# จังหวัดน่าน
น่าน  เป็นจังหวัดหนึ่งในประเทศไทย ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกสุดของภาคเหนือ เป็นที่ตั้งของเมืองที่สำคัญในอดีต เช่น เวียงวรนคร (เมืองพลัว) เวียงศีรษะเกษ (เมืองงั่ว) เวียงภูเพียงแช่แห้ง อีกทั้งยังเป็นแหล่งต้นน้ำของแม่น้ำน่าน

 ประวัติศาสตร์ 
มีประวัติความเป็นมาที่เก่าแก่ยาวนาน มีชื่อเรียกในพงศาวดารว่า นันทบุรี เมืองน่านในอดีตเป็นนครรัฐเล็ก ๆ ก่อตัวขึ้นราวกลางพุทธศตวรรษที่ 18 บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำน่านและแม่น้ำสาขาในหุบเขาทางตะวันออกของภาคเหนือ 

 สมัยเมืองล่าง-วรนคร 
thumb|left|เจ้าหลวงภูคา ปฐมเจ้าผู้ครองนครน่าน แห่งราชวงศ์ภูคา

ประวัติศาสตร์เมืองน่านเริ่มปรากฏขึ้นราว พ.ศ. 1825 ภายใต้การนำของพญาภูคาและนางพญาจำปาผู้เป็นชายา ซึ่งทั้งสองเป็นชาวเมืองเงินยาง ได้เป็นแกนนำพาผู้คนอพยพมาตั้งศูนย์การปกครองอยู่ที่เมืองล่าง ต่อมาเพี้ยนเป็นเมืองย่าง (เชื่อกันว่าคือบริเวณริมฝั่งด้านใต้ของแม่น้ำย่างบริเวณตำบลศิลาเพชร อำเภอปัว เลยไปถึงลำน้ำบั่ว ใกล้ทิวเขาดอยภูคาในเขตบ้านเสี้ยว บ้านทุ่งฆ้อง บ้านลอมกลาง ตำบลยม อำเภอท่าวังผา) เพราะปรากฏร่องรอยชุมชนในสภาพที่เป็นคูน้ำ คันดิน และกำแพงเมืองซ้อนกันอยู่ เห็นชัดเจนที่สุดคือบริเวณข้างพระธาตุจอมพริกบ้านเสี้ยวมีกำแพงเมืองปรากฏอยู่ซึ่งเป็นปราการทิศใต้ และป้อมปราการทิศเหนือลักษณะที่ปรากฏเป็นสันกำแพงดินบนยอดดอยม่อนหลวง บ้านลอมกลาง เป็นกำแพงเมืองสูงถึง 3 ชั้น ในแต่ละชั้นกว้าง 3 เมตร สูง 5 เมตร ขนานไปกับยอดดอยม่อนหลวง ต่อมาพระยาภูคา ได้ขยายอาณาเขตปกครองของตนออกไปให้กว้างขวางยิ่งขึ้น โดยส่งราชบุตรบุญธรรม 2 คนไปสร้างเมืองใหม่ โดยขุนนุ่นผู้พี่ไปสร้างเมืองจันทบุรี (เมืองพระบาง) และขุนฟองผู้น้องสร้างเมืองวรนครหรือเมืองปัว 

ภายหลังขุนฟองถึงแก่พิราลัย เจ้าเก้าเถื่อนราชบุตรจึงได้ขึ้นครองเมืองปัวแทน ด้านพญาภูคาครองเมืองย่างมานานและมีอายุมากขึ้น มีความประสงค์จะให้เจ้าเก้าเถื่อนผู้หลานมาครองเมืองย่างแทน จึงให้เสนาอำมาตย์ไปเชิญ เจ้าเก้าเถื่อนเกรงใจปู่จึงยอมไปอยู่เมืองย่างและมอบให้ชายาคือนางพญาแม่ท้าวคำปินดูแลรักษาเมืองปัวแทน เมื่อพญาภูคาถึงแก่พิราลัย เจ้าเก้าเถื่อนจึงครองเมืองย่างแทน ในช่วงที่เมืองปัวว่างจากผู้นำ เนื่องจากเจ้าเก้าเถื่อนไปครองเมืองย่างแทนปู่นั้น พญางำเมืองเจ้าผู้ครองเมืองพะเยา จึงได้ขยายอิทธิพลเข้าครอบครองบ้านเมืองในเขตเมืองน่านทั้งหมด นางพญาแม่เท้าคำปินพร้อมด้วยบุตรในครรภ์ได้หลบหนีไปอยู่บ้านห้วยแร้ง จนคลอดได้บุตรชายชื่อว่าเจ้าขุนใส เติบใหญ่ได้เป็นขุนนางรับใช้พญางำเมืองจนเป็นที่โปรดปราน พญางำเมืองจึงสถาปนาให้เป็นเจ้าขุนใสยศ ครองเมืองปราด ภายหลังมีกำลังพลมากขึ้นจึงยกทัพมาต่อสู้จนหลุดพ้นจากอำนาจเมืองพะเยา และได้รับการสถาปนาเป็นพญาผานอง ขึ้นครองเมืองปัวอย่างอิสระระหว่างปี 1865-1894 รวม 30 ปีจึงพิราลัย

thumb|left|องค์พระบรมธาตุแช่แห้ง อนุสรณ์ความรักและความสัมพันธ์ ระหว่างเมืองน่านกับเมืองสุโขทัยในอดีต

ในสมัยของพญาการเมือง (กรานเมือง) โอรสของพญาผานอง เมืองปัวได้มีการขยายตัวมากขึ้น ตลอดจนมีความสัมพันธ์กับเมืองสุโขทัยอย่างใกล้ชิด พงศาวดารเมืองน่านกล่าวถึงพญาการเมืองว่า ได้รับเชิญจากเจ้าเมืองสุโขทัย (พระมหาธรรมราชาลิไท) ไปร่วมสร้างวัดหลวงอภัย (วัดอัมพวนาราม) ขากลับเจ้าเมืองสุโขทัย ได้พระราชทานพระธาตุ 7 องค์ พระพิมพ์ทองคำ 20 องค์ พระพิมพ์เงิน 20 องค์ ให้กับพญาการเมืองมาบูชา ณ เมืองปัว ด้วยพญาการเมืองได้ปรึกษาพระมหาเถรธรรมบาลจึงได้ก่อสร้างพระธาตุแช่แห้งขึ้นที่บนภูเพียงแช่แห้ง พร้อมทั้งได้อพยพผู้คนจากเมืองปัวลงมาสร้างเมืองใหม่ที่บริเวณพระธาตุแช่แห้ง เรียกว่า ภูเพียงแช่แห้งในปี พ.ศ. 1902 โดยมีพระธาตุแช่แห้งเป็นศูนย์กลางเมือง หลังจากพญาการเมืองถึงแก่พิราลัย โอรสคือพญาผากองขึ้นครองแทน อยู่มาเกิดปัญหาความแห้งแล้ง จึงย้ายเมืองมาสร้างใหม่ที่ริมแม่น้ำน่านด้านตะวันตกบริเวณบ้านห้วยไค้ คือบริเวณที่ตั้งของจังหวัดน่านในปัจจุบัน เมื่อปี พ.ศ. 1911

ในสมัยเจ้าปู่เข่งครองเมืองระหว่างปี พ.ศ. 1950–1960 ได้สร้างวัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร วัดพระธาตุเขาน้อย วัดพญาภู แต่สร้างไม่ทันเสร็จก็ถึงแก่พิราลัยเสียก่อน พญางั่วฬารผาสุมผู้เป็นหลานได้สร้างต่อจนแล้วเสร็จและได้สร้างพระพุทธรูปทองคำปางลีลา ปัจจุบันคือ พระพุทธนันทบุรีศรีศากยมุนี ประดิษฐานอยู่ในวิหารวัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร

 สมัยล้านนา 
ในปี พ.ศ. 1993 พระเจ้าติโลกราชกษัตริย์นครเชียงใหม่ มีความประสงค์จะครอบครองเมืองน่านและแหล่งเกลือบ่อมาง (เขตตำบลบ่อเกลือใต้ อำเภอบ่อเกลือปัจจุบัน) ที่มีอย่างอุดมสมบูรณ์และหาได้ยากทางภาคเหนือ จึงได้จัดกองทัพเข้ายึดเมืองน่าน พญาอินต๊ะแก่นท้าวไม่อาจต้านทานได้จึงอพยพหนีไปอาศัยอยู่ที่เมืองเชลียง (ศรีสัชนาลัย) เมืองน่านจึงถูกผนวกเข้าไว้ในอาณาจักรล้านนาตั้งแต่นั้นมา 

ตลอดระยะเวลาเกือบ 100 ปีที่เมืองน่านอยู่ในครอบครองของอาณาจักรล้านนา ได้ค่อย ๆ ซึมซับเอาศิลปวัฒนธรรมของล้านนามาไว้ในวิถีชีวิต โดยเฉพาะการรับเอาศิลปกรรมทางด้านศาสนา ปรากฏศิลปกรรมแบบล้านนาเข้ามาแทนที่ศิลปกรรมแบบสุโขทัยอย่างชัดเจน เช่น เจดีย์วัดพระธาตุแช่แห้ง เจดีย์วัดสวนตาล (มวลสารจากวัดสวนตาลใช้ทำพระสมเด็จจิตรลดา) เจดีย์วัดพระธาตุช้างค้ำ แม้จะเหลือส่วนฐานที่มีช้างล้อมรอบซึ่งเป็นลักษณะศิลปะแบบสุโขทัยอยู่ แต่ส่วนองค์เจดีย์ขึ้นไปถึงส่วนยอดเปลี่ยนเป็นศิลปกรรมแบบล้านนาไปจนหมดสิ้น ในระหว่างปี พ.ศ. 2103–2328 เมืองน่านได้ตกเป็นเมืองขึ้นของพม่าอยู่หลายครั้งและต้องเป็นเมืองร้างไร้ผู้คนถึง 2 ครา คือ ครั้งแรก ปี พ.ศ. 2247–2249 ครั้งที่ 2 ปี พ.ศ. 2321–2344

 สมัยรัตนโกสินทร์ 

thumb|center|250px|พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน อดีตเคยเป็นหอคำของเจ้าผู้ครองนครน่านในอดีต

ปี พ.ศ. 2331 เจ้าอัตถวรปัญโญ ได้ลงมาเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เพื่อขอเป็นข้าขอบขัณฑสีมา หลังจากขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน เจ้าอัตถวรปัญโญก็ยังมิได้เข้าไปอยู่ในตัวเมืองน่านเสียทีเดียวเนื่องจากตัวเมืองน่านยังรกร้างอยู่ จึงได้ย้ายไปอาศัยอยู่ตามที่ต่าง ๆ คือ บ้านตึ๊ดบุญเรือง เมืองงั้ว (ปัจจุบัน คือ บริเวณอำเภอนาน้อย) เมืองพ้อ (ปัจจุบัน คือ บริเวณอำเภอเวียงสา) จนกระทั่งหลังจากได้บูรณะซ่อมแซมตัวเมืองน่านพร้อมทั้งได้ขอพระบรมราชานุญาตแล้ว จึงกลับเข้ามาอยู่ในตัวเมืองน่านในปี พ.ศ. 2344 ในยุคสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ นครน่านมีฐานะเป็นหัวเมืองประเทศราช เจ้าผู้ครองนครน่านในชั้นหลังทุกองค์ต่างปฏิบัติหน้าที่ราชการด้วยความเที่ยงธรรม มีความซื่อสัตย์ จงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี ได้ช่วยราชการบ้านเมืองสำคัญหลายครั้งหลายคราด้วยกัน นอกจากนี้เจ้าผู้ครองนครน่านต่างได้อุปถัมภ์ค้ำจุนและทำนุบำรุงกิจการพระพุทธศาสนาในนครน่านและหัวเมืองขึ้นต่าง ๆ เป็นสำคัญ ได้สร้างธรรมนิทานชาดก การจารพระไตรปิฎกลงในคัมภีร์ใบลาน นับเป็นคัมภีร์ได้ 335 คัมภีร์นับเป็นผูกได้ 2,606 ผูก ได้นำไปมอบให้เมืองต่าง ๆ เช่น นครลำปาง นครลำพูน นครเชียงใหม่ นครแพร่ และนครหลวงพระบาง 

thumb|250px|center|พระรูป พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช พระเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 63

ในปี พ.ศ. 2446 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ เจ้านครเมืองน่าน เลื่อนยศฐานันดรศักดิ์ขึ้นเป็น พระเจ้านครเมืองน่าน มีพระนามปรากฏตามสุพรรณปัฏว่า “พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุรมหาราชวงศาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบุลยศักดิ์กิตติไพศาล ภูบาลบพิตร์ สถิตย์ณนันทราชวงษ์ พระเจ้านครเมืองน่าน” นับเป็นพระเจ้านครน่านองค์แรกและองค์เดียวในประวัติศาสตร์น่าน ภายหลังได้รับการสถาปนาเป็นพระเจ้าน่าน พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 63 ได้โปรดให้สร้างหอคำ (คุ้มหลวง) ขึ้นแทนหลังเดิมซึ่งสร้างในสมัยของ เจ้าอนันตวรฤทธิเดชฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 62 และด้านหน้าหอคำมีข่วงไว้ทำหน้าที่คล้ายสนามหลวง สำหรับจัดงานพิธีต่าง ๆ ตลอดจนเป็นที่จัดขบวนทัพออกสู้ศึก จัดขบวนนำเสด็จ หรือขบวนรับแขกบ้านแขกเมืองสำคัญ และในวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2474 เมื่อเจ้ามหาพรหมสุรธาดา เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 64 ถึงแก่พิราลัย ตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครน่าน ก็ถูกยุบเลิกตั้งแต่นั้นมา ส่วนหอคำได้ใช้เป็นศาลากลางจังหวัดน่าน จนปี พ.ศ. 2511 จังหวัดน่านได้มอบหอคำให้กรมศิลปากร ใช้เป็นสถานที่จัดตั้งพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่านจนกระทั่งปัจจุบัน

ในยุคประชาธิปไตย จังหวัดน่านยังมีตำนานการเป็นแหล่งกบดานของสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย โดยเฉพาะที่อำเภอทุ่งช้าง ซึ่งเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญอีกแห่งหนึ่ง โดยมีอนุสรณ์สถานวีรกรรมทุ่งช้างเป็นพยานช่วยเตือนความจำให้แก่ชนรุ่นหลัง

 รายพระนามเจ้าผู้ครองนครน่าน
ดูเพิ่มที่ : รายพระนามเจ้าผู้ครองนครน่าน

 ภูมิศาสตร์ 
 ภูมิประเทศ 

thumb|เส้นทางหมายเลข 1256 บนสันเขาใกล้กับดอยภูคา

จังหวัดน่าน ตั้งอยู่บริเวณเส้นรุ้งที่ 18 องศา 46 ลิปดา 30 ฟิลิปดาเหนือ เส้นแวงที่ 18 องศา 46 ลิปดา 44 ฟิลิปดาตะวันออก ระดับความสูงของพื้นที่อยู่สูง 2,112 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง มีสภาพภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นภูเขาซึ่งวางตัวในแนวเหนือ-ใต้ มีพื้นที่ 11,472.076 ตารางกิโลเมตร หรือ 7,170,045 ไร่ โดยเฉพาะบริเวณชายแดนด้านทิศเหนือและทิศตะวันออกติดกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (สปป.ลาว) ห่างจากกรุงเทพมหานคร โดยทางรถยนต์ ประมาณ 668 กิโลเมตร มีภูเข้ ในเขตอำเภอบ่อเกลือ เป็นยอดเขาที่สูงที่สุดในจังหวัด คือมีความสูงถึง 2,079 เมตร“Phou Khe – Climbing, Hiking & Mountaineering” และมีดอยภูคา ในเขตอำเภอปัว เป็นยอดเขาที่สำคัญของจังหวัด มีความสูง 1,980 เมตร ส่วนพื้นที่ราบจะอยู่บริเวณตอนกลางของจังหวัด และตามลุ่มน้ำต่าง ๆ แหล่งน้ำที่สำคัญของจังหวัดคือแม่น้ำน่าน ซึ่งมีต้นกำเนิดทางตอนเหนือของจังหวัด แล้วไหลลงไปยังเขื่อนสิริกิติ์ในจังหวัดอุตรดิตถ์ และบรรจบกับแม่น้ำปิงที่จังหวัดนครสวรรค์เป็นแม่น้ำเจ้าพระยา นอกจากนี้ยังมีลำน้ำสาขาต่าง ๆ ที่สำคัญ ได้แก่ ลำน้ำสา ลำน้ำว้า ลำน้ำสมุน ลำน้ำปัว ลำน้ำยาว ลำน้ำย่าง ลำน้ำแหง เป็นต้น
มีพื้นที่กว้างใหญ่ พื้นที่เต็มไปด้วยภูเขาสูงสลับซับซ้อน ทั้งยังมีประชากรหลายชาติพันธุ์ นับว่าเป็นดินแดนของความหลากหลายอีกแห่งหนึ่งของประเทศ

ลักษณะพื้นที่

จังหวัดน่าน มีทิวเขาหลวงพระบางและทิวเขาผีปันน้ำ ซึ่งเป็นทิวเขาหินแกรนิต ที่มีความสูง 600–1,200 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล ทอดผ่านทั่วจังหวัด คิดเป็นพื้นที่ประมาณร้อยละ 40 ของพื้นที่ทั้งจังหวัด 
พื้นที่ของจังหวัดน่านโดยทั่วไป มีสภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่น ลอนชันเกิน 30 องศา ประมาณร้อยละ 85 ของพื้นที่จังหวัด ส่วนลูกคลื่นลอนลาด ตามลุ่มน้ำ จะเป็นที่ราบแคบ ๆ ระหว่างหุบเขาตามแนวยาวของลุ่มน้ำน่าน ลุ่มน้ำสา ลุ่มน้ำว้า ลุ่มน้ำปัว ลุ่มน้ำย่าง และลุ่มน้ำกอน

จังหวัดน่าน มีพื้นที่รวมทั้งสิ้น 7,170,045 ไร่ หรือ 11,472.07 ตารางกิโลเมตร จำแนกได้ ดังนี้

 พื้นที่ป่าไม้และภูเขา 3,437,500 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 47.94 %
 พื้นที่ป่าเสื่อมโทรม 2,813,980 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 39.24 %
 พื้นที่ทำการเกษตร 876,043 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 12.22 %
 พื้นที่อยู่อาศัยและอื่น ๆ 43,522 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 0.60 %

 ภูมิอากาศ 

จังหวัดน่าน มีลักษณะภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้าเมืองร้อนแบบ 3 ฤดู คือ ฤดูร้อน ฤดูฝน และฤดูหนาว โดยมีความแตกต่างของแต่ละฤดูอย่างชัดเจน
 ฤดูร้อน ระหว่างเดือนมีนาคม–พฤษภาคม มีอากาศร้อนถึงร้อนจัด (สถิติอุณหภูมิสูงสุด 44.1 องศาเซลเซียส เมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2502)
 ฤดูฝน ระหว่างเดือนมิถุนายน–ตุลาคม มีฝนตกชุก จากอิทธิพลลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ (สถิติปริมาณฝนตกมากที่สุดใน 1 วัน วัดได้ 259.0 มิลลิเมตร ที่อำเภอทุ่งช้าง เมื่อวันที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2549)
 ฤดูหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายน–กุมภาพันธ์ มีอากาศหนาวเย็น โดยเฉพาะพื้นที่บริเวณเทือกเขาและยอดดอย จากอิทธิพลลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ (สถิติอุณหภูมิต่ำสุด 1.0 องศาเซลเซียส เมื่อวันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2517 ที่สถานีอุตุนิยมวิทยา (กลุ่มงานตรวจอากาศเกษตร) อำเภอเมืองน่าน)ข้อมูลอุตุนิยมวิทยา อุณหภูมิสูงสุดและต่ำสุดภาคเหนือ ศูนย์อุตุนิยมวิทยาภาคเหนือ. เข้าถึงได้จาก: http://www.cmmet.tmd.go.th

 อาณาเขต 
 ทิศเหนือและตะวันออก ติดต่อกับประเทศลาว 
 ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดอุตรดิตถ์ 
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดพะเยาและจังหวัดแพร่

thumb|200px|ด่านพรมแดนบ้านห้วยโก๋น มองผ่านจากด่านไปยังฝั่งลาว

จังหวัดน่านมีด่านเข้าออกกับประเทศลาวหลายแห่งด้วยกัน เช่น จุดผ่านแดนถาวรสากลห้วยโก๋น-น้ำเงิน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ, จุดผ่อนปรนบ้านใหม่ชายแดน อำเภอสองแคว และจุดผ่อนปรนบ้านห้วยสะแตง อำเภอทุ่งช้าง

 พื้นที่ป่า 
thumb|ทะเลหมอกในอุทยานแห่งชาติขุนน่าน

จังหวัดน่าน มีจำนวนอุทยานแห่งชาติ 7 แห่ง, วนอุทยาน 1 แห่ง, เขตห้ามล่าสัตว์ป่า 1 แห่ง และสวนรุกขชาติ 2 แห่ง ได้แก่

 อุทยานแห่งชาติดอยภูคา อุทยานแห่งชาติแห่งแรกของจังหวัดน่าน มีอาณาเขตกว้างขวางเป็นอันดับ 4 ของประเทศ โดยมีพื้นที่ประมาณ 1,065,000 ไร่ หรือ 1,704 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมในท้องที่ 8 อำเภอของจังหวัดน่าน ได้แก่ อำเภอปัว อำเภอท่าวังผา อำเภอทุ่งช้าง อำเภอเชียงกลาง อำเภอบ่อเกลือ อำเภอสันติสุข อำเภอเฉลิมพระเกียรติ และ อำเภอแม่จริม ประกอบด้วยพรรณไม้ที่หลากหลาย มีการค้นพบพืชสำคัญหลายชนิด เช่น เต่าร้างยักษ์ภูคา ก่วมภูคา รางจืดภูคา ที่พบเฉพาะที่นี่เพียงแห่งเดียว รวมถึงต้นชมพูภูคา ซึ่งพบที่นี่เพียงแห่งเดียวเช่นกัน
 อุทยานแห่งชาติศรีน่าน มีพื้นที่ครอบคลุมในท้องที่อำเภอนาหมื่น อำเภอนาน้อย อำเภอเวียงสา ตามแนวสองฟากฝั่งลำน้ำน่าน จนไปสิ้นสุดที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนสิริกิติ์ มีเนื้อที่ประมาณ 640,237.50 ไร่ หรือ 1,024.38 ตารางกิโลเมตร สถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจ ได้แก่ ดอยเสมอดาว ผาหัวสิงห์ ผาชู้ เสาดิน แก่งหลวง หมู่บ้านประมงปากนาย เป็นต้น
 อุทยานแห่งชาติแม่จริม อยู่ในอำเภอแม่จริม มีเนื้อที่ประมาณ 270,000 ไร่ หรือ 432 ตารางกิโลเมตร มีกิจกรรมการท่องเที่ยวที่เด่นคือ การล่องแก่งลำน้ำว้า
 อุทยานแห่งชาติถ้ำสะเกิน อยู่ในท้องที่อำเภอท่าวังผา อำเภอเชียงกลาง อำเภอทุ่งช้าง อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน และอำเภอเชียงคำ อำเภอปง จังหวัดพะเยา มีพื้นที่ประมาณ 155,200 ไร่ หรือ 248.32 ตารางกิโลเมตร
 อุทยานแห่งชาตินันทบุรี มีพื้นที่ครอบคลุมท้องที่อำเภอท่าวังผา อำเภอเมืองน่าน อำเภอบ้านหลวง เนื้อที่ประมาณ 548,125 ไร่ หรือ 877 ตารางกิโลเมตร พื้นที่แห่งนี้เป็นจุดยุทธศาสตร์ที่ สำคัญแห่งหนึ่งในอดีต เคยอยู่ภายใต้อิทธิพลของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย มีการต่อสู้ระหว่างเจ้าหน้าที่ของรัฐกับผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์
 อุทยานแห่งชาติขุนสถาน มีพื้นที่ครอบคลุมป่าฝั่งขวาแม่น้ำน่านตอนใต้ ในท้องที่อำเภอนาน้อย และอำเภอนาหมื่น เนื้อที่ประมาณ 262,000 ไร่ หรือ 419.2 ตารางกิโลเมตร 
 อุทยานแห่งชาติขุนน่าน ครอบคลุมพื้นที่อำเภอบ่อเกลือ มีพรรณไม้และสัตว์ป่าที่น่าสนใจมากมาย มีพื้นที่ประมาณ 155,375 ไร่ หรือ 248.6 ตารางกิโลเมตร
 วนอุทยานถ้ำผาตูบ อยู่ในท้องที่บ้านผาตูบ ตำบลผาสิงห์ อำเภอเมืองน่าน มีเนื้อที่ประมาณ 528 ไร่
 เขตห้ามล่าสัตว์ป่าภูฟ้า อยู่ในท้องที่ตำบลบ่อเกลือใต้ ตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ และตำบลหนองแดง ตำบลน้ำพาง ตำบลแม่จริม อำเภอแม่จริม มีเนื้อที่ประมาณ 74,553 ไร่
 สวนรุกขชาติแช่แห้ง ตั้งอยู่ที่ตำบลม่วงตึ๊ด อำเภอภูเพียง โดยมีอาณาเขตติดกับวัดพระธาตุแช่แห้ง มีเนื้อที่ประมาณ 72 ไร่
 สวนรุกขชาติห้วยน้ำอุ่น อยู่ในท้องที่ตำบลอ่ายนาไลย อำเภอเวียงสา มีเนื้อที่ประมาณ 400 ไร่

 การเมืองการปกครอง 
 สัญลักษณ์ประจำจังหวัด 

 ตราประจำจังหวัด: รูปพระบรมธาตุแช่แห้ง ประดิษฐานบนหลังโคอุศุภราช

thumb|150px|center|ดอกไม้ประจำจังหวัดน่าน

 ดอกไม้ประจำจังหวัด: เสี้ยวดอกขาว (Linn.) 
 ต้นไม้ประจำจังหวัด: กำลังเสือโคร่ง (Buch.-Ham.)
 คำขวัญประจำจังหวัด: แข่งเรือลือเลื่อง เมืองงาช้างดำ จิตรกรรมวัดภูมินทร์ แดนดินส้มสีทอง เรืองรองพระธาตุแช่แห้ง
 คำขวัญประจำจังหวัดเดิม: แข่งเรือลือเลื่อง เมืองงาช้างดำ จิตรกรรมวัดภูมินทร์ เสาดินนาน้อย แอ่วดอยภูคา ชิมปลาปากนาย ผ้าลายน้ำไหล มะไฟจีนรสดี ลิ้นจี่ชวนลอง ส้มสีทองเมืองน่าน

 หน่วยการปกครอง 

 การปกครองส่วนภูมิภาค 
thumb|270px|right|แผนที่อำเภอในจังหวัดน่าน

จังหวัดน่าน แบ่งการปกครองออกเป็น 15 อำเภอ 99 ตำบล 905 หมู่บ้าน ได้แก่

เลข ชื่ออำเภอตำบลหมู่บ้านจำนวนประชากรพื้นที่ทั้งหมดห่างจากตัวจังหวัดแผนที่แต่ละอำเภอ ภาษาไทย ตัวเมือง อักษรโรมัน1.เมืองน่าน38pxMueang Nan1112182,060 813.126 1.97centre|60px2.แม่จริม43pxMae Charim53816,348998.15244.17centre|60px3.บ้านหลวง43pxBan Luang42611,302338.210 42.85centre|60px4.นาน้อย35pxNa Noi76931,8121,408.122 63.39centre|60px5.ปัว15pxPua1210764,259657.363 59.54centre|60px6.ท่าวังผา43pxTha Wang Pha109150,495702.204 43.57centre|60px7.เวียงสา43pxWiang Sa1712869,5811,894.893 25.03centre|60px8.ทุ่งช้าง43pxThung Chang44018,935760.811 76.99centre|60px9.เชียงกลาง43pxChiang Klang66027,097277.11565.65centre|60px10.นาหมื่น37pxNa Muen44814,256785.608 82.85centre|60px11.สันติสุข43pxSanti Suk33115,681416.83739.93centre|60px12.บ่อเกลือ43pxBo Kluea43815,316848.341 94.11centre|60px13.สองแคว43pxSong Khwae32512,466544.364 76.14centre|60px14.ภูเพียง38pxPhu Phiang76135,929508.23611.32centre|60px15.เฉลิมพระเกียรติ73pxChaloem Phra Kiat2229,832518.690 126.70centre|60px รวม 99	 905 472,722 11,472.072 - -

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 

จังหวัดน่าน มีการปกครองส่วนท้องถิ่น ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง (องค์การบริหารส่วนจังหวัดน่าน), เทศบาลเมือง 1 แห่ง (เทศบาลเมืองน่าน), เทศบาลตำบล 18 แห่ง, และองค์การบริหารส่วนตำบล 80 แห่ง ได้แก่

 อำเภอเมืองน่าน
 เทศบาลเมืองน่าน 
 เทศบาลตำบลดู่ใต้ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลดู่ใต้ อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน เป็นเทศบาลตำบลดู่ใต้
 เทศบาลตำบลกองควายประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลกองควาย อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน เป็นเทศบาลตำบลกองควาย

อำเภอเวียงสา
 เทศบาลตำบลเวียงสา 
 เทศบาลตำบลกลางเวียง 
 เทศบาลตำบลขึ่ง

อำเภอปัว
 เทศบาลตำบลปัว
 เทศบาลตำบลศิลาแลง

อำเภอเชียงกลาง
 เทศบาลตำบลเชียงกลาง
 เทศบาลตำบลพระพุทธบาทเชียงคาน

อำเภอนาน้อย
 เทศบาลตำบลนาน้อย
 เทศบาลตำบลศีรษะเกษประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลศีรษะเกษ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน เป็นเทศบาลตำบลศีรษะเกษ

 อำเภอทุ่งช้าง
 เทศบาลตำบลทุ่งช้าง 
 เทศบาลตำบลงอบ

 อำเภอท่าวังผา
 เทศบาลตำบลท่าวังผา

อำเภอแม่จริม
 เทศบาลตำบลหนองแดง

อำเภอนาหมื่น
 เทศบาลตำบลบ่อแก้ว

อำเภอสองแคว
 เทศบาลตำบลยอด

อำเภอบ่อเกลือ
 เทศบาลตำบลบ่อเกลือใต้

 รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดน่าน 
 ลำดับ รายนาม ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง1พระยาพิชัยชาญฤทธิ์  พ.ศ. 2433-24352พระยาสุนทรนุรักษ์ พ.ศ. 2435-24373หลวงชาญภูเบศร์ (สวัสดิ์ ภูมิรัตน์) พ.ศ. 2437-2439 4จมื่นมหาดเล็ก (เรือง ภูมิรัตน์) พ.ศ. 2439-24445พระยาบรมบาทบำรุง พ.ศ. 2444-24496พระยาอุไทยมนตรี (พร จารุจินดา)พ.ศ. 2449-24507พระยาอมรฤทธิ์ธำรง (ฉี่ บุนนาค)พ.ศ. 2450-2451 8พระอาทรธนพัฒน์ (เจิม จารุจินดา)พ.ศ. 2451-2454 9พระอารีราชการัณย์ (หม่อมราชวงศ์ปาน นพวงศ์) พ.ศ. 2454-2467 10พระยาวรวิไชยวุฒิกรณ์ (เลื่อน สนธิรัตน์) พ.ศ. 2467-2470 11พระยาอนุบาลพายัพกิจ (ปุ่น อาสนจินดา)  พ.ศ. 2470-247112พระยากรุงศรีสวัสดิ์การ (จำรัส สวัสดิ์-ชูโต)  พ.ศ. 2471-247613พระเกษตรสรรพกิจ (นุ่ม วรรณโกมล)  พ.ศ. 2476-2480 14พระบริหารทัณฑนิติ (ประเสริฐ เศวตกนิษฐ์)  พ.ศ. 2480-2482 15พระชาติตระการ (หม่อมราชวงศ์จิตร คเนจร) พ.ศ. 2482-248216หลวงทรงประศาสน์ (ทองคำ นวลทรง)  พ.ศ. 2482-2488 17ขุนระดับคดี (ปัญญา รมยานนท์)  พ.ศ. 2488-248818ขุนอักษรสารสิทธิ์ (พินิจ อักษรสารสิทธิ์) พ.ศ. 2488-2489 19ขุนวิศิษฐ์อุดรการ (กรี วิศิษฐ์อุดรการ)  พ.ศ. 2489-2490 20นายชลอ จารุจินดา พ.ศ. 2490-249021นายนวล มีชำนาญ  พ.ศ. 2490-249622นายมานิต ปุรณพรรค์ พ.ศ. 2496-250023หลวงอนุมัติราชกิจ (อั๋น อนุมัติราชกิจ) พ.ศ. 2500-2503 24นายวิชาญ บรรณโศภิษฐ์  พ.ศ. 2503-251025นายชิต ทองประยูร  พ.ศ. 2510-2511 26พลตำรวจตรี ศรีศักดิ์ ธรรมรักษ์  พ.ศ. 2511-2514 27นายสุกิจ จุลละนันทน์  พ.ศ. 2514-251728นายสวัสดิ์ ประไพพานิช พ.ศ. 2517-251829นายโชดก วีรธรรมพูลสวัสดิ  พ.ศ. 2518-2520 30นายสายสิทธิ พรแก้ว พ.ศ. 2520-252131พันโท นายแพทย์ อุดม เพ็ชรศิริ  พ.ศ. 2521-2523 32นายชัยวัฒน์ หุตะเจริญ  พ.ศ. 2523-252633นายประกอบ แพทยกุล  พ.ศ. 2526-252834นายเฉลิม พรหมเลิศ  พ.ศ. 2528-253035นายกาจ รักษ์มณี  พ.ศ. 2530-253236พันตรี ปรีดา นิสัยเจริญ  พ.ศ. 2532-253337นายอำนวย ยอดเพชร พ.ศ. 2533-253538นายจิโรจน์ โชติพันธุ์  พ.ศ. 2535-253639นายประวิทย์ สีห์โสภณ  พ.ศ. 2536-253740นายสุจริต นันทมนตรี  พ.ศ. 2537-253941นายจเด็จ อินสว่าง  พ.ศ. 2539-254142นายเชิดพงษ์ อุทัยสาง  พ.ศ. 2541-254143ร้อยตำรวจตรี ธนะพงษ์ จักกะพาก  พ.ศ. 2541-2545 44นายสุวัฒน์ โชคสุวัฒนสกุล  พ.ศ. 2545-2548 45นายปริญญา ปานทอง  พ.ศ. 2548-255046นายสมพงษ์ อนุยุทธพงศ์  พ.ศ. 2550-255147นายสมศักดิ์ สุวรรณสุจริต พ.ศ. 2551-255248นายวีรวิทย์ วิวัฒนวณิช พ.ศ. 2552-255349นายเสนีย์ จิตตเกษม พ.ศ. 2553-255450นายพงษ์ศักดิ์ วังเสมอ พ.ศ. 2554-255551นายชุมพร แสงมณี พ.ศ. 2555-255652นายอุกริช พึ่งโสภา พ.ศ. 2556-255853นายสุวัฒน์ พรมสุวรรณ พ.ศ. 2558-255954นายไพศาล วิมลรัตน์ พ.ศ. 2559-256155นายวรกิตติ ศรีทิพากร พ.ศ. 2561-256356นายนิพันธ์ บุญหลวง พ.ศ. 2563-256457นายวิบูรณ์ แววบัณฑิต พ.ศ. 2564-256658นายชัยนรงค์ วงศ์ใหญ่ พ.ศ. 2566-ปัจจุบัน

 ประชากร 
 กลุ่มชาติพันธุ์ 
ประชากรในจังหวัดน่านมีอยู่อย่างเบาบางเป็นอันดับ 3 ของประเทศ (ประมาณ 41 คนต่อตารางกิโลเมตร) กระจัดกระจายไปตามสภาพทางภูมิศาสตร์ แบ่งได้เป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ได้แก่
 ชาวไทยวน หรือ คนเมือง ส่วนใหญ่อพยพมาจากเชียงแสนและบริเวณต่าง ๆ ของล้านนา ซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ของจังหวัด
 ชาวไทลื้อ (ไทลื้อ, ไทยอง) ส่วนใหญ่อพยพมาจากสิบสองปันนาและหัวเมืองต่าง ๆ บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำโขง ซึ่งมีทั้งอพยพมาด้วยความสมัครใจและอพยพมาเนื่องจากเกิดศึกสงครามทั้งภายในหัวเมืองลื้อเอง และอพยพมามากที่สุดยุคเก็บผักใส่ซ้าเก็บข้าใส่เมืองของเจ้ากาวิลละแห่งเชียงใหม่ และเจ้าอัตถวรปัญโญฯ แห่งนครน่าน และยุคของเจ้าสุมนเทวราช อีกทั้งมีการอพยพเข้ามาเรื่อย ๆ ครั้งเกิดการปฏิวัติการปกครองประเทศของจีน ชาวไทลื้ออาศัยตั้งบ้านเรือน อยู่กระจัดกระจายตามลุ่มน้ำต่าง ๆ ในจังหวัดน่านมีมากที่สุด คือ อำเภอปัวแทบทุกตำบล อำเภอท่าวังผา อำเภอสองแคว อำเภอเชียงกลาง และอำเภอทุ่งช้าง เลยไปถึงอำเภอเฉลิมพระเกียรติ
 ภาษาไทลื้อในจังหวัดน่าน แบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ
(1) ไทลื้อฝั่งสิบสองปันนาตะวันออก ได้แก่ เมืองล้า เมืองมาง (อาศัยอยู่แถบลุ่มแม่น้ำน่าน บริเวณชุมชนบ้านหนองบัว ตำบลป่าคา อำเภอท่าวังผา และแถวตำบลยอด อำเภอสองแคว) สำเนียงพูดใกล้เคียงกับภาษาไทยอีสานปนลาวพวน
(2) ไทลื้อฝั่งสิบสองปันนาตะวันตก ได้แก่ เมืองยู้ เมืองยอง เมืองเชียงลาบ เมืองเสี้ยว (อาศัยอยู่แถบลุ่มแม่น้ำย่าง บริเวณชุมชนตำบลยม ตำบลจอมพระ(บ้านถ่อน) อำเภอท่าวังผา แถบลุ่มแม่น้ำปัว ตำบลศิลาเพชร ตำบลศิลาแลง อำเภอปัว ถึงตำบลห้วยโก๋น อำเภอเฉลิมพระเกียรติ) สำเนียงพูดเหมือนสำเนียงคนยองในจังหวัดลำพูน-เชียงใหม่
 ชาวไทพวน หรือ ลาวพวน อยู่ที่บ้านฝายมูล อำเภอท่าวังผา และบ้านหลับมืนพวน อำเภอเวียงสา
 ชาวไทเขิน หรือ ชาวขึน อพยพมาจากเชียงตุง ปัจจุบันส่วนใหญ่จะถูกกลืนทางวัฒนธรรมจากคนเมือง ทั้งภาษาพูดและเครื่องแต่งกาย แต่บางหมู่บ้านยังมีการนับถือผีเจ้าเมืองของไทเขินอยู่ จึงรู้ว่าเป็นไทเขิน เช่นบ้านหนองม่วง อำเภอท่าวังผา ส่วนบ้านเชียงยืน ตำบลยม อำเภอท่าวังผา ถูกชาวไทลื้อกลืนวัฒนธรรมจนไม่เหลือเค้าของชาวไทเขิน
 ชาวไทใหญ่ หรือ เงี้ยว หรือ ไตโหลง มีถิ่นฐานในรัฐฉาน และเชียงตุง อาศัยอยู่บริเวณแถวอำเภอทุ่งช้าง ในปัจจุบันถูกกลืนวัฒนธรรมจนแทบแยกไม่ออกว่าเป็นชาวไทใหญ่ และยังพบได้ที่บ้านดอนแท่น อำเภอเวียงสาอีกด้วย 

นอกจากนี้ในบริเวณที่สูงตามไหล่เขายังเป็นชุมชนของชนกลุ่มน้อยที่เรียกกันว่า "ชาวเขา" ได้แก่ ชาวม้ง, เมี่ยน, ลัวะหรือถิ่น, ขมุ รวมถึงชาวตองเหลืองหรือมาบลี ที่อาศัยอยู่ในบริเวณพื้นที่ตำบลแม่ขะนิง อำเภอเวียงสา

ผู้คนในจังหวัดน่านจึงมีภาษาพูดที่หลากหลายด้วยเช่นกัน แต่ส่วนใหญ่จะพูดภาษาไทยถิ่นเหนือหรือคำเมืองสำเนียงน่าน

 ศาสนา 

การนับถือศาสนาในจังหวัดน่าน พบว่าประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ นิกายเถรวาท คิดเป็นร้อยละ 98.14 รองลงมาคือ ศาสนาคริสต์ คิดเป็นร้อยละ 1.82 และศาสนาอื่นๆ คิดเป็นร้อยละ 0.03 ส่วนศาสนาอิสลาม มีผู้นับถือจำนวนน้อยมาก คิดเป็นร้อยละ 0.01รายงานคุณภาพชีวิตของคนจังหวัดน่าน 2567

 การขนส่ง 
เนื่องด้วยภูมิศาสตร์ของจังหวัดน่านมีพื้นที่ติดต่อกับจังหวัดอื่น ๆ ไม่มาก และเป็นจังหวัดชายแดนติดกับประเทศลาว ดังนั้นการเดินทางมาจังหวัดน่านจึงมีเส้นทางที่จำกัด ไม่มีทางรถไฟ แต่ก็มีท่าอากาศยานน่านนคร รวมทั้งมีถนนสายหลักที่ตัดผ่านตลอดความยาวตั้งแต่เหนือลงมาและมีสภาพผิวถนนที่ดี สามารถใช้งานได้ตลอดปี

 ทางถนน 
เครือข่ายถนนในจังหวัดประกอบด้วยแนวถนนในแนวเหนือ-ใต้ และแนวตะวันตก-ตะวันออก มีถนนลาดยางจากตัวจังหวัดไปยังอำเภอต่าง ๆ และจังหวัดใกล้เคียง ทางหลวงแผ่นดินที่สำคัญ ได้แก่
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101 (จุดผ่านแดนถาวรห้วยโก๋น–เมืองเงิน)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1081 (ปัว–เฉลิมพระเกียรติ)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1083 (ห้วยน้อยกา–นาน้อย)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1091 (จุน–น่าน)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1148 (ท่าวังผา–บ้านหย่วน)

 ระยะทางจากตัวจังหวัดน่าน ไปยังอำเภอต่าง ๆ 

 อำเภอภูเพียง 11.32 กิโลเมตร
 อำเภอเวียงสา 25.03 กิโลเมตร
 อำเภอสันติสุข 37.47 กิโลเมตร
 อำเภอแม่จริม 44.17 กิโลเมตร
 อำเภอบ้านหลวง 42.85 กิโลเมตร
 อำเภอท่าวังผา 43.57 กิโลเมตร
 อำเภอนาน้อย 63.39 กิโลเมตร
 อำเภอปัว 62 กิโลเมตร
 อำเภอเชียงกลาง 68 กิโลเมตร
 อำเภอสองแคว 79 กิโลเมตร
 อำเภอทุ่งช้าง 80 กิโลเมตร
 อำเภอนาหมื่น 80 กิโลเมตร
 อำเภอบ่อเกลือ 87 กิโลเมตร
 อำเภอเฉลิมพระเกียรติ 129 กิโลเมตร

 รถโดยสารประจำทาง 
[บริษัทผู้ให้บริการ]

บริษัทขนส่ง (บขส) จำกัด มีรถโดยสารปรับอากาศชั้น 2 ,รถปรับอากาศชั้น 1 , รถนอนพิเศษ วีไอพี ออกจากสถานีขนส่งสายเหนือ ถนนกำแพงเพชร 2 สถานีขนส่งรังสิต
บริษัท นครชัยแอร์ จำกัด มีรถโดยสารปรับอากาศชั้น 1(พิเศษ) รถโดยสารออกจาก ศูนย์บริการนครชัยแอร์ และ สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ(จตุจักร)
บริษัท เทพสมบัติ จำกัด(สมบัติทัวร์) มีรถโดยสารปรับอากาศชั้น 1 ,รถปรับอากาศชั้น 1(พิเศษ) , รถนอนพิเศษ วีไอพี รถโดยสารออกจาก ศูนย์บริการลูกค้าสมบัติทัวร์วิภาวดี และ สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ(จตุจักร)
บริษัท บางกอกบัสไลน์ จำกัด รถนอนพิเศษ วีไอพี รถโดยสารออกจาก ศูนย์บริการลูกค้าสมบัติทัวร์วิภาวดี
บริษัท เชิดชัยทัวร์ รถโดยสารออกจาก สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ(จตุจักร)
บริษัท บุศราคัมทัวร์ รถโดยสารออกจาก สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ(จตุจักร)

[เส้นทาง]

 สาย 910 กรุงเทพ-น่าน (กรุงเทพ-นครสวรรค์-พิษณุโลก-เด่นชัย-แพร่-ร้องกวาง-เวียงสา-น่าน) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส. สมบัติทัวร์ นครชัยแอร์ เชิดชัยทัวร์ บุศราคัมทัวร์
 สาย 96 กรุงเทพ-น่าน (กรุงเทพ-นครสวรรค์-กำแพงเพชร-สุโขทัย-อุตรดิตถ์-แพร่-ร้องกวาง-เวียงสา-น่าน) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส. 
 สาย 47 กรุงเทพ-ทุ่งช้าง (กรุงเทพ-นครสวรรค์-พิษณุโลก-แพร่-เวียงสา-น่าน-ท่าวังผา-ปัว-เชียงกลาง-ทุ่งช้าง) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส. สมบัติทัวร์ เชิดชัยทัวร์ บางกอกบัสไลน์
 สาย 660 ระยอง-แพร่-น่าน (ระยอง-พัทยา-ชลบุรี-ฉะเชิงเทรา-สระบุรี-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-ร้องกวาง-เวียงสา-น่าน) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ นครชัยแอร์
สาย 587 อุบลราชธานี–น่าน (อุบลราชธานี-ศรีสะเกษ-สุรินทร์-บุรีรัมย์-ชัยภูมิ-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-ร้องกวาง-เวียงสา-น่าน) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ นครชัยแอร์
 สาย 613 พิษณุโลก-น่าน-ทุ่งช้าง (พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-น่าน-ทุ่งช้าง) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ สุโขทัยวินทัวร์ และ นครน่านทัวร์
 สาย 664 นครสวรรค์-น่าน (นครสวรรค์-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-เวียงสา-น่าน) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ นครสวรรค์ยานยนต์ (ถาวรฟาร์มทัวร์)
 สาย 169-2 เชียงใหม่-ทุ่งช้าง (เชียงใหม่-ลำปาง-เด่นชัย-แพร่-ร้องกวาง-น่าน-ท่าวังผา-ปัว-เชียงกลาง-ทุ่งช้าง) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
 สาย 113 เชียงใหม่-น่าน (เชียงใหม่-แม่ขะจาน-วังเหนือ-พะเยา-ดอกคำใต้-ปง-เชียงม่วน-น่าน) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
 สาย 612 พะเยา-น่าน (พะเยา-ดอกคำใต้-ปง-เชียงม่วน-น่าน) บริษัท พะเยาขนส่ง จำกัด
 สาย 611 เชียงราย-น่าน (เชียงราย-เทิง-เชียงคำ-ท่าวังผา-น่าน) บริษัท ก.สหกิจเดินรถเชียงราย จำกัด
 สาย 143 อ.เฉลิมพระเกียรติ-น่าน-อ.เด่นชัย (ห้วยโก๋น-เฉลิมพระเกียรติ-ทุ่งช้าง-เชียงกลาง-ปัว-ท่าวังผา-น่าน-เวียงสา-ร้องกวาง-แพร่-เด่นชัย) บริษัท นครน่านยานยนต์ขนส่ง จำกัด

[รถโดยสารระหว่างประเทศ]

 สาย 15 น่าน-ไชยะบุรี-หลวงพระบาง (น่าน-ด่านชายแดนห้วยโก๋น อ.เฉลิมพระเกียรติ-ไชยะบุรี(ลาว)-หลวงพระบาง(ลาว)) รถปรับอากาศชั้น 2 (มินิบัส) บริษัทเดินรถ บริษัทขนส่ง จำกัด , บริษัท นาหลวงขนส่งโดยสารและท่องเที่ยว (ลาว)

 ทางราง 
จังหวัดน่านไม่มีเส้นทางรถไฟผ่าน แต่สามารถเดินทางมาลงที่สถานีรถไฟเด่นชัย อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ แล้วเดินทางด้วยถนนระยะทางประมาณ 140 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101 มายังตัวจังหวัดได้

 ทางอากาศ 
มีท่าอากาศยานน่านนครซึ่งเป็นสนามบินพาณิชย์ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของตัวเมืองห่างประมาณ 3 กิโลเมตร มีเที่ยวบินระหว่างท่าอากาศยานดอนเมืองและท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ มายัง ท่าอากาศยานน่านนคร สูงสุด 20 เที่ยวบินไปกลับต่อวัน 

กรุงเทพฯ-ดอนเมือง

- สายการบิน ไทยแอร์เอเชีย ให้บริการสูงสุด 3 เที่ยวบินต่อวัน 
- สายการการบิน นกแอร์ ให้บริการสูงสุด 2 เที่ยวบินต่อวัน เริ่ม 
- สายการการบิน ไทยไลอ้อนแอร์ ให้บริการสูงสุด 2 เที่ยวบินต่อวัน เริ่ม 25 มี.ค. 65 

กรุงเทพฯ-สุวรรณภูมิ

- สายการบิน การบินไทยสมายล์ ให้บริการสูงสุด 2 เที่ยวบินต่อวัน
- สายการบิน ไทยแอร์เอเชีย ให้บริการสูงสุด 1 เที่ยวบินต่อวัน

 แหล่งท่องเที่ยว 

จังหวัดน่านอาจไม่มีชื่อเสียงเป็นอันดับต้น ๆ ของสถานที่ท่องเที่ยว แต่ความจริงแล้ว ที่นี่มีแหล่งท่องเที่ยวให้ผู้สนใจได้ท่องเที่ยวมากมายไม่รู้จบ ทั้งสถานที่ทางประวัติศาสตร์ โบราณคดี แหล่งอารยธรรมโบราณ โดยที่เพิ่งค้นพบในเขตอำเภอเมืองน่าน ส่วนโบราณสถานโดยเฉพาะวัดเก่าแก่มีให้เห็นแทบทุกอำเภอ ได้แก่ วัดพระธาตุแช่แห้ง พระอารามหลวง พระธาตุคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดด้าน วัดภูมินทร์ หอคำ วัดหนองบัว วัดบุญยืน ซึ่งล้วนแต่มีอายุนับร้อย ๆ ปี มีภาพจิตรกรรมฝาผนังที่สวยงามทั้งสิ้น

สถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติก็มีความหลากหลาย เช่น เส้นทางชมธรรมชาติหมู่บ้านมณีพฤกษ์ ในอำเภอทุ่งช้าง อุทยานแห่งชาติหลายแห่ง และเสาดินที่อำเภอนาน้อย บ่อเกลือโบราณในอำเภอบ่อเกลือ หรือการล่องแก่งน้ำว้าที่มีทัศนียภาพสวยงามตลอดเส้นทาง เป็นต้น

สำหรับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในจังหวัดน่าน สามารถท่องเที่ยวได้ทั่วทุกอำเภอ ด้วยมีความหลากหลายทางวัฒนธรรมอยู่แล้ว นอกจากนี้ยังมีงานบุญประเพณีที่สำคัญ เช่น งานแข่งเรือ งานไหว้พระธาตุ ส่วนผู้ที่ชื่นชอบศิลปะการแสดงก็สามารถชมการแสดงนาฏศิลป์ที่งดงาม รวมทั้งดนตรีที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เช่น ดนตรีวงปี่จุ้ม จ๊อยซอ ฟ้อนแง้น เป็นต้น

 สถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติ 

thumb|ดอยภูคา จังหวัดน่าน

จังหวัดน่าน มีอุทยานแห่งชาติ 7 แห่ง, วนอุทยาน 1 แห่ง, เขตห้ามล่าสัตว์ป่า 1 แห่ง และสวนรุกขชาติ 2 แห่ง ได้แก่

อุทยานแห่งชาติ

 อุทยานแห่งชาติดอยภูคา เป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของจังหวัดน่าน ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ลำดับที่ 94 เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2542 มีอาณาเขตกว้างขวางเป็นอันดับ 4 ของประเทศ โดยมีพื้นที่ประมาณ 1,065,000 ไร่ หรือ 1,704 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมในท้องที่ 8 อำเภอของจังหวัดน่าน ได้แก่ อำเภอปัว อำเภอท่าวังผา อำเภอทุ่งช้าง อำเภอเชียงกลาง อำเภอบ่อเกลือ อำเภอสันติสุข อำเภอเฉลิมพระเกียรติ และอำเภอแม่จริม มีจุดสูงสุดคือยอดดอยภูคาที่ความสูง 1,980 เมตร จากระดับน้ำทะเล อุทยานแห่งชาติดอยภูคา ประกอบด้วยพรรณไม้ที่หลากหลาย มีการค้นพบพืชสำคัญหลายชนิด เช่น ดอกชมพูภูคา ซึ่งเป็นพันธุ์ไม้หายากและมีที่อุทยานแห่งชาติดอยภูคาแห่งนี้ที่เดียวในประเทศไทย ต้นเต่าร้างยักษ์น่าน ป่าดึกดำบรรพ์ น้ำตกต้นตอง น้ำตกภูฟ้า น้ำตกวังเปียน น้ำตกตาดหลวง พิชิตยอดดอยภูแว ชมถ้ำยอดวิมาน และถ้ำผาฆ้อง
 สถานที่ติดต่อ ที่ทำการอุทยานแห่งชาติดอยภูคา ตำบลภูคา อำเภอปัว จังหวัดน่าน 55120 โทรศัพท์: 0-5470-1000, 0-5473-1362

 อุทยานแห่งชาติศรีน่าน ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ลำดับที่ 104 เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2550 มีเนื้อที่ประมาณ 640,237.50 ไร่ หรือ 1,024.38 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมในท้องที่ 3 อำเภอของจังหวัดน่าน ได้แก่ อำเภอนาหมื่น อำเภอนาน้อย และอำเภอเวียงสา มีพื้นที่ตามแนวสองฟากฝั่งลำน้ำน่าน จนไปสิ้นสุดที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนสิริกิติ์ สภาพป่าเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ เทือกเขาสูงสลับซับซ้อน วางตัวในแนวทิศเหนือ-ใต้ เป็นป่าต้นน้ำลำธาร ที่สำคัญของแม่น้ำน่าน ซึ่งเป็นแหล่งน้ำที่สำคัญของประชาชนในจังหวัดน่าน มีพันธุ์ไม้ที่สำคัญหลายอย่าง และเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า มีจุดเด่นทางธรรมชาติ ที่มีทิวทัศน์ที่สวยงาม ได้แก่ เสาดินและคอกเสือ หมู่บ้านประมงปากนาย แก่งหลวง จุดชมทิวทัศน์ดอยผาชู้ ทิวทัศน์ทั้งสองฝั่งแม่น้ำน่าน จุดชมวิวดอยเสมอดาว และผาหัวสิงห์ เป็นต้น
 สถานที่ติดต่อ ที่ทำการอุทยานแห่งชาติศรีน่าน ตำบลศรีษะเกษ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน 55150 โทรศัพท์: 098-803-2872, 093-242-2914

 อุทยานแห่งชาติแม่จริม ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ลำดับที่ 106 เมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2550 มีเนื้อที่ประมาณ 270,000 ไร่ หรือ 432 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมในท้องที่ 2 อำเภอของจังหวัดน่าน ได้แก่ อำเภอแม่จริม และอำเภอเวียงสา อุทยานแห่งชาติแม่จริม มีลักษณะภูมิประเทศ เป็นภูเขาสลับซับซ้อนทอดตัวจากทิศเหนือไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ อยู่เหนือจากระดับน้ำทะเลตั้งแต่ 300–1,652 เมตร ความสูงของเทือกเขาจะค่อยลดหลั่นไปทางทิศตะวันตก โดยมีดอยขุนลาน เป็นจุดสูงสุดที่ความสูง 1,652 เมตร จากระดับน้ำทะเล มีแม่น้ำว้าซึ่งไหลมาจากเทือกเขาหลวงพระบางผ่านทางทิศตะวันตกของพื้นที่ กิจกรรมการท่องเที่ยวที่โดดเด่น คือ การล่องแก่งลำน้ำว้าโดยใช้แพยาง
 สถานที่ติดต่อ ที่ทำการอุทยานแห่งชาติแม่จริม ตำบลน้ำปาย อำเภอแม่จริม จังหวัดน่าน 55170 โทรศัพท์: 080-679-9070

 อุทยานแห่งชาติขุนน่าน ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ลำดับที่ 111 เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม 2552 มีเนื้อที่ประมาณ 156,000 ไร่ หรือ 249 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมในท้องที่อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน อุทยานแห่งชาติขุนน่าน มีลักษณะภูมิประเทศ เป็นพื้นที่ต้นน้ำชั้น 1A มีเขาสูงชันสลับซับซ้อนติดต่อกัน โดยมีระดับความสูงตั้งแต่ 600-1,745 เมตรจากระดับน้ำทะเล มียอดดอยผีปันน้ำในเทือกเขาผีปันน้ำเป็นจุดสูงสุด ที่ความสูงประมาณ 1,745 เมตรจากระดับน้ำทะเล อุทยานแห่งชาติขุนน่านเป็นต้นกำเนิดของลำน้ำว้า อันเป็นลำน้ำสายใหญ่และสำคัญ ไหลผ่านกลางพื้นที่ในแนวทิศเหนือไหลลงทิศใต้ มีระยะทางการไหลผ่านพื้นที่ประมาณ 25.5 กิโลเมตร และมีลำห้วยสำคัญที่ไหลลงลำน้ำว้า ได้แก่ น้ำปาด น้ำสะปัน เป็นต้น และมีพรรณไม้และสัตว์ป่าที่น่าสนใจมากมาย 
 สถานที่ติดต่อ ที่ทำการอุทยานแห่งชาติขุนน่าน ตำบลบ่อเกลือใต้ อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน 55000 โทรศัพท์: 09-6697-6954

 อุทยานแห่งชาติถ้ำสะเกิน ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ลำดับที่ 116 เมื่อวันที่ 22 เมษายน 2559 มีเนื้อที่ประมาณ 155,200 ไร่ หรือ 248.32 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมในท้องที่ 2 จังหวัด ได้แก่ อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน ,อำเภอเชียงคำ และอำเภอปง จังหวัดพะเยา อุทยานแห่งชาติถ้ำสะเกิน มีลักษณะภูมิประเทศ เป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อนวางตัวในแนว เหนือใต้ คล้ายรูปตัว T ตัวเขียนใหญ่ในภาษาอังกฤษ มีระดับความสูงเฉลี่ยประมาณ 300–1,752 เมตร จากระดับน้ำทะเล โดยมียอดดอยจี๋ ความสูงจากระดับน้ำทะเล 1,752 เมตร เป็นจุดสูงสุด
 สถานที่ติดต่อ ที่ทำการอุทยานแห่งชาติถ้ำสะเกิน ตำบลยอด อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน 55160 โทรศัพท์: 0-9045-9831

 อุทยานแห่งชาติขุนสถาน ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ลำดับที่ 130 เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2560 มีเนื้อที่ประมาณ 227,921.56 ไร่ หรือ 364.67 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมในท้องที่ 2 จังหวัด ได้แก่ อำเภอนาน้อย อำเภอนาหมื่น จังหวัดน่าน และอำเภอท่าปลา จังหวัดอุตรดิตถ์ ครอบคลุมพื้นที่ป่าฝั่งขวาของแม่น้ำน่านตอนใต้ อุทยานแห่งชาติขุนสถาน มีลักษณะภูมิประเทศ เป็นภูเขาสลับซับซ้อนมีความสูงชันทอดตัวจากทิศเหนือสู่ทิศใต้ มีแนวสันเขาของดอยแปรเมืองเป็นแนวแบ่งเขตระหว่างจังหวัดแพร่กับจังหวัดน่าน ความสูงตั้งแต่ 120-1,726 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง มีแม่น้ำน่านเป็นแนวกันระหว่างจังหวัดอุตรดิตถ์กับจังหวัดน่าน มีลำธารและลำห้วยซึ่งเป็นต้นน้ำน่านอยู่หลายสาย เช่น ห้วยน้ำแหง ห้วยน้ำอูน ห้วยน้ำลี เป็นต้น ดอยที่สำคัญ เช่น ดอยจวงปราสาท สูง 1,193 เมตร ดอยแม่จอก สูง 1,469 เมตร ดอยกู่สถาน(ดอยธง) สูง 1,634 เมตร และดอยที่สูงที่สุดคือยอดดอยภูคา มีความสูง 1,726 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง
 สถานที่ติดต่อ ที่ทำการอุทยานแห่งชาติขุนสถาน ตำบลสันทะ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน 55150 โทรศัพท์: 065-274-0878 ,087-173-9549

 อุทยานแห่งชาตินันทบุรี มีเนื้อที่ประมาณ 548,125 ไร่ หรือ 877 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมในท้องที่ 3 อำเภอของจังหวัดน่าน ได้แก่ อำเภอท่าวังผา อำเภอเมืองน่าน และอำเภอบ้านหลวง อุทยานแห่งชาตินันทบุรี มีลักษณะภูมิประเทศ เป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อนวางตัวในแนวเหนือใต้ อยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัดน่าน ระดับความสูงของพื้นที่ประมาณ 300-1,674 เมตร จากระดับน้ำทะเล โดยมี “ยอดดอยวาว” ความสูง 1,674 เมตร จากระดับน้ำทะเล เป็นจุดสูงสุด นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งต้นน้ำของลำห้วยหลายสาย ได้แก่ ลำน้ำสมุน ลำน้ำสะเนียน ลำน้ำวาว เป็นต้น พื้นที่แห่งนี้เคยเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญแห่งหนึ่งในอดีต เคยอยู่ภายใต้อิทธิพลของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย มีการต่อสู้ระหว่างเจ้าหน้าที่ของรัฐกับผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์
 สถานที่ติดต่อ ที่ทำการอุทยานแห่งชาตินันทบุรี ตำบลผาทอง อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน 55140 โทรศัพท์: 08-9999-2420, 08-0131-1395

วนอุทยาน

 วนอุทยานถ้ำผาตูบ มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 528 ไร่ หรือ 0.8448 ตารางกิโลเมตร มีสถานที่น่าสนใจ ดังนี้ เส้นทางศึกษาธรรมชาติ มีพรรณไม้ที่ควรศึกษาและหาดูได้ยาก เช่น ต้นจันทน์ผาและเอื้องผึ้งซึ่งจะผลิดอกประมาณปลายฤดูฝน มีทางเดินศึกษาธรรมชาติหลายเส้นทาง คือ เส้นทางเดินเท้าถึงถ้ำบ่อน้ำทิพย์ เส้นทางจากหน้าที่ทำการฯ ถึงจุดชมวิว และเส้นทางเดินรอบที่ทำการฯ ถ้ำพระ เป็นถ้ำใหญ่ ลานพื้นกว้าง เนื้อที่ราว 50 ตารางวา มีปล่องเพดานด้านหนึ่งซึ่งปล่อยให้ลมพัดเข้ามา และให้แสงสว่าง มีหินงอกหินย้อยงดงาม ห่างจากที่ทำการประมาณ 200 เมตร ถ้ำบ่อน้ำทิพย์ ภายในถ้ำเป็นห้องโถงกว้างประมาณ 30 ตารางวา มีปล่องเพดานให้แสงสว่างลอดเข้ามาได้ มีหินย้อยรอบผนังถ้ำด้านหนึ่ง มีซอกเว้าลึกเป็นโพรงมีแอ่งน้ำรูปไข่ น้ำขังตลอดปี ถือเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ อันเป็นสัญลักษณ์ของถ้ำนี้ ทางขึ้นถ้ำบ่อน้ำทิพย์ต้องปีนตามหน้าผาหิน อยู่ห่างจากที่ทำการประมาณ 1,200 เมตร หน้าฝนมีน้ำในถ้ำ ทำให้เข้าไม่ได้ ถ้ำขอน เป็นถ้ำที่มีรูปลักษณะยาวคล้ายกับท่อนซุง ด้านในมีหินงอกหินย้อยงดงาม และด้านหน้าบริเวณปากทางขึ้นถ้ำมีหน้าผาเหมาะสำหรับพักผ่อน และมองเห็นทิวทัศน์บริเวณหนองน่าน ถ้ำเจดีย์แก้ว เป็นถ้ำขนาดเล็ก ด้านหน้าของถ้ำจะมีหินรูปร่างคล้ายเจดีย์ตั้งอยู่ จุดชมวิว ตั้งอยู่บนป่าซางติดกับเขาบ่อน้ำทิพย์ ทางด้านทิศใต้สามารถมองเห็นทิวทัศน์รอบ ๆ และมองเห็นอำเภอเมืองน่านได้ถนัด 
 สถานที่ติดต่อ ที่ทำการวนอุทยานถ้ำผาตูบ บ้านผาตูบ ตำบลผาสิงห์ อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน 55000 โทรศัพท์: 054-710136

เขตห้ามล่าสัตว์ป่า

 เขตห้ามล่าสัตว์ป่าภูฟ้า ตั้งอยู่ที่ ตำบลบ่อเกลือใต้ ตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ และตำบลหนองแดง ตำบลน้ำพาง ตำบลแม่จริม อำเภอแม่จริม มีเนื้อที่ประมาณ 74,553 ไร่

สวนรุกขชาติ

 สวนรุกขชาติแช่แห้ง ตั้งอยู่ที่ ตำบลม่วงตึ๊ด อำเภอภูเพียง โดยมีอาณาเขตติดกับ วัดพระธาตุแช่แห้ง พระอารามหลวง มีเนื้อที่ประมาณ 72 ไร่

 สวนรุกขชาติห้วยน้ำอุ่น ตั้งอยู่ที่ ตำบลอ่ายนาไลย อำเภอเวียงสา มีเนื้อที่ประมาณ 400 ไร่

 พื้นที่อนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่า "เมืองเก่าน่าน" 

ตามมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 20 กันยายน 2548 เห็นชอบมติที่ประชุมของคณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์ และเมืองเก่า เรื่อง การอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่าน่าน ครั้งที่ 3/2548 วันที่ 24 มิถุนายน 2548 ดังนี้
 ประกาศเขตพื้นที่เมืองเก่าน่าน และเวียงพระธาตุแช่แห้ง เป็นพื้นที่อนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่า (ข้อ 9(1) ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์ และเมืองเก่า พ.ศ. 2546 มีผลเมื่อได้รับการประกาศโดยคณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์ และเมืองเก่า แล้ว และได้มีการประกาศเมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2549)
 แผนแม่บทและผังแม่บทการอนุรักษ์และพัฒนาบริเวณเมืองเก่าน่าน
 การแต่งตั้งคณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่าน่านดำเนินงานในพื้นที่เมืองเก่าน่าน โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน

ไม่มีการแต่งตั้งคณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่าน่านดำเนินงานในพื้นที่เมืองเก่าน่าน ตามมติของคณะรัฐมนตรี แต่คณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนาโกสินทร์ และเมืองเก่า ได้มีคำสั่งที่ 1/2549 เรื่อง การแต่งตั้งคณะอนุกรรมการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่าน่าน ลงวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2549 โดยจังหวัดน่านได้เสนอแต่งตั้งคณะอนุกรรมการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่าน่าน เมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2550 ซึ่งได้ยืนยันการแต่งตั้งคณะกรรมการฯ ตามมติคณะรัฐมนตรีอีกครั้งเมื่อ 14 กันยายน 2553 และมติที่ประชุมคณะกรรมการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์ และเมืองเก่า ครั้งที่ 1/2553 วันที่ 27 ธันวาคม 2553 มีมติไม่เห็นด้วยกับการแต่งตั้งคณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่าน่าน ตามมติของคณะรัฐมนตรีตามที่จังหวัดเสนอ

 การศึกษา 

thumb|220px|left|มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา น่าน

 สถาบันอุดมศึกษา (สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา)
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา วิทยาเขตน่าน
 มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ วิทยาลัยน่าน (ทุ่งศรีทอง)
 ศูนย์การเรียนรู้และบริการวิชาการเครือข่าย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
 วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยข้อกำหนดมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เรื่อง การจัดตั้งวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน พุทธศักราช ๒๕๕๕
 วิทยาลัยชุมชนน่าน
 มหาวิชชาลัยภูมิปัญญาชุมชนฮักเมืองน่าน

 สถาบันอาชีวศึกษา (สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา)
 วิทยาลัยเทคนิคน่าน
 วิทยาลัยสารพัดช่างน่าน
 วิทยาลัยการอาชีพเวียงสา
 วิทยาลัยเทคนิคปัว

 มัธยมศึกษา (สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาน่าน)
 อำเภอเมืองน่าน
 โรงเรียนสตรีศรีน่าน ตำบลในเวียง 
 โรงเรียนศรีสวัสดิ์วิทยาคาร ตำบลดู่ใต้ 
 โรงเรียนนันทบุรีวิทยา ในพระบรมราชานุเคราะห์ ตำบลไชยสถาน 
 โรงเรียนน่านประชาอุทิศ ตำบลกองควาย
 โรงเรียนบ่อสวกวิทยาคาร ตำบลบ่อสวก
 อำเภอแม่จริม
 โรงเรียนแม่จริม ตำบลหนองแดง
 อำเภอบ้านหลวง
 โรงเรียนบ้านหลวง ตำบลป่าคาหลวง
 อำเภอนาน้อย
 โรงเรียนนาน้อย ตำบลนาน้อย
 อำเภอปัว
 โรงเรียนปัว ตำบลปัว
 โรงเรียนมัธยมป่ากลาง ตำบลป่ากลาง
 โรงเรียนเมืองแงง ตำบลแงง
 โรงเรียนศรัทธาศิลาเพชรรังสรรค์ ตำบลศิลาเพชร
 อำเภอท่าวังผา
 โรงเรียนท่าวังผาพิทยาคม ตำบลท่าวังผา
 โรงเรียนเมืองยมวิทยาคาร ตำบลยม
 โรงเรียนสารธรรมวิทยาคาร ตำบลตาลชุม
 โรงเรียนหนองบัวพิทยาคม ตำบลป่าคา
 อำเภอเวียงสา
 โรงเรียนสา ตำบลกลางเวียง
 โรงเรียนสาธุกิจประชาสรรค์ รัชมังคลาภิเษก ตำบลน้ำมวบ
 โรงเรียนสารทิศพิทยาคม ตำบลยาบหัวนา
 อำเภอทุ่งช้าง
 โรงเรียนทุ่งช้าง ตำบลทุ่งช้าง
 อำเภอเชียงกลาง
 โรงเรียนเชียงกลาง "ประชาพัฒนา" ตำบลเชียงกลาง
 โรงเรียนพระธาตุพิทยาคม ตำบลพระธาตุ
 อำเภอนาหมื่น
 โรงเรียนนาหมื่นพิทยาคม ตำบลนาหมื่น
 โรงเรียนเมืองลีประชาสามัคคี ตำบลปิงหลวง
 อำเภอสันติสุข
 โรงเรียนสันติสุขพิทยาคม ตำบลดู่พงษ์
 อำเภอบ่อเกลือ
 โรงเรียนบ่อเกลือ ตำบลบ่อเกลือใต้
 อำเภอสองแคว
 โรงเรียนไตรเขตประชาสามัคคี รัชมังคลาภิเษก ตำบลนาไร่หลวง
 อำเภอภูเพียง
 โรงเรียนน่านนคร ตำบลนาปัง
 โรงเรียนศรีนครน่าน ตำบลเมืองจัง
 อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
 โรงเรียนมัธยมพระราชทานเฉลิมพระเกียรติ ตำบลห้วยโก๋น

 โรงเรียนพระปริยัติธรรม (สังกัดสำนักงานพระพุทธศาสนา จังหวัดน่าน) ข้อมูลสารสนเทศด้านการศึกษาของจังหวัดน่านประจำปีการศึกษา 2566
 อำเภอเมืองน่าน
 โรงเรียนนันทบุรีวิทยา วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร ตำบลในเวียง 
 อำเภอแม่จริม
 โรงเรียนวัดป่าแม่จริมโสภิตาราม ตำบลแม่จริม
 โรงเรียนนันทจริมเขตศึกษา ตำบลหมอเมือง
 อำเภอบ้านหลวง
 โรงเรียนพระปริยัติธรรมานุสรณ์วัดฟ้าสวรรค์ ตำบลบ้านฟ้า
 อำเภอนาน้อย
 โรงเรียนวัดนาราบวิทยา ตำบลนาน้อย
 อำเภอปัว
 โรงเรียนวัดปรางค์ ตำบลปัว
 โรงเรียนพระปริยัติธรรมวัดภูเก็ต ตำบลวรนคร
 อำเภอท่าวังผา
 โรงเรียนพระปริยัติธรรมวัดนิโครธาราม ตำบลป่าคา
 โรงเรียนวัดน้ำไคร้วิทยา ตำบลยม
 อำเภอเวียงสา
 โรงเรียนวัดบุญยืน ตำบลกลางเวียง
 โรงเรียนพระปริยัติศาสนาภิพัฒน์วัดเมืองราม ตำบลนาเหลือง
 อำเภอทุ่งช้าง
 โรงเรียนวัดราษฎร์บำรุงวิทยา ตำบลทุ่งช้าง
 อำเภอเชียงกลาง
 โรงเรียนเชียงกลางปริยัติศึกษา ตำบลเชียงกลาง
 อำเภอสันติสุข
 โรงเรียนวัดดอนมงคลสันติสุขวิทยา ตำบลดู่พงษ์
 อำเภอบ่อเกลือ
 โรงเรียนวัดบ่อหลวงวิทยาธรรม ตำบลบ่อเกลือใต้
 อำเภอภูเพียง
 โรงเรียนพระปริยัติธรรม วัดพระธาตุแช่แห้ง ตำบลม่วงตึ๊ด

 ประถมศึกษา
 ดูที่: รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดน่าน

 บุคคลที่มีชื่อเสียง 
 เจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี
นายแพทย์บุญยงค์ วงศ์รักมิตร–อดีตผู้อำนวยการโรงพยาบาลน่าน, อดีตสมาชิกวุฒิสภาจังหวัดน่าน 
 พระครูพิทักษ์นันทคุณ–ที่ปรึกษามูลนิธิฮักเมืองน่าน
 ชลน่าน ศรีแก้ว–สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดน่าน, อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
 คำรณ ณ ลำพูน–อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข
 ศักดิ์นรินทร์ เขื่อนอ้น–สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ ปี พ.ศ. 2550
 พลเอก จงศักดิ์ พานิชกุล–รองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง
 พิศิษฐ์ ปัทมสัตยาสนธิ–ประธานกรรมการบริหาร บริษัท อินเด็กซ์ลิฟวิ่งมอลล์ จำกัด
 พระครูพิทักษ์นันทคุณ–“พระนักพัฒนา” แห่งจังหวัดน่าน ผู้ริเริ่ม “มูลนิธิฮักเมืองน่าน”
 นายแพทย์ ชาตรี เจริญศิริ–หัวหน้าคณะติดตามประเมินชุมชนอย่างเสริมพลัง Community Empowermental Evaluation ของ สสส. 
ศิลปิน
สิทธิธัช ธิติกุลเกษมศักดฺ์–ศิลปินน่าน นักเคลื่อนไหวด้านศิลปวัฒนธรรม
ยุทธภูมิ สุประการ–ศิลปินน่าน นักวิชาการศิลปวัฒนธรรม(ศูนย์น่านศึกษา หออัตลักษณ์นครน่าน)
จุมพล อภิสุข–ศิลปินน่าน, ศิลปินอาวุโสรุ่นบุกเบิกของวงการศิลปะสื่อแสดงสด มีผลงานในการเคลื่อนไหวรณรงค์เรื่องโรคเอดส์ สิทธิมนุษยชน และการเหยียดชนชาติ ผู้ก่อตั้ง “เทศกาลศิลปะแสดงสดนานาชาติ เอเชียโทเปีย”
 ไชยลังกา เครือเสน–ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีพื้นบ้าน) ประจำปี พ.ศ. 2530
 คำผาย นุปิง–ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (การแสดงพื้นบ้าน-ขับซอ) ประจำปี พ.ศ. 2538
 บุญช่วย หิรัญวิทย์–ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์) ประจำปี พ.ศ. 2557
 วินัย ปราบริปู–ศิลปิน, ผู้อำนวยการหอศิลป์ริมน่านวงการบันเทิง
 เข็มอัปสร สิริสุขะ–นักแสดงหญิง สถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 (บุตรสาวของเจ้านิรมิต มหาวงศนันท์)
 รามาวดี สิริสุขะ–นักแสดงหญิง สถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 (บุตรสาวของเจ้านิรมิต มหาวงศนันท์)
 จุฑาทิพย์ ครุธามาศ–นักแสดงหญิง
 ยุคล วิเศษสังข์–ผู้สื่อข่าวช่องเนชั่นทีวี และสื่อออนไลน์ภายใต้ชื่อ "EasyYukhon"
 จิรกิตติ์ คูอาริยะกุล–นักแสดงวัยรุ่นชาย สังกัด จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่
 ภาสกร สารรัตนะ–นักแสดงวัยรุ่นชาย สังกัด พจน์ อานนท์
 มินตรา น่านเจ้า–นักร้องลูกทุ่งสาว สังกัดอิสระ
 ชัยอนันต์ ปันชู–ผู้ประกาศข่าว ช่อง 8
 สุพิชญา บริคุต–นักแสดงวัยรุ่นหญิง เคยคว้ารางวัลสาวน่านบ้านเฮา ในงานประจำปีของดีเมืองน่าน ประจำปี 2561 ได้รองชนะเลิศ อันดับที่ 1 และละครเรื่องแรกของเธอคือ เพราะรักมันซับซ้อน It's Complicated
 ธนภัทร สุยาว–ผู้ชนะจากรายการ Master Chef Thailand ฤดูกาลที่ 2
 ธีธัช จรรยาศิริกุล–รองชนะเลิศอันดับที่ 1(อันดับที่2) รายการ The Star ค้นฟ้าคว้าดาว ปีที่ 10
 นิชคุณ ขจรบริรักษ์–นักแสดงชาย สถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 และนักกีฬาบาสเกตบอล
 กรภัทร์ ลำน้อย–นักแสดงวัยรุ่นชาย สังกัด Mandee Work
 จักรเพชร ภิบาล–นักร้องวัยรุ่นชาย สังกัด จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่
 ธารทิพย์ พงษ์สุข–นางสาวไทย ประจำปี 2528
 พิมพิไล ไชยโย–รองนางสาวไทย อันดับ 2 ประจำปี 2531
 ยลดา สวนยศ–นายกสมาคมสตรีข้ามเพศแห่งประเทศไทย, มิสอัลคาซ่าร์ ประจำปี 2005 และมิสแฟบิวลัสไทยแลนด์ 2024
 เหมือนฝัน ณ น่าน–รอง Miss International Thailand 2015

นักกีฬา
 กีรติ เขียวสมบัติ–นักฟุตบอลทีมชาติไทย
 ยุทธจักร ก้อนจันทร์–นักฟุตบอลทีมชาติไทย
 วิทยา เศวตมาลย์ (หงษ์จุมพล)–อดึตนักกีฬาจักรยานจังหวัดน่าน, กองทัพอากาศไทย, ทีมชาติไทย
 ณฐวรรธ เอี่ยมอุดม–นักกรีฑาชายทีมชาติไทย
 ศุภนิช พูลเกิด–นักกรีฑาหญิงทีมชาติไทย