# ไทยใต้
ชาวไทยใต้ เอกสารเก่าเรียก ชาวนอกอุดมสมบัติ (จัน), หลวง. จดหมายหลวงอุดมสมบัติ. พระนคร : ศิวพร. 2505, หน้า 136 ส่วนชาวมลายูเรียกว่า ชาวสยาม (เซียม ในภาษามลายู และ ซีแย ในภาษามลายูปัตตานี) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ขนาดใหญ่ทางตอนเหนือของคาบสมุทรมลายู พบได้ทั่วทุกจังหวัดในภาคใต้ของประเทศไทย แบ่งออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ คือ ชาวไทยใต้ตะวันออก ได้แก่ จังหวัดนครศรีธรรมราช จังหวัดพัทลุง จังหวัดสงขลา จังหวัดสตูล จังหวัดยะลา และบางอำเภอในจังหวัดปัตตานี และชาวไทยใต้ตะวันตก ได้แก่ จังหวัดกระบี่ จังหวัดพังงา จังหวัดภูเก็ต จังหวัดสุราษฎร์ธานี จังหวัดระนอง และจังหวัดชุมพร ทั้งยังพบชุมชนชาวไทยใต้ในบางพื้นที่ของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ทางตอนใต้ของภาคตะนาวศรี ประเทศพม่า และทางภาคเหนือของรัฐปะลิส รัฐเกอดะฮ์ รัฐเปรัก และรัฐปีนัง ประเทศมาเลเซีย ชาวไทยใต้ส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ และยึดอาชีพทำไร่ ทำสวน และประมงเป็นหลัก

 นิยามชาติพันธุ์ 
ชาวไทยสยามช่วงกรุงศรีอยุธยาจนถึงยุครัตนโกสินทร์เรียกไทยใต้ว่า "ชาวนอก" ความเป็นอื่นของคนไทยใต้ยังปรากฏให้เห็นจากทัศนะของคนไทยสยามจากภาคกลางในยุคก่อน สมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ทรงบันทึกถึงชาวนอกไว้ว่า "...พูดภาษาไทยก็เป็นเสียงชาวนอกแลมักมีกิริยาขึงขังแข็ง…ท่าทางเป็นคนเรียบร้อย หงิม ๆ และเป็นคนมีกิริยาโบราณ แลกิริยาป่า ๆ ..." ขณะที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชวินิจฉัยถึงเรื่องนี้ว่า "...เมืองนครศรีธรรมราชซึ่งยังไม่ได้สาบสูญ คงเป็นบ้านเมืองอยู่บัดนี้ และเป็นชาติไทยแท้ ยังหลงไปว่าเป็นชาวนครชาวนอก นับเข้าใน 12 ภาษาได้..." ส.พลายน้อย อ้างถึงเอกสารเก่า ที่ระบุถึง "คนสี่จำพวก" ที่โบราณถือว่าเป็นคนโกงคบไม่ได้ ได้แก่ โค ขะ ละ สุ โดยได้ขยายความว่า โค คือโคราชหรือนครราชสีมา ขะ คือ เขมร ละ คือลคร หมายถึงนครศรีธรรมราช และ สุ หมายถึงสุพรรณบุรี โดยอธิบายเฉพาะคนนครไว้ว่า พูดกำกวมเก่ง หากฟังโดยไม่เฉลียวก็ว่าคนนครโกหก อย่างไรก็ตาม ส.พลายน้อย แสดงทัศนะว่าไม่ควรเหมารวมว่าคนเมืองนั้นไม่ดีหรือคบไม่ได้ เพราะทุกเมืองย่อมมีทั้งคนที่ดีและไม่ดีปะปนกันไปส.พลายน้อย. เกร็ดย่อยร้อยเรื่อง ฉบับปรับปรุงและเพิ่มเติม. กรุงเทพฯ : สถาพรบุ๊คส์, 2564, หน้า 348-349 ในยุคหลังก็ยังให้คำอธิบายเกี่ยวกับอุปนิสัยของชาวไทยใต้ว่า "...หยิ่งในศักดิ์ศรี ชอบประพฤติตนเป็นคนหน้าใหญ่ใจเติบ เป็นคนกว้างขวาง พูดจาไม่มีหางเสียงห้วน ๆ รักใครรักจริง เกลียดใครเกลียดจริง ทันคน..."

ส่วนชาวมลายูเรียกชาวไทยใต้ว่า ชาวสยาม (เซียม ในภาษามลายู และ ซีแย ในภาษามลายูปัตตานี) แปลว่า "คนสยาม" หรือ "ไทยพุทธ"

 ประวัติ 
ปรากฏการตั้งถิ่นฐานของชาวอินเดียและอาหรับในภาคใต้ ก่อน พ.ศ. 700 หรือราว 2,000 ปีก่อน ชนกลุ่มนี้นับถือศาสนาฮินดูและศาสนาโซโรอัสเตอร์ มุ่งการค้าขายแถบบริเวณปากแม่น้ำ ต่อมาช่วงพุทธศตวรรษที่ 12 ถึง 16 มีชาวมลายูจากเกาะสุมาตราและหมู่เกาะอื่น ๆ อพยพเข้าสู่ในบริเวณภาคใต้ของไทย ยังหลงเหลืออิทธิพลของวัฒนธรรมลายูอยู่ดาษดื่น เช่น ภูมินาม ศาสนสถาน และประเพณีของชาวมลายูพุทธ ยังตกทอดอยู่ในภาคใต้จนถึงปัจจุบัน เบื้องต้นอาณาจักรสุโขทัยเริ่มขยายอิทธิพลลงสู่หัวเมืองภาคใต้เมื่อช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมา ตำนานนครศรีธรรมราช อ้างว่า มีการส่งเจ้าเมืองชาวไทยไปปกครองเมืองตานี (ปัตตานี) เมืองสาย (สายบุรี) เมืองกลันตัน เมืองปะหัง เมืองไทร (เกอดะฮ์) และเมืองอะแจ (อาเจะฮ์)

ครั้นในระยะต่อมาชาวไทยใต้และบ้านเมืองถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยา และเริ่มรับอิทธิพลด้านวัฒนธรรมจากกรุงศรีอยุธยา ซึ่งเป็นเมืองราชธานี จึงรับเอาประเพณีจากศูนย์กลางเข้ามาปรับใช้โดยแฝงเข้ามาในประเพณีที่เกี่ยวข้องกับความสมบูรณ์ ความเชื่อเรื่องผีบรรพบุรุษ และศาสนาพุทธ ใน พ.ศ. 1927 ตรงกับรัชสมัยสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 มีการกวาดต้อนเชลยล้านนาโดยสมเด็จพระราเมศวร แล้วเทครัวเชลยไว้ตามหัวเมืองต่าง ๆ ทางปักษ์ใต้ และหัวเมืองชายทะเลฝั่งตะวันออก ได้แก่ นครศรีธรรมราช สงขลา พัทลุง และจันทบุรีชุมนุมเรื่องจันทบุรี. ม.ป.ท. : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2514, หน้า 17 และในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ที่ได้ยกเลิกเจ้าประเทศราช แล้วส่งขุนนางจากหัวเมืองเหนือเข้าไปปกครอง ซึ่งพบหลักฐานศิลาจารึกในยุคดังกล่าว ถูกบันทึกด้วยอักขรวิธีอย่างคนจากหัวเมืองเหนือ การขยายตัวอย่างรวดเร็วของชาวไทยและมลายูยังคงดำเนินต่อไป และได้มีการสมรสข้ามชาติพันธุ์สืบเนื่องกันมา จากสงครามระหว่างอาณาจักรอยุธยา กับรัฐสุลต่านซิงกอรา และอาณาจักรปัตตานี ทำให้มีการเคลื่อนย้ายประชากรไปมาจากการเป็นเชลยสงครามอยู่เสมอ ดังพบว่ามีชุมชนชาวไทยอยุธยาตั้งบ้านเรือนในเมืองปัตตานี

 ชาติพันธุ์วิทยา 
ในการศึกษา ดีเอ็นเอของชาวไทยถิ่นใต้ในหัวข้อ  Reconstructing the Human Genetic History of Mainland Southeast Asia: Insights from Genome-Wide Data from Thailand and Laos แสดงให้ว่าชาวไทยถิ่นใต้มีดีเอ็นเอที่หลากหลายมาก โดยเฉพาะชาวไทที่ซึ่งอพยพลงมาตั้งถิ่นฐานในคาบสมุทรมลายู แล้วมีการผสมผสานกับชนชาติอื่น เช่น มลายู มอญ ชาวอินเดียใต้ และชาวตะวันออกกลาง รวมไปถึงชาวจีนที่อพยพมาค้าขายในภาคใต้ โดยเฉพาะชาวฮกเกี้ยนได้ผสมผสานกับประชากรในท้องถิ่น ทำให้มีส่วนผสมของดีเอ็นเอชาวจีนในคนไทยภาคใต้ 

ส่วนการศึกษาของรองศาสตราจารย์ ดร. วิภู กุตะนันท์ พบว่า ดีเอ็นเอของชาวไทยสยามในภาคกลางกับชาวไทยใต้ คล้ายกับดีเอ็นเอของชาวมอญ อีกทั้งชาวไทยสยามและชาวไทยใต้บางส่วนยังมีดีเอ็นเอตรงกับชาวอินเดียตอนใต้ อันแสดงถึงการผสมผสานทางพันธุกรรมซึ่งเกิดขึ้นเมื่อราว 600-700 ปีก่อน ซึ่งตรงกับยุคอาณาจักรอยุธยา การติดต่อกับชนต่างชาติของชาวไทยใต้เกิดขึ้นด้วยปัจจัยทางภูมิศาสตร์ ภาคใต้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางการค้าและการเดินเรือในมหาสมุทร เชื่อมต่ออารยธรรมระหว่างโลกตะวันออกกับโลกตะวันตก ด้วยเหตุนี้ชาวไทยใต้จึงมีวัฒนธรรมที่ผสมผสานกับหลายชนชาติ เช่น มลายู จีน อินเดีย อาหรับ เขมร และชนพื้นเมืองอื่น ๆ ในคาบสมุทรมลายู

 วัฒนธรรม 
thumb|left|การแสดงมโนราห์
ชาวไทยใต้มีอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่โดดเด่น คือ ภาษาไทยถิ่นใต้ ที่มีสำเนียงห้วนสั้น และคำศัพท์บางคำเป็นของตนเอง แตกต่างไปจากภาษาไทยถิ่นกลาง ด้านอาหารโดดเด่นด้านความเผ็ดร้อน เช่น แกงเหลือง แกงไตปลา น้ำบูดู ข้าวยำ คั่วกลิ้ง และผักเหนาะ และยังมีศิลปะการแสดงที่มีชื่อเสียง เช่น มโนราห์ ละครชาตรี ละครนอก และโขนละครวังพระเจ้านครศรีธรรมราช ซึ่งล้วนแต่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ด้วยเหตุนี้ชาวไทยใต้จึงถูกเรียกว่า ชาวนอก มาตั้งแต่ยุคอาณาจักรอยุธยาเป็นต้นมา ด้วยมองว่าเป็นคนต่างชาติต่างภาษากับกลุ่มไทยสยาม

 ศาสนา 
thumb|ประเพณีสารทเดือนสิบตามความเชื่อของชาวไทยใต้
ชาวไทยใต้ส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธนิกายเถรวาท แต่ได้รับอิทธิพลจากศาสนาฮินดู ศาสนาผี ศาสนาอิสลาม เคร่งครัดในจารีตทางเพศสภาพ ทั้งยังรับความเชื่อทางไสยศาสตร์ เครื่องรางของขลังจากเขมร ชวา มลายู อินเดีย และจีน มีขนบธรรมเนียมประเพณีเฉพาะตน เช่น ประเพณีสารทเดือนสิบ ประเพณีห่มผ้าขึ้นธาตุ และประเพณีชักพระ ชาวไทยใต้ยังคงนับถือผีบรรพบุรุษ ผีตายาย หมอครูมโนราห์ และพระเกจิที่มีชื่อเสียงในศาสนาพุทธ โดยมีการแบ่งตามการนับถือศาสนาออกเป็นสองกลุ่ม คือ กลุ่มชาวไทยพุทธตั้งแต่จังหวัดชุมพร ลงไปจนถึงจังหวัดพัทลุง และสงขลา ส่วนชาวไทยมุสลิม คือบริเวณจังหวัดสงขลา สตูล ปัตตานี ไปจนถึงนราธิวาส

ชาวไทยใต้มีความเชื่อเรื่องขวัญเช่นเดียวกับชาวไทยในภูมิภาคอื่น มักเกี่ยวข้องกับเทพยดา อมนุษย์ และศาสนา ซึ่งจะต้องมีการเลือกวันเวลาหรือทิศทางที่เป็นมงคล และมีเครื่องบูชาที่แตกต่างกันบ้างในบางประเพณี โดยแบ่งความเชื่อเรื่องขวัญออกเป็น 4 รูปแบบ ได้แก่มงคล เปลี่ยนบางช้าง. บทร้องเล่นและเพลงพื้นบ้านภาคใต้. กรุงเทพฯ : แม็ค, 2549, หน้า 49-50
 ขวัญบุคคล คือการทำขวัญในวันสำคัญของชีวิต ได้แก่ ทำขวัญเด็กแรกคลอด ทำขวัญนาคก่อนอุปสมบท ทำขวัญทหารเมื่อถูกเกณฑ์ทหาร ทำขวัญบ่าวสาวในประเพณีสมรส หรือทำบุญต่ออายุยามเจ็บไข้ได้ป่วย
 ขวัญสัตว์ คือการขวัญแก่สัตว์ เช่น วัว หรือควาย เพราะเป็นกำลังหลักในการทำนา
 ขวัญพืช คือการทำขวัญแก่พืชเศรษฐกิจ เช่น ทำขวัญข้าวบูชานางโพสพ
 ขวัญสิ่งของ คือการทำขวัญแก่สิ่งที่จำเป็นต่อการดำเนินชีวิต เช่น บ้านเรือนด้วยการบูชาพระภูมิ หรือการบูชาเรือ เป็นต้น

ส่วนชาวไทยใต้ในรัฐเกอดะฮ์ ประเทศมาเลเซีย ยังคงรักษาประเพณีและวัฒนธรรมดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น โดยเฉพาะประเพณีสงกรานต์ซึ่งมีความแตกต่างจากชาวใต้ในประเทศไทย คือมีความเชื่อเรื่องวันรับ-ส่งเทวดา และประเพณีลอยแพลอยเคราะห์ลอยโศกในวันสงกรานต์ประพนธ์ เรืองณรงค์. เล่าเรื่องเมืองใต้ : ภาษา วรรณกรรม ความเชื่อ. กรุงเทพฯ : สถาพรบุ๊คส์, 2550, หน้า 177, 180-181

 เชิงอรรถ