gr_gerichte · PVG 2011 4 · 2026-02-13 · it
Praxis Verwaltungsgericht


43
Strassenwesen
4
Vias
Circolazione stradale
Dretg da traffic. Ordinaziun funcziunala dal traffic tenor
LTV/OSV. Zona da tempo 30 sin il tschancun da la via prin-
cipala. Legitimaziun da far recurs.
– Persunas che abiteschan en la zona da tempo 30 plani-
sada, èn legitimadas da far recurs cunter la refusaziun
d’ina zona da tempo 30 (consid. 2b).
– L’introducziun da zonas da tempo 30 è excepziunalmain
lubida era sin vias da transit (vias principalas), sch’ina
expertisa demussa che la protecziun da tscherts utili-
saders da la via na po betg vegnir realisada en in’autra
moda (consid. 3a – f).
– L’expertisa mussa stringentamain che la mesira è ne-
cessaria, adequata e proporziunada (consid. 3f).
Verkehrsrecht. Funktionelle Verkehrsanordnung gemäss
SVG/SSV. Tempo-30-Zone auf einem Hauptstrassenab-
schnitt. Beschwerdelegitimation.
– Die Beschwerdelegitimation ist im Falle einer Be-
schwerde gegen die Nichteinführung einer Tempo-30-
Zone gegeben bei Personen, welche in der geplanten
Zone wohnen (E. 2b).
– Die Einführung von Tempo-30-Zonen ist auch auf
Durchgangsstrassen
(Hauptstrassen)
ausnahmsweise
dann zulässig, wenn aufgrund eines Gutachtens nach-
gewiesen ist, dass nur dadurch der notwendige Schutz
gewisser Verkehrsteilnehmer erreicht werden kann (E.
3a – f).
– Das erstellte Gutachten legt schlüssig dar, dass die
Massnahme nötig, zweck- und verhältnismässig ist (E.
3f).
4

44
4/4 Strassenwesen PVG 2011
Diritto della circolazione. Misure della circolazione giusta la
LCStr e l’OCStr. Zona 30 all’ora lungo un tratto di strada
principale. Legittimazione al ricorso.
– Per il ricorso contro la non introduzione di una zona 30
all’ora, la legittimazione è ammessa per le persone che
vivono all’interno della prevista zona (cons. 2b).
– L’introduzione di una zona a velocità 30 all’ora è am-
missibile eccezionalmente anche per una strada di tran- sito
(strada principale) se in base ad una perizia è com- provato
che solo tramite detta misura è possibile dare la dovuta
protezione a determinati utenti della strada (cons. 3a – f).
– La redatta perizia dimostra in modo conclusivo che la mi-
sura è necessaria, opportuna e proporzionale (cons. 3f).
Consideraziuns:
2. b) Tenor l’art. 50 LGA èn legitimadas da far recurs per-
sunas ch’èn pertutgadas da la decisiun contestada ed han in in-
teress degn da protecziun che quella vegnia abrogada u midada,
ubain persunas autorisadas sin fundament d’ina prescripziun par-
ticulara. Per il Tribunal federal hai tanschì ch’ils recurrents abita-
van en la zona da tempo 30 planisada (sentenzia 1C_206/2008 dals
9 d’october 2008). Schizunt tenor la pratica en connex cun recurs
cunter in’introducziun d’ina zona da tempo 30, che premetta in’u-
tilisaziun regulara dal tschancun da la via sco per pendularis e
cunfinants, fiss ina part dals recurrents legitimada en il cas pre-
schent (DTF 136 II 539 consid. 1.1 dals 8 da settember 2010 cun ul-
teriuras indicaziuns, PDA 2004 nr. 32). L’interess degn da protec-
ziun en connex cun in recurs cunter l’introducziun d’ina zona da
tempo 30 è unicamain il dischavantatg ch’ins perda temp cun uti-
lisar il tschancun da la via en questiun. En il cas preschent, nua ch’i
va per in recurs cunter la refusaziun d’ina zona da tempo 30, gio-
gan però auters interess degns da protecziun ina rolla (aspect da
segirezza, protecziun cunter la canera, reducziun da las substan-
zas nuschaivlas). Per consequenza ston era las premissas per la le-
gitimaziun vegnir giuditgadas differentamain. Quests interess
degns da protecziun na premettan dentant betg stringentamain
in’utilisaziun regulara da la via. Anzi, i tanscha, sch’il recurrent è
abitant da la zona da tempo 30 planisada ed è pertutgà da las con-
sequenzas da la refusaziun d’ina zona da tempo 30. Igl è perquai
en mintga singul cas d’examinar sin fundament da las circum-
stanzas concretas cun tge dischavantatgs concrets ch’è colliada la

4/4 Strassenwesen PVG 2011
45
refusaziun da la mesira da restricziun dal traffic per in recurrent e
sche quests dischavantatgs tangheschan quel particularmain en
confrunt cun la generalitad. In interess degn da protecziun dals re-
currents è d’approvar, sche lur situaziun effectiva u giuridica po
vegnir influenzada tras il resultat da la procedura (DTF 133 II 409
dals 31 d’october 2007). Ils recurrents X. e Y., sco abitants d’ina im-
mobiglia che cunfinescha cun il tschancun da la via pertutgada, èn
tangads directamain da la decisiun contestada e motiveschan lur
interess degn da protecziun cun aspects da segirezza e da la pro-
tecziun da l’ambient. Ultra da quai vegnan gist ils cunfinants d’ina
via a stuair utilisar quella regularmain. L’argumentaziun dal de-
partament ch’els na sajan betg legitimads d’inoltrar in recurs, n’è
perquai betg chapibla. Lur situaziun effectiva vegn influenzada
tras il resultat da la procedura. Els èn pertutgads pli fermamain
che la generalitad da la disposiziun contestada e lur legitimaziun
è damai dada. En vista da quai pon ins laschar avert, schebain ils
ulteriurs recurrents èn era legitimads en il cas preschent.
3. a) En il cas preschent vulan ils recurrents cuntanscher
l’introducziun d’ina zona da tempo 30 sin la via da transit tras S.
I sa tracta d’ina via principala chantunala (H19) confurm a l’annexa
2 da l’ordinaziun davart las vias da transit (CS 741.272).
b) Tenor l’art. 32 al. 2 da la lescha federala davart il traffic
sin via (LTV; CS 741.01) limitescha il Cussegl federal la sveltezza
dals vehichels a motor sin tut las vias. La sveltezza maximala ge-
nerala per vehichels entaifer il vitg ha il Cussegl federal fixà sin
50 km/h en l’art. 4a al. 1 lit. a da l’ordinaziun davart las reglas dal
traffic sin via dals 13 da november 1962 (ORT; CS 741.11). L’art. 32
al. 3 LTV prevesa ultra da quai che las sveltezzas maximalas fixa-
das dal Cussegl federal per tscherts tschancuns da la via pon veg-
nir sbassadas u auzadas da l’autoritad cumpetenta a basa d’ina
expertisa.
c) En connex cun l’introducziun da zonas da tempo 30
tenor l’art. 2a e l’art. 22a da l’ordinaziun davart la signalisaziun da
las vias dals 5 da settember 1979 (OSV; CS 741.21) sa tracti
d’uschenumnadas mesiras da restricziun funcziunala dal traffic en
il senn da l’art. 3 al. 4 LTV (sentenzia 2A.90/2006 dals 26 da zercla-
dur 2006 consid. 1.1 cun indicaziuns). Da princip èn lubidas zonas
da tempo 30 mo sin vias lateralas cun caracter pli u main egual
(art. 2a al. 5 OSV). Excepziunalmain ed en cas da cundiziuns lo-
calas particularas po dentant er in tschancun da la via principala
vegnir integrà en la zona da tempo 30, surtut en il center d’in vitg
u en la zona d’ina citad veglia (art. 2a al. 6 OSV). Ils motivs che pon

4/4 Strassenwesen PVG 2011
46
render necessari da sbassar la sveltezza maximala generala, èn in-
ditgads integralmain en l’art. 108 al. 2 OSV: in privel è visibel mo
cun difficultads u betg a temp e na po betg vegnir eliminà en
in’autra moda (lit. a); tscherts utilisaders da la via basegnan ina
protecziun particulara betg realisabla en in’autra moda (lit. b); sin
tschancuns cun grond traffic po la circulaziun dal traffic vegnir
meglierada (lit. c) u ina chargia per l’ambient exagerada en il senn
da la legislaziun davart la protecziun da l’ambient (canera, sub-
stanzas nuschaivlas) po vegnir reducida (lit. d). L’art. 108 al. 5 OSV
menziunescha per mintga categoria da vias las sveltezzas maxi-
malas divergentas lubidas. Entaifer il vitg èn permessas tranter
auter zonas da tempo 30 (art. 108 al. 5 lit. e OSV). Las pretensiuns
detagliadas ha il DATEC reglà en l’ordinaziun davart las zonas da
tempo 30 e davart las zonas d’inscunter (cf. en quest connex la
sentenzia 1C_206/2008 dals 9 d’october 2008 E. 2.1; Philippe
Weissenberger, Kommentar zum Strassenverkehrsgesetz, Tu-
ritg/Son Gagl 2011, art. 3 cifra marginala 13).
d) Suenter il menziunà èn zonas da tempo 30 lubidas da
princip era sin vias principalas resguardond las premissas da l’art.
108 al. 2 OSV (cf. era la sentenzia 2A.38/2006 dals 13 da fanadur
2006 consid. 3. 4. 3 e DTF 136 II 539). Per vias principalas designa-
das sco vias da transit – la via chantunala nr. 19 è menziunada en
l’annexa a l’ordinaziun davart las vias da transit (CS 741.272) – na
vala nagina regulaziun divergenta. Sin vias da transit na dastga il
traffic da vehichels a motor e da velos betg vegnir scumandà cum-
plettamain. Ordinaziuns dal traffic signalisadas, sco limitaziuns da
la mesira e dal pais, restan percunter expressivamain resalvadas
(art. 1 frasa 2 da l’ordinaziun davart las vias da transit). Dal text da
la lescha resulta che l’indicaziun da limitaziuns da la mesira e dal
pais ha caracter exemplaric e n’excluda betg il sbassament da la
sveltezza maximala lubida – er en furma da zonas da tempo 30 –
en il senn d’in silenzi qualifitgà (Weissenberger, Kommentar zum
Strassenverkehrsgesetz, Turitg/Son Gagl 2011, art. 3 cifra mar-
ginala 13).
e) L’art. 32 al. 3 LTV prevesa che las sveltezzas maximalas
fixadas dal Cussegl federal per tscherts tschancuns da la via pon
vegnir sbassadas u auzadas da l’autoritad cumpetenta sin funda-
ment d’ina expertisa. In casu è avant maun ina tala expertisa che
approvescha l’introducziun d’ina zona da tempo 30 tras S. Era te-
nor l’avis da la preinstanza è l’expertisa cumpletta e dat las res-
postas necessarias. In’expertisa sto demussar che la mesira è ne-
cessaria, adequata e proporziunada e che naginas autras mesiras

4/4 Strassenwesen PVG 2011
47
n’èn pli adattadas che quella. L’expertisa da H. & S. ademplescha
questas premissas. Ils pli impurtants deficits da segirezza a S. exi-
stian oz pervi da las sveltezzas per part memia grondas dal traffic
da vehichels a motor. Entaifer il vitg muntia la sveltezza en media
a 35 fin 40 km/h e la valur da V85% a tranter 40 e 50 km/h. Ils onns
2004 fin 2008 sajan capitads entaifer la vischnanca da S. tschintg
accidents registrads da la polizia. Trais da quels sajan succedids
entaifer la zona da tempo 30 previsa. Cunquai ch’i manchian per
gronda part passapes tras il vitg, sajan las pedunas ed ils peduns
periclitads fermamain. Pertutgads da quest privel sajan surtut ge-
niturs cun uffants pitschens en la charrotscha, sco era scolarets e
scolars che stoppian chaminar fin a la fermada dal bus da scola
oradim il vitg ed enavos. Lung il transit tras il vitg dettia quai en
plirs lieus traversadas impurtantas per ils peduns (entrada a la ba-
selgia, a la butia dal vitg e. a.). La finala reduceschia l’introducziun
d’ina zona da tempo 30 cleramain la canera e sbassia l’emissiun
da substanzas nuschaivlas. La perdita da temp en cas che la zona
da tempo 30 vegniss introducida, saja unicamain 5 secundas. Il
departament percunter refusescha d’introducir ina zona da tempo
30 a S. e motivescha la divergenza cun l’expertisa sulettamain cun
la pretensiun ch’ins na possia betg cumparegliar la vischnanca da
Sumvitg cun quella da Mustér, e cun il fatg che las valurs da V85%
na vegnian betg resguardadas. Cun l’expertisa sco tala n’è la
preinstanza betg sa fatschentada.
f) Expertisas èn suttamessas a la libra appreziaziun da las
cumprovas tras la dretgira. En dumondas spezialisadas na po la
dretgira dentant betg divergiar d’ina expertisa senza motivs strin-
gents, ed eventualas divergenzas ston vegnir motivadas (DTF 136
II 539, 128 I 81 consid. 2 p. 86 cun indicaziuns). Sche la dretgira di-
vergescha d’ina expertisa, na pon ins betg renfatschar a quella ar-
bitrariadad, sche la credibladad da l’expertisa vegn messa en
dumonda seriusamain sin fundament da las circumstanzas. In’ar-
bitrariadad da la dretgira è dentant dada, sche quella metta en
dubi la correctadad da l’expertisa e n’ordinescha malgrà quai betg
in scleriment supplementar per eliminar quests dubis (DTF 130 I
337 consid. 5. 4. 2). La dretgira sto examinar sch’i s’imponan, sin
fundament da las ulteriuras cumprovas e dals arguments da las
parts, objecziuns seriusas cunter la validitad da l’expertisa (DTF
136 II 539 consid. 3). L’expertisa preschenta mussa cleramain tge
finamiras che duain vegnir cuntanschidas cun la zona e menziu-
nescha surtut ils deficits da segirezza existents («periclitaziun ex-
traordinaria» dals peduns, cunquai ch’i na dat nagins u memia

4/4 Strassenwesen PVG 2011
48
paucs passapes; pliras traversadas nunprotegidas per peduns,
impurtanta via da scola e da scolina lung il transit dal vitg). Ultra
da quai preschenta l’expertisa las consequenzas pussaivlas d’ina
reducziun dal tempo (dapli segirezza, reducziun da la canera e da
las substanzas nuschaivlas, perdita da temp mo 5 secundas, na-
ginas consequenzas negativas). Ina da las remartgas centralas da
l’expertisa è ultra da quai ch’il nivel da sveltezza odiern saja aut e
ch’el stoppia vegnir reducì, quai ch’è gea exactamain il senn d’ina
zona da tempo 30. Ella preschenta en maniera chapibla che las fi-
namiras necessarias na pon betg vegnir cuntanschidas autramain.
L’expertisa motivescha a moda persvadenta e stringenta che l’in-
troducziun d’ina zona da tempo 30 è necessaria. Per finir n’ha il de-
partament rendì attent en nagina moda a circumstanzas che met-
tessan en dumonda las constataziuns da l’expertisa. En la decisiun
contestada na vegnan era menziunads nagins dubis concernent la
correctadad da l’expertisa. Il cuntrari, i vegn attestà a l’expertisa
ch’ella sa refereschia als puncts essenzials e saja cumpletta. La
preinstanza sa basa surtut sin ina valur da V85% che na vegn per
pauc betg resguardada. Questa valur na gioga dentant insumma
nagina rolla per la dumonda, sch’ina zona da tempo 30 duai vegnir
introducida u betg. Anzi, ella serva ad eruir la sveltezza en media
charrada ed a fixar a basa da quella la necessitad, il dumber ed il
gener da las mesiras da construcziun per quietar il traffic (bro-
schura spezialisada davart zonas da tempo 30 dal Post da consul-
taziun svizzer per la prevenziun d’accidents, p. 8). La valur da
V85% demussa, sch’ils vehichels charreschan avant l’introducziun
da zonas da tempo 30 memia svelt e sch’igl èn inditgadas ulteriu-
ras mesiras da construcziun resp. da concepziun. I vala numnada-
main: pli svelt ch’i vegn charrà en lieus cun in deficit da segirezza
e pli indispensabel ch’igl è da reducir il tempo e da prender even-
tualas mesiras da construcziun, e betg il cuntrari. Il basegn da las
mesiras sa mussa gist a maun da la sveltezza charrada actual-
main. Quella vegn eruida per mintga zona en ils trais lieus, nua
ch’ils vehichels charreschan il pli svelt. A basa da questas mesira-
ziuns vegn eruida la valur da V85% ed a basa da quest resultat
vegn fixà il dumber e la concepziun dals elements da construcziun
necessaris per quietar il traffic. Sche la valur directiva da 38 km/h
vegn surpassada a chaschun da la controlla posteriura obligato-
rica, èn da prender stringentamain ulteriuras mesiras (cf.
broschura spezialisada PPA cif. 5, uschia er il Post da consultaziun
svizzer per la prevenziun d’accidents PPA en: «Wichtige Punkte bei
der Einführung und Nachkontrolle» aschunta dals recurrents 10).

4/4 Strassenwesen PVG 2011
49
La tenuta da la preinstanza e da la cumissiun concernent la valur
da V85% n’è perquai betg chapibla. Betg mo ch’ellas n’han betg
considerà ils avantatgs ed ils dischavantatgs («i na dovria naginas
explicaziuns supplementaras areguard ils deficits da segirezza
menziunads en l’expertisa, damai che gia la valur pretendida da
V85% manchia»). La preinstanza sa basa uschia unicamain sin
questa valur ed impedescha cun quest criteri l’introducziun d’ina
zona da tempo 30 – malgrà il fatg ch’ils peduns èn periclitads a
moda extraordinaria. Questa pratica na cuntrafa betg mo al senn
ed a l’intent da zonas da tempo 30, mabain er a las premissas da
la regulaziun dal dretg federal (art. 108 OSV). Che las preinstanzas
prendan questa valur sco criteri per la necessitad da limitar la svel-
tezza, senza resguardar las premissas sco talas dal dretg federal,
è perquai facticamain dal tuttafatg nungiustifitgà. La directiva
chantunala dals 15 da mars 2005 per «Quietar il traffic entaifer il
vitg», che premetta ina valur da V85% < 42 km/h en cas ch’in
tschancun da la via principala è er integrà, n’è damai betg accep-
tabla sin fundament da las explicaziuns survart. Era las cifras d’ac-
cidents che manchian apparentamain na pon betg decider pertu-
tgant la dumonda, sch’in deficit da segirezza cumprovà tras
in’expertisa po vegnir eliminà cun mesiras proporziunadas, ade-
quatas e necessarias. Gist en il traffic sin via èsi da deditgar in’auta
attenziun a la prevenziun d’accidents. Il giudicament d’ina situa-
ziun da segirezza na dastga perquai betg depender en emprima
lingia dal fatg, sch’in deficit da segirezza è cumprovabel u betg sin
fundament dals accidents gia succedids. Il Post da consultaziun
per la prevenziun d’accidents menziunescha en sia broschura spe-
zialisada era concernent l’art. 108 lit. a e b OSV (3.3 lieus da privel
specifics per la situaziun), ch’ils privels ch’èn visibels mo cun dif-
ficultads u betg a temp e na pon betg vegnir eliminads cun mesi-
ras singulas e stentas raschunaivlas, n’han per regla anc betg cha-
schunà accidents. Sch’ins po la finala cumparegliar la situaziun da
S. cun quella da M., po restar avert. Igl è necessari da giuditgar
mintgamai il singul cas concret. Cun divergiar da l’expertisa senza
motiv stringent, ha la preinstanza prendì ina decisiun arbitrara. Ul-
tra da quai han era las situaziuns da traffic a chaschun da la visita
oculara confermà las conclusiuns da l’expertisa e demussà a
moda impressiunanta la necessitad d’ina zona da tempo 30 sin
fundament dals deficits existents. Il trassé per part fitg stretg im-
pedescha ch’ils vehichels pli gronds pon cruschar. Sur lungs
tschancuns manca da tuttas duas varts in passape. Nua ch’in pas-
sape è avant maun, na correspunda el betg a la norma dad 1,5 me-

4/4 Strassenwesen PVG 2011
50
ters (norma da la VSS SN 640 070), mabain è bler pli stretg. Bleras
entradas da chasas mainan directamain sin la via. Gist persunas
cun charrotschas d’uffants u umans en la sutga cun rodas èn
sfurzads da sa mover per part unicamain sin via ed èn fermamain
exponids al traffic. Era per pudair cruschar in l’auter ston ils pe-
duns sviar sin via. Il deficit da segirezza vegn anc augmentà tras
las curtas distanzas da vista. Ch’igl exista ina situaziun da privel
sco descritta en l’expertisa, ha la visita oculara a S. confermà. Per-
quai n’èsi betg suandabel per tge motivs ch’il departament na po
eruir qua – cuntrari a l’expertisa – nagin deficit da segirezza. Re-
sumond èsi da constatar: l’introducziun d’ina zona da tempo 30
sin il tschancun da la via principala H19 a Sumvitg è, en concor-
danza cun l’expertisa, necessari sco er adequat ed opportun per
reducir ils deficits da segirezza existents, sco era las emissiuns da
canera e da svapurs. La mesira ademplescha las premissas ne-
cessarias tenor l’art. 108 OSV, uschia ch’il recurs è d’approvar.
U 11 16
Sentenzia dals 9 da settember 2011
Il recurs en chaussas dal dretg public cunter questa sentenzia,
inoltrà al Tribunal federal, è fin uss pendent.