Trận Trường An

Trận Trường An (chữ Hán: 長安之战; phiên âm: "Trường An chi chiến"), còn được gọi là cuộc biến loạn Lý-Quách (chữ Hán: 李郭之亂; phiên âm: "Lý Quách chi loạn"), là một trận chiến diễn ra năm 192 tại thành Trường An vào cuối thời Đông Hán. Hai bên tham dự cuộc chiến là quân đội nhà Đông Hán tại Trường An do quyền thần Vương Doãn cầm đầu và lực lượng phản quân đến từ Lương châu được dẫn đầu bởi Lý Thôi và Quách Dĩ (hai bộ tướng cũ của Đổng Trác). Trận đánh kết thúc bằng việc Lý Thôi, Quách Dĩ chiếm được Trường An và kiểm soát chính quyền nhà Hán.
Nguyên nhân.
Vụ hành thích Đổng Trác.
Năm 191, Đổng Trác thất thế trước liên quân Quan Đông, bèn đem vua Hiến Đế chạy về Trường An và tiếp tục nắm quyền lực nhà Hán. Trước sự chuyên quyền và tàn ác của Đổng Trác, quan Tư đồ Vương Doãn bất bình và mưu trừ khử. Đúng lúc đó, giữa Đổng Trác và mãnh tướng tâm phúc (đồng thời là con nuôi) của ông ta là Lã Bố nảy sinh mâu thuẫn. Vương Doãn bèn xúi giục Lã Bố giết Đổng Trác. Tháng 4 âm lịch năm 192, Đổng Trác vào cung yết kiến nhà vua. Lã Bố và thuộc tướng Lý Túc phục võ sĩ ở cửa Bắc Dịch chờ đợi. Khi Đổng Trác đi vào, Lã Bố dùng họa kích đâm chết Đổng Trác.
Vương Doãn thâu quyền.
Giết Đổng Trác xong, Vương Doãn được Hán Hiến Đế phong làm Lục thượng thư sự, kiêm việc Thượng thư cả sáu bộ. Lã Bố được bổ nhiệm làm Phấn vũ tướng quân, phong làm Ôn hầu. Hai tướng cũ dưới quyền Đổng Trác là Hồ Chẩn và Từ Vinh được Vương Doãn dung nạp. Tuy nhiên, giữa Vương Doãn và các quan viên khác có những bất đồng trong xử lý công việc. Do tính tình Vương Doãn khác người nên nhiều đại thần không phục.
Lúc đó, bộ tướng cũ của Đổng Trác là Ngưu Phụ đang hoành hành, chém giết nhân dân vô tội ở Trần Lưu. Vương Doãn sai Lã Bố đi dẹp, Bố lệnh Lý Túc đi tiên phong nhưng Túc để thua trận chạy về và bị Bố xử tử. Ngưu Phụ thắng trận nhưng bị thủ hạ là Hồ Xích Nhi giết chết, mang đầu đến Trường An nộp cho Vương Doãn.
Lý-Quách dấy binh.
Bốn bộ tướng của Ngưu Phụ là Lý Thôi, Quách Dĩ, Trương Tế và Phàn Trù chạy trốn về Lương châu, dâng biểu cầu khẩn, xin Vương Doãn tha cho tội theo Đổng Trác. Trước đó, Lý Thôi và Quách Dĩ đã sát hại vài trăm người Tinh châu (đồng hương với Vương Doãn) ở trong vùng đất mình cai quản. Vì vậy Vương Doãn nổi giận nói rằng:
Thấy không được Vương Doãn xá tội, Lý Thôi và Quách Dĩ vô cùng lo sợ, định giải thể quân lính và bỏ trốn. Nhưng một mưu sĩ tên Giả Hủ khuyên nên tập hợp lực lượng đánh vào Trường An, nắm thiên tử ra lệnh cho thiên hạ; nếu việc không thành mới phải trốn. Lý, Quách nghe theo, bèn cất quân Lương châu nổi dậy, lấy danh nghĩa báo thù cho Đổng Trác. Quân tập hợp được hơn 10 vạn, rầm rộ tiến về Trường An.
Diễn biến.
Vương Doãn sai hàng tướng Từ Vinh mang quân ra địch. Quân Lương châu nghe tin không được triều đình tha tội, liều chết xung trận, giết chết Từ Vinh. Vương Doãn phái tiếp Hồ Chẩn ra trận đánh Lý Thôi. Hồ Chẩn bèn mang quân đầu hàng Lý Thôi, quay về đánh kinh thành.
Lã Bố kháng cự.
"Anh hùng ký" của Vương Xán chép rằng: cánh quân của Quách Dĩ đụng độ với quân của Lã Bố ở phía bắc thành. Lã Bố mở rộng cửa thành, dẫn binh tới chỗ Quách Dĩ và nói:
Quách Dĩ và Lã Bố bèn đơn thương độc mã giao chiến, Lã Bố dùng kích đâm một nhát trúng người Quách Dĩ, quân kỵ của Dĩ ở phía sau liền tiến ra cứu chủ tướng đem về. Hai bên đều bãi binh.
Lý Thôi cậy có quân đông, thúc quân đánh thành rất gấp. Chẳng mấy chốc, Trường An bị quân Lương châu bao vây. Lã Bố nghe tin kinh thành nguy ngập, phải bỏ việc chống cự Quách Dĩ, đem quân về cứu giá. Tuy nhiên, quân Lã Bố ít hơn quân Lý Thôi. Hai bên giao chiến kịch liệt. Lã Bố chống cự trong tám ngày, cuối cùng không giữ nổi thành. Lý Thôi thúc quân tràn vào. Lã Bố kịch chiến với quân địch trên đường phố trong thành cũng không ngăn được. Cuối cùng Trường An đã thất thủ, Lã Bố phải bỏ thành chạy thoát qua cửa Vũ Quan.
Kết cục của Vương Doãn.
Vương Doãn không chịu chạy trốn cùng Lã Bố, cùng vua Hiến Đế chạy lên lầu trú. Lý Thôi mang quân tới vây lầu. Lúc đó Vương Doãn mới vội vã ra lệnh đại xá cho các tướng, phong cho Lý Thôi làm "Dương vũ tướng quân", Quách Dĩ làm "Dương liệt tướng quân", Phàn Trù làm Trung lang tướng. Nhưng khi đó đã quá muộn, Lý Thôi bức bách Vương Doãn xuống lầu, bắt giữ rồi mấy hôm sau giết chết ông ta cùng mấy chục gia quyến. Lý Thôi và Quách Dĩ sai người tìm xác Đổng Trác nhưng không còn, bèn gom tro xác lại bỏ vào quan tài và làm lễ an táng.
Vương Doãn và Lã Bố sau khi giết Đổng Trác, tính ra chỉ nắm quyền triều chính được khoảng sáu tuần.
Hệ quả.
Sau thất bại của quân triều đình trước phản quân Lương châu, Hán Hiến Đế gần như không còn cơ hội khôi phục quyền lực, Vương Doãn đã bị giết, còn Lã Bố chạy về phía đông và sau này trở thành lãnh chúa cát cứ ở Từ châu. Nhà Đông Hán tiếp tục bị khống chế bởi bè đảng Lý Thôi và Quách Dĩ cho đến khi vua Hán chạy thoát khỏi nơi đó và được Tào Tháo đón về Hứa Xương vào năm 195.
Trong Tam Quốc diễn nghĩa.
Trận Trường An cũng được La Quán Trung kể ở hồi 9 trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa. Nguyên nhân bộc phát và các diễn biến được mô tả khá sát thực với chính sử. Tuy nhiên, nhà văn không nói tới việc Vương Doãn tìm cách thương lượng với Lý Thôi, Quách Dĩ bằng việc phong chức khi bị dồn lên lầu cùng vua Hiến Đế, mà viết rằng ông ta nhảy xuống lầu để bày tỏ sự bất khuất và bị Lý Thôi giết. Cùng với đó, việc Lý, Quách, Trương, Phàn đi đánh Trường An được kể là đi cùng Ngưu Phụ, trong khi sử sách xác nhận lúc đó Ngưu Phụ đã bị diệt, còn Lý Thôi được mô tả là người chỉ huy Ngưu Phụ chứ không phải tướng dưới quyền.