# เผ่า ศรียานนท์
พลตำรวจเอก เผ่า ศรียานนท์ (1 มีนาคม พ.ศ. 2453 — 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2503) เป็นข้าราชการตำรวจและนักการเมืองชาวไทย เคยดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีว่าการและรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยของไทย 2007-04-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน อีกทั้งเคยดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลังและรัฐมนตรีที่ไม่ได้ประจำกระทรวงใดกระทรวงหนึ่งในรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม เผ่าเคยดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมตำรวจ (ปัจจุบันตำแหน่งนี้ถูกเปลี่ยนเป็นผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ) ซึ่งเป็นเจ้าของคำขวัญ "ภายใต้ดวงอาทิตย์นี้ ไม่มีสิ่งใดที่ตำรวจไทยทำไม่ได้" นอกจากนี้ยังได้รับแต่งตั้งเป็นผู้รักษาความสงบภายในทั่วราชอาณาจักร ในเหตุการณ์การรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2494 โดย คณะบริหารประเทศชั่วคราว ประกาศของคณะบริหารประเทศชั่วคราว ฉบับที่ ๑ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๖๘ ตอน ๗๑ ง หน้า ๙ ๓๐ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๙๔  เผ่ายังเป็นบุคคลหนึ่งที่มีบทบาททางการเมืองสูงมากในช่วงก่อนการรัฐประหาร พ.ศ. 2500

 ประวัติ 
พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ เกิดเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2452 (แบบสากลคือ พ.ศ. 2453) ณ ตำบลบางขุนพรหม อำเภอบางขุนพรหม จังหวัดพระนคร เป็นบุตรของ พันตำรวจโท พระพลาพิรักษ์เสนีย์ (พลุ้ย ศรียานนท์) และนางพงษ์ พลาพิรักษ์เสนีย์ ครอบครัวมีเชื้อสายพม่าEncyclopædia Britannica สมรสกับ คุณหญิงอุดมลักษณ์ ศรียานนท์ (สกุลเดิม ชุณหะวัณ) บุตรสาวของจอมพล ผิน ชุณหะวัณ มีบุตรีด้วยกัน นามว่าผ่องลักษณ์ ประศาสน์วินิจฉัย (สกุลเดิม ศรียานนท์) รองประธานบริษัท ไผทอุดม จำกัด

 การศึกษา 
สอบไล่ได้ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 จากโรงเรียนเบญจมบพิตร หรือโรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตรในปัจจุบัน ต่อมาสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนนายร้อยทหารบก เมื่อ พ.ศ. 2469กรมตำรวจ ในยุคของ พลเอกตำรวจ เผ่า ศรียานนท์

 การรับราชการ 
ประวัติการรับราชการของพล.ต.อ. เผ่า มีดังนี้
 เริ่มเข้ารับราชการครั้งแรก เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 ในตำแหน่งยศนายร้อยตรีพระราชทานยศทหาร
 พ.ศ. 2477 (1 เม.ย.) รับพระราชทานยศเป็นร้อยโทประกาศพระราชทานยศทหารบก
 พ.ศ. 2478 (1 เม.ย.) รับพระราชทานยศเป็นร้อยเอก ประกาศพระราชทานยศทหารบก 
 พ.ศ. 2483 (1 เม.ย.) - รับพระราชทานยศพันตรีประกาศกระทรวงกลาโหม เรื่องพระราชทานยศทหาร
 พ.ศ. 2486 เป็นทหารคนสนิทของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม มีความใกล้ชิดจอมพล ป.พิบูลสงคราม มาก จนกระทั่งจอมพล ป.ได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี 
 พ.ศ. 2485 เป็นผู้อำนวยการสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์
 พ.ศ. 2486 (15 เม.ย.) - รับพระราชทานยศพันโท ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร 
 พ.ศ. 2486 เป็นเจ้ากรมเสมียนตรา กระทรวงกลาโหม  
 พ.ศ. 2486 ได้รับพระราชทานยศเป็นพันเอก
 พ.ศ. 2487 เป็นเจ้ากรมเชื้อเพลิง และลาออกจากราชการเป็นการชั่วคราว 
 พ.ศ. 2491 กลับเข้ารับราชการ โดยโอนมาอยู่กรมตำรวจ
 พ.ศ. 2491 (22 มิ.ย.) ได้รับพระราชทานยศเป็น พลตำรวจตรีประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องพระราชทานยศตำรวจ
 พ.ศ. 2491 (1 ต.ค.) เป็นรองอธิบดีกรมตำรวจประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งรองอธิบดีและผู้บัญชาการตำรวจ
 พ.ศ. 2492 (1 ม.ค.) ได้รับพระราชทานยศพลตรี ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร 
 พ.ศ. 2493 (3 มิ.ย.) ได้รับพระราชทานยศเป็น พลตำรวจโทประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องพระราชทานยศตำรวจ
 พ.ศ. 2494 (26 มี.ค.) เป็นรองปลัดกระทรวงมหาดไทย ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งรองปลัดกระทรวงมหาดไทย ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 68 ตอน 25 ง หน้า 1661 17 เมษายน พ.ศ. 2494
 พ.ศ. 2494 (10 ก.ค.) เป็นอธิบดีกรมตำรวจประกาศสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการ
 พ.ศ. 2494 (11 ธ.ค.) เป็นรัฐมนตรีพระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งและแต่งตั้งรัฐมนตรี (จำนวน ๒๕ ราย) และเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยพระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งรัฐมนตรีช่วยว่าการ (จำนวน ๘ ราย)
 พ.ศ. 2495 (23 มี.ค.) เป็นรัฐมนตรีและรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยอีกครั้ง
 พ.ศ. 2495 (17 มี.ค.) (16 เม.ย.) ได้รับพระราชทานยศเป็น พลโท พลเรือโท และพลอากาศโท
 พ.ศ. 2495 (21 ก.ค.) ได้รับพระราชทานยศเป็นพลตำรวจเอก ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหารและยศตำรวจ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 69 ตอน 48 ง หน้า 2420 5 สิงหาคม พ.ศ. 2495 
 พ.ศ. 2496 (4 พ.ค.) ได้รับพระราชทานยศ พลเอก และรับพระราชทานตำแหน่งนายทหารพิเศษประจำ กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร แต่งตั้งนายทหารพิเศษ และราชองครักษ์พิเศษ  ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 70 ตอน 29 ง หน้า 2047 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2496
 พ.ศ. 2497 (15 ม.ค.) (31 มี.ค.) เป็นอธิบดีกรมประมวลราชการแผ่นดิน ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งอธิบดีกรมประมวลราชการแผ่นดิน  และประธานกรรมการในคณะกรรมการองค์การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งคณะกรรมการขององค์การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค  
 พ.ศ. 2497 (10 ก.พ.) เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลังร่วมกับพลโท ประยูร ภมรมนตรี โดยควบกับตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยที่มีอยู่เดิม
 พ.ศ. 2499 ได้รับพระราชทานยศ พลเรือเอก และ พลอากาศเอกประกาศสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร  ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 73 ตอน 26 ง หน้า 1 27 มีนาคม พ.ศ. 2499
 พ.ศ. 2500 (31 มี.ค.) เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

 บทบาททางการเมือง 
พล.ต.อ. เผ่า เป็นนายตำรวจที่ประชาชนชาวไทยในยุคสมัยนั้นรู้จักเป็นอย่างดี เนื่องจากเป็นเสมือนมือขวาของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ผู้ที่ได้ชื่อว่าเป็น นายกรัฐมนตรีเผด็จการทหารในสมัยนั้น เริ่มแรก พล.ต.อ. เผ่า นั้นรับราชการเป็นทหารมาก่อน ก่อนจะย้ายตัวเองมาเป็นตำรวจ 

ยุคของ พล.ต.อ. เผ่า นั้น ถูกเรียกว่ายุค "รัฐตำรวจ" หรือ "อัศวินผยอง" เนื่องจาก พล.ต.อ. เผ่า ได้เสริมสร้างขุมกำลังตำรวจจนสามารถเทียบเท่ากับกองทัพ ๆ หนึ่งเหมือนทหารได้ โดยเริ่มให้มี ตำรวจน้ำ, ตำรวจพลร่ม, ตำรวจม้า, ตำรวจรถถัง ตลอดจนให้มีธงไชยเฉลิมพลเหมือนทหาร จนมีการกล่าวในเชิงประชดว่า อาจจะมีถึงตำรวจเรือดำน้ำ เป็นต้นหนังสือชีวลิขิต โดย หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช  

โดยประโยคที่สะท้อนให้เห็นถึงตัวตนของตำรวจในสมัยนั้น ซึ่งเป็นประโยคของ พล.ต.อ. เผ่า เองคือ "ภายใต้ดวงอาทิตย์นี้ ไม่มีสิ่งใดที่ตำรวจไทยทำไม่ได้ ในทางที่ไม่ขัดต่อศีลธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามและกฎหมายบ้านเมือง" จนได้รับฉายาจากสื่อต่างประเทศว่า"บุรุษเหล็กแห่งเอเซีย"

ในทางการเมือง พล.ต.อ. เผ่า มีฐานะเป็นเลขาธิการพรรคเสรีมนังคศิลาของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ในการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2500 ซึ่งเป็นการเลือกตั้งที่ถูกกล่าวว่าสกปรกที่สุดในประวัติศาสตร์เพราะมีตั้งแต่การข่มขู่ผู้ลงคะแนนให้เลือกแต่พรรคเสรีมนังคศิลา มีการเวียนเทียนลงคะแนนกันหลายรอบ ที่เรียกว่า พลร่ม หรือ ไพ่ไฟ และนับคะแนนกันถึง 7 วัน 7 คืนหนังสือ มาร์ค เขาชื่อ...อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ โดยในยุคนั้นประชาชนทุกคนต่างรู้ดีว่า ไม่ควรจะกระทำการใดที่เป็นการต่อต้านอำนาจรัฐเพราะอาจมีอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ เช่น กรณีสังหาร 4 อดีตรัฐมนตรีที่ถนนพหลโยธิน กิโลเมตรที่ 14 เมื่อปี พ.ศ. 2492 หลังเหตุการณ์กบฏวังหลวง หรือการจับถ่วงน้ำ นายหะยีสุหรง อับดุลกาเดร์ อิหม่ามชาวจังหวัดปัตตานี ที่ทะเลสาบสงขลา เป็นต้น ล้วนแต่เป็นฝีมือตำรวจโดย พล.ต.อ. เผ่า และเป็นที่รับรู้กันว่าตำรวจเป็นผู้เลี้ยงบรรดานักเลง อันธพาลในยุคนั้นเป็นลูกน้องด้วย ซึ่งเรียกกันว่า "นักเลงเก้ายอด" อันมาจากการที่นักเลงอันธพาลเหล่านั้นสามารถเข้าออกกองบัญชาการตำรวจกองปราบที่สามยอดได้โดยสบายหนังสือ 2484 ญี่ปุ่นบุกไทย โดย ส.คลองหลวง ซึ่งทำให้เหล่านักเลงอันธพาลเกลื่อนเมือง

จากเหตุการณ์ทั้งหมดนี้ ส่งผลให้กลุ่มนายทหารที่นำโดย พล.อ. สฤษดิ์ ธนะรัชต์ (ยศในสมัยในนั้น) ไม่พอใจ โดยเริ่มทำการปราศรัยโจมตีตำรวจที่ท้องสนามหลวงบนลังสบู่ ที่เริ่มกันว่า "ไฮปาร์ค"2508 หน้า 222-262, "ประชาธิปไตยบนเส้นขนาน" โดยวินทร์ เลียววาริณ (กรุงเทพฯ, พ.ศ. 2540) ISBN 974-602-523-6 และทางตำรวจก็ตอบโต้ด้วยการไฮปาร์คบ้าง จนในที่สุดนำไปสู่การรัฐประหารเมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2500 ซึ่งเหตุการณ์ในวันนั้น พล.ต.อ. เผ่า ยังไม่ได้หลบหนีไปต่างประเทศเหมือนจอมพล ป. แต่ยอมเข้ามอบตัวแต่โดยดี โดยกล่าวว่า "อั๊วมาแล้ว จะเอายังไงก็ว่ามา"

วันรุ่งขึ้น พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ ได้ลี้ภัยการเมืองไปอยู่ที่สวิตเซอร์แลนด์ พล.ต.อ. เผ่า มีทรัพย์สินอยู่มากมาย มีคฤหาสน์หลังใหญ่ติดทะเลสาบที่นครเจนีวา จนครั้งหนึ่งเมื่อนิตยสารต่างประเทศฉบับหนึ่งจัดอันดับมหาเศรษฐี 10 อันดับของโลก ก็มีชื่อของ พล.ต.อ. เผ่า ติดอยู่ในอันดับด้วยนักการเมืองไร้แผ่นดิน, คอลัมน์ เรื่องเก่าเล่าใหม่ โดย โรม บุนนาค. หน้า 65-66 นิตยสาร all ฉบับเดือนมกราคม พ.ศ. 2550

 ถึงแก่อนิจกรรม 
พลตำรวจเอก เผ่า ศรียานนท์ ถึงแก่อนิจกรรมด้วยอาการหัวใจวายเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2503 ที่นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ สิริอายุ 50 ปีเอกสารทำเนียบอธิบดีกรมตำรวจ "30 อ.ตร." พ.ศ. 2403-2541 โดย กองวิชาการ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๖๙ ตอนที่ ๗๒ ง หน้า ๔๖๕๑, ๙ ธันวาคม ๒๔๙๕
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๖๘ ตอนที่ ๗๔ ง หน้า ๕๖๕๑, ๑๑ ธันวาคม ๒๔๙๔
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๗๐ ตอนที่ ๒๙ ง หน้า ๒๐๕๓, ๑๒ พฤษภาคม ๒๔๙๖
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญชัยสมรภูมิ , เล่ม ๕๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๒๐๖, ๑๕ กรกฎาคม ๒๔๘๔
ราชกิจจานุเบกษา, บัญชีรายนามผู้ได้รับพระราชทานเหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ , เล่ม ๕๑ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๐๑๒, ๑๑ พฤศจิกายน ๒๔๗๗
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญช่วยราชการเขตภายใน , เล่ม ๖๐ ตอนที่ ๔๓ ง หน้า ๒๕๙๑, ๑๗ สิงหาคม ๒๔๘๖
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญราชการชายแดน , เล่ม ๗๓ ตอนที่ ๖๒ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๒, ๑๐ สิงหาคม ๒๔๙๙
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ , เล่ม ๕๙ ตอนที่ ๖๑ ง หน้า ๒๔๒๓, ๑๘ กันยายน ๒๔๘๕
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์รัชกาลที่ ๘ , เล่ม ๖๗ ตอนที่ ๓๙ ง หน้า ๓๐๓๙, ๑๘ กรกฎาคม ๒๔๙๓
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ , เล่ม ๗๐ ตอนที่ ๒๓ ง หน้า ๑๖๕๕, ๗ เมษายน ๒๔๙๖

 พ.ศ. 2500 – 80px เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ

 ต่างประเทศ 

  :
 พ.ศ. 2497 - 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์หม้อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ชั้นที่ 2ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม 71 ตอนที่ 45 หน้า 1622, 20 กรกฏาคม 2497

  :
 พ.ศ. 2498 - 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์พระบรมรูป ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม 72 ตอนที่ 67 หน้า 2129, 30 สิงหาคม 2498
  :
 พ.ศ. 2498 - 80x80px เครื่องอิสริยยศลำดับสหไมตรี ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม 72 ตอนที่ 75 หน้า 2278, 20 กันยายน 2498
 :
พ.ศ. 2498 - 80x80px ลีเจียนออฟเมอริต ชั้นผู้บังคับบัญชาราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม 72 ตอนที่ 75 หน้า 2277, 20 กันยายน 2498