# กิลกาเมช
กิลกาเมช (, ,"Gilgamesh". Random House Webster's Unabridged Dictionary. ; ; เดิม) เป็นวีรบุรุษในตำนาน และตัวเอกของมหากาพย์กิลกาเมช บทกวีประเภทมหากาพย์ที่เขียนด้วยภาษาแอกแคดในช่วงปลายสหัสวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล เขาอาจเป็นกษัตริย์ในประวัติศาสตร์ของนครรัฐเมืองอูรุกในสุเมเรียน ซึ่งได้รับการนับถือให้เป็นพระเจ้าหลังจากเสียชีวิต การปกครองของเขาอาจเกิดขึ้นในช่วงต้นยุคราชวงศ์เริ่มแรก แม้ว่าเขาจะกลายเป็นบุคคลสำคัญในตำนานของสุเมเรียนในช่วงราชวงศ์ที่สามแห่งอุร 

เรื่องราวเกี่ยวกับการผจญภัยอันเลื่องชื่อของกิลกาเมชถูกเล่าขานในห้าบทกวีของสุเมเรียนที่ยังคงหลงเหลืออยู่ บทกวีที่เก่าแก่ที่สุดน่าจะเป็น "กิลกาเมช เอนกิดู และนรก" ซึ่งกิลกาเมชช่วยเหลือเทพีอินันนาและขับไล่สิ่งมีชีวิตที่รบกวนต้นฮูลุปปูของเธอ เธอให้ของแปลกประหลาดสองชิ้นกับเขา คือ มิกกู และ พิกกู ต่อมาเขาทำหาย หลังจากการตายของเอนกิดู วิญญาณของเขาบอกกิลกาเมชเกี่ยวกับสภาพที่น่าหดหู่ในยมโลก บทกวี กิลกาเมชและอากา บรรยายถึงการกบฏของกิลกาเมชต่อผู้ปกครองของเขา อากาแห่งคิช บทกวีอื่นๆ ของสุเมเรียนเกี่ยวข้องกับการเอาชนะยักษ์ฮูวาวาและกระทิงแห่งสวรรค์ ขณะที่บทกวีที่ห้าซึ่งได้รับการอนุรักษ์ไว้บางส่วนเกี่ยวข้องกับเรื่องราวการตายและงานศพของเขา

ในสมัยบาบิโลเนียต่อมา เรื่องราวเหล่านี้ถูกถักทอเป็นเรื่องราวที่เชื่อมโยงกัน มหากาพย์กิลกาเมช มาตรฐานของอัคคาเดียนถูกแต่งขึ้นโดยนักเขียนชื่อ ชิเนฆิอุนนินนิ อาจจะในช่วงสมัยบาบิโลเนียกลาง (ประมาณ 1600-1155 ก่อนคริสตกาล) โดยอิงจากแหล่งข้อมูลที่เก่าแก่มาก ในมหากาพย์ กิลกาเมชเป็นมนุษย์ครึ่งเทพที่มีพลังเหนือมนุษย์ซึ่งเป็นเพื่อนกับเอนกิดูผู้ป่าเถื่อน พวกเขาออกเดินทางร่วมกันหลายครั้ง โดยมีชื่อเสียงที่สุดในการเอาชนะฮุมบาบา (สุเมเรียน: ฮูวาวา) และกระทิงแห่งสวรรค์ ซึ่งถูกส่งมาโจมตีพวกเขาโดยอิชตาร์ (สุเมเรียน: อินันนา) หลังจากกิลกาเมชปฏิเสธข้อเสนอของเธอให้เขากลายเป็นคู่ครองของเธอ ภายหลังจากเอนกิดูเสียชีวิตด้วยโรคที่ส่งมาเป็นการลงโทษจากพระเจ้า กิลกาเมชกลัวความตายของตัวเองและไปเยี่ยมอุตนาพิชทิมผู้รอบรู้ ผู้รอดชีวิตจากน้ำท่วมครั้งใหญ่ หวังที่จะพบความเป็นอมตะ กิลกาเมชล้มเหลวในการทดสอบซ้ำแล้วซ้ำเล่าที่ตั้งไว้สำหรับเขาและกลับบ้านที่อุรุค ตระหนักว่าความเป็นอมตะนั้นเกินเอื้อมของเขา

นักวิชาการส่วนใหญ่เห็นพ้องกันว่ามหากาพย์กิลกาเมชมีอิทธิพลอย่างมากต่ออีเลียดและโอดิสซีย์ บทกวีประเภทมหากาพย์สองเรื่องที่เขียนด้วยภาษากรีกโบราณในศตวรรษที่ 8 ก่อนคริสตกาล เรื่องราวเกี่ยวกับการเกิดของกิลกาเมชถูกอธิบายไว้ในเรื่องราวสั้น ๆ ใน On the Nature of Animals โดยนักเขียนชาวกรีก เอเลียน (ศตวรรษที่ 2 AD) เอเลียน เล่าว่าปู่ของกิลกาเมชเก็บแม่ของเขาไว้ภายใต้การเฝ้าระวังเพื่อป้องกันไม่ให้เธอตั้งครรภ์ เนื่องจากโหรบอกเขาว่าหลานชายของเขาจะโค่นล้มเขา เธอกลายเป็นหญิงตั้งครรภ์และยามขว้างเด็กออกจากหอคอย แต่เหยี่ยวช่วยเขาในระหว่างการตกและส่งเขาอย่างปลอดภัยไปยังสวนผลไม้ ซึ่งชาวสวนเลี้ยงดูเขา

มหากาพย์กิลกาเมช ถูกค้นพบใหม่ในห้องสมุดของอะชูรบานิปัลในปี 1849 หลังจากถูกแปลในช่วงต้นทศวรรษ 1870 มันทำให้เกิดความขัดแย้งอย่างกว้างขวางเนื่องจากความคล้ายคลึงกันระหว่างบางส่วนของมันและพระคัมภีร์ฮีบรู กิลกาเมชยังคงเป็นที่รู้จักกันน้อยจนถึงกลางศตวรรษที่ 20 แต่ตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 20 เขาได้กลายเป็นบุคคลที่มีความโดดเด่นมากขึ้นในวัฒนธรรมสมัยใหม่

 ชื่อ 
thumb|Exit Gišțubar! (ไปซะ กิชทูบาร์!) สิ่งพิมพ์ชื่อที่ถูกต้องของกิลกาเมช ของธีโอฟิลัส พินเชส' ในปี 1890 ซึ่งก่อนหน้านี้เคยถอดรหัสเป็น อิซดูบาร์ ตามด้วย อาร์ชิบอลด์ เซย์ซ (Archibald Sayce) ที่สังเกตว่าชื่อดังกล่าวปรากฏใน De Natura Animalium ของ คลอดิอัส เอเลียนัส (เอเลียน) เขียนเป็น  ในช่วงต้นศตวรรษที่ 2 คริสต์ศักราช ซึ่งออกเสียงเป็น "Gilgameš" ชื่อในภาษาอัสซีเรีย) มาจากชื่อเดิมในภาษาสุเมเรียน

คำว่า "กิลกาเมช" ในรูปแบบปัจจุบัน เป็นการยืมมาโดยตรงจากคำในภาษากัคคาเดียน  ซึ่งออกเสียงเป็น Gilgameš ชื่อในภาษาอัสซีเรีย มาจากชื่อเดิมในภาษาสุเมเรียน  ซึ่งออกเสียงเป็น Bilgames โดยทั่วไปแล้ว สันนิษฐานว่าความหมายของชื่อแปลว่า "(ญาติ) คือวีรบุรุษ" ถึงแม้ว่าความหมายที่แท้จริงของคำว่า "ญาติ" ในที่นี้ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ บ้างก็ว่าชื่อในภาษาสุเมเรียนออกเสียงเป็น Pabilgames โดยอ่านคำว่า bilga เป็น pabilga  ซึ่งเป็นคำที่เกี่ยวข้องกัน บ่งบอกถึงความสัมพันธ์ในครอบครัว อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางจารึกและเสียงภาษาศาสตร์ไม่สนับสนุนการออกเสียงแบบนี้Gonzalo Rubio. "Reading Sumerian Names, II: Gilgameš." Journal of Cuneiform Studies, vol. 64, The American Schools of Oriental Research, 2012, pp. 3–16, https://doi.org/10.5615/jcunestud.64.0003.