# ต้นพระศรีมหาโพธิ์
ในปัจจุบันต้นพระศรีโพธิ์สำคัญที่ยังคงยืนต้นอยู่ในปัจจุบันมี 3 ต้นด้วยกัน คือ ต้นพระศรีมหาโพธิ์ตรัสรู้ที่พุทธคยา, ต้นพระชัยศรีมหาโพธิ์เมืองอนุราธปุระ, และต้นอานันทโพธิ์วัดพระเชตวันมหาวิหาร แต่ต้นโพธิ์พระเจ้าอโศกแห่งเมืองอนุราธปุระ ที่นำหน่อพันธ์มาจากพุทธคยา ได้รับการเคารพนับถือและปฏิบัติบูชาด้วยความเคารพอย่างสูงมาตลอดตั้งแต่สองพันปีโดยไม่ขาดช่วง มีการทำกำแพงทองคำและมีชาวพุทธผู้ศรัทธามาทำการสักการะตลอดเวลา ซึ่งต่างจากต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่พุทธคยาที่ถูกทำลายและล้มลงตามธรรมชาติหลายครั้ง และต้นอานันทโพธิ์ที่วัดเชตวันที่ขาดช่วงการดูแลจากชาวพุทธหลังจากพระพุทธศาสนาเสื่อมไปจากอินเดียดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา.ตำนานพุทธเจดีย์ โรงพิมพ์ไทยพิทยา ๒๔๙๐ กรุงเทพ 

แม้ในประเทศไทย จะไม่ค่อยให้ความสำคัญกับต้นพระศรีมหาโพธิ์เท่ากับชาวพุทธในศรีลังกา แต่ปรากฏตามความเชื่อในประเทศไทยว่า ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ที่พุทธคยา เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำปีเกิดสำหรับผู้ที่เกิดปีมะเส็ง สำหรับชาวล้านนายังมีความเชื่ออีกว่า ต้นโพธิ์เป็นไม้ศักดิ์สิทธิ์ช่วยขจัดความทุกข์ได้ จึงมีประเพณีถวายไม้ค้ำโพธิ์ และเครื่องประกอบพิธีกรรม ใต้ต้นโพธิ์ โดยผูกคติกับความเชื่อเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งไม่ใช่ความหมายเดิมของการบูชาต้นพระศรีมหาโพธิ์ตามคัมภีร์ในพระพุทธศาสนา

อย่างไรก็ตามต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่สืบหน่อมาจากต้นพระศรีมหาโพธิ์ตรัสรู้ในประเทศไทยยังคงมีอยู่หลายต้น เช่น ต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่วัดต้นศรีมหาโพธิ์ (ที่เชื่อว่านำเข้ามาปลูกสมัยทวาราวดี), วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร, วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร วัดมณีชลขัณฑ์  (ปลูกในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)วัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร เป็นต้น

แม้การทำลายต้นโพธิ์ตามคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาจะระบุว่าเป็นการทำบาปและหลบหลู่พระรัตนตรัย แต่ในมหาสมณวินิจฉัย ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรสสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส. พระมหาสมณวินิจฉัย. พิมพ์ครั้งที่ ๕ กรุงเทพ : สำนักพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๓๕ กล่าวว่าเฉพาะต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่เป็นอุทเทสิกเจดีย์เท่านั้น ต้นโพที่งอกทั่วไปและไม่ได้เป็นอุเทสิกาเจดีย์ คือไม่มีผู้เคารพบูชาในฐานะตัวแทนของพระพุทธเจ้า (เช่นเดียวกับพระพุทธรูป)

 ต้นโพธิ์ในพุทธกาลต่าง ๆ 
 พระพุทธเจ้า  ต้นโพธิ์ พระทีปังกรพุทธเจ้า  ดีปลี  พระโกณฑัญญพุทธเจ้า  สาละ  พระมังคลพุทธเจ้า  กากะทิง/บุนนาค  พระสุมนพุทธเจ้า  กากะทิง/บุนนาค  พระเรวตพุทธเจ้า  กากะทิง/บุนนาค  พระโสภิตพุทธเจ้า  กากะทิง/บุนนาค  พระอโนมทัสสีพุทธเจ้า  อรชุน  พระปทุมพุทธเจ้า  อ้อยช้าง  พระนารทพุทธเจ้า  อ้อยช้าง  พระปทุมุตรพุทธเจ้า  เกี๊ยะ  พระสุเมธพุทธเจ้า  สะเดา  พระสุชาตพุทธเจ้า  ไผ่  พระปิยทัสสีพุทธเจ้า  สมอเทศ  พระอัตถทัสสีพุทธเจ้า  จำปา  พระธรรมทัสสีพุทธเจ้า  มะพลับ  พระสิทธัตถพุทธเจ้า  กะหนานปลิง  พระติสสพุทธเจ้า  รกฟ้า  พระปุสสพุทธเจ้า  มะขามป้อม  พระวิปัสสีพุทธเจ้า  แคฝอย  พระสิขีพุทธเจ้า  มะม่วงบุณฑริก  พระเวสสภูพุทธเจ้า  สาละ  พระกกุสันธพุทธเจ้า  พฤกษ์  พระโกนาคมนพุทธเจ้า  มะเดื่อชุมพร  พระกัสสปพุทธเจ้า  นิโครธ  พระโคตมพุทธเจ้า  โพ  พระเมตไตรยพุทธเจ้า  กากะทิง/บุนนาค พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 20 พระรามสัมพุทธเจ้า  จันทน์ พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 29 พระธรรมราชาสัมพุทธเจ้า  กากะทิง/บุนนาค พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 31 พระธรรมสามีสัมพุทธเจ้า  สาละ พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 34 พระนารทสัมพุทธเจ้า  จันทน์ พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 39 พระรังสีมุนีสัมพุทธเจ้า  ดีปลี พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 42 พระเทวเทพสัมพุทธเจ้า  จำปา พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 47 พระนรสีหสัมพุทธเจ้า  แคฝอย พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 50 พระติสสสัมพุทธเจ้า  นิโครธ พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 53 พระสุมังคลสัมพุทธเจ้า  กากะทิง/บุนนาค พระคัมภีร์อนาคตวงศ์, หน้า 63

 ประเทศไทย 
300px|thumb|ต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ์ ที่จังหวัดปราจีนบุรี เชื่อว่าเป็นต้นโพต้นแรกในไทย อายุมากกว่า 2,000 ปี|leftในประเทศไทย มีความเชื่อว่าเคยมีการปลูกต้นพระศรีมหาโพธิ์มาแล้วเมื่อมากกว่า 2,000 ปีก่อน โดยเป็นหน่อแตกออกมาจากต้นพระศรีมหาโพธิ์ในพุทธคยา นำมาปลูกภายในวัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ์ ที่จังหวัดปราจีนบุรี และถือเป็นสัญลักษณ์ประจำจังหวัดอีกด้วย

ในปี พ.ศ. 2568 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวจะทรงปลูกต้นพระศรีมหาโพธิ์ ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต ในวันที่ 11 พฤษภาคม ซึ่งตรงกับวันวิสาขบูชา และพระราชทานนามว่า "พระศรีมหาโพธิยาลงกรณ์" (พระ - สี - มะ - หา - โพ - ทิ - ยา - ลง - กอน) หมายถึง พระศรีมหาโพธิ์อันงดงามด้วยพระปัญญาตรัสรู้ พร้อมทั้งยังพระราชทานต้นพระศรีมหาโพธิ์ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องอัญเชิญไปปลูกในกรุงเทพมหานครและจังหวัดอื่น ๆ ทั้ง 76 จังหวัดในวันเดียวกันอีกด้วย โดยพระราชทานนามว่า "พระศรีมหาโพธิทศมราชบพิตร" (พระ - สี - มะ - หา - โพ - ทิ - ทด - สะ - มะ - ราด - ชะ - บอ - พิด) หมายถึง พระศรีมหาโพธิ์พระราชทานจากพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 10 และต่อมาพระราชทานฤกษ์การปลูกพระศรีมหาโพธิทศมราชบพิตรในเวลา 9:29 น. โดยแต่ละจังหวัดกำหนดสถานที่ปลูกต้นไม้แตกต่างกัน ประกอบด้วย ภายในวัด 43 จังหวัด, ศาสนสถาน 23 จังหวัด, สวนสาธารณะ 9 จังหวัด และศาลากลางจังหวัด 2 จังหวัด