# อำเภอท่าม่วง
ท่าม่วง เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดกาญจนบุรี

ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอท่าม่วงตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพนมทวน
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอท่ามะกา และอำเภอบ้านโป่ง (จังหวัดราชบุรี)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโพธารามและอำเภอจอมบึง (จังหวัดราชบุรี)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอด่านมะขามเตี้ยและอำเภอเมืองกาญจนบุรี

ประวัติศาสตร์
อำเภอท่าม่วงจัดตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2441 ที่บ้านท่าไม้รวก ตำบลม่วงชุมในปัจจุบัน โดยเริ่มแรกเนื่องจากอำเภอที่ตั้งขึ้นมีอาณาเขตติดต่อกับ "วัดใต้" (วัดมโนธรรมารามในปัจจุบัน) จึงตั้งชื่ออำเภอว่า อำเภอใต้ ต่อมาความเจริญของลำน้ำเปลี่ยนไป ประชาชนอพยพลงมาทางใต้ เพราะบริเวณท่าไม้รวกเดิมเป็นลำน้ำคด ไม่สะดวกในการสัญจรของเรือ แพ จึงย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งใหม่บริเวณใกล้กับวัดศรีโลหะราษฎร์บำรุง และตั้งชื่ออำเภอใหม่ว่า อำเภอวังขนาย 

ต่อมา พระวรภักดิ์พิบูลย์ นายอำเภอสมัยนั้นเห็นว่าอำเภอนี้ควรตั้งชื่อให้สอดคล้องกับความเป็นจริง เพราะอำเภอตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ตำบลท่าม่วงและอยู่ท้ายตลาดท่าม่วงซึ่งเป็นตลาดใหญ่ จึงขออนุญาตเปลี่ยนชื่อจากอำเภอวังขนายเป็น อำเภอท่าม่วง ตามชื่อตำบลที่ตั้ง โดยมีผลตั้งแต่ในปี พ.ศ. 2482 จากนั้นในปี พ.ศ. 2489 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาอยู่ที่ตั้งปัจจุบัน เนื่องจากอาคารที่ว่าการอำเภอเดิมมีขนาดเล็กคับแคบและชำรุดทรุดโทรม ไม่สามารถขยายได้

 วันที่ 1 มีนาคม 2467 โอนพื้นที่ตำบลวังศาลา อำเภอท่ามะกา ไปขึ้นกับ อำเภอวังขนายประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง การใช้พระราชบัญญัติประถมศึกษา พุทธศักราช ๒๔๖๔ ในตำบลวังศาลา ท้องที่อำเภอท่ามะกา จังหวัดราชบุรี ซึ่งโอนไปขึ้นอำเภอวังขนาย จังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 31 มกราคม 2474 ยุบตำบลหนองขาวดอนประดู่ รวมกับตำบลหนองขาวบ้านกล้วย อำเภอวังขนาย และเปลี่ยนแปลงชื่อตำบล เป็น ตำบลหนองขาวประกาศกระทรวงธรรมการ เรื่อง การใช้พระราชบัญญัติประถมศึกษา พุทธศักราช ๒๔๖๔ สำหรับตำบลหนองขาว อำเภอวังขนาย จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งยุบมาตั้งขึ้นใหม่
 วันที่ 28 มีนาคม 2480 โอนพื้นที่หมู่ 3 (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าม่วง ไปขึ้นกับตำบลม่วงชุม และโอนพื้นที่หมู่ 7,8 (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าม่วง ไปขึ้นกับตำบลทุ่งทองประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในอำเภอวังขนาย จังหวัดกาญจนบุรี
วันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2482 โอนหมู่บ้านหนองสี่พระยา ตำบลบ้านถ้ำ อำเภอท่าม่วง ไปขึ้นกับตำบลหนองสำโรง อำเภอเมืองกาญจนบุรีประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอในจังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอวังขนาย จังหวัดกาญจนบุรี เป็น อำเภอท่าม่วง
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลวังขนาย แยกออกจากตำบลท่าม่วง ตั้งตำบลทุ่งทอง แยกออกจากตำบลท่าม่วง ตั้งตำบลท่าตะคร้อ แยกออกจากตำบลพังตรุ ตั้งตำบลม่วงชุม แยกออกจากตำบลเขาน้อย ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งตำบลในจังหวัดต่าง ๆ
 วันที่ 17 กันยายน 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าม่วง ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่าม่วงประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลท่าม่วง อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 31 มกราคม 2504 โอนพื้นที่หมู่ 4,5 (ในขณะนั้น) ของตำบลพังตรุ ไปตั้งเป็นหมู่ 6,7 ของตำบลท่าตะคร้อประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 18 ธันวาคม 2505 จัดตั้งสุขาภิบาลสำรอง ในท้องที่บางส่วนของตำบลพังตรุประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลสำรอง อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 30 กรกฎาคม 2510 ก่อสร้างเขื่อนวชิราลงกรณ และวางศิลาฤกษ์
 วันที่ 24 มิถุนายน 2512 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองขาว ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองขาวประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลหนองขาว อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 22 กันยายน 2513 ตั้งตำบลหนองตากยา แยกออกจากตำบลพังตรุ และตำบลบ้านใหม่ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 8 สิงหาคม 2515 ตั้งศูนย์การฝึก กรมการขนส่งทหารบกประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ ๑๙๕ [มีสถานะเทียบเท่าพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามความในมาตรา ๖ แห่งพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. ๒๔๙๗ กำหนดเขตที่ดินในท้องที่ตำบลท่าล้อ อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี เพื่อสร้างศูนย์ฝึกพลขับของกองทัพบก ]
 วันที่ 5 กันยายน 2517 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี เพื่อประโยชน์ในการบริหารกิจการ และการทะนุบำรุงท้องถิ่นพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี พ.ศ. ๒๕๑๗ โดยขยายเขตเทศบาลเมืองเข้าเขตท้องที่บางส่วนในตำบลท่าล้อ
 วันที่ 31 มกราคม 2527 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลสำรอง เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการ และการทะนุบำรุงท้องถิ่นประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลสำรอง อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 2 พฤษภาคม 2532 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองตากยา ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองตากยาประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลหนองตากยา อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลท่าม่วง สุขาภิบาลสำรอง สุขาภิบาลหนองขาว และสุขาภิบาลหนองตากยา เป็น เทศบาลตำบลท่าม่วงเทศบาลตำบลสำรอง เทศบาลตำบลหนองขาว และเทศบาลตำบลหนองตากยา ตามลำดับ
 วันที่ 13 กรกฎาคม 2544 เปลี่ยนแปลงชื่อเขื่อนวชิราลงกรณ จังหวัดกาญจนบุรี เป็น เขื่อนแม่กลอง

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอท่าม่วงแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 120 หมู่บ้าน
1.ท่าม่วง(Tha Muang)5 หมู่บ้าน8.ม่วงชุม(Muang Chum)5 หมู่บ้าน2.วังขนาย(Wang Khanai)7 หมู่บ้าน9.บ้านใหม่(Ban Mai)11 หมู่บ้าน3.วังศาลา(Wang Sala)10 หมู่บ้าน10.พังตรุ(Phang Tru)9 หมู่บ้าน4.ท่าล้อ(Tha Lo)6 หมู่บ้าน11.ท่าตะคร้อ(Tha Takhro)7 หมู่บ้าน5.หนองขาว(Nong Khao) 13 หมู่บ้าน12.รางสาลี่(Rang Sali)15 หมู่บ้าน6.ทุ่งทอง(Thung Thong)8 หมู่บ้าน13.หนองตากยา(Nong Tak Ya)16 หมู่บ้าน7.เขาน้อย(Khao Noi)8 หมู่บ้าน

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอท่าม่วงประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 18 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองกาญจนบุรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าล้อ (เฉพาะบางส่วนของพื้นที่หมู่ 1) รวมถึงตำบลบ้านเหนือทั้งตำบล ตำบลบ้านใต้ทั้งตำบล บางส่วนของตำบลท่ามะขาม และบางส่วนของตำบลปากแพรก ในเขตอำเภอเมืองกาญจนบุรี
 เทศบาลตำบลท่าม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าม่วง (เฉพาะพื้นที่หมู่ 2–3 และบางส่วนของหมู่ 1)
 เทศบาลตำบลสำรอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพังตรุ (เฉพาะพื้นที่หมู่ 1, 3)
 เทศบาลตำบลหนองขาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองขาว (เฉพาะพื้นที่หมู่ 4–5, 8–10, 12 และบางส่วนของหมู่ 1–3)
 เทศบาลตำบลหนองตากยา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองตากยา (เฉพาะพื้นที่บางส่วนของหมู่ 1, 4–5, 7–15)
 เทศบาลตำบลวังขนาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังขนายทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลวังศาลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังศาลาทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลท่าล้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าล้อ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี)
 เทศบาลตำบลม่วงชุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลม่วงชุมทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลหนองหญ้าดอกขาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองขาว (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลหนองขาว)
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าม่วง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลท่าม่วง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งทองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเขาน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาน้อยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านใหม่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลพังตรุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพังตรุ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลสำรอง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าตะคร้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าตะคร้อทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลรางสาลี่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลรางสาลี่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองตากยา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองตากยา (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลหนองตากยา)