# พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง)
พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี หรือ คอซู้เจียง ณ ระนอง (พ.ศ. 2340 - พ.ศ. 2425) มีนามเดิมว่า ซู้เจียง แซ่คอสารานุกรมประวัติศาสตร์ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (แก้ไขเพิ่มเติม) เล่มที่ 2. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2549. หน้า 109.  เป็นเจ้าเมืองระนองชาวจีนฮกเกี้ยนคนแรกสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมและประสานงานเยาวชนแห่งชาติ. ศรีแผ่นดิน. กรุงเทพฯ : สำนักนายกรัฐมนตรี, 2545. 272 หน้า. หน้า 179. อรุณ เวชสุวรรณ. มวยไชยาและบางเรื่องเกี่ยวกับภาคใต้. กรุงเทพฯ : อรุณวิทยา, 2550. 262 หน้า. หน้า 227. ISBN 978-974-7492-30-9 เป็นต้นสกุล ณ ระนองดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. คนดีที่ข้าพเจ้ารู้จัก. กรุงเทพฯ : ชมรมดำรงวิทยา, 2526. 276 หน้า. หน้า 205.บรมโอรสาธิราช, สมเด็จพระ (พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว). จดหมายเหตุประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ ร.ศ. ๑๒๘. พระนคร : มิตรไทย, 2506. 65 หน้า. หน้า 42.ประทุม ชุ่มเพ็งพันธุ์. "ฮวงซุ้ย ต้นสกุล ณ ระนอง", ประวัติศาสตร์อารยธรรม ภาคใต้: แหล่งประวัติศาสตร์และโบราณคดี ที่สําคัญในประเทศไทย. กรุงเทพฯ : ชมรมเด็ก, 2545. 353 หน้า. หน้า 70-71. ISBN 978-974-2982-14-0 และเป็นคนจีนในตระกูล ณ ระนอง ที่เป็นผู้บุกเบิกอุตสาหกรรมแร่ดีบุกตระกูลแรกในประเทศไทยสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดระนอง. (2560, 26 มีนาคม). "มรดกทางวัฒนธรรม : เจ้าเมืองระนอง".  อ้างใน ธนกร สุวุฒิกุล. คนจีน ๒๐๐ ปี ภายใต้พระบรมโพธิสมภาร. กรุงเทพฯ : เส้นทางเศรษฐกิจ, 2527. หน้า 74-84. สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2565.สถาบันทักษิณคดีศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตสงขลา. สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ. 2529 เล่ม 4. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโตโยต้า, 2529. 4,305 หน้า.คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2530). วารสารเศรษฐศาสตร์การเมือง, 6: 98.

 ประวัติ 
พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง ณ ระนอง) เป็นคนจีนต้นสกุล ณ ระนอง คนแรกที่เข้ามาในประเทศนั้นชื่อเดิมชื่อ ซู้เจียง แซ่คอ และได้เรียกกันว่า คอซู้เจียง คอซู้เจียงเป็นชาวจีนฮกเกี้ยนอพยพเข้ามาในประเทศไทยเมื่อปลายรัชกาลที่ 3 ขณะมีอายุได้ 25 ปี โดยเป็นกรรมกรที่เกาะหมาก (ปีนัง) ต่อมาจึงเป็นพ่อค้าที่เมืองตะกั่วป่าและเมืองพังงา รับสินค้าจากเรือกำปั่นค้าขายระหว่างเมืองชายทะเลตะวันตกแถวเกาะหมาก พังงา ระนอง และตระ (กระบุรี) ได้สมรสกับคนไทยเชื้อสายจีนชาวพังงา ชื่อนางกิมและมีบุตรทั้งหมด 11 คน เป็นหญิง 5 คน และเป็นชาย 6 คน ดังนี้

1. หลวงศรีโลหะภูมิพิทักษ์  (คอซิมเจ่ง ณ ระนอง 許心正) บุตรชายคนแรกได้รับพระราชทานนามสัญญาบัตรในรัชกาลที่ 4 ตำแหน่งผู้ช่วยราชการเมืองระนอง

2. พระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง 許心廣) ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรในรัชกาลที่ 4 เป็นหลวงศรีโลหะภูมิพิทักษ์แล้วจึงเลื่อนเป็นพระยารัตนเศรษฐี  รับราชการผู้ว่าราชการเมืองระนองแทนบิดา

3. หลวงศรีสมบัติ (คอซิมจั๊ว ณ ระนอง 許心泉) ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ในรัชกาลที่ 5 เป็นผู้ช่วยราชการเมืองระนอง

4. พระศรีโลห ภูมิพิทักษ์ (คอซิมขิม ณ ระนอง 許心欽) ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรในรัชกาลที่ 5 เป็นหลวงแล้วเลื่อนเป็นพระ รับราชการตำแหน่งผู้ช่วยราชการเมืองระนอง

5. พระยาจรูญราชโภคากร (คอซิมเต๊ก ณ ระนอง 許心德) ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรในรัชกาลที่ 5 เป็นพระแล้วเลื่อนเป็นพระยา รับราชการตำแหน่งจางวางกำกับราชการเมืองหลังสวน

6. พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิมบี๊ ณ ระนอง) (許心美) ได้เป็นมหาดเล็กในรัชกาลที่ 5 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นที่หลวงบริรักษ์โลหวิสัย ตำแหน่งผู้ช่วยราชการเมืองระนองแล้วเลื่อนเป็นที่พระอัษฎงคตทิศรักษา ผู้ว่าราชการเมืองจัตวาคือกระบุรีต่อมาได้เลื่อนเป็นพระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี ผู้ว่าราชการเมืองตรัง แล้วเลื่อนขึ้นเป็นสมุหเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ต

 การทำงาน 
ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิมบี๊ ณ ระนอง) ที่สืบเชื้อสายกันต่อมายังได้นำเอาต้นไม้ชนิดหนึ่งเข้ามาปลูกในพื้นดินทางจังหวัดภาคใต้ของประเทศ ซึ่งต้นไม้ดังกล่าวเป็นต้นไม้ที่ผลิตผลเป็นยางคือยางพารา ซึ่งถือกันว่าเป็นต้นไม้ที่ให้ผลิตผลที่มีคุณค่าในการอุตสาหกรรม และเป็นทรัพยากรอันมีค่ายิ่งของประเทศรองมาจากข้าวในสมัยนั้นและต่อมาได้รับพระบรมราชโองการให้มีบรรดาศักดิ์เป็น พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี ในตำแหน่งจางวางเมืองระนองซึ่งเทียบเท่าเจ้าเมืองสมัยนั้น นายคอซู้เจียงผู้นี้เป็นจีนฮกเกี้ยน เกิดในบ้านแอซู่ (จิวหู)คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดภูเก็ต. กรุงเทพฯ :  คณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, 2544. หน้า 348. ISBN 978-974-4192-74-5 เขตแขวงเมืองเจียงซิวฮู มณฑลฝูเจี้ยน ประเทศจีน ได้เดินทางจากจีนเข้ามาแต่หาได้ตรงเข้ามาในกรุงเทพมหานครเหมือนคนจีนแซ่อื่น นายคอซู้เจียง ได้ศึกษาภูมิประเทศและประวัติศาสตร์ของสยามมาก่อนแล้ว และได้รู้ว่าทางจังหวัดภาคใต้ของประเทศนั้นอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติมีเหมืองแร่ มีป่าไม้ ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นผลผลิตในทางพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรมอยู่เป็นอันมาก จึงเข้ามาทำธุรกิจการค้าตามแบบของคนจีนโดยทั่วไป แต่ด้วยความขยันพยายามและฉลาด จึงทำให้การค้าเจริญก้าวหน้าเป็นที่นับหน้าถือตาของคนในเมืองสมัยนั้น

จีนคอซู้เจียงได้สมรสกับคนสยามในจังหวัดพังงา มีบุตรด้วยกันหลายคน  และได้รับราชการมีตำแหน่งสูงในระดับผู้ว่าราชการจังหวัดจนกระทั่งเป็นสมุหเทศาภิบาลบางคน ในจำนวนบุตรชายของนายคอซู้เจียง ทุก ๆ คนซึ่งมีจำนวน 6 คน ได้มีบรรดาศักดิ์เป็นหลวงและพระยาทุกคน และได้รับราชการในจังหวัดภาคใต้ในตำแหน่งที่ใหญ่ทุกคน และบุตรชายคนหนึ่งของนายคอซู้เจียงได้เป็นมหาดเล็กในรัชกาลที่ 5 เพราะความเป็นเถ้าแก่ใหญ่และเป็นพ่อค้าที่ไม่ค้าเฉพาะภายในประเทศไทยแต่เป็นพ่อค้าส่งออกคนแรกในเมืองพังงา จึงทำให้นายคอซู้เจียง หาทางขยับขยายในการที่จะหาสินค้าส่งออกไปขายต่างประเทศและขายตามที่ใกล้เคียงให้มากขึ้น และนี่เองเป็นเหตุให้นายคอซู้เจียง ได้มาเป็นคนจีนที่ยิ่งใหญ่ในเมืองระนองจนได้รับพระราชทานนามสกุลว่า ณ ระนอง

 ปั้นปลายชีวิต 
นายคอซู้เจียงหรือในราชทินนามบรรดาศักดิ์ที่ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนั้นเดิมที่ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นหลวงรัตนเศรษฐีในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ดำรงความเป็นขุนนางในตำแหน่งอากร ในจังหวัดระนองในปี พ.ศ. 2387
thumb|สุสานพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี
คอซู้เจียงอยู่ในตำแหน่งจางวางกำกับเมืองระนองจนถึงอายุ 81 ปี และอยู่ในตำแหน่งจางวางได้ 5 ปี 9 เดือน 16 วัน จนกระทั่งวันพฤหัสบดีเดือน 7 ขึ้น 8 ค่ำ ปีมะเมีย จัตวาศก (พ.ศ. 2435) จึงถึงแก่อนิจกรรมด้วยป่วยเป็นวัณโรคกระดูกสันหลัง รวมอายุได้ 86 ปี

 บรรดาศักดิ์ 
 หลวงรัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง)"ตราตั้งจีน (คอซู้เจียง) เป็นหลวงรัตนเศรษฐี มา ณ วันอังคาร เดือน ๓ ขึ้น ๕ ค่ำ จุลศักราช ๑๒๐๖ ปีมะโรงนักษัตรฉศก (พ.ศ. ๒๓๘๗)" ใน ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). หน้า 223-228. ตำแหน่งนายภาษีอากร พ.ศ. 2387
 พระรัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) ตำแหน่งผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง หัวเมืองจัตวา"ยกเมืองระนองเป็นหัวเมืองจัตวา" ใน ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). หน้า 230.ประชุมพงศาวดาร ฉบับหอสมุดแห่งชาติ เล่มที่ ๑๒. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2506. หน้า 392.  เมื่อปีขาล พ.ศ. 2397 ถือศักดินา 800

 พระยารัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) ตำแหน่งผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง เมื่อปีจอ วันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2405สารตราพระคชสีห์นำเมืองตั้งพระยารัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง ณ วันจันทร์แรม ๑๐ ค่ำเดือน ๘ ปีจอจัตวาศก."ตำนานเมืองระนอง", ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). หน้า 239. ถือศักดินา 2000

 พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง) ตำแหน่งจางวางเมืองระนอง เมื่อปีฉลู พ.ศ. 2420"สารตราพระคชสีห์นำเมืองตั้งพระยารัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) เป็นพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี" ใน ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). หน้า 280. ถือศักดินา 3000

 ต้นสกุล ณ ระนอง 
ณ ระนอง (na Ranong)เทพ สุนทรศารทูล. นามสกุลพระราชทาน ๖,๔๓๒ สกุล. กรุงเทพฯ : ดวงแก้ว, 2542. 922 หน้า. หน้า 328. ISBN 974-833-860-6  เป็นนามสกุลพระราชทานในรัชกาลที่ 6 ลำดับที่ 2,345 ตาม ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๓๑ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๓๑. (๒๔๕๘, ๒๒ สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ ๓๒ หน้าที่ ๑,๐๖๗. พระราชทานให้แก่ อำมาตย์เอก พระยารัตนเศรษฐี (คอยู่หงี่) ผู้ว่าราชการเมืองระนอง มณฑลภูเก็ต กระทรวงมหาดไทย กับภรรยาชื่อ ลิวอยู่ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2459 ณ พระตำหนักโปร่งฤทัย เมืองตรัง เพื่อสืบตระกูลพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง) ขุนนางเชื้อสายจีนซึ่งเป็นพระยาระนองคนแรก และประกาศลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2459 โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ เสนาบดีกระทรวงมุรธาธรในขณะนั้นรับสนองพระบรมราชโองการ ต่อมาพระยารัตนเศรษฐี (คอยู่หงี่) จึงได้ยื่นจดทะเบียนนามสกุล ณ ศาลากลางจังหวัดระนอง ๆ จึงได้ออกหนังสือสำคัญการขอจดทะเบียนนามสกุล ฉบับที่ 1,811 ลงวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2459 ไว้เป็นสำคัญเอนก นาวิกมูล และธงชัย ลิขิตพรสวรรค์. สมุดภาพเมืองระนอง: ประมวลภาพเก่า งานศิลป์ และข้าวของต่างๆ ของจังหวัดระนองโดยความร่วมแรงร่วมใจของชาวระนอง. ระนอง : พิมพ์ดี, 2561. 240 หน้า.

ในคราวพระราชทานนามสกุลนั้นได้ออกเป็น บัตรนามสกุลพระราชทานสกุล ณ ระนอง ฝีมือเขียนโดยลายมือเจ้าพนักงานอาลักษณ์ และทรงลงพระปรมาภิไธย "วชิราวุธ ปร." ความว่า

 มรดก 
นามสถานที่ที่เกี่ยวข้อง
ถนน ณ ระนอง เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร พาดผ่านที่ดินของพระยาประดิพัทธ์ภูบาล (คอยู่เหล ณ ระนอง)สำนักผังเมือง กรุงเทพมหานคร. สมุดภาพแห่งกรุงเทพมหานคร 222 ปี. กรุงเทพฯ : สำนักผังเมือง กรุงเทพมหานคร, 2547. 335 หน้า. หน้า 310.ทองต่อ กล้วยไม้ ณ อยุธยา. ปกิณกะแดนสยาม. กรุงเทพฯ : บรรพกิจ, 2549. 270 หน้า. หน้า 265. ISBN 978-974-2218-06-5
แยก ณ ระนอง  เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร
สะพานคอซู้เจียง (สะพานยูง) อำเภอเมืองระนอง จังหวัดระนองสุพาสน์ ศิริพันธุ์ และกรองจิต หะนนท์, สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดระนอง. (2560, 25 มีนาคม). ถนนประวัติศาสตร์ของจังหวัดระนอง . สืบค้นเมื่อ 22 ตุลาคม 2565.
สุสานเจ้าเมืองระนอง แหล่งโบราณคดีเมืองระนองคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2555). ดำรงวิชาการ: วารสารรวมบทความวิชาการคณะโบราณคดี, 11(2): 38-43.
 โบราณสถานกำแพงจวนเจ้าเมืองระนอง (บ้านค่ายเจ้าเมืองระนอง)สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ, กรมศิลปากร. นามานุกรมพิพิธภัณฑสถานในประเทศไทย. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2549. 400 หน้า. หน้า 382. ISBN 978-974-4250-49-0 สร้างขึ้นในสมัยพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง) สร้างโดยพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง) เมื่อ พ.ศ. 2420 บนที่ดิน 33 ไร่สถาบันทักษิณคดีศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตสงขลา. สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ. 2529 เล่ม 8. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโตโยต้า, 2529. 4,305 หน้า. ประกอบด้วยกำแพง ซากอาคาร เรือนรับรองและจวนเจ้าเมือง บ่อน้ำร้อนและบ่อพักน้ำร้อน ได้รับการขึ้นทะเบียนโบราณสถานฉบับทั่วไปโดยกรมศิลปากรเมื่อ พ.ศ. 2539ประกาศกรมศิลปากร เรื่อง ประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานและกำหนดเขตที่ดินโบราณ. (๒๕๓๙, ๑๘ ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ ๑๑๓ ตอนพิเศษ ๕๐ ง. หน้า ๑๐. พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์ลักษณะจวนเจ้าเมืองระนองเมื่อคราวเสด็จประพาสรอบแหลมมลายู เมื่อวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2433 ปรากฏใน จดหมายเหตุพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสแหลมมลายู คราว ร.ศ. ๑๐๗ และ ๑๐๘ ความว่าประชุมพงศาวดาร เล่ม ๓๐ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๕๐ (ต่อ)-๕๓). กรุงเทพฯ : คุรุสภาลาดพร้าว, 2511. 336 หน้า. หน้า 14-15.ศิลปวัฒนธรรม, 26(4-6): 144.