Đền Bách Linh

Đền Bách Linh là một ngôi đền cổ nằm ở thôn Dư Xá Thượng, xã Hòa Nam, huyện Ứng Hòa, Hà Nội. Đền Bách Linh là nơi thờ Đinh Tiên Hoàng Đế và 100 vị thần của 47 xã thuộc huyện Hoài An, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Hạ trước đây, nay là các huyện Ứng Hòa và Mỹ Đức phía nam Hà Nội. Tên của các vị thần được ghi trong bia đá cổ hiện lưu giữ tại đền. Điều đặc biệt ở đền Bách Linh là nằm ở vùng bị chiến tranh tàn phá nhiều lần nhưng mà vẫn tàng giữ được nhiều văn bản Hán Nôm lên tới 60 quyển, mỗi quyển đều có só trang từ 150 đến 200 trang. Hầu hết là sách chép tay, viết trên giấy dó, kiểu chữ chân rõ ràng, dễ đọc. Đền Bách Linh còn là nơi có cây đa di sản và là nơi phát tích võ phái Thiên Môn Đạo có nguồn gốc hình thành từ thời nhà Đinh.
Lịch sử.
Dư Xá Thượng xưa là trung tâm của huyện Hoài An, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Hạ. Ngày nay làng có 329 mẫu đất tự nhiên, 309 mẫu đất canh tác, 220 mẫu thở cư, dân số khoảng 3000 người. Làng trải dài theo lộ tỉnh 22, bám sát bên bờ đông sông Đáy chừng hai cây số. Phía tây bắc và bắc của làng giáp thôn Đình Xuyên và Nội Xá của xã Vạn Thái; phía đông nam giáp làng Dư Xá Hạ và xã Hòa Phú. Từ duyên cách địa lý như vậy, nên từ xa xưa Dư Xá Thượng được coi là trung tâm của huyện Hoài An và đền Bách Linh được xây dựng ở đây với vai trò là đền Hàng Tổng.
Thế kỷ X, Khi đất nước rơi vào loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh là người có chí lớn đã thu nạp quân sĩ các nơi để tiến hành dẹp loạn. Đinh Bộ Lĩnh được người dân Ứng Hòa và Mỹ Đức ủng hộ. Vùng này hiện có rất nhiều đền thờ phụng các tướng nhà Đinh như Bạch Tượng, Bạch Địa, Cao Quang Vương, Đặng Đống Thính, Đặng Chiêu Pháp, Hà Khôi, Hồ Thông, Nguyễn Đức Chính, Phạm Tích, Phạm Thánh, Phạm Thành và 5 anh em họ Phí ở làng Động Phí. Có hơn 30 di tích về thời Đinh được thống kê nằm ở vùng này, đó là các di tích: đền Tổ nghề may, đình Trạch Xá, đền Đinh Tiên Hoàng Đế, đền Phù Lưu, đền Không Thần, đình Quảng Nguyên, đình Thanh Dương, đình Động Phí, đình Ngọc Động, đình Nguyễn Xá, đình Hòa Xá, đình Thượng, Nhì, Ba Vân Đình, đình Thanh Ấm, Quán Lục Sĩ, đình Thượng Lâm... Đó là lý do cho thấy vì sao Vua Đinh Tiên Hoàng được chọn làm vị thần chủ ở đền Bách Linh.
Theo các cụ cao niên thôn Dư Xá Thượng kể thì xưa kia Đinh Tiên Hoàng xuất quân từ Hoa Lư (Ninh Bình) đi qua các địa danh: chợ Vài, Ải, An Phú,… rồi mới ra tới Dư Xá Thượng tuyển quân trước khi đánh dẹp các sứ quân Đỗ Cảnh Thạc và Nguyễn Siêu. Khi tới thôn Dư Xá Thượng Vua đã đóng quân tại vị trí đền Bách Linh ngày nay và cho xây dựng đền. Mỗi năm tại ngôi đền này Vua đều tổ chức cầu mưa giúp dân làng chống hạn.
Kiến trúc.
Trong số 100 vị thần thì 4 vị là có tượng thờ: Đinh Tiên Hoàng Đế, Thái Đường hoàng đế, Hữu Nghi Tu hoàng đế, Nội Nghi Nhị Vị quốc vương, những vị thần còn lại không có tượng và chỉ được thờ bài vị trong đền.
Trước cửa đền Bách Linh khoảng chừng 10 mét có một cây đa cổ thụ hơn trăm năm tuổi đã được công nhận là cây di sản Việt Nam. Điều khác biệt so với những cây đa khác, đó là cây đa này có tới ba cái gốc, bám sâu xuống đất. Cây đa di sản trở thành biểu tượng cổ kính và kỷ niệm thời thơ ấu của mỗi người dân làng Dư Xá Thượng.
Võ phái Thiên Môn Đạo.
Dư Xá Thượng được nhiều người biết đến là vùng đất nổi danh về võ với võ phái Thiên Môn Đạo. Nơi đây còn để lại nhiều dấu tích vua Đinh Bộ Lĩnh luyện quân và ngôi đền Bách Linh ghi tên tuổi của tổ sư môn phái Thiên Môn Đạo. Nền tảng võ học của Thiên Môn Đạo khác biệt hoàn toàn với võ Tây Sơn Bình Định. Những bí kíp của nó có từ thời Đinh Bộ Lĩnh, lưu truyền trong dân gian và được dòng họ Nguyễn Khắc ở Dư Xá Thượng, xã Hoà Nam, Ứng Hoà, Hà Nội bảo lưu cho đến tận ngày nay.
Quá trình hình thành Thiên Môn Đạo gắn liền với lịch sử vùng đất Dư Xá Thượng từ thế kỷ X. Theo truyền thuyết của làng Dư Xá Thượng thì xưa kia Đinh Tiên Hoàng xuất quân từ Hoa Lư (Ninh Bình) đi qua các địa danh: chợ Vài, Ải, An Phú,… rồi mới ra tới Dư Xá Thượng tuyển quân trước khi đánh dẹp các sứ quân Đỗ Cảnh Thạc và Nguyễn Siêu. Khi tới thôn Dư Xá Thượng Vua đóng quân tại vị trí đền Bách Linh ngày nay và cho xây dựng doanh trại để rèn luyện võ thuật cho binh lính.
Tới nay Thiên Môn Đạo đã trải qua 5 thế hệ: