Viêm cột sống dính khớp

Viêm cột sống dính khớp (tiếng Anh: "Ankylosing spondylitis (AS)") là một bệnh thấp viêm đặc trưng bởi tổn thương khớp cùng chậu, cột sống và các khớp ở chi dưới, thường kèm theo viêm các điểm bám gân. Bệnh tiến triển chậm song có xu hướng dính khớp. Bệnh viêm cột sống dính khớp có mối liên quan chặt chẽ với yếu tố kháng nguyên hoà hợp mô HLA-B27. Mặc dù nguyên nhân của viêm cột sống dính khớp chưa được biết đến, nhưng nó được cho là có sự kết hợp giữa các yếu tố di truyền và môi trường gây ra.
Hơn 90% những người bị ảnh hưởng có một kháng nguyên bạch cầu đặc trưng được gọi là kháng nguyên HLA-B27. Cơ chế cơ bản được cho là tự miễn dịch hoặc gây viêm tự động. Chẩn đoán thường dựa trên các triệu chứng với sự hỗ trợ từ hình ảnh y tế và xét nghiệm máu. AS là một loại bệnh thoái hóa thần kinh trung tính, nghĩa là các xét nghiệm cho thấy không có sự hiện diện của các kháng thể yếu tố thấp (RF). Nó cũng nằm trong một thể loại rộng hơn được gọi là thoái hóa khớp trục.
Không có cách điều trị viêm cột sống dính khớp. Các phương pháp điều trị chỉ có thể cải thiện triệu chứng và ngăn ngừa bệnh trở nên xấu đi. Các cách điều trị bao gồm sử dụng thuốc, tập thể dục và phẫu thuật.Các loại thuốc được sử dụng bao gồm NSAID, steroid, DMARD chẳng hạn như sulfasalazine, và các tác nhân sinh học như infliximab.
Theo thống kê thì từ 0,1% đến 1,8% số người bị ảnh hưởng.Khởi phát thường là ở người lớn. Nam giới thường bị ảnh hưởng nhiều hơn là nữ giới. Tình trạng này được mô tả đầy đủ vào cuối những năm 1600 bởi Bernard Connor, những bộ xương với viêm cột sống dính khớp được tìm thấy trong xác ướp Ai Cập.
Nguyên nhân.
Nguyên nhân của bệnh chưa được biết rõ hoàn toàn. Có hai đặc điểm chính là hiện tượng viêm và xơ hóa, calci hóa các dây chằng, bao khớp (đặc biệt tại vị trí cột sống), các điểm bám gân:
Chẩn đoán.
Cận lâm sàng.
Ở giai đoạn sớm, tổn thương cột sống có thể được phát hiện trên cộng hưởng từ.
Chẩn đoán xác định.
Kết hợp triệu chứng lâm sàng, hình ảnh viêm khớp cùng chậu trên X quang thường quy (hoặc trên cộng hưởng từ  nếu  nghi  ngờ  chẩn  đoán  mà  biểu  hiện  trên  X quang thường quy chưa rõ ràng) và nếu có thể, nên xét nghiệm HLA-B27.
Chẩn đoán bệnh viêm cột sống dính khớp dựa vào tiêu chuẩn chẩn đoán New York sửa đổi năm 1984 gồm có các triệu chứng lâm sàng và X quang.
Tiêu chuẩn lâm sàng (ít nhất có một yếu tố):
Tiêu chuẩn X quang:
Viêm khớp cùng chậu giai đoạn ≥ 2, nếu biểu hiện viêm cả hai bên.Chẩn đoán xác định khi có tiêu chuẩn X quang và ít nhất một yếu tố thuộc tiêu chuẩn lâm sàng.
Đặc điểm của bệnh viêm cột sống dính khớp ở Việt Nam thường có biểu hiện viêm các khớp gốc chi sớm (khớp háng, khớp gối) và rầm rộ, trong khi biểu hiện tại   cột sống kín đáo. Do vậy, cần khai thác kỹ các triệu chứng tại cột sống, khi có các    triệu chứng gợi ý chẩn đoán, cần chụp X quang khớp cùng chậu và xét nghiệm HLA- B27. Trường hợp chưa có biểu hiện trên phim X quang thường quy, cần chỉ định chụp cộng hưởng từ khung chậu hoặc cột sống có vai trò rất quan trọng trong chẩn đoán sớm.
Điều trị.
Nguyên tắc chung.
Bao gồm điều trị nội khoa, vật lý trị liệu và ngoại khoa.Mục đích điều trị: chống viêm, chống đau; phòng chống cứng khớp, đặc biệt là phòng chống cứng khớp ở tư thế xấu và khắc phục dính khớp (nếu có).
Lựa chọn phương pháp điều trị.
Trên mỗi bệnh nhân cụ thể, quyết định điều trị dựa vào các thông số sau:
Điều trị cụ thể.
Không dùng thuốc.
Điều rất quan trọng là bệnh nhân cần được giáo dục nhằm hiểu biết về bệnh và thực hiện chế độ luyện tập phù hợp và đều đặn. Có thể luyện tập có hiệu quả tại nhà hoặc điều trị vật lý, có sự giám sát về mức độ luyện tập. Bệnh nhân có thể tự tập một mình hoặc tập hợp theo nhóm.
Phẫu thuật.
Thay khớp háng: chỉ định trong trường hợp bệnh nhân đau kéo dài, hạn chế vận động và có phá hủy cấu trúc rõ trên hình ảnh X quang. Trước kia thường cố gắng chỉ định ở bệnh nhân lớn tuổi (ít nhất trên 50 tuổi). Gần đây tuổi không còn là một yếu tố cần quan tâm khi chỉ định thay khớp háng.Phẫu thuật chỉnh hình đối với cột sống: chỉ định khi cột sống biến dạng.Ở bệnh nhân viêm cột sống dính khớp có gãy đốt sống cấp tính: xét chỉ định phẫu thuật.
Tiến triển và biến chứng.
Bệnh tiến triển có xu hướng dính khớp và dính cột sống, dẫn đến tư thế xấu (gù lưng quá mức), viêm dính khớp háng, loãng xương và đôi khi gãy xương
Sách tham khảo.
1. Bron JL, de vries Mk, Snieders MN, van der Horst-Bruinsma IE, van Royen BJ (2009). "Discovertebral (Andersson) lesions of the spine in ankylosing spondylitis revisited". Clin. Rheumatol. 2009; 28 (8):883-892.
2. Francis H. "Surgical Management of Lower Cervical Spine Fracture in Ankylosing Spondylitis J Trauma". 2006: 61, 1005- 1009
3. J Braun, van den Berg R, Baraliakos X et al (2011), "2010 update of the ASAS/EULAR recommendations for the management of ankylosing spondylitis". Ann Rheum Dis 2011:70:896-904.
4. Goupille P, Pham T, Claudepierre P, Wendling D (2009). « A plea for reason in using magnetic resonance imaging for the diagnostic and therapeutic management of spondyloartropathies". Joint Bone Spine. 2009 Marc 76(2):123-125
5. Rudwaleit M, van der Heijde D et al (2011), "The Assessment of SpondyloArthritis International Society classification criteria for peripheral spondyloarthritis and for spondyloarthritis in general". Ann Rheum Dis 2011:70:25-31.