# ภาษามลายูปัตตานี
ภาษามลายูปัตตานี หรือ ภาษามลายูปตานี (มลายูปัตตานี: บาซอ 'นายู 'ตานิง; , อักษรยาวี:) หรือนิยมเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า ภาษายาวี (มลายูปัตตานี: , อักษรยาวี:) เป็นภาษากลุ่มออสโตรนีเซียนที่พูดโดยชาวไทยเชื้อสายมลายูในจังหวัดปัตตานี จังหวัดนราธิวาส จังหวัดยะลา รวมทั้งในอำเภอนาทวี อำเภอจะนะ อำเภอเทพา และอำเภอสะบ้าย้อย ทางทิศตะวันออกของจังหวัดสงขลา (ไม่รวมจังหวัดสตูล)

ในประเทศไทยมีประชากรที่พูดภาษานี้มากกว่า 1 ล้านคน ภาษานี้ใกล้เคียงมากกับภาษามลายูถิ่นในรัฐกลันตันและในอำเภอฮูลูเปรัก รัฐเปรัก ประเทศมาเลเซีย ซึ่งเป็นภาษาถิ่นที่แตกต่างจากส่วนที่เหลือของประเทศมาเลเซีย บางครั้งก็มีการเรียกรวมกันเป็นภาษาเดียวกันว่า ภาษามลายูกลันตัน-ปัตตานี (มลายูปัตตานี: ; กลันตัน:)

 ระบบเสียง 
 พยัญชนะ 
 หน่วยเสียงพยัญชนะภาษามลายูปัตตานีราชบัณฑิตยสถาน. คู่มือระบบเขียนภาษามลายูปาตานีอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2553, หน้า 20.ลักษณะการออกเสียงตำแหน่งเกิดเสียงริมฝีปากริมฝีปากกับฟันปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานอ่อนเส้นเสียงเสียงนาสิก      เสียงกึ่งนาสิก      เสียงหยุด ก้อง      ไม่ก้อง ไม่พ่นลม       พ่นลม     เสียงเสียดแทรก ก้อง      ไม่ก้อง      เสียงรัว    เสียงข้างลิ้น      เสียงกึ่งสระ     

 หน่วยเสียงที่อยู่ในวงเล็บคือหน่วยเสียงที่ปรากฏในคำยืม เช่น  'เค้ก',  'โทรศัพท์'
 หน่วยเสียงที่ปรากฏในตำแหน่งท้ายพยางค์มี 3 หน่วยเสียง ได้แก่ ,  และ  เช่น  'ขนม',  'กล่อง',  'ร้อน'
 หน่วยเสียงพยัญชนะกึ่งนาสิกเป็นหน่วยเสียงที่ไม่พบทั้งในภาษามาเลเซียและภาษาไทย เกิดจากการรวบเสียงพยัญชนะนาสิกเข้ากับเสียงพยัญชนะกักซึ่งใช้ฐานกรณ์เดียวกันหรือใกล้เคียงกันจนกลมกลืนเป็นเสียงเดียว โดยเกิดเฉพาะในตำแหน่งกลางคำเท่านั้น ตัวอย่างคู่เทียบเสียงได้แก่  'ไมยราบ' -  'บาน',  'ขวา' -  'คอก' และ  'ไร' -  'โทน, โดด'
 นอกจากหน่วยเสียงพยัญชนะข้างต้นแล้ว ภาษามลายูปัตตานียังมีหน่วยเสียงพยัญชนะเสียงยาว ซึ่งก็คือเสียงพยัญชนะต้นที่ถูกยืดให้ยาวกว่าปกติเล็กน้อยเนื่องมาจากการลดรูปของคำ การยืดเสียงเช่นนี้เกิดได้กับพยัญชนะทุกหน่วยเสียง ยกเว้น ,  และหน่วยเสียงพยัญชนะกึ่งนาสิก ตัวอย่างคู่เทียบเสียงได้แก่  'ดอกไม้' -  'ออกดอก' และ  'กลางคืน' -  'ค้างคืน'

 สระ 
 หน่วยเสียงสระเดี่ยวภาษามลายูปัตตานีราชบัณฑิตยสถาน. คู่มือระบบเขียนภาษามลายูปาตานีอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2553, หน้า 24.ระดับลิ้นตำแหน่งลิ้นหน้ากลางหลัง สูง       กึ่งสูง     กึ่งต่ำ      ต่ำ  

คำยืม
นอกจากคำศัพท์พื้นฐานของภาษามลายูแล้ว ภาษามลายูปัตตานีมีคำยืมจากภาษาอื่นหลายภาษา ได้แก่ประพนธ์, 2540
 ภาษาสันสกฤต เข้ามาพร้อมกับศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณ์ฮินดู เช่น ภาษา เป็น บาฮาซอ หรือ บาซอ; หฤทยะ ('ใจ') เป็น ฮาตี ('ตับ, ใจ'); คช ('ช้าง') เป็น กฺาเยฺาะฮ; ชัย ('ชัยชนะ') เป็น จายอ ('เจริญ'); โทษ ('ความชั่ว') เป็น ดอซอ ('บาป'); วาจา ('คำพูด') เป็น บาจอ ('อ่าน'); นคร ('เมือง') เป็น เนฆือรฺ ('ประเทศ')
 ภาษาอาหรับ เข้ามาพร้อมกับศาสนาอิสลาม เช่น  /เกาะลัม/ ('ปากกา') เป็น กาแล;  /ตัมร์/ ('อินทผลัม') เป็น ตามา;  /อาลัม/ ('โลก') เป็น อาแล;  /ตุฟฟาห์/ ('แอปเปิล') เป็น ตอเปาะฮ;  /วักต์/ ('เวลา') เป็น วะกือตู;  /กิตาบ/ ('หนังสือ') เป็น กีตะ ("คัมภีร์ทางศาสนาอิสลาม");  /ดุนยา/ ('โลก') เป็น ดุนิยอ
 ภาษาจีน เช่น กุยช่าย เป็น กูจา
 ภาษาเปอร์เซีย เช่น แมฮ์ทอบ ('แสงจันทร์') เป็น มะตับ; แกนโดม ('แป้ง') เป็น กฺานง
 ภาษาฮินดี เช่น โรตี เป็น รอตี
 ภาษาทมิฬ เช่น มานิกัม ('เพชร') เป็น มานิแก
 ภาษาอังกฤษ เช่น  ('แก้ว') เป็น กฺือละฮ;  ('ฟรี') เป็น ปือรี;  ('จักรยานยนต์') เป็น มูตูซีกา
 ภาษาไทย เช่น นายก เป็น นาโยฺะ; ปลัด เป็น บือละ; มักง่าย เป็น มะงา; โทรศัพท์ เป็น โทราซะ

ความแตกต่างระหว่างภาษามลายูปัตตานีกับภาษามาเลเซีย
ความแตกต่างระหว่างภาษามลายูปัตตานีกับภาษามลายูกลางหรือภาษามาเลเซียมีดังนี้ประพนธ์, 2540
การใช้คำ
บางคำทั้งสองภาษาใช้คำต่างกัน เช่น 'ฉัน' ภาษามาเลเซียใช้  ภาษามลายูปัตตานีใช้ อามอ หรือ ซายอ บางคำใช้พยัญชนะสลับกัน เช่น 'มันเทศ' ภาษามาเลเซียใช้  ภาษามลายูปัตตานีใช้ อูบี กือแตลอ หรือ อูบี แตลอ; 'พูด' ภาษามาเลเซียใช้  ภาษามลายูปัตตานีใช้ แกแจะ นอกจากนี้ ยังมีการใช้คำภาษาไทยปะปนเข้ามาในบางส่วน

การออกเสียง
 ออกเสียงสระต่างกัน ได้แก่
 เสียง  + พยัญชนะนาสิกในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('ไก่') เป็น อาแย;  ('กิน') เป็น มาแก
 เสียง  ท้ายคำในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('ชื่อ') เป็น นามอ;  ('เชิญ') เป็น ซีลอ
 เสียง  ในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี (บางส่วน) เช่น  ('พา') เป็น บอเวาะ;  ('ขอ') เป็น มีเตาะ
 เสียง  ในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('บ้าน') เป็น รฺูเมาะฮ
 เสียง  ท้ายคำในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  หรือ  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('คลอง') เป็น ซูงา หรือ ซูแง;  ('ตลาด') เป็น กือดา หรือ กือแด (การแปรเป็นเสียง /æ/  พบในบางท้องถิ่นเท่านั้น)
 เสียง  ท้ายคำในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('มีด') เป็น ปีซา
 เสียง  ท้ายคำที่ประสมกับพยัญชนะนาสิกในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('ที่นี่') เป็น ซีนิง
 เสียง  ในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  หรือ   ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('สยาม') เป็น ซีแย,  ('มนุษย์') เป็น มะนูซียอ
 เสียง  พยางค์แรกในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('เคย') เป็น แบซอ
 เสียง  ในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('บวช,ถือศีลอด') เป็น ปอซอ
 ออกเสียงพยัญชนะต้นต่างกัน เช่น 
 เสียง  ในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี (บางส่วน) เช่น  ('คน') เป็น ออแรฺ,  ('โซ่') เป็น รฺาตา ในขณะที่  ('ขนมปัง, โรตี') ยังคงเป็น รอตี
 ออกเสียงตัวสะกดต่างกัน เช่น
 ตัวสะกดที่เป็นเสียงเสียดแทรก ,  ในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียงที่เกิดจากคอหอย  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('เกียจคร้าน') เป็น มาละฮ
 ตัวสะกด ,  ในภาษามาเลเซีย แปรเป็นเสียง  ในภาษามลายูปัตตานี เช่น  ('ตุลาการ') เป็น ฮาเก็ง

โครงสร้างประโยค
ภาษามลายูปัตตานีนิยมเรียงประโยคแบบภาษาไทยคือใช้รูปประธานกระทำ ส่วนภาษามาเลเซียใช้ประโยคแบบประธานถูกกระทำ เช่น ภาษามลายูใช้ ตูวัน ดีเปอรานากัน ตีมานา ('ท่านถูกเกิดที่ไหน') ภาษามลายูปัตตานีใช้ ตูแว บือราเนาะ ดีมานอ ('ท่านเกิดที่ไหน')

ความต่างของไวยากรณ์และคำศัพท์
 ภาษามลายูปัตตานีตัดคำอุปสรรคที่ไม่จำเป็นออก เช่น  (เดิน) ในภาษามาเลเซีย เป็น 'ยฺาแล ในภาษามลายูปัตตานี และเสียงพยัญชนะตัวแรกยาวขึ้น
 ภาษามลายูปัตตานีมีการย่อหรือกร่อนคำหลายคำรวมเป็นคำเดียว เช่น ดาโตะ อากี เป็น โตะกี, ตือรฺายฺู เป็น ตายฺู, ดี มานอ เป็น ดานอ, ซือแอกอ เป็น แซกอ เป็นต้น ในขณะที่ภาษามาเลเซียมีน้อยมาก
 ภาษามลายูปัตตานีใช้คำง่ายกว่า เช่น มาแก หมายถึงทั้ง 'กินข้าว' 'ดื่มน้ำ' และ 'สูบบุหรี่' แต่ภาษามาเลเซียแยกเป็น  ('กิน'),  ('ดื่ม') และ  ('สูบ')
 ภาษามาเลเซียมีการแยกระดับของคำมากกว่า เช่น 'ผู้ชาย' ใช้  'สัตว์ตัวผู้' ใช้  ส่วนภาษามลายูปัตตานีใช้ ยฺาแต กับทั้งคนและสัตว์ ส่วน ลือลากี มีใช้น้อย
 ภาษามลายูปัตตานีมีการเรียงคำแบบภาษาไทยมากกว่า เช่น 'ทำนา' ใช้ บูวะ บือแน