# จังหวัดพังงา
พังงา เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคใต้ฝั่งตะวันตกของประเทศไทย

ชื่อเรียก
เดิมจังหวัดพังงาเรียกว่า เมืองภูงา ซึ่งเป็นชื่อของ เขางา เขาพังงา เขากราภูงา หรือ เขาพังกา (ภาษามลายูแปลว่า ป่าน้ำภูงา) โดยเมืองภูงานั้นขึ้นอยู่กับเมืองนครศรีธรรมราชในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย การตั้งชื่อว่า เมืองภูงา อาจสอดคล้องกับเมืองภูเก็ต เหตุที่ชื่อเปลี่ยนจากภูงาเป็นพังงา สันนิษฐานว่า เนื่องจากเมืองภูงามีต่างชาติเข้ามาติดต่อซื้อแร่ดีบุกจำนวนมาก จึงเขียนชื่อเมืองว่า Phunga หรือ Punga อ่านว่า ภูงา พังงา หรือ พังกา ต่อมาจึงออกเสียงเพี้ยนมาเป็น "พังงา"

ประวัติ
จังหวัดพังงาเคยเป็นที่อาศัยของมนุษย์โบราณก่อนประวัติศาสตร์ หลักฐานทางโบราณคดีที่พบ เช่น เศษเครื่องปั้นดินเผา กำไลหิน และเปลือกหอยบริเวณถ้ำในวัดสุวรรณคูหา อำเภอตะกั่วทุ่ง และภาพเขียนสีที่ผนังเขาเขียน อุทยานแห่งชาติอ่าวพังงา

ในขณะที่มีการตั้งเมืองถลางที่พังงา พ.ศ. 2365 เจมส์ โลว์ หัวหน้าคณะทูตของผู้ว่าเกาะปีนัง ผู้รับหน้าที่เจรจาปัญหากับเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย ณ นคร) ได้บันทึก
ไว้ใน จดหมายเหตุเจมส์ โลว์ ว่า "เมืองนี้มีผู้คนอยู่ไม่เกิน 100 หลังคาเรือน ประชากรส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในกระท่อมซึ่งปลูกติดต่อกันประมาณ 30 หลังคาเรือน เป็นชาวจีนที่เข้ามาตั้งรกราก บ้านเรือนกว้างใหญ่สะดวกสบายและสร้างอย่างเป็นระเบียบ"เจมส์ โลว์. (2542). จดหมายเหตุร้อยโทเจมส์โลว์“Journal of Public Mission to Raja of Ligor” แปลและเรียบเรียงโดย นันทา วรเนติวงศ์. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. หน้า 61–63.

เมื่อภัยคุกคามจากพม่าลดลงและพม่าสูญเสียมณฑลอารกันและตะนาวศรีให้อังกฤษ รัฐบาลจึงได้ย้ายผู้คนจากพังงาไปตั้งเมืองถลางขึ้นใหม่เมื่อ พ.ศ. 2367 จากนั้นมีการเปลี่ยนแปลงส่วนภูมิภาคทางหัวเมืองชายฝั่งตะวันตกตอนบน ยกเมืองพังงาขึ้นเป็นเมืองโทขึ้นตรงต่อกรุงเทพ และโปรดเกล้าฯ ให้เมืองถลาง ตะกั่วทุ่งและตะกั่วป่าขึ้นตรงต่อเมืองพังงา

เมืองพังงาเริ่มขยายตัวและเจริญตามลำดับตั้งแต่ พ.ศ. 2383 โดยการสนับสนุนจากรัฐบาล ต่อมา พ.ศ. 2437 มีการปฏิรูปการปกครองมณฑลภูเก็ต พระยาบริรักษ์ภูธร (ขำ ณ นคร) เจ้าเมืองพังงาถึงแก่อสัญกรรม จึงมีการแบ่งพื้นที่ท้องที่การปกครองในเมืองพังงาออกเป็นอำเภอและตำบลต่าง ๆ การแบ่งพื้นที่นี้ได้โอนเมืองตะกั่วทุ่งมาเป็นอำเภอหนึ่งของเมืองพังงา และแบ่งเมืองพังงาออกเป็น 4 อำเภอ 24 ตำบล จน พ.ศ. 2459 ได้เปลี่ยนชื่อเมืองพังงาเป็น "จังหวัดพังงา" ครั้นเมื่อเกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำในสมัยรัชกาลที่ 7 ได้ยุบจังหวัดตะกั่วป่าลดฐานะเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดพังงา เมื่อ พ.ศ. 2473

 สภาพทางภูมิศาสตร์ 
จังหวัดพังงามีเนื้อที่ประมาณ 4,171 ตารางกิโลเมตร และมีพื้นที่ที่เป็นป่าชายเลนและป่าดงดิบคิดเป็นร้อยละ 57 ของพื้นที่ทั้งหมด โดยมีพื้นที่ติดต่อเรียงตามเข็มนาฬิกาดังนี้
 ทิศเหนือ ติดกับจังหวัดระนอง 
 ทิศตะวันออก ติดกับจังหวัดสุราษฎร์ธานีและจังหวัดกระบี่
 ทิศใต้ ติดกับจังหวัดภูเก็ตและทะเลอันดามัน 
 ทิศตะวันตก ติดกับมหาสมุทรอินเดีย

และมีเกาะต่าง ๆ อยู่ในทะเลอันดามันมากถึง 155 เกาะ นับเป็นจังหวัดที่มีจำนวนเกาะมากที่สุดในประเทศไทย

 สัญลักษณ์ประจำจังหวัด 
 ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกจำปูน (Anaxagorea javanica) 
 ต้นไม้ประจำจังหวัด: เทพทาโร (Cinnamomum porrectum) 
 คำขวัญประจำจังหวัด: แร่หมื่นล้าน บ้านกลางน้ำ ถ้ำงามตา ภูผาแปลก แมกไม้จำปูน บริบูรณ์ด้วยทรัพยากร
 
 หน่วยการปกครอง 
การปกครองแบ่งออกเป็น 8 อำเภอ 48 ตำบล 314 หมู่บ้าน
 อำเภอเมืองพังงา
 อำเภอเกาะยาว
 อำเภอกะปง
 อำเภอตะกั่วทุ่ง
 อำเภอตะกั่วป่า
 อำเภอคุระบุรี
 อำเภอทับปุด
 อำเภอท้ายเหมือง  130px
 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
องค์การบริหารส่วนจังหวัดพังงา เป็นองค์การที่ทำหน้าที่ในการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัดพังงา มีนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดมาจากการเลือกตั้งโดยตรง และมีสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกทั้งหมด 24 คน

ภายในพื้นที่ของจังหวัดพังงาแบ่งออกเป็นเขตองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับล่างหรือระดับพื้นฐานจำนวนทั้งหมด 50 แห่ง ได้แก่ เทศบาลเมือง 3 แห่ง, เทศบาลตำบล 12 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 35 แห่ง รายชื่อเทศบาลทั้งหมดในจังหวัดพังงาจำแนกตามอำเภอ มีดังนี้

 อำเภอเมืองพังงา
 เทศบาลเมืองพังงา
 เทศบาลตำบลบางเตย

 อำเภอกะปง
 เทศบาลตำบลท่านา

 อำเภอเกาะยาว
 เทศบาลตำบลเกาะยาว
 เทศบาลตำบลพรุใน
 เทศบาลตำบลเกาะยาวใหญ่

 อำเภอคุระบุรี
 เทศบาลตำบลคุระบุรี

 อำเภอตะกั่วทุ่ง
 เทศบาลเมืองโคกกลอย
 เทศบาลตำบลกระโสม

 อำเภอตะกั่วป่า
 เทศบาลเมืองตะกั่วป่า
 เทศบาลตำบลบางนายสี
 เทศบาลตำบลคึกคัก

 อำเภอทับปุด
 เทศบาลตำบลทับปุด

 อำเภอท้ายเหมือง
 เทศบาลตำบลท้ายเหมือง
 เทศบาลตำบลลำแก่น

 ทำเนียบผู้ว่าราชการจังหวัดพังงา 
ที่รายนาม/รายพระนามตั้งแต่ถึง1หลวงศิริสมบัติ (เชย)244124462พระพินิจราชการ (ปิ๋ว บุนนาค)244624503พระยาบริรักษ์ภูธร (พลอย ณ นคร)7 ส.ค. 245011 ธ.ค 24554หลวงชินเขตรบรรหาร (สวาสดิ์ ณ นคร)245513 ม.ค. 24565พระยาพิพิธภักดี (เพิ่ม เดชะคุปต์)13 ม.ค. 24566 ส.ค. 24596หม่อมเจ้าถูกถวิล ศุขสวัสดิ6 ส.ค. 245928 มี.ค. 24627พระยาศิริธรรมบริรักษ์ (ทับ มหาเปารยะ)28 มี.ค. 24622 ก.พ. 24688พระอาคมคุติกร (สุดใจ ชลายนคุปต์)18 เม.ย. 246918 พ.ค. 24729พระบริรักษ์ภูธร (เพิ่ม กนิษฐายน)18 พ.ค. 24727 มี.ค. 247610พระภูมิพิชัย (ม.ร.ว.บุง ลดาวัลย์)3 มี.ค. 24761 ม.ค. 248011หลวงนรกิจกำจร (ชื้น วรคามิน)15 ม.ค. 2480ธ.ค. 248112หลวงรักษ์นราทร (โชค ชมธวัช)11 ก.พ. 248221 เม.ย. 248413นายพืชน์ เดชะคุปต์2 พ.ค. 24847 เม.ย. 248514หลวงสฤษดิ์สารารักษ์ (เปรม สฤษดิ์สารารักษ์)29 เม.ย. 248511 ก.ย. 248715ขุนเสถียรประศาสน์ (เยื้อน ณ ตะกั่วทุ่ง)11 ก.ย. 24871 มี.ค. 249016นายจรูญ ณ สงขลา5 พ.ค. 249013 ธ.ค. 249017นายถนอม วิบูลมงคล29 ธ.ค. 24901 ธ.ค. 249118ขุนปัญจพรรคพิบูล (พิบูล ปัญจพรรค)20 ธ.ค. 24911 มี.ค. 249319นายเชวง ไชยสุต1 มี.ค. 24933 เม.ย. 249620นายพุก ฤกษ์เกษม3 เม.ย. 249612 พ.ย. 249721ขุนบุรราษฎร์นราภัย (สอาด สูตะบุตร)12 พ.ย. 24976 ม.ค. 249922นายเฉลิม ยูปานนท์6 ม.ค. 249923 พ.ค. 250023นายฉลอง รมิตานนท์23 พ.ค. 250023 ก.ย. 250124นายชู สุคนธมัต23 ก.ย. 250118 พ.ย. 250625นายพร บุณยประสพ4 ธ.ค. 25064 มี.ค. 250926นายสุนัย ราชภัณฑารักษ์16 มี.ค. 250923 พ.ค. 251227นายมนตรี จันทรปรรณิก1 มิ.ย. 25121 ก.ค. 251428นายมนัส เจริญประสิทธิ์1 ก.ค. 251430 ก.ย. 251629นายอนันต์ สงวนนาม1 ต.ค. 251630 ก.ย. 251730นายธวัช มกรพงศ์1 ต.ค. 251730 ก.ย. 251831นายเชาน์วัศ สุดลาภา1 ต.ค. 251823 ก.ค. 252032นายธานี โรจนาลักษณ์6 ส.ค. 25206 ต.ค. 252133นายสืบ รอดประเสริฐ8 ต.ค. 25218 ต.ค. 252534นายพร อุดมพงษ์8 ต.ค. 252530 ก.ย. 252835ร้อยเอก ยงยุทธ บุญยวัฒน์1 ต.ค. 252830 ก.ย. 253236ร้อยตรี ณรงค์ แสงสุริยงค์1 ต.ค. 253230 ก.ย. 253337นายอนันต์ แจ้งกลีบ1 ต.ค. 253330 ก.ย. 253438ร้อยเอก เอก กาญจนาคพันธุ์1 ต.ค. 253430 ก.ย. 253639นายปรีชา รักษ์คิด5 ต.ค. 253630 ก.ย. 253940นายดิเรก อุทัยผล1 ต.ค. 253930 ก.ย. 254141นายดุสิต จันทรบุตร12 ม.ค. 25411 ก.ค. 254142นายอารยะ วิวัฒน์วานิช1 ต.ค. 254130 ก.ย. 254243นายอำนวย รองเงิน1 ต.ค. 254230 ก.ย. 254444นายวรสิทธิ์ โรจนพานิช1 ต.ค. 254415 ก.ค. 254645นายสมัชชา โพธิ์ถาวร16 ก.ค. 254630 ก.ย. 254746นายอนุวัฒน์ เมธีวิบูลวุฒิ1 ต.ค. 254730 ก.ย. 254847นายวินัย บัวประดิษฐ์1 ต.ค. 254830 ก.ย. 255048นายวิชัย ไพรสงบ1 ต.ค. 255019 ต.ค. 255149นายเยี่ยมสุริยา พาลุสุข20 ต.ค. 255130 ก.ย. 255350นายธำรงค์ เจริญกุล1 ต.ค. 25536 ก.ค. 255751นายประยูร รัตนเสนีย์17 พ.ย. 255730 ก.ย. 255852นายภัคพงศ์ ทวิพัฒน์2 ต.ค. 255830 ก.ย. 256053นายสิทธิชัย ศักดา1 ต.ค. 256030 ก.ย. 256154นายศิริพัฒ พัฒกุล1 ต.ค. 256130 ก.ย. 256255นายจำเริญ ทิพญพงศ์ธาดา1 ต.ค. 256230 ก.ย. 256556นายเอกรัฐ หลีเส็น1 ต.ค. 256530 ก.ย. 256657นายสุพจน์ รอดเรือง ณ หนองคาย1 ต.ค. 256616 พ.ย. 256758นายไพรัตน์ เพชรยวน26 ธ.ค. 2567 ปัจจุบัน

 สถานศึกษา 
อุดมศึกษา
 วิทยาลัยชุมชนพังงา
 มหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการเฉลิมพระเกียรติจังหวัดพังงา

การศึกษาพิเศษ
 ศูนย์การศึกษาพิเศษประจำจังหวัดพังงา

โรงเรียน
 ดูที่ รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดพังงา

 การขนส่ง 

 ระยะทางจากตัวจังหวัดไปอำเภอต่าง ๆ 

 อำเภอตะกั่วทุ่ง 15 กิโลเมตร
 อำเภอทับปุด 28 กิโลเมตร
 อำเภอกะปง 40 กิโลเมตร
 อำเภอท้ายเหมือง 55 กิโลเมตร
 อำเภอตะกั่วป่า 66 กิโลเมตร
 อำเภอเกาะยาว 102 กิโลเมตร
 อำเภอคุระบุรี 112 กิโลเมตร

 สถานที่ท่องเที่ยว 
 อุทยานแห่งชาติศรีพังงา 
อุทยานแห่งชาติศรีพังงา อยู่ในเขตอำเภอคุระบุรีและอำเภอตะกั่วป่า ครอบคลุมพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติเทือกเขานมสาว เนื้อที่ 153,800 ไร่ เป็นประเภทป่าดิบชื้น พรรณไม้ที่สำคัญ เช่น ไม้ยาง ตะเคียนทอง ปาล์ม กระพ้อหนู ยังสามารถพบสัตว์ป่าหลายชนิด เช่น สมเสร็จ เลียงผา เก้ง นกเงือก ประกาศเป็นอุทยานเมื่อ 16 เมษายน พ.ศ. 2531 ได้รับการจัดตั้งเป็นอุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 5 รอบ

น้ำตกตำหนัง เป็นน้ำตกที่ตกจากหน้าผา สูง 63 เมตร มีน้ำตลอดทั้งปี ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ระยะทาง 2 กิโลเมตร
น้ำตกโตนต้นเตย เป็นน้ำตกที่ตกจากหน้าผา สูง 45 เมตร ตามทางเดินจะผ่านจุดชมทิวทัศน์ สามารถมองเห็นป่าเขาที่สมบูรณ์ของอุทยาน

 อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน 
อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน ตั้งอยู่ที่ตำบลเกาะพระทอง อำเภอคุระบุรี (ที่ทำการอุทยานตั้งอยู่ที่ตำบลลำแก่น อำเภอท้ายเหมือง) ครอบคลุมพื้นที่ 80,000 ไร่ ประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อ 1 กันยายน พ.ศ. 2525 คำว่า สิมิลัน เป็นภาษายาวีหรือมลายู แปลว่า "เก้า" หมู่เกาะสิมิลันเป็นหมู่เกาะเล็ก ๆ ในทะเลอันดามัน มี 9 เกาะ เรียงจากเหนือมาใต้ คือ เกาะหูยง เกาะปายัง เกาะปาหยัน เกาะเมี่ยง เกาะปายู เกาะหัวกะโหลก เกาะสิมิลัน และเกาะบางู หมู่เกาะสิมิลันได้รับการยกย่องว่าเป็นหมู่เกาะที่มีความสวยงามทั้งบนบกและใต้น้ำ มีปะการังที่สวยงามหลายชนิด สามารถดำน้ำได้ทั้งน้ำตื้นและน้ำลึก สามารถพบปลาที่หายาก เช่น วาฬ โลมา และปลาไหลมอเรย์ (moray) ช่วงเดือนที่น่าเที่ยวมากที่สุด คือช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนเมษายน นอกจากนั้นจะประกาศปิดเกาะ

 อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ 
อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ ตั้งชื่อตามพระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) เทศาเมืองภูเก็ต ผู้ค้นพบเกาะ เป็นอุทยานแห่งชาติที่ตั้งอยู่ในเขตจังหวัดพังงา มีลักษณะเป็นหมู่เกาะในทะเลอันดามัน อยู่ติดกับชายแดนไทย–พม่า มีพื้นที่ประมาณ 84,375 ไร่ ร้อยละ 76 ของพื้นที่เป็นทะเล ส่วนที่เหลือเป็นแผ่นดิน ประกอบด้วยเกาะ 5 เกาะ คือ เกาะสุรินทร์เหนือ เกาะสุรินทร์ใต้ เกาะไข่ (เกาะตอรินลา) เกาะกลาง (เกาะปาจุมบา) เกาะรี (เกาะสต๊อก) และ 1 กองหินปริ่มน้ำ คือกองหินริเชลิว เป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2524 เป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 29 ของประเทศไทย

หมู่เกาะสุรินทร์เป็นหมู่เกาะที่วางตัวอยู่ในกลุ่มอ่าวขนาดใหญ่ ดังนั้นจึงเป็นที่บังคลื่นลมได้ดีทั้งสองฤดู คือ ฤดูร้อน และฤดูฝน จึงเป็นแหล่งกำเนิดแนวปะการังน้ำตื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์และมีขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศไทย นอกจากนี้ยังมีหมู่บ้านของชาวเลเลกลุ่มสุดท้ายที่ยังดำรงวัฒนธรรมดั้งเดิมมากที่สุด คือ มอแกน หรือ “ยิบซีแห่งท้องทะเล” ประมาณ 200 คน ปัจจุบันได้ตั้งหมู่บ้านอยู่ที่เกาะสุรินทร์ใต้ ขายของที่ระลึกให้นักท่องเที่ยว และบางส่วนทำงานเป็นลูกจ้างของอุทยานฯ

 อุทยานแห่งชาติอ่าวพังงา 
อุทยานแห่งชาติอ่าวพังงา เป็นอุทยานแห่งชาติที่ตั้งอยู่ในจังหวัดพังงา มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 400 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ป่าชายเลนผืนใหญ่ที่อุดมสมบูรณ์คงสภาพธรรมชาติดั้งเดิมอยู่มาก เป็นป่าชายเลนกว้างใหญ่ที่สุดของประเทศไทยในปัจจุบัน โดยมีเนื้อที่ป่าโดยรวมทั้งจังหวัด 190,265 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 18.17 ของเนื้อที่ป่าชายเลนทั้งประเทศ (พ.ศ. 2539) เขตอุทยานแห่งชาติอ่าวพังงานับตั้งแต่เขตอำเภอเมืองพังงา เลียบตามชายฝั่งจนถึงเขตอำเภอตะกั่วทุ่ง และบริเวณพื้นน้ำในทะเลอันดามัน ซึ่งมีพื้นที่ร้อยละ 80 ของพื้นที่อุทยานแห่งชาติ ประกอบด้วยเกาะน้อยใหญ่ประมาณ 42 เกาะ เช่น เกาะเขาเต่า เกาะพระอาตเฒ่า เกาะโบยน้อย เกาะโบยใหญ่ เกาะรายาหริ่ง เกาะพนัก เกาะห้อง เกาะปันหยี เขาพิงกัน เป็นต้น

 อุทยานอื่น ๆ 
 อุทยานแห่งชาติเขาลำปี-หาดท้ายเหมือง
 อุทยานแห่งชาติเขาหลัก-ลำรู่
 อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะระ-เกาะพระทอง