# สามก๊กจี่
สามก๊กจี่("หนังสือสามก๊กไม่ใช่เปนพงศาวดารสามัญ จีนเรียกว่า “สามก๊กจี่” แปลว่าจดหมายเหตุเรื่องสามก๊ก")  หรือ จดหมายเหตุสามก๊ก ในภาษาจีนกลางเรียกว่า ซานกั๋วจื้อ  เป็นตำราประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการที่เขียนโดยตันซิ่ว (陳壽 เฉิน โช่ว) ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 3 มีเนื้อหาครอบคลุมยุคสมัยช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น (ค.ศ. 220) และยุคสามก๊ก (ค.ศ. 220–280) ที่ตามมา ถือเป็นตำราแหล่งข้อมูลซึ่งเชื่อถือได้เกี่ยวกับประวัตศาสตร์ในยุคสมัยดังกล่าว การรวบรวมสามก๊กจี่เกิดขึ้นหลังการรวบรวมแผ่นดินจีนเป็นหนึ่งเดียวภายใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้น โดยบันทึกเหตุการณ์ทางการเมือง สังคม และการทหารภายในรัฐที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน 3 รัฐคือวุยก๊ก จ๊กก๊ก และง่อก๊กภายในตำราชุดเดียวกันที่จัดหมวดหมู่ตามชีวประวัติของแต่ละบุคคล

สามก๊กจี่เป็นแหล่งข้อมูลปฐมภูมิในการประพันธ์นวนิยายอิงประวัติศาสตร์ในศตวรรษที่ 14 เรื่องสามก๊ก หรือ สามก๊กเอี้ยนหงี (三國演義 ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ซึ่งถือเป็นหนึ่งในสี่สุดยอดวรรณกรรมจีนที่เขียนด้วยภาษาจีนสามัญ

 จุดเริ่มต้นและโครงสร้าง 
ฮั่นชูและสามก๊กจี่ร่วมกับฉื่อจี้ที่เป็นตำราประวัติศาสตร์ดั้งเดิมที่เขียนในยุคราชวงศ์ฮั่น รวมกันเป็นตำราสามชุดแรกในสารบบตำราประวัติศาสตร์จีนยี่สิบสี่ชุด แต่ละชุดผลงานได้เน้นย้ำถึงคุณภาพทางวรรณกรรมและประวัติศาสตร์นิพนธ์แนวใหม่ที่กำหนดโดยซือหม่า เชียน สามก๊กจี่ประกอบด้วยม้วนหนังสือ 65 ม้วนที่แบ่งเป็นภาคใหญ่ ๆ เป็น 3 ภาค ภาคละ 1 รัฐ รวมทั้งชุดประกอบด้วยอักษรจีนประมาณ 360,000 ตัว ภาควุยก๊ก (魏書 เว่ย์ชู) มี 30 ม้วน ภาคจ๊กก๊ก (蜀書 ฉู่ชู) มี 15 ม้วน และภาคง่อก๊ก (吳書 อู๋ชู) มี 20 ม้วน แต่ละม้วนหนังสืออยู่ในรูปแบบบทชีวประวติหนึ่งบทหรือมากกว่าหนึ่งบท 

ตันซิ่วที่เป็นผู้เขียนสามก๊กจี่เกิดในบริเวณที่เป็นนครหนานชง มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน ซึ่งเวลานั้นอยู่ในรัฐจ๊กก๊ก หลังการพิชิตจ๊กก๊กของวุยก๊กเมื่อ ค.ศ. 263 ตันซิ่วได้กลายมาเป็นนักประวัติศาสตร์หลวงในราชสำนักของราชวงศ์จิ้น และเริ่มเขียนตำราประวัติศาสตร์เกี่ยวกับยุคสามก๊ก หลังการพิชิตง่อก๊กโดยราชวงศ์จิ้นเมื่อ ค.ศ. 280 งานเขียนของตันซิ่วก็ได้รับการยกย่องจากจาง หฺวา (張華) ผู้เป็นเสนาบดีอาวุโส

ก่อนยุคราชวงศ์จิ้น ทั้งรัฐวุยก๊กและง่อก๊กต่างก็ได้จัดทำตำราประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการของตัวเองแล้ว ได้แก่ เว่ย์ชู (魏書) จัดทำโดยอองซิม (王沈 หวาง เฉิ่น) สฺวิน อี่ (荀顗) และรฺเหวี่ยน จี๋ (阮籍) และอู๋ชู (吳書) จัดทำโดยเหวย์ เจา (韋昭) หอกหยก (華覈 หฺวา เหอ) เซฺว อิ๋ง (薛瑩) โจว เจา  และเหลียง กว่าง  นอกจากนี้ ยฺหวี ฮฺว่าน (魚豢) ยังได้รวบรวมตำราประวัติศาสตร์วุยก๊กเป็นการส่วนตัวชื่อว่าเว่ย์เลฺว่ (魏略) ตันซิ่วใช้ตำราเหล่านี้่เป็นพื้นฐานของสามก๊กจี่ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากรัฐจ๊กก๊กไม่มีสำนักประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการ ภาคจ๊กก๊กในสามก๊กจี่จึงรวบรวมโดยตัวตันซิ่วเองโดยอิงจากบันทึกส่วนตัวของตนเองก่อนหน้านี้เกี่ยวกับเหตุการณ์ในจ๊กก๊กและแหล่งข้อมูลปฐมภูมิอื่น ๆ ที่เก็บรวบรวมไว้ เช่นงานเขียนของจูกัดเหลียงที่รวบรวมไว้ก่อนหน้านี้

สามก๊กจี่ใช้ปี ค.ศ. 220 ซึ่งเป็นปีที่พระเจ้าเหี้ยนเต้จักรพรรดิลำดับสุดท้ายของราชวงศ์ฮั่นถูกบังคับให้สละราชบัลลังก์ให้โจผี เป็นปีที่ราชวงศ์ของวุยก๊กก่อตั้งขึ้น สามก๊กจี่กล่าวถึงผู้ปกครองของวุยก๊กว่าเป็น "จักรพรรดิ" ส่วนผู้ปกครองของจ๊กก๊กและง่อก๊กเรียกว่า "เจ้านาย" หรือเรียกตามชื่อตัว

 ช่วงเวลาของเนื้อหา 
เนื่องจากสามก๊กจี่จัดให้มีรูปแบบชีวประวัติบุคคลมากกว่าจะเป็นบันทึกตามลำดับเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ การระบุช่วงเวลาของเนื้อหาทางประวัติศาสตร์จึงไม่ชัดเจนและไม่ได้รับความสำคัญ บางม้วนหนังสือให้ข้อมูลภูมิหลังเกี่ยวกับบรรพบรุษของบุคคลย้อนหลังไปหลายศตวรรษก่อนเนื้อหาหลัก ตัวอย่างเช่นบทชีวประวัติเล่าเอี๋ยนที่เริ่มด้วยการกล่าวถึงการที่บรรพบุรุษคือหลิว ยฺหวี (劉餘) ได้รับฐานันดรศักที่จิ้งหลิง (竟陵; ปัจจุบันคือนครเทียนเหมิน มณฑลหูเป่ย์) เมื่อประมาณ ค.ศ. 85สามก๊กจี่ เล่มที่ 31. เหตุการณ์แรกได้รับการการอธิยายโดยละเอียดในสามก๊กจี่คือกบฏโพกผ้าเหลืองเมื่อ ค.ศ. 184 บทชีวประวัติหลายบทกล่าวถึงเหตุการณ์นี้อย่างผ่าน ๆ แต่ก็ให้ข้อมูลที่ชัดเจนมากขึ้นอย่างเรื่องการติดต่อสื่อสารและการเคลื่อนกำลังพลในระหว่างเหตุการณ์การก่อกบฏพบได้ในรูปแบบที่ไม่ต่อเนื่องในอย่างน้อยสี่ม้วนหนังสือ ได้แก่ บทชีวประวัติเทียหยก,สามก๊กจี่ เล่มที่ 14. อิกิ๋ม,สามก๊กจี่ เล่มที่ 17. เล่าปี่,สามก๊กจี่ เล่มที่ 32. และซุนเกี๋ยนสามก๊กจี่ เล่มที่ 46.

สามภาคของสามก๊กจี่สิ้นสุดในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน โดยส่วนหลักของภาควุยก๊ก (เว่ย์ชู) สิ้นสุดด้วยการสละราชบัลลังก์ของโจฮวนเมื่อ ค.ศ. 265 ภาคจ๊กก๊ก (ฉู่ชู) สิ้นสุดด้วยการถึงแก่อสัญกรรมของเล่าเสี้ยนเมื่อ ค.ศ. 271 และภาคง่อก๊ก (อู๋ชู) สิ้นสุดลงด้วยการถึงแก่อสัญกรรมของซุนโฮเมื่อ ค.ศ. 284สามก๊กจี่ เล่มที่ 28.

ตัวอย่างข้อคัดย่อหนึ่งที่แสดงลำดับเหตุการณ์มีดังนี้: 

 เนื้อหา 

ภาควุยก๊ก (魏書 เว่ย์ชู)
 #  ชื่อม้วน  คำแปล  หมายเหตุ     จดหมายเหตุจักรพรรดิอู่ตี้  โจโฉ     จดหมายเหตุจักรพรรดิเหวินตี้  โจผี     จดหมายเหตุจักรพรรดิหมิงตี้  โจยอย     จดหมายเหตุสามจักรพรรดิน้อย  โจฮอง, โจมอ, โจฮวน     พระประวัติจักรพรรดินีและพระชายา  เปียนซี, เอียนซี, กุยฮุย, มอซือ, กวยทายเฮา     ชีวประวัติตั๋ง (ต่ง), สองอ้วน (ยฺเหวียน) และเล่า (หลิว) ตั๋งโต๊ะ, อ้วนเสี้ยว, อ้วนสุด, เล่าเปียว     ชีวประวัติลิโป้และจาง หง  เตียวเมา, ตันเต๋ง     ชีวประวัติสองกองซุน (กงซุน), โต (เถา) และสี่เตียว (จาง)  กองซุนจ้าน, โตเกี๋ยม, เตียวเอี๋ยง, กงซุน ตู้, เตียวเอี๋ยน, เตียวสิ้ว, เตียวฬ่อ     ชีวประวัติแฮหัว (เซี่ยโหว) และโจ (เฉา)  แฮหัวตุ้น, ฮันโฮ, แฮหัวเอี๋ยน, โจหยิน, โจซุน, โจหอง, โจฮิว, โจจิ๋น, โจซอง, แฮหัวซง, แฮเฮาเหียน     ชีวประวัติซุนฮก, ซุนฮิว และกาเซี่ยง      ชีวประวัติอ้วน (ยฺเหวียน), เตียว (จาง), เหลียง, กั๋ว, เตียน (เถียน), ออง (หวาง), ปิ่ง และกว่าน  ยฺเหวียน ฮฺว่าน, จาง ฟ่าน, จาง เฉิง, เหลียง เม่า, กัว เยฺวียน, เตียนติ๋ว, หวาง ซิว, ปิ่ง ยฺเหวียน, กว่าน หนิง     ชีวประวัติซุย (ชุย), มอ (เหมา), ซิ (สฺวี), โฮ (เหอ), สิง และสุมา (ซือหม่า)  ซุยตำ, มอกาย, สฺวี อี้, เหอ ขุย, สิง หยง, เป้า ซฺวิน, ซือหม่า จือ     ชีวประวัติจงฮิว, ฮัวหิม และอองลอง  จง ยฺวี่, อองซก     ชีวประวัติเทีย (เฉิง), ตัง (ต่ง), กุย (กัว), เล่า (หลิว), เจียว (เจี่ยง) และเล่า (หลิว)  เทียหยก, เฉิง เสี่ยว, กุยแก, ตังเจี๋ยว, เล่าหัว, เจียวเจ้, เล่าฮอง     ชีวประวัติเล่า (หลิว), สุมา (ซือหม่า), เหลียง, เตียว (จาง), เวิน และกา (เจี่ย) เล่าฮก, หลิว จิ้ง, ซือหมา หล่าง, เหลียง สี, เตียวกี๋, เตียวอิบ, เวิน ฮุย, กากุ๋ย     ชีวประวัติยิม (เริ่น), โซ (ซู), โต (ตู้), เตง (เติ้ง) และชาง  ยิมจุ๋น, ซู เจ๋อ, ตู้ จี, เจิ้ง หุน, ชาง ฉือ     ชีวประวัติเตียว (จาง), งัก (เยว่), อิ (ยฺหวี), เตียว (จาง) และซิ (สฺวี)  เตียวเลี้ยว, งักจิ้น, อิกิ๋ม, เตียวคับ, ซิหลง     ชีวประวัติสองลิ (หลี่), จง (จาง), บุน (เหวิน), ลิ (ลฺหวี่), เคา (สฺวี่), เตียน (เตี่ยน), สองบัง (ผาง) และเยียม (เหยียน)  ลิเตียน, ลีถอง, จงป้า, บุนเพ่ง, ลิยอย, เคาทู, เตียนอุย, บังเต๊ก, ผาง ยฺวี่, เหยียน เวิน     ชีวประวัติอ๋องแห่งเริ่นเฉิง, เฉิน และเซียว  โจเจียง, โจสิด, โจหิม     ชีวประวัติผู้สูงศักดิ์ในสมัยของจักรพรรดิอู่ตี้และเหวินตี้  โจงั่ง, เฉา ชั่ว, เฉา ชง, โจกี๋, โจฮู, เฉา หลิน (อ๋องแห่งไพก๊ก), เฉา กุน, เฉา เสฺวียน, เฉา จฺวิ้น, เฉา จฺวี่, เฉา ก้าน, เฉา จื่อช่าง, เฉา เปียว, เฉา จื่อฉิน, เฉา จื่อเฉิง, เฉา จื๋อเจิ่ง, เฉา จื่อจิง, เฉา จฺวิน, เฉา จื่อจี๋, เฉา ฮุย, เฉา เม่า, เฉา เสีย, เฉา หรุย, เฉา เจี้ยน, เฉา หลิน (อ๋องแห่งตองไฮ), เฉา หลี่, เฉา ยง, เฉา ก้ง, เฉา เหยี่ยน     ชีวประวัติออง (หวาง), เว่ย์ และสองเล่า (หลิว)  อองซัน, เว่ย์ จี้, เล่าอี้, เล่าเซียว, เปาต้าน     ชีวประวัติฮวน (หฺวาน), สองตัน (เฉิน), ซิ (สฺวี), เว่ย์ และโล (หลู่)  ฮวนกาย, ตันกุ๋น, ต้านท่าย, เฉิน เจี่ยว, สฺวี เซฺวียน, เว่ย์ เจิน, หลู ยฺวี่     ชีวประวัติโอ (เหอ), เสียง (ฉาง), เอียว (หยาง), โต (ตู้), เตียว (เจ้า) และหุย (เผย์)  โอจับ, ฉาง หลิน, หยาง จฺวิ้น, โตสิบ, เจ้า เหยี่ยน, เผย์ เฉียน     ชีวประวัติหัน (หาน), ซุย (ชุย), โก (เกา), ซุน และออง (หวาง)  หันค่าย, ชุย หลิน, โกหยิว, ซุนเล้, อองก๋วน     ชีวประวัติซินผี, เอียวหู และเกาถาง หลง      ชีวประวัติหมัน (หมาน), เตียว (เถียน), คัน (เชียน) และกุย (กัว)  หมันทอง, เตียวอี้, เชียน เจา, กุยห้วย     ชีวประวัติซิ (สฺวี), เฮา (หู) และสองออง (หวาง)  สฺวี เหมี่ยว, เฮาจิด, อองซอง, อองกี๋     ชีวประวัติออง (หวาง), บู๊ขิว (กว้านชิว), เตง (เติ้ง) และจง  หวาง หลิง, บู๊ขิวเขียม, จูกัดเอี๋ยน, เตงงาย, จงโฮย     ชีวประวัติฟางชื่อและช่างฝีมือ  ฮัวโต๋, ตู้ ขุย, จู เจี้ยนผิง, โจว เซฺวียน, กวนลอ     ชีวประวัติชนเผ่าออหวน (อูหฺวาน), เซียนเปย์ และตงอี๋  ชนเผ่าออหวน, เซียนเปย์, พูยอ, โคกูรยอ, อกจอ, อี้โหลว, เยแม็ก, ซัมฮัน, วะ (วาจินเด็ง) และเชิงอรรถขนาดยาวในช่วงท้ายที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับซีหรงหรือ 'คนทางตะวันตก' จากเว่ย์เลฺว่ หรือ "บันทึกสังเขปราชวงศ์วุย" ที่รวบรวมโดยยฺหวี่ ฮฺว่านในช่วงสองในสามของคริสต์ศตวรรษที่ 3

ภาคจ๊กก๊ก (蜀書 ฉู่ชู)
{| class="wikitable"
|-
! width="10%" | # !! width="15%" | ชื่อม้วน !! width="25%" | คำแปล !! width="50%" | หมายเหตุ
|-
|  ||  || ชีวประวัติสองเจ้ามณฑลเล่า (หลิว) || เล่าเอี๋ยน, เล่าเจี้ยง
|-
|  ||  || ชีวประวัติเจ้านายองค์แรก || เล่าปี่
|-
|  ||  || ชีวประวัติเจ้านายองค์หลัง || เล่าเสี้ยน
|-
|  ||  || ชีวประวัติชายาและโอรสของสองเจ้านาย || กำฮูหยิน, งอซี, เตียวซี, จักรพรรดินีจาง, เล่าเอ๋ง, เล่าลี, เล่ายอย
|-
|  ||  || ชีวประวัติจูกัดเหลียง || จูเก่อ เฉียว, จูกัดเจี๋ยม, ตังควด
|-
|  ||  || ชีวประวัติกวน (กวาน), เตียง (จาง), ม้า (หม่า), ฮอง (หฺวาง) และเตียว (เจ้า) || กวนอู, เตียวหุย, ม้าเฉียว, ฮองตง, เตียวจูล่ง
|-
|  ||  || ชีวประวัติบังทองและหวดเจ้ง ||
|-
|  ||  || ชีวประวัติเคา (สฺวี่), บิ (หมี), ซุน, กัน (เจี่ยน), อี และจิน (ฉิน) || เคาเจ้ง, บิต๊ก, บิฮอง, ซุนเขียน, กันหยง, อีเจี้ย, จินปิด
|-
|  ||  || ชีวประวัติตั๋ง (ต่ง), เล่า (หลิว), ม้า (หม่า), ตัน (เฉิน), ตั๋ง (ต่ง) และลิ (ลฺหวี่) || ตั๋งโห, เล่าป๋า, ม้าเลี้ยง, ม้าเจ๊ก, ตันจิ๋น, ตั๋งอุ๋น, เฉิน จือ, ฮุยโฮ, ลิหงี
|-
|  ||  || ชีวประวัติเล่า (หลิว), แพ (เผิง), เลียว (เลี่ยว), ลิ (หลี่), เล่า (หลิว), อุย (เว่ย์) และเอียว (หยาง)  || เล่าฮอง, แพเอี้ยว, เลี่ยว ลี่, ลิเงียม, เล่าตำ, อุยเอี๋ยน, เอียวหงี
|-
|  ||  || ชีวประวัติฮัก (ฮั่ว), ออง (หวาง), เอี่ยง (เซี่ยง), เตียง (จาง), เอียว (หยาง) และบิ (เฟ่ย์) || ฮักจุ้น, ฮั่ว อี้, อองเลี้ยน, เอี่ยงลอง, เฮียงทง, เตียวอี้, เอียวฮอง, บิสี
|-
|  ||  || ชีวประวัติโต (ตู้), จิว (โจว), เตา (ตู้), เคา (สฺวี่), เบง (เมิ่ง), ไล (หลาย), อิน ('อิน), ลิ (หลี่), เจา (เฉียว) และขับ (ซี่) || โตบี, โจว ฉฺวิน, จาง ยฺวี่, เตาเขง, เคาจู, หู เฉียน, เบงกอง, ไลบิน, อินเบก, ลิจวน, เจาจิ๋ว, ขับเจ้ง
|-
|  ||  || ชีวประวัติอุย (หฺวาง), ลิ (หลี่), ลิ (ลฺหวี่), ม้า (หม่า), ออง (หวาง) และเตียว (จาง) || อุยก๋วน, ลิอิ๋น, ลิคี, ม้าตง, อองเป๋ง, เตียวหงี
|-
|  ||  || ชีวประวัติเจียวอ้วน, บิฮุย และเกียงอุย ||
|-
|  ||  || ชีวประวัติเตง (เติ้ง), เตียว (จาง), จอง (จง) และเอียว (หยาง) || เตงจี๋, เตียวเอ๊ก, จองอี้, เลียวฮัว, หยาง ซี่
|}

ภาคง่อก๊ก (吳書 อู๋ชู)
 #  ชื่อม้วน  คำแปล  หมายเหตุ     ชีวประวัติซุนปราบชนเผ่าและซุนโจมตีกบฏ  ซุนเกี๋ยน, ซุนเซ็ก     ชีวประวัติเจ้านายแห่งง่อก  ซุนกวน     ชีวประวัติสามทายาท  ซุนเหลียง, ซุนฮิว, ซุนโฮ (ซุน เฮ่า)     ชีวประวัติเล่าอิ้ว, ไทสูจู้ และชื่อ เซี่ย  ฉกหยง, หลิว จี     ชีวประวัติชายาและท่านหญิง  งอฮูหยิน, งอเก๋ง, เซี่ยฟูเหริน, ซีฮูหยิน, ปู้ เลี่ยนชือ, ฮองฮูหยิน, จักรพรรดินีจิ้งหฺวาย, พัวฮูหยิน, เฉฺวียน ฮุ่ยเจี่ย, จักรพรรดินีจู, จักรพรรดินีเหอ พระพันปีหลวง, เถิง ฟานหลาน     ชีวประวัติผู้สูงศักดิ์  ซุนเจ้ง, ซุนยี่, ซุนเกียว, ซุน ฮฺว่าน, ซุน เปิน, ซุน ฝู่, ซุนเซียง, ซุนของ, ซุนเสียว, ซุนหวน     ชีวประวัติเตียว (จาง), โกะ (กู้), จูกัด (จูเก่อ) และเปา (ปู้)  เตียวเจียว, จาง เฉิง, เตียวหิว, โกะหยง, กู้ เช่า, กู้ ถาน, กู้ เฉิง, จูกัดกิ๋น, เปาจิด     ชีวประวัติเตียว (จาง), เหยียม (เหยียน), เทีย (เฉิง), งำ (ค่าน), และซี (เซฺว)  เตียวเหียน, เหยียมจุ้น, เทียเป๋ง, งำเต๊ก, ซีหอง     ชีวประวัติจิวยี่, โลซก และลิบอง      ชีวประวัติเทีย (เฉิง), อุย (หฺวาง), ฮัน (หาน), เจียว (เจี่ยง), จิว (โจว), ตัน (เฉิน), ตัง (ต่ง), กำ (กาน), เลง (หลิง), ชี (สวี), พัว (พาน) และเตง (ติง)  เทียเภา, อุยกาย, ฮันต๋ง, เจียวขิม, จิวท่าย, ตันบู, ตังสิด, กำเหลง, เล่งทอง, ชีเซ่ง, พัวเจี้ยง, เตงฮอง     ชีวประวัติจูตี, จูเหียน, ลิห้อม และจูหวน  ชือ จี, จูอี้     ชีวประวัติงี (ยฺหวี), ลก (ลู่), เตียว (จาง), เล่ง (ลั่ว), ลก (ลู่), งอ (อู๋) และจู  งีห้วน, ลกเจ๊ก, เตียวอุ๋น, เล่งทอง, ลู่ เม่า, งอซัน, จู จฺวี้     ชีวประวัติลกซุน  ลกข้อง     ชีวประวัติบุตรชายห้าคนของเจ้าแห่งง่อ  ซุนเต๋ง, ซุน ลฺวี่, ซุนโฮ (ซุน เหอ), ซุน ป้า, ซุน เฟิ่น     ชีวประวัติเฮ่อ, จวน (เฉฺวียน), ลิ (ลฺหวี่), จิว (โจว) และจงหลี  เฮ่อ ฉี, จวนจ๋อง, ลิต้าย, จิวหอง, จงหลี มู่     ชีวประวัติพัวโยยและลู่ ข่าย      ชีวประวัติชื่อ อี๋และหู จง      ชีวประวัติอู๋ ฟาน, หลิว ตุน และเจ้า ต๋า      ชีวประวัติจูกัด (จูเก่อ), เตง (เถิง), สองซุน และเอียง (ผูหยาง)  จูกัดเก๊ก, เตงอิ๋น, ซุนจุ๋น, ซุนหลิม, เอียงเหียง     ชีวประวัติออง (หวาง), โหลว, เฮ่อ, อุย (เหวย์) และหอก (หฺวา)  หวาง ฟาน, โหลว เสฺวียน, เฮ่อ เช่า, เหวย์ เจา, หอกหยก

 อรรถาธิบาย 

ในคริสต์ศตวรรษที่ 5 เผย์ ซงจือ (ค.ศ. 372–451) นักประวัติศาสตร์ในยุคราชวงศ์หลิวซ่ง เขียนอรรถาธิบายให้สามก๊กจี่ของตันซิ่วโดยใช้แหล่งข้อมูลอื่น ๆ ที่หลากหลาย ขยายรายละเอียดเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าของสามก๊กจี่ต้นฉบับ งานเขียนอรรถาธิบายเสร็จเมื่อ ค.ศ. 429 และกลายเป็นหนึ่งในตำราประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการของยุคสามก๊กในชื่อว่าซานกั๋วจื้อจู้ (三国志注; จู้ มีความหมายว่า "หมายเหตุ") บันทึกบรรณานุกรมระบุว่าจนถึงยุคราชวงศ์หลิวซ่งที่เผย์ ซงจือมีชีวิตอยู่ สามภาคของสามก๊กจี่ของตันซิ่วได้รับการเผยแพร่ในฐานะงานเขียนเดี่ยว ๆ สำหรับแต่ละภาค มากกว่าจะเป็นงานเขียนชุดเดียวกัน

เผย์ ซงจือรวบรวมบันทึกอื่น ๆ เพื่อเพิ่มข้อมูลที่ตนเห็นว่าควรเพิ่ม เผย์ ซงจือให้คำอธิบายโดยละเอียดเกี่ยวกับภูมิศาสตร์บางส่วนและองค์ประกอบอื่น ๆ ที่กล่าวถึงในสามก๊กจี่ต้นฉบับ ทั้งยังรวมบันทึกหลายกระแสที่อธิบายถึงเหตุการณ์เดียวกัน บางครั้งบันทึกที่เผย์ ซงจือเพิ่มเข้าไปก็มีความขัดแย้งกันเอง แต่เผย์ ซงจือก็รวมไว้ด้วยกันทั้งหมดเพราะไม่สามารถตัดสินว่าบันทึกไหนถูกต้อง หากเผย์ ซงจือเพิ่มบันทึกใด ๆ ที่น่าจะไม่ถูกต้อง เผย์ ซงจือก็จะเขียนบันทึกหรือเสนอจุดที่ควรแก้ไข ในส่วนของเหตุการณ์และบุคคลในประวัติศาสตร์ เผย์ ซงจือยังได้เพิ่มความคิดเห็นของตนเอง เช่นเดียวกับที่ตันซิ่วทำในสามก๊กจี่''ต้นฉบับ ที่สำคัญคือเผย์ ซงจืออ้างอิงแหล่งข้อมูลในเกือบทุกกรณี

 สิ่งตกทอด