# ภาษาชูวัช
ภาษาชูวัช (ชูวัช: ,  ,) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก ใช้พูดในบริเวณเทือกเขายูรัลทางตอนกลางของรัสเซีย เป็นภาษาราชการของสาธารณรัฐชูวัชในประเทศรัสเซีย มีผู้พูดราว 2 ล้านคน ภาษานี้เป็นภาษาเดียวในสาขาOghur ในกลุ่มภาษาเตอร์กิกที่ยังมีผู้พูด Chuvash is the sole living representative of the Bulgharic branch, one of the two principal branches of the Turkic family. ภาษาที่มีอิทธิพลต่อภาษาชูวัชได้แก่ ภาษาตาตาร์ ภาษากลุ่มฟินโน-อูกริก ภาษารัสเซีย ภาษามารี ภาษามองโกเลีย ภาษาอาหรับ และภาษาเปอร์เซีย 

แต่โบราณ ภาษาชูวัชเขียนด้วยอักษรออร์คอน เปลี่ยนเป็นอักษรอาหรับเมื่อเข้ารับอิสลาม เมื่อถูกยึดครองโดยมองโกเลีย ระบบการเขียนได้หายไป อักษรแบบใหม่ถูกประดิษฐ์ขึ้นโดย อีวาน ยาคอฟเลวิช ยาคอฟเลฟ ใน พ.ศ. 2416 จน พ.ศ. 2481 จึงเปลี่ยนมาเขียนด้วยอักษรซีริลลิก โดยใช้ตัวอักษรทั้งหมดจากชุดตัวอักษรรัสเซียและเพิ่มอักษรของตนเอง 4 ตัว: Ӑ, Ӗ, Ҫ และ Ӳ

 ประวัติ 
ภาษาชูวัชเป็นภาษาแตกต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกอื่นๆมากและไม่สามารถเข้าใจได้กับผู้พูดภาษากลุ่มเตอร์กิกอื่นๆคาดว่าภาษาแม่ของภาษานี้ที่ใช้พูดโดยชาวบุลการ์ในยุคกลางแตกต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกสมัยใหม่อื่นๆและจัดเป็นภาษาพี่น้องของภาษาเตอร์กิกดั้งเดิมมากกว่าจะเป็นภาษาลูกหลาน ภาษาที่ใกล้เคียงที่สุดคือภาษาฮันนิกที่เป็นภาษาตายไปแล้ว ก่อนหน้านี้มีนักวิจารณ์เสนอว่าภาษาชูวัชไม่ใช่ภาษากลุ่มเตอร์กิกแต่เป็นกลุ่มภาษาฟินโน-ยูกริกที่ถูกทำให้เป็นแบบภาษากลุ่มเตอร์กิกEncyclopædia Britannica (1997)
thumb|right|220px|แสตมป์ของสหภาพโซเวียตแสดงภาพชาวชูวัช

 ระบบการเขียน 
ปัจจุบัน
 А а Ӑ ӑ Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ӗ ӗ Ж ж З з И и Й й К к Л л М м Н н О о П п Р р С с Ҫ ҫ Т т У у Ӳ ӳ Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я
<big>การทับศัพท์อักษรชูวัช</big> 
 ชื่อ สัทอักษรสากลKNAB  1995      ALA-LC 1997       Edward Allworth  1971 ISO 
ระบบ A ISO 
ระบบ BTurkkălla              Ivanof CVLat  1.1
2007  หมายเหตุ  а ~aaaaaaa a  ӑ , , äăăăĭah ă/ò a'  бӑ bbbbbbb b เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  вӑ ~,  (ในคำยืมที่ไม่ใช่ภาษาชูวัช)vvvvvvv v  гӑ ggggggg g เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  дӑ ddddddd d เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  е ye-, -e-ee, jeee -e-, ye-je e, je/ye  ё  หรือ yoëëëyoyojo jo/yo เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  ӗ  (ɘ~ø)ĕĕöĕĭ̇eh ĕ/ö e'  жӑ zhzhžžzhjqsh (š) เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  зӑ zzzzzzzh s เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  и iiiiiii i  йӑ yĭjjjyj j  кӑ ,  (c),  (gʲ, ɟ)kkkkkkk k  лӑ ~,  (ʎ)lllllll l, lĭ/l' l'  мӑ mmmmmmm m  нӑ ,  (ɲ)nnnnnnn n, nĭ/n' n'  о ooooooo o เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  пӑ ,  (b)ppppppp p  рӑ ~rrrrrrr r r'  сӑ ,  (z)sssssss s  ҫӑ ,  (ʑ)s'śśşş́c ş/ś s'  тӑ , ,  (dʲ),  (d)ttttttt t, tĭ/t'  у ,  (o)uuuuuuu u  ӳ üu̇üűüuh ü u'  фӑ ,  (v)fffffff f เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  хӑ , ,  (ɣ),  (ɣʲ)khkhhhxhx h/x  цӑ ,  (dz)tst͡scccz, cz ts/z เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  чӑ ,  (ʥ)chchččchçch tś/c  шӑ ,  (ʒ)shshššshş sh (š)  щӑ shchshchščŝshhth śç, ş  เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย  хытӑлӑх палли –″"ʺ`` j เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย ตั้งหลังพยัญชนะ ทำหน้าที่เป็น "สละหลังเงียบ"; puts a distinct  sound in front of the following iotified: Е, Ё, Ю, Я vowels with no palatalization of the preceding consonant  ы ïyyyy'ıy y เฉพาะตอนต้นของคำ, 1-2 ตัวอักษร  ҫемҫелӗх палли '′' / jʹ` ĭ/' ตั้งหลังพยัญชนะ ทำหน้าที่เป็น "สระหน้าเงียบ", slightly palatalizes the preceding consonant  э ëėè, eèe`ee e เฉพาะตัวอักษรแรก  ю  หรือ yŭ͡iujuûyujuju ju/yu, ‘u  я  หรือ yă͡iajaâyajaja ja/ya, ‘a

พ.ศ. 2416 - 2481
อักษรสำหรับภาษาชูวัชสมัยใหม่ปรับปรุงขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2416 โดยอีวาน ยาคอฟเลวิช ยาคอฟเลฟ

 а  е  ы  и/і  у  ӳ  ӑ  ӗ  й  в  к  л  ԡ  м  н  ԣ  п  р  р́  с  ҫ  т   т̌ ꚋ х  ш

ใน พ.ศ. 2481 จึงปรับเปลี่ยนมาสู่รูปแบบที่ใช้ในปัจจุบัน

ระบบก่อนหน้านี้
ระบบการเขียนที่เก่าแก่ที่สุดคืออักษรออร์คอนซึ่งหายสาบสูญไปเมื่อบริเวณนี้ได้รับอิทธิพลจากศาสนาอิสลามโดยหันมาใช้อักษรอาหรับแทน เมื่อชาวมองโกลรุกรานเข้ามา การเขียนจึงหยุดชะงักจนถึงสมัยซาร์ปีเตอร์มหาราช ชาวชูวัชต้องใช้ภาษารัสเซียในการศึกษา

 สัทวิทยา 
พยัญชนะ
ริมฝีปากฟัน/ปุ่มเหงือกหลัง-ปุ่มเหงือกเพดานแข็งเพดานแข็งอ่อนหยุด  (п)  (т)  (ч)  (к)เสียดแทรก  (c)  (ш)  (ҫ)  (x)นาสิก  (м)  (н)เปิด  (в)  (л)  (й)รัว  (p)

  สามารถออกเสียงเป็นหน่วยเสียงย่อยของ 

สระ
รายงานจาก Krueger (1961) หน่วยเสียงของภาษาชูวัชเป็นไปตามนี้:

 หน้า หลัง       สูง  (и)   (ӳ)  (ы)   (у) ต่ำ  (е)   (ӗ)  (а)   (ӑ)

András Róna-Tas (1997) ได้เสนอหน่วยเสียงนี้กับข้อมูลเพิ่มเติมจาก Petrov (2001) ไว้ดังนี้

 หน้า หลัง       สูง  (и)   (ӳ)  (ы)   (у) กลาง-ปิด  (ĕ)   (ӑ)  กลาง-เปิด   (е)   ต่ำ    (а) 

 สำเนียง 
ภาษาชูวัชมีสองสำเนียงคือสำเนียงวิรยัลหรือสำเนียงบน (มีเสียง o และ u) กับสำเนียงอนาตรีหรือสำเนียงล่าง (ไม่มีเสียง o ใช่เสียง u แทน) ภาษาเขียนขึ้นกับทั้งสำเนียงบนและสำเนียงล่าง ภาษาตาตาร์และกลุ่มภาษาฟินนิกมีอิทธิพลต่อภาษาชูวัชเช่นเดียวกับภาษารัสเซีย ภาษามารี ภาษามองโกเลีย ภาษาอาหรับและภาษาเปอร์เซีย

 ไวยากรณ์ 
ภาษาชูวัชเป็นภาษารูปคำติดต่อ มีปัจจัยจำนวนมากแต่ไม่มีอุปสรรค คำคำหนึ่งอาจมีปัจจัยจำนวนมากและใช้ปัจจัยเพื่อสร้างคำใหม่ได้ หรือใช้เพื่อแสดงหน้าที่ทางไวยากรณ์ของคำคำนั้น
นามและคุณศัพท์
คำนามภาษาชูวัชจะมีการลงท้ายเพื่อบอกบุคคลและความเป็นเจ้าของ มีปัจจัยของนามทั้งสิ้น 6 การก
กริยา
คำกริยาของภาษาชูวัชแสดงบุคคล กาล มาลาและจุดมุ่งหมาย
การเปลี่ยนเสียงสระ
เป็นหลักการที่พบได้ทั่วไปในรากศัพท์ของภาษาชูวัช ภาษาชูวัชแบ่งสระเป็นสองแบบคือสระหน้าและสระหลัง การเปลี่ยนเสียงสระอยู่บนหลักการว่าในคำคำหนึ่งจะไม่มีทั้งสระหลังและสระหน้าอยู่ด้วยกัน

คำประสมถือว่าเป็นคำเอกเทศคำหนึ่งที่ต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนเสียงสระ แต่จะไม่ใช้การเปลี่ยนเสียงสระกับคำยืมจากภาษาอื่น และมีคำดั้งเดิมในภาษาชูวัชบางคำไม่เป็นไปตามกฎการเปลี่ยนเสียงสระ
การเรียงคำ
เป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา
คำศัพท์
ตัวเลข:
 1 – пӗрре pĕrre, пӗр pĕr
 2 – иккӗ ikkĕ, икӗ ikĕ, ик ik
 3 – виҫҫӗ vişşĕ, виҫӗ vişĕ, виҫ viş
 4 – тӑваттӑ tăvattă, тӑватӑ tăvată, тӑват tăvat
 5 – пиллӗк pillĕk, пилӗк pilĕk
 6 – улттӑ ulttă, , ултӑ ultă, , улт ult, /
 7 – ҫиччӗ şiccĕ, , ҫичӗ şicĕ, , ҫич şic, 
 8 – саккӑр sakkăr, , сакӑр sakăr, 
 9 – тӑххӑр tăhhăr, тӑхӑр tăhăr
 10 – вуннӑ vunnă, вун vun
 11 – вун пӗр vun pĕr
 12 – вун иккӗ vun ikkĕ, вун икӗ vun ikĕ, вун ик vun ik
 13 – вун виҫҫӗ vun vişşĕ, вун виҫӗ vun vişĕ, вун виҫ vun viş
 14 – вун тӑваттӑ vun tăvattă, вун тӑватӑ vun tăvată, вун тӑват vun tăvat
 15 – вун пиллӗк vun pillĕk, вун пилӗк vun pilĕk
 16 – вун улттӑ vun ulttă, вун ултӑ vun ultă, вун улт vun ult
 17 – вун ҫиччӗ vun şiccĕ, вун ҫичӗ vun şicĕ
 18 – вун саккӑр vun sakkăr, вун сакӑр vun sakăr
 19 – вун тӑххӑр vun tăhhăr, вун тӑхӑр vun tăhăr
 20 – ҫирӗм şirĕm
 30 – вӑтӑр vătăr
 40 – хӗрӗх hĕrĕh
 50 – аллӑ allă, алӑ ală, ал al
 60 – утмӑл utmăl
 70 – ҫитмӗл şitmĕl
 80 – сакӑрвуннӑ sakărvunnă, сакӑрвун sakărvun
 90 – тӑхӑрвуннӑ tăhărvunnă, тӑхӑрвун tăhărvun
 100 – ҫӗр şĕr
 1000 – пин pin
 834236 - сакӑр ҫӗр вӑтӑр тӑватӑ пин те ик ҫӗр вӑтӑр улттӑ sakăr şĕr vătăr tăvată pin te ik şĕr vătăr ulttă, , сакӑр ҫӗр вӑтӑр тӑватӑ пин те ик ҫӗр вӑтӑр ултӑ sakăr şĕr vătăr tăvată pin te ik şĕr vătăr ultă

หมายเหตุ