gr_gerichte · R 2013 182 · 2014-06-26 · it

planisaziun locala (custs) | Kostenverteilung Quartierplanung, Erschliessung etc.

DRETGIRA ADMINISTRATIVA 
DAL CHANTUN GRISCHUN
R 13 182
5. chombra 
consistenta da
parsura Stecher, derschader administrativ Audétat, derschadra 
administrativa Moser, actuara ad hoc Berry-Cathomas
SENTENZIA
dals 24 da zercladur 2014
en la chaussa en lita da dretg administrativ
A._____,
recurrent
cunter 
Cumün da X._____,
adversari da recurs
concernent planisaziun locala (custs)


- 2 -
1.
La vischnanca da X._____ è sa furmada l'onn 2009 cun fusiunar las 
vischnancas (6). Las sis planisaziuns communalas existentas fin lura han 
stuì vegnir reunidas ad ina. Las finamiras da la revisiun da la planisaziun 
locala èn stadas da reunir e d'armonisar las planisaziuns d'utilisaziun sco 
era d'examinar e da reveder a moda cumplessiva ils meds da planisaziun 
cun vigur legala.
2.
Durant questa procedura da planisaziun currenta ha il recurrent 
preschentà ses project «B._____» a la vischnanca: in project d'hotel 
planisà en la fracziun da Y._____ – in champ da basa per alpinists, bikers 
e famiglias cun pussaivladads da pernottaziun e cun ina purschida 
d'alimentaziun e da restauraziun per il turissem dal di. Ultra da quai era 
planisada ina staziun da timeout per giuvenils problematics, ils quals 
duevan vegnir scolads entaifer l'instituziun ed integrads en il manaschi.
3.
La construcziun e gestiun planisada dal project «B._____» ha dà l'impuls 
per examinar ina revisiun parziala da la planisaziun locala concernent la 
parcella nr. 2279 a Y._____ che dueva vegnir sterzada sin fundament dal 
project concret sco nova zona per hotels. Cun il scriver dals 13 da mars 
2012 ha la vischnanca communitgà tranter auter al recurrent ch'ella 
inizieschia ils pass necessaris en connex cun la procedura da planisaziun 
per ch'el possia cuntinuar cun la projectaziun. Suenter ch'il recurrent ha gì 
inoltrà a la vischnanca ils documents necessaris sco il project preliminar 
ed il plan da business per il project «B._____», ha il biro da planisaziun 
responsabel elavurà tranter auter il plan da zonas ed il plan general da 
furmaziun «Y._____, parcella nr. 2279» 1:2000 dals 14 da matg 2012 sco 
er il rapport da planisaziun e da cooperaziun areguard la revisiun parziala 
da la planisaziun locala concernent la parcella nr. 2279 a Y._____ dal 
matg 2012. Ils plans ed il rapport èn lura vegnids consegnads a l'uffizi per 
il svilup dal territori dal chantun Grischun per l'examinaziun preliminara 


- 3 -
chantunala en il senn da l'art. 12 da l'ordinaziun davart la planisaziun dal 
territori per il chantun Grischun (OPTGR). Pli tard han ins però desistì 
d'ina procedura da permissiun independenta ed ha integrà la zonaziun en 
la planisaziun generala. Per las lavurs en connex cun la revisiun parziala 
da la planisaziun locala («Resort d'hotel B._____, Parc. nr. 2279, 
Y._____») ha il biro da planisaziun responsabel mess a quint a la 
vischnanca ils 13 da matg 2013 ina summa da CHF 7'192.80.
4.
A chaschun d'ina sesida ils 3 da zercladur 2013 ha la suprastanza 
communala discutà davart ils custs ch’il biro da planisaziun l'ha mess a 
quint e decis ch'il recurrent haja da surpigliar sez tut ils custs. La 
vischnanca ha perquai mess a quint al recurrent ils 19 da zercladur 2013 
ina summa da CHF 7'192.80.
5.
Cunter quest adossament dals custs ha intervegnì il recurrent ils 30 da 
zercladur 2013 cun in scriver a la vischnanca. El na profitia betg spezial-
main da la planisaziun, sch'il project na possia betg vegnir realisà. 
Sch'insatgi auter construeschia in hotel en questa zona, stoppia quel 
purtar ils custs. En pli na saja el betg pront da surpigliar custs per lavurs, 
per las qualas el n'haja mai surdà in'incumbensa a la vischnanca. Ultra da 
quai haja el sez gì fatg expensas supplementaras per il svilup dal project.
6.
A la sesida dals 24 da fanadur 2013 ha la suprastanza communala 
discutà danovamain davart la participaziun als custs. En la disposiziun 
dals 26 da fanadur 2013 è ella vegnida a la conclusiun da surpigliar 30 % 
dals custs e da sminuir il quint al recurrent sin ina summa da CHF 
5'034.00 (70 % da CHF 7'192.80). Tar las lavurs messas a quint sa tractia 
quai da custs che sa refereschan al project, sco confermà era dal 
planisader responsabel. Ed era sch'il recurrent haja chaschunà ils custs, 
meritia il project «B._____» tuttina il sustegn da la vischnanca. Sa basond 


- 4 -
sin quai ha la vischnanca consegnà al recurrent ils 30 da fanadur 2013 in 
quint da CHF 5'034.00.
7.
A chaschun da la radunanza communala dals 7 d'avust 2013 han las 
votantas ed ils votants da la vischnanca concludì ina revisiun totala da la 
planisaziun locala che cumpiglia ina nova lescha da construcziun, novs 
plans da zonas e plans generals da furmaziun sco era novs plans 
generals d'avertura. La revisiun totala cuntegna tranter auter la sterzada 
d'ina zona per hotels A sin la parcella nr. 2279 situada en il territori da 
«N._____».
8.
Ils 12 d'avust 2013 ha il recurrent fatg recurs cunter la disposiziun da la 
vischnanca dals 26 da fanadur 2013 tar la dretgira administrativa dal 
chantun Grischun. El ha insistì sin sia argumentaziun preschentada gia 
en il scriver dals 30 da zercladur 2013 ed è sa dustà cunter ils custs ch'al 
vegnan adossads. Ins n'al haja mai infurmà che la planisaziun da la zona 
per hotels saja colliada cun custs talmain auts e ch'ins al possia obligar 
da purtar ils custs. Ultra da quai saja la participaziun als custs che munta 
a 70 % vegnida fixada arbitrarmain. Ins n'haja anc betg dà si dal tut il 
project «B._____». Els tschertgian anc adina meds finanzials per realisar 
il project innovativ, dal qual il turissem e l'economia indigena pudessan 
profitar fitg tenor lur avis.
9.
En il rom da la consultaziun dals 14 d'october 2013 ha la vischnanca 
proponì da refusar il recurs, uschenavant ch'i saja d'entrar en chaussa. 
Tenor l'art. 3 al. 1 da la Lescha davart la planisaziun dal territori dal 
chantun Grischun (LPTGR) sajan la planisaziun locala ed eventualas 
planisaziuns parzialas incumbensas da la vischnanca che adempleschia 
quellas a moda autonoma en il rom dal dretg surordinà. Sa basond sin 
l'art. 22 al. 4 LPTGR haja la vischnanca la pussaivladad d'adossar en cas 


- 5 -
d'ina planisaziun che sa referescha ad in project ils custs per l'elavuraziun 
e per il decret cumplainamain u parzialmain a quellas persunas che 
profitan spezialmain da la planisaziun. Mez november dal 2011 haja il 
recurrent orientà la cumissiun da planisaziun resp. in collavuratur da 
l'uffizi da construcziun da la vischnanca ch'el haja l'intenziun da realisar in 
project d'hotel. En occasiun d'in discurs cun il recurrent dals 28 da 
november 2011 haja il manader da la planisaziun responsabel fatg attent 
quel ch'i saja pussaivel da tractar spert il project da planisaziun via ina 
planisaziun da project e ch'ils custs stoppian vegnir adossads al recurrent 
sa basond sin l'art. 22 al. 4 LPTGR (analog al project «S._____»). 
L'autezza da la part dals custs che la vischnanca surpiglia dependia per 
regla dal dumber da plazzas da lavur creadas e da la creaziun da valur 
generada. La vischnanca haja empermess al recurrent da far in andament 
da la procedura, uschespert ch'ils documents dal project concrets sajan 
avant maun. La suprastanza communala decidia alura, sch'i vegnia 
insumma elavurà ina revisiun parziala. L'entschatta da matg 2012 haja il 
recurrent inoltrà a la vischnanca ils documents dumandads sco il project 
preliminar ed il plan da business per il project «B._____». Cun quai saja 
stà cler per la vischnanca ch'il recurrent veglia realisar il project. La 
vischnanca haja ademplì cumplainamain sia incumbensa da planisaziun. 
La realisaziun dal project saja l'incumbensa da l'investider, respectiva-
main dal recurrent. Dal punct da vista da la vischnanca na saja quai betg 
acceptabel da cooperar durant in pli lung temp ed a moda fitg intensiva ed 
interessada cun la vischnanca e da suenter far sco sch'ins n'avess mai 
surdà in'incumbensa.
10.
Cun il scriver dals 25 da mars 2014 ha il manader da la planisaziun dal 
biro da planisaziun responsabel consegnà a la dretgira per incumbensa 
da la vischnanca differentas actas da la planisaziun locala concernent la 
zona per hotels A.


- 6 -
11.
En ses scriver dals 28 da mars 2014 ha il recurrent supplitgà da sistir la 
procedura da recurs. La realisaziun dal project «B._____» saja anc en 
cursa ed ins saja en discurs cun interpresas da construcziun e differentas 
interpresas generalas per pudair realisar il project sut circumstanzas 
supportablas. Premess ch'il project vegnia effectivamain realisà, profitia el 
da la planisaziun, acceptia il quint da la vischnanca e tiria enavos il 
recurs. Cas cuntrari insistia el sin il recurs.
12.
A chaschun da la consultaziun dals 11 d'avrigl 2014 è la vischnanca 
vegnida a la conclusiun che la procedura da recurs saja da terminar. Il 
recurrent haja incumbensà la vischnanca da far ina revisiun parziala 
«tenor mesira». Uschia possia el vegnir obligà da surpigliar custs.
13.
En la decisiun dals 29 d'avrigl 2014, communitgada ils 30 d'avrigl 2014 
(protocol nr. 423), è la regenza dal chantun Grischun vegnida tranter 
auter a la conclusiun che la zona per hotels A ch'è vegnida determinada 
en il plan da zonas ed en il plan general da furmaziun 1:2000 «Z._____» 
dals 7 d'avust 2013 sin la parcella nr. 2279 en il territori «N._____» a 
Y._____ vegn approvada inclusiv la clausula da reversiun fixada.
14.
Cun il scriver dals 30 d'avrigl 2014 ha il recurrent communitgà a la 
dretgira ch'il project na possia betg vegnir realisà. Perquai insistia el sin il 
recurs. Ins stoppia resguardar ch'els sajan s'engaschads durant trais 
onns cun gronda premura per la realisaziun dal project e che la 
vischnanca als haja sustegnì «moralmain» gia a partir da l'entschatta, che 
la societad svizra da credits d'hotel als haja motivà da prender per mauns 
il project, ch'els hajan tschertgà vias per segirar la finanziaziun e ch'els 
stoppian gia purtar custs considerabels da CHF 39'287.00.


- 7 -
La dretgira tira en consideraziun:
1.
Sa basond sin l'art. 49 al. 1 lit. a da la Lescha davart la giurisdicziun 
administrativa dal chantun Grischun (LGA; DG 370.100) po il recurrent far 
diever dal recurs da dretg administrativ en connex cun la decisiun da la 
vischnanca dals 26 da fanadur 2013. Il cuntegn dal recurs preschent è la 
dumonda, sche la vischnanca ha adossà e mess a quint al recurrent cun 
bun dretg custs da CHF 5'034.00 en connex cun lavurs da planisaziun.
2. a)
La vischnanca sa basa concernent ils custs adossads al recurrent sin 
l'art. 22 al. 4 da la Lescha davart la planisaziun dal territori dal chantun 
Grischun (LPTGR; DG 801.100). L'art. 22 al. 1 LPTGR determinescha 
che las vischnancas relaschan l'urden fundamental. Quel definescha 
l'utilisaziun ed ils princips da la furmaziun e da l'avertura dal territori 
communal ed è liant per mintgina e per mintgin. L'urden fundamental 
consista da la lescha da construcziun, dal plan da zonas, dal plan general 
da furmaziun e dal plan general d'avertura (art. 22 al. 2 LPTGR). L'art. 22 
al. 4 LPTGR determinescha che las vischnancas portan da princip ils 
custs per elavurar e per relaschar l'urden fundamental. Tar planisaziuns 
en connex cun in project pon las vischnancas adossar totalmain u 
parzialmain ils custs da planisaziun a quellas persunas che profitan 
spezialmain da la planisaziun. Tenor la missiva da la regenza al cussegl 
grond areguard la revisiun da la LPTGR dals 11 da matg 2004 (carnet nr. 
3/2004-2005, p. 305) duain uschia proprietaris da terren che profitan 
spezialmain da planisaziuns sa participar als custs da planisaziun per 
midadas da l'urden fundamental, cunzunt en connex cun uschenumnadas 
planisaziuns d'utilisaziun che sa refereschan ad in project, q.v.d. 
planisaziuns d'utilisaziun che vegnan, resp. ston vegnir exequidas en 
vista a la realisaziun d'in tschert project (p.ex. planisaziun d'utilisaziun per 


- 8 -
implants da temp liber u per implants per l'explotaziun da materia prima). 
En il cas preschent vai per realisar ina zona per hotels e damai per midar 
il plan da zonas sco part da l'urden fundamental. Perquai vegn applitgà 
l'art. 22 al. 4 LPTGR.
b)
Sa basond sin in quint dal biro da planisaziun responsabel dals 31 da 
matg 2013 ha la vischnanca adossà custs al recurrent. Sco quai che 
resorta dal quint, concernan las expensas tenor object las lavurs fatgas 
dal biro da planisaziun durant la perioda dals 15 da favrer 2012 fin ils 31 
da december 2012 en connex cun la revisiun parziala da la planisaziun 
locala da Y._____ ed il project d'hotel «B._____» sin la parcella nr. 2279. 
Ellas cumpiglian scleriments da procedura euv., l'elavuraziun dals meds 
da planisaziun, differentas discussiuns, documents areguard l'examina-
ziun preliminara, la consegna da datas digitalas a l'uffizi per il svilup dal 
territori dal chantun Grischun, l'evaluaziun da l'examinaziun preliminara 
tras l'uffizi e la discussiun cun la vischnanca, l'integraziun da las datas en 
l'exposiziun publica, la preschentaziun da giavischs ed adattaziuns. Tenor 
il rapport da l'examinaziun preliminara da l'uffizi per il svilup dal territori 
dal chantun Grischun dals 6 da settember 2012 ha il biro da planisaziun 
elavurà in plan da zonas ed in plan general da furmaziun «Y._____, 
parcella nr. 2279» 1:2000 dals 14 da matg 2012 sco er il rapport da 
planisaziun e da cooperaziun areguard la revisiun parziala da la 
planisaziun locala concernent la parcella nr. 2270 dal matg 2012 e 
consegnà quels a l'uffizi per l'examinaziun preliminara. Las lavurs fatgas 
dal biro da planisaziun pertutgan tut en tut la planisaziun da la nova zona 
per hotels en connex cun la construcziun ed il manaschi dal project dal 
recurrent «B._____». Damai sa tracti da custs da planisaziun en connex 
cun ina planisaziun che sa referescha ad in project. Cunter quai n'ha il 
recurrent en general era betg fatg objecziuns. El fa però valair ch'el na 


- 9 -
profitia betg spezialmain da la planisaziun, perquai ch'il project «B._____» 
na vegnia betg realisà.
c)
Cun la decisiun dals 29 d'avrigl 2014 ha la regenza dal chantun Grischun 
approvà la realisaziun da la zona per hotels A sin la parcella nr. 2279, sin 
la quala il recurrent vuleva realisar ses project «B._____». Cun quai è la 
zona da basa vegnida adattada e dal punct da vista da la confurmitad da 
la zona fiss il recurrent liber da realisar ses project d'hotel. Il recurrent 
profita pia spezialmain da la planisaziun e dal fatg ch'el pudess 
effectivamain realisar il project «B._____». » sin la parcella nr. 2279. La 
vischnanca ha stgaffì per ses avantatg la basa da la planisaziun 
d'utilisaziun per realisar il project «B._____». ». Da quai profita il 
recurrent, independentamain sch'el po propi realisar ses project d'hotel u 
betg. Sco quai ch'el ha explitgà a la vischnanca, saja il motiv principal per 
il naufragi dal project «B._____» surtut la finanziaziun mancanta. Questa 
circumstanza pertutga però il champ dals ristgs dal recurrent e n'ha betg 
per consequenza che la vischnanca sto purtar (suletta) ils custs da 
planisaziun per quel project.
d)
Il recurrent fa valair en pli che la vischnanca n'al haja betg fatg attent ch'el 
possia vegnir obligà da purtar ils custs e ch'i resultian custs talmain auts. 
Tgi che recurra a la vischnanca sto quintar da vegnir obligà da surpigliar 
ils custs. Sco quai che resorta dal scriver da la vischnanca al recurrent 
dals 13 da mars 2012, ha la vischnanca infurmà quel anticipadamain 
ch'ella inizieschia ils pass necessaris en connex cun la procedura da 
planisaziun per ch'el possia cuntinuar cun la projectaziun. Cun quai è il 
recurrent stà infurmà che la vischnanca procuria per lavurs correspun-
dentas. Per l'adossament dals custs sa basa la vischnanca plinavant sin 
la norma da l'art. 22 al. 4 LPTGR. Uschia sa funda quel sin ina basa 
legala. Ils custs da planisaziun che sa refereschan al project sto il 


- 10 -
recurrent però surpigliar independentamain dals custs resultads da la 
projectaziun.
e)
Il recurrent crititgescha la finala ch'ins haja fixà arbitrarmain sia cumpart 
che munta a 70 % dals custs totals. Tenor la disposiziun da l'art. 22 al. 4 
LPTGR po la vischnanca perfin adossar tut ils custs ad ina persuna che 
profita spezialmain da la planisaziun che sa referescha ad in project. 
Sche la vischnanca decida da surpigliar ina part dals custs, ha ella il spazi 
dal bainappreziar sur da l'autezza da questa part. Tenor l'art. 51 al. 1 da 
la Lescha davart la giurisdicziun administrativa (LGA) cumpiglia la 
cumpetenza d'examinaziun da la dretgira administrativa en il rom da la 
procedura da recurs violaziuns da dretg, inclusiv il surpassament u l'abus 
dal bainappreziar (lit. a) e la constataziun faussa u incumpletta dals fatgs 
(lit. b). Sche la vischnanca ha il spazi dal bainappreziar en connex cun in 
conclus, sa limitescha la dimensiun da l'examinaziun en quest reguard 
damai ad ina controlla giuridica, q.v.d. ad in’examinaziun sche l'execuziun 
dal bainappreziar è manglusa pervi da sbagls legals en il senn dal 
surpassament u da l'abus dal bainappreziar. Sco quai che la vischnanca 
conceda sezza, profitass ella er in tschert tant, sch’il project «B._____» 
vegniss realisà. Sco quai che resorta dal rapport da planisaziun e da 
cooperaziun dal biro da planisaziun da l'avust 2013, è il project orientà al 
turissem ch'è main dependent dad implants sco il turissem da viandants, 
bikers, skiunzs da turas, euv. En pli na datti en vischnanca naginas 
pussaivladads da pernottaziun cumparegliablas. Cun il project pudess ins 
damai cumplettar la purschida turistica. La realisaziun dal project 
«B._____» avess perquai era tscherts avantatgs per la vischnanca, betg il 
davos pervi d'in augment da las pernottaziuns en la val. Il fatg che la 
vischnanca ha fixà sia cumpart da l'interess sin 30 % stat en il rom da ses 
spazi dal bainappreziar e n'è betg crititgabel. Consequentamain vegn il 
recurs refusà cumplettamain.


- 11 -
3.
Sin fundament dal resultat preschent da la procedura van ils custs a quint dal 
recurrent sco part perdenta (art. 73 al. 1 LGA). A la vischnanca na vegn 
concedida nagina indemnisaziun da las parts, perquai ch'ella ha gudagnà en 
ses champ d'activitad uffizial (art. 78 al. 2 LGA).
La dretgira decida damai:
1.
Il recurs vegn refusà.
2.
Ils custs da dretgira, consistents
- d'ina taxa dal stadi da
fr.
1'000.--
- e da las expensas da chanzlia da
fr.
248.--
total
fr.
1'248.--
van a quint dal recurrent ed èn da pajar entaifer 30 dis suenter la consegna 
da questa sentenzia a l'administraziun da finanzas dal chantun Grischun, 
Cuira. 
3.
[Indicaziun dals meds legals]
4.
[Communicaziuns]