# ราชวงศ์จักรี
ราชวงศ์จักรี เป็นราชวงศ์ถัดจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชแห่งกรุงธนบุรี ซึ่งปกครองราชอาณาจักรที่สืบทอดกรุงศรีอยุธยามาจนเป็นประเทศไทยในปัจจุบัน เกิดขึ้นจากการที่สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (ทองด้วง) ขุนนางซึ่งดำรงตำแหน่งสมุหนายก (จักรี) ในราชสำนักของสมเด็จพระเจ้าตากสิน ยึดอำนาจการปกครองและปลงพระชนม์สมเด็จพระเจ้าตากสิน และปราบดาภิเษกตนขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์แทน (ภายหลังปรากฏพระนามว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช) เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 แล้วย้ายศูนย์กลางการปกครองจากกรุงธนบุรีมายังกรุงเทพมหานครตั้งแต่วันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2325 ซึ่งเป็นเมืองหลวงมาจนถึงปัจจุบัน

เอกสารหลายฉบับ ทั้งของไทยและของต่างชาติ อ้างถึงความวุ่นวายทางการเมืองในปลายรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินว่า เป็นผลมาจากการที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระจริยวัตรผิดแผกไป จนสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก ซึ่งอยู่ขณะนำทัพไปเขมร ต้องเดินทางกลับมาระงับเหตุ แล้วปลงพระชนม์สมเด็จพระเจ้าตากสิน ก่อนขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์แทน อันเป็นจุดเริ่มต้นของราชวงศ์จักรี จากนั้น ราชวงศ์จักรีได้ปราบปรามเชื้อสายของสมเด็จพระเจ้าตากสิน เจ้าพระยาทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค) บันทึกว่า สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท พระราชอนุชาของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงให้ "เอาบุตรชายน้อย ๆ ของเจ้าตากสิน...ใส่เรือไปล่มน้ำเสียให้สิ้น" โดยทรงอ้างถึงคำโบราณว่า "ตัดหวายอย่าไว้หนามหน่อ ฆ่าพ่ออย่าไว้ลูก" และพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) ทรงประหารหม่อมเหม็น พระราชโอรสของพระเจ้าตากสิน เมื่อ พ.ศ. 2352 ในเหตุการณ์ที่อ้างว่า มีนกกาคาบหนังสือแจ้งเหตุกบฏมาทิ้งที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

ในด้านเชื้อสายของราชวงศ์จักรีนั้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) มีพระราชหัตถเลขาว่า ต้นตระกูลของราชวงศ์จักรีมิใช่ไทยแท้ แต่เป็นมอญผสมจีนที่สืบทอดกันมาจนถึงสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี) พระราชบิดาของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และมีผู้เสนอทฤษฎีว่า ราชวงศ์จักรีอาจสืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา ซึ่งอาจทำให้มีความสัมพันธ์ทางเครือญาติย้อนไปถึงราชวงศ์พระร่วงที่สืบสายกันในกรุงสุโขทัย

วันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 อันเป็นวันที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชเสด็จขึ้นทรงราชย์นั้น ถือกันว่า เป็นวันสถาปนาราชวงศ์จักรี เรียกกันว่า วันจักรี และมีการกำหนดให้วันที่ 6 เมษายน ของทุกปี เป็นวันหยุดราชการมาตั้งแต่ พ.ศ. 2468 เป็นอย่างน้อย

ราชวงศ์จักรีใช้สัญลักษณ์เป็นรูปตรีศูลในวงจักรสุทรรศน์ ซึ่งเป็นอาวุธของพระนารายณ์ เทวดาในศาสนาฮินดู ด้วยเหตุผลว่า คำว่า "จักร" และ ตรี" สอดคล้องกับชื่อ "จักรี" ของราชวงศ์

 พระบรมวงศานุวงศ์ 

พระบรมวงศานุวงศ์ไทยในปัจจุบันสืบราชสมบัติภายในราชสกุลมหิดล ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนกราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ พระราชทานนามสกุลสำหรับเชื้อพระวงศ์พระบรมราชวงศ์ชั้น ๕ , เล่ม ๔๖, ตอน ๐ ก, ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๒, หน้า ๒๑ กับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สังวาลย์ ตะละภัฏ) โดยสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า (สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี) ถือเป็นพระอนุชาต่างพระมารดาในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระเชษฐาต่างพระมารดาในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว 

หลังการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร สมเด็จพระอนุชาธิราชคือสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลเดช (ปัจจุบันคือพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร) จึงได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติสืบราชสันตติวงศ์ในวันเดียวกัน และภายหลังได้ทรงประกอบพระราชพิธีราชาภิเษกสมรสกับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร) พระธิดาในพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ (หม่อมเจ้านักขัตรมงคล กิติยากร) กับหม่อมหลวงบัว กิติยากร (สนิทวงศ์) มีพระราชโอรสเพียงพระองค์เดียวคือพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงราชย์เป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบัน

 รายพระนามพระบรมวงศานุวงศ์ 
 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี
 สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา (พระราชธิดาพระองค์ใหญ่)
 สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (พระราชธิดาพระองค์เล็ก)
 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ  (พระราชโอรสพระองค์เล็ก)
 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (พระบรมราชชนนี)
ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี (พระโสทรเชษฐภคินี)ราชกิจจานุเบกษา,พระบรมราชโองการ ประกาศ ลาออกจากฐานันดรศักดิ์, เล่ม 89, ตอน 112 ก ฉบับพิเศษ, 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2515, หน้า 1
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (พระโสทรกนิษฐภคินี)
 สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี (พระโสทรกนิษฐภคินี)
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์ (พระราชภาคิไนย)
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ (พระราชภาคิไนย)
 พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นสุทธนารีนาถ (อดีตพระวรชายา: พระภคินีฝ่ายพระชนนี)

 พระอนุวงศ์ชั้นพระองค์เจ้า 
 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมศึกยุคล (พระญาติชั้นพระภาดา)

 พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า 

 พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 
 หม่อมเจ้านวพรรษ์ ยุคล (พระญาติชั้นพระภาดา)
 หม่อมเจ้าฑิฆัมพร ยุคล (พระญาติชั้นพระภาดา)
 หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล (พระญาติชั้นพระภาดา)
 หม่อมเจ้าจุลเจิม ยุคล (พระญาติชั้นพระภาดา)
 หม่อมเจ้านภดลเฉลิมศรี ยุคล (พระญาติชั้นพระภคินี)

 พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 
 หม่อมเจ้าจรูญฤทธิเดช ชยางกูร (พระญาติชั้นพระอัยกา)
 หม่อมเจ้าอุทัยกัญญา ภาณุพันธุ์ (พระญาติชั้นพระปิตุจฉา)

เครือญาติและผู้เกี่ยวกับพระบรมวงศานุวงศ์
 เจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี (พระสนมเอก)
 สุจาริณี วิวัชรวงศ์ (อดีตหม่อม)
 จุฑาวัชร วิวัชรวงศ์ และริยา กอฟห์ (พระราชโอรสองค์ใหญ่และภรรยา)
 วัชเรศร วิวัชรวงศ์ (พระราชโอรสองค์ที่สอง)
 จักรีวัชร วิวัชรวงศ์ (พระราชโอรสองค์ที่สาม)
 วัชรวีร์ วิวัชรวงศ์ (พระราชโอรสองค์ที่สี่)
 ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ สุวะดี (อดีตพระวรชายา)
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
 คุณปีเตอร์ เจนเซน (อดีตพระเชษฐภรรดา)
 ท่านผู้หญิงพลอยไพลิน เจนเซน และคุณเดวิด วีลเลอร์ (พระภาคิไนยและสามี)
 แม็กซิมัส จุลรัตน์ วีลเลอร์ (พระญาติชั้นพระนัดดา)
 ลีโอนาร์โด ภัททพงศ์ วีลเลอร์ (พระญาติชั้นพระนัดดา)
 อเล็กซานดรา ภัททสุดา วีลเลอร์ (พระญาติชั้นพระนัดดา)
 ท่านผู้หญิงสิริกิติยา เจนเซน (พระภาคิไนย)
 นาวาอากาศเอก วีระยุทธ ดิษยะศริน (อดีตพระกนิษฐภรรดา)

พระราชสันตติวงศ์ในสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก
 ท่านผู้หญิงทัศนาวลัย ศรสงคราม และคุณสินธู ศรสงคราม (พระภคินีฝ่ายพระชนกและสามี)
 ร้อยเอกจิทัศและเจสสิกา ศรสงคราม (พระญาติชั้นพระภาคิไนยและภรรยา)

พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
 ท่านผู้หญิงบุษบา สธนพงศ์ (พระมาตุจฉา)
 อินทุรัตนา บริพัตร (พระญาติชั้นพระปิตุจฉา)
 หม่อมหลวงสราลี กิติยากร (พระภคินีฝ่ายพระชนนี)
 ภานุมา ยุคล (พระญาติชั้นพระภคินี)
 ศรีสว่างวงศ์ บุญจิตราดุลย์ (พระญาติชั้นพระภคินี)
 ภุมรีภิรมย์ เชลล์ (พระญาติชั้นพระภคินี)
 ปัทมนรังษี เสนาณรงค์ (พระญาติชั้นพระภคินี)
 คุณหญิงวุฒิเฉลิม วุฒิชัย (พระญาติชั้นพระปิตุจฉา)

พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
 พันธุ์วโรภาส เศวตรุนทร์ (พระญาติชั้นพระปิตุจฉา)

 รายพระนาม 
 พระมหากษัตริย์ไทย 

ลำดับพระบรมฉายาลักษณ์และพระปรมาภิไธยครองราชย์ระยะเวลา รัชกาลที่ 1 center|100pxพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช 6 เมษายน พ.ศ. 2325 - 7 กันยายน พ.ศ. 2352  รัชกาลที่ 2 center|100pxพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย 7 กันยายน พ.ศ. 2352 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367  รัชกาลที่ 3 center|100pxพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 - 2 เมษายน พ.ศ. 2394  รัชกาลที่ 4 center|100pxพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 2 เมษายน พ.ศ. 2394 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411  รัชกาลที่ 5 center|100pxพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453  รัชกาลที่ 6 center|100pxพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468  รัชกาลที่ 7 center|100pxพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 - 2 มีนาคม พ.ศ. 2478(สละราชสมบัติ)  รัชกาลที่ 8 center|100pxพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร 2 มีนาคม พ.ศ. 2478 - 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489  รัชกาลที่ 9 center|100px|link=Special:FilePath/Bhumibol_adulyadej.jpgพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 - 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559  รัชกาลที่ 10 center|100pxพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559 - ปัจจุบัน 

 สมเด็จพระบรมราชินี 

ลำดับพระฉายาลักษณ์และพระนามาภิไธยราชาภิเษกสมรสดำรงตำแหน่ง รัชกาลที่ 1center|100pxสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ราว พ.ศ. 2303 6 เมษายน พ.ศ. 2325 - 7 กันยายน พ.ศ. 2352(พระราชสวามีสวรรคต) รัชกาลที่ 2 center|100pxสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี ราว พ.ศ. 2344 7 กันยายน พ.ศ. 2352 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367(พระราชสวามีสวรรคต) รัชกาลที่ 4 center|100pxสมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี 1 เมษายน พ.ศ. 2394 ราว พ.ศ. 2396 - 9 กันยายน พ.ศ. 2404(สวรรคต) รัชกาลที่ 5 center|100pxสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ(พระบรมราชชนนีพันปีหลวง) พ.ศ. 2421 พ.ศ. 2440 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453(พระราชสวามีสวรรคต) รัชกาลที่ 6 center|100pxสมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี(พระวรราชชายา) พ.ศ. 2464 พ.ศ. 2465 - 15 กันยายน พ.ศ. 2468(ลดพระอิสริยยศเป็นพระวรราชชายา)ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ว่าด้วยการที่จะออกพระนามสมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิ์ศจี , เล่ม 42, ตอน 0 ก, 20 กันยายน พ.ศ. 2468, หน้า 159 รัชกาลที่ 7 center|100pxสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี สิงหาคม พ.ศ. 2461 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 - 2 มีนาคม พ.ศ. 2478(พระราชสวามีสละราชสมบัติ) รัชกาลที่ 9 center|100pxสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ(พระบรมราชชนนีพันปีหลวง) 28 เมษายน พ.ศ. 2493 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 - 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559(พระราชสวามีสวรรคต) รัชกาลที่ 10 center|100pxสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 - ปัจจุบัน

 กรมพระราชวังบวรสถานมงคล 
รัชสมัยพระฉายาลักษณ์และพระนามาภิไธยดำรงตำแหน่ง รัชกาลที่ 1 center|100pxสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท พ.ศ. 2325 - 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2346(สวรรคตก่อนได้สืบราชสมบัติ) center|100pxสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร กรมพระราชวังบวรสถานมงคล  พ.ศ. 2349 - 7 กันยายน พ.ศ. 2352(สืบราชสมบัติเป็น พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2) รัชกาลที่ 2 center|100pxสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ พ.ศ. 2352 - 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2360(สวรรคตก่อนได้สืบราชสมบัติ) รัชกาลที่ 3 center|100pxสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ พ.ศ. 2367 - 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2375(สวรรคตก่อนได้สืบราชสมบัติ) รัชกาลที่ 4 center|100pxพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2394 - 7 มกราคม พ.ศ. 2408(สวรรคตก่อนได้สืบราชสมบัติ) รัชกาลที่ 5 center|110pxกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ พ.ศ. 2411 - 28 สิงหาคม พ.ศ. 2428(ทิวงคตก่อนได้สืบราชสมบัติ)

 กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข 
รัชสมัยพระฉายาลักษณ์และพระนามาภิไธยดำรงตำแหน่ง รัชกาลที่ 1 center|100pxสมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้ากรมพระอนุรักษ์เทเวศร์ พ.ศ. 2328 - 20 ธันวาคม พ.ศ. 2349(ทิวงคตก่อนได้สืบราชสมบัติ)

 สยามมกุฎราชกุมาร 

รัชสมัยพระฉายาลักษณ์และพระนามาภิไธยดำรงตำแหน่ง รัชกาลที่ 5 center|100pxสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร 14 มกราคม พ.ศ. 2429 - 4 มกราคม พ.ศ. 2437(สวรรคตก่อนได้สืบราชสมบัติ) center|100pxสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร 20 มกราคม พ.ศ. 2437 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453(สืบราชสมบัติเป็น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6) รัชกาลที่ 9 center|100pxสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร 28 ธันวาคม พ.ศ. 2515 - 1 ธันวาคม พ.ศ. 2559(สืบราชสมบัติเป็น พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10)

 แผนผัง