1,835 เมตร เหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง ตั้งอยู่ในอุทยานแห่งชาติเขาหลวง (จังหวัดนครศรีธรรมราช)

 สภาพภูมิอากาศ 
ภาคใต้เป็นภูมิอากาศแบบมรสุมเมืองร้อน และโดยที่ภูมิประเทศของภาคใต้มีลักษณะเป็นคาบสมุทรยาวแหลม มีพื้นน้ำขนาบอยู่ทั้งทางด้านตะวันตก และทางด้านตะวันออก จึงทำให้มีฝนตกตลอดปีและเป็นภูมิภาคที่มีฝนตกมากที่สุด อุณหภูมิเคยสูงสุดที่จังหวัดตรัง 39.7 องศาเซลเซียส และอุณหภูมิเคยต่ำสุดที่จังหวัดชุมพร 12.12 องศาเซลเซียส

 การแบ่งเขตการปกครอง 
ภาคใต้ประกอบด้วย 14 จังหวัด ตามเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสภา ดังนี้
 ตราประจำจังหวัด ชื่อจังหวัดอักษรไทย ชื่อจังหวัดอักษรโรมัน จำนวนประชากร(คน) พื้นที่(ตร.กม.) ความหนาแน่น(คน/ตร.กม.)40px  กระบี่ Krabi469,7694,708.51299.7740px  ชุมพร Chumphon509,6506,010.84984.7840px  ตรัง Trang643,0724,917.519130.7740px  นครศรีธรรมราช Nakhon Si Thammarat1,557,4829,942.502156.6440px  นราธิวาส Narathiwat796,2394,475.430177.9140px  ปัตตานี Pattani709,7961,940.356365.8040px  พังงา Phang Nga267,4914,170.89564.1340px  พัทลุง Phattalung524,8573,424.473153.2640px  ภูเก็ต Phuket402,017543.034740.3140px  ยะลา Yala527,2954,521.078116.6340px  ระนอง Ranong190,3993,298.04557.7240px  สงขลา Songkhla1,424,2307,393.889192.6240px  สตูล Satun319,7002,478.977128.9640px  สุราษฎร์ธานี Surat Thani1,057,58112,891.46982.03

นอกจากนี้ ยังมีการแบ่งเป็นภูมิภาคย่อย ได้แก่ การแบ่งตามยุทธศาสตร์ แบ่งเป็น ภาคใต้ตอนบน และภาคใต้ตอนล่าง และการแบ่งตามอุตุนิยมวิทยา แบ่งเป็น ภาคใต้ตะวันออก หรือภาคใต้ฝั่งอ่าวไทย และภาคใต้ตะวันตก หรือภาคใต้ฝั่งอันดามัน โดยการแบ่งตามกรมอุตุนิยมวิทยา จะรวมจังหวัดเพชรบุรีและจังหวัดประจวบคีรีขันธ์เข้ามาด้วย

 แบ่งตามยุทธศาสตร์ แบ่งตามอุตุนิยมวิทยา ภาคใต้ตอนบน ภาคใต้ตอนล่าง ภาคใต้ฝั่งตะวันออก ภาคใต้ฝั่งตะวันตก จังหวัดกระบี่
 จังหวัดชุมพร
 จังหวัดนครศรีธรรมราช
 จังหวัดพังงา
 จังหวัดภูเก็ต
 จังหวัดระนอง
 จังหวัดสุราษฎร์ธานี จังหวัดตรัง
 จังหวัดนราธิวาส
 จังหวัดปัตตานี
 จังหวัดพัทลุง
 จังหวัดยะลา
 จังหวัดสงขลา
 จังหวัดสตูล จังหวัดชุมพร
 จังหวัดนครศรีธรรมราช
 จังหวัดนราธิวาส
 จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
 จังหวัดปัตตานี
 จังหวัดพัทลุง
 จังหวัดเพชรบุรี
 จังหวัดยะลา
 จังหวัดสงขลา
 จังหวัดสุราษฎร์ธานี จังหวัดกระบี่
 จังหวัดตรัง
 จังหวัดพังงา
 จังหวัดภูเก็ต
 จังหวัดระนอง
 จังหวัดสตูล

 สถิติประชากรแต่ละจังหวัด 
 อันดับ  จังหวัด  จำนวน (คน)  <small> (31 ธันวาคม 2558)กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm 2558. สืบค้น 16 กุมภาพันธ์ 2559.  จำนวน (คน)  <small> (31 ธันวาคม 2557)กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2557." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat57.html 2558. สืบค้น 1 มีนาคม 2558.  จำนวน (คน)  <small> (31 ธันวาคม 2556)ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเนกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่างๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๗, เล่ม ๑๓๑, ตอน ๔๑ ง , ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗, หน้า ๑  จำนวน (คน)   (31 ธันวาคม 2555) กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2555." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat55.html 2555. สืบค้น 3 เมษายน 2556.  จำนวน (คน)   (31 ธันวาคม 2554)  กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2554." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat54.html 2555. สืบค้น 6 เมษายน 2555.  จำนวน (คน)  (31 ธันวาคม 2553)  กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2553." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:   2553. สืบค้น 22 มีนาคม 2554. 1  นครศรีธรรมราช  1,552,530  1,548,028  1,541,843  1,534,887  1,526,071  1,522,561 2  สงขลา  1,410,577 75575 1,389,890 1,378,574  1,367,010 1,357,023 3  สุราษฎร์ธานี  1,046,772  1,040,230  1,031,812  1,023,288  1,015,072 1,000,383 4  นราธิวาส  783,082  774,799  766,145 757,397  747,372 737,162 5  ปัตตานี  694,023  686,186 675,764671,615  663,485 655,259 6  ตรัง  640,793  638,746 636,043 631,920  626,708  622,659 7  พัทลุง  522,723  520,419  518,021 514,492  511,063 509,534 8  ยะลา  518,139  511,911 506,138  500,814  493,767 487,380 9  ชุมพร  505,830  500,575  498,294 495,310  492,182 489,964 10 กระบี่  462,101  456,811  450,890  444,967 44545454432,704 11  ภูเก็ต  386,605  378,364  369,522360,905  353,847  345,067 12  สตูล  315,923  312,673  309,793 305,879  301,467  297,163 13  พังงา 264,074  261,370  259,420  257,493  254,931 253,112 14  ระนอง  187,536  177,089 174,776  182,648 183,849 183,079 —  รวม  9,290,708 9,206,223 9,131,425   

 เมืองใหญ่สุด 
รายชื่อเมืองใหญ่ที่สุดในภาคใต้ 20 อันดับแรก เรียงตามจำนวนประชากร

 การศึกษา 
สถาบันอุดมศึกษาที่สำคัญของภาคใต้ ได้แก่

สถาบันอุดมศึกษาของรัฐและในกำกับของรัฐ
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 5 วิทยาเขต
มหาวิทยาลัยทักษิณ 2 วิทยาเขต
มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย 3 วิทยาเขต
มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ 
มหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการ 4 แห่ง
มหาวิทยาลัยแม่โจ้ วิทยาเขตชุมพร
สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง วิทยาเขตชุมพรเขตรอุดมศักดิ์
มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ  4 วิทยาเขต
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช 2 ศูนย์วิทยบริการ

มหาวิทยาลัยราชภัฏ กลุ่มภาคใต้
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 
 มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต 
 มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา 
 มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา
 มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี 

สถาบันอุดมศึกษาเอกชน
 มหาวิทยาลัยตาปี
 มหาวิทยาลัยฟาฏอนี
 มหาวิทยาลัยหาดใหญ่
 วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้

สถาบันอุดมศึกษานานาชาติ
 วิทยาลัยทันตแพทยศาสตร์นานาชาติ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)
 วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (เทียบเท่าคณะ)
 วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)
 วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยทักษิณ (เทียบเท่าคณะ)
 วิทยาลัยนานาชาติยางพาราไทย-จีน มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (เทียบเท่าคณะ)
 วิทยาลัยสัตวแพทยศาสตร์อัครราชกุมารี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)

 ประวัติศาสตร์ 
บริเวณภาคใต้ตอนบน เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักร 3 อาณาจักร ได้แก่
 อาณาจักรตามพรลิงก์
 อาณาจักรศรีวิชัย
 อาณาจักรนครศรีธรรมราช

บริเวณภาคใต้ตอนล่าง เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักรเดียว ได้แก่
 อาณาจักรลังกาสุกะ
อาณาจักรปัตตานี

 อุทยานแห่งชาติ วนอุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า 
ในภาคใต้เป็นคาบสมุทรมีทิวเขานครศรีธรรมราชกั้นกลางระหว่างชายฝั่งทั้งสอง มีอุทยานแห่งชาติสำคัญหลายแห่ง เช่น

 อุทยานแห่งชาติเขาหลวง มีภูเขาที่สูงที่สุดในภูมิภาคที่จังหวัดนครศรีธรรมราช
 อุทยานแห่งชาติเขาสก จังหวัดสุราษฎร์ธานี
 อุทยานแห่งชาติเขาพนมเบญจา จังหวัดกระบี่
 อุทยานแห่งชาติเขาปู่-เขาย่า จังหวัดพัทลุง
 อุทยานแห่งชาติศรีพังงา จังหวัดพังงา
 อุทยานแห่งชาติน้ำตกโยง จังหวัดนครศรีธรรมราช
 อุทยานแห่งชาติเขาน้ำค้าง จังหวัดสงขลา
 อุทยานแห่งชาติแก่งกรุง จังหวัดสุราษฎร์ธานี
 อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น จังหวัดสุราษฎร์ธานี
 อุทยานแห่งชาติบางลาง จังหวัดยะลา
 อุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาว จังหวัดระนอง
 อุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี จังหวัดนราธิวาส
 อุทยานแห่งชาติน้ำตกสี่ขีด จังหวัดนครศรีธรรมราช
 อุทยานแห่งชาติคลองพนม จังหวัดสุราษฎร์ธานี
 อุทยานแห่งชาติตะรุเตา จังหวัดสตูล
 อุทยานแห่งชาติทะเลบัน จังหวัดสตูล
 อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง จังหวัดสุราษฎร์ธานี
 อุทยานแห่งชาติพังงา จังหวัดพังงา
 อุทยานแห่งชาติเกาะสุรินทร์ จังหวัดพังงา
 อุทยานแห่งชาติสิรินาถ จังหวัดภูเก็ต
 อุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหม จังหวัดตรัง
 อุทยานแห่งชาติสิมิลัน จังหวัดพังงา
 อุทยานแห่งชาติแหลมสน จังหวัดระนอง
 อุทยานแห่งชาติหาดนพรัตน์ธารา-หมู่เกาะพีพี จังหวัดกระบี่
 อุทยานแห่งชาติหาดเภตรา จังหวัดสตูล
 อุทยานแห่งชาติเขาลำปี-หาดท้ายเหมือง จังหวัดพังงา
 อุทยานแห่งชาติเกาะลันตา จังหวัดกระบี่
 อุทยานแห่งชาติเขาหลัก-ลำรู่ จังหวัดพังงา
 อุทยานแห่งชาติธารโบกขรณี จังหวัดกระบี่
 อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะชุมพร จังหวัดชุมพร
 อุทยานแห่งชาติกระบุรี จังหวัดระนอง
 อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะทะเลใต้ จังหวัดนครศรีธรรมราช
 อุทยานแห่งชาติเขานัน จังหวัดนครศรีธรรมราช

 เขื่อน 
เขื่อนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ที่สำคัญ ได้แก่
 เขื่อนรัชประภา จังหวัดสุราษฎร์ธานี
 เขื่อนบางลาง จังหวัดยะลา

 วัฒนธรรม 
 โนรา 
โนรา เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านของภาคใต้ โดยเฉพาะมีท่ารำที่อ่อนช้อย สวยงาม บทร้องเป็นกลอนสด ผู้ขับร้องต้องใช้ปฏิภาณไหวพริบ สรรหาคำให้สัมผัสกันได้อย่างฉับไว มีความหมายทั้งบทร้อง ท่ารำและเครื่องแต่งกายเครื่องดนตรีประกอบด้วย กลอง ทับคู่ ฉิ่งโหม่ง ปี่ใน และกรับ ปัจจุบันพัฒนาเอาเครื่องดนตรีสากลเข้าร่วมด้วย แต่เดิมนิยมใช้ผู้ชายล้วนแสดง แต่ปัจจุบันมีผู้หญิงเข้าไปแสดงด้วย

 หนังตะลุง 
หนังตะลุง คือ ศิลปะการแสดงประจำท้องถิ่นอย่างหนึ่งของภาคใต้ เป็นการเล่าเรื่องราวที่ผูกร้อยเป็นนิยาย ดำเนินเรื่องด้วยบทร้อยกรองที่ขับร้องเป็นสำเนียงท้องถิ่น หรือที่เรียกกันว่าการ "ว่าบท" มีบทสนทนาแทรกเป็นระยะ และใช้การแสดงเงาบนจอผ้าเป็นสิ่งดึงดูดสายตาของผู้ชม ซึ่งการว่าบท การสนทนา และการแสดงเงานี้ 25นายหนังตะลุงเป็นคนแสดงเองทั้งหมด
หนังตะลุงเป็นมหรสพที่นิยมแพร่หลายอย่างยิ่งมาเป็นเวลานาน โดยเฉพาะในยุคสมัยก่อนที่จะมีไฟฟ้าใช้กันทั่วถึงทุกหมู่บ้านอย่างในปัจจุบัน หนังตะลุงแสดงได้ทั้งในงานบุญและงานศพ ดังนั้นงานวัด งานศพ หรืองานเฉลิมฉลองที่สำคัญจึงมักมีหนังตะลุงมาแสดงให้ชมด้วยเสมอ
แต่เมื่อเวลาผ่านไป หนังตะลุงกลับกลายเป็นความบันเทิงที่ต้องจัดหามาในราคาที่ "แพงและยุ่งยากกว่า" เมื่อเทียบกับภาพยนตร์ เพราะการจ้างหนังตะลุงมาแสดง เจ้าภาพต้องจัดทำโรงหนังเตรียมไว้ให้ และเพราะหนังตะลุงต้องใช้แรงงานคน (และฝีมือ) มากกว่าการฉายภาพยนตร์ ค่าจ้างต่อคืนจึงแพงกว่า ยุคที่การฉายภาพยนตร์เฟื่องฟู หนังตะลุงและการแสดงท้องถิ่นอื่นๆ เช่น มโนราห์ รองแง็ง ฯลฯ ก็ซบเซาลง ยิ่งเมื่อเข้าสู่ยุคที่ทุกบ้านมีโทรทัศน์ดู ละครโทรทัศน์จึงเป็นความบันเทิงราคาถูกและสะดวกสบาย ที่มาแย่งความสนใจไปจากศิลปะพื้นบ้านเสียเกือบหมด
ปัจจุบัน โครงการศิลปินแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ได้ส่งเสริมให้มีการอนุรักษ์และสืบทอดศิลปะการแสดงหนังตะลุงให้แก่อนุชนรุ่นหลัง เพื่อรักษามรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่านี้ให้คงอยู่สืบไป

 ภาษา 
ภาคใต้มีภาษาพูดประจำถิ่นที่ห้วนๆสั้นๆเป็นเอกลักษณ์ เรียกว่า “ภาษาใต้หรือแหลงใต้” ส่วนกลุ่มคนที่อยู่แถบชายแดนไทย-มาเลเซียนิยมพูดภาษายาวีหรือภาษามาเลเซีย 
ตัวอย่างภาษาพูดภาคใต้ เช่น แหลง (พูด) หรอย (อร่อย) ทำไหร (ทำอะไร) เมี้ยว. (เหมียว) มนถิน (มนทิน) บางท้องถิ่นใช้ภาษายาวี เพราะนับถือศาสนาอิสลาม
การแต่งกายภาคใต้ ภาคนี้มีการแต่งกายต่างกันตามเชื้อชาติ ถ้าเชื้อสายจีนจะแต่งแบบจีน ถ้าเป็นมุสลิม ก็จะแต่งคล้ายกับชาวมาเลเซีย