wannaphong/clean_thaiwikipedia huggingface dataset:
# บัลลังก์เซนต์เอ็ดเวิร์ด
220px|thumb|บัลลังก์เซนต์เอ็ดเวิร์ดที่ไม่มีหินแห่งสโคนในปัจจุบัน
บัลลังก์เซนต์เอ็ดเวิร์ด หรือ บัลลังก์พระเจ้าเอ็ดเวิร์ด หรือ บัลลังก์ราชาภิเษก  บัลลังก์เซนต์เอ็ดเวิร์ดเป็นพระราชบัลลังก์ที่ใช้ประทับโดยพระมหากษัตริย์อังกฤษในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ที่สร้างตามพระราชโองการของพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 1 โดยให้มีที่ใส่หินแห่งสโคน (Stone of Scone) ซึ่งเป็นหินสำหรับพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระมหากษัตริย์แห่งสกอตแลนด์ที่เดิมเก็บไว้แอบบีสโคน (Scone Abbey) ที่พระองค์ทรงยึดมา พระราชบัลลังก์มาได้รับชื่อภายหลังตามพระนามของพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดผู้สารภาพผู้เป็นพระมหากษัตริย์อังกฤษพระองค์เดียวที่ได้รับการสถาปนาให้เป็นนักบุญ ตัวบัลลังก์เก็บไว้ที่ชาเปลเซนต์เอ็ดเวิร์ดในแอบบีเวสต์มินสเตอร์
พระมหากษัตริย์อังกฤษและพระมหากษัตริย์แห่งสหราชอาณาจักรทุกพระองค์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1308 ต่างก็ประทับบนบัลลังก์นี้เมื่อได้รับการสวมมงกุฎอย่างเป็นทางการยกเว้นพระราชินีนาถแมรีที่ 1 ผู้ทรงเลือกประทับบนบังลังก์ที่ได้รับการประทานจากพระสันตะปาปา และพระราชินีนาถแมรีที่ 2 ผู้ประทับบนบังลังก์ที่สร้างเลียนแบบบัลลังก์เซนต์เอ็ดเวิร์ดIllustrated History Of Furniture, by Frederick Litchfield วาระสุดท้ายที่บัลลังก์นี้ใช้ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระมหากษัตริย์คือในพระราชวโรกาสที่สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ทรงทำพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในปี ค.ศ. 1953

บัลลังก์เป็นเก้าอี้หลังตรงแบบกอธิคทำจากไม้โอ้คโดยช่างไม้ชื่อมาสเตอร์วอลเตอร์ผู้ได้รับค่าจ้างเป็นจำนวน 100 ชิลลิง ตัวบัลลังก์ตั้งอยู่บนสิงห์ปิดทองสี่ตัวซึ่งเป็นส่วนที่ได้รับการซ่อมแซมในปี ค.ศ. 1727 แทนสิงห์ที่มาเพิ่มในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ภายไต้ที่นั่งเป็นช่องสำหรับวางหินแห่งสโคนจนกระทั่งปี ค.ศ. 1996 เมื่อถูกส่งคืนไปยังสกอตแลนด์โดยมีข้อแม้ว่าต้องถูกส่งกลับในโอกาสที่จะมีพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งต่อไป
บัลลังก์ครั้งหนึ่งอาจจะทาสีสดใสและปิดทอง—และเชื่อกันว่ามีพระบรมฉายาลักษณ์ของพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดผู้สารภาพอยู่บนด้านหลังของบัลลังก์ แต่ในปัจจุบันเป็นแต่เพียงไม้เปล่าๆ ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 18 และ 19 ที่ผ่านมาก็มีนักท่องเที่ยว, นักแสวงบุญ และเด็กร้องเพลงสวดในแอบบีช่วยกันสลักกราฟฟิตีบนบัลลังก์ และบางส่วนของลวดลายแกะสลักด้านหลังบัลลังก์ก็ถูกเฉือนออกไป

ในระหว่างแปดร้อยปีที่ผ่านมาบัลลังก์ถูกนำออกจากแอบบีเวสต์มินสเตอร์เพียงสองครั้ง ครั้งแรกในการนำไปทำพิธีในท้องพระโรงของพระราชวังเวสต์มินสเตอร์ในโอกาสที่โอลิเวอร์ ครอมเวลล์ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเจ้าผู้พิทักษ์แห่งอังกฤษ และครั้งที่สองระหว่างสงครามโลกครั้งที่สองเมื่อถูกย้ายหนีภัยจากสงครามไปไว้ที่มหาวิหารกลอสเตอร์ 

ในปัจจุบันพระราชบัลลังก์ตั้งอยู่ในที่ที่ปลอดภัยไม่ไกลจากที่บรรจุพระบรมศพของพระเจ้าเฮนรีที่ 5 และนำออกมาตั้งในบริเวณแท่นบูชาเอกเมื่อมีพระราชพิธีบรมราชาภิเษก
# มงกุฎเพชรพระราชินีนาถวิกตอเรีย
มงกุฎเพชรพระราชินีนาถวิกตอเรีย  เป็นส่วนหนึ่งของเครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งสหราชอาณาจักร เป็นมงกุฎองค์เล็ก (แต่ไม่ถือว่าเป็นจุลมงกุฎเพราะเป็นมงกุฎของกษัตรีย์) 

“มงกุฎเพชรพระราชินีนาถวิกตอเรีย” เป็นมงกุฎที่สร้างขึ้นตามพระบรมราชโองการของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย ในปี ค.ศ. 1870 และเป็นมงกุฎที่มีความสำคัญต่อพระองค์มากที่สุด เมื่อเสด็จสวรรคตก็มิใช่มงกุฎเซนต์เอ็ดเวิร์ดหรือมงกุฎอิมพีเรียลสเตท ที่เป็นมงกุฎที่ได้วางบนหีบพระบรมศพแต่เป็น “มงกุฎเพชรพระราชินีนาถวิคตอเรีย” ของพระองค์เอง

 ที่มา 
หลังจากการสิ้นพระชนม์ของเจ้าฟ้าชายอัลเบิร์ต เจ้าชายพระราชสวามีในปี ค.ศ. 1861 แล้วสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียก็ทรงมีความโทมนัส จนไม่ทรงสามารถประกอบพระราชภารกิจทางการได้ ในที่สุดก็ทรงหันหลังให้แก่สังคมอยู่เป็นเวลานานตั้งแต่พระสวามีสิ้นพระชนม์พระองค์ก็ทรงเครื่องทรงแม่หม้ายจนตลอดพระชนม์ชีพ การที่ทรงทิ้งพระราชภารกิจทำให้ทรงเริ่มขาดความนิยมจากประชาชนจนในที่สุดทางรัฐบาลต้องพยายามหว่านล้อมให้พระองค์กลับมาปฏิบัติพระราชภารกิจตามที่ทรงเคยทำมาในปี ค.ศ. 1870 เมื่อเสด็จกลับมาแล้วก็ไม่มีพระราชประสงค์ที่จะใช้มงกุฎอิมพีเรียลสเตทอีกในพิธีที่เป็นทางการอีก ซึ่งอาจจะเป็นเพราะน้ำหนักของมงกุฎและความไม่สะดวกที่จะทรง และอาจจะเป็นได้ว่าถ้าทรงมงกุฎอิมพีเรียลสเตทแล้วก็จะทำให้ไม่สามารถคลุมพระเกศาด้วยผ้าคลุมแม่หม้ายได้ พระองค์จึงมีพระราชโองการให้สร้างมงกุฎใหม่ขึ้นแทนที่ ซึ่งใช้ประโยชน์ได้ทั้งในการทำพระราชพิธีที่เป็นทางการ และในการทรงเครื่องทรงแม่หม้ายตามพระราชประสงค์ส่วนพระองค์

 การออกแบบ 
การออกแบบเป็นไปตามการออกแบบมงกุฎของพระมหากษัตริย์แห่งสหราชอาณาจักร ที่ประกอบด้วยโค้งครึ่งวงกลมสี่โค้งที่มียอดเหนือจุดที่โค้งตัดกัน โค้งแต่ละโค้งแล่นขึ้นไปยังลูกโลกซึ่งรองรับกางเขนแพตตี (cross pattée) ที่ตั้งอยู่บนขอบฐานของมงกุฎ ระหว่างกางเขนก็สลับกับสัญลักษณ์ดอกลิลลี (fleur-de-lis) แต่เพราะขนาดของมงกุฎที่เล็กมาก (เส้นผ่าศูนย์กลาง 9 เซนติเมตร สูง 10 เซนติเมตร) ภายในจึงไม่มีกำมะหยี่ที่เป็นหมวกเช่นมงกุฎอื่น ๆ ตัวมงกุฎสร้างโดยบริษัทอาร์และเอส การ์ราร์ด

 อัญมณี 
มงกุฎเพชรพระราชินีนาถวิคตอเรียสร้างด้วยเงินฝังด้วยเพชร 1,187 เม็ด เพชรเป็นสิ่งที่แม่หม้ายสามารถใช้ได้ แต่ห้ามใช้อัญมณีที่เป็นสี เพชรที่ใช้ฝังมาจากสร้อยพระศอของพระองค์เอง

 การใช้ 
พระราชินีนาถวิคตอเรียใช้มงกุฎนี้ครั้งแรกในการเปิดประชุมรัฐสภาที่ตึกรัฐสภาเวสต์มินสเตอร์ เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1871 และหลังจากนั้นก็ทรงสวมในพระราชพิธีต่าง ๆ ที่ต้องมีการสวมมงกุฎ

 หลังสมัยพระราชินีนาถวิคตอเรีย 
มงกุฎเพชรพระราชินีนาถวิคตอเรีย สำหรับตามทางการแล้วเป็นพระราชสมบัติส่วนพระองค์ของพระราชินีนาถวิคตอเรียมิได้เป็นของสถาบันพระมหากษัตริย์แห่งสหราชอาณาจักร ฉะนั้นจึงมิได้เป็นส่วนหนึ่งของเครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งสหราชอาณาจักร แต่ในพินัยกรรมของพระองค์ทรงทิ้งมงกุฎให้กับสถาบันพระมหากษัตริย์แห่งสหราชอาณาจักรฉะนั้นจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของเครื่องราชกกุธภัณฑ์โดยปริยาย

ต่อมาสมเด็จพระราชินีอเล็กซานดราในสมเด็จพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7 ทรงใช้ในบางโอกาส และหลังจากนั้นก็ใช้โดยพระราชินีองค์ต่อมาสมเด็จพระราชินีแมรี แต่หลังจากสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 5 พระสวามีเสด็จสวรรคตแล้วพระองค์ก็ทรงเลิกใช้ เมื่อพระราชินีองค์ใหม่สมเด็จพระราชินีเอลิซาเบธทรงตัดสินพระทัยที่จะไม่ใช้มงกุฎเพชรพระราชินีนาถวิคตอเรีย มงกุฎนี้ก็ถูกนำไปเก็บไว้ที่หอคอยแห่งลอนดอนในปี ค.ศ. 1937
# แอ็กเซล
แอ็กเซล  เป็นตัวละครในเกมชุดร็อคแมน X เป็นตัวละครความลับอีกคนหนึ่งซึ่งไม่ทราบว่าใครสร้าง แต่ความสามารถเป็นเลิศคือการหลบ, การยิงอย่างแม่นยำ, การกอบปี้ DNA ของศัตรูได้ ความลับสุดยอดที่ยังสรุปไม่ได้ คงต้องรอข้อมูลจากแคปคอมเท่านั้น

 ประวัติตามท้องเรื่อง 
เรื่องราวของแอ็กเซลผู้นี้เริ่มจากร็อคแมน X7ชึ่งเมื่อก่อนอยู่ในกลุ่ม Red Alert หัวหน้ากลุ่มชื่อ เรด เป็นคนที่แอ็กเซลนับถือมากที่สุดจนมีการก่อจลาจลทำให้แอ็กเซลถูกทิ้งและหนีออกมาจนเจอกับซีโร่ ซึ่งก็ตามไปที่อีเร็กกูล่าฮันเตอร์เจอกับ X ซึ่งเจอกับแล้วก็ถูกจับกุมแต่ได้ซีโร่อธิบายให้ X ฟังจนช่วยไว้และก็ได้เข้ารวมกับซีโร่เพื่อช่วยโลก แต่ทว่าเรดถูกซิกม่าจับตามองอยู่ จนในที่สุดแอ็กเซลต้องสู้กับเรดจนเรดหายไปจากกองซากฐานซิกม่าที่ทับถมอยู่ และเมื่อสู้กับซิกม่าก็ได้แอบใช้ DNA ของเรดหลอกให้ซิกม่าเข้ามาใกล้จนยิงใส่หน้าผากจนตกลงเหวไป แล้ว X ยังไม่ค่อยไว้ใจแต่บอกว่า"ฝีมือใช้ได้"เท่านั้น

และในภาคร็อคแมน X8เหตุการณ์ไม่คาดฝันเมื่อได้ข่าวว่ามีคนสร้างเรพลิบรอยที่สามารถใช้ DNA ได้นั้นคือ ลูมินี่ ทำให้เขาสงสัยว่าใช่เขาที่สร้างเราหรื่อเปล่า และเมื่อรู้ไม่นานในฐานบนดวงจันทร์ได้เขาสู้กับลูมินี่จนได้รู้ว่าเขาคือต้นแบบซึ่งอธิบายได้ว่าเขาลูมินี่เลียนแบบในตัวเขาโดยลอกต้นแบบมาทำหุ่นยนต์สงครามแทน รู้เช่นนี้ แอ็กเซลถึงกับแค้นใจที่ลูมินี่ทำแบบนี้ จนสุดท้ายแอ็กเซลโดยอะไรบางอย่างที่ลูมินี่ทิ้งเอาไว้และอื่นๆ ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าจะมี ร็อคแมน X9 หรือไม่ ในร็อคแมน ZX Adventเซเบอร์เอลฟ์ในไลย์ฟเมตัล A คือแอ็กเซลความสามารถสูงกว่าตัวเก่าเมื่อ 300 ปีก่อนผู้สร้างคือ มาสเตอร์ อัลเบอร์

อ่านแล้ว งง ใครรู้รายละเอียดมาเรียบเรียงใหม่ที ขอร้อง

 จากซีรีส์อื่นๆ 
 ร็อคแมน X7 

 ร็อคแมน X8 

 สงครามเอลฟ์ 

  ร็อคแมน ZXA  
thumb|231*243px|Model Aหลังจากผ่านไป 300 ปี  Model A - Live Metal ที่สร้างขึ้นในภายหลังโดยอัลเบิร์ต 1 ใน 3 นักปราชญ์แห่งเมือง “Legion” ผู้อยู่เบื้องหลังของสงคราม Chosen One ถึงแม้ว่าชื่อ Model A จะย่อมาจากชื่อของอัลเบิร์ตก็ตามที แต่อีกนัยหนึ่งอาจสื่อได้ว่า Live Metal ชิ้นนี้ ใช้ข้อมูลของ Axl อดีตอิเรกกิล่าฮันเตอร์อีกคนหนึ่ง ผู้ซึ่งมีความสามารถหลายๆอย่างใกล้เคียง Model A ก็เป็นได้ มีสีหลักเป็นสีแดงเข้ม เป็น Live Metal เพียงชิ้นเดียวที่สามารถ Copy DNA ของศัตรูที่เอาชนะเพื่อเลียนแบบความสามารถได้ ปัจจุบันอยู่ในการครอบครองของ เกรย์/อาเช่

 อาเมอร์แอ็กเซล 
ชื่อเกราะ:White Axl

AT:A บัสเตอร์

Ultimate AT:-

ความสามารถอื่นๆ:ขณะใช้ DNA ไม่ลด,ยิงเหาะได้นาน

Helmet Part:-

Body Part:-

Arm Part:-

Leg Part:-

อื่นๆ :-
# ISO 2
ISO 2 คือมาตรฐานสากลของ ISO เพื่อกำหนดทิศทางการบิดเกลียวของเส้นด้าย เส้นไหมพรม และผลิตภัณฑ์อื่นที่เกี่ยวข้อง ในการปั่น ฟั่น และทอเส้นด้าย มาตรฐานนี้ใช้อักษร S และ Z ISO 2:1973 Textiles -- Designation of the direction of twist in yarns and related products เพื่อแสดงทิศทางของการบิดเกลียว (จึงเรียกกันว่าเกลียว S หรือเกลียว Z)
# อาซาจ เวนเทรส
อาซาจ เวนเทรส  เป็นตัวละครในเรื่องแต่งชุดสตาร์ วอร์ส มีบทบาทในเรื่องแต่งเสริมช่วงเหตุการณ์สงครามโคลน รวมถึงภาพยนตร์การ์ตูนเรื่องสตาร์ วอร์ส สงครามโคลน และภาพยนตร์การ์ตูนชุดชื่อเดียวกัน

อาซาจ เวนเทรส เป็นเจไดมืดชาวรัตตาทากี อาจถือได้ว่าเป็นผู้รับใช้แห่งด้านมืดที่น่าเกรงกลัวที่สุดคนหนึ่งของเคานท์ดูกู แท้จริงแล้วเวนเทรสเคยได้รับการฝึกเป็นเจไดมาก่อนสมัยเป็นเด็กบนดาวรัตตาทากบ้านเกิด ภายใต้การฝึกฝนของอัศวินเจไดไค นาเรก อย่างไรก็ดี หลังจากที่นาเรกถูกสังหาร เวนเทรสยอมจำนนต่อความโกรธและเริ่มเดินเข้าสู่หนทางของด้านมืด เธอใช้กระบี่แสงของอาจารย์ร่วมกับกระบี่แสงของตนเองฝึกฝนรูปแบบการใช้กระบี่แสงสองมือแบบนิมาน/จาร์ไค ก่อนที่จะสังหารขุนศึกแห่งรัตตาทากและถือตัวเองขึ้นเป็นแทน

ต่อมา พฤติการณ์ของเวนเทรสไปเข้าสู่สายตาของเคานท์ดูกู และหลังจากที่ได้ทดสอบฝีมือของเธอแล้วเวนเทรสก็ได้เป็นผู้บัญชาการคนหนึ่งในสมาพันธ์ระบบดาวอิสระ ในช่วงสงครามโคลน เวนเทรสได้กลายเป็นหนึ่งในบุคคลที่เป็นที่หวาดหลัวที่สุดคนหนึ่งในกาแลกซีจากการที่ได้สังหารเจไดไปหลายคน เมื่อสงครามดำเนินต่อไป เวนเทรสได้กลายเป็นศัตรูคู่อาฆาตกับอัศวินเจไดอนาคิน สกายวอล์คเกอร์ และอาจารย์เจไดโอบีวัน เคโนบี ซึ่งโอบีวันเชื่อว่าสามารถช่วยให้เวนเทรสได้ไถ่บาปได้ ระหว่างภารกิจส่วนตัวของโอบีวันในการดึงเวนเทรสกลับมาสู่ด้านสว่าง เธอได้รับบาดแผลหนักเกือบถึงแก่ชีวิตจากอนาคิน ก่อนที่จะแสร้งทำเป็นเสียชีวิตและหายตัวไป ด้วยปรารถนาจะเป็นอิสระจากเจได จากสงคราม และจากเคานท์ดูกู
เบื้องหลัง
ความไม่เข้ากันของเนื้อหาจาก Nightsisters
การ์ตูนชุด Star Wars: The Clone Wars ซีซั่น 3 ตอนที่ 12 ชื่อตอน Nightsisters เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับปูมหลังของเวนเทรสเอาไว้แตกต่างจากที่สื่ออื่นกล่าวถึง โดยระบุว่าเวนเทรสถือกำเนิดในหมู่ไนท์ซิสเตอร์ และถูกนำตัวไปโดยคนค้าทาส เพื่อแลกกับการไม่ให้ทั้งเผ่าต้องตกเป็นทาส (ไม่ใช่ชาวรัตตาทากีตามเนื้อหาเดิม) ต่อมานายทาสถูกโจรสลัดชาววีเควย์สังหาร โจรสลัดนี้ในเวลาต่อมามีเหตุให้ต้องต่อสู้กับเจไดไค นาเรก ซึ่งอาซาจใช้พลังกับโจรสลัดคนหนึ่ง เมื่อนาเรกเห็นจึงตัดสินใจรับมาเป็นศิษย์ ต่อมานาเรกและเวนเทรสได้ต่อสู้ร่วมกันและนาเรกถูกสังหาร เวนเทรสจึงโกรธจนเข้าสู่ด้านมืดไป นอกจากนี้ภาพยนตร์การ์ตูนยังแสดงไว้ชัดเจนว่าเดิมเวนเทรสเคยมีผม ต่างจากสื่ออื่นๆ ที่ระบุว่าเผ่าพันธุ์ของเธอไม่มีผมเป็นธรรมชาติ และให้เห็นภาพว่าก่อนที่เวนเทรสจะเข้าร่วมกับดูกู ได้ใช้กระบี่แสงสองเล่มซึ่งเป็นสีเขียวทั้งคู่ ต่างจาก Star Wars: Republic เล่ม 60 ที่มีภาพเวนเทรสใช้กระบี่แสงสีฟ้าสองเล่มทั้งก่อนและหลังการฝึกเป็นเจได รวมทั้งยังต่างจาก Star Wars: Clone Wars ตอนที่ 6 และ 7 ซึ่งเวนเทรสใช้กระบี่แสงสีเขียวเล่มหนึ่ง และสีฟ้าอีกเล่มหนึ่ง พ่อแม่ที่เป็นขุนศึกตามที่มีการกล่าวถึงใน Hate and Fear ก็ไม่ได้รับการกล่าวถึงในเรื่องปูมหลังฉบับใหม่นี้ด้วย

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 Asajj Ventress ใน Star Wars Databank
 Asajj Ventress ใน Wookieepedia: The Star Wars Wiki
# ลูกโลกประดับกางเขน
thumb|upright|260px|พระเยซูในรูป “Salvator Mundi” (พระมหาไถ่แห่งโลก)
ลูกโลกประดับกางเขน  หมายถึงลูกกลมที่ด้านบนประดับด้วยกางเขน แปลมาจากภาษาละติน globus (ลูกกลม), gerere (สวมใส่), crux (กางเขน) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ทางศาสนาคริสต์ของความมีอำนาจที่ใช้กันโดยทั่วไปในสมัยกลางและแม้ในปัจจุบันบนเหรียญ, เป็นรูปเคารพ หรือเป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์ การใช้ลูกโลกประดับกางเขนเป็นสัญลักษณ์ความมีอำนาจของพระเยซู (กางเขน) บนโลกมนุษย์ (ลูกกลม) ที่ใช้ถือโดยประมุขของอาณาจักรบนโลก หรือในทางสัญลักษณ์โดยเทวดา เมื่อถือโดยพระเยซูเองในรูปเคารพในศิลปะตะวันตกก็จะเรียกว่า “Salvator Mundi” (พระมหาไถ่แห่งโลก)

 ประวัติ 
thumb|left|ลูกโลกประดับกางเขนใช้ในจักรวรรดิไบแซนไทน์ดังที่เห็นบนเหรียญของจักรพรรดิเลออนเทียส (Leontius) ราว ค.ศ. 705
การใช้ลูกโลกประดับกางเขนที่มีหลักฐานให้เห็นเป็นครั้งแรกใช้กันในคริสต์ศตวรรษที่ 5 หรืออาจจะตั้งแต่ระหว่างปี ค.ศ. 395 ถึงปี ค.ศ. 408 บนด้านหลังของเหรียญของจักรพรรดิอาร์เคดิอัส แต่ที่ทราบแน่นอนคือเมื่อมาถึงปี ค.ศ. 423 พบบนด้านหลังของเหรียญของจักรพรรดิธีโอโดเซียสที่ 2 (Theodosius II)

สัญลักษณ์ทางจักษุของการมีโลกอยู่ในอุ้งมือ (ละติน “orbis terrarum” = กลุ่มประเทศล้อมโลก หรือที่มาของคำว่า “orb”) หรือบางครั้งที่แสดงอำนาจมากกว่านั้นโดยการเหยียบไว้ใต้ฝ่าเท้า เป็นการสื่ออย่างชัดแจ้งถึงความมีอำนาจที่ใช้กันมาตั้งแต่ในประวัติศาสตร์โบราณก่อนหน้าที่จะคริสต์ศาสนาจะเป็นที่แพร่หลายแล้ว ประชาชนชาวโรมันมีความคุ้นเคยกับลูกโลกเกลี้ยง ๆ ที่ไม่ประดับด้วยกางเขนที่ใช้เป็นสัญลักษณ์แทนโลกหรือจักรวาลอยู่แล้ว และเป็นสิ่งที่จักรพรรดิใช้เพื่อแสดงความมีอำนาจเหนือสิ่งทั้งสอง เช่น บนเหรียญจากรัชสมัยของจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 1 ที่พบในคริสต์ศตวรรษที่ 4 เป็นพระฉายาลักษณ์ของพระองค์ที่มีลูกโลกอยู่ในอุ้งพระหัตถ์ และจากรัชสมัยของจักรพรรดิเฮเดรียน ที่พบในคริสต์ศตวรรษที่ 2 เป็นรูปเทพเซลัสยืนเหยียบโลกด้วยเท้าข้างหนึ่ง

เมื่อคริสต์ศาสนาเริ่มเป็นที่แพร่หลายอย่างกว้างขวางขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 5 ก็มีการเติมกางเขนขึ้นบนลูกโลกที่กลายมาเป็น “ลูกโลกประดับกางเขน” ที่เป็นสัญลักษณ์ของพระเจ้าของคริสต์ศาสนาที่มีอำนาจเหนือทุกอย่างในโลก ตามการใช้ทางสัญลักษณ์ทางคริสต์ศาสนาพระจักรพรรดิหรือพระมหากษัตริย์จะเป็นผู้ถือโลกในอุ้งพระหัตถ์แทนพระเป็นเจ้า แต่สำหรับผู้ที่มิได้นับถือศาสนาคริสต์ผู้ที่คุ้นเคยกับลูกโลกของผู้นอกศาสนา (pagan orb) การใช้ “ลูกโลกประดับกางเขน” ก็เป็นการประกาศถึงชัยชนะของสถาบันคริสต์ศาสนา

ในการสร้างรูปสัญลักษณ์ในยุคกลางขนาดของสิ่งที่แสดงบ่งถึงความสัมพันธ์ของความสำคัญต่อกันของสิ่งที่ปรากฏในสัญลักษณ์รอบข้าง ลูกโลกจะมีขนาดเล็กและประมุขหรือเทพจะมีขนาดใหญ่กว่าเพื่อที่จะเน้นความสำคัญขององค์ประกอบแต่ละอย่าง แม้ว่าจะเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจเหนืออาณาจักรโลกแต่การใช้ก็จำกัดอยู่ในหมู่ประมุขของเพียงไม่กี่ราชอาณาจักรเท่านั้น
# มงกุฎเซนต์เวนสลาส
มงกุฎเซนต์เวนสลาส  เป็นมงกุฎที่เป็นส่วนหนึ่งของเครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งราชอาณาจักรโบฮีเมียที่สร้างเมื่อปี ค.ศ. 1347 พระมหากษัตริย์องค์ที่สิบเอ็ดของโบฮีเมียของราชวงศ์ลักเซมเบิร์กและพระจักรพรรดิแห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์จักรพรรดิชาร์ลส์ที่ 4 เป็นผู้มีพระราชโองการให้สร้างสำหรับพระราชพิธีบรมราชาภิเศกของพระองค์เองและทรงอุทิศพระมหามงกุฎให้แก่นักบุญองค์แรกของโบฮีเมียนักบุญเวนสลาส หลังจากนั้นก็ทรงมอบให้แก่สถาบันพระมหากษัตริย์โบฮีเมียเพื่อใช้ในการราชาภิเษกพระจักรพรรดิในโอกาสข้างหน้า นอกจากนั้นก็ยังมีพระราชโองการให้เก็บรักษาไว้ที่มหาวิหารเซนต์ไวทัสในปราสาทปราก “มงกุฎเซนต์เวนสลาส” ใช้เป็นครั้งสุดท้ายในงานพระราชพิธีบรมราชาภิเศกของพระเจ้าเฟอร์ดินันด์ที่ 1 แห่งออสเตรียในปี ค.ศ. 1836

 แบบ 
มงกุฎเซนต์เวนสลาสทำจากทองที่เกือบบริสุทธิ์ราว 21 ถึง 22 กะรัต (88 ถึง 92 %) และประดับด้วยอัญมณีและไข่มุกที่ประกอบด้วยแซฟไฟร์ 19 เม็ด, สปิเนล (spinel) 44 เม็ด, ทับทิม 1 เม็ด, มรกต 30 เม็ด และไข่มุก 20 เม็ด

 ตำนาน 
กล่าวกันว่าถ้าผู้ใดที่ไม่มีสิทธิในการครองราชบัลลังก์ที่ถูกต้องสวมมงกุฎนี้แล้วก็จะเสียชีวิตภายในหนึ่งปีหลังจากนั้น ผู้ที่เชื่อตำนานนี้ก็มีข้อพิสูจน์เมื่อระหว่างสงครามโลกครั้งที่สองเมื่อไรน์ฮาร์ด เฮย์ดริครองผู้พิทักษ์ของรัฐในอารักขาแห่งโบฮีเมียและมอนโรเวียแอบสวมมงกุฎเพราะเชื่อว่าตนเองเป็นผู้นำผู้ยิ่งใหญ่ และถูกลอบสังหารเพียงไม่ถึงปีหลังจากนั้นโดยผู้ต่อต้านนาซีชาวเช็ค
# ชนเดนส์
ชนเดนส์  เป็นชนเจอร์มานิคที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ทางใต้ของสวีเดนในปัจจุบันและเกาะของเดนมาร์กและต่อมาในคาบสมุทรจัตแลนด์ และกล่าวถึงโดยจอร์แดนนักประวัติศาสตร์ชาวโรมันในหนังสือ “Getica”, โดยนักปราชญ์โพรโคเพียส (Procopius) และโดยนักบุญเกรกอรีแห่งทัวร์ส

ในการบรรยายถึงกลุ่มชนสแกนด์ซา (Scandza) ในสแกนดิเนเวียจอร์แดนกล่าวถึงชน “Dani” ว่าเป็นกลุ่มเดียวกับ “Suetidi” (ชนสวีด (สวีเดน) หรือ “Svitjod”?) และเป็นกลุ่มชนที่ขับไล่และยึดที่ดินของชน “Heruli”

เสวน แอกเกเสน (Svend Aggesen) นักประพันธ์จากคริสต์ศตวรรษที่ 12 กล่าวถึงกษัตริย์แดนผู้ที่เป็นที่มาของชื่อชนกลุ่มนี้ “เดนส์”

 ชนเดนส์ในบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์

ชนเดนส์เริ่มเข้ามารุกรานบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์ ราว ค.ศ. 800 และตามมาด้วยผู้มาตั้งถิ่นฐานเป็นระลอก ๆ ที่เริ่มราว ค.ศ. 865 โดยพี่น้องฮาล์ฟดัน รากนาร์สสัน (Halfdan Ragnarsson) และไอวาร์เดอะโบนเลสส์ (Ivar the Boneless) ที่มาพำนักในช่วงฤดูหนาวที่ในบริเวณอีสต์แองเกลีย จากนั้นฮาล์ฟดันและไอวาร์ก็เดินทางขึ้นไปทางเหนือและยึดนอร์ทธัมเบรียได้ในปี ค.ศ. 867 และต่อมายอร์คFlores Historiarum: Rogeri de Wendover, Chronica sive flores historiarum, p. 298-9. ed. H. Coxe, Rolls Series, 84 (4 vols, 1841-42) ชนเดนส์รุกรานไอร์แลนด์ในปี ค.ศ. 853 ตามด้วยผู้ไปตั้งถิ่นฐานผู้กลืนไปกับผู้ตั้งถิ่นฐานอยู่แต่เดิมและกลายเป็นคริสต์ศาสนิกชน
 
กลุ่มไวกิงที่มีชื่อเสียงที่สุดก็ได้แก่กลุ่มทิลสเต็ด (Tilsted Clan) ผู้นำของกลุ่มนี้คือ “The Grey” เป็นหัวหน้าเผ่าคนโปรดคนหนึ่งของสเวน ฟอร์คเบียร์ดChronica Sialandie กลุ่มทิลสเต็ดเป็นกลุ่มที่ในปี ค.ศ. 991 เป็นผู้นำในการการโจมตีของเดนส์ในเอสเซ็กซ์ในยุทธการมาลดอน (Battle of Maldon) ผู้หว่านล้อมให้อัครบาทหลวงซิเจอริคแห่งแคนเตอร์บรีให้ถวายคำแนะนำให้พระเจ้าเอเธลเรดจ่ายเงินให้เดนส์เป็นจำนวนหมื่นปอนด์เพื่อให้หยุดยั้งการรุกราน.

สามปีต่อมาในปี ค.ศ. 994 สเวน ฟอร์คเบียร์ดและโอลาฟ ทริกวาสัน (Trygvason) กลับไปล้อมลอนดอนและพยายามเข้าปล้นแต่ไม่สำเร็จ ตำนานกล่าวว่าเพียงแต่เห็นเงาของทิลสเต็ดท่ามกลางกองทัพไวกิงเท่านั้นฝ่ายแองโกล-แซ็กซอนก็จ่ายค่าป้องกันไม่ให้รุกรานแก่เดนส์อีก จำนวนเงินที่ได้รับทำให้ฝ่ายเดนส์เห็นว่าการหาเงินวิธีนี้สะดวกกว่าการรุกรานให้เสียเลือดเสียเนื้อ

ทิลสเต็ดยังคงจงรักภักดีต่อสเวน ฟอร์คเบียร์ด ทิลสเต็ดเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1013 หลังจากที่ล่องเรือขึ้นไปบนลำน้ำฮัมเบอร์และเทร้นท์กับสเวน ฟอร์คเบียร์ดและพระราชโอรสคนูทเพื่อเป็นการยอมรับสเวนเป็นประมุขของบริเวณเดนลอว์
# คริส มาร์ติน
คริสโตเฟอร์ แอนโทนี จอห์น มาร์ติน  หรือ คริส มาร์ติน เกิดวันที่ 2 มีนาคม ค.ศ. 1977 เป็นนักร้อง-นักแต่งเพลงชาวอังกฤษ และมีฐานะเป็นนักร้องนำแห่งวงโคลด์เพลย์ วงออลเทอร์นาทิฟร็อกจากประเทศอังกฤษ

คริส มาร์ติน เกิดที่ เอ็กซิเตอร์ เดวอน ประเทศอังกฤษ บิดาเป็นนักบัญชี ส่วนมารดาเป็นครูสอนดนตรีChris Martin biography thebiographychannel.co.uk มาร์ตินเข้าร่วมวงดนตรีครั้งแรกตั้งแต่ยังเรียนอยู่มัธยม เขาและเพื่อนร่วมกันตั้งวงดนตรีในชื่อ The Rockin' Honkies

ในปี ค.ศ. 1997 ระหว่างที่มาร์ตินกำลังศึกษาอยู่ที่ยูนิเวอร์ซิตี้คอลเลจลอนดอน เขาและเพื่อนร่วมวงโคลด์เพลย์ในปัจจุบันได้แก่ จอนนี บั๊คแลนด์, วิล แชมป์เปียน และกาย เบอร์รีแมนได้เริ่มฟอร์มวงกัน จนกระทั่ง โคลด์เพลย์ได้ออกอัลบั้มแรกชื่อ Parachutes ในปี ค.ศ. 2000 ซึ่งประสบความสำเร็จเป็นอย่างดีด้วยยอดจำหน่ายกว่า 5 ล้านชุด และรางวัลต่างๆ รวมไปถึง รางวัลแกรมมี สาขาอัลบั้มอัลเทอร์เนทีฟยอดเยี่ยม อัลบั้มต่อๆมาของโคลด์เพลย์ อย่าง A Rush of Blood to the Head, X&Y, และ Viva la Vida or Death and All His Friends ก็ประสบความสำเร็จเป็นอย่างดีเช่นกัน

ด้านชีวิตส่วนตัว มาร์ตินเคยสมรสกับ กวินเน็ธ พัลโทรว์ นักแสดงสาวชาวอเมริกันในปี ค.ศ. 2003Gwyneth Paltrow marries Chris Martin ew.com ทั้งคู่มีบุตรด้วยกัน 2 คน บุตรสาวคนโต ชื่อว่า แอปเปิ้ล บลายธ์ อลิสัน มาร์ติน (เกิด 14 พฤษภาคม ค.ศ. 2004) และบุตรชายคนเล็กชื่อ โมเสส บรูซ แอนโทนี มาร์ติน (เกิด 8 เมษายน ค.ศ. 2006) ในช่วงที่มาร์ตินใช้ชีวิตคู่พัลโทรว์นั้น ได้ประพฤติตนเป็นมังสวิรัติ และเล่นโยคะเป็นประจำ นอกจากนี้ เขายังไม่ดื่มแอลกอฮอล์ และไม่สูบบุหรี่อีกด้วย ด้านกีฬา คริส มาร์ตินเป็นแฟนบอลผู้สนับสนุนของสโมสรฟุตบอลเอ็กซิเตอร์ซิตี ซึ่งเป็นสโมสรฟุตบอลประจำบ้านเกิดที่เมืองเอ็กซิเตอร์Coldplay guitarist: 'I'd give it all up for Tottenham Hotspur' – NME News. Retrieved 3 June 2010 

ในปี ค.ศ. 2014 คริส มาร์ตินและกวินเน็ธ พัลโทรว์ได้ประกาศว่าแยกกันอยู่ ต่อมาในปี ค.ศ. 2016 ทั้งคู่ได้หย่าขาดจากกัน หลังจากนั้นมาร์ตินคบหากับดาโกตา จอห์นสัน นักแสดงชาวอเมริกันตั้งแต่เดือนตุลาคม ค.ศ. 2017
# ดิลี
ดิลี  เป็นเมืองหลวงและเมืองใหญ่ที่สุดของประเทศติมอร์-เลสเต ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ และยังเป็นศูนย์กลางการคมนาคมขนส่งที่มีประชากรอาศัยประมาณ 150,000 คน (สถิติปี 2021)

 การคมนาคม 
ดิลีเป็นที่ตั้งของท่าอากาศยานนานาชาติประธานาธิบดีนีกูเลา ลูบาตู (Presidente Nicolau Lobato International Airport) เป็นสนามบินนานาชาติเพียงแห่งเดียวในติมอร์-เลสเต และท่าเรือดิลี ท่าเรือสำคัญของประเทศ

 เมืองพี่น้อง 
 เมือง เขตการปกครอง ประเทศ ปี กูอิงบรา 24px เขตกูอิงบรา   โปรตุเกส 2002 ดาร์วิน  นอร์เทิร์นเทร์ริทอรี  ออสเตรเลีย กันยายน 2003
# อนุสาวรีย์สามบูรพาจารย์
อนุสาวรีย์สามบูรพาจารย์ หรือ อนุสาวรีย์สามเสือแห่งเกษตร เป็นอนุสาวรีย์รูปเหมือนของสามบูรพาจารย์ผู้ริเริ่มสถาปนาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ คือพระช่วงเกษตรศิลปการ (ช่วง โลจายะ) หลวงสุวรรณวาจกกสิกิจ (ทองดี เรศานนท์) และหลวงอิงคศรีกสิการ (อินทรี จันทรสถิตย์) ประดิษฐาน ณ ลานอนุสาวรีย์สามบูรพาจารย์ หน้าสถาบันเกษตราธิการ สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์  ภายในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน

ประวัติ
“สามเสือเกษตร” เป็นฉายาที่เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) ใช้เรียกแทนบุคคลสามคน ได้แก่ พระช่วงเกษตรศิลปการ (ช่วง โลจายะ) หลวงสุวรรณวาจกกสิกิจ (ทองดี เรศานนท์) และหลวงอิงคศรีกสิการ (อินทรี จันทรสถิตย์) ผู้มีคุณูปการในการพัฒนาวงการเกษตรไทยและเผยแพร่คุณประโยชน์ทางเกษตรกรรมไปสู่สาธารณชนซึ่งถือเป็นอาชีพหลักและอาชีพเดียวของราษฎรไทยในสมัยนั้นที่สร้างการเศรษฐกิจขึ้นอย่างเป็นระบบในประเทศไทย นอกจากนี้บุคคลทั้งสามยังเป็นผู้วางรากฐานการเกษตรและการศึกษาด้านเกษตรศาสตร์ของประเทศไทย อันนำไปสู่การสถาปนาสถาบันทางเกษตรศาสตร์เป็นการเฉพาะ และมีวิวัฒนาการมาเป็นมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในปัจจุบัน 

จำเดิมในทศวรรษที่สามของการครบรอบการสถาปนามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ณ พื้นที่ลานด้านหน้าสถาบันเกษตราธิการ สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้มีการสถาปนาอนุสาวรีย์หลวงสุวรรณวาจกกสิกิจ (ทองดี เรศานนท์) ขึ้น โดยมีหม่อมเจ้าสิทธิพร กฤดากร ประกอบพิธีเปิดอนุสาวรีย์ในวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2511 ซึ่งเป็นวันครบรอบปีที่ 25 แห่งการสถาปนามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ต่อมาในวาระการครบรอบปีที่ 50 แห่งการสถาปนามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้มีการสร้างอนุสาวรีย์พระช่วงเกษตรศิลปการ (ช่วง โลจายะ) และหลวงอิงคศรีกสิการ (อินทรี จันทรสถิตย์) เพิ่มเติมให้เป็นอนุสาวรีย์ "สามเสือแห่งเกษตร" และมีพิธีเปิดในวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2538

 ลักษณะทางสถาปัตยกรรม 

thumb|220px|บริเวณโดยรอบอนุสาวรีย์สามบูรพาจารย์ (พ.ศ. 2552)|left

อนุเสาวรีย์สามบูรพาจารย์มีลักษณะเป็นอนุสาวรีย์ประเภทบุคคล ประกอบด้วยรูปเหมือนบุคคลในท่ายืนสามคนตั้งเรียงลำดับ ดังนี้

ตรงกลาง คือ หลวงสุวรรณวาจกกสิกิจ (ทองดี เรศานนท์) ในท่ายืน มือซ้ายถือหมวก มองตรงมาเบื้องหน้า
ด้านซ้าย คือ พระช่วงเกษตรศิลปการ (ช่วง โลจายะ) ในท่ายืน มือซ้ายถือหนังสือชื่อ "เกษตรกรรมแผนใหม่"
ด้านขวา คือ หลวงอิงคศรีกสิการ (อินทรี จันทรสถิตย์)  ในท่ายืน มือซ้ายถือหมวก ใบหน้ามองเยื้องทางด้านซ้าย

ณ ฐานอนุสาวรีย์มีป้ายโลหะสำริด ปรากฏข้อความจารึกว่า
# ประเสริฐ ชัยกิจเด่นนภาลัย
ประเสริฐ ชัยกิจเด่นนภาลัย (เกิด 31 สิงหาคม พ.ศ. 2500)  เป็นนักการเมืองชาวไทย อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสมุทรปราการ สังกัดพรรคเพื่อไทย

 ประวัติ 
นายประเสริฐ ชัยกิจเด่นนภาลัย เกิดเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2500 ที่จังหวัดสมุทรปราการ นายประเสริฐจบการศึกษาระดับอนุปริญญา อุตสาหกรรมเคมีสิ่งทอ จากเทคนิคกรุงเทพ จบปริญญาตรี สาขาวิศวกรรมเคมีสิ่งทอ จากสถาบันเทคโนโลยีราชมงคล

นายประเสริฐ ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหลายสมัยนับตั้งแต่ลงสมัครในนามพรรคไทยรักไทยใน พ.ศ. 2544, พ.ศ. 2548 และในนามพรรคพลังประชาชนใน พ.ศ. 2550 ก่อนที่พรรคจะถูกยุบและย้ายไปสังกัดพรรคเพื่อไทย

นายประเสริฐ เป็นอีกคนหนึ่งที่ได้ร่วมการอภิปรายไม่ไว้วางใจ นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกรัฐมนตรี โดยนายประเสริฐเป็นผู้ตั้งฉายาให้แก่รัฐบาลของนายอภิสิทธิ์ว่า "รัฐบาลห้าสี" ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นประธานคณะกรรมาธิการการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ในสภาผู้แทนราษฎร

 ประวัติการทำงาน 
 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดสมุทรปราการ พ.ศ. 2544, 2548, 2550 และ 2554
 ผู้สมัครสมาชิกวุฒิสภา จังหวัดสมุทรปราการ

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกและเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ประจำปี ๒๕๕๔ , เล่ม ๑๒๘ ตอนที่ ๒๔ ข หน้า ๒, ๒ ธันวาคม ๒๕๕๔
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกและเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย , เล่ม ๑๒๕ ตอนที่ ๑๗ ข หน้า ๑๐, ๑๘ ธันวาคม ๒๕๕๑
# ภาษาราตักนอน
ภาษาราตักนอน (Ratagnon) หรือภาษาลาตักนอน ภาษาดาตักนอน เป็นภาษาที่พูดโดยชาวราตักนอนที่เป็นชนพื้นเมืองในมินโดโร ผู้พูดภาษานี้เปลี่ยนมาพูดภาษาตากาล็อกเป็นส่วนใหญ่และเป็นภาษาที่ใกล้ตาย
ราตักนอน
# เชสเตอร์ เอ. อาเทอร์
เชสเตอร์ อลัน อาเทอร์  (5 ตุลาคม ค.ศ. 1829-18 พฤศจิกายน ค.ศ. 1886) เป็นนักการเมืองชาวอเมริกัน ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา เป็นคนที่ 21
# ภาษาไทขาว
ภาษาไทขาว, ภาษาไตขาว หรือ ภาษาไทด่อน (, ; "The White Tai refer to themselves and their language as tay⁴ dɔn², probably because of the white blouses worn by the women. The usual word for 'white' in White Tai is dɔn²" (p. 8). Hudak, T. J. (2008). William J. Gedney’s comparative Tai source book. Honolulu: University of Hawai'i Press.) มีผู้พูดทั้งหมด 490,000 คน พบในประเทศเวียดนาม 280,000 คน (พ.ศ. 2545) ทางตอนเหนือตามแนวแม่น้ำแดงและแม่น้ำดำ พบในประเทศลาว 200,000 คน (พ.ศ. 2538) ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ไม่สามารถเข้าใจกันได้กับภาษาไทดำ ได้รับอิทธิพลจากภาษาลาว จัดอยู่ในตระกูลภาษาขร้า-ไท กลุ่มภาษากัม-ไท สาขาเบ-ไท สาขาย่อยไท-แสก