gr_gerichte · R 2012 86 · 2013-04-09 · it

dumonda da construcziun | Baurecht

R 12 86
5. chombra 
SENTENZIA
dals 9 d’avrigl 2013
en la chaussa en lita da dretg administrativ
concernent ina dumonda da construcziun
1.
La suprastanza da la vischnanca da ... ha preschentà a la radunanza 
communala dals 22 da zercladur 2012 in project per construir sis containers 
sutterrans (moloc / Molok) cun la proposta da conceder il credit da cumpra e 
da construcziun da fr. 55'000.--. La radunanza ha approvà la proposta cun 
22 vuschs cunter 1 vusch. La dumonda da construcziun correspundenta è 
vegnida publitgada en il Fegl ufficial dalla ... dals 27 da fanadur 2012. In dals 
containers sutterrans duai vegnir construì sin la parcella nr. 299, „...“, ch'è en 
possess da la vischnanca. Il Departament da construcziun, traffic e 
selvicultura dal Grischun ha dà a la vischnanca cun la disposiziun dals 22 
d'avust 2012 tranter auter per quest lieu ina permissiun excepziunala (dretg 
da construir pli damanaivel), perquai che las prescripziuns da distanza na 
vegnan betg resguardadas tenor la lescha davart las vias dal chantun 
Grischun (la distanza tranter il container sutterran planisà e l'ur dal vial da la 
via chantunala importa ca. 4.00 m). Ils 2 d'avust 2012 ha la recurrenta inoltrà 
a la suprastanza communala ina protesta cunter la dumonda da 
construcziun, exprimind il giavisch ch'il container sutterran a ... na vegnia 
betg construì en il lieu planisà, mabain en il lieu preschentà a chaschun da 
la radunanza communala. La suprastanza communala ha decis ils 21 
d'avust 2012 da betg entrar sin la protesta e da refusar quella.
2.
Cunter questa decisiun da protesta ha la recurrenta inoltrà ils 28 d'avust 
2012 in recurs a la dretgira administrativa dal chantun Grischun. Ella ha 
argumentà ch'ils lieus dals containers sutterrans sajan vegnids preschentads 
a maun da fotomontaschas a chaschun da la radunanza communala dals 22 


da zercladur 2012. Sulettamain concernent il lieu a „...“ na resguardia la 
vischnanca da ... ussa betg il lieu preschentà, mabain haja dischlocà quel 
davant la fanestra da la stiva da sia chasa. Il lieu preschentà a la radunanza 
communala saja ideal, perquai che dasperas sa chattia sulettamain ina 
stalla. La recurrenta ha crititgà che la vischnanca haja infurmà a moda 
incorrecta, ch'il lieu actual na respectia betg ils interess dals abitants da sia 
chasa, ch'ins stoppia quintar cun dapli canera, ch'ella dubiteschia ch'i saja 
suenter la construcziun dal container sutterran pussaivel da sa manar cun in 
grond tractor u chargiafain senza tangar ses funs e ch'ins stoppia, tut tenor il 
cuntegn dal container sutterran – surtut durant dis cun temperaturas autas –, 
far quint cun in tuffien, sco quai ch'ella haja pudì constatar sezza tar 
containers sutterrans a ... La fin finala vegnia er il distribuider d'electricitad 
spustà da l'autra vart da la parcella vers la stalla. Sch'il container sutterran 
vegniss medemamain construì da quella vart, fissan las pussaivladads da 
parcar restrenschidas mo dad ina vart. A chaschun d'ina visita oculara al lieu 
possia questa problematica vegnir demonstrada. 
3.
En sia consultaziun dals 17 da settember 2012 explitgescha la vischnanca 
ch'ella haja preschentà a la radunanza communala fotomontaschas da lieus 
pussaivels. Quai haja ella dentant mo fatg per mussar co ch'il maletg dal vitg 
sa midia tras ils containers sutterrans e senza decider gia davart ils lieus 
concrets. Suenter avair sclerì cun l'uffizi da construcziun bassa las 
dumondas concernent la distanza tranter il container e la via chantunala e 
suenter avair examinà l'accessibladad per ils vehichels che svidan ils 
recipients, haja ella determinà il lieu da mintga containter sutterran. Davart 
mintga lieu inditgà en la dumonda da construcziun publitgada dettia quai in 
plan exact, dal qual ins possia prender invista. A „...“ sajan las relaziuns fitg 
stretgas. Il lieu elegì sa chattia sin la parcella nr. 299 che saja en possess da 
la vischnanca. Quest lieu saja il pli adattà tant quai che reguardia la distanza 
tranter il containter sutterran e la via chantunala sco era l'accessibladad per 
la svidada. Questas cundiziuns na fissan betg ademplidas, sch'ins plazzass 
il container en in auter lieu da la parcella. Cunquai ch'i na dettia betg ina 
plazza da rimnada centrala a „...“ e ch'i vegnian construids en tut sis 


containers sutterrans sin in tschancun da la via dad in kilometer, na stoppian 
ins betg quintar cun emissiuns insupportablas. 
4.
En la replica dals 25 da settember 2012 ha la recurrenta cumplettà che la 
libra accessibladad per la svidada saja dada er en il lieu previs a l'entschatta 
e che la distanza tranter il container e la via chantunala saja tuttina gronda 
en tuts dus lieus. La finala renvieschia ella al protocol da la radunanza 
communala che cumprovia ch'igl haja dà ina discussiun animada era 
concernent ils lieus dals containers sutterrans. 
5.
En sia duplica dals 5 d'october 2012 ha la vischnanca explitgà che la 
funcziunalitad saja stada decisiva per l'elecziun dal lieu. En l'ost da la 
parcella na saja quai betg pussaivel da svidar il container senza 
impediments. Sch'il parcadi saja occupà, stoppia il container sutterran vegnir 
svidà davent da la via chantunala, quai che possia chaschunar impediments 
dal traffic. Il lieu previs furmia percunter in angul mort e possia vegnir utilisà 
senza perder spazi per parcar. 
6.
Ils 25 da mars 2013 ha il derschader d'instrucziun fatg ina visita oculara al 
lieu en preschientscha da la recurrenta, da represchentants da la vi-
schnanca (..., president communal; ..., uffizi da construcziun), ... (polizia 
chantunala dal Grischun, partiziun tecnica da traffic) e ... (uffizi da 
construcziun bassa dal Grischun). Ils preschents han gì la chaschun da 
s'exprimer en chaussa. Il lieu relevant è vegnì fotografà e las fotos èn 
vegnidas agiuntadas al protocol. Las argumentaziuns da las parts vegnan, 
sche necessari, resguardadas en las consideraziuns. 
La dretgira tira en consideraziun:
1.
En il cas preschent furma la decisiun da protesta da la vischnanca dals 21 
d'avust 2012 l'object da contestaziun. L'object da recurs consista da la 
dumonda, schebain la decisiun da la vischnanca da plazzar il container 


sutterran a „...“ en il lieu previs tenor la dumonda da construcziun, po vegnir 
protegida u betg.
2.
La recurrenta pretenda confurm al senn che la decisiun da protesta da la 
vischnanca saja da revocar e ch'il lieu dal container sutterran a "..." vegnia 
dischlocà en il lieu preschentà sin ina fotomontascha a chaschun da la 
radunanza communala dals 22 da zercladur 2012.
a)
Tenor l'art. 31b al. 1 da la lescha federala davart la protecziun da l'ambient 
(LPAmb; CS 814.01) en colliaziun cun l'art. 35 da la lescha chantunala 
introductiva tar la lescha federala davart la protecziun da l'ambient 
(LCPAmb; DG 820.100) èn da princip las vischnancas responsablas per la 
dismessa dals ruments chasans; ellas èn spezialmain cumpetentas per 
rimnar e transportar ils ruments chasans als stabiliments per dismetter ils 
ruments, per construir e manar ils stabiliments necessaris per dismetter ils 
ruments, sco era per endrizzar posts per rimnar ils ruments (art. 35 al. 1 e 2 
LCPAmb). Il possessur dals ruments è obligà da surdar quels a las rimnadas 
u als posts da rimnada previs (art. 31b al. 3 LPAmb). A las vischnancas èsi 
da conceder in spazi d'agir relativamain grond per fixar ils lieus exacts per 
deponer e dismetter ils ruments, cunquai ch'ils lieus pussaivels pon esser 
limitads per divers motivs (access, cuntanschibladad per la populaziun, 
surfatscha da manevrar per ils servetschs da dismessa, topografia dal 
terren, segirezza en il traffic sin via, conducts d'ovra, etc.). Ad in lieu 
alternativ èsi damai mo da dar la preferenza, sche quel exista en la 
vischinanza directa, pussibilitass ina meglieraziun considerabla cumpareglià 
cun il lieu previs e manass consequentamain a la conclusiun ch'il lieu elegì 
saja nunadattà (PDA 2007 nr. 26 = sentenzia da la dretgira administrativa R 
06 76 dals 5 da december 2006 consid. 5c; sentenzia da la dretgira 
administrativa R 12 42/72 dals 18 da favrer 2013 consid. 4b). Il lieu alternativ 
preschentà da la recurrenta per il container sutterran a "..." è situà sin la 
medema parcella nr. 299 en possess da la vischnanca sco il lieu previs da la 
vischnanca. El sa chatta damai en ina vischinanza directa. Sco quai che 
l'uffizi da construcziun bassa dal Grischun ha explitgà, fissi d'examinar ina 
permissiun excepziunala per il lieu alternativ, cunquai che la distanza tranter 


il container sutterran e l'ur dal vial da la via chantunala importia 
medemamain mo var 4.00 m. I saja dentant tuttavia pussaivel ch'ina tala 
vegniss concedida. D'examinar èsi damai, sch'ils ulteriurs criteris èn 
ademplids per dar la preferenza al lieu alternativ. 
b)
La vischnanca è sa decidida concernent il container sutterran planisà a "..." 
per in lieu che na correspunda betg a quel preschentà a chaschun da la 
radunanza communala dals 22 da zercladur 2012. Sco quai ch'ils 
represchentants da la vischnanca han explitgà, haja la vischnanca 
sulettamain vulì mussar a la radunanza communala co ch'il maletg dal vitg 
sa midia cun ils containers sutterrans planisads, dentant senza fixar gia ils 
lieus correspundents. Tenor l'extract dal protocol da la radunanza 
communala hai dà ina discussiun animada davart ils lieus dals containers 
sutterrans. La radunanza communala ha decis silsuenter unicamain da 
conceder il credit per cumprar e plazzar ils containers sutterrans e betg 
davart ils lieus concrets da quels. Quels èn vegnids fixads pir suenter la 
radunanza communala – sco consequenza da l'approvaziun dal credit – e 
suenter avair sclerì las dumondas cun l'uffizi da construcziun bassa dal 
Grischun, la polizia chantunala dal Grischun (partiziun tecnica da traffic) e la 
Regiun ... (responsabla tranter auter per la dismessa dal rument). Tge lieu 
che la vischnanca ha la finala elegì per il container sutterran planisà a „...“, è 
visibel en la dumonda da construcziun publitgada e sin il plan detaglià per 
quest lieu, dal qual ins ha pudì prender invista. In'infurmaziun incorrecta da 
vart da la vischnanca n'è perquai betg succedida e la moda da proceder da 
quella na po betg vegnir crititgada. 
c)
In criteri essenzial per l'elecziun dal lieu d'in container sutterran è 
l'accessibladad da quel per la svidada. Sco quai ch'ins po vesair sin il plan 
da situaziun dal project da construcziun e d'exposiziun dals 19 da fanadur 
2012, sa chatta il lieu elegì uschè lunsch davent da la via chantunala ch'il 
vehichel dals servetschs da dismessa po, per svidar il container, vegnir 
parcà davent da la via e gist sper il container sutterran e n'impedescha 
uschia betg il traffic. La svidada dal container na vegn era betg restrenschida 
tras eventuals vehichels sin il parcadi. Differenta è la situaziun en il lieu 


alternativ. Quel sa chatta da la vart da la parcella, da la quala èn planisads 
dus parcadis (per lung da la via). Tenor il plan da situaziun duain dus 
ulteriurs parcadis vegnir construids pli a sanestra da quels, a travers cun la 
via. Cunquai ch'i sa tracta da parcadis publics e la vischnanca dispona mo 
da pussaivladads da parcar limitadas, èsi da quintar ch'ils parcadis vegnian 
duvrads. Schizunt sche mo in parcadi è occupà, sto il vehichel dals 
servetschs da dismessa parcar sin la via chantunala per pudair svidar il 
container sutterran construì en il lieu alternativ. En quest cas èsi da quintar 
cun impediments dal traffic. Per motivs da la segirezza en il traffic sin via è il 
parcadi ultra da quai vegnì serrà si cun in'insla vers la via chantunala, uschia 
ch'il container sutterran stuess vegnir svidà en ina distanza da plirs meters. 
Tranter l'insla ed il lieu alternativ sa chattan plinavant in idrant ed in 
distribuider d'electricitad ed eventualmain vehichels parcads sin ils parcadis 
planisads. Questas circumstanzas pon difficultar supplementarmain la 
procedura da svidada.
 
d)
Quai che concerna la cuntanschibladad dal container sutterran per las 
abitantas ed ils abitants dal vitg, para il lieu elegì medemamain pli adattà. 
Sch'ils satgs da rument vegnan transportads cun l'auto da persunas fin al 
container, po quel vegnir parcà davent da la via chantunala – e tuttina gist 
sper il container sutterran – senza impedir il traffic sin la via chantunala. En il 
lieu alternativ è quai mo pussaivel, sch'i na sa chattan betg vehichels sin il 
parcadi che bloccheschan l'access al container sutterran. Cas cuntrari – 
eventualmain era sch'ils parcadis èn libers – exista almain ina tscherta 
probabladad ch'ils vehichels vegnan parcads sin la via chantunala per 
dismetter il rument, ch'els pericliteschan uschia la segirezza en il traffic sin 
via e bloccheschan forsa supplementarmain la fermada da l'auto da posta. 
Sch'ils satgs da rument vegnan dismess a pe, pon ils vehichels parcads 
medemamain restrenscher l'access al container sutterran en il lieu alternativ. 
Per pudair garantir l'utilisaziun dal parcadi sco era l'access al container 
sutterran per ils vehichels ed ils peduns, èsi ultra da quai da far ora la naiv 
l'enviern. Sco quai ch'igl è vegnì demonstrà a chaschun da la visita oculara, 
è il lieu alternativ dal container sutterran adattà sco plaz per rumir la naiv 
davent dal parcadi. Il lieu previs n'impedescha percunter betg la rumida da la 


naiv, cunquai che la naiv po vegnir allontanada da vart sanestra sur il vial e 
da vart dretga sur il parcadi. 
e)
La recurrenta dubitescha ultra da quai ch'i saja pussaivel da sa manar cun in 
grond tractor u cun in chargiafain senza tangar ses funs, sch'il container 
sutterran vegnia construì en il lieu previs. Sco quai ch'ins po vesair sin il plan 
da situaziun, sa chatta a sanestra dal lieu planisà ina via charrabla. Quai ha 
per consequenza che vehichels (surtut tals cun char annex) che 
charreschan da la via chantunala en la via menziunada u bandunan quella, 
ston manevrar uschia (p.ex. cun prender avunda schlantsch avant che 
volver en la via) ch'els na tutgan betg il container sutterran construì al lieu 
previs. Cunquai ch'il mir da crap existent ed uschia il container sutterran en il 
lieu previs, tenor las explicaziuns da la vischnanca, vegnan spustads anc pli 
lunsch enavos sin il cunfin da la parcella, resguardond ina distanza da circa 
quatter meters tranter il container sutterran e l'ur dal vial, n'èn las relaziuns 
da spazi dentant era suenter la construcziun dal container sutterran betg 
uschè stretgas ch'igl è inevitabel da charrar sur il funs da la recurrenta. Da 
quai ha la dretgira pudì sa persvader a chaschun da la visita oculara. Cun 
mesiras (da construcziun) correspundentas po la recurrenta ultra da quai 
evitar ch'insatgi charrescha sur ses funs. 
f)
La finala fa la recurrenta valair ch'in container sutterran al lieu previs 
chaschunia dapli canera ed immissiuns d'odurs per las abitantas ed ils 
abitants da la chasa en ses possess. Sco quai ch'ins po vesair sin il plan da 
situaziun, na duai il container sutterran betg vegnir construì directamain 
davant la chasa da la recurrenta. Anzi, tranter sia chasa ed il container 
sutterran sa chatta la via charrabla menziunada che creescha damai ina 
tscherta distanza. Questa distanza fiss bain pli gronda, sch'ins construiss il 
container en il lieu alternativ, perquai che quel sa chatta da l'autra vart da la 
parcella nr. 299. Per l'ina èsi dentant da supponer che las emissiuns da 
canera chaschunadas cun dismetter ils satgs da rument e svidar il container 
sutterran (tenor il protocol da la radunanza communala dals 22 da zercladur 
2012 mintga quindesch dis) èn pitschnas. Era perquai ch'i na dat a „...“ betg 
ina plazza da rimnada centrala e perquai ch'i vegnan construids sin ina 


lunghezza da la via dad in kilometer en tut sis containers sutterrans, sin ils 
quals sa reparta la dismessa da rument. Per l'autra èn eventualas emissiuns 
d'odurs – sch'i dat insumma talas – medemamain pitschnas sin fundament 
da la construcziun dals containers sutterrans. Cas cuntrari dess quai anc 
adina la pussaivladad da svidar il container sutterran pli savens che mintga 
quindesch dis sco planisà. 
g)
Resumond pon ins constatar ch'il lieu alternativ porscha almain per sa 
manar cun gronds vehichels agriculs sco era concernent eventualas 
emissiuns da canera e d'odurs pitschens avantatgs. Il problem dal sa manar 
pon ins dentant eliminar cun spustar il container davent dal lieu previs in pau 
en direcziun dal mir da crap/cunfin da la parcella. Concernent 
l'accessibladad dal container sutterran per la svidada, la cuntanschibladad 
per las abitantas ed ils abitants dal vitg, per la rumida da la naiv e las 
pussaivladads per utilisar il parcadi porscha percunter il lieu previs clers 
avantatgs cumpareglià cun il lieu alternativ. En il senn d'ina consideraziun 
cumplessiva èsi da constatar ch'ina construcziun dal container sutterran en il 
lieu alternativ na meglierass betg essenzialmain la situaziun da dismessa 
generala al lieu. Il cuntrari, il lieu previs para dad esser il pli adattà. La 
decisiun da la vischnanca concernent la fixaziun dal lieu dal container 
sutterran a "..." n'è damai betg da crititgar ed il recurs vegn refusà. 
3.
Sin fundament dal resultat preschent da la procedura van ils custs a quint da 
la recurrenta sco part perdenta (art. 73 al. 1 da la lescha davart la 
giurisdicziun administrativa [LGA; DG 370.100]). A la vischnanca na vegn 
concedida nagina indemnisaziun da las parts, perquai ch'ella ha gudagnà en 
ses champ d'activitad uffizial (art. 78 al. 2 LGA).
La dretgira decida damai:
1.
Il recurs vegn refusà.
2.
Ils custs da dretgira, consistents


- d'ina taxa dal stadi da
fr.
1'500.--
- e da las expensas da chanzlia da
fr.
230.--
total
fr.
1'730.--
van a quint da ... ed èn da pajar entaifer 30 dis suenter la consegna da questa 
sentenzia a l'administraziun da finanzas dal chantun Grischun, Cuira.