vietgpt/wikipedia_vi huggingface dataset:
HMS Foresight (H68)

HMS "Foresight" (H68) là một tàu khu trục lớp F được Hải quân Hoàng gia Anh Quốc chế tạo vào đầu những năm 1930. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, nó hoạt động như một tàu quét mìn và hộ tống các đoàn tàu vận tải tại Đại Tây Dương và Địa Trung Hải cho đến khi bị đánh chìm do không kích trong Chiến dịch Pedestal vào tháng 8 năm 1942.
Thiết kế và chế tạo.
Lớp tàu khu trục F có đặc tính tương tự như Lớp tàu khu trục C và D dẫn trước vào năm 1931, nhưng có dáng lườn tàu và cầu tàu được cải tiến, được bố trí ba phòng nồi hơi thay vì hai, và pháo QF có thể nâng đến góc 40° thay vì 30° như ở lớp trước.
"Foresight" được đặt hàng vào ngày 17 tháng 3 năm 1933 trong Chương trình Chế tạo Hải quân 1932. Nó được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Cammell Laird &amp; Company ở Birkenhead vào ngày 21 tháng 7 năm 1933; được hạ thủy vào ngày 29 tháng 6 năm 1934 và hoàn tất vào ngày 15 tháng 5 năm 1935.
Lịch sử hoạt động.
Vào ngày 18 tháng 6 năm 1941, "Foresight" đã cùng các tàu chị em , , về góp công vào việc đánh chìm tàu ngầm U-boat Đức "U-138" về phía Tây Tây Ban Nha.
Đến ngày 6 tháng 4 năm 1942, nó rời Scapa Flow hộ tống Đoàn tàu vận tải PQ 14 đi sang Liên Xô. Trong số 24 con tàu hình thành nên đoàn tàu, 16 chiếc bị ngăn trở bởi băng giá và thời tiết xấu nên phải quay trở lại Iceland, và một chiếc khác bị tàu ngầm U-boat đánh chìm. Cùng với bảy con tàu còn lại, "Foresight" đi đến Murmansk vào ngày 19 tháng 4. Nó khởi hành vào ngày 29 tháng 4 bảo vệ cho Đoàn tàu vận tải QP 11 quay trở về. Sang ngày 30 tháng 4, tàu ngầm Đức "U-456" dưới quyền chỉ huy của Max-Martin Teichert, được một máy bay trinh sát thông báo về sự hiện diện của đoàn tàu đang trên đường tư bán đảo Kola, đã phóng một quả ngư lôi vào mạn phải của tàu tuần dương . Chiếc tàu tuần dương bắt đầu bị nghiêng nặng. Không lâu sau đó, Teichert phóng thêm một quả ngư lôi trúng vào đuôi "Edinburgh", làm hỏng bánh lái. Nỗ lực tìm cách kéo con tàu bị đánh hỏng quay trở lại Murmansk liên tục bị các máy bay ném bom-ngư lôi đối phương ngăn cản. Vào ngày 2 tháng 5, nó bị ba tàu khu trục Đức tốn công ngoài khơi đảo Bear và trúng thêm ngư lôi. Khi con tàu bắt đầu chìm, thủy thủ bỏ tàu và được các tàu khu trục cứu vớt. "Foresight" làm nhiệm vụ đánh đắm con tàu hỏng.
Trong Chiến dịch Pedestal vào ngày 12 tháng 8 năm 1942, đang khi hoạt động như một tàu quét mìn nhanh, "Foresight" trúng một quả ngư lôi phóng từ một máy bay Savoia-Marchetti SM.79 của Ý, làm hỏng nặng đuôi tàu và mất hoàn toàn động lực. , một tàu khu trục lớp Tribal đến trợ giúp, nhưng mọi nỗ lực để kéo nó đi đều thất bại. Sau khi mọi thủy thủ đã rời tàu vào ngày 13 tháng 8, "Foresight" bị đánh đắm bởi một quả ngư lôi trong Địa Trung Hải, ở tọa độ .
Tê tê cây

Tê tê cây hay tê tê bụng trắng (danh pháp khoa học: Manis tricuspis) là một trong 8 loài tê tê còn tồn tại và có nguồn gốc ở vùng xích đạo Châu Phi. Chúng là loài tê tê rừng châu Phi phổ biến nhất.
Phân loại.
Tê tê cây thuộc họ Manidae, bộ Pholidota, được Rafinesque mô tả năm 1821. Hầu hết nhà động vật học xếp chúng vào phân chi Phataginus và một số tác giả nâng lên thành chi Phataginus. Hai phân loài được công nhận vào năm 1972 bởi Meester:
Phạm vi và môi trường sống.
Phạm vi sinh sống của tê tê cây từ Guinea qua Sierra Leone và phần lớn Tây Phi tới Trung Phi với điểm cực đông là tây nam Kenya và tây bắc Tanzania. Về phía nam kéo dài đến phía bắc Angola và tây bắc Zambia. Nó đã được tìm thấy trên đảo Bioko trên Đại Tây Dương, nhưng không có hồ sơ xác nhận sự hiện diện tại Senegal, Gambia hay Guinea-Bissau.
Tê tê cây là bán sống trên cây và thường hoạt động về đêm. Nó được tìm thấy ở vùng đất thấp rừng ẩm nhiệt đới cũng như các thảm xavan/rừng. Nó có thể thích nghi với một số mức độ thay đổi môi trường sống.
Anguilla bengalensis

Anguilla bengalensis là một loài cá chình trong chi Anguilla của họ Anguillidae.
Chi Cá lịch vân

Cá lịch vân, tên khoa học Echidna là một chi cá lịch trong họ Cá lịch biển.
Loài.
Ngoài các loài được liệt kê dưới đây, Gymnomuraena zebra đôi khi được bao gồm trong Echidna:
Ở Việt Nam có 3 loài là cá lịch vân chấm, cá lịch vân vạch hay cá lịch hoa to và cá lịch vân vòng.
Liệt Tông

Liệt Tông ("chữ Hán" 烈宗) là miếu hiệu một số vị quân chủ ở Trung Hoa cổ đại.
Uy Tông

Uy Tông ("chữ Hán" 威宗) là miếu hiệu của một số vị quân chủ trong lịch sử Trung Quốc.
Bán đảo Miura

 là một bán đảo nằm tại tỉnh Kanagawa, Nhật Bản. Nó ở phía nam của Yokohama và Tokyo, phân chia vịnh Tokyo (ở phía đông) và vịnh Sagami (ở phía tây). Yokosuka, Miura, Hayama, Zushi và Kamakura là các thành phố, thị trấn thuộc bán đảo Miura.
Nhiều người làm việc ở Tokyo cư ngụ tại bán đảo này và đây cũng là điểm du lịch ưa thích của người dân từ Tokyo. Bán đảo cũng có vị trí chiến lược quốc phòng: bờ tây của bán đảo có Học viện Quốc phòng Nhật Bản, phía đông là Căn cứ Không quân Yokosuka, cho cả Lực lượng Tự vệ Biển Nhật Bản và Đệ thất Hạm đội Hoa Kỳ.
Christopher Lee

Ngài Christopher Frank Carandini Lee, CBE (27 tháng 5 năm 1922 – 7 tháng 6 năm 2015) là diễn viên và ca sĩ người Anh. Lee sớm được biết tới qua vai phản diện Bá tước Dracula trong bộ phim cùng tên của hãng Hammer Horror Productions. Ngoài ra, ông còn từng thủ vai Francisco Scaramanga trong bộ phim "The Man with the Golden Gun" (1974) về James Bond, Saruman trong "Chúa tể những chiếc nhẫn" (2001-2003) và "The Hobbit" (2011-2014) cũng như vai bá tước Dooku trong 2 tập của loạt phim "Chiến tranh giữa các vì sao" (2002 và 2005).
Lee qua đời vào ngày 7 tháng 6 năm 2015 sau khi nhập viện vì những vấn đề hô hấp và suy tim.
Conrad Bain

Conrad Stafford Bain (4 tháng 2 năm 1923 – 14 tháng 1 năm 2013) là diễn viên người Mỹ gốc Canada.
Đời tư.
Conrad Bain sinh ra ở Lethbridge, Alberta, con trai của Jean Agnes (nhũ danh Young) và Stafford Harrison Bain, một người buôn bán. Ông học tại Trường Mỹ thuật Banff trước khi phục vụ trong Quân đội Canada trong Thế chiến II. Sau đó, ông học tại New York tại Học viện Nghệ thuật Sân khấu Hoa Kỳ, tốt nghiệp năm 1948; một trong những người bạn cùng lớp của anh là diễn viên hài Don Rickles. Bain trở thành công dân nhập tịch Hoa Kỳ vào năm 1946
Christopher Plummer

Arthur Christopher Orme Plummer (13 tháng 12 năm 1929–05 tháng 2 nǎm 2021) là một diễn viên người Canada. Một số bộ phim nổi tiếng thời kỳ đầu của ông là "The Night of the Generals", "The Return of the Pink Panther", "The Sound of Music", "The Man Who Would Be King" và "Lock Up Your Daughters".
Omega

Omega (ω; tiếng Hy Lạp cổ: Ωμέγα) là chữ cái thứ 24 của bảng chữ cái Hy Lạp. Trong hệ thống số Hy Lạp, nó có giá trị 800.
Sử dụng.
Ohm (đọc là Ôm) là đơn vị đo điện trở R trong hệ SI, được đặt tên theo nhà vật lý người Đức Georg Simon Ohm. Đơn vị Ohm xuất phát từ định luật Ohm. Định luật Ohm cho rằng cường độ dòng điện khi đi qua vật dẫn điện luôn tỷ lệ thuận với hiệu điện thế (U) đi qua 2 điểm đó.
Điện trở đóng vai trò vô cùng quan trọng, có chức năng dùng để hạn chế cường độ dòng điện chảy trong mạch, chia điện áp cũng như kích hoạt các linh kiện điện tử chủ động.
Kí hiệu của đơn vị Ohm là Ω.
Toledo, Tây Ban Nha

Toledo ( (); ; , , DIN: "") nằm ở giữa Tây Ban Nha , 70 km về phía nam của Madrid bên bờ sông Tagus. Nó là tỉnh lỵ của tỉnh Toledo, cũng như cộng đồng tự trị Castilla-La Mancha và là trụ sở của tổng giáo phận Toledo. Cùng với Segovia và Ávila đó là 3 thành phố lịch sử nằm chung quanh thủ đô Tây Ban Nha.
Huy hiệu.
Thị trấn cấp huy hiệu vào thế kỷ thứ 16, với 1 vai trò đặc quyền dựa trên huy hiệu Tây Ban Nha.
Thành phố kết nghĩa.
Toledo thành phố kết nghĩa và chị em với:
Khí hậu.
Toledo có khí hậu bán khô hạn (Köppen: "BSk") giống với các đặc tính của khí hậu Địa Trung Hải ở tìm thấy đa số các nơi ở Tây Ban Nha. Mùa đông ấm, trong khi mùa hè nóng và khô. Lượng mưa thấp thường tập trung ở mùa đông và đầu xuân. Nhiệt độ cao nhất trong kỷ lục là 43.1 °C (109.58 °F) vào ngày 10 tháng 8 năm 2012; nhiệt độ thấp nhất là −9.1 °C (15.6 °F) vào ngày 27 tháng 1 năm 2005.
2020

Năm 2020 (số La Mã: MMXX) là năm đã qua và bắt đầu vào thứ tư theo lịch Gregory, nó sẽ là năm thứ 2020 của Công nguyên hay của Anno Domini; năm thứ 20 của thiên niên kỷ 3 và của thế kỷ 21, và là năm đầu tiên của thập niên 2020.
Năm 2020 được chỉ định là Năm của y tá và nữ hộ sinh bởi Tổ chức Y tế Thế giới và Liên Hợp Quốc tuyên bố 2020 là Năm Quốc tế về Sức khỏe Hành tinh. Năm 2020 còn được chỉ định là Năm Quốc tế của Những âm thanh bởi Ủy ban Âm học Quốc tế.
Đại dịch COVID-19 2019-2020 bùng phát đã dẫn đến gián đoạn kinh tế xã hội toàn cầu nghiêm trọng. Một bản báo cáo tiến độ của Liên hợp quốc công bố vào tháng 12 năm 2020 đã chỉ ra rằng, không có bất kỳ Mục tiêu phát triển bền vững quốc tế nào đề ra cho năm 2020 là đạt được cả.
Mất.
Tháng 12.
6 tháng 12
Tiêu ngữ

Tiêu ngữ (được chuyển hóa từ "muttum" trong tiếng Latinh, 'mutter', giống "motto", 'word', 'sentence' trong Tiếng Ý ) là cụm từ tóm tắt mục tiêu, động lực hoặc ý định chung của một cá nhân, gia đình, nhóm xã hội hoặc tổ chức. Tiêu ngữ thường được tìm thấy chủ yếu ở dạng văn bản (không giống như khẩu hiệu, cũng có thể được thể hiện bằng lời nói), và có thể xuất phát từ truyền thống lâu đời của nền tảng xã hội, hoặc từ các sự kiện quan trọng, chẳng hạn như một cuộc nội chiến hoặc một cuộc cách mạng. Một tiêu ngữ có thể bằng bất kỳ ngôn ngữ nào, nhưng thường được sử dụng rộng rãi bằngtiếng Latinh, đặc biệt là ở phương Tây.
Ngón

Ngón là bộ phận xa nhất của chi, như ngón tay và ngón chân, hiện diện ở nhiều loài động vật có xương sống. 
Tên gọi.
Ở một số ngôn ngữ có tên gọi riêng cho ngón tay và ngón chân (tiếng Anh: tương ứng "finger" và "toe", tiếng Pháp: "doigts" và "orteils", Tiếng Đức: "Finger" và "Zeh"), trong khi ở tiếng Việt, tiếng Nga, tiếng Ba Lan, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ... không có tên gọi riêng. Năm ngón ở mỗi chi là ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa, ngón áp út và ngón út.
Số ngón của con người.
Con người thường có 5 ngón trên mỗi chi. Mỗi ngón được hình thành bởi một só xương tên là phalanges và được bao quanh bởi mô mềm. Ngón tay con người thường có móng. Hiện tượng polydactyly xảy ra khi có thêm ngón; con người cũng có thể có ít ngón hơn bình thường và được gọi là hiện tượng ectrodactyly. Một đột biến có thể được điều chỉnh bằng phẫu thuật hay không và sự chỉnh sửa đó có được chỉ định hay không, tùy thuộc vào từng trường hợp. Ví dụ, nhà cựu vô địch cờ vua thế giới Mikhail Tal đã sống cả đời chỉ với ba ngón tay phải.
Tiếng Abkhaz

Tiếng Abkhaz (còn được viết là Abxaz; //), còn gọi là tiếng Abkhazia,&lt;ref name="ISO 639-2/RA"&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name="ISO 639-3/RA"&gt;&lt;/ref&gt; là một ngôn ngữ Tây Bắc Kavkaz, có quan hệ gần nhất với tiếng Abaza. Đây là ngôn ngữ của người Abkhaz, là một trong những ngôn ngữ chính thức của Abkhazia. Thêm nữa, nó là ngôn ngữ của hàng ngàn kiều dân Abkhazia ở Thổ Nhĩ Kỳ, cộng hòa tự trị Adjara (Gruzia), Syria, Jordan và nhiều nước Tây Phương. Thống kê 2010 ghi nhận 6.786 người nói tiếng Abkhaz ở Nga.
Phân loại.
Tiếng Abkhaz là một ngôn ngữ Tây Bắc Kavkaz, có liên hệ với tiếng Adyghe. Nó gần gũi nhất với tiếng Abaza. Cả hai đôi khi được coi là phương ngữ của một ngôn ngữ, và rằng dạng viết của tiếng Abkhaz và tiếng Abaza đơn giản là hai đầu mút của một dãy phương ngữ. Về ngữ pháp, hai tiếng rất giống nhau; tuy vậy, sự khác biệt trong ngữ âm đủ để giữ hai ngôn ngữ này tách riêng. Hầu hết nhà ngôn ngữ (ví dụ, Chirikba 2003) cũng coi tiếng Ubykh là một họ hàng gần của dãy phương ngữ Abkhaz–Abaza.
Phân bố địa lý.
Tiếng Abkhaz được nói chủ yếu ở Abkhazia. Tiếng Abkhaz còn là ngôn ngữ của kiều dân Abkhaz, chủ yếu ở Thổ Nhĩ Kỳ, với những nhóm nhỏ hơn tại Syria, Iraq, và Jordan; cộng hòa tự trị Adjara của Gruzia; Liên Xô cũ (Armenia, Ukraina); và qua những cuộc di cư gần đây, cả những nước Tây Phương như Đức, Hà Lan, và Hoa Kỳ.
Phương ngữ.
Tiếng Abkhaz thường được nhìn nhận là có ba phương ngữ:
Dạng ngôn ngữ viết văn học dựa trên phương ngữ Abzhywa.
Âm vị học.
Tiếng Abkhaz có số phụ âm rất lớn (58 trong dạng chuẩn văn học). Trái lại, ngôn ngữ này lại chỉ có hai nguyên âm riêng biệt, nhưng hai nguyên âm này lại có nhiều tha âm, biến thiên dựa trên tính vòm hóa hay môi hóa của phụ âm lân cận.
Âm vị màu lục chỉ có trong phương ngữ Bzyp và Sadz; âm vị màu lam riêng có trong phương ngữ Bzyp.
Chữ viết.
Tiếng Abkhaz được viết bằng bảng chữ cái Kirin từ năm 1862.
Trán

Trong giải phẫu người, trán là phần nằm phía trên và hơi nhô ra phía trước đầu. Nó được đánh dấu bằng đường tóc mọc. Trán là khu vực được dùng cho ba tính năng, hai trong số này là bao phủ hộp sọ người và tính năng còn lại thuộc về da đầu.
Thể hiện cảm xúc.
Các cơ của trán có thể giúp điểu biển cảm xúc khuôn mặt. Có bốn cảm xúc cơ bản, có thể thể hiện độc lập hoặc trong một tổ hợp để thể hiện nhiều cảm xúc khác nhau. Các cơ của trán có thể nâng lông mày đồng thời hoặc đơn lẻ, để diễn tả sự ngạc nhiên; hoặc kéo hai lông mày lại gần nhau diễn tả sự nghiêm nghị, khó chịu.
Haile Selassie

Haile Selassie I (ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ "qädamawi haylä səllasé" "Quyền lực của Chúa Ba ngôi") , sinh là Tafari Makonnen Woldemikael, là người đứng đầu Ethiopia từ năm 1916 đến năm 1930 và ông đã từng là Nhiếp chính toàn quyền của Ethiopia từ năm 1916. Ông là một nhân vật quan trọng trong lịch sử Ethiopia hiện đại. Ông là thành viên của triều đại Solomon, có nguồn gốc từ hoàng đế Menelik I.
Haile Selassie I đã cố gắng hiện đại hóa đất nước thông qua một loạt các cải cách chính trị và xã hội, bao gồm việc giới thiệu hiến pháp thành văn đầu tiên của Ethiopia và bãi bỏ chế độ nô lệ. Ông đã dẫn đầu những nỗ lực thất bại trong việc bảo vệ Ethiopia trong Chiến tranh Ý-Ethiopia lần thứ 2 và trải qua thời kỳ bị người Ý chiếm đóng khi đang lưu vong ở Anh. Ông trở lại lãnh đạo Ethiopia vào năm 1941 sau khi Đế quốc Anh đánh bại quân chiếm đóng Ý trong chiến dịch Đông Phi. Ông giải thể Liên bang Ethiopia và Eritrea được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thành lập vào năm 1950, và hợp nhất Eritrea thành một tỉnh của Ethiopia trong khi chiến đấu để ngăn chặn nền độc lập của họ. Quan điểm quốc tế chủ nghĩa của ông đã dẫn đến việc Ethiopia trở thành thành viên hiến chương của Liên hợp quốc. Năm 1963, ông chủ trì việc thành lập Tổ chức Thống nhất châu Phi, tiền thân của Liên minh châu Phi và là chủ tịch đầu tiên của tổ chức này. Ông bị lật đổ trong một cuộc đảo chính quân sự sau nạn đói năm 1973 ở Ethiopia và qua đời vào ngày 27 tháng 8 năm 1975 ở tuổi 83. Trong một số thành viên của phong trào Rastafari (được thành lập ở Ethiopia và sau đó được chuyển thể sang Jamaica vào những năm 1930 và số lượng tín đồ của họ hiện nay ước tính khoảng 700.000 đến 1.000.000), Haile Selassie được coi là đấng cứu thế trở lại của Kinh thánh, Thiên Chúa hiện thân. Mặc dù được gọi là "đấng cứu thế", Haile Selassie là một người theo đạo Cơ đốc và tuân theo các quy tắc của nhà thờ Chính thống Ethiopia. Ông đã bị một số nhà sử học chỉ trích vì đã trấn áp các cuộc nổi dậy của tầng lớp quý tộc trên cạn (mesafint), vốn luôn phản đối những cải cách của ông. Một số nhà phê bình cũng chỉ trích việc Ethiopia đã thất bại trong việc hiện đại hóa nhanh. Trong thời gian cai trị của ông, người Harari bị đàn áp và nhiều người rời khỏi Khu vực Harari. Chế độ của ông cũng bị các nhóm nhân quyền, chẳng hạn như Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, chỉ trích là chuyên quyền và phi tự do.
Con cái.
Với Menen Asfaw, Haile Selassie có sáu con: Công chúa Tenagnework, Hoàng tử Asfaw Wossen, Công chúa Tsehai, Công chúa Zenebework, Công chúa Makonnen, và Hoàng tử Sahle Selassie.
Thirty Seconds to Mars

Thirty Seconds to Mars (cũng thường cách điệu là 30 Seconds to Mars) là một ban nhạc rock người Mỹ đến từ Los Angeles, được thành lập vào năm 1998. Kể từ năm 2007, ban nhạc bao gồm nam ca sĩ Jared Leto (hát chính, guitar, bass, bàn phím, nhạc sĩ), Shannon Leto (trống, bộ gõ) và Tomo Miličević (lead guitar, bass, đàn organ, dây).
Cho đến nay, Thirty Seconds to Mars đã phát hành bốn abum phòng thu, gồm "30 Seconds to Mars" (2002), "A Beautiful Lie" (2005), "This Is War" (2009) và "Love, Lust, Faith and Dreams" (2013) cùng các EP gồm "AOL Sessions Undercover" (2007), "To the Edge of the Earth" (2008) và "MTV Unplugged: 30 Seconds to Mars" (2011). Tính đến tháng 5 năm 2013, ban nhạc đã bán được hơn 10 triệu album trên toàn thế giới.
Tường

Tường là cấu trúc thẳng đứng, thường rắn chắc, xác định và bảo vệ một khu vực. Xây tường có một tác dụng chính: nó đỡ cho trần nhàvà mái nhà.
Tường trong văn hóa đại chúng.
Tường thường được xem trong văn hóa đại chúng như là một đại diện cho một vật chắn chống lại sự tiến triển hay xâm nhập. Ví dụ nhóm nhạc rock Pink Loyd sử dụng tường ẩn dụ cho sự cô lập của nhân vật trong album concept " The Wall" năm 1979 của họ. Một cách sử dụng khác xem tường như một bề mặt để viết lên. Ví dụ trang mạng xã hội Facebook sử dụng tường điện tử ("wall") trước khi áp dụng "timeline".
Mông

Mông là hai phần tròn trên cơ thể người, nằm ở phía sau và bao bọc khu vực xương chậu của động vật linh trưởng bao gồm con người, và nhiều loài động vật khác. Các cơ mông ổn định khớp hông và là cơ lớn nhất trong toàn bộ cơ thể con người có vai trò đẩy toàn bộ cơ thể về phía trước khi chạy và đi bộ, đảm bảo hoạt động đúng của toàn bộ chân. Về sinh lý, mông phân tán trọng lượng cơ thể khi ngồi. Trong nhiều nền văn hóa, mông có ý nghĩa hấp dẫn tình dục. Nhiều nền văn hóa cũng sử dụng mông như vị trí trừng phạt thân thể vì lớp mỡ dưới da của mông bảo vệ trước các chấn thương trong khi vẫn cho phép gây ra đau đớn cho người bị trừng phạt. Mông có ý nghĩa trong nghệ thuật, văn hóa và hài hước.
James Gandolfini

James Gandolfini (18 tháng 9 năm 1961 – 19 tháng 6 năm 2013) là một diễn viên và là nhà sản xuất người Mỹ. Ông được biết đến với công chúng rộng rãi hơn nhờ vào vai diễn ông trùm người Mỹ gốc Ý tại New Jersey "Tony Soprano" trong bộ phim truyền hình Mỹ nổi tiếng của HBO The Sopranos. Vai diễn này đã đưa James lên hàng sao hạng A, với ba giải thưởng chiến thắng tại Emmy Awards, ba giải thưởng Screen Actors Guild Awards, và một giải thưởng Golden Globe Award.
James đột ngột qua đời vào năm 2013 vì cơn đau tim khi đang nghỉ mát cùng gia đình tại Rome, nước Ý. Thi hài của ông được gia đình đưa về Mỹ và hỏa táng. Tro của ông được lưu giữ tại New York, Hoa Kỳ.
Krishna

Krishna (/ˈkrɪʃnə/, tiếng Phạn: कृष्ण; IAST: Kṛṣṇa) là vị thần chủ chốt trong Ấn Độ Giáo. Ngài được tôn thờ như một thế thân của Visnu và tự ngài cũng là vị thần lớn. Ngài là vị thần của lòng trắc ẩn, tình yêu, và trí tuệ và là một trong những vị thần được tôn kính và ca tụng rộng rãi trong các vị thần Ấn Độ. Krishna thường được miêu tả như có làn da xanh thẳm như vũ trụ và đi cùng với sợi lông chim công trên đầu và một cây sáo.
Tên và danh hiệu.
Chữ Phạn của tên gốc "" là một tính từ có nghĩa là "Đen" hoặc "Tối", thỉnh thoảng nó cũng được dịch là "tất cả hấp dẫn".
Với tư cách là một tên của Vishnu, Krishna được liệt kê là tên thứ 57 trong "Vishnu Sahasranama".
Ngôn sứ

Trong tôn giáo, ngôn sứ hay nhà tiên tri là người được cho là tiếp xúc với thần linh hoặc các lực lượng siêu nhiên, và là người phát ngôn, truyền đạt thông điệp của thần linh cho mọi người. Thông điệp mà nhà tiên tri truyền đạt được gọi là một lời tiên tri. Trong đạo Do Thái, một thông điệp chỉ đơn thuần là đoán mò, lễ bái, bói toán hoặc dự báo, và điểm nổi bật nhất ở các lời tiên tri trong Tanakh thường liên quan đến những vấn đề về cân bằng tự nhiên.
Chức vụ ngôn sứ đã xuất hiện trong nhiều nền văn hóa xuyên suốt dòng lịch sử, trong đó có Do Thái giáo, Cơ Đốc giáo, Hồi giáo, cũng như trong Hy Lạp cổ đại, Hỏa giáo,v.v. Theo truyền thống, các ngôn sứ được coi là có vai trò thúc đẩy sự thay đổi trong xã hội do các thông điệp và hành động của họ.
Tiếng Scotland

Tiếng Scots hay tiếng Lallan (tiếng Gael Scotland: Albais/Beurla Ghallda) là một ngôn ngữ German được nói tại vùng Đất thấp Scotland và một phần của Ulster (nơi có một phương ngữ gọi là Scots Ulster). Nó đôi khi được gọi là tiếng Scots Đất thấp để phân biệt với tiếng Gael Scotland, một ngôn ngữ Celt từng hiện diện trên đa phần vùng Cao nguyên, nhóm đảo Hebrides và Galloway. Tiếng Scots phát triển từ tiếng Anh trung đại.
Vì không có sự thống nhất chung để phân biệt phương ngữ và ngôn ngữ, những học giả thường bất đồng ý kiến về tình trạng và mối quan hệ giữa tiếng Scots và tiếng Anh. Có thể xem tiếng Scots nằm ở một đầu một dãy phương ngữ, với tiếng Anh Scotland chuẩn đầu kia. Tiếng Scots nhiều khi được xem là một dạng cổ của tiếng Anh, nhưng nó đồng thời lại phương ngữ riêng. Ngược lại, tiếng Scots cũng thường được xem như một ngôn ngữ riêng biệt, tương tự như việc tiếng Na Uy rất giống, nhưng vẫn tách biệt, với tiếng Đan Mạch.
Tiếng Corse

Tiếng Corse ("corsu" hay "lingua corsa" ) là một ngôn ngữ Ý-Dalmatia nói ở Corse (Pháp). Corse gần gũi với phương ngữ Tuscan và do vậy cũng gần gũi với tiếng Ý chuẩn. Một số phương ngôn nam tiếng Corse có mặt trên đảo Sardegna (Ý).
Tiếng Corse từng đóng vai trò ngôn ngữ nói chính trên đảo Corse, cùng với tiếng Ý (ngôn ngữ chính thức ở Corse cho đến năm 1859, khi nó bị tiếng Pháp thế chỗ). Trong hai thế kỷ tiếp theo, việc dùng tiếng Pháp lan rộng đến mức, vào lúc Giải phóng năm 1945, mọi người dân trên đảo đều biết ít nhiều tiếng Pháp. Đến thập niên 1960, không còn người đơn ngữ tiếng Corse nào. Năm 1995, ước tính 65% người đảo Corse biết tiếng Corse ở mức nào đó, và thiểu số, chừng 10%, dùng tiếng Corse làm ngôn ngữ thứ nhất.
Eid al-Fitr

Eid al-Fitr, còn gọi là "Bayram (Bajram) hay "lễ nhịn ăn", "lễ ăn chay"", là ngày lễ tôn giáo quan trọng của người Hồi giáo, vào ngày 1 Shawwal (tháng thứ 10 theo lịch Hồi giáo). Ngày lễ đánh dấu sự kết thúc của Ramadan mà người Hồi giáo tham dự hàng năm để đền đáp việc thánh Allah mặc khải kinh Koran đối với nhà tiên tri Muhammad.
Thời gian.
Không có một ngày chính xác cho Eid-al-Fitr vì các nhà cầm quyền tôn giáo ở nhiều quốc gia khác nhau sẽ dựa vào việc nhìn thấy mặt trăng lưỡi liềm Eid xuất hiện để thông báo với người dân khi nào thì lễ hội sẽ chính thức bắt đầu. Nó có thể bị trì hoãn nếu bầu trời quá sáng, khi mặt trăng khuất, hoặc nếu mây cản trở. Đây cũng là lý do Ramadan có thể bắt đầu vào những ngày khác nhau ở những nơi khác nhau trên thế giới. Mọi người không được phép ăn chay vào dịp này trong năm, ngay cả khi họ muốn tiếp tục lễ hội Ramadan trước đó
Sự thể.
Như một sự cảm tạ, người Hồi giáo sẽ đưa ra một khoản tiền nhất định dành cho từ thiện (zakat al-Fitr). Đây là một khoản quyên góp nhỏ hơn 2,5% so với khoản thông thường mà người Hồi giáo giàu có bị đánh thuế và cũng là một trong năm quy tắc trụ cột của đạo Hồi cần tuân theo. Ngoài các khoản này, một số người Hồi giáo còn chủ động làm việc tự nguyện tại những bếp nấu súp và quyên tặng thức ăn của họ cho những người cần cứu trợ. Các quốc gia trên thế giới thường tổ chức nhiều sự kiện lớn để chào mừng ngày lễ Eid-al-Fitr. Những buổi trình diễn pháo hoa đặc biệt phổ biến ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ả Rập Saudi, khi mọi người có cơ hội để dành thời gian quây quần bên nhau và tận hưởng kỳ nghỉ.
Tham khảo.
Sự thật về lễ hội Eid-al-Fitr có thể bạn chưa biết
Tổ

Tổ là cấu trúc do động vật tạo ra để giữ trứng, con của chúng hoặc thỉnh thoảng là bản thân chúng. Mặc dù tổ thường có liên quan đến các loài chim, một vài lớp khác của động vật có xương sống và động vật không xương sống cũng xây tổ.
Phi (chữ cái)

Phi (viết hoa Φ, viết thường φ, ký hiệu toán học là chữ cái thứ 21 trong bảng chữ cái Hy Lạp.
Sử dụng.
Trong kỹ thuật thiết kế và xây dựng, nó thường được dùng để biểu thị đường kính của hình tròn là mặt cắt của 1 vật có dạng cầu hay trụ (ví dụ như đường kính ống nước).
Trong vật lý, nó thường được dùng để chỉ pha ban đầu của 1 vật dao động điều hòa, hay từ thông qua 1 đơn vị diện tích.
Ngoài ra còn được thấy trong các môn điện học có cos Φ
Rho

Rho (viết hoa Ρ, viết thường ρ hoặc ) là chữ cái thứ 17 trong bảng chữ cái Hy Lạp.
Trong Nhiêt động học còn được gọi là khối lượng riêng ( hay mật độ ) là đại lượng nghịch đảo của thể tích riêng được tính theo công thức
ρ = G / V [kg/m3 ], với G là khối lượng của mỗi chất tính theo kg
V là thể tích tính theo m3
Trong vật lí, ρ là kí hiệu của điện trở suất (Ωm)
399 TCN

300 TCN là một năm trong lịch Roman.
Tiếng Asturias

Tiếng Asturias ("asturianu" ,&lt;ref name="bable/asturiano"&gt;Art. 1 de la Ley 1/1998, de 23 de marzo, de uso y promoción del bable/asturiano/Law 1/93, of March 23, on the Use and Promotion of the Asturian Language&lt;/ref&gt; từng được gọi là "bable" ), một ngôn ngữ Rôman được nói tại Asturias, Tây Ban Nha. Tiếng Asturias là một phần của nhóm ngôn ngữ Asturias-León. Số người nói ngôn ngữ này được ước tính là 100.000 người bản ngữ và 450.000 người nói như ngôn ngữ thứ hai. Academia de la Llingua Asturiana là tổ chức quy định của tiếng Asturias. Dù không phải ngôn ngữ chính thức tại Tây Ban Nha nó được bảo vệ và công nhận dưới Đạo luật Tự quản ("Estatuto de Autonomía") và được dạy trong trường học.
Ngữ tộc Berber

Ngữ tộc Berber hay ngữ tộc Amazigh (tên Berber: ) Tamaziɣt /tæmæˈzɪɣt/ hay Tamazight /θæmæˈzɪɣθ/ là một nhóm gồm các ngôn ngữ và phương ngữ liên quan chặt chẽ đến nhau, nguồn gốc tại Bắc Phi.
Ngôn ngữ Berber có một lượng người nói lớn ở Algérie và Maroc, và một lượng người nói nhỏ hơn tại Libya, Tunisia, bắc Mali, bắc Niger, bắc Burkina Faso, Mauritanie, và ở ốc đảo Siwa thuộc Ai Cập. Ngoài ra, còn có những cộng đồng người nhập cư nói ngôn ngữ Berber tại châu Âu. Năm 2001, Berber trở thành ngôn ngữ quốc gia của Algérie, và năm 2011, trở thành ngôn ngữ chính thức của Maroc. Năm 2016, nó được công nhận là ngôn ngữ chính thức của Algérie, sau nhiều năm bị xem nhẹ.
Ngữ tộc Berber là một nhánh của ngữ hệ Phi-Á, đã được ghi nhận từ thời kỳ cổ đại. Số người Berber cao hơn nhiều so với số người nói ngôn ngữ Berber. Phần lớn người dân vùng Maghreb có tổ tiên Berber. Ví dụ như tại Algérie, đa phần dân cư là người Berber bị Ả Rập hóa.
Có một phong trào nhằm chuẩn hóa các ngôn ngữ Bắc Berber thành một ngôn ngữ chuẩn. Cái tên "Tamazight", ban đầu là tên của vùng Atlas và Rif, nay thường được dùng để chỉ thứ tiếng Berber chuẩn hóa này, hay thậm chí cả nhóm Berber, gồm cả Tuareg-Berber.
Chi (chữ cái)

 
Chi (chữ hoa Χ, chữ thường χ; ) là chữ cái thứ 22 trong bảng chữ cái Hy Lạp.
Chi thường được sử dụng trong chữ cái Hy Lạp hiệu hóa học chữ chi được biết trong độ âm điện hóa học
Dịch châu chấu Madagascar 2013

Lịch sử.
Nạn châu chấu thường xảy ra ở các nước châu Phi nhưng tại Madagascar năm 2013 là tai họa nặng nề nhất trong hơn nửa thế kỷ. Từ cuối năm 2012 vùng Tây Phi báo động vì sự xuất hiện của hàng đàn châu chấu sa mạc. Bắt đầu sinh sôi nảy nở từ Tchad, Mali, Niger những đàn châu chấu bay tới những nước Bắc Phi. Đúng vào ngày Chủ Nhật Lễ Lá vào tháng 3 năm 2013, như chuyện của thời Kinh Thánh 2.000 năm trước, hàng triệu con châu chấu từ Sudan, Ai Cập tràn qua Israel và Palestine.
Madagascar là một nước rất nghèo, 90% trong dân số 22 triệu sống ở mức dưới $2 một ngày, tính đến năm 2013.
Kiểm soát dịch hại.
Ngày 26 tháng 3 năm 2013, Cơ quan Lương Nông quốc tế (FAO) đưa ra báo động về tình trạng trầm trọng của nạn châu chấu ở Madagascar và cho biết cần nhiều triệu dollar cho công cuộc cứu đói. Hàng tỷ con châu chấu tràn ngập trên phân nửa quốc gia này. Hàng đàn châu chấu bay như những đám mây, đáp xuống đâu ăn trụi hết cây cối hoa cỏ. FAO dự đoán nạn châu chấu sẽ gây thiếu lương thực và đói cho 60% dân chúng Madagascar với 2/3 mùa màng bị tiêu hủy, và cho đến tháng 9 cần phải có $41.5 triệu cho công cuộc cứu trợ khẩn cấp.
Theo tài liệu của FAO, châu chấu mỗi ngày có thể bay xa tới 50 dặm và các đàn châu chấu trải ra trên mỗi dặm vuông khoảng 200 triệu con, đồng thời tiếp tục sinh đẻ và nở ra những con nhỏ. Một tấn châu chấu - chỉ là phần rất nhỏ trong một đàn - mỗi ngày tiêu thụ hay phá hoại một lượng lương thực cần dùng của 2.500 người. Tuy nhiên nhiều dân tộc, kể cả dân Do Thái, cũng ăn châu chấu và coi là một món thực phẩm hợp khẩu vị.
Ông Alexandre Huynh, nhân viên FAO làm việc tại thủ đô Antananarivo, Madagascar, nói rằng ở đâu cũng thấy châu chấu, lái xe đi hàng dặm vẫn chưa ra khỏi một đàn châu chấu và chúng bám lên kính xe không còn nhìn thấy đường. Theo lời ông: "Ngoài lương thực và phẩm vật cứu trợ, FAO cần có $22 triệu từ nay đến tháng 6 để mở chiến dịch rộng lớn phun thuốc trừ sâu".
Hội nghị hòa bình Paris, 1919

Hội nghị Hòa bình Paris diễn ra năm 1919 là cuộc gặp mặt của các nước thắng trận sau chiến tranh thế giới thứ nhất để thiết lập các điều khoản hòa bình cho các nước bại trận tiếp sau thỏa thuận ngừng bắn ký năm 1918. Hội nghị được tổ chức ở Paris có sự tham dự của những nhà ngoại giao thuộc hơn 32 quốc gia và dân tộc. Họ đã gặp nhau, thảo luận các lựa chọn khác nhau và phát triển hàng loạt các hiệp ước cho thế giới thời hậu chiến. Những hiệp ước này đã làm thay đổi bản đồ châu Âu với những quốc gia và đường biên giới mới. Các lãnh thổ của các nước bại trận thuộc Liên minh Trung tâm tại châu Phi, Đông Nam Á và Thái Bình Dương bị phân chia hoặc ủy thác cho các đế quốc thực dân thắng trận. Hội nghị hòa bình Paris cũng dẫn đến sự ra đời của Hội Quốc Liên.
Giữ vai trò trung tâm hội nghị là các nhà lãnh đạo của bốn cường quốc: Tổng thống Woodrow Wilson của Hoa Kỳ, Thủ tướng David Lloyd George của Anh, George Clemenceau của Pháp và Thủ tướng Vittorio Orlando của Ý (ít quan trọng nhất trong bốn người); Orlando cuối cùng đã rút khỏi hội nghị và không đóng một vai trò gì trong việc xây dựng dự thảo cuối cùng cho Hiệp ước Versailles. Nước Đức và nước Nga Xô viết không được mời tới hội nghị nhưng rất nhiều quốc gia khác đã cử phái đoàn tham gia. Những vị vua, thủ tướng, và ngoại trưởng cùng với các đoàn cố vấn của họ đã tiếp xúc gần gũi với các nhà báo và những nhà vận động hành lang vì hàng trăm lý do khác nhau, từ độc lập cho các nước ở Nam Kavkaz cho đến bình đẳng chủng tộc.
Thanh quản

Thanh quản là cơ quan trong cổ của lưỡng cư, bò sát và thú tham gia vào quá trình hít thở, tạo âm thanh và bảo vệ khỏi quá trình hít phải thức ăn. Nó là một phần của hệ hô hấp nối yết hầu với khí quản trong phần trước của cổ. 
Vị trí giải phẫu.
Ở người lớn, thanh quản ở vị trí của đốt sống C3-C6. Ở trẻ em, thanh quản bắt đầu ở vị trí đốt sống C2–C3.
Cấu tạo.
Thanh quản được cấu tạo bởi các sụn nối với nhau bằng các khớp, các màng, các dây chằng và các cơ. Trong đó có 2 dây thanh âm sẽ rung chuyển và phát ra âm thanh dưới tác động của luồng không khí đi qua. Bên trong, thanh quản được phủ bởi niêm mạc liên tục với niêm mạc hầu, niêm mạc khí quản và tạo nên các xoang cộng hưởng âm thanh.
Khàn tiếng.
Bị khàn tiếng thường do vì viêm thanh quản, tình trạng sưng thanh quản từ kích thích, lạm dụng hoặc nhiễm trùng. Bên trong thanh quản là dây thanh - hai nếp gấp của niêm mạc bao phủ cơ và sụn. Thông thường dây thanh mở và đóng êm, tạo thành âm thanh thông qua chuyển động và rung động. Nhưng trong viêm thanh quản, dây thanh bị sưng. Điều này gây ra biến dạng của các âm thanh bởi không khí đi qua chúng. Kết quả là, giọng nói âm thanh khàn. Trong một số trường hợp viêm thanh quản, giọng nói có thể trở thành gần như không phát hiện được (mất tiếng).
Viêm thanh quản có thể ngắn ngủi (cấp tính) hoặc lâu dài (mãn tính).
Viêm thanh quản cấp tính.
Triệu chứng.
Khàn tiếng. Giọng yếu hoặc mất giọng nói. Cảm giác buồn cổ họng. Đau họng. Khô họng. Ho khan.
Điều trị.
Hầu hết các trường hợp viêm thanh quản cấp tính sẽ tự lành, nhưng cần nghỉ ngơi và uống nhiều chất lỏng. Nên đi bác sĩ, nếu khàn tiếng kéo dài hơn hai tuần.
Viêm thanh quản mạn tính.
Viêm thanh quản kéo dài hơn ba tuần được gọi là viêm thanh quản mạn tính. Đây là loại viêm thanh quản thường được gây ra bởi chất kích thích theo thời gian. Viêm thanh quản mạn tính có thể gây ra căng dây thanh âm và thương tích hoặc tăng trưởng trên các dây thanh âm (khối u hay bướu).
Nguyên nhân.
Ít phổ biến hơn:
Điều trị.
Phương pháp điều trị viêm thanh quản mạn tính là nhằm mục đích điều trị các nguyên nhân tiềm ẩn, chẳng hạn như chứng ợ nóng, hút thuốc hoặc sử dụng quá nhiều rượu.
Thuốc được sử dụng trong một số trường hợp bao gồm:
Thuốc kháng sinh Trong hầu hết các trường hợp viêm thanh quản, thuốc kháng sinh sẽ không có tác dụng bất kỳ bởi vì nguyên nhân là do virus. Nhưng nếu có một nhiễm trùng do vi khuẩn - một nguyên nhân hiếm gặp của viêm thanh quản - bác sĩ có thể khuyên nên thuốc kháng sinh.
Corticosteroid: Đôi khi, corticoid có thể giúp giảm viêm dây thanh âm. Tuy nhiên, điều trị này chỉ được sử dụng khi có một nhu cầu cấp thiết để điều trị viêm thanh quản - ví dụ, khi cần sử dụng giọng nói để hát hoặc đưa ra một bài trình bày, bài phát biểu hoặc bằng miệng, hoặc trong một số trường hợp khi trẻ đã viêm thanh quản kết hợp.
Tuyến

Tuyến là một cơ quan trong cơ thể động vật giúp tổng hợp những chất để giải phóng như hormone hoặc sữa, thường vào trong dòng máu (tuyến nội tiết) hoặc vào những chỗ hở trong cơ thể hoặc bề mặt ngoài của nó (tuyến ngoại tiết).
Chức năng.
Dựa theo chức năng, các tuyến có thể chia thành hai loại:
Các tuyến nội tiết.
Tuyến nội tiết là những tuyến tiết ra các chất lưu thông qua dòng máu, tiết thẳng vào máu do đó không có hệ thống ống dẫn.
Các tuyến ngoại tiết.
Tuyến ngoại tiết (exocrine gland) là những tuyến tiết các sản phẩm của nó qua một hệ thống ống dẫn từ cơ quan sản xuất lên bề mặt. Tuyến ngoại tiết còn giữ liên lạc với biểu mô phủ tại xuất nguồn của tuyến; sự liên lạc này thể hiện dưới dạng ống bài xuất có cấu tạo bởi các tế bào biểu mô phủ, có tính năng bài xuất chất tiết của tuyến ra ngoài.
Dựa vào "cơ chế bài tiết" có thể chia thành 3 nhóm chính:
Dựa vào sản phẩm của các tuyến ngoại tiết có thể phân chia thành 3 nhóm sau:
Cá nheo khổng lồ hồ Biwa

Cá nheo khổng lồ hồ Biwa, tên khoa học Silurus biwaensis, còn gọi là Biwako-o'namazu ("ビワコオオナマズ", Nhật Bản) là loài cá da trơn ăn thịt lớn nhất đặc hữu của hồ Biwa ở Nhật Bản.
Mô tả.
Loài này là trực quan tương tự như cá nheo châu Âu. Chúng có một cơ thể hình trụ thon dài và có thể lên tới chiều dài 1,18 m (3 ft 10 in) và câu nặng khoảng 17 kg (37 lb). Phần trên của cơ thể là màu xám tối trong khi thân dưới màu nhạt, trắng. Những dịp hiếm hoi, Cá nheo khổng lồ hồ Biwa có thể đạt đến độ dài lên đến dài 8 feet, và nặng hơn 300 kg.
Vòng đời.
S. biwaensis là loài cá săn mồi lớn nhất trong hồ Biwa. Sử dụng phương pháp đo từ xa các nhà nghiên cứu đã cố gắng để giải thích hành vi di trú của chúng. Các nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng các tiểu quần thể hầu như không kết hợp với nhau.
Mối quan hệ với con người.
Một số ngư dân cho rằng cá da trơn thay đổi hành vi của chúng và trở nên rất tích cực khi một trận động đất sắp xảy ra. Trong thần thoại Nhật Bản, cá da trơn khổng lồ có tên Namazu gây ra những trận động đất nó di chuyển bên dưới bề mặt trái đất.
Tryptophan

Tryptophan (IUPAC-IUBMB viết tắt: Trp hoặc W; IUPAC viết tắt: L-Trp hoặc D-Trp, bán dùng trong y tế như Tryptan) là một amino acid có công thức là C11H12N2O2, không có mùi và là một amino acid không thay thế được. Tryptophan chứa dị vòng indol. Trong hệ tiêu hoá tryptophan được tiêu hoá thành hai dị vòng là indol và xcatol.
Phân lập.
Sự phân lập của tryptophan lần đầu tiên được báo cáo bởi Frederick Hopkins vào năm 1901 thông qua quá trình thủy phân của casein. Từ 600 gram casein thô có được 4-8 gram tryptophan 
Sinh tổng hợp và sản xuất công nghiệp.
Thực vật và vi sinh vật thường tổng hợp tryptophan từ acid shikimic hoặc anthranilate. Sau đó ngưng tụ với phosphoribosylpyrophosphate (PRPP), tạo ra pyrophosphate như một sản phẩm phụ. Sau khi mở vòng của phân nưa ribose và sau khử decarboxylation, sẽ sản xuất ra indole-3-glycerinephosphate, rồi chuyển thành indol. Sau cùng, synthase tryptophan xúc tác sự hình thành của tryptophan từ indole và các amino acid serine.
Sản xuất công nghiệp của tryptophan cũng là sinh tổng hợp và được dựa trên quá trình lên men của serine và indole bằng cách sử dụng các vi khuẩn hoang dã hoặc biến đổi gen như B. amyloliquefaciens, B. subtilis, C. glutamicum hoặc E. coli. Các chủng mang đột biến hoặc ngăn chặn sự tái hấp thu các amino acid thơm. Việc chuyển đổi được xúc tác bởi các enzyme synthase tryptophan.
Nguồn thực phẩm.
Tryptophan là một thành phần có mặt trong hầu hết các loại thực phẩm có protein. Nó đặc biệt phong phú trong sôcôla, yến mạch, chà là khô, sữa, sữa chua, pho mát, thịt đỏ, trứng, cá, gia cầm, mè, đậu xanh, hạt hướng dương, hạt bí đỏ, tảo spirulina, chuối, và đậu phộng. Người ta tin rằng gà tây có một hàm lượng cao tryptophan, lượng tryptophan trong thịt gà tây điển hình plp cho hầu hết các gia cầm. Ngoài ra còn có một số quan điểm cho rằng protein thực vật thiếu tryptophan; trên thực tế, tryptophan có mặt với hàm lượng đáng kể ở hầu hết các protein thực vật, thậm chí một số thực vật còn phong phú tryptophan.
Flavonoid

Flavonoid (hoặc bioflavonoid) (bắt nguồn từ Latin "flavus" nghĩa là "màu vàng", màu của flavonoid trong tự nhiên) là một loại chất chuyển hóa trung gian của thực vật. Tuy nhiên một số flavonoid có màu xanh, tím đỏ và cũng có một số khác lại không có màu. Trong thực vật cũng có một số nhóm hợp chất khác không thuộc flavonoid nhưng lại có màu vàng như carotenoid, anthranoid, xanthon có thể gây nhầm lẫn.
Flavonoid được gọi là vitamin P (do tác dụng thẩm thấu vào thành mạch máu) từ giữa những năm 1930 đến những năm 50 đầu, nhưng thuật ngữ này đã lỗi thời và không còn được sử dụng.
Theo danh pháp IUPAC, flavonoid có thể được chia thành:
Thuật ngữ flavonoid và bioflavonoid do mô tả các hợp chất polyhydroxy polyphenol không chứa ketone không sát nghĩa nên được gọi một cách chuyên biệt hơn là flavanoids.
Chức năng của flavonoid trong thực vật.
Flavonoid phổ biến ở nhiều loại thực vật và có nhiều chức năng.
Flavonoid là một sắc tố sinh học, sắc tố thực vật quan trọng tạo ra màu sắc của hoa, cụ thể giúp sản xuất sắc tố vàng, đỏ, xanh cho cánh hoa để thu hút nhiều động vật đến thụ phấn.
Trong thực vật bậc cao, flavonoids tham gia vào lọc tia cực tím (UV), cộng sinh cố định đạm và sắc tố hoa.
Flavonoids có thể hoạt động như một chất chuyển giao hóa học hoặc điều chỉnh sinh lý. Flavonoids cũng có thể hoạt động như các chất ức chế chu kỳ tế bào.
Flavonoids được tiết ra bởi rễ các cây chủ để giúp vi khuẩn "Rhizobia" trong giai đoạn lây nhiễm của mối quan hệ cộng sinh với các cây họ đậu (legumes) như đậu cô ve, đậu hà lan, cỏ ba lá (clover), và đậu nành. Rhizobia sống trong đất có thể cảm nhận được chất flavonoid và tiết ra các chất tiếp nhận. Các chất này lần lượt được các cây chủ nhận biết và có thể dẫn đến sự biến dạng các rễ cũng như một số phản ứng của tế bào chẳng hạn như chất khử tạp chất ion và sự hình thành nốt sần ở rễ (root nodule).
Ngoài ra, một số chất flavonoid có hoạt tính ức chế chống lại các sinh vật gây ra như bệnh ở thực vật như "Fusarium oxysporum".
Phân nhóm.
Hơn 5000 flavonoid tự nhiên được đặc trưng bởi nhiều loại thực vật khác nhau và được phân loại theo cấu trúc hóa học, và thường được chia thành các phân nhóm sau đây (tham khảo thêm ):
Anthoxanthin.
Anthoxanthin được chia ra thành hai nhóm:
Flavanone.
Flavanone
Flavanonol.
Flavanonol
Flavan.
Gồm flavan-3-ol (flavanols), flavan-4-ol và flavan-3,4-diol.
Nguồn thực phẩm.
Flavonoid (đặc biệt là các flavanoids như cathechin) là "nhóm phổ biến nhất trong các hợp chất polyphenolic có trong chế độ dinh dưỡng của con người và được tìm thấy khắp các loài thực vật". Flavonol, như quercetin, cũng tìm thấy rộng rãi nhưng với lượng ít hơn. Sự phân bố rộng rãi của các flavonoid, cũng như đặc điểm đa dạng, độc tính tương đối thấp so với các hợp chất khác như alkaloid nên động vật, gồm cả con người có thể tiêu thụ một lượng đáng kể trong khẩu phần. Thực phẩm có hàm lượng flavonoid cao như yến sào, hành, việt quất và các berry khác, chuối, các loại quả có múi, vang đỏ, socola đen).
Parsley Rau mùi tây.
Rau mùi tây tươi và khô đều chứa flavone.
Blueberrie.
Việt quất có chứa anthocyanidin.
Atuna latifrons

Atuna latifrons là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Kosterm.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Couepia exflexa

Couepia exflexa là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Fanshawe &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Couepia grandiflora

Couepia grandiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Mart. &amp; Zucc.) Benth. ex Hook.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1867.
Couepia paraensis

Couepia paraensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Mart. &amp; Zucc.) Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1840.
Couepia uiti

Couepia uiti là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Mart. &amp; Zucc.) Benth. ex Hook.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1867.
Dactyladenia barteri

Dactyladenia barteri là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Hook.f. ex Oliv.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia bellayana

Dactyladenia bellayana là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Baill.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia buchneri

Dactyladenia buchneri là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Engl.) Prance &amp; Sothers mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Dactyladenia campestris

Dactyladenia campestris là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Engl.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia chevalieri

Dactyladenia chevalieri là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia cinerea

Dactyladenia cinerea là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Engl. ex De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia dewevrei

Dactyladenia dewevrei là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (De Wild. &amp; T.Durand) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia dichotoma

Dactyladenia dichotoma là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia dinklagei

Dactyladenia dinklagei là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Engl.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia eketensis

Dactyladenia eketensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia gilletii

Dactyladenia gilletii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia hirsuta

Dactyladenia hirsuta là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (A.Chev. ex De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia icondere

Dactyladenia icondere là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Baill.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia johnstonei

Dactyladenia johnstonei là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Hoyle) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia laevis

Dactyladenia laevis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Pierre ex De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia lehmbachii

Dactyladenia lehmbachii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Engl.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia letestui

Dactyladenia letestui là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Letouzey) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia librevillensis

Dactyladenia librevillensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Letouzey) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia mannii

Dactyladenia mannii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Oliv.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia pallescens

Dactyladenia pallescens là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Baill.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia pierrei

Dactyladenia pierrei là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia sapinii

Dactyladenia sapinii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (De Wild.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia scabrifolia

Dactyladenia scabrifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Hua) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia smeathmannii

Dactyladenia smeathmannii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Baill.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia staudtii

Dactyladenia staudtii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Engl.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Dactyladenia whytei

Dactyladenia whytei là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Stapf) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Hirtella bicornis

Hirtella bicornis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Mart. &amp; Zucc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Hirtella caduca

Hirtella caduca là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Fanshawe &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Hirtella ciliata

Hirtella ciliata là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Mart. &amp; Zucc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Hirtella corymbosa

Hirtella corymbosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Cham. &amp; Schltdl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1827.
Hirtella cowanii

Hirtella cowanii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Prance &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Hirtella elongata

Hirtella elongata là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Mart. &amp; Zucc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Hirtella floribunda

Hirtella floribunda là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Cham. &amp; Schltdl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1827.
Hirtella lemsii

Hirtella lemsii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được L.O.Williams &amp; Prance mô tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Hirtella mutisii

Hirtella mutisii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Killip &amp; Cuatrec. mô tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Hirtella physophora

Hirtella physophora là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Mart. &amp; Zucc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Hirtella pilosissima

Hirtella pilosissima là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Mart. &amp; Zucc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Hirtella pimichina

Hirtella pimichina là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Lasser &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1954.
Hirtella standleyi

Hirtella standleyi là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Baehni &amp; J.F.Macbr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1938.
Licania albiflora

Licania albiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Fanshawe &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Licania arachnoidea

Licania arachnoidea là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Fanshawe &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Licania costaricensis

Licania costaricensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Standl. &amp; Steyerm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.
Licania humilis

Licania humilis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Cham. &amp; Schltdl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1826.
Licania microphylla

Licania microphylla là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Fanshawe &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Licania operculipetala

Licania operculipetala là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Standl. &amp; L.O.Williams mô tả khoa học đầu tiên năm 1952.
Licania parvifructa

Licania parvifructa là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Fanshawe &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Licania persaudii

Licania persaudii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Fanshawe &amp; Maguire mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Licania vaupesiana

Licania vaupesiana là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Killip &amp; Cuatrec. mô tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Maranthes panamensis

Maranthes panamensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Standl.) Prance &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Parastemon versteeghii

Parastemon versteeghii là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Merr. &amp; L.M.Perry mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.
Parinari congolana

Parinari congolana là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được T.Durand &amp; H.Durand mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.
Parinari hypochrysea

Parinari hypochrysea là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Mildbr. ex Letouzey &amp; F.White mô tả khoa học đầu tiên năm 1976.
Agatea longipedicellata

Agatea longipedicellata là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tím. Loài này được (Baker f.) Guillaumin &amp; Thorne mô tả khoa học đầu tiên năm 1965.
Agatea macrobotrys

Agatea macrobotrys là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tím. Loài này được K.Schum. &amp; Lauterb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.