# ผงปถมัง
ผงปถมัง หรือ ปถมัง [ปะ-ถะ-หฺมัง] ชื่อวิชาไสยศาสตร์โบราณของไทย  ว่าด้วยการทำผงด้วยเวทมนตร์คาถา โดยใช้แท่งดินสอพองเขียนอักขระลงบนกระดานชนวน เริ่มจากลงนะปถมังหรือนะทรงแผ่นดิน บางแห่งเรียกนะปัดตลอด แล้วลบบังเกิดเป็นนะโมพุทธายะ เป็นองค์พระ เป็นมะอะอุ เป็นอุณาโลม  เป็นต้น ไปจนกระทั่งถึงสูญนิพพานจึงเป็นอันสิ้นสุด โดยระหว่างการลงอักขระและลบในขั้นตอนต่าง ๆ จะต้องมีการบริกรรมสูตร ซึ่งเป็นพระคาถาสำหรับการลงอักขระและลบอักขระต่าง ๆ กล่าวกันว่าเป็นอุบายในการฝึกสมาธิอย่างหนึ่งในสมัยโบราณ ผงดินสอพองที่ได้จากการเขียนและลบอักขระตามคัมภีร์ปถมังนี้ เรียกว่าผงปถมัง เชื่อว่ามีอานุภาพทางด้านอิทธิฤทธิ์อยู่ยงคงกระพันโดยมากมักนำมาผสมทำเป็นเครื่องราง ผู้ที่สำเร็จคัมภีร์ปถมังจะอยู่ยงคงกระพันรวมทั้งล่องหนหายตัวได้ ชื่อวิชานี้ปรากฏในวรรณกรรมเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนด้วย

ผงอิทธิเจ (อ่านว่า ผง-อิด-ทิ-เจ) และผงปถมํ (อ่านว่า ผง-ปัด-ถะ-มัง) เป็นผง ใช้สำหรับสร้างพระพิมพ์ ประกอบด้วยสูตรการเขียนผง ผงอื่นๆ จากพระสงฆ์ชื่อดัง ว่านหลายชนิด เช่น ว่านนางกวัก ว่านเพชรน้อย ว่านเพชรใหญ่ ว่านเพชรกลับ เศษพระชำรุดจากพระผงพระสมเด็จกรุต่างๆ เช่น วัดใหม่อมตรส วัดอินทรวิหาร เขตบางขุนพรหม กรุงเทพมหานคร ผงปถมํวัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร ผงปถมํจากหลวงปู่หิน หลวงปู่นาค วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร  ผงปถมํจาก วัดสามปลื้ม ผงปถมํจาก วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร

ในครั้งแรก การทดลองพิมพ์พระ เนื้อพระเปราะ แตกและหักง่าย พิมพ์ออกมาแล้วไม่สวยบ้างจึงใช้น้ำมนต์และน้ำมันตั้งอิ้วเป็นตัวประสานผง จนประสบผลสำเร็จ ผลปรากฏต่อมาว่าพระผง เนื้อดี เป็นมันแกร่ง คล้ายพระกรุวัดใหม่อมตรส และที่สำคัญเป็นที่เลื่องลือมากในพุทธคุณ มีความเชื่อด้านเมตตามหานิยม [[แคล้วคลาด]

 การทำผงปถมัง 

สูตรการเขียนผงปถมังของเทพย์ สาริกบุตร คติโบราณถือสืบกันมาว่า  ปถมังเป็นคัมภีร์แรกที่ผู้ใคร่ศึกษาวิชาเวทมนตร์พึงจำเป็นต้องเรียนรู้  เพราะเมื่อเริ่มเรียนรู้สูตรในคัมภีร์ปถมังได้แล้ว  ก็จะสามารถหัดลงเลขยันต์ต่าง ๆ ต่อไปได้  กล่าวกันว่าที่มาของคัมภีร์ปถมังนี้  เริ่มแรกเมื่อครั้งต้นกัป  โลกนี้ยังเป็นที่ว่างเปล่าอยู่   พื้นแผ่นดินยังเพิ่งจะงวดจากน้ำ  เริ่มจะเกิดเป็นพื้นดินขึ้นมา  ท้าวสหัมบดีพรหมได้เล็งญาณลงมาแลเห็นดอกบัวโผล่พ้นระลอกน้ำขึ้นมา ๕ ดอก  ก็ทราบด้วยญาณว่าในกัปนี้จะบังเกิดพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ ๕ พระองค์  เป็นกำเนิดแห่งภัทรกัปอันประเสริฐยิ่ง  แล้วจึงได้หยิบหญ้าคาทิ้งลงมาบนพื้นน้ำ  น้ำนั้นก็งวดเป็นแผ่นดินขึ้น  มีกลิ่นหอม  เหล่าพรหมได้กลิ่นง้วนดินต่างลงมาเสพกิน  ติดรสง้วนดินนั้นมิอาจกลับคืนสู่พรหมโลกได้  จึงได้ตั้งรกรากเป็นเผ่าพันธุ์มนุษย์สืบมาจนทุกวันนี้  ฉะนั้นก่อนจะเล่าเรียนคัมภีร์ปถมังจึงต้องกล่าวคำนมัสการสหัมบดีพรหมดังนี้

อังการะพินทุนาถังอุปปันนัง  พรหมาสหัมปตินามะ  อาทิกัปเป  สุอาคะโต  ปัญจะปทุมมังทิสวา  นะโมพุทธายะวันทะนังฯ

คัมภีร์ปถมังเริ่มแรกด้วยการทำพินทุ  คือแววกลม  ถือเป็นปฐมกำเนิด  จากนั้นจึงแตกเป็นทัณฑะ  เภทะ  อังกุ  และสิระตามลำดับ  สำเร็จเป็นนะปถมังพินทุ  เวลาทำใช้แท่งดินสอพองเขียนลงบนกระดานชนวน  มีการเรียกสูตรบริกรรมคาถากำกับตลอด  จนสำเร็จเป็นนะปถมัง  มีการนมัสการและเสกตามลำดับ  ขณะทำมีขั้นตอนและวิธีการที่สลับซับซ้อนพิสดารมาก  ผู้สนใจควรศึกษาจากคัมภีร์ปถมังโดยตรง  เนื้อหาของคัมภีร์ปถมังนี้มีทั้งสิ้น ๙ วรรค  หรือ ๙ กัณฑ์  แต่ละกัณฑ์เป็นวิธีการทำผงเพื่อฝึกจิตอย่างพิสดารต่างกันไป  โดยทุกวรรคหรือทุกกัณฑ์จะเริ่มต้นด้วยนะปถมังพินทุ  จากนั้นจะแยกแยะไปเป็นอุณาโลม  อุโองการ  องค์พระภควัม  หัวใจพระพุทธเจ้า ๒๘ พระองค์  ฯลฯ  ต่างกันไปในแต่ละวรรค  แต่ทุกวรรคจะจบที่สูญนิพพาน  คือ  นิพพานัง ปรมัง  สุญญัง เหมือนกันทั้งสิ้น  ขณะทำผู้ทำจะใช้จิตเพ่งอักขระ  มือเขียน  พร้อมบริกรรมคาถาอย่างต่อเนื่องจนจิตสงบเป็นเอกัคคตาสมาธิ  เมื่อจบสูตรแล้วจึงเอามือลบอักขระบนกระดาน  กล่าวกันว่าหากจิตเป็นสมาธิแน่วแน่  ผงดินสอพองบนกระดานชนวนนั้นบางทีก็จะร่วงหล่นหรือทะลุลอดแผ่นกระดานลงไปอยู่เบื้องล่างได้  เรียกว่าผงปัดตลอดหรือผงทะลุกระดาน  เป็นของวิเศษมีอานุภาพยิ่งนัก  โดยเฉพาะปถมังวรรคที่ ๙ ซึ่งเป็นวรรคสุดท้ายที่นับว่าพิสดารและสำคัญมาก  ด้วยการทำถึงขั้นมหาไวย  มหาเมฆ  มหานิล  มหาคลาด  มหาแคล้ว  มหาอุทัย  จนถึงมหาราพย์น้อยใหญ่  จะมีอานุภาพอภินิหารมาก  ตามตำนานในวรรณคดีเล่าว่าขุนแผนก็เป็นผู้ที่สำเร็จปถมังวรรค ๙ นี้  ซึ่งผู้สำเร็จจะเรืองวิทยาคมมีความอยู่ยงคงกระพันจนถึงล่องหนหายตัวได้

จากเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน  ซึ่งสะท้อนภาพวิถีชีวิตในสังคมไทยโบราณไว้หลายประการ  รวมถึงการศึกษาเล่าเรียนของกุลบุตรไทยแต่ครั้งก่อน  ที่นอกจากจะศึกษาวิชาทางหนังสือแล้วยังต้องฝึกหัดวิชาทางจิตควบคู่ไปด้วยกัน  และวิธีการฝึกจิตด้วยการหัดลงผงนี้ก็คงเป็นสิ่งที่มีปรากฏอยู่ไม่น้อยในสังคมไทยยุคก่อน  ดังปรากฏเรื่องในเสภาว่าเมื่อครั้งที่ขุนแผนไปเรียนวิชาอยู่กับพระอาจารย์คง  ที่วัดแคนั้น  พระอาจาย์คงได้สอนทั้งวิชาอยู่ยงคงกระพัน  การผูกหุ่นพยนต์  และการทำผงปถมัง  แต่ที่เห็นได้ชัดเจนที่สุดก็คือจากเสภาตอนกำเนิดพลายงาม  เมื่อพลายงามได้เรียนหนังสือขอมหน้งสือไทยจนแตกฉานสามารถอ่านเขียนได้ดีแล้ว  จึงเริ่มศึกษาวิชาทางจิตหรือไสยศาสตร์  และเริ่มศึกษาจากคัมภีร์ปถมังเป็นต้นไป  ดังบทกลอนว่า

อันเรื่องราวกล่าวความพลายงามน้อย     ค่อยเรียบร้อยเรียนรู้ครูทองประศรีทั้งขอมไทยได้สิ้นก็ยินดี     เรียนคัมภีร์พุทธเพทพระเวทมนตร์ปถมังตั้งตัวนะปัดตลอด     แล้วถอนถอดถูกต้องเป็นล่องหนหัวใจกริดอิทธิเจเสน่ห์กล     แล้วเล่ามนต์เสกขมิ้นกินน้ำมัน

อาจารย์เทพย์  สาริกบุตร ผู้ชำนาญทางไสยศาสตร์และโหราศาสตร์คนสำคัญของไทย  ได้อรรถาธิบายเรื่องการทำผงไว้ในคัมภีร์พุทธศาสตราคมว่า  "...การทำผงนั้นเป็นการหัดทำสมาธิขั้นแรกอย่างเอกอุ  กระทำพร้อมกันทั้งองค์ ๓ คือทางกาย  ใช้มือขีดเขียนตัวอักขระลงไป  พร้อมกับทางวาจา  ซึ่งบริกรรมท่องบ่นสูตรและคาถาที่ทำต่าง ๆ ไปพร้อมกับอาการกิริยาที่เขียน  ทางใจก็ต้องสำรวมควบคุมเพ่งเล็งตัวอักษรมิให้เขียนผิดพลาด...นับว่าเป็นเครื่องล่อในการหัดทำสมาธิเป็นอย่างดี  เพราะมิใช่แต่จะเขียนอย่างเดียว  พอเขียนเสร็จบังเกิดขึ้นแล้ว  ก็ลบเสียบังเกิดเป็นขึ้นใหม่ต่อไปอีก  เกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไปฉะนี้สลับกันไป  จนท้ายที่สุดถึงองค์พระและลบเข้าสู่สูญนิพพาน..." ผงปถมังนี้เมื่อทำตัวนะปถมังสำเร็จแล้ว  ต่อมาคือฝึกหัดเพ่งจนเกิดเป็นนิมิตในลักษณะอย่างอุคคหนิมิตและปฏิภาคนิมิต  เพราะโดยแก่นแท้แล้วหลักการทำผงของไทยโบราณก็คือการฝึกสมาธิที่ประยุกต์ขึ้นตามแนวทางของสมถกรรมฐาน ซึ่งหากพิจารณาให้ถ่องแท้จึงจะเห็นถึงหลักไตรลักษณ์  ในความเป็นอนิจจัง  ทุกขัง  อนัตตา  ความเกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และดับไป  ดังเช่นผงที่กำเนิดขึ้นและลบดับสู่นิพพานไปบนกระดานชนวนนั่นเอง

 ความเชื่อในด้านอานุภาพ 

ตามตำราทางไสยศาสตร์กล่าวว่า  อานุภาพของผงปถมังหนักไปทางด้านอิทธิฤทธิ์  อยู่ยงคงกระพันชาตรี  จังงังกำราบศัตรูหมู่ปัญจามิตร  สะกดทั้งมนุษย์และสัตว์ให้ตกอยู่ในอำนาจ  และเป็นกำบังล่องหนหายตัว  ถึงทางเมตตามหานิยมก็ใช้ได้เหมือนกัน ใช้ผสมทำเครื่องรางเมื่อพกพาติดตัวทำให้อยู่ยงคงกระพัน  หรือนำผงทาตัวเป็นล่องหนกำบังหายตัวได้  โบราณาจารย์ได้กล่าวอุปเท่ห์สืบต่อกันมาว่า  อันผงปถมังที่ทำถึงเพียงองการมหาราพน้อยใหญ่นั้น  ถ้าเอาผงนั้นไปโรยใส่เข้าที่ไหน  เช่น  โรยใส่ใต้ถุนบ้านเรือน  มิช้านานบ้านเรือนนั้นจะยุบหายกลายเป็นป่าไป  ถึงบ่อน้ำที่มีน้ำเต็มเมื่อเอาผงปถมังโรยเข้ามิช้าน้ำก็จะถึงกับแห้งเหือดหายไป  ถ้านำไปทาที่เสาเรือนใครอาจทำให้คนบนเรือนถึงกับเป็นบ้าได้  เมื่อทำผงสำเร็จถึงสูญนิพพานแล้วตำราให้นำเครื่องยามาผสมปั้นแท่ง  มีกฤษณา  กะลำพัก  ขอนดอก  จันทน์ทั้งสอง  ชะมด  พิมเสน ฯลฯ เป็นอาทิ โบราณนิยมนำผงปถมังมาผสมทำพระเครื่องราง  พระเครื่องที่มีชื่อเสียงหลายสำนักก็สร้างขึ้นโดยมีส่วนผสมของผงชนิดนี้  หรือนำผงไปผสมหมึกสำหรับสักยันต์ที่กระหม่อมตามความเชื่อว่าจะทำให้อยู่ยงคงกระพัน

อนึ่ง  คัมภีร์ปถมังแต่เดิมมีอยู่หลายตำรับ  แต่ละตำรับอาจมีวิธีการทำแตกต่างกันไปไม่เหมือนกัน  โดยหลักแล้วคือเริ่มที่ทำตัวนะ  เมื่อสำเร็จเป็นนะพินทุแล้วก็อาจแยกออกไปหลายแบบ  เป็นคัมภีร์ปถมังภาณวาร  ปถมังองควิฏฐาร  หรือตำรับอื่น ๆ ที่มีวิธีการต่างกันไปอีกก็ได้  ปถมังเป็นความเชื่อโบราณของไทยซึ่งปัจจุบันหาผู้ทึ่สืบทอดความรู้ในวิชานี้ไว้ได้มีอยู่น้อยมาก

 สูตรการเขียนผงปถมัง

สูตรผงปถมํ ได้แก่ ว่าน 108 ชนิด ที่นำมาจากวัดต่าง ๆ น้ำผึ้งรวง กล้วยน้ำว้า น้ำมันตังอิ๊ว ผงพุทธคุณอื่น ๆ มาผสมเป็นเนื้อเพื่อสร้างผงพระพิมพ์

สูตรผงปถมํ ของวัดระฆัง คือ วิธีการสร้างผงวิเศษมีวิธีดังนี้ การบริการพระคาถา เขียนสูตร ชักยันต์ด้วยชอล์คลงบนกระดาษชนวน เขียนแล้วลบ ลบแล้วเขียนใหม่ทำเช่นนี้นับเป็นร้อยครั้ง จะได้เศษชอล์คจากการลบ ซึ่งถือว่าเป็นผงศักดิ์สิทธิ์ที่เกิดจากการตั้งจิตบริกรรมพระเวทย์ในขณะที่เขียนให้ครบถ้วนตามจำนวนที่พระเวทย์ในแต่ละบทกำหนดไว้ ขั้นผงที่ได้ออกมาเป็นผงที่ได้ออกมาเป็นผงที่มีชื่อ “ ปถมัง ” 

เมื่อได้ผง “ ปถมัง ” แล้ว นำผงนี้มาปั้นเป็นดินสอ ตากแห้ง แล้วนำแท่งดินสอชอล์ดที่เกิดจากผงปถมัง มาเขียนสูตรพระเวทย์อีกบทหนึ่งเขียนแล้วลบ ทำซ้ำกันตามจำนวนครั้งที่พระเวทย์บทใหม่กำหนด จนเกิดผงชอล์ดครั้งใหม่ ที่เรียกว่า “ ผงอิธะเจ ” 

นำผงอิธะเจมาปั้นเป็นแท่งชอล์ด เขียนสูตรพระเวทย์อีก เขียนแล้วลบ ลบแล้วเขียนเช่นนี้จนได้ ผงมหาราช แล้วก็ผงมหาราช กระทำเช่นเดียวกับขั้นตอนการทำตอนการผงอื่นๆ หากแตกต่างกันที่สูตรในการเขียน อักขระเลขยันต์ และจำนวนครั้งที่ถือเป็นเฉพาะแต่ละสูตรจนได้ ผงพุทธคุณ และสุดท้ายคือ ผงตรีนิสิงเห 

นำผงตรีนิสิงเห อันเกิดจากหลอมรวมสูตรทั้ง 5 มาเป็นหนึ่งเดียวจากนั้นสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังษี) จึงนำผงวิเศษนี้มาผสมรวมกันกับเปลือกหอยที่บดหอยที่บดละเอียดอันเป็นส่วนผสมหลัก นอกจากนี้ก็จะมีข้าวสุก ดินสอพอง กล้วย โดยมีน้ำตังอิ๊วเป็นตัวประสานส่วนผสมเหล่านี้ จากนั้นจึงนำพระที่ผสมเสร็จแล้วนั้น กดลงในแม่พิมพ์
 
 อ้างอิง