# จังหวัดนครปฐม
นครปฐม เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลางของประเทศไทย เป็นหนึ่งในห้าจังหวัดที่อยู่ในพื้นที่ปริมณฑลของกรุงเทพมหานคร จังหวัดนี้มีประวัติศาสตร์เก่าแก่ยาวนาน เชื่อว่าเป็นที่ตั้งเก่าแก่ของเมืองในสมัยทวารวดี โดยมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีเป็นจำนวนมาก

 ประวัติ 
ก่อนประวัติศาสตร์
มีการพบหลักฐานโบราณคดีที่อาจมีอายุอยู่ในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ เช่น ชิ้นส่วนขวานหินขัด ชิ้นส่วนกำไรหิน เศษภาชนะสำริดลักษณะคล้ายขัน และชิ้นส่วนเศษกระดูกมนุษย์ ที่แหล่งโบราณคดีไร่นายจิ๋ว บุญรักษา ที่ตำบลบ้านยาง อำเภอเมืองนครปฐม และที่แหล่งโบราณคดีไร่จรัลเพ็ญ บ้านหนองกบ ตำบลทุ่งลูกนก อำเภอกำแพงแสน

แหล่งโบราณคดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (ตะกวด)หมายเลข 1 ได้พบกะโหลกศีรษะมนุษย์โบราณ ลูกปัดหิน และกำไรสำริดจำนวนหนึ่ง แสดงให้เห็นว่าบริเวณดังกล่าวเคยเป็นสถานที่ฝังศพของมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ยุคเหล็ก กำหนดอายุราว 2,000 ปีมาแล้ว ส่วนแหล่งโบราณคดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ หมายเลข 2 พบโครงกระดูกมนุษย์ซึ่งมีการนำภาชนะเครื่องดินเผาวางอุทิศ สันนิษฐานว่าแหล่งโบราณคดีนี้เป็นสถานที่ฝังศพของมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย มีลักษณะเป็นสังคมแบบเกษตรกรรม

สมัยทวารวดี
เมืองนครปฐมโบราณเริ่มมีชุมชนมาตั้งถิ่นฐานมาแล้วอย่างน้อยตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 8–11 โดยมีความเจริญรุ่งเรืองอย่างมากในช่วงพุทธศตวรรษที่ 13–14 และเสื่อมความสำคัญลงในพุทธศตวรรษที่ 17ผาสุข อินทราวุธ. รายงานการขุดค้นที่ตำบลพระประโทน อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม. (กรุงเทพฯ: ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2526). หน้า 73.

บริเวณที่ตั้งของเมืองนครปฐมโบราณในราวพุทธศตวรรษที่ 11–16 ตั้งอยู่ชายฝั่งทะเล เป็นเมืองที่ตั้งอยู่ในบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันตก จากหลักฐานทางโบราณคดีพบสมอเรือขนาดใหญ่ที่วัดธรรมศาลา นอกจากนั้นยังมีชื่อหมู่บ้านในเขตเมืองนครปฐมที่แสดงถึงพื้นที่ที่เคยอยู่ริมทะเล เช่น แหลมบัว แหลมกระเจา แหลมมะเกลือ แหลมชะอุย หรือบ้านอ่าว เป็นต้น 

เมืองนครปฐมโบราณที่สำคัญในสมัยทวารวดี คือ เมืองนครชัยศรี หรือเรียกว่า นครไชยลิน หรือ เมืองพระประโทณ เมืองตั้งอยู่ห่างจากพระปฐมเจดีย์ออกไปทางทิศตะวันออกราว 2 กิโลเมตร มีศูนย์กลางอยู่ที่วัดพระประโทณเจดีย์วรวิหาร เป็นเมืองใหญ่ขนาด 3,600 × 2,000 เมตร ภายในเมืองนี้พบร่องรอยโบราณสถานจำนวนมาก อาทิ พระประโทณเจดีย์ซึ่งตั้งอยู่กลางเมือง กับเจดีย์จุลประโทน ส่วนโบราณสถานที่อยู่นอกเมืองคือ วัดพระเมรุ พระปฐมเจดีย์ วัดพระงามอยู่ทางทิศตะวันตก ทิศตะวันออกคือ วัดธรรมศาลา ทางทิศใต้คือ วัดดอนยายหอม

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงกล่าวด้วยว่าเมืองนครปฐมเป็นราชธานีของเมืองทวารวดี ส่วนชนชาติที่อาศัยอยู่ขณะนั้นคือ พวกละว้า

ยังมีเมืองโบราณอีกแห่ง คือ เมืองกำแพงแสน อยู่ห่างจากตัวจังหวัดนครปฐมไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ 20 กิโลเมตร มีรูปร่างเกือบกลมล้อมรอบด้วยคูน้ำคันดิน มีเนื้อที่ประมาณ 315 ไร่ คูเมืองมีความกว้าง 30 เมตร พบโบราณวัตถุเช่น ธรรมจักรศิลา พระพุทธรูปสำริด ระฆังหิน ลายปูนปั้นประดับศาสนาสถาน หินบดยา แหวนโลหะ และเนื่องจากเมืองกำแพงแสนตั้งอยู่ระหว่างเมืองอู่ทองและเมืองนครชัยศรี จึงสันนิษฐานว่าเมืองกำแพงแสนเป็นเมืองเศรษฐกิจทั้งทางน้ำและทางบก เป็นสถานที่พักและเปลี่ยนสินค้า จากหลักฐานทางโบราณคดีทั้งเมืองนครชัยศรีและเมืองกำแพงแสน แสดงให้เห็นว่าประชาชนนับถือทั้งศาสนาพุทธและศาสนาฮินดู

สมัยสุโขทัย
ในสมัยสุโขทัยยังไม่ปรากฏชื่อนครปฐม เมืองนครปฐมโบราณในสมัยสุโขทัยมีฐานะอยู่ใต้การปกครองของสุโขทัย และยังให้ความสำคัญกับเมือง มีการบูรณะมหาเจดีย์และซ่อมแซมพระพุทธรูป ดังปรากฏว่าในศิลาจารึกวัดศรีชุม โดยเรียกเมืองนครปฐมโบราณว่า นครพระกฤษณ์

สมัยอยุธยา
ในรัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ เป็นช่วงเวลาที่พม่ายกทัพมาโจมตีอยุธยาหลายครั้ง สมเด็จพระมหาจักรพรรดิโปรดให้รวมพื้นที่เมือง 3 เมืองขึ้นเป็นเมือง และตั้งชื่อตามเมืองโบราณว่า เมืองนครชัยศรี เป็นเมืองที่ตั้งขึ้นเพื่อเตรียมการระดมไพร่พลเพื่อรับศึกและควบคุมไพร่ไม่ให้หลบหนี ยังเป็นเมืองที่มีย่านการค้าและรับสินค้าจากภายนอกเข้ามาขาย เมืองนครชัยศรีที่ตั้งใหม่เป็นเมืองขนาดเล็กอยู่ห่างจากเมืองนครชัยศรีเดิมไปทางทิศตะวันออกไปประมาณ 10 กิโลเมตร ปรากฏฐานะในกฎหมายตราสามดวงระบุถึงตำแหน่งผู้ปกครอง คือ "ออกพระสุนธรบุรียศรีพิไชยสงคราม" เมืองนครชัยศรีอยู่ในฐานะเมืองจัตวา เป็นเมืองในเขตการปกครองชั้นในและเมืองในวงราชธานี เช่นเดียวกับเมืองราชบุรี เพชรบุรี กาญจนบุรี สุพรรณบุรี และสมุทรสาคร 

จากหลักฐานทางโบราณคดีในยุคนี้ สันนิษฐานว่าวัดกลางบางแก้วน่าจะเป็นวัดประจำเมืองนครชัยศรีสมัยอยุธยา วัดในสมัยอยุธยา ได้แก่ วัดศรีมหาโพธิ์  วัดห้วยพลู วัดตุ๊กตา และวัดบางพระ 

สมัยธนบุรี
เมืองนครชัยศรีในสมัยธนบุรีมีความสำคัญด้านสงคราม เป็นเส้นทางเดินทัพของพม่า ผู้ครองเมืองนครชัยศรีเป็นผู้มีความสามารถในการรบ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชโปรดให้ยกฐานะเจ้าเมืองเป็นพระยานครชัยศรี ในภาวะขาดแคลนข้าว สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชโปรดให้ขุนนางควบคุมไพร่ออกบุกเบิกพื้นที่โดยรอบ รวมถึงเมืองนครชัยศรี เมืองในสมัยนี้เป็นเมืองขนาดเล็กและเป็นแหล่งเพาะปลูกที่สำคัญ 

สมัยรัตนโกสินทร์
thumb|ภาพถ่ายพระปฐมเจดีย์ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
จากบันทึกของสังฆราชปาเลอกัว บริเวณเมืองนครชัยศรีมีการตั้งโรงงานน้ำตาลทรายมากขึ้น อันเป็นผลมาจากการเจรจาในสนธิสัญญาเบอร์นี มีชาวจีนมาเป็นกรรมกรในโรงงานและประกอบอาชีพอื่น เช่น เพาะปลูก เลี้ยงสัตว์ ชาวจีนได้รวมตัวกันมากขึ้นจนได้ตั้งสมาคมลับหรืออั้งยี่ที่เมืองนครชัยศรี จน พ.ศ. 2390 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) (ต่อมาคือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค)) เข้ามาปราบปรามอั้งยี่ 

จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะที่ทรงยังผนวชได้ธุดงค์ไปพบพระปฐมเจดีย์ และทรงเห็นว่าเป็นเจดีย์องค์ใหญ่ไม่มีที่ใดเทียบเท่า ครั้นเมื่อได้ครองราชย์ จึงโปรดฯ ให้ก่อเจดีย์แบบลังกาครอบองค์เดิมไว้ โดยให้ชื่อว่า “พระปฐมเจดีย์” ทรงปฏิสังขรณ์สิ่งต่าง ๆ ในบริเวณองค์พระปฐมเจดีย์ให้มีสภาพดี และโปรดฯ ให้ขุดคลองเจดีย์บูชาเพื่อให้การเสด็จมานมัสการสะดวกขึ้น

ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เปลี่ยนแปลงการปกครองส่วนภูมิภาคจาก "กินเมือง" มาเป็น "เทศาภิบาล" โดยรวมเอาหัวเมืองเข้าเป็นกลุ่มเรียกว่า "มณฑล" ให้รวมอำนาจขึ้นอยู่กับกระทรวงมหาดไทย โดยมณฑลนครชัยศรีก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2438 ประกอบด้วยเมืองนครชัยศรี เมืองสุพรรณบุรี และเมืองสมุทรสาคร ตั้งที่ว่าการมณฑลที่เมืองนครชัยศรี และได้เริ่มก่อสร้างทางรถไฟสายใต้ผ่านเมืองนครปฐม ซึ่งขณะนั้นยังเป็นป่ารก พระองค์จึงโปรดฯ ให้ย้ายเมืองจากตำบลท่านา อำเภอนครชัยศรี มาตั้งที่บริเวณองค์พระปฐมเจดีย์เหมือนเช่นครั้งสมัยโบราณ

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดฯ ให้สร้างพระราชวังสนามจันทร์ เป็นที่เสด็จแปรพระราชฐานและฝึกซ้อมรบแบบเสือป่า โดยโปรดฯ ให้ตัดถนนเพิ่มขึ้นอีกหลายสาย รวมทั้ง สร้างสะพานเจริญศรัทธาข้ามคลองเจดีย์บูชาเชื่อมระหว่างสถานีรถไฟกับองค์พระปฐมเจดีย์ ตลอดจนสร้างพระร่วงโรจนฤทธิ์ทางด้านทิศเหนือขององค์พระปฐมเจดีย์และบูรณะองค์พระปฐมเจดีย์ให้สมบูรณ์สวยงามดังที่เห็นอยู่ในปัจจุบัน พระองค์โปรดให้เรียกชื่อเมืองนครปฐม ตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่พระราชทานนามพระราชวังว่า "ปฐมนคร" และได้เปลี่ยนชื่อ
จากเมือง "นครไชยศรี" เป็น "นครปฐม" เมื่อ พ.ศ. 2459

พ.ศ. 2475 ได้มีประกาศยกเลิกมณฑลนครไชยศรีและโอนให้การปกครองจังหวัดในมณฑลนครไชยศรีไปรวมกับมณฑลราชบุรี และเมื่อมีการประกาศใช้พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2476 จังหวัดนครปฐมซึ่งเคยขึ้นกับมณฑลราชบุรีก็แยกมาเป็นเขตการปกครองส่วนภูมิภาคอิสระเป็นจังหวัดนครปฐมจนถึงปัจจุบันประวัติมหาดไทยส่วนภูมิภาค จังหวัดนครปฐม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์อักษรสมัย, 2528.

 ภูมิศาสตร์ 
จังหวัดนครปฐมตั้งอยู่บริเวณลุ่มแม่น้ำท่าจีน ซึ่งเป็นพื้นที่บริเวณที่ราบลุ่มภาคกลาง โดยหน่วยงานบางแห่ง เช่น คณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กำหนดให้จังหวัดนครปฐมอยู่ภาคตะวันตก จังหวัดนี้ตั้งอยู่ระหว่างเส้นละติจูดที่ 13 องศา 45 ลิปดา 10 พิลิปดา เส้นลองจิจูดที่ 100 องศา 4 ลิปดา 28 พิลิปดา มีพื้นที่ 2,168.327 ตารางกิโลเมตร หรือ 1,355,204 ไร่ เท่ากับ ร้อยละ 0.42 ของประเทศ และมีพื้นที่เป็นอันดับที่ 62 ของประเทศ อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานครไปตามเส้นทางถนนเพชรเกษม 56 กิโลเมตร หรือตามเส้นทางถนนบรมราชชนนี 51 กิโลเมตร และตามเส้นทางรถไฟ 62 กิโลเมตร

จังหวัดที่ติดต่อกับจังหวัดนครปฐม วนตามเข็มนาฬิกาจากทิศเหนือ ได้แก่ จังหวัดสุพรรณบุรี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จังหวัดนนทบุรี กรุงเทพมหานคร จังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดราชบุรี และจังหวัดกาญจนบุรี

สำหรับภูมิอากาศของนครปฐม

 สัญลักษณ์ประจำจังหวัด 

 ตัวอักษรย่อ: นฐ
 ธงประจำจังหวัด: ธงพื้นสีน้ำเงิน กลางธงมีตราประจำจังหวัดนครปฐม เบื้องล่างมีข้อความ "นครปฐม" สีขาว
 ตราประจำจังหวัด: รูปพระปฐมเจดีย์ ประดับด้วยเครื่องหมายเลข 4 ไทยในพระมหาพิชัยมงกุฎ
 คำขวัญประจำจังหวัด: ส้มโอหวาน ข้าวสารขาว ลูกสาวงาม ข้าวหลามหวานมัน สนามจันทร์งามล้น พุทธมณฑลคู่ธานี พระปฐมเจดีย์เสียดฟ้า สวยงามตาแม่น้ำท่าจีน
 พันธุ์ไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัด: จันทน์ชะมดชนิด  หรือจันทน์หอม
 ต้นไม้ประจำจังหวัด: จัน 
 ดอกไม้ประจำจังหวัด: แก้ว 
 สัตว์น้ำประจำจังหวัด: กุ้งก้ามกราม 

 การเมืองการปกครอง 
 หน่วยการปกครอง 
 การปกครองส่วนภูมิภาค 
การปกครองส่วนภูมิภาคในจังหวัดนครปฐม แบ่งออกเป็น 7 อำเภอ ประกอบด้วย 106 ตำบล และ 930 หมู่บ้าน โดยอำเภอต่าง ๆ มีดังนี้

300px|left|thumb|แผนที่อำเภอในจังหวัดนครปฐม
 เลขในแผนที่ อำเภอ ประชากร (พ.ศ. 2562) ระยะห่างจากศาลากลาง (กม.) 1 อำเภอเมืองนครปฐม 280,482 — 2 อำเภอกำแพงแสน 128,568 26 3 อำเภอนครชัยศรี 111,658 15 4 อำเภอดอนตูม 48,871 19 5 อำเภอบางเลน 94,239 35 6 อำเภอสามพราน 213,646 23 7 อำเภอพุทธมณฑล 42,572 34 รวม 920,030

 การปกครองส่วนท้องถิ่น 
พื้นที่จังหวัดนครปฐมประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 117 แห่ง แบ่งตามประเภทและอำนาจบริหารจัดการภายในท้องที่ได้เป็นองค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง เทศบาลนคร 1 แห่ง เทศบาลเมือง 6 แห่ง เทศบาลตำบล 19 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 90 แห่งกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. กระทรวงมหาดไทย. "สรุปข้อมูล อปท ทั่วประเทศ." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://www.dla.go.th/work/abt/index.jsp 2556. สืบค้น 20 กันยายน 2556.

+ข้อมูลเทศบาลในจังหวัดนครปฐม แผนที่ 500px|เขตเทศบาลในจังหวัดนครปฐม ลำดับ ชื่อเทศบาล พื้นที่ (ตร.กม.) ตั้งเมื่อ (พ.ศ.)หมายถึงปีที่ได้รับการยกฐานะเป็นเทศบาลในระดับปัจจุบัน อำเภอ ครอบคลุมตำบล ประชากร สิ้นปี 2567 (คน)สำนักบริหารการทะเบียน. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "รายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้าน ประจำปี พ.ศ. 2567." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statyear/#/TableTemplate3/Area/statpop?yymm=67&ccDesc=จังหวัดนครปฐม&topic=statpop&ccNo=73 2568. สืบค้น 28 มีนาคม 2568. ทั้งตำบล บางส่วน รวม เทศบาลนคร 1   เทศบาลนครนครปฐม 19.85 2542    เมืองนครปฐม  1  8  9 65,814 เทศบาลเมือง 1   เทศบาลเมืองสามพราน 8.15 2551 กระทรวงมหาดไทย. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงฐานะเทศบาลตำบลสามพราน อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เป็นเทศบาลเมืองสามพราน.   สามพราน –  4  4  16,107 2   เทศบาลเมืองไร่ขิง 25.40 2551 กระทรวงมหาดไทย. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลไร่ขิง อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เป็นเทศบาลเมืองไร่ขิง.   สามพราน  1  –  1  36,486 3   เทศบาลเมืองกระทุ่มล้ม 10.90 2551 กระทรวงมหาดไทย. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลกระทุ่มล้ม อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เป็นเทศบาลเมืองกระทุ่มล้ม.   สามพราน 1 –  1  29,509 4   เทศบาลเมืองนครปฐม 22.20  2556 กระทรวงมหาดไทย. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลนครปฐม อำเภอเมืองนครปฐม จังหวัดนครปฐม เป็นเทศบาลเมืองนครปฐม.   เมืองนครปฐม  –  1  1  14,040 5   เทศบาลเมืองสามควายเผือก 14.72 2562    เมืองนครปฐม  1  –  1  12,207 6   เทศบาลเมืองคลองโยง 31.63 2568    พุทธมณฑล  1 –  1  10,952 เทศบาลตำบล 1   เทศบาลตำบลดอนยายหอม 4.64 2542    เมืองนครปฐม  –  1  1  6,283 2   เทศบาลตำบลธรรมศาลา 3.64 2542    เมืองนครปฐม –  1  1  6,804 3   เทศบาลตำบลโพรงมะเดื่อ 14.80 2542    เมืองนครปฐม  –  1 1  10,792 4   เทศบาลตำบลกำแพงแสน 3.50 2542    กำแพงแสน  –  2 2  6,748 5   เทศบาลตำบลนครชัยศรี 4.54 2542    นครชัยศรี  –  5  5  7,877 6   เทศบาลตำบลห้วยพลู 1.08 2542    นครชัยศรี  –  1  1  2,147 7   เทศบาลตำบลสามง่าม 44.00 2542    ดอนตูม  2  –  2  13,927 8   เทศบาลตำบลบางเลน 16.14 2542    บางเลน  –  2  2  8,374 9   เทศบาลตำบลบางหลวง 1.50 2542    บางเลน  –  1  1  1,986 10   เทศบาลตำบลรางกระทุ่ม 6.08 2542    บางเลน  –  1  1  2,005 11   เทศบาลตำบลลำพญา 4.00 2542    บางเลน  –  1  1  1,879 12   เทศบาลตำบลอ้อมใหญ่ 12.00 2542    สามพราน  1  1  2  24,374 13  เทศบาลตำบลศาลายา 13.50 2542    พุทธมณฑล  –  1 1  11,830 14   เทศบาลตำบลบางกระทึก 12.85 2551 กระทรวงมหาดไทย. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบางกระทึก อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เป็นเทศบาลตำบลบางกระทึก.   สามพราน  1  –  1  15,602 15   เทศบาลตำบลมาบแค 20.15 2555    เมืองนครปฐม  1  –  1  8,775 16   เทศบาลตำบลบ่อพลับ 4.90 2555 กระทรวงมหาดไทย. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบ่อพลับ อำเภอเมืองนครปฐม จังหวัดนครปฐม เป็นเทศบาลตำบลบ่อพลับ.   เมืองนครปฐม  –  1  1  9,709 17   เทศบาลตำบลขุนแก้ว 10.80 2556 กระทรวงมหาดไทย. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลขุนแก้ว อำเภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม เป็นเทศบาลตำบลขุนแก้ว.   นครชัยศรี  1  –  1  7,881 18   เทศบาลตำบลศีรษะทอง 7.96 2563    นครชัยศรี  1  –  1  7,163 19   เทศบาลตำบลตาก้อง 10.86 2563    เมืองนครปฐม 1  –  1  6,900

 รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดนครปฐม 
 ลำดับ ชื่อ ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง1พระยาศิริชัยบุรินทร์ (ใหญ่ ศยามานนท์)พ.ศ. 2456 - พ.ศ. 24602หม่อมเจ้าจิตรโภคทวี เกษมศรี แจ้งความกระทรวงมหาดไทยพ.ศ. 2461 - พ.ศ. 24623พระยาภูมิพิชัย (ศิริ เทพหัสดิน ณ อยุธยา) แจ้งความกระทรวงมหาดไทยพ.ศ. 2462 - พ.ศ. 24634พระสำราญนฤปกิจ (เบี๋ยน หงสะเดช) แจ้งความกระทรวงมหาดไทยพ.ศ. 2463 - พ.ศ. 24695พระยาจินดารักษ์ (จำลอง สวัสดิ์-ชูโต)พ.ศ. 2469 - พ.ศ. 24726พระศรีสุทัศน์ (หม่อมหลวงอนุจิตร สุทัศน์)พ.ศ. 2472 - พ.ศ. 24747พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภาพ.ศ. 2474 - พ.ศ. 24768พระยาพิพิธอำพล (ประเดิม อังศุสิงห์)พ.ศ. 2476 - พ.ศ. 24789พระอรรถนิพนธ์ปรีชา (ฮวด คันธะยุกตะ)พ.ศ. 2478 - พ.ศ. 247810พระกล้ากลางสมร (มงคล หงส์ไกร)พ.ศ. 2478 - พ.ศ. 247911พระณรงค์ฤทธี (ชาย ดิฐานนท์)พ.ศ. 2479 - พ.ศ. 248012หลวงประสิทธิ์บุรีรักษ์ (ประสิทธ์  สุขปิยังคุ)พ.ศ. 2480 - พ.ศ. 248213หลวงนรกิจบริหาร (แดง กนิษฐสุต)พ.ศ. 2482 - พ.ศ. 248214พระประชากรบริรักษ์ (ประชา สุนทรศารทูล)พ.ศ. 2482 - พ.ศ. 248715นายทวี แรงขำพ.ศ. 2487 - พ.ศ. 248816นายอรรถสิทธิ์ สิทธิสุนทร15 พฤษภาคม 2488 - 29 กุมภาพันธ์ 249017ขุนนครรัฐเขตต์ (สุนทร ตามไท)1 มีนาคม 2490 - 21 ธันวาคม 249018ขุนไมตรีประชารักษ์ (ไมตรี ไมตรีประชารักษ์)1 มกราคม 2491 - 20 มีนาคม 249419นายแม้น อรจันทร์3 เมษายน 2494 - 31 ธันวาคม 249420นายพยุง ตันติลีปิกร8 มกราคม 2495 - 3 เมษายน 249621ขุนคำณวนวิจิตร (เชย บุนนาค)3 เมษายน 2496 - 31 ธันวาคม 250022นายพล วงศาโรจน์9 เมษายน 2501 - 26 ตุลาคม 251023นายดำรง สุนทรศารทูล26 ตุลาคม 2510 - 1 ตุลาคม 251324นายประพจน์ เลขะรุจิ1 ตุลาคม 2513 - 16 กรกฎาคม 251825นายคล้าย จิตพิทักษ์16 กรกฎาคม 2518 - 1 ตุลาคม 252026นายเจริญ ธำรงเกียรติ1 ตุลาคม 2520 - 1 ตุลาคม 252427นายสมพร ธนสถิตย์1 ตุลาคม 2524 - 30 กันยายน 252728นายสุชาติ พัววิไล1 ตุลาคม 2527 - 30 กันยายน 253029นายสุกิจ จุลลนันทน์1 ตุลาคม 2530 - 30 กันยายน 253430นายประเวศ ต่อตระกูล1 ตุลาคม 2534 - 30 กันยายน 253731นายณัฏฐ์ ศรีวิหค1 ตุลาคม 2537 - 30 กันยายน 253932นายวิชัย ธรรมชอบ1 ตุลาคม 2539 - 30 เมษายน 254033นายสุชาญ พงษ์เหนือ1 พฤษภาคม 2540 - 30 กันยายน 254234นายมานิต ศิลปอาชา1 ตุลาคม 2542 - 30 กันยายน 254435นายนาวิน ขันธหิรัญ1 ตุลาคม 2544 - 30 กันยายน 254736นายประสาท พงษ์ศิวาภัย1 ตุลาคม 2547 - 30 กันยายน 254937นายปรีชา บุตรศรี13 พฤศจิกายน 2549 - 30 กันยายน 255038นายชนินทร์ บัวประเสริฐ1 ตุลาคม 2550 - 30 กันยายน 255239หม่อมหลวงปนัดดา ดิศกุล1 ตุลาคม 2552 - 30 กันยายน 255340นายชิดพงษ์ ฤทธิประศาสน์1 ตุลาคม 2553 - 30 กันยายน 255441นายนิมิต จันทน์วิมล13 มกราคม 2555 - 30 กันยายน 255542นายวันชาติ วงษ์ชัยชนะ8 ตุลาคม 2555 - 30 กันยายน 255743นายชาติชาย อุทัยพันธ์3 พฤศจิกายน 2557 - 30 กันยายน 255944นายอดิศักดิ์ เทพอาสน์1 ตุลาคม 2559 - 30 กันยายน 256045นายชาญนะ เอี่ยมแสง 1 ตุลาคม 2560 - 30 กันยายน 256346นายสุรศักดิ์ เจริญศิริโชติ1 ตุลาคม 2563 - 30 กันยายน 256747นางสาวอโรชา นันทมนตรี26 ธันวาคม 2567 - ปัจจุบัน

 สถานศึกษา 
ระดับอุดมศึกษา

alt=|thumb|333x333px|มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา
 มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
 มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา
 มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์
 มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา วิทยาเขตนครปฐม
 มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
 มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตสิรินธรราชวิทยาลัย ในพระราชูปถัมภ์ โรงเรียนนายร้อยตำรวจ
 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์
 มหาวิทยาลัยคริสเตียน
 สถาบันกันตนา

ระดับอาชีวศึกษา
 วิทยาลัยอาชีวศึกษานครปฐม
 วิทยาลัยอาชีวศึกษาเทศบาลนครปฐม
 วิทยาลัยสารพัดช่างนครปฐม
 วิทยาลัยการอาชีพนครปฐม
 วิทยาลัยการอาชีพบางแก้วฟ้า วิทยาลัยการอาชีพพุทธมณฑล
 วิทยาลัยเทคนิคนครปฐม
 วิทยาลัยเทคโนโลยีนครปฐม
 กาญจนาภิเษกวิทยาลัย ช่างทองหลวง

โรงเรียน
 ดูที่ รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดนครปฐม

 สถานที่ท่องเที่ยว 
alt=|thumb|331x331px|งานเทศกาลนมัสการองค์พระปฐมเจดีย์
 พระปฐมเจดีย์
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ (ด้านพระศิลาขาว)
 พระราชวังสนามจันทร์
 อุทยานแมลงเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
 พุทธมณฑล
 แหล่งดูนกธรรมชาติ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
 ตลาดน้ำดอนหวาย
 ตลาดน้ำลำพญา
 พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้ง
 สวนสามพราน
 ลานแสดงช้างและฟาร์มจระเข้สามพราน วัดไร่ขิง
 วัดพระประโทน
 วัดดอนยายหอม
 วัดไร่แตงทอง
 วัดหนองพงนก
 วัดกลางบางพระ
 ถนนชมพูพันธุ์ทิพย์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
 พิพิธภัณฑ์ศิลปะนกฮูก
 เจษฎา เทคนิค มิวเซียม (Jesada Technik Museum)
 วู้ดแลนด์ เมืองไม้ (Woodland Museum & Resort) 
 เมืองรติยา
 หอภาพยนตร์

 บุคคลที่มีชื่อเสียง 
 ศาสนา
 สมเด็จพระธีรญาณมุนี (สมชาย วรชาโย) – สมเด็จพระราชาคณะ กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะภาค ๑-๒-๓,๑๒-๑๓ (ธรรมยุต) รองแม่กองธรรมสนามหลวงรูปที่ ๑ ฝ่ายนักธรรม เจ้าอาวาสวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร
 พระจำนงค์ ธมฺมจารี – อดีตพระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตเจ้าคณะภาค ๔-๕-๖-๗ (ธรรมยุต) อดีตผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศารามวรวิหาร
 พระธรรมบัณฑิต (อภิพล อภิพโล) – พระราชาคณะชั้นธรรม กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าอาวาสวัดพระราม ๙ กาญจนาภิเษก และรักษาการเจ้าอาวาสวัดญาณสังวรารามวรมหาวิหาร
 พระราชวรเมธี (ประสิทธิ์ พฺรหฺมรังสี) – ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร

 บันเทิง
 ภาวนา ชนะจิต – นักแสดงภาพยนตร์
 วรนุช ภิรมย์ภักดี (นุ่น) – นักแสดง
 มนตรี เจนอักษร – นักแสดง พิธีกร นักพาทย์
 ภัสรนันท์ อัษฎมงคล (เบียร์ เดอะวอยซ์) – นักร้อง
 วีรยุทธ จันทร์สุข – นักร้อง/นักแสดง 
 อิสราภา ธวัชภักดี (ตาหวาน BNK48) – นักร้อง 
 ศุภกร ศรีโพธิ์ทอง – นักร้อง/นักแสดง
 นารา เทพนุภา – นักแสดง
 วชิรวิชญ์ ชีวอารี – นักแสดง
 จิดาภา แช่มช้อย (แพนด้า BNK48) – นักร้อง 
 นภัสนันท์ ธรรมบัวชา (แองเจิ้ล CGM48) – นักร้อง
 ชยานันท์ เจ็ดพี่น้องร่วมใจ (มิลค์ CGM48) – นักร้อง
 ศุภิสรา วุฒิศาสตร์ (จีจี้ DaruNi) – นักร้อง

 กีฬา
 ชนาธิป สรงกระสินธ์ – นักฟุตบอล

 นางงาม
 บุญญาณี สังข์ภิรมย์ – มิสอินเตอร์คอนติเนนตัลไทยแลนด์ 2015, มิสยูไนเต็ดคอนติเนนท์ 2016, ท็อปโมเดลออฟเดอะเวิลด์ 2017
 ณัฐพัชร พงษ์ประพันธ์ – นางสาวไทย 2563

 ข้าราชการ
 ประทีป เพ็งตะโก - อธิบดีกรมศิลปากร