gr_gerichte · R 2010 87 · 2011-02-01 · it

multa da construcziun | Baurecht

R 10 87
5avla Chombra 
SENTENZIA
dal 1. da favrer 2011
en la chaussa en lita da dretg administrativ
concernent multa da construcziun
1. a)
La ... SA cun sedia a ... è proprietaria da la parcella nr. 81 en la vischnanca 
da ... ... è procurist da la filiala da la ... SA a ... Sin la parcella nr. 81 en la 
vischnanca da ... sa chattavan ils bains immobigliars 104, 104-A, 104-B, 104-
C e 104-D. L’adversaria da recurs planisava sin la parcella nr. 81 ina via per 
il transport dals bischens d’atschal per l’ovra electrica. 
b)
Ils 15 d’avrigl 2010 è il recurrent s’infurmà tar il schef da l’uffizi da construcziun 
da la vischnanca davart las premissas per survegnir la permissiun da demolir 
ils edifizis correspundents. 
c)
Cun scriver dals 17 d’avrigl 2010 ha il recurrent communitgà a l’adversaria da 
recurs ch’ils edifizis marcads sin il plan agiuntà vegnian demolids. 
d)
Ils 26 d’avrigl 2010 ha il recurrent inoltrà a la vischnanca il formular per 
dumondas da construcziun concernent la demoliziun da las immobiglias 104, 
104-A, 104-B e 104-D. 
e)
A la fin d’avrigl 2010 è vegnì cumenzà cun las lavurs da demoliziun.
f)
L’intent da demoliziun è vegnì publitgà dals 6 fin ils 25 da matg 2010.
g)
Cun disposiziun dals 25 da matg 2010 ha l’adversaria da recurs constatà ch’i 
succedian sin la parcella 81 lavurs da demoliziun senza ch’ina permissiun da 


construcziun saja vegnida concedida. Ella ha pretendì che questas lavurs 
vegnian interruttas immediat ed ha dumandà la ... SA da s’exprimer davart 
questa renfatscha entaifer 10 dis. 
h)
Cun disposiziun dals 4 da zercladur 2010 ha l’adversaria da recurs lubì la 
demoliziun dals edifizis 104, 104-A, 104-B, 104-C, 104-D e 104-E ed ha fatg 
attent che l’entschatta da construcziun sa drizzia tenor art. 91 LPTGR (lescha 
chantunala davart la planisaziun dal territori). Siond che las lavurs da 
demoliziun hajan però cumenzà gia avant che disponer da la permissiun da 
construcziun, vegnia averta ina procedura penala. 
i)
L’adversaria da recurs ha argumentà en il scriver dals 13 da fanadur 2010 
che la ... SA n’haja betg prendì posiziun entaifer il termin fixà cun la 
disposiziun dals 25 da matg 2010 e perquai saja il fatg renfatschà ad ella 
vegnì acceptà. Tenor art. 95 LPTGR spetgia ina multa da fr. 200.-- fin fr. 
40’000.--. La responsabladad portia tenor art. 93 LPTGR quella persuna che 
mainia l’interpresa. En quest cas saja quai il recurrent. Per pudair fixar la multa 
vegnia el dumandà d’inoltrar fin ils 23 da fanadur 2010 ina copia da la davosa 
decisiun davart la taxaziun da la taglia cun vigur legala.
k)
Cun scriver dals 21 da fanadur 2010 ha il recurrent explitgà ch’el haja 
dumandà ils 15 d’avrigl 2010 il schef da l’uffizi da construcziun tge ch’el 
stoppia far per ch’ils edifizis sin l’areal da campadi possian vegnir demolids. 
Quel al haja respundì ch’el duaja fixar quai en scrit ed agiuntar in plan cun ils 
edifizis correspundents. Quai haja el fatg cun in scriver dals 17 d’avrigl 2010. 
Diesch dis pli tard haja el survegnì da Fabian Denoth in formular cun la 
supplica d’emplenir quel. Sin quai al haja il schef da l’uffizi da construcziun 
communitgà per telefon che la permissiun da construcziun vegnia concedida 
suenter sias vacanzas. In di pli tard haja cumenzà la construcziun da la via. 
Co ch’ins avess pudì construir la via senza demolir ils edifizis na possia el 
betg s’imaginar. Gia trais dis avant che survegnir il scumond immediat da 
construir sajan las lavurs vegnidas interruttas.


l)
Cun disposiziun dals 13 d’avrigl 2010 ha l’adversaria da recurs ordinà cunter 
il recurrent ina multa da construcziun da Fr. 4’000.--. Ses argument: la 
demoliziun saja succedida durant la publicaziun dal project da construcziun e 
damai avant che la demoliziun saja vegnida lubida. Ina posiziun entaifer il 
termin fixà na saja betg vegnida inoltrada. Il scriver dals 21 da fanadur 2010 
saja succedì memia tard e na vegnia betg commentà. Sin fundament da la 
davosa taxaziun da la taglia (2006) e cun resguardar las decleraziuns fatgas 
saja la multa vegnida fixada sin fr. 4’000.--. 
m)
En il scriver dals 13 da settember 2010 ha ... recurrì cunter questa disposiziun 
penala ed ha proponì da l’abolir, da desister d’ina puniziun ed eventualiter 
d’ordinar ina multa da maximalmain fr. 300.--. El ha argumentà ch’ins haja 
violà l’udida giuridica, cunquai ch’ins n’haja betg resguardà en la disposiziun 
ses scriver dals 21 da fanadur 2010. Ultra da quai manchia ina motivaziun 
effectiva, siond ch’ins n’haja fatg naginas decleraziuns davart la culpa ed il 
cumportament persunal. Plinavant na saja era betg evident daco che la multa 
muntia a fr. 4’000.--. La finala sajan el e l’adversaria da recurs sa cunvegnids 
che quella construeschia e utiliseschia la via per il transport a l’ovra electrica. 
Per construir la via hajan ins stuì demolir ils edifizis. Cun la permissiun 
posteriura da la vischnanca per la demoliziun saja il stadi illegal vegnì restabilì 
entaifer paucs dis da vart da l’adversaria da recurs. Il recurrent haja fidà a 
quai ch’il schef da l’uffizi da construcziun haja ditg e saja stà da l’avis che la 
construcziun da la via cuntegnia era la permissiun da demoliziun. La 
demoliziun saja stada unicamain en l’interess da la vischnanca (transport dals 
bischens). Ses agir na saja stà ni intenziunà ni negligent. Ins haja gia dà ad 
el la permissiun a bucca. En cas ch’ins al possia tuttina reproschar in 
cumportament chastiabel, saja la culpa stada pitschna e perquai saja, tenor 
art. 52 dal cudesch da dretg penal, da desister d’ina puniziun. Concernent 
l’autezza da la multa saja da dir che la Dretgira administrativa haja considerà 
en R 07 88 ina multa da fr. 2’000.-- sco memia auta per ina violaziun formala 
dal dretg da construcziun. En il cas preschent hajan ins dumandà per ina 
permissiun da construcziun che saja vegnida concedida paucs dis suenter il 
scumond immediat da construir. Commensurada saja perquai per il pli ina 
multa da maximalmain Fr. 300.--.


n)
Cun scriver dals 4 da settember 2010 ha l’adversaria da recurs prendì 
posiziun e proponì da refusar il recurs. Il scriver dal recurrent dals 21 da 
fanadur 2010 na saja betg vegnì resguardà, perquai ch’il cuntegn n’era betg 
relevant per chattar la decisiun. La multa saja vegnida motivada. La culpa dal 
recurrent saja gravanta, perquai ch’ins al haja avertì ordavant ed el, sco 
fiduziari d’immobiglias professiunal e rutinà, saja versà en dumondas da 
construcziun. Las relaziuns persunalas hajan ins resguardà cun la dumonda 
d’inoltrar la taxaziun da la taglia. L’autezza da la multa saja necessaria per 
evitar in pregiudizi. La construcziun d’ina via temporara na stettia ultra da quai 
betg en connex cun la demoliziun da las immobiglias. Sch’il schef da l’uffizi 
da construcziun duess avair dà consentiments, n’avess il recurrent betg 
dastgà sa fidar da quels. 
o)
En sia resposta ha il recurrent argumentà ch’ins n’haja betg fixà ina via 
temporara, mabain ina via stabla. Signur Neuhäusler haja dà sco schef da 
l’uffizi da construcziun in’infurmaziun lianta. Ils motivs per la fixaziun dal chasti 
na sajan betg evidents. Il recurrent saja dentant pensiunà. L’adversaria da 
recurs saja sa referida a la taxaziun da la taglia per l’onn 2006. E per finir 
n’hajan ins era betg documentà la furma da la culpa e l’intent dal chasti. 
p)
Duplitgond argumentescha l’adversaria da recurs ch’ins haja cumenzà a 
demolir senza avair a disposiziun ina permissiun da construcziun, quai saja 
ina violaziun d’art. 86 LPTGR. Ins stoppia distinguer il sequent: la demoliziun 
saja ina part da la procedura per la permissiun da construcziun. La via 
percunter saja vegnida construida sco provisori en il rom da la procedura 
d’approvaziun dal plan per la construcziun da l’ovra idraulica. Quai na dovria 
nagina permissiun da la vischnanca. Questa pista da construcziun saja 
vegnida construida cun l’opziun da pudair inoltrar a temp inditgà a l’autoritad 
da construcziun ina dumonda per mantegnair definitivamain la via. Il dretg 
d’udida giuridica na saja betg vegnì violà. La reducziun da la multa proponida 
dal recurrent mussia che quel saja conscient da ses surpassament. La multa 
ordinada saja commensurada e necessaria. 


Ulteriuras argumentaziuns da las partidas en las scrittiras giuridicas vegnan, 
sche necessari, commentadas en las consideraziuns.
La dretgira tira en consideraziun:
1. a)
Tenor art. 49 al. 1 lit. a LGA giuditgescha la Dretgira administrativa recurs 
cunter decisiuns communalas. En cas da la disposiziun penala sa tracti d’ina 
disposiziun communala.
b)
L’object da contestaziun en quest cas da procedura da recurs furma la 
disposiziun penala dals 13 d’avust 2010. Contestabel e d’examinar è, sche 
l’adversaria da recurs ha punì il recurrent cun bun dretg e sche l’autezza da 
la multa è commensurada. 
2. a)
Il recurrent crititgescha l’emprim la violaziun dal dretg d’udida giuridica. Il dretg 
d’udida giuridica sco dretg da cundecisiun orientà a la persuna pretenda, che 
l’autoritad taidlia effectivamain ils arguments da la persuna pertutgada da la 
decisiun en sia posiziun giuridica, als giuditgeschia seriusamain e cun tut quità 
ed als respectia en sia procedura da decisiun. Da quai resulta l’obligaziun 
fundamentala da las autoritads da motivar lur decisiuns. La motivaziun d’ina 
decisiun sto esser scritta uschia che la persuna pertutgada po, sche 
necessari, la contestar a moda accurata. (DTF 123 I 34 cons. 2c). 
b)
En questa chaussa ha l’adversaria da recurs dumandà il recurrent ils 25 resp. 
ils 27 da matg da prender posiziun pertutgant la chaussa renfatschada ad el. 
Il recurrent n’ha betg inoltrà ina protesta entaifer il termin, mabain pir dus mais 
pli tard. A l’adversaria da recurs vegn renfatschà ch’ella n’haja betg prendì 
posiziun concernent il scriver dals 21 da fanadur 2010. En princip sto 
in’autoritad s’occupar cun ils arguments da la persuna pertutgada. En quest 
cas ha il recurrent bain inoltrà sia posiziun memia tard, la decisiun è però 
vegnida decretada pir suenter avair retschavì questa posiziun e perquai sto la 
posiziun en princip vegnir resguardada. Cuntrari a l’opiniun dal recurrent 
respecta l’adversaria da recurs a moda suffizienta ils arguments dal recurrent 
e motivescha la decisiun a moda confurma al dretg. Ins na po perquai betg 


discurrer d’ina violaziun da l’obligaziun da motivar resp. dal dretg d’udida 
giuridica. En la posiziun dals 21 da fanadur 2010 menziunescha il recurrent 
per la gronda part andaments ed eveniments cronologics dal temp avant la 
dumonda da permissiun da construcziun e la demoliziun dals edifizis. 
L’adversaria da recurs resguarda quests fatgs en sia decisiun e preschenta 
ils andaments tenor sia optica. Perquai n’èsi betg evident pertge che la 
vischnanca na duess betg esser s’occupada culs arguments dil recurrent. Er 
il fatg ch’il recurrent è stà capabel da contestar la decisiun a moda adequata 
mussa che la decisiun è vegnida motivada suffizientamain. 
c)
Plinavant crititgescha il recurrent ch’ins n’haja betg prendì posiziun ni 
concernent la culpa e l’intent dal chasti ni davart las relaziuns finanzialas. 
Questa vista n’è betg suandabla.
aa)
Pertutgant la culpa pon ins dir che la norma penala da la lescha chantunala 
davart la planisaziun dal territori (art. 95 LPTGR) prevesa chastis tant per il 
cumportament intenziunà sco er per il cumportament negligent. Perquai n’èsi 
betg relevant, sch’il recurrent ha agì a moda intenziunada u negligenta (VGU 
R 07 61/95). En la decisiun vegn argumentà ch’il recurrent haja agì malgrà 
ch’el enconuscheva las leschas communalas resp. avess pudì consultar 
quellas, essend ch’el na saja betg in laic. Questas explicaziuns n’èn nagut 
auter che remartgas pertutgant la savida sco element da la culpa. Concernent 
la culpa vegn plinavant remartgà ch’ins haja resguardà a favur dal recurrent 
che quel n’haja gì naginas motivaziuns finanzialas. En tut tanschan questas 
explicaziuns per motivar la culpa dal recurrent. 
bb)
Il recurrent sa referescha al princip da la protecziun da la confidenza, siond 
ch’el haja fidà ad in’infurmaziun uffiziala. En quest punct sa cuntradin ils 
arguments da l’adversaria da recurs e dal recurrent. Quai na gioga però 
nagina rolla. Schizunt sch’il schef da l’uffizi da construcziun avess dà 
l’infurmaziun pretendida dal recurrent („La permissiun per la construcziun da 
la via saja en urden e la permissiun per demolir ils edifizis vegnia ordinada da 
la vischnanca suenter sias vacanzas“), na pudess il recurrent betg sa referir 
a quella. Per conceder ina permissiun da construcziun è per l’ina l’entira 
autoritad da construcziun responsabla (quai che fiss era implitgà en 


l’infurmaziun pretendida). Plinavant è la permissiun mo vegnida messa en 
vista (uschia era R 06 102, R 07 61/95). Cun quai n’avess el pia gnanc 
survegnì ina „permissiun a bucca“, quai che na tanschess però era betg tenor 
art. 86 e 91 LPTGR. Ultra da quai stueva il recurrent la finala gea savair ch’el 
aveva inoltrà ina dumonda da construcziun en scrit. Ina basa da confidenza 
n’è damai tuttavia betg evidenta en il cas preschent. Plinavant na gioghi era 
nagina rolla co che la via stat en connex cun la demoliziun da l’immobiglia. 
Apparentamain n’èn las partidas betg d’accord en questa dumonda. Il 
recurrent ha inoltrà ina dumonda da construcziun en scrit ed ha stuì spetgar 
fin che quella è vegnida approvada cun ina permissiun da construcziun en 
scrit. 
cc)
Il recurrent crititgescha plinavant che l’adversaria da recurs n’haja betg 
explitgà l’intent dal chasti. Quai na pon ins betg approvar. Igl è evident ch’ins 
vul chastiar cun la multa la violaziun formala dal dretg da construcziun, u sco 
quai che la vischnanca s’exprima: „per ch’in tal cumportament na daventia 
nagina disa“. Quai n’è nagut auter ch’ina motivaziun preventiva speziala resp. 
generala. En quest connex ston ins constatar che la funcziun da reparaziun 
ed il mument da culpa èn main exprimids en il dretg administrativ che en il 
dretg penal (Urs Beeler, Die widerrechtliche Baute, diss. 1984, p. 111s.).
dd)
Areguard las relaziuns finanzialas ha l’adversaria da recurs renvià a la 
taxaziun dal 2006. Quai tanscha, pertge che quella documentescha la 
capacitad finanziala che er il recurrent enconuscha. Las cifras na ston betg 
esser cuntegnidas en la decisiun sezza e perquai na dovri betg autras 
explicaziuns. Il recurrent renviescha en questa chaussa a la decisiun R 07 88. 
Cuntrari a la chaussa preschenta han ins tralaschà en lezza decisiun 
d’envidar il pertutgà da prender posiziun e d’infurmar davart la capacitad 
finanziala. Ultra da quai n’avevan ins en quella decisiun betg annunzià la 
norma penala. Quest renviament n’è damai nagin agid en il cas preschent.
d)
Tenor art. 86 al. 1 LPTGR dastgan edifizis ed implants (projects da 
construcziun) vegnir construids, modifitgads, demolids u midads en lur intent 
mo cun la permissiun en scrit da l’autoritad communala. Projects da 


construcziun dastgan vegnir iniziads uschespert che la permissiun da 
construcziun en scrit è avant maun (art. 91 al. 1 LPTGR). Per che las 
prescripziuns legalas vegnian observadas, per ch’ils edifizis e ch’ils 
stabiliments construids correspundian als plans permess ed a la profilaziun e 
per che las disposiziuns accessoricas vegnian resguardadas èn responsabels 
ils patruns da construcziun, las proprietarias ed ils proprietaris ed ulteriuras 
persunas autorisadas sco era las persunas incumbensadas cun il project da 
construcziun e la realisaziun da quel (art. 93 al. 1 LPTGR). Chastiabla è la 
violaziun intenziunada u negligenta, commessa da las persunas responsablas 
tenor artitgel 93 (art. 95 al. 2 LPTGR). En il cas preschent èsi evident ch’il 
recurrent sco responsabel per il project ha commess ina violaziun formala dal 
dretg da construcziun cun cumenzar a demolir ils edifizis avant ch’el ha 
retschavì la permissiun da construcziun en scrit.
 
e)
En dumonda stat per finir anc l’autezza da la multa. Tgi che violescha la lescha 
davart la planisaziun dal territori u relaschs e disposiziuns dal chantun u da 
las vischnancas che sa basan sin quella, vegn chastià tenor art. 95 LPTGR 
cun ina multa tranter fr. 200.-- e fr. 40’000.--. En cas spezialmain grevs, surtut 
tar engurdientscha, n’è l’autoritad responsabla betg liada a questa multa 
maximala. Il recurrent renviescha a la decisiun R 07 88, tenor la quala ina 
multa da fr. 2’000.-- per ina violaziun unicamain formala è vegnida giuditgada 
sco nuncommensurada. Tenor art. 7 al. 2 en cumbinaziun cun art. 1 PP 
(lescha davart la procedura penala) vegn era applitgada en la lescha penala 
communala per la fixaziun dal chasti la prescripziun generala da l’art 47 PP. 
Tenor quella è la summa da la multa da definir tenor las relaziuns finanzialas 
dal delinquent uschia che quel patescha d’ina multa che correspunda a sia 
culpa. Il punct da partenza per evaluar l’autezza da la multa è damai la culpa 
dal delinquent. Ins vul però evitar ch’ina multa saja main dira per ina persuna 
cun ina situaziun economica ferma che per ina persuna cun ina situaziun 
economica debla. Per definir l’autezza da la multa vegn per quest motiv 
resguardada en in ulteriur pass la situaziun persunala d’in delinquent, oravant 
tut las entradas e la facultad (DTF 116 IV 4; VGU R 07 61). Resguardond la 
capacitad finanziala dal recurrent cun entradas da fr. 347’000.-- ed ina 
facultad da fr. 6.2 milliuns tenor la taxaziun dal 2006 (quella na vegn 


probablamain era betg ad esser essenzialmain pli bassa dapi la pensiun), 
para ina multa da fr. 4’000.-- commensurada. Perquai è il recurs da refusar 
cumplainamain. 
3.
Cun quest resultat van ils custs da procedura sin fundament d’art. 73 LGA a 
quint dal recurrent.
La dretgira decida damai:
1.
Il recurs vegn refusà.
2.
Ils custs da dretgira, consistents
- d’ina taxa dal stadi da
fr.
2’000.--
- e las expensas da la chanzlia da
fr.
248.--
total
fr.
2’248.--
van a quint dal recurrent ed èn da pajar entaifer 30 dis suenter la consegna da 
questa decisiun a l’administraziun da finanzas dal chantun Grischun, Cuira.