Khoa học viễn tưởng Nhật Bản

Khoa học viễn tưởng là một thể loại quan trọng của văn học Nhật Bản hiện đại, có ảnh hưởng mạnh mẽ đến các khía cạnh của văn hóa đại chúng Nhật Bản đương đại, bao gồm anime, manga, trò chơi điện tử, tokusatsu, và điện ảnh.
Lịch sử.
Nguồn gốc.
Cả lịch sử công nghệ và thần thoại của Nhật Bản đều đóng một vai trò trong sự phát triển của khoa học viễn tưởng. Một số tác phẩm văn học thời kỳ đầu của Nhật Bản có chứa các yếu tố của tiền-khoa học viễn tưởng. Văn học Nhật Bản thời kì đầu có tác phẩm "Urashima Tarō" kể về việc du hành vượt thời gian đến một tương lai xa, và lần đầu tiên được mô tả trong "Nhật Bản thư kỷ" (720). Câu chuyện kể về một ngư dân trẻ tên là Urashima Taro đến thăm một thủy cung và ở đó trong ba ngày. Sau khi trở về quê nhà, chàng thấy mình đang ở tương lai ba trăm năm sau, nơi chàng đã bị lãng quên, ngôi nhà trở nên hoang tàn và gia đình chàng đã trở thành người thiên cổ. Một câu chuyện dân gian của Nhật Bản vào thế kỷ thứ 10, "Công chúa ống tre" cũng có thể được coi là tiền-khoa học viễn tưởng. Nhân vật chính của câu chuyện, Kaguya-hime, một công chúa đến từ Mặt trăng, nàng được gửi đến Địa Cầu để lánh nạn khỏi cuộc chiến tranh thiên giới. Nàng được tìm thấy và nuôi dưỡng bởi một người tiều phu ở Nhật Bản. Nàng sau đó được đưa trở lại Cung Trăng bởi gia đình ngoài trái đất thực sự của mình. Một bản phác thảo minh họa mô tả một cỗ máy bay tròn tương tự như một chiếc đĩa bay.
Khoa học viễn tưởng theo nghĩa hiện đại tiêu chuẩn bắt đầu từ thời Minh Trị Duy tân với có sự du nhập ảnh hưởng của văn hóa phương Tây. Tác phẩm khoa học viễn tưởng đầu tiên về bất kỳ ảnh hưởng nào được dịch sang tiếng Nhật là tiểu thuyết của Jules Verne. Bản dịch của "Vòng quanh thế giới trong tám mươi ngày" được xuất bản vào năm 1878-1880, tiếp theo là các tác phẩm khác của ông cũng được phổ biến rộng rãi. Từ được coi là bản dịch của "scientific novel" từ năm 1886.
Oshikawa Shunrō thường được coi là tổ tiên của khoa học viễn tưởng Nhật Bản. Tác phẩm đầu tay của ông "Kaitei Gunkan" (Chiến hạm dưới đáy biển), xuất bản năm 1900, đã mô tả các tàu ngầm và dự đoán một cuộc chiến tranh Nga-Nhật cận kề.
Trong thời kỳ giữa các cuộc chiến tranh thế giới, khoa học viễn tưởng Nhật Bản chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ khoa học viễn tưởng Hoa Kỳ. Một nhà văn nổi tiếng của thời đại là Unno Jūza, đôi khi được gọi là "cha đẻ của khoa học viễn tưởng Nhật Bản". Các tiêu chuẩn văn học của thời đại này, và trước đó, có xu hướng đánh giá thấp. Trước Thế chiến II, người Nhật hiếm khi xem khoa học viễn tưởng là một thể loại văn học chính thống. Thay vào đó, nó được coi là một hình thức văn học tầm thường dành cho trẻ em.
Một nhân vật được coi là siêu anh hùng chính thức đầu tiên là nhân vật Kamishibai Nhật Bản, Ōgon Bat, nhân vật đã ra mắt vào năm 1930, tám năm trước Superman. Một siêu anh hùng Kamishibai tương tự khác của Nhật Bản là , người đã ra mắt vào đầu những năm 1930, cũng nhiều năm trước Superman.
Sau Thế chiến II.
Mangaka Tezuka Osamu, người đã bắt đầu sự nghiệp của mình vào năm 1946 có tầm ảnh hưởng to lớn đến các tác giả khoa học viễn tưởng sau này. "Lost World - Zenseiki" (1948), "Metoroporisu" (1949) và "Kitarubeki Sekai" (1951) được gọi là bộ ba khoa học viễn tưởng đầu tiên của Tezuka. Tác giả tiên phong của thể loại Abe đã viết các tác phẩm thuộc thể loại khoa học viễn tưởng, giai đoạn về sau ông có mối quan hệ chặt chẽ với các tác giả khoa học viễn tưởng. Tác phẩm "Dai-Yon Kampyōki" (1958-1959) của ông được coi là cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng đầy đủ đầu tiên của Nhật Bản.
Thời đại của khoa học viễn tưởng Nhật Bản hiện đại bắt đầu với ảnh hưởng của những quyển sách bìa mềm mà quân đội chiếm đóng của Hoa Kỳ mang đến Nhật Bản sau Thế chiến II. Tạp chí khoa học viễn tưởng đầu tiên ở Nhật Bản, được thành lập vào năm 1954 nhưng đã bị ngừng hoạt động khi chỉ mới xuất bản được một số ra. Một số tạp chí ngắn hạn đã theo chân "Seiun" tại thị trường Nhật Bản, nhưng không có tạp chí nào đạt được thành công lớn.
Khoa học viễn tưởng ở Nhật Bản đã trở nên phổ biến vào đầu những năm 1960. Cả (từ năm 1959) và tạp chí khoa học viễn tưởng khoa học viễn tưởng "Uchūjin" ("1957-2013") đã bắt đầu xuất bản trong thập kỷ này. Công ước Khoa học Viễn tưởng Nhật Bản đầu tiên được tổ chức vào năm 1962. Một hiệp hội nhà văn, Hội Nhà văn Khoa học viễn tưởng và Kỳ ảo Nhật Bản (SFWJ) được thành lập năm 1963 với mười một thành viên.
Các tác giả đáng chú ý như Komatsu Sakyo, Tsutsui Yasutaka, Mayumura Taku, Hanmura Ryo và Toyota Aritsune đã ra mắt tại "cuộc thi Hayakawa SF". Các tác giả đáng chú ý khác, như Hoshi Shinichi, Mitsuse Ryu, Hirai Kazumasa, Kyodomari Aran và Aramaki Yoshio, cũng được xuất bản . Mặc dù chịu ảnh hưởng của phương Tây, tác phẩm của họ vẫn có nét đặc trưng của văn hóa Nhật Bản. Ví dụ, Hirai Kazumasa, Toyota Aritsune và Shibano Takumi đã viết tiểu thuyết cũng như cốt truyện cho anime và manga khoa học viễn tưởng, là một trong những ví dụ nổi bật nhất về những đóng góp của Nhật Bản cho thể loại khoa học viễn tưởng.
Sự đóng góp của các dịch giả xuất sắc như Yano Tetsu, Noda Masahiro, Asakura Hisashi và Ito Norio đã giới thiệu khoa học viễn tưởng tiếng Anh cho độc giả ở Nhật Bản và ảnh hưởng lớn đến dư luận về khoa học viễn tưởng. Biên tập viên đầu tiên của "Tạp chí SF", Fukushima Masami cũng là một tiểu thuyết gia và dịch giả xuất sắc.
Trong thể loại truyền thông hình ảnh, hãng phim Toho đã sinh ra thể loại phim Kaiju vào năm 1954 với Godzilla. Tsuburaya Eiji đạo diễn các hiệu ứng đặc biệt cho các bộ phim của Toho đã thành lập studio riêng của chính mình và tạo ra Ultraman vào năm 1966. Truyện tranh của Tezuka "Atom - Cậu bé tay sắt" (1952-1968) đã trở thành loạt anime truyền hình Nhật Bản đầu tiên vào năm 1963.
Ảnh hưởng và lan rộng.
Sự quan tâm của công chúng đối với khoa học viễn tưởng đã tăng lên đáng kể ở Nhật Bản bởi Expo '70. "Nihon Chinbotsu" của Komatsu xuất bản năm 1973 là sản phẩm bán chạy nhất. "Uchū Senkan Yamato" (còn gọi là "Space Battleship Yamato"), một tác phẩm anime được đặt trong bối cảnh khoa học viễn tưởng đã được phát sóng, và "Star Wars" đã được chiếu ở Nhật Bản vào cuối những năm 1970. Sự thay đổi về bản chất của thể loại khoa học viễn tưởng ở Nhật Bản xuất phát từ những sự kiện này thường được gọi là "sự thẩm thấu và khuếch tán" (浸透と拡 "Shintō to Kakusan").
Vào thời điểm này, sê-ri của Hanmura và sê-ri "Wolf Guy" của Hirai trở thành nguyên bản của các light novel Nhật Bản sau này thông qua các tác phẩm của Kikuchi Hideyuki, Yumemakura Baku và Takachiho Haruka. Ngoài ra, các tạp chí khoa học viễn tưởng mới như "Kisō Tengai" (奇想 天), "SF Adventure" (SF ア ド ベ ン チ) và "SF Hōseki" (SF宝石) đã được thành lập. Một số tác giả đáng chú ý đã ra mắt trên "Tạp chí SF" hoặc một trong những ấn phẩm mới này: Hori Akira, Yokota Jun'ya, Tanaka Koji, Yamada Masaki, Kanbe Musashi, Noa Azusa, Kanbayashi Chōhei, Tani Kōshū, Ohara Mariko, Ko Hiura, Kusakami Hitoshi, Arai Motoko, Yumemakura Baku, Tanaka Yoshiki và Suga Hiroe.
Vào những năm 1980, khía cạnh nghe-nhìn của thể loại khoa học viễn tưởng Nhật Bản tiếp tục phát triển. "Kaze no Tani no Naushika" của Miyazaki Hayao (hay còn gọi là "Nàng công chúa ở Thung lũng gió") và "Urusei Yatsura II: Beautiful Dreamer" của Oshi Mamoru lần đầu tiên được lên sóng. Trên truyền hình, loạt anime mecha, bắt đầu với "Mobile Suit Gundam", đã được phát sóng, và nhóm nghệ sĩ khoa học viễn tưởng Studio Nue đã tham gia cùng các nhân viên của "The Super Dimension Fortress Macross". Các họa sĩ diễn hoạt Anno Hideaki, Sadamoto Yoshiyuki, Akai Takami và Higuchi Shinji, những người đã thu hút sự chú ý bằng cách tạo ra các anime đã được triển lãm tại Daicon III và Daicon IV, thành lập Studio Gainax.
Thời kỳ suy thoái.
Tạp chí văn học khoa học viễn tưởng bắt đầu biến mất vào cuối những năm 1980 khi sự chú ý của công chúng ngày càng chuyển sang phương tiện nghe nhìn. Cuộc thi khoa học viễn tưởng Hayakawa cũng đã bị ngừng khiến cho các nhà văn khoa học viễn tưởng bế tắc. Một số tác giả khoa học viễn tưởng và chính kịch không gian, bao gồm Nojiri Hosuke, Yamamoto Hiroshi, Kasamine Ryuji và Sasamoto Yuichi, bắt đầu viết "light novel" bìa mềm lấy cảm hứng khoa học viễn tưởng và kỳ ảo, chủ yếu để phục vụ đối tượng thanh thiếu niên. Thời kỳ này, với sự đi xuống của dòng văn học khoa học viễn tưởng, nó đã được gắn mác là "Thời đại mùa đông" (冬の時代 "Fuyu no Jidai"). Trong dòng chính của khoa học viễn tưởng, Tanaka Yoshiki đã xuất bản "Ginga Eiyu Densetsu".
Ranh giới giữa tiểu thuyết khoa học viễn tưởng và light novel đã bị xóa nhòa trong những năm 1990. Mặc dù "sê-ri Seikai no Monshou" của Morioka Hiroyuki được coi là nằm trong mạch thể loại light novel, sê-ri vẫn được Shobo Hayakawa xuất bản như một phần của dòng khoa học viễn tưởng chính thống. Mặt khác, các tác giả light novel như Sasamoto và Nojiri cũng đã xuất bản các tiểu thuyết khoa học viễn tưởng nặng.
Như một sự tiếp nối của tầm ảnh hưởng và lan rộng của khoa học viễn tưởng vào văn học chính thống, Ōe Kenzaburō, người sau này đã nhận được giải thưởng Nobel về văn học, đã viết hai tiểu thuyết khoa học viễn tưởng vào năm 1990-1991. Murakami Haruki đã nhận được Giải thưởng World Fantasy cho "Kafka bên bờ biển" năm 2006, và cuốn tiểu thuyết "1Q84" năm 2009 của ông là một tác phẩm bán chạy nhất.
Trong khi đó, trong lĩnh vực thị giác, sê-ri Gamera (, , ) do Kaneko Shusuke đạo diễn với hiệu ứng hình ảnh của Higuchi Shinji, đã làm mới bộ phim thể loại kaiju. Một bộ phim truyền hình anime "Shin Seiki Evangelion" (1995-1996), do Anno Hideaki đạo diễn, đã nổi lên như một hiện tượng.
Những năm 2000.
Những năm 2000 (thập kỷ) chứng kiến sự phục hồi trên thị trường cho dòng văn học khoa học viễn tưởng. Sách khoa học viễn tưởng có doanh số bán hàng vững chắc so với sự suy giảm chung của ngành xuất bản. SFWJ và Tokuma Shoten bắt đầu cuộc thi Japan SF Budding Writer Award vào năm 1999, và Tokuma đã phát hành tạp chí hàng quý, "SF Japan", vào năm 2000 (đã ngừng phát hành vào năm 2011). Hayakawa bắt đầu một thương hiệu mới, "J Collection", vào năm 2002. Tập đoàn Kadokawa Haruki đã tiến hành cuộc thi Giải thưởng Komatsu Sakyō năm 2000 (chấm dứt năm 2009). Một sê-ri mới Year's-Best anthology, do Ōmori Nozomi và Kusaka Sanzō biên tập, bắt đầu vào năm 2008 bởi Tōkyō Sōgensha, và từ đó, cuộc thi Giải thưởng Truyện ngắn Sogen SF đã bắt đầu vào năm 2010.
Trong số những người vào chung kết cho Giải thưởng Komatsu Sakyō và ra mắt từ "J Collection", Itō Keikaku đã để lại ấn tượng mạnh mẽ trong sự nghiệp ngắn ngủi của ông trước khi chết vì căn bệnh ung thư vào năm 2009. Enjō Tō, xuyên suốt dòng văn học chính thống, đã được đề cử cho Giải thưởng Akutagawa, và cuối cùng đã giành được nó vào năm 2012. Miyauchi Yūsuke, người được tuyển chọn đặc biệt của Ban giám khảo cho Giải thưởng Truyện ngắn Sogen SF năm 2010, đã được đề cử cho Giải thưởng Naoki và giành giải Nihon SF Taisho vào năm 2012 cho tuyển tập đầu tay của mình, .
Hội nghị khoa học viễn tưởng thế giới lần thứ 65 đã được tổ chức với Nihon SF Taikai lần thứ 46 tại Yokohama, Nhật Bản, vào năm 2007.
Tiểu thể loại.
Kamishibai.
Kamishibai là một hình thức của nhà hát đường phố nơi những người kể chuyện truyền miệng minh họa những câu chuyện của họ bằng nghệ thuật vẽ, được phổ biến vào những năm 1930 tại Nhật Bản. Có rất nhiều câu chuyện và chủ đề phổ biến ở "kamishibai", hiện đang được thấy trong manga và anime đương đại. Điều này bao gồm một trong những siêu anh hùng đầu tiên, "Ōgon Bat" (Golden Bat), người đã ra mắt vào năm 1931. Một siêu anh hùng kamishibai khác là "Hoàng tử Gamma", người đã ra mắt vào đầu những năm 1930 và có lẽ là đi trước cả Superman, bao gồm một danh tính bí mật (anh đóng giả là một đứa trẻ bụi đời) và một câu chuyện gốc lấy bối cảnh ngoài trái đất. Cả hai siêu anh hùng Nhật Bản đầu tiên này đều có trước các siêu anh hùng nổi tiếng của Mỹ như Superman (ra mắt năm 1938) và Batman (ra mắt năm 1939).
Tokusatsu.
"Tokusatsu" (tiếng Nhật: 特, "quay phim đặc biệt") là một thuật ngữ tiếng Nhật cho phim người đóng hoặc phim chính kịch sử dụng nhiều hiệu ứng đặc biệt. "Tokusatsu" giải trí thường liên quan đến khoa học viễn tưởng.
Tokusatsu có một số thể loại phụ:
Mecha.
 đề cập đến các thể loại khoa học viễn tưởng tập trung vào các robot hoặc máy móc khổng lồ (mechs) do con người điều khiển. Tại Nhật Bản, mecha anime (còn được gọi là "robot anime" tại Nhật Bản) là một trong những thể loại lâu đời nhất trong anime.
Có hai thể loại chính của anime và manga mecha:
Cyberpunk.
Cyberpunk Nhật Bản có nguồn gốc từ văn hóa nhạc underground, đặc biệt là tiểu văn hóa punk Nhật Bản phát sinh từ nền âm nhạc punk Nhật Bản vào những năm 1970. Nhà làm phim Ishii Sogo đã giới thiệu văn hóa nhóm này cho điện ảnh Nhật Bản với các bộ phim punk "Koko Dai Panikku" (1978) và "Kuruizaki Sandā Rōdo" (1980), thể hiện bản chất nổi loạn và vô chính phủ có mối liên hệ với punk, và tiếp tục trở nên có ảnh hưởng lớn trong giới phim underground. "Kuruizaki Sandā Rōdo" nói riêng là một bộ phim thể loại tổ lái có tầm ảnh hưởng, sự thành công của thể loại này đã mở đường cho nhượng quyền thương mại cyberpunk có ảnh hưởng của Otomo Katsuhiro, "Akira". Thể loại phụ cyberpunk Nhật Bản bắt đầu vào năm 1982 với sự ra mắt của bộ manga "Akira", với bộ phim hoạt hình năm 1988 được chuyển thể sau đó đã phổ biến tiểu thể loại này. "Akira" đã truyền cảm hứng cho một làn sóng các tác phẩm cyberpunk của Nhật Bản, bao gồm các bộ manga và anime như "Ghost in the Shell" (1989), "Battle Angel Alita" (1990), "Cowboy Bebop" (1997) và "Serial Experiment Lain" (1998).
Steampunk.
Steampunk Nhật Bản bao gồm manga steampunk và sản phẩm anime từ Nhật Bản. Các yếu tố steampunk liên tục xuất hiện trong truyện tranh chính thống từ những năm 1940, kể từ bộ ba tác phẩm khoa học viễn tưởng sử thi của Osamu Tezuka bao gồm "Lost World - Zenseiki" (1948), "Metoroporisu" (1949) và "Kitarubeki Sekai" (1951). Các yếu tố steampunk được tìm thấy trong manga cuối cùng đã được đưa vào các tác phẩm hoạt hình chính thống bắt đầu từ những năm 1970, bao gồm các chương trình truyền hình như "Space Battleship Yamato" (1974) của Matsumoto Leiji và bộ truyện tranh chuyển thể năm 1979 của bộ truyện tranh của tác giả Ikeda Riyoko, Versailles no Bara (1972). Nhà làm phim hoạt hình steampunk có ảnh hưởng nhất là Miyazaki Hayao, người đã tạo ra anime steampunk từ những năm 1970, bắt đầu với chương trình truyền hình "Conan - Cậu bé tương lai" (1978). Bộ manga "Nàng công chúa của Thung lũng gió" (1982) của ông và bộ phim chuyển thể từ bộ phim hoạt hình năm 1984 của nó cũng chứa các yếu tố steampunk. Sản xuất steampunk có ảnh hưởng nhất của Miyazaki là bộ phim hoạt hình Studio Ghibli, ' (1986), đã trở thành một cột mốc quan trọng trong thể loại này và đã được "The Steampunk Bible" mô tả là "một trong những tác phẩm kinh điển về steampunk hiện đại đầu tiên". Thành công của "Laputa đã" truyền cảm hứng cho một làn sóng các tác phẩm steampunk của Nhật Bản, như ' (1990), Kurenai no Buta (1992), "Sakura Wars" (1996), Fullmetal Alchemist – Cang giả kim thuật sư (2001), Lâu đài bay của pháp sư Howl (phim) (2004) và "Steamboy" (2004).
Dieselpunk.
Ví dụ về thể loại dieselpunk của Nhật Bản bao gồm manga "Nàng công chúa của Thung lũng gió" (1982) của Hayao Miyazaki và phim chuyển thể từ bộ phim hoạt hình năm 1984, bộ phim hoạt hình (1986) của Miyazaki và Studio Ghibli, và trò chơi nhập vai Nhật Bản của Squaresoft, "Final Fantasy VII" (1997).
Isekai.
 là một tiểu thể loại của light novel, manga, anime và trò chơi điện tử của Nhật Bản xoay quanh một người bình thường từ Trái đất được chuyển đến, tái sinh hoặc bị mắc kẹt trong một vũ trụ song song. Trong khi nhiều isekai liên quan đến một thế giới kỳ ảo, một số isekai thay vào đó lại liên quan đến một thế giới ảo. Nhượng quyền "Digimon Adventure" (ra mắt năm 1999) và ".hack" (ra mắt năm 2002) là một trong những tác phẩm đầu tiên trình bày khái niệm isekai như một thế giới ảo (lấy cảm hứng từ trò chơi điện tử), với "Sword Art Online" (cũng ra mắt năm 2002) theo chân các tác phẩm trên. Một số "isekai" được đặt trong một thế giới ảo trước đây biến thành thế giới thực, chẳng hạn như "Log Horizon" (ra mắt năm 2010) và "Overlord" (ra mắt năm 2010).