Vụ bắn rơi Sukhoi Su-24 năm 2015

Ngày 24 tháng 11 năm 2015, một chiếc Sukhoi Su-24M của không quân Nga bị chiến đấu cơ F-16 Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi. Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng chiếc máy bay này đã vi phạm không phận của mình. Bộ Quốc phòng Nga nói máy bay không vi phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ và đang bay ở độ cao khoảng 6.000m. Phi công và sĩ quan hệ thống vũ khí (weapon systems officer) phóng được ra khỏi máy bay; một người bị bắn chết trong khi đáp dù xuống . Theo Thổ Nhĩ Kỳ, máy bay lúc đó có quốc tịch không rõ ràng và đã xâm phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ 2.19 km trong vòng 17 giây, sau đó bị bắn hạ sau khi được cảnh báo 10 lần còn Nga trong khi Nga phủ nhận máy bay chưa bao giờ rời không phận Syria và đưa ra bằng chứng theo thông tin từ vệ tinh rằng chiếc Su-24M bị bắn hạ bên trong không phận của Syria khoảng 1 km. Đây là lần đầu tiên kể từ những năm 1950, một máy bay Nga/Liên Xô bị máy bay của một thành viên NATO bắn hạ.
2 viên phi công đều thoát ra khỏi chiếc Su-24M, 1 người được cứu sống người còn lại bị quân nổi dậy người Turk bắn hạ khi đang nhảy dù. Theo tin quân đội Nga, 2 trực thăng quân sự lùng kiếm để cứu họ. Một chiếc bị trúng đạn của quân đội nổi dậy Syria và phải đáp xuống. Trong cuộc cứu người thất bại một lính Nga khác bị bắn chết. Theo trang thông tin Al-Mayadeen của Lebanon, phi công còn lại được quân đội Syria giải thoát.
Nga cho đây là một vụ khiêu khích có tính toán trước.
Bối cảnh.
Sau hàng thế kỷ quan hệ thường xuyên căng thẳng, phức tạp giữa hai quốc gia mà vị trí địa lý, lịch sử và tôn giáo đã khiến hai bên trở thành đối thủ của nhau. Từ thế kỷ XVI, Moskva coi bản thân là Đế chế Rome thứ ba, người bảo vệ của cộng đồng Cơ Đốc giáo ở phương Đông sau khi thành Constantinople (thành phố Istanbul) thất thủ năm 1453 dưới tay Đế chế Ottoman của người Thổ. Đế chế Ottoman tiếp đó mở rộng lãnh thổ vào Trung Đông và vùng Balkan - khu vực sinh sống của người Slav theo Chính thống giáo được Nga bảo vệ.
Khủng hoảng Krym, sáp nhập bán đảo Krym vào Nga.
Trong lịch sử, Krym là một phần của đế chế Ottoman trước khi thuộc về Nga theo điều khoản của Hiệp ước Kucuk Kaynarca ký sau khi Nga chiến thắng trong Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1768–1774). Krym là lãnh thổ của Nga cho đến khi lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev đã chuyển Krym từ Liên bang Nga sang CHXHCNXV Ukraina vào năm 1955. Khi Ukraina tuyên bố độc lập năm 1991 sau khi Liên Xô tan rã, Ukraina đã tách ra cùng với cả Krym.
Cũng giống như vai trò lịch sử của Nga là người bảo vệ người Slav, Thổ Nhĩ Kỳ cũng có một lịch sử bảo vệ lợi ích của người Thổ là dân tộc thiểu số gốc Thổ ở Nga, Azerbaijan hay Turkmenistan (Krym là nơi ở của 300.000 người Tatar, chiếm 12% dân số ở Krym, vốn bị trục xuất hàng loạt thời Stalin sau khi Liên Xô chiếm lại Krym từ tay Đức Quốc xã (khoảng 189.000 người)). Vào tháng 08/2015, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan đã tuyên bố trong Hội nghị Thế giới của người Krym Tatars ở Ankara là Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không bao giờ công nhận việc Nga sáp nhập Krym, lập trường toàn vẹn lãnh thổ của Ukraina phải được tôn trọng.
Nội chiến Syria.
Sau năm 2012 khi một chiếc máy bay phản lực của Thổ Nhĩ Kỳ bị Syria bắn rơi, Thổ Nhĩ Kỳ, thù nghịch với chính phủ Assad, thay đổi các quy tắc của việc can dự và theo quy định mới, quốc gia này sẽ xem xét tất cả các "yếu tố" tiếp cận từ Syria như một mối đe dọa và sẽ "hành động phù hợp." 
Trong khi đó Nga lại là một trong một số quốc gia trực tiếp tham gia vào cuộc Nội chiến Syria, ủng hộ chính quyền Assad. Ngày 30 tháng 9 năm 2015, Nga đã bắt đầu chiến dịch không kích của mình đối với Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant (ISIL) và các lực lượng chống chính phủ khác.
Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần trước khi xảy ra sự cố, đã kêu gọi họp mặt ủy ban an ninh Liên Hợp Quốc để thảo luận về việc Nga thả bom tại những khu vực người Turkmen ở nước láng giềng Syria, và tuần trước đó Ankara đã triệu hồi đại sứ Nga để phản đối việc thả bom này, cho rằng những chiến dịch của Nga làm cho việc thành lập một khu vực an toàn cho thường dân, và những người nổi dậy ôn hòa chống lại Assad trở nên khó khăn. Ankara đã bày tỏ truyền thống đoàn kết với người Turkmen ở Syria (khoảng 200.000 người), mà là người Syria gốc thổ. Khoảng 1.700 người đã phải di tản khỏi vùng đồi núi Syria gần biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ vì những cuộc chiến kéo dài từ 3 ngày qua, một viên chức Thổ đã cho biết vào ngày thứ hai. Máy bay phản lực Nga đã thả bom khu vực này để yểm trợ chiến dịch tấn công dưới đất của lực lượng chính phủ Syria.
Ông Recep Tayyip Erdoğan cũng như nhiều đồng minh phương Tây cáo buộc Nga không chống khủng bố mà nhằm vào lực lượng đối lập với Tổng thống Syria Bashar al-Assad và cả cộng đồng người Turkmen ở biên giới hai nước vốn được Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn để chống ông Bashar al-Assad. Trái lại, Nga khẳng định mình hành động hợp pháp ở Syria và chỉ không kích khủng bố, đồng thời cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ là những kẻ chống lưng cho khủng bố.
Diễn biến.
Ngày 24 tháng 11 năm 2015 lúc 9h24 sáng, một chiếc chiến đấu cơ Sukhoi Su-24 của Nga bị hai chiếc chiến đấu cơ tuần tra F-16 của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi ở khu vực biên giới Syria-Thổ Nhĩ Kỳ.
Theo tuyên bố của Thổ Nhĩ Kỳ với Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, hai chiếc máy bay, chưa rõ quốc tích vào thời điểm đó, đã vi phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ lên đến 1,36 dặm (2,19 km) trong khoảng 17 giây. Theo các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ, máy bay đã được đưa ra 10 cảnh báo trong khoảng thời gian 5 phút để thay đổi đường bay. Các máy bay đã bỏ qua các cảnh báo và sau đó bị máy bay F-16 của Thổ Nhĩ Kỳ tuần tra khu vực bắn rơi. Một trong hai chiếc máy bay này sau đó đã rời không phận Thổ Nhĩ Kỳ còn chiếc kia bị rơi vào lãnh thổ Syria sau khi bị bắn trong khi trong không phận Thổ Nhĩ Kỳ.
Các báo cáo ban đầu của nhiều hãng tin Nga chỉ ra rằng máy bay đã bị bắn rơi từ hỏa lực trên mặt đất của phiến quân Syria, nhưng Bộ quốc phòng Nga sau đó xác nhận các báo cáo của Thổ Nhĩ Kỳ rằng chiếc máy bay bị bắt rơi bởi chiến đấu cơ Thổ Nhĩ Kỳ. Theo tweet bởi CNN Türk, Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đã phát hành một đồ họa đường đi chuyến bay cho thấy chiếc máy bay đã qua mũi phía nam của tỉnh Hatay trước khi bị và rơi gần núi Turkmen. Dựa trên dấu nhiệt của máy bay, phía Hoa Kỳ tin rằng máy bay đang bay trong không phận Syria sau khi xâm nhập thời gian ngắn vào không phận của Thổ Nhĩ Kỳ.
Nói chuyện với đài truyền hình Nga vào ngày 25.11 đại úy Konstantin Murakhtin, phi công sống sót, cho biết, Thổ Nhĩ Kỳ đã tấn công mà không cảnh cáo gì cả.
Phản ứng.
EU và NATO.
Các nước khác kêu gọi các bên xuống thang.