# อำเภอศรีมหาโพธิ
ศรีมหาโพธิ  [สี-มะ-หา-โพด]ราชบัณฑิตยสถาน. อ่านอย่างไร และ เขียนอย่างไร ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. พิมพ์ครั้งที่ 22. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2557, หน้า 55. เป็นอำเภอ 1 ใน 7 ของจังหวัดปราจีนบุรี ปัจจุบันเป็นพื้นที่อุตสาหกรรมขนาดใหญ่แห่งหนึ่งของภาคตะวันออก เป็นที่ตั้งของนิคมอุตสาหกรรม 304 ปราจีนบุรี สืบค้นวันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2565 และสวนอุตสาหกรรมโรจนะ (ปราจีนบุรี) เป็นพื้นที่ที่มีการเพิ่มของประชากรสูงมากที่สุดของจังหวัด และยังเป็นเขตประวัติศาสตร์ที่สำคัญ คือ โบราณสถานพานหิน โบราณสถานลายพระหัตถ์ โบราณสถานหลุมเมือง
thumb|275x275px|โบราณสถานพานหิน เป็นโบราณสถานที่ก่อด้วยศิลาแลงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสขนาดใหญ่ กว้างด้านละ 15.50 เมตร สูง 3.50 เมตร มีมุขยืนออกไปทั้งสี่ด้าน

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอศรีมหาโพธิมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองปราจีนบุรีและอำเภอประจันตคาม 
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอกบินทร์บุรี
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสนามชัยเขตและอำเภอพนมสารคาม  (จังหวัดฉะเชิงเทรา)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอศรีมโหสถ 
thumb|413x413px|โบราณสถานหลุมเมือง ลักษณะเป็นหลุมเจาะลึกลงไปในพื้นศิลาแลงธรรมชาติ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 0.40 เมตร ลึกประมาณ 0.50 เมตร เรียงกันเป็นแนวคล้ายเตาขนมครก โดยแต่ละหลุมห่างกันประมาณ 1 เมตร ตั้งอยู่ในเขตเมืองนางอมรเทวี

 ประวัติ 
"ศรีมหาโพธิ" มาจากที่ตำบลโคกปีบ ซึ่งเดิมขึ้นการปกครองอยู่กับอำเภอศรีมหาโพธิ (ปัจจุบันตั้งเป็นอำเภอศรีมโหสถ) มีต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิอยู่ต้นหนึ่ง เป็นต้นโพธิ์ที่มีขนาดใหญ่มาก นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าต้นโพธิ์นี้ได้นำพันธุ์มาจาก "ต้นพระศรีมหาโพธิ" พุทธคยาประเทศอินเดีย เพราะสมัยนั้นพระพุทธศาสนาได้แพร่มาถึงอาณาจักรสุวรรณภูมิราวพุทธศักราช 300 แล้ว ได้แพร่มาถึงทวารวดีราวพุทธศักราช 500 ความเจริญของพระพุทธศาสนาดังกล่าวนี้ บรรดาสมณะทูตทั้งหลายนำเอาพระศรีมหาโพธิพันธุ์พุทธคยา มาปลูกเป็นบริโภคเจดีย์สำหรับกราบไหว้บูชา เพราะอาณาจักรทวาราวดีนอกจากจะได้รับแจกจ่ายพระบรมสารีริกธาตุแล้ว คงได้รับพันธุ์พระศรีมหาโพธิพุทธคยาจากสมณะทูตมาเผยแพร่ศาสนาอีกครั้งและนำมาปลูกไว้ ณ ที่หลายแห่ง จึงน่าเชื่อว่าต้นโพธิ์ต้นนี้เป็นต้นโพธิ์พุทธคยา แต่ว่าต้นเดิมอาจจะตายไป เพราะเป็นเวลานานถึง 2,000 ปีล่วงมาแล้ว 

ต้นที่อยู่ปัจจุบันเป็นหน่อที่เกิดขึ้นใหม่รอบต้นเดิม และตรงที่ปลูกอยู่นั้นอยู่ในสังฆารวาสแห่งหนึ่งซึ่งมีอาณาเขตเข้าไปถึงเมืองโพธิสัตว์และเมืองตะโหนดในประเทศกัมพูชา ดังนั้นจึงเรียกว่า "ดงศรีมหาโพธิ" และเนื่องจากประชาชนในจังหวัดปราจีนบุรี กับจังหวัดใกล้เคียงถือกันว่า เป็นต้นโพธิ์ที่ได้รับพันธุ์มาจากพุทธคยาประเทศอินเดีย อันเป็นบริโภคเจดีย์สำคัญแห่งหนึ่งของพระพุทธศาสนาจึงได้นับถือกราบไหว้บูชาระลึกถึงองค์สัมมาสัมพุทธเจ้าตลอดมาจนถึงทุกวันนี้ เมื่อมีการจัดตั้งอำเภอตามแนวการปกครองมณฑลเทศาภิบาลขึ้น ได้รับการจัดตั้งขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2440 อำเภอนี้ได้มีสิ่งศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้อยู่ด้วย จึงได้นามของอำเภอว่า "ศรีมหาโพธิ" อำเภอศรีมหาโพธิ - ข้อมูลอำเภอ-สถานที่ท่องเที่ยว-ติดต่อราชการ

วันที่ 30 มีนาคม 2461 โอนพื้นที่ตำบลสัมพันธ์ อำเภอประจันตคาม มาขึ้นกับ อำเภอศรีมหาโพธิ วันที่ 30 มีนาคม พ.ศ. 2461
วันที่ 8 พฤษภาคม 2464 ยุบกิ่งอำเภอท่าประชุมชน รวมกับอำเภอศรีมหาโพธิ วันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2464
วันที่ 30 กันยายน 2467 ยุบตำบลดอนใหญ่ ไปรวมกับตำบลดงกระทงยาม วันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2467
วันที่ 1 พฤศจิกายน 2468 ยุบตำบลท่าประชุมชน ไปรวมกับตำบลศรีมหาโพธิ ยุบตำบลโคกมอญ ไปรวมกับตำบลโคกปีบ และยุบตำบลท่าแห ไปรวมกับตำบลบ้านทาม วันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 วันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468
 วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2473 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอศรีมหาโพธิกับอำเภอประจันตคาม โดยโอนพื้นที่หมู่ 14–15 (ในขณะนั้น) ของตำบลสัมพันธ์ อำเภอศรีมหาโพธิ ไปขึ้นกับตำบลประจันตคาม อำเภอประจันตคาม วันที่ 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2473
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลบางกุ้ง แยกออกจากตำบลหาดยาง ตั้งตำบลคู้ลำพัน แยกออกจากตำบลไผ่ชะเลือด วันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2490
 วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลศรีมหาโพธิ ในท้องที่บางส่วนของตำบลศรีมหาโพธิ วันที่ 3 สิงหาคม พ.ศ. 2499
 วันที่ 23 ธันวาคม 2501 ตั้งตำบลท่าตูม แยกออกจากตำบลศรีมหาโพธิ วันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2501
 วันที่ 17 มกราคม 2510 จัดตั้งสุขาภิบาลโคกปีบ ในท้องที่หมู่บ้านม่วงขาว บ้านด่าน บ้านโคกปีบ และบ้านโคกวัด ตำบลโคกปีบ วันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2510
 วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2512 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลศรีมหาโพธิ วันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2512 เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น โดยขยายอาณาเขตมาถึงบางส่วนของหมู่ที่ 6 บ้านโคกขวาง ตำบลหนองโพรง
 วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2513 แยกพื้นที่ตำบลโคกปีบ ตำบลคู้ลำพัน และไผ่ชะเลือด อำเภอศรีมหาโพธิ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอโคกปีบ วันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2513 และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอศรีมหาโพธิ 
 วันที่ 5 กรกฎาคม 2517 ตั้งตำบลโคกไทย แยกออกจากตำบลโคกปีบ วันที่ 5 กรกฎาคม พ.ศ. 2517
 วันที่ 12 เมษายน 2520 ยกฐานะกิ่งอำเภอโคกปีบ อำเภอศรีมหาโพธิ เป็น อำเภอโคกปีบ วันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2520
 วันที่ 29 มิถุนายน 2525 ตั้งตำบลกรอกสมบูรณ์ แยกออกจากตำบลท่าตูม วันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2525
 วันที่ 22 เมษายน 2535 จัดตั้งสุขาภิบาลกรอกสมบูรณ์ ในท้องที่หมู่ 1 ตำบลกรอกสมบูรณ์ วันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2535
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลศรีมหาโพธิ และสุขาภิบาลกรอกสมบูรณ์ เป็นเทศบาลตำบลศรีมหาโพธิ และเทศบาลตำบลกรอกสมบูรณ์ ตามลำดับ วันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2542 ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 24 กันยายน 2547 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลบางกุ้ง รวมกับองค์การบริหารส่วนตำบลศรีมหาโพธิ วันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2547
 วันที่ 29 กันยายน 2547 ยุบสภาตำบลสัมพันธ์ รวมกับองค์การบริหารส่วนตำบลศรีมหาโพธิ และยุบสภาตำบลหาดยาง รวมกับองค์การบริหารส่วนตำบลดงกระทงยาม วันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2547

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอศรีมหาโพธิแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 10 ตำบล 90 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร(ธันวาคม 2566)กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2565." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:  2566. สืบค้น 24 มกราคม 2566.1.ศรีมหาโพธิSri Maha Phot2.สัมพันธ์Samphan3.บ้านทามBan Tham4.ท่าตูมTha Tum5.บางกุ้งBang Kung6.ดงกระทงยามDong Krathong Yam7.หนองโพรงNong Phrong8.หัวหว้าHua Wa9.หาดยางHat Yang10.กรอกสมบูรณ์Krok Sombunรวม

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอศรีมหาโพธิประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 9 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลศรีมหาโพธิ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลศรีมหาโพธิและตำบลหนองโพรง
 เทศบาลตำบลกรอกสมบูรณ์ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลกรอกสมบูรณ์
 องค์การบริหารส่วนตำบลศรีมหาโพธิ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสัมพันธ์และตำบลบางกุ้งทั้งตำบล รวมทั้งตำบลศรีมหาโพธิ (นอกเขตเทศบาลตำบลศรีมหาโพธิ) 
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านทาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านทามทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าตูม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าตูมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดงกระทงยาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงกระทงยามและตำบลหาดยางทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโพรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโพรง (นอกเขตเทศบาลตำบลศรีมหาโพธิ)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหัวหว้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวหว้าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลกรอกสมบูรณ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกรอกสมบูรณ์ (นอกเขตเทศบาลตำบลกรอกสมบูรณ์)

 เขตอุตสาหกรรม 
 เขตอุตสาหกรรม 304
 สวนอุตสาหกรรมโรจนะ ปราจีนบุรี

 สถานที่สำคัญ 
 โบราณสถานหลุมเมือง
 โบราณสถานพานหิน
 สวนสาธารณะ โบราณสถานลายพระหัตถ์ รัชกาลที่ 5