# เทศบาลนครหาดใหญ่
หาดใหญ่ เป็นเทศบาลนครที่ตั้งอยู่ในอำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในภาคใต้ ครั้งหนึ่งเคยเป็น ศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ การค้า และการขนส่งที่สำคัญของภาคใต้ และเป็นเทศบาลนครที่มีประชากรมากเป็นอันดับ 4 ของประเทศไทย รองจากเทศบาลนครนนทบุรี เทศบาลนครปากเกร็ด และเทศบาลนครเจ้าพระยาสุรศักดิ์ หาดใหญ่ได้รับการยกฐานะเป็นเทศบาลนครหาดใหญ่เมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2538 มีพื้นที่ในเขตเทศบาล 21 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหาดใหญ่ทั้งตำบล มีประชากรใน พ.ศ. 2560 จำนวน 159,233 คนรายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้าน ประจำปี พ.ศ. 2560 ท้องถิ่นเทศบาลนครหาดใหญ่ ระบบสถิติทางการทะเบียน กรมการปกครอง

นครหาดใหญ่เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในภาคใต้ของประเทศไทยและเป็นส่วนหนึ่งของ เขตมหานครหาดใหญ่-สงขลา (ซึ่งมีประชากรประมาณ 800,000 คน) ประกอบด้วย 2 อำเภอใหญ่ได้แก่ หาดใหญ่และเมืองสงขลา) และ 4 อำเภอเล็ก ๆ ใกล้เคียง (บางกล่ำ คลองหอยโข่ง นาหม่อม และสิงหนคร) ประกอบกันเป็นเขตมหานครที่ใหญ่ที่สุดในภาคใต้และเขตมหานครที่ใหญ่เป็นอันดับ 4 ของประเทศ เมืองนี้มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นศูนย์ราชการของจังหวัด แต่ในความเป็นจริงแล้ว สงขลาเป็นเมืองศูนย์กลางราชการและการปกครอง ในขณะที่หาดใหญ่เป็นศูนย์กลางทางธุรกิจ

ในช่วง 3-4 ทศวรรษที่ผ่านมา หาดใหญ่มีการพัฒนาจนได้รับฉายาว่า "นครปารีสแห่งภาคใต้ของประเทศไทย", "นครที่ไม่มีวันหลับ", "เมืองหลวงของภาคใต้", "นครแห่งความสุข" หรือ "สันติสุขแดนการค้า" แต่ด้วยความท้าทายในหลายมิติไม่ว่าจะเศรษฐกิจ การเมือง ความเปลี่ยนแปลงของประชากร คำเรียกของหาดใหญ่ที่ถูกพูดถึงมากในช่วงหลัง คือ "เมืองที่ตายแล้ว"อย่างไรก็ตามทุกมหานครย่อมมีช่วงขาขึ้นและอุปสรรคขาลงและการผงาดขึ้นขึ้นอีกครั้ง หาดใหญ่ก็เช่นกัน

 ประวัติ 
 ยุคสุขาภิบาลหาดใหญ่ 
หาดใหญ่ เป็นชื่อรวมของหมู่บ้านโคกเสม็ดชุนและบ้านหาดใหญ่ เดิมดินแดนหาดใหญ่เป็นเนินสูง มีผู้คนอาศัยอยู่ไม่มากนัก การคมนาคมไม่สะดวก เป็นป่าต้นเสม็ดชุน โดยทั่วไปชาวบ้านจึงเรียกว่า บ้านโคกเสม็ดชุน เมื่อทางการได้ตัดทางรถไฟมาถึงท้องถิ่นนี้ จึงมีประชาชนอพยพมาตั้งหลักแหล่งทำมาหากินและเพิ่มมากขึ้นเป็นลำดับ สมัยนั้นชุมทางรถไฟอยู่ที่สถานีรถไฟอู่ตะเภา (ด้านเหนือของสถานีรถไฟหาดใหญ่ ในปัจจุบันเป็นเพียงที่หยุดรถไฟ) เนื่องจากสถานีอู่ตะเภาเป็นที่ลุ่ม น้ำท่วมเป็นประจำ ทางการรถไฟจึงได้ย้ายสถานีมาอยู่ที่สถานีรถไฟชุมทางหาดใหญ่ ประชาชนได้ทยอยย้ายบ้านเรือนมาสร้างตามบริเวณสถานีนั่นเอง ฉะนั้นอาจกล่าวได้ว่ากิจการรถไฟมีบทบาทต่อการขยับขยายและความเจริญก้าวหน้าของนครหาดใหญ่ตลอดมา   

ต่อมาได้มีผู้เห็นการไกลกล่าวว่าบริเวณสถานีรถไฟหาดใหญ่นี้ ต่อไปภายหน้าจะต้องเจริญก้าวหน้าอย่างแน่นอน จึงได้มีการจับจองและซื้อที่ดินแปลงใหญ่จากราษฏรพื้นบ้าน ในที่สุด พ.ศ. 2471 หาดใหญ่จึงมีฐานะเป็นสุขาภิบาล ซึ่งประกาศใช้พระราชบัญญัติสุขาภิบาลเมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2471 ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2471

 ยุคเทศบาลตำบลหาดใหญ่ 
ต่อมาสุขาภิบาลแห่งนี้เจริญขึ้น มีพลเมืองหนาแน่นขึ้น และมีกิจการเจริญก้าวหน้า กระทรวงมหาดไทยจึงได้ประกาศพระราชกฤษฎีกายกฐานะเป็น เทศบาลตำบลหาดใหญ่ เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2478 ซึ่งในขณะนั้นมีเนื้อที่ประมาณ 5 ตารางกิโลเมตร ประชากรประมาณ 5,000 คน รวมถึงมีรายได้ประมาณ 60,000 บาท

 ยุคเทศบาลเมืองหาดใหญ่ 
เมื่อประชากรในเขตเทศบาลมีมากขึ้น พร้อมทั้งกิจการได้เจริญขึ้น จึงได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะเทศบาล และมีพระราชกฤษฎีกายกฐานะเทศบาลตำบลหาดใหญ่เป็น เทศบาลเมืองหาดใหญ่ เมื่อวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2492 ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2492 ซึ่งในขณะนั้นมีเนื้อที่ประมาณ 5 ตารางกิโลเมตรเช่นเดิม แต่มีประชากรเพิ่มมากขึ้นเป็นประมาณ 19,425 คน มีรายได้ 374,523.33 บาท

เมื่อท้องที่ในเขตเทศบาลเจริญและมีประชากรอยู่หนาแน่นเพิ่มปริมาณมากขึ้น กระทรวงมหาดไทยจึงได้เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองหาดใหญ่ จากเนื้อที่ 8 ตารางกิโลเมตร เพิ่มขึ้นอีก 13 ตารางกิโลเมตร รวมเป็นเนื้อที่ทั้งหมด 21 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2520 ตามราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2520 ในขณะนั้นมีประชากร 68,142 คน มีรายได้ 49,774,558.78 บาท นับได้ว่าเทศบาลเมืองหาดใหญ่เป็นเทศบาลชั้น 1 มีความเจริญก้าวหน้าทั้งทางด้านเศรษฐกิจและสังคมอย่างมาก

 ยุคเทศบาลนครหาดใหญ่ 
หาดใหญ่ยังเป็นศูนย์กลางการคมนาคมทางบก และทางอากาศ ท่าอากาศยานนานาชาติหาดใหญ่อยู่ห่างจากตัวเมืองประมาณ 8 กิโลเมตร หาดใหญ่ยังเป็นชุมทางรถไฟ และศูนย์กลางทางด้านคมนาคม และด้วยศักยภาพที่โดดเด่น และถึงพร้อมด้วยคุณลักษณะรวมไปถึงวิสัยทัศน์ที่ก้าวไกลของผู้บริหาร ทำให้เทศบาลเมืองหาดใหญ่ได้ยกฐานะเป็น เทศบาลนครหาดใหญ่ ตามประกาศราชกิจจานุเบกษา ฉบับกฤษฎีกา เล่มที่ 112 ตอนที่ 40 ก ลงวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2538 โดยมีผลบังคับใช้ ตั้งแต่วันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2538 ซึ่งปัจจุบัน เทศบาลนครหาดใหญ่มีพื้นที่ทั้งหมด 21 ตารางกิโลเมตร

 ภูมิศาสตร์ 

 ภูมิอากาศ 
นครหาดใหญ่ตั้งอยู่ในเขตอิทธิพลของลมมรสุมเมืองร้อน มีลมมรสุมพัดผ่านประจำทุกปี คือ ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ เริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม ถึงกลางเดือนมีนาคม และลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ เริ่มตั้งแต่กลางเดือนมีนาคม ถึงกลางเดือนตุลาคม จากอิทธิพลของลมมรสุมดังกล่าว ส่งผลให้มีฤดูกาลเพียง 2 ฤดู คือ
 ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคม ถึงเดือนพฤษภาคม ซึ่งจะเป็นช่วงที่ว่างของลมมรสุมจะเริ่มตั้งแต่หลังจากหมดมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือแล้ว อากาศจะเริ่มร้อนและอากาศจะมีอุณหภูมิสูงสุดในเดือนเมษายน แต่อากาศจะไม่ร้อนมากนักเนื่องจากตั้งอยู่ใกล้ทะเล
 ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ นครหาดใหญ่จะมีฝนตกทั้งในช่วงลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือและลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ แต่ในช่วงลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือจะมีฝนตกชุกมากกว่า เนื่องจากพัดผ่านอ่าวไทย ส่วนลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้จะถูกเทือกเขาบรรทัดปิดกั้นทำให้ฝนตกน้อยลง ใน พ.ศ. 2546 ฝนตกมากที่สุดในช่วงเดือนตุลาคม และฝนตกน้อยที่สุดในเดือนเมษายน

 เขตการปกครอง 
ชุมชนในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ แบ่งตามเขตเลือกตั้ง

เขต 1
 ชุมชนในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ เขต 1 ชุมชน ประธานชุมชน 1. ชุมชนหน้าสวนสาธารณะ วรรณา แก้วเสถียร 2. ชุมชนทักษิณเมืองทอง ติก ศรีทองคำ 3. ชุมชนสุภาพอ่อนหวาน วิจิตรา ทองรักษา 4. ชุมชนหน้าค่ายเสนาณรงค์ จารึก บุญมณี 5. ชุมชนภาสว่าง เสริญ ชูแก้ว 6. ชุมชนอู่ ท.ส. พิลัย แซ่ฉิ้น 7. ชุมชนพรุแม่สอน ทิพย์ภาพร ไชยประสิทธิ์ 8. ชุมชนกอบกาญจน์ศึกษา เสาวลักษณ์ วิมุกติวรรณ 9. ชุมชนแม่ลิเตา ณรงค์ วัชรคิรินทร์ 10. ชุมชนคลองเตย ประเสริฐ ฤทธิวงศ์ 11. ชุมชนโรงปูน วรรณี แซ่ลิ่ม 12. ชุมชนอนุสรณ์อาจารย์ทอง  ลูด พัฒโน 13. ชุมชนสามัคคี พีรยา นวลแก้ว 14. ชุมชนหน้าโรงพยาบาลศิครินทร์ บุญเสริญ สมพงศ์ 15. ชุมชนเกาะเสือ บุญยืน สมพงศ์ 16. ชุมชนหลังสนามกีฬา รัตนา ขวัญพรหม 17. ชุมชนหลังโรงเรียนหาดใหญ่วิทยาลัย วสันต์ พิหาร 18. ชุมชนศรีนิล บรรเจิด กุลประสิทธิ์ 19. ชุมชนหมัดยาเม๊าะ มนัส เหมมัน 20. ชุมชนป้อม 6 ณรงค์ชัย  ชูเรืองสุข 21. ชุมชนหน้าสนามกีฬา อุมาพร หนูเอียด 22. ชุมชนโรงเรียนชาตรี อดุลย์ ชอบงาม 23. ชุมชนศิครินทร์ ยารีนา เหมมันต์ 24. ชุมชนรัถการ ภูริช พลสวัสดิ์ 25. ชุมชนริมทางรถไฟ สุวดี วงศ์วานิช 26. ชุมชนมุสลิม ฉาว เบ็ญโกบ 27. ชุมชนหอนาฬิกา สุชาติ ฉายเมธากุล 28. ชุมชนตลาดคอมแพล๊กซ์ รัชนี ชีวทวีทรัพย์

เขต 2
 ชุมชนในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ เขต 2 ชุมชน ประธานชุมชน 1. ชุมชนบ้านพักรถไฟ รัชนี  จำปาสด 2. ชุมชนศาลเจ้าพ่อเสือ สมพงษ์  เครือเนียม 3. ชุมชนตลาดใหม่ คุณภัทร  รัตนะ 4. ชุมชนกิมหยงสันติสุข วิสุทธิ์  กาลเนาวกุล 5. ชุมชนพระเสน่หา นิลุบล  เจริญพานิช 6. ชุมชนป้อม 4 เฉลิมศักดิ์ อินทรคำ 7. ชุมชนแสงศรี กาญจนา  ศรีทวีพร 8. ชุมชนสวนศิริ นิตยา  พานิชกุล 9. ชุมชนจิระนคร จาย  โพธิยก 10. ชุมชนท่งเซียเซี่ยงตึ้ง อำนวย  พัฒโน 11. ชุมชนประชาธิปัตย์ สมนึก  แซ่เง้า 12. ชุมชนสามชัย  13. ชุมชนหน้าโรงเรียนหาดใหญ่วิทยาคม นิยดา  รัตนวิบูลย์ 14. ชุมชนชุมอุทิศ ปรีดา  เถาสุวรรณ 15. ชุมชนโรงพยาบาลกรุงเทพ ยินดี  แสงส่อง 16. ชุมชนบ้านจ่า ซ้วน  ผลบุญ 17. ชุมชนดรุณศึกษา ระเบียบ  สุวรรณโณ 18. ชุมชนกลางนา จรูญ  แก้วสุวรรณ 19. ชุมชนหน้าโรงเรียนโสตศึกษา ปรีชา  หงษ์มณี 20. ชุมชนหัวนาหัก ผ่องพรรณ  มณีโชติ 21. ชุมชนซีกิมหยง  22. ชุมชนละม้ายสงเคราะห์ เกรียงศักดิ์  วัชรินทร์ธาดา 23. ชุมชนคลองเรียน  24. ชุมชนบ้านร่มเย็น ภาสินี  ใจตุ้ย 25. ชุมชนทุ่งรี ระนอง โพธิพงศา 26. ชุมชนตลาดคลองเรียน ประสงค์  สุวรรณธนะ 27. ชุมชน ม.อ.-คลองเรียน 1 กชมนภรณ์  ทองวงศ์

เขต 3
 ชุมชนในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ เขต 3 ชุมชน ประธานชุมชน 1. ชุมชนริมควน สวาสดิ์  หมัดอะหลี 2. ชุมชนคลองระบายน้ำที่ 1 มลินี  กาเดร์ 3. ชุมชนเทศาพัฒนา วัลลภา ไชยงาม 4. ชุมชนตลาดพ่อพรหม วณิชชา บินสงคราม 5. ชุมชนศาลาลุงทอง สวัสดิ์  นิ่มนวล 6. ชุมชนหลังที่ว่าการอำเภอ ภราดล สุทธิวรรโณภาส 7. ชุมชนบ้านหาดใหญ่ ณัฐสุดา  ช่วยชูฤทธิ์ 8. ชุมชนท่าเคียน เสริญ  จันทร์เดช 9. ชุมชนดีแลนด์-ไทยเจริญ อภิชล  ยาชะรัด 10. ชุมชนปรักกริม ประหลอบ  ทองยิ้ม 11. ชุมชนจันทร์ประทีป สุขโข   มงคลรัตน์ 12. ชุมชนจันทร์วิโรจน์ รอด  เพ็ชรประคอง 13. ชุมชนรัตนวิบูลย์ณรงค์  บุญนคร 14. ชุมชนจันทร์นิเวศน์ สมศักดิ์  ตันกิจวาณิช 15. ชุมชนทุ่งเสา เขียว  บุญพรหม 16. ชุมชนอู่ญี่ปุ่น สมเพียร  เมืองสุวรรณ 17. ชุมชนขนส่ง สวิสญ์พล  พิชัยรัตน์ 18. ชุมชนหน้าวัดคลองเรียน อ่วม  ศรีวิไล 19. ชุมชนสามแยกคลองเรียน ประชุมศักดิ์   สัตยารัฐ 20. ชุมชนผาสุก-เคียงดาว เสริมศรี  ธรรมเสริมสกุล 21. ชุมชนไทยโฮเต็ล จริญ  ศรีวิรัตน์ 22. ชุมชนหน้าสถานีรถไฟ ศุภกานต์ สุขสังวาลย์ 23. ชุมชนหลังโรงพัก จินตนา  สุวรรณมณี 24. ชุมชนหลังอู่รถไฟ ศุภวรรณ  ตันศรีวงษ์ 25. ชุมชนประชาราษฎร์อุทิศ รัตนา  วิศาลพัฒนะสิน 26. ชุมชนแฟลตเคหะใหม่ ลาภ  จันถก 27. ชุมชนแฟลตเคหะเก่า อุไร  มณีโชติ

เขต 4
 ชุมชนในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ เขต 4 ชุมชน ประธานชุมชน 1. ชุมชนท่าไทร สุภาพร  ภูศักดิ์รังสฤษฎ์ 2. ชุมชนสถานีอู่ตะเภา วาสนา  ขันไชย 3. ชุมชนต้นโด เสรี  แป้นทอง 4. ชุมชนหน้าโรงเหล้าสรรพสามิตร โสภน  แก้วสุริยันต์ 5. ชุมชนสัจจกุล เผด็จ   เพ็งหนู 6. ชุมชนรัชมังคลาภิเษก อำพล  นุ่นร่ม 7. ชุมชนบ้านฉาง ปุญยรัศม์  ธนประโยชน์ศักด์ 8. ชุมชนสามทหาร จินดา  แก้วรัตน์ 9. ชุมชนบางหัก สุปรียา  สุขวิไล 10. ชุมชนเกาะเลียบ สุรัตน์  เดชพรหม 11. ชุมชนรัตนอุทิศ พร  ยิ้มหิ้น 12. ชุมชนสถานี 2 วิรชัย  ฤทธิ์โต 13. ชุมชนมงคลหรรษา วโรดม  จาริยะ 14. ชุมชนบ้านกลาง กัณฑิมา  ไพรสนธ์ 15. ชุมชนโชคสมาน สุชาติ  ศรประสิทธิ์ 16. ชุมชนหน้าอำเภอ ศรีอนงค์  โรจนะหัสดิน 17. ชุมชนราษฎร์อุทิศ ดินันธ์  จรูญศักดิ์ 18. ชุมชนวัดโคกสมานคุณ สุชาติ  บ่าวแช่มช้อย 19. ชุมชนวัดหาดใหญ่ใน เจริญ  ฟูพงศ์ศิริพันธ์ 20. ชุมชนสถานีขนส่งหาดใหญ่ใน ไพศอล  หมัดศิริ

 เศรษฐกิจ 
thumb|เขตเมืองชั้นในของเทศบาลนครหาดใหญ่ ในปี พ.ศ. 2562
thumb|สมาคมหอสมุดประชาชน หาดใหญ่
thumb|right|สำนักงานมูลนิธิมิตรภาพสามัคคี (ท่งเซียเซี่ยงตึ้ง) เป็นสมาคมจีนที่ช่วยเหลือด้านภัยพิบัติและด้านอุบัติเหตุที่ใหญ่ที่สุดในภาคใต้

หาดใหญ่เป็นศูนย์กลางทางธุรกิจการค้าและการบริการของภาคใต้ ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพพาณิชยกรรม (รองรับกิจกรรมการท่องเที่ยว) และอุตสาหกรรม ได้แก่ อาชีพค้าขาย ธุรกิจบริการ และเป็นลูกจ้างในสถานประกอบการ ลักษณะของเมืองมีขนาดกระชับตัวมาก มีศูนย์กลางเมืองกว้างประมาณ 1 กิโลเมตร ยาวประมาณ 4 กิโลเมตร ตั้งอยู่ประชิดทางรถไฟ สภาพเมืองขยายตัวออกไปทางทิศตะวันออก ลักษณะของอาคารสิ่งปลูกสร้างส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นตึกแถวพาณิชย์ชั้นล่างและอยู่อาศัยชั้นบน อาคารลักษณะเดี่ยวมีน้อยและกระจายตัวอยู่ประปราย จำนวนอาคารสถานประกอบการต่างๆ ดังนี้
 สถานที่จำหน่ายอาหาร (ตาม พ.ร.บ.สาธารณสุข) 1,600 แห่ง
 สถานบริการ (ตาม พ.ร.บ.สถานบริการ) 239 แห่ง
 โรงพยาบาล และสถานีอนามัย 7 แห่ง
 โรงแรม 96 แห่ง
 โรงภาพยนตร์ 3 แห่ง จากเดิม 6 แห่ง (นับโรบินสัน โอเดียน และ ลีการ์เด้นส์ ซึ่งโรงหนังปัจจุบันมิได้เปิดให้บริการ)
 มูลนิธิจีน 13 แห่ง

 การท่องเที่ยว 
thumb|right|ศาลเจ้ามูลนิธิมิตรภาพสามัคคี (ท่งเซียเซี่ยงตึ้ง) เป็นศาลเจ้าสำคัญของประชาชนในพื้นที่และนักท่องเที่ยวในตัวเมืองชั้นในหาดใหญ่
thumb|right|วัดฉื่อฉาง เป็นวัดพุทธจีนนิกายมหายานที่สำคัญตั้งอยู่ใกล้กับตลาดกิมหยง
thumb|right|พระพุทธมงคลมหาราช ในสวนสาธารณะเทศบาลนครหาดใหญ่

สถานที่ท่องเที่ยวในหาดใหญ่ ที่เป็นที่นิยมของนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติ ได้แก่
 ศาลเจ้ามูลนิธิมิตรภาพสามัคคี (ท่งเซียเซี่ยงตึ้ง) ตั้งอยู่บนถนนศุภสารรังสรรค์ ภายในมูลนิธิมิตรภาพสามัคคี ถือเป็นหนึ่งในสถานที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของคนไทยเชื้อสายจีนหาดใหญ่และนักท่องเที่ยวเชื้อสายจีนเข้ามากราบไหว้True ID Trend. (2563).  ชวนไหว้พระที่มูลนิธิท่งเซียเซียงตึ๊ง หาดใหญ่. สืบค้นเมื่อ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2564
 วัดหาดใหญ่ใน ตั้งอยู่บนถนนเพชรเกษม ใกล้สะพานคลองอู่ตะเภา มีพระนอนขนาดใหญ่ คือ พระพุทธหัตถมงคล ซึ่งมีผู้นิยมเดินทางมานมัสการจำนวนมาก
 สวนสาธารณะเทศบาลนครหาดใหญ่ ตั้งอยู่ถนนกาญจนวนิช เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของชาวหาดใหญ่และนักท่องเที่ยว ภายในเป็นที่ประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ท้าวมหาพรหม พระพุทธมงคลมหาราช พระโพธิสัตว์กวนอิมหยก และจุดชมวิวอีกหลายจุดที่สามารถชมเมืองหาดใหญ่ได้ทั้งกลางวันและกลางคืน
 ตลาดกิมหยง เป็นตลาดเก่าที่มีมาตั้งแต่สมัยเริ่มก่อตั้งเมืองหาดใหญ่ มีสินค้าราคาถูก ทั้งผลไม้และของใช้ต่างๆเพื่อเป็นของขวัญและของฝากช่วงเทศกาล
 ตลาดสันติสุข เป็นแหล่งรวมสินค้าราคาถูกมากมายจนขึ้นชื่อว่าเป็น Shopping Paradise เปิดกิจการมาจนถึงปัจจุบัน เป็นสถานที่สะท้อนบรรยากาศการค้าขายของคนหาดใหญ่อย่างแท้จริง

 ประชากร 

เทศบาลนครหาดใหญ่มีประชากรทั้งสิ้น 158,218 คน เป็นชาย 73,701 คน หญิง 84,517 คน จำนวนบ้าน 58,434 หลัง (ข้อมูล ณ มิถุนายน พ.ศ. 2555) แบ่งเป็น 101 ชุมชน ความหนาแน่นของประชากร 7,529 คนต่อตารางกิโลเมตร (บริเวณกลางเมืองความหนาแน่นถึง 20,000 คนต่อตารางกิโลเมตร) ประชากรส่วนใหญ่เป็นคนท้องถิ่นและอพยพมาจากจังหวัดใกล้เคียง ส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ รองลงมาคือศาสนาอิสลาม (ร้อยละ 10 ของประชากร)

 การคมนาคม 
นครหาดใหญ่มีโครงสร้างพื้นฐานค่อนข้างสมบูรณ์สามารถเชื่อมโยงกับจังหวัดต่าง ๆ เป็นเมืองหลักของภาคใต้ เป็นศูนย์กลางการพาณิชย์ อุตสาหกรรมและการคมนาคม จึงมีเส้นทางคมนาคมหลักทั้งทางรถยนต์ รถไฟ และทางอากาศ มีทางหลวงแผ่นดิน ทางหลวงจังหวัด และเส้นทางมาตรฐานหลายสาย ทำให้การเดินทางติดต่อภายในจังหวัด การเดินทางสู่จังหวัดใกล้เคียง และกรุงเทพมหานคร เป็นไปด้วยความสะดวกได้ทั้งภายในภูมิภาค และนานาชาติ

 ทางถนน 
จากกรุงเทพมหานครถึงนครหาดใหญ่ ประมาณ 925 กิโลเมตร มีการคมนาคมโดยทางหลวงแผ่นดิน คือ
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 หรือ ถนนเพชรเกษม จากกรุงเทพมหานคร เข้าแยกปฐมพร จังหวัดชุมพร ผ่านจังหวัดระนอง–จังหวัดพังงา–จังหวัดกระบี่–จังหวัดตรัง–จังหวัดพัทลุง–อำเภอหาดใหญ่–อำเภอสะเดา
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41 จากอำเภอเมืองชุมพร ผ่านอำเภอทุ่งสง มาบรรจบทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ที่จังหวัดพัทลุง
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 43 จากอำเภอรัตภูมิ–อำเภอหาดใหญ่-อำเภอนาหม่อม–อำเภอจะนะ
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 406 จากอำเภอรัตภูมิ (สามแยกท่าชะมวง)–จังหวัดสตูล
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 407 หรือ ถนนกาญจนวาณิช จาก อำเภอเมืองสงขลา–อำเภอหาดใหญ่–อำเภอสะเดา
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 414 หรือ ถนนลพบุรีราเมศวร์ จาก แยกน้ำกระจาย อำเภอเมืองสงขลา–อำเภอหาดใหญ่ ไปบรรจบทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 43
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4135 จากสามแยกโคกเมา–ท่าอากาศยานหาดใหญ่

 ทางราง 
thumb|สถานีรถไฟชุมทางหาดใหญ่ เป็นสถานีรถไฟที่ใหญ่ที่สุดในภาคใต้
สถานีรถไฟชุมทางหาดใหญ่ ยังคงมีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงระหว่างอำเภอหาดใหญ่กับกรุงเทพมหานคร และจังหวัดอื่น อีกทั้งยังสามารถเชื่อมโยงไปถึงประเทศมาเลเซียได้ โดยชุมทางรถไฟหาดใหญ่เป็นชุมทางรถไฟที่ใหญ่ที่สุดของภาคใต้ เส้นทางรถไฟสายใต้เริ่มต้นจากกรุงเทพมหานครลงไปถึงชุมทางหาดใหญ่ ระยะทางยาวประมาณ 945 กิโลเมตร จากนั้นจะแยกเป็น 2 เส้นทาง คือ เส้นทางสายหาดใหญ่–ปาดังเบซาร์ ความยาว 45 กิโลเมตร เชื่อมต่อกับเส้นทางรถไฟของมาเลเซียจนถึงสถานีรถไฟบัตเตอร์เวอร์ธ ส่วนอีกเส้นทางหนึ่งคือ ทางสายหาดใหญ่–อำเภอสุไหงโก-ลก ความยาว 110 กิโลเมตร หาดใหญ่เป็นสถานีชุมทางต่างประเทศแห่งเดียวของประเทศไทยที่เชื่อมไปยังคาบสมุทรมลายูด้วย เป็นสถานีรถไฟที่มีปริมาณผู้ใช้บริการหนาแน่นมากแห่งหนึ่งของประเทศไทย

สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) มีโครงการก่อสร้างรถไฟฟ้ารางเดี่ยว (โมโนเรล) ในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ ในอนาคต
 โมโนเรล ระยะทาง 12.54 กิโลเมตร ในระยะที่1 (Phase1) จาก คลองหวะ-สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 2 ตลาดเกษตร รวมทั้งสิ้น 12 สถานี ประกอบด้วย สถานีต้นทาง คลองหวะ-ขนส่งเเห่งที่1-คลองเรียน-มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์-คอหงส์-สามสิบเมตร-หาดใหญ่วิทยาลัย-วงเวียนน้ำพุ-ตลาดกิมหยง-สถานีรถไฟชุมทางหาดใหญ่-หาดใหญ่ใน-สถานีขนส่งแห่งที่2 โดยโครงการได้ผ่านการตรวจสอบรายงานสิ่งแวดล้อม (EIA) จากสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) เรียบร้อยแล้วในปี 2564 เเละกำลังอยู่ระหว่างการตรวจสอบของ สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.) คาดว่าจะเรียบร้อยภายในปี 2567 เพื่อนำขึ้นเสนอคณะรัฐมนตรีต่อไป

 ทางอากาศ 
thumbnail|right|ท่าอากาศยานนานาชาติหาดใหญ่ มีปริมาณการจราจรหนาแน่นอันดับ 6 ของประเทศ

ท่าอากาศยานหาดใหญ่ ตั้งอยู่ในเขตตำบลทุ่งตำเสา อำเภอหาดใหญ่ และตำบลคลองหลา อำเภอคลองหอยโข่ง ห่างจากเขตเทศบาลประมาณ 12 กิโลเมตร ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ได้รับการยกฐานะเป็นท่าอากาศยานนานาชาติ เมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ. 2515 มีพื้นที่ประมาณ 4.80 ตารางกิโลเมตร หรือ 3,000 ไร่โดยให้บริการตั้งแต่เวลา 06.00–24.00 น. ท่าอากาศยานนานาชาติหาดใหญ่เป็นท่าอากาศยานที่มีปริมาณการจราจรหนาแน่นมากเป็นอันดับ 6 ของประเทศรองจากท่าอากาศยานนานาชาติสุวรรณภูมิ ท่าอากาศยานนานาชาติดอนเมือง ท่าอากาศยานภูเก็ต ท่าอากาศยานเชียงใหม่ ท่าอากาศยานกระบี่