Felix Hausdorff

Felix Hausdorff (/ˈhaʊsdɔːrf/ "HOWS-dorf", /ˈhaʊzdɔːrf/ "HOWZ-dorf;" 8 tháng 11 năm 1868, Breslau, Vương quốc Phổ – 26 tháng 1 năm 1942, Bonn, Đức) là một nhà toán học người Đức, được xem là một trong những cha đẻ của tô pô hiện đại.
Ông cũng có những đóng góp đáng kể cho lý thuyết tập hợp, lý thuyết độ đo và giải tích hàm.
Cuộc đời.
Học vấn.
Hausdorff học toán và thiên văn học chủ yếu ở thành phố quê hương Leipzig từ 1887 đến 1891. Bên cạnh đó, ông còn tham gia các bài giảng vật lý, hóa học và địa lý, đồng thời diễn thuyết các môn triết học và lịch sử triết học, cũng như các vấn đề về ngôn ngữ, văn học và khoa học xã hội. Theo các sinh viên cùng thời, Hausdorff được đánh giá là đa tài và thú vị.
Cũng tại Leipzig, ông tham dự các bài giảng về lịch sử âm nhạc của nhà âm nhạc học Oscar Paul. Với tình yêu trọn đời dành cho âm nhạc, Hausdorff thường tổ chức những buổi chơi nhạc đầy ấn tượng bên chiếc dương cầm tại nhà riêng. Ông cũng hâm mộ và sành âm nhạc của Richard Wagner.
Trong những học kỳ sau này, Hausdorff trở nên thân thiết với Heinrich Bruns (1848–1919), giáo sư thiên văn học và giám đốc đài thiên văn tại Đại học Leipzig. Dưới sự giám sát của Bruns, ông tốt nghiệp năm 1891 với công trình nghiên cứu về lý thuyết khúc xạ thiên văn của ánh sáng "(theory of astronomical refraction)" trong khí quyển và công bố hai ấn phẩm cùng chủ đề sau đó. Năm 1895, ông nhận bằng habilitation với luận án về sự hấp thụ ánh sáng trong khí quyển.
Trong khoảng thời gian từ năm 1891 đến 1895, Hausdorff đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự kéo dài một năm và đảm nhận việc tính toán trong hai năm tại đài thiên văn ở Leipzig.
Giảng viên tại Leipzig.
Sau khi nhận bằng habilitation, Hausdorff bắt đầu giảng dạy nhiều lĩnh vực toán học tại Đại học Leipzig. Ngoài làm giảng viên và nghiên cứu toán học, ông cũng có khuynh hướng theo đuổi văn học và triết học. Là người có nhiều sở thích khác nhau, Hausdorff thường kết giao với một số nhà văn, nghệ sĩ và nhà xuất bản có tiếng như Hermann Conradi, Richard Dehmel, Otto Erich Hartleben, Gustav Kirstein, Max Klinger, Max Reger và Frank Wedekind. Từ 1897 đến 1904 là thời kỳ đánh dấu đỉnh cao sáng tạo văn học và triết học của ông. 18 trong số 22 tác phẩm (với bút danh Paul Mongré) của ông đã được xuất bản trong thời gian này bao gồm một tập thơ, một vở kịch, một cuốn sách viết về tri thức luận và một tập cách ngôn.
Năm 1899, Hausdorff kết hôn với Charlotte Goldschmidt, con gái của bác sĩ người Do Thái Siegismund Goldschmidt. Con gái và cũng là người con duy nhất của Hausdorff, Lenore, sinh năm 1900 đã sống sót qua giai đoạn Chủ nghĩa Quốc xã và qua đời ở Bonn năm 1991.
Chức giáo sư.
Tháng 12 năm 1901, Hausdorff được bổ nhiệm làm phó giáo sư phụ trợ tại Đại học Leipzig. Có thông tin cho rằng Hausdorff từng nhận được lời mời từ Göttingen và đã từ chối nó. Tuy nhiên điều này rất khó có thể được chứng thực và có nhiều khả năng là bịa đặt.
Từ sau habilitation, Hausdorff đã viết một số công trình về quang học, hình học phi Euclide, và các hệ thống số siêu phức, cũng như hai bài báo về lý thuyết xác suất. Tuy nhiên, lĩnh vực chính trong nghiên cứu của ông sau này là lý thuyết tập hợp, đặc biệt là lý thuyết về tập hợp có thứ tự. Từ khoảng năm 1897, vì mối quan tâm về mặt triết học, Hausdorff bắt đầu nghiên cứu công trình của Georg Cantor và đến năm 1901, ông bắt đầu giảng dạy về lý thuyết tập hợp. Hausdorff là một trong những người đầu tiên giảng về lý thuyết tập hợp, chỉ sau các bài giảng của Ernst Zermelo trong mùa đông năm 1900.
Mùa hè năm 1910, Hausdorff được bổ nhiệm làm giáo sư tại Đại học Bonn. Tại đó, ông bắt đầu một loạt bài giảng về lý thuyết tập hợp mà ông đã sửa đổi và mở rộng đáng kể cho học kỳ hè năm 1912. Cùng trong mùa hè 1912, ông bắt đầu viết "Nền tảng của lý thuyết tập hợp". Cuốn sách được hoàn thành tại Greifswald, nơi Hausdorff được bổ nhiệm làm giáo sư chính thức cho học kỳ hè từ năm 1913 cho đến tháng 4 năm 1914. Đại học Greifswald là đại học nhỏ nhất ở Phổ. Trong mùa hè năm 1916 và mùa đông năm 1916-1917, Hausdorff là nhà toán học duy nhất ở Greifswald và điều này làm ông gần như hoàn toàn bận rộn với việc đứng lớp các khóa học cơ bản.
Năm 1921, Hausdorff được bổ nhiệm vào Bonn. Điều này đã cải thiện đáng kể sự nghiệp học thuật của ông vì tại đây, Hausdorff được tự do giảng dạy về nhiều chủ đề khác nhau và thường diễn thuyết về các nghiên cứu mới nhất của mình. Cũng tại Bonn, Hausdorff trở thành bạn và đồng nghiệp của những nhà toán học xuất sắc khác như Eduard Study và Otto Toeplitz.
Dưới thời Đức Quốc xã.
Sau khi bị Đức Quốc xã tiếp quản, chủ nghĩa bài Do Thái đã trở thành học thuyết của nhà nước. Hausdorff vẫn tiếp tục nghiên cứu toán học trong thời điểm ngày càng khó khăn này và tiếp tục theo dõi những phát triển đang được quan tâm. Ngoài những mở rộng cho lý thuyết tập hợp, ông còn viết bảy công trình khác về tô pô và lý thuyết tập hợp mô tả. Những công trình này đã được xuất bản trên các tạp chí Ba Lan như Studia Mathematica và Fundamenta Mathematicae.
Cái chết.
Năm 1939, Hausdorff đề nghị bất thành với nhà toán học Richard Courant một học bổng nghiên cứu để có thể di cư đến Hoa Kỳ. Giữa năm 1941, những người Do Thái ở Bonn bị đưa đến một tu viện ở Endenich, Bonn và sau đó là di chuyển đến các trại tập trung ở phía đông. Sau khi Hausdorff, vợ ông và em gái bà là Edith Pappenheim (người đang sống cùng họ) được lệnh chuyển đến trại Endenich vào tháng 1 năm sau, cả ba đã tự sát bằng dùng quá liều thuốc veronal và qua đời vào ngày 26 tháng 1 năm 1942. Họ được an táng sau cùng tại nghĩa trang Poppelsdorfer ở Bonn.
Trước khi tự sát, Hausdorff để lại di chúc trong một lá thư cho luật sư người Do Thái của ông là Hans Wollstein (sau này được tìm thấy lại bởi E. Neuenschwander) bày tỏ những nguyện vọng về tang lễ của chính mình. Nhưng tâm nguyện ấy đã không thể hoàn thành vì chính Wollstein cũng đã bị sát hại tại Auschwitz trong cùng năm đó.
Vinh danh.
Cái tên Hausdorff được đặt cho nhiều khái niệm toán học. Có thể kể đến như:
Các Trung tâm toán học Hausdorff và Viện nghiên cứu toán học ở Bonn, cũng như "Felix Hausdorff Internationale Begegnungszentrum" ở Greifswald được dùng để vinh danh ông.
Từ năm 2011, "Hausdorffweg" (đường Hausdorff) được thành lập ở giữa Leipziger Ortsteil Gohlis.
Tên ông cũng được đặt cho tiểu hành tinh 24947 Hausdorff.