# สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ
มหาอำมาตย์นายก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ อดีตเสนาบดีกระทรวงต่างประเทศ องคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมุหมนตรีและองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับ สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา (เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม ในรัชกาลที่ 4) ร่วมพระชนนีเดียวกับสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า, สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี และเป็นพระปัยยกา (ทวด) ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

พระประวัติ

 ประสูติ 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ ประสูติเมื่อวันเสาร์ เดือน 12 แรม 7 ค่ำ ปีมะเมียสัมฤทธิศก จ.ศ. 1220 ตรงกับวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2401 ในพระบรมมหาราชวัง โดยเป็นพระเจ้าลูกเธอชั้นกลาง ลำดับที่ 42 ในจำนวนทั้งหมด 84 พระองค์ ทรงมีพระเชษฐา พระขนิษฐา และพระอนุชาร่วมพระมารดาอีก 5 พระองค์ ได้แก่

พระองค์เจ้าอุณากรรณอนันตนรไชย (พระองค์นี้ได้รับพระนามตามบทบาทของเจ้าจอมมารดา)
พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ)
 พระองค์เจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ (สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวีพระองค์แรกในรัชกาลที่ 5)
 พระองค์เจ้าสว่างวัฒนา (สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า)
 พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี (สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง)
 พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์)

 การศึกษา 
เมื่อทรงพระเยาว์ ทรงได้รับการศึกษาขั้นต้นเขียนอ่านภาษาไทยในสำนักพระองค์เจ้าหญิงมณี และพระองค์เจ้าหญิงกฤษณา ซึ่งเป็นพระเจ้าลูกเธอในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงศึกษาภาษาบาลี แล้วเข้าชั้นมัธยมศึกษาในสำนักพระยาปริยัติธรรมธาดา (เปี่ยม) ผนวชเป็นสามเณร ไปประทับอยู่วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร ทรงศึกษาพระธรรมวินัยในสำนักสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ ทรงเล่าเรียนภาษาอังกฤษที่โรงเรียนหลวง ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตั้งขึ้นภายในกรมทหารมหาดเล็กในพระบรมมหาราชวังกระทั่งลาผนวชและเข้ารับราชการ 

 รับราชการ 
สมเด็จฯ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ ทรงบริหารราชการแผ่นดินตลอดพระชนม์ชีพ จากรัชกาลที่ 5 ถึงรัชกาลที่ 6 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้ทรงดำรงตำแหน่งไปรเวตสิเกรตารีฝรั่ง (ราชเลขานุการฝ่ายต่างประเทศ) ทำหน้าที่ดูแลงานต่างประเทศ ทรงมีบทบาทสำคัญด้านการทูต เป็นผู้เจรจาข้อพิพาทกับประเทศฝรั่งเศส ครั้งวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ทรงเสนอให้มีการตั้งสถานทูตในต่างประเทศ ที่ทวีปยุโรปและสหรัฐอเมริกา ทรงว่าราชการเป็นเสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศทั้งในรัชกาลที่ 5 และรัชกาลที่ 6 เป็นเวลา 37 ปี จนได้ชื่อว่าเป็น องค์บิดาแห่งการต่างประเทศของไทย

นอกเหนือจากการงานด้านการต่างประเทศ ได้ทรงงานที่สำคัญตลอดพระชนม์ชีพอีกหลายด้านเช่น ได้ทรงดำรงตำแหน่งนายกสภาการคลังในปี พ.ศ. 2465  ทรงดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีสภา เมื่อปี พ.ศ. 2437ดำรงตำแหน่งนายกสภาการคลัง และทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีราชกิจจานุเบกษา, ข่าวตั้งปริวีเคาน์ซิลเลอร์, เล่ม 4, หน้า 45ราชกิจจานุเบกษา, สัญญาบัตรปริวีเคาน์ซิลเลอร์, เล่ม 4, หน้า 47-48เมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2430 ตั้งแต่ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯแต่งตั้งให้เป็นสมุหมนตรี (เทียบเท่าราชองครักษ์พิเศษของฝ่ายทหาร) ในวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2453แต่งตั้งให้เป็นสมุหมนตรี และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนกรมขึ้นเป็น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทววะวงศ์วโรปการ เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2459กรมพระยาเทววะวงศ์วโรปการ นอกจากนี้ยังได้รับพระราชยศมหาอำมาตย์นายก ซึ่งเป็นยศที่สูงสุดของข้าราชการพลเรือน (เทียบเท่าจอมพล) และทรงเป็นผู้ดูแลพระนครเมื่อทรงไม่ประทับอยู่ในพระนครผู้ดูแลพระนครเมื่อทรงไม่ประทับ

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ ทรงสนพระทัยในวิชาโหราศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. 2432 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงประกาศใช้ปฏิทินแบบใหม่ตามสุริยคติตามแบบสากล จากเดิมที่ประเทศไทยใช้แบบจันทรคติ สมเด็จฯ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ ทรงเป็นผู้คิดปฏิทินไทยใช้ตามสุริยคติ เรียกว่า เทวะประติทิน มีการกำหนดชื่อเดือนขึ้นมาใหม่ จากเดิมที่ใช้ เดือนอ้าย เดือนยี่ ถึงเดือนสิบสอง เป็นชื่อเดือนแบบที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานสร้างวังให้สมเด็จฯ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ บนที่ดินพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ชื่อว่า วังเทวะเวสม์

 สิ้นพระชนม์ 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 6 เมื่อวันพฤหัสบดี เดือน 8 แรม 1 ค่ำ ปีกุนเบญจศก จ.ศ. 1285 ตรงกับวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2466 พระชันษา 64 ปี มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2466 ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวงลำดับราชสกุล  เทวกุล  รวมทั้งราชสกุลและสกุลอื่น ๆ ที่เกี่ยวเนื่อง

 พระโอรสและพระธิดา 
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ เป็นต้นราชสกุลเทวกุล มีหม่อม 7 คน ได้แก่ 

 หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม สุจริตกุล) ธิดาเจ้าพระยาสิริรัตนมนตรี (หงส์)
 หม่อมลม้าย (สกุลเดิม ชูโต) ธิดาหลวงพิทักษ์อาภรณ์ (สมบุญ)
 หม่อมเหมือน
 หม่อมปุ่น
 หม่อมอบ (สกุลเดิม อมาตยกุล) ธิดาพระปรีชากลการ (สำอาง)
 หม่อมพุก (สกุลเดิม จันทรเสน)
 หม่อมจันทร์

มีพระโอรส 1 พระองค์ กับ 24 องค์ และมีพระธิดา 23 องค์ รวม 48 พระองค์/องค์ ได้แก่
ราชสกุลเทวกุลลำดับพระรูปและพระนามเพศพระมารดาประสูติสิ้นพระชนม์พระชันษาคู่สมรส1center|64x64pxหม่อมเจ้าอัปษรสมาน กิติยากร
(ท่านหญิงใหญ่)ญ.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยาพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ2center|63x63pxหม่อมเจ้าบรรสานสนิท เทวกุล
(ท่านหญิงกลาง)ญ.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยา3center|85x85pxหม่อมเจ้าพิจิตรจิราภา เทวกุล
(ท่านหญิงเล็ก)ญ.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยา4center|72x72pxหม่อมเจ้าสุธาสิโนทัย เทวกุล
(ท่านชายใหญ่)ช.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยาหม่อมลมุล (สกุลเดิม สาทรานนท์)
หม่อมฉวี (สกุลเดิม วัชรประหาส)5center|71x71pxพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเทววงศวโรทัยช.หม่อมลม้ายหม่อมเพี้ยน (สกุลเดิม บุนนาค)6center|72x72pxหม่อมเจ้าจันทรนิภา เทวกุล
(ท่านหญิงน้อย)ญ.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยา7center|64x64pxหม่อมเจ้าทิสากรช.หม่อมลม้ายหม่อมผัน8center|72x72pxหม่อมเจ้าบังอรรัตน์ญ.หม่อมเหมือน9center|77x77pxหม่อมเจ้าดำรัสดำรง เทวกุล
(ท่านชายเล็ก)ช.หม่อมลม้ายหม่อมเจ้าอรทิพย์ประพันธ์ (ราชสกุลเดิม วรวรรณ)10center|72x72pxหม่อมเจ้าพงศ์ทินเทพ เทวกุล
(ท่านชายกลาง)ช.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยาหม่อมเจ้าสุชาดามณี เทวกุล11center|77x77pxหม่อมเจ้าเสพยสุมนัส
(ท่านชายน้อย)ช.หม่อมลม้าย12center|72x72pxหม่อมเจ้าทิพรัตนประภา เทวกุล
(ท่านหญิงโอ)ญ.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยา13center|68x68pxหม่อมเจ้านาราวดี เทวกุล
(ท่านหญิงแต๋ว)ญ.หม่อมปุ่น14center|72x72pxหม่อมเจ้าญ.หม่อมลม้าย15center|72x72pxหม่อมเจ้าตรีทิเพทพงศ์ เทวกุล
(ท่านชายโต๊ะ)ช.หม่อมอบหม่อมหลวงวาด (ราชสกุลเดิม สุทัศน์)16center|65x65pxหม่อมเจ้าวงศ์นิรชร เทวกุล
(ท่านชายเตี้ย)ช.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยาหม่อมโกย (สกุลเดิม เกิดสวัสดิ์)17center|71x71pxหม่อมเจ้ามรุพรพันธ์
(ท่านชายแอ๊บ)ช.หม่อมปุ่นหม่อมเจ้ากมลปราโมทย์ (ราชสกุลเดิม กิติยากร)18center|67x67pxหม่อมเจ้ากันดาภา เทวกุลญ.หม่อมลม้าย19center|79x79pxหม่อมเจ้าดาราจรัสศรี เทวกุล
(ท่านหญิงเภา)ญ.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยา20center|72x72pxหม่อมเจ้าปานช.หม่อมปุ่น21center|65x65pxหม่อมเจ้าปรีดิเทพย์พงษ์ เทวกุล
(ท่านชายอั๋น)ช.หม่อมพุกหม่อมเจ้าลีลาศหงส์ (ราชสกุลเดิม กฤดากร)
หม่อมราชวงศ์สอางค์ (ราชสกุลเดิม ปราโมช)

หม่อมแตงไทย (สกุลเดิม เดชผล)22center|72x72pxหม่อมเจ้าตุ๊ช.หม่อมลม้าย23center|72x72pxหม่อมเจ้าวงศ์ทิพย์สุดา เทวกุล
(ท่านหญิงอ้น)ญ.หม่อมพุก24center|72x72pxหม่อมเจ้าอัจฉราฉวี เทวกุล
(ท่านหญิงอึ่ง)ญ.หม่อมจันทร์25center|71x71pxหม่อมเจ้าตรีทศาลัย เทวกุล
(ท่านหญิงปุ๋ย)ญ.หม่อมปุ่น26center|67x67pxหม่อมเจ้าไตรทิพเทพสุต เทวกุล
(ท่านชายแถม)ช.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยาหม่อมเจ้าบันดาลสวัสดี (ราชสกุลเดิม ดิศกุล)
หม่อมมณี

หม่อมแวว

หม่อมแบบ27center|72x72pxหม่อมเจ้าญ.หม่อมพุก28center|65x65pxหม่อมเจ้าสุรวุฒิประวัติ เทวกุลช.หม่อมลม้ายหม่อมหลวงปอง (ราชสกุลเดิม มาลากุล)
หม่อมศิริเลิศ (สกุลเดิม วสันตสิงห์)29center|72x72pxหม่อมเจ้าทัตศะศิธรญ.หม่อมจันทร์30center|72x72pxหม่อมเจ้านิกรเทวัญ เทวกุล
(ท่านชายโอ่ง)ช.หม่อมพุกหม่อมเจ้าสมทรง (ราชสกุลเดิม เกษมศรี)31center|74x74pxหม่อมเจ้าอนันตนรชัย เทวกุล
(ท่านชายเติม)ช.หม่อมใหญ่ เทวกุล ณ อยุธยาหม่อมเจ้าอัปภัศราภา (ราชสกุลเดิม ดิศกุล)32center|72x72pxหม่อมเจ้านิตช.หม่อมปุ่น33center|64x64pxหม่อมเจ้าวิไลกัญญา ภาณุพันธุ์
(ท่านหญิงอั้น)ญ.หม่อมพุกพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช34center|72x72pxหม่อมเจ้าสุชาดามณี เทวกุล
(ท่านหญิงเป้า)ญ.หม่อมจันทร์หม่อมเจ้าพงศ์ทินเทพ เทวกุล35center|68x68pxหม่อมเจ้าสมรศรีโสภา เทวกุล
(ท่านหญิงออ)ญ.หม่อมพุก36center|72x72pxหม่อมเจ้าหม่อมปุ่น37center|72x72pxหม่อมเจ้าช.หม่อมพุก38center|72x72pxหม่อมเจ้าอาทิตย์อุทัย เทวกุลช.หม่อมพุกหม่อมมณี (สกุลเดิม ภมรสุต)
หม่อมประสงค์ (สกุลเดิม เพชรรัตน์)39center|72x72pxหม่อมเจ้าเจริญวัยวัฒนาหม่อมปุ่น40center|69x69pxหม่อมเจ้าวงศานุวัตร เทวกุลช.หม่อมจันทร์หม่อมเจ้ากมลปราโมทย์ (ราชสกุลเดิม กิติยากร)41center|68x68pxหม่อมเจ้าพวงรัตนประไพ ชุมพลญ.หม่อมพุกหม่อมเจ้าอุปลีสาณ ชุมพล42center|64x64pxหม่อมเจ้าแขไขจรัส เกษมศรีญ.หม่อมพุกหม่อมเจ้าสโมสรเกษม เกษมศรี43center|79x79pxหม่อมเจ้าอัศนีฟ่องฟ้า เทวกุล
(ท่านชายอ้วน)ช.หม่อมพุกหม่อมเฉลย (สกุลเดิม คุณชวลี)44center|72x72pxหม่อมเจ้าแหว่งช.หม่อมปุ่น45center|72x72pxหม่อมเจ้าประภาภรณี
(ท่านหญิงอ่อน)ญ.หม่อมพุก46center|83x83pxหม่อมเจ้าโชติสีกฤติกา เทวกุล
(ท่านชายแดง)ช.หม่อมจันทร์หม่อมสมบูรณ์ (สกุลเดิม บุรณะศิริ)
หม่อมเมียวออง (สกุลเดิม ปั๊ก)47center|72x72pxหม่อมเจ้าจิราโรหิณีญ.หม่อมพุก48center|72x72pxหม่อมเจ้าทับช.ไม่มีข้อมูลไม่มีข้อมูลก่อน ไม่มีข้อมูล

 พระเกียรติยศ 
 พระอิสริยยศ 

 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2401 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 : พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์
 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2424 : พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์
 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2424 - 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2429 : พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นเทวะวงศ์วโรประการ
 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2429 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 : พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงเทวะวงศ์วโรประการพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงเทวะวงศ์วโรประการ
 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2459 : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระเทวะวงศ์วโรปการ ขัตติยพิศาลสุรบดี ศรีพัชรินทรภราดร สโมสรอเนกศาสตร์วิบูลย์ เกียรติจำรุญไพรัชการ ศุภสมาจารสารสมบัติ มัทวเมตตาธยาศรัย ศรีรัตนตรัยคุณานุสรสุนทรธรรมบพิตรราชกิจจานุเบกษา,ประกาศ เลื่อนแลตั้งกรมแลตั้งเจ้าพระยา  เล่ม 30 หน้า 1728 11 พฤศจิกายน 2454
 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2459 - 28 มิถุนายน พ.ศ. 2466 : สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ ขัตติยพิศาลสุรบดี บรมราชินีศรีพัชรินทรภราดร สโมสรอเนกนิติปรีชา มหาสุมันตยานุวัตรวิบุลย์ ไพรัชราชกิจจาดุลสุนทรปฏิภาณ นิรุกติญาณวิทยาคณนาทิศาสตร์ โหรกลานุวาทนานาปกรณ์ เกียรติกำจรจิรกาล บริบูรณคุณสารสมบัติ สุจริตสมาจารวัตร มัทวเมตตาชวาธยาศรัย ศรีรัตนตรัยสรณธาดา กัลยาณธรรมิกนาถบพิตรสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ทรงได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งสยามและต่างประเทศ ดังนี้ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม 40, ตอน ง, 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2466, หน้า 979
 เครื่องราชอิสริยาภรณ์สยาม 
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา, ตำนานเครื่องราชอิศริยาภรณ์สยาม, พระนคร, โสภณพิพรรฒธนากร, 2468
ราชกิจจานุเบกษา, บัญชีพระราชทานตราเครื่องราชอิสริยยศ, เล่ม ๓ ตอนที่ ๔๖ หน้า ๓๘๕, ๑๕ มีนาคม ๑๒๔๘ 
 (สังวาลลงยาราชาวดีดาราประดับเพ็ชร์)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ฝ่ายหน้า และ ฝ่ายใน, เล่ม ๑๗ ตอนที่ ๓๕ หน้า ๕๐๑, ๒๕ พฤศจิกายน ๑๑๙ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยยศต่างกรม, เล่ม ๓๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๑๘๘, ๑๙ พฤศจิกายน ๒๔๕๙ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษดาราประดับเพ็ชร์, เล่ม ๓๕ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๒๖๗, ๑๕ ธันวาคม ๒๔๖๑
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๑๖๖, ๓ กันยายน ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๗๙๑, ๑๒ พฤศจิกายน ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๕ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๘๔๘, ๑๙ มกราคม ๒๔๖๑
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานตราวชิรมาลา, เล่ม ๒๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๖๖๕, ๒ กรกฎาคม ๑๓๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๓๗ หน้า ๔๐๗, ๑๐ ธันวาคม ๑๑๒
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม ๗ ตอนที่ ๔๔ หน้า ๓๙๒, ๒๕ มกราคม ๑๐๙

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๕๙๗, ๒๔ ตุลาคม ๑๒๘
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑ ตอนที่ ๓๒ หน้า ๕๖๕, ๖ พฤศจิกายน ๑๒๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัจจุบันฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๕ ตอนที่ ๓๕ หน้า ๑๐๑๒, ๒๙ พฤศจิกายน ๑๒๗
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๒๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๔๑๐, ๑๑ มกราคม ๑๒๙

ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญราชินี, เล่ม ๑๕ ตอนที่ ๒๖ หน้า ๒๘๓, ๒๕ กันยายน ๑๑๗

 ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2434 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญอันนา ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์รุสเซีย, เล่ม ๘ ตอนที่ ๔๖ หน้า ๔๑๔, ๗ กุมภาพันธ์ ๑๑๐
 พ.ศ. 2449 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญอะเลคซันดร์ เนฟสกี ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๒๓ ตอนที่ ๒ หน้า ๔๐, ๘ เมษายน ๑๒๕
  :
 พ.ศ. 2450 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์เลฌียงดอเนอร์ ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระราชานุญาตให้ประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๒๔ ตอนที่ ๓๓ หน้า ๘๑๖, ๑๗ พฤศจิกายน ๑๒๖
  :
 พ.ศ. 2452 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นสูงสุดประดับดอกคิริราชกิจจานุเบกษา, 
พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๕๙๖, ๒๔ ตุลาคม ๑๒๘
  :
 พ.ศ. 2430 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นกอินทรีแดง ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตตราต่างประเทศ, เล่ม ๔ ตอนที่ ๓๑ หน้า ๒๔๘, ๑๕ พฤศจิกายน ๑๒๔๙
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎปรัสเซีย ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2435 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญมอริซและลาซารัส ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๙ ตอนที่ ๕ หน้า ๑๒, ๑ พฤษภาคม ๑๑๑
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎอิตาลี ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2463 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์จักรวรรดิบริติช ชั้นประถมาภรณ์ (ฝ่ายพลเรือน)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับตราต่างประเทศ, เล่ม ๓๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๑๓๒, ๒๐ มีนาคม ๒๔๖๓
  :
 พ.ศ. 2456 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เลโอพ็อลท์ ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๓๐ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๒๗๘, ๒๑ กันยายน ๒๔๕๖
  :
 พ.ศ. 2445 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๙ ตอนที่ ๑๖ หน้า ๓๑๖, ๒๐ กรกฎาคม ๑๒๑
  :
 พ.ศ. 2430 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์วาซา ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2436 – 80px เครื่องเสนาอิสริยาภรณ์แห่งพระคริสต์ ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๔๐ หน้า ๔๔๐, ๓๑ ธันวาคม ๑๑๒
  เบราน์ชไวค์ : 
 พ.ศ. 2452 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์สิงโตไฮน์ริช ชั้นที่ 1 (พิเศษ)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์เฮนรีดีไลออนกรุงบรันสวิก, เล่ม ๒๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔, ๑๐ เมษายน ๑๒๙

 สถานที่อันเนื่องด้วยพระนาม 
 สถาบันการต่างประเทศเทวะวงศ์วโรปการ กระทรวงการต่างประเทศ

 พระสมัญญานาม 
 พระบิดาแห่งการทูตไทยพระบิดาแห่งการทูตไทย
 องค์บิดาแห่งการต่างประเทศของไทยองค์บิดาแห่งการต่างประเทศของไทย

พระยศ

 พระยศทหาร 
นายพลเอกประกาศแต่งตั้งนายพลเอกประกาศแต่งตั้งนายพลเอก

 พระยศพลเรือน 
มหาอำมาตย์นายกพระราชทานยศ
มหาอำมาตย์เอกพระราชทานยศ

 พระยศเสือป่า 
นายหมู่ใหญ่ประกาศแต่งตั้งนายหมู่ใหญ่
นายกองตรี

 พงศาวลี