# ขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค
thumb|250px|ขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
thumb|250px|ขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
thumb|250px|ขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว

ขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค  บางแห่งเรียก กระบวนพยุหยาตราสถลมารค หรือ กระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค"ทาง" ในที่นี้เป็นคำบุรพบท แปลว่า โดย หรือ ด้วย ดังนั้น ทางสถลมารค จึงมีความหมายว่า ด้วยวิถีทางบก จาก ขบวนพยุหยาตรา  ราชบัณฑิตยสถาน เป็นขบวนเสด็จพระราชดำเนินของพระมหากษัตริย์ไทยไปในการต่าง ๆ ทางบก ทั้งเป็นการส่วนพระองค์และที่เป็นการพระราชพิธี ซึ่งได้ประกอบการมาแต่โบราณตั้งแต่สมัยสุโขทัยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค พระราชพิธีโบราณ ตั้งแต่สมัยสุโขทัย และสืบทอดต่อมาในสมัยกรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี กรุงรัตนโกสินทร์ และได้มีมาจนปัจจุบัน แต่เดิมขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค เป็นการเสด็จพระราชดำเนินเพื่อประกอบการพระราชพิธีต่าง ๆ ที่สำคัญ เช่น พระราชพิธีถวายผ้าพระกฐิน พระราชพิธีบรมราชาภิเษก การเสด็จไปนมัสการรอยพระพุทธบาทสระบุรี การอัญเชิญพระพุทธรูปที่สำคัญ จากหัวเมืองเข้ามาประดิษฐานในเมืองหลวง ตลอดจนการต้อนรับราชทูตจากต่างประเทศ และการพระบรมศพ เป็นต้น เป็นการจัดขบวนมีเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศเป็นแถวงดงามขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค โอกาสเข้าเฝ้าชมพระบารมี ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก 2562

 ประวัติขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค 

 สมัยกรุงศรีอยุธยา 
ขบวนพยุหยาตราพระกฐินสถลมารค เป็นขบวนพระราชพิธีสำคัญ เมื่อครั้งสมัยกรุงศรีอยุธยา ขบวนดังกล่าวจัดขึ้นทุกปี ในพระราชพิธีสิบสองเดือน โดยพระมหากษัตริย์จะเสด็จสถลมารค เพื่อถวายผ้าพระกฐินแก่พระอารามหลวง ขบวนพยุหยาตรา พระกฐินสถลมารคที่ยิ่งใหญ่ถูกจัดขึ้น ในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

 สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ 
ในขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคนี้ พระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ข้าทูลละอองธุลีพระบาท และเสนาบดีที่ตามเสด็จในขบวน ล้วนทรงฉลองพระองค์และแต่งกายอย่างงดงามพระมหากษัตริย์ทรงเครื่องสนับเพลาเชิงงอน พระภูษาเขียนทองฉลองพระองค์ตาดจีบ คาดเจียระบาด สายรัดพระองค์เพชรทรงพระสังวาล พระธำมรงค์ ทรงพระมาลาเพชร

 ในรัชกาลที่ 2 
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค๕. พระราชพิธีบรมราชาภิเศก

 ในรัชกาลที่ 3 
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค๒. พระราชพิธีบรมราชาภิเศก

 ในรัชกาลที่ 4 
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2394 เมื่อถึงวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร ได้เสด็จพระราชดำเนินไปนมัสการถวายไทยธรรมแก่พระสงฆ์๖. เสด็จเลียบพระนครทางสถลมารค

 ในรัชกาลที่ 5 
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ครั้งที่ 1 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2411 โดยประทักษิณรอบพระบรมมหาราชวัง จนถึงวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารคณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี. (2516). จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน ในรัชกาลที่ ๕ ปีมะโรง พ.ศ. ๒๔๑๑ – ปีระกา พ.ศ. ๒๔๑๖. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์สำนักนายกรัฐมนตรี. หน้า 16 เชิงอรรถ (๒).

ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ครั้งที่ 2 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2416 ไปยังวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร จากนั้นประทักษิณรอบพระบรมมหาราชวังคณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี. (2516). จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน ในรัชกาลที่ ๕ ปีมะโรง พ.ศ. ๒๔๑๑ – ปีระกา พ.ศ. ๒๔๑๖. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์สำนักนายกรัฐมนตรี. หน้า 145 เชิงอรรถ (๒).

 ในรัชกาลที่ 6 
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมโภช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2454 จากพระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท ไปยังวัดบวรนิเวศราชวรวิหาร และวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารนเรศรวรฤทธิ์, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ. (2466). "เสด็จเลียบพระนครทางชลมารค," จดหมายเหตุพระราชพิธีบรมราชาภิเษก สมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทร มหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว . ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้หอพระสมุดสำหรับพระนครรวบรวมพิมพ์พระราชทานในงารเฉลิมพระชนม์พรรษา ปีกุญ พ.ศ. ๒๔๖๖. พระนคร: โสภณพิพรรฒธนากร. หน้า 139.

 ในรัชกาลที่ 7 
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2468 (นับศักราชแบบเก่า) จากพระที่นั่งดุสิตาภิรมย์ ไปยังวัดบวรนิเวศราชวรวิหาร และวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารพระราชพิธี บรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมณเฑียร ปีฉลูสัปตศก พุทธศักราช ๒๔๖๘

ต่อมาในพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 150 ปี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคเมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2475 ไปทรงเปิดพระปฐมบรมราชานุสรณ์การพระราชพิธี พระราชพิธีเฉลิมกรุงเทพมหานคร อันประดิษฐานมาครบ ๑๕๐ ปี เมษายน พ.ศ. ๒๔๗๕

 ในรัชกาลที่ 9 
เมื่อครั้งพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2493 นั้น มีเพียงการเสด็จฯ โดยขบวนราบใหญ่จากพระมหามณเทียรไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดารามเท่านั้น จนลุมาถึงการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 3 รอบพระนักษัตร จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2506 จากพระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท ไปทรงนมัสการพระพุทธรูปสำคัญ ณ วัดบวรนิเวศราชวรวิหารหมายกำหนดการ ที่ ๒๐/๒๕๐๖ พระราชพิธีฉลองพระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ประจำรัชกาล และเฉลิมพระชนมพรรษาครบ ๓ รอบ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๐๖ นอกจากนี้ยังเป็นครั้งแรกที่มีการถ่ายทอดสดริ้วขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคผ่านทางสถานีโทรทัศน์ด้วย โดยถ่ายทอดสดโดยสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีช่อง 4 และสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 7

 ในรัชกาลปัจจุบัน 
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 จากพระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท ไปยังวัดบวรนิเวศราชวรวิหาร วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร และวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร ในการนี้ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี โดยเสด็จในขบวน ในฐานะรองผู้บัญชาการ และนายทหารพิเศษประจำหน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์ ตามลำดับ นอกจากนี้ยังมีการถ่ายทอดสดริ้วขบวนพยุหยาตราทางสถลมารคผ่านทางสถานีโทรทัศน์ด้วย โดยทุกสถานีเชื่อมสัญญาณจากโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทยเส้นทาง ‘ขบวนพยุหยาตราทางสถลมารค’ สู่วัดบวรนิเวศฯ (คลิป)