Pickup (công nghệ nhạc)

Trong âm nhạc, pickup (phát âm theo tiếng Anh: /ˈpɪkʌp/; tiếng Việt thường đọc: /pic-kăp/ hoặc /pic-kơp/) là một bộ cảm ứng âm thanh có khả năng biến đổi dao động của dây đàn thành tín hiệu điện, nhờ đó có thể được điều chỉnh, truyền đi xa và khuếch đại.
Ở Việt Nam đã có người dịch pickup là "bộ cảm biến", hoặc "bộ cảm ứng âm thanh." Tuy nhiên, trong giới âm nhạc hiện nay, từ "pickup" được dùng phổ biến hơn. Trong trường hợp này, cần phân biệt với hai khái niệm đồng âm nhưng khác nghĩa (khác hẳn nội hàm):
Lược sử.
Đàn điện tử kiểu này không chỉ phát ra thanh âm giống như đàn cổ truyền (ascoutic), mà còn có thể thay đổi âm sắc khác lạ, rất thích hợp với Rock, Jazz... nên ngày càng được ưa chuộng trên toàn Thế giới. Sự phát triển của chúng cũng gắn liền với sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là công nghệ điện tử và công nghệ tin học, nên hình thái, cấu trúc và chất lượng luôn được cải tiến. Pickup hiện được dùng rất phổ biến cho nhạc cụ đàn dây, nhất là guitar điện và vĩ cầm điện. Tuy nhiên không được dùng trong biểu diễn nhạc cổ điển ở bất cứ thể loại nào.
Nguyên lý hoạt động.
Pickup áp điện.
Kiểu pickup áp điện (piezoelectric pickup) nhỏ, gọn có thể "dán" vào các nhạc cụ truyền thống (ascoutic) như guitar, vĩ cầm hoặc măngđôlin. Nhờ đó, cấu tạo đàn không hề thay đổi, nhưng thanh âm vẫn được truyền xa, điều chỉnh được và khuếch đại lên. Loại này hiện ngày càng được phổ biến, ở Việt Nam được nhiều thanh thiếu niên ưa chuộng, nhất là loại có thể truyền vô tuyến (không dây dẫn) đến loa qua bleutooth. Trong trường hợp này, nó giống như một mi-crô áp điện dùng kết nối bleutooth.
Nguyên lý hoạt động của kiểu áp điện là vận dụng hiện tượng áp điện: trong pickup chứa vật liệu áp điện, khi âm thanh phát ra làm nó rung động, thì dẫn đến thay đổi áp suất tác động lên vật liệu này, từ đó phát sinh dòng điện biến thiên tương ứng.
Sơ đồ chung.
Trong cả hai loại pickup trên, nguyên lí hoạt động có khác nhau, vật liệu cơ bản sử dụng khác nhau, nhưng đều giống nhau ở hai điểm cơ bản:
Ở guitar điện, hệ thống xử thường được gắn liền vào thân đàn, gồm hai hệ nút điều chỉnh: nút âm lượng (volume, ta quen gọi là "nút to - nhỏ") và nút âm tần (EQ, ta quen gọi là "nút thanh - trầm").
Ở vĩ cầm điện tử, hệ thống xử thường tách rời đàn, nhờ đó thân đàn chỉ còn khung làm chỗ tựa cho người chơi đàn.
Ứng dụng.
Đàn gắn pickup ngày càng phổ biến và được ưa chuộng trong biểu diễn âm nhạc, đặc biệt là các thể loại loại nhạc được giới trẻ yêu thích. Đàn gắn pickup cũng được các nghệ sĩ hát rong, nghệ sĩ đường phố dùng nhiều để biểu diễn.
Tuy nhiên, loại nhạc cụ có pickup thuộc bất kì kiểu nào vẫn không được sử dụng trong các cuộc trình diễn nhạc cổ điển ở bất kỳ thể loại âm nhạc nào. Tất cả các nghệ sĩ độc tấu cổ điển cũng không dùng trong các cuộc biểu diễn chính thức của họ. Theo hệ thống phân loại hiện nay của Nhạc cụ học, các loại nhạc cụ bất kì có gắn pickup đều phải xếp vào nhóm electrophone (nhạc cụ điện). Nhóm này cho thanh âm có tính chất - như nhà âm nhạc học Craig Conley đã nhận định - là "không nguyên chất", do đã làm thay đổi âm lượng, âm sắc và cả hòa âm, phối khí của những nhạc phẩm kinh điển đã tồn tại và được bảo tồn hàng trăm năm nay.