# ภาษาอุยกูร์
ภาษาอุยกูร์ (, , ,  หรือ , , , , CTA: Uyğurçä; อดีตรู้จักกันในชื่อ ตุรกีตะวันออก) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิกที่เขียนในอักษรเปอร์เซีย-อาหรับ มีผู้พูด 25 ล้านคน ส่วนใหญ่พูดโดยชาวอุยกูร์ในเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ของจีนตะวันตก และมีชุมชนสำคัญที่พูดภาษานี้ในประเทศคาซัคสถาน คีร์กีซสถาน และอุซเบกิสถานกับหลายประเทศที่มีชาวอุยกูร์พลัดถิ่น ภาษอุยกูร์เป็นภาษาราชการของเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ และมีการใช้งานทั้งในทางสังคมและทางการ เช่นเดียวกันกับสื่อสิ่งพิมพ์ โทรทัศน์ กับวิทยุ และใช้เป็นภาษากลางของชนกลุ่มน้อยในซินเจียงEngesæth 2009, p. 7 

ระบบการเขียนที่ดัดแปลงจากอักษรอหารับเป็นอักษรที่พบได้มากที่สุดและเป็นอักษรมาตรฐานอักษรเดียวในประเทศจีน ถึงแม้ว่าจะมีการใช้ระบบการเขียนอื่นด้วยวัตถุประสงค์เสริมและประวัติศาสตร์ ชัดตัวอักษรอาหรับต้องเขียนสัญลักษณ์สระทั้งหมด เนื่องจากการปรับปรุงอักษรเปอร์เซีย-อาหรับในคริสต์ศตวรรษที่ 20 และยังมีอักษรละตินสองแบบ กับอักษรซีริลลิกแบบเดียวให้ใช้งาน แม้ว่าจะมีผู้ใช้งานน้อยกว่าอักษรอาหรับก็ตาม

 ไวยากรณ์ 
การเรียงประโยคเป็นแบบ ประธาน-กรรม-กริยา ปรบท คำแสดงความเป็นเจ้าของ คำคุณศัพท์ คำบอกจำนวน มาก่อนคำนามที่ขยาย และคำแสดงคำถามอยู่ต้นประโยค มีคำอุปสรรคและปัจจัย การเรียงลำดับคำมีการแยกระหว่างประธานและกรรมรอง หัวข้อและความเห็น นามมี 8 การก แสดงด้วยปัจจัย ปัจจัยของคำกริยาแสดงประธาน บุคคล จำนวน  รูปแบบของคำกริยามีรูปถูกกระทำ ผลสะท้อน ความสัมพันธ์ร่วมกัน และเป็นเหตุเป็นผล

 คำศัพท์ 
คำศัพท์พื้นฐานมาจากภาษากลุ่มเตอร์กิก มีคำยืมจากภาษาเปอร์เซียมากเช่นเดียวกับภาษาอุซเบก นอกจากนี้เป็นคำยืมจากภาษาจีนและภาษารัสเซีย

 ระบบการเขียน 

thumb|ป้ายหน้าพิพิธภัณฑ์ทหารซินเจียงเขียนในภาษาอุยกูร์ (ใช้อักษรอาหรับ) และภาษาจีนมาตรฐาน
thumb|ป้ายที่Ghulja ซินเจียง เขียนในภาษาอุยกูร์ (ใช้อักษรอาหรับ) และภาษาจีน (ทั้งอักษรจีนและพินอิน)

ภาษาคาร์ลุกเริ่มเขียนด้วยอักษรเปอร์เซีย-อาหรับ (Kona Yëziq) ในคริสต์ศตวรรษที่ 10 เมื่อกลุ่มคาราข่านเข้ารับอิสลาม ต่อมา มีการปรับปรุงอักษรเปอร์เซีย-อาหรับในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ด้วยการใช้เครื่องหมายแสดงเสียงสระทุกเสียง และกำจัดอักษรอาหรับที่ไม่มีเสียงในภาษาอุยกูร์สมัยใหม่ ภาษานี้โดยหลักเขียนด้วยอักษรฐานเปอร์เซีย-อาหรับ ซึ่งต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกสมัยใหม่หลายภาษา และยังมีอักษรซีริลลิกแบบเดียวและอักษรละตินสองแบบที่มีผู้ใช้งานน้อยกว่า

ชุดตัวอักษรสี่รูปแบบที่ใช้ในปัจจุบันสามารถสังเกตได้จากข้างล่างนี้.

 ชุดตัวอักษรอาหรับอุยกูร์ (Uyghur Arabic alphabet หรือ UEY)
 ชุดตัวอักษรซีริลลิกอุยกูร์ (Uyghur Cyrillic alphabet หรือ USY)
 อักษรใหม่อุยกูร์ (Uyghur New Script หรือ UYY)
 ชุดอักษรละตินอุยกูร์ (Uyghur Latin alphabet หรือ ULY)

ตารางอักษรข้างล่างแสดงชุดเปรียบเทียบอักษร พร้อมกับการถอดเสียงในสัทอักษรสากล

 ลำดับ สัทอักษรสากล UEY USY UYY ULY   ลำดับ สัทอักษรสากล UEY USY UYY ULY 1      А а  A a 17      Қ қ  Ⱪ ⱪ  Q q 2   ~     Ә ә  Ə ə  E e 18      К к  K k 3      Б б  B b 19      Г г  G g 4      П п  P p 20      Ң ң  Ng ng 5      Т т  T t 21      Л л  L l 6      Җ җ  J j 22      М м  M m 7      Ч ч  Q q  Ch ch 23      Н н  N n 8      Х х  H h  X x 24      Һ һ  Ⱨ ⱨ  H h 9      Д д  D d 25      О о  O o 10      Р р  R r 26      У у  U u 11      З з  Z z 27      Ө ө  Ɵ ɵ  Ö ö 12      Ж ж  Ⱬ ⱬ  Zh zh 28      Ү ү  Ü ü 13      С с  S s 29  ~    В в  V v  W w 14      Ш ш  X x  Sh sh 30      Е е  E e  Ë ë (อดีต É é) 15      Ғ ғ  Ƣ ƣ  Gh gh 31   ~    И и  I i 16      Ф ф  F f 32      Й й  Y y

 ตัวอย่างข้อความ 
ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างข้อความภาษาอุยกูร์http://www.omniglot.com/writing/uyghur.htm
+ ตัวอย่างข้อความภาษาอุยกูร์  ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا بابباراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلغە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە خاس روھ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى كېرەك     อักษรซีริลลิก   ULY  Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we hoquqta babbarawer bolup tughulghan. Ular eqilghe we wijdan'gha ige hemde bir-birige qérindashliq munasiwitige xas roh bilen muamile qilishi kérek.  อักษรละตินแบบตุรกี Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we xoquqta babbarawer bolup tuğulğan. Ular eqilğe we wicdanğa ige hemde bir-birige qérindaşliq munasiwitige xaş rox bilen mu’amile qilişi kérek.  แปลเป็นไทย  มนุษย์ทุกคนเกิดมาอย่างมีอิสระและมีสิทธิเสรีภาพเท่าเทียมกัน  เราทุกคนมีความคิดความเข้าใจเป็นของเราเอง เราทุกคนควรได้รับการปฏิบัติไปในทางเดียวกัน