# เออเฌนี เดอ มอนตีโค
สมเด็จพระจักรพรรดินีเออเฌนี เดอ มอนตีโค (ยูเจนีแห่งฝรั่งเศส) (5 พฤษภาคม พ.ศ. 2369 - 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2463) (ออกเสียง) ทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งฝรั่งเศสพระองค์สุดท้าย และเป็นพระชายาในสมเด็จพระจักรพรรดินโปเลียนที่ 3 แห่งฝรั่งเศส ประสูติ ณ แคว้นเกรนาดา, สเปน พระองค์จึงทรงเป็นชาวสเปนโดยกำเนิด มีพระราชโอรสเพียงพระองค์เดียวคือมกุฎราชกุมารนโปเลียน ยูเจนีแห่งฝรั่งเศส รัชสมัยของพระองค์สิ้นสุดลงในวันที่ 11 มกราคม พ.ศ. 2414 จากการปฏิวัติ ทำให้ระบอบกษัตริย์ในฝรั่งเศสสิ้นสุดลงเป็นครั้งที่ 3 หลังจากประเทศต้องเผชิญการเปลี่ยนแปลงมากมายในการปกครองระหว่างระบบสาธารณรัฐกับระบอบกษัตริย์จากการปฏิวัติฝรั่งเศส

 สมเด็จพระจักรพรรดินี 
สมเด็จพระจักรพรรดินีเออเชนีเดอมองติโคพระราชสมภพในวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2369 ที่แคว้นเกรนาดา ประเทศสเปน เป็นบุตรีของคาร์เปียโน เดอ พาลาฟอก ยี ปอร์โตคาเรโร เคานท์แห่งมอนติโจ กับมาเรีย มานูเอลา เคิร์กเพทริค เคานท์เตสแห่งมอนติโจ

พระเชษฐภคินีของพระนางคือ มาเรีย ฟรานซิสกา เดอ ซาเลส ปอร์โตคาเรโร เดอ พาลาฟอก เคิร์กเพทริค เป็นที่รู้จักกันในนาม พาคา (Paca) ผู้ซึ่งสืบต่อมรดกของตระกูลและเป็นดัสเซสแห่งพานาเรนดา แกรนด์ดีแห่งสเปนและเคานท์เตสแห่งมอนติโจ ในพิธีอภิเษกสมรสของพระนางยูเจนีทรงใช้พระยศ เคานท์เตสแห่งเทบาหรือเคานท์เตสแห่งมอนติโจ แต่ยังเป็นที่ถกเถียงว่าตำแหน่งเคานท์เตสแห่งมอนติโจนั้นเป็นตำแหน่งของพระเชษฐภคินีของพระนาง ส่วนตำแหน่งเคานท์เตสแห่งเทบานั้นพระนางทรงได้รับมาหลังจากพระบิดาของพระนางสิ้นพระชนม์

พระนางยูเจนี เดอ มอนติโจ กลายเป็นที่รู้จักในฝรั่งเศส พระนางได้ศึกษาในปารีส ณ สำนักชีที่ล้ำสมัยในสมัยนั้นคือ บาซิลิกาแห่งซาแคร์ โคอูล (Sacré Cœur) ที่ซึ่งพระนางได้รับการศึกษาในแบบคาทอลิก เมื่อเจ้าชายนโปเลียน หลุยส์แห่งฝรั่งเศสกลายเป็นประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ 2 พระนางและพระชนนีได้ไปแสดงความยินดีที่พระราชวังอีลีซี ที่นั่นที่พระนางได้พบกับจักรพรรดิในอนาคต ผู้ซึ่งพระนางได้สมรสด้วยในวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2396 เจ้าชายนโปเลียนปฏิเสธแผนการที่จะสมรสกับเจ้าหญิงคาโรลาแห่งวาซาซึ่งต่อมาคือสมเด็จพระราชินีแห่งแซกโซนีและเป็นพระนัดดาในพระเจ้ากุสตาฟที่ 4 อดอล์ฟแห่งสวีเดน และทรงปฏิเสธเจ้าหญิงอเดลเฮดแห่งโฮเฮนโลเฮ-ลานเกนเบิร์ก พระราชนัดดาในสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร

 การอภิเษกสมรสที่ทำให้เกิดข้อโต้แย้ง 
thumb|left|200px|สมเด็จพระจักรพรรดินียูเจนีและพระโอรส
การกล่าวปราศรัยบนราชบัลลังก์ในวันที่ 22 มกราคม จักรพรรดินโปเลียนที่ 3 ได้ทรงประกาศการหมั้นอย่างเป็นทางการ พระองค์ได้ดำรัสว่า "ข้าชอบผู้หญิงคนนี้คนที่ข้ารักและเคารพ ที่ไม่มีใครรู้และเป็นผู้ซึ่งเป็นมิตรไมตรีและเป็นผู้เสียสละ" คู่รักที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายนี้ได้ถูกวิพากย์วิจารณ์เสียดสีจากสหราชอาณาจักร หนังสือพิมพ์ เดอะ ไทม์ได้เขียนว่า "เราได้รู้บางสิ่งที่น่าขบขันคือเหตุการณ์ความรักในจักรวรรดิฝรั่งเศสซึ่งเรียกว่าคู่แข่งด้านหน้าของอังกฤษและกระตุ้นให้สร้างความขุ่นเคืองมากที่สุด พระราชวงศ์ รัฐบาล ประชากรในเขตพระราชวังและเขตรอบนอก และการกระทบกระเทือนการสมรสครั้งนี้ทั้งหมดเป็นความอัปยศอดสูของฝรั่งเศสที่วิเศษที่สุด" เคานท์เตสชาวสเปนวัย 26 ชันษาผู้ซึ่งมีเชื้อสายตระกูลเก่า หนังสือพิมพ์อังกฤษได้บรรยายด้วยการปกปิดข้อเท็จจริง ทำให้ไม่มีคำอธิบายที่ดีพอสำหรับราชวงศ์โบนาปาร์ต

ในวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2399 พระนางได้ให้กำเนิดพระโอรสคือมกุฎราชกุมารนโปเลียน ยูเจนีแห่งฝรั่งเศส ซึ่งได้รับพระยศเป็น Prince Impérial 

ด้วยพระสิริโฉม พระจริยาวัตรที่งดงาม และสติปัญญาของพระนางมีส่วนช่วยทำให้การปกครองดำเนินไปด้วยความรุ่งโรจน์ พระนางมีพระสหายสนิทมาก คือ เจ้าหญิงพอลีน ฟาน แม็ตเตอร์นิก ภริยาในเอกอัครราชทูตออสเตรียในปารีส ผู้ซึ่งมีบทบาทสำคัญมากในสังคมและพระราชวงศ์
พระนางทรงสนพระทัยเกี่ยวกับพระราชประวัติของพระนางมารี อองตัวเนต ได้จุดประกายให้พระองค์สนพระทัยในเครื่องแต่งกาย ข้าวของเครื่องใช้ และการตกแต่งภายในแบบศิลปะนีโอคลาสสิกในรัชสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 แห่งฝรั่งเศส

ด้วยพระนางทรงมีความรู้และเฉลียวฉลาด พระสวามีจึงปรึกษาพระนางอยู่เสมอเมื่อทรงมีปัญหาทางการเมืองการปกครอง พระนางทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในช่วงที่พระสวามีเสด็จเยือนต่างประเทศในปี พ.ศ. 2405, พ.ศ. 2408 และ พ.ศ. 2413

 หลังสงครามฝรั่งเศส - ปรัสเซีย 
thumb|200px|right|เออเฌนี เดอ มอนตีโค จักรพรรดินีแห่งฝรั่งเศส, 1856
thumb|200px|right|สมเด็จพระจักรพรรดินีเออเฌนีขณะทรงไว้ทุกข์แก่พระโอรสในปี พ.ศ. 2423
เมื่อจักรวรรดิฝรั่งเศสที่ 2 ล่มสลาย หลังจากฝรั่งเศสพ่ายแพ้ในสงครามฝรั่งเศส - ปรัสเซีย (the Franco-Prussian War) พระจักรพรรดินีและพระสวามีของพระนางได้เสด็จลี้ภัยไปอังกฤษ ได้ตั้งรกรากที่คริสเลเฮิร์ท เคนต์ หลังจากพระสวามีสิ้นพระชนม์ใน พ.ศ. 2416 และตามด้วยพระโอรสในปี พ.ศ. 2422 พระนางได้ทรงย้ายไปที่ฟรานเบิร์ก แฮมเชียร์ ในปี พ.ศ. 2428 ที่ในชนบท "Cyrnos" ทรงอยู่อย่างสันโดษและไม่ยุ่งเกี่ยวกับการเมือง

หลังจากการสิ้นพระชนม์ของพระสวามีและพระโอรสทำให้สุขภาพของพระนางทรุดโทรมลง แพทย์ได้แนะนำให้พระนางเสด็จเยือนบอร์นมัธ ที่ซึ่งมีที่พักเพื่อสุขภาพ แต่อดีตพระจักรพรรดินีเออเฌนีได้สิ้นพระชนม์ในวันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2463 พระชนมายุ 94 พรรษา ในระหว่างเสด็จเยี่ยมพระญาติที่ มาดริด พระนางเป็นพระมารดาทูนหัวในเจ้าหญิงวิกตอเรีย ยูจีนีแห่งแบ็ตเต็นเบิร์ก พระธิดาในเจ้าฟ้าหญิงเบียทริซแห่งสหราชอาณาจักร ผู้ซึ่งหลังจากนั้นเป็นพระมเหสีในพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 13 แห่งสเปน

 พระอิสริยยศตั้งแต่ประสูติจนถึงสวรรคต 
 เจ้าฟ้าหญิงยูเจเนีย อิกนาเซีย ออกุสตินา พาลาฟอก เดอ กุซมัน ปอร์โตคาเรโร ยี เคิร์กแพทริก
 เจ้าฟ้าหญิงยูเจเนีย อิกนาเซีย ออกุสตินา พาลาฟอก เดอ กุซมัน ปอร์โตคาเรโร ยี เคิร์กแพทริก เคานท์เตสที่ 9 แห่งเทบา
 สมเด็จพระจักรพรรดินีเออเฌนีแห่งฝรั่งเศส (พ.ศ. 2396 - พ.ศ. 2414)
 พระจักรพรรดินีเออเฌนีแห่งฝรั่งเศส (พ.ศ. 2414 - พ.ศ. 2463)