Sư đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam

Sư đoàn 2 Quảng - Đà, còn gọi là "Sư đoàn 2 Thép" thời chiến tranh Việt Nam là sư đoàn bộ binh cơ động nổi tiếng của Quân đội nhân dân Việt Nam. Được phong tặng danh hiệu anh hùng.
Quá trình hình thành, phát triển.
Bối cảnh.
Giữa năm 1965 quân đội Hoa Kỳ đổ bộ vào Đà Nẵng và chạm trán với những đơn vị chủ lực đầu tiên của Quân giải phóng miền nam. Nhiều trung đoàn giải phóng quân thống nhất lại thành những sư đoàn hoàn chỉnh.
Giai đoạn đầu.
Sư đoàn 2 Quảng - Đà được thành lập ngày 20/10/1965 ở làng An Lâm, xã Phước Hà, huyện Tiên Phước, Quảng Nam trên cơ sở trung đoàn 1 ở Quảng Nam, Quảng Ngãi, trung đoàn 21 của miền Bắc và bổ sung thêm tiểu đoàn 70 bộ binh, tiểu đoàn 12 pháo cối, tiểu đoàn 14 súng máy phòng không... Sư đoàn trưởng đầu tiên là Nguyễn Năng, sư đoàn phó đầu tiên là Lê Hữu Trữ, chính ủy đầu tiên là Nguyễn Minh Đức.
Trung đoàn 1 (trung đoàn Ba Gia) thành lập năm 1963 từ những cơ sở của E108 (đại đoàn 305 cũ) cùng lực lượng vũ trang Quảng - Đà. Sau chiến thắng Ba Gia, tên này được đặt cho trung đoàn 1. Trung đoàn là trụ cột đội hình Sư đoàn 2 trong cả cuộc chiến.
Trung đoàn 21 thành lập tháng 4/1965 với hầu hết lính Hải Hưng và Hà Bắc, hành quân vào nam tháng 7/1965 rồi tham gia thành lập Sư đoàn 2. Trong chiến tranh, trung đoàn 21 được biên chế thêm những cán bộ, chiến sĩ người địa phuơng gốc từ Quảng-Đà đến Phú-Khánh.
Sau một thời gian chiến đấu, Sư đoàn 2 nhận thêm trung đoàn 31 (nguyên là trung đoàn 64 sư đoàn 320) vào năm 1966.
Sư đoàn 2 đã giao chiến với quân đội Hoa Kỳ, Việt Nam Cộng hòa và cả quân đồng minh, tham gia tấn công xuân Mậu Thân 1968.
Giai đoạn sau.
Một số trung đoàn thành phần được thuyên chuyển qua lại giữa các Sư đoàn 2 và Sư đoàn 3. Do những khó khăn về tiếp tế, sư 3 bị giải thể tạm thời.
Năm 1970, Sư đoàn 2 rút sang Lào củng cố và chiến đấu ở đó. Nguyễn Chơn được cử làm sư đoàn trưởng và được phong anh hùng quân đội khi đảm nhiệm cương vị này. F2 đã tham gia Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971. Thời gian sau, sư đoàn mạnh lên và về lại chiến trường Tây Nguyên. Trung đoàn 141 của Sư đoàn 312 hành quân vào nam thay thế cho Trung đoàn 21 từ năm 1970. Từ tháng 6/1971 đến 6/1973, Trung đoàn 21 rời Sư đoàn 2, tăng cường đội hình cho Sư đoàn 3.
Năm 1972, Sư đoàn 2 được tăng cường Trung đoàn 52 (trung đoàn Tây Tiến) tham gia chiến dịch Tây Nguyên. Trung đoàn đã có một số thắng lợi hạn chế, nhưng lực lượng tổn thất khá nặng và phải củng cố lại.
Sau 1973, Trung đoàn 141 rời Sư đoàn 2 để di chuyển sâu vào Bình Định tăng cường cho đội hình Sư đoàn 3 Sao Vàng, còn Trung đoàn 31 về lại Sư đoàn 2 từ tháng 6/1973.
Sau đó, đến lượt Trung đoàn 36 Sư đoàn 308 vào khu 5 tăng cường cho mặt trận. Trước đó, (năm 1969) trung đoàn này tạm giải tán rồi tập trung lại vào tháng 10/1974, tăng cường cho Sư đoàn 2
Sau năm 1973, Sư đoàn 2 có thể đứng vững chắc trên địa bàn miền trung. Các đơn vị pháo thống nhất thành trung đoàn pháo binh 368 tháng 10/1974 thuộc đội hình Sư đoàn 2. Năm 1975, Sư đoàn 2 với đội hình gồm các trung đoàn bộ binh 1, 31, 36, 38 tiến công Nông Sơn - Thượng Đức rồi tạm phối thuộc cho Quân đoàn 3. Khi Quân đoàn 3 hành quân xuống Nam Bộ, Sư đoàn 2 ở lại Quân khu 5.
Năm 1978, Sư đoàn 2 được điều động sang chiến trường Campuchia tiêu diệt quân đội Khmer Đỏ. Khi đang đóng quân ở Campuchia, năm 1984 đại tá sư đoàn trưởng Trương Hồng Anh bị hy sinh do xe bị vướng mìn.
Biên chế hiện nay.
Hiện nay Sư đoàn 2 đóng ở An Khê, Gia Lai thuộc quân khu 5 Quân đội nhân dân Việt Nam. Biên chế hiện nay gồm các trung đoàn bộ binh và công pháo.
Trung đoàn 1.
Được thành lập ngày 20 tháng 11 năm 1963, có đội chỉ huy là những người lính Việt Minh của đoàn 108 trong thời Pháp. Lực lượng ban đầu do Lê Hữu Trữ làm trung đoàn trưởng có gồm tiểu đoàn 40, 60, 90 và 1 tiểu đoàn tập kết trở về miền nam, hoạt động chống lại Quân lực Việt Nam Cộng hòa cho đến khi Quân lực Hoa Kỳ đổ bộ. Sau các trận Ba Gia, E1 được tăng cường tiểu đoàn 45 hỏa lực. Sau trận Vạn Tường, 3 tiểu đoàn 40, 60, 90 và hỏa lực trợ chiến rút khỏi vùng Quảng - Đà, tiểu đoàn còn lại tăng cường cho sư 3 Sao Vàng. Trung đoàn tiếp tục chiến đấu với Hoa Kỳ &amp; QLVNCH trong suốt 4 năm 1965-1968.
Năm 1969, do tổn thất quá nặng nên toàn lực lượng rút sang Lào. Trung đoàn được tổ chức lại với các tiểu đoàn 1, 2, 3. Đơn vị tham gia chiến dịch Đường 9 - Nam Lào. Chiến dịch toàn thắng, E1 cùng cả sư đoàn quay lại chiến trường Tây Nguyên, tham gia chiến dịch 1972.
Trung đoàn 95.
Đoàn Mang Yang (tên thường gọi của Trung đoàn Bộ binh 95) tiền thân là chi đội giải phóng quân Nguyễn Thiện Thuật được thành lập vào tháng 8 - 1945 tại thị xã Quảng Trị (tỉnh Quảng Trị). Trong kháng chiến chống Pháp, vượt qua những khó khăn, thiếu thốn về vũ khí trang bị, E95 đã tham gia nhiều trận đánh lớn: Khe Sanh - Rào Quán, Cam Lộ - Đông Hà; trận đánh căn cứ Ưu Điềm - Thừa Thiên - Huế, Lương Mai - Quảng Trị, chiến dịch Điện Biên Phủ.
Trong chiến tranh Việt Nam, đơn vị chiến đấu hàng trăm trận trên khắp các chiến trường từ Bình Trị Thiên đến Tây Nguyên và tham gia giải phóng cụm đảo Nam Trường Sa.
Trong chiến tranh biên giới Tây Nam, bằng lối đánh táo bạo, bất ngờ, Trung đoàn đã giúp nước bạn tiêu diệt nhiều tiểu đoàn phỉ Lào; giúp bạn Campuchia đánh đổ chế độ diệt chủng Khơme đỏ, thoát khỏi họa diệt chủng.
Đến năm 1993, theo yêu cầu nhiệm vụ, Trung đoàn được lệnh chuyển lên đóng quân tại đèo Hà Lan (xã Bình Thuận, thị xã Buôn Hồ), làm nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng cơ động chiến đấu. Đứng chân trên địa bàn Tây Nguyên, là nơi có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Ngoài 2 lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Trung đoàn còn được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất trong thời kỳ đổi mới.
Lãnh đạo hiện nay.
Sư đoàn trưởng: Thượng tá Nguyễn Tấn Ý
Chính ủy: Thượng tá Trương Minh Hồng .
Phó sư đoàn trưởng, Tham mưu trưởng: Thượng tá : Nguyễn Trường Sinh 
Phó Sư đoàn trưởng: Trung tá Nguyễn Long Võng (Sinh năm 1988, là con trai Trung tướng Nguyễn Long Cáng). Là Phó Sư Đoàn trưởng trẻ nhất toàn quân.
Phó Chính ủy: Thượng tá Lê Sỹ Hùng
 Chủ nhiệm chính trị : Thượng tá Võ Duy Điền
Chỉ huy và Lãnh đạo qua các thời kỳ.
Sư đoàn trưởng.
2002 - 2003: Thượng tướng Lê Chiêm.
2004 - 2007: Trung tướng Nguyễn Long Cáng.
2010 - 2012: Trung tướng Trương Đức Nghĩa
2012 - 2014: Trung tướng Thái Đại Ngọc.
2014-8.2016: Đại tá Tống Phú
8.2016-9.2019: Đại Tá: Nguyễn Quốc Hương
9.2019-10.2022: Đại Tá Huỳnh Đôn
10.2022-nay: Thượng tá Nguyễn Tấn Ý
Chính ủy.
11.2003-7.2005, Trần Quang Phương
2015-8.2017, Đoàn Văn Nhất
8.2017-10.2022, Trương Quang Sinh
10.2022-nay, Trương Minh Hồng