# ถนนเพชรเกษม
ถนนเพชรเกษม  ซึ่งมีระยะทางส่วนใหญ่เป็น ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 สายกรุงเทพมหานคร–จุดผ่านแดนถาวรสะเดา (เขตแดนไทย/มาเลเซีย) เป็นทางหลวงแผ่นดินสายประธานของประเทศไทย ที่มีเส้นทางมุ่งสู่ภาคใต้ของประเทศไทย มีระยะทาง 1310.554 กิโลเมตร นับเป็นทางหลวงหรือถนนสายที่ยาวที่สุดในประเทศไทยความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับประเทศไทยเพชรเกษม-สีลม จากข่าวสด ถนนเพชรเกษมมีเส้นทางเริ่มต้นที่สะพานเนาวจำเนียร (ข้ามคลองบางกอกใหญ่) ระหว่างเขตบางกอกใหญ่กับเขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร สิ้นสุดที่จุดผ่านแดนถาวรสะเดา อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา บริเวณเขตแดนประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย เชื่อมต่อกับทางด่วนเหนือ–ใต้ สายเหนือ ที่เมืองบูกิตกายูฮีตัม รัฐเกอดะฮ์ ประเทศมาเลเซีย บางช่วงของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 2 และทางหลวงเอเชียสาย 123 

เมื่อผ่านเข้ามาในตำบลอ้อมน้อย จังหวัดสมุทรสาคร อำเภอตะกั่วป่า และเขานางหงส์จังหวัดพังงา และอำเภอห้วยยอด และอำเภอเมืองตรังและ จังหวัดตรัง ถนนบางแห่งแคบ บางแห่งจะเข้าภูเขาและบางแห่งเข้าเมืองที่มีขนาดใหญ่

เมื่อผ่านเข้ามาในอำเภอเมืองชุมพร จะเข้าทางแยกต่างระดับปฐมพร ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 จะออกระบบของทางหลวงเอเชียสาย 2 เข้าไปยังในจังหวัดระนอง จังหวัดพังงา จังหวัดกระบี่ และจังหวัดตรัง โดยไม่ผ่านจังหวัดสุราษฎร์ธานี และจังหวัดนครศรีธรรมราช และเมื่อเข้าไปในอำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง จะมีทางแยก/วงเวียน (ทางแยกต่างระดับเอเชียพัทลุง) เพื่อกลับเข้าสู่ระบบของทางหลวงเอเชียสาย 2 และเป็นการเริ่มต้นของทางหลวงเอเชียสาย 123 

โดยทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 จะมี 4 ช่วง ที่เข้าเขา คือ 2 ช่วงจะเป็นของทิวเขาภูเก็ต ช่วงแนวเขาคุระบุรี อำเภอคุระบุรี และช่วงอุทยานแห่งชาติเขาหลัก-ลำรู่ อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา และอีก 2 ช่วงจะเป็นของทิวเขานครศรีธรรมราช ช่วงแนวเขานางหงส์ อำเภอทับปุด จังหวัดพังงา และช่วงแนวเขาพับผ้า คือ อำเภอนาโยง จังหวัดตรัง กับอำเภอศรีนครินทร์ จังหวัดพัทลุง

โดยในจังหวัดนครปฐม จะมีทางแยกเข้าไปใน ทางหลวงพิเศษหมายเลข 81 ช่วงสเปอร์สไลน์ที่เข้าทางหลวงพิเศษหมายเลข 8 และทางหลวงพิเศษหมายเลข 91 ในอำเภอนครชัยศรี ที่ทางแยกต่างระดับศีรษะทอง และในจังหวัดเพชรบุรี เป็นทางแยกเข้าไปในทางหลวงพิเศษหมายเลข 8 สายปากท่อ-เพชรบุรี ในอำเภอท่ายาง ที่ทางแยกต่างระดับท่ายาง

 ประวัติ 
ถนนเพชรเกษมตั้งชื่อตามชื่อหลวงเพชรเกษมวิถีสวัสดิ์ (แถม เพชรเกษม) อธิบดีกรมทางหลวงคนที่ 7 หลวงเพชรเกษมวิถีสวัสดิ์เป็นนักเรียนทุนของกรมรถไฟหลวง เมื่อพ.ศ. 2464 ไปศึกษาวิชาวิศวกรรมโยธาที่สหราชอาณาจักร และกลับมารับราชการที่กรมรถไฟหลวง ตำแหน่งนายช่างผู้ช่วย กองแบบแผน กรมรถไฟหลวง ต่อมาย้ายไปสังกัดกรมทาง เมื่อถนนเพชรเกษมสร้างเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2493 จึงได้รับการตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่บุคคลดังกล่าวเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม ปีเดียวกัน ตามนโยบายของรัฐบาลสมัยจอมพล ป. พิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรี ที่ให้ตั้งชื่อถนนตามชื่อนายช่างใหญ่ผู้ควบคุมการก่อสร้างหรือการบังคับบัญชารับผิดชอบ

 เลนถนน 

 ถนนเพชรเกษมในอดีต ถูกสร้างขึ้นจากถนน 2 เลนก่อน เพราะว่าในสมัยนั้นความเจริญเติบโตยังไม่มากเท่าปัจจุบัน 
 หลังจากนั้นมีการขยายเลนถนนจาก 2 เลน เป็น 4 เลน (ทั่วไป) บางช่วงในขณะนั้น เช่น ช่วงจากจ.ชุมพร-จ.ระนอง-อ.ตะกั่วป่า ยังเป็นสองเลน ฯลฯ
 หลังจากนั้นถนนใน เทศบาลนครอ้อมน้อย เทศบาลนครนครปฐม เทศบาลเมืองราชบุรี ทางแยกต่างระดับวังมะนาว จ.เพชรบุรี อ.หัวหิน เทศบาลนครหาดใหญ่ จะขึ้นชื่อในเรื่องของถนนที่พัฒนามาระหว่าง 6-8 เลน เพราะเป็นเทศบาลนครที่เป็นแหล่งความเจริญขนาดใหญ่ และถนนส่วนใหญ่มีรถสัญจรเป็นจำนวนมาก
 มีโครงการที่ทำถนนให้เป็น 4 เลนทั้งหมด เช่น สาทิตย์ วงศ์หนองเตย เป็นผู้เสนอโครงการในจังหวัดตรัง ตัวอย่างโครงการ เช่น ช่วง จ.กระบี่-อ.ห้วยยอด ให้เป็นสี่เลนทั้งหมดทล.สร้างทางหลวงหมายเลข4สายกระบี่-อ.ห้วยยอดวิ่งฉลุย ขยาย 4 เลนเพชรเกษม “กระบี่-ห้วยยอด” เสร็จแล้ว หนุน ศก.-ท่องเที่ยว จากการยางแห่งประเทศไทย สาขาห้วยยอด-สามแยกโรงพยาบาลห้วยยอด ให้สร้างเป็นถนนสี่เลนเหลืออีก 1 กม. ช่วงเขาพับผ้า ระหว่าง อ.นาโยง จังหวัดตรัง ถึง อ.ศรีนครินทร์ จังหวัดพัทลุง สร้างเป็นถนนสี่เลนและเลนสำหรับรถบรรทุกคค.ชง ครม.ขยายถนนสายพัทลุง-ตรัง เป็น 4 เลน

 ชื่ออื่น ๆ 
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ยังมีชื่ออื่นในช่วงเส้นทางต่าง ๆ ดังนี้
 ช่วงทางแยกโค้งปลาลังถึงทางแยกเข้าเมืองกระบี่ เรียกว่า "ถนนศรีพังงา"
 ช่วงเข้าสู่ทางหลวงเอเชีย เรียกว่า "ถนนสายเอเชียพัทลุง-หาดใหญ่" จนถึงทางแยกคลองหวะ
 ช่วงตั้งแต่ทางแยกคลองหวะ อำเภอหาดใหญ่ ถึงอำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา เป็นส่วนหนึ่งของ "ถนนกาญจนวนิช" ซึ่งรัฐบาลสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม ตั้งชื่อนี้ให้กับทางหลวงสายสงขลา-สะเดา เพื่อเป็นเกียรติแก่พระยาประกิตย์กลศาสตร์ (ประกิต รณชิต กาญจนวณิชย์) อดีตนายช่างด้านสงขลา ในช่วงแรกถนนกาญจนวณิชย์ถือเป็นทางหลวงคนละสายกับถนนเพชรเกษมซึ่งในขณะนั้นเป็นทางหลวงสายกรุงเทพมหานคร-หาดใหญ่ ต่อมาเมื่อมีการตั้งชื่อทางหลวงโดยใช้ระบบหมายเลข ถนนกาญจนวนิช ช่วงหาดใหญ่ถึงสะเดาได้ถูกรวมเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ส่วนช่วงสงขลาถึงหาดใหญ่ (ภายหลังเพิ่มระยะทางไปถึงคลองหวะ) ได้รับการกำหนดเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 407

 รายละเอียดของเส้นทาง 

|-
| กรุงเทพมหานคร
| align = "right" | 10.6
| align = "right" | 17.1
|-
| จังหวัดสมุทรสาคร
| align = "right" | 3.2
| align = "right" | 5.1
|-
| จังหวัดนครปฐม
| align = "right" | 25.6
| align = "right" | 41.2
|-
| จังหวัดราชบุรี
| align = "right" | 36.1
| align = "right" | 58.1
|-
| จังหวัดเพชรบุรี
| align = "right" | 56.2
| align = "right" | 90.5
|-
| จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
| align = "right" | 132.4
| align = "right" | 213
|-
| จังหวัดชุมพร
| align = "right" | 54.9
| align = "right" | 88.4
|-
| จังหวัดระนอง
| align = "right" | 113.1
| align = "right" | 183
|-
| จังหวัดพังงา
| align = "right" | 138.6
| align = "right" | 223
|-
| จังหวัดกระบี่
| align = "right" | 78.3
| align = "right" | 126
|-
| จังหวัดตรัง
| align = "right" | 58.4
| align = "right" | 94.0
|-
| จังหวัดพัทลุง
| align = "right" | 53.0
| align = "right" | 85.3
|-
| จังหวัดสงขลา
| align = "right" | 57.4
| align = "right" | 92.3
|-
|รวม
| align = "right" | 817.8
| align = "right" | 1,316.0
|}
ถนนเพชรเกษมเริ่มต้นที่สะพานเนาวจำเนียร (สะพานข้ามคลองบางกอกใหญ่) ผ่านเขตบางกอกใหญ่ เขตภาษีเจริญ เขตบางแค และเขตหนองแขม กรุงเทพมหานคร แล้วผ่านลงไปยังจังหวัดทางภาคตะวันตกและภาคใต้ โดยผ่านจังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดนครปฐม จังหวัดราชบุรี จังหวัดเพชรบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จังหวัดชุมพร แล้วตัดเข้าจังหวัดระนอง (ไม่ผ่านจังหวัดสุราษฎร์ธานีและจังหวัดนครศรีธรรมราช) แล้วผ่านจังหวัดพังงา จังหวัดกระบี่ จังหวัดตรัง จังหวัดพัทลุง และสิ้นสุดที่จุดผ่านแดนถาวรสะเดา อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา เชื่อมต่อกับเมืองบูกิตกายูฮีตัม รัฐเกอดะฮ์ ประเทศมาเลเซีย

ระยะทางส่วนใหญ่ของถนนเพชรเกษมมีฐานะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 โดยมีบางช่วงที่เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 2 (ตั้งแต่ทางแยกต่างระดับบางแค กรุงเทพมหานคร ถึงทางแยกต่างระดับปฐมพร จังหวัดชุมพร และตั้งแต่ทางแยกเอเชีย จังหวัดพัทลุง ถึงจุดผ่านแดนถาวรสะเดา จังหวัดสงขลา) และทางหลวงเอเชียสาย 123 (ตั้งแต่ทางแยกต่างระดับนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม ถึงทางแยกหนองตะแคง จังหวัดราชบุรี) อนึ่ง เมื่อถนนเพชรเกษมผ่านเข้าไปในท้องถิ่นบางแห่ง เช่น กรุงเทพมหานคร เทศบาลนครอ้อมน้อย เทศบาลเมืองพังงา เทศบาลนครตรัง จะมีฐานะเป็นทางหลวงท้องถิ่น มิใช่ทางหลวงแผ่นดิน เนื่องจากกรมทางหลวงได้ถ่ายโอนความรับผิดชอบให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเหล่านั้นแล้ว

 ช่วงกรุงเทพมหานครถึงอำเภอปากท่อ 
ถนนเพชรเกษมช่วงต้นสาย ตั้งแต่แยกท่าพระถึงทางต่างระดับบางแค มีเส้นทาง รถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล ซ้อนทับเหนือถนน โดยถนนเพชรเกษมในเขตกรุงเทพมหานคร จะเป็นถนนคอนกรีตสลับกับถนนลาดยาง ขนาด 6 ช่องจราจร แบ่งทิศทางการจราจรโดยเกาะกลางถนน จากนั้นจะขยายเป็น 8 ช่องจราจรเมื่อพ้นแยกบางแค และลดเหลือ 6 ช่องจราจรเมื่อเข้าสู่เขตหนองแขม ก่อนที่จะขยายเป็นขนาด 8 ช่องจราจรอีกครั้งเมื่อเข้าสู่เขตเทศบาลนครอ้อมน้อย แล้วเบนไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ข้ามแม่น้ำท่าจีน ไปบรรจบถนนบรมราชชนนีที่อำเภอนครชัยศรี เมื่อเลยทางเข้าอำเภอนครชัยศรี เส้นทางจะเลี้ยวไปทางตะวันตกไปจนถึงอำเภอเมืองนครปฐม ถนนจะขยายเป็น 12 ช่องจราจรในช่วงเลี่ยงเมืองนครปฐม เมื่อพ้นเขตเทศบาลนครนครปฐม ถนนจะเหลือ 4 ช่องจราจรและแบ่งทิศทางการจราจรด้วยคูน้ำ เมื่อพ้นทางต่างระดับหนองตะแคง ซึ่งแยกไปอำเภอบ้านโป่งและจังหวัดกาญจนบุรี เส้นทางจะเลี้ยวไปทางทิศใต้ ผ่านอำเภอโพธาราม อำเภอบางแพ อำเภอเมืองราชบุรี และอำเภอปากท่อ

 ช่วงอำเภอปากท่อถึงจังหวัดชุมพร 
เมื่อพ้นเขตเมืองของอำเภอปากท่อจากนั้นตัดกับถนนพระรามที่ 2 ที่ทางแยกต่างระดับวังมะนาว และเส้นทางจะขยายเป็น 7 ช่องจราจร โดยแบ่งเป็นขาล่อง 3 ช่องจราจร และขาขึ้น 4 ช่องจราจร ซึ่งช่องจราจรขาขึ้นคือแนวถนนเดิมสมัยที่ยังเป็นทางขนาด 4 ช่องจราจร เข้าเขตจังหวัดเพชรบุรี ผ่านอำเภอเมืองเพชรบุรี อำเภอบ้านลาด และเส้นทางจะลดเหลือ 6 ช่องจราจร ผ่านอำเภอท่ายาง และแยกไปทางซ้ายเลียบชายฝั่งทะเลที่ทางแยกต่างระดับชะอำ (ถ้าตรงไปจะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 37) ซึ่งถนนจะมีขนาด 4 ช่องจราจรตั้งแต่ทางต่างระดับชะอำถึงทางรถไฟสายใต้ เมื่อเข้าสู่เขตเทศบาลเมืองชะอำ ถนนจะมีขนาด 6 ช่องจราจรอีกครั้ง และเส้นทางจะเลี้ยวลงไปทิศใต้ ลอดใต้ทางวิ่งท่าอากาศยานหัวหิน เข้าสู่เขตเทศบาลนครหัวหิน และถนนจะลดขนาดเหลือ 4 ช่องจราจรเมื่อพ้นวังไกลกังวล เมื่อพ้นตัวเมืองหัวหินจะข้ามทางรถไฟสายใต้อีกครั้งและถนนจะเหลือ 2 ช่องจราจรก่อนถึงทางแยกต่างระดับวังยาวประมาณ 3 กิโลเมตร จากนั้นถนนจะผ่านอำเภอปราณบุรี อำเภอสามร้อยยอด อำเภอกุยบุรี อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ อำเภอทับสะแก อำเภอบางสะพาน อำเภอบางสะพานน้อย เป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจร มีคูน้ำกั้น จากนั้นเข้าสู่เขตจังหวัดชุมพรโดยผ่านอำเภอปะทิว ในช่วงสั้น ๆ และผ่านอำเภอท่าแซะ อำเภอเมืองชุมพร จากนั้นเลี้ยวขวาที่ทางแยกต่างระดับปฐมพรที่อำเภอเมืองชุมพร ซึ่งถ้าตรงไปจะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41

 ช่วงจังหวัดชุมพรถึงแยกโคกเคียน 
เส้นทางจากนี้จะเลียบชายฝั่งทะเลอันดามัน โดยในช่วงอำเภอเมืองชุมพรถึงทางลัดเข้าตัวเมืองระนอง ถนนจะมีขนาด 4 ช่องจราจร จากนั้นถนนจะขยายเป็น 10 ช่องจราจร จนถึงแยกสนามกีฬา ถนนจะลดเหลือ 6 ช่องจราจร เมื่อข้ามคลองบางริ้นถนนจะลดเหลือ 4 ช่องจราจร ผ่านภูเขาหญ้า น้ำตกหงาว จนถึงเส้นแบ่งเขตระหว่าง ต.หงาวและต.ราชกรูด ถนนจะลดเหลือ 2 ช่องจราจร ยกเว้นเขตเทศบาลและทางแยก ผ่านอำเภอกะเปอร์ อำเภอสุขสำราญ เข้าเขตจังหวัดพังงาที่อำเภอคุระบุรี บรรจบกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 401 ที่แยกโคกเคียน อำเภอตะกั่วป่า

 ช่วงแยกโคกเคียนถึงจังหวัดพัทลุง 
จากทางแยกโคกเคียน เส้นทางจะเลี้ยวขวาเข้าสู่ตัวอำเภอตะกั่วป่า แล้วลงไปทางใต้อีกครั้งผ่านเทศบาลตำบลคึกคัก เขาหลัก เข้าสู่อำเภอท้ายเหมือง เลี้ยวซ้ายที่บ้านโคกกลอย ซึ่งมีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 402 แยกไปจังหวัดภูเก็ต โดยถนนช่วงแยกโคกเคียนถึงตำบลโคกกลอยเป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจร ยกเว้นช่วงเขาหลัก - ลำแก่น ซึ่งเป็นเส้นทางบนภูเขา มีขนาด 2-3 ช่องจราจร จากนั้นถนนจะมีขนาด 4 ช่องจราจรผ่านอำเภอตะกั่วทุ่ง เข้าสู่อำเภอเมืองพังงา เมื่อพ้นตัวเมือง ถนนจะเหลือ 2 ช่องจราจรและขึ้นเขานางหงส์ เมื่อลงเขามาจะเป็นตัวเมืองทับปุด ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4311 (เลี่ยงเมืองพังงา) และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415 (ไปบ้านตาขุน) ตั้งแต่ตัวเมืองทับปุด ถนนจะขยายขนาดเป็น 4 ช่องจราจรอีกครั้ง และมุ่งหน้าไปยังทิศตะวันออกเฉียงใต้ แล้วเบนไปยังทิศใต้ เข้าเขตจังหวัดกระบี่ ผ่านอำเภออ่าวลึก แล้วเลี้ยวซ้ายที่ตัวเมืองกระบี่ จากนี้ไปถนนจะมีเกาะกลางกั้น เส้นทางจะผ่านอำเภอเหนือคลอง อำเภอคลองท่อม เข้าเขตจังหวัดตรัง ผ่านอำเภอวังวิเศษ ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 403 ที่แยกห้วยยอด จากนั้นเส้นทางจะเข้าสู่ตัวเมืองห้วยยอด เส้นทางจะมุ่งลงไปทางใต้เข้าเขตอำเภอเมืองตรัง โดยช่วงห้วยยอด-ตรัง จะไม่มีเกาะกลางถนนกั้น เมื่อเข้าสู่เขตเทศบาลนครตรัง ถนนจะมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออก ผ่านอำเภอนาโยง ข้ามเขาพับผ้า เข้าสู่เขตจังหวัดพัทลุงที่อำเภอศรีนครินทร์ และมุ่งหน้าสู่อำเภอเมืองพัทลุง ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41

 ช่วงจังหวัดพัทลุงถึงด่านพรมแดนสะเดา 
จากนั้นเส้นทางจะมุ่งหน้าลงไปทางทิศใต้ (แนวทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41) ผ่านอำเภอเขาชัยสน อำเภอบางแก้ว อำเภอป่าบอน เข้าสู่จังหวัดสงขลาที่อำเภอรัตภูมิ ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 406 ที่แยกคูหา (โดยแนวถนนเพชรเกษมจะเลี้ยวขวา แล้วแยกจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 406 ที่แยกท่าชะมวง ส่วนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 จะตรงไป) เข้าสู่อำเภอหาดใหญ่ มีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 414 แยกไปทางซ้ายไปอำเภอเมืองสงขลา ตัดกับถนนเพชรเกษมสายเก่า (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4287) เข้าเมืองหาดใหญ่และไปจังหวัดสตูลที่แยกควนลัง ผ่านทางหลวงหมายเลข 4135 ไปท่าอากาศยานหาดใหญ่ ข้ามทางรถไฟสายใต้ (ปาดังเบซาร์) แล้วเลี้ยวขวาไปตามถนนกาญจนวณิชย์ (มาจากอำเภอเมืองสงขลา) ซึ่งถ้าตรงไปจะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 43 ไปปัตตานี

แนวเส้นทางจะตัดกับทางรถไฟสายใต้ (ปาดังเบซาร์) หลายครั้ง จากนั้นจะมีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 42 แยกไปอำเภอนาทวีและจังหวัดปัตตานี เมื่อเข้าสู่ตัวเมืองสะเดา จะมีทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4054 แยกทางขวาไปยังตำบลปาดังเบซาร์ จากนั้นเส้นทางจะสิ้นสุดที่ด่านพรมแดนสะเดา เชื่อมต่อกับทางด่วนหมายเลข 1 ของประเทศมาเลเซีย

 การนับหลักกิโลเมตร 
เนื่องจากถนนเพชรเกษมในแต่ละช่วงอยู่ในความรับผิดชอบดูแลของหน่วยงานที่แตกต่างกัน ดังนั้นหลักกิโลเมตรจึงมีวิธีการนับและจุดเริ่มต้นการนับที่ต่างกัน ได้แก่

 ส่วนที่ไม่ได้เป็นทางหลวงแผ่นดิน 
ช่วงเขตกรุงเทพมหานคร เดิมอยู่ในความรับผิดชอบของกรมทางหลวงซึ่งเริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 จากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ถนนราชดำเนินกลาง เขตพระนคร มาทางถนนดินสอ ถนนตีทอง ถนนตรีเพชร ถนนสะพานพุทธ สะพานพระพุทธยอดฟ้า ถนนประชาธิปก และถนนอินทรพิทักษ์ ด้วยวิธีนับเช่นนี้ สะพานเนาวจำเนียรจะอยู่ที่กิโลเมตรที่ 4+400 และเส้นแบ่งเขตหนองแขมกับอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร จะอยู่ที่กิโลเมตรที่ 21+375 ต่อมากรมทางหลวงได้โอนถนนเพชรเกษมในช่วงนี้ให้แก่สำนักการโยธา กรุงเทพมหานคร ซึ่งได้เปลี่ยนมานับกิโลเมตรที่ 0+000 ช่วงแยกบางยี่เรือ จนถึงสะพานเนาวจำเนียร เขตบางกอกใหญ่ (จุดเริ่มต้นที่แท้จริงของถนนเพชรเกษม) ไปจนสุดเขตหนองแขมที่กิโลเมตรที่ 16+975

ช่วงเขตจังหวัดสมุทรสาคร เดิมอยู่ในความรับผิดชอบของกรมทางหลวง ปัจจุบันได้ถ่ายโอนความรับผิดชอบให้แก่เทศบาลนครอ้อมน้อย จึงเปลี่ยนฐานะมาเป็นทางหลวงท้องถิ่น แต่ยังคงนับกิโลเมตรที่ 0+000 จากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยเช่นเดิม ด้วยวิธีนับเช่นนี้ เส้นแบ่งเขตหนองแขมกับอำเภอกระทุ่มแบนจะตรงกับกิโลเมตรที่ 21+375 และเส้นแบ่งเขตอำเภอกระทุ่มแบนกับอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม จะตรงกับกิโลเมตรที่ 26+420

 ส่วนที่เป็นทางหลวงแผ่นดิน 
250px|thumbnail|right|ป้ายบอกทางหลวงหมายเลข 4 ที่จังหวัดราชบุรี
ช่วงเขตจังหวัดนครปฐมเป็นต้นไป มีฐานะเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 รับผิดชอบดูแลโดยกรมทางหลวง โดยเริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 จากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย กรุงเทพมหานคร ด้วยวิธีนับเช่นนี้ ตรงเส้นแบ่งเขตระหว่างจังหวัดสมุทรสาครกับจังหวัดนครปฐมจะถือเป็นกิโลเมตรที่ 26+420 และจุดสิ้นสุดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ณ จุดผ่านแดนถาวรสะเดา อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา จะถือเป็นกิโลเมตรที่ 1310+554

ทั้งนี้ ในปัจจุบัน จำนวนกิโลเมตรที่ปรากฏบนหลักกิโลเมตรของทางหลวงหมายเลข 4 ยังคงลักลั่นอยู่เป็นบางช่วง อันเป็นผลมาจากวิธีการนับกิโลเมตรที่แตกต่างกันตามรายละเอียดดังนี้

 ตั้งแต่เขตจังหวัดนครปฐม จนถึงทางแยกเข้าชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี (กิโลเมตรที่ 26+420 - กิโลเมตรที่ 162+217)

เริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 ตั้งแต่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ไปตามถนนดินสอ ถนนตีทอง ถนนตรีเพชร ถนนสะพานพุทธ สะพานพระพุทธยอดฟ้า ถนนประชาธิปก ถนนอินทรพิทักษ์ มาถึงสะพานเนาวจำเนียร จากนั้นจะไปตามแนวสายทางหลวงหมายเลข 4 ที่ปรากฏในปัจจุบัน ไม่ผ่านเข้าตัวจังหวัดหรือชุมชนใด ๆ เมื่อมาถึงจุดตัดกับทางหลวงหมายเลข 3528 ด้านใต้ บริเวณหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี (ทางหลวงหมายเลข 4 สายเดิม แยกเข้าชุมชนต้นมะม่วง) อำเภอเมืองเพชรบุรี จะได้ระยะทาง 162.217 กิโลเมตร

 thumb|150x150px|ป้ายทางหลวงหมายเลข 4 มีการระบุชื่อถนนช่วงตั้งแต่ทางแยกเข้าชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี จนถึงจุดผ่านแดนถาวรสะเดา อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา (กิโลเมตรที่ 156+399 - กิโลเมตรที่ 1310+554)

ในอดีต เป็นการนับกิโลเมตรแบบเดิม โดยเริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 ตั้งแต่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ไปตามถนนดินสอ ถนนตีทอง ถนนตรีเพชร ถนนสะพานพุทธ สะพานพระพุทธยอดฟ้า ถนนประชาธิปก ถนนอินทรพิทักษ์ มาถึงสะพานเนาวจำเนียร จากนั้นไปตามแนวทางหลวงหมายเลข 4 โดยผ่านสายเก่า (เข้าตัวจังหวัดนครปฐม ตัวอำเภอบ้านโป่ง ตัวอำเภอโพธาราม ชุมชนเจ็ดเสมียน ตัวจังหวัดราชบุรี ตัวจังหวัดเพชรบุรี และชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี) เมื่อมาถึงทางแยกเข้าชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี จะได้ระยะทาง 170.717 กิโลเมตร ต่อจากจุดนี้ก็จะนับเลขกิโลเมตรต่อไปตามวิธีนี้จนสิ้นสุดที่ทางแยกโคกเคียน อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา ณ กิโลเมตรที่ 776+660 ส่วนตั้งแต่ทางแยกโคกเคียนเป็นต้นไป จะเป็นการนับแบบวัดระยะทางระหว่างอำเภอถึงอำเภอหรือจังหวัดถึงจังหวัดต่าง ๆ ในปัจจุบันการนับแบบวิธีนี้ได้ถูกยกเลิกไปแล้ว

ปัจจุบัน เป็นการนับกิโลเมตรแบบใหม่ โดยเริ่มนับกิโลเมตรที่ 0+000 จากสี่แยกท่าพระ ไปตามทางหลวงหมายเลข 4 แนวปัจจุบัน โดยเริ่มที่ กม.156+399 และนับเลขกิโลเมตรต่อไปตามวิธีนี้จนสิ้นสุดทางหลวงหมายเลข 4 ที่จุดผ่านแดนถาวรสะเดา ณ กิโลเมตรที่ 1310+554 จึงทำให้เลขหลักกิโลเมตรช่วงตั้งแต่ทางแยกเข้าชุมชนต้นมะม่วงหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี จนถึงทางแยกโคกเคียน จะมีจำนวนกิโลเมตรจากการนับแบบใหม่และแบบเก่าต่างกันประมาณ 14 กิโลเมตร ปัจจุบันกรมทางหลวงได้ทยอยปรับปรุงตัวเลขไปมากแล้ว

 รายชื่อทางแยก 

 เส้นทางสายเก่า 
 บางช่วงของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 เคยได้รับการกำหนดให้เป็นสนามบินฉุกเฉินโดยใช้ผิวจราจรเป็นทางขึ้น-ลงเครื่องบิน ปัจจุบันได้ถูกยกเลิกไปหมดแล้ว
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 เป็นเส้นทางที่มีช่วงทางหลวงสายเก่าอยู่หลายช่วง ดังนี้
 ทางเข้าตัวเมืองนครปฐม (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3524)
 ทางแยกกระจับถึงทางแยกหนองโพ จังหวัดราชบุรี (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3525)
 ทางเข้าอำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3526)
 ทางเข้าบ้านเจ็ดเสมียน (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3238)
 ทางเข้าตัวเมืองราชบุรี (ทางแยกเมืองราชถึงทางแยกแขวงการทาง)
 ทางเข้าตัวเมืองเพชรบุรีบริเวณเขาวัง (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3528 ด้านเหนือ)
 ทางเข้าตัวเมืองเพชรบุรีบริเวณหลังห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี สาขาเพชรบุรี (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3528 ด้านใต้)
 ทางเข้าบ้านทุ่งมะพร้าว จังหวัดพังงา (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4282)
 ทางเข้าบ้านกะไหล จังหวัดพังงา (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4283)
 ทางเข้าบ้านกะโสม จังหวัดพังงา (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4284)
 ถนนช่วงทางแยกโคกกอก ถึงทางแยกท่ามิหรำ จังหวัดพัทลุง (ปัจจุบันเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4285)
 ถนนช่วงตัวอำเภอรัตภูมิถึงทางแยกสนามบินนอก (ต่อเขตเทศบาลนครหาดใหญ่) (ปัจจุบันเป็น  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4287)อำเภอหาดใหญ่ - สงสัยเส้นทางถนนเพชรเกษม (สาย 4) ในอำเภอหาดใหญ่ ใครรู้ช่วยบอกหน่อยครับ
 ถนนในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ (ถนนเพชรเกษมและถนนกาญจนวณิชย์ช่วงทางแยกคอหงส์ถึงต่อเขตแขวงการทางสงขลา)
 ถนนกาญจนวณิชย์ช่วงต่อเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ถึงทางแยกคลองหวะ (ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 407)
ซึ่งถ้าหากนับระยะทางโดยยึดเส้นทางสายเก่าเป็นหลัก จะมีระยะทางทั้งสิ้น 1,351.60 กิโลเมตร

 เขตการควบคุม 
ถนนเพชรเกษม แบ่งเขตการควบคุมออกเป็น 45 ตอน ได้แก่

หมายเหตุ: บางช่วงของถนนเพชรเกษม (ช่วงจังหวัดสมุทรสาคร, เพชรบุรี และจังหวัดพังงา) ในระบบสารสนเทศโครงข่ายทางหลวงนั้นมีการวางระบบผิดพลาด ดังนั้นจะใช้วิธีการดูระยะตอนของทางหลวงแบบขับรถยนต์จริงโดยสลับเลขตอนควบคุมทางหลวง และไม่รวมเส้นทางสายเก่า, ทางหลวงเอเชีย, และทางเลี่ยงเมือง
+ถนนเพชรเกษม, ถนนกาญจนวณิชย์, ถนนเลียบชายฝั่งพม่า (เขตจังหวัดระนอง)ช่วงที่ตอนชื่อตอนหลัก กม.ระยะทาง (กม.)หมวดทางหลวงแขวงทางหลวงจังหวัด10100อ้อมใหญ่ - นครชัยศรี26+420 - 41+06714.647หมวดทางหลวงพุทธมณฑลสมุทรสาครสมุทรสาคร, นครปฐม20201นครชัยศรี - พระประโทน41+067 - 52+40011.333 หมวดทางหลวงท่าตำหนักนครปฐมนครปฐม30202พระประโทน - สระกระเทียม52+400 - 67+33414.934หมวดทางหลวงนครปฐม40301สระกระเทียม - คลองอีจาง67+334 - 79+85112.517หมวดทางหลวงบ้านโป่งราชบุรีราชบุรี50302คลองอีจาง - หลุมดิน79+851 - 99+76919.918หมวดทางหลวงโพธาราม60303หลุมดิน - ห้วยชินสีห์99+769 - 111+45711.688หมวดทางหลวงราชบุรี70401ห้วยชินสีห์ - ปากท่อ111+457 - 120+8009.343หมวดทางหลวงห้วยชินสีห์สมุทรสงคราม80402ปากท่อ - สระพัง120+800 - 134+58713.787หมวดทางหลวงปากท่อเพชรบุรี90501สระพัง - เขาวัง134+587 - 157+31222.725หมวดทางหลวงเขาย้อยเพชรบุรี100502เขาวัง - หนองบ้วย157+312 - 162+2174.905หมวดทางหลวงท่ายาง11162+217 - 173+00016.601120503หนองบ้วย - ห้วยทรายใต้173+000 - 210+16737.167หมวดทางหลวงชะอำ130601ห้วยทรายใต้ - วังยาว210+167 - 235+81325.646หมวดทางหลวงหัวหินประจวบคีรีขันธ์ (หัวหิน)ประจวบคีรีขันธ์140602วังยาว - หนองหมู235+813 - 276+81341.000หมวดทางหลวงปราณบุรี150603หนองหมู - ห้วยยาง276+813 - 335+81359.000หมวดทางหลวงประจวบคีรีขันธ์160604ห้วยยาง - บางสะพาน335+813 - 384+31348.500หมวดทางหลวงทับสะแก170605บางสะพาน - น้ำรอด384+313 - 414+81330.500หมวดทางหลวงบางสะพาน180701น้ำรอด - พ่อตาหินช้าง414+813 - 440+81326.000หมวดทางหลวงปะทิวชุมพรชุมพร190702พ่อตาหินช้าง - วังครก440+813 - 472+81332.000หมวดทางหลวงท่าแซะ200703วังครก - เสียบญวณ472+813 - 487+90315.090หมวดทางหลวงชุมพร210801เสียบญวณ - กระบุรี487+903 - 550+90363.000หมวดทางหลวงกระบุรีระนองระนอง220802กระบุรี - หงาว550+903 - 610+82159.918หมวดทางหลวงระนอง230803หงาว - อ่าวเคย610+821 - 692+93182.110หมวดทางหลวงกะเปอร์240901อ่าวเคย - บางนายสี692+931 - 765+80472.873หมวดทางหลวงคุระบุรีพังงาพังงา250902ตะกั่วป่า - บางสัก 766+884 - 786+62719.743หมวดทางหลวงตะกั่วป่า261001บางสัก - ท้ายเหมือง786+627 - 828+75342.126หมวดทางหลวงท้ายเหมืองภูเก็ต271002ท้ายเหมือง - คลองบางดินสอ830+753 - 854+55323.800หมวดทางหลวงถลาง280903คลองบางดินสอ - นาเหนือ854+553 - 879+55825.005หมวดทางหลวงพังงาพังงา29884+598 - 915+49330.895300904นาเหนือ - เขาคราม915+493 - 948+12732.634หมวดทางหลวงทับปุดกระบี่311101เขาคราม - ตลาดเก่า948+127 - 972+72724.600หมวดทางหลวงอ่าวนางกระบี่321102ตลาดเก่า - คลองท่อม972+727 - 1008+96536.238 หมวดทางหลวงกระบี่331103คลองท่อม - นาวง1008+965 - 1060+34551.380หมวดทางหลวงห้วยน้ำขาวกระบี่, ตรัง341201นาวง - ห้วยยอด1060+345 - 1079+76519.420หมวดทางหลวงวังวิเศษตรังตรัง351202ห้วยยอด - ลำภูรา1082+115 - 1095+76513.650หมวดทางหลวงห้วยยอด361203ลำภูรา - ตรัง1095+765 - 1107+28411.519หมวดทางหลวงตรังเข้าเขตเทศบาลนครตรัง (ถนนห้วยยอด) (เดินรถทางเดียว)ออกเขตเทศบาลนครตรัง (ถนนราชดำเนิน - ถนนพัทลุง) (เดินรถทางเดียว)371204ตรัง - เขาพับผ้า1109+254 - 1133+32124.067หมวดทางหลวงนาโยงตรังตรัง381301เขาพับผ้า - พัทลุง1133+321 - 1163+79030.469หมวดทางหลวงศรีนครินทร์พัทลุงพัทลุง391302พัทลุง - นาโหนด1163+790 - 1179+04315.253หมวดทางหลวงพัทลุง401303นาโหนด - ห้วยทราย1179+043 - 1203+58524.542หมวดทางหลวงตะโหมด411304ห้วยทราย - พรุพ้อ1203+585 - 1218+66415.079หมวดทางหลวงป่าบอน421401พรุพ้อ - เนินพิชัย1218+664 - 1249+35930.695หมวดทางหลวงกำแพงเพชรสงขลาที่ 1สงขลา431402เนินพิชัย - คลองหวะ1249+359 - 1258+6429.283หมวดทางหลวงหาดใหญ่441403คลองหวะ - พังลา1258+642 - 1275+58816.946หมวดทางหลวงคอหงส์451500พังลา - จุดผ่านแดนถาวรสะเดา (เขตแดนไทย/มาเลเซีย)1275+588 - 1310+55434.966หมวดทางหลวงสะเดาสงขลาที่ 2 (นาหม่อม)รวม45 ตอนควบคุมรวมระยะทาง1277.512 กม.