Homo ergaster

Homo ergaster (còn gọi là ""Homo erectus" châu Phi") là một loài đã tuyệt chủng của chi "Homo" từng sinh sống ở miền đông và miền nam châu Phi vào đầu thế Pleistocen. Theo các nguồn khác nhau thì từ khoảng 1,8 tới 1,3 triệu năm trước (Ma) hoặc từ 1,9 Ma tới 1,4 Ma. Hiện nay vẫn còn tồn tại bất đồng về các chủ đề như phân loại, tổ tiên và hậu duệ của "H. ergaster", nhưng nói chung người ta chấp nhận rằng loài này là tổ tiên trực tiếp của các dạng người xuất hiện muộn hơn, như "Homo heidelbergensis", "Homo sapiens", "Homo neanderthalensis" và có thể cả "Homo erectus châu Á."
Loài này là một trong những thành viên sớm nhất của chi "Homo", có thể là tổ tiên của "Homo erectus" hoặc chia sẻ tổ tiên chung với "Homo erectus." Một số nhà cổ nhân loại học lại đơn giản chỉ coi "H. ergaster" như là chủng châu Phi của "H. erectus"; và điều này dẫn tới việc sử dụng thuật ngữ ""Homo erectus sensu stricto" để chỉ "H. erectus" châu Á, và "Homo erectus sensu lato"" để chỉ loài này theo nghĩa rộng, bao gồm cả các quần thể châu Phi ("H. ergaster") giai đoạn đầu và các quần thể châu Á.
Tên gọi hai phần này được Groves và Mazák công bố năm 1975. Tính ngữ chỉ loài "ergaster" có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp cổ đại "người lao động, người thợ", nhằm nói đến công nghệ đồ đá tương đối tân tiến do loài người này phát triển, mở đầu cho công nghiệp Acheul.
Phát hiện và hóa thạch đại diện.
Nhà cổ sinh vật học người Nam Phi John T. Robinson lần đầu tiên phát hiện ra một quai hàm dưới của một dạng người mới ở miền nam châu Phi vào năm 1949; ông đặt tên cho loài là "Telanthropus capensis", hiện nay được coi là đồng nghĩa của "Homo ergaster." Tên gọi này lần đầu tiên được Colin Groves và Vratislav Mazák áp dụng cho mẫu vật KNM-ER 992,một quai hàm dưới được phát hiện gần hồ Rudolf (nay là hồ Turkana), Kenya vào năm 1975, và nó trở thành mẫu điển hình của loài. Bộ xương hoàn hảo nhất của "H. ergaster" (và là một trong những bộ xương hoàn hảo nhất của các dạng người tuyệt chủng cho tới nay), KNM-WT 15000, được các nhà cổ nhân loại học Kamoya Kimeu và Alan Walker phát hiện gần hồ Turkana, Kenya vào năm 1984. Họ gọi mẫu vật tuổi 1,6 Ma này là "cậu bé Turkana".
Phân loại và khác biệt đặc biệt.
Nhiều nhà cổ nhân loại học vẫn còn tranh luận về định nghĩa của "H. ergaster" và "H. erectus" có là các loài tách biệt hay không. Một số coi "H. ergaster" là tổ tiên châu Phi trực tiếp của "H. erectus", cho rằng "H. ergaster" đã di cư khỏi châu Phi và tiến vào châu Á, phân nhánh thành các loài khác biệt. Phần lớn chia rẽ liên quan tới tên gọi loài "ergaster", do không thấy khác biệt giữa các hóa thạch như cậu bé Turkana và người Bắc Kinh. Mặc dù "Homo ergaster" đôi khi vẫn được chấp nhận như là một đơn vị phân loại hợp lệ, nhưng "H. ergaster" và "H. erectus" thường vẫn được định nghĩa như là các quần thể châu Phi và châu Á khác biệt của loài "H. erectus" nghĩa rộng.
"H. ergaster" có thể phân biệt với "H. erectus" bởi các xương hộp sọ mỏng hơn và không có lỗ trên hốc mắt rõ nét. Loài này cũng có thể phân biệt với "Homo heidelbergensis" nhờ các xương mỏng hơn, mặt chìa về phía trước nhiều hơn và trán thấp hơn. Các đặc trưng phái sinh chia tách loài này với các loài xuất hiện sớm hơn bao gồm dị hình giới tính suy giảm, mặt nhỏ hơn và ít chìa về phía trước hơn, vòm cuốn bộ răng nhỏ hơn, và thể tích hộp sọ lớn hơn (700–900 cm³ ở các mẫu vật "ergaster" sớm hơn, và 900-1.100 cm³ ở các mẫu vật muộn hơn). Người ta ước tính rằng đàn ông ở loài "H. ergaster" cao khoảng 1,89 m (6 ft 2 inch). Các di cốt cũng được tìm thấy ở Tanzania, Ethiopia, Kenya và Nam Phi.
Phân nhánh.
"Homo habilis" nói chung được chấp nhận như là tổ tiên của chi "Homo" và thường được coi là tổ tiên trực tiếp nhất của "H. ergaster". Tuy nhiên, địa vị của đơn vị phân loại này như là loài chính thống trong phạm vi chi "Homo" là đáng nghi vấn. "H. habilis" và "H. ergaster" cùng sinh tồn trong khoảng 200.000-300.000 năm, một chỉ dấu có thể chỉ ra rằng các loài này đã phân rẽ từ cùng một tổ tiên chung.
Hiện vẫn chưa rõ ràng về mức độ ảnh hưởng di truyền như thế nào của "H. ergaster" lên các loài người sau đó. Phân tích di truyền gần đây nói chung hỗ trợ cho thuyết rời khỏi châu Phi, và điều này có thể giao phó vai trò tổ tiên của các loài người xuất hiện muộn hơn cho "H. ergaster."
Nguồn gốc và tuyệt chủng.
Người ta tin rằng "H. ergaster" đã rẽ ra khỏi dòng dõi của "H. habilis" khoảng 1,9-1,8 Ma; và dòng dõi đã di cư khỏi châu Phi và là tổ tiên của "H. erectus" đã rẽ ra khỏi dòng dõi của "H. ergaster" gần như ngay sau đó. Các hậu duệ ban đầu này của "H. habilis" có thể đã được phát hiện ở Dmanisi, Gruzia. "H. ergaster" duy trì tình trạng tình trạng ổn định trong khoảng 500.000 năm tại châu Phi trước khi biến mất từ các hồ sơ hóa thạch vào khoảng 1,4 Ma. Chưa có nguyên nhân có thể nhận dạng nào được ghi nhận cho sự biến mất này; sự tiến hóa muộn hơn của loài "H. heidelbergensis" trông tương tự ở châu Phi có thể chỉ ra rằng điều này đơn giản chỉ là một lỗ hổng trong hồ sơ hóa thạch, hoặc một (vài) loài trung gian nào đó đã xuất hiện, nhưng chưa được phát hiện.
Sử dụng công cụ.
"Homo ergaster" sử dụng các công cụ đá đa dạng hơn và phức tạp hơn so với loài tiền nhân của nó là "Homo habilis".
"H. ergaster" đã chế tác tinh xảo hơn các di sản được thừa hưởng từ công nghiệp Olduvai, phát triển các loại rìu đá hai mặt đầu tiên của công nghiệp Acheul. Trong khi việc sử dụng các công cụ Acheul đã bắt đầu vào khoảng 1,6 Ma thì dòng dõi "H. erectus" đã rẽ ra khoảng 200.000 năm sớm hơn so với cải tiến chung của công nghệ Acheul nên các hậu duệ di cư châu Á của "H. ergaster" hiện vẫn chưa được tìm thấy là có sử dụng bất kỳ công nghệ Acheul nào.
Tính xã hội.
Dị hình giới tính ở "H. ergaster" bị suy giảm nhiều so với ở các tổ tiên Australopithecina của nó (khoảng 20%), nhưng vẫn lớn hơn so với mức độ dị hình ở người hiện đại. Tính dị hình giảm dần này được cho là dấu hiệu của sự cạnh tranh suy giảm trong việc tìm bạn tình của những người đàn ông và điều này cũng có thể tương ứng với các thực tiễn xã hội hiện đại hơn của loài "H. ergaster".
"H. ergaster" không chỉ giống như người hiện đại về cơ thể, mà còn giống nhiều hơn về tính tổ chức và tính xã hội so với bất kỳ loài nào có trước đó. Có thể cho rằng "H. ergaster" là loài người đầu tiên biết sử dụng lửa, dù đó là việc duy trì lửa tự nhiên hay đó là việc đánh lửa nhân tạo thì nó vẫn là vấn đề gây tranh cãi. Tuy nhiên, hiện nay người ta cho rằng "H. erectus" đã biết cách kiểm soát lửa, cũng như chia sẻ tổ tiên chung với "H. ergaster".
Tổ chức xã hội của "H. ergaster" có lẽ giống như các xã hội săn bắt hái lượm hiện đại. Không giống như Australopithecina, đàn ông của "H. ergaster" được cho là không cạnh tranh với nhau để tranh giành đàn bà, do bản thân những người đàn bà cũng đã tăng mạnh về kích thước tỷ lệ thuận với những người đàn ông. Sự cạnh tranh và tính dị hình suy giảm này cũng trùng khớp với sự gia tăng về kích thước bộ não và tính hiệu quả của các công cụ đá.
Sử dụng ngôn ngữ.
Theo loạt phim "Walking With Cavemen" của BBC, "Homo ergaster" có lẽ là loài người đầu tiên sử dụng "những gì chúng ta có thể coi là tiếng nói của con người", mặc dù sự nhận thức biểu tượng của nó có lẽ là những gì rất hạn chế khi so sánh với ngôn ngữ của người hiện đại.
Trong một thời gian dài người ta cho rằng "H. ergaster" bị hạn chế ở khả năng thể chất trong việc điều tiết hơi thở và phát ra các âm thanh phức tạp. Điều này dựa trên các đốt sống cổ của cậu bé Turkana, do chúng hẹp hơn rất nhiều so với ở các loài người muộn hơn. Các phát hiện về các đốt sống cổ ở Dmanisi, Gruzia với niên đại khoảng 300.000 năm cổ xưa hơn so với các đốt sống cổ của cậu bé Turkana là nằm trong phạm vi biến thiên của người hiện đại bình thường. Ngoài ra, người ta cũng thiết lập rằng cậu bé Turkana có lẽ đã mắc một loại bệnh nào đó liên quan tới cột sống làm cho các đốt sống cổ hẹp hơn so với của người hiện đại (cũng như so với ở các phát hiện cổ xưa hơn ở Dmanisi). Trong khi các phát hiện ở Dmanisi chưa từng được thiết lập dứt khoát như là thuộc về "H. ergaster" thì chúng lại là cổ xưa hơn so với cậu bé Turkana (với các đốt sống được xác định dứt khoát duy nhất thuộc về chủng "ergaster"), và vì thế gợi ý về mối quan hệ họ hàng với "H. ergaster". Do vậy, cậu bé Turkana có thể là mắc tật dị thường.
Hiện vẫn chưa tìm thấy chứng cứ nào cho thấy "Homo ergaster" biết sử dụng suy nghĩ biểu tượng (chẳng hạn như nghệ thuật ẩn dụ), nhưng bộ não tương đối phát triển và các khả năng thể chất (cùng với sự cấu hình lại của cơ quan hô hấp kiểu "ergaster") gợi ý rằng họ có thể đã có một dạng nào đó của liên lạc bằng ngôn ngữ hay bằng biểu tượng.
Xem thêm.
Chung: