# อำเภอปางมะผ้า
ปางมะผ้า (ไทยถิ่นเหนือ:50px) เป็นอำเภอในจังหวัดแม่ฮ่องสอน แยกตั้งเป็นกิ่งอำเภอ ปี พ.ศ. 2531 และยกฐานะเป็นอำเภอในวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2539 วันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539 เป็นที่ตั้งของแหล่งโบราณคดีที่เพิงผาถ้ำลอดมีอายุเก่าแก่ถึง 32,000 ปีโบราณคดีที่ ปางมะผ้า จ. แม่ฮ่องสอนคลี่คลายความลับจากบรรพกาล 32,000 ปี เรื่อง วีรพงษ์ สุนทรฉัตราวัฒน์, ภาพถ่าย เอกรัตน์ ปัญญะธารา : เผยแพร่ครั้งแรกในนิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟิก ฉบับภาษาไทย เดือนพฤศจิกายน 2564 

 ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอปางมะผ้ามีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับรัฐฉาน (ประเทศพม่า)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอปาย
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอปายและอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอนและรัฐฉาน (ประเทศพม่า)
thumb|367x367px|ถ้ำลอด ซึ่งมีลำห้วยชื่อ น้ำลางไหล ลอดภูเขาไปทะลุออกอีกด้านหนึ่ง ทำให้เกิดเป็นถ้ำที่มีหินงอกหินย้อยสวยงาม จากการพบเครื่องมือเครื่องใช้ โบราณในถ้ำสันนิษฐานได้ว่ามีอายุประมาณ 2,000 ปีมาแล้ว
thumb|275x275px|หมู่บ้านในอำเภอปางมะผ้า มีชาวไทใหญ่ มูเซอ และลีซอตั้งบ้านเรือนอยู่เป็นหย่อม ๆ และชนกลุ่มน้อยผู้หลบหนีเข้าเมืองจากประเทศพม่าได้อพยพเข้ามาตั้งรกรากทำมาหากิน

 ประวัติ 
ปางมะผ้า มีลักษณะกายภาพทางภูมิศาสตร์ความโดดเด่นและหลากหลายทางธรรมชาติเป็นอย่างมากซึ่งมีความเป็นพื้นที่ป่าส่วนใหญ่ ด้วยเหตุนี้พื้นที่ปางมะผ้าจึงแทบจะถูกปิดกั้นจากโลกภายนอกส่งผลให้การเดินทางหรือการคมนาคมผ่านพื้นที่ของเจ้าหน้าที่รัฐและหน่วยงานราชการสามารถเข้าถึงพื้นที่ได้ลำบาก คุณภาพชีวิตของประชาชนมีความแตกต่างกับพื้นที่อื่นอย่างชัดเจน ประกอบกับสภาพพื้นที่บางจุดของพื้นที่มีปัญหาความไม่สมดุลของสภาพแวดล้อมธรรมชาติที่ส่งผลต่อการดำรงชีวิตของผู้คนในพื้นที่ ในปี พ.ศ. 2513 พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้เคยเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมเยียนราษฎร ในพื้นที่หมู่บ้านแอโก๋แสนคำลือ พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยมีพระราชประสงค์ที่จะทรงรับทราบและแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของพสกนิกร และในช่วงเวลาต่อมาสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีได้ทรงมาปฏิบัติพระราชกรณียกิจเกี่ยวกับด้านการศึกษาและเรื่องการจัดการน้ำบ่อยครั้งในเขตพื้นที่ปางมะผ้า อาทิ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน ระบบกักเก็บน้ำในน้ำ เป็นต้นข้อมูลทั่วไปและประวัติความเป็นมาของอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน สืบค้นเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2567

ต่อมาพ่อค้าประชาชนได้ใช้เส้นทางนี้ในการติดต่อไปมา โดยมีจุดพักค้างแรมบริเวณที่ห้วยแม่อูมองไหลลงน้ำลางเรียกว่า สบป่อง และบริเวณที่พักค้างแรมเรียกว่า ปางมะผ้า เป็นภูเขาสลับซับซ้อนมีชาวไทยใหญ่ ลาหู่ ลีซูตั้งบ้านเรือนอยู่เป็นหย่อมและแทบจะตัดขาดจากโลกภายนอกโดยสิ้นเชิง ปี พ.ศ. 2520 ทางราชการได้ตัดถนนให้ดีขึ้น บรรดาชาวพื้นราบ ชาวเขาจากต่างอำเภอ และชนกลุ่มน้อยผู้หลบหนีเข้าเมืองจากประเทศพม่า ได้อพยพเข้ามาตั้งรกรากทำมาหากินมากขึ้นตามลำดับ และในปี พ.ศ. 2526 พื้นที่ 6 หมู่บ้านของตำบลปางมะผ้า ได้แยกตั้งออกเป็นตำบลสบป่อง วันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2526 ซึ่งต่อมาในปี พ.ศ. 2530 กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย และนายคงศักดิ์ ลิ่วมโนมนต์ ผู้ว่าราชการจังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้ประกาศแยกพื้นที่ตำบลปางมะผ้า ตำบลสบป่อง ของอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน ออกมาตั้งเป็นกิ่งอำเภอในชื่อ "ปางมะผ้า" วันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2530 เป็นภาษาของชาวไทยใหญ่เพราะจุดที่พักแรมนี้สามารถหามะนาวมาปรุงอาหารได้ ปาง แปลว่า ที่พักแรม มะผ้า หรือ หมากผ้า แปลว่า มะนาว "ปางมะผ้า" จึงหมายถึงบริเวณที่พักแรมที่มีต้นมะนาวอยู่เป็นจำนวนมาก

ในปี พ.ศ. 2532 ทางราชการได้แยกพื้นที่หมู่ 3 บ้านถ้ำลอด รวมกับอีก 4 หมู่บ้านในตำบลสบป่อง แยกตั้งออกเป็นตำบลถ้ำลอด และแยกพื้นที่หมู่ 3 บ้านนาปู่ป้อม รวมกับอีก 6 หมู่บ้านในตำบลปางมะผ้า แยกตั้งออกเป็นตำบลนาปู่ป้อม วันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2532 และจัดตั้งไปรษณีย์ปางมะผ้าขึ้นในปี พ.ศ. 2532 วันที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2532 ต่อมาในปี พ.ศ. 2538 กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย และนายนายสมเจตน์ วิริยะดำรงค์ ผู้ว่าราชการจังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้พิจารณาความเหมาะสมของพื้นที่กิ่งอำเภอปางมะผ้า มีเขตการปกครองทั้งหมด 4 ตำบล 33 หมู่บ้าน ประชากร 14,316 คน และ 3,380 ครัวเรือนประชากรรายตำบลในประเทศไทย ณ วันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2538 (เขตกิ่งอำเภอปางมะผ้า อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน) สืบค้นเมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2567 ในปี พ.ศ. 2539 จึงยกฐานะจากกิ่งอำเภอปางมะผ้า เป็น "อำเภอปางมะผ้า" เป็นอำเภอลำดับที่ 7 ของทางจังหวัดแม่ฮ่องสอนthumb|275x275px|ไร่ถั่วลิสงลายเสืออำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นพืชเศรษฐกิจของจังหวัดแม่ฮ่องสอน จุดเด่นถั่วลายเสือ คือลายที่เป็นเอกลักษณ์ มีรสชาติอร่อย เมล็ดใหญ่เรียงกัน เพราะด้วยพื้นที่การปลูกอยู่บนหุบเขา ทำให้ถั่วลายเสือ เจริญเติบโตได้ดี

 การแบ่งเขตการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอปางมะผ้าแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 4 ตำบล 39 หมู่บ้าน ได้แก่
ลำดับอักษรไทยอักษรโรมันจำนวนหมู่บ้านจำนวนประชากร เมษายน 25681.สบป่องSop Pong88,3022.ปางมะผ้าPang Mapha114,6173.ถ้ำลอดTham Lot74,5444.นาปู่ป้อมNa Pu Pom134,921

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอปางมะผ้าประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 แห่ง ได้แก่
 องค์การบริหารส่วนตำบลสบป่อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสบป่องทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลปางมะผ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปางมะผ้าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลถ้ำลอด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลถ้ำลอดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาปู่ป้อม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาปู่ป้อมทั้งตำบล

 สถานที่สำคัญ 

 สถานีตำรวจภูธรปางมะผ้า จัดตั้งขึ้นตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2484 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 21 มกราคม ปีเดียวกัน วันที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2484 ในท้องที่ตำบลปางมะผ้า อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยแก่ประชาชน
 โรงพยาบาลปางมะผ้า เป็นโรงพยาบาลประจำอำเภอปางมะผ้า ตั้งอยู่ที่เลขที่ 240 หมู่ที่ 1 บ้านสบป่อง ตำบลสบป่อง อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นโรงพยาบาลชุมชนขนาดกลาง (F2) จำนวนเตียง 35 เตียง สังกัดกระทรวงสาธารณสุข
 แหล่งโบราณคดีที่สำคัญ อาทิ ถ้ำลอด ถ้ำน้ำลอด ถ้ำผีแมน และถ้ำผีแมนโลงลงรัก เป็นต้น