gr_gerichte · R 2015 98 · 2016-06-28 · it

dumonda da construcziun | Baurecht

VERWALTUNGSGERICHT DES KANTONS GRAUBÜNDEN
DRETGIRA ADMINISTRATIVA DAL CHANTUN GRISCHUN
TRIBUNALE AMMINISTRATIVO DEL CANTONE DEI GRIGIONI
R 15 98
5. combra 
parsura
Stecher
derschaders
Meisser, Audétat 
actuara ad hoc
Berry-Cathomas
SENTENZIA
dils 28 da zercladur 2016
ella caussa en lita da dretg administrativ 
A._____,
representaus digl advocat lic. iur. Josef Brunner,
recurrent
encunter 
Vischnaunca X._____,
adversaria da recuors 1
e
B._____,
adversari da recuors 2
concernent damonda da baghegiar


- 2 -
1.
Ils _____ ha B._____ (adversari da recuors) inoltrau all’instanza da 
baghegiar dalla Vischnaunca X._____ ina damonda da sanar e midar la 
habitaziun. La damonda da baghegiar ei vegnida publicada ils _____ .
2.
Encunter quella damonda da baghegiar ha A._____ (recurrent) inoltrau ils 
_____ ina protesta. El ha proponiu da buca lubir la damonda da 
baghegiar. Ei seigi buca vegniu discutau cun ils ulteriurs cumproprietaris 
resp. ins seigi buca secunvegnius en caussa. Ils ulteriurs proprietaris 
hagien buca dau lur consentiment. Cun engrondir il balcun seigi il passadi 
general alla fatschada nord impedius resp. restrenschius fermamein. Ina 
nova repartiziun dils cuosts da scaldament e dils cuosts accessoris 
generals, necessaria sin fundament dil baghetg annex (sco premissa per 
dar la lubientscha), seigi mai vegnida presentada ni approbada. La 
situaziun arisguard il diember da parcadis gia avon insufficients seigi aunc 
vegnida pli precara entras il baghetg annex e da quella problematica seigi 
da tener quen en cunvegnientscha cun ils cumproprietaris. 
3.
Ils _____ ha igl adversari da recuors inoltrau sia posiziun. La protesta 
stoppi vegnir refusada. En cass dallas lavurs planisadas setracti ei d’ina 
sanaziun ed aschia d’in manteniment dalla valur dalla substanza 
architectonica existenta. La cubatura dil baghetg semidi buca. Vid la 
fatschada vegnien sulettamein las finiastras plazzadas per part autramein 
resp. engrondidas a moda mudesta ed igl esch d’entrada vegni spustaus. 
Il balcun existent, che stoppi vegnir remplazzaus parzialmein per motivs 
da segirezia, vegni engrondius in tec. Ulteriuras adattaziuns vegnien 
fatgas egl intern dil baghetg. Ils ulteriurs cumproprietaris seigien ni 
pertuccai en ina dimensiun pli gronda dallas mesiras da sanaziun 
planisadas ni hagien da temer disavantatgs (p.ex. muort impediments da 
construcziun ni concernent aspects finanzials). Igl adversari da recuors 
hagi tenor igl uorden d’utilisaziun vertent il dretg d’utilisaziun exclusiv per 
la part dalla construcziun pertuccada sco era la maioritad dallas parts cun 


- 3 -
ina part dalla cumproprietad da 58%. Ina cunvegna seigi buca necessaria. 
Ultra da quei vegni il passadi alla fatschada nord ni impedius ni 
restrenschius fermamein, mobein schizun plitost levgiaus. La repartiziun 
dils cuosts da scaldament e dils cuosts accessoris generals seigi buca 
relevonta per la lubientscha dalla damonda da baghegiar. Cunquei ch’ei 
setracti en connex cun la damonda da baghegiar sulettamein d’ina 
sanaziun dall’unitad da habitar existenta, resti la situaziun da parcadis la 
finala sco tochen dacheu. 
4.
La cumissiun da baghegiar X._____ ha decidiu ils _____ da buc entrar sin 
ils puncts 1 tochen 3 dalla protesta, cunquei che las pretensiuns 
pertucchien il dretg privat e buca prescripziuns dil dretg public 
(specialmein dalla lescha da baghegiar da Y._____ e dalla lescha 
federala e cantunala da planisaziun dil territori). Ei seigi buca caussa dalla 
vischnaunca da reglar talas differenzas denter proprietaris privats. Il punct 
4 dalla protesta ha ella refusau, cunquei che las pretensiuns da parcadis 
tenor art. 56 LBC seigien ademplidas. La lubientscha da baghegiar ei 
vegnida concedida e communicada agl adversari da recuors il medem di.
5.
Cun scriver dils _____ ha il recurrent communicau ch’el accepti buca la 
decisiun dalla cumissiun da baghegiar e ch’el fetschi suandar sia 
argumentaziun. Ils _____ ha el schau inoltrar sia posiziun. Tenor art. 89 
al. 3 LPTGR havessien omisdus cumproprietaris giu da suttascriver la 
damonda da baghegiar, cunquei ch’els hagien mo communablamein il 
dretg da disponer. Ei setracti bein d’ina damonda da dretg civil, mo ella 
stoppi vegnir examinada el rom dalla procedura da baghegiar tenor dretg 
public. Sin la damonda da baghegiar seigi ei buca d’entrar resp. quella 
seigi da refusar cumpleinamein.
6.
En sia decisiun dils _____ ha la suprastonza communala dalla 
Vischnaunca X._____ (adversaria da recuors) decidiu da buc entrar sin ils 


- 4 -
puncts 1 tochen 3 dalla protesta dils _____, da refusar punct 4 e da 
conceder la lubientscha da baghegiar per sanar e midar la habitaziun 
(midar il liug e la grondezia da finiastras, niev esch d’entrada ell’emprema 
alzada dalla fatschada nord, engrondir il balcun ella secunda alzada dalla 
fatschada nord). L’argumentaziun ch’ei seigi sin fundament dad art. 89 al. 
3 LPTGR buca d’entrar sin la damonda da baghegiar seigi buca stada 
cuntenida ella protesta dils _____ ed aschia buca stada motiv per quella. 
Igl adversari da recuors hagi suttascret la damonda da baghegiar sco 
proprietari da baghegiar ed hagi indicau ch’el seigi identics cun il 
proprietari dil bein immobiliar. Tenor extract dallas datas dil bein 
immobiliar seigi el il proprietari exclusiv dil bein immobiliar nr. _____. Il 
bein immobiliar engrevegiaus cun cumproprietad seigi la parcella nr. 
_____. La lubientscha da baghegiar seigi ina constataziun dall’autoritad 
communala ch’ei detti buc impediments dil dretg public enviers in intent 
da baghegiar. Il proprietari dalla parcella da baghegiar seigi adina 
legitimaus d’inoltrar ina damonda da baghegiar. Per fuormas communa-
blas da proprietad (cumproprietad ni proprietad communabla) seigi il 
consentiment da tut ils proprietaris necessaris tut tenor tgei dimensiun 
ch’igl intent da baghegiar hagi e tgei fuorma che las relaziuns da 
proprietad hagien tenor art. 647c ss. e 653 CCS. Era persunas che 
hagien buc il dretg sin in sulom da baghegiar ni buc il dretg exclusiv sin 
quel sappien inoltrar ina damonda da baghegiar. Igl adversari da recuors 
seigi cumproprietari dil baghetg sin parcella nr. _____ cun ina quota da 
580/1000. El register funsil vegni ei menziunau in uorden d’utilisaziun. Ei 
seigi nunraschuneivel che l’autoritad da baghegiar havessi da sclarir ultra 
d’ina examinaziun summarica la legitimaziun vid la parcella da baghegiar 
ni igl uorden d’utilisaziun e d’administraziun per la cumproprietad. Sche la 
legitimaziun seigi buca clara per motivs da dretg privat, seigi surschau 
all’autoritad da baghegiar da tractar la damonda da baghegiar sebasond 
sin il dretg public ni da remetter l’examinaziun dalla damonda da 
baghegiar, entochen ch’il derschader civil hagi pronunziau ina sentenzia. 


- 5 -
Essenzialmein seigi ei buca caussa dalla vischnaunca da decider davart 
l’existenza da relaziuns dil dretg privat. Sche l’autoritad da baghegiar 
giudicheschi la damonda da baghegiar, seigi ella obligada da conceder la 
lubientscha da baghegiar, sche las determinaziuns dil dretg material 
seigien observadas. Tenor igl uorden d’utilisaziun en connex cun la 
purificaziun dil register d’immobilias e servituds da Y._____ pertucchi la 
damonda da baghegiar sulettamein parts dalla casa, dallas qualas il 
petent sappi disponer tenor igl uorden d’utilisaziun. Ord vesta dil dretg 
public sappi il project vegnir approbaus, cunquei ch’el corrispundi agl 
uorden da baghegiar. Il recurrent stoppi far valer a maun dil dretg civil 
sias pretensiuns tenor ils puncts 1 tochen 3. Medemamein ils _____ ha la 
suprastonza communala communicau la lubientscha da baghegiar agl 
adversari da recuors.
7.
Ils _____ ha il recurrent inoltrau in recuors alla dertgira administrativa dil 
cantun Grischun ed ha proponiu dad abolir la lubientscha da baghegiar 
concedida agl adversari da recuors sco era la decisiun da protesta dils 
_____. Al recuors seigi ei dad accordar in effect suspensiv. Las partidas 
seigien cumproprietarias dalla parcella nr. _____ ed igl adversari da 
recuors vegli far lavurs da renovaziun senza il consentiment dil recurrent. 
Il project da construcziun dispiteivel cumpegli cun spustar ed engrondir 
finiastras, far in niev esch d’entrada e slargar il balcun (quei che 
restrenschess in passadi general existent) denter auter midadas 
essenzialas vid las parts sfurzadamein communablas dil baghetg. La 
damonda da baghegiar corrispundenta seigi vegnida suttascretta mo dad 
in cumproprietari, quei che cunterfetschi evidentamein ad art. 89 al. 3 
LPTGR. Sch’il patrun da construcziun seigi buc il proprietari dil sulom, 
seigi la damonda da baghegiar da consutsignar da quel. Sin la damonda 
da baghegiar havess ins perquei gia per motivs formals buc astgau 
entrar. Sch’il dretg da construcziun public prescrivi l’autorisaziun da 
baghegiar tenor dretg civil, seigi quella d’examinar preliminarmein 


- 6 -
dall’autoritad da baghegiar (PDA 2011 nr. 19). Tenor la pratica unanima 
dalla dertgira administrativa e dalla dertgira federala havess la damonda 
da baghegiar stuiu vegnir renviada era per motivs materials, malgrad che 
motivs da dretg civil e buca motivs che pertuccan il dretg da construcziun 
s’opponien alla lubientscha. In cunparticipau ad in’immobilia tenor il dretg 
da proprietad stoppi numnadamein buc acceptar da vegnir sfurzaus ella 
rolla dil plonschider tenor dretg civil pervia d’in project inoltrau 
autoritarmein d’in auter cumproprietari (PDA 1987 nr. 20). En quei senn 
seigi ei vegniu constatau il suandont en in cass fetg semegliont: en cass 
da relaziuns da cumproprietad e da proprietad en condomini seigi negin 
cumproprietari 
autorisaus 
exclusivamein 
d’inoltrar 
damondas 
da 
baghegiar en connex cun parts da construcziun che determineschan la 
fuorma externa e la cumparsa dil baghetg (PDA 1982 nr. 23). La 
preinstanza hagi ultra da quei explicau nungiustificadamein ch’il recurrent 
hagi fatg sias objecziuns concernent art. 89 al. 3 LPTGR memia tard, ton 
pli che reprimandas che sustegnan mo la pretensiun da dretg oriunda 
astgien vegnir presentadas ed inoltradas posteriuramein da principi en 
mintga stadi dalla procedura (PDA 1999 nr. 51). La preinstanza 
persequiteschi ina pratica da lubientscha dètg stinada cun pretender ch’il 
punct decisiv per survegnir la lubientscha da baghegiar seigi en emprema 
lingia il risguard dallas disposiziuns dalla polizia da construcziun e buca 
forsa l’autorisaziun da disponer reala dil petent sco proprietari dil sulom. 
Ella vischnaunca X._____ savess aschia mintgin inoltrar ina damonda da 
baghegiar per tgei terren ch’ei seigi e quella vegness lubida, sch’il project 
risguarda la lescha da construcziun. Cuntrari all’opiniun dall’autoritad da 
baghegiar setracti ei buca da damondas digl uorden d’utilisaziun existent, 
perquei che quei reglament hagi buca sco object damondas dalla fuorma 
exteriura e dalla cumparsa dil baghetg. Las disposiziuns contestadas 
violeschien aschia en plirs risguards claramein il dretg e stoppien vegnir 
abolidas.


- 7 -
8.
En sia consultaziun dils 9 da december 2015 propona l’adversaria da 
recuors da refusar il recuors. Per l’argumentaziun sereferescha ella sin la 
decisiun contestada e fa valer supplementarmein ch’il petent seigi 
proprietari da terren ed hagi cun quei dretgs materials da disponer digl 
object. Plinavon constetti ei buca che mintgin sappi inoltrar ina damonda 
da baghegiar per tgei terren ch’ei seigi e che la vischnaunca concedi ina 
lubientscha da baghegiar per mintga project, basta che quel seigi 
conforms alla lescha da baghegiar.
9.
Cun scriver dils 30 da december 2015 ha igl adversari da recuors priu 
posiziun cun la proposta da refusar il recuors en tut ils puncts. Per 
l’argumentaziun renviescha el a sia posiziun dils 15 d’uost 2015. Plinavon 
fa el valer che siu architect, F._____, hagi contactau gia ordavon il 
recurrent ed hagi presentau ad el igl entir project. Sin damonda repetida 
co el vesi la caussa, hagi quel detg ch’el vegni mai a lubir ina midada vid 
la casa senza numnar motivs concrets. Ei astgi denton buc esser ch’in 
opponent sappi impedir in project necessari per il manteniment e cheutras 
era per l’utilisaziun d’ina immobilia.
10.
Il derschader d’instrucziun ha concediu ils 11 da schaner 2016 igl effect 
suspensiv. Il recurrent ha renunziau ils 15 da schaner 2016 en scret 
d’inoltrar ina replica. Cun brev dils 16 da mars 2016 ha il registratur funsil 
dil cirquit dil register funsil da Z._____ ediu igl uorden d’utilisaziun dils 21 
da fenadur 1995 pertuccont parcella nr. _____.
La dertgira trai en consideraziun:
1.
Ils objects da contestaziun dalla procedura da recuors presenta fuorman 
la decisiun dall’adversaria da recuors dils _____, cun la quala la protesta 
dil recurrent encunter la damonda da baghegiar inoltrada digl adversari da 


- 8 -
recuors ei vegnida refusada, sco era la lubientscha da baghegiar 
concedida il medem di. Dispiteivla e d’examinar ei la damonda, sche la 
protesta ei vegnida refusada cun raschun e consequentamein sche la 
lubientscha da baghegiar ei vegnida concedida cun raschun. 
2.
Il recurrent fa valer ch’ins havess gia per motivs formals buc astgau entrar 
sin la damonda da baghegiar, perquei ch’ella era vegnida suttascretta mo 
d’in cumproprietari, quei che cunterfetschi evidentamein ad art. 89 al. 3 
dalla Lescha davart la planisaziun dil territori dil cantun Grischun (LPTGR, 
DG 801.100). Tenor la pratica unanima dalla dertgira administrativa e 
dalla dertgira federala havess la damonda da baghegiar era stuiu vegnir 
renviada per motivs materials. Aschilunsch sco l’adversaria da recuors 
explichescha che l’argumentaziun dil recurrent da buc entrar sin la 
damonda da baghegiar a basa dad art. 89 al. 3 LPTGR seigi buca stada 
igl object dalla protesta dils 5 d’uost 2015, eis ei da render attent che las 
pretensiuns da dretg fatgas ella procedura dall’instanza precedenta san 
buca vegnir extendidas; igl ei denton admissibel da presentar novas 
pretensiuns da fatgs e novas propostas da cumprova ed aschia era novas 
argumentaziuns (art. 51 al. 2 e 3 lescha davart la giurisdicziun 
administrativa [LGA, DG 370.100]).
a)
La procedura per la lubientscha da baghegiar ha igl intent da constatar, 
sch’in project da construcziun planisau ni ina midada digl intent 
s’accordescha cun las prescripziuns respectivas dil dretg public 
(communal, cantunal e federal) [art. 89 al. 1 LPTGR]. La lubientscha da 
baghegiar vala tenor l’opiniun dominanta e la giurisdicziun vertenta sco 
lubientscha da polizia e constatescha che negins impediments tenor dretg 
public, surtut dalla polizia da construcziun e dalla planisaziun dil territori, 
s’opponan a quei project da construcziun. Quei munta d’ina vart ch’ei 
exista ina pretensiun legala da conceder la lubientscha da baghegiar, 
cura che tut las premissas da dretg public ein ademplidas. Da l’autra vart 


- 9 -
astgan las autoritads da concessiun giudicar da principi neginas 
damondas dil dretg privat, mobein astgan sereferir mo sin prescripziuns 
dil dretg public (cf. en quei connex: Andreas Baumann, Das Bewilligungs-
verfahren nach aargauischem Recht, Turitg 2007, p. 115 cun renviaments 
alla giurisdicziun dalla dertgira federala). En cass d’interpretaziuns 
differentas dalla legitimaziun da dretg civil eis ei tenor la giurisdicziun 
constanta dalla dertgira administrativa caussa dil derschader civil da 
giudicar davart igl effectiv resp. la dimensiun dils dretgs ed aschia era da 
decider, sch’igl ei da scumandar al patrun da construcziun da realisar siu 
project da construcziun ord optica dil dretg civil ni buca (cf. SDA R 09 73 
e 74 dils 19 da schaner 2010 consid. 2: damondas da dretg civil en 
connex cun dretgs d’access; SDA R 07 22 dils 13 da december 2007 
consid. 1: damonda da dretg civil concernent l’obligaziun da mantener in 
mir da sustegn; SDA R 06 4 dils 26 d’avrel 2007; cf. en quei connex: SDA 
R 12 113 dils 11 da december 2012 consid. 2b e sentenzia dalla dertgira 
federala 1C_146/2013 dils 15 da fenadur 2013 consid. 2.3). La damonda 
da baghegiar sto vegnir tractada, sch’ei existan sulettamein dubis 
concernent l'autorisaziun da baghegiar dil petent (PDA 1969 nr. 13; SDA 
R 11 3 dils 17 da matg 2011). Tenor la pratica dalla dertgira 
administrativa ein damondas da baghegiar denton buca da tractar, sch’in 
petent ha evidentamein negina autorisaziun da baghegiar tenor il dretg 
civil. Davostier stat la ponderaziun ch’ins sa per regla buca pretender 
dallas autoritads da baghegiar ch’ellas examineschien materialmein 
damondas da baghegiar che pretendan eventualmein sclariments 
cumplicai, sch’igl ei gnanc segir ch’ei exista in’autorisaziun da baghegiar 
(PDA 1990 nr. 25, 1987 nr. 20 e 1982 nr. 23).
b)
Tenor art. 89 al. 3 LPTGR sto ina damonda da baghegiar vegnir 
consutsignada dil proprietari ni dalla proprietaria, sch’il patrun da 
construcziun ei buc il proprietari dil sulom. Cun suttascriver la damonda 
da baghegiar expriman ils proprietaris ch’els ein d’accord cun la damonda 


- 10 -
da baghegiar inoltrada dil patrun da construcziun. Aschia eis ei garantiu 
che l’autoritad da baghegiar examinescha mo damondas da baghegiar, 
sch’il petent ei legitimaus entras il dretg civil da realisar il project da 
construcziun 
ch’ei 
d’approbar 
(sentenzia 
dalla 
dertgira 
federala 
1C_529/2014 dils 13 d’october 2015 consid. 4.5). Quella determinaziun 
vul damai preservar l’autoritad egl interess dall’efficienza d’examinar 
projects da construcziun che san tut tenor gnanc vegnir realisai, perquei 
ch’ina autoritad da baghegiar maunca (tenor dretg civil) [messadi dalla 
regenza al cussegl grond concernent la revisiun dalla lescha davart la 
planisaziun dil territori dil cantun Grischun, carnet nr. 3/2004-2005, 
p. 365]. La norma duei era evitar ch’in cunparticipau ad in’immobilia vegni 
sfurzaus d’in auter cunparticipau ella rolla dil plonschider tenor dretg civil 
el rom d’in project inoltrau autocraticamein (PDA 1987 nr. 20). Damondas 
da dretg civil ein perquei relevontas ella procedura per la lubientscha da 
baghegiar denter auter, sch’il patrun da construcziun ei buca resp. buc il 
proprietari exclusiv dil sulom. 
c)
Igl adversari da recuors e petent dalla damonda da baghegiar ei el cass 
present buc il proprietari exclusiv dil bein immobiliar nr. _____. Tenor igl 
extract dil register funsil dil circuit da Z._____ dils 6 d’october 2015 ein il 
recurrent (cumproprietari cun 420/1000, sulom da cumproprietad nr. 
_____) ed igl adversari da recuors (cumproprietari cun 580/1000, sulom 
da cumproprietad nr. _____) cumproprietaris dil bein immobiliar, sin il qual 
sesanfla ina casa da habitar. Tenor art. 646 al. 1 dil cudisch civil svizzer 
(CCS, DS 210) setracta ei d’ina cumproprietad sco ina fuorma da 
proprietad communabla, sche pliras persunas han proprietad vid ina 
caussa, mintgina per ina part e senza che la caussa seigi dividida 
materialmein. Per disponer dalla caussa sezza drova ei da principi il 
conclus unanim dils cumproprietaris (art. 648 al. 2 ed art. 653 al. 2 CCS). 
Concernent las necessitads da consentiment per prender per mauns 
mesiras da construcziun prevesa art. 647c CCS en connex cun mesiras 


- 11 -
da construcziun necessarias il consentiment dalla maioritad da tut ils 
cumproprietaris, art. 647d CCS en connex cun mesiras utilas il 
consentiment dalla maioritad da tut ils cumproprietaris che representan il 
medem mument la gronda part dalla caussa ed art. 647e CCS en connex 
cun midadas che surveschan agl embelliment ed alla cumadeivladad 
(aschinumnadas midadas luxuriusas) il consentiment da tut ils 
cumproprietaris. Sch’ina cuminonza cumpeglia mo dus cumproprietaris 
obtegnan ins naturalmein negina maioritad ed ei drova facticamein adina 
in consens (cump. Christoph Brunner/Jürg Wichtermann, Basler 
Kommentar Zivilgesetzbuch II, 5. ediziun, Basilea 2015, art. 647 N 37; 
cump. art. 647 al. 2 CCS). Ella constellaziun presenta drova ei damai il 
consentiment dil recurrent e digl adversari da recuors per prender per 
mauns ina mesira da construcziun vid l’immobilia ch’ei en cumproprietad. 
Ei dependa buc a tgeinina dallas categorias numnadas che las mesiras 
planisadas tenor damonda da baghegiar vegnessen attribuidas.
d)
Vid quei resultat mida era igl uorden d’utilisaziun dils 21 da fenadur 1995 
nuot, il qual ei menziunaus el register funsil. Denter auter attribuescha 
quel als cumproprietaris (lezza ga D._____ [part dalla cumproprietad: 
420/1000], E._____ [part dalla cumproprietad: 352/1000] e B._____ [part 
dalla cumproprietad: 228/1000]) dretgs d’utilisaziun exclusivs per certas 
parts digl edifeci sin la parcella nr. _____. Quei che risguarda las 
relaziuns denter ils cumproprietaris respectivs dalla parcella renviescha 
igl uorden d’utilisaziun allas prescripziuns d’art. 647 ss. CCS e quei che 
risguarda l’administraziun allas prescripziuns tenor art. 712e ss. CCS, 
malgrad ch’ei setracta en quei cass buca d'ina proprietad en condomini. 
Aschia s’avischinan ins al dretg special arisguard la proprietad en 
condomini sco cumproprietad qualificada (art. 712a – 712t CCS). La 
proprietad en condomini cumpeglia la part dalla cumproprietad d’ina 
parcella, la quala dat il dretg special al cumproprietari da duvrar 
exclusivamein certas parts d’in edifeci (p.ex. singulas alzadas ni parts da 


- 12 -
quellas) e da baghegiar ora igl intern da quellas (art. 712a al. 1 ed 
art. 712b al. 1 CCS). Objects che san buc esser objects dil dretg special 
ein tenor art. 712b al. 2 CCS denter auter ils stabiliments ed ils indrezs 
che surveschan era als auters proprietaris en condomini per l’utilisaziun 
da lur localitads (aschinumnadas parts communablas). Per saver tractar 
ina damonda da baghegiar en cass ch’ina part communabla seigi 
pertuccada ston ins, applicond art. 712g al. 1 CCS, verificar da principi a 
maun dallas disposiziuns dad art. 647c ss. CCS, schebein la lubientscha 
da baghegiar tenor dretg civil maunca buc evidentamein. Concernent in 
project da construcziun che pertucca sulettamein ina part digl edifeci che 
vala sco object dil dretg special ha il proprietari en condomini perencunter 
da principi persuls il dretg da construcziun (SDA R 12 118 dils 27 
da november 2012). Cun la part da cumproprietad sempla san ins bein 
colligiar in dretg d’utilisaziun exclusiv per certas parts digl edifeci (art. 647 
al. 1 CCS). Ins sa denton gest buca colligiar cun quella cumproprietad 
sempla in dretg exclusiv per prender per mauns mesiras da construcziun 
vid resp. en quellas parts sco il dretg exclusiv da midar igl interiur da 
singulas parts digl edifeci ch’ein objects dil dretg special en cass da 
proprietad en condomini. Anzi, la cuminonza dils cumproprietaris ei da 
principi indispensablamein cumpetenta da far midadas da construcziun 
(agl intern ed agl extern) vid igl edifeci aunc adina communabel 
(Brunner/Wichtermann, BSK CCS II, el liug indicau, art. 647 N 14).
e)
Igl ei pia in fatg fix ch’igl adversari da recuors ei buc autorisaus da realisar 
persuls las mesiras da construcziun tenor la damonda da baghegiar, 
mobein ch’ei drova persuenter il consentiment dad omisdus cumpro-
prietaris. En cass cumparegliabels, nua che la damonda da baghegiar per 
il project da construcziun pertuccava la proprietad communabla d’ina 
proprietad en condomini e nua ch’il consentiment necessari per quella era 
buc avon maun, han ins buca saviu entrar sin la damonda da baghegiar e 
buca tractar quella materialmein, perquei ch’il petent era sut quellas 


- 13 -
circumstanzas evidentamein buc autorisaus da realisar la construcziun 
per motivs tenor dretg privat (sentenzia dalla dertgira federala 
1C_116/2013 dils 11 d’october 2013 consid. 5; PDA 1982 nr. 23). En quei 
senn maunca agl adversari da recuors el cass present evidentamein 
l'autorisaziun da baghegiar tenor dretg civil. La damonda da baghegiar 
havess duvrau il consentiment dil recurrent, per exempel cun schar 
sutsignar supplementarmein quel la damonda da baghegiar. L’autoritad 
da construcziun havess per consequenza buc astgau entrar sin la 
damonda da baghegiar e buc astgau tractar ella materialmein. Il recuors 
vegn perquei approbaus e la lubientscha da baghegiar sco era la decisiun 
da protesta dils _____ vegnan abolidas.
3.
En vesta da quei resultat dalla procedura vegnan ils cuosts da dertgira 
che muntan a fr. 1’500.--, sebasond sin art. 73 al. 1 LGA, imponi 
mintgamai miez e miez all’adversaria da recuors ed agl adversari da 
recuors. Tenor art. 78 al. 1 LGA ston ils dus adversaris da recuors 
plinavon indemnisar il recurrent representaus entras in advocat. La nota 
da cuosts inoltrada dil representant legal dil recurrent che importa fr. 
2’451.60 (incl. expensas en daner blut e TPV) para commensurada, 
aschia che l’adversaria dil recuors ed igl adversari dil recuors ston 
indemnisar il recurrent cun mintgamai fr. 1’225.80 (incl. expensas en 
daner blut e TPV). 
La dertgira decida damai:
1.
Il recuors vegn approbaus e la lubientscha da baghegiar sco era la 
decisiun da protesta dils _____ vegnan abolidas.
2.
Ils cuosts da dertgira che secumponan


- 14 -
- d’ina taxa dil stadi da
fr.
1’500.--
- e dallas expensas da canzlia da
fr.
333.--
Total
fr.
1'833.--
van mintgamai miez e miez a quen dall’adversaria da recuors e digl 
adversari da recuors ed ein da pagar enteifer 30 dis suenter la consigna da 
quella sentenzia all’administraziun da finanzas dil cantun Grischun, Cuera.
3.
L’adversaria dil recuors ed igl adversari dil recuors indemniseschan il 
recurrent cun mintgamai fr. 1’225.80 (incl. TPV).
4.
[Indicaziun dils mieds legals]
5.
[Communicaziun]