Ẩm thực Hy Lạp

Ẩm thực Hy Lạp là một nền ẩm thực Địa Trung Hải. Nó có một số đặc điểm trung với ẩm thực truyền thống của Ý và Thổ Nhĩ Kỳ.
Hiện nay người nấu ăn Hy Lạp sử dụng rộng rãi các nguyên liệu như rau, dầu ô liu, ngũ cốc, cá, rượu vang và thịt (trắng và đỏ, bao gồm thịt cừu, gia cầm, thỏ và lợn). Các nguyên liệu quan trọng khác bao gồm ô liu, pho mát, cà tím, bí ngòi, nước chanh, rau, rau thơm, bánh mì và sữa chua. Loại ngũ cốc phổ biến nhất là lúa mì; đại mạch cũng được sử dụng. Các nguyên liệu tráng miệng bao gồm các loại hạt, mật ong, trái cây, và bột nhào filo.
Lịch sử.
Ẩm thực Hy Lạp có truyền thống khoảng 4.000 năm và là một phần của lịch sử và văn hoá Hy Lạp. Vị của nó thay đổi theo mùa và vị trí địa lý. Nghề nấu ăn của Hy Lạp, trong lịch sử là tiền thân của ẩm thực Tây Âu, đã lan tỏa sự ảnh hưởng của nó - qua Rome cổ đại - ra châu Âu và xa hơn nữa. Nó có ảnh hưởng từ nhiều chủng người khác nhau mà Hy Lạp đã có tương tác qua nhiều thế kỉ, bằng chứng là một số món ăn và đồ ngọt.
Archestratos là người viết cuốn sách nấu ăn đầu tiên trong lịch sử năm 320 TCN.
Ẩm thực Hy Lạp cổ đại đặc trưng bởi tính thanh đạm và dựa trên "bộ ba Địa Trung Hải": lúa mì, dầu ô liu, và rượu vang, với thịt ít được ăn và cá phổ biến hơn. Xu hướng này của bữa ăn Hy Lạp tiếp tục trong thời gian Hy Lạp La Mã và Hy Lạp Ottoman và chỉ thay đổi một chút khá gần đây khi sự phát triển công nghệ đã làm thịt xuất hiện nhiều hơn. Rượu vang và dầu ô liu luôn luôn là đặc điểm chính của nó và phát triển của câu nho và ô liu đã lan toả ra khu vực Địa Trung Hải và xa hơn ở nhưng nơi có liên kết thuộc địa với Hy Lạp.
Ẩm thực đế quốc Đông La Mã giống với ẩm thực cổ điển tuy nhiên bao gồm một số nguyên liệu mới mà không có trước đó, như trứng cá muối, nhục đậu khấu và chanh, húng, với cá tiếp tục là một phần mở rộng của khẩu phần ăn. Lời khuyên về nấu ăn bị ảnh hưởng bởi thuyết đồn đại, bắt đầu từ bác sĩ Hy Lạp cổ đại Claudius Aelius Galenus. Ẩm thực đế quốc Đông La Mã hưởng lợi từ vị trí của Constantinopolis với tư cách là trung tâm trao đổi gia vị toàn cầu.
Khái quát.
Nguyên liệu đặc trưng và cổ nhất của Hy Lạp là dầu ô liu, nó được sử dụng trong hầu hết các món ăn. Nó được sản xuất từ cây ô liu mọc ở khắp vùng, và góp phần vào hương vị đặc trưng của đồ ăn Hy Lạp. Loại ngũ cốc cơ bản của Hy Lạp là lúa mì, mặc dù người ta trồng cả đại mạch. Các loại rau quan trọng bao gồm cà chua, cà tím, khoai tây, quả đậu non, đậu bắp, ớt xanh, và hành tây. Mật ong ở Hy Lạp chủ yếu là mật ong từ mật và chi Cam chanh: chanh, cam, cây cam chua, mật ong cỏ xạ hương và mật ong thông. "Nhũ hương" được trồng ở đảo Chios.
Ẩm thực khác sử dụng nhiều hương vị hơn các loại ẩm thực Địa Trung Hải khác, bao gồm: oregano, bạc hà, tỏi, hành tây, thì là và lá nguyệt quế. Các loại rau thơm và gia vị phổ biến khác bao gồm húng, cỏ xạ hương và hạt tiểu hồi hương. Mùi tây cũng được sử dụng để trang trí một số món ăn. Có nhiều công thức nấu ăn của Hy Lạp, đặc biệt ở vùng phía bắc, sử dụng các gia vị "ngọt" để kết hợp với thịt, ví dụ như quế, đinh hương trong các món hầm.
Khí hậu và địa hình tạo thuận lợi để chăn nuôi dê và cừu hơn là gia súc, và vì thế các món từ thịt bò không phổ biến. Các món cá phổ biến ở vùng ven biển và trên các hòn đảo. Có rất nhiều loại pho mát được sử dụng trong ẩm thực Hy Lạp, bao gồm "Feta", "Kasseri", "Kefalotyri", "Graviera", "Anthotyros", "Manouri", "Metsovone", Ladotyri (pho mát với dầu ô liu), Kalathaki (đặc sản của đảo Limnos), Katiki-Tsalafouti (pho mát dạng kem, có thể dùng để phết) và "Mizithra".
Đồ ăn có tinh xảo được coi là trái ngược với tinh thần của ẩm thực Hy Lạp, mặc dùng gần đây xu hướng nấu nướng ở Hy Lạp phần nào đánh giá cao các phương pháp tinh xảo.
Ăn tối ở ngoài phô biến ở Hy Lạp. "Taverna" và "Estiatorio" có mặt ở nhiều nơi, phục vụ đồ nấu tại nhà với giá phải chăng cho cả dân địa phương và du khách. Gần đây, đồ ăn nhanh trở nên phổ biến hơn, với các chuỗi nhà hàng địa phương như Goody's đang nổi lên, mặc dù hầu hết McDonald's đã đóng cửa. Dân địa phương phần lớn vẫn ăn ẩm thực Hy Lạp. Ngoài ra, có một số đồ ăn Hy Lạp truyền thống, đặc biệt là souvlaki, gyro, pita như là tyropita và spanakopita (bánh pho mát và bánh rau chân vịt) thường được phục vụ theo kiểu đồ ăn nhanh.
Nguồn gốc.
Truyền thống ẩm thực của Hy Lạp có niên đại từ vài thiên niên kỷ trước, và qua nhiều thế kỷ ẩm thực Hy Lạp đã tiến hoá và tiếp thu nhiều ảnh hưởng cũng như tạo ra nhiều ảnh hưởng cho các nền ẩm thực khác.
Một số món có dấu vết từ thời Hy Lạp cổ đại là: súp đậu lăng, fasolada, retsina (rượu vang trắng hoặc rosé có hương vị nhựa thông) và pasteli (thanh kẹo với vừng và nướng mật ong); có một số món từ thời kỳ Hellenistic và La Mã: loukaniko (xúc xích lượn khô); và Đế quốc đông La Mã: pho mát feta, avgotaraho (khô trứng cá muối) và paximadi (bánh cứng truyền thồn từ ngô, đại mạch và lúa mạch đen). Cũng có nhiều món để đại và của đế quốc Đông La Mã không còn được tiêu thụ: cháo yến mạch là sản phẩm chính, nước mắm, mà nước muối pha rượu vang.
Có nhiều món là một phần của truyền thống ẩm thực rộng hơn của Hy Lạp: moussaka, tzatziki, yuvarlakia, keftethes, boureki, vân vân.
Ẩm thực theo vùng.
Khác biệt với ẩm thực chung, ẩm thực vùng miền bao gồm:
Các món điển hình.
Món khai vị và salad.
"Meze" hoặc "orektiko" được phục vụ ở quán ăn gọi là "mezedopoleía", dùng để nhắm đồ uống, và một dạng quán tương tự gọi là "tsipourádika" hoặc "ouzerí" (một loại quán cà phê phục vụ các đồ uống như ouzo hoặc tsipouro). Một quán "tavérna" (quán rượu) hoặc "estiatório" (nhà hàng) cũng cung cấp meze làm "orektikó" (món khai vị). Nhiều nhà hàng phục vụ một đĩa Smörgåsbord từ nhiều loại meze dành cho khách hàng muốn ăn nhanh hoặc ăn nhẹ. Chủ nhà thường đãi khách bằng meze trong các bữa tụ tập không trang trọng vì nó dễ chế biến trong thời gian ngắn. "Krasomezédhes" (nghĩa đen là "meze rượu vang") là meze hợp với rượu vang; "ouzomezédhes" là meze hợp với ouzo.
Một vào loại pita cũng có mặt ở khắp Hy Lạp, như là "Kolokythopita", "Mizithropita" (Crete), "Melintzanopita", "Tsouknidopita", "Kremydopita", "Kreatopita" (bánh thịt), "Galatopita", "Marathopita", "Malathropita" (Chios), "Ladopita".
Món chính chay.
Những món này phổ biến trong thời kỳ ăn chay:
Món ăn nhanh.
Những món ăn dễ dàng có được với các nguyên liệu rẻ và không cần chế biến nhiều.
Pho mát.
Có rất nhiều loại pho mát được làm từ các vùng khắp Hy Lạp. Hầu hết chúng không được biết đến ngoài biên giới Hy Lạp vì thiếu thông tin và tính chất rất địa phương. Nhiều, làm pho mát bằng tay, thủ công, cả các loại phổ biến và đặc sản địa phương, được sản xuất bởi các trang trại gia đình nhỏ khắp Hy Lạp và cung cấp hương vị đặc trưng khác với những loại được sản xuất hàng loại ở Hy Lạp và các nước khác. Một danh sách các loại pho mát được sản xuất và tiêu thụ ở Hy Lạp có thể xem ở đây. Đây là những loại phổ biết ở khắp Hy Lạp:
Đồ uống không cồn.
Cà phê.
Quán cà phê truyền thống ở Hy Lạp được gọi là "kafenia", và nó cung cấp cà phê, nước giải khát, đồ uống có cồn và đồ ăn nhẹ hoặc meze. Trong những năm gần đây, đặc biệt ở những trung tâm thành thị lớn, "kafenia" dần dần bị thay thế bởi các quán "cafeteria" hiện đại. Các loại cà phê được yêu thích là cà phê Hy Lạp, frappé (cà phê đá với lớp hơi phủ), cappuccino và espresso đá, gọi là Freddo Cappuccino và Freddo Espresso. Các loại đồ uống từ cà phê đá, như là "freddoccino" hoặc "freddito", cũng phổ biến trong mùa hè.
Đồ uống có cồn.
Rượu vang.
Nguồn gốc của việc sản xuất rượu vang ở Hy Lạp có niên đại từ 6.500 năm trước và bằng chứng về sản xuất rượu vang chứng nhận rằng Hy Lạp có loại rượu vang nho được tìm ra sớm nhất trên thế giới còn lại và bằng trứng sớm nhất trên thế giới về nho ép. Sự lan toả của nền văn minh Hy Lạp và sự tôn thờ của họ với Dionysus, vị thần rượu vang, truyền bá sự thờ cúng Dionysus ra khắp khu vực Địa Trung Hải atrong khoảng thời gian từ năm 1600 TCN đến năm 1 SCN. Lịch sử nghề trồng nho của Hy Lạp có niên đại từ thời kỳ tiền lịch sử, và sản xuất rượu vang phát đạt cho đến thế kỷ thứ 11. Sau chiến tranh thế giới thứ II, người sản xuất rượu vang Hy Lạp nhập khẩu và canh các các loại nho nước ngoài, đặc biệt là của Pháp, để hỗ trợ sản xuất địa phương. Trong những năm 1960, retsina, một loại rượu vang trắng khô với những cục nhựa thông, có lẽ là loại vang Hy Lạp nổi tiếng nhất ở nước ngoài. Trong những năm gần đây, các loài nho địa phương được tìm lại và được pha trộn với những loại nước ngoài. Đầu những năm 1980, một hệ thống danh hiệu, tương ứng với hệ thống của Pháp, đã được thực hiện để đảm bảo người tiêu dùng về nguồn gốc của loại rượu vang họ mua. Ngày nay, có 28 danh hiệu ("Danh hiệu xuất xứ chất lượng cao" và "Danh hiệu nguồn gốc được bảo vệ") trên khắp đất nước, từ Macedonia dến Crete.
Bia.
Các dấu tích khảo cổ cho thấy rằng người Minos lên men lúa mạch và các chất khác và làm ra bia. Truyền thống bia của người Minoss được tiếp tục bởi người Mycenae; đồ uống từ ngũ cốc lên men chỉ còn lại trong thời gian thống trị của Crete. Trong thời kỳ Archaic và cổ điển của Hy Lạp, bia được nhắc đến là một đồ uống nước ngoài, trong khi lúc Alexandros Đại đế chinh phục Ai Cập năm 332 TCN, Ai Cập là một nền văn minh với truyền thống ủ bia dài, người Hy Lạp tiếp tục coi thường bia và coi nó là một loại đồ uống của kẻ thù. Trong thời kỳ Hy Lạp hiện đại, một số lượng hãng giới—hầu hết được sở hữu bởi các nhà máu bia ở Bắc Âu (VD: Heineken hoặc Amstel)—thống trị thị trường địa phương trong nhiều năm, trong khi một luật nghiêm khắc về sự tinh khiết của bia có ảnh hưởng từ Bavarian được đặt ra. Dần dần, các điều khoản của luật này được nới lỏng, và từ cuối những năm 1990, các hãng bia địa phương nổi lên (năm 1997 Mythos đã có một bước đột phá) hoặc nổi lên lại (VD: Fix Hellas), phục hồi sự cạnh tranh. Trong các năm gần đây, cùng mới các nhà máy bia lớn,các nhà máy bia nhỏ cũng vận hành khắp Hy Lạp.
Khác.
Các loại đồ uống có cồn truyền thống khác của Hy Lạp bao gồm ouzo hương vị tiểu hồi cần, tsipouro (biến thể ở Crete gọi là tsikoudia), và các loại rượu mạnh địa phương, như là mastika (đừng nhầm lẫn với các loại đồ uống của Bulgarua), kitron, một loại rượu mạnh có hương vị cam quýt và Naxos vàtentura, một loại rượu mạnh có hương vị quế từ Patras. Metaxa là một hãng brandy trộn với rượu vang và hương liệu nổi tiếng. Các loại rượu vang tráng miệng và rượu nâng độ địa phương bao gồm muscat (với loại Muscat của Samos là nổi tiếng nhất), mavrodafni, sản xuất từ nho đen bản địa của vùng Achaea phía bắc Peloponnese, và "Vin Santo" của Santorini, một biến thể của "Vin Santo" của Ý.