# อำเภอขาณุวรลักษบุรี
ขาณุวรลักษบุรี [ขา-นุ-วอ-ระ-ลัก-สะ-บุ-รี]ราชบัณฑิตยสถาน. อ่านอย่างไร และ เขียนอย่างไร ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. พิมพ์ครั้งที่ 16. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2546. เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดกำแพงเพชร เดิมเป็นเขตท้องที่ของอำเภอคลองขลุงทั้งหมด ก่อนที่จะขอจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอโดยการปกครองบางส่วนออกจากอำเภอคลองขลุง ในพ.ศ. 2450 และยกฐานะเป็นอำเภอในวันที่ 16 พฤศจิกายน 2491 รวมระยะเวลาการเป็นกิ่งอำเภอ 41 ปี

 ประวัติ 
เมืองแสนตอ สันนิษฐานว่าเป็นเมืองโบราณรุ่นเดียวกับเมืองเทพนคร เมืองไตรตรึงษ์ เมืองพาน เมืองคณฑี เมืองนครชุม เมืองชากังราว มีประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน ในสมัยสมเด็จพระมหาจักพรรดิ์แห่งกรุงศรีอยุธยา มีบันทึกในพงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐ ใจความว่า เมื่อ พ.ศ. 2102 สมเด็จพระมหาจักรพรรดิเสด็จมาคล้องช้าง ณ เมืองแสนตอ ซึ่งขึ้นกับเมืองกำแพงเพชร ได้ช้าง 40 เชือก

สาเหตุที่เรียกว่าเมืองแสนตอ อาจเพราะมีตอจำนวนมากในแม่น้ำปิง บ้างสันนิษฐานว่าอาจจะเป็นรอ ที่เมืองแสนตอ ทำดักเรือของพม่าเมื่อไปตีกรุงศรีอยุธยา หรือบางท่านก็ว่ามีการตัดไม้มาก เมื่อตลิ่งพัง ตอเหล่านั้นได้ตกลงไปในน้ำ ทำให้ลำน้ำปิงช่วงแสนตอมีตอมากมาย จึงเรียกว่าเมืองแสนตอ, ประวัติอำเภอขาณุวรลักษบุรี.
 วันที่ 1 มกราคม 2450 แยกพื้นที่ตำบลแสนตอ ตำบลสลกบาตร ตำบลบ่อถ้ำ และตำบลยางสูง จากอำเภอขาณุ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอขาณุ และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอขาณุ
 วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอขาณุ อำเภอขาณุ (อำเภอคลองขลุง) จังหวัดกำแพงเพชร เป็น กิ่งอำเภอแสนตอ
 วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอแสนตอ อำเภอขาณุ เป็น กิ่งอำเภอขาณุวรลักษบุรี
 วันที่ 16 พฤศจิกายน 2491 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอขาณุวรลักษบุรี อำเภอคลองขลุง เป็น อำเภอขาณุวรลักษบุรี
 วันที่ 8 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลขาณุวรลักษบุรี ในท้องที่บางส่วนของตำบลแสนตอและตำบลยางสูง
 วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลสลกบาตร ในท้องที่บางส่วนของตำบลสลกบาตรประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลสลกบาตร อำเภอขาณุวรลักษณ์บุรี จังหวัดกำแพงเพชร 
 วันที่ 2 ตุลาคม 2522 ตั้งตำบลปางมะค่า แยกจากตำบลบ่อถ้ำประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองกำแพงเพชร อำเภอคลองขลุง อำเภอขาณุวรลักษบุรี อำเภอไทรงามและกิ่งอำเภอคลองลาน อำเภอเมืองกำแพงเพชร จังหวัดกำแพงเพชร
 วันที่ 21 กรกฎาคม 2524 ตั้งตำบลวังหามแห แยกจากตำบลดอนแตงประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่กิ่งอำเภอลานกระบือ อำเภอพรานกระต่าย อำเภอไทรงาม อำเภอขาณุวรลักษบุรี อำเภอคลองขุง จังหวัดกำแพงเพชร
 วันที่ 8 มิถุนายน 2525 ตั้งตำบลเกาะตาล แยกจากตำบลแสนตอประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอขาณุวรลักษบุรี จังหวัดกำแพงเพชร
 วันที่ 30 สิงหาคม 2526 ได้มีการขยายเขตสุขาภิบาลขาณุวรลักษบุรี ให้มีพื้นที่ครอบคลุมบางส่วนของตำบลป่าพุทราด้วยประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลขาณุวรลักษบุรี อำเภอขาณุวรลักษบุรี จังหวัดกำแพงเพชร 
 วันที่ 11 สิงหาคม 2536 ได้มีการเปลี่ยนแปลงและขยายเขตสุขาภิบาลสลกบาตร ให้มีพื้นที่กว้างขึ้น เพื่อรองรับความเจริญประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลสลกบาตร อำเภอขาณุวรลักษบุรี จังหวัดกำแพงเพชร 
 วันที่ 30 เมษายน 2537 แยกการปกครองของตำบลระหาน ตำบลบึงสามัคคี และตำบลวังชะโอน ขึ้นเป็น กิ่งอำเภอบึงสามัคคี โดยขึ้นกับอำเภอขาณุวรลักษบุรีประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งเขตท้องที่อำเภอขาณุวรลักษบุรี จังหวัดกำแพงเพชร ตั้งเป็นกิ่งอำเภอบึงสามัคคี
 วันที่ 12 กันยายน 2538 ตั้งตำบลเทพนิมิต แยกจากตำบลระหานประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและกำหนดเขตตำบลในท้องที่กิ่งอำเภอบึงสามัคคี จังหวัดกำแพงเพชร 
 วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลขาณุวรลักษบุรีและสุขาภิบาสลกบาตร เป็น เทศบาลตำบลขาณุวรลักษบุรีและเทศบาลตำบลสลกบาตร ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะกิ่งอำเภอบึงสามัคคี อำเภอขาณุวรลักษบุรี เป็น อำเภอบึงสามัคคี

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอขาณุวรลักษบุรีตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอคลองขลุงและอำเภอบึงสามัคคี
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบรรพตพิสัย
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอลาดยาวและอำเภอแม่วงก์ (จังหวัดนครสวรรค์)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอปางศิลาทอง

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอขาณุวรลักษบุรีแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 11 ตำบล 143 หมู่บ้าน ได้แก่
1.ยางสูง(Yang Sung)7.วังชะพลู(Wang Chaphlu)  2.ป่าพุทรา(Pa Phutsa)8.โค้งไผ่(Khong Phai)    3.แสนตอ(Saen To)9.ปางมะค่า(Pang Makha)    4.สลกบาตร(Salok Bat)10.วังหามแห(Wang Ham Hae)   5.บ่อถ้ำ(Bo Tham)11.เกาะตาล(Ko Tan)   6.ดอนแตง(Don Taeng)

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอขาณุวรลักษบุรีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองปางมะค่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปางมะค่าทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลขาณุวรลักษบุรี ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลยางสูง ตำบลป่าพุทรา และตำบลแสนตอ
 เทศบาลตำบลสลกบาตร ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสลกบาตร
 องค์การบริหารส่วนตำบลยางสูง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางสูง (นอกเขตเทศบาลตำบลขาณุวรลักษบุรี)
 องค์การบริหารส่วนตำบลป่าพุทรา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าพุทรา (นอกเขตเทศบาลตำบลขาณุวรลักษบุรี)
 องค์การบริหารส่วนตำบลแสนตอ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแสนตอ (นอกเขตเทศบาลตำบลขาณุวรลักษบุรี)
 องค์การบริหารส่วนตำบลสลกบาตร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสลกบาตร (นอกเขตเทศบาลตำบลสลกบาตร)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ่อถ้ำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อถ้ำทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดอนแตง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนแตงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังชะพลู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังชะพลูทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโค้งไผ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโค้งไผ่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังหามแห ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังหามแหทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะตาล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะตาลทั้งตำบล