# กวาเม อึนกรูมา
ฟรานซิส กวาเม อึนกรูมา (21 กันยายน ค.ศ. 1909 – 27 เมษายน ค.ศ. 1972) เป็นนักการเมือง นักทฤษฎีการเมือง และนักปฏิวัติชาวกานา เขาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีโกลด์โคสต์ตั้งแต่ ค.ศ. 1952 จนถึง ค.ศ. 1957 เมื่อประเทศได้รับเอกราชจากสหราชอาณาจักร ต่อมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีและประธานาธิบดีกานาคนแรกตั้งแต่ ค.ศ. 1957 จนถึง ค.ศ. 1966 อึนกรูมาเป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนที่มีอิทธิพลอย่างมากต่ออุดมการณ์รวมกลุ่มแอฟริกัน นอกจากนี้ เขายังเป็นสมาชิกผู้ก่อตั้งองค์การเอกภาพแอฟริกา (OAU) และได้รับรางวัลสันติภาพเลนินจากสหภาพโซเวียตใน ค.ศ. 1962

อึนกรูมาได้รับการศึกษาระดับอุดมศึกษาในต่างประเทศเป็นเวลาสิบสองปี ซึ่งทำให้เขาได้พัฒนาแนวคิดทางการเมืองตลอดจนรวบรวมผู้นิยมอุดมการณ์รวมกลุ่มแอฟริกันไว้ด้วยกัน อึนกรูมาเดินทางกลับโกลด์โคสต์เพื่อเริ่มต้นอาชีพทางการเมืองในฐานะผู้สนับสนุนเอกราชของชาติ เขาก่อตั้งพรรครวมกลุ่มประชาชน (Convention People's Party) ซึ่งได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วจากความสนใจที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในหมู่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งทั่วไป เขากลายเป็นนายกรัฐมนตรีใน ค.ศ. 1952 และยังคงดำรงตำแหน่งต่อไปหลังจากประเทศกานาได้รับเอกราชจากบริเตนใน ค.ศ. 1957 ซึ่งนับเป็นชาติแรกในภูมิภาคซาฮาราตอนล่างที่ได้รับเอกราช ต่อมาใน ค.ศ. 1960 ชาวกานาได้อนุมัติรัฐธรรมนูญฉบับใหม่และเลือกให้อึนกรูมาเป็นประธานาธิบดี

การบริหารของเขาใช้แนวทางสังคมนิยมและชาตินิยมเป็นหลัก ซึ่งมีการให้ทุนสนับสนุนโครงการอุตสาหกรรมและพลังงานแห่งชาติ พัฒนาระบบการศึกษาของชาติให้แข็งแกร่ง และส่งเสริมวัฒนธรรมรวมกลุ่มแอฟริกัน ภายใต้การปกครองของอึนกรูมา กานามีบทบาทนําในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของทวีปแอฟริกาและขบวนการรวมกลุ่มแอฟริกันในช่วงการปลดอาณานิคมในแอฟริกา

หลังจากความพยายามที่ล้มเหลวหลายครั้งในชีวิตของเขา ควบคู่ไปกับสภาพเศรษฐกิจในท้องถิ่นที่ยากลําบากมากขึ้น รัฐบาลอึนกรูมาจึงเริ่มการปกครองแบบเผด็จการในช่วงทศวรรษ 1960 โดยได้ปราบปรามฝ่ายค้านทางการเมืองและดําเนินการเลือกตั้งที่ไม่เสรีหรือยุติธรรม ใน ค.ศ. 1964 กานากลายเป็นรัฐพรรคการเมืองเดียวหลังจากการแก้ไขรัฐธรรมนูญและกำหนดให้อึนกรูมาเป็นประธานาธิบดีตลอดชีพของประเทศ เขาสนับสนุนลัทธิบูชาบุคคล โดยได้จัดตั้งสถาบันทางอุดมการณ์และประกาศใช้คำนำหน้าชื่อเป็น "โอซักเยโฟ ดีอาร์." (Osagyefo Dr.)Commanding Heights, 1998  อึนกรูมาถูกปลดใน ค.ศ. 1966 เนื่องจากรัฐประหารที่นำโดยคณะปลดปล่อยแห่งชาติซึ่งมีซีไอเออยู่เบื้องหลัง ซึ่งทำให้การกำกับดูแลเศรษฐกิจของประเทศถูกโอนไปเป็นของเอกชน อึนกรูมาใช้ชีวิตที่เหลือในประเทศกินี โดยที่นั่นเขาได้รับการเสนอชื่อให้เป็นประธานร่วมกิตติมศักดิ์

 ชีวิตช่วงต้นและการศึกษา 
 โกลด์โคสต์ 
กวาเม อึนกรูมา เกิดเมื่อวันอังคารที่ 21 กันยายน ค.ศ. 1909 ที่เมืองอึนโกรฟูล (Nkroful) ในอาณานิคมโกลด์โคสต์ (ปัจจุบันคือประเทศกานา) อึนโกรฟูลเป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ ในพื้นที่ของชาวอึนเซมา (Nzema) ทางตะวันตกเฉียงใต้ของโกลด์โคสต์ ใกล้กับพรมแดนของอาณานิคมไอวอรีโคสต์ของฝรั่งเศส บิดาของเขาไม่ได้อาศัยอยู่กับครอบครัว แต่ทำงานเป็นช่างทองที่เมืองฮาล์ฟแอสซีนี (Half Assini) จนกระทั่งเสียชีวิต กวาเม อึนกรูมา ได้รับการเลี้ยงดูจากมารดาในครอบครัวใหญ่ ซึ่งอาศัยอยู่ร่วมกันตามประเพณีและมักมีญาติห่าง ๆ มาเยี่ยมเยียนอยู่บ่อยครั้ง เขาใช้ชีวิตวัยเด็กอย่างไร้กังวล ทั้งในหมู่บ้าน ป่าเขา และบริเวณทะเลใกล้เคียง 

ในช่วงที่เป็นนักศึกษาในสหรัฐอเมริกา เขาเป็นที่รู้จักในชื่อ ฟรานซิส อึนเวีย โกฟี อึนกรูมา โดย "โกฟี" เป็นชื่อภาษาอาคานที่ตั้งให้กับเด็กชายที่เกิดวันศุกร์ ต่อมาใน ค.ศ. 1945 ขณะอยู่ในสหราชอาณาจักร เขาเปลี่ยนชื่อเป็น กวาเม อึนกรูมา โดยเลือกใช้ชื่อ "กวาเม" ตามที่เอเบเนเซอร์ โอบีรี แอดโด ได้ศึกษาเกี่ยวกับประธานาธิบดีในอนาคตท่านนี้ ระบุว่า ชื่อ "อึนกรูมา" เป็นชื่อที่ตามประเพณีจะตั้งให้กับบุตรคนที่เก้า ซึ่งบ่งชี้ว่ากวาเมน่าจะเป็นบุตรคนที่เก้าในบ้านของบิดาที่มีภรรยาหลายคน

บิดาของเขา โอปันยิน โกฟี อึนเวียนา อึนโกโลมา มาจากเมืองอึนโกรฟูล ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่อึนเซมาตะวันออก (ปัจจุบันเรียกว่าเอ็ลเล็มเบเล (Ellembele)) เขาเป็นสมาชิกของตระกูลอาโซนาในเผ่าอาคาน แหล่งข้อมูลระบุว่าอึนโกโลมาพักอาศัยอยู่ที่ตาร์กวา-อึนซวาเอ็ม (Tarkwa-Nsuaem) และประกอบอาชีพช่างทอง 

อึนโกโลมาเป็นที่เคารพนับถือในด้านคำแนะนำอันชาญฉลาดจากผู้ที่ขอคำปรึกษาเกี่ยวกับประเด็นตามประเพณีและเรื่องราวในครอบครัว เขาเสียชีวิตใน ค.ศ. 1927

กวาเมเป็นบุตรคนเดียวของมารดา เธอส่งเขาไปเรียนที่โรงเรียนประถมศึกษาซึ่งดำเนินการโดยมิชชันนารีคาทอลิกที่เมืองฮาล์ฟแอสซีนี ซึ่งเขาได้พิสูจน์ตัวเองว่าเป็นนักเรียนที่มีความสามารถ

แม้ว่ามารดาของเขาที่ชื่อเอลิซาเบธ นยานีบา (ค.ศ. 1876/1877–1979) จะระบุปีเกิดของเขาในภายหลังว่าเป็น ค.ศ. 1912 แต่อึนกรูมาเขียนว่าเขาเกิดเมื่อวันที่ 21 กันยายน ค.ศ. 1909 มารดาของเขามาจากอึนซวาเอ็มและเป็นสมาชิกตระกูลอาโกนา เธอเป็นแม่ค้าปลาและผู้ขายรายย่อยหลังจากแต่งงานกับบิดาของเขา แปดวันหลังจากเขาเกิด บิดาตั้งชื่อให้เขาว่า ฟรานซิส อึนเวีย-โกฟี ตามชื่อของญาติคนหนึ่ง แต่ต่อมาพ่อแม่ของเขาตั้งชื่อให้เขาว่า ฟรานซิส กวาเม อึนโกโลมา 

เขาเรียนจบหลักสูตรประถมศึกษาสิบปีภายในระยะเวลา 8 ปี จากนั้นใน ค.ศ. 1925 เขาเป็นครูฝึกสอนในโรงเรียนและได้รับบัพติศมาเข้าเป็นศาสนิกชนคาทอลิก ขณะศึกษาอยู่ที่โรงเรียน เขาได้รับความสนใจจากบาทหลวงอเล็ก การ์เดน เฟรเซอร์ ผู้อำนวยการวิทยาลัยฝึกหัดครูของรัฐบาล (ต่อมาคือโรงเรียนอชิโมตา) ที่กรุงอักกรา เมืองหลวงของโกลด์โคสต์ เฟรเซอร์จัดการให้อึนกรูมาได้ฝึกหัดครูที่โรงเรียนของเขา ที่นี่ กเวกยีร์ อักเกรย์ (Kwegyir Aggrey) รองผู้อำนวยการที่จบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย ได้แนะนำให้เขารู้จักแนวคิดของมาร์คัส การ์วีย์ (Marcus Garvey) และดับเบิลยู. อี. บี. ดู บอยส์ (W. E. B. Du Bois) ทั้งอักเกรย์ เฟรเซอร์ และคนอื่น ๆ คิดว่าควรมีความร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่างเชื้อชาติต่าง ๆ ในการปกครองโกลด์โคสต์ แต่อึนกรูมาได้สะท้อนความคิดของการ์วีย์ และในไม่ช้าก็เชื่อว่ามีเพียงการปกครองตนเองของคนผิวดำเท่านั้น จึงจะเกิดความกลมเกลียวระหว่างเชื้อชาติ

หลังจากได้รับประกาศนียบัตรครูจากปรินซ์ออฟเวลส์คอลเลจที่อชิโมตาใน ค.ศ. 1930 อึนกรูมาได้รับตำแหน่งครูที่โรงเรียนประถมศึกษาคาทอลิกที่เมืองเอลมีนา (Elmina) เมื่อ ค.ศ. 1931 หลังจากทำงานที่นั่นหนึ่งปี เขาได้รับแต่งตั้งเป็นครูใหญ่ของโรงเรียนที่อาซิม (Axim) ที่อาซิม เขาเริ่มเข้าไปเกี่ยวข้องกับการเมืองและก่อตั้งสมาคมวรรณกรรมอึนเซมา ใน ค.ศ. 1933 เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นครูที่โรงเรียนสอนศาสนาคาทอลิกที่อามิสซาโน (Amissano) แม้ว่าชีวิตที่นั่นจะเคร่งครัด แต่เขากลับชื่นชอบมัน และเคยพิจารณาที่จะเป็นนักบวชเยซูอิต อึนกรูมาเคยได้ยินนัมดี อาซีกีเว (Nnamdi Azikiwe) นักหนังสือพิมพ์และประธานาธิบดีไนจีเรียในอนาคต พูดขณะที่เป็นนักศึกษาที่อชิโมตา ชายทั้งสองได้พบกันและอิทธิพลของอาซีกีเวช่วยเพิ่มความสนใจของอึนกรูมาในเรื่องชาตินิยมของคนผิวดำ ครูหนุ่มตัดสินใจศึกษาต่อ อาซีกีเวเคยเรียนที่มหาวิทยาลัยลิงคอล์น ซึ่งเป็นวิทยาลัยของคนผิวดำในเทศมณฑลเชสเตอร์ รัฐเพนซิลเวเนีย ทางตะวันตกของนครฟิลาเดลเฟีย และเขาแนะนำให้อึนกรูมาสมัครเรียนที่นั่น 

อึนกรูมาซึ่งเคยสอบไม่ผ่านการเข้ามหาวิทยาลัยลอนดอน ได้รับเงินทุนสำหรับการเดินทางและการศึกษาจากญาติ ๆ เขาเดินทางผ่านประเทศอังกฤษ ซึ่งที่นั่นเขาได้ทราบข่าวการบุกครองเอธิโอเปียของอิตาลี ซึ่งเป็นหนึ่งในประเทศอิสระไม่กี่แห่งในแอฟริกา ทำให้เขารู้สึกขุ่นเคืองใจ เขาเดินทางมาถึงสหรัฐอเมริกาในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1935

 สหรัฐอเมริกา 
ตามที่นักประวัติศาสตร์จอห์น เฮนริค คลาร์ก ได้กล่าวไว้ในบทความของเขาเกี่ยวกับการพำนักในอเมริกาของอึนกรูมาว่า "อิทธิพลของเวลาสิบปีที่เขาใช้ชีวิตในสหรัฐอเมริกาจะมีผลต่อชีวิตที่เหลือของเขา" อึนกรูมาได้พยายามเข้าเรียนที่มหาวิทยาลัยลิงคอล์นมาระยะหนึ่งก่อนที่เขาจะเริ่มการศึกษาที่นั่น ในวันศุกร์ที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 1935 เขาส่งจดหมายถึงโรงเรียนโดยระบุว่าใบสมัครของเขาได้รอการพิจารณามากกว่าหนึ่งปีแล้ว เมื่อเขามาถึงนครนิวยอร์กในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1935 เขาได้เดินทางไปยังรัฐเพนซิลเวเนีย ซึ่งเขาได้ลงทะเบียนเรียนแม้ว่าจะไม่มีเงินทุนสำหรับการเรียนเต็มภาคการศึกษาก็ตาม ไม่นานเขาก็ได้รับทุนการศึกษาที่ครอบคลุมค่าเล่าเรียนที่มหาวิทยาลัยลิงคอล์น เขายังคงขาดแคลนเงินทุนตลอดช่วงเวลาที่อยู่ในสหรัฐ เพื่อให้มีรายได้พอใช้ เขาจึงทำงานระดับล่างหลายอย่าง เช่น เป็นพ่อค้าส่งปลาและสัตว์ปีก พนักงานทำความสะอาด พนักงานล้างจาน และอื่น ๆ ในวันอาทิตย์ เขาเดินทางไปโบสถ์เพรสไบทีเรียนของคนผิวดำในนครฟิลาเดลเฟียและนิวยอร์ก

อึนกรูมาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านเศรษฐศาสตร์และสังคมวิทยาใน ค.ศ. 1939 จากนั้นทางมหาวิทยาลัยได้แต่งตั้งเขาเป็นผู้ช่วยอาจารย์ด้านปรัชญา เขาเริ่มได้รับเชิญให้เป็นนักเทศน์รับเชิญในโบสถ์เพรสไบทีเรียนในนครฟิลาเดลเฟียและนิวยอร์ก ใน ค.ศ. 1939 อึนกรูมาได้เข้าเรียนที่เซมินารีของมหาวิทยาลัยลิงคอล์นและที่สถาบันไอวีลีกอย่างมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียในนครฟิลาเดลเฟีย และใน ค.ศ. 1942 เขาได้เข้าร่วมสาขามิวของสมาคมภราดรฟี เบตา ซิกมา (Phi Beta Sigma fraternity) ที่มหาวิทยาลัยลิงคอล์น อึนกรูมาได้รับปริญญาตรีด้านเทววิทยาจากมหาวิทยาลัยลิงคอล์นใน ค.ศ. 1942 โดยเป็นนักศึกษาที่ได้คะแนนสูงสุดในหลักสูตร เขาได้รับปริญญาโทด้านปรัชญาและปริญญาโทสาขาการศึกษาจากมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียในปีถัดมา ขณะอยู่ที่มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย อึนกรูมาได้ร่วมงานกับนักภาษาศาสตร์วิลเลียม เอเวอเรตต์ เวลเมอส์ โดยจัดเตรียมข้อมูลการพูดที่กลายเป็นพื้นฐานของไวยากรณ์เชิงพรรณนาแรกของภาษาย่อยฟันเต (Fante dialect) ซึ่งเป็นภาษาถิ่นของภาษาอาคาน อึนกรูมายังได้เข้าเป็นสมาชิกขององค์กรฟรีเมสัน (Prince Hall Freemasonry) ขณะที่อาศัยอยู่ในสหรัฐอีกด้วย

อึนกรูมาใช้เวลาช่วงฤดูร้อนในฮาร์เลม ซึ่งเป็นศูนย์กลางของชีวิต ความคิด และวัฒนธรรมของคนผิวดำ เขาหาที่พักและงานในนครนิวยอร์กด้วยความยากลำบากและได้เข้าไปมีส่วนร่วมในชุมชน เขาใช้เวลาหลายคืนรับฟังและถกเถียงกับนักพูดตามท้องถนน โดยคลาร์กกล่าวถึงอึนกรูมาในช่วงเวลาที่อยู่ในอเมริกาไว้ว่า

อึนกรูมายังเป็นนักเคลื่อนไหวขณะศึกษาอยู่ เขาจัดตั้งกลุ่มนักศึกษาต่างชาติชาวแอฟริกันในเพนซิลเวเนียและพัฒนาให้เป็นสมาคมนักศึกษาแอฟริกันแห่งอเมริกาและแคนาดา โดยมีเขาเป็นประธานสมาคม สมาชิกบางคนมองว่ากลุ่มควรมุ่งหวังให้แต่ละอาณานิคมได้รับเอกราชด้วยตัวเอง แต่อึนกรูมากลับผลักดันกลยุทธ์แบบแอฟริกันรวมกลุ่ม อึนกรูมามีบทบาทสำคัญในการประชุมแอฟริกันรวมกลุ่มที่จัดขึ้นในนิวยอร์กเมื่อ ค.ศ. 1944 ซึ่งเรียกร้องให้สหรัฐอเมริกาช่วยรับประกันว่าแอฟริกาจะได้รับการพัฒนาและเป็นอิสระเมื่อสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง

อักเกรย์ ผู้เป็นอาจารย์เก่า เสียชีวิตลงใน ค.ศ. 1929 ที่สหรัฐ และใน ค.ศ. 1942 อึนกรูมาเป็นเจ้าภาพนำสวดให้อักเกรย์ตามประเพณีที่หลุมฝังศพ สิ่งนี้นำไปสู่การแตกหักระหว่างเขากับมหาวิทยาลัยลิงคอล์น แม้ว่าหลังจากที่เขาขึ้นสู่อำนาจในโกลด์โคสต์ เขาจะกลับมารับปริญญากิตติมศักดิ์ใน ค.ศ. 1951  อย่างไรก็ตาม วิทยานิพนธ์ปริญญาเอกของอึนกรูมายังคงไม่เสร็จสมบูรณ์ เขาได้ใช้ชื่อฟรานซิสขณะอยู่ที่โรงเรียนสอนศาสนาอามิสซาโน และใน ค.ศ. 1945 เขาใช้ชื่อกวาเม อึนกรูมา

อึนกรูมาอ่านหนังสือเกี่ยวกับการเมืองและเทววิทยา และสอนพิเศษนักศึกษาในวิชาปรัชญา ใน ค.ศ. 1943 อึนกรูมาได้พบกับซี. แอล. อาร์. เจมส์ นักมาร์กซิสม์ชาวตรินิแดด, รายา ดูนาเยฟสกายา ผู้ย้ายถิ่นชาวรัสเซีย, และเกรซ ลี บ็อกส์ ชาวอเมริกันเชื้อสายจีน ซึ่งทุกคนเป็นสมาชิกของกลุ่มปัญญาชนมาร์กซิสม์ที่มีฐานอยู่ในอเมริกา ต่อมาอึนกรูมากล่าวว่าเจมส์เป็นผู้สอนเขา "ว่าขบวนการใต้ดินทำงานอย่างไร" แฟ้มข้อมูลของสำนักงานสอบสวนกลางเกี่ยวกับอึนกรูมา ซึ่งเก็บตั้งแต่เดือนมกราคมถึงพฤษภาคม ค.ศ. 1945 ระบุว่ามีความเป็นไปได้ที่เขาเป็นคอมมิวนิสต์ อึนกรูมาปรารถนาที่จะไปลอนดอน โดยต้องการศึกษาต่อที่นั่นเนื่องจากสงครามโลกครั้งที่สองได้สิ้นสุดลงแล้ว เจมส์เขียนในจดหมายเมื่อ ค.ศ. 1945 ที่แนะนำอึนกรูมาให้รู้จักกับจอร์จ แพดมอร์ ผู้เกิดในตรินิแดดซึ่งอาศัยอยู่ในลอนดอน ความว่า "ชายหนุ่มคนนี้กำลังมาหาคุณ เขาไม่ได้ฉลาดนัก แต่อย่างไรก็ตามทำอะไรก็ได้ที่คุณทำได้เพื่อเขา เพราะเขามุ่งมั่นที่จะขับไล่ชาวยุโรปออกจากแอฟริกา"

 ลอนดอน 
thumb|60 ถนนเบอร์กลีย์ เคนทิชทาวน์ กรุงลอนดอน คือสถานที่ที่อึนกรูมาอาศัยอยู่ในช่วงที่เขาพำนักที่สหราชอาณาจักรในระหว่าง ค.ศ. 1945 ถึง ค.ศ. 1947

อึนกรูมากลับมาที่ลอนดอนในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1945 และเข้าศึกษาต่อในระดับปริญญาเอกสาขามานุษยวิทยาของวิทยาลัยเศรษฐศาสตร์แห่งลอนดอน เขาลาออกหลังจากเรียนได้หนึ่งภาคการศึกษาและได้สมัครเรียนที่ยูนิเวอร์ซิตีคอลลิจลันเดินในปีถัดมา ด้วยความตั้งใจที่จะเขียนวิทยานิพนธ์ปรัชญาเกี่ยวกับ "ความรู้และปฏิฐานนิยมเชิงตรรกะ" เอ. เจ. เอเยอร์ อาจารย์ที่ปรึกษาของเขา ปฏิเสธที่จะพิจารณาให้อึนกรูมาเป็น "นักปรัชญาอันดับหนึ่ง" โดยกล่าวว่า "ผมชอบเขาและสนุกกับการพูดคุยกับเขา แต่ดูเหมือนเขาจะไม่มีความคิดเชิงวิเคราะห์ เขาต้องการคำตอบต่าง ๆ เร็วเกินไป ผมคิดว่าส่วนหนึ่งของปัญหาอาจเป็นเพราะเขาไม่ได้มุ่งมั่นกับวิทยานิพนธ์ของเขาเสียเท่าใดนัก มันเป็นเพียงหนทางรอเวลาจนกว่าโอกาสที่ให้เขากลับไปกานาจะมาถึง" จากนั้น อึนกรูมาเรียนต่อด้านกฎหมายที่เกรส์อินน์ แต่ไม่ได้ศึกษาจนจบ 

อึนกรูมาเริ่มเข้าไปพัวพันกับองค์กรทางการเมือง เขากับแพดมอร์เป็นหนึ่งในผู้นำหลักขององค์กร และเป็นผู้ดูแลการเงินร่วมของการประชุมใหญ่แอฟริกันรวมกลุ่มครั้งที่ห้าที่นครแมนเชสเตอร์ (15–19 ตุลาคม ค.ศ. 1945) ที่ประชุมได้กำหนดแผนการแทนที่ลัทธิอาณานิคมด้วยสังคมนิยมแอฟริกัน พวกเขาตกลงที่จะผลักดันการเกิดขึ้นของสหพันธรัฐแอฟริกา โดยมีองค์กรระดับภูมิภาคที่เชื่อมโยงกัน และปกครองผ่านรัฐต่าง ๆ ที่มีอธิปไตยอย่างจำกัด พวกเขาวางแผนที่จะสร้างวัฒนธรรมแอฟริกันใหม่โดยปราศจากภาวะชนเผ่า เป็นประชาธิปไตยภายในระบบสังคมนิยม ผสมผสานแง่มุมดั้งเดิมกับความคิดสมัยใหม่ และบรรลุเป้าหมายนี้ด้วยวิธีการที่ไม่ใช้ความรุนแรงหากเป็นไปได้ ในบรรดาผู้เข้าร่วมการประชุม ได้แก่ ดับเบิลยู. อี. บี. ดู บอยส์ ผู้ทรงเกียรติ พร้อมกับบางคนที่ต่อมามีบทบาทสำคัญในการนำประเทศต่าง ๆ ไปสู่อิสรภาพ เช่น ฮัสติงส์ บันดา จากนยาซาแลนด์ (ต่อมาคือประเทศมาลาวี), โจโม เคนยัตตา จากเคนยา, และ โอบาเฟมี อาโวโลโว จากไนจีเรีย

การประชุมมุ่งหวังที่จะสร้างการเคลื่อนไหวของชาวแอฟริกันในอังกฤษอย่างต่อเนื่อง โดยร่วมกับคณะเลขาธิการแห่งชาติแอฟริกาตะวันตก (WANS) เพื่อดำเนินการสู่การให้เอกราชของแอฟริกา ซึ่งอึนกรูมาได้เป็นเลขาธิการของคณะเลขาธิการแห่งชาตินี้ นอกจากความพยายามในการรวมตัวชาวแอฟริกันเพื่อให้ได้มาซึ่งเสรีภาพของประเทศแล้ว อึนกรูมายังช่วยเหลือกะลาสีชาวแอฟริกันตะวันตกจำนวนมากที่ถูกทอดทิ้งอย่างอนาถาในลอนดอนเมื่อสิ้นสุดสงคราม และได้ก่อตั้งสมาคมคนงานผิวสี (Coloured Workers Association) เพื่อเสริมกำลังและช่วยเหลือพวกเขา กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐและหน่วยความมั่นคงได้จับตาดูอึนกรูมาและคณะเลขาธิการแห่งชาติ โดยเน้นไปที่ความเชื่อมโยงของพวกเขากับคอมมิวนิสต์ อึนกรูมากับแพดมอร์ได้ก่อตั้งกลุ่มที่เรียกว่า 'เดอะเซอร์เคิล' (The Circle) เพื่อปูทางไปสู่อิสรภาพและความเป็นเอกภาพของแอฟริกาตะวันตก โดยกลุ่มมีเป้าหมายที่จะสร้างสหภาพสาธารณรัฐสังคมนิยมแอฟริกา เอกสารจากเดอะเซอร์เคิลที่กำหนดเป้าหมายดังกล่าวถูกค้นพบที่ตัวของอึนกรูมาเองระหว่างการจับกุมที่กรุงอักกราใน ค.ศ. 1948 และถูกเจ้าหน้าที่อังกฤษนำมาใช้เพื่อต่อต้านเขา

 กลับสู่โกลด์โคสต์ 
 สมัชชาเอกภาพโกลด์โคสต์ 
รัฐธรรมนูญโกลด์โคสต์ ค.ศ. 1946 ให้ชาวแอฟริกันมีเสียงข้างมากในสภานิติบัญญัติเป็นครั้งแรก ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญสู่การปกครองตนเอง การจัดระเบียบใหม่นี้นำไปสู่การก่อตั้งพรรคการเมืองที่แท้จริงพรรคแรกของอาณานิคม นั่นคือสมัชชาเอกภาพโกลด์โคสต์ (United Gold Coast Convention; UGCC) ซึ่งก่อตั้งในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1947 สมัชชาเอกภาพโกลด์โคสต์มุ่งหวังก่อตั้งรัฐบาลปกครองตนเองโดยเร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เนื่องจากสมาชิกผู้นำทั้งหมดล้วนเป็นนักวิชาชีพที่ประสบความสำเร็จ พวกเขาจึงต้องจ้างใครสักคนมาบริหารพรรค และทางเลือกของพวกเขาตกอยู่ที่อึนกรูมาตามคำแนะนำของอาโก อัดเจย์ (Ako Adjei) ตอนแรกอึนกรูมายังคงลังเลใจ แต่ก็รับรู้ได้ว่าสมัชชาในตอนนี้อยู่ในการครอบงำของฝ่ายอนุรักษนิยมผู้แสวงหาผลประโยชน์ และมองว่าตำแหน่งใหม่นี้อาจเปิดโอกาสทางการเมืองอันใหญ่หลวงให้กับเขา ด้วยเหตุนี้ เขาจึงตัดสินใจรับข้อเสนอ หลังจากทางการอังกฤษสอบสวนอึนกรูมาเกี่ยวกับความเกี่ยวข้องกับคอมมิวนิสต์ เขาได้ขึ้นเรือเอ็มวี อักกรา ที่เมืองลิเวอร์พูลในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1947 เพื่อเดินทางกลับบ้าน

หลังจากหยุดพักสั้น ๆ ที่เซียร์ราลีโอน ไลบีเรีย และโกตดิวัวร์ เขาก็เดินทางมาถึงโกลด์โคสต์ ซึ่งเขาพำนักอยู่ชั่วคราวและได้พบกับมารดาที่เมืองตาร์กวา เขาเริ่มทำงานที่สำนักงานใหญ่ของพรรคในเมืองซอลต์พอนด์เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม ค.ศ. 1947 โดยทำหน้าที่เป็นเลขาธิการพรรค อึนกรูมารีบเสนอแผนการจัดตั้งสาขาของสมัชชาทั่วทั้งอาณานิคม และเสนอให้มีการนัดหยุดงานหากจำเป็นเพื่อบรรลุเป้าหมายทางการเมือง ด้วยจุดยืนที่มุ่งเน้นการเคลื่อนไหวนี้ ทำให้คณะกรรมการบริหารพรรค ซึ่งนำโดย เจ. บี. ดันกวา (J. B. Danquah) เกิดความแตกแยก อึนกรูมาออกเดินทางเพื่อระดมเงินบริจาคให้กับสมัชชา และได้จัดตั้งสาขาใหม่

แม้ว่าโกลด์โคสต์จะมีการพัฒนาทางการเมืองมากกว่าอาณานิคมอื่นของอังกฤษในแอฟริกาตะวันตก แต่ก็ยังเกิดความไม่พอใจจำนวนมาก ภาวะเงินเฟ้อหลังสงครามทำให้เกิดความขุ่นเคืองต่อราคาสินค้าที่สูงขึ้น นำไปสูาการคว่ำบาตรธุรกิจขนาดเล็กที่ดำเนินการโดยชาวอาหรับ ซึ่งเริ่มต้นขึ้นตั้งแต่เดือนมกราคม ค.ศ. 1948 เกษตรกรผู้ปลูกโกโก้ตามท้องถิ่นก็ไม่พอใจเช่นเดียวกัน เพราะต้นโกโก้ที่ติดเชื้อหน่อบวมแต่ยังสามารถให้ผลผลิตได้กลับกำลังถูกทางการอาณานิคมทำลาย มีทหารผ่านศึกสงครามโลกครั้งที่สองราว 63,000 นายในโกลด์โคสต์ ประสบปัญหาในการหางานทำและรู้สึกว่ารัฐบาลอาณานิคมไม่ได้ดำเนินการอันใดเพื่อแก้ไขความเดือดร้อนเลย อึนกรูมาและดันกวาได้กล่าวในการประชุมของสหภาพอดีตทหารผ่านศึกที่กรุงอักกราเมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1948 ซึ่งจัดขึ้นล่วงหน้าก่อนการเดินขบวนตามแผนเพื่อยื่นคำร้องต่อผู้ว่าการอาณานิคม เมื่อการเดินขบวนดำเนินขึ้นในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ มีทหารผ่านศึกสามนายถูกกระสุนปืนของตำรวจยิงเสียชีวิต เหตุการณ์นี้นำไปสู่การจลาจลที่อักกรา ค.ศ. 1948 ที่แพร่กระจายไปทั่วประเทศ เดวิด เบอร์มิงแฮม นักเขียนชีวประวัติของอึนกรูมา กล่าวว่า ""อาณานิคมต้นแบบ" ในอดีตของแอฟริกาตะวันตก ได้เห็นการจลาจลและสถานประกอบการทางธุรกิจถูกปล้นสะดม การปฏิวัติแอฟริกาได้เริ่มต้นขึ้นแล้ว"

รัฐบาลอาณานิคมกล่าวหาว่าสมัชชาเอกภาพโกลด์โคสต์เป็นผู้รับผิดชอบต่อความไม่สงบนี้ และได้จับกุมผู้นำหกคน รวมทั้งอึนกรูมาและดันกวา กลุ่มบิ๊กซิก (Big Six) ถูกจำคุกรวมกันที่เมืองคูมาซี ซึ่งยิ่งทวีคูณความขัดแย้งระหว่างอึนกรูมากับบุคคลอื่นที่กล่าวโทษเขาว่าเป็นต้นเหตุของการจลาจลและการถูกคุมขัง ภายหลังรัฐบาลอาณานิคมทราบว่ามีแผนจะบุกเข้าไปในเรือนจำ ทั้งหกคนจึงถูกขังแยกจากกัน โดยอึนกรูมาได้รับการส่งตัวไปยังลอว์รา ทั้งหกคนได้รับการปล่อยตัวในเดือนเมษายน ค.ศ. 1948 มีนักเรียนและครูจำนวนมากที่เดินขบวนเรียกร้องให้ปล่อยตัวพวกเขาและถูกพักการเรียนการสอน อึนกรูมาจึงใช้เงินทุนส่วนตัวก่อตั้งวิทยาลัยแห่งชาติกานา กิจกรรมนี้และกิจกรรมอื่น ๆ ทำให้สมาชิกคณะกรรมการสมัชชาเอกภาพโกลด์โคสต์กล่าวหาอึนกรูมาว่าใช้ชื่อพรรคในการดำเนินการโดยปราศจากอำนาจ แต่พวกเขาก็กังวลว่าอึนกรูมาจะสร้างความเสียหายให้มากกว่าหากอยู่นอกพรรค จึงตกลงที่จะแต่งตั้งเขาเป็นเหรัญญิกกิตติมศักดิ์ ความนิยมของอึนกรูมาซึ่งมีมากอยู่แล้วก็ยิ่งเพิ่มขึ้นไปอีก เมื่อเขาก่อตั้งหนังสือพิมพ์อักกราอีฟนิงนิวส์ ซึ่งไม่ใช่องค์กรของพรรคแต่เป็นของอึนกรูมาและคนอื่น ๆ เขายังก่อตั้งคณะกรรมการองค์กรเยาวชน (CYO) ซึ่งเป็นฝ่ายเยาวชนของสมัชชาอีกด้วย ไม่นานหลังจากนั้น ฝ่ายเยาวชนได้แยกตัวออกมาและใช้คำขวัญว่า "รัฐบาลปกครองตนเองเดี๋ยวนี้" (Self-Government Now) ฝ่ายเยาวชนได้รวมนักเรียน อดีตทหาร และแม่ค้าเข้าไว้ด้วยกัน อึนกรูมาเล่าในอัตชีวประวัติของตนว่าเขารู้ดีว่าการแยกตัวจากสมัชชาเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ และต้องการให้มวลชนอยู่เบื้องหลังเขาเมื่อความขัดแย้งเกิดขึ้น การเรียกร้อง "เสรีภาพ" ของอึนกรูมาได้รับความสนใจจากเยาวชนตกงานจำนวนมากที่มาจากไร่นาและหมู่บ้าน "ทำนองเพลงสวดเก่า ๆ ถูกดัดแปลงให้เป็นเพลงใหม่แห่งการปลดปล่อย ซึ่งต้อนรับนักพูดที่เดินทางมา โดยเฉพาะตัวอึนกรูมาเอง สู่การชุมนุมใหญ่ทั่วโกลด์โคสต์"

แอรอน ไมก์ โอกวาเย อ้างว่ามีการประชุมเกิดขึ้นที่ซอลต์พอนด์ ซึ่งเป็นเมืองหนึ่งในภาคกลาง ระหว่างอึนกรูมากับสมาชิกสมัชชาเอกภาพโกลด์โคสต์ โดยกล่าวว่าอึนกรูมาปฏิเสธข้อเสนอในการส่งเสริมสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน

 พรรคสมัชชาประชาชน 
thumb|249px|สัญลักษณ์ของพรรคสมัชชาประชาชน คือ ไก่ตัวผู้สีแดง พร้อมคำขวัญ "ก้าวต่อไป ไม่ถอยหลัง"
ตั้งแต่เดือนเมษายน ค.ศ. 1949 อึนกรูมาได้รับแรงกดดันอย่างมากจากผู้สนับสนุนที่ต้องการให้เขาออกจากสมัชชาเอกภาพและก่อตั้งพรรคของตัวเอง เมื่อวันที่ 12 มิถุนายน ค.ศ. 1949 เขาประกาศจัดตั้งพรรคสมัชชาประชาชน (CPP) โดยคำว่า "สมัชชา" (convention) ได้รับเลือกตามคำกล่าวของอึนกรูมาที่ว่า "เพื่อนำมวลชนไปกับเรา" มีความพยายามที่จะเยียวยาความแตกแยกกับสมัชชาเอกภาพ โดยในการประชุมครั้งหนึ่งในเดือนกรกฎาคม มีการตกลงที่จะคืนตำแหน่งเลขาธิการให้อึนกรูมาและยุบพรรคสมัชชาประชาชน แต่ผู้สนับสนุนของอึนกรูมามิอาจยอมรับได้ และเกลี้ยกล่อมให้เขาปฏิเสธข้อเสนอนี้และยังคงเป็นผู้นำของพรรคต่อไป

พรรคสมัชชาประชาชนนำไก่ตัวผู้สีแดงมาเป็นสัญลักษณ์ประจำพรรค ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่คุ้นเคยสำหรับกลุ่มชาติพันธุ์ท้องถิ่น และยังเป็นสัญลักษณ์แห่งความเป็นผู้นำ ความตื่นตัว และความเป็นชาย สัญลักษณ์และสีของพรรค (แดง ขาว และเขียว) ปรากฏบนเครื่องแต่งกาย ธง ยานพาหนะ และบ้านเรือน เจ้าหน้าที่พรรคขับรถตู้สีแดงขาวเขียวไปทั่วประเทศ เปิดเพลงและปลุกระดมการสนับสนุนพรรคและอึนกรูมาจากสาธารณชน ความพยายามเหล่านี้ประสบความสำเร็จอย่างมาก เนื่องจากความพยายามทางการเมืองก่อนหน้านี้ในโกลด์โคสต์มุ่งเน้นเฉพาะปัญญาชนในเมืองเท่านั้น

thumb|290x290px|กวาเม อึนกรูมา บนปกนิตยสารไทม์ เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1953

ทางอังกฤษได้เรียกประชุมคณะกรรมการที่คัดเลือกชาวแอฟริกันชนชั้นกลาง รวมถึงกลุ่มบิ๊กซิกทั้งหมด (แต่ยกเว้นอึนกรูมา) เพื่อร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่จะให้โกลด์โคสต์มีอิสระในการปกครองมากขึ้น อย่างไรก็ตาม อึนกรูมาคาดเดาได้ตั้งแต่ก่อนคณะกรรมการจะรายงานแล้ว ว่าการกระทำดังกล่าวจะไม่ได้ทำให้ประเทศได้รับสถานะปกครองตนเองอย่างเต็มรูปแบบ และเริ่มจัดระเบียบการรณรงค์ปฏิบัติการเชิงบวก (Positive Action) อึนกรูมาเรียกร้องให้มีสภาร่างรัฐธรรมนูญ แต่เมื่อชาลส์ อาร์เดน-คลาร์ก ผู้ว่าการโกลด์โคสต์ ไม่ยินยอมผูกมัดกับเรื่องนี้ อึนกรูมาจึงดำเนินปฏิบัติการเชิงบวก โดยให้สหภาพต่าง ๆ เริ่มการนัดหยุดงานทั่วไปในวันที่ 8 มกราคม ค.ศ. 1950 การนัดหยุดงานนำไปสู่ความรุนแรงอย่างรวดเร็ว และอึนกรูมาพร้อมผู้นำพรรคคนอื่น ๆ ถูกจับกุมเมื่อวันที่ 22 มกราคม รวมถึงมีการสั่งห้ามหนังสือพิมพ์อีฟนิงนิวส์ อึนกรูมาได้รับโทษจำคุกรวมสามปี และถูกคุมขังร่วมกับนักโทษทั่วไปในป้อมเจมส์ที่กรุงอักกรา

กอมลา อักเบลี กเบเดมา (Komla Agbeli Gbedemah) ผู้ช่วยของอึนกรูมา กลายเป็นผู้บริหารพรรคในช่วงที่เขาไม่อยู่ โดยผู้นำพรรคที่ถูกคุมขังยังคงชักใยเหตุการณ์ภายนอกได้ผ่านบันทึกลับที่เขียนบนกระดาษชำระ อังกฤษเตรียมการเลือกตั้งสำหรับโกลด์โคสต์ภายใต้รัฐธรรมนูญใหม่ และอึนกรูมายืนยันว่าพรรคจะต้องแข่งขันในทุกที่นั่ง สถานการณ์เริ่มสงบลงเมื่ออึนกรูมาถูกจับกุม และพรรคสมัชชาปรถชาชนกับอังกฤษร่วมกันเตรียมบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง อึนกรูมาที่อยู่ในคุกลงสมัครรับเลือกตั้งสำหรับเขตเลือกตั้งอักกราโดยตรง กเบเดมาดำเนินการจัดตั้งเครือข่ายรณรงค์ทั่วประเทศ โดยใช้รถตู้ที่มีลำโพงเพื่อหาเสียง ขณะที่สมัชชาเอกภาพกลับไม่สามารถจัดตั้งเครือข่ายระดับชาติได้ และแสดงให้เห็นว่าสมัชชาไม่มีประสิทธิภาพมากพอ แม้ว่าคู่แข่งจำนวนมากของสมัชชาจะอยู่ในคุกก็ตาม

ในการเลือกตั้งทั่วไปในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1951 ซึ่งเป็นการเลือกตั้งทั่วไปครั้งแรกที่จัดขึ้นภายใต้สิทธิออกเสียงเลือกตั้งในอาณานิคมแอฟริกา โดยพรรคสมัชชาประชาชนได้รับชัยชนะอย่างท่วมท้น พรรคสมัชชาประชาชนได้รับ 34 จาก 38 ที่นั่งที่มีการแข่งขันแบบแบ่งตามพรรค ส่วนอึนกรูมาก็ชนะเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งอักกราด้วย สมัชชาเอกภาพโกลด์โคสต์ชนะ 3 ที่นั่ง และอีก 1 ที่นั่งเป็นของนักการเมืองอิสระ อาร์เดน-คลาร์กเห็นว่าทางเลือกเดียวที่เหลืออยู่หากไม่ปล่อยตัวอึนกรูมา คือ การยุติการทดลองใช้รัฐธรรมนูญ ดังนั้นอึนกรูมาจึงได้รับการปล่อยตัวจากคุกในวันที่ 12 กุมภาพันธ์ และได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่นจากผู้สนับสนุนของเขา วันต่อมา อาร์เดน-คลาร์กได้เรียกตัวเขาเข้าพบและร้องขอให้ให้เขาจัดตั้งรัฐบาล

อึนกรูมาดึงเอาเอริกา พาวเวลล์ (Erica Powell) เลขานุการของอาร์เดน-คลาร์ก มาเป็นเลขาส่วนตัวของตัวเองตั้งแต่เธอกลับมาที่กานาในเดือนมกราคม ค.ศ. 1955 หลังจากที่เธอเคยโดนไล่ออกเพราะสนิทกับอึนกรูมาเกินไป พาวเวลล์ทำงานให้เขานานถึงสิบปี รวมถึงยังช่วยเขียน(อัต)ชีวประวัติของเขาเองอีกด้วย แม้เรื่องนี้จะไม่ได้รับการยอมรับในตอนแรกก็ตาม

 หัวหน้าฝ่ายธุรกิจภาครัฐและนายกรัฐมนตรี 
อึนกรูมาต้องเผชิญกับความท้าทายหลายประการเมื่อเขาเข้ารับตำแหน่ง เนื่องด้วยอึนกรูมาไม่เคยทำงานให้กับรัฐบาลมาก่อน และจำเป็นต้องเรียนรู้ศิลปะการปกครอง โกลด์โคสต์ประกอบด้วย 4 ภูมิภาค ซึ่งเป็นอาณานิคมเก่าหลายแห่งมารวมตัวกัน อึนกรูมาพยายามรวบรวมพื้นที่ต่าง ๆ ให้อยู่ภายใต้สัญชาติเดียว และนำประเทศไปสู่อิสรภาพ ปัจจัยสำคัญในการรับมือกับความท้าทายนี้ คือการโน้มน้าวให้อังกฤษเชื่อว่าโครงการต่าง ๆ ของพรรคสมัชชาประชาชนเป็นสิ่งที่เป็นไปได้ ไม่เพียงแต่ในทางปฏิบัติเท่านั้น และอึนกรูมากับอาร์เดน-คลาร์กได้ประสานงานร่วมกันอย่างใกล้ชิด ผู้ว่าการได้สั่งให้ข้าราชการพลเรือนสนับสนุนรัฐบาลใหม่อย่างเต็มกำลัง และสมาชิกชาวอังกฤษสามคนในคณะรัฐมนตรีมีหน้าที่สอดส่องไม่ให้มีการลงคะแนนเสียงต่อต้านเสียงข้างมากที่ได้รับจากการเลือกตั้ง

ก่อนที่พรรคสมัชชาประชาชนจะมามีบทบาทในรัฐบาล ทางการอังกฤษได้เตรียมแผนพัฒนาสิบปีไว้อยู่ก่อนแล้ว โดยเมื่อมีความต้องการในการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานส่งมาจากทั่วอาณานิคม อึนกรูมาจึงอนุมัติแผนนั้น แต่ลดเวลาลงครึ่งหนึ่งเหลือห้าปี สภาพการเงินของอาณานิคมอยู่ในสถานะที่ดี โดยมีเงินทุนสำรองจากกำไรที่ได้จากโกโก้หลายปี ซึ่งจัดเก็บไว้ที่ลอนดอน และอึนกรูมาสามารถใช้เงินเหล่านั้นได้อย่างเสรี มีการสร้างถนนสายหลักสมัยใหม่ตามแนวชายฝั่งและภายในดินแดน ระบบรถไฟได้รับการปรับปรุงให้ทันสมัยและขยายเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง ระบบน้ำประปาและท่อระบายน้ำสมัยใหม่ได้รับการติดตั้งในพื้นที่ส่วนใหญ่ของเมือง นำไปสู่การริเริ่มโครงการที่อยู่อาศัย การก่อสร้างเริ่มต้นขึ้นที่ท่าเรือแห่งใหม่ในเมืองเตมา (Tema) ใกล้กรุงอักกรา และมีการขยายท่าเรือในเมืองตาโกราดี รวมถึงริเริ่มโครงการเร่งด่วนในการสร้างและขยายโรงเรียนตั้งแต่ประถมศึกษาไปจนถึงการฝึกอบรมครูและการค้า ตั้งแต่ ค.ศ. 1951 ถึง ค.ศ. 1956 มีนักเรียนที่ได้รับการศึกษาในโรงเรียนของอาณานิคมเพิ่มขึ้นจาก 200,000 เป็น 500,000 คน อย่างไรก็ตาม จำนวนบัณฑิตที่ผลิตออกมายังไม่เพียงพอต่อความต้องการของระบบข้าราชการที่เติบโตขึ้น และใน ค.ศ. 1953 อึนกรูมากล่าวว่าแม้ชาวแอฟริกันจะได้รับการพิจารณาเป็นอันดับแรก แต่ประเทศจำต้องพึ่งพาข้าราชการชาวยุโรปที่อยู่ต่างประเทศอีกหลายปี

ตำแหน่งของอึนกรูมา คือ หัวหน้าฝ่ายธุรกิจภาครัฐ ซึ่งอยู่ในคณะรัฐมนตรีที่มีอาร์เดน-คลาร์กเป็นประธาน จากนั้นอึนกรูมากลายเป็นนายกรัฐมนตรี เนื่องจากความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว กอปรกับผู้ว่าการลาออกจากคณะรัฐมนตรีใน ค.ศ. 1952 ซึ่งทำให้ตำแหน่งที่เคยสงวนไว้สำหรับชาวต่างชาติตกเป็นของชาวแอฟริกันGrimm, Kevin E., Symbol of Modernity: Ghana, African Americans, and the Eisenhower Administration. A dissertation: the College of Arts and Sciences of Ohio University. 27 May 2020 มีข้อกล่าวหาเรื่องการทุจริตและการเล่นพรรคเล่นพวก เนื่องจากเจ้าหน้าที่หลายภาคส่วนซึ่งยึดถือธรรมเนียมแอฟริกันแบบดั้งเดิม พยายามกอบโกยผลประโยชน์แก่ครอบครัวและเผ่าพันธุ์ของตน ข้อเสนอแนะที่ตามมาภายหลังการจลาจล ค.ศ. 1948 นั้น ยังหมายรวมถึงการจัดตั้งรัฐบาลท้องถิ่นที่มาจากการเลือกตั้งแทนระบบที่มีอยู่ซึ่งถูกหัวหน้าเผ่าต่าง ๆ ครอบงำ โดยประเด็นนี้เริ่มเป็นที่ถกเถียงเมื่อพรรคสมัชชาประชาชนแสดงออกว่าจะนำข้อเสนอแนะดังกล่าวมาปรับใช้ เสียงข้างมากของพรรคในสภานิติบัญญัติได้ผ่านกฎหมายในช่วงปลาย ค.ศ. 1951 ซึ่งเปลี่ยนอำนาจจากหัวหน้าเผ่าไปสู่หัวหน้าคณะปกครองท้องถิ่น แม้ว่าจะมีการจลาจลในท้องถิ่นบ้างเมื่อมีการกำหนดอัตราภาษี

การที่อึนกรูมาได้รับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีนั้นไม่ได้ทำให้เขามีอำนาจเพิ่มขึ้น และเขายังคงปรารถนาการปฏิรูปรัฐธรรมนูญที่จะนำไปสู่อิสรภาพ ใน ค.ศ. 1952 เขาได้ปรึกษากับโอลิเวอร์ ลิตเทิลตัน (Oliver Lyttelton) รัฐมนตรีว่าการอาณานิคมที่มาเยือน ซึ่งบ่งชี้ว่าอังกฤษมีมุมมองเชิงบวกต่อความก้าวหน้าของโกลด์โคสต์ ตราบใดที่หัวหน้าเผ่าและผู้มีส่วนได้เสียอื่น ๆ มีโอกาสที่จะแสดงความคิดเห็นของตนเอง หน่วยความมั่นคงของอังกฤษได้รวบรวมข่าวกรองจำนวนมากเกี่ยวกับอึนกรูมาผ่านแหล่งข้อมูลหลายแห่ง รวมถึงการดักฟังโทรศัพท์และการสกัดกั้นจดหมายภายใต้รหัส SWIFT เนื่องจากมีความเคลือบแคลงใจต่อนโยบายสังคมนิยมของอึนกรูมาในตอนแรก นับตั้งแต่เดือนตุลาคม ค.ศ. 1952 อึนกรูมาได้แสวงหาความคิดเห็นจากคณะปกครองและพรรคการเมืองต่าง ๆ เกี่ยวกับการปฏิรูป และมีการปรึกษาหารืออย่างกว้างขวางทั่วประเทศ ไม่เว้นแต่กลุ่มฝ่ายค้าน โดยผลลัพธ์ที่ได้ในปีถัดมา คือ สมุดปกขาวเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ซึ่งถูกมองว่าเป็นขั้นตอนสุดท้ายก่อนการเป็นอิสระ ข้อเสนอรัฐธรรมนูญได้รับการเผยแพร่ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1953 โดยได้รับการรับรองทั้งจากรัฐสภาและจากอังกฤษ และมีผลบังคับใช้ในเดือนเมษายนของปีถัดไป เอกสารฉบับใหม่นี้กำหนดให้รัฐสภาประกอบด้วยสมาชิก 104 คน ซึ่งทั้งหมดมาจากการเลือกตั้งโดยตรง พร้อมด้วยคณะรัฐมนตรีที่เป็นชาวแอฟริกันทั้งหมดซึ่งรับผิดชอบต่อการปกครองภายในของอาณานิคม ในการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน ค.ศ. 1954 พรรคสมัชชาประชาชนชนะ 71 ที่นั่ง โดยมีพรรคประชาชนภาคเหนือเป็นฝ่ายค้านอย่างเป็นทางการ

กลุ่มฝ่ายค้านจำนวนมากได้รวมตัวกันเป็นขบวนการปลดปล่อยชาติ โดยมีข้อเรียกร้อง คือ ต้องการให้โกลด์โคสต์มีรัฐบาลแบบสหพันธรัฐมากกว่าแบบรวมศูนย์ และต้องการสภาสูงในรัฐสภาที่หัวหน้าเผ่าและผู้นำตามประเพณีสามารถทำหน้าที่ตรวจสอบเสียงข้างมากของพรรคสมัชชาประชาชนได้ บุคคลเหล่านี้ได้รับการสนับสนุนอย่างมากในเขตภาคเหนือและในหมู่หัวหน้าเผ่าอชานตี (Ashanti) ซึ่งได้ยื่นคำร้องต่อสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร ขอให้มีราชกรรมาธิการ (Royal Commission) เพื่อพิจารณาว่าโกลด์โคสต์ควรมีรูปแบบการปกครองเช่นไร อย่างไรก็ดี รัฐบาลอังกฤษได้ปฏิเสธคำร้องนี้ โดยใน ค.ศ. 1955 รัฐบาลอังกฤษกล่าวว่าราชกรรมาธิการควรใช้เฉพาะเมื่อชาวโกลด์โคสต์พิสูจน์แล้วว่าไม่สามารถตัดสินใจในเรื่องนี้ได้ด้วยตนเอง ท่ามกลางความรุนแรงทางการเมือง ทั้งสองฝ่ายพยายามปรองดองความเห็นที่แตกต่าง แต่ขบวนการปลดปล่อยชาติปฏิเสธที่จะเข้าร่วมคณะกรรมการใด ๆ ที่มีพรรคสมัชชาประชาชนเป็นเสียงข้างมาก ผู้นำตามประเพณียังคงขุ่นเคืองต่อร่างกฎหมายใหม่ที่เพิ่งออกมา ซึ่งอนุญาตให้หัวหน้าเผ่ารองสามารถอุทธรณ์ต่อรัฐบาลในกรุงอักกราได้ โดยไม่ต้องผ่านอำนาจของหัวหน้าเผ่าตามประเพณี อังกฤษไม่ต้องการที่จะทิ้งคำถามพื้นฐานเรื่องว่าโกลด์โคสต์ควรมีรูปแบบการปกครองอย่างไรไว้โดยไม่มีการแก้ไข และในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1956 เอลัน เลนน็อกซ์-บอยด์ (Alan Lennox-Boyd) รัฐมนตรีว่าการอาณานิคม ได้ประกาศว่าจะมีการเลือกตั้งทั่งไปอีกครั้งในโกลด์โคสต์ และหาก "เสียงข้างมากที่สมเหตุสมผล" สนัลสนุนจุดยืนของพรรคสมัชชาประชาชน อังกฤษจะกำหนดวันที่สำหรับการมอบอิสรภาพ ผลการเลือกตั้งเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1956 แทบคล้ายคลึงกับเมื่อสี่ปีที่แล้ว และในวันที่ 3 สิงหาคม รัฐสภาได้ลงมติเห็นชอบใช้ชื่อ "กานา" สำหรับชื่อรัฐเอกราชใหม่ที่อึนกรูมาเป็นผู้เสนอในเดือนเมษายน จากนั้นในเดือนกันยายน กระทรวงอาณานิคมได้ประกาศว่าวันประกาศเอกราชจะเป็นวันที่ 6 มีนาคม ค.ศ. 1957

ฝ่ายค้านไม่เห็นด้วยกับแผนการประกาศอิสรภาพ และเรียกร้องให้มีการกระจายอำนาจไปยังภูมิภาคต่าง ๆ การอภิปรายในประเด็นนี้กินเวลาตั้งแต่ปลาย ค.ศ. 1956 จนเข้าสู่ ค.ศ. 1957 แม้ว่าอึนกรูมาจะไม่ยอมประนีประนอมและยังยืนยันต่อแนวคิดรัฐเดี่ยวรวมศูนย์ แต่ที่สุดแล้วประเทศก็ถูกแบ่งออกเป็น 5 ภูมิภาค โดยมีการกระจายอำนาจจากกรุงอักกรา และให้หัวหน้าเผ่ามีบทบาทในรัฐบาลของท้องถิ่นตนเอง เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1957 ฮาโรลด์ แมคมิลแลน นายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร ได้ประกาศว่ากานาจะเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบของเครือจักรภพแห่งประชาชาตินับตั้งแต่วันที่ 6 มีนาคม เป็นต้นไป

 อิสรภาพของกานา 

กานาได้รับเอกราชเมื่อวันที่ 6 มีนาคม ค.ศ. 1957 ในฐานะประเทศในเครือจักรภพ ด้วยกานาเป็นอาณานิคมอังกฤษในแอฟริกาแห่งแรกที่ชนส่วนใหญ่ได้รับอิสรภาพในการปกครอง ทำให้การเฉลิมฉลองเอกราชในกรุงอักกราเป็นจุดสนใจของคนทั่วโลก โดยมีนักข่าวและช่างภาพกว่า 100 คน ที่มาเข้าร่วมและสังเกตการณ์เหตุการณ์นี้ ดไวต์ ดี. ไอเซนฮาวร์ ประธานาธิบดีสหรัฐ ได้ส่งคำแสดงความยินดี และส่งรองประธานาธิบดี ริชาร์ด นิกสัน มาเป็นตัวแทนสหรัฐในงานนี้ คณะผู้แทนสหภาพโซเวียตเชิญชวนให้อึนกรูมาเดินทางเยือนมอสโกโดยเร็ววัน ส่วนราล์ฟ บันช์ นักรัฐศาสตร์ชาวอเมริกันเชื้อสายแอฟริกา เดินทางมาร่วมงานในนามสหประชาชาติ ขณะที่ดัชเชสแห่งเคนต์ทรงเป็นตัวแทนของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 หลายประเทศทั่วโลกต่างยื่นข้อเสนอความช่วยเหลือให้แก่กานา และแม้จะไม่มีความช่วยเหลือเหล่านั้น ประเทศกานาก็ยังดูมั่งคั่ง เนื่องจากราคาโกโก้อยู่ในระดับสูงและมีศักยภาพในการพัฒนาทรัพยากรใหม่ ๆ

ช่วงวันที่ 5 ย่างเข้าวันที่ 6 มีนาคม อึนกรูมายืนอยู่หน้าผู้สนับสนุนหลายหมื่นคนและกล่าวว่า "กานาจะเป็นอิสระตลอดไป" เขากล่าวต่อประชาชนของประเทศใหม่ในการประชุมรัฐสภากานาครั้งแรกในวันประกาศอิสรภาพ ความว่า "เรามีหน้าที่ที่ต้องพิสูจน์ให้โลกเห็นว่าชาวแอฟริกันสามารถดำเนินกิจการของตนเองด้วยประสิทธิภาพและความอดทน และผ่านการใช้ประชาธิปไตย เราต้องเป็นแบบอย่างให้กับแอฟริกาทั้งหมด"

ในส่วนหนึ่งของการเฉลิมฉลองเอกราช อึนกรูมาได้กล่าวสุนทรพจน์เพื่อปลุกเร้าความหวังและปลอบประโลมใจด้วยความมั่นใจ

อึนกรูมาได้รับการยกย่องให้เป็น "โอซักเยโฟ"  ซึ่งหมายถึง "ผู้ไถ่ถอน" ในภาษาอาคาน การเฉลิมฉลองเอกราชนี้ได้รับเกียรติจากการร่วมงานของดัชเชสแห่งเคนต์และชาลส์ อาร์เดน-คลาร์ก อดีตผู้ว่าการโกลด์โคสต์ การประกาศอิสรภาพของกานากลายเป็นหนึ่งในข่าวสารที่ได้รับรายงานในระดับสากลอย่างกว้างขวางที่สุดในประวัติศาสตร์แอฟริกาสมัยใหม่ ด้วยมีสื่อมวลชนเข้าร่วมพิธีนี้มากกว่า 600 คนRooney (1988), Kwame Nkrumah, pp. 4–5.

ธงชาติกานาซี่งได้รับการออกแบบโดยธีโอโดเซีย โอโก (Theodosia Okoh) มีต้นแบบจากธงเขียวเหลืองแดงที่ประดับด้วยสิงโตแห่งยูดาห์ของประเทศเอธิโอเปีย แต่ปรับเปลี่ยนจากสิงโตเป็นดาวสีดำ โดยสีแดงหมายถึงการสละเลือด สีเขียวหมายถึงความงดงาม เกษตรกรรม และความอุดมสมบูรณ์ สีเหลืองแทนความมั่งคั่งของแร่ธาตุ และดาวสีดำแห่งแอฟริกาเป็นสัญลักษณ์แห่งเสรีภาพของชาวแอฟริกันFuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 29–33. ตราแผ่นดินของประเทศใหม่ซึ่งได้รับการออกแบบโดยเอมอน โกเตย์ (Amon Kotei) ประกอบด้วยอินทรี สิงโต กางเขนนักบุญจอร์จ และดาวสีดำ พร้อมตกแต่งด้วยขอบสีทองFuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 37–38. ฟิลิป กเบโฮ (Philip Gbeho) ได้รับมอบหมายให้ประพันธ์เพลงชาติใหม่ชื่อ "ก็อดเบล็สอาวร์โฮมแลนด์กานา"Fuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 34–37.

อึนกรูมาเปิดจัตุรัสดาวสีดำ ซึ่งตั้งอยู่ใกล้ปราสาทโอซูในเขตชายฝั่งโอซู กรุงอักกรา เพื่อเป็นอนุสรณ์สถานแห่งชาติใหม่ โดยจัตุรัสแห่งนี้จะถูกใช้เป็นสถานที่สำหรับสัญลักษณ์ของชาตอและการชุมนุมแสดงความรักชาติFuller, Building the Ghanaian Nation-State, pp. 121–122.

ภายใต้การบริหารของอึนกรูมา มีการนำนโยบายและแนวปฏิบัติแบบประชาธิปไตยสังคมนิยมมาใช้กับประเทศกานา อึนกรูมาได้จัดตั้งระบบสวัสดิการสังคม ริเริ่มโครงการชุมชนที่หลากหลาย และก่อตั้งสถานศึกษามากมาย

 หมายเหตุ