Đàn áp Hồng quân Liên Xô (1937–1938)

Thanh trừng Hồng quân Liên Xô (1937-1938) () - thanh trừng chính trị quy mô lớn ("đàn áp") chống lại sĩ quan và nhân viên cấp cao của Hồng quân Công Nông (РККА) và Hải quân Công Nông (РКВМФ), được các nhà nghiên cứu nhấn mạnh là một trong những thể hiện, một phần chính sách "Đại thanh trừng" ở Liên Xô, là kết quả trực tiếp sự sùng bái cá nhân Stalin. Trên thực tế thanh trừng Hồng quân bắt đầu vào nửa cuối năm 1936, nhưng phạm vi lớn nhất là sau vụ bắt giữ và kết án Mikhail Nikolayevich Tukhachevsky và bảy sĩ quan quân đội cấp cao khác vào tháng 5-tháng 6 năm 1937, đỉnh cao thanh trừng là vào năm 1937-1938 và năm 1939-1941, sau đó giảm mạnh, tiếp tục với cường độ ít hơn nhiều. Sự thanh trừng diễn ra dưới hình thức giải ngũ, bắt giữ và kết án có động cơ chính trị đối với các vụ án được dựng lên.
Hàng nghìn sĩ quan và binh lính Hồng quân và Hải quân Liên Xô đã trở thành nạn nhân của những cáo buộc vô luật pháp và ngụy tạo. Tác động chính các cuộc thanh trừng chính trị nhằm vào các sĩ quan cấp cao nhất: Phó Ủy viên Nhân dân Bộ Quốc phòng, tư lệnh các quân khu (hạm đội), các phó tư lệnh, tư lệnh các quân đoàn, sư đoàn và lữ đoàn. Đội ngũ sĩ quan các tổng cục và sở chỉ huy ở các cấp tương ứng, đội ngũ giảng viên các cơ sở giáo dục quân sự bị thiệt hại đáng kể.
Phần lớn nạn nhân thanh trừng chính trị trong Hồng quân trong những năm trước chiến tranh bao gồm cái gọi là những người tham gia "âm mưu quân sự-phát xít" và "các tổ chức Trotskyite cánh hữu", những trường hợp này đã được Hội đồng quân sự Tòa án tối cao của Liên Xô kết án. Để có được bằng chứng cần thiết từ những người bị điều tra, họ đã bị ngược đãi, đánh đập và tra tấn hàng loạt. Việc sử dụng "các biện pháp hành động vật lý" trong quá trình điều tra "kẻ thù" và "gián điệp" đã được cấp lãnh đạo cao nhất đảng và nhà nước Liên Xô phê chuẩn. Đại đa số các tư lệnh, sĩ quan và chính trị viên bị buộc tội tham gia vào "âm mưu quân sự-phát xít" bị kết án với hình phạt cao nhất là tử hình - xử bắn. Chỉ một số người trong số họ, bản án không được thực hiện ngay lập tức, sau đó được thay thế đến các trại lao động cải huấn.
Theo ước tính nhà sử học và chuyên gia về lịch sử Hồng quân, Grigory Ivanovich Gerasimov, năm 1937 có 11034 người bị thanh trừng, năm 1938 là 4523 người, trừ những người được ân xá và tha bổng. Cần đặc biệt chú ý đến sự gia tăng số lượng Hồng quân trong những năm này, giai đoạn chạy đua quân sự chuẩn bị chiến tranh, điều này có thể giải thích phần nào sự thiếu hụt nhân sự. Do đó, vào năm 1937, thiếu 34000 sĩ quan, năm 1938 là 39000. Đồng thời, sự thanh trừng các nhân viên chỉ huy cấp cao nhất của Liên Xô dường như là then chốt, tỷ lệ sĩ quan cấp cao bị thanh trừng vượt đáng kể tỷ lệ phần trăm những người bị thanh trừng có liên quan dẫn đến tình trạng thiếu hụt sĩ quan thông thường.
Cũng có thanh trừng trong Lục quân Liên Xô năm 1950-1951.
Giải ngũ vì lý do chính trị.
Thủ tục giải ngũ.
Việc giải ngũ các sĩ quan khỏi Hồng quân được thực hiện theo lệnh nhân sự của Bộ Dân ủy Quốc phòng Liên Xô và các quân khu. Vào tháng 6 năm 1937, các hội đồng quân sự quân khu và hạm đội được trao quyền giải ngũ các sĩ quan đến cấp trung đoàn trưởng và tương đương. Vào ngày 17 tháng 10 năm 1937, Hội đồng Quân sự quân khu và hạm đội đã bị tước bỏ quyền giải ngũ, nhưng các quân khu vẫn sa thải vào năm 1938. Ví dụ, từ ngày 11 tháng 7 đến ngày 13 tháng 7 năm 1938, Vasily Konstantinovich Blyukher Tư lệnh Phương diện quân Viễn Đông đã ký 12 lệnh giải ngũ 279 sĩ quan.
Quy mô giải ngũ.
Thông tin về số lượng những người xuất ngũ từ Hồng quân có trong một số thông tin thống kê của Văn phòng Bộ Tư lệnh và Bộ Tổng tham mưu (UKNS) Hồng quân, hiện được hầu hết các nhà sử học sử dụng. Chúng bao gồm: một tài liệu tham khảo của Yefim Shchadenko, được gửi tới Trung ương Đảng Cộng sản toàn Liên bang (b) vào năm 1940, chứa thông tin về số lượng những người đã giải ngũ khỏi Hồng quân mà không có Lực lượng Không quân (được đề cập Ukolov và Ivkin , Meltyukhov, Suvenirov, Pechyonkin, Cherushev, Lazarev); một số tài liệu thống kê của UKNS, xuất bản Cherushev năm 1998 (dẫn theo Suvenirov, Cherushev, Milbach); "Thông tin về số lượng binh sĩ xuất ngũ năm 1937 và 1938 theo cấp bậc quân sự" (được đề cập Pechyonkin, Cherushev). Ngoài ra, Komal và Suvenirov cung cấp dữ liệu về các sĩ quan không quân giải ngũ khỏi Hồng quân. Thông tin về việc xả thải từ Hải quân Xô viết (RKVMF) được đưa ra trong các tác phẩm của Bliznichenko và Milbakh.
Không phải tất cả các sĩ quan được liệt kê trong những thông tin này đều bị sa thải vì động cơ chính trị. Việc xác định chính xác số lượng những người bị giải ngũ vì động cơ chính trị gây ra những khó khăn nhất định cho các nhà sử học, và ý kiến ​​của họ được tóm tắt trong bảng:
Hoạt động của NKVD. Bắt giữ và điều tra.
Cục đặc biệt.
Vào năm 1934-38, lực lượng phản gián quân sự với tư cách là Cục Đặc biệt (từ tháng 12 năm 1936 - Cục 5) là một phần Tổng cục An ninh Nhà nước (GUGB) thuộc NKVD Liên Xô. Vào tháng 3 năm 1938, với việc bãi bỏ GUGB, trên cơ sở Cục 5, Cục 2 (Cục đặc biệt) NKVD Liên Xô đã được thành lập. Vào tháng 9 năm 1938, trong lần tái tổ chức tiếp theo được thực hiện theo sáng kiến ​​của Phó Ủy viên Nhân dân mới Lavrenty Pavlovich Beria, GUGB đã được tái lập và Cục 2 được chuyển về lại với tư cách là Cục 4 (đặc biệt).
Trực thuộc chính quyền trung ương là các Cục đặc biệt (OO) Hồng quân, Hải quân, quân nội vụ NKVD.
Các chức năng của cục trưởng, phó cục trưởng và sĩ quan an ninh Cục đặc biệt NKVD bao gồm:
Thủ tục và tiến hành bắt giữ.
Các vụ bắt giữ được thực hiện bởi các sĩ quan NKVD, chủ yếu từ các Cục Đặc biệt. Theo Nghị định số 1232/191 của Hội đồng Dân ủy Liên Xô và Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản toàn Liên bang (Bolshevik) ngày 17 tháng 6 năm 1935 "Về thủ tục thực hiện các vụ bắt giữ", các cơ quan NKVD phối hợp với Viện kiểm sát có liên quan trong tất cả các trường hợp mà không có ngoại lệ. Theo cùng một nghị quyết, lệnh số 006 NKVD ngày 3 tháng 2 năm 1935 và "Quy chế bắt giữ ban chỉ huy và nhân viên sĩ quan Hồng quân" ngày 22 tháng 9 năm 1935, các cơ quan NKVD được phép bắt giữ tất cả các chỉ huy và sĩ quan từ trung đội trưởng trở lên nhưng phải có sự cho phép từ Bộ Dân ủy Quốc phòng.
Để phối hợp bắt giữ, NKVD đã gửi cho các Ủy viên Nhân dân Bộ Dân ủy Quốc phòng (Kliment Yefremovich Voroshilov) và Tổng tư lệnh Hải quân (Pyotr Aleksandrovich Smirnov, Mikhail Petrovich Frinovsky) cái gọi là "giấy chứng nhận" về người bị bắt. Suvenirov báo cáo rằng trong Lưu trữ Quân sự Nhà nước Nga (RGVA), lưu trữ toàn bộ tập giấy chứng nhận như vậy từ Cục đặc biệt GUGB NKVD Liên Xô gửi tới Voroshilov với yêu cầu việc bắt giữ một hoặc một số sĩ quan nhưng không nêu tên số lượng chính xác. Trong một tài liệu đề ngày tháng 8 năm 1937, có báo cáo cho rằng chỉ theo giấy chứng nhận do Izrail Moiseyevich Leplevsky gửi cho Voroshilov, đã cho phép bắt giữ 142 sĩ quan. Trong số những người bị bắt với sự chấp thuận của Voroshilov: Chính ủy Quân đoàn Nikolai Arkadyevich Savko và Mordukh Leibovich Khorosh, Komdiv Pyotr Petrovich Grigoriev và Mikhail Afanasyevich Demichev, Kombrig Grigory Antonovich Kaptsevich và Konstantin Ivanovich Sokolov-Stakhov, và những người khác; Theo Suvenirov, chính Voroshilov là người cho phép hầu hết các vụ bắt giữ trong Hồng quân. Một số trường hợp được biết đến trong đó Voroshilov từ chối cho phép bắt giữ. Đây là những trường hợp ngoại lệ đối với quy tắc, Suvenirov trích dẫn bảy trường hợp như vậy; trong số đó có Thượng tá Rodion Yakovlevich Malinovsky. Các cấp phó của Voroshilov là Yan Borisovich Gamarnik, Lev Zakharovich Mekhlis và Yefim Afanasyevich Shchadenko cũng đồng ý các vụ bắt giữ. Ví dụ, ngay từ ngày 8 tháng 7 năm 1936, Gamarnik đã cho phép việc bắt giữ hai chính ủy tiểu đoàn, và Shchadenko giữa năm 1938 đã cho phép bắt giữ 18 sĩ quan chính trị từ chính trị viên đến chính ủy trung đoàn. Từ tháng 6 đến tháng 10 năm 1937, quyền cho phép việc bắt giữ các sĩ quan cho đến trung đoàn trưởng và tương đương được trao cho Hội đồng quân sự Quân khu và Hạm đội, nhưng không có số liệu thống kê về vấn đề này. Ví dụ, Vasily Konstantinovich Blyukher cũng cho phép bắt giữ Thượng tá Andrey Pavlovich Karnov vào năm 1938. Hơn nữa, sau khi một sĩ quan bị giải ngũ, không cần phải có sự cho phép của Chính ủy hoặc bất kỳ viên chức nào khác của Hồng quân, NVKD đều có quyền bắt giữ những sĩ quan giải ngũ này. Shchadenko ước tính rằng khoảng 5000 sĩ quan đã bị các cơ quan NKVD bắt giữ sau khi họ bị Hồng quân giải ngũ.
Có rất ít báo cáo trong tài liệu lưu trữ về mức độ mà các Viện kiểm sát cho phép các vụ bắt giữ. Có những hành động khác nhau của các Viện kiểm sát. Do đó, Quyền Viện trưởng Viện Kiểm sát quân sự Quân khu Kiev, Brigvoenyurist Yakov Markovich Shakhten cho phép bắt giữ Komdiv Semyon Ivanovich Ventsov-Krantz. Viện Kiểm sát quân sự Hạm đội Thái Bình Dương đã cho phép việc bắt giữ 145 quân nhân. Một số quân nhân nhất định, và rõ ràng là một số lượng đáng kể, đã bị bắt mà không có sự cho phép nào từ các Viện kiểm sát. Trong số đó có Chính ủy Tập đoàn quân bậc 2 Anton Stepanovich Bulin, Korpusnoy komissar Trofim Kirillovich Govorukhin và những người khác. Theo Milbakh, hơn 2/3 quân nhân Hạm đội Thái Bình Dương đã bị bắt mà không có lệnh cho phép từ Viện kiểm sát.
Quy mô các vụ bắt giữ.
Các nhà sử học đồng ý rằng các số liệu thống kê của UKNS không phản ánh số lượng thực các sĩ quan Hồng quân bị bắt giữ. Sau khi xác định được một số lượng đáng kể những người bị bắt theo tên, Milbach đã chỉ ra bằng các ví dụ về Quân khu Leningrad (LVO) và Tập đoàn quân Viễn Đông (OKDVA) rằng những tài liệu này đánh giá thấp con số của họ.
Phương pháp điều tra.
Trong quá trình điều tra sơ bộ, các sĩ quan NKVD đã thu thập nhiều tài liệu khác nhau xác nhận các cáo buộc chống lại người bị điều tra. Đặc biệt, những tài liệu như vậy bao gồm lời khai của chính người bị bắt, được đưa ra trong quá trình thẩm vấn và được ghi lại trong biên bản, hoặc lời khai và lời khai viết tay. Kho tàng của các điều tra viên, những người phải đối mặt với nhiệm vụ thu thập bằng chứng cần thiết từ những người bị bắt, bao gồm nhiều phương pháp bất hợp pháp: ép buộc, đe dọa, đánh đập, cấm ngủ và các biện pháp áp lực tinh thần và thể chất khác.
Tài liệu ban đầu cho phép sử dụng "các phương pháp tác động vật lý" vẫn chưa được tiết lộ. Chỉ tìm thấy hai tài liệu xác nhận rằng các phương pháp này đã được ban lãnh đạo chính trị Liên Xô cho phép: bức điện Stalin gửi Bí thư các Tỉnh ủy, Khu ủy và lãnh đạo của NKVD-NKVD tỉnh (UNKVD) về việc sử dụng vũ lực chống lại "kẻ thù của nhân dân" vào ngày 10 tháng 1 năm 1939, và bản ghi lại phiên họp toàn thể tháng 6 năm 1957 Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô. Tài liệu đầu tiên tuyên bố rằng "việc sử dụng vũ lực đã được cho phép trong thực tiễn của NKVD từ năm 1937 với sự cho phép Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản toàn Liên bang" và "như một ngoại lệ, và hơn nữa, đối với những kẻ thù rõ ràng việc sử dụng các phương pháp thẩm vấn nhân đạo, đã trắng trợn từ chối vạch mặt những kẻ chủ mưu và trong nhiều tháng không khai, cố gắng làm chậm việc vạch trần những kẻ chủ mưu còn lại", và mặc dù thực tế là "sau này trong thực tế, phương pháp tác động vật lý đã bị làm bẩn bởi những kẻ vô lại Zakovsky, Litvin, Uspensky và những kẻ khác", "Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản toàn Liên bang cho rằng phương pháp gây ảnh hưởng vật lý nhất thiết phải được sử dụng trong tương lai... đối với những kẻ thù công khai và không đội trời trung của nhân dân, như một phương pháp hoàn toàn chính xác và thiết thực". Tài liệu thứ hai đã được Suvenirov điều tra kỹ lưỡng, người đã kết luận rằng quyết định sử dụng vũ lực không phải do Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản toàn Liên bang (b) đưa ra, mà bởi một nhóm người nhỏ hơn - Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản toàn Liên bang (b). Theo Lazar Moiseyevich Kaganovich và Vyacheslav Mikhailovich Molotov, tài liệu được viết "do bàn tay của Stalin" và được ký bởi tất cả các thành viên Bộ Chính trị. Tuy nhiên, Souvenirov thừa nhận rằng quyết định này có thể được đưa ra mà không có sự tham gia của Voroshilov.
Việc các sĩ quan NKVD sử dụng phương pháp này trong thực tế được xác nhận bởi nhiều nguồn có nguồn gốc khác nhau. Việc sử dụng các phương pháp như vậy cho cả bản thân và những người khác đang bị điều tra đều có sự chứng kiến của chính những người bị bắt: Kombrig Sergei Faddeevich Gulin tuyên bố trong phiên tòa xét xử vào ngày 15 tháng 6 năm 1939, rằng ông đã thú tội lần đầu sau khi bị đánh đập; Chính ủy Lữ đoàn Arkady Kastorovich Skorokhodov, đã bị kết án 15 năm tù, đã nhiều lần viết đơn khiếu nại từ trại, trong đó, đặc biệt, ông nói rằng đã bị đánh đập trong quá trình điều tra; vào năm 1937, Chính ủy Lữ đoàn Ivan Alekseevich Kuzin, người bị giam chung phòng giam với Leonard Yanovych Plavnek, đã viết thư cho Voroshilov rằng họ đã đánh sang ngày thứ 4. Thông tin về việc sử dụng "các phương pháp tác động vật lý" cũng đến từ các sĩ quan NKVD. Vào năm 1939-1940, nhiều người trong số họ đã bị kết án bao gồm cả tội bịa đặt các vụ án đang bị điều tra và trong các phiên tòa, nhiều người trong số họ thú nhận rằng họ đã đánh đập những người đang bị điều tra. Do đó, các sĩ quan Cục đặc biệt Hạm đội Baltic Babich và Fursik thừa nhận rằng họ đã áp dụng các biện pháp tác động vật lý lên Tư lệnh hạm bậc 2 Georgy Georgievich Vinogradsky và Cục trưởng Cục 4 (đặc biệt) GUGB NKVD Liên Xô Kombrig Nikolai Nikolayevich Fyodorov thừa nhận rằng ông đã sử dụng những phương pháp như vậy để chống lại Tư lệnh Tập đoàn quân bậc 1 Ivan Fyodorovich Fedko. Các sĩ quan NKVD thừa nhận việc sử dụng các phương pháp cưỡng bức thể chất không chỉ trong quá trình điều tra và tại phiên tòa. Do đó, khi bị nhân viên Viện kiểm sát quân sự thẩm vấn trong quá trình thanh tra bổ sung vào năm 1955, cựu điều tra viên Cục đặc biệt GUGB NKVD Thượng tá Vladimir Mikhailovich Kazakevich đã thừa nhận, mặc dù với thái độ rất kiềm chế, rằng "trong những cuộc thẩm vấn đầu tiên... ông ta đã đánh Gryaznov nhiều lần", Điều tra viên Cục đặc biệt GUGB NKVD Quân khu Transbaikal, Trung úy An ninh Nhà nước V.N. Rozanov trong một bản giải thích được viết vào năm 1939 liên quan đến khiếu nại của Komkor Nikolai Vasilyevich Lisovsky về các phương pháp điều tra bất hợp pháp, chỉ ra: “Lisovsky bị các sĩ quan an ninh Vasyuk và Pershin thẩm vấn liên tục trong 4-5 ngày, ông đứng dậy, bị đánh vào mặt, v.v.". Quy mô thực sự việc áp dụng phương pháp này vẫn chưa được thiết lập. Tuy nhiên, ngay cả khi dữ liệu không đầy đủ, rõ ràng là chúng rất quan trọng. Suvenirov, trên cơ sở các tài liệu khác nhau, đã xác định rằng "các phương pháp tác động vật lý" dùng cho: 3 Nguyên soái Liên Xô, 2 Tư lệnh Tập đoàn quân bậc 1, 1 Tư lệnh Hạm đội bậc 1, 1 Chính ủy Tập đoàn quân bậc 1, 2 Tư lệnh Tập đoàn quân bậc 2, 1 Chính ủy Tập đoàn quân bậc 2, 11 Komkor, 6 Chính ủy quân đoàn, 1 Chủ nhiệm Kỹ thuật Quân đoàn, 1 Chủ nhiệm Quân pháp Quân đoàn, 24 Komdiv, 3 Tư lệnh Hạm đội bậc 2, 7 chính ủy sư đoàn, 1 Chủ nhiệm Quân pháp Sư đoàn, 25 Kombrig, 8 Chính ủy Lữ đoàn, 3 Chủ nhiệm kỹ thuật Lữ đoàn, 5 Chủ nhiệm Quân pháp Lữ đoàn , 1 Tư lệnh Hải đoàn bậc 1, cùng 43 thủ trưởng, tư lệnh cấp cao và chủ nhiệm. Như tác giả lưu ý, những dữ liệu này chưa đầy đủ. Ngoài ra còn có thông tin về việc sử dụng vũ lực đối với những người bị bắt khác không có tên trong danh sách Suvenirov. Ví dụ, áp dụng biện pháp cưỡng chế vật lý đối với tư lệnh lữ đoàn Mikhail Sergeevich Medyansky, ông bị đánh gãy xương sườn. Milbach trích dẫn dữ liệu về 86 nhân viên Cục đặc biệt GUGB NKVD của Hạm đội Thái Bình Dương, trong đó 41 người đã tham gia đánh đập những người bị bắt.
Tòa án.
Các sĩ quan đã bị bắt vì nhiều tội danh khác nhau, theo Anatoly Timofeevich Ukolov và V.I. Ivkin trên cơ sở dữ liệu các cơ quan tư pháp Hồng quân lưu ý rằng vào năm 1937-1939, khoảng 8624 người đã bị kết tội phạm tội, tuy nhiên họ lưu ý rằng hầu như không tính đến những người bị kết án vì tội hình sự và đạo đức trong số những người bị thanh trừng.
Thống kê theo cấp bậc.
Số lượng cấp bậc bị thanh trừng ban chỉ huy cao nhất Hồng quân, dựa trên tính toán của Suvenirova:
Những người đương thời về thanh trừng.
Lev Davidovich Trotsky cũng đưa ra đánh giá về quy mô thanh trừng. Đặc biệt, ngày 13/3/1939, ông viết: “Stalin tiêu diệt ban chỉ huy hồng quân, xử bắn, cách chức, đày ải khoảng 30000 sĩ quan”.
Trong cuộc thảo luận về kế hoạch tấn công Liên Xô, một số tướng lĩnh đã cố gắng thuyết phục Quốc trưởng rằng còn quá sớm để tham gia vào một cuộc chiến với người Nga. Hitler trả lời như sau:
Tham khảo.
Ghi chú